ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 2702 1373268 1372311 2026-05-13T04:40:04Z Kwamikagami 17055 /* ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು */ 1373268 wikitext text/x-wiki {{ದ್ವಂದ್ವ|ಈ ಲೇಖನವು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದು '''ಸೂರ್ಯ'''ನ ಬಗ್ಗೆ.| ಸೂರ್ಯ ಹೆಸರಿನ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[ಸೂರ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಈ ಲೇಖನ]] ನೋಡಿ.| ಸೂರ್ಯ ಹೆಸರಿನ ದೇವತೆಗೆ [[ಸೂರ್ಯ (ದೇವತೆ)]] ನೋಡಿ}} {{ಸೌರಮಂಡಲ Infobox/ಸೂರ್ಯ}} '''ಸೂರ್ಯ''' ಅಥವಾ '''ನೇಸರ'''ವು (ಚಿಹ್ನೆ: [[file:Sun symbol (fixed width).svg|20px|☉]]) [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[ನಕ್ಷತ್ರ]]. [[ಭೂಮಿ]] ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಕಾಯಗಳು ([[ಗ್ರಹ|ಗ್ರಹಗಳು]], [[ಉಲ್ಕಾಕಲ್ಪ|ಉಲ್ಕೆಗಳು]], [[ಧೂಮಕೇತು|ಧೂಮಕೇತುಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಧೂಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ) ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯವೊಂದೇ ಸೌರಮಂಡಲದ ೯೯% [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ|ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ]] ಮೂಲಕ ಭೂಮಿಯ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ [[ಹವಾಮಾನ|ಹವಾಮಾನದ]] ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. == ಪರಿಚಯ == ಸೂರ್ಯವು ಜಿ-ಟೈಪ್ ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದೆ (G2V) ಅದರ ವರ್ಣಪಟಲದ ವರ್ಗವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇದು ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಳದಿ ಕುಬ್ಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ಅದರ ಬೆಳಕು ಹಳದಿಗಿಂತ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ). ಬೃಹತ್ ಆಣ್ವಿಕ ಮೋಡದ ಪ್ರದೇಶದ ಒಳಭಾಗದ ಗುರುತ್ವ ಕುಸಿತದಿಂದ ಇದು ಸುಮಾರು 4.6 ಬಿಲಿಯನ್ [ಎ] [19] ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಈ ವಿಷಯದ ಬಹುಭಾಗವು ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಉಳಿದವುಗಳು ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ಡಿಸ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದವು ಮತ್ತು ಅದು ಸೌರವ್ಯೂಹವಾಯಿತು. ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ತುಂಬಾ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು ಅದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಸಮ್ಮಿಳನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಸರಿಸುಮಾರು ಮಧ್ಯಮ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಇದು ನಾಲ್ಕು ಶತಕೋಟಿ [ಒಂದು] ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಐದು ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 600 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಹೀಲಿಯಂಗೆ ಸಮ್ಮಿಳನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 4 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಮ್ಯಾಟರ್ ಅನ್ನು ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು 10,000 ಮತ್ತು 170,000 ವರ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಈ ಶಕ್ತಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಶಾಖದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 5 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸಮ್ಮಿಳನವು ಅದರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖವಾದಾಗ, ಸೂರ್ಯವು ಹೈಡ್ರೋಸ್ಟಾಟಿಕ್ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಏರಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅದರ ಹೊರಗಿನ ಪದರಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಬುಧ ಮತ್ತು ಶುಕ್ರಗ್ರಹದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಲು ಸೂರ್ಯವು ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ವಾಸಯೋಗ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ, ಇದು ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಕುಬ್ಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ದಟ್ಟವಾದ ತಂಪಾದ ತಾರೆಯಾಗಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮ್ಮಿಳನದಿಂದ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಗ್ಲೋ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಸಮ್ಮಿಳನದಿಂದ ಶಾಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಸೂರ್ಯನ ಅಗಾಧ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ದೇವತೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಸಿನೊಡಿಕ್ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಅದರ ಕಕ್ಷೆಯು ಸೌರ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇಂದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್. ಸೂರ್ಯನ ೭೪% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕದಿಂದ]], ೨೫% [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂನಿಂದ]] ಮತ್ತು ಉಳಿದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಅಲ್ಪ-ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾರಿ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ [[:en:Stellar classification|ವರ್ಣಪಟಲ ವಿಂಗಡಣೆ]]ಯು G2V. ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು ೫,೦೦೦-ಕೆ. ಗಳಿರುವುದನ್ನು "G2" ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತಾಪಮಾನವು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೂ, ವಾಯುಮಂಡಲವು ಬೆಳಕನ್ನು ಚದುರಿಸುವುದರಿಂದ, ಹಳದಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದರ ವರ್ಣಪಟಲವು ಅಯಾನುಗೊಳಿತ ಮತ್ತು ತಟಸ್ಥ ಲೋಹಗಳ ಮತ್ತು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲವಾದ ಜಲಜನಕದ [[:en:spectral lines|ವರ್ಣರೇಖೆ]]ಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಬಹುತೇಕ ಇತರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ [[:en:main sequence|ಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ರಮ]] ನಕ್ಷತ್ರವೆಂದು "V" ಪ್ರತ್ಯಯವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ, ಸೂರ್ಯವು ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕವನ್ನು]] [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]] ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಸಮತೋಲನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದರ ಗಾತ್ರವು ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು. ನಮ್ಮ ತಾರಾಗಣದಲ್ಲಿ ೧೦ ಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು G2 ವರ್ಗದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿವೆ. ತಾರಾಗಣದಲ್ಲಿರುವ ೮೫% ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಸೂರ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ೮೫% ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಕೆಂಪು ಕುಬ್ಜ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ.<ref>http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html</ref> [[ಕ್ಷೀರಪಥ|ಕ್ಷೀರ ಪಥ]] [[:en:galactic center|ತಾರಾಗಣ ಕೇಂದ್ರ]]ದಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೫,೦೦೦-೨೮೦೦೦ [[ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷ|ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷಗಳ]] ದೂರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಒಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೨೫೨೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರ ೨೧೭&nbsp;ಕಿ.ಮೀ./ಕ್ಷಣದ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗವು, ಪ್ರತಿ ೧,೪೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಂದು ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ೮ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದು [[ಖಗೋಳ ಮಾನ|ಖಗೋಳ ಮಾನದ]] ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="Kerr">{{cite journal |last=Kerr |first=F. J. |coauthors=Lynden-Bell D. |year=1986 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1986MNRAS.221.1023K&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=Review of galactic constants |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=221 |pages=1023-1038}}</ref> ಸೂರ್ಯನು [[:en:Stellar population|ಮೂರನೇ ಪೀಳಿಗೆ]]ಯ ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲುಂಟಾದ ತಾರಾಸ್ಫೋಟದಿಂದ ([[:en:supernova|supernova]]) ಹೊರಬಂದ ಆಘಾತತರಂಗಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಉದ್ಭವಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಚಿನ್ನ]], ಯುರೇನಿಯಂಗಳಂಥ ಭಾರವಸ್ತುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಈ ರೀತಿಯ ಉದ್ಭವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ; ಈ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು, ತಾರಾಸ್ಫೋಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಪರಮಾಣು ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಎರಡನೇ ಪೀಳಿಗೆಯ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್]] ಹೀರುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ರೂಪ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ([[:en:transmutation|transmutation]]) ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯ]] ಮೇಲ್ಮೈನ ಹತ್ತಿರ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕೇ ಶಕ್ತಿಯ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ಮುಖಮಾಡಿರುವ ಏಕಮಾನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು [[:en:solar constant|ಸೌರ ಸ್ಥಿರ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ೧ [[:en:astronomical uni|ಖಗೋಳ ಮಾನ]] ಅಥವಾ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಭೂಮಿಯಿರುವ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧,೩೭೦-[[:en:watt|ವ್ಯಾಟ್]]/ಚ.ಮೀ. ನಷ್ಟಿದೆ. ವಿವಿಧ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮರ-ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯು]] ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ರಸಾಯನಿಕ ರೂಪಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. [[:en:solar cells|ಸೌರ ಕೋಶ]]ಗಳು ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ|ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ]] ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯು]] ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿ, [[:en:petroleum|ಕಲ್ಲೆಣ್ಣೆ]] ಮತ್ತು ಇತರ [[ಇಂಧನ|ಇಂಧನಗಳಲ್ಲಿ]] ಶೇಖರಿಸಿತು. ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶವು ಹಲವು ಆಸಕ್ತಿಕರ ಜೈವಿಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳು [[:en:antiseptic|ನಂಜು ನಿವಾರಕ]] ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕ್ರಿಮಿನಿವಾರಣೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಇದು ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪು ಸುಡುಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೆ, [[:en:Vitamin D|ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯಂತಹ ಕೆಲವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಅತಿನೇರಳೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ, ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಯು [[ಅಕ್ಷಾಂಶ|ಅಕ್ಷಾಂಶದೊಂದಿಗೆ]] ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಅಕ್ಷಾಂಶದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುವುದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅತಿನೇರಳೆ ಬೆಳಕಿನ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದ, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಭಿನ್ನತೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಜೈವಿಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ. ಸೂರ್ಯವು ಕಾಂತೀಯವಾಗಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ; ಇದು ಪ್ರತಿ ೧೧ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ತಿರುಗುಮುರುಗಾಗುವ ಪ್ರಬಲವಾದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಹಲವು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ [[:en:Solar variation|ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿರುವ [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳು, [[:en:solar flares|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]]ಗಳು, ಮತ್ತು ಸೌರಮಂಡಲದೊಳಗೆ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಸೌರಮಾರುತಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಸೂರ್ಯನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಆರೋರಾ|ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]] ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ-ಸಂಪರ್ಕ/ವಿದ್ಯುತ್-ಪ್ರವಾಹಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಚಣೆಗಳು. [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] [[:en:solar nebula|ರೂಪಿಸುವಿಕೆ]] ಮತ್ತು ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿರುವ ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯ [[:en:thermosphere|ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೇಲೂ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟದಲ್ಲಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರವಾದ್ದರಿಂದ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ, ಸೂರ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಉತ್ತರಗಳು ದೊರಕಿಲ್ಲ. ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ [[:en:Kelvin|ಕೆ.]]ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈ ([[:en:photosphere|ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]) ಕೇವಲ ೬,೦೦೦ ಕೆ.ಗಳ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೇಗಿದೆ? ಎಂಬುದೂ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, [[:en:solar flare|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]]ಗಳ ಉದ್ಭವದ ಕಾರಣ, [[:en:chromosphere|ವರ್ಣಗೋಳ]] ಮತ್ತು [[:en:corona|ಪ್ರಭಾವಲಯ]]ಗಳ ನಡುವೆ ಕಾಂತೀಯ ಒಡನಾಟ, [[:en:solar wind|ಸೌರಮಾರುತ]]ದ ಉದ್ಭವ - ಇವುಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವ ವಿಷಯಗಳು. == ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಉತ್ಪತಿ == ಹೆಸರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನ ಸರಿಯಾದ ಹೆಸರಾದ ಸನ್ ಓಲ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸುನ್ನೆಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬಹುದು. ಓಲ್ಡ್ಫ್ಯಾಷನ್ ಸುನ್ನೆ, ಸೋನೆ, ಓಲ್ಡ್ ಸಕ್ಸನ್ ಸುನ್ನಾ, ಮಿಡಲ್ ಡಚ್ ಸೊನ್ನೆ, ಆಧುನಿಕ ಡಚ್ ಝೋನ್, ಓಲ್ಡ್ ಹೈ ಜರ್ಮನ್ ಸುನ್ನಾ, ಆಧುನಿಕ ಜರ್ಮನ್ ಸೊನ್ನೆ, ಓಲ್ಡ್ ನಾರ್ಸ್ ಸುನ್ನಾ, ಮತ್ತು ಗೋಥಿಕ್ ಸುವೋ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೂರ್ಯನು ಇತರ ಜರ್ಮನಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರೋಟೊ-ಜೆರ್ಮನಿಕ್ * ಸುನ್ನೋನ್ ನಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂಡದ ಎಲ್ಲಾ ಜರ್ಮನಿಕ್ ಪದಗಳು. [20] [21] ಸನ್, ಸೊಲ್ ಎಂಬ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೂರ್ಯನ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೈನಂದಿನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಸ್ನಂತಹ ಸೌರ ದಿನದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಸಹಜ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸೋಲ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [22] ಸೌರ ದಿನ, ಸೌರ ಗ್ರಹಣ, ಮತ್ತು ಸೌರವ್ಯೂಹದಂತಹ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ, [23] [24] ಗೆ ಬಳಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣವಾಚಕ ಪದವು ಸೌರ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿ ಭೂಮಿಯ ಸೌರ ದಿನ ಸರಿಸುಮಾರು 24 ಗಂಟೆಗಳು, ಸರಾಸರಿ ಮಂಗಳದ 'ಸೊಲ್' 24 ಗಂಟೆಗಳ, 39 ನಿಮಿಷಗಳು ಮತ್ತು 35.244 ಸೆಕೆಂಡುಗಳು. [25] ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಾರದ ದಿನ ಭಾನುವಾರ ಹಳೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ (ಸುನ್ನಾಂಡೆಗ್; "ಸೂರ್ಯನ ದಿನ", 700 ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ) ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯ ಜರ್ಮನಿಕ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಸೋಲಿಸ್ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸ್ವತಃ ಗ್ರೀಕ್ ἡμέρα ἡλίου (ಹೆಮೆರಾ ಹೆಲಿಯೊ) ಎಂಬ ಭಾಷಾಂತರವಾಗಿದೆ. ] == ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == ಸೂರ್ಯವು ಜಿ-ಟೈಪ್ ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸೌರವ್ಯೂಹದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸುಮಾರು 99.86% ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯವು ಕ್ಷೀರಪಥದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 85% ನಷ್ಟು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ +4.83 ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಕೆಂಪು ಕುಬ್ಜಗಳಾಗಿವೆ. [41] [42] ಸೂರ್ಯನು ಜನಸಂಖ್ಯೆ I, ಅಥವಾ ಹೆವಿ-ಎಲಿಮೆಂಟ್-ರಿಚ್, [ಬಿ] ಸ್ಟಾರ್. [43] ಸೂರ್ಯನ ರಚನೆಯು ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರದ ಸುಪರ್ನೋವಾಗಳಿಂದ ಶಕ್ವೇವ್ಗಳಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [44] ಈ ಅಂಶಗಳ ಸಮೃದ್ಧತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ II, ಹೆವಿ-ಎಲಿಮೆಂಟ್-ಬಡ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚಿನ್ನದ ಮತ್ತು ಯುರೇನಿಯಂನಂಥ ಸೌರಮಂಡಲದ ಭಾರೀ ಅಂಶಗಳ ಅಧಿಕ ಸಮೃದ್ಧತೆಯಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂಪರ್ನೋವಾದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಅಂಶಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಎಥೋಥರ್ಮಮಿಕ್ ಪರಮಾಣು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ, ಅಥವಾ ಬೃಹತ್ ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ನಕ್ಷತ್ರದೊಳಗೆ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. [43] -26.74 ರ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಭೂಮಿಯ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. [45] [46] ಇದು ಮುಂದಿನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ನಕ್ಷತ್ರವಾದ ಸಿರಿಯಸ್ಗಿಂತ 13 ಶತಕೋಟಿ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ, ಇದು -1.46 ರಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕೇಂದ್ರದ ಭೂಮಿಯ ಸರಾಸರಿ ಅಂತರವು ಸರಿಸುಮಾರು 1 ಖಗೋಳೀಯ ಘಟಕವಾಗಿದೆ (ಸುಮಾರು 150,000,000 ಕಿಮೀ; 93,000,000 ಮೈಲಿಗಳು), ಆದರೆ ಭೂಮಿಯು ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಉಪಸೌರದಿಂದ ಅಫೀಲಿಯನ್ನಿಂದ ಚಲಿಸುವವರೆಗೂ ದೂರವು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. [47] ಈ ಸರಾಸರಿ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಬೆಳಕು ಸೂರ್ಯನ ಹಾರಿಜಾನ್ನಿಂದ ಸುಮಾರು 8 ನಿಮಿಷಗಳು ಮತ್ತು 19 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ದಿಗಂತಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಬೆಳಕು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸೆಕೆಂಡುಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಯು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ [48] ಮೂಲಕ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಮೇಲಿರುವ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಗಾಧವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [49] ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಾಪನದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ, ಸೂರ್ಯನ ತ್ರಿಜ್ಯವನ್ನು ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ. [50] ಈ ಅಳತೆಯ ಮೂಲಕ, ಸೂರ್ಯವು ಸುಮಾರು 9 ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟು [51] ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವ ಒಂದು ಒಲವು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಧ್ರುವೀಯ ವ್ಯಾಸವು ತನ್ನ ಸಮಭಾಜಕ ವ್ಯಾಸದಿಂದ ಕೇವಲ 10 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (6.2 ಮೈಲಿ) ವರೆಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. [52] ಗ್ರಹಗಳ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತವು ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. [53] ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಧ್ರುವಗಳಕ್ಕಿಂತಲೂ ತನ್ನ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಈ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ತಿರುಗುವಿಕೆಯು ಸೂರ್ಯನ ತಿರುಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಷ್ಣ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೊರಿಯೊಲಿಸ್ ಬಲದಿಂದ ಸಂವಹನ ಚಲನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಆವರ್ತಕ ಅವಧಿ ಸುಮಾರು 25.6 ದಿನಗಳು ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ 33.5 ದಿನಗಳು. ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವಂತೆ ಭೂಮಿಯಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಅದರ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಅವಧಿ ಸುಮಾರು 28 ದಿನಗಳು. [54] ಸೌರ ಸ್ಥಿರಾಂಕವು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರತಿ ಘಟಕ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಸೌರ ಸ್ಥಿರಾಂಕವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ (ಅಂದರೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಸಮೀಪವಿರುವ) ಒಂದು ಖಗೋಳೀಯ ಘಟಕ (AU) ದೂರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,368 W / m2 (ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೀಟರ್ಗೆ) ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [55] ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ (1,000 W / m2 ಹತ್ತಿರ) ತಲುಪುತ್ತದೆ. [56] ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಸುಮಾರು 50% ಅತಿಗೆಂಪಿನ ಬೆಳಕು, 40% ಗೋಚರ ಬೆಳಕು, ಮತ್ತು 10% ನೇರಳಾತೀತ ಬೆಳಕುಗಳ ಒಟ್ಟು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ. [57] ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸೌರ ನೇರಳಾತೀತದ 70% ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ತರಂಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ. [58] ಸೌರ ನೇರಳಾತೀತ ವಿಕಿರಣವು ಭೂಮಿಯ ಡೈನೈಡ್ಸೈಡ್ನ ಮೇಲ್ಮೈ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಅಯಾನುಗಳಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನವಾಗಿ ಅಯಾನುಗೋಳವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. [59] ಸೂರ್ಯನ ಬಣ್ಣವು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ, ಸಿಐಐ ಬಣ್ಣ-ಜಾಗದ ಸೂಚ್ಯಂಕವು (0.3, 0.3) ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಅಥವಾ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಾಗಿದ್ದಾಗ. ಹೊರಸೂಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಫೋಟಾನ್ಗಳನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡುವಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ನಿಜವಾಗಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಫೋಟನ್ನ ಹಸಿರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಫೋಟಾನ್ಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತಾನೆ. [60] [61] ಸೂರ್ಯನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ, ವಾಯುಮಂಡಲದ ಚದುರುವಿಕೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹಳದಿ, ಕೆಂಪು, ಕಿತ್ತಳೆ, ಅಥವಾ ಕೆನ್ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಿಳಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದರ ಕಾರಣಗಳು ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. [62] ಸೂರ್ಯವು G2V ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈ ಉಷ್ಣತೆಯು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 5,778 K (5,505&nbsp;°C, 9,941&nbsp;°F) ನಷ್ಟು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು V, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದೆ. [63] [64] ಸೂರ್ಯನ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಕಾಶವು ಸುಮಾರು 1.88 ಗಿಗಾ ಕ್ಯಾಂಡೆಲಾ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೀಟರ್ ಆಗಿದೆ, ಆದರೆ ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಇದು ಸುಮಾರು 1.44 Gcd / m2 ಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. [D] ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸೂರ್ಯನ ಡಿಸ್ಕ್ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ (ಅಂಗ ಕತ್ತಲೆ). ಸಂಯೋಜನೆ [[:en:stellar evolution|ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವಿಕಸನ]] ಮತ್ತು [[:en:nucleocosmochronology|ಪರಮಾಣು-ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ-ಕಾಲ-ಶಾಸ್ತ್ರ]]ಗಳ [[:en:computer simulation|ಗಣಕೀಕೃತ ಮಾದರಿ]]ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ೪೫೭ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sun_Life.png|thumb|upright=2|ಸೂರ್ಯನ ಜೀವನ ಚಕ್ರ]] [[:en:Stellar nucleosynthesis|ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ]] ಜಲಜನಕವು ಹೀಲಿಯಂ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುವ ಸೂರ್ಯನ [[:en:main sequence|ಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ರಮ]] [[:en:stellar evolution|ವಿಕಸನ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಕಾಲವು ಈಗಾಗಲೇ ಮುಗಿದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಸುಮಾರು ೪೦ ಲಕ್ಷ [[:en:tonne|ಟನ್ನು]]ಗಳಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿ, [[:en:neutrino|ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]] ಮತ್ತು [[:en:solar radiation|ಸೌರ ವಿಕಿರಣ]]ಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ತನ್ನ ಜೀವಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಸುಮಾರು ಒಟ್ಟಾರೆ ೧೦೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಾರಾಸ್ಫೋಟದಂತೆ ಕೊನೆಗಾಣಲು ಸಾಕಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಸೂರ್ಯವು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಇನ್ನು ಸುಮಾರು ೪-೫ ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯದ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಅದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಜಲಜನಕ ಇಂಧನವು ಬಳಸಲಾಗಿ, ಒಳಭಾಗವು ಸಂಕುಚಿಸಿ ಬಿಸಿಯಾಗಿ, ಹೊರಪದರಗಳು ಹಿಗ್ಗುತ್ತವೆ. ಒಳಭಾಗದ ತಾಪಮಾನವು ೧೦ ಕೋಟಿ ಕೆ. ತಲುಪಿದಾಗ ಹೀಲಿಯಂ ಬೆಸುಗೆಯು ಶುರುವಾಗಿ, ಇಂಗಾಲ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿರುವ ದೂರದವರೆಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಹೊರಪದರಗಳು ಹಿಗ್ಗಿದರೂ, ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯು ಇನ್ನೂ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ನೀರು ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಅಪಾರ ಶಾಖದಿಂದ ಇಂಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಂತದ ನಂತರ, ಉಷ್ಣತೆಯ ತೀವ್ರವಾದ ಮಿಡಿತಗಳಿಂದ, ಸೂರ್ಯವು ತನ್ನ ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು [[:en:planetary nebula|ಗ್ರಹ ಜ್ಯೋತಿಪಟಲ]]ವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಉಳಿದ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಒಳಭಾಗವು ನೂರಾರು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗಿ [[:en:white dwarf|ಶ್ವೇತ ಕುಬ್ಜ]]ದಂತೆ ನಂದಿಹೋಗುತ್ತದೆ. [[:en:stellar evolution|ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವಿಕಸನ]]ದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಘಟನಾವಳಿಗಳು ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="future-sun">[http://www-astronomy.mps.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051218084430/http://www-astronomy.mps.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html |date=2005-12-18 }} The Once & Future Sun</ref><ref name="Sackmann">[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?1993ApJ%2E%2E%2E418%2E%2E457S&db_key=AST&high=24809&nosetcookie=1 Our Sun. III. Present and Future]</re ==ರಚನೆ== [[ಚಿತ್ರ:Sun,_Earth_size_comparison_labeled.jpg|left|thumb|ಸೂರ್ಯನ ವ್ಯಾಸವು ಭೂಮಿಯ ವ್ಯಾಸದ ಸುಮಾರು ೧೧೦ ಪಟ್ಟು ಇದೆ.]] ಸೂರ್ಯನು ಸಾಮಾನ್ಯ-ಗಾತ್ರದ ನಕ್ಷತ್ರವಾದರೂ, ಅದು ಸೌರಮಂಡಲದ ೯೯% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರವು ಶುದ್ಧ [[ಗೋಳಾಕಾರ]]ಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.<nowiki><ref name="Godier"></nowiki>{{cite journal|url=http://aa.springer.de/papers/0355001/2300365.pdf|title=The solar oblateness and its relationship with the structure of the tachocline and of the Sun's subsurface|last=Godier|first=S.|journal=Astronomy and Astrophysics|year=2000|volume=355|pages=365-374|coauthors=Rozelot J.-P.|access-date=2007-01-15|archive-date=2011-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510022519/http://aa.springer.de/papers/0355001/2300365.pdf|url-status=dead}}</ref> ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕ ಮತ್ತು ಧ್ರುವಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಒಂದು ಘನ ಕಾಯದಂತೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲಗಳು: ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ೨೫ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು [[ಧ್ರುವ|ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ]] ೨೮ ದಿನಗಳು). ಇದು ಒಟ್ಟಾರೆ ಪರಿಭ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೮ ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಈ ನಿಧಾನವಾದ [[:en:Solar rotation|ಸೌರ ಪರಿಭ್ರಮಣ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕೇಂದ್ರಾಪಗಾಮಿ ಬಲಕ್ಕಿಂತ ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿರುವ ಗುರುತ್ವ ಬಲವು ೧.೮ ಕೋಟಿ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಹಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರದ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೀಮಾರೇಖೆಯು ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಅನಿಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಇರುವ ದೂರದ ಪ್ರಮಾಣದ ಸುಮಾರು [[:en:Exponential distribution|ಘಾತಾನುಸಾರ]]ದ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಈ ಕೆಳಗೆ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, ಸೂರ್ಯವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ [[:en:photosphere|ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]ದ ತುದಿಯವರೆಗಿರುವ ದೂರವನ್ನು ತ್ರಿಜ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತುದಿಯ ಹೊರಗಡೆ ಅನಿಲಗಳೌ [[:en:Transparency (optics)|ಪಾರದರ್ಶಕ]]ವಾಗಿದ್ದು, ತುದಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅನಿಲಗಳು [[:en:opacity|ಅಪಾರದರ್ಶಕ]]ವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ದ್ಯುತಿಗೋಳವು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಅತಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಬಹುತೇಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೦.೭ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳ ಒಳಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಸೌರ-ಒಳಭಾಗವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯವು ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ವಿಕಿರಣಕ್ಕೆ ಅಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದೆ. ಭೂಕಂಪ ವಿಜ್ಞಾನವು [[ಭೂಕಂಪ|ಭೂಕಂಪದಿಂದ]] ಉಂಟಾಗುವ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ತರ್ಕಿಸುವಂತೆ, ಸೌರಕಂಪ ವಿಜ್ಞಾನವು ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಒತ್ತಡದ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಪಿಸಿ ಅದರ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಒಳ ಪದರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಅದರ [[:en:Computer modeling|ಗಣಕೀಕೃತ ಮಾದರಿ]]ಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಒಳಭಾಗ === ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೦.೨ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ವಲಯವನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಭಾಗವು ೧೫೦,೦೦೦ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ/ಮೀ^೩ ಗಳವರೆಗೂ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು (ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ೧೫೦ ಪಟ್ಟು) ಸುಮಾರು ೧೩,೬೦೦,೦೦೦ ಕೆ. ಗಳಷ್ಟು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದೆ (ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಕೇವಲ ೫,೭೮೫ ಕೆ. ಗಳು (ಒಳಭಾಗದ ೧/೨೩೫೦ ರಷ್ಟು). ಸೂರ್ಯನ ಬಹುತೇಕ ಆಯುಷ್ಯದಲ್ಲಿ, p-p (ಪ್ರೋಟಾನ್-ಪ್ರೋಟಾನ್) ಸರಣಿಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಸರಣಿ ಹಂತದ ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ ಶಕ್ತಿಯು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕವನ್ನು]] [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]] ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ [[ಉಷ್ಣತೆ|ಶಾಖವನ್ನು]] ಉತ್ಪತ್ತಿಸುವುದು ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗ ಮಾತ್ರ; ಸೂರ್ಯನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳು ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಶಕ್ತಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಅಥವಾ ಚಲನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ ಸೂರ್ಯನ ವಿವಿಧ ಪದರಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಬೇಕು. ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಸುಮಾರು ೮.೯{{e|೩೭}} [[ಪ್ರೋಟಾನ್|ಪ್ರೋಟಾನ್‌ಗಳು]] (ಜಲಜನಕದ ಪರಮಾಣುವಿನ ಕೇಂದ್ರ) ಹೀಲಿಯಂ ಪರಮಾಣುವಿನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ೩೮೩{{e|೨೪}} ವ್ಯಾಟ್‌ಗಳು, ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ ೯.೧೫{{e|೯}} ಕೋಟಿ ಟನ್ನುಗಳ [[:en:Trinitrotoluene|ಟಿ ಎನ್ ಟಿ]] ಸ್ಫೋಟದಷ್ಟು ಸರಿಸುಮಾರು ಶಕ್ತಿ. ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯ ವೇಗವು ಅನಿಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಸುಗೆಯು ಸ್ವಯಂ-ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಸಮತೋಲನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ: ಈ ವೇಗವು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಒಳಭಾಗವು ಬಿಸಿಯಾಗಿ [[:en:thermal expansion|ಹಿಗ್ಗಿ]], ಬೆಸುಗೆಯನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಇದೇ ರೀತಿ, ಬೆಸುಗೆಯು ನಿಧಾನವಾದಾಗ ಒಳಭಾಗವು ಸಂಕುಚಿಸಿ, ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಸುಗೆಯು ಮತ್ತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಆಗಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. [[:en:nuclear fusion|ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆ]]ಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಶಕ್ತಿಯುತ [[:en:photon|ಫೋಟಾನು]]ಗಳು (ಗಾಮಾ ಮತ್ತು ಕ್ಷ-ಕಿರಣ) ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಲುಪಲು ವರ್ಷಗಳೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಈ "ಫೋಟಾನ್ ಯಾತ್ರಾಸಮಯ"ದ ಅಂದಾಜುಗಳು ೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದ<ref name="Lewis">{{cite book |last=Lewis |first=Richard |year=1983 |title=The Illustrated Encyclopedia of the Universe |publisher=Harmony Books, New York |pages=65}}</ref> ೧೭,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ<ref name="Bad Astronomy">[http://www.badastronomy.com/bitesize/solar_system/sun.html Bitesize Tour of the Solar System: The Long Climb from the Sun's Core]</ref> ಇವೆ. ಒಮ್ಮೆ ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಪಾರದರ್ಶಕ "ಮೇಲ್ಮೈ"ಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ಫೋಟಾನುಗಳು ಗೋಚರ ಬೆಳಕಿನಂತೆ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ, ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿ ಗಾಮಾ ಕಿರಣವೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಫೋಟಾನುಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ [[:en:Neutrino|ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]]ಗಳೂ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇವು ಬೇರೆ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಜೊತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಇವು ಹುಟ್ಟಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, [[:en:Solar neutrino problem|ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ]] ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಮಾಪನಗಳು ತೋರಿಸಿದವು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[:en:neutrino oscillation|ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಓಲಾಟ]]ದ ಪರಿಣಾಮವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥವಾದ ನಂತರ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಬಗೆಹರಿಯಿತು. === ವಿಕಿರಣ ವಲಯ === ಕೆಂದ್ರದಿಂದ ೦.೨ ರಿಂದ ೦.೭ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸೌರ ಅನಿಲಗಳು ಬಹಳ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಒಳಭಾಗದ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರಗೆ ಸಾಗಿಸಲು [[:en:thermal radiation|ಉಷ್ಣ ವಿಕಿರಣ]]ವೊಂದೇ ಸಾಕು. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣ [[:en:convection|ಸಂವಹನೆ]]ಯು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ದೂರ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ, ತಾಪಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಗತಿಯು [[:en:adiabatic lapse rate|ಸ್ಥಿರೋಷ್ಣ ಮರುಕಳಿಕೆ]]ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದರಿಂದ, ಸಂವಹನೆ ಉಂಟಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. [[ಜಲಜನಕ]] ಮತ್ತು [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂಗಳ]] ಅಯಾನುಗಳು ಹೊರಸೂಸಿದ [[:en:photon|ಫೋಟಾನ್]]ಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಕ್ರಮಿಸಿದ ನಂತರ, ಬೇರೆ ಅಯಾನುಗಳು ಫೋಟಾನುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ-ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[ವಿಕಿರಣ|ವಿಕಿರಣವು]] ಶಾಖವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕು ಈ ಪದರದಿಂದ ಹೊರಹೋಗಲು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳೇ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈವರೆಗೂ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಕೇವಲ ೮ ನಿಮಿಷಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. === ಸಂವಹನ ವಲಯ === ಸುಮಾರು ೦.೭ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈವರೆಗಿರುವ ಅನಿಲಗಳು, ಒಳ ಶಾಖವನ್ನು ವಿಕಿರಣದಿಂದ ಹೊರ ಸಾಗಿಸುವಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸಂವಹನೆಯುಂಟಾಗಿ, ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಬಿಸಿಯಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ತಣ್ಣಗಾಗಿ, ಮತ್ತೆ ಸಂವಹನ ವಲಯದ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇವು ವಿಕಿರಣ ವಲಯದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಶಾಖವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ಪುನಃ ಹೊರಗೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ [[:en:Granule (solar physics)|ಕಾಳಿನ]] ಆಕಾರದ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಸೌರ ಅಂತರಂಗದ ಹೊರಭಾಗದ ಈ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸಣ್ಣ [[:en:dynamo effect|ಉತ್ಪಾದಕ]]ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲೆಲ್ಲಾ ಹಲವು ಕಾಂತೀಯ ಧ್ರುವಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. === ದ್ಯುತಿಗೋಳ === ನೋಡಲು ಕಾಣುವ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಯಾದ ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಪದರದ ಕೆಳಗೆ ಸೂರ್ಯವು ಗೋಚರ ಬೆಳಕಿಗೆ ಅಪಾರದರ್ಶಕವಾಗುತ್ತದೆ. ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಹೊರಗೆ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಯು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಕಿ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ದಪ್ಪವಿರುವ ದ್ಯುತಿಗೋಳವು ಭೂಮಿಯ ಗಾಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಅನಿಲ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಸುಮಾರು ೬,೦೦೦ ಕೆ. (೫,೭೨೭ ಸೆ.) ನಷ್ಟು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ಅದರ ವರ್ಣಪಟಲವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ಯುತಿಗೋಳವು ಸುಮಾರು ೧೦^೨೩ ಮೀ.^−೩ ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಸಾಗರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[:en:Earth's atmosphere|ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ವು ಹೊಂದಿರುವ ೧% ಸಾಂದ್ರತೆಯಷ್ಟಿದೆ). ದ್ಯುತಿಗೋಳದ [[:en:optical spectrum|ವರ್ಣ ಪಟಲ]]ವನ್ನು ಮೊದಲು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದಾಗ, ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದಿರದ [[:en:chemical element|ಮೂಲವಸ್ತು]]ಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕೆಲವು ರೇಖೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಈ ರೇಖೆಗಳು ಒಂದು ಹೊಸ ಮೂಲವಸ್ತುವಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ೧೮೬೮ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ಮನ್ ಲಾಕ್ಯೆರ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು. ಗ್ರೀಕರ ಸೂರ್ಯ ದೇವತೆ [[:en:Helios|ಹೀಲಿಯೋಸ್]]ನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಮೂಲವಸ್ತುವಿಗೆ "[[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]]" ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಇದಾದ ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೇ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹೀಲಿಯಂನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Lockyer">{{Cite web |url=http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html |title=Discovery of Helium |access-date=2007-01-15 |archive-date=2015-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107043457/http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html |url-status=deviated |archivedate=2015-11-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151107043457/http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html }}</ref> === ವಾಯುಮಂಡಲ === [[ಚಿತ್ರ:Solar eclips 1999 4 NR.jpg|thumb|right|ಸೂರ್ಯನ ಪೂರ್ಣ [[ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ|ಗ್ರಹಣ]]ವಾದಾಗ, ಸೂರ್ಯನ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಹಳ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.]] ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಹೊರಗಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ''ಸೌರ ವಾಯುಮಂಡಲ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೂರದರ್ಶಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಈ ವಾಯುಮಂಡಲವು ೫ ಮುಖ್ಯ ವಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ''ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ ವಲಯ'', [[:en:chromosphere|ವರ್ಣಗೋಳ]], [[:en:solar transition region|ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ]], [[:en:corona|ಪ್ರಭಾವಲಯ]], ಮತ್ತು [[:en:heliosphere|ಸೌರಗೋಳ]]. ವಿರಳವಾದ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲವಾದ ಸೌರಗೋಳವು [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊನ]] ಕಕ್ಷೆಯಿಂದಾಚೆ [[:en:heliosphere|ಸೌರವಿರಾಮ]]ದವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸೌರವಿರಾಮದಲ್ಲಿ ಇದರಿಂದ ಒಂದು ಸ್ಫುಟವಾದ [[:en:shock wave|ಅಘಾತ ತರಂಗ]]ವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವರ್ಣಗೋಳ, ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಲಯಗಳು ಮೇಲ್ಮೈಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಯಾಗಿವೆ; ಇದರ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಸುಮಾರು ೫೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಮೇಲೆ ಇದ್ದು ಸುಮಾರು ೪,೦೦೦&nbsp;[[:en:Kelvin|ಕೆ.]] ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿರುವ ಪದರವು ಸೂರ್ಯನ ಅತಿ ತಣ್ಣಗಿರುವ ವಲಯ. ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ ವಲಯವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸೂರ್ಯನ ಈ ಪದರವು [[:en:carbon monoxide|ಇಂಗಾಲದ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್]] ಮತ್ತು ನೀರಿನಂತ ಸರಳ ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ತಣ್ಣಗಿದೆ. ಈ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಈ ಪದರದ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ ವಲಯದ ಮೇಲೆ ೨,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದಪ್ಪವಿರುವ ತೆಳುವಾದ ಒಂದು ಪದರವಿದೆ. [[:en:solar eclipse|ಸೂರ್ಯನ ಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹಣ]]ದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದ ಹೊಳಪಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ವಲಯಕ್ಕೆ ''ವರ್ಣಗೋಳ'' ಎಂದು ಹೆಸರು. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಎತ್ತರದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸುಮಾರು ೧೦೦,೦೦೦-ಕೆ. ಗಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. [[:en:chromosphere|ವರ್ಣಗೋಳ]]ದ ಹೊರಗಿರುವ [[:en:solar transition region|ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ೧೦೦,೦೦೦ ಕೆ. ಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಲಯದ ತಾಪಮಾನದ ಹತ್ತಿರ ಕ್ಕೆ (೧೦ ಲಕ್ಷ ಕೆ. ಗಳ ಬಳಿಗೆ) ಏರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ [[:en:helium|ಹೀಲಿಯಂ]]ನ [[:en:ionization|ಅಯಾನೀಕರಣ]]ವಾಗಿ ಅದರ [[:en:phase transition|ರೂಪ ಪರಿವರ್ತನೆ]]ಯು ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ, ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಏರಿಕೆಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯವು ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರದೆ, ನಿರಂತರವಾದ ಗೊಂದಲದ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಲಯವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಹಿಸುವ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಈ ವಲಯವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಸೂರ್ಯನಿಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಹೊರ-ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಭಾವಲಯ ಎಂದು ಹೆಸರು. [[ಸೌರಮಂಡಲ]] ಮತ್ತು [[:en:heliosphere|ಸೌರಗೋಳ]]ವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುವ [[:en:solar wind|ಸೌರ ಮಾರುತ]]ದ ಜೊತೆ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಒಂದಾಗುತ್ತದೆ (ಅಂದರೆ, ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಸ್ಫುಟವಾದ ಯಾವುದೇ ಮಿತಿರೇಖೆಯಿಲ್ಲ). ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಬಳಿಯಿರುವ ಕೆಳ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ಸುಮಾರು ೧೦^೧೪ ಮೀ^−೩−೧೦^೧೬ ಮೀ.^−೩ ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿದೆ (ಸಾಗರದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸುಮಾರು ೨×೧೦^೨೫ ಮೀ.^−೩ ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ) ಪ್ರಭಾವಲಯದ ತಾಪಮಾನವು ಹಲವು ಲಕ್ಷ ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಭಾವಲಯದ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಇನ್ನೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ [[:en:magnetic reconnection|ಒಡನಾಟ]]ದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಶಾಖೋತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. [[:en:heliosphere|ಸೌರಗೋಳ]]ವು ಸುಮಾರು ೨೦ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳಿಂದ (0.1&nbsp;AU) ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರತುದಿಯವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ವಾಯು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳು [[:en:Alfven wave|ಆಲ್ಫ್‌ವೆನ್ ತರಂಗ]]ಗಳಿಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸಲಾರವು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸೌರಗೋಳದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಬಲಗಳು ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಆಕಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಸೌರಮಾರುತವು [[:en:Parker spiral|ಸುರುಳಿ]]ಯಾಕಾರದ ಸೌರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ೫೦ AUಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[:en:heliopause|ಸೌರವಿರಾಮ]]ವನ್ನು ತಲುಪುವವರೆಗೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ, ಸೌರವಿರಾಮದ ಒಂದು ಭಾಗವೆನ್ನಲಾದ [[:en:shock front|ಆಘಾತ ತರಂಗ]]ವೊಂದರ ಮೂಲಕ [[:en:Voyager program|ವಾಯೇಜರ್ ೧ ಶೋಧಕ]]ವು ಹಾದುಹೋಯಿತು. ಸೌರವಿರಾಮವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಈ ಎರಡೂ ಶೋಧಕಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿ ಕಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡವು.<ref>[http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16394 The Distortion of the Heliosphere: our Interstellar Magnetic Compass] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511052656/http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16394 |date=2020-05-11 }}</ref> == ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == === ಸೌರಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೌರಾವರ್ತ === ಸೂಕ್ತವಾದ ಸೋಸಕಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ ತಕ್ಷಣ ಕಂಡುಬರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳು ಒಂದು. ಇವು ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಗಾಢವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಸೌರಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಕಾಂತೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು [[:en:convection|ಸಂವಹನೆ]]ಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಿ, ಬಿಸಿಯಾದ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಶಾಖದ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಪ್ರಭಾವಲಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಿಸಿಮಾಡಿ, [[:en:solar flare|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]] ಮತ್ತು [[:en:coronal mass ejection|ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಪದಾರ್ಥದ ವಿಸರ್ಜನೆ]]ಗಳ ಮೂಲವಾದ [[:en:active region|ಸಕ್ರಿಯ ವಲಯ]]ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಸೌರಕಲೆಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಕಿ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ಅಗಲ ಇರುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Solar-cycle-data.png|thumb|right|250px|ಕಳೆದ ೩೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೌರಾವರ್ತದಲ್ಲಿ ಆದ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮಾಪನ]] ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲೆ ಕಾಣಬರುವ ಸೌರಕಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರದೆ, [[:en:Solar cycle|ಸೌರಾವರ್ತ]] ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ೧೦-೧೨ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆವರ್ತದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಸೌರಕಲೆಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಒಂದೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆವರ್ತವು ಮುನ್ನಡೆದಂತೆ, ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೌರಕಲೆಗಳು ವಿರುದ್ಧವಾದ ಕಾಂತಧ್ರುವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜೋಡಿಗಳಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಪರ್ಯಾಯ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ಧ್ರುವೀಯತೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಒಂದು ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕಾಂತೀಯ ಧ್ರುವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸೌರಕಲೆಯು ಮುಂದಿನ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಂತೀಯ ಧ್ರುವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sunspot-number.png|thumb|right|250px|ಕಳೆದ ೨೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾದ ಸೌರಕಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು: ಇದು ~೧೧ ವರ್ಷಗಳ ಸೌರಾವರ್ತವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] [[:en:space weather|ಅಂತರಿಕ್ಷ ಹವಾಮಾನ]]ದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುವ ಸೌರಾವರ್ತವು ಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸೌರಾವರ್ತದ ಆರಂಭ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ವ್ಯಾಪಿಸುವ ಆವರ್ತಗಳಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೌರಾವರ್ತವು ಹಲವು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತುಹೊಗಿತ್ತೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಸೌರಕಲೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಲಾಯಿತು. [[:en:Little Ice Age|ಅಲ್ಪಾಯುಷಿ ಹಿಮಯುಗ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪ್ ಖಂಡವು ಬಹಳ ತಣ್ಣ ಹವೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು.<ref name="Lean">{{cite journal |last=Lean |first=J. |coauthors=Skumanich A.; White O. |year=1992 |title=Estimating the Sun's radiative output during the Maunder Minimum |journal=Geophysical Research Letters |volume=19 |pages=1591-1594}}</ref> ಮರಗಳ ಕಾಂಡದ [[:en:tree ring|ಉಂಗುರ]]ಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿಂದ ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನ ಅಲ್ಪಾಯುಷಿ ಸೌರಾವರ್ತಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಆವರ್ತಗಳಲ್ಲೂ ತಾಪಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿತ್ತು. == ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು == === ಸೌರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಸಮಸ್ಯೆ === ಹಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾದ ಸೌರ [[:en:electron neutrino|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]]ಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು, ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣದ ೩ನೇ ೧ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದಿತು. ಅಸಮಂಜಸವೆನಿಸುವ ಈ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು [[:en:solar neutrino problem|ಸೌರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಸಮಸ್ಯೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲೆತ್ನಿಸಿದ ವಾದಗಳು, ಸೂರ್ಯನ ಒಳ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆಯೆಂದೋ, ಅಥವಾ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು [[:en:neutrino oscillation|ಓಲಾಡಿ]], ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗದಂತಹ [[:en:tau neutrino|ಟೌ]] ಮತ್ತು [[:en:muon neutrino|ಮ್ಯುಆನ್]] ರೂಪಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತಿವೆಯೆಂದೋ ಸೂಚಿಸಿದವು.<ref name="Haxton">{{cite journal |last=Haxton |first=W. C. |year=1995 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1995ARA%26A..33..459H&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=The Solar Neutrino Problem |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=33 |pages=459-504}}</ref> ಸೌರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಮಾಪಿಸಲು [[:en:Sudbury Neutrino Observatory|ಸಡ್ಬರಿ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[:en:Kamiokande|ಕಮಿಯೋಕಂಡೆ]] ಸೇರಿದಂತೆ, ೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಲವು ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕಡೆಗೆ, ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಜಡ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಓಲಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಈ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref name="Schlattl">{{cite journal |last=Schlattl |first=H. |year=2001 |title=Three-flavor oscillation solutions for the solar neutrino problem |journal=Physical Review D |volume=64 |issue=1}}</ref>. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ೩ ವಿಧದ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳನ್ನು ಸಡ್ಬರಿ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ, ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವು ಸೌರ ಮಾದರಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೩ನೇ ೧ಭಾಗ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಮಾತ್ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಬಗೆಯ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ೩ನೇ ೧ ಅನುಪಾತವು ಕೂಡ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. === ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಉಷ್ಣದ ಸಮಸ್ಯೆ === ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈಯು ([[:en:photosphere|ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]) ಸುಮಾರು ೬,೦೦೦ ಕೆ. ಗಳ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ಸೌರ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ಸುಮಾರು ೧,೦೦೦,೦೦೦-ಕೆ. ಗಳ ತಾಪಮಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಇಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನವು, ಇದು ಕೇವಲ ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ನೇರ ಶಾಖದಿಂದಲ್ಲದೆ ಬೇರಾವುದೋ ಶಾಖದ ಮೂಲದಿಂದಲೂ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಕೆಳಗಿರುವ ಸಂವಹನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಚಲನೆಯು ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಾಖವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ತರಂಗ ಶಾಖ - ಸಂವಹನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ, ಗುರುತ್ವ ಮತ್ತು ಕಾಂತೀಯ ತರಗಂಗಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಅಲೆಗಳು ಹೊರ ಚಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಭಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಖದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ. ಎರಡನೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕಾಂತೀಯ ಶಾಖ - ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಚಲನೆಯಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಂತೀಯ ಶಕ್ತಿಯು ಉದ್ಭವವಾಗಿ, [[:en:solar flare|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]]ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="Alfven">{{cite journal |last=Alfvn |first=H. |year=1947 |title=Magneto-hydrodynamic waves, and the heating of the solar corona |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=107 |pages=211}}</ref> ಸಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ತರಂಗಗಳು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಶಾಖವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಫ್ವೆನ್ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಉಳಿದು ಬೇರೆಲ್ಲ ತರಂಗಗಳೂ ಪ್ರಭಾವದಿಂದವನ್ನು ತಲುಪುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ವಕ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಚದುರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="Sturrock">{{cite journal |last=Sturrock |first=P. A. |coauthors=Uchida, Y. |year=1981 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1981ApJ...246..331S&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=Coronal heating by stochastic magnetic pumping |journal=Astrophysical Journal |volume=246 |pages=331}}</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ಆಲ್ಫ್‌ವೆನ್ ತರಂಗಗಳು ಪ್ರಭಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಚದುರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರಸ್ತುತದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆಯ ಶಾಖದ ಮೂಲವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ. === ದುರ್ಬಲ ಸೂರ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ === ಸುಮಾರು ೩.೮ ರಿಂದ ೨.೫ ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[:en:Archean|ಅರ್ಕಿಯನ್ ಕಾಲ]]ದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಈಗಿನ ಕೇವಲ ೭೫% ಪ್ರಕಾಶತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತೆಂದು ಅದರ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಮಾದರಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇಷ್ಟು ದುರ್ಬಲವಾದ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ನೀರು ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಇದರಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಭೂಮಿಯು ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿತ್ತೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಭೂಮಿಯು, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಈಗಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚೇ ಬಿಸಿಯಾಗಿತ್ತೆಂದೂ, ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಮ್ಮತವೆಂದರೆ: ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಈಗಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[:en:greenhouse gas|ಹರಿತ್‌ಗೃಹ ಅನಿಲ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು (ಉದಾ: [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:ammonia|ಅಮೋನಿಯಾ]]). ಈ ಅನಿಲಗಳು ಶಾಖವನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ಭೂಮಿಯ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು.<ref name="Kasting">{{cite journal |last=Kasting |first=J. F. |coauthors=Ackerman, T. P. |year=1986 |title=Climatic Consequences of Very High Carbon Dioxide Levels in the Earths Early Atmosphere |journal=Science |volume=234 |pages=1383-1385}}</ref> == ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Heliospheric-current-sheet.gif|thumb|right|220px|[[:en:interplanetary medium|ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ [[:en:Plasma (physics)|ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ]]ದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ [[:en:heliospheric current sheet|ಸೌರಗೋಳ ಪ್ರವಾಹ ತೆರೆ]]ಯು ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರಭಾಗಗಳವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ [http://quake.stanford.edu/~wso/gifs/HCS.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060901124602/http://quake.stanford.edu/~wso/gifs/HCS.html |date=2006-09-01 }} ]] ಅದರ ವಿಪರೀತ ತಾಪಮಾನದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳೂ ಅನಿಲ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ [[:en:Plasma (physics)|ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ]] ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ. ಇದರಿಂದ, ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ ಪರಿಭ್ರಮಣವು (ಸುಮಾರು ೨೫ ದಿನಗಳು) ಅದರ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ (ಸುಮಾರು ೩೫ ದಿನಗಳು) ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳ ಭೇದಾತ್ಮಕ ಪರಿಭ್ರಮಣದಿಂದ ಅದರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ರೇಖೆಗಳು ತಿರುಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ತಿರುಚಿಕೊಂಡ ಕಾಂತ ರೇಖೆಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಕುಣಿಕೆಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿ, [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ತಿರುಚುವಿಕೆಯಿಂದ [[:en:solar dynamo|ಸೌರ ಉತ್ಪಾದಕ]]ವು ಉಂಟಾಗುವುದಲ್ಲದೆ, ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಸುಮಾರು ೧೧ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ, ೧೧-ವರ್ಷಗಳ [[:en:sunspot cycle|ಸೌರಾವರ್ತ]]ವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. [[:en:interplanetary medium|ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನ [[:en:rotating magnetic field|ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ಪ್ರಭಾವವು [[:en:heliospheric current sheet|ಸೌರಗೋಳದ ಪ್ರವಾಹ ತೆರೆ]]ಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ತೆರೆಯು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಟಿರುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಬಳಿ ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕಿರುವ ಶಕ್ತಿಗೂ ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾವೇ ಕಾರಣ. ಅಂತರಿಕ್ಷವು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ವಾತವಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ೧೦^−೪ [[:en:tesla (unit)|ಟೆಸ್ಲ]] ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ದೂರದ ಘನಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮಾನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಸುಮಾರು ೧೦^−೧೧ ಟೆಸ್ಲಗಳಷ್ಟು ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಇದು ಸುಮಾರು ೧೦^−೯ ಟೆಸ್ಲಗಳಿರುವಂತೆ ಉಪಗ್ರಹ ಅವಲೋಕನೆಗಳಿಂದ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಾಹಕ ದ್ರವದ (ಉದಾ: ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮ) ಚಲನೆಯು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರವಾಹವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. == ಸೌರ ಅವಲೋಕನೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ == === ಮುಂಚಿನ ಸೂರ್ಯಾಧ್ಯಯನ === [[ಚಿತ್ರ:Solvogn.jpg|thumb|200px|left|[[:en:Trundholm Sun chariot|ಟ್ರಂಡ್ ಹೋಮ್]] ಸೂರ್ಯ ರಥವನ್ನು ಕುದುರೆಯೊಂದು ಎಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಮೂರ್ತಿಯು [[:en:Nordic Bronze Age|ಉತ್ತರ ಯೂರೋಪ್‌ನ ಕಂಚು ಯುಗ]]ದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.]] ತನ್ನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ದಿನವನ್ನೂ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ರಾತ್ರಿಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಒಂದು ಹೊಳಪಿನ ತಟ್ಟೆಯೆಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಮಾನವರು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಹಲವು ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಒಂದು ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಅಲೌಕಿಕ ಸಂಗತಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ]] [[:en:Inca|ಇಂಕಾ]] ಮತ್ತು [[:en:Aztec|ಆಜ್‌ಟೆಕ್]] ನಾಗರಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಪೂಜೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಸೂರ್ಯನಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು [[:en:solstice|ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]ಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದವು (ಇಂತಹ ಕಟ್ಟಡಗಳು [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ]] [[:en:Nabta Playa|ನಬ್ತ ಪ್ಲಯ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ]] [[:en:Stonehenge|ಸ್ಟೋನ್ ಹೆಂಜ್]]ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ); ಮೆಕ್ಸಿಕೊನ [[:en:El Castillo, Chichen Itza|ಎಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲೊ]] ಪಿರಮಿಡ್, ತುಲಾ ಮತ್ತು ಮಕರ [[:en:equinox|ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]ಯಂದು ಸರ್ಪಗಳ ಆಕಾರದ ನೆರಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂತೆ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. === ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಗತಿ === [[ಚಿತ್ರ:Redgiants.svg|thumb|right|200px|ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬೃಹತ್ ದೈತ್ಯ [[:en:Antares|ಅನ್ಟಾರಸ್]]ಗಳ ಹೋಲಿಕೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆಯು ಮಂಗಳದ ಕಕ್ಷೆಯಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಹೋಲಿಕೆಗಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[:en:Arcturus|ಆರ್ಕ್ಟುರಸ್]]ನ್ನೂ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Sun and VV Cephei A.png|thumb|right|200px|ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬೃಹತ್ ದೈತ್ಯ [[:en:VV Cephei|VV Cephei A]]ಗಳ ನಡುವೆ ಹೋಲಿಕೆ (ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಲು ಚಿತ್ರದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸಿ)]] ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗರಲ್ಲಿ [[:en:Ancient Greece|ಗ್ರೀಕ್]] [[:en:philosopher|ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ]] [[:en:Anaxagoras|ಅನಕ್ಸಾಗೊರಸ್]]ನೂ ಸೇರಿದ್ದನು. ಸೂರ್ಯನು ಬೆಂಕಿಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗೋಳವೇ ಹೊರತು, [[:en:Helios|ಹೀಲಿಯೋಸ್]]ನ ರಥವಲ್ಲವೆಂದು ಅವನು ತರ್ಕಿಸಿದನು. ಈ ರೀತಿಯ ಪಾಷಂಡ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಮರಣ ದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇದರ ನಂತರ, [[:en:Pericles|ಪೆರಿಕ್ಲಸ್]]ನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಮ್ಮತಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವಿಜ್ಞಾನಿಯೆಂದರೆ [[:en:Nicolaus Copernicus|ನಿಕೊಲಾಸ್ ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್]]. ಇವನು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಸೂರ್ಯನೇ ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[:en:Galileo|ಗೆಲಿಲಿಯೋ]] [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು]] ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಮಾಡಿ, ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಸೌರಕಲೆಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಅವಲೋಕಿಸಿದನು. ಈ ಕಲೆಗಳು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನಡುವೆ ಇರುವ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿರದೆ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳೆಂದು ಅವನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/galilei_galileo.shtml |title=Galileo Galilei (1564 - 1642) |publisher=BBC |accessdate=2006-03-22}}</ref> [[:en:prism|ಪಟ್ಟಕ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದ [[:en:Isaac Newton|ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್]]ನು, ಬಿಳಿ ಬೆಳಕು ಹಲವು ಬಣ್ಣಗಳ ಬೆಳಕುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆಯೆಂದು ತೋರಿಸಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/newton_isaac.shtml |title=Sir Isaac Newton (1643 - 1727) |publisher=BBC |accessdate=2006-03-22}}</ref> ಸೌರ ವರ್ಣಪಟಲದ ಕೆಂಪು ಭಾಗದ ಹೊರಗಿರುವ [[:en:Infrared|ನಸುಗೆಂಪು]] ಕಿರಣಗಳನ್ನು ೧೮೦೦ರಲ್ಲಿ [[:en:William Herschel|ವಿಲಿಯಂ ಹರ್ಷೆಲ್]] ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html |title=Herschel Discovers Infrared Light |publisher=Cool Cosmos |accessdate=2006-03-22 |archive-date=2012-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225094516/http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html |url-status=deviated |archivedate=2012-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120225094516/http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html }}</ref> ೧೮೦೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೌರ ವರ್ಣಪಟಲದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ವಿಕಸಿಸಿದವು. [[:en:Joseph von Fraunhofer|ಜೋಸೆಫ್ ವಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಹೋಫರ್]]ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ವರ್ಣರೇಖೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಆಧುನಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲದ ಮೊದಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವು ನಿಗೂಢವಾಗಿತ್ತು. ಸೂರ್ಯನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರೊಳಗೆ ಶೇಖರಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಿರಬಹುದೆಂದು [[:en:Lord Kelvin|ಕೆಲ್ವಿನ್]] ಸೂಚಿಸಿದನು.<ref>{{cite journal |last=Thomson |first=Sir William |title=On the Age of the Suns Heat |journal=Macmillan's Magazine |year=1862 |volume=5 |pages=288-293 |url=http://zapatopi.net/kelvin/papers/on_the_age_of_the_suns_heat.html}}</ref> ನಂತರ, ಕೆಲಿವಿನ್ ಮತ್ತು [[:en:Hermann von Helmholtz|ಹೆಲ್ಮ್ ಹೋಲ್ಟ್‌ಜ್]] ಅವರುಗಳು [[:en:Kelvin-Helmholtz mechanism|ಕೆಲ್ವಿನ್-ಹೆಲ್ಮ್ ಹೋಲ್ಟ್ಜ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಇದರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಸೂರ್ಯನು ಕೇವಲ ೨ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ೧೮೯೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Joseph Norman Lockyer|ಜೋಸೆಫ್ ಲಾಕ್ಯರ್]] (ಇವನು ಸೌರ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ಹೀಲಿಯಂನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದನು) ಉಲ್ಕೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಒಂದು ವಾದವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದನು.<ref>{{cite book |last=Lockyer |first=Joseph Norman |title=The meteoritic hypothesis; a statement of the results of a spectroscopic inquiry into the origin of cosmical systems |publisher=Macmillan and Co. |location=London and New York |year=1890 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1890QB981.L78......}}</ref> ೧೯೦೪ರಲ್ಲಿ ಈ ನಿಗೂಢತೆಗೆ ಒಂದು ಪರಿಹಾರವು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯು ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ಮೂಲದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದೂ, ಮತ್ತು [[:en:radioactive decay|ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯವು]] ಈ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವೆಂದೂ [[:en:Ernest Rutherford|ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ರದರ್‌ಫೋರ್ಡ್]] ಸೂಚಿಸಿದನು.<ref>{{Cite web |url=http://www.philosophy.umd.edu/Faculty/LDarden/sciinq/ |title=The Nature of Scientific Inquiry |access-date=2007-01-27 |archive-date=2012-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120817040843/http://www.philosophy.umd.edu/Faculty/LDarden/sciinq/ |url-status=dead }}</ref> ಆದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಸುಳಿವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ-ಶಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ [[:en:E=mc|E=mc²]] ನಿಯಮವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ [[:en:Albert Einstein|ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್ಸ್‌ಟೀನ್]]. ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅಪಾರ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡಗಳಿಂದ, ಜಲಜನಕದ ಅಣುಗಳು ಹೀಲಿಯಂ ಆಗಿ ಬೆಸುಗೆಗೊಂಡು, ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ನಿವ್ವಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಶಕ್ತಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತಿರಬಹುದು ಎಂದು ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Arthur Eddington|ಆರ್ಥರ್ ಎಡ್ಡಿಂಗ್‌ಟನ್]] ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು.<ref>{{cite web |date=2005-06-15 |title=Studying the stars, testing relativity: Sir Arthur Eddington |journal=ESA Space Science |url=http://www.esa.int/esaSC/SEMDYPXO4HD_index_0.html}}</ref> ೧೯೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ [[:en:Subrahmanyan Chandrasekhar|ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] ಮತ್ತು [[:en:Hans Bethe|ಹಾನ್ಸ್ ಬೇತ]] ಅವರು ಈ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವಾದವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದರು. ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬೇತ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಿದನು.<ref name="Bethe">{{cite journal |last=Bethe |first=H. |year=1938 |title=On the Formation of Deuterons by Proton Combination |journal=Physical Review |volume=54 |pages=862-862}}</ref><ref name="Bethe2">{{cite journal |last=Bethe |first=H. |year=1939 |title=Energy Production in Stars |journal=Physical Review |volume=55 |pages=434-456}}</ref> ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ''ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ''<ref>{{cite journal |author=E. Margaret Burbidge; G. R. Burbidge; William A. Fowler; F. Hoyle |title=Synthesis of the Elements in Stars |journal=Reviews of Modern Physics |year=1957 |volume=29 |issue=4 |pages=547-650 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1957RvMP...29..547B}}</ref> ಎಂಬ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನವು, ವಿಶ್ವದ ಬಹುತೇಕ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು ಸೂರ್ಯನಂಥ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಪರಮಾಣು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಮನದಟ್ಟಾಗುವಂತೆ ತೋರಿಸಿತು. == ಸೂರ್ಯನ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಾನಿ == [[ಚಿತ್ರ:SOHO solar flare sun large 20031026 0119 eit 304.png|thumb|right|೩೦.೪ [[:en:nanometer|nm]] [[ತರಂಗಾಂತರ|ತರಂಗಾಂತರದಲ್ಲಿ]] [[:en:helium|He⁺]] [[:en:emission line|ವರ್ಣರೇಖೆ]]ಯ [[ಅತಿನೇರಳೆ]] ಬೆಳಕನ್ನು ಬಳಸಿ [[:en:Solar and Heliospheric Observatory|SOHO]]/EIT [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕವು]] ದಾಖಲಿಸಿದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ.]] ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಬಹಳ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಹಿತವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ಕಣ್ಣು ಕುಕ್ಕಿದಂತಾಗಿ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಕುರುಡು ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಸುಮಾರು ೪-ಮಿಲಿವ್ಯಾಟ್ ಗಳ ಸೌರಶಕ್ತಿಯು ಅಕ್ಷಿಪಟಲವನ್ನು ಬಿಸಿಮಾಡಿ, ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಅದಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಅತಿನೇರಳೆ ಬೆಳಕು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿನ ಮಸೂರವನ್ನು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಿ, [[:en:cataract|ಕಣ್ಣಿನ ಪೊರೆ]]ಗಳನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡದಿದ್ದರೂ ಆಗಬಹುದು. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ನಿಸ್ತೇಜಗೊಳಿಸುವ [[:en:neutral density filter|ಸೋಸಕ]]ವಿಲ್ಲದೆ, ಬೆಳಕನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ದುರ್ಬೀನಿನಂಥ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುವುದು ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ. ಸೋಸಕಗಳಿಲ್ಲದ ದುರ್ಬೀನುಗಳು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗಿಂತ ೫೦೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕನ್ನು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ, ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ನಾಶಗೊಳಿಸಬಹುದು. ನಡುದಿನದ ಸೂರ್ಯನತ್ತ ಈ ರೀತಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೇ ಕಣ್ಣು ಹಾಯಿಸಿದರೂ ಶಾಶ್ವತ ಕುರುಡು ಉಂಟಾಗಬಹುದು.<ref name="Marsh">{{cite journal |last=Marsh |first=J. C. D. |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1982JBAA...92..257M&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=Observing the Sun in Safety |journal=J. Brit. Ast. Assoc. |year=1982 |volume=92 |pages=6}}</ref> ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನೋಡುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವೆಂದರೆ, ದುರ್ಬೀನನ್ನು ಬಳಸಿ ಸೂರ್ಯನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಂದು ತೆರೆ/ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳಿಸಿ, ಆ ಚಿತ್ರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದು. ಶುಚಿಯಾದ ಅಕ್ಷಿ ಕಾಚಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಣ್ಣ ದೂರದರ್ಶಕ/ದುರ್ಬೀನುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಬೇರೆ ಥರದ ದೂರದರ್ಶಕಗಳು ಇದರಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಬಹುದು. ಕಣ್ಣಿನ [[:en:pupil|ಪಾಪೆ]]ಯು ಕಾಂತಿಯ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವೈದೃಶ್ಯತೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದರಿಂದ, [[:en:solar eclipse|ಸೂರ್ಯನ ಖಂಡ ಗ್ರಹಣ]]ವನ್ನು ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡುವುದು ಅಪಾಯಕರ: ಪಾಪೆಯು ದೃಷ್ಟಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಒಟ್ಟು ಬೆಳಕಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಿಗ್ಗುತ್ತದೆ - ದೃಷ್ಟಿವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಅತಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತುವಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲಲ್ಲ. ಖಂಡ ಗ್ರಹಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಯನ್ನು ಚಂದ್ರನು ತಡೆಹಿಡಿದರೂ, ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಕಾಣುವ ಭಾಗಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಲ್ಲಿರುವಷ್ಟೇ ಕಾಂತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಗ್ರಹಣದ ಒಟ್ಟು ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಪೆಯು ~೨-ಮಿ.ಮೀ. ಇಂದ ~೬-ಮಿ.ಮೀ.ವರೆಗೆ ಹಿಗ್ಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಬೀಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ೧೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಿ ಅಥವ ಅವುಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ, ವೀಕ್ಷಕನ ದೃಷ್ಟಿವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಕುರುಡು ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.<ref name="Espenak">{{cite web |last=Espenak |first=F. |title=Eye Safety During Solar Eclipses - adapted from NASA RP 1383 Total Solar Eclipse of 1998 February 26, April 1996, p. 17 |url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEhelp/safety.html |accessdate=2006-03-22 |publisher=NASA |archiveurl=https://archive.today/20120716084105/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/safety.html |archivedate=2012-07-16 |url-status=dead }}</ref> ಇದು ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಅನುಭವವಿಲ್ಲದ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ: ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯು ಹಾಳಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. [[ಸೂರ್ಯೋದಯ]] ಮತ್ತು [[ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ|ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಗಳ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ದೂರ ಕ್ರಮಿಸುವುದರ ಕಾರಣ, [[:en:Rayleigh scattering|ರ್ಯಾ‌ಲಿ]] ಮತ್ತು [[:en:mie theory|ಮೀ]] ಚದುರಿಕೆಗಳು ಬೆಳಕನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೂರ್ಯವು ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದಾದಷ್ಟು ಮಂದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಂಜು, ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಧೂಳು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ತೇವಾಂಶಗಳೂ ಬೆಳಕನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಬೆಳಕನ್ನು ಸೋಸುವ ಗಾಜುಗಳು/ವಸ್ತುಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುವ ಬಳಕೆಗಾಗಿಯೇ ರೂಪಿತವಾಗಿರಬೇಕು: ಕೆಲವು ಸೋಸಕಗಳು ಅತಿನೇರಳೆ/ನಸುಗೆಂಪು ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದ್ದು, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟಾಗಬಹುದು. ಹೀರಿಕೊಂಡ ಸೌರಕಾಂತಿಯಿಂದ ಬಿಸಿಯಾಗಿ [[:en:eyepiece|ಅಕ್ಷಿಕಾಚಕ]] ಸೋಸಕಗಳು ಛಿದ್ರವಾಗಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೂರದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ದುರ್ಬೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಸಕವು [[:en:objective lens|ವಸ್ತು ಕಾಚಕ]] ಅಥವಾ [[:en:aperture|ದ್ಯುತಿ ರಂಧ್ರ]]ದ ಮೇಲೆ ಇರಬೇಕು. ಬೆಸುಗೆ ಗಾಜಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಆದರೆ, ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಫಿಲ್ಮ್ ನಸುಗೆಂಪು ಬೆಳಕಿಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾದ್ದರಿಂದ, ಅದನ್ನು ಸೂರ್ಯ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಬಳಸಬಾರದು. [[ಚಿತ್ರ:Sun920607.jpg|right|thumb|ಸೂರ್ಯ]] [[ಚಿತ್ರ:Sun_surface.jpg|right|thumb|ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ]] ==ಸೂರ್ಯನಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗ== *ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕುತೂಹಲದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ರಹಸ್ಯ ಭೇದಿಸಲು ನಾಸಾ ಹೊಸ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದೆ. ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದ ರಹಸ್ಯ ತಿಳಿಯಲು ಹತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಿದ್ದು, ನಿರಂತರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದೀಗ ನಾಸಾ ನಕ್ಷತ್ರ ಸೂರ್ಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಮಿಷನ್‌ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ರವಾನಿಸುತ್ತಿದೆ. 60 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಸೌರ ಮಾರುತದ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಯುಗೀನ್‌ ಪಾರ್ಕರ್‌ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ‘ಪಾರ್ಕರ್‌ ಸೌರ ಶೋಧನಾನೌಕೆ’ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ನಾಸಾ ತಿಳಿಸಿದೆ. *2018ರ ಜುಲೈ 31ರಂದು ನಾಸಾದ ಕೆನೆಡಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ನೌಕೆ ಉಡಾವಣೆಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ 40 ಲಕ್ಷ ಮೈಲು ದೂರದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಿದೆ. ಈ ನೌಕೆಯು 2500 ಡಿಗ್ರಿ ಪ್ಯಾರಾನಿಟ್‌ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರೊ.ಪಾರ್ಕರ್‌ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/06/01/495919.html 2018ಕ್ಕೆ ಉಡಾವಣೆ;ಸೂರ್ಯನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ನಾಸಾದ ಪಾರ್ಕರ್‌ ನೌಕೆ;1 Jun, 2017]</ref> ಗಿಡ, ಮರ, ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳೆನ್ನದೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣ ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯವಾಗಿದೆ. ==ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣದ ಮಹತ್ವತೆ== ===ಗಿಡಮರಗಳಿಗೆ=== [[File:ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಉತ್ತಮ ಬೆಳವಣಿಗೆ.jpg|thumb|ಹಲಸು-ಮಾವು-ಬೇವು ನಳನಳಿಸುತ್ತಿರುವುದು]] ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಬೀಜ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದು [[ಸಸ್ಯ|ಗಿಡ]]-[[ಮರ]]ವಾಗಿ ಸೊಂಪಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು [[ಮಣ್ಣು]], ನೀರಿನಷ್ಟೇ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣವೂಅವಶ್ಯ. ಎಲ್ಲಾ [[ಸಸ್ಯ]]ಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮ ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸೂರ್ಯ ರಶ್ಮಿ ಬೇಕೇ ಬೇಕು. [[ನೀರು]], [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖವನ್ನು ಹೀರಿ ಅವುಗಳು ಆಹಾರ ತಯಾರಿಸುವ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]] ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಕಿರಣದ ಮಹತ್ವತೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.ಕೆಲವು [[ಪಾಚಿ]], [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿ]]ಗಳಿಗೂ ಸಹ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಹೊರಸೂಸುವ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ವು ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವಾಯುವಾಗಿದೆ. ===ಮಾನವನಿಗೆ=== ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಾನವನಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳಿವೆ.<ref>https://kannada.boldsky.com/health/wellness/2014/6-reasons-why-sunlight-is-good-health-008746.html</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ]] ( ಜೀವಸತ್ವ ಡಿ) ಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸುವ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ನಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಒಡ್ಡುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ [[ಸೂರ್ಯ ನಮಸ್ಕಾರ]]ವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆಯೆಂದು ವೈದ್ಯರೂ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಕರಗಿಸಬಲ್ಲ ಪ್ರೋಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಗುಂಪು ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳು ನಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ, ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಕೊಬ್ಬಿನಂಶವು ಡಿ ವಿಟಮಿನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಜಾನೆಯ ಮತ್ತು ಸಾಯಂಕಾಲದ ಎಳೆ ಬಿಸಿಲು ನಮ್ಮ [[ಚರ್ಮ]]ಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಚರ್ಮ]]ದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಅಧಿಕವಾಗಿ, [[ರಕ್ತ]]ವೂ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸರಾಗವಾಗಿ [[ರಕ್ತ]] ಸಂಚಾರವಾಗಿ [[ಚರ್ಮ]]ವೂ [[ಆರೋಗ್ಯ]]ಯುತವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.aveeno.com/journal/4-benefits-sun-your-skin-and-well-being</ref> ಅಲರ್ಜಿಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿಯ ರಕ್ತಕಣಗಳು ಅಧಿಕಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಮಾಡಿ ಸೋಂಕು ಬರುವುದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.(ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗಳಾದಾಗ ಸೂರ್ಯ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿದರೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಕಮ್ಮಿಯಾಗಿ ಸೋಂಕು ಬರದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ.) ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ [[ಚರ್ಮ]]ವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೂ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ ಕರುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಶಗಳಿಗೆ [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[ರಂಜಕ]]ವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೂಳೆಯ [[ಆರೋಗ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೋ ಪೊರೋಸಿಸ್ ನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]], [[ಮಧುಮೇಹ]], [[ನರಮಂಡಲ]]ದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಡಿ ವಿಟಮಿನ್ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. [[ಇನ್ಸುಲಿನ್]], [[ಶ್ವಾಸಕೋಶ]]ದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/vitamin-d-from-sun</ref> ತಂಪಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಬಿಸಿಲಿನ ಕೊರತೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಖಿನ್ನತೆ]]ಯನ್ನು ದೂರಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ [[ಬಿಸಿಲು]] ಮಿದುಳಿನ ಸಿರೊಟೊನಿನ್ ಎಂಬ ರಸದೂತವನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ.<ref>https://www.healthline.com/health/depression/benefits-sunlight</ref>[[ನಿದ್ರೆ]]ಗೆ,[[ಹೃದಯ]]ಕ್ಕೆ, [[ರಕ್ತದೊತ್ತಡ]], ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಗಳಿಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿವೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಕಿರಣಗಳು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಾದ ( [[ಮೈಟೋಕಾಂಡ್ರಿಯನ್]]) ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ]]ದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ನೀಲಿ ಬೆಳಕು [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ]]ದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ನೇರಳಾತೀತ [[ಬೆಳಕು]]/ [[ವಿಕಿರಣ]]ವು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದೇಹಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಮಧುಮೇಹ]] ಬರದಂತೆ ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣ ಮೆಲಟೋನಿನ್ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದರಿಂದಾಗಿ, ನಿದ್ರೆಗೂ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>https://kannada.news18.com/news/lifestyle/health-benefits-of-sunlight-amk-ssd-669785.html{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳ [[ಕಾಮಾಲೆ]] ರೋಗಕ್ಕೆ, ಸೂರ್ಯನ ಎಳೆಯ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಶಿಶುಗಳ ದೇಹವನ್ನು ಒಡ್ಡಿದರೆ ಅದುವೇ [[ಔಷಧ]]ವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡವರಿಗೂ ಸಹ ಸೂರ್ಯಸ್ನಾನದಿಂದ [[ಮನಸ್ಸು]]- [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ ]][[ಆರೋಗ್ಯ]]ಯುತವಾಗುತ್ತದೆ.ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ [[ಚರ್ಮ]]ವು ಕಪ್ಪಾಗುವುದು(ಟ್ಯಾನಿಂಗ್) ಸರಿ.ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಸಲ್ಲ. ದೇಹದ ಹಲವಾರು ಅಗತ್ಯತೆಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ [[ನಾಯಿ]], [[ಬೆಕ್ಕು]]ಗಳು ಸಹ [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಸರಿಯಿರದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲಲ್ಲಿ ಮಲಗಿ [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ===ಆಹಾರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ=== [[File:ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿದ ಹಣ್ಣುಗಳು.jpg|thumb|ಒಣಗಿದ/ಒಣಗುತ್ತಿರುವ ಹಣ್ಣುಗಳು]] ಕೆಲವೊಂದು [[ಹಣ್ಣು]]-ಕಾಯಿಪಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿಟ್ಟರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಮಯ ಹಾಳಾಗದೆಯೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ವಿಧ ವಿಧದ [[ಹಪ್ಪಳ]], ಸಂಡಿಗೆ, ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣಿನ ರಸದಿಂದ ಮಾಡುವ ಮಾಂಬಳ, ಬಾಳುಕ್ಕು ಮೆಣಸುಗಳನ್ನು ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ ಒಣಗಿಸಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಹಲಸು]] ( ಹಲಸಿನಕಾಯಿ- ಹಣ್ಣು- ಬೀಜ( ಬೇಯಿಸಿ) [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆ]]ಕಾಯಿ- [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು]], ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಹಳ್ಳಿಯ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಸತ್ವಗಳಿರುತ್ತವೆ. ನಾರಿನಂಶವನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿಸಿ ಮಲಬಧ್ಢತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ. ===ಇತರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು=== [[File:ಕೃಷಿ ಬೆಳೆಗಳು.jpg|thumb|ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ]] ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರು ತಮ್ಮ ಬೆಳೆಗಳಾದ [[ಅಡಿಕೆ]], [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮರ|ತೆಂಗು]], [[ಕರಿಮೆಣಸು|ಕಾಳುಮೆಣಸು]], [[ಕಾಫಿ]]ಬೀಜ ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳಾದ [[ಭತ್ತ]], [[ರಾಗಿ]], [[ಗೋಧಿ]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ನೆಲಗಡಲೆ]]ಯೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಬಿಸಿಲಲ್ಲೊಣಗಿಸಿ ರಕ್ಶಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಪಟ್ಟಣ- ಹಳ್ಳಿಗಳೆನ್ನದೆ ಈಗೀಗ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆ, ಆಫೀಸುಗಳ ತಾರಸಿಯ ಮೇಲೆ [[ಸೌರ ಫಲಕ]]ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ ಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಸೌರ ಒಲೆ( ಸೌರ ಕುಕ್ಕರ್)ಯನ್ನು [[ಆಹಾರ]]ವನ್ನು ಬೇಯಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸೌರ ಹಸಿರು ಮನೆ, [[ನೀರು]] ಬಿಸಿಯಾಗಿಸಲು ಸೋಲಾರ್ ವಾಟರ್ ಹೀಟರ್, ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್, [[ಸೌರ ಶಕ್ತಿ]]ಯನ್ನುಪಯೋಗಿಸುವ [[ವಾಹನ]]ಗಳೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ. ಬಳಸಿದರೆ ಮುಗಿಯದಂತಹ ಈ ರೀತಿಯ [[ಇಂಧನ]]-ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ನಮಗೆ,ಪರಿಸರ- [[ಪ್ರಕೃತಿ]]ಗೆ ಹಿತಕರವೂ ಆಗಿದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== [https://www.prajavani.net/320400.html|ಪೂರ್ಣಬಳಕೆ]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==ನೋಡಿ== *[[ಗ್ರಹ]] *[[ಸೌರಮಂಡಲ]] *[[ನಕ್ಷತ್ರ]] *[[ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ== *ನಾಸಾದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಶೋದನೆ::[https://www.prajavani.net/technology/science/nasa-mission-touch-sun-559459.html ಸೂರ್ಯನ ಅಧ್ಯನಕ್ಕೆ ನೌಕೆ] *[https://www.space.com/58-the-sun-formation-facts-and-characteristics.html sun] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ}} {{clear}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರ ಶಕ್ತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] [[ವರ್ಗ:ನಕ್ಷತ್ರಗಳು]] 7avxci72sk4pu121g4fmiutl95dughr 1373269 1373268 2026-05-13T04:40:59Z Kwamikagami 17055 1373269 wikitext text/x-wiki {{ದ್ವಂದ್ವ|ಈ ಲೇಖನವು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದು '''ಸೂರ್ಯ'''ನ ಬಗ್ಗೆ.| ಸೂರ್ಯ ಹೆಸರಿನ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[ಸೂರ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಈ ಲೇಖನ]] ನೋಡಿ.| ಸೂರ್ಯ ಹೆಸರಿನ ದೇವತೆಗೆ [[ಸೂರ್ಯ (ದೇವತೆ)]] ನೋಡಿ}} {{ಸೌರಮಂಡಲ Infobox/ಸೂರ್ಯ}} '''ಸೂರ್ಯ''' ಅಥವಾ '''ನೇಸರ'''ವು (ಚಿಹ್ನೆ: [[file:Sun symbol (fixed width).svg|20px|☉]]) [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[ನಕ್ಷತ್ರ]]. [[ಭೂಮಿ]] ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಕಾಯಗಳು ([[ಗ್ರಹ|ಗ್ರಹಗಳು]], [[ಉಲ್ಕಾಕಲ್ಪ|ಉಲ್ಕೆಗಳು]], [[ಧೂಮಕೇತು|ಧೂಮಕೇತುಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಧೂಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ) ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯವೊಂದೇ ಸೌರಮಂಡಲದ ೯೯% [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ|ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ]] ಮೂಲಕ ಭೂಮಿಯ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ [[ಹವಾಮಾನ|ಹವಾಮಾನದ]] ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. == ಪರಿಚಯ == ಸೂರ್ಯವು ಜಿ-ಟೈಪ್ ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದೆ (G2V) ಅದರ ವರ್ಣಪಟಲದ ವರ್ಗವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇದು ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಳದಿ ಕುಬ್ಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ಅದರ ಬೆಳಕು ಹಳದಿಗಿಂತ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ). ಬೃಹತ್ ಆಣ್ವಿಕ ಮೋಡದ ಪ್ರದೇಶದ ಒಳಭಾಗದ ಗುರುತ್ವ ಕುಸಿತದಿಂದ ಇದು ಸುಮಾರು 4.6 ಬಿಲಿಯನ್ [ಎ] [19] ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಈ ವಿಷಯದ ಬಹುಭಾಗವು ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಉಳಿದವುಗಳು ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ಡಿಸ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದವು ಮತ್ತು ಅದು ಸೌರವ್ಯೂಹವಾಯಿತು. ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ತುಂಬಾ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು ಅದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಸಮ್ಮಿಳನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಸರಿಸುಮಾರು ಮಧ್ಯಮ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಇದು ನಾಲ್ಕು ಶತಕೋಟಿ [ಒಂದು] ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಐದು ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 600 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಹೀಲಿಯಂಗೆ ಸಮ್ಮಿಳನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 4 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಮ್ಯಾಟರ್ ಅನ್ನು ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು 10,000 ಮತ್ತು 170,000 ವರ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಈ ಶಕ್ತಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಶಾಖದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 5 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸಮ್ಮಿಳನವು ಅದರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖವಾದಾಗ, ಸೂರ್ಯವು ಹೈಡ್ರೋಸ್ಟಾಟಿಕ್ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಏರಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅದರ ಹೊರಗಿನ ಪದರಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಬುಧ ಮತ್ತು ಶುಕ್ರಗ್ರಹದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಲು ಸೂರ್ಯವು ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ವಾಸಯೋಗ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ, ಇದು ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಕುಬ್ಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ದಟ್ಟವಾದ ತಂಪಾದ ತಾರೆಯಾಗಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮ್ಮಿಳನದಿಂದ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಗ್ಲೋ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಸಮ್ಮಿಳನದಿಂದ ಶಾಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಸೂರ್ಯನ ಅಗಾಧ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ದೇವತೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಸಿನೊಡಿಕ್ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಅದರ ಕಕ್ಷೆಯು ಸೌರ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇಂದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್. ಸೂರ್ಯನ ೭೪% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕದಿಂದ]], ೨೫% [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂನಿಂದ]] ಮತ್ತು ಉಳಿದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಅಲ್ಪ-ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾರಿ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ [[:en:Stellar classification|ವರ್ಣಪಟಲ ವಿಂಗಡಣೆ]]ಯು G2V. ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು ೫,೦೦೦-ಕೆ. ಗಳಿರುವುದನ್ನು "G2" ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತಾಪಮಾನವು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೂ, ವಾಯುಮಂಡಲವು ಬೆಳಕನ್ನು ಚದುರಿಸುವುದರಿಂದ, ಹಳದಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದರ ವರ್ಣಪಟಲವು ಅಯಾನುಗೊಳಿತ ಮತ್ತು ತಟಸ್ಥ ಲೋಹಗಳ ಮತ್ತು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲವಾದ ಜಲಜನಕದ [[:en:spectral lines|ವರ್ಣರೇಖೆ]]ಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಬಹುತೇಕ ಇತರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ [[:en:main sequence|ಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ರಮ]] ನಕ್ಷತ್ರವೆಂದು "V" ಪ್ರತ್ಯಯವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ, ಸೂರ್ಯವು ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕವನ್ನು]] [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]] ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಸಮತೋಲನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದರ ಗಾತ್ರವು ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು. ನಮ್ಮ ತಾರಾಗಣದಲ್ಲಿ ೧೦ ಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು G2 ವರ್ಗದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿವೆ. ತಾರಾಗಣದಲ್ಲಿರುವ ೮೫% ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಸೂರ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ೮೫% ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಕೆಂಪು ಕುಬ್ಜ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ.<ref>http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html</ref> [[ಕ್ಷೀರಪಥ|ಕ್ಷೀರ ಪಥ]] [[:en:galactic center|ತಾರಾಗಣ ಕೇಂದ್ರ]]ದಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೫,೦೦೦-೨೮೦೦೦ [[ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷ|ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷಗಳ]] ದೂರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಒಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೨೫೨೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರ ೨೧೭&nbsp;ಕಿ.ಮೀ./ಕ್ಷಣದ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗವು, ಪ್ರತಿ ೧,೪೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಂದು ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ೮ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದು [[ಖಗೋಳ ಮಾನ|ಖಗೋಳ ಮಾನದ]] ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="Kerr">{{cite journal |last=Kerr |first=F. J. |coauthors=Lynden-Bell D. |year=1986 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1986MNRAS.221.1023K&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=Review of galactic constants |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=221 |pages=1023-1038}}</ref> ಸೂರ್ಯನು [[:en:Stellar population|ಮೂರನೇ ಪೀಳಿಗೆ]]ಯ ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲುಂಟಾದ ತಾರಾಸ್ಫೋಟದಿಂದ ([[:en:supernova|supernova]]) ಹೊರಬಂದ ಆಘಾತತರಂಗಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಉದ್ಭವಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಚಿನ್ನ]], ಯುರೇನಿಯಂಗಳಂಥ ಭಾರವಸ್ತುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಈ ರೀತಿಯ ಉದ್ಭವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ; ಈ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು, ತಾರಾಸ್ಫೋಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಪರಮಾಣು ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಎರಡನೇ ಪೀಳಿಗೆಯ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್]] ಹೀರುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ರೂಪ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ([[:en:transmutation|transmutation]]) ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯ]] ಮೇಲ್ಮೈನ ಹತ್ತಿರ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕೇ ಶಕ್ತಿಯ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ಮುಖಮಾಡಿರುವ ಏಕಮಾನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು [[:en:solar constant|ಸೌರ ಸ್ಥಿರ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ೧ [[:en:astronomical uni|ಖಗೋಳ ಮಾನ]] ಅಥವಾ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಭೂಮಿಯಿರುವ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧,೩೭೦-[[:en:watt|ವ್ಯಾಟ್]]/ಚ.ಮೀ. ನಷ್ಟಿದೆ. ವಿವಿಧ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮರ-ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯು]] ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ರಸಾಯನಿಕ ರೂಪಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. [[:en:solar cells|ಸೌರ ಕೋಶ]]ಗಳು ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ|ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ]] ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯು]] ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿ, [[:en:petroleum|ಕಲ್ಲೆಣ್ಣೆ]] ಮತ್ತು ಇತರ [[ಇಂಧನ|ಇಂಧನಗಳಲ್ಲಿ]] ಶೇಖರಿಸಿತು. ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶವು ಹಲವು ಆಸಕ್ತಿಕರ ಜೈವಿಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳು [[:en:antiseptic|ನಂಜು ನಿವಾರಕ]] ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕ್ರಿಮಿನಿವಾರಣೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಇದು ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪು ಸುಡುಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೆ, [[:en:Vitamin D|ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯಂತಹ ಕೆಲವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಅತಿನೇರಳೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ, ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಯು [[ಅಕ್ಷಾಂಶ|ಅಕ್ಷಾಂಶದೊಂದಿಗೆ]] ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಅಕ್ಷಾಂಶದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುವುದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅತಿನೇರಳೆ ಬೆಳಕಿನ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದ, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಭಿನ್ನತೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಜೈವಿಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ. ಸೂರ್ಯವು ಕಾಂತೀಯವಾಗಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ; ಇದು ಪ್ರತಿ ೧೧ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ತಿರುಗುಮುರುಗಾಗುವ ಪ್ರಬಲವಾದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಹಲವು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ [[:en:Solar variation|ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿರುವ [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳು, [[:en:solar flares|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]]ಗಳು, ಮತ್ತು ಸೌರಮಂಡಲದೊಳಗೆ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಸೌರಮಾರುತಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಸೂರ್ಯನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಆರೋರಾ|ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]] ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ-ಸಂಪರ್ಕ/ವಿದ್ಯುತ್-ಪ್ರವಾಹಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಚಣೆಗಳು. [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] [[:en:solar nebula|ರೂಪಿಸುವಿಕೆ]] ಮತ್ತು ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿರುವ ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯ [[:en:thermosphere|ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೇಲೂ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟದಲ್ಲಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರವಾದ್ದರಿಂದ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ, ಸೂರ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಉತ್ತರಗಳು ದೊರಕಿಲ್ಲ. ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ [[:en:Kelvin|ಕೆ.]]ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈ ([[:en:photosphere|ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]) ಕೇವಲ ೬,೦೦೦ ಕೆ.ಗಳ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೇಗಿದೆ? ಎಂಬುದೂ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, [[:en:solar flare|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]]ಗಳ ಉದ್ಭವದ ಕಾರಣ, [[:en:chromosphere|ವರ್ಣಗೋಳ]] ಮತ್ತು [[:en:corona|ಪ್ರಭಾವಲಯ]]ಗಳ ನಡುವೆ ಕಾಂತೀಯ ಒಡನಾಟ, [[:en:solar wind|ಸೌರಮಾರುತ]]ದ ಉದ್ಭವ - ಇವುಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವ ವಿಷಯಗಳು. == ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಉತ್ಪತಿ == ಹೆಸರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನ ಸರಿಯಾದ ಹೆಸರಾದ ಸನ್ ಓಲ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸುನ್ನೆಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬಹುದು. ಓಲ್ಡ್ಫ್ಯಾಷನ್ ಸುನ್ನೆ, ಸೋನೆ, ಓಲ್ಡ್ ಸಕ್ಸನ್ ಸುನ್ನಾ, ಮಿಡಲ್ ಡಚ್ ಸೊನ್ನೆ, ಆಧುನಿಕ ಡಚ್ ಝೋನ್, ಓಲ್ಡ್ ಹೈ ಜರ್ಮನ್ ಸುನ್ನಾ, ಆಧುನಿಕ ಜರ್ಮನ್ ಸೊನ್ನೆ, ಓಲ್ಡ್ ನಾರ್ಸ್ ಸುನ್ನಾ, ಮತ್ತು ಗೋಥಿಕ್ ಸುವೋ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೂರ್ಯನು ಇತರ ಜರ್ಮನಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರೋಟೊ-ಜೆರ್ಮನಿಕ್ * ಸುನ್ನೋನ್ ನಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂಡದ ಎಲ್ಲಾ ಜರ್ಮನಿಕ್ ಪದಗಳು. [20] [21] ಸನ್, ಸೊಲ್ ಎಂಬ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೂರ್ಯನ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೈನಂದಿನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಸ್ನಂತಹ ಸೌರ ದಿನದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಸಹಜ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸೋಲ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [22] ಸೌರ ದಿನ, ಸೌರ ಗ್ರಹಣ, ಮತ್ತು ಸೌರವ್ಯೂಹದಂತಹ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ, [23] [24] ಗೆ ಬಳಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣವಾಚಕ ಪದವು ಸೌರ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿ ಭೂಮಿಯ ಸೌರ ದಿನ ಸರಿಸುಮಾರು 24 ಗಂಟೆಗಳು, ಸರಾಸರಿ ಮಂಗಳದ 'ಸೊಲ್' 24 ಗಂಟೆಗಳ, 39 ನಿಮಿಷಗಳು ಮತ್ತು 35.244 ಸೆಕೆಂಡುಗಳು. [25] ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಾರದ ದಿನ ಭಾನುವಾರ ಹಳೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ (ಸುನ್ನಾಂಡೆಗ್; "ಸೂರ್ಯನ ದಿನ", 700 ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ) ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯ ಜರ್ಮನಿಕ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಸೋಲಿಸ್ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸ್ವತಃ ಗ್ರೀಕ್ ἡμέρα ἡλίου (ಹೆಮೆರಾ ಹೆಲಿಯೊ) ಎಂಬ ಭಾಷಾಂತರವಾಗಿದೆ. ] == ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == ಸೂರ್ಯವು ಜಿ-ಟೈಪ್ ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸೌರವ್ಯೂಹದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸುಮಾರು 99.86% ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯವು ಕ್ಷೀರಪಥದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 85% ನಷ್ಟು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ +4.83 ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಕೆಂಪು ಕುಬ್ಜಗಳಾಗಿವೆ. [41] [42] ಸೂರ್ಯನು ಜನಸಂಖ್ಯೆ I, ಅಥವಾ ಹೆವಿ-ಎಲಿಮೆಂಟ್-ರಿಚ್, [ಬಿ] ಸ್ಟಾರ್. [43] ಸೂರ್ಯನ ರಚನೆಯು ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರದ ಸುಪರ್ನೋವಾಗಳಿಂದ ಶಕ್ವೇವ್ಗಳಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [44] ಈ ಅಂಶಗಳ ಸಮೃದ್ಧತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ II, ಹೆವಿ-ಎಲಿಮೆಂಟ್-ಬಡ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚಿನ್ನದ ಮತ್ತು ಯುರೇನಿಯಂನಂಥ ಸೌರಮಂಡಲದ ಭಾರೀ ಅಂಶಗಳ ಅಧಿಕ ಸಮೃದ್ಧತೆಯಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂಪರ್ನೋವಾದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಅಂಶಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಎಥೋಥರ್ಮಮಿಕ್ ಪರಮಾಣು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ, ಅಥವಾ ಬೃಹತ್ ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ನಕ್ಷತ್ರದೊಳಗೆ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. [43] -26.74 ರ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಭೂಮಿಯ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. [45] [46] ಇದು ಮುಂದಿನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ನಕ್ಷತ್ರವಾದ ಸಿರಿಯಸ್ಗಿಂತ 13 ಶತಕೋಟಿ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ, ಇದು -1.46 ರಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕೇಂದ್ರದ ಭೂಮಿಯ ಸರಾಸರಿ ಅಂತರವು ಸರಿಸುಮಾರು 1 ಖಗೋಳೀಯ ಘಟಕವಾಗಿದೆ (ಸುಮಾರು 150,000,000 ಕಿಮೀ; 93,000,000 ಮೈಲಿಗಳು), ಆದರೆ ಭೂಮಿಯು ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಉಪಸೌರದಿಂದ ಅಫೀಲಿಯನ್ನಿಂದ ಚಲಿಸುವವರೆಗೂ ದೂರವು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. [47] ಈ ಸರಾಸರಿ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಬೆಳಕು ಸೂರ್ಯನ ಹಾರಿಜಾನ್ನಿಂದ ಸುಮಾರು 8 ನಿಮಿಷಗಳು ಮತ್ತು 19 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ದಿಗಂತಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಬೆಳಕು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸೆಕೆಂಡುಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಯು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ [48] ಮೂಲಕ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಮೇಲಿರುವ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಗಾಧವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [49] ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಾಪನದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ, ಸೂರ್ಯನ ತ್ರಿಜ್ಯವನ್ನು ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ. [50] ಈ ಅಳತೆಯ ಮೂಲಕ, ಸೂರ್ಯವು ಸುಮಾರು 9 ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟು [51] ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವ ಒಂದು ಒಲವು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಧ್ರುವೀಯ ವ್ಯಾಸವು ತನ್ನ ಸಮಭಾಜಕ ವ್ಯಾಸದಿಂದ ಕೇವಲ 10 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (6.2 ಮೈಲಿ) ವರೆಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. [52] ಗ್ರಹಗಳ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತವು ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. [53] ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಧ್ರುವಗಳಕ್ಕಿಂತಲೂ ತನ್ನ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಈ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ತಿರುಗುವಿಕೆಯು ಸೂರ್ಯನ ತಿರುಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಷ್ಣ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೊರಿಯೊಲಿಸ್ ಬಲದಿಂದ ಸಂವಹನ ಚಲನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಆವರ್ತಕ ಅವಧಿ ಸುಮಾರು 25.6 ದಿನಗಳು ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ 33.5 ದಿನಗಳು. ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವಂತೆ ಭೂಮಿಯಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಅದರ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಅವಧಿ ಸುಮಾರು 28 ದಿನಗಳು. [54] ಸೌರ ಸ್ಥಿರಾಂಕವು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರತಿ ಘಟಕ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಸೌರ ಸ್ಥಿರಾಂಕವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ (ಅಂದರೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಸಮೀಪವಿರುವ) ಒಂದು ಖಗೋಳೀಯ ಘಟಕ (AU) ದೂರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,368 W / m2 (ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೀಟರ್ಗೆ) ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [55] ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ (1,000 W / m2 ಹತ್ತಿರ) ತಲುಪುತ್ತದೆ. [56] ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಸುಮಾರು 50% ಅತಿಗೆಂಪಿನ ಬೆಳಕು, 40% ಗೋಚರ ಬೆಳಕು, ಮತ್ತು 10% ನೇರಳಾತೀತ ಬೆಳಕುಗಳ ಒಟ್ಟು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ. [57] ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸೌರ ನೇರಳಾತೀತದ 70% ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ತರಂಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ. [58] ಸೌರ ನೇರಳಾತೀತ ವಿಕಿರಣವು ಭೂಮಿಯ ಡೈನೈಡ್ಸೈಡ್ನ ಮೇಲ್ಮೈ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಅಯಾನುಗಳಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನವಾಗಿ ಅಯಾನುಗೋಳವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. [59] ಸೂರ್ಯನ ಬಣ್ಣವು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ, ಸಿಐಐ ಬಣ್ಣ-ಜಾಗದ ಸೂಚ್ಯಂಕವು (0.3, 0.3) ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಅಥವಾ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಾಗಿದ್ದಾಗ. ಹೊರಸೂಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಫೋಟಾನ್ಗಳನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡುವಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ನಿಜವಾಗಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಫೋಟನ್ನ ಹಸಿರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಫೋಟಾನ್ಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತಾನೆ. [60] [61] ಸೂರ್ಯನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ, ವಾಯುಮಂಡಲದ ಚದುರುವಿಕೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹಳದಿ, ಕೆಂಪು, ಕಿತ್ತಳೆ, ಅಥವಾ ಕೆನ್ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಿಳಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದರ ಕಾರಣಗಳು ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. [62] ಸೂರ್ಯವು G2V ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈ ಉಷ್ಣತೆಯು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 5,778 K (5,505&nbsp;°C, 9,941&nbsp;°F) ನಷ್ಟು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು V, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದೆ. [63] [64] ಸೂರ್ಯನ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಕಾಶವು ಸುಮಾರು 1.88 ಗಿಗಾ ಕ್ಯಾಂಡೆಲಾ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೀಟರ್ ಆಗಿದೆ, ಆದರೆ ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಇದು ಸುಮಾರು 1.44 Gcd / m2 ಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. [D] ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸೂರ್ಯನ ಡಿಸ್ಕ್ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ (ಅಂಗ ಕತ್ತಲೆ). ಸಂಯೋಜನೆ [[:en:stellar evolution|ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವಿಕಸನ]] ಮತ್ತು [[:en:nucleocosmochronology|ಪರಮಾಣು-ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ-ಕಾಲ-ಶಾಸ್ತ್ರ]]ಗಳ [[:en:computer simulation|ಗಣಕೀಕೃತ ಮಾದರಿ]]ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ೪೫೭ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sun_Life.png|thumb|upright=2|ಸೂರ್ಯನ ಜೀವನ ಚಕ್ರ]] [[:en:Stellar nucleosynthesis|ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ]] ಜಲಜನಕವು ಹೀಲಿಯಂ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುವ ಸೂರ್ಯನ [[:en:main sequence|ಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ರಮ]] [[:en:stellar evolution|ವಿಕಸನ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಕಾಲವು ಈಗಾಗಲೇ ಮುಗಿದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಸುಮಾರು ೪೦ ಲಕ್ಷ [[:en:tonne|ಟನ್ನು]]ಗಳಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿ, [[:en:neutrino|ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]] ಮತ್ತು [[:en:solar radiation|ಸೌರ ವಿಕಿರಣ]]ಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ತನ್ನ ಜೀವಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಸುಮಾರು ಒಟ್ಟಾರೆ ೧೦೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಾರಾಸ್ಫೋಟದಂತೆ ಕೊನೆಗಾಣಲು ಸಾಕಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಸೂರ್ಯವು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಇನ್ನು ಸುಮಾರು ೪-೫ ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯದ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಅದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಜಲಜನಕ ಇಂಧನವು ಬಳಸಲಾಗಿ, ಒಳಭಾಗವು ಸಂಕುಚಿಸಿ ಬಿಸಿಯಾಗಿ, ಹೊರಪದರಗಳು ಹಿಗ್ಗುತ್ತವೆ. ಒಳಭಾಗದ ತಾಪಮಾನವು ೧೦ ಕೋಟಿ ಕೆ. ತಲುಪಿದಾಗ ಹೀಲಿಯಂ ಬೆಸುಗೆಯು ಶುರುವಾಗಿ, ಇಂಗಾಲ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿರುವ ದೂರದವರೆಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಹೊರಪದರಗಳು ಹಿಗ್ಗಿದರೂ, ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯು ಇನ್ನೂ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ನೀರು ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಅಪಾರ ಶಾಖದಿಂದ ಇಂಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಂತದ ನಂತರ, ಉಷ್ಣತೆಯ ತೀವ್ರವಾದ ಮಿಡಿತಗಳಿಂದ, ಸೂರ್ಯವು ತನ್ನ ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು [[:en:planetary nebula|ಗ್ರಹ ಜ್ಯೋತಿಪಟಲ]]ವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಉಳಿದ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಒಳಭಾಗವು ನೂರಾರು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗಿ [[:en:white dwarf|ಶ್ವೇತ ಕುಬ್ಜ]]ದಂತೆ ನಂದಿಹೋಗುತ್ತದೆ. [[:en:stellar evolution|ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವಿಕಸನ]]ದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಘಟನಾವಳಿಗಳು ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="future-sun">[http://www-astronomy.mps.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051218084430/http://www-astronomy.mps.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html |date=2005-12-18 }} The Once & Future Sun</ref><ref name="Sackmann">[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?1993ApJ%2E%2E%2E418%2E%2E457S&db_key=AST&high=24809&nosetcookie=1 Our Sun. III. Present and Future]</re ==ರಚನೆ== [[ಚಿತ್ರ:Sun,_Earth_size_comparison_labeled.jpg|left|thumb|ಸೂರ್ಯನ ವ್ಯಾಸವು ಭೂಮಿಯ ವ್ಯಾಸದ ಸುಮಾರು ೧೧೦ ಪಟ್ಟು ಇದೆ.]] ಸೂರ್ಯನು ಸಾಮಾನ್ಯ-ಗಾತ್ರದ ನಕ್ಷತ್ರವಾದರೂ, ಅದು ಸೌರಮಂಡಲದ ೯೯% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರವು ಶುದ್ಧ [[ಗೋಳಾಕಾರ]]ಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.<nowiki><ref name="Godier"></nowiki>{{cite journal|url=http://aa.springer.de/papers/0355001/2300365.pdf|title=The solar oblateness and its relationship with the structure of the tachocline and of the Sun's subsurface|last=Godier|first=S.|journal=Astronomy and Astrophysics|year=2000|volume=355|pages=365-374|coauthors=Rozelot J.-P.|access-date=2007-01-15|archive-date=2011-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510022519/http://aa.springer.de/papers/0355001/2300365.pdf|url-status=dead}}</ref> ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕ ಮತ್ತು ಧ್ರುವಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಒಂದು ಘನ ಕಾಯದಂತೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲಗಳು: ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ೨೫ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು [[ಧ್ರುವ|ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ]] ೨೮ ದಿನಗಳು). ಇದು ಒಟ್ಟಾರೆ ಪರಿಭ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೮ ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಈ ನಿಧಾನವಾದ [[:en:Solar rotation|ಸೌರ ಪರಿಭ್ರಮಣ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕೇಂದ್ರಾಪಗಾಮಿ ಬಲಕ್ಕಿಂತ ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿರುವ ಗುರುತ್ವ ಬಲವು ೧.೮ ಕೋಟಿ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಹಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರದ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೀಮಾರೇಖೆಯು ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಅನಿಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಇರುವ ದೂರದ ಪ್ರಮಾಣದ ಸುಮಾರು [[:en:Exponential distribution|ಘಾತಾನುಸಾರ]]ದ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಈ ಕೆಳಗೆ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, ಸೂರ್ಯವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ [[:en:photosphere|ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]ದ ತುದಿಯವರೆಗಿರುವ ದೂರವನ್ನು ತ್ರಿಜ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತುದಿಯ ಹೊರಗಡೆ ಅನಿಲಗಳೌ [[:en:Transparency (optics)|ಪಾರದರ್ಶಕ]]ವಾಗಿದ್ದು, ತುದಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅನಿಲಗಳು [[:en:opacity|ಅಪಾರದರ್ಶಕ]]ವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ದ್ಯುತಿಗೋಳವು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಅತಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಬಹುತೇಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೦.೭ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳ ಒಳಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಸೌರ-ಒಳಭಾಗವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯವು ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ವಿಕಿರಣಕ್ಕೆ ಅಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದೆ. ಭೂಕಂಪ ವಿಜ್ಞಾನವು [[ಭೂಕಂಪ|ಭೂಕಂಪದಿಂದ]] ಉಂಟಾಗುವ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ತರ್ಕಿಸುವಂತೆ, ಸೌರಕಂಪ ವಿಜ್ಞಾನವು ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಒತ್ತಡದ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಪಿಸಿ ಅದರ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಒಳ ಪದರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಅದರ [[:en:Computer modeling|ಗಣಕೀಕೃತ ಮಾದರಿ]]ಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಒಳಭಾಗ === ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೦.೨ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ವಲಯವನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಭಾಗವು ೧೫೦,೦೦೦ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ/ಮೀ^೩ ಗಳವರೆಗೂ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು (ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ೧೫೦ ಪಟ್ಟು) ಸುಮಾರು ೧೩,೬೦೦,೦೦೦ ಕೆ. ಗಳಷ್ಟು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದೆ (ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಕೇವಲ ೫,೭೮೫ ಕೆ. ಗಳು (ಒಳಭಾಗದ ೧/೨೩೫೦ ರಷ್ಟು). ಸೂರ್ಯನ ಬಹುತೇಕ ಆಯುಷ್ಯದಲ್ಲಿ, p-p (ಪ್ರೋಟಾನ್-ಪ್ರೋಟಾನ್) ಸರಣಿಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಸರಣಿ ಹಂತದ ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ ಶಕ್ತಿಯು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕವನ್ನು]] [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]] ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ [[ಉಷ್ಣತೆ|ಶಾಖವನ್ನು]] ಉತ್ಪತ್ತಿಸುವುದು ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗ ಮಾತ್ರ; ಸೂರ್ಯನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳು ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಶಕ್ತಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಅಥವಾ ಚಲನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ ಸೂರ್ಯನ ವಿವಿಧ ಪದರಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಬೇಕು. ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಸುಮಾರು ೮.೯{{e|೩೭}} [[ಪ್ರೋಟಾನ್|ಪ್ರೋಟಾನ್‌ಗಳು]] (ಜಲಜನಕದ ಪರಮಾಣುವಿನ ಕೇಂದ್ರ) ಹೀಲಿಯಂ ಪರಮಾಣುವಿನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ೩೮೩{{e|೨೪}} ವ್ಯಾಟ್‌ಗಳು, ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ ೯.೧೫{{e|೯}} ಕೋಟಿ ಟನ್ನುಗಳ [[:en:Trinitrotoluene|ಟಿ ಎನ್ ಟಿ]] ಸ್ಫೋಟದಷ್ಟು ಸರಿಸುಮಾರು ಶಕ್ತಿ. ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯ ವೇಗವು ಅನಿಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಸುಗೆಯು ಸ್ವಯಂ-ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಸಮತೋಲನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ: ಈ ವೇಗವು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಒಳಭಾಗವು ಬಿಸಿಯಾಗಿ [[:en:thermal expansion|ಹಿಗ್ಗಿ]], ಬೆಸುಗೆಯನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಇದೇ ರೀತಿ, ಬೆಸುಗೆಯು ನಿಧಾನವಾದಾಗ ಒಳಭಾಗವು ಸಂಕುಚಿಸಿ, ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಸುಗೆಯು ಮತ್ತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಆಗಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. [[:en:nuclear fusion|ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆ]]ಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಶಕ್ತಿಯುತ [[:en:photon|ಫೋಟಾನು]]ಗಳು (ಗಾಮಾ ಮತ್ತು ಕ್ಷ-ಕಿರಣ) ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಲುಪಲು ವರ್ಷಗಳೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಈ "ಫೋಟಾನ್ ಯಾತ್ರಾಸಮಯ"ದ ಅಂದಾಜುಗಳು ೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದ<ref name="Lewis">{{cite book |last=Lewis |first=Richard |year=1983 |title=The Illustrated Encyclopedia of the Universe |publisher=Harmony Books, New York |pages=65}}</ref> ೧೭,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ<ref name="Bad Astronomy">[http://www.badastronomy.com/bitesize/solar_system/sun.html Bitesize Tour of the Solar System: The Long Climb from the Sun's Core]</ref> ಇವೆ. ಒಮ್ಮೆ ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಪಾರದರ್ಶಕ "ಮೇಲ್ಮೈ"ಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ಫೋಟಾನುಗಳು ಗೋಚರ ಬೆಳಕಿನಂತೆ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ, ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿ ಗಾಮಾ ಕಿರಣವೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಫೋಟಾನುಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ [[:en:Neutrino|ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]]ಗಳೂ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇವು ಬೇರೆ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಜೊತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಇವು ಹುಟ್ಟಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, [[:en:Solar neutrino problem|ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ]] ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಮಾಪನಗಳು ತೋರಿಸಿದವು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[:en:neutrino oscillation|ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಓಲಾಟ]]ದ ಪರಿಣಾಮವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥವಾದ ನಂತರ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಬಗೆಹರಿಯಿತು. === ವಿಕಿರಣ ವಲಯ === ಕೆಂದ್ರದಿಂದ ೦.೨ ರಿಂದ ೦.೭ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸೌರ ಅನಿಲಗಳು ಬಹಳ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಒಳಭಾಗದ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರಗೆ ಸಾಗಿಸಲು [[:en:thermal radiation|ಉಷ್ಣ ವಿಕಿರಣ]]ವೊಂದೇ ಸಾಕು. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣ [[:en:convection|ಸಂವಹನೆ]]ಯು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ದೂರ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ, ತಾಪಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಗತಿಯು [[:en:adiabatic lapse rate|ಸ್ಥಿರೋಷ್ಣ ಮರುಕಳಿಕೆ]]ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದರಿಂದ, ಸಂವಹನೆ ಉಂಟಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. [[ಜಲಜನಕ]] ಮತ್ತು [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂಗಳ]] ಅಯಾನುಗಳು ಹೊರಸೂಸಿದ [[:en:photon|ಫೋಟಾನ್]]ಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಕ್ರಮಿಸಿದ ನಂತರ, ಬೇರೆ ಅಯಾನುಗಳು ಫೋಟಾನುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ-ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[ವಿಕಿರಣ|ವಿಕಿರಣವು]] ಶಾಖವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕು ಈ ಪದರದಿಂದ ಹೊರಹೋಗಲು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳೇ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈವರೆಗೂ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಕೇವಲ ೮ ನಿಮಿಷಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. === ಸಂವಹನ ವಲಯ === ಸುಮಾರು ೦.೭ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈವರೆಗಿರುವ ಅನಿಲಗಳು, ಒಳ ಶಾಖವನ್ನು ವಿಕಿರಣದಿಂದ ಹೊರ ಸಾಗಿಸುವಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸಂವಹನೆಯುಂಟಾಗಿ, ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಬಿಸಿಯಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ತಣ್ಣಗಾಗಿ, ಮತ್ತೆ ಸಂವಹನ ವಲಯದ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇವು ವಿಕಿರಣ ವಲಯದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಶಾಖವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ಪುನಃ ಹೊರಗೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ [[:en:Granule (solar physics)|ಕಾಳಿನ]] ಆಕಾರದ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಸೌರ ಅಂತರಂಗದ ಹೊರಭಾಗದ ಈ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸಣ್ಣ [[:en:dynamo effect|ಉತ್ಪಾದಕ]]ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲೆಲ್ಲಾ ಹಲವು ಕಾಂತೀಯ ಧ್ರುವಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. === ದ್ಯುತಿಗೋಳ === ನೋಡಲು ಕಾಣುವ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಯಾದ ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಪದರದ ಕೆಳಗೆ ಸೂರ್ಯವು ಗೋಚರ ಬೆಳಕಿಗೆ ಅಪಾರದರ್ಶಕವಾಗುತ್ತದೆ. ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಹೊರಗೆ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಯು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಕಿ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ದಪ್ಪವಿರುವ ದ್ಯುತಿಗೋಳವು ಭೂಮಿಯ ಗಾಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಅನಿಲ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಸುಮಾರು ೬,೦೦೦ ಕೆ. (೫,೭೨೭ ಸೆ.) ನಷ್ಟು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ಅದರ ವರ್ಣಪಟಲವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ಯುತಿಗೋಳವು ಸುಮಾರು ೧೦^೨೩ ಮೀ.^−೩ ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಸಾಗರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[:en:Earth's atmosphere|ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ವು ಹೊಂದಿರುವ ೧% ಸಾಂದ್ರತೆಯಷ್ಟಿದೆ). ದ್ಯುತಿಗೋಳದ [[:en:optical spectrum|ವರ್ಣ ಪಟಲ]]ವನ್ನು ಮೊದಲು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದಾಗ, ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದಿರದ [[:en:chemical element|ಮೂಲವಸ್ತು]]ಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕೆಲವು ರೇಖೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಈ ರೇಖೆಗಳು ಒಂದು ಹೊಸ ಮೂಲವಸ್ತುವಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ೧೮೬೮ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ಮನ್ ಲಾಕ್ಯೆರ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು. ಗ್ರೀಕರ ಸೂರ್ಯ ದೇವತೆ [[:en:Helios|ಹೀಲಿಯೋಸ್]]ನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಮೂಲವಸ್ತುವಿಗೆ "[[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]]" ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಇದಾದ ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೇ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹೀಲಿಯಂನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Lockyer">{{Cite web |url=http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html |title=Discovery of Helium |access-date=2007-01-15 |archive-date=2015-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107043457/http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html |url-status=deviated |archivedate=2015-11-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151107043457/http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html }}</ref> === ವಾಯುಮಂಡಲ === [[ಚಿತ್ರ:Solar eclips 1999 4 NR.jpg|thumb|right|ಸೂರ್ಯನ ಪೂರ್ಣ [[ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ|ಗ್ರಹಣ]]ವಾದಾಗ, ಸೂರ್ಯನ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಹಳ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.]] ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಹೊರಗಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ''ಸೌರ ವಾಯುಮಂಡಲ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೂರದರ್ಶಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಈ ವಾಯುಮಂಡಲವು ೫ ಮುಖ್ಯ ವಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ''ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ ವಲಯ'', [[:en:chromosphere|ವರ್ಣಗೋಳ]], [[:en:solar transition region|ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ]], [[:en:corona|ಪ್ರಭಾವಲಯ]], ಮತ್ತು [[:en:heliosphere|ಸೌರಗೋಳ]]. ವಿರಳವಾದ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲವಾದ ಸೌರಗೋಳವು [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊನ]] ಕಕ್ಷೆಯಿಂದಾಚೆ [[:en:heliosphere|ಸೌರವಿರಾಮ]]ದವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸೌರವಿರಾಮದಲ್ಲಿ ಇದರಿಂದ ಒಂದು ಸ್ಫುಟವಾದ [[:en:shock wave|ಅಘಾತ ತರಂಗ]]ವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವರ್ಣಗೋಳ, ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಲಯಗಳು ಮೇಲ್ಮೈಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಯಾಗಿವೆ; ಇದರ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಸುಮಾರು ೫೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಮೇಲೆ ಇದ್ದು ಸುಮಾರು ೪,೦೦೦&nbsp;[[:en:Kelvin|ಕೆ.]] ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿರುವ ಪದರವು ಸೂರ್ಯನ ಅತಿ ತಣ್ಣಗಿರುವ ವಲಯ. ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ ವಲಯವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸೂರ್ಯನ ಈ ಪದರವು [[:en:carbon monoxide|ಇಂಗಾಲದ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್]] ಮತ್ತು ನೀರಿನಂತ ಸರಳ ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ತಣ್ಣಗಿದೆ. ಈ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಈ ಪದರದ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ ವಲಯದ ಮೇಲೆ ೨,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದಪ್ಪವಿರುವ ತೆಳುವಾದ ಒಂದು ಪದರವಿದೆ. [[:en:solar eclipse|ಸೂರ್ಯನ ಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹಣ]]ದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದ ಹೊಳಪಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ವಲಯಕ್ಕೆ ''ವರ್ಣಗೋಳ'' ಎಂದು ಹೆಸರು. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಎತ್ತರದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸುಮಾರು ೧೦೦,೦೦೦-ಕೆ. ಗಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. [[:en:chromosphere|ವರ್ಣಗೋಳ]]ದ ಹೊರಗಿರುವ [[:en:solar transition region|ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ೧೦೦,೦೦೦ ಕೆ. ಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಲಯದ ತಾಪಮಾನದ ಹತ್ತಿರ ಕ್ಕೆ (೧೦ ಲಕ್ಷ ಕೆ. ಗಳ ಬಳಿಗೆ) ಏರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ [[:en:helium|ಹೀಲಿಯಂ]]ನ [[:en:ionization|ಅಯಾನೀಕರಣ]]ವಾಗಿ ಅದರ [[:en:phase transition|ರೂಪ ಪರಿವರ್ತನೆ]]ಯು ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ, ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಏರಿಕೆಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯವು ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರದೆ, ನಿರಂತರವಾದ ಗೊಂದಲದ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಲಯವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಹಿಸುವ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಈ ವಲಯವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಸೂರ್ಯನಿಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಹೊರ-ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಭಾವಲಯ ಎಂದು ಹೆಸರು. [[ಸೌರಮಂಡಲ]] ಮತ್ತು [[:en:heliosphere|ಸೌರಗೋಳ]]ವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುವ [[:en:solar wind|ಸೌರ ಮಾರುತ]]ದ ಜೊತೆ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಒಂದಾಗುತ್ತದೆ (ಅಂದರೆ, ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಸ್ಫುಟವಾದ ಯಾವುದೇ ಮಿತಿರೇಖೆಯಿಲ್ಲ). ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಬಳಿಯಿರುವ ಕೆಳ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ಸುಮಾರು ೧೦^೧೪ ಮೀ^−೩−೧೦^೧೬ ಮೀ.^−೩ ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿದೆ (ಸಾಗರದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸುಮಾರು ೨×೧೦^೨೫ ಮೀ.^−೩ ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ) ಪ್ರಭಾವಲಯದ ತಾಪಮಾನವು ಹಲವು ಲಕ್ಷ ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಭಾವಲಯದ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಇನ್ನೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ [[:en:magnetic reconnection|ಒಡನಾಟ]]ದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಶಾಖೋತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. [[:en:heliosphere|ಸೌರಗೋಳ]]ವು ಸುಮಾರು ೨೦ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳಿಂದ (0.1&nbsp;AU) ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರತುದಿಯವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ವಾಯು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳು [[:en:Alfven wave|ಆಲ್ಫ್‌ವೆನ್ ತರಂಗ]]ಗಳಿಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸಲಾರವು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸೌರಗೋಳದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಬಲಗಳು ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಆಕಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಸೌರಮಾರುತವು [[:en:Parker spiral|ಸುರುಳಿ]]ಯಾಕಾರದ ಸೌರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ೫೦ AUಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[:en:heliopause|ಸೌರವಿರಾಮ]]ವನ್ನು ತಲುಪುವವರೆಗೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ, ಸೌರವಿರಾಮದ ಒಂದು ಭಾಗವೆನ್ನಲಾದ [[:en:shock front|ಆಘಾತ ತರಂಗ]]ವೊಂದರ ಮೂಲಕ [[:en:Voyager program|ವಾಯೇಜರ್ ೧ ಶೋಧಕ]]ವು ಹಾದುಹೋಯಿತು. ಸೌರವಿರಾಮವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಈ ಎರಡೂ ಶೋಧಕಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿ ಕಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡವು.<ref>[http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16394 The Distortion of the Heliosphere: our Interstellar Magnetic Compass] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511052656/http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16394 |date=2020-05-11 }}</ref> == ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == === ಸೌರಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೌರಾವರ್ತ === ಸೂಕ್ತವಾದ ಸೋಸಕಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ ತಕ್ಷಣ ಕಂಡುಬರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳು ಒಂದು. ಇವು ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಗಾಢವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಸೌರಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಕಾಂತೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು [[:en:convection|ಸಂವಹನೆ]]ಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಿ, ಬಿಸಿಯಾದ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಶಾಖದ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಪ್ರಭಾವಲಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಿಸಿಮಾಡಿ, [[:en:solar flare|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]] ಮತ್ತು [[:en:coronal mass ejection|ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಪದಾರ್ಥದ ವಿಸರ್ಜನೆ]]ಗಳ ಮೂಲವಾದ [[:en:active region|ಸಕ್ರಿಯ ವಲಯ]]ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಸೌರಕಲೆಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಕಿ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ಅಗಲ ಇರುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Solar-cycle-data.png|thumb|right|ಕಳೆದ ೩೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೌರಾವರ್ತದಲ್ಲಿ ಆದ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮಾಪನ]] ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲೆ ಕಾಣಬರುವ ಸೌರಕಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರದೆ, [[:en:Solar cycle|ಸೌರಾವರ್ತ]] ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ೧೦-೧೨ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆವರ್ತದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಸೌರಕಲೆಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಒಂದೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆವರ್ತವು ಮುನ್ನಡೆದಂತೆ, ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೌರಕಲೆಗಳು ವಿರುದ್ಧವಾದ ಕಾಂತಧ್ರುವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜೋಡಿಗಳಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಪರ್ಯಾಯ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ಧ್ರುವೀಯತೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಒಂದು ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕಾಂತೀಯ ಧ್ರುವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸೌರಕಲೆಯು ಮುಂದಿನ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಂತೀಯ ಧ್ರುವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sunspot-number.png|thumb|right|ಕಳೆದ ೨೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾದ ಸೌರಕಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು: ಇದು ~೧೧ ವರ್ಷಗಳ ಸೌರಾವರ್ತವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] [[:en:space weather|ಅಂತರಿಕ್ಷ ಹವಾಮಾನ]]ದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುವ ಸೌರಾವರ್ತವು ಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸೌರಾವರ್ತದ ಆರಂಭ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ವ್ಯಾಪಿಸುವ ಆವರ್ತಗಳಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೌರಾವರ್ತವು ಹಲವು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತುಹೊಗಿತ್ತೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಸೌರಕಲೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಲಾಯಿತು. [[:en:Little Ice Age|ಅಲ್ಪಾಯುಷಿ ಹಿಮಯುಗ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪ್ ಖಂಡವು ಬಹಳ ತಣ್ಣ ಹವೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು.<ref name="Lean">{{cite journal |last=Lean |first=J. |coauthors=Skumanich A.; White O. |year=1992 |title=Estimating the Sun's radiative output during the Maunder Minimum |journal=Geophysical Research Letters |volume=19 |pages=1591-1594}}</ref> ಮರಗಳ ಕಾಂಡದ [[:en:tree ring|ಉಂಗುರ]]ಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿಂದ ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನ ಅಲ್ಪಾಯುಷಿ ಸೌರಾವರ್ತಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಆವರ್ತಗಳಲ್ಲೂ ತಾಪಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿತ್ತು. == ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು == === ಸೌರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಸಮಸ್ಯೆ === ಹಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾದ ಸೌರ [[:en:electron neutrino|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]]ಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು, ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣದ ೩ನೇ ೧ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದಿತು. ಅಸಮಂಜಸವೆನಿಸುವ ಈ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು [[:en:solar neutrino problem|ಸೌರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಸಮಸ್ಯೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲೆತ್ನಿಸಿದ ವಾದಗಳು, ಸೂರ್ಯನ ಒಳ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆಯೆಂದೋ, ಅಥವಾ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು [[:en:neutrino oscillation|ಓಲಾಡಿ]], ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗದಂತಹ [[:en:tau neutrino|ಟೌ]] ಮತ್ತು [[:en:muon neutrino|ಮ್ಯುಆನ್]] ರೂಪಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತಿವೆಯೆಂದೋ ಸೂಚಿಸಿದವು.<ref name="Haxton">{{cite journal |last=Haxton |first=W. C. |year=1995 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1995ARA%26A..33..459H&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=The Solar Neutrino Problem |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=33 |pages=459-504}}</ref> ಸೌರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಮಾಪಿಸಲು [[:en:Sudbury Neutrino Observatory|ಸಡ್ಬರಿ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[:en:Kamiokande|ಕಮಿಯೋಕಂಡೆ]] ಸೇರಿದಂತೆ, ೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಲವು ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕಡೆಗೆ, ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಜಡ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಓಲಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಈ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref name="Schlattl">{{cite journal |last=Schlattl |first=H. |year=2001 |title=Three-flavor oscillation solutions for the solar neutrino problem |journal=Physical Review D |volume=64 |issue=1}}</ref>. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ೩ ವಿಧದ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳನ್ನು ಸಡ್ಬರಿ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ, ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವು ಸೌರ ಮಾದರಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೩ನೇ ೧ಭಾಗ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಮಾತ್ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಬಗೆಯ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ೩ನೇ ೧ ಅನುಪಾತವು ಕೂಡ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. === ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಉಷ್ಣದ ಸಮಸ್ಯೆ === ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈಯು ([[:en:photosphere|ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]) ಸುಮಾರು ೬,೦೦೦ ಕೆ. ಗಳ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ಸೌರ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ಸುಮಾರು ೧,೦೦೦,೦೦೦-ಕೆ. ಗಳ ತಾಪಮಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಇಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನವು, ಇದು ಕೇವಲ ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ನೇರ ಶಾಖದಿಂದಲ್ಲದೆ ಬೇರಾವುದೋ ಶಾಖದ ಮೂಲದಿಂದಲೂ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಕೆಳಗಿರುವ ಸಂವಹನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಚಲನೆಯು ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಾಖವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ತರಂಗ ಶಾಖ - ಸಂವಹನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ, ಗುರುತ್ವ ಮತ್ತು ಕಾಂತೀಯ ತರಗಂಗಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಅಲೆಗಳು ಹೊರ ಚಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಭಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಖದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ. ಎರಡನೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕಾಂತೀಯ ಶಾಖ - ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಚಲನೆಯಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಂತೀಯ ಶಕ್ತಿಯು ಉದ್ಭವವಾಗಿ, [[:en:solar flare|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]]ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="Alfven">{{cite journal |last=Alfvn |first=H. |year=1947 |title=Magneto-hydrodynamic waves, and the heating of the solar corona |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=107 |pages=211}}</ref> ಸಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ತರಂಗಗಳು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಶಾಖವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಫ್ವೆನ್ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಉಳಿದು ಬೇರೆಲ್ಲ ತರಂಗಗಳೂ ಪ್ರಭಾವದಿಂದವನ್ನು ತಲುಪುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ವಕ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಚದುರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="Sturrock">{{cite journal |last=Sturrock |first=P. A. |coauthors=Uchida, Y. |year=1981 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1981ApJ...246..331S&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=Coronal heating by stochastic magnetic pumping |journal=Astrophysical Journal |volume=246 |pages=331}}</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ಆಲ್ಫ್‌ವೆನ್ ತರಂಗಗಳು ಪ್ರಭಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಚದುರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರಸ್ತುತದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆಯ ಶಾಖದ ಮೂಲವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ. === ದುರ್ಬಲ ಸೂರ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ === ಸುಮಾರು ೩.೮ ರಿಂದ ೨.೫ ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[:en:Archean|ಅರ್ಕಿಯನ್ ಕಾಲ]]ದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಈಗಿನ ಕೇವಲ ೭೫% ಪ್ರಕಾಶತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತೆಂದು ಅದರ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಮಾದರಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇಷ್ಟು ದುರ್ಬಲವಾದ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ನೀರು ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಇದರಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಭೂಮಿಯು ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿತ್ತೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಭೂಮಿಯು, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಈಗಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚೇ ಬಿಸಿಯಾಗಿತ್ತೆಂದೂ, ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಮ್ಮತವೆಂದರೆ: ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಈಗಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[:en:greenhouse gas|ಹರಿತ್‌ಗೃಹ ಅನಿಲ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು (ಉದಾ: [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:ammonia|ಅಮೋನಿಯಾ]]). ಈ ಅನಿಲಗಳು ಶಾಖವನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ಭೂಮಿಯ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು.<ref name="Kasting">{{cite journal |last=Kasting |first=J. F. |coauthors=Ackerman, T. P. |year=1986 |title=Climatic Consequences of Very High Carbon Dioxide Levels in the Earths Early Atmosphere |journal=Science |volume=234 |pages=1383-1385}}</ref> == ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Heliospheric-current-sheet.gif|thumb|right|[[:en:interplanetary medium|ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ [[:en:Plasma (physics)|ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ]]ದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ [[:en:heliospheric current sheet|ಸೌರಗೋಳ ಪ್ರವಾಹ ತೆರೆ]]ಯು ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರಭಾಗಗಳವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ [http://quake.stanford.edu/~wso/gifs/HCS.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060901124602/http://quake.stanford.edu/~wso/gifs/HCS.html |date=2006-09-01 }} ]] ಅದರ ವಿಪರೀತ ತಾಪಮಾನದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳೂ ಅನಿಲ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ [[:en:Plasma (physics)|ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ]] ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ. ಇದರಿಂದ, ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ ಪರಿಭ್ರಮಣವು (ಸುಮಾರು ೨೫ ದಿನಗಳು) ಅದರ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ (ಸುಮಾರು ೩೫ ದಿನಗಳು) ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳ ಭೇದಾತ್ಮಕ ಪರಿಭ್ರಮಣದಿಂದ ಅದರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ರೇಖೆಗಳು ತಿರುಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ತಿರುಚಿಕೊಂಡ ಕಾಂತ ರೇಖೆಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಕುಣಿಕೆಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿ, [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ತಿರುಚುವಿಕೆಯಿಂದ [[:en:solar dynamo|ಸೌರ ಉತ್ಪಾದಕ]]ವು ಉಂಟಾಗುವುದಲ್ಲದೆ, ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಸುಮಾರು ೧೧ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ, ೧೧-ವರ್ಷಗಳ [[:en:sunspot cycle|ಸೌರಾವರ್ತ]]ವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. [[:en:interplanetary medium|ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನ [[:en:rotating magnetic field|ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ಪ್ರಭಾವವು [[:en:heliospheric current sheet|ಸೌರಗೋಳದ ಪ್ರವಾಹ ತೆರೆ]]ಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ತೆರೆಯು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಟಿರುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಬಳಿ ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕಿರುವ ಶಕ್ತಿಗೂ ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾವೇ ಕಾರಣ. ಅಂತರಿಕ್ಷವು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ವಾತವಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ೧೦^−೪ [[:en:tesla (unit)|ಟೆಸ್ಲ]] ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ದೂರದ ಘನಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮಾನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಸುಮಾರು ೧೦^−೧೧ ಟೆಸ್ಲಗಳಷ್ಟು ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಇದು ಸುಮಾರು ೧೦^−೯ ಟೆಸ್ಲಗಳಿರುವಂತೆ ಉಪಗ್ರಹ ಅವಲೋಕನೆಗಳಿಂದ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಾಹಕ ದ್ರವದ (ಉದಾ: ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮ) ಚಲನೆಯು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರವಾಹವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. == ಸೌರ ಅವಲೋಕನೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ == === ಮುಂಚಿನ ಸೂರ್ಯಾಧ್ಯಯನ === [[ಚಿತ್ರ:Solvogn.jpg|thumb|left|[[:en:Trundholm Sun chariot|ಟ್ರಂಡ್ ಹೋಮ್]] ಸೂರ್ಯ ರಥವನ್ನು ಕುದುರೆಯೊಂದು ಎಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಮೂರ್ತಿಯು [[:en:Nordic Bronze Age|ಉತ್ತರ ಯೂರೋಪ್‌ನ ಕಂಚು ಯುಗ]]ದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.]] ತನ್ನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ದಿನವನ್ನೂ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ರಾತ್ರಿಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಒಂದು ಹೊಳಪಿನ ತಟ್ಟೆಯೆಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಮಾನವರು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಹಲವು ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಒಂದು ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಅಲೌಕಿಕ ಸಂಗತಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ]] [[:en:Inca|ಇಂಕಾ]] ಮತ್ತು [[:en:Aztec|ಆಜ್‌ಟೆಕ್]] ನಾಗರಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಪೂಜೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಸೂರ್ಯನಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು [[:en:solstice|ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]ಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದವು (ಇಂತಹ ಕಟ್ಟಡಗಳು [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ]] [[:en:Nabta Playa|ನಬ್ತ ಪ್ಲಯ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ]] [[:en:Stonehenge|ಸ್ಟೋನ್ ಹೆಂಜ್]]ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ); ಮೆಕ್ಸಿಕೊನ [[:en:El Castillo, Chichen Itza|ಎಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲೊ]] ಪಿರಮಿಡ್, ತುಲಾ ಮತ್ತು ಮಕರ [[:en:equinox|ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]ಯಂದು ಸರ್ಪಗಳ ಆಕಾರದ ನೆರಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂತೆ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. === ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಗತಿ === [[ಚಿತ್ರ:Redgiants.svg|thumb|right|ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬೃಹತ್ ದೈತ್ಯ [[:en:Antares|ಅನ್ಟಾರಸ್]]ಗಳ ಹೋಲಿಕೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆಯು ಮಂಗಳದ ಕಕ್ಷೆಯಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಹೋಲಿಕೆಗಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[:en:Arcturus|ಆರ್ಕ್ಟುರಸ್]]ನ್ನೂ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Sun and VV Cephei A.png|thumb|right|ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬೃಹತ್ ದೈತ್ಯ [[:en:VV Cephei|VV Cephei A]]ಗಳ ನಡುವೆ ಹೋಲಿಕೆ (ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಲು ಚಿತ್ರದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸಿ)]] ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗರಲ್ಲಿ [[:en:Ancient Greece|ಗ್ರೀಕ್]] [[:en:philosopher|ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ]] [[:en:Anaxagoras|ಅನಕ್ಸಾಗೊರಸ್]]ನೂ ಸೇರಿದ್ದನು. ಸೂರ್ಯನು ಬೆಂಕಿಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗೋಳವೇ ಹೊರತು, [[:en:Helios|ಹೀಲಿಯೋಸ್]]ನ ರಥವಲ್ಲವೆಂದು ಅವನು ತರ್ಕಿಸಿದನು. ಈ ರೀತಿಯ ಪಾಷಂಡ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಮರಣ ದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇದರ ನಂತರ, [[:en:Pericles|ಪೆರಿಕ್ಲಸ್]]ನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಮ್ಮತಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವಿಜ್ಞಾನಿಯೆಂದರೆ [[:en:Nicolaus Copernicus|ನಿಕೊಲಾಸ್ ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್]]. ಇವನು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಸೂರ್ಯನೇ ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[:en:Galileo|ಗೆಲಿಲಿಯೋ]] [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು]] ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಮಾಡಿ, ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಸೌರಕಲೆಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಅವಲೋಕಿಸಿದನು. ಈ ಕಲೆಗಳು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನಡುವೆ ಇರುವ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿರದೆ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳೆಂದು ಅವನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/galilei_galileo.shtml |title=Galileo Galilei (1564 - 1642) |publisher=BBC |accessdate=2006-03-22}}</ref> [[:en:prism|ಪಟ್ಟಕ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದ [[:en:Isaac Newton|ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್]]ನು, ಬಿಳಿ ಬೆಳಕು ಹಲವು ಬಣ್ಣಗಳ ಬೆಳಕುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆಯೆಂದು ತೋರಿಸಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/newton_isaac.shtml |title=Sir Isaac Newton (1643 - 1727) |publisher=BBC |accessdate=2006-03-22}}</ref> ಸೌರ ವರ್ಣಪಟಲದ ಕೆಂಪು ಭಾಗದ ಹೊರಗಿರುವ [[:en:Infrared|ನಸುಗೆಂಪು]] ಕಿರಣಗಳನ್ನು ೧೮೦೦ರಲ್ಲಿ [[:en:William Herschel|ವಿಲಿಯಂ ಹರ್ಷೆಲ್]] ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html |title=Herschel Discovers Infrared Light |publisher=Cool Cosmos |accessdate=2006-03-22 |archive-date=2012-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225094516/http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html |url-status=deviated |archivedate=2012-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120225094516/http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html }}</ref> ೧೮೦೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೌರ ವರ್ಣಪಟಲದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ವಿಕಸಿಸಿದವು. [[:en:Joseph von Fraunhofer|ಜೋಸೆಫ್ ವಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಹೋಫರ್]]ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ವರ್ಣರೇಖೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಆಧುನಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲದ ಮೊದಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವು ನಿಗೂಢವಾಗಿತ್ತು. ಸೂರ್ಯನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರೊಳಗೆ ಶೇಖರಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಿರಬಹುದೆಂದು [[:en:Lord Kelvin|ಕೆಲ್ವಿನ್]] ಸೂಚಿಸಿದನು.<ref>{{cite journal |last=Thomson |first=Sir William |title=On the Age of the Suns Heat |journal=Macmillan's Magazine |year=1862 |volume=5 |pages=288-293 |url=http://zapatopi.net/kelvin/papers/on_the_age_of_the_suns_heat.html}}</ref> ನಂತರ, ಕೆಲಿವಿನ್ ಮತ್ತು [[:en:Hermann von Helmholtz|ಹೆಲ್ಮ್ ಹೋಲ್ಟ್‌ಜ್]] ಅವರುಗಳು [[:en:Kelvin-Helmholtz mechanism|ಕೆಲ್ವಿನ್-ಹೆಲ್ಮ್ ಹೋಲ್ಟ್ಜ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಇದರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಸೂರ್ಯನು ಕೇವಲ ೨ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ೧೮೯೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Joseph Norman Lockyer|ಜೋಸೆಫ್ ಲಾಕ್ಯರ್]] (ಇವನು ಸೌರ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ಹೀಲಿಯಂನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದನು) ಉಲ್ಕೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಒಂದು ವಾದವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದನು.<ref>{{cite book |last=Lockyer |first=Joseph Norman |title=The meteoritic hypothesis; a statement of the results of a spectroscopic inquiry into the origin of cosmical systems |publisher=Macmillan and Co. |location=London and New York |year=1890 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1890QB981.L78......}}</ref> ೧೯೦೪ರಲ್ಲಿ ಈ ನಿಗೂಢತೆಗೆ ಒಂದು ಪರಿಹಾರವು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯು ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ಮೂಲದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದೂ, ಮತ್ತು [[:en:radioactive decay|ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯವು]] ಈ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವೆಂದೂ [[:en:Ernest Rutherford|ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ರದರ್‌ಫೋರ್ಡ್]] ಸೂಚಿಸಿದನು.<ref>{{Cite web |url=http://www.philosophy.umd.edu/Faculty/LDarden/sciinq/ |title=The Nature of Scientific Inquiry |access-date=2007-01-27 |archive-date=2012-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120817040843/http://www.philosophy.umd.edu/Faculty/LDarden/sciinq/ |url-status=dead }}</ref> ಆದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಸುಳಿವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ-ಶಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ [[:en:E=mc|E=mc²]] ನಿಯಮವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ [[:en:Albert Einstein|ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್ಸ್‌ಟೀನ್]]. ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅಪಾರ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡಗಳಿಂದ, ಜಲಜನಕದ ಅಣುಗಳು ಹೀಲಿಯಂ ಆಗಿ ಬೆಸುಗೆಗೊಂಡು, ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ನಿವ್ವಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಶಕ್ತಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತಿರಬಹುದು ಎಂದು ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Arthur Eddington|ಆರ್ಥರ್ ಎಡ್ಡಿಂಗ್‌ಟನ್]] ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು.<ref>{{cite web |date=2005-06-15 |title=Studying the stars, testing relativity: Sir Arthur Eddington |journal=ESA Space Science |url=http://www.esa.int/esaSC/SEMDYPXO4HD_index_0.html}}</ref> ೧೯೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ [[:en:Subrahmanyan Chandrasekhar|ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] ಮತ್ತು [[:en:Hans Bethe|ಹಾನ್ಸ್ ಬೇತ]] ಅವರು ಈ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವಾದವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದರು. ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬೇತ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಿದನು.<ref name="Bethe">{{cite journal |last=Bethe |first=H. |year=1938 |title=On the Formation of Deuterons by Proton Combination |journal=Physical Review |volume=54 |pages=862-862}}</ref><ref name="Bethe2">{{cite journal |last=Bethe |first=H. |year=1939 |title=Energy Production in Stars |journal=Physical Review |volume=55 |pages=434-456}}</ref> ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ''ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ''<ref>{{cite journal |author=E. Margaret Burbidge; G. R. Burbidge; William A. Fowler; F. Hoyle |title=Synthesis of the Elements in Stars |journal=Reviews of Modern Physics |year=1957 |volume=29 |issue=4 |pages=547-650 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1957RvMP...29..547B}}</ref> ಎಂಬ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನವು, ವಿಶ್ವದ ಬಹುತೇಕ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು ಸೂರ್ಯನಂಥ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಪರಮಾಣು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಮನದಟ್ಟಾಗುವಂತೆ ತೋರಿಸಿತು. == ಸೂರ್ಯನ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಾನಿ == [[ಚಿತ್ರ:SOHO solar flare sun large 20031026 0119 eit 304.png|thumb|right|೩೦.೪ [[:en:nanometer|nm]] [[ತರಂಗಾಂತರ|ತರಂಗಾಂತರದಲ್ಲಿ]] [[:en:helium|He⁺]] [[:en:emission line|ವರ್ಣರೇಖೆ]]ಯ [[ಅತಿನೇರಳೆ]] ಬೆಳಕನ್ನು ಬಳಸಿ [[:en:Solar and Heliospheric Observatory|SOHO]]/EIT [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕವು]] ದಾಖಲಿಸಿದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ.]] ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಬಹಳ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಹಿತವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ಕಣ್ಣು ಕುಕ್ಕಿದಂತಾಗಿ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಕುರುಡು ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಸುಮಾರು ೪-ಮಿಲಿವ್ಯಾಟ್ ಗಳ ಸೌರಶಕ್ತಿಯು ಅಕ್ಷಿಪಟಲವನ್ನು ಬಿಸಿಮಾಡಿ, ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಅದಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಅತಿನೇರಳೆ ಬೆಳಕು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿನ ಮಸೂರವನ್ನು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಿ, [[:en:cataract|ಕಣ್ಣಿನ ಪೊರೆ]]ಗಳನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡದಿದ್ದರೂ ಆಗಬಹುದು. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ನಿಸ್ತೇಜಗೊಳಿಸುವ [[:en:neutral density filter|ಸೋಸಕ]]ವಿಲ್ಲದೆ, ಬೆಳಕನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ದುರ್ಬೀನಿನಂಥ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುವುದು ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ. ಸೋಸಕಗಳಿಲ್ಲದ ದುರ್ಬೀನುಗಳು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗಿಂತ ೫೦೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕನ್ನು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ, ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ನಾಶಗೊಳಿಸಬಹುದು. ನಡುದಿನದ ಸೂರ್ಯನತ್ತ ಈ ರೀತಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೇ ಕಣ್ಣು ಹಾಯಿಸಿದರೂ ಶಾಶ್ವತ ಕುರುಡು ಉಂಟಾಗಬಹುದು.<ref name="Marsh">{{cite journal |last=Marsh |first=J. C. D. |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1982JBAA...92..257M&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=Observing the Sun in Safety |journal=J. Brit. Ast. Assoc. |year=1982 |volume=92 |pages=6}}</ref> ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನೋಡುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವೆಂದರೆ, ದುರ್ಬೀನನ್ನು ಬಳಸಿ ಸೂರ್ಯನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಂದು ತೆರೆ/ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳಿಸಿ, ಆ ಚಿತ್ರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದು. ಶುಚಿಯಾದ ಅಕ್ಷಿ ಕಾಚಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಣ್ಣ ದೂರದರ್ಶಕ/ದುರ್ಬೀನುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಬೇರೆ ಥರದ ದೂರದರ್ಶಕಗಳು ಇದರಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಬಹುದು. ಕಣ್ಣಿನ [[:en:pupil|ಪಾಪೆ]]ಯು ಕಾಂತಿಯ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವೈದೃಶ್ಯತೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದರಿಂದ, [[:en:solar eclipse|ಸೂರ್ಯನ ಖಂಡ ಗ್ರಹಣ]]ವನ್ನು ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡುವುದು ಅಪಾಯಕರ: ಪಾಪೆಯು ದೃಷ್ಟಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಒಟ್ಟು ಬೆಳಕಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಿಗ್ಗುತ್ತದೆ - ದೃಷ್ಟಿವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಅತಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತುವಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲಲ್ಲ. ಖಂಡ ಗ್ರಹಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಯನ್ನು ಚಂದ್ರನು ತಡೆಹಿಡಿದರೂ, ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಕಾಣುವ ಭಾಗಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಲ್ಲಿರುವಷ್ಟೇ ಕಾಂತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಗ್ರಹಣದ ಒಟ್ಟು ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಪೆಯು ~೨-ಮಿ.ಮೀ. ಇಂದ ~೬-ಮಿ.ಮೀ.ವರೆಗೆ ಹಿಗ್ಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಬೀಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ೧೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಿ ಅಥವ ಅವುಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ, ವೀಕ್ಷಕನ ದೃಷ್ಟಿವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಕುರುಡು ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.<ref name="Espenak">{{cite web |last=Espenak |first=F. |title=Eye Safety During Solar Eclipses - adapted from NASA RP 1383 Total Solar Eclipse of 1998 February 26, April 1996, p. 17 |url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEhelp/safety.html |accessdate=2006-03-22 |publisher=NASA |archiveurl=https://archive.today/20120716084105/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/safety.html |archivedate=2012-07-16 |url-status=dead }}</ref> ಇದು ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಅನುಭವವಿಲ್ಲದ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ: ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯು ಹಾಳಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. [[ಸೂರ್ಯೋದಯ]] ಮತ್ತು [[ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ|ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಗಳ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ದೂರ ಕ್ರಮಿಸುವುದರ ಕಾರಣ, [[:en:Rayleigh scattering|ರ್ಯಾ‌ಲಿ]] ಮತ್ತು [[:en:mie theory|ಮೀ]] ಚದುರಿಕೆಗಳು ಬೆಳಕನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೂರ್ಯವು ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದಾದಷ್ಟು ಮಂದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಂಜು, ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಧೂಳು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ತೇವಾಂಶಗಳೂ ಬೆಳಕನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಬೆಳಕನ್ನು ಸೋಸುವ ಗಾಜುಗಳು/ವಸ್ತುಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುವ ಬಳಕೆಗಾಗಿಯೇ ರೂಪಿತವಾಗಿರಬೇಕು: ಕೆಲವು ಸೋಸಕಗಳು ಅತಿನೇರಳೆ/ನಸುಗೆಂಪು ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದ್ದು, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟಾಗಬಹುದು. ಹೀರಿಕೊಂಡ ಸೌರಕಾಂತಿಯಿಂದ ಬಿಸಿಯಾಗಿ [[:en:eyepiece|ಅಕ್ಷಿಕಾಚಕ]] ಸೋಸಕಗಳು ಛಿದ್ರವಾಗಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೂರದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ದುರ್ಬೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಸಕವು [[:en:objective lens|ವಸ್ತು ಕಾಚಕ]] ಅಥವಾ [[:en:aperture|ದ್ಯುತಿ ರಂಧ್ರ]]ದ ಮೇಲೆ ಇರಬೇಕು. ಬೆಸುಗೆ ಗಾಜಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಆದರೆ, ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಫಿಲ್ಮ್ ನಸುಗೆಂಪು ಬೆಳಕಿಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾದ್ದರಿಂದ, ಅದನ್ನು ಸೂರ್ಯ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಬಳಸಬಾರದು. [[ಚಿತ್ರ:Sun920607.jpg|right|thumb|ಸೂರ್ಯ]] [[ಚಿತ್ರ:Sun_surface.jpg|right|thumb|ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ]] ==ಸೂರ್ಯನಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗ== *ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕುತೂಹಲದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ರಹಸ್ಯ ಭೇದಿಸಲು ನಾಸಾ ಹೊಸ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದೆ. ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದ ರಹಸ್ಯ ತಿಳಿಯಲು ಹತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಿದ್ದು, ನಿರಂತರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದೀಗ ನಾಸಾ ನಕ್ಷತ್ರ ಸೂರ್ಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಮಿಷನ್‌ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ರವಾನಿಸುತ್ತಿದೆ. 60 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಸೌರ ಮಾರುತದ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಯುಗೀನ್‌ ಪಾರ್ಕರ್‌ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ‘ಪಾರ್ಕರ್‌ ಸೌರ ಶೋಧನಾನೌಕೆ’ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ನಾಸಾ ತಿಳಿಸಿದೆ. *2018ರ ಜುಲೈ 31ರಂದು ನಾಸಾದ ಕೆನೆಡಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ನೌಕೆ ಉಡಾವಣೆಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ 40 ಲಕ್ಷ ಮೈಲು ದೂರದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಿದೆ. ಈ ನೌಕೆಯು 2500 ಡಿಗ್ರಿ ಪ್ಯಾರಾನಿಟ್‌ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರೊ.ಪಾರ್ಕರ್‌ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/06/01/495919.html 2018ಕ್ಕೆ ಉಡಾವಣೆ;ಸೂರ್ಯನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ನಾಸಾದ ಪಾರ್ಕರ್‌ ನೌಕೆ;1 Jun, 2017]</ref> ಗಿಡ, ಮರ, ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳೆನ್ನದೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣ ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯವಾಗಿದೆ. ==ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣದ ಮಹತ್ವತೆ== ===ಗಿಡಮರಗಳಿಗೆ=== [[File:ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಉತ್ತಮ ಬೆಳವಣಿಗೆ.jpg|thumb|ಹಲಸು-ಮಾವು-ಬೇವು ನಳನಳಿಸುತ್ತಿರುವುದು]] ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಬೀಜ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದು [[ಸಸ್ಯ|ಗಿಡ]]-[[ಮರ]]ವಾಗಿ ಸೊಂಪಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು [[ಮಣ್ಣು]], ನೀರಿನಷ್ಟೇ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣವೂಅವಶ್ಯ. ಎಲ್ಲಾ [[ಸಸ್ಯ]]ಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮ ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸೂರ್ಯ ರಶ್ಮಿ ಬೇಕೇ ಬೇಕು. [[ನೀರು]], [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖವನ್ನು ಹೀರಿ ಅವುಗಳು ಆಹಾರ ತಯಾರಿಸುವ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]] ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಕಿರಣದ ಮಹತ್ವತೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.ಕೆಲವು [[ಪಾಚಿ]], [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿ]]ಗಳಿಗೂ ಸಹ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಹೊರಸೂಸುವ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ವು ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವಾಯುವಾಗಿದೆ. ===ಮಾನವನಿಗೆ=== ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಾನವನಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳಿವೆ.<ref>https://kannada.boldsky.com/health/wellness/2014/6-reasons-why-sunlight-is-good-health-008746.html</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ]] ( ಜೀವಸತ್ವ ಡಿ) ಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸುವ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ನಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಒಡ್ಡುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ [[ಸೂರ್ಯ ನಮಸ್ಕಾರ]]ವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆಯೆಂದು ವೈದ್ಯರೂ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಕರಗಿಸಬಲ್ಲ ಪ್ರೋಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಗುಂಪು ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳು ನಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ, ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಕೊಬ್ಬಿನಂಶವು ಡಿ ವಿಟಮಿನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಜಾನೆಯ ಮತ್ತು ಸಾಯಂಕಾಲದ ಎಳೆ ಬಿಸಿಲು ನಮ್ಮ [[ಚರ್ಮ]]ಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಚರ್ಮ]]ದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಅಧಿಕವಾಗಿ, [[ರಕ್ತ]]ವೂ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸರಾಗವಾಗಿ [[ರಕ್ತ]] ಸಂಚಾರವಾಗಿ [[ಚರ್ಮ]]ವೂ [[ಆರೋಗ್ಯ]]ಯುತವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.aveeno.com/journal/4-benefits-sun-your-skin-and-well-being</ref> ಅಲರ್ಜಿಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿಯ ರಕ್ತಕಣಗಳು ಅಧಿಕಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಮಾಡಿ ಸೋಂಕು ಬರುವುದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.(ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗಳಾದಾಗ ಸೂರ್ಯ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿದರೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಕಮ್ಮಿಯಾಗಿ ಸೋಂಕು ಬರದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ.) ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ [[ಚರ್ಮ]]ವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೂ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ ಕರುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಶಗಳಿಗೆ [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[ರಂಜಕ]]ವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೂಳೆಯ [[ಆರೋಗ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೋ ಪೊರೋಸಿಸ್ ನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]], [[ಮಧುಮೇಹ]], [[ನರಮಂಡಲ]]ದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಡಿ ವಿಟಮಿನ್ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. [[ಇನ್ಸುಲಿನ್]], [[ಶ್ವಾಸಕೋಶ]]ದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/vitamin-d-from-sun</ref> ತಂಪಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಬಿಸಿಲಿನ ಕೊರತೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಖಿನ್ನತೆ]]ಯನ್ನು ದೂರಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ [[ಬಿಸಿಲು]] ಮಿದುಳಿನ ಸಿರೊಟೊನಿನ್ ಎಂಬ ರಸದೂತವನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ.<ref>https://www.healthline.com/health/depression/benefits-sunlight</ref>[[ನಿದ್ರೆ]]ಗೆ,[[ಹೃದಯ]]ಕ್ಕೆ, [[ರಕ್ತದೊತ್ತಡ]], ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಗಳಿಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿವೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಕಿರಣಗಳು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಾದ ( [[ಮೈಟೋಕಾಂಡ್ರಿಯನ್]]) ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ]]ದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ನೀಲಿ ಬೆಳಕು [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ]]ದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ನೇರಳಾತೀತ [[ಬೆಳಕು]]/ [[ವಿಕಿರಣ]]ವು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದೇಹಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಮಧುಮೇಹ]] ಬರದಂತೆ ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣ ಮೆಲಟೋನಿನ್ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದರಿಂದಾಗಿ, ನಿದ್ರೆಗೂ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>https://kannada.news18.com/news/lifestyle/health-benefits-of-sunlight-amk-ssd-669785.html{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳ [[ಕಾಮಾಲೆ]] ರೋಗಕ್ಕೆ, ಸೂರ್ಯನ ಎಳೆಯ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಶಿಶುಗಳ ದೇಹವನ್ನು ಒಡ್ಡಿದರೆ ಅದುವೇ [[ಔಷಧ]]ವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡವರಿಗೂ ಸಹ ಸೂರ್ಯಸ್ನಾನದಿಂದ [[ಮನಸ್ಸು]]- [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ ]][[ಆರೋಗ್ಯ]]ಯುತವಾಗುತ್ತದೆ.ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ [[ಚರ್ಮ]]ವು ಕಪ್ಪಾಗುವುದು(ಟ್ಯಾನಿಂಗ್) ಸರಿ.ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಸಲ್ಲ. ದೇಹದ ಹಲವಾರು ಅಗತ್ಯತೆಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ [[ನಾಯಿ]], [[ಬೆಕ್ಕು]]ಗಳು ಸಹ [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಸರಿಯಿರದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲಲ್ಲಿ ಮಲಗಿ [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ===ಆಹಾರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ=== [[File:ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿದ ಹಣ್ಣುಗಳು.jpg|thumb|ಒಣಗಿದ/ಒಣಗುತ್ತಿರುವ ಹಣ್ಣುಗಳು]] ಕೆಲವೊಂದು [[ಹಣ್ಣು]]-ಕಾಯಿಪಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿಟ್ಟರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಮಯ ಹಾಳಾಗದೆಯೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ವಿಧ ವಿಧದ [[ಹಪ್ಪಳ]], ಸಂಡಿಗೆ, ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣಿನ ರಸದಿಂದ ಮಾಡುವ ಮಾಂಬಳ, ಬಾಳುಕ್ಕು ಮೆಣಸುಗಳನ್ನು ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ ಒಣಗಿಸಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಹಲಸು]] ( ಹಲಸಿನಕಾಯಿ- ಹಣ್ಣು- ಬೀಜ( ಬೇಯಿಸಿ) [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆ]]ಕಾಯಿ- [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು]], ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಹಳ್ಳಿಯ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಸತ್ವಗಳಿರುತ್ತವೆ. ನಾರಿನಂಶವನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿಸಿ ಮಲಬಧ್ಢತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ. ===ಇತರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು=== [[File:ಕೃಷಿ ಬೆಳೆಗಳು.jpg|thumb|ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ]] ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರು ತಮ್ಮ ಬೆಳೆಗಳಾದ [[ಅಡಿಕೆ]], [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮರ|ತೆಂಗು]], [[ಕರಿಮೆಣಸು|ಕಾಳುಮೆಣಸು]], [[ಕಾಫಿ]]ಬೀಜ ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳಾದ [[ಭತ್ತ]], [[ರಾಗಿ]], [[ಗೋಧಿ]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ನೆಲಗಡಲೆ]]ಯೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಬಿಸಿಲಲ್ಲೊಣಗಿಸಿ ರಕ್ಶಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಪಟ್ಟಣ- ಹಳ್ಳಿಗಳೆನ್ನದೆ ಈಗೀಗ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆ, ಆಫೀಸುಗಳ ತಾರಸಿಯ ಮೇಲೆ [[ಸೌರ ಫಲಕ]]ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ ಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಸೌರ ಒಲೆ( ಸೌರ ಕುಕ್ಕರ್)ಯನ್ನು [[ಆಹಾರ]]ವನ್ನು ಬೇಯಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸೌರ ಹಸಿರು ಮನೆ, [[ನೀರು]] ಬಿಸಿಯಾಗಿಸಲು ಸೋಲಾರ್ ವಾಟರ್ ಹೀಟರ್, ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್, [[ಸೌರ ಶಕ್ತಿ]]ಯನ್ನುಪಯೋಗಿಸುವ [[ವಾಹನ]]ಗಳೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ. ಬಳಸಿದರೆ ಮುಗಿಯದಂತಹ ಈ ರೀತಿಯ [[ಇಂಧನ]]-ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ನಮಗೆ,ಪರಿಸರ- [[ಪ್ರಕೃತಿ]]ಗೆ ಹಿತಕರವೂ ಆಗಿದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== [https://www.prajavani.net/320400.html|ಪೂರ್ಣಬಳಕೆ]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==ನೋಡಿ== *[[ಗ್ರಹ]] *[[ಸೌರಮಂಡಲ]] *[[ನಕ್ಷತ್ರ]] *[[ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ== *ನಾಸಾದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಶೋದನೆ::[https://www.prajavani.net/technology/science/nasa-mission-touch-sun-559459.html ಸೂರ್ಯನ ಅಧ್ಯನಕ್ಕೆ ನೌಕೆ] *[https://www.space.com/58-the-sun-formation-facts-and-characteristics.html sun] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ}} {{clear}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರ ಶಕ್ತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] [[ವರ್ಗ:ನಕ್ಷತ್ರಗಳು]] bc7apy893b9k1xgjoub7h648j9yj91t 1373270 1373269 2026-05-13T04:41:26Z Kwamikagami 17055 /* ಆಹಾರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ */ 1373270 wikitext text/x-wiki {{ದ್ವಂದ್ವ|ಈ ಲೇಖನವು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದು '''ಸೂರ್ಯ'''ನ ಬಗ್ಗೆ.| ಸೂರ್ಯ ಹೆಸರಿನ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[ಸೂರ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಈ ಲೇಖನ]] ನೋಡಿ.| ಸೂರ್ಯ ಹೆಸರಿನ ದೇವತೆಗೆ [[ಸೂರ್ಯ (ದೇವತೆ)]] ನೋಡಿ}} {{ಸೌರಮಂಡಲ Infobox/ಸೂರ್ಯ}} '''ಸೂರ್ಯ''' ಅಥವಾ '''ನೇಸರ'''ವು (ಚಿಹ್ನೆ: [[file:Sun symbol (fixed width).svg|20px|☉]]) [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[ನಕ್ಷತ್ರ]]. [[ಭೂಮಿ]] ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಕಾಯಗಳು ([[ಗ್ರಹ|ಗ್ರಹಗಳು]], [[ಉಲ್ಕಾಕಲ್ಪ|ಉಲ್ಕೆಗಳು]], [[ಧೂಮಕೇತು|ಧೂಮಕೇತುಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಧೂಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ) ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯವೊಂದೇ ಸೌರಮಂಡಲದ ೯೯% [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ|ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ]] ಮೂಲಕ ಭೂಮಿಯ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ [[ಹವಾಮಾನ|ಹವಾಮಾನದ]] ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. == ಪರಿಚಯ == ಸೂರ್ಯವು ಜಿ-ಟೈಪ್ ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದೆ (G2V) ಅದರ ವರ್ಣಪಟಲದ ವರ್ಗವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇದು ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಳದಿ ಕುಬ್ಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ಅದರ ಬೆಳಕು ಹಳದಿಗಿಂತ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ). ಬೃಹತ್ ಆಣ್ವಿಕ ಮೋಡದ ಪ್ರದೇಶದ ಒಳಭಾಗದ ಗುರುತ್ವ ಕುಸಿತದಿಂದ ಇದು ಸುಮಾರು 4.6 ಬಿಲಿಯನ್ [ಎ] [19] ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಈ ವಿಷಯದ ಬಹುಭಾಗವು ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಉಳಿದವುಗಳು ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ಡಿಸ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದವು ಮತ್ತು ಅದು ಸೌರವ್ಯೂಹವಾಯಿತು. ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ತುಂಬಾ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು ಅದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಸಮ್ಮಿಳನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಸರಿಸುಮಾರು ಮಧ್ಯಮ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಇದು ನಾಲ್ಕು ಶತಕೋಟಿ [ಒಂದು] ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಐದು ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 600 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಹೀಲಿಯಂಗೆ ಸಮ್ಮಿಳನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 4 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಮ್ಯಾಟರ್ ಅನ್ನು ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು 10,000 ಮತ್ತು 170,000 ವರ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಈ ಶಕ್ತಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಶಾಖದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 5 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸಮ್ಮಿಳನವು ಅದರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖವಾದಾಗ, ಸೂರ್ಯವು ಹೈಡ್ರೋಸ್ಟಾಟಿಕ್ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಏರಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅದರ ಹೊರಗಿನ ಪದರಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಬುಧ ಮತ್ತು ಶುಕ್ರಗ್ರಹದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಲು ಸೂರ್ಯವು ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ವಾಸಯೋಗ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ, ಇದು ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಕುಬ್ಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ದಟ್ಟವಾದ ತಂಪಾದ ತಾರೆಯಾಗಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮ್ಮಿಳನದಿಂದ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಗ್ಲೋ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಸಮ್ಮಿಳನದಿಂದ ಶಾಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಸೂರ್ಯನ ಅಗಾಧ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ದೇವತೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಸಿನೊಡಿಕ್ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಅದರ ಕಕ್ಷೆಯು ಸೌರ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇಂದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್. ಸೂರ್ಯನ ೭೪% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕದಿಂದ]], ೨೫% [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂನಿಂದ]] ಮತ್ತು ಉಳಿದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಅಲ್ಪ-ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾರಿ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ [[:en:Stellar classification|ವರ್ಣಪಟಲ ವಿಂಗಡಣೆ]]ಯು G2V. ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು ೫,೦೦೦-ಕೆ. ಗಳಿರುವುದನ್ನು "G2" ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತಾಪಮಾನವು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೂ, ವಾಯುಮಂಡಲವು ಬೆಳಕನ್ನು ಚದುರಿಸುವುದರಿಂದ, ಹಳದಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದರ ವರ್ಣಪಟಲವು ಅಯಾನುಗೊಳಿತ ಮತ್ತು ತಟಸ್ಥ ಲೋಹಗಳ ಮತ್ತು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲವಾದ ಜಲಜನಕದ [[:en:spectral lines|ವರ್ಣರೇಖೆ]]ಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಬಹುತೇಕ ಇತರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ [[:en:main sequence|ಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ರಮ]] ನಕ್ಷತ್ರವೆಂದು "V" ಪ್ರತ್ಯಯವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ, ಸೂರ್ಯವು ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕವನ್ನು]] [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]] ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಸಮತೋಲನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದರ ಗಾತ್ರವು ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು. ನಮ್ಮ ತಾರಾಗಣದಲ್ಲಿ ೧೦ ಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು G2 ವರ್ಗದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿವೆ. ತಾರಾಗಣದಲ್ಲಿರುವ ೮೫% ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಸೂರ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ೮೫% ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಕೆಂಪು ಕುಬ್ಜ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ.<ref>http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html</ref> [[ಕ್ಷೀರಪಥ|ಕ್ಷೀರ ಪಥ]] [[:en:galactic center|ತಾರಾಗಣ ಕೇಂದ್ರ]]ದಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೫,೦೦೦-೨೮೦೦೦ [[ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷ|ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷಗಳ]] ದೂರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಒಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೨೫೨೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರ ೨೧೭&nbsp;ಕಿ.ಮೀ./ಕ್ಷಣದ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗವು, ಪ್ರತಿ ೧,೪೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಂದು ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ೮ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದು [[ಖಗೋಳ ಮಾನ|ಖಗೋಳ ಮಾನದ]] ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="Kerr">{{cite journal |last=Kerr |first=F. J. |coauthors=Lynden-Bell D. |year=1986 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1986MNRAS.221.1023K&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=Review of galactic constants |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=221 |pages=1023-1038}}</ref> ಸೂರ್ಯನು [[:en:Stellar population|ಮೂರನೇ ಪೀಳಿಗೆ]]ಯ ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲುಂಟಾದ ತಾರಾಸ್ಫೋಟದಿಂದ ([[:en:supernova|supernova]]) ಹೊರಬಂದ ಆಘಾತತರಂಗಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಉದ್ಭವಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಚಿನ್ನ]], ಯುರೇನಿಯಂಗಳಂಥ ಭಾರವಸ್ತುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಈ ರೀತಿಯ ಉದ್ಭವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ; ಈ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು, ತಾರಾಸ್ಫೋಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಪರಮಾಣು ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಎರಡನೇ ಪೀಳಿಗೆಯ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್]] ಹೀರುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ರೂಪ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ([[:en:transmutation|transmutation]]) ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯ]] ಮೇಲ್ಮೈನ ಹತ್ತಿರ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕೇ ಶಕ್ತಿಯ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ಮುಖಮಾಡಿರುವ ಏಕಮಾನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು [[:en:solar constant|ಸೌರ ಸ್ಥಿರ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ೧ [[:en:astronomical uni|ಖಗೋಳ ಮಾನ]] ಅಥವಾ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಭೂಮಿಯಿರುವ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧,೩೭೦-[[:en:watt|ವ್ಯಾಟ್]]/ಚ.ಮೀ. ನಷ್ಟಿದೆ. ವಿವಿಧ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮರ-ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯು]] ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ರಸಾಯನಿಕ ರೂಪಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. [[:en:solar cells|ಸೌರ ಕೋಶ]]ಗಳು ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ|ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ]] ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯು]] ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿ, [[:en:petroleum|ಕಲ್ಲೆಣ್ಣೆ]] ಮತ್ತು ಇತರ [[ಇಂಧನ|ಇಂಧನಗಳಲ್ಲಿ]] ಶೇಖರಿಸಿತು. ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶವು ಹಲವು ಆಸಕ್ತಿಕರ ಜೈವಿಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳು [[:en:antiseptic|ನಂಜು ನಿವಾರಕ]] ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕ್ರಿಮಿನಿವಾರಣೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಇದು ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪು ಸುಡುಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೆ, [[:en:Vitamin D|ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯಂತಹ ಕೆಲವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಅತಿನೇರಳೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ, ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಯು [[ಅಕ್ಷಾಂಶ|ಅಕ್ಷಾಂಶದೊಂದಿಗೆ]] ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಅಕ್ಷಾಂಶದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುವುದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅತಿನೇರಳೆ ಬೆಳಕಿನ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದ, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಭಿನ್ನತೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಜೈವಿಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ. ಸೂರ್ಯವು ಕಾಂತೀಯವಾಗಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ; ಇದು ಪ್ರತಿ ೧೧ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ತಿರುಗುಮುರುಗಾಗುವ ಪ್ರಬಲವಾದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಹಲವು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ [[:en:Solar variation|ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿರುವ [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳು, [[:en:solar flares|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]]ಗಳು, ಮತ್ತು ಸೌರಮಂಡಲದೊಳಗೆ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಸೌರಮಾರುತಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಸೂರ್ಯನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಆರೋರಾ|ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]] ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ-ಸಂಪರ್ಕ/ವಿದ್ಯುತ್-ಪ್ರವಾಹಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಚಣೆಗಳು. [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] [[:en:solar nebula|ರೂಪಿಸುವಿಕೆ]] ಮತ್ತು ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿರುವ ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯ [[:en:thermosphere|ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೇಲೂ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟದಲ್ಲಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರವಾದ್ದರಿಂದ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ, ಸೂರ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಉತ್ತರಗಳು ದೊರಕಿಲ್ಲ. ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ [[:en:Kelvin|ಕೆ.]]ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈ ([[:en:photosphere|ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]) ಕೇವಲ ೬,೦೦೦ ಕೆ.ಗಳ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೇಗಿದೆ? ಎಂಬುದೂ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, [[:en:solar flare|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]]ಗಳ ಉದ್ಭವದ ಕಾರಣ, [[:en:chromosphere|ವರ್ಣಗೋಳ]] ಮತ್ತು [[:en:corona|ಪ್ರಭಾವಲಯ]]ಗಳ ನಡುವೆ ಕಾಂತೀಯ ಒಡನಾಟ, [[:en:solar wind|ಸೌರಮಾರುತ]]ದ ಉದ್ಭವ - ಇವುಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವ ವಿಷಯಗಳು. == ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಉತ್ಪತಿ == ಹೆಸರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನ ಸರಿಯಾದ ಹೆಸರಾದ ಸನ್ ಓಲ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸುನ್ನೆಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬಹುದು. ಓಲ್ಡ್ಫ್ಯಾಷನ್ ಸುನ್ನೆ, ಸೋನೆ, ಓಲ್ಡ್ ಸಕ್ಸನ್ ಸುನ್ನಾ, ಮಿಡಲ್ ಡಚ್ ಸೊನ್ನೆ, ಆಧುನಿಕ ಡಚ್ ಝೋನ್, ಓಲ್ಡ್ ಹೈ ಜರ್ಮನ್ ಸುನ್ನಾ, ಆಧುನಿಕ ಜರ್ಮನ್ ಸೊನ್ನೆ, ಓಲ್ಡ್ ನಾರ್ಸ್ ಸುನ್ನಾ, ಮತ್ತು ಗೋಥಿಕ್ ಸುವೋ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೂರ್ಯನು ಇತರ ಜರ್ಮನಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರೋಟೊ-ಜೆರ್ಮನಿಕ್ * ಸುನ್ನೋನ್ ನಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂಡದ ಎಲ್ಲಾ ಜರ್ಮನಿಕ್ ಪದಗಳು. [20] [21] ಸನ್, ಸೊಲ್ ಎಂಬ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೂರ್ಯನ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೈನಂದಿನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಸ್ನಂತಹ ಸೌರ ದಿನದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಸಹಜ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸೋಲ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [22] ಸೌರ ದಿನ, ಸೌರ ಗ್ರಹಣ, ಮತ್ತು ಸೌರವ್ಯೂಹದಂತಹ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ, [23] [24] ಗೆ ಬಳಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣವಾಚಕ ಪದವು ಸೌರ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿ ಭೂಮಿಯ ಸೌರ ದಿನ ಸರಿಸುಮಾರು 24 ಗಂಟೆಗಳು, ಸರಾಸರಿ ಮಂಗಳದ 'ಸೊಲ್' 24 ಗಂಟೆಗಳ, 39 ನಿಮಿಷಗಳು ಮತ್ತು 35.244 ಸೆಕೆಂಡುಗಳು. [25] ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಾರದ ದಿನ ಭಾನುವಾರ ಹಳೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ (ಸುನ್ನಾಂಡೆಗ್; "ಸೂರ್ಯನ ದಿನ", 700 ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ) ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯ ಜರ್ಮನಿಕ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಸೋಲಿಸ್ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸ್ವತಃ ಗ್ರೀಕ್ ἡμέρα ἡλίου (ಹೆಮೆರಾ ಹೆಲಿಯೊ) ಎಂಬ ಭಾಷಾಂತರವಾಗಿದೆ. ] == ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == ಸೂರ್ಯವು ಜಿ-ಟೈಪ್ ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸೌರವ್ಯೂಹದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸುಮಾರು 99.86% ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯವು ಕ್ಷೀರಪಥದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 85% ನಷ್ಟು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ +4.83 ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಕೆಂಪು ಕುಬ್ಜಗಳಾಗಿವೆ. [41] [42] ಸೂರ್ಯನು ಜನಸಂಖ್ಯೆ I, ಅಥವಾ ಹೆವಿ-ಎಲಿಮೆಂಟ್-ರಿಚ್, [ಬಿ] ಸ್ಟಾರ್. [43] ಸೂರ್ಯನ ರಚನೆಯು ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರದ ಸುಪರ್ನೋವಾಗಳಿಂದ ಶಕ್ವೇವ್ಗಳಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [44] ಈ ಅಂಶಗಳ ಸಮೃದ್ಧತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ II, ಹೆವಿ-ಎಲಿಮೆಂಟ್-ಬಡ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚಿನ್ನದ ಮತ್ತು ಯುರೇನಿಯಂನಂಥ ಸೌರಮಂಡಲದ ಭಾರೀ ಅಂಶಗಳ ಅಧಿಕ ಸಮೃದ್ಧತೆಯಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂಪರ್ನೋವಾದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಅಂಶಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಎಥೋಥರ್ಮಮಿಕ್ ಪರಮಾಣು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ, ಅಥವಾ ಬೃಹತ್ ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ನಕ್ಷತ್ರದೊಳಗೆ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. [43] -26.74 ರ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಭೂಮಿಯ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. [45] [46] ಇದು ಮುಂದಿನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ನಕ್ಷತ್ರವಾದ ಸಿರಿಯಸ್ಗಿಂತ 13 ಶತಕೋಟಿ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ, ಇದು -1.46 ರಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕೇಂದ್ರದ ಭೂಮಿಯ ಸರಾಸರಿ ಅಂತರವು ಸರಿಸುಮಾರು 1 ಖಗೋಳೀಯ ಘಟಕವಾಗಿದೆ (ಸುಮಾರು 150,000,000 ಕಿಮೀ; 93,000,000 ಮೈಲಿಗಳು), ಆದರೆ ಭೂಮಿಯು ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಉಪಸೌರದಿಂದ ಅಫೀಲಿಯನ್ನಿಂದ ಚಲಿಸುವವರೆಗೂ ದೂರವು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. [47] ಈ ಸರಾಸರಿ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಬೆಳಕು ಸೂರ್ಯನ ಹಾರಿಜಾನ್ನಿಂದ ಸುಮಾರು 8 ನಿಮಿಷಗಳು ಮತ್ತು 19 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ದಿಗಂತಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಬೆಳಕು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸೆಕೆಂಡುಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಯು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ [48] ಮೂಲಕ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಮೇಲಿರುವ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಗಾಧವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [49] ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಾಪನದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ, ಸೂರ್ಯನ ತ್ರಿಜ್ಯವನ್ನು ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ. [50] ಈ ಅಳತೆಯ ಮೂಲಕ, ಸೂರ್ಯವು ಸುಮಾರು 9 ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟು [51] ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವ ಒಂದು ಒಲವು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಧ್ರುವೀಯ ವ್ಯಾಸವು ತನ್ನ ಸಮಭಾಜಕ ವ್ಯಾಸದಿಂದ ಕೇವಲ 10 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (6.2 ಮೈಲಿ) ವರೆಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. [52] ಗ್ರಹಗಳ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತವು ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. [53] ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಧ್ರುವಗಳಕ್ಕಿಂತಲೂ ತನ್ನ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಈ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ತಿರುಗುವಿಕೆಯು ಸೂರ್ಯನ ತಿರುಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಷ್ಣ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೊರಿಯೊಲಿಸ್ ಬಲದಿಂದ ಸಂವಹನ ಚಲನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಆವರ್ತಕ ಅವಧಿ ಸುಮಾರು 25.6 ದಿನಗಳು ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ 33.5 ದಿನಗಳು. ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವಂತೆ ಭೂಮಿಯಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಅದರ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಅವಧಿ ಸುಮಾರು 28 ದಿನಗಳು. [54] ಸೌರ ಸ್ಥಿರಾಂಕವು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರತಿ ಘಟಕ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಸೌರ ಸ್ಥಿರಾಂಕವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ (ಅಂದರೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಸಮೀಪವಿರುವ) ಒಂದು ಖಗೋಳೀಯ ಘಟಕ (AU) ದೂರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,368 W / m2 (ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೀಟರ್ಗೆ) ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [55] ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ (1,000 W / m2 ಹತ್ತಿರ) ತಲುಪುತ್ತದೆ. [56] ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಸುಮಾರು 50% ಅತಿಗೆಂಪಿನ ಬೆಳಕು, 40% ಗೋಚರ ಬೆಳಕು, ಮತ್ತು 10% ನೇರಳಾತೀತ ಬೆಳಕುಗಳ ಒಟ್ಟು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ. [57] ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸೌರ ನೇರಳಾತೀತದ 70% ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ತರಂಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ. [58] ಸೌರ ನೇರಳಾತೀತ ವಿಕಿರಣವು ಭೂಮಿಯ ಡೈನೈಡ್ಸೈಡ್ನ ಮೇಲ್ಮೈ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಅಯಾನುಗಳಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನವಾಗಿ ಅಯಾನುಗೋಳವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. [59] ಸೂರ್ಯನ ಬಣ್ಣವು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ, ಸಿಐಐ ಬಣ್ಣ-ಜಾಗದ ಸೂಚ್ಯಂಕವು (0.3, 0.3) ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಅಥವಾ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಾಗಿದ್ದಾಗ. ಹೊರಸೂಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಫೋಟಾನ್ಗಳನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡುವಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ನಿಜವಾಗಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಫೋಟನ್ನ ಹಸಿರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಫೋಟಾನ್ಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತಾನೆ. [60] [61] ಸೂರ್ಯನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ, ವಾಯುಮಂಡಲದ ಚದುರುವಿಕೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹಳದಿ, ಕೆಂಪು, ಕಿತ್ತಳೆ, ಅಥವಾ ಕೆನ್ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಿಳಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದರ ಕಾರಣಗಳು ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. [62] ಸೂರ್ಯವು G2V ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈ ಉಷ್ಣತೆಯು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 5,778 K (5,505&nbsp;°C, 9,941&nbsp;°F) ನಷ್ಟು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು V, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದೆ. [63] [64] ಸೂರ್ಯನ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಕಾಶವು ಸುಮಾರು 1.88 ಗಿಗಾ ಕ್ಯಾಂಡೆಲಾ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೀಟರ್ ಆಗಿದೆ, ಆದರೆ ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಇದು ಸುಮಾರು 1.44 Gcd / m2 ಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. [D] ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸೂರ್ಯನ ಡಿಸ್ಕ್ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ (ಅಂಗ ಕತ್ತಲೆ). ಸಂಯೋಜನೆ [[:en:stellar evolution|ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವಿಕಸನ]] ಮತ್ತು [[:en:nucleocosmochronology|ಪರಮಾಣು-ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ-ಕಾಲ-ಶಾಸ್ತ್ರ]]ಗಳ [[:en:computer simulation|ಗಣಕೀಕೃತ ಮಾದರಿ]]ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ೪೫೭ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sun_Life.png|thumb|upright=2|ಸೂರ್ಯನ ಜೀವನ ಚಕ್ರ]] [[:en:Stellar nucleosynthesis|ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ]] ಜಲಜನಕವು ಹೀಲಿಯಂ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುವ ಸೂರ್ಯನ [[:en:main sequence|ಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ರಮ]] [[:en:stellar evolution|ವಿಕಸನ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಕಾಲವು ಈಗಾಗಲೇ ಮುಗಿದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಸುಮಾರು ೪೦ ಲಕ್ಷ [[:en:tonne|ಟನ್ನು]]ಗಳಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿ, [[:en:neutrino|ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]] ಮತ್ತು [[:en:solar radiation|ಸೌರ ವಿಕಿರಣ]]ಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ತನ್ನ ಜೀವಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಸುಮಾರು ಒಟ್ಟಾರೆ ೧೦೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಾರಾಸ್ಫೋಟದಂತೆ ಕೊನೆಗಾಣಲು ಸಾಕಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಸೂರ್ಯವು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಇನ್ನು ಸುಮಾರು ೪-೫ ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯದ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಅದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಜಲಜನಕ ಇಂಧನವು ಬಳಸಲಾಗಿ, ಒಳಭಾಗವು ಸಂಕುಚಿಸಿ ಬಿಸಿಯಾಗಿ, ಹೊರಪದರಗಳು ಹಿಗ್ಗುತ್ತವೆ. ಒಳಭಾಗದ ತಾಪಮಾನವು ೧೦ ಕೋಟಿ ಕೆ. ತಲುಪಿದಾಗ ಹೀಲಿಯಂ ಬೆಸುಗೆಯು ಶುರುವಾಗಿ, ಇಂಗಾಲ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿರುವ ದೂರದವರೆಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಹೊರಪದರಗಳು ಹಿಗ್ಗಿದರೂ, ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯು ಇನ್ನೂ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ನೀರು ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಅಪಾರ ಶಾಖದಿಂದ ಇಂಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಂತದ ನಂತರ, ಉಷ್ಣತೆಯ ತೀವ್ರವಾದ ಮಿಡಿತಗಳಿಂದ, ಸೂರ್ಯವು ತನ್ನ ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು [[:en:planetary nebula|ಗ್ರಹ ಜ್ಯೋತಿಪಟಲ]]ವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಉಳಿದ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಒಳಭಾಗವು ನೂರಾರು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗಿ [[:en:white dwarf|ಶ್ವೇತ ಕುಬ್ಜ]]ದಂತೆ ನಂದಿಹೋಗುತ್ತದೆ. [[:en:stellar evolution|ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವಿಕಸನ]]ದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಘಟನಾವಳಿಗಳು ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="future-sun">[http://www-astronomy.mps.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051218084430/http://www-astronomy.mps.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html |date=2005-12-18 }} The Once & Future Sun</ref><ref name="Sackmann">[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?1993ApJ%2E%2E%2E418%2E%2E457S&db_key=AST&high=24809&nosetcookie=1 Our Sun. III. Present and Future]</re ==ರಚನೆ== [[ಚಿತ್ರ:Sun,_Earth_size_comparison_labeled.jpg|left|thumb|ಸೂರ್ಯನ ವ್ಯಾಸವು ಭೂಮಿಯ ವ್ಯಾಸದ ಸುಮಾರು ೧೧೦ ಪಟ್ಟು ಇದೆ.]] ಸೂರ್ಯನು ಸಾಮಾನ್ಯ-ಗಾತ್ರದ ನಕ್ಷತ್ರವಾದರೂ, ಅದು ಸೌರಮಂಡಲದ ೯೯% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರವು ಶುದ್ಧ [[ಗೋಳಾಕಾರ]]ಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.<nowiki><ref name="Godier"></nowiki>{{cite journal|url=http://aa.springer.de/papers/0355001/2300365.pdf|title=The solar oblateness and its relationship with the structure of the tachocline and of the Sun's subsurface|last=Godier|first=S.|journal=Astronomy and Astrophysics|year=2000|volume=355|pages=365-374|coauthors=Rozelot J.-P.|access-date=2007-01-15|archive-date=2011-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510022519/http://aa.springer.de/papers/0355001/2300365.pdf|url-status=dead}}</ref> ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕ ಮತ್ತು ಧ್ರುವಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಒಂದು ಘನ ಕಾಯದಂತೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲಗಳು: ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ೨೫ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು [[ಧ್ರುವ|ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ]] ೨೮ ದಿನಗಳು). ಇದು ಒಟ್ಟಾರೆ ಪರಿಭ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೮ ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಈ ನಿಧಾನವಾದ [[:en:Solar rotation|ಸೌರ ಪರಿಭ್ರಮಣ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕೇಂದ್ರಾಪಗಾಮಿ ಬಲಕ್ಕಿಂತ ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿರುವ ಗುರುತ್ವ ಬಲವು ೧.೮ ಕೋಟಿ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಹಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರದ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೀಮಾರೇಖೆಯು ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಅನಿಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಇರುವ ದೂರದ ಪ್ರಮಾಣದ ಸುಮಾರು [[:en:Exponential distribution|ಘಾತಾನುಸಾರ]]ದ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಈ ಕೆಳಗೆ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, ಸೂರ್ಯವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ [[:en:photosphere|ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]ದ ತುದಿಯವರೆಗಿರುವ ದೂರವನ್ನು ತ್ರಿಜ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತುದಿಯ ಹೊರಗಡೆ ಅನಿಲಗಳೌ [[:en:Transparency (optics)|ಪಾರದರ್ಶಕ]]ವಾಗಿದ್ದು, ತುದಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅನಿಲಗಳು [[:en:opacity|ಅಪಾರದರ್ಶಕ]]ವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ದ್ಯುತಿಗೋಳವು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಅತಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಬಹುತೇಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೦.೭ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳ ಒಳಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಸೌರ-ಒಳಭಾಗವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯವು ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ವಿಕಿರಣಕ್ಕೆ ಅಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದೆ. ಭೂಕಂಪ ವಿಜ್ಞಾನವು [[ಭೂಕಂಪ|ಭೂಕಂಪದಿಂದ]] ಉಂಟಾಗುವ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ತರ್ಕಿಸುವಂತೆ, ಸೌರಕಂಪ ವಿಜ್ಞಾನವು ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಒತ್ತಡದ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಪಿಸಿ ಅದರ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಒಳ ಪದರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಅದರ [[:en:Computer modeling|ಗಣಕೀಕೃತ ಮಾದರಿ]]ಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಒಳಭಾಗ === ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೦.೨ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ವಲಯವನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಭಾಗವು ೧೫೦,೦೦೦ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ/ಮೀ^೩ ಗಳವರೆಗೂ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು (ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ೧೫೦ ಪಟ್ಟು) ಸುಮಾರು ೧೩,೬೦೦,೦೦೦ ಕೆ. ಗಳಷ್ಟು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದೆ (ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಕೇವಲ ೫,೭೮೫ ಕೆ. ಗಳು (ಒಳಭಾಗದ ೧/೨೩೫೦ ರಷ್ಟು). ಸೂರ್ಯನ ಬಹುತೇಕ ಆಯುಷ್ಯದಲ್ಲಿ, p-p (ಪ್ರೋಟಾನ್-ಪ್ರೋಟಾನ್) ಸರಣಿಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಸರಣಿ ಹಂತದ ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ ಶಕ್ತಿಯು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕವನ್ನು]] [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]] ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ [[ಉಷ್ಣತೆ|ಶಾಖವನ್ನು]] ಉತ್ಪತ್ತಿಸುವುದು ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗ ಮಾತ್ರ; ಸೂರ್ಯನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳು ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಶಕ್ತಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಅಥವಾ ಚಲನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ ಸೂರ್ಯನ ವಿವಿಧ ಪದರಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಬೇಕು. ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಸುಮಾರು ೮.೯{{e|೩೭}} [[ಪ್ರೋಟಾನ್|ಪ್ರೋಟಾನ್‌ಗಳು]] (ಜಲಜನಕದ ಪರಮಾಣುವಿನ ಕೇಂದ್ರ) ಹೀಲಿಯಂ ಪರಮಾಣುವಿನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ೩೮೩{{e|೨೪}} ವ್ಯಾಟ್‌ಗಳು, ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ ೯.೧೫{{e|೯}} ಕೋಟಿ ಟನ್ನುಗಳ [[:en:Trinitrotoluene|ಟಿ ಎನ್ ಟಿ]] ಸ್ಫೋಟದಷ್ಟು ಸರಿಸುಮಾರು ಶಕ್ತಿ. ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯ ವೇಗವು ಅನಿಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಸುಗೆಯು ಸ್ವಯಂ-ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಸಮತೋಲನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ: ಈ ವೇಗವು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಒಳಭಾಗವು ಬಿಸಿಯಾಗಿ [[:en:thermal expansion|ಹಿಗ್ಗಿ]], ಬೆಸುಗೆಯನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಇದೇ ರೀತಿ, ಬೆಸುಗೆಯು ನಿಧಾನವಾದಾಗ ಒಳಭಾಗವು ಸಂಕುಚಿಸಿ, ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಸುಗೆಯು ಮತ್ತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಆಗಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. [[:en:nuclear fusion|ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆ]]ಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಶಕ್ತಿಯುತ [[:en:photon|ಫೋಟಾನು]]ಗಳು (ಗಾಮಾ ಮತ್ತು ಕ್ಷ-ಕಿರಣ) ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಲುಪಲು ವರ್ಷಗಳೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಈ "ಫೋಟಾನ್ ಯಾತ್ರಾಸಮಯ"ದ ಅಂದಾಜುಗಳು ೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದ<ref name="Lewis">{{cite book |last=Lewis |first=Richard |year=1983 |title=The Illustrated Encyclopedia of the Universe |publisher=Harmony Books, New York |pages=65}}</ref> ೧೭,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ<ref name="Bad Astronomy">[http://www.badastronomy.com/bitesize/solar_system/sun.html Bitesize Tour of the Solar System: The Long Climb from the Sun's Core]</ref> ಇವೆ. ಒಮ್ಮೆ ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಪಾರದರ್ಶಕ "ಮೇಲ್ಮೈ"ಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ಫೋಟಾನುಗಳು ಗೋಚರ ಬೆಳಕಿನಂತೆ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ, ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿ ಗಾಮಾ ಕಿರಣವೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಫೋಟಾನುಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ [[:en:Neutrino|ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]]ಗಳೂ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇವು ಬೇರೆ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಜೊತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಇವು ಹುಟ್ಟಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, [[:en:Solar neutrino problem|ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ]] ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಮಾಪನಗಳು ತೋರಿಸಿದವು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[:en:neutrino oscillation|ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಓಲಾಟ]]ದ ಪರಿಣಾಮವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥವಾದ ನಂತರ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಬಗೆಹರಿಯಿತು. === ವಿಕಿರಣ ವಲಯ === ಕೆಂದ್ರದಿಂದ ೦.೨ ರಿಂದ ೦.೭ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸೌರ ಅನಿಲಗಳು ಬಹಳ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಒಳಭಾಗದ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರಗೆ ಸಾಗಿಸಲು [[:en:thermal radiation|ಉಷ್ಣ ವಿಕಿರಣ]]ವೊಂದೇ ಸಾಕು. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣ [[:en:convection|ಸಂವಹನೆ]]ಯು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ದೂರ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ, ತಾಪಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಗತಿಯು [[:en:adiabatic lapse rate|ಸ್ಥಿರೋಷ್ಣ ಮರುಕಳಿಕೆ]]ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದರಿಂದ, ಸಂವಹನೆ ಉಂಟಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. [[ಜಲಜನಕ]] ಮತ್ತು [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂಗಳ]] ಅಯಾನುಗಳು ಹೊರಸೂಸಿದ [[:en:photon|ಫೋಟಾನ್]]ಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಕ್ರಮಿಸಿದ ನಂತರ, ಬೇರೆ ಅಯಾನುಗಳು ಫೋಟಾನುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ-ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[ವಿಕಿರಣ|ವಿಕಿರಣವು]] ಶಾಖವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕು ಈ ಪದರದಿಂದ ಹೊರಹೋಗಲು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳೇ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈವರೆಗೂ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಕೇವಲ ೮ ನಿಮಿಷಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. === ಸಂವಹನ ವಲಯ === ಸುಮಾರು ೦.೭ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈವರೆಗಿರುವ ಅನಿಲಗಳು, ಒಳ ಶಾಖವನ್ನು ವಿಕಿರಣದಿಂದ ಹೊರ ಸಾಗಿಸುವಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸಂವಹನೆಯುಂಟಾಗಿ, ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಬಿಸಿಯಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ತಣ್ಣಗಾಗಿ, ಮತ್ತೆ ಸಂವಹನ ವಲಯದ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇವು ವಿಕಿರಣ ವಲಯದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಶಾಖವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ಪುನಃ ಹೊರಗೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ [[:en:Granule (solar physics)|ಕಾಳಿನ]] ಆಕಾರದ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಸೌರ ಅಂತರಂಗದ ಹೊರಭಾಗದ ಈ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸಣ್ಣ [[:en:dynamo effect|ಉತ್ಪಾದಕ]]ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲೆಲ್ಲಾ ಹಲವು ಕಾಂತೀಯ ಧ್ರುವಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. === ದ್ಯುತಿಗೋಳ === ನೋಡಲು ಕಾಣುವ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಯಾದ ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಪದರದ ಕೆಳಗೆ ಸೂರ್ಯವು ಗೋಚರ ಬೆಳಕಿಗೆ ಅಪಾರದರ್ಶಕವಾಗುತ್ತದೆ. ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಹೊರಗೆ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಯು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಕಿ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ದಪ್ಪವಿರುವ ದ್ಯುತಿಗೋಳವು ಭೂಮಿಯ ಗಾಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಅನಿಲ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಸುಮಾರು ೬,೦೦೦ ಕೆ. (೫,೭೨೭ ಸೆ.) ನಷ್ಟು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ಅದರ ವರ್ಣಪಟಲವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ಯುತಿಗೋಳವು ಸುಮಾರು ೧೦^೨೩ ಮೀ.^−೩ ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಸಾಗರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[:en:Earth's atmosphere|ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ವು ಹೊಂದಿರುವ ೧% ಸಾಂದ್ರತೆಯಷ್ಟಿದೆ). ದ್ಯುತಿಗೋಳದ [[:en:optical spectrum|ವರ್ಣ ಪಟಲ]]ವನ್ನು ಮೊದಲು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದಾಗ, ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದಿರದ [[:en:chemical element|ಮೂಲವಸ್ತು]]ಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕೆಲವು ರೇಖೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಈ ರೇಖೆಗಳು ಒಂದು ಹೊಸ ಮೂಲವಸ್ತುವಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ೧೮೬೮ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ಮನ್ ಲಾಕ್ಯೆರ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು. ಗ್ರೀಕರ ಸೂರ್ಯ ದೇವತೆ [[:en:Helios|ಹೀಲಿಯೋಸ್]]ನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಮೂಲವಸ್ತುವಿಗೆ "[[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]]" ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಇದಾದ ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೇ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹೀಲಿಯಂನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Lockyer">{{Cite web |url=http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html |title=Discovery of Helium |access-date=2007-01-15 |archive-date=2015-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107043457/http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html |url-status=deviated |archivedate=2015-11-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151107043457/http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html }}</ref> === ವಾಯುಮಂಡಲ === [[ಚಿತ್ರ:Solar eclips 1999 4 NR.jpg|thumb|right|ಸೂರ್ಯನ ಪೂರ್ಣ [[ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ|ಗ್ರಹಣ]]ವಾದಾಗ, ಸೂರ್ಯನ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಹಳ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.]] ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಹೊರಗಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ''ಸೌರ ವಾಯುಮಂಡಲ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೂರದರ್ಶಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಈ ವಾಯುಮಂಡಲವು ೫ ಮುಖ್ಯ ವಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ''ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ ವಲಯ'', [[:en:chromosphere|ವರ್ಣಗೋಳ]], [[:en:solar transition region|ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ]], [[:en:corona|ಪ್ರಭಾವಲಯ]], ಮತ್ತು [[:en:heliosphere|ಸೌರಗೋಳ]]. ವಿರಳವಾದ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲವಾದ ಸೌರಗೋಳವು [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊನ]] ಕಕ್ಷೆಯಿಂದಾಚೆ [[:en:heliosphere|ಸೌರವಿರಾಮ]]ದವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸೌರವಿರಾಮದಲ್ಲಿ ಇದರಿಂದ ಒಂದು ಸ್ಫುಟವಾದ [[:en:shock wave|ಅಘಾತ ತರಂಗ]]ವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವರ್ಣಗೋಳ, ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಲಯಗಳು ಮೇಲ್ಮೈಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಯಾಗಿವೆ; ಇದರ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಸುಮಾರು ೫೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಮೇಲೆ ಇದ್ದು ಸುಮಾರು ೪,೦೦೦&nbsp;[[:en:Kelvin|ಕೆ.]] ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿರುವ ಪದರವು ಸೂರ್ಯನ ಅತಿ ತಣ್ಣಗಿರುವ ವಲಯ. ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ ವಲಯವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸೂರ್ಯನ ಈ ಪದರವು [[:en:carbon monoxide|ಇಂಗಾಲದ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್]] ಮತ್ತು ನೀರಿನಂತ ಸರಳ ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ತಣ್ಣಗಿದೆ. ಈ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಈ ಪದರದ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ ವಲಯದ ಮೇಲೆ ೨,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದಪ್ಪವಿರುವ ತೆಳುವಾದ ಒಂದು ಪದರವಿದೆ. [[:en:solar eclipse|ಸೂರ್ಯನ ಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹಣ]]ದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದ ಹೊಳಪಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ವಲಯಕ್ಕೆ ''ವರ್ಣಗೋಳ'' ಎಂದು ಹೆಸರು. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಎತ್ತರದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸುಮಾರು ೧೦೦,೦೦೦-ಕೆ. ಗಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. [[:en:chromosphere|ವರ್ಣಗೋಳ]]ದ ಹೊರಗಿರುವ [[:en:solar transition region|ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ೧೦೦,೦೦೦ ಕೆ. ಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಲಯದ ತಾಪಮಾನದ ಹತ್ತಿರ ಕ್ಕೆ (೧೦ ಲಕ್ಷ ಕೆ. ಗಳ ಬಳಿಗೆ) ಏರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ [[:en:helium|ಹೀಲಿಯಂ]]ನ [[:en:ionization|ಅಯಾನೀಕರಣ]]ವಾಗಿ ಅದರ [[:en:phase transition|ರೂಪ ಪರಿವರ್ತನೆ]]ಯು ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ, ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಏರಿಕೆಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯವು ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರದೆ, ನಿರಂತರವಾದ ಗೊಂದಲದ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಲಯವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಹಿಸುವ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಈ ವಲಯವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಸೂರ್ಯನಿಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಹೊರ-ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಭಾವಲಯ ಎಂದು ಹೆಸರು. [[ಸೌರಮಂಡಲ]] ಮತ್ತು [[:en:heliosphere|ಸೌರಗೋಳ]]ವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುವ [[:en:solar wind|ಸೌರ ಮಾರುತ]]ದ ಜೊತೆ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಒಂದಾಗುತ್ತದೆ (ಅಂದರೆ, ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಸ್ಫುಟವಾದ ಯಾವುದೇ ಮಿತಿರೇಖೆಯಿಲ್ಲ). ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಬಳಿಯಿರುವ ಕೆಳ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ಸುಮಾರು ೧೦^೧೪ ಮೀ^−೩−೧೦^೧೬ ಮೀ.^−೩ ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿದೆ (ಸಾಗರದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸುಮಾರು ೨×೧೦^೨೫ ಮೀ.^−೩ ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ) ಪ್ರಭಾವಲಯದ ತಾಪಮಾನವು ಹಲವು ಲಕ್ಷ ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಭಾವಲಯದ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಇನ್ನೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ [[:en:magnetic reconnection|ಒಡನಾಟ]]ದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಶಾಖೋತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. [[:en:heliosphere|ಸೌರಗೋಳ]]ವು ಸುಮಾರು ೨೦ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳಿಂದ (0.1&nbsp;AU) ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರತುದಿಯವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ವಾಯು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳು [[:en:Alfven wave|ಆಲ್ಫ್‌ವೆನ್ ತರಂಗ]]ಗಳಿಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸಲಾರವು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸೌರಗೋಳದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಬಲಗಳು ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಆಕಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಸೌರಮಾರುತವು [[:en:Parker spiral|ಸುರುಳಿ]]ಯಾಕಾರದ ಸೌರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ೫೦ AUಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[:en:heliopause|ಸೌರವಿರಾಮ]]ವನ್ನು ತಲುಪುವವರೆಗೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ, ಸೌರವಿರಾಮದ ಒಂದು ಭಾಗವೆನ್ನಲಾದ [[:en:shock front|ಆಘಾತ ತರಂಗ]]ವೊಂದರ ಮೂಲಕ [[:en:Voyager program|ವಾಯೇಜರ್ ೧ ಶೋಧಕ]]ವು ಹಾದುಹೋಯಿತು. ಸೌರವಿರಾಮವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಈ ಎರಡೂ ಶೋಧಕಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿ ಕಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡವು.<ref>[http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16394 The Distortion of the Heliosphere: our Interstellar Magnetic Compass] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511052656/http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16394 |date=2020-05-11 }}</ref> == ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == === ಸೌರಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೌರಾವರ್ತ === ಸೂಕ್ತವಾದ ಸೋಸಕಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ ತಕ್ಷಣ ಕಂಡುಬರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳು ಒಂದು. ಇವು ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಗಾಢವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಸೌರಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಕಾಂತೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು [[:en:convection|ಸಂವಹನೆ]]ಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಿ, ಬಿಸಿಯಾದ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಶಾಖದ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಪ್ರಭಾವಲಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಿಸಿಮಾಡಿ, [[:en:solar flare|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]] ಮತ್ತು [[:en:coronal mass ejection|ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಪದಾರ್ಥದ ವಿಸರ್ಜನೆ]]ಗಳ ಮೂಲವಾದ [[:en:active region|ಸಕ್ರಿಯ ವಲಯ]]ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಸೌರಕಲೆಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಕಿ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ಅಗಲ ಇರುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Solar-cycle-data.png|thumb|right|ಕಳೆದ ೩೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೌರಾವರ್ತದಲ್ಲಿ ಆದ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮಾಪನ]] ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲೆ ಕಾಣಬರುವ ಸೌರಕಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರದೆ, [[:en:Solar cycle|ಸೌರಾವರ್ತ]] ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ೧೦-೧೨ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆವರ್ತದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಸೌರಕಲೆಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಒಂದೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆವರ್ತವು ಮುನ್ನಡೆದಂತೆ, ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೌರಕಲೆಗಳು ವಿರುದ್ಧವಾದ ಕಾಂತಧ್ರುವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜೋಡಿಗಳಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಪರ್ಯಾಯ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ಧ್ರುವೀಯತೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಒಂದು ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕಾಂತೀಯ ಧ್ರುವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸೌರಕಲೆಯು ಮುಂದಿನ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಂತೀಯ ಧ್ರುವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sunspot-number.png|thumb|right|ಕಳೆದ ೨೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾದ ಸೌರಕಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು: ಇದು ~೧೧ ವರ್ಷಗಳ ಸೌರಾವರ್ತವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] [[:en:space weather|ಅಂತರಿಕ್ಷ ಹವಾಮಾನ]]ದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುವ ಸೌರಾವರ್ತವು ಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸೌರಾವರ್ತದ ಆರಂಭ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ವ್ಯಾಪಿಸುವ ಆವರ್ತಗಳಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೌರಾವರ್ತವು ಹಲವು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತುಹೊಗಿತ್ತೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಸೌರಕಲೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಲಾಯಿತು. [[:en:Little Ice Age|ಅಲ್ಪಾಯುಷಿ ಹಿಮಯುಗ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪ್ ಖಂಡವು ಬಹಳ ತಣ್ಣ ಹವೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು.<ref name="Lean">{{cite journal |last=Lean |first=J. |coauthors=Skumanich A.; White O. |year=1992 |title=Estimating the Sun's radiative output during the Maunder Minimum |journal=Geophysical Research Letters |volume=19 |pages=1591-1594}}</ref> ಮರಗಳ ಕಾಂಡದ [[:en:tree ring|ಉಂಗುರ]]ಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿಂದ ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನ ಅಲ್ಪಾಯುಷಿ ಸೌರಾವರ್ತಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಆವರ್ತಗಳಲ್ಲೂ ತಾಪಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿತ್ತು. == ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು == === ಸೌರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಸಮಸ್ಯೆ === ಹಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾದ ಸೌರ [[:en:electron neutrino|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]]ಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು, ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣದ ೩ನೇ ೧ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದಿತು. ಅಸಮಂಜಸವೆನಿಸುವ ಈ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು [[:en:solar neutrino problem|ಸೌರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಸಮಸ್ಯೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲೆತ್ನಿಸಿದ ವಾದಗಳು, ಸೂರ್ಯನ ಒಳ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆಯೆಂದೋ, ಅಥವಾ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು [[:en:neutrino oscillation|ಓಲಾಡಿ]], ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗದಂತಹ [[:en:tau neutrino|ಟೌ]] ಮತ್ತು [[:en:muon neutrino|ಮ್ಯುಆನ್]] ರೂಪಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತಿವೆಯೆಂದೋ ಸೂಚಿಸಿದವು.<ref name="Haxton">{{cite journal |last=Haxton |first=W. C. |year=1995 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1995ARA%26A..33..459H&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=The Solar Neutrino Problem |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=33 |pages=459-504}}</ref> ಸೌರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಮಾಪಿಸಲು [[:en:Sudbury Neutrino Observatory|ಸಡ್ಬರಿ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[:en:Kamiokande|ಕಮಿಯೋಕಂಡೆ]] ಸೇರಿದಂತೆ, ೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಲವು ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕಡೆಗೆ, ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಜಡ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಓಲಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಈ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref name="Schlattl">{{cite journal |last=Schlattl |first=H. |year=2001 |title=Three-flavor oscillation solutions for the solar neutrino problem |journal=Physical Review D |volume=64 |issue=1}}</ref>. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ೩ ವಿಧದ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳನ್ನು ಸಡ್ಬರಿ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ, ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವು ಸೌರ ಮಾದರಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೩ನೇ ೧ಭಾಗ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಮಾತ್ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಬಗೆಯ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ೩ನೇ ೧ ಅನುಪಾತವು ಕೂಡ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. === ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಉಷ್ಣದ ಸಮಸ್ಯೆ === ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈಯು ([[:en:photosphere|ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]) ಸುಮಾರು ೬,೦೦೦ ಕೆ. ಗಳ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ಸೌರ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ಸುಮಾರು ೧,೦೦೦,೦೦೦-ಕೆ. ಗಳ ತಾಪಮಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಇಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನವು, ಇದು ಕೇವಲ ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ನೇರ ಶಾಖದಿಂದಲ್ಲದೆ ಬೇರಾವುದೋ ಶಾಖದ ಮೂಲದಿಂದಲೂ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಕೆಳಗಿರುವ ಸಂವಹನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಚಲನೆಯು ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಾಖವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ತರಂಗ ಶಾಖ - ಸಂವಹನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ, ಗುರುತ್ವ ಮತ್ತು ಕಾಂತೀಯ ತರಗಂಗಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಅಲೆಗಳು ಹೊರ ಚಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಭಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಖದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ. ಎರಡನೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕಾಂತೀಯ ಶಾಖ - ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಚಲನೆಯಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಂತೀಯ ಶಕ್ತಿಯು ಉದ್ಭವವಾಗಿ, [[:en:solar flare|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]]ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="Alfven">{{cite journal |last=Alfvn |first=H. |year=1947 |title=Magneto-hydrodynamic waves, and the heating of the solar corona |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=107 |pages=211}}</ref> ಸಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ತರಂಗಗಳು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಶಾಖವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಫ್ವೆನ್ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಉಳಿದು ಬೇರೆಲ್ಲ ತರಂಗಗಳೂ ಪ್ರಭಾವದಿಂದವನ್ನು ತಲುಪುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ವಕ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಚದುರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="Sturrock">{{cite journal |last=Sturrock |first=P. A. |coauthors=Uchida, Y. |year=1981 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1981ApJ...246..331S&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=Coronal heating by stochastic magnetic pumping |journal=Astrophysical Journal |volume=246 |pages=331}}</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ಆಲ್ಫ್‌ವೆನ್ ತರಂಗಗಳು ಪ್ರಭಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಚದುರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರಸ್ತುತದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆಯ ಶಾಖದ ಮೂಲವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ. === ದುರ್ಬಲ ಸೂರ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ === ಸುಮಾರು ೩.೮ ರಿಂದ ೨.೫ ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[:en:Archean|ಅರ್ಕಿಯನ್ ಕಾಲ]]ದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಈಗಿನ ಕೇವಲ ೭೫% ಪ್ರಕಾಶತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತೆಂದು ಅದರ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಮಾದರಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇಷ್ಟು ದುರ್ಬಲವಾದ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ನೀರು ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಇದರಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಭೂಮಿಯು ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿತ್ತೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಭೂಮಿಯು, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಈಗಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚೇ ಬಿಸಿಯಾಗಿತ್ತೆಂದೂ, ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಮ್ಮತವೆಂದರೆ: ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಈಗಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[:en:greenhouse gas|ಹರಿತ್‌ಗೃಹ ಅನಿಲ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು (ಉದಾ: [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:ammonia|ಅಮೋನಿಯಾ]]). ಈ ಅನಿಲಗಳು ಶಾಖವನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ಭೂಮಿಯ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು.<ref name="Kasting">{{cite journal |last=Kasting |first=J. F. |coauthors=Ackerman, T. P. |year=1986 |title=Climatic Consequences of Very High Carbon Dioxide Levels in the Earths Early Atmosphere |journal=Science |volume=234 |pages=1383-1385}}</ref> == ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Heliospheric-current-sheet.gif|thumb|right|[[:en:interplanetary medium|ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ [[:en:Plasma (physics)|ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ]]ದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ [[:en:heliospheric current sheet|ಸೌರಗೋಳ ಪ್ರವಾಹ ತೆರೆ]]ಯು ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರಭಾಗಗಳವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ [http://quake.stanford.edu/~wso/gifs/HCS.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060901124602/http://quake.stanford.edu/~wso/gifs/HCS.html |date=2006-09-01 }} ]] ಅದರ ವಿಪರೀತ ತಾಪಮಾನದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳೂ ಅನಿಲ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ [[:en:Plasma (physics)|ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ]] ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ. ಇದರಿಂದ, ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ ಪರಿಭ್ರಮಣವು (ಸುಮಾರು ೨೫ ದಿನಗಳು) ಅದರ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ (ಸುಮಾರು ೩೫ ದಿನಗಳು) ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳ ಭೇದಾತ್ಮಕ ಪರಿಭ್ರಮಣದಿಂದ ಅದರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ರೇಖೆಗಳು ತಿರುಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ತಿರುಚಿಕೊಂಡ ಕಾಂತ ರೇಖೆಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಕುಣಿಕೆಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿ, [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ತಿರುಚುವಿಕೆಯಿಂದ [[:en:solar dynamo|ಸೌರ ಉತ್ಪಾದಕ]]ವು ಉಂಟಾಗುವುದಲ್ಲದೆ, ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಸುಮಾರು ೧೧ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ, ೧೧-ವರ್ಷಗಳ [[:en:sunspot cycle|ಸೌರಾವರ್ತ]]ವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. [[:en:interplanetary medium|ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನ [[:en:rotating magnetic field|ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ಪ್ರಭಾವವು [[:en:heliospheric current sheet|ಸೌರಗೋಳದ ಪ್ರವಾಹ ತೆರೆ]]ಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ತೆರೆಯು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಟಿರುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಬಳಿ ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕಿರುವ ಶಕ್ತಿಗೂ ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾವೇ ಕಾರಣ. ಅಂತರಿಕ್ಷವು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ವಾತವಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ೧೦^−೪ [[:en:tesla (unit)|ಟೆಸ್ಲ]] ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ದೂರದ ಘನಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮಾನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಸುಮಾರು ೧೦^−೧೧ ಟೆಸ್ಲಗಳಷ್ಟು ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಇದು ಸುಮಾರು ೧೦^−೯ ಟೆಸ್ಲಗಳಿರುವಂತೆ ಉಪಗ್ರಹ ಅವಲೋಕನೆಗಳಿಂದ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಾಹಕ ದ್ರವದ (ಉದಾ: ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮ) ಚಲನೆಯು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರವಾಹವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. == ಸೌರ ಅವಲೋಕನೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ == === ಮುಂಚಿನ ಸೂರ್ಯಾಧ್ಯಯನ === [[ಚಿತ್ರ:Solvogn.jpg|thumb|left|[[:en:Trundholm Sun chariot|ಟ್ರಂಡ್ ಹೋಮ್]] ಸೂರ್ಯ ರಥವನ್ನು ಕುದುರೆಯೊಂದು ಎಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಮೂರ್ತಿಯು [[:en:Nordic Bronze Age|ಉತ್ತರ ಯೂರೋಪ್‌ನ ಕಂಚು ಯುಗ]]ದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.]] ತನ್ನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ದಿನವನ್ನೂ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ರಾತ್ರಿಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಒಂದು ಹೊಳಪಿನ ತಟ್ಟೆಯೆಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಮಾನವರು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಹಲವು ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಒಂದು ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಅಲೌಕಿಕ ಸಂಗತಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ]] [[:en:Inca|ಇಂಕಾ]] ಮತ್ತು [[:en:Aztec|ಆಜ್‌ಟೆಕ್]] ನಾಗರಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಪೂಜೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಸೂರ್ಯನಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು [[:en:solstice|ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]ಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದವು (ಇಂತಹ ಕಟ್ಟಡಗಳು [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ]] [[:en:Nabta Playa|ನಬ್ತ ಪ್ಲಯ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ]] [[:en:Stonehenge|ಸ್ಟೋನ್ ಹೆಂಜ್]]ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ); ಮೆಕ್ಸಿಕೊನ [[:en:El Castillo, Chichen Itza|ಎಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲೊ]] ಪಿರಮಿಡ್, ತುಲಾ ಮತ್ತು ಮಕರ [[:en:equinox|ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]ಯಂದು ಸರ್ಪಗಳ ಆಕಾರದ ನೆರಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂತೆ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. === ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಗತಿ === [[ಚಿತ್ರ:Redgiants.svg|thumb|right|ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬೃಹತ್ ದೈತ್ಯ [[:en:Antares|ಅನ್ಟಾರಸ್]]ಗಳ ಹೋಲಿಕೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆಯು ಮಂಗಳದ ಕಕ್ಷೆಯಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಹೋಲಿಕೆಗಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[:en:Arcturus|ಆರ್ಕ್ಟುರಸ್]]ನ್ನೂ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Sun and VV Cephei A.png|thumb|right|ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬೃಹತ್ ದೈತ್ಯ [[:en:VV Cephei|VV Cephei A]]ಗಳ ನಡುವೆ ಹೋಲಿಕೆ (ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಲು ಚಿತ್ರದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸಿ)]] ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗರಲ್ಲಿ [[:en:Ancient Greece|ಗ್ರೀಕ್]] [[:en:philosopher|ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ]] [[:en:Anaxagoras|ಅನಕ್ಸಾಗೊರಸ್]]ನೂ ಸೇರಿದ್ದನು. ಸೂರ್ಯನು ಬೆಂಕಿಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗೋಳವೇ ಹೊರತು, [[:en:Helios|ಹೀಲಿಯೋಸ್]]ನ ರಥವಲ್ಲವೆಂದು ಅವನು ತರ್ಕಿಸಿದನು. ಈ ರೀತಿಯ ಪಾಷಂಡ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಮರಣ ದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇದರ ನಂತರ, [[:en:Pericles|ಪೆರಿಕ್ಲಸ್]]ನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಮ್ಮತಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವಿಜ್ಞಾನಿಯೆಂದರೆ [[:en:Nicolaus Copernicus|ನಿಕೊಲಾಸ್ ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್]]. ಇವನು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಸೂರ್ಯನೇ ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[:en:Galileo|ಗೆಲಿಲಿಯೋ]] [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು]] ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಮಾಡಿ, ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಸೌರಕಲೆಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಅವಲೋಕಿಸಿದನು. ಈ ಕಲೆಗಳು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನಡುವೆ ಇರುವ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿರದೆ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳೆಂದು ಅವನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/galilei_galileo.shtml |title=Galileo Galilei (1564 - 1642) |publisher=BBC |accessdate=2006-03-22}}</ref> [[:en:prism|ಪಟ್ಟಕ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದ [[:en:Isaac Newton|ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್]]ನು, ಬಿಳಿ ಬೆಳಕು ಹಲವು ಬಣ್ಣಗಳ ಬೆಳಕುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆಯೆಂದು ತೋರಿಸಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/newton_isaac.shtml |title=Sir Isaac Newton (1643 - 1727) |publisher=BBC |accessdate=2006-03-22}}</ref> ಸೌರ ವರ್ಣಪಟಲದ ಕೆಂಪು ಭಾಗದ ಹೊರಗಿರುವ [[:en:Infrared|ನಸುಗೆಂಪು]] ಕಿರಣಗಳನ್ನು ೧೮೦೦ರಲ್ಲಿ [[:en:William Herschel|ವಿಲಿಯಂ ಹರ್ಷೆಲ್]] ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html |title=Herschel Discovers Infrared Light |publisher=Cool Cosmos |accessdate=2006-03-22 |archive-date=2012-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225094516/http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html |url-status=deviated |archivedate=2012-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120225094516/http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html }}</ref> ೧೮೦೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೌರ ವರ್ಣಪಟಲದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ವಿಕಸಿಸಿದವು. [[:en:Joseph von Fraunhofer|ಜೋಸೆಫ್ ವಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಹೋಫರ್]]ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ವರ್ಣರೇಖೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಆಧುನಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲದ ಮೊದಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವು ನಿಗೂಢವಾಗಿತ್ತು. ಸೂರ್ಯನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರೊಳಗೆ ಶೇಖರಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಿರಬಹುದೆಂದು [[:en:Lord Kelvin|ಕೆಲ್ವಿನ್]] ಸೂಚಿಸಿದನು.<ref>{{cite journal |last=Thomson |first=Sir William |title=On the Age of the Suns Heat |journal=Macmillan's Magazine |year=1862 |volume=5 |pages=288-293 |url=http://zapatopi.net/kelvin/papers/on_the_age_of_the_suns_heat.html}}</ref> ನಂತರ, ಕೆಲಿವಿನ್ ಮತ್ತು [[:en:Hermann von Helmholtz|ಹೆಲ್ಮ್ ಹೋಲ್ಟ್‌ಜ್]] ಅವರುಗಳು [[:en:Kelvin-Helmholtz mechanism|ಕೆಲ್ವಿನ್-ಹೆಲ್ಮ್ ಹೋಲ್ಟ್ಜ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಇದರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಸೂರ್ಯನು ಕೇವಲ ೨ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ೧೮೯೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Joseph Norman Lockyer|ಜೋಸೆಫ್ ಲಾಕ್ಯರ್]] (ಇವನು ಸೌರ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ಹೀಲಿಯಂನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದನು) ಉಲ್ಕೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಒಂದು ವಾದವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದನು.<ref>{{cite book |last=Lockyer |first=Joseph Norman |title=The meteoritic hypothesis; a statement of the results of a spectroscopic inquiry into the origin of cosmical systems |publisher=Macmillan and Co. |location=London and New York |year=1890 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1890QB981.L78......}}</ref> ೧೯೦೪ರಲ್ಲಿ ಈ ನಿಗೂಢತೆಗೆ ಒಂದು ಪರಿಹಾರವು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯು ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ಮೂಲದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದೂ, ಮತ್ತು [[:en:radioactive decay|ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯವು]] ಈ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವೆಂದೂ [[:en:Ernest Rutherford|ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ರದರ್‌ಫೋರ್ಡ್]] ಸೂಚಿಸಿದನು.<ref>{{Cite web |url=http://www.philosophy.umd.edu/Faculty/LDarden/sciinq/ |title=The Nature of Scientific Inquiry |access-date=2007-01-27 |archive-date=2012-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120817040843/http://www.philosophy.umd.edu/Faculty/LDarden/sciinq/ |url-status=dead }}</ref> ಆದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಸುಳಿವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ-ಶಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ [[:en:E=mc|E=mc²]] ನಿಯಮವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ [[:en:Albert Einstein|ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್ಸ್‌ಟೀನ್]]. ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅಪಾರ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡಗಳಿಂದ, ಜಲಜನಕದ ಅಣುಗಳು ಹೀಲಿಯಂ ಆಗಿ ಬೆಸುಗೆಗೊಂಡು, ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ನಿವ್ವಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಶಕ್ತಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತಿರಬಹುದು ಎಂದು ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Arthur Eddington|ಆರ್ಥರ್ ಎಡ್ಡಿಂಗ್‌ಟನ್]] ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು.<ref>{{cite web |date=2005-06-15 |title=Studying the stars, testing relativity: Sir Arthur Eddington |journal=ESA Space Science |url=http://www.esa.int/esaSC/SEMDYPXO4HD_index_0.html}}</ref> ೧೯೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ [[:en:Subrahmanyan Chandrasekhar|ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] ಮತ್ತು [[:en:Hans Bethe|ಹಾನ್ಸ್ ಬೇತ]] ಅವರು ಈ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವಾದವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದರು. ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬೇತ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಿದನು.<ref name="Bethe">{{cite journal |last=Bethe |first=H. |year=1938 |title=On the Formation of Deuterons by Proton Combination |journal=Physical Review |volume=54 |pages=862-862}}</ref><ref name="Bethe2">{{cite journal |last=Bethe |first=H. |year=1939 |title=Energy Production in Stars |journal=Physical Review |volume=55 |pages=434-456}}</ref> ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ''ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ''<ref>{{cite journal |author=E. Margaret Burbidge; G. R. Burbidge; William A. Fowler; F. Hoyle |title=Synthesis of the Elements in Stars |journal=Reviews of Modern Physics |year=1957 |volume=29 |issue=4 |pages=547-650 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1957RvMP...29..547B}}</ref> ಎಂಬ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನವು, ವಿಶ್ವದ ಬಹುತೇಕ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು ಸೂರ್ಯನಂಥ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಪರಮಾಣು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಮನದಟ್ಟಾಗುವಂತೆ ತೋರಿಸಿತು. == ಸೂರ್ಯನ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಾನಿ == [[ಚಿತ್ರ:SOHO solar flare sun large 20031026 0119 eit 304.png|thumb|right|೩೦.೪ [[:en:nanometer|nm]] [[ತರಂಗಾಂತರ|ತರಂಗಾಂತರದಲ್ಲಿ]] [[:en:helium|He⁺]] [[:en:emission line|ವರ್ಣರೇಖೆ]]ಯ [[ಅತಿನೇರಳೆ]] ಬೆಳಕನ್ನು ಬಳಸಿ [[:en:Solar and Heliospheric Observatory|SOHO]]/EIT [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕವು]] ದಾಖಲಿಸಿದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ.]] ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಬಹಳ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಹಿತವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ಕಣ್ಣು ಕುಕ್ಕಿದಂತಾಗಿ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಕುರುಡು ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಸುಮಾರು ೪-ಮಿಲಿವ್ಯಾಟ್ ಗಳ ಸೌರಶಕ್ತಿಯು ಅಕ್ಷಿಪಟಲವನ್ನು ಬಿಸಿಮಾಡಿ, ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಅದಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಅತಿನೇರಳೆ ಬೆಳಕು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿನ ಮಸೂರವನ್ನು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಿ, [[:en:cataract|ಕಣ್ಣಿನ ಪೊರೆ]]ಗಳನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡದಿದ್ದರೂ ಆಗಬಹುದು. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ನಿಸ್ತೇಜಗೊಳಿಸುವ [[:en:neutral density filter|ಸೋಸಕ]]ವಿಲ್ಲದೆ, ಬೆಳಕನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ದುರ್ಬೀನಿನಂಥ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುವುದು ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ. ಸೋಸಕಗಳಿಲ್ಲದ ದುರ್ಬೀನುಗಳು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗಿಂತ ೫೦೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕನ್ನು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ, ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ನಾಶಗೊಳಿಸಬಹುದು. ನಡುದಿನದ ಸೂರ್ಯನತ್ತ ಈ ರೀತಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೇ ಕಣ್ಣು ಹಾಯಿಸಿದರೂ ಶಾಶ್ವತ ಕುರುಡು ಉಂಟಾಗಬಹುದು.<ref name="Marsh">{{cite journal |last=Marsh |first=J. C. D. |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1982JBAA...92..257M&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=Observing the Sun in Safety |journal=J. Brit. Ast. Assoc. |year=1982 |volume=92 |pages=6}}</ref> ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನೋಡುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವೆಂದರೆ, ದುರ್ಬೀನನ್ನು ಬಳಸಿ ಸೂರ್ಯನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಂದು ತೆರೆ/ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳಿಸಿ, ಆ ಚಿತ್ರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದು. ಶುಚಿಯಾದ ಅಕ್ಷಿ ಕಾಚಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಣ್ಣ ದೂರದರ್ಶಕ/ದುರ್ಬೀನುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಬೇರೆ ಥರದ ದೂರದರ್ಶಕಗಳು ಇದರಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಬಹುದು. ಕಣ್ಣಿನ [[:en:pupil|ಪಾಪೆ]]ಯು ಕಾಂತಿಯ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವೈದೃಶ್ಯತೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದರಿಂದ, [[:en:solar eclipse|ಸೂರ್ಯನ ಖಂಡ ಗ್ರಹಣ]]ವನ್ನು ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡುವುದು ಅಪಾಯಕರ: ಪಾಪೆಯು ದೃಷ್ಟಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಒಟ್ಟು ಬೆಳಕಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಿಗ್ಗುತ್ತದೆ - ದೃಷ್ಟಿವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಅತಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತುವಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲಲ್ಲ. ಖಂಡ ಗ್ರಹಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಯನ್ನು ಚಂದ್ರನು ತಡೆಹಿಡಿದರೂ, ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಕಾಣುವ ಭಾಗಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಲ್ಲಿರುವಷ್ಟೇ ಕಾಂತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಗ್ರಹಣದ ಒಟ್ಟು ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಪೆಯು ~೨-ಮಿ.ಮೀ. ಇಂದ ~೬-ಮಿ.ಮೀ.ವರೆಗೆ ಹಿಗ್ಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಬೀಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ೧೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಿ ಅಥವ ಅವುಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ, ವೀಕ್ಷಕನ ದೃಷ್ಟಿವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಕುರುಡು ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.<ref name="Espenak">{{cite web |last=Espenak |first=F. |title=Eye Safety During Solar Eclipses - adapted from NASA RP 1383 Total Solar Eclipse of 1998 February 26, April 1996, p. 17 |url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEhelp/safety.html |accessdate=2006-03-22 |publisher=NASA |archiveurl=https://archive.today/20120716084105/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/safety.html |archivedate=2012-07-16 |url-status=dead }}</ref> ಇದು ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಅನುಭವವಿಲ್ಲದ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ: ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯು ಹಾಳಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. [[ಸೂರ್ಯೋದಯ]] ಮತ್ತು [[ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ|ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಗಳ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ದೂರ ಕ್ರಮಿಸುವುದರ ಕಾರಣ, [[:en:Rayleigh scattering|ರ್ಯಾ‌ಲಿ]] ಮತ್ತು [[:en:mie theory|ಮೀ]] ಚದುರಿಕೆಗಳು ಬೆಳಕನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೂರ್ಯವು ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದಾದಷ್ಟು ಮಂದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಂಜು, ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಧೂಳು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ತೇವಾಂಶಗಳೂ ಬೆಳಕನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಬೆಳಕನ್ನು ಸೋಸುವ ಗಾಜುಗಳು/ವಸ್ತುಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುವ ಬಳಕೆಗಾಗಿಯೇ ರೂಪಿತವಾಗಿರಬೇಕು: ಕೆಲವು ಸೋಸಕಗಳು ಅತಿನೇರಳೆ/ನಸುಗೆಂಪು ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದ್ದು, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟಾಗಬಹುದು. ಹೀರಿಕೊಂಡ ಸೌರಕಾಂತಿಯಿಂದ ಬಿಸಿಯಾಗಿ [[:en:eyepiece|ಅಕ್ಷಿಕಾಚಕ]] ಸೋಸಕಗಳು ಛಿದ್ರವಾಗಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೂರದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ದುರ್ಬೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಸಕವು [[:en:objective lens|ವಸ್ತು ಕಾಚಕ]] ಅಥವಾ [[:en:aperture|ದ್ಯುತಿ ರಂಧ್ರ]]ದ ಮೇಲೆ ಇರಬೇಕು. ಬೆಸುಗೆ ಗಾಜಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಆದರೆ, ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಫಿಲ್ಮ್ ನಸುಗೆಂಪು ಬೆಳಕಿಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾದ್ದರಿಂದ, ಅದನ್ನು ಸೂರ್ಯ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಬಳಸಬಾರದು. [[ಚಿತ್ರ:Sun920607.jpg|right|thumb|ಸೂರ್ಯ]] [[ಚಿತ್ರ:Sun_surface.jpg|right|thumb|ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ]] ==ಸೂರ್ಯನಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗ== *ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕುತೂಹಲದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ರಹಸ್ಯ ಭೇದಿಸಲು ನಾಸಾ ಹೊಸ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದೆ. ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದ ರಹಸ್ಯ ತಿಳಿಯಲು ಹತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಿದ್ದು, ನಿರಂತರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದೀಗ ನಾಸಾ ನಕ್ಷತ್ರ ಸೂರ್ಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಮಿಷನ್‌ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ರವಾನಿಸುತ್ತಿದೆ. 60 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಸೌರ ಮಾರುತದ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಯುಗೀನ್‌ ಪಾರ್ಕರ್‌ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ‘ಪಾರ್ಕರ್‌ ಸೌರ ಶೋಧನಾನೌಕೆ’ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ನಾಸಾ ತಿಳಿಸಿದೆ. *2018ರ ಜುಲೈ 31ರಂದು ನಾಸಾದ ಕೆನೆಡಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ನೌಕೆ ಉಡಾವಣೆಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ 40 ಲಕ್ಷ ಮೈಲು ದೂರದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಿದೆ. ಈ ನೌಕೆಯು 2500 ಡಿಗ್ರಿ ಪ್ಯಾರಾನಿಟ್‌ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರೊ.ಪಾರ್ಕರ್‌ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/06/01/495919.html 2018ಕ್ಕೆ ಉಡಾವಣೆ;ಸೂರ್ಯನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ನಾಸಾದ ಪಾರ್ಕರ್‌ ನೌಕೆ;1 Jun, 2017]</ref> ಗಿಡ, ಮರ, ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳೆನ್ನದೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣ ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯವಾಗಿದೆ. ==ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣದ ಮಹತ್ವತೆ== ===ಗಿಡಮರಗಳಿಗೆ=== [[File:ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಉತ್ತಮ ಬೆಳವಣಿಗೆ.jpg|thumb|ಹಲಸು-ಮಾವು-ಬೇವು ನಳನಳಿಸುತ್ತಿರುವುದು]] ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಬೀಜ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದು [[ಸಸ್ಯ|ಗಿಡ]]-[[ಮರ]]ವಾಗಿ ಸೊಂಪಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು [[ಮಣ್ಣು]], ನೀರಿನಷ್ಟೇ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣವೂಅವಶ್ಯ. ಎಲ್ಲಾ [[ಸಸ್ಯ]]ಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮ ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸೂರ್ಯ ರಶ್ಮಿ ಬೇಕೇ ಬೇಕು. [[ನೀರು]], [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖವನ್ನು ಹೀರಿ ಅವುಗಳು ಆಹಾರ ತಯಾರಿಸುವ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]] ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಕಿರಣದ ಮಹತ್ವತೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.ಕೆಲವು [[ಪಾಚಿ]], [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿ]]ಗಳಿಗೂ ಸಹ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಹೊರಸೂಸುವ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ವು ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವಾಯುವಾಗಿದೆ. ===ಮಾನವನಿಗೆ=== ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಾನವನಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳಿವೆ.<ref>https://kannada.boldsky.com/health/wellness/2014/6-reasons-why-sunlight-is-good-health-008746.html</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ]] ( ಜೀವಸತ್ವ ಡಿ) ಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸುವ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ನಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಒಡ್ಡುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ [[ಸೂರ್ಯ ನಮಸ್ಕಾರ]]ವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆಯೆಂದು ವೈದ್ಯರೂ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಕರಗಿಸಬಲ್ಲ ಪ್ರೋಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಗುಂಪು ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳು ನಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ, ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಕೊಬ್ಬಿನಂಶವು ಡಿ ವಿಟಮಿನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಜಾನೆಯ ಮತ್ತು ಸಾಯಂಕಾಲದ ಎಳೆ ಬಿಸಿಲು ನಮ್ಮ [[ಚರ್ಮ]]ಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಚರ್ಮ]]ದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಅಧಿಕವಾಗಿ, [[ರಕ್ತ]]ವೂ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸರಾಗವಾಗಿ [[ರಕ್ತ]] ಸಂಚಾರವಾಗಿ [[ಚರ್ಮ]]ವೂ [[ಆರೋಗ್ಯ]]ಯುತವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.aveeno.com/journal/4-benefits-sun-your-skin-and-well-being</ref> ಅಲರ್ಜಿಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿಯ ರಕ್ತಕಣಗಳು ಅಧಿಕಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಮಾಡಿ ಸೋಂಕು ಬರುವುದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.(ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗಳಾದಾಗ ಸೂರ್ಯ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿದರೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಕಮ್ಮಿಯಾಗಿ ಸೋಂಕು ಬರದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ.) ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ [[ಚರ್ಮ]]ವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೂ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ ಕರುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಶಗಳಿಗೆ [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[ರಂಜಕ]]ವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೂಳೆಯ [[ಆರೋಗ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೋ ಪೊರೋಸಿಸ್ ನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]], [[ಮಧುಮೇಹ]], [[ನರಮಂಡಲ]]ದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಡಿ ವಿಟಮಿನ್ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. [[ಇನ್ಸುಲಿನ್]], [[ಶ್ವಾಸಕೋಶ]]ದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/vitamin-d-from-sun</ref> ತಂಪಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಬಿಸಿಲಿನ ಕೊರತೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಖಿನ್ನತೆ]]ಯನ್ನು ದೂರಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ [[ಬಿಸಿಲು]] ಮಿದುಳಿನ ಸಿರೊಟೊನಿನ್ ಎಂಬ ರಸದೂತವನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ.<ref>https://www.healthline.com/health/depression/benefits-sunlight</ref>[[ನಿದ್ರೆ]]ಗೆ,[[ಹೃದಯ]]ಕ್ಕೆ, [[ರಕ್ತದೊತ್ತಡ]], ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಗಳಿಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿವೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಕಿರಣಗಳು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಾದ ( [[ಮೈಟೋಕಾಂಡ್ರಿಯನ್]]) ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ]]ದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ನೀಲಿ ಬೆಳಕು [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ]]ದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ನೇರಳಾತೀತ [[ಬೆಳಕು]]/ [[ವಿಕಿರಣ]]ವು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದೇಹಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಮಧುಮೇಹ]] ಬರದಂತೆ ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣ ಮೆಲಟೋನಿನ್ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದರಿಂದಾಗಿ, ನಿದ್ರೆಗೂ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>https://kannada.news18.com/news/lifestyle/health-benefits-of-sunlight-amk-ssd-669785.html{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳ [[ಕಾಮಾಲೆ]] ರೋಗಕ್ಕೆ, ಸೂರ್ಯನ ಎಳೆಯ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಶಿಶುಗಳ ದೇಹವನ್ನು ಒಡ್ಡಿದರೆ ಅದುವೇ [[ಔಷಧ]]ವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡವರಿಗೂ ಸಹ ಸೂರ್ಯಸ್ನಾನದಿಂದ [[ಮನಸ್ಸು]]- [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ ]][[ಆರೋಗ್ಯ]]ಯುತವಾಗುತ್ತದೆ.ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ [[ಚರ್ಮ]]ವು ಕಪ್ಪಾಗುವುದು(ಟ್ಯಾನಿಂಗ್) ಸರಿ.ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಸಲ್ಲ. ದೇಹದ ಹಲವಾರು ಅಗತ್ಯತೆಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ [[ನಾಯಿ]], [[ಬೆಕ್ಕು]]ಗಳು ಸಹ [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಸರಿಯಿರದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲಲ್ಲಿ ಮಲಗಿ [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ===ಆಹಾರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ=== [[File:ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿದ ಹಣ್ಣುಗಳು.jpg|thumb|upright|ಒಣಗಿದ/ಒಣಗುತ್ತಿರುವ ಹಣ್ಣುಗಳು]] ಕೆಲವೊಂದು [[ಹಣ್ಣು]]-ಕಾಯಿಪಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿಟ್ಟರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಮಯ ಹಾಳಾಗದೆಯೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ವಿಧ ವಿಧದ [[ಹಪ್ಪಳ]], ಸಂಡಿಗೆ, ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣಿನ ರಸದಿಂದ ಮಾಡುವ ಮಾಂಬಳ, ಬಾಳುಕ್ಕು ಮೆಣಸುಗಳನ್ನು ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ ಒಣಗಿಸಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಹಲಸು]] ( ಹಲಸಿನಕಾಯಿ- ಹಣ್ಣು- ಬೀಜ( ಬೇಯಿಸಿ) [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆ]]ಕಾಯಿ- [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು]], ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಹಳ್ಳಿಯ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಸತ್ವಗಳಿರುತ್ತವೆ. ನಾರಿನಂಶವನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿಸಿ ಮಲಬಧ್ಢತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ. ===ಇತರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು=== [[File:ಕೃಷಿ ಬೆಳೆಗಳು.jpg|thumb|ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ]] ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರು ತಮ್ಮ ಬೆಳೆಗಳಾದ [[ಅಡಿಕೆ]], [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮರ|ತೆಂಗು]], [[ಕರಿಮೆಣಸು|ಕಾಳುಮೆಣಸು]], [[ಕಾಫಿ]]ಬೀಜ ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳಾದ [[ಭತ್ತ]], [[ರಾಗಿ]], [[ಗೋಧಿ]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ನೆಲಗಡಲೆ]]ಯೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಬಿಸಿಲಲ್ಲೊಣಗಿಸಿ ರಕ್ಶಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಪಟ್ಟಣ- ಹಳ್ಳಿಗಳೆನ್ನದೆ ಈಗೀಗ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆ, ಆಫೀಸುಗಳ ತಾರಸಿಯ ಮೇಲೆ [[ಸೌರ ಫಲಕ]]ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ ಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಸೌರ ಒಲೆ( ಸೌರ ಕುಕ್ಕರ್)ಯನ್ನು [[ಆಹಾರ]]ವನ್ನು ಬೇಯಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸೌರ ಹಸಿರು ಮನೆ, [[ನೀರು]] ಬಿಸಿಯಾಗಿಸಲು ಸೋಲಾರ್ ವಾಟರ್ ಹೀಟರ್, ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್, [[ಸೌರ ಶಕ್ತಿ]]ಯನ್ನುಪಯೋಗಿಸುವ [[ವಾಹನ]]ಗಳೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ. ಬಳಸಿದರೆ ಮುಗಿಯದಂತಹ ಈ ರೀತಿಯ [[ಇಂಧನ]]-ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ನಮಗೆ,ಪರಿಸರ- [[ಪ್ರಕೃತಿ]]ಗೆ ಹಿತಕರವೂ ಆಗಿದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== [https://www.prajavani.net/320400.html|ಪೂರ್ಣಬಳಕೆ]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==ನೋಡಿ== *[[ಗ್ರಹ]] *[[ಸೌರಮಂಡಲ]] *[[ನಕ್ಷತ್ರ]] *[[ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ== *ನಾಸಾದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಶೋದನೆ::[https://www.prajavani.net/technology/science/nasa-mission-touch-sun-559459.html ಸೂರ್ಯನ ಅಧ್ಯನಕ್ಕೆ ನೌಕೆ] *[https://www.space.com/58-the-sun-formation-facts-and-characteristics.html sun] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ}} {{clear}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರ ಶಕ್ತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] [[ವರ್ಗ:ನಕ್ಷತ್ರಗಳು]] its0v5lx5yqrlzw9dga46hft6grw9te 1373271 1373270 2026-05-13T04:42:03Z Kwamikagami 17055 /* ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣದ ಮಹತ್ವತೆ */ 1373271 wikitext text/x-wiki {{ದ್ವಂದ್ವ|ಈ ಲೇಖನವು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದು '''ಸೂರ್ಯ'''ನ ಬಗ್ಗೆ.| ಸೂರ್ಯ ಹೆಸರಿನ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[ಸೂರ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಈ ಲೇಖನ]] ನೋಡಿ.| ಸೂರ್ಯ ಹೆಸರಿನ ದೇವತೆಗೆ [[ಸೂರ್ಯ (ದೇವತೆ)]] ನೋಡಿ}} {{ಸೌರಮಂಡಲ Infobox/ಸೂರ್ಯ}} '''ಸೂರ್ಯ''' ಅಥವಾ '''ನೇಸರ'''ವು (ಚಿಹ್ನೆ: [[file:Sun symbol (fixed width).svg|20px|☉]]) [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[ನಕ್ಷತ್ರ]]. [[ಭೂಮಿ]] ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಕಾಯಗಳು ([[ಗ್ರಹ|ಗ್ರಹಗಳು]], [[ಉಲ್ಕಾಕಲ್ಪ|ಉಲ್ಕೆಗಳು]], [[ಧೂಮಕೇತು|ಧೂಮಕೇತುಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಧೂಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ) ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯವೊಂದೇ ಸೌರಮಂಡಲದ ೯೯% [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ|ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ]] ಮೂಲಕ ಭೂಮಿಯ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ [[ಹವಾಮಾನ|ಹವಾಮಾನದ]] ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. == ಪರಿಚಯ == ಸೂರ್ಯವು ಜಿ-ಟೈಪ್ ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದೆ (G2V) ಅದರ ವರ್ಣಪಟಲದ ವರ್ಗವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇದು ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಳದಿ ಕುಬ್ಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ಅದರ ಬೆಳಕು ಹಳದಿಗಿಂತ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ). ಬೃಹತ್ ಆಣ್ವಿಕ ಮೋಡದ ಪ್ರದೇಶದ ಒಳಭಾಗದ ಗುರುತ್ವ ಕುಸಿತದಿಂದ ಇದು ಸುಮಾರು 4.6 ಬಿಲಿಯನ್ [ಎ] [19] ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಈ ವಿಷಯದ ಬಹುಭಾಗವು ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಉಳಿದವುಗಳು ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ಡಿಸ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದವು ಮತ್ತು ಅದು ಸೌರವ್ಯೂಹವಾಯಿತು. ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ತುಂಬಾ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು ಅದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಸಮ್ಮಿಳನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಸರಿಸುಮಾರು ಮಧ್ಯಮ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಇದು ನಾಲ್ಕು ಶತಕೋಟಿ [ಒಂದು] ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಐದು ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 600 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಹೀಲಿಯಂಗೆ ಸಮ್ಮಿಳನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 4 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಮ್ಯಾಟರ್ ಅನ್ನು ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು 10,000 ಮತ್ತು 170,000 ವರ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಈ ಶಕ್ತಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಶಾಖದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 5 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸಮ್ಮಿಳನವು ಅದರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖವಾದಾಗ, ಸೂರ್ಯವು ಹೈಡ್ರೋಸ್ಟಾಟಿಕ್ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಏರಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅದರ ಹೊರಗಿನ ಪದರಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಬುಧ ಮತ್ತು ಶುಕ್ರಗ್ರಹದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಲು ಸೂರ್ಯವು ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ವಾಸಯೋಗ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ, ಇದು ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಕುಬ್ಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ದಟ್ಟವಾದ ತಂಪಾದ ತಾರೆಯಾಗಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮ್ಮಿಳನದಿಂದ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಗ್ಲೋ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಸಮ್ಮಿಳನದಿಂದ ಶಾಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಸೂರ್ಯನ ಅಗಾಧ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ದೇವತೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಸಿನೊಡಿಕ್ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಅದರ ಕಕ್ಷೆಯು ಸೌರ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇಂದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್. ಸೂರ್ಯನ ೭೪% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕದಿಂದ]], ೨೫% [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂನಿಂದ]] ಮತ್ತು ಉಳಿದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಅಲ್ಪ-ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾರಿ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ [[:en:Stellar classification|ವರ್ಣಪಟಲ ವಿಂಗಡಣೆ]]ಯು G2V. ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು ೫,೦೦೦-ಕೆ. ಗಳಿರುವುದನ್ನು "G2" ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತಾಪಮಾನವು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೂ, ವಾಯುಮಂಡಲವು ಬೆಳಕನ್ನು ಚದುರಿಸುವುದರಿಂದ, ಹಳದಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದರ ವರ್ಣಪಟಲವು ಅಯಾನುಗೊಳಿತ ಮತ್ತು ತಟಸ್ಥ ಲೋಹಗಳ ಮತ್ತು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲವಾದ ಜಲಜನಕದ [[:en:spectral lines|ವರ್ಣರೇಖೆ]]ಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಬಹುತೇಕ ಇತರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ [[:en:main sequence|ಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ರಮ]] ನಕ್ಷತ್ರವೆಂದು "V" ಪ್ರತ್ಯಯವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ, ಸೂರ್ಯವು ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕವನ್ನು]] [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]] ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಸಮತೋಲನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದರ ಗಾತ್ರವು ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು. ನಮ್ಮ ತಾರಾಗಣದಲ್ಲಿ ೧೦ ಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು G2 ವರ್ಗದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿವೆ. ತಾರಾಗಣದಲ್ಲಿರುವ ೮೫% ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಸೂರ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ೮೫% ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಕೆಂಪು ಕುಬ್ಜ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ.<ref>http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html</ref> [[ಕ್ಷೀರಪಥ|ಕ್ಷೀರ ಪಥ]] [[:en:galactic center|ತಾರಾಗಣ ಕೇಂದ್ರ]]ದಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೫,೦೦೦-೨೮೦೦೦ [[ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷ|ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷಗಳ]] ದೂರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಒಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೨೫೨೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರ ೨೧೭&nbsp;ಕಿ.ಮೀ./ಕ್ಷಣದ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗವು, ಪ್ರತಿ ೧,೪೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಂದು ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ೮ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದು [[ಖಗೋಳ ಮಾನ|ಖಗೋಳ ಮಾನದ]] ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="Kerr">{{cite journal |last=Kerr |first=F. J. |coauthors=Lynden-Bell D. |year=1986 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1986MNRAS.221.1023K&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=Review of galactic constants |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=221 |pages=1023-1038}}</ref> ಸೂರ್ಯನು [[:en:Stellar population|ಮೂರನೇ ಪೀಳಿಗೆ]]ಯ ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲುಂಟಾದ ತಾರಾಸ್ಫೋಟದಿಂದ ([[:en:supernova|supernova]]) ಹೊರಬಂದ ಆಘಾತತರಂಗಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಉದ್ಭವಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಚಿನ್ನ]], ಯುರೇನಿಯಂಗಳಂಥ ಭಾರವಸ್ತುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಈ ರೀತಿಯ ಉದ್ಭವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ; ಈ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು, ತಾರಾಸ್ಫೋಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಪರಮಾಣು ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಎರಡನೇ ಪೀಳಿಗೆಯ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್]] ಹೀರುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ರೂಪ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ([[:en:transmutation|transmutation]]) ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯ]] ಮೇಲ್ಮೈನ ಹತ್ತಿರ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕೇ ಶಕ್ತಿಯ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ. ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ಮುಖಮಾಡಿರುವ ಏಕಮಾನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು [[:en:solar constant|ಸೌರ ಸ್ಥಿರ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ೧ [[:en:astronomical uni|ಖಗೋಳ ಮಾನ]] ಅಥವಾ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಭೂಮಿಯಿರುವ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧,೩೭೦-[[:en:watt|ವ್ಯಾಟ್]]/ಚ.ಮೀ. ನಷ್ಟಿದೆ. ವಿವಿಧ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮರ-ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯು]] ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ರಸಾಯನಿಕ ರೂಪಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. [[:en:solar cells|ಸೌರ ಕೋಶ]]ಗಳು ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ|ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ]] ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯು]] ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿ, [[:en:petroleum|ಕಲ್ಲೆಣ್ಣೆ]] ಮತ್ತು ಇತರ [[ಇಂಧನ|ಇಂಧನಗಳಲ್ಲಿ]] ಶೇಖರಿಸಿತು. ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶವು ಹಲವು ಆಸಕ್ತಿಕರ ಜೈವಿಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳು [[:en:antiseptic|ನಂಜು ನಿವಾರಕ]] ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕ್ರಿಮಿನಿವಾರಣೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಇದು ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪು ಸುಡುಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೆ, [[:en:Vitamin D|ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯಂತಹ ಕೆಲವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಅತಿನೇರಳೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ, ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಯು [[ಅಕ್ಷಾಂಶ|ಅಕ್ಷಾಂಶದೊಂದಿಗೆ]] ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಅಕ್ಷಾಂಶದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುವುದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅತಿನೇರಳೆ ಬೆಳಕಿನ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದ, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಭಿನ್ನತೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಜೈವಿಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ. ಸೂರ್ಯವು ಕಾಂತೀಯವಾಗಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ; ಇದು ಪ್ರತಿ ೧೧ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ತಿರುಗುಮುರುಗಾಗುವ ಪ್ರಬಲವಾದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಹಲವು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ [[:en:Solar variation|ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿರುವ [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳು, [[:en:solar flares|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]]ಗಳು, ಮತ್ತು ಸೌರಮಂಡಲದೊಳಗೆ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಸೌರಮಾರುತಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಸೂರ್ಯನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಆರೋರಾ|ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]] ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ-ಸಂಪರ್ಕ/ವಿದ್ಯುತ್-ಪ್ರವಾಹಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಚಣೆಗಳು. [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] [[:en:solar nebula|ರೂಪಿಸುವಿಕೆ]] ಮತ್ತು ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿರುವ ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯ [[:en:thermosphere|ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೇಲೂ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟದಲ್ಲಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರವಾದ್ದರಿಂದ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ, ಸೂರ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಉತ್ತರಗಳು ದೊರಕಿಲ್ಲ. ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ [[:en:Kelvin|ಕೆ.]]ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈ ([[:en:photosphere|ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]) ಕೇವಲ ೬,೦೦೦ ಕೆ.ಗಳ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೇಗಿದೆ? ಎಂಬುದೂ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, [[:en:solar flare|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]]ಗಳ ಉದ್ಭವದ ಕಾರಣ, [[:en:chromosphere|ವರ್ಣಗೋಳ]] ಮತ್ತು [[:en:corona|ಪ್ರಭಾವಲಯ]]ಗಳ ನಡುವೆ ಕಾಂತೀಯ ಒಡನಾಟ, [[:en:solar wind|ಸೌರಮಾರುತ]]ದ ಉದ್ಭವ - ಇವುಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವ ವಿಷಯಗಳು. == ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಉತ್ಪತಿ == ಹೆಸರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನ ಸರಿಯಾದ ಹೆಸರಾದ ಸನ್ ಓಲ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸುನ್ನೆಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬಹುದು. ಓಲ್ಡ್ಫ್ಯಾಷನ್ ಸುನ್ನೆ, ಸೋನೆ, ಓಲ್ಡ್ ಸಕ್ಸನ್ ಸುನ್ನಾ, ಮಿಡಲ್ ಡಚ್ ಸೊನ್ನೆ, ಆಧುನಿಕ ಡಚ್ ಝೋನ್, ಓಲ್ಡ್ ಹೈ ಜರ್ಮನ್ ಸುನ್ನಾ, ಆಧುನಿಕ ಜರ್ಮನ್ ಸೊನ್ನೆ, ಓಲ್ಡ್ ನಾರ್ಸ್ ಸುನ್ನಾ, ಮತ್ತು ಗೋಥಿಕ್ ಸುವೋ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೂರ್ಯನು ಇತರ ಜರ್ಮನಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರೋಟೊ-ಜೆರ್ಮನಿಕ್ * ಸುನ್ನೋನ್ ನಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂಡದ ಎಲ್ಲಾ ಜರ್ಮನಿಕ್ ಪದಗಳು. [20] [21] ಸನ್, ಸೊಲ್ ಎಂಬ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೂರ್ಯನ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೈನಂದಿನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಸ್ನಂತಹ ಸೌರ ದಿನದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಸಹಜ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸೋಲ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [22] ಸೌರ ದಿನ, ಸೌರ ಗ್ರಹಣ, ಮತ್ತು ಸೌರವ್ಯೂಹದಂತಹ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ, [23] [24] ಗೆ ಬಳಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣವಾಚಕ ಪದವು ಸೌರ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿ ಭೂಮಿಯ ಸೌರ ದಿನ ಸರಿಸುಮಾರು 24 ಗಂಟೆಗಳು, ಸರಾಸರಿ ಮಂಗಳದ 'ಸೊಲ್' 24 ಗಂಟೆಗಳ, 39 ನಿಮಿಷಗಳು ಮತ್ತು 35.244 ಸೆಕೆಂಡುಗಳು. [25] ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಾರದ ದಿನ ಭಾನುವಾರ ಹಳೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ (ಸುನ್ನಾಂಡೆಗ್; "ಸೂರ್ಯನ ದಿನ", 700 ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ) ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯ ಜರ್ಮನಿಕ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಸೋಲಿಸ್ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸ್ವತಃ ಗ್ರೀಕ್ ἡμέρα ἡλίου (ಹೆಮೆರಾ ಹೆಲಿಯೊ) ಎಂಬ ಭಾಷಾಂತರವಾಗಿದೆ. ] == ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == ಸೂರ್ಯವು ಜಿ-ಟೈಪ್ ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸೌರವ್ಯೂಹದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸುಮಾರು 99.86% ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯವು ಕ್ಷೀರಪಥದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 85% ನಷ್ಟು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ +4.83 ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಕೆಂಪು ಕುಬ್ಜಗಳಾಗಿವೆ. [41] [42] ಸೂರ್ಯನು ಜನಸಂಖ್ಯೆ I, ಅಥವಾ ಹೆವಿ-ಎಲಿಮೆಂಟ್-ರಿಚ್, [ಬಿ] ಸ್ಟಾರ್. [43] ಸೂರ್ಯನ ರಚನೆಯು ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರದ ಸುಪರ್ನೋವಾಗಳಿಂದ ಶಕ್ವೇವ್ಗಳಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [44] ಈ ಅಂಶಗಳ ಸಮೃದ್ಧತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ II, ಹೆವಿ-ಎಲಿಮೆಂಟ್-ಬಡ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚಿನ್ನದ ಮತ್ತು ಯುರೇನಿಯಂನಂಥ ಸೌರಮಂಡಲದ ಭಾರೀ ಅಂಶಗಳ ಅಧಿಕ ಸಮೃದ್ಧತೆಯಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂಪರ್ನೋವಾದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಅಂಶಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಎಥೋಥರ್ಮಮಿಕ್ ಪರಮಾಣು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ, ಅಥವಾ ಬೃಹತ್ ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ನಕ್ಷತ್ರದೊಳಗೆ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. [43] -26.74 ರ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಭೂಮಿಯ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. [45] [46] ಇದು ಮುಂದಿನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ನಕ್ಷತ್ರವಾದ ಸಿರಿಯಸ್ಗಿಂತ 13 ಶತಕೋಟಿ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ, ಇದು -1.46 ರಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕೇಂದ್ರದ ಭೂಮಿಯ ಸರಾಸರಿ ಅಂತರವು ಸರಿಸುಮಾರು 1 ಖಗೋಳೀಯ ಘಟಕವಾಗಿದೆ (ಸುಮಾರು 150,000,000 ಕಿಮೀ; 93,000,000 ಮೈಲಿಗಳು), ಆದರೆ ಭೂಮಿಯು ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಉಪಸೌರದಿಂದ ಅಫೀಲಿಯನ್ನಿಂದ ಚಲಿಸುವವರೆಗೂ ದೂರವು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. [47] ಈ ಸರಾಸರಿ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಬೆಳಕು ಸೂರ್ಯನ ಹಾರಿಜಾನ್ನಿಂದ ಸುಮಾರು 8 ನಿಮಿಷಗಳು ಮತ್ತು 19 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ದಿಗಂತಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಬೆಳಕು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸೆಕೆಂಡುಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಯು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ [48] ಮೂಲಕ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಮೇಲಿರುವ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಗಾಧವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [49] ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಾಪನದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ, ಸೂರ್ಯನ ತ್ರಿಜ್ಯವನ್ನು ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ. [50] ಈ ಅಳತೆಯ ಮೂಲಕ, ಸೂರ್ಯವು ಸುಮಾರು 9 ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟು [51] ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವ ಒಂದು ಒಲವು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಧ್ರುವೀಯ ವ್ಯಾಸವು ತನ್ನ ಸಮಭಾಜಕ ವ್ಯಾಸದಿಂದ ಕೇವಲ 10 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (6.2 ಮೈಲಿ) ವರೆಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. [52] ಗ್ರಹಗಳ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತವು ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. [53] ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಧ್ರುವಗಳಕ್ಕಿಂತಲೂ ತನ್ನ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಈ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ತಿರುಗುವಿಕೆಯು ಸೂರ್ಯನ ತಿರುಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಷ್ಣ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೊರಿಯೊಲಿಸ್ ಬಲದಿಂದ ಸಂವಹನ ಚಲನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಆವರ್ತಕ ಅವಧಿ ಸುಮಾರು 25.6 ದಿನಗಳು ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ 33.5 ದಿನಗಳು. ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವಂತೆ ಭೂಮಿಯಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಅದರ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಅವಧಿ ಸುಮಾರು 28 ದಿನಗಳು. [54] ಸೌರ ಸ್ಥಿರಾಂಕವು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರತಿ ಘಟಕ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಸೌರ ಸ್ಥಿರಾಂಕವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ (ಅಂದರೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಸಮೀಪವಿರುವ) ಒಂದು ಖಗೋಳೀಯ ಘಟಕ (AU) ದೂರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,368 W / m2 (ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೀಟರ್ಗೆ) ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [55] ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ (1,000 W / m2 ಹತ್ತಿರ) ತಲುಪುತ್ತದೆ. [56] ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಸುಮಾರು 50% ಅತಿಗೆಂಪಿನ ಬೆಳಕು, 40% ಗೋಚರ ಬೆಳಕು, ಮತ್ತು 10% ನೇರಳಾತೀತ ಬೆಳಕುಗಳ ಒಟ್ಟು ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ. [57] ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸೌರ ನೇರಳಾತೀತದ 70% ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ತರಂಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ. [58] ಸೌರ ನೇರಳಾತೀತ ವಿಕಿರಣವು ಭೂಮಿಯ ಡೈನೈಡ್ಸೈಡ್ನ ಮೇಲ್ಮೈ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಅಯಾನುಗಳಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನವಾಗಿ ಅಯಾನುಗೋಳವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. [59] ಸೂರ್ಯನ ಬಣ್ಣವು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ, ಸಿಐಐ ಬಣ್ಣ-ಜಾಗದ ಸೂಚ್ಯಂಕವು (0.3, 0.3) ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಅಥವಾ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಾಗಿದ್ದಾಗ. ಹೊರಸೂಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಫೋಟಾನ್ಗಳನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡುವಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ನಿಜವಾಗಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಫೋಟನ್ನ ಹಸಿರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಫೋಟಾನ್ಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತಾನೆ. [60] [61] ಸೂರ್ಯನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ, ವಾಯುಮಂಡಲದ ಚದುರುವಿಕೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹಳದಿ, ಕೆಂಪು, ಕಿತ್ತಳೆ, ಅಥವಾ ಕೆನ್ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಿಳಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದರ ಕಾರಣಗಳು ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. [62] ಸೂರ್ಯವು G2V ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈ ಉಷ್ಣತೆಯು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 5,778 K (5,505&nbsp;°C, 9,941&nbsp;°F) ನಷ್ಟು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು V, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ ಮುಖ್ಯ-ಅನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿದೆ. [63] [64] ಸೂರ್ಯನ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಕಾಶವು ಸುಮಾರು 1.88 ಗಿಗಾ ಕ್ಯಾಂಡೆಲಾ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೀಟರ್ ಆಗಿದೆ, ಆದರೆ ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಇದು ಸುಮಾರು 1.44 Gcd / m2 ಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. [D] ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸೂರ್ಯನ ಡಿಸ್ಕ್ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ (ಅಂಗ ಕತ್ತಲೆ). ಸಂಯೋಜನೆ [[:en:stellar evolution|ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವಿಕಸನ]] ಮತ್ತು [[:en:nucleocosmochronology|ಪರಮಾಣು-ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ-ಕಾಲ-ಶಾಸ್ತ್ರ]]ಗಳ [[:en:computer simulation|ಗಣಕೀಕೃತ ಮಾದರಿ]]ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ೪೫೭ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sun_Life.png|thumb|upright=2|ಸೂರ್ಯನ ಜೀವನ ಚಕ್ರ]] [[:en:Stellar nucleosynthesis|ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ]] ಜಲಜನಕವು ಹೀಲಿಯಂ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುವ ಸೂರ್ಯನ [[:en:main sequence|ಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ರಮ]] [[:en:stellar evolution|ವಿಕಸನ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಕಾಲವು ಈಗಾಗಲೇ ಮುಗಿದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಸುಮಾರು ೪೦ ಲಕ್ಷ [[:en:tonne|ಟನ್ನು]]ಗಳಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿ, [[:en:neutrino|ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]] ಮತ್ತು [[:en:solar radiation|ಸೌರ ವಿಕಿರಣ]]ಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ತನ್ನ ಜೀವಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಸುಮಾರು ಒಟ್ಟಾರೆ ೧೦೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಮುಖಾನುಕ್ರಮ ನಕ್ಷತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಾರಾಸ್ಫೋಟದಂತೆ ಕೊನೆಗಾಣಲು ಸಾಕಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಸೂರ್ಯವು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಇನ್ನು ಸುಮಾರು ೪-೫ ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯದ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಅದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಜಲಜನಕ ಇಂಧನವು ಬಳಸಲಾಗಿ, ಒಳಭಾಗವು ಸಂಕುಚಿಸಿ ಬಿಸಿಯಾಗಿ, ಹೊರಪದರಗಳು ಹಿಗ್ಗುತ್ತವೆ. ಒಳಭಾಗದ ತಾಪಮಾನವು ೧೦ ಕೋಟಿ ಕೆ. ತಲುಪಿದಾಗ ಹೀಲಿಯಂ ಬೆಸುಗೆಯು ಶುರುವಾಗಿ, ಇಂಗಾಲ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿರುವ ದೂರದವರೆಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಹೊರಪದರಗಳು ಹಿಗ್ಗಿದರೂ, ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯು ಇನ್ನೂ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ನೀರು ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಅಪಾರ ಶಾಖದಿಂದ ಇಂಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯ ಹಂತದ ನಂತರ, ಉಷ್ಣತೆಯ ತೀವ್ರವಾದ ಮಿಡಿತಗಳಿಂದ, ಸೂರ್ಯವು ತನ್ನ ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು [[:en:planetary nebula|ಗ್ರಹ ಜ್ಯೋತಿಪಟಲ]]ವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹೊರ ಪದರಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಉಳಿದ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಒಳಭಾಗವು ನೂರಾರು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗಿ [[:en:white dwarf|ಶ್ವೇತ ಕುಬ್ಜ]]ದಂತೆ ನಂದಿಹೋಗುತ್ತದೆ. [[:en:stellar evolution|ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವಿಕಸನ]]ದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಘಟನಾವಳಿಗಳು ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="future-sun">[http://www-astronomy.mps.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051218084430/http://www-astronomy.mps.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html |date=2005-12-18 }} The Once & Future Sun</ref><ref name="Sackmann">[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?1993ApJ%2E%2E%2E418%2E%2E457S&db_key=AST&high=24809&nosetcookie=1 Our Sun. III. Present and Future]</re ==ರಚನೆ== [[ಚಿತ್ರ:Sun,_Earth_size_comparison_labeled.jpg|left|thumb|ಸೂರ್ಯನ ವ್ಯಾಸವು ಭೂಮಿಯ ವ್ಯಾಸದ ಸುಮಾರು ೧೧೦ ಪಟ್ಟು ಇದೆ.]] ಸೂರ್ಯನು ಸಾಮಾನ್ಯ-ಗಾತ್ರದ ನಕ್ಷತ್ರವಾದರೂ, ಅದು ಸೌರಮಂಡಲದ ೯೯% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರವು ಶುದ್ಧ [[ಗೋಳಾಕಾರ]]ಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.<nowiki><ref name="Godier"></nowiki>{{cite journal|url=http://aa.springer.de/papers/0355001/2300365.pdf|title=The solar oblateness and its relationship with the structure of the tachocline and of the Sun's subsurface|last=Godier|first=S.|journal=Astronomy and Astrophysics|year=2000|volume=355|pages=365-374|coauthors=Rozelot J.-P.|access-date=2007-01-15|archive-date=2011-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510022519/http://aa.springer.de/papers/0355001/2300365.pdf|url-status=dead}}</ref> ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕ ಮತ್ತು ಧ್ರುವಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಒಂದು ಘನ ಕಾಯದಂತೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲಗಳು: ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ೨೫ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು [[ಧ್ರುವ|ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ]] ೨೮ ದಿನಗಳು). ಇದು ಒಟ್ಟಾರೆ ಪರಿಭ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೮ ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಈ ನಿಧಾನವಾದ [[:en:Solar rotation|ಸೌರ ಪರಿಭ್ರಮಣ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕೇಂದ್ರಾಪಗಾಮಿ ಬಲಕ್ಕಿಂತ ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿರುವ ಗುರುತ್ವ ಬಲವು ೧.೮ ಕೋಟಿ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಹಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಆಕಾರದ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೀಮಾರೇಖೆಯು ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಅನಿಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಇರುವ ದೂರದ ಪ್ರಮಾಣದ ಸುಮಾರು [[:en:Exponential distribution|ಘಾತಾನುಸಾರ]]ದ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಈ ಕೆಳಗೆ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, ಸೂರ್ಯವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ [[:en:photosphere|ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]ದ ತುದಿಯವರೆಗಿರುವ ದೂರವನ್ನು ತ್ರಿಜ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತುದಿಯ ಹೊರಗಡೆ ಅನಿಲಗಳೌ [[:en:Transparency (optics)|ಪಾರದರ್ಶಕ]]ವಾಗಿದ್ದು, ತುದಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅನಿಲಗಳು [[:en:opacity|ಅಪಾರದರ್ಶಕ]]ವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ದ್ಯುತಿಗೋಳವು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಅತಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಬಹುತೇಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೦.೭ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳ ಒಳಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಸೌರ-ಒಳಭಾಗವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯವು ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ವಿಕಿರಣಕ್ಕೆ ಅಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದೆ. ಭೂಕಂಪ ವಿಜ್ಞಾನವು [[ಭೂಕಂಪ|ಭೂಕಂಪದಿಂದ]] ಉಂಟಾಗುವ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ತರ್ಕಿಸುವಂತೆ, ಸೌರಕಂಪ ವಿಜ್ಞಾನವು ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಒತ್ತಡದ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಪಿಸಿ ಅದರ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಒಳ ಪದರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಅದರ [[:en:Computer modeling|ಗಣಕೀಕೃತ ಮಾದರಿ]]ಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಒಳಭಾಗ === ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೦.೨ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ವಲಯವನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಭಾಗವು ೧೫೦,೦೦೦ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ/ಮೀ^೩ ಗಳವರೆಗೂ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು (ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ೧೫೦ ಪಟ್ಟು) ಸುಮಾರು ೧೩,೬೦೦,೦೦೦ ಕೆ. ಗಳಷ್ಟು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದೆ (ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಕೇವಲ ೫,೭೮೫ ಕೆ. ಗಳು (ಒಳಭಾಗದ ೧/೨೩೫೦ ರಷ್ಟು). ಸೂರ್ಯನ ಬಹುತೇಕ ಆಯುಷ್ಯದಲ್ಲಿ, p-p (ಪ್ರೋಟಾನ್-ಪ್ರೋಟಾನ್) ಸರಣಿಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಸರಣಿ ಹಂತದ ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ ಶಕ್ತಿಯು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕವನ್ನು]] [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]] ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ [[ಉಷ್ಣತೆ|ಶಾಖವನ್ನು]] ಉತ್ಪತ್ತಿಸುವುದು ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗ ಮಾತ್ರ; ಸೂರ್ಯನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳು ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಶಕ್ತಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಅಥವಾ ಚಲನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ ಸೂರ್ಯನ ವಿವಿಧ ಪದರಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಬೇಕು. ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಸುಮಾರು ೮.೯{{e|೩೭}} [[ಪ್ರೋಟಾನ್|ಪ್ರೋಟಾನ್‌ಗಳು]] (ಜಲಜನಕದ ಪರಮಾಣುವಿನ ಕೇಂದ್ರ) ಹೀಲಿಯಂ ಪರಮಾಣುವಿನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ೩೮೩{{e|೨೪}} ವ್ಯಾಟ್‌ಗಳು, ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ ೯.೧೫{{e|೯}} ಕೋಟಿ ಟನ್ನುಗಳ [[:en:Trinitrotoluene|ಟಿ ಎನ್ ಟಿ]] ಸ್ಫೋಟದಷ್ಟು ಸರಿಸುಮಾರು ಶಕ್ತಿ. ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯ ವೇಗವು ಅನಿಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಸುಗೆಯು ಸ್ವಯಂ-ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಸಮತೋಲನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ: ಈ ವೇಗವು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಒಳಭಾಗವು ಬಿಸಿಯಾಗಿ [[:en:thermal expansion|ಹಿಗ್ಗಿ]], ಬೆಸುಗೆಯನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಇದೇ ರೀತಿ, ಬೆಸುಗೆಯು ನಿಧಾನವಾದಾಗ ಒಳಭಾಗವು ಸಂಕುಚಿಸಿ, ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಸುಗೆಯು ಮತ್ತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಆಗಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. [[:en:nuclear fusion|ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆ]]ಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಶಕ್ತಿಯುತ [[:en:photon|ಫೋಟಾನು]]ಗಳು (ಗಾಮಾ ಮತ್ತು ಕ್ಷ-ಕಿರಣ) ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಲುಪಲು ವರ್ಷಗಳೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಈ "ಫೋಟಾನ್ ಯಾತ್ರಾಸಮಯ"ದ ಅಂದಾಜುಗಳು ೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದ<ref name="Lewis">{{cite book |last=Lewis |first=Richard |year=1983 |title=The Illustrated Encyclopedia of the Universe |publisher=Harmony Books, New York |pages=65}}</ref> ೧೭,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ<ref name="Bad Astronomy">[http://www.badastronomy.com/bitesize/solar_system/sun.html Bitesize Tour of the Solar System: The Long Climb from the Sun's Core]</ref> ಇವೆ. ಒಮ್ಮೆ ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಪಾರದರ್ಶಕ "ಮೇಲ್ಮೈ"ಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ಫೋಟಾನುಗಳು ಗೋಚರ ಬೆಳಕಿನಂತೆ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ, ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿ ಗಾಮಾ ಕಿರಣವೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಫೋಟಾನುಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆಯಿಂದ [[:en:Neutrino|ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]]ಗಳೂ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇವು ಬೇರೆ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಜೊತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಇವು ಹುಟ್ಟಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, [[:en:Solar neutrino problem|ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ]] ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಮಾಪನಗಳು ತೋರಿಸಿದವು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[:en:neutrino oscillation|ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಓಲಾಟ]]ದ ಪರಿಣಾಮವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥವಾದ ನಂತರ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಬಗೆಹರಿಯಿತು. === ವಿಕಿರಣ ವಲಯ === ಕೆಂದ್ರದಿಂದ ೦.೨ ರಿಂದ ೦.೭ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸೌರ ಅನಿಲಗಳು ಬಹಳ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಒಳಭಾಗದ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರಗೆ ಸಾಗಿಸಲು [[:en:thermal radiation|ಉಷ್ಣ ವಿಕಿರಣ]]ವೊಂದೇ ಸಾಕು. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣ [[:en:convection|ಸಂವಹನೆ]]ಯು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ದೂರ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ, ತಾಪಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಗತಿಯು [[:en:adiabatic lapse rate|ಸ್ಥಿರೋಷ್ಣ ಮರುಕಳಿಕೆ]]ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದರಿಂದ, ಸಂವಹನೆ ಉಂಟಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. [[ಜಲಜನಕ]] ಮತ್ತು [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂಗಳ]] ಅಯಾನುಗಳು ಹೊರಸೂಸಿದ [[:en:photon|ಫೋಟಾನ್]]ಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಕ್ರಮಿಸಿದ ನಂತರ, ಬೇರೆ ಅಯಾನುಗಳು ಫೋಟಾನುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ-ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[ವಿಕಿರಣ|ವಿಕಿರಣವು]] ಶಾಖವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕು ಈ ಪದರದಿಂದ ಹೊರಹೋಗಲು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳೇ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈವರೆಗೂ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಕೇವಲ ೮ ನಿಮಿಷಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. === ಸಂವಹನ ವಲಯ === ಸುಮಾರು ೦.೭ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈವರೆಗಿರುವ ಅನಿಲಗಳು, ಒಳ ಶಾಖವನ್ನು ವಿಕಿರಣದಿಂದ ಹೊರ ಸಾಗಿಸುವಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸಂವಹನೆಯುಂಟಾಗಿ, ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಬಿಸಿಯಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ತಣ್ಣಗಾಗಿ, ಮತ್ತೆ ಸಂವಹನ ವಲಯದ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇವು ವಿಕಿರಣ ವಲಯದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಶಾಖವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ಪುನಃ ಹೊರಗೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ [[:en:Granule (solar physics)|ಕಾಳಿನ]] ಆಕಾರದ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಸೌರ ಅಂತರಂಗದ ಹೊರಭಾಗದ ಈ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸಣ್ಣ [[:en:dynamo effect|ಉತ್ಪಾದಕ]]ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲೆಲ್ಲಾ ಹಲವು ಕಾಂತೀಯ ಧ್ರುವಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. === ದ್ಯುತಿಗೋಳ === ನೋಡಲು ಕಾಣುವ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಯಾದ ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಪದರದ ಕೆಳಗೆ ಸೂರ್ಯವು ಗೋಚರ ಬೆಳಕಿಗೆ ಅಪಾರದರ್ಶಕವಾಗುತ್ತದೆ. ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಹೊರಗೆ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಯು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಕಿ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ದಪ್ಪವಿರುವ ದ್ಯುತಿಗೋಳವು ಭೂಮಿಯ ಗಾಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಅನಿಲ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಸುಮಾರು ೬,೦೦೦ ಕೆ. (೫,೭೨೭ ಸೆ.) ನಷ್ಟು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ಅದರ ವರ್ಣಪಟಲವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ಯುತಿಗೋಳವು ಸುಮಾರು ೧೦^೨೩ ಮೀ.^−೩ ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಸಾಗರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[:en:Earth's atmosphere|ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ವು ಹೊಂದಿರುವ ೧% ಸಾಂದ್ರತೆಯಷ್ಟಿದೆ). ದ್ಯುತಿಗೋಳದ [[:en:optical spectrum|ವರ್ಣ ಪಟಲ]]ವನ್ನು ಮೊದಲು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದಾಗ, ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದಿರದ [[:en:chemical element|ಮೂಲವಸ್ತು]]ಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕೆಲವು ರೇಖೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಈ ರೇಖೆಗಳು ಒಂದು ಹೊಸ ಮೂಲವಸ್ತುವಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ೧೮೬೮ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ಮನ್ ಲಾಕ್ಯೆರ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು. ಗ್ರೀಕರ ಸೂರ್ಯ ದೇವತೆ [[:en:Helios|ಹೀಲಿಯೋಸ್]]ನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಮೂಲವಸ್ತುವಿಗೆ "[[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]]" ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಇದಾದ ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೇ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹೀಲಿಯಂನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Lockyer">{{Cite web |url=http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html |title=Discovery of Helium |access-date=2007-01-15 |archive-date=2015-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107043457/http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html |url-status=deviated |archivedate=2015-11-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151107043457/http://www-solar.mcs.st-andrews.ac.uk/~clare/Lockyer/helium.html }}</ref> === ವಾಯುಮಂಡಲ === [[ಚಿತ್ರ:Solar eclips 1999 4 NR.jpg|thumb|right|ಸೂರ್ಯನ ಪೂರ್ಣ [[ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ|ಗ್ರಹಣ]]ವಾದಾಗ, ಸೂರ್ಯನ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಹಳ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.]] ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಹೊರಗಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ''ಸೌರ ವಾಯುಮಂಡಲ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೂರದರ್ಶಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಈ ವಾಯುಮಂಡಲವು ೫ ಮುಖ್ಯ ವಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ''ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ ವಲಯ'', [[:en:chromosphere|ವರ್ಣಗೋಳ]], [[:en:solar transition region|ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ]], [[:en:corona|ಪ್ರಭಾವಲಯ]], ಮತ್ತು [[:en:heliosphere|ಸೌರಗೋಳ]]. ವಿರಳವಾದ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲವಾದ ಸೌರಗೋಳವು [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊನ]] ಕಕ್ಷೆಯಿಂದಾಚೆ [[:en:heliosphere|ಸೌರವಿರಾಮ]]ದವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸೌರವಿರಾಮದಲ್ಲಿ ಇದರಿಂದ ಒಂದು ಸ್ಫುಟವಾದ [[:en:shock wave|ಅಘಾತ ತರಂಗ]]ವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವರ್ಣಗೋಳ, ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಲಯಗಳು ಮೇಲ್ಮೈಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಯಾಗಿವೆ; ಇದರ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಸುಮಾರು ೫೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಮೇಲೆ ಇದ್ದು ಸುಮಾರು ೪,೦೦೦&nbsp;[[:en:Kelvin|ಕೆ.]] ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿರುವ ಪದರವು ಸೂರ್ಯನ ಅತಿ ತಣ್ಣಗಿರುವ ವಲಯ. ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ ವಲಯವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸೂರ್ಯನ ಈ ಪದರವು [[:en:carbon monoxide|ಇಂಗಾಲದ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್]] ಮತ್ತು ನೀರಿನಂತ ಸರಳ ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ತಣ್ಣಗಿದೆ. ಈ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಈ ಪದರದ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪ ವಲಯದ ಮೇಲೆ ೨,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದಪ್ಪವಿರುವ ತೆಳುವಾದ ಒಂದು ಪದರವಿದೆ. [[:en:solar eclipse|ಸೂರ್ಯನ ಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹಣ]]ದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದ ಹೊಳಪಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ವಲಯಕ್ಕೆ ''ವರ್ಣಗೋಳ'' ಎಂದು ಹೆಸರು. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಎತ್ತರದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸುಮಾರು ೧೦೦,೦೦೦-ಕೆ. ಗಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. [[:en:chromosphere|ವರ್ಣಗೋಳ]]ದ ಹೊರಗಿರುವ [[:en:solar transition region|ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ೧೦೦,೦೦೦ ಕೆ. ಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಲಯದ ತಾಪಮಾನದ ಹತ್ತಿರ ಕ್ಕೆ (೧೦ ಲಕ್ಷ ಕೆ. ಗಳ ಬಳಿಗೆ) ಏರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ [[:en:helium|ಹೀಲಿಯಂ]]ನ [[:en:ionization|ಅಯಾನೀಕರಣ]]ವಾಗಿ ಅದರ [[:en:phase transition|ರೂಪ ಪರಿವರ್ತನೆ]]ಯು ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ, ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಏರಿಕೆಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿವರ್ತನಾ ವಲಯವು ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರದೆ, ನಿರಂತರವಾದ ಗೊಂದಲದ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಲಯವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಹಿಸುವ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಈ ವಲಯವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಸೂರ್ಯನಿಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಹೊರ-ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಭಾವಲಯ ಎಂದು ಹೆಸರು. [[ಸೌರಮಂಡಲ]] ಮತ್ತು [[:en:heliosphere|ಸೌರಗೋಳ]]ವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುವ [[:en:solar wind|ಸೌರ ಮಾರುತ]]ದ ಜೊತೆ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಒಂದಾಗುತ್ತದೆ (ಅಂದರೆ, ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಸ್ಫುಟವಾದ ಯಾವುದೇ ಮಿತಿರೇಖೆಯಿಲ್ಲ). ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಬಳಿಯಿರುವ ಕೆಳ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ಸುಮಾರು ೧೦^೧೪ ಮೀ^−೩−೧೦^೧೬ ಮೀ.^−೩ ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿದೆ (ಸಾಗರದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸುಮಾರು ೨×೧೦^೨೫ ಮೀ.^−೩ ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ) ಪ್ರಭಾವಲಯದ ತಾಪಮಾನವು ಹಲವು ಲಕ್ಷ ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಭಾವಲಯದ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಇನ್ನೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ [[:en:magnetic reconnection|ಒಡನಾಟ]]ದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಶಾಖೋತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. [[:en:heliosphere|ಸೌರಗೋಳ]]ವು ಸುಮಾರು ೨೦ ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳಿಂದ (0.1&nbsp;AU) ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರತುದಿಯವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ವಾಯು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳು [[:en:Alfven wave|ಆಲ್ಫ್‌ವೆನ್ ತರಂಗ]]ಗಳಿಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸಲಾರವು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸೌರಗೋಳದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಬಲಗಳು ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಆಕಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಸೌರಮಾರುತವು [[:en:Parker spiral|ಸುರುಳಿ]]ಯಾಕಾರದ ಸೌರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ೫೦ AUಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[:en:heliopause|ಸೌರವಿರಾಮ]]ವನ್ನು ತಲುಪುವವರೆಗೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ, ಸೌರವಿರಾಮದ ಒಂದು ಭಾಗವೆನ್ನಲಾದ [[:en:shock front|ಆಘಾತ ತರಂಗ]]ವೊಂದರ ಮೂಲಕ [[:en:Voyager program|ವಾಯೇಜರ್ ೧ ಶೋಧಕ]]ವು ಹಾದುಹೋಯಿತು. ಸೌರವಿರಾಮವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಈ ಎರಡೂ ಶೋಧಕಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿ ಕಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡವು.<ref>[http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16394 The Distortion of the Heliosphere: our Interstellar Magnetic Compass] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511052656/http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16394 |date=2020-05-11 }}</ref> == ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == === ಸೌರಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೌರಾವರ್ತ === ಸೂಕ್ತವಾದ ಸೋಸಕಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ ತಕ್ಷಣ ಕಂಡುಬರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳು ಒಂದು. ಇವು ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಗಾಢವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಸೌರಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಕಾಂತೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು [[:en:convection|ಸಂವಹನೆ]]ಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಿ, ಬಿಸಿಯಾದ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಶಾಖದ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಪ್ರಭಾವಲಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಿಸಿಮಾಡಿ, [[:en:solar flare|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]] ಮತ್ತು [[:en:coronal mass ejection|ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಪದಾರ್ಥದ ವಿಸರ್ಜನೆ]]ಗಳ ಮೂಲವಾದ [[:en:active region|ಸಕ್ರಿಯ ವಲಯ]]ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಸೌರಕಲೆಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಕಿ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ಅಗಲ ಇರುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Solar-cycle-data.png|thumb|right|ಕಳೆದ ೩೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೌರಾವರ್ತದಲ್ಲಿ ಆದ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮಾಪನ]] ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲೆ ಕಾಣಬರುವ ಸೌರಕಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರದೆ, [[:en:Solar cycle|ಸೌರಾವರ್ತ]] ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ೧೦-೧೨ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆವರ್ತದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಸೌರಕಲೆಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಒಂದೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆವರ್ತವು ಮುನ್ನಡೆದಂತೆ, ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೌರಕಲೆಗಳು ವಿರುದ್ಧವಾದ ಕಾಂತಧ್ರುವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜೋಡಿಗಳಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಪರ್ಯಾಯ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ಧ್ರುವೀಯತೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಒಂದು ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕಾಂತೀಯ ಧ್ರುವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸೌರಕಲೆಯು ಮುಂದಿನ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಂತೀಯ ಧ್ರುವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sunspot-number.png|thumb|right|ಕಳೆದ ೨೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾದ ಸೌರಕಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು: ಇದು ~೧೧ ವರ್ಷಗಳ ಸೌರಾವರ್ತವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] [[:en:space weather|ಅಂತರಿಕ್ಷ ಹವಾಮಾನ]]ದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುವ ಸೌರಾವರ್ತವು ಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸೌರಾವರ್ತದ ಆರಂಭ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ವ್ಯಾಪಿಸುವ ಆವರ್ತಗಳಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೌರಾವರ್ತವು ಹಲವು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತುಹೊಗಿತ್ತೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಸೌರಕಲೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಲಾಯಿತು. [[:en:Little Ice Age|ಅಲ್ಪಾಯುಷಿ ಹಿಮಯುಗ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪ್ ಖಂಡವು ಬಹಳ ತಣ್ಣ ಹವೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು.<ref name="Lean">{{cite journal |last=Lean |first=J. |coauthors=Skumanich A.; White O. |year=1992 |title=Estimating the Sun's radiative output during the Maunder Minimum |journal=Geophysical Research Letters |volume=19 |pages=1591-1594}}</ref> ಮರಗಳ ಕಾಂಡದ [[:en:tree ring|ಉಂಗುರ]]ಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿಂದ ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನ ಅಲ್ಪಾಯುಷಿ ಸೌರಾವರ್ತಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಆವರ್ತಗಳಲ್ಲೂ ತಾಪಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿತ್ತು. == ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು == === ಸೌರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಸಮಸ್ಯೆ === ಹಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾದ ಸೌರ [[:en:electron neutrino|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]]ಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು, ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣದ ೩ನೇ ೧ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದಿತು. ಅಸಮಂಜಸವೆನಿಸುವ ಈ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು [[:en:solar neutrino problem|ಸೌರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಸಮಸ್ಯೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲೆತ್ನಿಸಿದ ವಾದಗಳು, ಸೂರ್ಯನ ಒಳ ತಾಪಮಾನವು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆಯೆಂದೋ, ಅಥವಾ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು [[:en:neutrino oscillation|ಓಲಾಡಿ]], ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗದಂತಹ [[:en:tau neutrino|ಟೌ]] ಮತ್ತು [[:en:muon neutrino|ಮ್ಯುಆನ್]] ರೂಪಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತಿವೆಯೆಂದೋ ಸೂಚಿಸಿದವು.<ref name="Haxton">{{cite journal |last=Haxton |first=W. C. |year=1995 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1995ARA%26A..33..459H&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=The Solar Neutrino Problem |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=33 |pages=459-504}}</ref> ಸೌರ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಮಾಪಿಸಲು [[:en:Sudbury Neutrino Observatory|ಸಡ್ಬರಿ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[:en:Kamiokande|ಕಮಿಯೋಕಂಡೆ]] ಸೇರಿದಂತೆ, ೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಲವು ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕಡೆಗೆ, ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಜಡ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಓಲಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಈ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref name="Schlattl">{{cite journal |last=Schlattl |first=H. |year=2001 |title=Three-flavor oscillation solutions for the solar neutrino problem |journal=Physical Review D |volume=64 |issue=1}}</ref>. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ೩ ವಿಧದ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳನ್ನು ಸಡ್ಬರಿ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ, ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವು ಸೌರ ಮಾದರಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೩ನೇ ೧ಭಾಗ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳು ಮಾತ್ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಬಗೆಯ ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ೩ನೇ ೧ ಅನುಪಾತವು ಕೂಡ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. === ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಉಷ್ಣದ ಸಮಸ್ಯೆ === ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಮೇಲ್ಮೈಯು ([[:en:photosphere|ದ್ಯುತಿಗೋಳ]]) ಸುಮಾರು ೬,೦೦೦ ಕೆ. ಗಳ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ಸೌರ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ಸುಮಾರು ೧,೦೦೦,೦೦೦-ಕೆ. ಗಳ ತಾಪಮಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಇಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನವು, ಇದು ಕೇವಲ ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ನೇರ ಶಾಖದಿಂದಲ್ಲದೆ ಬೇರಾವುದೋ ಶಾಖದ ಮೂಲದಿಂದಲೂ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಕೆಳಗಿರುವ ಸಂವಹನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಚಲನೆಯು ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಾಖವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ತರಂಗ ಶಾಖ - ಸಂವಹನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ, ಗುರುತ್ವ ಮತ್ತು ಕಾಂತೀಯ ತರಗಂಗಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಅಲೆಗಳು ಹೊರ ಚಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಭಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಖದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ. ಎರಡನೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕಾಂತೀಯ ಶಾಖ - ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಚಲನೆಯಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಂತೀಯ ಶಕ್ತಿಯು ಉದ್ಭವವಾಗಿ, [[:en:solar flare|ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ]]ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="Alfven">{{cite journal |last=Alfvn |first=H. |year=1947 |title=Magneto-hydrodynamic waves, and the heating of the solar corona |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=107 |pages=211}}</ref> ಸಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ತರಂಗಗಳು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಶಾಖವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಫ್ವೆನ್ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಉಳಿದು ಬೇರೆಲ್ಲ ತರಂಗಗಳೂ ಪ್ರಭಾವದಿಂದವನ್ನು ತಲುಪುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ವಕ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಚದುರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="Sturrock">{{cite journal |last=Sturrock |first=P. A. |coauthors=Uchida, Y. |year=1981 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1981ApJ...246..331S&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=Coronal heating by stochastic magnetic pumping |journal=Astrophysical Journal |volume=246 |pages=331}}</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ಆಲ್ಫ್‌ವೆನ್ ತರಂಗಗಳು ಪ್ರಭಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಚದುರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರಸ್ತುತದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆಯ ಶಾಖದ ಮೂಲವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ. === ದುರ್ಬಲ ಸೂರ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ === ಸುಮಾರು ೩.೮ ರಿಂದ ೨.೫ ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[:en:Archean|ಅರ್ಕಿಯನ್ ಕಾಲ]]ದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು ಈಗಿನ ಕೇವಲ ೭೫% ಪ್ರಕಾಶತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತೆಂದು ಅದರ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಮಾದರಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇಷ್ಟು ದುರ್ಬಲವಾದ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ನೀರು ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಇದರಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಭೂಮಿಯು ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿತ್ತೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಭೂಮಿಯು, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಈಗಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚೇ ಬಿಸಿಯಾಗಿತ್ತೆಂದೂ, ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಮ್ಮತವೆಂದರೆ: ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಈಗಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[:en:greenhouse gas|ಹರಿತ್‌ಗೃಹ ಅನಿಲ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು (ಉದಾ: [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:ammonia|ಅಮೋನಿಯಾ]]). ಈ ಅನಿಲಗಳು ಶಾಖವನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ಭೂಮಿಯ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು.<ref name="Kasting">{{cite journal |last=Kasting |first=J. F. |coauthors=Ackerman, T. P. |year=1986 |title=Climatic Consequences of Very High Carbon Dioxide Levels in the Earths Early Atmosphere |journal=Science |volume=234 |pages=1383-1385}}</ref> == ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Heliospheric-current-sheet.gif|thumb|right|[[:en:interplanetary medium|ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ [[:en:Plasma (physics)|ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ]]ದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ [[:en:heliospheric current sheet|ಸೌರಗೋಳ ಪ್ರವಾಹ ತೆರೆ]]ಯು ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರಭಾಗಗಳವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ [http://quake.stanford.edu/~wso/gifs/HCS.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060901124602/http://quake.stanford.edu/~wso/gifs/HCS.html |date=2006-09-01 }} ]] ಅದರ ವಿಪರೀತ ತಾಪಮಾನದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳೂ ಅನಿಲ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ [[:en:Plasma (physics)|ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ]] ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ. ಇದರಿಂದ, ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ ಪರಿಭ್ರಮಣವು (ಸುಮಾರು ೨೫ ದಿನಗಳು) ಅದರ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ (ಸುಮಾರು ೩೫ ದಿನಗಳು) ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಅಕ್ಷಾಂಶಗಳ ಭೇದಾತ್ಮಕ ಪರಿಭ್ರಮಣದಿಂದ ಅದರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ರೇಖೆಗಳು ತಿರುಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ತಿರುಚಿಕೊಂಡ ಕಾಂತ ರೇಖೆಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಕುಣಿಕೆಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿ, [[:en:sunspot|ಸೌರಕಲೆ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ತಿರುಚುವಿಕೆಯಿಂದ [[:en:solar dynamo|ಸೌರ ಉತ್ಪಾದಕ]]ವು ಉಂಟಾಗುವುದಲ್ಲದೆ, ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಸುಮಾರು ೧೧ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ, ೧೧-ವರ್ಷಗಳ [[:en:sunspot cycle|ಸೌರಾವರ್ತ]]ವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. [[:en:interplanetary medium|ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನ [[:en:rotating magnetic field|ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ಪ್ರಭಾವವು [[:en:heliospheric current sheet|ಸೌರಗೋಳದ ಪ್ರವಾಹ ತೆರೆ]]ಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ತೆರೆಯು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಟಿರುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಬಳಿ ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕಿರುವ ಶಕ್ತಿಗೂ ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾವೇ ಕಾರಣ. ಅಂತರಿಕ್ಷವು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ವಾತವಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ೧೦^−೪ [[:en:tesla (unit)|ಟೆಸ್ಲ]] ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ದೂರದ ಘನಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮಾನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಸುಮಾರು ೧೦^−೧೧ ಟೆಸ್ಲಗಳಷ್ಟು ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಇದು ಸುಮಾರು ೧೦^−೯ ಟೆಸ್ಲಗಳಿರುವಂತೆ ಉಪಗ್ರಹ ಅವಲೋಕನೆಗಳಿಂದ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಾಹಕ ದ್ರವದ (ಉದಾ: ಅಂತರಗ್ರಹ ಮಾಧ್ಯಮ) ಚಲನೆಯು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರವಾಹವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. == ಸೌರ ಅವಲೋಕನೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ == === ಮುಂಚಿನ ಸೂರ್ಯಾಧ್ಯಯನ === [[ಚಿತ್ರ:Solvogn.jpg|thumb|left|[[:en:Trundholm Sun chariot|ಟ್ರಂಡ್ ಹೋಮ್]] ಸೂರ್ಯ ರಥವನ್ನು ಕುದುರೆಯೊಂದು ಎಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಮೂರ್ತಿಯು [[:en:Nordic Bronze Age|ಉತ್ತರ ಯೂರೋಪ್‌ನ ಕಂಚು ಯುಗ]]ದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.]] ತನ್ನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ದಿನವನ್ನೂ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ರಾತ್ರಿಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಒಂದು ಹೊಳಪಿನ ತಟ್ಟೆಯೆಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಮಾನವರು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಹಲವು ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಒಂದು ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಅಲೌಕಿಕ ಸಂಗತಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ]] [[:en:Inca|ಇಂಕಾ]] ಮತ್ತು [[:en:Aztec|ಆಜ್‌ಟೆಕ್]] ನಾಗರಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಪೂಜೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಸೂರ್ಯನಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು [[:en:solstice|ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]ಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದವು (ಇಂತಹ ಕಟ್ಟಡಗಳು [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ]] [[:en:Nabta Playa|ನಬ್ತ ಪ್ಲಯ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ]] [[:en:Stonehenge|ಸ್ಟೋನ್ ಹೆಂಜ್]]ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ); ಮೆಕ್ಸಿಕೊನ [[:en:El Castillo, Chichen Itza|ಎಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲೊ]] ಪಿರಮಿಡ್, ತುಲಾ ಮತ್ತು ಮಕರ [[:en:equinox|ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]ಯಂದು ಸರ್ಪಗಳ ಆಕಾರದ ನೆರಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂತೆ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. === ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಗತಿ === [[ಚಿತ್ರ:Redgiants.svg|thumb|right|ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬೃಹತ್ ದೈತ್ಯ [[:en:Antares|ಅನ್ಟಾರಸ್]]ಗಳ ಹೋಲಿಕೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆಯು ಮಂಗಳದ ಕಕ್ಷೆಯಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಹೋಲಿಕೆಗಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[:en:Arcturus|ಆರ್ಕ್ಟುರಸ್]]ನ್ನೂ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Sun and VV Cephei A.png|thumb|right|ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬೃಹತ್ ದೈತ್ಯ [[:en:VV Cephei|VV Cephei A]]ಗಳ ನಡುವೆ ಹೋಲಿಕೆ (ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಲು ಚಿತ್ರದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸಿ)]] ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗರಲ್ಲಿ [[:en:Ancient Greece|ಗ್ರೀಕ್]] [[:en:philosopher|ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ]] [[:en:Anaxagoras|ಅನಕ್ಸಾಗೊರಸ್]]ನೂ ಸೇರಿದ್ದನು. ಸೂರ್ಯನು ಬೆಂಕಿಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗೋಳವೇ ಹೊರತು, [[:en:Helios|ಹೀಲಿಯೋಸ್]]ನ ರಥವಲ್ಲವೆಂದು ಅವನು ತರ್ಕಿಸಿದನು. ಈ ರೀತಿಯ ಪಾಷಂಡ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಮರಣ ದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇದರ ನಂತರ, [[:en:Pericles|ಪೆರಿಕ್ಲಸ್]]ನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಮ್ಮತಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವಿಜ್ಞಾನಿಯೆಂದರೆ [[:en:Nicolaus Copernicus|ನಿಕೊಲಾಸ್ ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್]]. ಇವನು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಸೂರ್ಯನೇ ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[:en:Galileo|ಗೆಲಿಲಿಯೋ]] [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು]] ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಮಾಡಿ, ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಸೌರಕಲೆಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಅವಲೋಕಿಸಿದನು. ಈ ಕಲೆಗಳು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನಡುವೆ ಇರುವ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿರದೆ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳೆಂದು ಅವನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/galilei_galileo.shtml |title=Galileo Galilei (1564 - 1642) |publisher=BBC |accessdate=2006-03-22}}</ref> [[:en:prism|ಪಟ್ಟಕ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದ [[:en:Isaac Newton|ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್]]ನು, ಬಿಳಿ ಬೆಳಕು ಹಲವು ಬಣ್ಣಗಳ ಬೆಳಕುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆಯೆಂದು ತೋರಿಸಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/newton_isaac.shtml |title=Sir Isaac Newton (1643 - 1727) |publisher=BBC |accessdate=2006-03-22}}</ref> ಸೌರ ವರ್ಣಪಟಲದ ಕೆಂಪು ಭಾಗದ ಹೊರಗಿರುವ [[:en:Infrared|ನಸುಗೆಂಪು]] ಕಿರಣಗಳನ್ನು ೧೮೦೦ರಲ್ಲಿ [[:en:William Herschel|ವಿಲಿಯಂ ಹರ್ಷೆಲ್]] ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html |title=Herschel Discovers Infrared Light |publisher=Cool Cosmos |accessdate=2006-03-22 |archive-date=2012-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225094516/http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html |url-status=deviated |archivedate=2012-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120225094516/http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/classroom_activities/herschel_bio.html }}</ref> ೧೮೦೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೌರ ವರ್ಣಪಟಲದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ವಿಕಸಿಸಿದವು. [[:en:Joseph von Fraunhofer|ಜೋಸೆಫ್ ವಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಹೋಫರ್]]ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ವರ್ಣರೇಖೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಆಧುನಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲದ ಮೊದಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವು ನಿಗೂಢವಾಗಿತ್ತು. ಸೂರ್ಯನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರೊಳಗೆ ಶೇಖರಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಿರಬಹುದೆಂದು [[:en:Lord Kelvin|ಕೆಲ್ವಿನ್]] ಸೂಚಿಸಿದನು.<ref>{{cite journal |last=Thomson |first=Sir William |title=On the Age of the Suns Heat |journal=Macmillan's Magazine |year=1862 |volume=5 |pages=288-293 |url=http://zapatopi.net/kelvin/papers/on_the_age_of_the_suns_heat.html}}</ref> ನಂತರ, ಕೆಲಿವಿನ್ ಮತ್ತು [[:en:Hermann von Helmholtz|ಹೆಲ್ಮ್ ಹೋಲ್ಟ್‌ಜ್]] ಅವರುಗಳು [[:en:Kelvin-Helmholtz mechanism|ಕೆಲ್ವಿನ್-ಹೆಲ್ಮ್ ಹೋಲ್ಟ್ಜ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಇದರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಸೂರ್ಯನು ಕೇವಲ ೨ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ೧೮೯೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Joseph Norman Lockyer|ಜೋಸೆಫ್ ಲಾಕ್ಯರ್]] (ಇವನು ಸೌರ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ಹೀಲಿಯಂನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದನು) ಉಲ್ಕೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಒಂದು ವಾದವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದನು.<ref>{{cite book |last=Lockyer |first=Joseph Norman |title=The meteoritic hypothesis; a statement of the results of a spectroscopic inquiry into the origin of cosmical systems |publisher=Macmillan and Co. |location=London and New York |year=1890 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1890QB981.L78......}}</ref> ೧೯೦೪ರಲ್ಲಿ ಈ ನಿಗೂಢತೆಗೆ ಒಂದು ಪರಿಹಾರವು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯು ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ಮೂಲದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದೂ, ಮತ್ತು [[:en:radioactive decay|ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯವು]] ಈ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವೆಂದೂ [[:en:Ernest Rutherford|ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ರದರ್‌ಫೋರ್ಡ್]] ಸೂಚಿಸಿದನು.<ref>{{Cite web |url=http://www.philosophy.umd.edu/Faculty/LDarden/sciinq/ |title=The Nature of Scientific Inquiry |access-date=2007-01-27 |archive-date=2012-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120817040843/http://www.philosophy.umd.edu/Faculty/LDarden/sciinq/ |url-status=dead }}</ref> ಆದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಸುಳಿವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ-ಶಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ [[:en:E=mc|E=mc²]] ನಿಯಮವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ [[:en:Albert Einstein|ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್ಸ್‌ಟೀನ್]]. ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅಪಾರ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡಗಳಿಂದ, ಜಲಜನಕದ ಅಣುಗಳು ಹೀಲಿಯಂ ಆಗಿ ಬೆಸುಗೆಗೊಂಡು, ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ನಿವ್ವಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಶಕ್ತಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತಿರಬಹುದು ಎಂದು ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Arthur Eddington|ಆರ್ಥರ್ ಎಡ್ಡಿಂಗ್‌ಟನ್]] ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು.<ref>{{cite web |date=2005-06-15 |title=Studying the stars, testing relativity: Sir Arthur Eddington |journal=ESA Space Science |url=http://www.esa.int/esaSC/SEMDYPXO4HD_index_0.html}}</ref> ೧೯೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ [[:en:Subrahmanyan Chandrasekhar|ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] ಮತ್ತು [[:en:Hans Bethe|ಹಾನ್ಸ್ ಬೇತ]] ಅವರು ಈ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವಾದವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದರು. ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬೇತ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಿದನು.<ref name="Bethe">{{cite journal |last=Bethe |first=H. |year=1938 |title=On the Formation of Deuterons by Proton Combination |journal=Physical Review |volume=54 |pages=862-862}}</ref><ref name="Bethe2">{{cite journal |last=Bethe |first=H. |year=1939 |title=Energy Production in Stars |journal=Physical Review |volume=55 |pages=434-456}}</ref> ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ''ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ''<ref>{{cite journal |author=E. Margaret Burbidge; G. R. Burbidge; William A. Fowler; F. Hoyle |title=Synthesis of the Elements in Stars |journal=Reviews of Modern Physics |year=1957 |volume=29 |issue=4 |pages=547-650 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1957RvMP...29..547B}}</ref> ಎಂಬ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನವು, ವಿಶ್ವದ ಬಹುತೇಕ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು ಸೂರ್ಯನಂಥ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಪರಮಾಣು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಮನದಟ್ಟಾಗುವಂತೆ ತೋರಿಸಿತು. == ಸೂರ್ಯನ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಾನಿ == [[ಚಿತ್ರ:SOHO solar flare sun large 20031026 0119 eit 304.png|thumb|right|೩೦.೪ [[:en:nanometer|nm]] [[ತರಂಗಾಂತರ|ತರಂಗಾಂತರದಲ್ಲಿ]] [[:en:helium|He⁺]] [[:en:emission line|ವರ್ಣರೇಖೆ]]ಯ [[ಅತಿನೇರಳೆ]] ಬೆಳಕನ್ನು ಬಳಸಿ [[:en:Solar and Heliospheric Observatory|SOHO]]/EIT [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕವು]] ದಾಖಲಿಸಿದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆ.]] ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಬಹಳ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಹಿತವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ಕಣ್ಣು ಕುಕ್ಕಿದಂತಾಗಿ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಕುರುಡು ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಸುಮಾರು ೪-ಮಿಲಿವ್ಯಾಟ್ ಗಳ ಸೌರಶಕ್ತಿಯು ಅಕ್ಷಿಪಟಲವನ್ನು ಬಿಸಿಮಾಡಿ, ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಅದಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಅತಿನೇರಳೆ ಬೆಳಕು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿನ ಮಸೂರವನ್ನು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಿ, [[:en:cataract|ಕಣ್ಣಿನ ಪೊರೆ]]ಗಳನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡದಿದ್ದರೂ ಆಗಬಹುದು. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ನಿಸ್ತೇಜಗೊಳಿಸುವ [[:en:neutral density filter|ಸೋಸಕ]]ವಿಲ್ಲದೆ, ಬೆಳಕನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ದುರ್ಬೀನಿನಂಥ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುವುದು ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ. ಸೋಸಕಗಳಿಲ್ಲದ ದುರ್ಬೀನುಗಳು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗಿಂತ ೫೦೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕನ್ನು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ, ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ನಾಶಗೊಳಿಸಬಹುದು. ನಡುದಿನದ ಸೂರ್ಯನತ್ತ ಈ ರೀತಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೇ ಕಣ್ಣು ಹಾಯಿಸಿದರೂ ಶಾಶ್ವತ ಕುರುಡು ಉಂಟಾಗಬಹುದು.<ref name="Marsh">{{cite journal |last=Marsh |first=J. C. D. |url=http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1982JBAA...92..257M&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf |title=Observing the Sun in Safety |journal=J. Brit. Ast. Assoc. |year=1982 |volume=92 |pages=6}}</ref> ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನೋಡುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವೆಂದರೆ, ದುರ್ಬೀನನ್ನು ಬಳಸಿ ಸೂರ್ಯನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಂದು ತೆರೆ/ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳಿಸಿ, ಆ ಚಿತ್ರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದು. ಶುಚಿಯಾದ ಅಕ್ಷಿ ಕಾಚಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಣ್ಣ ದೂರದರ್ಶಕ/ದುರ್ಬೀನುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಬೇರೆ ಥರದ ದೂರದರ್ಶಕಗಳು ಇದರಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಬಹುದು. ಕಣ್ಣಿನ [[:en:pupil|ಪಾಪೆ]]ಯು ಕಾಂತಿಯ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವೈದೃಶ್ಯತೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದರಿಂದ, [[:en:solar eclipse|ಸೂರ್ಯನ ಖಂಡ ಗ್ರಹಣ]]ವನ್ನು ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡುವುದು ಅಪಾಯಕರ: ಪಾಪೆಯು ದೃಷ್ಟಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಒಟ್ಟು ಬೆಳಕಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಿಗ್ಗುತ್ತದೆ - ದೃಷ್ಟಿವಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಅತಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತುವಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲಲ್ಲ. ಖಂಡ ಗ್ರಹಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಯನ್ನು ಚಂದ್ರನು ತಡೆಹಿಡಿದರೂ, ದ್ಯುತಿಗೋಳದ ಕಾಣುವ ಭಾಗಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಲ್ಲಿರುವಷ್ಟೇ ಕಾಂತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಗ್ರಹಣದ ಒಟ್ಟು ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಪೆಯು ~೨-ಮಿ.ಮೀ. ಇಂದ ~೬-ಮಿ.ಮೀ.ವರೆಗೆ ಹಿಗ್ಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಬೀಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ೧೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಿ ಅಥವ ಅವುಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ, ವೀಕ್ಷಕನ ದೃಷ್ಟಿವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಕುರುಡು ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.<ref name="Espenak">{{cite web |last=Espenak |first=F. |title=Eye Safety During Solar Eclipses - adapted from NASA RP 1383 Total Solar Eclipse of 1998 February 26, April 1996, p. 17 |url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEhelp/safety.html |accessdate=2006-03-22 |publisher=NASA |archiveurl=https://archive.today/20120716084105/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/safety.html |archivedate=2012-07-16 |url-status=dead }}</ref> ಇದು ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಅನುಭವವಿಲ್ಲದ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ: ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯು ಹಾಳಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. [[ಸೂರ್ಯೋದಯ]] ಮತ್ತು [[ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ|ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಗಳ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ದೂರ ಕ್ರಮಿಸುವುದರ ಕಾರಣ, [[:en:Rayleigh scattering|ರ್ಯಾ‌ಲಿ]] ಮತ್ತು [[:en:mie theory|ಮೀ]] ಚದುರಿಕೆಗಳು ಬೆಳಕನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೂರ್ಯವು ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದಾದಷ್ಟು ಮಂದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಂಜು, ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಧೂಳು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ತೇವಾಂಶಗಳೂ ಬೆಳಕನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಬೆಳಕನ್ನು ಸೋಸುವ ಗಾಜುಗಳು/ವಸ್ತುಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುವ ಬಳಕೆಗಾಗಿಯೇ ರೂಪಿತವಾಗಿರಬೇಕು: ಕೆಲವು ಸೋಸಕಗಳು ಅತಿನೇರಳೆ/ನಸುಗೆಂಪು ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದ್ದು, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟಾಗಬಹುದು. ಹೀರಿಕೊಂಡ ಸೌರಕಾಂತಿಯಿಂದ ಬಿಸಿಯಾಗಿ [[:en:eyepiece|ಅಕ್ಷಿಕಾಚಕ]] ಸೋಸಕಗಳು ಛಿದ್ರವಾಗಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೂರದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ದುರ್ಬೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಸಕವು [[:en:objective lens|ವಸ್ತು ಕಾಚಕ]] ಅಥವಾ [[:en:aperture|ದ್ಯುತಿ ರಂಧ್ರ]]ದ ಮೇಲೆ ಇರಬೇಕು. ಬೆಸುಗೆ ಗಾಜಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಆದರೆ, ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಫಿಲ್ಮ್ ನಸುಗೆಂಪು ಬೆಳಕಿಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾದ್ದರಿಂದ, ಅದನ್ನು ಸೂರ್ಯ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಬಳಸಬಾರದು. [[ಚಿತ್ರ:Sun920607.jpg|right|thumb|ಸೂರ್ಯ]] [[ಚಿತ್ರ:Sun_surface.jpg|right|thumb|ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈ]] ==ಸೂರ್ಯನಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗ== *ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕುತೂಹಲದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ರಹಸ್ಯ ಭೇದಿಸಲು ನಾಸಾ ಹೊಸ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದೆ. ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದ ರಹಸ್ಯ ತಿಳಿಯಲು ಹತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಿದ್ದು, ನಿರಂತರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದೀಗ ನಾಸಾ ನಕ್ಷತ್ರ ಸೂರ್ಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಮಿಷನ್‌ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ರವಾನಿಸುತ್ತಿದೆ. 60 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಸೌರ ಮಾರುತದ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಯುಗೀನ್‌ ಪಾರ್ಕರ್‌ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ‘ಪಾರ್ಕರ್‌ ಸೌರ ಶೋಧನಾನೌಕೆ’ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ನಾಸಾ ತಿಳಿಸಿದೆ. *2018ರ ಜುಲೈ 31ರಂದು ನಾಸಾದ ಕೆನೆಡಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ನೌಕೆ ಉಡಾವಣೆಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ 40 ಲಕ್ಷ ಮೈಲು ದೂರದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಿದೆ. ಈ ನೌಕೆಯು 2500 ಡಿಗ್ರಿ ಪ್ಯಾರಾನಿಟ್‌ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರೊ.ಪಾರ್ಕರ್‌ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/06/01/495919.html 2018ಕ್ಕೆ ಉಡಾವಣೆ;ಸೂರ್ಯನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ನಾಸಾದ ಪಾರ್ಕರ್‌ ನೌಕೆ;1 Jun, 2017]</ref> ಗಿಡ, ಮರ, ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳೆನ್ನದೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣ ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯವಾಗಿದೆ. ==ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣದ ಮಹತ್ವತೆ== ===ಗಿಡಮರಗಳಿಗೆ=== [[File:ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಉತ್ತಮ ಬೆಳವಣಿಗೆ.jpg|thumb|upright|ಹಲಸು-ಮಾವು-ಬೇವು ನಳನಳಿಸುತ್ತಿರುವುದು]] ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಬೀಜ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದು [[ಸಸ್ಯ|ಗಿಡ]]-[[ಮರ]]ವಾಗಿ ಸೊಂಪಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು [[ಮಣ್ಣು]], ನೀರಿನಷ್ಟೇ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣವೂಅವಶ್ಯ. ಎಲ್ಲಾ [[ಸಸ್ಯ]]ಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮ ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸೂರ್ಯ ರಶ್ಮಿ ಬೇಕೇ ಬೇಕು. [[ನೀರು]], [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖವನ್ನು ಹೀರಿ ಅವುಗಳು ಆಹಾರ ತಯಾರಿಸುವ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]] ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಕಿರಣದ ಮಹತ್ವತೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.ಕೆಲವು [[ಪಾಚಿ]], [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿ]]ಗಳಿಗೂ ಸಹ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಹೊರಸೂಸುವ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ವು ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವಾಯುವಾಗಿದೆ. ===ಮಾನವನಿಗೆ=== ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಾನವನಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳಿವೆ.<ref>https://kannada.boldsky.com/health/wellness/2014/6-reasons-why-sunlight-is-good-health-008746.html</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ]] ( ಜೀವಸತ್ವ ಡಿ) ಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸುವ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ನಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಒಡ್ಡುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ [[ಸೂರ್ಯ ನಮಸ್ಕಾರ]]ವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆಯೆಂದು ವೈದ್ಯರೂ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಕರಗಿಸಬಲ್ಲ ಪ್ರೋಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಗುಂಪು ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳು ನಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ, ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಕೊಬ್ಬಿನಂಶವು ಡಿ ವಿಟಮಿನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂಜಾನೆಯ ಮತ್ತು ಸಾಯಂಕಾಲದ ಎಳೆ ಬಿಸಿಲು ನಮ್ಮ [[ಚರ್ಮ]]ಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಚರ್ಮ]]ದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಅಧಿಕವಾಗಿ, [[ರಕ್ತ]]ವೂ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸರಾಗವಾಗಿ [[ರಕ್ತ]] ಸಂಚಾರವಾಗಿ [[ಚರ್ಮ]]ವೂ [[ಆರೋಗ್ಯ]]ಯುತವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.aveeno.com/journal/4-benefits-sun-your-skin-and-well-being</ref> ಅಲರ್ಜಿಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿಯ ರಕ್ತಕಣಗಳು ಅಧಿಕಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಮಾಡಿ ಸೋಂಕು ಬರುವುದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.(ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗಳಾದಾಗ ಸೂರ್ಯ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿದರೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಕಮ್ಮಿಯಾಗಿ ಸೋಂಕು ಬರದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ.) ವಿಟಮಿನ್ ಡಿ [[ಚರ್ಮ]]ವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೂ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ ಕರುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಶಗಳಿಗೆ [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[ರಂಜಕ]]ವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೂಳೆಯ [[ಆರೋಗ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೋ ಪೊರೋಸಿಸ್ ನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]], [[ಮಧುಮೇಹ]], [[ನರಮಂಡಲ]]ದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಡಿ ವಿಟಮಿನ್ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. [[ಇನ್ಸುಲಿನ್]], [[ಶ್ವಾಸಕೋಶ]]ದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/vitamin-d-from-sun</ref> ತಂಪಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಬಿಸಿಲಿನ ಕೊರತೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಖಿನ್ನತೆ]]ಯನ್ನು ದೂರಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ [[ಬಿಸಿಲು]] ಮಿದುಳಿನ ಸಿರೊಟೊನಿನ್ ಎಂಬ ರಸದೂತವನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ.<ref>https://www.healthline.com/health/depression/benefits-sunlight</ref>[[ನಿದ್ರೆ]]ಗೆ,[[ಹೃದಯ]]ಕ್ಕೆ, [[ರಕ್ತದೊತ್ತಡ]], ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಗಳಿಗೂ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿವೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಕಿರಣಗಳು ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಾದ ( [[ಮೈಟೋಕಾಂಡ್ರಿಯನ್]]) ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ]]ದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ನೀಲಿ ಬೆಳಕು [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ]]ದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ನೇರಳಾತೀತ [[ಬೆಳಕು]]/ [[ವಿಕಿರಣ]]ವು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದೇಹಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಮಧುಮೇಹ]] ಬರದಂತೆ ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣ ಮೆಲಟೋನಿನ್ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದರಿಂದಾಗಿ, ನಿದ್ರೆಗೂ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>https://kannada.news18.com/news/lifestyle/health-benefits-of-sunlight-amk-ssd-669785.html{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳ [[ಕಾಮಾಲೆ]] ರೋಗಕ್ಕೆ, ಸೂರ್ಯನ ಎಳೆಯ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಶಿಶುಗಳ ದೇಹವನ್ನು ಒಡ್ಡಿದರೆ ಅದುವೇ [[ಔಷಧ]]ವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡವರಿಗೂ ಸಹ ಸೂರ್ಯಸ್ನಾನದಿಂದ [[ಮನಸ್ಸು]]- [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ದೇಹ ]][[ಆರೋಗ್ಯ]]ಯುತವಾಗುತ್ತದೆ.ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ [[ಚರ್ಮ]]ವು ಕಪ್ಪಾಗುವುದು(ಟ್ಯಾನಿಂಗ್) ಸರಿ.ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆ ಸಲ್ಲ. ದೇಹದ ಹಲವಾರು ಅಗತ್ಯತೆಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ [[ನಾಯಿ]], [[ಬೆಕ್ಕು]]ಗಳು ಸಹ [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಸರಿಯಿರದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲಲ್ಲಿ ಮಲಗಿ [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ===ಆಹಾರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ=== [[File:ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿದ ಹಣ್ಣುಗಳು.jpg|thumb|upright|ಒಣಗಿದ/ಒಣಗುತ್ತಿರುವ ಹಣ್ಣುಗಳು]] ಕೆಲವೊಂದು [[ಹಣ್ಣು]]-ಕಾಯಿಪಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿಟ್ಟರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಮಯ ಹಾಳಾಗದೆಯೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ವಿಧ ವಿಧದ [[ಹಪ್ಪಳ]], ಸಂಡಿಗೆ, ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣಿನ ರಸದಿಂದ ಮಾಡುವ ಮಾಂಬಳ, ಬಾಳುಕ್ಕು ಮೆಣಸುಗಳನ್ನು ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ ಒಣಗಿಸಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಹಲಸು]] ( ಹಲಸಿನಕಾಯಿ- ಹಣ್ಣು- ಬೀಜ( ಬೇಯಿಸಿ) [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆ]]ಕಾಯಿ- [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು]], ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಹಳ್ಳಿಯ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಸತ್ವಗಳಿರುತ್ತವೆ. ನಾರಿನಂಶವನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿಸಿ ಮಲಬಧ್ಢತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ. ===ಇತರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು=== [[File:ಕೃಷಿ ಬೆಳೆಗಳು.jpg|thumb|ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ]] ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರು ತಮ್ಮ ಬೆಳೆಗಳಾದ [[ಅಡಿಕೆ]], [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮರ|ತೆಂಗು]], [[ಕರಿಮೆಣಸು|ಕಾಳುಮೆಣಸು]], [[ಕಾಫಿ]]ಬೀಜ ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳಾದ [[ಭತ್ತ]], [[ರಾಗಿ]], [[ಗೋಧಿ]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ನೆಲಗಡಲೆ]]ಯೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಬಿಸಿಲಲ್ಲೊಣಗಿಸಿ ರಕ್ಶಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಪಟ್ಟಣ- ಹಳ್ಳಿಗಳೆನ್ನದೆ ಈಗೀಗ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆ, ಆಫೀಸುಗಳ ತಾರಸಿಯ ಮೇಲೆ [[ಸೌರ ಫಲಕ]]ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ ಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಸೌರ ಒಲೆ( ಸೌರ ಕುಕ್ಕರ್)ಯನ್ನು [[ಆಹಾರ]]ವನ್ನು ಬೇಯಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸೌರ ಹಸಿರು ಮನೆ, [[ನೀರು]] ಬಿಸಿಯಾಗಿಸಲು ಸೋಲಾರ್ ವಾಟರ್ ಹೀಟರ್, ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್, [[ಸೌರ ಶಕ್ತಿ]]ಯನ್ನುಪಯೋಗಿಸುವ [[ವಾಹನ]]ಗಳೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ. ಬಳಸಿದರೆ ಮುಗಿಯದಂತಹ ಈ ರೀತಿಯ [[ಇಂಧನ]]-ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ನಮಗೆ,ಪರಿಸರ- [[ಪ್ರಕೃತಿ]]ಗೆ ಹಿತಕರವೂ ಆಗಿದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== [https://www.prajavani.net/320400.html|ಪೂರ್ಣಬಳಕೆ]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==ನೋಡಿ== *[[ಗ್ರಹ]] *[[ಸೌರಮಂಡಲ]] *[[ನಕ್ಷತ್ರ]] *[[ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ]] ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ== *ನಾಸಾದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಶೋದನೆ::[https://www.prajavani.net/technology/science/nasa-mission-touch-sun-559459.html ಸೂರ್ಯನ ಅಧ್ಯನಕ್ಕೆ ನೌಕೆ] *[https://www.space.com/58-the-sun-formation-facts-and-characteristics.html sun] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ}} {{clear}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರ ಶಕ್ತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] [[ವರ್ಗ:ನಕ್ಷತ್ರಗಳು]] 3a9feg8j6092235lnzie92w3qm2g9fq 0 2724 1373273 1355879 2026-05-13T04:45:15Z Kwamikagami 17055 1373273 wikitext text/x-wiki {{ಗ್ರಹ Infobox/ಬುಧ}} '''ಬುಧ''' - [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನಿಗೆ]] ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪವಾದ ಮತ್ತು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ]] ಅತಿ ಸಣ್ಣದಾದ [[ಗ್ರಹ|ಗ್ರಹವಾದ]] ಬುಧವು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಪ್ರತಿ ೮೮ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಸಾಮೀಪ್ಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಖರತೆಯು ಬುಧವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣದಿರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬುಧದ [[:en:apparent magnitude|ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣ]]ವು −೨.೦ ರಿಂದ ೫.೫ ವರೆಗೆ ಇದ್ದರೂ, ನಸುಕಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದನ್ನು ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡಬಹುದು. ಬುಧಗ್ರಹದ ಬಗ್ಗೆ ಇದುವರೆಗೂ ಬಹಳಷ್ಟು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ: ಬುಧವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿದ ಒಂದೇ ಒಂದು ನೌಕೆಯೆಂದರೆ ೧೯೭೪ ಮತ್ತು ೧೯೭೫ ರಲ್ಲಿ ಬುಧದ ಮೇಲ್ಮೈನ ೪೦-೫೦% ಭಾಗದ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ [[:en:Mariner 10|ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೧೦]]. [[:en:impact crater|ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿ]]ಗಳಿರುವ ಕಾರಣ, ಬುಧವು ಹೊರಗಿನಿಂದ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಚಂದ್ರನಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಬುಧಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಾಯುಮಂಡಲವೂ ಇಲ್ಲ. ಈ ಗ್ರಹದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ವಲಯವಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ೧%ರಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಈ ಕಬ್ಬಿಣದ ವಲಯವು ಬುಧದ ಮೇಲೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬುಧದ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು -೧೮೦ ರಿಂದ ೪೩೦°ಸೆ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಕೆಳಗಿರುವ ಬಿಂದುವು ([[:en:subsolar point|subsolar point]]) ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿಯಿರುವ ಕುಳಿಗಳ ಕೆಳಭಾಗಗಳು ಬೇರೆಲ್ಲೆಡೆಗಳಿಗಿಂತ ತಣ್ಣಗಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ನರು ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ರೋಮನ್ ದೇವತೆಯಾದ [[:en:Mercury (mythology)|ಮರ್ಕ್ಯೂರಿ]]ಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಟ್ಟರು (ಬಹುಶಃ ಬುಧವು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ). ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೫ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಗ್ರೀಕ್ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಬುಧವನ್ನು ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಕಾಯಗಳೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಯವು ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಚಂದ್ರನ ಮಗನಾದ ಬುಧನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಚೀನಾ, ಕೊರಿಯಾ, ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ವಿಯತ್‌ನಾಮ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬುಧವನ್ನು ''ಜಲ ನಕ್ಷತ್ರ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಂಚಭೂತಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಯೆಹೂದಿಗಳು ಇದನ್ನು ''ಬಿಸಿಕಾಯದ ನಕ್ಷತ್ರ''ವೆಂದು ಕರೆದರು (ಇಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಕಾಯವು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ). == ರಚನೆ == ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ ೪ [[:en:terrestrial planet|ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬುಧವೂ ಒಂದು. ಅರ್ಥಾತ್: ಭೂಮಿಯಂತೆಯೇ ಬುಧವು ಶಿಲೆ/ಖನಿಜಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ೪೮೭೯ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬುಧವು ಈ ೪ ಘನರೂಪಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಸಣ್ಣದಾಗಿದೆ. ಬುಧವು ೭೦% ಲೋಹ ಮತ್ತು ೩೦% [[:en:silicate|ಸಿಲಿಕೇಟ್]] ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಘನ ಸೆಂ.ಮೀ. ಗೆ ೫.೪೩ ಗ್ರಾಂ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬುಧವು ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ. ಗುರುತ್ವ ಸಂಕ್ಷೇಪಣೆಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಬುಧವು ಭೂಮಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ (ಬುಧದ ಅಸಂಕ್ಷೇಪಿತ ಸಾಂದ್ರತೆ: ೫.೩ಗ್ರಾಂ/ಪ್ರತಿ ಘನ ಸೆಂ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ ೪.೪ಗ್ರಾಂ/ಪ್ರತಿ ಘನ ಸೆಂ.ಮೀ.<ref>http://astrogeology.usgs.gov/Projects/BrowseTheGeologicSolarSystem/MercuryBack.html</ref> === ಆಂತರಿಕ ರಚನೆ: ಒಳಭಾಗ, ನಡುಭಾಗ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಪದರ === [[ಚಿತ್ರ:Mercury Internal Structure.svg|thumb|left|ಬುಧದ ದೊಡ್ಡ ಒಳಭಾಗದ ಚಿತ್ರ]] ಬುಧದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿಂದ ಅದರ ಆಂತರಿಕ ರಚನಾ ವಿವರಗಳನ್ನು ತಾರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಭೂಮಿಯ ಅಧಿಕ ಸಾಂದ್ರತೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣ ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷೇಪಣೆ. ಆದರೆ, ಬುಧವು ಭೂಮಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದು ಹಾಗೂ ಅದರ ಒಳಭಾಗವು ಭೂಮಿಯಷ್ಟು ಇಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಕೂಡಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಬುಧಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆ ಬರಲು ಅದರ ಒಳಭಾಗವು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಹಾಗೂ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು<ref>Lyttleton, R. A. (೧೯೬೯), ''On the Internal Structures of Mercury and Venus'', Astrophysics and Space Science, v.೫, p.೧೮</ref>. ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಬುಧದ ಒಳಭಾಗವು ಅದರ ೪೨%ರಷ್ಟು ಗಾತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ (ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗವು ಭೂಮಿಯ ಬರೀ ೧೭%ಗಾತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ). ಬುಧದ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ೬೦೦ಕಿ.ಮೀ. ದಪ್ಪವಿರುವ ಒಂದು [[:en:mantle (geology)|ನಡುಭಾಗ]]ವು ಆವರಿಸಿದೆ. ಬುಧದ ಇತಿಹಾಸದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದಗಲದ ಒಂದು ಆಕಾಶಕಾಯವು ಬುಧದ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ, ಬುಧದ ನಡುಭಾಗದ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ನಾಶಪಡಿಸಿ, ಒಂದು ತೆಳುವಾದ ನಡುಭಾಗವನ್ನು ಬುಧದ ಮೇಲೆ ಬಿಟ್ಟುಹೋಯಿತೆಂದು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref name="Benz">Benz, W., Slattery, W. L., Cameron, A. G. W. (೧೯೮೮), ''Collisional stripping of Mercury's mantle'', Icarus, v. ೭೪, p. ೫೧೬-೫೨೮.</ref> (ಪರ್ಯಾಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ/ವಾದಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ). ಬುಧದ [[:en:crust (geology)|ಮೇಲ್ಪದರ]]ವು ೧೦೦–೨೦೦ಕಿ.ಮೀ. ದಪ್ಪವಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಬುಧದ ಮೇಲ್ಮೈನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಒಂದು ಬಹಳ ವಿಶಿಷ್ಟ್ರವಾದ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಹಲವಾರು ದಿಣ್ಣೆಯ ಸಾಲುಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನೂರಾರು ಕಿ.ಮೀ.ಉದ್ದವಿವೆ. ಬುಧದ ಮೇಲ್ಮೈ ಘನೀಕೃತವಾದ ನಂತರ, ಒಳ ಮತ್ತು ನಡುಭಾಗಗಳು ತಣ್ಣಗಾಗುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ದಿಣ್ಣೆಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ<ref>Schenk P., Melosh H.J. (೧೯೯೪), ''Lobate Thrust Scarps and the Thickness of Mercury's Lithosphere'', Abstracts of the ೨೫th Lunar and Planetary Science Conference, ೧೯೯೪LPI....೨೫.೧೨೦೩S</ref> ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ ಬೇರಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಹಕ್ಕಿಂತ ಬುಧದ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಕಬ್ಬಿಣಾಂಶವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬುಧದ ಈ ರೀತಿಯ ಅಧಿಕವಾದ ಲೋಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಹಲವಾರು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾರವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿರುವ ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, ಬುಧವು ಆದಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಲ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವಷ್ಟೇ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಲೋಹ-ಸಿಲಿಕೇಟ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅದರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತದ ೨.೫ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಇತ್ತು; ಆದರೆ, ಸೌರಮಂಡಲದ ಇತಿಹಾಸದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಬುಧದ ೬ನೇ ೧ ಪಾಲು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯುಳ್ಳ, ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಆಕಾಶಕಾಯವು ಬುಧವನ್ನು ಅಪ್ಪಳಿಸಿತು. ಈ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯು ಬುಧದ ಮೇಲಿದ್ದ ಹೊರ ಮತ್ತು ನಡುಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ನಾಶಮಾಡಿ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿದೆ.<ref name="Benz" /> ಭೂಮಿಯ ಚಂದ್ರನ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಲೂ ಇಂಥದೇ ಒಂದು ವಾದವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗ್ಗಿದೆ (''[[:en:giant impact theory|ಬೃಹತ್ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ವಾದ]]ವನ್ನು ನೋಡಿ''). ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ [[:en:solar nebula|ಸೌರ ಜ್ಯೋತಿಪಟಲ]]ದಿಂದ ಬುಧವು ಮೂಡಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬುಧಕ್ಕೆ ಪ್ರಸ್ತುತದ ೨ರಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಇದ್ದಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸೂರ್ಯನು ಮುದುಡಿ ಸಂಕ್ಷೇಪಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಬುಧನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ೨೫೦೦ ರಿಂದ ೩೫೦೦ ಕೆಲ್ವಿನ್, ಅಥವಾ ೧೦೦೦೦ ಕೆಲ್ವಿನ್‌ನಷ್ಟೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಈ ತಾಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬುಧದ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿನ ಬಹಳಷ್ಟು ಶಿಲೆಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಇಂಗಿಹೋಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ರೀತಿ ಇಂಗಿದ ಧೂಳನ್ನು [[:en:solar wind|ಸೌರ ಮಾರುತ]]ಗಳು ಬೀಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದಿರಬಹುದು.<ref>Cameron, A. G. W. (೧೯೮೫), ''The partial volatilization of Mercury'', Icarus, v. ೬೪, p. ೨೮೫-೨೯೪.</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, ಬುಧವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಣಗಳ ಮೇಲೆ [[:en:solar nebula|ಸೌರ ಮಾರುತ]]ವು [[:en:drag (physics)|ಸೆಳೆತ]]ವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ, ಹಗುರವಾದ ಕಣಗಳನ್ನು ಬುಧದಿಂದ ದೂರ ಕರೆದೊಯ್ದಿತು.<ref>Weidenschilling S.J. (೧೯೮೭), ''Iron/silicate fractionation and the origin of Mercury'', Icarus, v. ೩೫, p. ೯೯-೧೧೧</ref> ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವೂ ಬುಧದ ಮೇಲ್ಮೈನ ರಚನೆಯನ್ನು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಮುನ್ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂಬರುವ ಎರಡು ಯಾತ್ರೆಗಳಾದ [[:en:MESSENGER|MESSENGER]] ಮತ್ತು [[:en:BepiColombo|BepiColombo]]ಗಳು ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಬುಧ ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. === ಮೇಲ್ಮೈ === ಬುಧದ ಮೇಲ್ಮೈ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈನಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಚಂದ್ರನಂತೆ ಬುಧದ ಮೇಲೂ [[:en:Lunar mare|ಸಾಗರದಂಥ ಸಮತಳ]]ಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಇವೆರಡರಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕುಳಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ಬುಧದ ಮೇಲ್ಮೈ ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಯಾವುದೇ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಬುಧದತ್ತ ಕೆಲವೇ ಹಾಗೂ ಮಾನವರಹಿತ ಯಾತ್ರೆಗಳು ನಡೆದಿರುವ ಕಾರಣ, ಅದರ [[:en:geology of Mercury|ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]ವು ಬೇರೆ ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳ ಭೂವಿಜ್ಞಾನದಷ್ಟು ಅರ್ಥವಾಗಿಲ್ಲ. ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ: * [[:en:Albedo|ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶ]] ಲಕ್ಷಣಗಳು — ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಲಿಗಿಂತ ಎದ್ದುಕಣ್ವಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುವ ವಲಯಗಳು. * [[:en:Dorsum|Dorsum]] — [[:en:ridge|ದಿಣ್ಣೆ]]ಗಳು (''[[:en:List of ridges on Mercury|ಬುಧದ ಮೇಲೆ ದಿಣ್ಣೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]''ಯನ್ನು ನೋಡಿ) * [[:en:Montes|Montes]] — ಪರ್ವತಗಳು (''[[:en:List of geological features on Mercury#Mountains|ಬುಧದ ಮೇಲೆ ಪರ್ವತಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]''ಯನ್ನು ನೋಡಿ) * [[:en:Planitia|Planitiae]] — ಸಮತಳಗಳು (''[[:en:List of plains on Mercury|ಬುಧದ ಮೇಲೆ ಸಮತಳಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]''ಯನ್ನು ನೋಡಿ) * [[:en:Rupes]] — [[escarpment|scarps]] (''see [[:en:List of scarps on Mercury]]'') * [[:en:Vallis|Valles]] — [[valley]]s (''[[:en:List of valleys on Mercury|ಬುಧದ ಮೇಲೆ ಕಣಿವೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]''ಯನ್ನು ನೋಡಿ) ಬುಧವು ರೂಪುಗೊಂಡ ಮತ್ತು ತದನಂತರದಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧೂಮಕೇತುಗಳು ಮತ್ತು ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಕಾಯಗಳು ಬುಧವನ್ನು ಭಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದವು. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಕುಳಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಲವು ಸುಮಾರು ೩೮ ಲಕ್ಷ ವರ್ಶಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಆಕಾಶಕಾಯಗಳನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಲು ಬೇಕಾದ ವಾಯುಮಂಡಲವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬುಧದ ಮೇಲ್ಮೈ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕುಳಿಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಯಿತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬುಧದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳೂ ತಮ್ಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದವು; ಗ್ರಹದ ಒಳಗಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದ [[:en:magma|ಶಿಲಾದ್ರವ]]ವು [[:en:Caloris Basin|:en:Caloris Basinನಂಥ]] ಸಮತಳಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸಿ, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸುವಂಥ ನಯವಾದ ಸಮತಳಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Mercury Caloris-Basin.jpg|thumb|right|Mercury's [[:en:Caloris Basin]] is one of the largest impact features in the Solar System.]] ಬುಧದ ಕುಳಿಗಳ ವ್ಯಾಸವು ಕೆಲವೇ ಮೀ.ಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ನೂರಾರು ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಈಗ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ೧೩೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸವಿರುವ Caloris Basin ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕುಳಿಯಾಗಿದೆ. Caloris Basin ನನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಇದು ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಿಂತ ೨ಕಿ.ಮೀ.ಯಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ [[:en:lava|ಲಾವಾ]] ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. Caloris Basin ನ ಕೆಳಗೆ "ವಿಚಿತ್ರ ಭೂಮಿ" ("Weird Terrain") ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಉಬ್ಬುತಗ್ಗಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ವಲಯವಿದೆ. ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರದಿರುವ ಈ ಭೂಮಿಯ ಉಗಮವು, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯಿಂದುಂಟಾದ ಆಘಾತ ತರಂಗಗಳು ಗ್ರಹದ ಮೇಲ್ಮೈ ಸುತ್ತ ಚಲಿಸಿ ಪುನಃ Basinನ ಕೆಳಗೆ ಒಟ್ಟುಸೇರಿದಾಗ ಉಂಟಾದ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಆಯಿತೆಂದು ಶಂದಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>Schultz P.H., Gault D.E. (೧೯೭೫), ''Seismic effects from major basin formations on the moon and Mercury'', The Moon, vol. ೧೨, Feb. ೧೯೭೫, p. ೧೫೯-೧೭೭</ref> ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಈ ಉಬ್ಬುತಗ್ಗಿನ ಭೂಮಿಯು ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯು ಹೊರಹಾಕಿದ ವಸ್ತುಗಳು ಪುನಃ ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿದಾಗ ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತೆಂದೂ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Mercury's 'Weird Terrain'.jpg|thumb|left|The so-called "Weird Terrain" was formed by the [[:en:Caloris Basin]] impact at its antipodal point.]]ಬುಧದ ಸಮತಳಗಳು ಎರಡು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವು: ಈಚೆಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಸಮತಳಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕುಳಿಗಳು ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇವುಗಳು ಬಹುಶಃ ಲಾವಾ ಪ್ರವಾಹವು ಮುಂಚೆಯಿದ್ದ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದಾಗ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಬುಧದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಸಮತಳಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒತ್ತಡದಿಂದುಂಟಾದ ಮಡಿಕೆಗಳು. ಗ್ರಹದ ಒಳಭಾಗವು ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಕುಚಿಸಿ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನೂ ಬಗ್ಗಿಸಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಕುಳಿಗಳು, ಸಮತಳಗಳು, ಮತ್ತಿತರ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಮಡಿಕೆಗಳು ಕಾಣಿಸುವುದರಿಂದ, ಇವು ಇತ್ತೀಚ್ಗೆ ಉಂಟಾದ ಮಡಿಕೆಗಳೆಂದು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು.<ref>Dzurisin D. (೧೯೭೮), ''The tectonic and volcanic history of Mercury as inferred from studies of scarps, ridges, troughs, and other lineaments'', Journal of Geophysical Research, v. ೮೩, p. ೪೮೮೩-೪೯೦೬</ref> ಬುಧದ ಮೇಲ್ಮೈ ಬಗ್ಗುವುದಕ್ಕೆ [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನ]] ಗುರುತ್ವ ಬಲದಿಂದುಂಟಾದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗ್ಳೂ ಒಂದು ಕಾರಣ—ಬುಧದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಬಲವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಚಂದ್ರನ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಬಲಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ೧೭% ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>Van Hoolst, T., Jacobs, C. (೨೦೦೩), ''Mercury's tides and interior structure'', Journal of Geophysical Research, v. ೧೦೮, p. ೭.</ref> [[ಚಂದ್ರ|ಚಂದ್ರನಂತೆಯೇ]] ಬುಧದ ಮೇಲ್ಮೈ ಬಹುಶಃ [[:en:space weathering|ಸವೆತ]]ದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದೆ. [[:en:Solar wind|ಸೌರ ಮಾರುತ]] ಮತ್ತು [[:en:micrometeorite|ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಉಲ್ಕೆ]]ಗಳ ಧಾಳಿಯು [[:en:albedo|ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶ]]ವನ್ನು ಕಪ್ಪಾಗಿಸಿ ಮೇಲ್ಮೈನ ಪ್ರತಿಫಲನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ. ಬುಧದ ಸರಾಸರಿ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ೧೭೮.೯°ಸೆ.ಯಾದರೂ, ವಾಯುಮಂಡಲವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಇಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು -೧೮೩.೨° ಯಿಂದ ೪೨೬.೯° ಸೆ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ತಾಪಮಾನವು ೧೫೦ ಕೆಲ್ವಿನ್‌ನಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬುಧನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ೬.೫ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ [[:en:solar constant|ಸೌರ ಸ್ಥಿರ]]ದ ಪ್ರಮಾಣವು ಪ್ರತಿ ಚ.ಮೀ. ಗೆ ೯೧೩೦ ವ್ಯಾಟ್‌ಗಳು. ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೂ, ಬುಧದ ಮೇಲೆ ಮಂಜಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಅವಲೋಕನೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿಯಿರುವ ಕೆಲವು ಆಳವಾದ ಕುಳಿಗಳ ಕೆಳಭಾಗಗಳು ಎಂದೂ ಸೂರ್ಯಕಿರಣವನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಈ ಎಡೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ಬುಧದ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ. ನೀರು ಮತ್ತು ಮಂಜು [[:en:radar|ರೆಡಾರ್]] ಅಲೆಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತವೆ, ಹಾಗೂ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೆಡಾರ್ ಪ್ರತಿಫಲನವಿರುವುದು ಅವಲೋಕನೆಗಳಿಂದ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>Slade M.A., Butler B.J., Muhleman D.O. (1992), ''Mercury radar imaging - Evidence for polar ice'', Science, v. 258, p. 635-640.</ref> ಈ ಪ್ರತಿಫಲನಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ವಸ್ತುಗಳು ಕಾರಣವಿರಬಹುದಾದರೂ, ಮಂಜು ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಭವನೀಯ ಕಾರಣವೆಂದು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಹಿಮಾವೃತ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ಮೀಟರ್‌ಗಳ ದಪ್ಪನಾದ ಹಿಮವಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಲಯಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸುಮಾರು 10¹⁴–10¹⁵ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ. ನೀರನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿವೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ [[:en:Antarctica|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ]] ಹಿಮಪ್ರದೇಶವು ಸುಮಾರು ೪ x ೧೦^೧೮ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ. ನಷ್ಟು ಹಾಗೂ [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ]]ದ ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶವು ಸುಮಾರು ೧೦^೧೬ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ. ನಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಬುಧದ ಮೇಲಿರುವ ಹಿಮದ ಮೂಲವು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಗ್ರಹದ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ನೀರಿನ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ, ಅಥವಾ [[:en:comet|ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳು ತಮ್ಮೊಡನೆ ತಂದ ನೀರು ಈ ಹಿಮದ ಮೂಲವಾಗಿರಬಹುದು.<ref>Rawlins K., Moses J.I., Zahnle K.J. (೧೯೯೫), ''Exogenic Sources of Water for Mercury's Polar Ice'', DPS, v. ೨೭, p. ೨೧೧೨</ref> === ವಾಯುಮಂಡಲ === [[ಚಿತ್ರ:4_Terrestrial_Planets_Size_Comp_True_Color.png|thumb|right|ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಾತ್ರಗಳ ಹೋಲಿಕೆ (ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ): ಬುಧ, [[ಶುಕ್ರ]], [[ಭೂಮಿ]], ಮತ್ತು [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ]]]] ಬುಧವು ಸಣ್ಣ ಗ್ರಹವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಗುರುತ್ವವು ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಗ್ರಹದ ಸುತ್ತ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಸಬಲವಾಗಿಲ್ಲ; ವಿರಳವಾಗಿರುವ ಬುಧದ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಬುಧವು ಸಣ್ಣ ಗ್ರಹವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಗುರುತ್ವವು ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಗ್ರಹದ ಸುತ್ತ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಸಬಲವಾಗಿಲ್ಲ; ವಿರಳವಾಗಿರುವ ಬುಧದ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ [[:en:hydrogen|ಜಲಜನಕ]], [[:en:helium|ಹೀಲಿಯಮ್]], [[:en:oxygen|ಆಮ್ಲಜನಕ]], [[:en:sodium|ಸೋಡಿಯಮ್]], [[:en:calcium|ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[:en:potassium|ಪೊಟಾಷಿಯಂ]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ವಾಯು ಕಣಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ಮೂಲಗಳಿಂದ ಹೊಸ ಕಣಗಳು ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಕಣಗಳು ಬಹುಶಃ [[:en:solar wind|ಸೌರ ಮಾರುತ]]ಗಳಿಂದ ಬುಧಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಂತರ ಪುನಃ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಬುಧದ ಮೇಲ್ಮೈನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ [[:en:Radioactive decay|ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯ]]ವೂ ಹೀಲಿಯಂ, ಸೋಡಿಯಂ ಮತ್ತು ಪೊಟಾಷಿಯಂಗಳ ಒಂದು ಮೂಲ. ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುವ ಕೆಲವು ಉಲ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಅಂಶಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಬಹುಶಃ ಬುಧದ ಮೇಲೂ ನೀರಾವಿ ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ.<ref>Hunten D.M., Shemansky D.E., Morgan T.H. (೧೯೮೮), ''The Mercury atmosphere'', In: Mercury (A೮೯-೪೩೭೫೧ ೧೯-೯೧). University of Arizona Press, p. ೫೬೨-೬೧೨</ref> === ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ === ಬುಧವು ತನ್ನ ಅಕ್ಷದ ಸುತ್ತ ಬಹಳ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ (ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು ೧%ನಷ್ಟು) ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ. ಬುಧದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಂತೆಯೇ, ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ದ್ರವೀಕೃತ ಒಳಭಾಗದಿಂದ, ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ಬುಧದ ಒಳಭಾಗವು ಇನ್ನೂ ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿದೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.<ref>Spohn, T., Breuer, D. (೨೦೦೫), ''Core Composition and the Magnetic Field of Mercury'', American Geophysical Union, Spring Meeting ೨೦೦೫</ref> ಬುಧದ ಕಕ್ಷೀಯ ಕೇಂದ್ರ ಚ್ಯುತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು, ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಬಹುಶಃ ಇನ್ನೂ ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಬುಧದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಹಿಂದಿನ [[:en:dynamo theory|ಡೈನಮೋ ಪರಿಣಾಮ]]ದ ಅವಶೇಷವಾಗಿ ಉಳಿದಿರಬಹುದು. ಈಗ ನಿಂತುಹೋಗಿರುವ ಡೈನಮೋ ಪರಿಣಾಮವು ಬುಧದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಘನೀಕೃತ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿಸಿರಬಹುದು. ಬುಧದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು [[:en:solar wind|ಸೌರ ಮಾರುತ]]ವನ್ನು ಗ್ರಹದ ಸುತ್ತ ಬಗ್ಗಿಸುವಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸೌರಮಾರುತಗಳಿಗೆ ಅಭೇದ್ಯವಾದ [[:en:magnetosphere|ಕಾಂತಗೋಳ]]ವೊಂದನ್ನು ಬುಧದ ಸುತ್ತ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಿಂತ ಇದು ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಸೌರಮಾರುತಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲಾಗದಷ್ಟು ನಿಶ್ಶಕ್ತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಂತಗೋಳವೂ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. == ಕಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಪರಿಭ್ರಮಣ == {| align=left width=235 style="margin-right:5px; border: 1px solid #cccccc" | bgcolor=black | [[ಚಿತ್ರ:ThePlanets_Orbits_Mercury_PolarView.svg|frameless|ಬುಧದ ಕಕ್ಷೆ (ಹಳದಿ).]] [[ಚಿತ್ರ:ThePlanets_Orbits_Mercury_EclipticView.svg|frameless|Orbit of Mercury as seen from the ascending node (bottom) and from 10 above (top).]] |} ಸೂರ್ಯನಿಂದ ೪೬,೦೦೦,೦೦೦ ರಿಂದ ೭೦,೦೦೦,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಬುಧವು ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು [[ಕೇಂದ್ರಚ್ಯುತಿ|ಕೇಂದ್ರಚ್ಯುತಿಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಲು ಬುಧಕ್ಕೆ ೮೮ ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಎಡದಲ್ಲಿರುವ ಚಿತ್ರವು ಕೇಂದ್ರಚ್ಯುತಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಬುಧದ ಕಕ್ಷೆಯಷ್ಟೇ [[ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷ|ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷವನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುವ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಯೊಂದನ್ನು ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಪ್ರತಿ ೫ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಹವು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ದೂರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಬುಧವು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದಾಗ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಪರಿಭ್ರಮಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವಿಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಗೋಳಾಕೃತಿಗಳ ಗಾತ್ರಗಳು ಬುಧ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ನಡುವೆಯಿರುವ ಅಂತರಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮಾನುಪಾತದಲ್ಲಿದೆ. ಬದಲಾಗುವ ಈ ಅಂತರ ಮತ್ತು ಬುಧದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣದಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ವವಾದ ೩:೨ [[ಅನುರಣನ|ಅನುರಣನಗಳು]] ಗ್ರಹದ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಜಟಿಲವಾದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿರುವಂತೆ, ಬುಧದ ಕಕ್ಷೆಯು ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯ ಸಮತಳಕ್ಕೆ (the [[:en:ecliptic|ecliptic]]) ೭ ಡಿಗ್ರಿ ಓರೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಬುಧವು ಈ ಸಮತಳವನ್ನು ದಾಟಿಹೋಗುವಾಗ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನಡುವೆ ಇದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ [[ಬುಧ ಸಂಕ್ರಮಣ|ಬುಧ ಸಂಕ್ರಮಣವು]] ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸರಾಸರಿ ೭ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಬುಧವು ಕೇವಲ ೦.೦೧ ಡಿಗ್ರಿಗಳ [[ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆ|ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಎರಡನೇ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಓರೆಯನ್ನು (೩.೧ ಡಿಗ್ರಿಗಳು) ಹೊಂದಿರುವ ಗುರುವಿನ ಓರೆಗಿಂತ ಇದು ೩೦೦ ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ. ಬುಧದ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ನೋಡಿದಾಗ, ಸೂರ್ಯವು [[:en:zenith|ಬಾನನೆತ್ತಿ]]ಯಿಂದ ೧/೧೦೦ ಡಿಗ್ರಿಯ ಆಚೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬುಧದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಕೆಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯವು ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ದೂರ ಏರಿ, ನಂತರ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಮತ್ತೆ ಮುಳುಗುವುದನ್ನು ಒಂದೇ ಬುಧ ದಿನದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಗರಿಷ್ಠ ದೂರವನ್ನು ತಲುಪುವ ಸುಮಾರು ೪ ದಿನಗಳ ಮುನ್ನ, ಬುಧದ ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗವು ಅದರ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣದ ವೇಗದಷ್ಟೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ, ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆಯು ನಿಂತಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಬುಧವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಕನಿಷ್ಠ ದೂರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗವು ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ, ಸೂರ್ಯವು [[ಪ್ರತಿಗಾಮಿ]] ಚಲನೆಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. === ಕಕ್ಷೆಯ ಚಲನೆ === ಬುಧವು ತನ್ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಮೇಲೆ ಚಲಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಬುಧದ ಕಕ್ಷೆಯೇ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಬುಧದ ಕಕ್ಷೆಯ ಚಲನೆಯನ್ನು ([[:en:precession|precession]]) ಕಂಡುಹಿಡಿದಾಗ ಅದನ್ನು [[:en:Newtonian mechanics|ನ್ಯೂಟನ್ನನ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಇನ್ನೂ ನಿಕಟದಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಗ್ರಹವಿರಬಹುದೇನೋ ಎಂಬ ಅನುಮಾನವಿತ್ತು (ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ ಉಬ್ಬಿನಿಂದ ಈ ಚಲನೆಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರಬಹುದೆಂದೂ ಒಂದು ಅನುಮಾನವಿತ್ತು). [[ಯುರೇನಸ್|ಯುರೇನಸ್ನ]] ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲುಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನಾದರಿಸಿ [[ನೆಪ್ಚೂನ್|ನೆಪ್ಚೂನ್ನ]] ಆವಿಷ್ಕಾರವಾದ ಮೇಲಂತೂ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ಈ ಅನುಮಾನಗಳ ಮೇಲೆ ತುಂಬಾ ನಂಬಿಕೆ ಬಂದಿತು. ಸೂರ್ಯನ ನಿಕಟದಲ್ಲಿರಬಹುದೆಂದು ಊಹಿಸಿದ್ದ ಆ ಒಳಗ್ರಹಕ್ಕೆ [[Vulcan (planet)|ವಲ್ಕನ್]] ಎಂದು ಹೆಸರನ್ನೂ ಇಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಐನ್‌ಸ್ಟೀನ್|ಐನ್‌ಸ್ಟೀನ್ನ]] [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಪೇಕ್ಷತಾವಾದ|ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಪೇಕ್ಷತಾವಾದವು]] ಬುಧದ ಕಕ್ಷೆಯ ಈ ಚಲನೆಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾದ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಈ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ [[:en:relativistic mass|ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಹಿಗ್ಗುವಿಕೆ]]ಯು ಕಂಡುಬಂದು, ಐನ್‌ಸ್ಟೀನನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪುರಾವೆಯು ಸಿಕ್ಕಂತಾಯಿತು. ಬುಧವು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅತೀ ಹತ್ತಿರವಿರುವಾಗ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವುದರಿಂದ, ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ, ಗ್ರಹವು ತನ್ನ ಮುಂಚಿನ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ, ಹೊಸದೊಂದು ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ: ಪ್ರತಿ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೪೩ [[ಆರ್ಕ್ ಕ್ಷಣ|ಆರ್ಕ್ ಕ್ಷಣಗಳಷ್ಟು]] ([[:en:arcsecond|arcsecond]]) ಮಾತ್ರ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪರಿಣಾಮವು ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆ: ಶುಕ್ರಕ್ಕೆ ೮.೬ ಆರ್ಕ್ ಕ್ಷಣ, ಭೂಮಿಗೆ ೩.೮, ಮತ್ತು ಮಂಗಳಕ್ಕೆ ೧.೩. ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬುಧದ ಕಕ್ಷೀಯ ಕೇಂದ್ರಚ್ಯುತಿಯು ೦ ಯಿಂದ (ವೃತ್ತಾಕಾರ) ೦.೪೭ರ ವರೆಗೆ [[:en:chaos theory|ಗೊಂದಲಮಯ]]ವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಬುಧದ ೩:೨ ಅನುರಣನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ೩:೨ ಅನುರಣನೆಯು ಬಹಳ ಅಪರೂಪವಾದರೂ, ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರಚ್ಯುತಿಯಿರುವ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಅನುರಣನೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref>Correia, A. C. M., Laskar, J. (೨೦೦೪), ''Mercury's capture into the ೩/೨ spin-orbit resonance as a result of its chaotic dynamics'', Nature, v. ೪೨೯, p. ೮೪೮-೮೫೦.</ref> === ಅಕ್ಷೀಯ ಮತ್ತು ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಗಳ ಅನುರಣನ === [[ಚಿತ್ರ:488px-Mercury's orbital resonance.png|thumb|right| ಬುಧವು ಒಂದು ಪರಿಭ್ಹ್ರಮಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಕ್ಶದ ಸುತ್ತ ೧.೫ ಬಾರಿ ಸುತ್ತುವುದರಿಂದ, ಎರಡು ಪರಿಭ್ರಮಣೆಗಳ ನಂತರ ಅದೇ ಅರ್ಧಗೋಳವು ಮತ್ತೆ ಸೂರ್ಯನತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡುತ್ತದೆ.]] ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಹಿಡಿತದಿಂದ ಬುಧದ ಅಕ್ಷೀಯ ಮತ್ತು ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಗಳು ಒಂದೇ ಕಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬುಧದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಒಂದೇ ಭಾಗವು ಯಾವಾಗಲೂ ಸೂರ್ಯನತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿರುತ್ತದೆ (ಭೂಮಿಯಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ಚಂದ್ರನ ಒಂದೇ ಮುಖ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ) ಎಂದು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಗ್ರಹವು ೩:೨ ಅಕ್ಷೀಯ/ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ೧೯೬೫ರ [[ರೆಡಾರ್]] ಅವಲೋಕನೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು ; ಬುಧದ ಕಕ್ಷೀಯ ಕೇಂದ್ರ ಚ್ಯುತಿಯು ಈ ಅನುರಣನವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಡುತ್ತದೆ. ಬುಧವು ೧:೧ ಅನುರಣನೆಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನಂಬುವುದಕ್ಕೆ ಮೂಲತಃ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಬುಧವು ವೀಕ್ಷಣಾಯೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭ್ಹಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಅದರ ಕಕ್ಷೆಯ ಒಂದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ, ಅದರ ಒಂದೇ ಮುಖವು ಪದೇ ಪದೇ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಬುಧದ ೩:೨ ಅನುರಣನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಬುಧದ ಮೇಲೆ ಒಂದು [[ಸೌರ ದಿನ|ಸೌರ ದಿನವು]] ೧೭೬ ಭೂಮಿ ದಿನಗಳಷ್ತು ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. == ವೀಕ್ಷಣೆ == ಬುಧದ [[ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣ|ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣವು]] -೨.೦ ರಿಂದ ೫.೫ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇದು [[:en:Sirius|ಸಿರಿಯಸ್]]ಗಿಂತ ಕಾಂತಿಯುತವಾಗಿದೆ.<ref>Espenak F., ''Twelve Year Planetary Ephemeris: ೧೯೯೫ - ೨೦೦೬'', NASA Reference Publication ೧೩೪೯ [https://archive.is/20120524184350/sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/mercury2.html%23me2006]</ref> ಸೂರ್ಯನ ಸಾಮೀಪ್ಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಬುಧವು ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಜ್ವಲತೆಯಲ್ಲೇ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಾಲ ಕಳೆದುಹೋಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಬುಧದ ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಜಟಿಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಬುಧವನ್ನು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ಸಂಜೆಯಿರುವ ನಸುಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದವರೆಗೆ ನೋಡಬಹುದು. [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ|ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕಕ್ಕೆ]] ಬುಧವನ್ನು ನೋಡಲಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಚಂದ್ರನಂತೆಯೇ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಬುಧವು [[ಯುತಿ (ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ)|ನೀಚ ಯುತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚಂದ್ರನಂತೆಯೂ, ಮತ್ತು [[ಯುತಿ (ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ)|ಉಚ್ಚ ಯುತಿ]]ದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರನಂತೆಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಎರಡು ಸಮಯಗಳಲ್ಲೂ ಬುಧವು ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೇ ಹುಟ್ಟಿ ಮುಳುಗುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ನೋಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬುಧವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನೀಳತೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಬುಧವು ಸರಾಸರಿ ೧೧೬ ದಿನಗಳಿಗೂಮ್ಮೆ ನೀಚ ಯುತಿಗೆ ಬರುತ್ತದಾದರೂ, ಅದರ ಕಕ್ಷೀಯ ಕೇಂದ್ರಚ್ಯುತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಈ ಕಾಲವಧಿಯು ೧೧೧ ದಿನಗಳಿಂದ ೧೨೧ ದಿನಗಳವರೆಗೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ ಬುಧದ [[ಪ್ರತಿಗಾಮಿ]] ಚಲನೆಯನ್ನು ನೀಚ ಯುತಿಯ ಮುಂಚೆ/ನಂತರ ೮-೧೫ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದು ಸಹ ಬುಧದ ಕಕ್ಷೀಯ ಕೇಂದ್ರಚ್ಯುತಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Mercury_Mariner10.jpg|thumb|left|ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೧೦ರಿಂದ ಬುಧದ ನೋಟ]] ಬುಧವು ಭೂಮಿಯ [[ಉತ್ತರಾರ್ಧಗೋಳ|ಉತ್ತರಾರ್ಧಗೋಳಕ್ಕಿಂತ]] [[ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳ|ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳದಿಂದ]] ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಬುಧವು ಅರ್ಧ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರಾಕಾರಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬುಧವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಗರಿಷ್ಠ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಹೆಚ್ಚು ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಬೀಳುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಶುಕ್ರವು ತೆಳುವಾದ ಚಂದ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. == ಬುಧದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು == === ಮುಂಚಿನ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು === ಬುಧವು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆಯಿಂದ ಪರಿಚಿತ್ರವಾಗಿರುವ ಗ್ರಹ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಮೆಸೊಪೊಟೇಮಿಯಾ|ಮೆಸೊಪೊಟೇಮಿಯಾದ]] [[ಸುಮೆರ್|ಸುಮೇರಿಯನ್ನರು]] ಬುಧವನ್ನು ''ಉಬು-ಇದಿಮ್-ಗುಡ್-ಉಡ್'', ಮತ್ತಿತರ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸುಮೇರಿಯನ್ನರ ನಂತರದ [[ಬ್ಯಾಬಿಲೋನ್|ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರು]] (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೦೦೦-೧೦೦೦) ಬುಧದ ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದು: ಈ ದಾಖಲೆಗಳಾವುವೂ ಈಗ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನ್ ನ ದಾಖಲೆಗಳು ಅದಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಮುಂಚಿನ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ತಮ್ಮ ಪೌರಾಣಿಕ ದೇವದೂತನಾದ ''ನಬು''/''ನೆಬು''ವಿನ ಹೆಸರನ್ನು ಅವರು ಬುಧ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟರು.<ref name="JHU history">{{Cite web |url=http://btc.montana.edu/messenger/elusive_planet/ancient_cultures_2.php |title=''Mercury and ancient cultures'' (೨೦೦೨), JHU/APL |access-date=2007-01-07 |archive-date=2012-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120723001225/http://www.messenger-education.org/elusive_planet/ancient_cultures_2.php |url-status=dead }}</ref> [[ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್|ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕರು]] ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು: ಬುಧವು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಕಂಡಾಗ [[:en:Apollo (god)|ಅಪೋಲೋ]] ಎಂದೂ, ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಕಂಡಾಗ [[:en:Hermes|ಹರ್ಮೆಸ್]] ಎಂದೂ, ಈ ಗ್ರಹವನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, [[ಪೈಥಾಗೊರಸ್]] ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಯೋಚನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ನಂತರ, ಇವೆರಡೂ ಒಂದೇ ಗ್ರಹವೆಂದು ಗ್ರೀಕ್ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅರಿತುಕೊಂಡರು.<ref name="Dunne">James A. Dunne and Eric Burgess (೧೯೭೮), ''The Voyage of Mariner ೧೦ - Mission to Venus and Mercury'', NASA History Office publication SP-೪೨೪ [http://history.nasa.gov/SP-424/ch9.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061231182655/http://history.nasa.gov/SP-424/ch9.htm |date=2006-12-31 }}</ref> === ಭೂಮಿಯ ದೂರದರ್ಶಕಗಳಿಂದ ಸಂಶೋಧನೆ === [[ಚಿತ್ರ:Distant view of Mercury from Mariner 10.jpg|thumb|upright|This Mariner 10 view from 4.3 million&nbsp;km is similar to the very best views that can be achieved telescopically from Earth]] ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಗೆಲಿಲಿಯೋ]] ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕದಿಂದ]] ಬುಧ ಗ್ರಹದ ಅವಲೋಕನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಅವನು [[ಶುಕ್ರ]] ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ [[ಪಕ್ಷ|ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು]] ಕಂಡನಾದರೂ, ಅವನ ದೂರದರ್ಶಕವು ಬುಧದ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ನೋಡುವಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. [[ಕೆಪ್ಲರ್|ಕೆಪ್ಲರ್ನ]] ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಂತೆ ೧೬೩೧ರಲ್ಲಿ ಬುಧಸಂಕ್ರಮಣವುಂಟಾಯಿತು. ಸೂರ್ಯನ ಮುಂದೆ ನಡೆದ ಸಂಕ್ರಮಣದ ಒಂದು ವೀಕ್ಷಣೆಯು ಅದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಡೆಯಿತು. ೧೬೩೯ರಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿ, ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರಂತೆಯೇ ಬುಧದ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲೂ ಪಕ್ಷಗಳುಂಟಾಗುತ್ತವೆಂದು [[:en:Giovanni Battista Zupi|ಜಿಯೋವಾನಿ ಜುಪಿ]] ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಈ ಅವಲೋಕನೆಗಳಿಂದ, ಬುಧವು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆಯೆಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಸಾಬೀತಾಯಿತು. ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ ಒಂದು ಗ್ರಹದ ಮುಂದೆ ಇನ್ನೊಂದು ಗ್ರಹವು ಹಾದುಹೋಗುವ [[ಮರೆಮಾಡುವ]] ಘಟನೆಯು ಬಹಳ ಅಪರೂಪ. ಬುಧ ಮತ್ತು ಶುಕ್ರಗಳು ಪ್ರತಿ ಕೆಲವು ಶತಮಾನಗಳಿಗೂಮ್ಮೆ ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಮರೆಮಾಡುತ್ತವೆ. ಮೇ ೨೮, ೧೭೩೭ರಂದು ನಡೆದ ಮರೆಯಾಗುವಿಕೆಯು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾದ ಏಕೈಕ ಮರೆಯಾಗುವಿಕೆಯ ಘಟನೆ. ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು [[:en:Royal Greenwich Observatory|Royal Greenwich Observatory]]ಯಲ್ಲಿ [[:en:John Bevis|ಜಾನ್ ಬೆವಿಸ್]] ವೀಕ್ಷಿಸಿದನು.<ref>Sinnott R.W., Meeus J. (೧೯೮೬), ''John Bevis and a Rare Occultation'', Sky and Telescope, v. ೭೨, p. ೨೨೦</ref> ಶುಕ್ರವು ಬುಧವನ್ನು ಮತ್ತೆ ೨೧೩೩ರಲ್ಲಿ ಮರೆಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬುಧದ ಅವಲೋಕನೆ ಜಟಿಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ಗ್ರಹವನ್ನು ಬೇರೆ ಗ್ರಹಗಳಷ್ಟು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ. ೧೮೦೦ರಲ್ಲಿ ಗ್ರಹದ ಮೇಲ್ಮೈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದ ಯೋಹಾನ್ ಶ್ರೇಟರ್‌ನು ಬುಧದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲವು ೨೪ ಘಂಟೆಗಳೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದನು. ೧೮೦೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Giovanni Schiaparelli|ಜಿಯೋವಾನಿ ಶ್ಯಾಪರೆಲ್ಲಿ]] ಗ್ರಹದ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿ, ಅದರ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲವು ೮೮ ದಿನಗಳೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದನು. ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳ ಒಂದೇ ಹಿಡಿತದಿಂದ ([[:en:tidal locking|tidal locking]]) ಇದು ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲದಷ್ಟೇ ಇದೆ.<ref>Holden E.S. (೧೮೯೦), ''Announcement of the Discovery of the Rotation Period of Mercury [by Professor Schiaparelli]'', Publications of the Astronomical Society of the Pacific, v. ೨, p. ೭೯</ref> ಭೂಮಿಯ ಚಂದ್ರನಲ್ಲೂ ಕಾಣಬಹುದಾದ ಈ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು [[ಸಮಕಾಲಿಕ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬುಧದವು ತನ್ನ ಪರಿಭ್ರಮಣದೊಂದಿಗೆ ಸಮಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸುತ್ತುತ್ತದೆಯೆಂಬ ವಾದವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಂಬಿಕೆಗೊಳಗಾದುದರಿಂದ, ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರೇಡಿಯೋ ಅವಲೋಕನೆಗಳು ಈ ವಾದಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದಾಗ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಆಘಾತವೇ ಆಯಿತು. ಬುಧವು ಈ ರೀತಿಯ ಸಮಕಾಲಿಕ ಚಲನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಕತ್ತಲ ಮುಖವು ಬಹಳ ತಣ್ಣಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಬುಧದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳೂ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳ ಮಾಪನೆಗಳು ಸೂಚಿಸಿದವು. ಸಮಕಾಲಿಕ ಚಲನೆಯ ವಾದವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲು ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು (ಉದಾ: ಪ್ರಬಲವಾದ ಮಾರುತಗಳು ಸಂವಹನೆಯಿಂದ ಶಾಖವನ್ನು ಗ್ರಹದ ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಿಗೆ ಹರಡುತ್ತಿವೆ ಎಂಬ ವಾದ). ಆದರೆ, ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ [[ರೆಡಾರ್]] ಅವಲೋಕನೆಗಳು ಗ್ರಹದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲವು ೫೯ ದಿನಗಳೆಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟವು. ಈ ಕಾಲವು ಬುಧದ ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲದ ೩ನೇ ೨ರಷ್ಟು ಇದೆಯೆಂದು ಗಮನಿಸಿದ ಇಟಲಿಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಾದ [[:en:Giuseppe Colombo|ಗ್ಯುಸೆಪ್ ಕೊಲಂಬೊ]], ಬೇರೊಂದು ರೂಪದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದನು. ಈ ಹಿಡಿತದ ಪ್ರಕಾರ, ಗ್ರಹದ ಅಕ್ಷೀಯ ಮತ್ತು ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲಗಳು ೧:೧ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಅನುರಣಿಸುವ ಬದಲು, ೨:೩ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿವೆ.<ref>Colombo G. (೧೯೬೫), ''Rotational Period of the Planet Mercury'', Nature, v. ೨೦೮, p. ೫೭೫</ref> ತದನಂತರ ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೧೦ರಿಂದ ಬಂದ ಮಾಹಿತಿಯು ಈ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿತು.[http://history.nasa.gov/SP-423/mariner.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120624000448/http://history.nasa.gov/SP-423/mariner.htm |date=2012-06-24 }} ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅವಲೋಕನೆಗಳಿಂದ ಬುಧದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದುಬರಲಿಲ್ಲ. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಶೋಧಕಗಳು ಬುಧವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆಯೇ ಅದರ ಹಲವು ಮೂಲಭೂತ ಲಕ್ಷಣಗಳು ತಿಳಿದುಬಂದವು. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಅವಲೋಕನೆಗಳೂ ಸುಧಾರಿಸಿವೆ: ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ [[:en:Mount Wilson Observatory|ಮೌಂಟ್ ವಿಲ್ಸನ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]]ಯದ ೬೦-ಅಂಗುಲದ ದೂರದರ್ಶಕವು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ, ಮ್ಯಾರಿನರ್ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಲಾಗದ ಬುಧದ ಭಾಗಗಳ ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು.<ref>Dantowitz R.F., Teare S.W., Kozubal M.J. (೨೦೦೦), ''Ground-based High-Resolution Imaging of Mercury'', Astronomical Journal, v. ೧೧೯, pp. ೨೪೫೫-೨೪೫೭ [http://ukads.nottingham.ac.uk/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2000AJ....119.2455D&amp;db_key=AST] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150319085146/http://ukads.nottingham.ac.uk/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2000AJ....119.2455D&db_key=AST |date=2015-03-19 }}</ref> === ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಶೋಧಕಗಳಿಂದ ಸಂಶೋಧನೆ === ಬುಧವು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರವಿರುವುದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಬುಧವನ್ನು ತಲುಪಲು ಕೆಲವು ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಬುಧದತ್ತ ಹೊರಟ [[ಗಗನನೌಕೆಯು]] ಸೂರ್ಯನ [[ಗುರುತ್ವ]] ವಲಯದೊಳಗೆ ೯ ಕೋಟಿಗಿ ಮೈಲಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸಬೇಕು. ಭೂಮಿಯ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗ|ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗವಾದ]] ೩೦ ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ. ದಿಂದ ಹೊರಟು ಬುಧದ ಹತ್ತಿರದ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಬೇಕಾದ [[ವೇಗ]] ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ([[:en:delta-v|delta-v]]) ಬೇರೆ ಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ಬೇಕಾಗುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು. ಸೂರ್ಯನ ಗುರುತ್ವ ವಲಯದೊಳಗೆ ಚಲಿಸುವಾಗ ಹೊರಬರುವ [[ಸುಪ್ತ ಶಕ್ತಿ|ಸುಪ್ತ ಶಕ್ತಿಯು]] ([[:en:potential energy|potential energy]]) [[ಚಲನ ಶಕ್ತಿ|ಚಲನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ]] ([[:en:kinetic energy|kinetic energy]]) ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಬುಧವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಹಾದುಹೋಗುವುದಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೇನಾದರೂ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದಷ್ಟು ವೇಗ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಖರ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಬುಧವು ವಿರಳವಾದ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಗಗನನೌಕೆಯು ಗ್ರಹದ ಮೇಲಿಳಿಯಲು ಅಥವಾ ಸ್ಥಿರವಾದ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು, ಗಾಳಿತಡೆಯನ್ನು ([[:en:aerobraking|aerobraking]]) ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಗಗನನೌಕೆಯು ತನ್ನ ರಾಕೆಟ್ಟುಗಳ ಮೋಟಾರುಗಳಿಂದಲೇ ನಿಧಾನವಾಗಬೇಕು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಸೌರಮಂಡಲದಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ಮುಕ್ತಿ ವೇಗ|ಮುಕ್ತಿ]] ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇಂಧನವು ಬುಧ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ!! ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದುವರೆಗೂ ಒಂದೇ ಒಂದು ಗಗನನೌಕೆಯು ಬುಧವನ್ನು ತಲುಪಿದೆ. ==== ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೧೦ ==== [[ಚಿತ್ರ:Mariner10.gif|thumb|left|ಬುಧವನ್ನು ಇದುವರೆಗೆ ತಲುಪಿರುವ ಏಕಮಾತ್ರ ಶೋಧಕವಾದ ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೧೦.]] ಬುಧವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿರುವ ಏಕೈಕ ಗಗನನೌಕೆಯೆಂದರೆ [[ನಾಸಾ|ನಾಸಾದ]] ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೧೦ (೧೯೭೪-೧೯೭೫).<ref name="Dunne"/> ಈ ನೌಕೆಯು [[ಶುಕ್ರ|ಶುಕ್ರದ]] ಗುರುತ್ವವನ್ನು ಬಳಸಿ, ಬುಧವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವಂತೆ ತನ್ನ ವೇಗವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು - [[:en:Gravitational slingshot|ಗುರುತ್ವ "ಉಯ್ಯಾಲೆ"]] ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬಳಸಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ನೌಕೆ ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೧೦. ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೧೦ ನಿಕಟದಿಂದ ಬುಧದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು. ಬುಧವು ಕುಳಿಗಳಿಮ್ದ ವ್ಯಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೆಂದು ತೋರಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರಗಳು ಅದರ ಮೇಲಿದ್ದ ಕಡಿದಾದ ಬಂಡೆಗಳಂಥ ಇತರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನೂ ಬಯಲುಮಾಡಿದವು. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಮ್ಯಾರಿನರ್ ಪ್ರತಿಬಾರಿ ಬುಧದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗಲೂ, ಗ್ರಹದ ಒಂದೇ ಮುಖವು ಬೆಳಕಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ, ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈನ ಕೇವಲ ೪೫% ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂರು ಬಾರಿ ಬುಧದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದ ಈ ನೌಕೆಯು ಒಮ್ಮೆ ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ೩೨೭ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಯಿತು. ಮೊದಲನೇ ಬಾರಿ ನೌಕೆಯು ಗ್ರಹದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅದರ ಉಪಕರಣಗಳು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದವು. ಬುಧದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವು ಬಹಳ ನಿಧಾನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವಿಲ್ಲವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದ ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ವಿಷಯವಾಯಿತು. ಎರಡನೇ ಬಾರಿಯ ಸಾಮೀಪ್ಯತೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವ್ವಗಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಮೂರನೇ ಬಾರಿ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ, ಬುಧದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಂತೆಯೇ ಇದ್ದು [[ಸೌರಮಾರುತ|ಸೌರಮಾರುತಗಳಿಗೆ]] ತಡೆಯೊಡ್ಡಿ ಮಾರುತಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಸುತ್ತ ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆಂಬ ವಿಷಯವು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿರುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಸೌರಮಾರುತಗಳು ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಬುಧದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಹೇಗೆ ಉದ್ಭವವಾಯಿತು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ವಾದವು ಇನ್ನೂ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಯ ಸಾಮೀಪ್ಯತೆಯ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ನಂತರ ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೧೦ರ ಇಂಧನವು ಮುಗಿದುಹೋಯಿತು. ಇದಾದ ಮೇಲೆ ನೌಕೆಯ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಆಗಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ತನ್ನ ಕೆಲಸ-ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿಬಿಡುವಂತೆ ಅದಕ್ಕೆ ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ನೌಕೆಯು ಇನ್ನೂ ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಬುಧದ ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತದೆಯೆಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=''NSSDC Master Catalog Display: Mariner 10''|accessdate=October 20|accessyear=2005|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/tmp/1973-085A.html|archive-date=2004-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20041031000737/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/tmp/1973-085A.html|url-status=dead}}</ref> ==== ಮೆಸೆಂಜರ್ ==== ಬುಧಕ್ಕೆ ಎರಡನೇ ಯಾತ್ರೆಯಾದ ಮೆಸೆಂಜರ್‌ನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ ೨, ೨೦೦೪ರಂದು ನಾಸಾ [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|ಕೇಪ್ ಕನಾವರಲ್ ವಾಯುಸೇನಾ ನೆಲೆ]]ಯಿಂದ [[:en:Boeing Delta 2|ಬೋಯಿಂಗ್ ಡೆಲ್ಟಾ ೨]] ರಾಕೆಟ್ಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಉಡಾಯಿಸಿತು. ಗಗನನೌಕೆಯು ಗ್ರಹಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಹಾದುಹೋಗಿ ಬುಧದ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಪಥವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಇದು ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಶುಕ್ರದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಶುಕ್ರದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರಲಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ ೨೦೦೮ ಮತ್ತು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಬುಧದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದು, ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಸುತ್ತ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿದೆ. ಈ ಯಾತ್ರೆಯು ಆರು ಮುಖ್ಯವಾದ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕುದೋರುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಬುಧದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆ, ಅದರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಸ್ವರೂಪ, ಅದರ ಒಳಭಾಗದ ರಚನೆ, ಬುಧವು ತನ್ನ ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಹಿಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆ?, ಮತ್ತು ಅದರ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಹೇಗೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ವಿರಳವಾಯಿತು. ಈ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು, ಮೆಸೆಂಜರ್ ಶೋಧಕಗವು ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೧೦ ತೆಗೆದಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಬಲ್ಲ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು, ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ವಿವಿಧ [[ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕ|ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕಗಳನ್ನು]], ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ಕಣಗಳ ವೇಗವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು [[:en:magnetometer|ಕಾಂತಮಾಪಕ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶೋಧಕವು ಗ್ರಹವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವಾಗ ವೇಗದಲ್ಲುಂಟಾಗುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದ, ಗ್ರಹದ ಒಳ ರಚನೆಯನ್ನು ತರ್ಕಿಸಲಾಗುವುದು.<ref>http://messenger.jhuapl.edu/ Johns Hopkins University's MESSENGER mission web pages]</ref> ==== ಬೆಪಿಕೊಲಂಬೊ ==== [[ಚಿತ್ರ:mercuryglobe1.jpg|thumb|right|ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೧೦ ನೌಕೆ ತೆಗೆದ ಬುಧದ ಚಿತ್ರ]] [[ಜಪಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಯೂರೋಪ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆ|ಯೂರೋಪ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಯು]] ಜಂಟಿಯಾಗಿ [[:en:BepiColombo|ಬೆಪಿಕೊಲಂಬೊ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಬುಧಯಾತ್ರೆಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇದು ಬುಧವನ್ನು ೨ ಶೋಧಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ: ಒಂದು ಶೋಧಕವು ಗ್ರಹದ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಅದರ [[ಕಾಂತಗೋಳ|ಕಾಂತಗೋಳವನ್ನು]] ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯ ಒಂದು ಇಳಿಯುವ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಈಗ, ಇದನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಶೋಧಕಗಳನ್ನು [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾದ]] [[:en:Soyuz launch vehicle|ಸೋಯುಜ್]] ರಾಕೆಟ್‌ಗಳು ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಮೆಸೆಂಜರ್‌ನಂತೆಯೇ ಬುಧದ ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಗ್ರಹಗಳ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿರುವ ಬೆಪಿಕೊಲಂಬೊ ಯಾನವು ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಶುಕ್ರಗಳ ಬಳಿಯೂ ಹೋಗಿ ಬುಧದ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಮುನ್ನ ಅದರ ಬಳಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಹಾದುಹೋಗಲಿವೆ. ಈ ಶೋಧಕಗಳು ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ಬುಧವನ್ನು ತಲುಪಿ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಕಾಲ ಗ್ರಹದ ಮೇಲ್ಮೈ ಮತ್ತು ಕಾಂತಗೋಳದ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಿವೆ. ಮೆಸೆಂಜರ್‌ನಂತೆಯೇ ಈ ಯಾನವು ವಿವಿಧ ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ನಸುಗೆಂಪು]], [[ಅತಿನೇರಳೆ]], [[ಕ್ಷ-ಕಿರಣ]] ಮತ್ತು [[ಗಾಮಾ ಕಿರಣ|ಗಾಮಾ ಕಿರಣಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಅಲೆಯಳತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬುಧವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಶೋಧಕಗಳು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಬಳಸಿ [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಪೇಕ್ಷತಾವಾದ|ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಪೇಕ್ಷತಾವಾದವನ್ನು]] ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರತೆಯಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಆಸೆಯನ್ನೂ ಈ ಯಾತ್ರೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಬುಧದ ಕಕ್ಷೆಯ ಅನುರಣನೆಯನ್ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಮತ್ತು ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೧೦ರ ಗುರುತ್ವ ಸಹಾಯಿತ ಪಥವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಹಾಯಮಾಡಿದ ವಿಜ್ಞಾನಿ [[:en:Giuseppe Colombo|ಗ್ಯುಸೆಪ್ (ಬೆಪಿ) ಕೊಲಂಬೊ]] ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಯಾನಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="ESA pages">[http://sci.esa.int/science-e/www/area/index.cfm?fareaid=30 ''ESA Science & Technology: BepiColombo'']</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Mercury in fiction|Mercury in fiction]] * [[:en:Colonization of Mercury|Colonization of Mercury]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [http://space.about.com/cs/solarsystem/p/mercuryinfo.htm Mercury] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170317172253/http://space.about.com/cs/solarsystem/p/mercuryinfo.htm |date=2017-03-17 }} - About Space * [http://history.nasa.gov/SP-423/sp423.htm Atlas of Mercury - NASA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110309045046/http://history.nasa.gov/SP-423/sp423.htm |date=2011-03-09 }} * [http://www.lonympics.co.uk/solarsystemrecordbreakers.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206155631/http://www.lonympics.co.uk/solarsystemrecordbreakers.htm |date=2007-02-06 }} Solar System Record Breakers, website. * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html NASA's Mercury fact sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200520143347/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html |date=2020-05-20 }} * [http://www.esa.int/export/esaSC/120391_index_0_m.html 'BepiColombo', ESA's Mercury Mission] * [http://www.flug-ins-all.de/planeten/der-merkur Merkur(dt.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090726111611/http://www.flug-ins-all.de/planeten/der-merkur |date=2009-07-26 }} * [http://messenger.jhuapl.edu/ 'Messenger', NASA's Mercury Mission] * [http://www.solarviews.com/eng/mercury.htm SolarViews.com - Mercury] * [http://www.projectshum.org/Planets/mercury.html Planets - Mercury] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210033737/http://www.projectshum.org/Planets/mercury.html |date=2008-02-10 }} A kid's guide to Mercury. * [https://www.nasa.gov/worldbook/mercury_worldbook.html Mercury ''World Book Online Reference Center''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130725063827/http://www.nasa.gov/worldbook/mercury_worldbook.html |date=2013-07-25 }} * [http://www.geody.com/?world=mercury Geody Mercury] World's search engine that supports [[:en:NASA World Wind|NASA World Wind]], [[:en:Celestia|Celestia]], and other applications. {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] 4y00elsecoojx80gkho8dbjxxp3wgp7 0 2726 1373274 1357419 2026-05-13T04:46:33Z Kwamikagami 17055 1373274 wikitext text/x-wiki {{ಗ್ರಹ Infobox/ಭೂಮಿ}} == ಇತಿವೃತ್ತ == ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಭೂಮಿಯು [[:en:Age of the Earth|೪೬೦ಕೋಟಿ ವರ್ಷ]]ಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಪು ಗೊಂಡಿತು.<ref>G.B. Dalrymple, 1991, "The Age of the Earth", ''Stanford University Press'', California, ISBN 0-8047-1569-6.</ref> ಭೂಮಿಯ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ವಾದ [[ಚಂದ್ರ]] ಅದರ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ನಂತರ, ಸುಮಾರು ೪೫೩ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. == ಖಗೋಳದ ದೂರ ಮಾನ == *[[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ '''ಸರಾಸರಿ ದೂರ-149,597,887.5 ಕಿ.ಮೀ. (1.000 000 112 4 ಖಗೋಳ ಮಾನ''')ಇದನ್ನು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರವ್ಯೂಹ]]ದ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದೂರವನ್ನು 1 ಖಗೊಲ ಮೂಲಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವರು.ಅದನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸಲು 15,00,00,000=15 ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ.ರನ್ನು 1 ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಗೋಲ ಮೂಲಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವರು. 150000000&nbsp;km = 1AU = 1 [[:en: Astronomical unit|Astronomical Unit]]. == ಪರಿಚಯ == [[File:EarthRender.png|thumb|EarthRender]] *ಭೂಮಿಯ [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪು]] ಹಲವು [[:en:tectontex|ಫಲಕ]]ಗಳಾಗಿ ಒಡೆದಿದೆ. ಈ ಭೂಫಲಕಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಅತ್ತಿಂದಿತ್ತ ಅಸ್ತೆನೋ ಗೋಳದ ಮೇಲೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗವು ಇನ್ನೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಮೇಲಿನ ಪದರ ಚಿಪ್ಪು. ಇದು ಸಿಲಿಕ -ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂನಿಂದಾದ ಹೊರಪದರ,, ಸಿಲಿಕ-ಮೆಗ್ನೇಸಿಯಂನಿಂದಾದ ಕೆಳಪದರದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಖಂಡದ ಕೆಳಗೆ ಚಿಪ್ಪು ಹೆಚ್ಚು ಮಂದವಿದೆ. * ಆದರೆ ಸಾಗರದಡಿಯಲ್ಲಿ ತೆಳುವಾಗಿದೆ. [[:en:Mantle (geology)|ಕವಚ]]ವು ಅರೆಘನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ.ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಲೋಹಗಳ ಭಂಡಾರವಿದು. ಭೂಗರ್ಭವು ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ನಿಕ್ಕಲ್ ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ [[:en:magnetic field|ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ನೆಲೆ ಇದು.]] ಜೀವಸಂಕುಲಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದ ಭೂಮಿಯ [[:en:Earth's atmosphere|ವಾಯುಮಂಡಲದ]] ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿವೆ. * ಈ ಜೀವ ಸಂಕುಲಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪರಿಸರ ಅಸಮತೋಲನವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ. ಮೇಲ್ಮೈನ ಸುಮಾರು ೭೧% ಭಾಗವು ಉಪ್ಪು ನೀರಿನ [[ಸಾಗರ]]ಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ; ಉಳಿದ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಭೂಖಂಡಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವೀಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನ ಅಂತರಿಕ್ಷದ ನಡುವೆ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿನಿಮಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಜರಗುತ್ತವೆ. *ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡದೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದಾದ ಚಂದ್ರನ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ [[:en:tide|ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ]]ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿವೆ. ಭೂ ಇತಿಹಾಸದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಧೂಮಕೇತು]] ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಸಾಗರಗಳು ಉದ್ಭವವಾದವು ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತ. * ನಂತರದ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳ ತಾಡನೆಯಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈ ಸಾಕಷ್ಬು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟುಮಾಡಿರಬಹುದು. ಓರೆಗೊಂಡ ಭೂ ಕಕ್ಷೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ [:en:Milankovitch cycle ಭೂ ಮೇಲ್ಮೈನ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹಿಮದಲ್ಲಿ ಹೊದಿಸಿದ [[ಹಿಮಯುಗ]]ಗಳಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. == ಇತಿಹಾಸ == *ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಗ್ರಹದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮರುರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು ೪೬೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಗ್ರಹಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಭೂಮಿಯು [[:en:solar nebula|solar nebula]] ನೀಹಾರಿಕೆಯಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಯಿತು. ಭೂಮಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತದ ಅರ್ಧ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಗ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನೀರು ಮತ್ತು ನೀರಾವಿಗಳು ಶೇಖರವಾಗತೊಡಗಿದವು. *ನೀರಿನ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಘನರೂಪಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿತು. ಇದರ ಸ್ವಲ್ಪ ನಂತರವೇ ಚಂದ್ರ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ [[:en:Theia (planet)|ಥೀಯ]] ಎಂಬ ಕಾಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಾಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಮೈದಳೆದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಅನಿಲಗಳು ಮತ್ತು [[:en:Volcano|ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ]]ಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಆದಿಮ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು; *[[ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳಿಂದ ಬಂದ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರೀಕರಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದ [[:en:water vapor|ನೀರಾವಿ]]ಗಳಿಂದ, [[:en:Origin of the world's oceans|ಮೊದಲ ಸಾಗರಗಳು]] ರೂಪುಗೊಂಡವು.<ref>A. Morbidelli ''et al'', 2000, "[http://adsabs.harvard.edu/abs/2000M&PS...35.1309M Source Regions and Time Scales for the Delivery of Water to Earth]", ''Meteoritics & Planetary Science'', vol. 35, no. 6, pp. 130920.</ref> ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ರಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಜರುಗಿ ಜೀವಾಧಾರವಾದ ಕಾರ್ಬನ್ ಮೈದಳೆಯಿತು. ಮುಂದೆ ಇದೇ ಜೀವಕೋಶಕ್ಕೆ ಎಡೆಗೊಟ್ಟು ೫೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಜೀವಿಯು ಉಗಮವಾಯಿತು. *ಭೂವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಲವನ್ನು ಆದಿಜೀವಿಕಲ್ಪ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>W. Ford Doolitte, "Uprooting the Tree of Life", ''Scientific American'', Feb. 2000.</ref> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಸಸ್ಯವಾದ ಪಾಚಿ ಮೈದಳೆಯಿತು. [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]]ಯಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯ ನೇರ ಶೇಖರಣೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು; ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ವು ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಶೇಖರವಾಗಿ [[:en:ozone layer|ಓಜೋನ್ ಪದರ]]ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. *ದೊಡ್ಡ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕೋಶಗಳ ಸಂಘಟನೆಯು [[:en:eukaryotes|ಯೂಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ [[:en:endosymbiotic theory|ಸಂಕೀರ್ಣ ಕೋಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ]]ಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಗುಂಪಾಗಿದ್ದ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೈಪುಣ್ಯತೆ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನಿಜವಾದ ಬಹುಕೋಶ ಜೀವಿಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು. *ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಓಜೋನ್ ಪದರವು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವಿಕಾಸವಾಗತೊಡಗಿದವು. ಭೂಚಿಪ್ಪು ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ವಾಯುಗೋಳ ಸ್ಥರೀಕರಣಗೊಳ್ಳಲು ಸುಮಾರು ನೂರು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು ಸಂದಿವೆ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಅಂದಾಜು. ಕೋಟ್ಯಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ನಿರಂತರ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಭೂಖಂಡಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಮತ್ತೆ ಛಿದ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಬಂದಿವೆ. ===ಭೂಖಂಡಗಳ ಚಲನೆ=== *ಸದಾ ಚಲನಶೀಲವಾದ ಈ ಭೂಫಲಕಗಳು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡವೆಂದರೆ ಇವು ಖಂಡಗಳನ್ನೇ ಹೊತ್ತು ಸರಿದಾಡಬಲ್ಲವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯವನ್ನು ಇಂಡೋ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫಲಕ ಹೊತ್ತು ಸರಿದಾಡುತ್ತಿದೆ. ಸುಮಾರು ೨೨೫ ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಭಾರತ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ, ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ ಒಂದುಗೂಡಿದ್ದವು. ಅದನ್ನೇ ಗೊಂಡ್ವಾನ ಮಹಾಖಂಡವೆಂದು ಈಗ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. *ಹಾಗೆಯೇ ಯೂರೋಪು, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ, ಏಷ್ಯದ ಬಹುಭಾಗ ಒಂದುಗೂಡಿದ್ದವು. ಅದಕ್ಕೆ ಲಾರೇಷ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನೀಡಿದರು. '''ಖಂಡಗಳು ಸರಿದು ೬.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ ತಲಪಿವೆ ಎಂಬುದು ಖಂಡಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವವರವಾದ.ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಖ್ಯಾತ ಪವನವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಭೂಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ವೆಗೆನರ್ (೧೮೮೦-೧೯೩೦)ಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ.''' *ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧಾನಂತರ ಸಾಗರ ವಿಜ್ಞಾನ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಖಂಡಗಳ ಅಲೆತದ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಸಾಗರ ತಳದಲ್ಲಿ ಪುರಾವೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾದವು. ಈಗಿನ ತಿಳಿವಿನ ಪ್ರಕಾರ ಕೇವಲ ಅದು ಖಂಡಗಳ ಸರಿತವಲ್ಲ ಬದಲು ಖಂಡಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತ ಶಿಲಾಫಲಕಗಳ ಸರಿತ.ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದನ್ವಯ ಸಾಗರ ತಳದ ಸ್ವರೂಪ, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳ ಹಂಚಿಕೆ, ಭೂಕಂಪನಗಳ ತೀವ್ರತೆ, ಪರ್ವತಗಳ ಉಗಮ ಮುಂತಾದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಬಹುದು.<ref>J.B. Murphy, R.D. Nance, "ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಫಲಕ ಸಂರಚನೆ ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. [http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm How do supercontinents assemble?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713194319/http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm |date=2007-07-13 }}", ''American Scientist'', vol. 92, pp. 32433.</ref> *ಸುಮಾರು ೭೫-೫೮ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ತೀವ್ರವಾದ [[:en:Glacier|ಹಿಮನದಿ]]ಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಬಹುತೇಕ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹಿಮದ ಪದರದಲ್ಲಿ ಹೊದೆಸಿದ್ದವು ಎಂದು ೧೯೬೦ ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಶಂಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಾದವನ್ನು "[[:en:Snowball Earth|ಹಿಮದ ಉಂಡೆ ಭೂಮಿ]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಬಹುಕೋಶ ಜೀವಿಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿ ವಂಶಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದ [[:en:Cambrian explosion|ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಸ್ಫೋಟ]]ದ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಮುನ್ನ ಈ ಹಿಮ ಯುಗವು ಘಟಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಸಕ್ತಿ ಇದೆ.<ref>J.L. Kirschvink, 1992, "Late Proterozoic Low-Latitude Global Glaciation: The Snowball Earth", ''The Proterozoic Biosphere'', pp 5152.</ref> *ಸುಮಾರು ೫೩.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಡೆದ [[:en:Cambrian explosion|ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಸ್ಫೋಟ]]ದ ನಂತರ ಇದುವರೆಗೆ ಐದು [[:en:Extinction event|ದೊಡ್ಡ ಅವನತಿ]]ಗಳು ಅಂದರೆ ಜೀವಿಗಳ ಉತ್ಪಾಟನೆ ನಡೆದಿವೆ.<ref>D. Raup & J. Sepkoski, 1982, "Mass extinctions in the marine fossil record", ''Science'', vol. 215, pp. 150103.</ref> ಸುಮಾರು ೬.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆದ ಕೊನೆಯ ಅವನತಿಯು ಬಹುಶಃ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉಲ್ಕೆಯು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಯಿತು. *ಈ ಅವನತಿಯಿಂದ (ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲದ) ಡೈನೊಸಾರ್ಗಳು ಮತ್ತಿತರ ದೊಡ್ಡ ಸರೀಸೃಪಗಳು ನಾಶವಾದರೂ, ಸ್ತನಿಗಳಂಥ ಚಿಕ್ಕ ಪುಟ್ಟ ಜೀವಿಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡವು. ಕಳೆದ ೬.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತನಿಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿ ವಿಕಾಸವಾಗಿವೆ. ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರೈಮೇಟ್ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ವಾನರ ಮುಂದೆ ವಿಕಾಸವಾಗಿ ಎರಡು ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳಲು ಕಲಿತದ್ದೇ ಆದಿಮಾನವನ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಎಡೆಕೊಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಮಾನವವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿರುವ ತಜ್ಞರು ನಿರ್ವಿವಾದವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. *ಇದರ ಹಿಂದೆಯೇ ಉಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಮಿದುಳು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ವಾನರರೂಪಿ ಮಾನವ ಮತಿವಂತನಾಗಿ ಹೋಮೋಸೇಫಿಯನ್ ಆದದ್ದು ಭೂಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೋಚಕ ಅಧ್ಯಾಯ. ಬೇಸಾಯ ಮತ್ತು ನಂತರದ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ, ಇಂದು ಮಾನವ ಸಮುದಾಯ ವು ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿದೆ. == ರಚನೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ == === ಆಕಾರ === *ಭೂಮಿಯ ಆಕಾರವು [[:en:oblate|ಸರಿಸುಮಾರು ಹ್ರಸ್ವಾಕ್ಷ]] [[:en:spheroid|ಗೋಳಕಲ್ಪ]]ಎನ್ನಬಹುದು.. ಅಂದರೆ ಗೋಳಕಲ್ಪವು ಅದರ ಅಕ್ಷದ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಧ್ರುವದಿಂದ ಧ್ರುವಕ್ಕೆ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಅದು ಉಬ್ಬಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಗಿರಕಿಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಉಬ್ಬು ಮೈದಳೆದಿದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಇದರ ವ್ಯಾಸ ಧ್ರುವದಿಂದ ಧ್ರುವಕ್ಕೆ ಇರುವ ವ್ಯಾಸಕ್ಕಿಂತ 43 ಕಿ.ಮೀ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. *ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಭೂ ರಾಶಿ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದುವೆಂದರೆ ಈಕ್ವೇಡಾರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಚಿಂಬೊರಾಜೋ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ಶೃಂಗ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಚಲತೆಗಳೆಂದರೆ [[ಎವರೆಸ್ಟ್ ಶಿಖರ|ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್]] (ಸ್ಥಳೀಯ [[:en:sea level|ಸಾಗರ ಮಟ್ಟ]]ಕ್ಕಿಂತ ೮,೮೫೦ ಮೀ. ಮೇಲೆ) ಮತ್ತು ಮೇರಿಯಾನ ಕಂದಕ (ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಗರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ೧೦,೯೨೪ ಮೀ. ಕೆಳಗೆ). ಆದ್ದರಿಂದ, ಒಂದು ಪರಿಪೂರ್ಣ [[:en:ellipsoid|ದೀರ್ಘವೃತ್ತಜ]]ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಭೂಮಿಯು ಸುಮಾರು ೦.೧೭% [[:en:tolerance (engineering)ಆಕಾರ ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, [[:en:billiard|ಬಿಲಿಯರ್ಡ್]] ಚೆಂಡುಗಳು ೦.೨೨%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆಕಾರ ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. === ರಸಾಯನಿಕ ರಚನೆ === {| class="wikitable" style="float: right; clear: right; margin-left: 2em;" |+ ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳು - ಎಫ್. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ನ ಕೋಷ್ಟಕ !ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತು !ಸೂತ್ರ !ಸಂಯೋಜನೆ |- |[[ಸಿಲಿಕಾ]] |style="text-align: center;"|SiO₂ |style="text-align: right;"|೫೯.೭೧% |- |[[ಅಲ್ಯುಮಿನ]] |style="text-align: center;"|Al₂O₃ |style="text-align: right;"|೧೫.೪೧% |- |[[ಸುಣ್ಣ]] |style="text-align: center;"|CaO |style="text-align: right;"|೪.೯೦% |- |[[ಮೆಗ್ನೀಷಿಯ]] |style="text-align: center;"|MgO |style="text-align: right;"|೪.೩೬% |- |[[ಸೋಡಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|Na₂O |style="text-align: right;"|೩.೫೫% |- |[[:en:iron(II) oxide|ಕಬ್ಬಿಣದ(೨) ಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|FeO |style="text-align: right;"|೩.೫೨% |- |[[ಪೊಟಾಷಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|K₂O |style="text-align: right;"|೨.೮೦% |- |[[:en:iron(III) oxide|ಕಬ್ಬಿಣದ(೩) ಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|Fe₂O₃ |style="text-align: right;"|೨.೬೩% |- |[[ನೀರು]] |style="text-align: center;"|H₂O |style="text-align: right;"|೧.೫೨% |- |[[ಟೈಟಾನಿಯಂ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|TiO₂ |style="text-align: right;"|೦.೬೦% |- |[[ರಂಜಕದ ಪೆಂಟಾಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|P₂O₅ |style="text-align: right;"|೦.೨೨% |- !colspan="2"|ಒಟ್ಟು !style="text-align: right;"|೯೯.೨೨% |} ಭೂಮಿಯ [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ]]ಯು ಸುಮಾರು ೫.೯೮ × ೧೦^೨೪ ಕಿ.ಗ್ರಾಮ್.ಗಳಷ್ಟಿದೆ. ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಇದು [[ಕಬ್ಬಿಣ]] (೩೫.೦%), [[ಆಮ್ಲಜನಕ]] (೨೮.೦%), [[ಸಿಲಿಕಾನ್]] (೧೭.೦%), ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ (೧೫.೭%), [[ನಿಕಲ್]] (೧.೫%), [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ]] (೧.೪%) ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್|ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಮ್]] (೧.೪%) ಮೂಲವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ<ref>http://earthref.org/cgi-bin/er.cgi?s=erda.cgi?n=547</ref>. [[:en:Earth's crust|ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನ]] ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಲಾ ಭಾಗಗಳೆಲ್ಲ ಬಹುತೇಕ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳೆ; ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಅಪವಾದವಾಗಿರುವ ಕ್ಲೋರಿನ್, ಗಂಧಕ ಮತ್ತು ಫ್ಲೋರಿನ್‌ಗಳು ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ೧%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ೪೭% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಮ್ಲಜನಕವೇ ಇದೆಯೆಂದು ಎಫ್. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಕಂಡು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಆಮ್ಲಜನಕವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸಿಲಿಕಾ, ಅಲ್ಯುಮಿನ, ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳು, ಸುಣ್ಣ, ಮೆಗ್ನೀಷಿಯ, ಪೊಟಾಷ್ ಮತ್ತು ಸೋಡ, ಇವುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳು. ಸಿಲಿಕಾವು ಒಂದು ಆಮ್ಲದಂತೆ ಕೆಲಸಮಾಡಿ ಸಿಲಿಕೇಟ್ ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೊರಕುವ ಸುಮಾರೆಲ್ಲ ಖನಿಜಗಳು ಈ ರೀತಿಯವೆ. ೧೬೭೨ರಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ನು ಮಾಡಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಸರಾಸರಿ ಖನಿಜಾಂಶಗಳು ಈ ರೀತಿ ಇವೆ: SiO₂=೫೯.೭೧%, Al₂O₃=೧೫.೪೧%, CaO=೪.೯೦%, MgO=೪.೩೬%, Na₂O=೩.೫೫%, FeO=೩.೫೨%, K₂O=೨.೮೦%, Fe₂O₃=೨.೬೩%, H₂O=೧.೫೨%, TiO₂=೦.೬೦%, P₂O₅=೦.೨೨%. ಇವು ಒಟ್ಟಾರೆ ೯೯.೨೨% ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ (ಬಲಗಡೆಯಿರುವ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ನೋಡಿ). ಉಳಿದ ಖನಿಜಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ.<ref name=EB1911>{{1911|article=Petrology}}</ref> === ಆಂತರಿಕ ರಚನೆ === [[ಚಿತ್ರ:Jordens inre.svg|thumbnail|right|ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲದವರೆಗಿನ ಚಿತ್ರ. Partially to scale]] ಬೇರೆ [[:en:terrestrial planets|ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹ]]ಗಳಂತೆ, ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ರಸಾಯನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿವಿಧ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಭೂಮಿಯು [[:en:Silicate minerals|ಸಿಲಿಕೇಟ್]]ನ ಒಂದು ಘನರೂಪಿ ಹೊರ [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪನ್ನು]], ಬಹಳ ಸ್ನಿಗ್ಧವಾದ ಒಂದು [[:en:Mantle (geology)|ಕವಚ]]ವನ್ನು, ಕವಚಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಸ್ನಿಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ರವರೂಪ [[:en:outer core|ಹೊರ ಭೂಗರ್ಭ]]ವನ್ನು, ಮತ್ತು ಘನರೂಪಿ [[:en:inner core|ಒಳ ಭೂಗರ್ಭ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪದರಗಳು<ref>T. H. Jordan, "[http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=411539 Structural Geology of the Earth's Interior] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200529023842/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=411539 |date=2020-05-29 }}", ''Proceedings National Academy of Science'', 1979, Sept., 76(9): 4192–4200.</ref> ಮೇಲ್ಮೈನ ಕೆಳಗೆ ಈ ಕೆಳಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ ಆಳದಲ್ಲಿವೆ: {| class="wikitable" !colspan=2|ಆಳ !rowspan=2 valign="bottom"|ಪದರ |- !ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು !ಮೈಲಿಗಳು |- |style="text-align: center;"|೦–೬೦ |style="text-align: center;"|೦–೩೭ |[[:en:Lithosphere|ಶಿಲಾಗೋಳ]] (ಇದರ ಆಳವು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ೫ ರಿಂದ ೨೦೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.ಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ) |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|೦–೩೫ |style="text-align: center;"|೦–೨೨ |... [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪು]] (ಇದರ ಆಳವು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ೫ ರಿಂದ ೭೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.ಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ) |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|೩೫–೬೦ |style="text-align: center;"|೨೨–೩೭ |... ಕವಚದ ಹೊರಭಾಗ |- |style="text-align: center;"|೩೫–೨೮೯೦ |style="text-align: center;"|೨೨–೧೭೯೦ |[[:en:Mantle (geology)|ಕವಚ]] |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|೧೦೦–೭೦೦ |style="text-align: center;"|೬೨–೪೩೫ |... [[:en:Asthenosphere|ಅಸ್ಥೆನೋಗೋಳ]] |- |style="text-align: center;"|೨೮೯೦–೫೧೦೦ |style="text-align: center;"|೧೭೯೦–೩೧೬೦ |ಭೂಗರ್ಭದ ಹೊರಭಾಗ |- |style="text-align: center;"|೫೧೦೦–೬೩೭೮ |style="text-align: center;"|೩೧೬೦–೩೯೫೪ |[[:en:Inner core|ಭೂಗರ್ಭದ ಒಳಭಾಗ]] |} ಗ್ರಹದ ಆಂತರಿಕ ಶಾಖವು ಬಹುಶಃ ಪೊಟಾಷಿಯಂ-೪೦, ಯುರೇನಿಯಂ-೨೩೮ ಮತ್ತು ಥೋರಿಯಂ-೨೩೨ [[ಸಮಸ್ಥಾನಿ]]ಗಳ ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರೂ ಧಾತುಗಳ ಅರ್ಧಾಯುಗಳು ೧೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{cite news | first=Robert | last=Sanders | title=Radioactive potassium may be major heat source in Earth's core | publisher=UC Berkeley News | date=December 10, 2003 | url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2003/12/10_heat.shtml | accessdate=2007-02-28 }}</ref> ಗ್ರಹದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ೭,೦೦೦&nbsp;K ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡವು ೩೬೦&nbsp;[[:en:GPa|GPa]] ವರೆಗೆ ಇರಬಹುದು.<ref>{{cite journal | author=Alfè, D.; Gillan, M. J.; Vocadlo, L.; Brodholt, J; Price, G. D. | title=The ''ab initio'' simulation of the Earth's core | journal=Philosophical Transaction of the Royal Society of London | year=2002 | volume=360 | issue=1795 | pages=1227–1244 | url=http://chianti.geol.ucl.ac.uk/~dario/pubblicazioni/PTRSA2002.pdf | format=PDF | accessdate=2007-02-28 | archive-date=2009-09-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090930142841/http://chianti.geol.ucl.ac.uk/~dario/pubblicazioni/PTRSA2002.pdf | url-status=dead }}</ref> ಭೂಗರ್ಭದ ಈ ಶಾಖದ ಒಂದು ಭಾಗವು [[:en:Mantle plume|ಕವಚದ ಗರಿ]]ಗಳಿಂದ ಚಿಪ್ಪಿನೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಈ ಗರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ತಾಪಮಾನ ಹೊಂದಿರುವ ಶಿಲಾದ್ರವದ ಸಂವಾಹಕ ಪ್ರವಾಹಗಳು. ಈ ಗರಿಗಳು [[:en:Hotspot (geology)|ಶಾಖಕಲೆ]] ಮತ್ತು [[:en:flood basalt|ಪ್ರವಾಹ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆ]]ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲವು.<ref>{{cite journal | author=Richards, M. A.; Duncan, R. A.; Courtillot, V. E. | title=Flood Basalts and Hot-Spot Tracks: Plume Heads and Tails | journal=Science | year=1989 | volume=246 | issue=4926 | pages=103–107 | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/246/4926/103 | accessdate=2007-04-21 }}</ref>[[ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಭೂಮಿ|ಭೂಗರ್ಭ]] === ಭೂಫಲಕಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Plate_tectonics_map.gif|thumbnail|Center|upright=2|ಭೂಮಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭೂಫಲಕಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ನಕ್ಷೆ.]] ಬಹುತೇಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ '''ಫಲಕ ರಚನಾ ಶಾಸ್ತ್ರ'''ದ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂಮಿಯ ಹೊರಭಾಗವು ಎರಡು ಪದರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ: [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪು]] ಮತ್ತು [[:en:Earth's mantle|ಕವಚ]]ದ ಘನೀಕೃತ ಮೇಲ್ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ [[:en:lithosphere|ಶಿಲಾಗೋಳ]]. ಶಿಲಾಗೋಳದ ಕೆಳಗಿರುವ [[:en:asthenosphere|ಅಸ್ಥೆನೋಗೋಳ]]ದಲ್ಲಿ ಕವಚದ ಸ್ನಿಗ್ಧ ಒಳಭಾಗವು ಸೇರಿದೆ. ಕವಚವು ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ನಿಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ದ್ರವದಂತೆ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತದೆ.<!--Confusion between the inner part of the mantle, and the mantle, with respect to viscosity.--> ಅಸ್ಥೆನೋಗೋಳದ ಮೇಲೆ ''ತೇಲುವ'' ಶಿಲಾಗೋಳವು ಹಲವು [[:en:tectonic plate|ಭೂಫಲಕ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಈ ಫಲಕಗಳ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಗೆಗಳು ಇವೆ: [[:en:Convergent boundary|ಅಭಿಸಾರೀ]], [[:en:Divergent boundary|ಅಪಸಾರೀ]], ಮತ್ತು [[:en:Transform fault|ಪರಿವರ್ತೀಯ]]. ಭೂಕಂಪನಗಳು, [[:en:volcano|ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ]]ಗಳು, [[ಪರ್ವತ]]ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಮತ್ತು [[:en:oceanic trench|ಸಾಗರ ಕಂದಕ]]ಗಳು ಭೂಫಲಕಗಳ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಮುಖ್ಯ ಭೂಫಲಕಗಳು: {| class="wikitable" !ಭೂಫಲಕ !ವಿಸ್ತೀರ್ಣ<br /><span style="font-size: smaller;">೧೦^೬&nbsp;ಚ.ಕಿ.ಮೀ.</span> !ಆವರಿಸಿದ ಭೂಮಿ |- | [[:en:African Plate|ಆಫ್ರಿಕನ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೬೧.೩ ||style="text-align: center;"| [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] |- | [[:en:Antarctic Plate|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೬೦.೯ ||style="text-align: center;"| [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ]] |- | [[:en:Australian Plate|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೪೭.೨ ||style="text-align: center;"| [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]] |- | [[:en:Eurasian Plate|ಯುರೇಷಿಯನ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೬೭.೮ ||style="text-align: center;"| [[ಏಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪ್]] |- | [[:en:North American Plate|ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೭೫.೯ ||style="text-align: center;"| [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ]] ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ [[ಸೈಬೀರಿಯಾ]] |- | [[:en:South American Plate|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೪೩.೬ ||style="text-align: center;"| [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ]] |- | [[:en:Pacific Plate|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೧೦೩.೩ ||style="text-align: center;"| [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ]] |} ಸಣ್ಣವಾದರೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಭೂಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ [[:en:Indian Plate|ಭಾರತೀಯ ಭೂಫಲಕ]], [[:en:Arabian Plate|ಅರೇಬಿಯನ್ ಭೂಫಲಕ]], [[:en:Caribbean Plate|ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಭೂಫಲಕ]], [[:en:Nazca Plate|ನಕ್ಜಾ ಭೂಫಲಕ]] ಮತ್ತು [[:en:Scotia Plate|ಸ್ಕೋಶಿಯಾ ಭೂಫಲಕ]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಭೂಫಲಕವು ಸುಮಾರು ೫-೫.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[:en:Indian Plate|ಭಾರತೀಯ ಭೂಫಲಕದೊಂದಿಗೆ]] ಸಂಲಯಿಸಿತು. ಬಹುತೇಕ ಸಾಗರ ಭೂಫಲಕಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ೭೫&nbsp;ಮಿ.ಮೀ. ಚಲಿಸುವ [[:en:Cocos Plate|ಕೋಕೋಸ್ ಭೂಫಲಕ]]<ref>{{cite web | author=Meschede, M.; Udo Barckhausen, U. | date=November 20, 2000 | url = http://www-odp.tamu.edu/publications/170_SR/chap_07/chap_07.htm | title = Plate Tectonic Evolution of the Cocos-Nazca Spreading Center | work=Proceedings of the Ocean Drilling Program | publisher = Texas A&M University | accessdate = 2007-04-02 }}</ref> ಮತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೫೨-೬೯&nbsp;ಮಿ.ಮೀ. ಚಲಿಸುವ [[:en:Pacific Plate|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಭೂಫಲಕ]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವೈಪರೀತ್ಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೧&nbsp;ಮಿ.ಮೀ. ಚಲಿಸುವ [[:en:Eurasian Plate|ಯುರೇಷಿಯನ್ ಭೂಫಲಕವು]] ಅತಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಫಲಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | author = Staff | url = http://sideshow.jpl.nasa.gov/mbh/series.html | title = GPS Time Series | publisher = NASA JPL | accessdate = 2007-04-02 | archive-date = 2011-08-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/617Egjmvj?url=http://sideshow.jpl.nasa.gov/mbh/series.html | url-status = dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Elevation flat polar quartic.jpg|thumbnail|ಭೂಮಿಯ ವಿವಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಎತ್ತರಗಳು]] === ಮೇಲ್ಮೈ === ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಿಪರೀತವಾದ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು ೭೦% ಮೇಲ್ಮೈಯು ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು, [[:en:continental shelf|ಭೂಖಂಡ ಚಾಚಿನ]] ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವು ಸಾಗರದ ಮಟ್ಟದ ಕೆಳಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ನೆಲವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಒಂದೇ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಮನಾಗಿ ಹರಡಿದರೆ, ನೀರು ೨೫೦೦ ಮೀ. ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ. ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರದ ಉಳಿದ ೩೦% ಮೇಲ್ಮೈಯು [[ಪರ್ವತ]]ಗಳು, [[ಮರುಭೂಮಿ]]ಗಳು, ಸಮತಳಗಳು, [[ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಒಣನೆಲದ ೧೩.೩೧% ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ೪.೭೧% ನೆಲದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಶಾಶ್ವತ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಬಹುದು.<ref name="cia">CIA: The World Factbook, "[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |date=2010-01-05 }}".</ref> ಭೂಮಿಯ ನೆಲದ ಸುಮಾರು ೪೦% ಭಾಗವು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮೇವಿಗಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು ೩.೩ ೧೦^೯ [[ಎಕರೆ]] ಬೇಸಾಯದ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ೮.೪ ೧೦^೯ ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ಮೇವಿನ ಭೂಮಿ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>FAO, 1995, "United Nations Food and Agricultural Organization Production Yearbook", 49.</ref> [[ಚಿತ್ರ:Earth elevation histogram.png|thumbnail|ಭೂ-ಮೇಲ್ಮೈಯ ಎತ್ತರವನ್ನು ತೋರಿಸುವ [[:en:histogram|ಆಯತ ಚಿತ್ರ]] - ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಸುಮಾರು ೭೧% ಭಾಗವು ನೀರಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.]] === ವೈಪರೀತ್ಯ ಬಿಂದುಗಳು === '''ಎತ್ತರದ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳು:''' ([[:en:sea level|ಸಾಗರ ಮಟ್ಟ]]ಕ್ಕೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಮಾಪಿಸಿದಂತೆ) * ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಅತಿ ಕೆಳಗಿನ ಬಿಂದು: [[:en:Dead Sea|ಮೃತ ಸಾಗರ]] ೪೧೭&nbsp;ಮೀ. * ಒಟ್ಟಾರೆ ಅತಿ ಕೆಳಗಿನ ಬಿಂದು: [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರ]]ದ [[:en:Mariana Trench|ಮರಿಯಾನ ಕಂದಕ]]ದ ಚ್ಯಾಲೆಂಜರ್ ಆಳ - ೧೦,೯೨೪&nbsp;ಮೀ <!-- Takuyo measurement; see Mariana Trench for details --><ref name="rain.org">{{cite web | url = http://www.rain.org/ocean/ocean-studies-challenger-deep-mariana-trench.html | title = "Deep Ocean Studies" | work = Ocean Studies | publisher = RAIN National Public Internet and Community Technology Center | accessdate = 2006-04-02 | archive-date = 2006-04-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060424000302/http://www.rain.org/ocean/ocean-studies-challenger-deep-mariana-trench.html | url-status = dead }}</ref> * ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದು: [[ಎವರೆಸ್ಟ್ ಶಿಖರ|ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್]] ೮,೮೪೪&nbsp;ಮೀ. (೨೦೦೫ರ ಅಂದಾಜು) === ಕ್ಷಿತಿಗೋಳ === ಭೂಮಿಯ ಹೊರ ಪದರವಾದ '''ಕ್ಷಿತಿಗೋಳ'''ವು [[ಮಣ್ಣು|ಮಣ್ಣಿನಿಂದ]] ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು, [[:en:pedogenesis|ಮಣ್ಣನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ [[:en:lithosphere|ಶಿಲಾಗೋಳ]], [[:en:Earth's atmosphere|ವಾಯುಮಂಡಲ]], [[:en:hydrosphere|ಜಲಗೋಳ]] ಮತ್ತು [[:en:biosphere|ಜೈವಗೋಳ]]ಗಳ ಸೀಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿತಿಗೋಳವು ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. === ಜಲಗೋಳ === ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಹೇರಳತೆಯು ಈ ನಮ್ಮ "[[:en:Blue Planet|ನೀಲ ಗ್ರಹ]]"ವನ್ನು ಸೌರಮಂಡಲದ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೭೦.೮% ಮೇಲ್ಮೈಯು ನೀರಿನಿಂದಾವೃತವಾಗಿದ್ದು, ೨೯.೨% ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಮಾತ್ರ ಸ್ಥಿರ ನೆಲವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಜಲಗೋಳವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಸಾಗರ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ಸರೋವರಗಳು, ಕೆರೆ-ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಗತ ನೀರು ಸಹ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಸಾಗರಗಳ ಸರಾಸರಿ ಆಳವು ೩,೭೯೪ ಮೀ. (೧೨,೪೪೭ ಅಡಿ)ಗಳಷ್ಟಿದ್ದು, ಭೂಖಂಡಗಳ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರಕ್ಕಿಂತ ಐದು ಪಟ್ಟು ಇದೆ. ಸಾಗರಗಳ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಸುಮಾರು ೧.೩೫ ೧೦^೧೮ ಟನ್ನುಗಳು, ಅಥವಾ, ಭೂಮಿಯ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ೧/೪೪೦೦ ಭಾಗ. === ವಾಯುಮಂಡಲ === *[[ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ವು ಸ್ಫುಟವಾದ ಮಿತಿರೇಖೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮೇಲೆ ಮೇಲೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ವಾಯುಮಂಡಲವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ವಿರಳವಾಗುತ್ತಾ, ಕೊನೆಗೆ ಅಂತರಿಕ್ಷದ ನಿರ್ವಾತದಲ್ಲಿ ಬೆರೆತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮುಕ್ಕಾಲು ಪಾಲು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಮೊದಲ ೧೧ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪದರವನ್ನು [[:en:troposphere|ಹವಾಗೋಳ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಇದರ ಮೇಲಿನ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು [[:en:stratosphere|ಸ್ತರಗೋಳ]], [[:en:mesosphere|ಮಧ್ಯಮಂಡಲ]], ಮತ್ತು [[:en:thermosphere|ಉಷ್ಣಗೋಳ]]ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಆಚೆಯಿರುವ [[:en:exosphere|ಬಹಿರ್ಗೋಳ]]ವು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ [[:en:magnetosphere|ಕಾಂತಗೋಳ]]ದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ (ಇಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು [[:en:solar wind|ಸೌರ ಮಾರುತ]]ದೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಡುತ್ತದೆ)<!--This implies that it doesn't interact with the solar wind at lower altitudes; is that right?-->. ವಾಯುಮಂಡಲದ ಒಂದು ಭಾಗವಾದ ಓಜೋನ್ ಪದರವು ಭೂಮಿಯ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಅವಶ್ಯಕ ಭಾಗ. *ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ [[:en:atmospheric pressure|ವಾಯು ಭಾರ]]ವು ಸರಾಸರಿ ೧೦೧.೩೨೫&nbsp;[[:en:kPa|kPa]] ಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ವಾಯುವು ೭೮% [[ಸಾರಜನಕ]] ಮತ್ತು ೨೧% [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರಾವಿ ಮತ್ತಿತರ ಅನಿಲರೂಪಿ ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<!--Is water vapor gaseous molecules?-->. ವಾಯುಮಂಡಲವು ಹಾನಿಕಾರಕ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು, ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಮಂದಿಸಿ, ನೀರಾವಿಯನ್ನು ಸಾಗಿಸಿ, ಉಪಯುಕ್ತ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿ, ಭೂಮಿಯ ಜೀವಜಂತುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. [[ಹವಾಮಾನ]]ವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗ. *[[ಜಲಜನಕ]]ದ ಅಣುಗಳು ತುಂಬಾ ಹಗುರವಾಗಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಇವು [[:en:escape velocity|ಮುಕ್ತಿ ವೇಗ]]ವನ್ನು ತಲುಪುವುದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಶುದ್ಧ ಜಲಜನಕವು ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ಪರಿಸರವು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಉತ್ಕರ್ಷದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಜೀವಜಂತುಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ರಚನೆಗೆ ಇದೇ ಕಾರಣ. ==== ಹವಾಮಾನ ==== [[ಚಿತ್ರ:Earth6391.jpg|thumbnail|right|ಎತ್ತರದ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕಾಣುವಂತೆ ಭೂಮಿಯ ಒಂದು ಭಾಗ.]] ಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೆಂದರೆ, ಎರಡು ಧ್ರುವ ವಲಯಗಳು, ಎರಡು [[:en:temperate|ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ]] ವಲಯಗಳು, ಮತ್ತು ಒಂದು ಅಗಲವಾದ ಸಮಭಾಜಕ ವಲಯ. [[:en:precipitation (meteorology)|ಮಳೆ ಮತ್ತು ಹಿಮಪಾತ]]ಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹಲವು ಮೀಟರ್ ನೀರಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಒಂದು ಮಿ.ಮೀ. ಗಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಷ್ಟು ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀಳುತ್ತವೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಅದ್ಭುತವಾದ [[:en: thermohaline circulation|ಲವಣೋಷ್ಣ ಪರಿಚಲನೆ]]ಯು ಅಪಾರವಾದ ಶಾಖವನ್ನು ಭೂಮಧ್ಯರೇಖೆಯ ವಲಯದಿಂದ ಧ್ರುವವಲಯಗಳ ಬಳಿಗೆ ಪಸರಿಸುತ್ತದೆ. === ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ === [[:en:Earth's magnetic field|ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]]ವು ಸುಮಾರು [[:en:magnetic dipole|ಕಾಂತೀಯ ದ್ವಿಧ್ರುವ]]ದ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಕಾಂತ ಧ್ರುವಗಳು ಗ್ರಹದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಧ್ರುವಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿವೆ. [[:en:dynamo theory|ಡೈನಮೊ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ದ ಪ್ರಕಾರ, ದ್ರವೀಕೃತ ಹೊರ ಭೂಗರ್ಭದ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಖವು ವಾಹಕ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಂವಹನ ಚಲನೆಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ, ಇದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಭೂಗರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಸಂವಹನ ಚಲನೆಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ತಮ್ಮ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ, ಸರಾಸರಿ ಪ್ರತಿ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಾರಿಯಂತೆ ಅನಿಯತವಾಗಿ [[:en:geomagnetic reversal|ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಪರ್ಯಯ]]ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ವಿಪರ್ಯಯವು ಸುಮಾರು ೭೦೦,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳು ಹಿಂದೆ ಆಯಿತು. <ref>{{cite web | last = Fitzpatrick | first = Richard | date = [[February 16]], [[೨೦೦೬|2006]] | url = http://farside.ph.utexas.edu/teaching/plasma/lectures/node69.html | title = MHD dynamo theory | publisher = NASA WMAP | accessdate = 2007-02-27 }}</ref><ref name=campbelwh>{{cite book | last =Campbell | first =Wallace Hall | authorlink = | coauthors = | title =Introduction to Geomagnetic Fields | publisher =Cambridge University Press | date =2003 | location =New York | pages =p57 | url = | doi = | id = | isbn = 0521822068}}</ref> ಈ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಗೊಂಡ [[:en:magnetosphere|ಕಾಂತಗೋಳ]]ವು [[ಸೌರ ಮಾರುತ]]ದಲ್ಲಿನ ಕಣಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದಾಚೆಗೆ ವಾಲಿಸುತ್ತದೆ. [[:en:bow shock|ಆಘಾತ ತರಂಗ]]ದ ಸೂರ್ಯನೆಡೆಗಿರುವ ತುದಿಯು ಭೂಮಿಯ ತ್ರಿಜ್ಯದ ಸುಮಾರು ೧೩ ಪಟ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಸೌರ ಮಾರುತಗಳ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯಿಂದ [[:en:Van Allen radiation belt|ವಾನ್ ಆಲನ್ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಏಕಕೇಂದ್ರೀಯ [[:en:torus|ಬಳೆ]]ಯಾಕಾರದ ಶಕ್ತಿಯುತ ಆವಿಷ್ಟಕಣಗಳ ವಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ [[:en:plasma (physics)|ಪ್ಲಾಸ್ಮ]]ವು ಕಾಂತ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿ ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಕ್ಕಾಗ [[ಆರೋರಾ|ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]]ಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Stern | first = David P. | date = July 8, 2005 | url = http://www-spof.gsfc.nasa.gov/Education/wmap.html | title = Exploration of the Earth's Magnetosphere | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2013-02-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130214033726/http://www-spof.gsfc.nasa.gov/Education/wmap.html | url-status = dead }}</ref> == ಕಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಪರಿಭ್ರಮಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Rotating earth (large).gif|thumbnail|upright|ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಿರುವ ಚಲನಚಿತ್ರ.]] *ಹಿನ್ನೆಲೆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ, ತನ್ನ [[ಉತ್ತರ ಧ್ರುವ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ]]ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ [[:en:Axis of rotation|ಅಕ್ಷ]]ದ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಸುತ್ತು ಸುತ್ತಲು ಭೂಮಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ೨೩ ಘಂಟೆಗಳು, ೫೬ ನಿಮಿಷಗಳು ಮತ್ತು ೪.೦೯೧ ಕ್ಷಣಗಳು ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಈ ಅವಧಿಗೆ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ದಿನ ಎಂದು ಹೆಸರು.<ref>{{cite web | last = Fisher | first = Rick | date = January, 30, 1996 | url = http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/times.html | title = Astronomical Times | publisher = National Radio Astronomy Observatory | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2011-08-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/617EjSVHT?url=http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/times.html | url-status = dead }}</ref> ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಂಡಂತೆ, ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಚಲನೆಯು ೧೫°/ಘಂ. = ೧೫’/ನಿ. ಪಶ್ಚಿಮದೆಡೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ಎರಡು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಅಥವಾ ಚಂದ್ರರ ಗೋಚರ ವ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ. (ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಗೋಚರ ಗಾತ್ರಗಳು ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿವೆ.) *ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ೧೫&nbsp;ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ. (೯.೩೨&nbsp;ಕೋಟಿ ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ೩೬೫.೨೫೬೪&nbsp;ಸರಾಸರಿ&nbsp;ಸೌರ&nbsp;ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ (೧ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವರ್ಷ) ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಚಲನೆಯು ಸುಮಾರು ೧°/ದಿನ (ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ೧೨ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ/ಚಂದ್ರರ ವ್ಯಾಸದಷ್ಟು) ಪೂರ್ವದೆಡೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. *ಈ ಚಲನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸೂರ್ಯನು ಪುನಃ [[:en:Meridian (astronomy)|ಮಧ್ಯಾಹ್ನವೃತ್ತ]]ಕ್ಕೆ ಮರಳುವಷ್ಟು ತಿರುಗಲು ಭೂಮಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ೨೪ಘಂಟೆಗಳು - ಒಂದು ಸೌರ ದಿನದಷ್ಟು ಕಾಲ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೀಯ ವೇಗವು ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ೩೦ಕಿ.ಮೀ./ಘಂ.ನಷ್ಟಿದೆ. (೧೦೮,೦೦೦ಕಿ.ಮೀ./ಘಂ. ಅಥವಾ ೬೭,೦೦೦ಮಿ/ಘಂ.). ಈ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹದ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಸುಮಾರು ಏಳು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರರ ನಡುವಿನ ದೂರವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಿಸಬಹುದು.<ref name="earth_fact_sheet">{{cite web | last = Williams | first = David R. | date = September 1, 2004 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | title = Earth Fact Sheet | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-17 | archive-date = 2013-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130508021904/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | url-status = dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:PaleBlueDot.jpg|thumbnail|left|೬೦೦ ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ. (೪೦೦ ಕೋಟೀ ಮೈಲಿ) ಗಳಿಂದಾಚೆಯಿಂದ [[ವಾಯೇಜರ್ ೧]] ಗಗನನೌಕೆಗೆ ಭೂಮಿಯು ಒಂದು [[:en:Pale Blue Dot|ಸಣ್ಣ ಚುಕ್ಕೆ]]ಯಂತೆ ಕಂಡಿತು.]] *ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ [[ಚಂದ್ರ]]ವು ಭೂಮಿಯೊಂದಿಗಿನ ಭಾರಕೇಂದ್ರದ ಸುತ್ತ ಪ್ರತಿ ೨೭.೩೨ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ಜೊತೆಗೂಡಿಸಿದರೆ, ಒಂದು ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕಿರುವ ಅವಧಿಯು ೨೯.೫೩ ದಿನಗಳು (ಯುತಿ ಮಾಸ). [[:en:celestial pole|ಖಗೋಳದ ಉತ್ತರ ಧ್ರುವ]]ದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಭೂಮಿ, ಚಂದ್ರರ ಚಲನೆ, ಮತ್ತವುಗಳ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣಗಳೆಲ್ಲ ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. *ಪರಿಭ್ರಮಣೀಯ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷೀಯ ಸಮತಳಗಳು ನಿಖರವಾದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ: ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷವು ಭೂಮಿ-ಸೂರ್ಯ ಸಮತಳದ ಲಂಬಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೩.೫ ಡಿಗ್ರಿಗಳು ಓರೆಯಾಗಿದೆ (ಇದರಿಂದ [[ಋತು]]ಗಳುಂಟಾಗುತ್ತವೆ); ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ಸಮತಳವು ಭೂಮಿ-ಸೂರ್ಯ ಸಮತಳಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೫ ಡಿಗ್ರಿಗಳ ಓರೆಯಲ್ಲಿದೆ (ಈ ಓರೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವಾರಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು [[ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ]]ಗಳುಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದವು).<ref name="earth_fact_sheet" /><ref name="moon_fact_sheet">{{cite web | last = Williams | first = David R. | date = September 1, 2004 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html | title = Moon Fact Sheet | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2010-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100323165650/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html | url-status = dead }}</ref> *ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಸ್ಥಾನವು (ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಕಂಡಂತೆ) ವರ್ಷದಲ್ಲಿನ ಋತು/ಮಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರೀಯ ಅಕ್ಷಾಂಶದಲ್ಲಿರುವ ವೀಕ್ಷಕನೊಬ್ಬನಿಗೆ, ಉತ್ತರೀಯ ಧ್ರುವವು ಸೂರ್ಯನೆಡೆಗೆ ಬಾಗಿದ್ದಾಗ ದಿನವು ಹೆಚ್ಚು ದೀರ್ಘವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯವು ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರಕ್ಕೇರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈ ತಲುಪುವ ಸೌರ ವಿಕಿರಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. *ಉತ್ತರ ಧ್ರುವವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರ ವಾಲಿದ್ದಾಗ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಹಿಂದುಮುಂದಾಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಿನ ಹವೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್ ವೃತ್ತದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ವಿಪರೀತವಾಗಿ, ವರ್ಷದ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. (ಇದಕ್ಕೆ [[:en:polar night|ಧ್ರುವ ರಾತ್ರಿ]] ಎಂದು ಹೆಸರು.) *ವಾಯುಗುಣದಲ್ಲಿನ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ (ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯ ಕಾರಣ) [[ಋತು]]ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರೂಢಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂಮಿಯ ೪ ಋತುಗಳನ್ನು ಅಯನ ಬಿಂದುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಷುವ ಬಿಂದುಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯನೆಡೆಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಗಳು ಅಯನ ಬಿಂದುಗಳಾದರೆ, ಓರೆಯ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನೆಡೆಗಿರುವ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಲಂಬವಾಗಿರುವ ಬಿಂದುಗಳು ವಿಷುವ ಬಿಂದುಗಳು. Winter solstice occurs on about December 21, summer solstice is near June 21, spring equinox is around March 20 and autumnal equinox is about September 23. ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯು ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಗೋಳದ ಓರೆಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ ಋತುಮಾನಗಳು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ. *ಭೂಮಿಯ ಓರೆಯ ಕೋನವು ಧೀರ್ಘಕಾಲಗಳವರೆಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಓರೆಯು ೧೮.೬ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯುಳ್ಳ ಹಾಗೂ [[:en:nutation|ಅಕ್ಷ ವಿಚಲನೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಕ್ಷೀಣ ಚಲನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯು (ಕೋನವಲ್ಲ) ಸಹ ಸಮಯದೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ೨೫,೮೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಅಯನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ; ಸೌರವರ್ಷ ಮತ್ತು ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವರ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಈ ಅಯನವೇ ಕಾರಣ. *ಈ ಎರಡೂ ಚಲನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ ಸಮಭಾಜಕದ ಉಬ್ಬಿನ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರರ ಬದಲಾಗುವ ಆಕರ್ಷಕ ಬಲ. ಭೂಮಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಧ್ರುವಗಳೂ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಹಲವು ಆವರ್ತೀಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ [[:en:polar motion|ಧ್ರುವೀಯ ಚಲನೆ]]ಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆ [[:en:quasiperiodic motion|ಅರೆ-ಆವರ್ತೀಯ ಚಲನೆ]] ಎಂದು ಹೆಸರು. ಈ ಚಲನೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಂಶವಲ್ಲದೆ [[:en:Chandler wobble|ಚಾಂಡ್ಲರ್ ಓಲಾಟ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ೧೪-ಮಾಸದ ಆವರ್ತೀಯ ಅಂಶವೂ ಒಂದಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯ ವೇಗವು ದಿನದ ಅವಧಿ ಬದಲಾವಣೆ ಎಂಬ ವಿದ್ಯಮಾನದಿಂದಲೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Fisher | first = Rick | date = February 5, 1996 | url = http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/earth_rot.html | title = Earth Rotation and Equatorial Coordinates | publisher = National Radio Astronomy Observatory | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2011-08-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/617EkMYXJ?url=http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/earth_rot.html | url-status = dead }}</ref> ಆಧುನಿಕ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ಪುರರವಿಯು [[ಜನವರಿ ೩]]ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಹಾಗೂ, ಅಪರವಿಯು [[ಜುಲೈ ೪]]ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ (ಬೇರೆ ಕಾಲಗಳಿಗೆ, [[ಅಯನ]] ಮತ್ತು [[:en:Milankovitch cycles|ಮಿಲಾಂಕೊವಿಚ್ ಆವರ್ತ]]ಗಳನ್ನು ನೋಡಿ). *ಪುರರವಿಯಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪುವ ಸೌರಶಕ್ತಿಯು ಅಪರವಿಗಿಂತ ೬.೯% ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಪುರರವಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳವು ಸೂರ್ಯನ ಕಡೆಗೆ ಬಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳವು ಉತ್ತರಾರ್ಧಗೋಳಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯಿಂದ ಆಗುವ ಶಕ್ತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ ಗೋಳದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರು ಈ ಅಧಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Williams | first = Jack | date = December 20, 2005 | url = http://www.usatoday.com/weather/tg/wseason/wseason.htm | title = Earth's tilt creates seasons | publisher = USAToday | accessdate = 2007-03-17 }}</ref> *ಭೂಮಿಯ [[:en:Hill sphere|ಹಿಲ್ ಗೋಳ]]ವು ([[ಗುರುತ್ವ]]ಪ್ರಭಾವವಿರುವ ಗೋಳ) ಸುಮಾರು ೯೩೦,೦೦೦ಮೈಲಿಗಳ ತ್ರಿಜ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | author=Vázquez, M.; Montañés Rodríguez, P.; Palle, E. | year=2006 | url =http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf | title = The Earth as an Object of Astrophysical Interest in the Search for Extrasolar Planets | publisher = Instituto de Astrofísica de Canarias | accessdate = 2007-03-21 }}</ref><ref>For the Earth, the Hill radius is :<math>\begin{smallmatrix} R_H = a\left ( \frac{m}{3M} \right )^{\frac{1}{3}} \end{smallmatrix}</math>, where ''m'' is the mass of the Earth, ''a'' is an Astronomical Unit, and ''M'' is the mass of the Sun. So the radius in A.U. is about: <math>\begin{smallmatrix} \left ( \frac{1}{3 \cdot 332,946} \right )^{\frac{1}{3}} = 0.01 \end{smallmatrix}</math>.</ref> ಇದು ಭೂಮಿಯ ಗುರುತ್ವ ಪ್ರಭಾವವು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿರುವ ಗರಿಷ್ಠ ದೂರ. ಈ ತ್ರಿಜ್ಯದ ಹೊರಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾಯಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೋಭೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ತಮ್ಮ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಹೋಗಬಹುದು. == ವೀಕ್ಷಣೆ == ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ [[:en:Explorer 6|ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್]]ನೌಕೆಯು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು.<ref>{{cite web | author = Staff | date = October, 1998 | url = https://www.nasa.gov/centers/goddard/pdf/106420main_explorers.pdf | format = PDF | title = Explorers: Searching the Universe Forty Years Later | publisher = NASA/Goddard | accessdate = 2007-03-05 | archive-date = 2011-09-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110917174936/http://www.nasa.gov/centers/goddard/pdf/106420main_explorers.pdf | url-status = dead }}</ref> ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ [[ಯೂರಿ ಗಗಾರಿನ್]]ನು ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಾನವನಾದನು. [[:en:Apollo 8|ಅಪೋಲೋ ೮]]ರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಚಾಂದ್ರ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಭೂಮಿ-ಉದಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿತು. ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ [[:en:Apollo 17|ಅಪೋಲೋ ೧೭]]ರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ "[[:en:The Blue Marble|ನೀಲಿ ಗೋಲಿ]]" ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿತು. ಈ ನೀಲಿ ಗೋಲಿಯ ಚಿತ್ರವು ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿತರಿಸಲಾಗಿರುವ ಚಿತ್ರವಿರಬಹುದೆಂದು ಶಂಕಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Earth and Moon from Mars PIA04531.jpg|thumbnail|right|[[:en:Mars Global Surveyor|ಮಂಗಳ ಸಮೀಕ್ಷಕ]]ಕ್ಕೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕಂಡಂತೆ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ]]. [[ಅಂತರಿಕ್ಷ|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ]]ದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಭೂಮಿಯು [[:en:lunar phases|ಚಂದ್ರ]] ಮತ್ತು ಶುಕ್ರಗಳಗಳಂತೆಯೇ ಕಲೆಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯು [[ಸೂರ್ಯ]]ನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುವಾಗ ತನ್ನ ಮೇಲ್ಮೈನಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಬೆಳಕು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಕಾಣುವ ಕಲೆಗಳು ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಕನ ಸ್ಥಾನದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಲೆಗಳು ಮಾರ್ಪಡುವ ವೇಗವು ವೀಕ್ಷಕನ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೀಯ ಅವಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭೂಗೋಳಾಕೃತಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಹಾಯಿಸಿ ಕಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ [[:en:phases of Venus|ಶುಕ್ರನ ಕಲೆಗಳು]] ಕಾಣುವಂತೆ ([[ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಿಲಿ|ಗೆಲಿಲಿಯೊ]] ಕಂಡುಹಿಡಿದಂತೆ), ಮಂಗಳದ ಮೇಲಿನ ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಕಲೆಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲಿನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ವೀಕ್ಷಕನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಯಾವುದೇ ಕಲೆಗಳು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯ ವೀಕ್ಷಕನಿಕ್ಗೆ ಭೂಮಿಯ ಬೆಳಕಿನ ಮುಖ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುತ್ತದೆ. == ವಾಸಯೋಗ್ಯತೆ == ಯಾವುದೇ ಗ್ರಹವು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ (ಜೀವಿಗಳು ಆ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಉದ್ಭವವಾಗಿರದಿದ್ದರೂ) ಅದನ್ನು ವಾಸಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದುವರೆಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಂತೆ, ಭೂಮಿಯು ದ್ರವರೂಪಿ ನೀರು, ಜಟಿಲವಾದ ಸಾವಯವ ಕಣಗಳು ಒಗ್ಗೂಡುವಂತಹ ಪರಿಸರ, ಮತ್ತು [[ಉಪಾಪಚಯ]]ವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಶಕ್ತಿ, ಇವುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | author = Staff | date = September, 2003 | url = http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html | title = Astrobiology Roadmap | publisher = NASA, Lockheed Martin | accessdate = 2007-03-10 | archive-date = 2012-03-11 | archive-url = https://www.webcitation.org/664nPTN2N?url=http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html | url-status = dead }}</ref> ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಭೂಮಿಯ ದೂರ, ಅದರ ಕಕ್ಷೀಯ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ, ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲ, ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆ, ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸ, ವಾಯುಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಉಳಿವು, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಈ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಗಳ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆಗಳಿಗೆ ಅಡಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book | first=Stephen H. | last=Dole | year=1970 | title=Habitable Planets for Man | edition=2nd edition | publisher=American Elsevier Publishing Co. | url=http://www.rand.org/pubs/reports/R414/ | accessdate=2007-03-11 | id=ISBN 0-444-00092-5 }}</ref> === ಜೈವಗೋಳ === ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಜೀವಜಂತುಗಳು ಒಂದು [[:en:biosphere|ಜೈವಗೋಳ]]ವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಜೈವಗೋಳವು ಸುಮಾರು ೩೫೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[:en:evolution|ವಿಕಸಿಸಲು]] ಶುರುವಾಯಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಸಮುದಾಯಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಂತೆ, ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಜೀವಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವುದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ. ಇದಲ್ಲದೆ, [[:en:Rare Earth hypothesis|ಜೈವಗೋಳಗಳು ಬಹಳ ವಿರಳ]] ಎಂದು ಕೆಲವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಜೈವಗೋಳವನ್ನು ಹಲವು [[:en:biome|ಬಯೋಮ್]]ಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಯೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಗಿಡ-ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಒಣ ನೆಲದ ಮೇಲೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಅಕ್ಷಾಂಶ]] ರೇಖೆ ಮತ್ತು ಸಾಗರದಿಂದ ಇರುವ ಎತ್ತರವು ಬಯೋಮ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತವೆ. [[:en:Arctic Circle|ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್]], [[:en:Antarctic Circle|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ್ ವೃತ್ತ]] ಅಥವಾ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಬಯೋಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜೀವಿಗಳು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿಯಿರುವ ಬಯೋಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. === ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ನೆಲದ ಬಳಕೆ === ಮಾನವರು ತಮ್ಮ ಉಪಯೋಗಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ [[:en:fossil fuel|ಖನಿಜ ಇಂಧನ]]ಗಳಂಥ ಕೆಲವು [[:en:non-renewable resources|ನವೀಕರಿಸಲು ಅಯೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದು]], ಇವುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಸಮಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಖನಿಜ ಇಂಧನಗಳ ದೊಡ್ಡ ಶೇಖರಣೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಇಂಧನಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಿಲು, [[ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆ|ಕಲ್ಲೆಣ್ಣೆ]], [[ನಿಸರ್ಗಾನಿಲ]], ಮತ್ತು [[ಮೀಥೇನ್]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಈ ಶೇಖರಣೆಗಳನ್ನು [[ಮಾನವ]]ರು ಶಕ್ತಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಆದಾರವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [[ಸವಕಳಿ]] ಮತ್ತು [[:en:plate tectonics|ಭೂಫಲಕ ಚಲನೆ]]ಗಳಿಂದುಂಟಾಗುವ [[:en:Ore genesis|ಅದಿರು ಉತ್ಪತ್ತಿ]] ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಲೂ ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ [[ಅದಿರು|ಅದಿರಿನ]] ಶೇಖರಣೆಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web | author=Staff | date=November 24, 2006 | url=http://www.utexas.edu/tmm/npl/mineralogy/Mineral_Genesis/ | title=Mineral Genesis: How do minerals form? | publisher=Non-vertebrate Paleontology Laboratory, Texas Memorial Museum | accessdate=2007-04-01 }}</ref> ಈ ಶೇಖರಣೆಗಳು ಹಲವು [[ಲೋಹ]] ಮತ್ತಿತರ ಉಪಯುಕ್ತ [[ಮೂಲಧಾತು|ಮೂಲವಸ್ತು]]ಗಳ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿತ ಆಗರಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಜೈವಗೋಳವು ಮಾನವರಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವ ಹಲವು ಜೈವಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಹಾರ]], [[ಮರ]], [[ಔಷಧ|ಔಷಧಿ]]ಗಳು, ಆಮ್ಲಜನಕ, ಹಲವು ಜೈವಿಕ ತ್ಯಾಜ್ಯವಸ್ತುಗಳ ಮರುಬಳಕೆ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಿಹಿನೀರು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ನೆಲದಿಂದ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದು ಕರಗಿದ ಪೋಷಕಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | last = Rona | first = Peter A. | title=Resources of the Sea Floor | journal=Science | year=2003 | volume=299 | issue=5607 | pages=673–674 | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/299/5607/673?ijkey=AHVbRrqUsmdHY&keytype=ref&siteid=sci | accessdate=2007-02-04 }}</ref> ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಮಾನವರಿಂದ ನೆಲದ ಬಳಕೆ ಸುಮಾರು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿತ್ತು: {| class="wikitable" !ನೆಲದ ಬಳಕೆ !ಶೇಕಡಾ |- | ''ವ್ಯವಸಾಯಯೋಗ್ಯ ನೆಲ:'' ||style="text-align: right;"| ೧೩.೧೩%<ref name="cia" /> |- | ''ಶಾಶ್ವತ ಬೆಳೆಗಳು:'' ||style="text-align: right;"| ೪.೭೧%<ref name="cia" /> |- | ''ಶಾಶ್ವತ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು:'' ||style="text-align: right;"| ೨೬% |- | ''ಕಾಡುಗಳು:'' ||style="text-align: right;"| ೩೨% |- | ''ನಾಗರಿಕ ವಲಯಗಳು:'' ||style="text-align: right;"| ೧.೫% |- | ''ಇತರೆ:'' ||style="text-align: right;"| ೩೦% |} ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ನೀರಾವರಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದ ನೆಲದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ೨,೪೮೧,೨೫೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.^೨.<ref name="cia" /> === ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಮತ್ತು ಪಾರಿಸರಿಕ ಹಾನಿಗಳು === *ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹಲವು ವಿಸ್ತಾರ ವಲಯಗಳು ಸುಮಾರು ನಿರಂತರವಾಗಿ [[ಚಂಡಮಾರುತ]], ತುಫಾನುಗಳಂಥ ವಿಪರೀತ ಹವೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಹಲವೆಡೆಗಳು ಭೂಕಂಪನ, ಭೂಪಾತ, [[ಸುನಾಮಿ]], [[ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ]], [[ಪ್ರಳಯ]], ಬರಗಾಲ, ಮತ್ತಿತರ ವಿಪತ್ತು ಮತ್ತು ನಾಶಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತವೆ. *ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮಾನವರಿಂದುಂಟಾದ ಜಲ ಮತ್ತು ವಾಯು [[ಮಾಲಿನ್ಯ]], [[ಆಮ್ಲ ಮಳೆ]] ಮತ್ತು ವಿಷಕಾರಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತಿನ ನಾಶ (ಅತಿಯಾದ-ಮೇಯುವಿಕೆ, ಅರಣ್ಯನಾಶ, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ನಾಶ, [[ಜಾತಿ (ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ)|ಪ್ರಭೇದ]]ಗಳ ನಾಶ, [[ಸವಕಳಿ]]) ಮುಂತಾದ ನಾಶಕಾರಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಂದ ಇಂಗಾಲದ-ಡೈ-ಆಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ವಾಯುಗುಣದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಇದರಿಂದ, ಹಿಮನದಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್]] ಹಿಮದ ಕರಗುವಿಕೆ, ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಪರೀತ ತಾಪಮಾನಗಳು, ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ಭೂಮಿಯಾದ್ಯಂತ ಸರಾಸರಿ ಸಾಗರ ಮಟ್ಟದ ಏರಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref>{{cite web | author=Staff | date = [[February 2]], [[2007]] | url = https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=21429&Cr=climate&Cr1=change | title = Evidence is now ‘unequivocal’ that humans are causing global warming – UN report | publisher = United Nations | accessdate = 2007-03-07 }}</ref> === ಮಾನವ ಭೂವಿವರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:Earth's City Lights by DMSP, 1994-1995 (large).jpg|right|thumbnail|ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ. ಇದನ್ನು ಪವನ ವಿಜ್ಞಾನ/ಉಪಗ್ರಹ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯ ರಾತ್ರಿಚಿತ್ರದ ಛದ್ಮನದ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಾರೋಪಿಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವಾಗಿರದೆ, ಇದರಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಭಾಗಗಳು ನೇರ ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ ಕಾಣುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿವೆ.]] ಭೂಮಿಯು ಸುಮಾರು ೬,೬೦೦,೦೦೦,೦೦೦ ಮಾನವ ವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>Currently it is closer to 6.6&nbsp;billion than 6.5&nbsp;billion. It will reach 6.6&nbsp;billion in June 2007.</ref><ref name="LiveScience">{{cite news | first= Leonard | last= David | url= http://www.livescience.com/othernews/060224_world_population.html | title= Planet's Population Hit 6.5 Billion Saturday | work= Live Science | date= [[2006-02-24]] | accessdate= 2006-04-02 | archive-date= 2006-03-19 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060319133418/http://www.livescience.com/othernews/060224_world_population.html | url-status= dead }}</ref> ಮುನ್ನಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಭೂಮಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ೭೦೦ ಕೋಟಿ ಮತ್ತು ೨೦೫೦ ೯೨೦ ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಆಗಲಿದೆ.<ref>{{cite web | author=Staff | url = https://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/wpp2006.htm | title = World Population Prospects: The 2006 Revision | publisher = United Nations | accessdate = 2007-03-07 }}</ref>. ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಿಂಹಪಾಲು [[:en:developing nations|ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ದೇಶ]]ಗಳಿಂದ ಬರಲಿದೆ. ಮಾನವ [[:en:population density|ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ]]ಯು ಭೂಮಿಯ ವಿವಿಧೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಹುತೇಕ ಜನರು [[ಏಷ್ಯಾ]] ಖಂಡದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ೨೦೨೦ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು ೬೦% ಜನರು [[:en:Urban area|ನಾಗರಿಕ]] ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿರುತ್ತಾರೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | author = Staff | year = 2007 | url = http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx | title = Human Population: Fundamentals of Growth: Growth | publisher = Population Reference Bureau | accessdate = 2007-03-31 | archive-date = 2013-02-10 | archive-url = https://www.webcitation.org/6EKxj3SWs?url=http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx | url-status = dead }}</ref> ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನ ಕೇವಲ ಎಂಟನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಮಾನವ ವಾಸಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ — ಮೇಲ್ಮೈನ ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ [[ಸಾಗರ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ನೆಲ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಅರ್ಧ ಭಾಗವು [[ಮರುಭೂಮಿ]] (೧೪%)<ref>{{cite journal | author=Peel, M. C.; Finlayson, B. L.; McMahon, T. A. | title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification | journal=Hydrology and Earth System Sciences Discussions | year=2007 | volume=4 | pages=439–473 | url=http://overview.sref.org/1812-2116/hessd/2007-4-439 | accessdate=2007-03-31 | archive-date=2008-01-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080125061921/http://overview.sref.org/1812-2116/hessd/2007-4-439 | url-status=dead }}</ref> ಎತ್ತರ [[ಪರ್ವತ]]ಗಳು (೨೭%),<ref>{{cite web | author = Staff | url = http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml | title = Themes & Issues | publisher = Secretariat of the Convention on Biological Diversity | accessdate = 2007-03-29 | archive-date = 2007-04-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml | url-status = dead }}</ref> ಅಥವಾ ಇತರ ವಾಸಿಸಲಯೋಗ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸೇರಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅತಿ ಉತ್ತರದ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯೆಂದರೆ [[:en:Nunavut|ನುನಾವುಟ್]], [[ಕೆನಡಾ]]ದಲ್ಲಿನ [[:en:Ellesmere Island|ಎಲ್ಲೆಸ್‌ಮಿಯರ್ ದ್ವೀಪ]]ದ ಮೇಲಿನ [[:en:Alert, Nunavut|ಅಲರ್ಟ್]] .<ref>{{cite web | author = Staff | date = 2006-08-15 | url = http://www.img.forces.gc.ca/org/cfiog/alert_e.asp | title = Canadian Forces Station (CFS) Alert | publisher = Information Management Group | accessdate = 2007-03-31 | archive-date = 2007-06-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070609135729/http://www.img.forces.gc.ca/org/cfiog/alert_e.asp | url-status = dead }}</ref> (೮೨°೨೮′ಉ) ಅತಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯು [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ]]ದ ಅಮುಂಡ್ಸೆನ್-ಸ್ಕಾಟ್ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ ಧಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. (೯೦°ದ) *[[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ]]ದಲ್ಲಿನ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಭೂಮಿಯ ಎಲ್ಲಾ ನೆಲ ಮೇಲ್ಮೈನ ಮೇಲೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಿವೆ. ೨೦೦೭ರ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ೧೯೨ [[:en:United Nations member states|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ [[ಸಾರ್ವಭೌಮ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|೨೦೧ ಸಾರ್ವಭೌಮ ದೇಶ]]ಗಳಿವೆ. ಇವಲ್ಲದೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ೫೯ [[:en:Dependent territory|ಅವಲಂಬಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ಗಳು, ಹಲವು [[:en:List of autonomous areas by country|ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಲಯ]]ಗಳು, [[:en:List of territorial disputes|ವಿವಾದಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]], ಮತ್ತು ಇತರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಇವೆ.ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು [[:en:world domination|ವಿಶ್ವಾಧಿಪತ್ಯ]] ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರೂ, ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಇಡೀ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿಯಿದ್ದಂಥ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರವು ಇದುವರೆಗೆ ಇದ್ದಿಲ್ಲ. *ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ [[:en:international organization|ಅಂತರಾಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಾದ [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ]]ವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸರ್ಕಾರವಲ್ಲ. ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು, ಹಾಗೂ, ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಮ್ಮತವಿದ್ದಾಗ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷಣೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು<ref>{{cite web | author=Staff | url = https://www.un.org/law/ | title = International Law | publisher = United Nations | accessdate = 2007-03-27 }}</ref> - ಇವುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದಾದರೂ, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಯಭಾರಕ್ಕೆ ಚರ್ಚಾ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. *ಒಟ್ಟಾರೆ, ೨೦೦೪ನೇ ಇಸವಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಮಾನವರು ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಹೊರಗೆ ಪಯಣಿಸಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ [[:en:Apollo program|ಹನ್ನೆರಡು]] ಜನರು [[ಚಂದ್ರ]]ನ ಮೇಲೆ ನಡೆದಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿರುವ ಮಾನವರೆಂದರೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂತರಿಕ್ಷ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿರುವವರು. ನಿಲ್ದಾಣದ ಮೂರು ಜನರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೂಮ್ಮೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಭವಿಷ್ಯ == [[ಚಿತ್ರ:Sun Life.png|thumbnail|right|ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಗಾತ್ರದ ಹೆಚ್ಚಳ]] ಭೂಮಿಯ ಭವಿಷ್ಯವು [[ಸೂರ್ಯ]]ನ ಭವಿಷ್ಯದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೀಲಿಯಂ ಬೂದಿಯ ನಿರಂತರ ಶೇಖರಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, [[:en:Solar luminosity|ಸೂರ್ಯನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಾಂತೀಯತೆ]]ಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೧೧೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂತೀಯತೆಯು ೧೦%ನಷ್ಟು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೩೫೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೪೦% ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.<ref name="sun_future">{{cite journal | author=Sackmann, I.-J.; Boothroyd, A. I.; Kraemer, K. E. | title=Our Sun. III. Present and Future | journal=Astrophysical Journal | year=1993 | volume=418 | pages=457-468 | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1993ApJ...418..457S | accessdate=2007-03-31 }}</ref> ಹೆಚ್ಚಾದ ಈ ವಿಕಿರಣದಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಸಾಗರಗಳ ನಾಶವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಘೋರ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆಂದು ಹವಾಮಾನ ಮಾದರಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | last = Kasting | first = J.F. | title=Runaway and Moist Greenhouse Atmospheres and the Evolution of Earth and Venus | journal=Icarus | year=1988 | volume=74 | pages=472-494 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1988Icar...74..472K | accessdate=2007-03-31 }}</ref> ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ, ಅಜೈವಿಕ [[:en:Carbon cycle|CO₂ ಆವರ್ತ]]ದ ವೇಗವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ, ಇನ್ನು ೯೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]]ನ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಗಿಡ-ಮರಗಳಿಗೆ ಮಾರಕವಾಗುವಷ್ಟು ([[:en:C4 carbon fixation|C4 ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]]ಗೆ ಲಕ್ಷದಲ್ಲಿ ೧ ಭಾಗದಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ) ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಸೂರ್ಯನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, [[ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ|ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ಬಹುತೇಕ ವಾಯುಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳು ನಶಿಸಿಹೋಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite journal | author=Guillemot, H.; Greffoz, V. | title=Ce que sera la fin du monde | journal=Science et Vie | date=Mars 2002 | volume=N° 1014 | language=French }}</ref> ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕಡಿಮೆಯಾದ ತಾಪಮಾನವು ಈಗಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೀರನ್ನು ತನ್ನ ಮೂಲಕ ಜಿನುಗಲು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಇನ್ನು ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಭಾವವಿಲ್ಲ್ದಿದ್ದರೂ ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಂಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news | first=Damian | last=Carrington | title=Date set for desert Earth | publisher=BBC News | date=February 21, 2000 | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm | accessdate=2007-03-31 }}</ref> ಇನ್ನು ೫೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜೀವನ ಚಕ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಸೂರ್ಯವು ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯವಾಗಿ ಉಬ್ಬುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕಕ್ಷೆಗಿರುವ ದೂರದ (೧ [[ಖಗೋಳ ಮಾನ]]) ೯೯%ರಷ್ಟು ದೂರದ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯವು ಹಿಗ್ಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮಾದರಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸೂರ್ಯನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಯ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯು ಸುಮಾರು ೧.೭ [[ಖಗೋಳ ಮಾನ|ಖ.ಮಾ]]ಗಳ ದೂರಕ್ಕೆ ಸರಿಯಬಹುದು. ಹೀಗೆ, ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲದಿಂದ ಆವೃತವಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಸೂರ್ಯನ ಸಾಮೀಪ್ಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳೂ ನಶಿಸಿಹೋಗುತ್ತವೆ.<ref name="sun_future" /> <br /> ==ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದ ನಾಸಾ== *23 Feb, 2017; *ಅಮೆರಿಕದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ನಾಸಾ [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದಾಚೆ ಇನ್ನೊಂದು [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದೆ. ಈ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಂತೆ ಇರುವ 7 [[ಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದು, ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಎಷ್ಟಿವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. *ನಮ್ಮ [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದಂತೆಯೇ ಇರುವ ಈ ಹೊಸ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕುಬ್ಜ ನಕ್ಷತ್ರದ ಸುತ್ತುವ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗ್ರಹಗಳು ವಾಸಯೋಗ್ಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳ ಪೈಕಿ ಮೂರು ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ವಾಸಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಾತಾವರಣವಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸೆಲೆ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. *ಸೂರ್ಯನಿಗಿಂತ 200 ಪಟ್ಟು ಕಾಂತಿಹೀನವಾಗಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರವೊಂದರ ಸುತ್ತಲೂ ಈ ಗ್ರಹಗಳು ತಿರುಗುತ್ತಿವೆ. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 40 ಜೋತಿರ್‍‍ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವ ಸೌರಮಂಡಲವನ್ನು ಹೋಲುವ ಈ ಸೌರಮಂಡಲದ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾದ ಕುಬ್ಜ ನಕ್ಷತ್ರಕ್ಕೆ ತ್ರಪ್ಪಿಸ್ಟ್ (Trappist-1) ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. 1 ನಕ್ಷತ್ರದ ಸುತ್ತಲೂ ಭೂಮಿಯಂತೆ ಇರುವ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳು ಸುತ್ತುತ್ತಿವೆ. Trappist-1 ನಮ್ಮ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಬುಧಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಯಷ್ಟು ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಹಗಳು ಸ್ಥಿತಿಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ b,c,d,e,f,g,h ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾದ ನಕ್ಷತ್ರಕ್ಕೆ A ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/02/23/473749.html ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದ ನಾಸಾ]</ref> == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ == *[https://www.prajavani.net/stories/stateregional/planet-was-first-discovered-551027.html ಮಂಜು, ಕಬ್ಬಿಣ, ಸಂಯುಕ್ತ ಲೋಹದ ಅಂಶಗಳಿದಂ ಕೂಡಿದ ಗ್ರಹ;ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗ್ರಹ ಪತ್ತೆ;22 ಜೂನ್ 2018] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] [[new:बँग्वारा]] jehk2a5itq17xz9bhgpdzdbstdsovwx 1373275 1373274 2026-05-13T04:47:16Z Kwamikagami 17055 /* ಭೂಫಲಕಗಳು */ 1373275 wikitext text/x-wiki {{ಗ್ರಹ Infobox/ಭೂಮಿ}} == ಇತಿವೃತ್ತ == ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಭೂಮಿಯು [[:en:Age of the Earth|೪೬೦ಕೋಟಿ ವರ್ಷ]]ಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಪು ಗೊಂಡಿತು.<ref>G.B. Dalrymple, 1991, "The Age of the Earth", ''Stanford University Press'', California, ISBN 0-8047-1569-6.</ref> ಭೂಮಿಯ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ವಾದ [[ಚಂದ್ರ]] ಅದರ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ನಂತರ, ಸುಮಾರು ೪೫೩ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. == ಖಗೋಳದ ದೂರ ಮಾನ == *[[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ '''ಸರಾಸರಿ ದೂರ-149,597,887.5 ಕಿ.ಮೀ. (1.000 000 112 4 ಖಗೋಳ ಮಾನ''')ಇದನ್ನು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರವ್ಯೂಹ]]ದ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದೂರವನ್ನು 1 ಖಗೊಲ ಮೂಲಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವರು.ಅದನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸಲು 15,00,00,000=15 ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ.ರನ್ನು 1 ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಗೋಲ ಮೂಲಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವರು. 150000000&nbsp;km = 1AU = 1 [[:en: Astronomical unit|Astronomical Unit]]. == ಪರಿಚಯ == [[File:EarthRender.png|thumb|EarthRender]] *ಭೂಮಿಯ [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪು]] ಹಲವು [[:en:tectontex|ಫಲಕ]]ಗಳಾಗಿ ಒಡೆದಿದೆ. ಈ ಭೂಫಲಕಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಅತ್ತಿಂದಿತ್ತ ಅಸ್ತೆನೋ ಗೋಳದ ಮೇಲೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗವು ಇನ್ನೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಮೇಲಿನ ಪದರ ಚಿಪ್ಪು. ಇದು ಸಿಲಿಕ -ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂನಿಂದಾದ ಹೊರಪದರ,, ಸಿಲಿಕ-ಮೆಗ್ನೇಸಿಯಂನಿಂದಾದ ಕೆಳಪದರದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಖಂಡದ ಕೆಳಗೆ ಚಿಪ್ಪು ಹೆಚ್ಚು ಮಂದವಿದೆ. * ಆದರೆ ಸಾಗರದಡಿಯಲ್ಲಿ ತೆಳುವಾಗಿದೆ. [[:en:Mantle (geology)|ಕವಚ]]ವು ಅರೆಘನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ.ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಲೋಹಗಳ ಭಂಡಾರವಿದು. ಭೂಗರ್ಭವು ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ನಿಕ್ಕಲ್ ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ [[:en:magnetic field|ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ನೆಲೆ ಇದು.]] ಜೀವಸಂಕುಲಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದ ಭೂಮಿಯ [[:en:Earth's atmosphere|ವಾಯುಮಂಡಲದ]] ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿವೆ. * ಈ ಜೀವ ಸಂಕುಲಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪರಿಸರ ಅಸಮತೋಲನವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ. ಮೇಲ್ಮೈನ ಸುಮಾರು ೭೧% ಭಾಗವು ಉಪ್ಪು ನೀರಿನ [[ಸಾಗರ]]ಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ; ಉಳಿದ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಭೂಖಂಡಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವೀಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನ ಅಂತರಿಕ್ಷದ ನಡುವೆ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿನಿಮಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಜರಗುತ್ತವೆ. *ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡದೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದಾದ ಚಂದ್ರನ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ [[:en:tide|ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ]]ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿವೆ. ಭೂ ಇತಿಹಾಸದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಧೂಮಕೇತು]] ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಸಾಗರಗಳು ಉದ್ಭವವಾದವು ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತ. * ನಂತರದ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳ ತಾಡನೆಯಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈ ಸಾಕಷ್ಬು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟುಮಾಡಿರಬಹುದು. ಓರೆಗೊಂಡ ಭೂ ಕಕ್ಷೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ [:en:Milankovitch cycle ಭೂ ಮೇಲ್ಮೈನ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹಿಮದಲ್ಲಿ ಹೊದಿಸಿದ [[ಹಿಮಯುಗ]]ಗಳಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. == ಇತಿಹಾಸ == *ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಗ್ರಹದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮರುರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು ೪೬೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಗ್ರಹಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಭೂಮಿಯು [[:en:solar nebula|solar nebula]] ನೀಹಾರಿಕೆಯಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಯಿತು. ಭೂಮಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತದ ಅರ್ಧ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಗ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನೀರು ಮತ್ತು ನೀರಾವಿಗಳು ಶೇಖರವಾಗತೊಡಗಿದವು. *ನೀರಿನ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಘನರೂಪಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿತು. ಇದರ ಸ್ವಲ್ಪ ನಂತರವೇ ಚಂದ್ರ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ [[:en:Theia (planet)|ಥೀಯ]] ಎಂಬ ಕಾಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಾಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಮೈದಳೆದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಅನಿಲಗಳು ಮತ್ತು [[:en:Volcano|ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ]]ಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಆದಿಮ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು; *[[ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳಿಂದ ಬಂದ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರೀಕರಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದ [[:en:water vapor|ನೀರಾವಿ]]ಗಳಿಂದ, [[:en:Origin of the world's oceans|ಮೊದಲ ಸಾಗರಗಳು]] ರೂಪುಗೊಂಡವು.<ref>A. Morbidelli ''et al'', 2000, "[http://adsabs.harvard.edu/abs/2000M&PS...35.1309M Source Regions and Time Scales for the Delivery of Water to Earth]", ''Meteoritics & Planetary Science'', vol. 35, no. 6, pp. 130920.</ref> ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ರಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಜರುಗಿ ಜೀವಾಧಾರವಾದ ಕಾರ್ಬನ್ ಮೈದಳೆಯಿತು. ಮುಂದೆ ಇದೇ ಜೀವಕೋಶಕ್ಕೆ ಎಡೆಗೊಟ್ಟು ೫೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಜೀವಿಯು ಉಗಮವಾಯಿತು. *ಭೂವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಲವನ್ನು ಆದಿಜೀವಿಕಲ್ಪ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>W. Ford Doolitte, "Uprooting the Tree of Life", ''Scientific American'', Feb. 2000.</ref> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಸಸ್ಯವಾದ ಪಾಚಿ ಮೈದಳೆಯಿತು. [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]]ಯಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯ ನೇರ ಶೇಖರಣೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು; ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ವು ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಶೇಖರವಾಗಿ [[:en:ozone layer|ಓಜೋನ್ ಪದರ]]ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. *ದೊಡ್ಡ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕೋಶಗಳ ಸಂಘಟನೆಯು [[:en:eukaryotes|ಯೂಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ [[:en:endosymbiotic theory|ಸಂಕೀರ್ಣ ಕೋಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ]]ಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಗುಂಪಾಗಿದ್ದ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೈಪುಣ್ಯತೆ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನಿಜವಾದ ಬಹುಕೋಶ ಜೀವಿಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು. *ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಓಜೋನ್ ಪದರವು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವಿಕಾಸವಾಗತೊಡಗಿದವು. ಭೂಚಿಪ್ಪು ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ವಾಯುಗೋಳ ಸ್ಥರೀಕರಣಗೊಳ್ಳಲು ಸುಮಾರು ನೂರು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು ಸಂದಿವೆ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಅಂದಾಜು. ಕೋಟ್ಯಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ನಿರಂತರ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಭೂಖಂಡಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಮತ್ತೆ ಛಿದ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಬಂದಿವೆ. ===ಭೂಖಂಡಗಳ ಚಲನೆ=== *ಸದಾ ಚಲನಶೀಲವಾದ ಈ ಭೂಫಲಕಗಳು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡವೆಂದರೆ ಇವು ಖಂಡಗಳನ್ನೇ ಹೊತ್ತು ಸರಿದಾಡಬಲ್ಲವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯವನ್ನು ಇಂಡೋ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫಲಕ ಹೊತ್ತು ಸರಿದಾಡುತ್ತಿದೆ. ಸುಮಾರು ೨೨೫ ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಭಾರತ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ, ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ ಒಂದುಗೂಡಿದ್ದವು. ಅದನ್ನೇ ಗೊಂಡ್ವಾನ ಮಹಾಖಂಡವೆಂದು ಈಗ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. *ಹಾಗೆಯೇ ಯೂರೋಪು, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ, ಏಷ್ಯದ ಬಹುಭಾಗ ಒಂದುಗೂಡಿದ್ದವು. ಅದಕ್ಕೆ ಲಾರೇಷ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನೀಡಿದರು. '''ಖಂಡಗಳು ಸರಿದು ೬.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ ತಲಪಿವೆ ಎಂಬುದು ಖಂಡಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವವರವಾದ.ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಖ್ಯಾತ ಪವನವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಭೂಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ವೆಗೆನರ್ (೧೮೮೦-೧೯೩೦)ಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ.''' *ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧಾನಂತರ ಸಾಗರ ವಿಜ್ಞಾನ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಖಂಡಗಳ ಅಲೆತದ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಸಾಗರ ತಳದಲ್ಲಿ ಪುರಾವೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾದವು. ಈಗಿನ ತಿಳಿವಿನ ಪ್ರಕಾರ ಕೇವಲ ಅದು ಖಂಡಗಳ ಸರಿತವಲ್ಲ ಬದಲು ಖಂಡಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತ ಶಿಲಾಫಲಕಗಳ ಸರಿತ.ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದನ್ವಯ ಸಾಗರ ತಳದ ಸ್ವರೂಪ, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳ ಹಂಚಿಕೆ, ಭೂಕಂಪನಗಳ ತೀವ್ರತೆ, ಪರ್ವತಗಳ ಉಗಮ ಮುಂತಾದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಬಹುದು.<ref>J.B. Murphy, R.D. Nance, "ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಫಲಕ ಸಂರಚನೆ ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. [http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm How do supercontinents assemble?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713194319/http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm |date=2007-07-13 }}", ''American Scientist'', vol. 92, pp. 32433.</ref> *ಸುಮಾರು ೭೫-೫೮ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ತೀವ್ರವಾದ [[:en:Glacier|ಹಿಮನದಿ]]ಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಬಹುತೇಕ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹಿಮದ ಪದರದಲ್ಲಿ ಹೊದೆಸಿದ್ದವು ಎಂದು ೧೯೬೦ ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಶಂಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಾದವನ್ನು "[[:en:Snowball Earth|ಹಿಮದ ಉಂಡೆ ಭೂಮಿ]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಬಹುಕೋಶ ಜೀವಿಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿ ವಂಶಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದ [[:en:Cambrian explosion|ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಸ್ಫೋಟ]]ದ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಮುನ್ನ ಈ ಹಿಮ ಯುಗವು ಘಟಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಸಕ್ತಿ ಇದೆ.<ref>J.L. Kirschvink, 1992, "Late Proterozoic Low-Latitude Global Glaciation: The Snowball Earth", ''The Proterozoic Biosphere'', pp 5152.</ref> *ಸುಮಾರು ೫೩.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಡೆದ [[:en:Cambrian explosion|ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಸ್ಫೋಟ]]ದ ನಂತರ ಇದುವರೆಗೆ ಐದು [[:en:Extinction event|ದೊಡ್ಡ ಅವನತಿ]]ಗಳು ಅಂದರೆ ಜೀವಿಗಳ ಉತ್ಪಾಟನೆ ನಡೆದಿವೆ.<ref>D. Raup & J. Sepkoski, 1982, "Mass extinctions in the marine fossil record", ''Science'', vol. 215, pp. 150103.</ref> ಸುಮಾರು ೬.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆದ ಕೊನೆಯ ಅವನತಿಯು ಬಹುಶಃ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉಲ್ಕೆಯು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಯಿತು. *ಈ ಅವನತಿಯಿಂದ (ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲದ) ಡೈನೊಸಾರ್ಗಳು ಮತ್ತಿತರ ದೊಡ್ಡ ಸರೀಸೃಪಗಳು ನಾಶವಾದರೂ, ಸ್ತನಿಗಳಂಥ ಚಿಕ್ಕ ಪುಟ್ಟ ಜೀವಿಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡವು. ಕಳೆದ ೬.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತನಿಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿ ವಿಕಾಸವಾಗಿವೆ. ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರೈಮೇಟ್ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ವಾನರ ಮುಂದೆ ವಿಕಾಸವಾಗಿ ಎರಡು ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳಲು ಕಲಿತದ್ದೇ ಆದಿಮಾನವನ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಎಡೆಕೊಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಮಾನವವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿರುವ ತಜ್ಞರು ನಿರ್ವಿವಾದವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. *ಇದರ ಹಿಂದೆಯೇ ಉಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಮಿದುಳು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ವಾನರರೂಪಿ ಮಾನವ ಮತಿವಂತನಾಗಿ ಹೋಮೋಸೇಫಿಯನ್ ಆದದ್ದು ಭೂಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೋಚಕ ಅಧ್ಯಾಯ. ಬೇಸಾಯ ಮತ್ತು ನಂತರದ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ, ಇಂದು ಮಾನವ ಸಮುದಾಯ ವು ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿದೆ. == ರಚನೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ == === ಆಕಾರ === *ಭೂಮಿಯ ಆಕಾರವು [[:en:oblate|ಸರಿಸುಮಾರು ಹ್ರಸ್ವಾಕ್ಷ]] [[:en:spheroid|ಗೋಳಕಲ್ಪ]]ಎನ್ನಬಹುದು.. ಅಂದರೆ ಗೋಳಕಲ್ಪವು ಅದರ ಅಕ್ಷದ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಧ್ರುವದಿಂದ ಧ್ರುವಕ್ಕೆ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಅದು ಉಬ್ಬಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಗಿರಕಿಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಉಬ್ಬು ಮೈದಳೆದಿದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಇದರ ವ್ಯಾಸ ಧ್ರುವದಿಂದ ಧ್ರುವಕ್ಕೆ ಇರುವ ವ್ಯಾಸಕ್ಕಿಂತ 43 ಕಿ.ಮೀ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. *ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಭೂ ರಾಶಿ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದುವೆಂದರೆ ಈಕ್ವೇಡಾರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಚಿಂಬೊರಾಜೋ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ಶೃಂಗ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಚಲತೆಗಳೆಂದರೆ [[ಎವರೆಸ್ಟ್ ಶಿಖರ|ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್]] (ಸ್ಥಳೀಯ [[:en:sea level|ಸಾಗರ ಮಟ್ಟ]]ಕ್ಕಿಂತ ೮,೮೫೦ ಮೀ. ಮೇಲೆ) ಮತ್ತು ಮೇರಿಯಾನ ಕಂದಕ (ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಗರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ೧೦,೯೨೪ ಮೀ. ಕೆಳಗೆ). ಆದ್ದರಿಂದ, ಒಂದು ಪರಿಪೂರ್ಣ [[:en:ellipsoid|ದೀರ್ಘವೃತ್ತಜ]]ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಭೂಮಿಯು ಸುಮಾರು ೦.೧೭% [[:en:tolerance (engineering)ಆಕಾರ ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, [[:en:billiard|ಬಿಲಿಯರ್ಡ್]] ಚೆಂಡುಗಳು ೦.೨೨%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆಕಾರ ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. === ರಸಾಯನಿಕ ರಚನೆ === {| class="wikitable" style="float: right; clear: right; margin-left: 2em;" |+ ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳು - ಎಫ್. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ನ ಕೋಷ್ಟಕ !ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತು !ಸೂತ್ರ !ಸಂಯೋಜನೆ |- |[[ಸಿಲಿಕಾ]] |style="text-align: center;"|SiO₂ |style="text-align: right;"|೫೯.೭೧% |- |[[ಅಲ್ಯುಮಿನ]] |style="text-align: center;"|Al₂O₃ |style="text-align: right;"|೧೫.೪೧% |- |[[ಸುಣ್ಣ]] |style="text-align: center;"|CaO |style="text-align: right;"|೪.೯೦% |- |[[ಮೆಗ್ನೀಷಿಯ]] |style="text-align: center;"|MgO |style="text-align: right;"|೪.೩೬% |- |[[ಸೋಡಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|Na₂O |style="text-align: right;"|೩.೫೫% |- |[[:en:iron(II) oxide|ಕಬ್ಬಿಣದ(೨) ಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|FeO |style="text-align: right;"|೩.೫೨% |- |[[ಪೊಟಾಷಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|K₂O |style="text-align: right;"|೨.೮೦% |- |[[:en:iron(III) oxide|ಕಬ್ಬಿಣದ(೩) ಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|Fe₂O₃ |style="text-align: right;"|೨.೬೩% |- |[[ನೀರು]] |style="text-align: center;"|H₂O |style="text-align: right;"|೧.೫೨% |- |[[ಟೈಟಾನಿಯಂ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|TiO₂ |style="text-align: right;"|೦.೬೦% |- |[[ರಂಜಕದ ಪೆಂಟಾಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|P₂O₅ |style="text-align: right;"|೦.೨೨% |- !colspan="2"|ಒಟ್ಟು !style="text-align: right;"|೯೯.೨೨% |} ಭೂಮಿಯ [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ]]ಯು ಸುಮಾರು ೫.೯೮ × ೧೦^೨೪ ಕಿ.ಗ್ರಾಮ್.ಗಳಷ್ಟಿದೆ. ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಇದು [[ಕಬ್ಬಿಣ]] (೩೫.೦%), [[ಆಮ್ಲಜನಕ]] (೨೮.೦%), [[ಸಿಲಿಕಾನ್]] (೧೭.೦%), ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ (೧೫.೭%), [[ನಿಕಲ್]] (೧.೫%), [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ]] (೧.೪%) ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್|ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಮ್]] (೧.೪%) ಮೂಲವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ<ref>http://earthref.org/cgi-bin/er.cgi?s=erda.cgi?n=547</ref>. [[:en:Earth's crust|ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನ]] ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಲಾ ಭಾಗಗಳೆಲ್ಲ ಬಹುತೇಕ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳೆ; ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಅಪವಾದವಾಗಿರುವ ಕ್ಲೋರಿನ್, ಗಂಧಕ ಮತ್ತು ಫ್ಲೋರಿನ್‌ಗಳು ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ೧%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ೪೭% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಮ್ಲಜನಕವೇ ಇದೆಯೆಂದು ಎಫ್. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಕಂಡು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಆಮ್ಲಜನಕವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸಿಲಿಕಾ, ಅಲ್ಯುಮಿನ, ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳು, ಸುಣ್ಣ, ಮೆಗ್ನೀಷಿಯ, ಪೊಟಾಷ್ ಮತ್ತು ಸೋಡ, ಇವುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳು. ಸಿಲಿಕಾವು ಒಂದು ಆಮ್ಲದಂತೆ ಕೆಲಸಮಾಡಿ ಸಿಲಿಕೇಟ್ ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೊರಕುವ ಸುಮಾರೆಲ್ಲ ಖನಿಜಗಳು ಈ ರೀತಿಯವೆ. ೧೬೭೨ರಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ನು ಮಾಡಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಸರಾಸರಿ ಖನಿಜಾಂಶಗಳು ಈ ರೀತಿ ಇವೆ: SiO₂=೫೯.೭೧%, Al₂O₃=೧೫.೪೧%, CaO=೪.೯೦%, MgO=೪.೩೬%, Na₂O=೩.೫೫%, FeO=೩.೫೨%, K₂O=೨.೮೦%, Fe₂O₃=೨.೬೩%, H₂O=೧.೫೨%, TiO₂=೦.೬೦%, P₂O₅=೦.೨೨%. ಇವು ಒಟ್ಟಾರೆ ೯೯.೨೨% ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ (ಬಲಗಡೆಯಿರುವ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ನೋಡಿ). ಉಳಿದ ಖನಿಜಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ.<ref name=EB1911>{{1911|article=Petrology}}</ref> === ಆಂತರಿಕ ರಚನೆ === [[ಚಿತ್ರ:Jordens inre.svg|thumbnail|right|ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲದವರೆಗಿನ ಚಿತ್ರ. Partially to scale]] ಬೇರೆ [[:en:terrestrial planets|ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹ]]ಗಳಂತೆ, ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ರಸಾಯನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿವಿಧ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಭೂಮಿಯು [[:en:Silicate minerals|ಸಿಲಿಕೇಟ್]]ನ ಒಂದು ಘನರೂಪಿ ಹೊರ [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪನ್ನು]], ಬಹಳ ಸ್ನಿಗ್ಧವಾದ ಒಂದು [[:en:Mantle (geology)|ಕವಚ]]ವನ್ನು, ಕವಚಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಸ್ನಿಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ರವರೂಪ [[:en:outer core|ಹೊರ ಭೂಗರ್ಭ]]ವನ್ನು, ಮತ್ತು ಘನರೂಪಿ [[:en:inner core|ಒಳ ಭೂಗರ್ಭ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪದರಗಳು<ref>T. H. Jordan, "[http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=411539 Structural Geology of the Earth's Interior] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200529023842/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=411539 |date=2020-05-29 }}", ''Proceedings National Academy of Science'', 1979, Sept., 76(9): 4192–4200.</ref> ಮೇಲ್ಮೈನ ಕೆಳಗೆ ಈ ಕೆಳಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ ಆಳದಲ್ಲಿವೆ: {| class="wikitable" !colspan=2|ಆಳ !rowspan=2 valign="bottom"|ಪದರ |- !ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು !ಮೈಲಿಗಳು |- |style="text-align: center;"|೦–೬೦ |style="text-align: center;"|೦–೩೭ |[[:en:Lithosphere|ಶಿಲಾಗೋಳ]] (ಇದರ ಆಳವು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ೫ ರಿಂದ ೨೦೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.ಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ) |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|೦–೩೫ |style="text-align: center;"|೦–೨೨ |... [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪು]] (ಇದರ ಆಳವು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ೫ ರಿಂದ ೭೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.ಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ) |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|೩೫–೬೦ |style="text-align: center;"|೨೨–೩೭ |... ಕವಚದ ಹೊರಭಾಗ |- |style="text-align: center;"|೩೫–೨೮೯೦ |style="text-align: center;"|೨೨–೧೭೯೦ |[[:en:Mantle (geology)|ಕವಚ]] |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|೧೦೦–೭೦೦ |style="text-align: center;"|೬೨–೪೩೫ |... [[:en:Asthenosphere|ಅಸ್ಥೆನೋಗೋಳ]] |- |style="text-align: center;"|೨೮೯೦–೫೧೦೦ |style="text-align: center;"|೧೭೯೦–೩೧೬೦ |ಭೂಗರ್ಭದ ಹೊರಭಾಗ |- |style="text-align: center;"|೫೧೦೦–೬೩೭೮ |style="text-align: center;"|೩೧೬೦–೩೯೫೪ |[[:en:Inner core|ಭೂಗರ್ಭದ ಒಳಭಾಗ]] |} ಗ್ರಹದ ಆಂತರಿಕ ಶಾಖವು ಬಹುಶಃ ಪೊಟಾಷಿಯಂ-೪೦, ಯುರೇನಿಯಂ-೨೩೮ ಮತ್ತು ಥೋರಿಯಂ-೨೩೨ [[ಸಮಸ್ಥಾನಿ]]ಗಳ ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರೂ ಧಾತುಗಳ ಅರ್ಧಾಯುಗಳು ೧೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{cite news | first=Robert | last=Sanders | title=Radioactive potassium may be major heat source in Earth's core | publisher=UC Berkeley News | date=December 10, 2003 | url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2003/12/10_heat.shtml | accessdate=2007-02-28 }}</ref> ಗ್ರಹದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ೭,೦೦೦&nbsp;K ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡವು ೩೬೦&nbsp;[[:en:GPa|GPa]] ವರೆಗೆ ಇರಬಹುದು.<ref>{{cite journal | author=Alfè, D.; Gillan, M. J.; Vocadlo, L.; Brodholt, J; Price, G. D. | title=The ''ab initio'' simulation of the Earth's core | journal=Philosophical Transaction of the Royal Society of London | year=2002 | volume=360 | issue=1795 | pages=1227–1244 | url=http://chianti.geol.ucl.ac.uk/~dario/pubblicazioni/PTRSA2002.pdf | format=PDF | accessdate=2007-02-28 | archive-date=2009-09-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090930142841/http://chianti.geol.ucl.ac.uk/~dario/pubblicazioni/PTRSA2002.pdf | url-status=dead }}</ref> ಭೂಗರ್ಭದ ಈ ಶಾಖದ ಒಂದು ಭಾಗವು [[:en:Mantle plume|ಕವಚದ ಗರಿ]]ಗಳಿಂದ ಚಿಪ್ಪಿನೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಈ ಗರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ತಾಪಮಾನ ಹೊಂದಿರುವ ಶಿಲಾದ್ರವದ ಸಂವಾಹಕ ಪ್ರವಾಹಗಳು. ಈ ಗರಿಗಳು [[:en:Hotspot (geology)|ಶಾಖಕಲೆ]] ಮತ್ತು [[:en:flood basalt|ಪ್ರವಾಹ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆ]]ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲವು.<ref>{{cite journal | author=Richards, M. A.; Duncan, R. A.; Courtillot, V. E. | title=Flood Basalts and Hot-Spot Tracks: Plume Heads and Tails | journal=Science | year=1989 | volume=246 | issue=4926 | pages=103–107 | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/246/4926/103 | accessdate=2007-04-21 }}</ref>[[ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಭೂಮಿ|ಭೂಗರ್ಭ]] === ಭೂಫಲಕಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Plate_tectonics_map.gif|thumbnail|Center|upright=2|ಭೂಮಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭೂಫಲಕಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ನಕ್ಷೆ.]] ಬಹುತೇಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ '''ಫಲಕ ರಚನಾ ಶಾಸ್ತ್ರ'''ದ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂಮಿಯ ಹೊರಭಾಗವು ಎರಡು ಪದರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ: [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪು]] ಮತ್ತು [[:en:Earth's mantle|ಕವಚ]]ದ ಘನೀಕೃತ ಮೇಲ್ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ [[:en:lithosphere|ಶಿಲಾಗೋಳ]]. ಶಿಲಾಗೋಳದ ಕೆಳಗಿರುವ [[:en:asthenosphere|ಅಸ್ಥೆನೋಗೋಳ]]ದಲ್ಲಿ ಕವಚದ ಸ್ನಿಗ್ಧ ಒಳಭಾಗವು ಸೇರಿದೆ. ಕವಚವು ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ನಿಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ದ್ರವದಂತೆ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತದೆ.<!--Confusion between the inner part of the mantle, and the mantle, with respect to viscosity.--> ಅಸ್ಥೆನೋಗೋಳದ ಮೇಲೆ ''ತೇಲುವ'' ಶಿಲಾಗೋಳವು ಹಲವು [[:en:tectonic plate|ಭೂಫಲಕ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಈ ಫಲಕಗಳ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಗೆಗಳು ಇವೆ: [[:en:Convergent boundary|ಅಭಿಸಾರೀ]], [[:en:Divergent boundary|ಅಪಸಾರೀ]], ಮತ್ತು [[:en:Transform fault|ಪರಿವರ್ತೀಯ]]. ಭೂಕಂಪನಗಳು, [[:en:volcano|ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ]]ಗಳು, [[ಪರ್ವತ]]ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಮತ್ತು [[:en:oceanic trench|ಸಾಗರ ಕಂದಕ]]ಗಳು ಭೂಫಲಕಗಳ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಮುಖ್ಯ ಭೂಫಲಕಗಳು: {| class="wikitable" !ಭೂಫಲಕ !ವಿಸ್ತೀರ್ಣ<br /><span style="font-size: smaller;">೧೦^೬&nbsp;ಚ.ಕಿ.ಮೀ.</span> !ಆವರಿಸಿದ ಭೂಮಿ |- | [[:en:African Plate|ಆಫ್ರಿಕನ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೬೧.೩ ||style="text-align: center;"| [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] |- | [[:en:Antarctic Plate|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೬೦.೯ ||style="text-align: center;"| [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ]] |- | [[:en:Australian Plate|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೪೭.೨ ||style="text-align: center;"| [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]] |- | [[:en:Eurasian Plate|ಯುರೇಷಿಯನ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೬೭.೮ ||style="text-align: center;"| [[ಏಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪ್]] |- | [[:en:North American Plate|ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೭೫.೯ ||style="text-align: center;"| [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ]] ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ [[ಸೈಬೀರಿಯಾ]] |- | [[:en:South American Plate|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೪೩.೬ ||style="text-align: center;"| [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ]] |- | [[:en:Pacific Plate|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೧೦೩.೩ ||style="text-align: center;"| [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ]] |} ಸಣ್ಣವಾದರೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಭೂಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ [[:en:Indian Plate|ಭಾರತೀಯ ಭೂಫಲಕ]], [[:en:Arabian Plate|ಅರೇಬಿಯನ್ ಭೂಫಲಕ]], [[:en:Caribbean Plate|ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಭೂಫಲಕ]], [[:en:Nazca Plate|ನಕ್ಜಾ ಭೂಫಲಕ]] ಮತ್ತು [[:en:Scotia Plate|ಸ್ಕೋಶಿಯಾ ಭೂಫಲಕ]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಭೂಫಲಕವು ಸುಮಾರು ೫-೫.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[:en:Indian Plate|ಭಾರತೀಯ ಭೂಫಲಕದೊಂದಿಗೆ]] ಸಂಲಯಿಸಿತು. ಬಹುತೇಕ ಸಾಗರ ಭೂಫಲಕಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ೭೫&nbsp;ಮಿ.ಮೀ. ಚಲಿಸುವ [[:en:Cocos Plate|ಕೋಕೋಸ್ ಭೂಫಲಕ]]<ref>{{cite web | author=Meschede, M.; Udo Barckhausen, U. | date=November 20, 2000 | url = http://www-odp.tamu.edu/publications/170_SR/chap_07/chap_07.htm | title = Plate Tectonic Evolution of the Cocos-Nazca Spreading Center | work=Proceedings of the Ocean Drilling Program | publisher = Texas A&M University | accessdate = 2007-04-02 }}</ref> ಮತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೫೨-೬೯&nbsp;ಮಿ.ಮೀ. ಚಲಿಸುವ [[:en:Pacific Plate|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಭೂಫಲಕ]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವೈಪರೀತ್ಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೧&nbsp;ಮಿ.ಮೀ. ಚಲಿಸುವ [[:en:Eurasian Plate|ಯುರೇಷಿಯನ್ ಭೂಫಲಕವು]] ಅತಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಫಲಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | author = Staff | url = http://sideshow.jpl.nasa.gov/mbh/series.html | title = GPS Time Series | publisher = NASA JPL | accessdate = 2007-04-02 | archive-date = 2011-08-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/617Egjmvj?url=http://sideshow.jpl.nasa.gov/mbh/series.html | url-status = dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Elevation flat polar quartic.jpg|thumbnail|upright=2|ಭೂಮಿಯ ವಿವಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಎತ್ತರಗಳು]] === ಮೇಲ್ಮೈ === ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಿಪರೀತವಾದ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು ೭೦% ಮೇಲ್ಮೈಯು ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು, [[:en:continental shelf|ಭೂಖಂಡ ಚಾಚಿನ]] ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವು ಸಾಗರದ ಮಟ್ಟದ ಕೆಳಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ನೆಲವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಒಂದೇ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಮನಾಗಿ ಹರಡಿದರೆ, ನೀರು ೨೫೦೦ ಮೀ. ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ. ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರದ ಉಳಿದ ೩೦% ಮೇಲ್ಮೈಯು [[ಪರ್ವತ]]ಗಳು, [[ಮರುಭೂಮಿ]]ಗಳು, ಸಮತಳಗಳು, [[ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಒಣನೆಲದ ೧೩.೩೧% ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ೪.೭೧% ನೆಲದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಶಾಶ್ವತ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಬಹುದು.<ref name="cia">CIA: The World Factbook, "[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |date=2010-01-05 }}".</ref> ಭೂಮಿಯ ನೆಲದ ಸುಮಾರು ೪೦% ಭಾಗವು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮೇವಿಗಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು ೩.೩ ೧೦^೯ [[ಎಕರೆ]] ಬೇಸಾಯದ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ೮.೪ ೧೦^೯ ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ಮೇವಿನ ಭೂಮಿ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>FAO, 1995, "United Nations Food and Agricultural Organization Production Yearbook", 49.</ref> [[ಚಿತ್ರ:Earth elevation histogram.png|thumbnail|ಭೂ-ಮೇಲ್ಮೈಯ ಎತ್ತರವನ್ನು ತೋರಿಸುವ [[:en:histogram|ಆಯತ ಚಿತ್ರ]] - ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಸುಮಾರು ೭೧% ಭಾಗವು ನೀರಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.]] === ವೈಪರೀತ್ಯ ಬಿಂದುಗಳು === '''ಎತ್ತರದ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳು:''' ([[:en:sea level|ಸಾಗರ ಮಟ್ಟ]]ಕ್ಕೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಮಾಪಿಸಿದಂತೆ) * ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಅತಿ ಕೆಳಗಿನ ಬಿಂದು: [[:en:Dead Sea|ಮೃತ ಸಾಗರ]] ೪೧೭&nbsp;ಮೀ. * ಒಟ್ಟಾರೆ ಅತಿ ಕೆಳಗಿನ ಬಿಂದು: [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರ]]ದ [[:en:Mariana Trench|ಮರಿಯಾನ ಕಂದಕ]]ದ ಚ್ಯಾಲೆಂಜರ್ ಆಳ - ೧೦,೯೨೪&nbsp;ಮೀ <!-- Takuyo measurement; see Mariana Trench for details --><ref name="rain.org">{{cite web | url = http://www.rain.org/ocean/ocean-studies-challenger-deep-mariana-trench.html | title = "Deep Ocean Studies" | work = Ocean Studies | publisher = RAIN National Public Internet and Community Technology Center | accessdate = 2006-04-02 | archive-date = 2006-04-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060424000302/http://www.rain.org/ocean/ocean-studies-challenger-deep-mariana-trench.html | url-status = dead }}</ref> * ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದು: [[ಎವರೆಸ್ಟ್ ಶಿಖರ|ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್]] ೮,೮೪೪&nbsp;ಮೀ. (೨೦೦೫ರ ಅಂದಾಜು) === ಕ್ಷಿತಿಗೋಳ === ಭೂಮಿಯ ಹೊರ ಪದರವಾದ '''ಕ್ಷಿತಿಗೋಳ'''ವು [[ಮಣ್ಣು|ಮಣ್ಣಿನಿಂದ]] ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು, [[:en:pedogenesis|ಮಣ್ಣನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ [[:en:lithosphere|ಶಿಲಾಗೋಳ]], [[:en:Earth's atmosphere|ವಾಯುಮಂಡಲ]], [[:en:hydrosphere|ಜಲಗೋಳ]] ಮತ್ತು [[:en:biosphere|ಜೈವಗೋಳ]]ಗಳ ಸೀಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿತಿಗೋಳವು ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. === ಜಲಗೋಳ === ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಹೇರಳತೆಯು ಈ ನಮ್ಮ "[[:en:Blue Planet|ನೀಲ ಗ್ರಹ]]"ವನ್ನು ಸೌರಮಂಡಲದ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೭೦.೮% ಮೇಲ್ಮೈಯು ನೀರಿನಿಂದಾವೃತವಾಗಿದ್ದು, ೨೯.೨% ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಮಾತ್ರ ಸ್ಥಿರ ನೆಲವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಜಲಗೋಳವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಸಾಗರ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ಸರೋವರಗಳು, ಕೆರೆ-ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಗತ ನೀರು ಸಹ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಸಾಗರಗಳ ಸರಾಸರಿ ಆಳವು ೩,೭೯೪ ಮೀ. (೧೨,೪೪೭ ಅಡಿ)ಗಳಷ್ಟಿದ್ದು, ಭೂಖಂಡಗಳ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರಕ್ಕಿಂತ ಐದು ಪಟ್ಟು ಇದೆ. ಸಾಗರಗಳ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಸುಮಾರು ೧.೩೫ ೧೦^೧೮ ಟನ್ನುಗಳು, ಅಥವಾ, ಭೂಮಿಯ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ೧/೪೪೦೦ ಭಾಗ. === ವಾಯುಮಂಡಲ === *[[ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ವು ಸ್ಫುಟವಾದ ಮಿತಿರೇಖೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮೇಲೆ ಮೇಲೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ವಾಯುಮಂಡಲವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ವಿರಳವಾಗುತ್ತಾ, ಕೊನೆಗೆ ಅಂತರಿಕ್ಷದ ನಿರ್ವಾತದಲ್ಲಿ ಬೆರೆತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮುಕ್ಕಾಲು ಪಾಲು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಮೊದಲ ೧೧ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪದರವನ್ನು [[:en:troposphere|ಹವಾಗೋಳ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಇದರ ಮೇಲಿನ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು [[:en:stratosphere|ಸ್ತರಗೋಳ]], [[:en:mesosphere|ಮಧ್ಯಮಂಡಲ]], ಮತ್ತು [[:en:thermosphere|ಉಷ್ಣಗೋಳ]]ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಆಚೆಯಿರುವ [[:en:exosphere|ಬಹಿರ್ಗೋಳ]]ವು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ [[:en:magnetosphere|ಕಾಂತಗೋಳ]]ದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ (ಇಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು [[:en:solar wind|ಸೌರ ಮಾರುತ]]ದೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಡುತ್ತದೆ)<!--This implies that it doesn't interact with the solar wind at lower altitudes; is that right?-->. ವಾಯುಮಂಡಲದ ಒಂದು ಭಾಗವಾದ ಓಜೋನ್ ಪದರವು ಭೂಮಿಯ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಅವಶ್ಯಕ ಭಾಗ. *ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ [[:en:atmospheric pressure|ವಾಯು ಭಾರ]]ವು ಸರಾಸರಿ ೧೦೧.೩೨೫&nbsp;[[:en:kPa|kPa]] ಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ವಾಯುವು ೭೮% [[ಸಾರಜನಕ]] ಮತ್ತು ೨೧% [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರಾವಿ ಮತ್ತಿತರ ಅನಿಲರೂಪಿ ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<!--Is water vapor gaseous molecules?-->. ವಾಯುಮಂಡಲವು ಹಾನಿಕಾರಕ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು, ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಮಂದಿಸಿ, ನೀರಾವಿಯನ್ನು ಸಾಗಿಸಿ, ಉಪಯುಕ್ತ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿ, ಭೂಮಿಯ ಜೀವಜಂತುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. [[ಹವಾಮಾನ]]ವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗ. *[[ಜಲಜನಕ]]ದ ಅಣುಗಳು ತುಂಬಾ ಹಗುರವಾಗಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಇವು [[:en:escape velocity|ಮುಕ್ತಿ ವೇಗ]]ವನ್ನು ತಲುಪುವುದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಶುದ್ಧ ಜಲಜನಕವು ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ಪರಿಸರವು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಉತ್ಕರ್ಷದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಜೀವಜಂತುಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ರಚನೆಗೆ ಇದೇ ಕಾರಣ. ==== ಹವಾಮಾನ ==== [[ಚಿತ್ರ:Earth6391.jpg|thumbnail|right|ಎತ್ತರದ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕಾಣುವಂತೆ ಭೂಮಿಯ ಒಂದು ಭಾಗ.]] ಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೆಂದರೆ, ಎರಡು ಧ್ರುವ ವಲಯಗಳು, ಎರಡು [[:en:temperate|ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ]] ವಲಯಗಳು, ಮತ್ತು ಒಂದು ಅಗಲವಾದ ಸಮಭಾಜಕ ವಲಯ. [[:en:precipitation (meteorology)|ಮಳೆ ಮತ್ತು ಹಿಮಪಾತ]]ಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹಲವು ಮೀಟರ್ ನೀರಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಒಂದು ಮಿ.ಮೀ. ಗಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಷ್ಟು ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀಳುತ್ತವೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಅದ್ಭುತವಾದ [[:en: thermohaline circulation|ಲವಣೋಷ್ಣ ಪರಿಚಲನೆ]]ಯು ಅಪಾರವಾದ ಶಾಖವನ್ನು ಭೂಮಧ್ಯರೇಖೆಯ ವಲಯದಿಂದ ಧ್ರುವವಲಯಗಳ ಬಳಿಗೆ ಪಸರಿಸುತ್ತದೆ. === ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ === [[:en:Earth's magnetic field|ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]]ವು ಸುಮಾರು [[:en:magnetic dipole|ಕಾಂತೀಯ ದ್ವಿಧ್ರುವ]]ದ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಕಾಂತ ಧ್ರುವಗಳು ಗ್ರಹದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಧ್ರುವಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿವೆ. [[:en:dynamo theory|ಡೈನಮೊ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ದ ಪ್ರಕಾರ, ದ್ರವೀಕೃತ ಹೊರ ಭೂಗರ್ಭದ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಖವು ವಾಹಕ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಂವಹನ ಚಲನೆಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ, ಇದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಭೂಗರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಸಂವಹನ ಚಲನೆಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ತಮ್ಮ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ, ಸರಾಸರಿ ಪ್ರತಿ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಾರಿಯಂತೆ ಅನಿಯತವಾಗಿ [[:en:geomagnetic reversal|ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಪರ್ಯಯ]]ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ವಿಪರ್ಯಯವು ಸುಮಾರು ೭೦೦,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳು ಹಿಂದೆ ಆಯಿತು. <ref>{{cite web | last = Fitzpatrick | first = Richard | date = [[February 16]], [[೨೦೦೬|2006]] | url = http://farside.ph.utexas.edu/teaching/plasma/lectures/node69.html | title = MHD dynamo theory | publisher = NASA WMAP | accessdate = 2007-02-27 }}</ref><ref name=campbelwh>{{cite book | last =Campbell | first =Wallace Hall | authorlink = | coauthors = | title =Introduction to Geomagnetic Fields | publisher =Cambridge University Press | date =2003 | location =New York | pages =p57 | url = | doi = | id = | isbn = 0521822068}}</ref> ಈ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಗೊಂಡ [[:en:magnetosphere|ಕಾಂತಗೋಳ]]ವು [[ಸೌರ ಮಾರುತ]]ದಲ್ಲಿನ ಕಣಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದಾಚೆಗೆ ವಾಲಿಸುತ್ತದೆ. [[:en:bow shock|ಆಘಾತ ತರಂಗ]]ದ ಸೂರ್ಯನೆಡೆಗಿರುವ ತುದಿಯು ಭೂಮಿಯ ತ್ರಿಜ್ಯದ ಸುಮಾರು ೧೩ ಪಟ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಸೌರ ಮಾರುತಗಳ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯಿಂದ [[:en:Van Allen radiation belt|ವಾನ್ ಆಲನ್ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಏಕಕೇಂದ್ರೀಯ [[:en:torus|ಬಳೆ]]ಯಾಕಾರದ ಶಕ್ತಿಯುತ ಆವಿಷ್ಟಕಣಗಳ ವಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ [[:en:plasma (physics)|ಪ್ಲಾಸ್ಮ]]ವು ಕಾಂತ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿ ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಕ್ಕಾಗ [[ಆರೋರಾ|ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]]ಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Stern | first = David P. | date = July 8, 2005 | url = http://www-spof.gsfc.nasa.gov/Education/wmap.html | title = Exploration of the Earth's Magnetosphere | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2013-02-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130214033726/http://www-spof.gsfc.nasa.gov/Education/wmap.html | url-status = dead }}</ref> == ಕಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಪರಿಭ್ರಮಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Rotating earth (large).gif|thumbnail|upright|ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಿರುವ ಚಲನಚಿತ್ರ.]] *ಹಿನ್ನೆಲೆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ, ತನ್ನ [[ಉತ್ತರ ಧ್ರುವ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ]]ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ [[:en:Axis of rotation|ಅಕ್ಷ]]ದ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಸುತ್ತು ಸುತ್ತಲು ಭೂಮಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ೨೩ ಘಂಟೆಗಳು, ೫೬ ನಿಮಿಷಗಳು ಮತ್ತು ೪.೦೯೧ ಕ್ಷಣಗಳು ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಈ ಅವಧಿಗೆ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ದಿನ ಎಂದು ಹೆಸರು.<ref>{{cite web | last = Fisher | first = Rick | date = January, 30, 1996 | url = http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/times.html | title = Astronomical Times | publisher = National Radio Astronomy Observatory | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2011-08-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/617EjSVHT?url=http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/times.html | url-status = dead }}</ref> ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಂಡಂತೆ, ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಚಲನೆಯು ೧೫°/ಘಂ. = ೧೫’/ನಿ. ಪಶ್ಚಿಮದೆಡೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ಎರಡು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಅಥವಾ ಚಂದ್ರರ ಗೋಚರ ವ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ. (ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಗೋಚರ ಗಾತ್ರಗಳು ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿವೆ.) *ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ೧೫&nbsp;ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ. (೯.೩೨&nbsp;ಕೋಟಿ ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ೩೬೫.೨೫೬೪&nbsp;ಸರಾಸರಿ&nbsp;ಸೌರ&nbsp;ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ (೧ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವರ್ಷ) ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಚಲನೆಯು ಸುಮಾರು ೧°/ದಿನ (ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ೧೨ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ/ಚಂದ್ರರ ವ್ಯಾಸದಷ್ಟು) ಪೂರ್ವದೆಡೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. *ಈ ಚಲನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸೂರ್ಯನು ಪುನಃ [[:en:Meridian (astronomy)|ಮಧ್ಯಾಹ್ನವೃತ್ತ]]ಕ್ಕೆ ಮರಳುವಷ್ಟು ತಿರುಗಲು ಭೂಮಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ೨೪ಘಂಟೆಗಳು - ಒಂದು ಸೌರ ದಿನದಷ್ಟು ಕಾಲ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೀಯ ವೇಗವು ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ೩೦ಕಿ.ಮೀ./ಘಂ.ನಷ್ಟಿದೆ. (೧೦೮,೦೦೦ಕಿ.ಮೀ./ಘಂ. ಅಥವಾ ೬೭,೦೦೦ಮಿ/ಘಂ.). ಈ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹದ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಸುಮಾರು ಏಳು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರರ ನಡುವಿನ ದೂರವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಿಸಬಹುದು.<ref name="earth_fact_sheet">{{cite web | last = Williams | first = David R. | date = September 1, 2004 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | title = Earth Fact Sheet | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-17 | archive-date = 2013-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130508021904/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | url-status = dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:PaleBlueDot.jpg|thumbnail|left|೬೦೦ ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ. (೪೦೦ ಕೋಟೀ ಮೈಲಿ) ಗಳಿಂದಾಚೆಯಿಂದ [[ವಾಯೇಜರ್ ೧]] ಗಗನನೌಕೆಗೆ ಭೂಮಿಯು ಒಂದು [[:en:Pale Blue Dot|ಸಣ್ಣ ಚುಕ್ಕೆ]]ಯಂತೆ ಕಂಡಿತು.]] *ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ [[ಚಂದ್ರ]]ವು ಭೂಮಿಯೊಂದಿಗಿನ ಭಾರಕೇಂದ್ರದ ಸುತ್ತ ಪ್ರತಿ ೨೭.೩೨ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ಜೊತೆಗೂಡಿಸಿದರೆ, ಒಂದು ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕಿರುವ ಅವಧಿಯು ೨೯.೫೩ ದಿನಗಳು (ಯುತಿ ಮಾಸ). [[:en:celestial pole|ಖಗೋಳದ ಉತ್ತರ ಧ್ರುವ]]ದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಭೂಮಿ, ಚಂದ್ರರ ಚಲನೆ, ಮತ್ತವುಗಳ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣಗಳೆಲ್ಲ ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. *ಪರಿಭ್ರಮಣೀಯ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷೀಯ ಸಮತಳಗಳು ನಿಖರವಾದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ: ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷವು ಭೂಮಿ-ಸೂರ್ಯ ಸಮತಳದ ಲಂಬಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೩.೫ ಡಿಗ್ರಿಗಳು ಓರೆಯಾಗಿದೆ (ಇದರಿಂದ [[ಋತು]]ಗಳುಂಟಾಗುತ್ತವೆ); ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ಸಮತಳವು ಭೂಮಿ-ಸೂರ್ಯ ಸಮತಳಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೫ ಡಿಗ್ರಿಗಳ ಓರೆಯಲ್ಲಿದೆ (ಈ ಓರೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವಾರಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು [[ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ]]ಗಳುಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದವು).<ref name="earth_fact_sheet" /><ref name="moon_fact_sheet">{{cite web | last = Williams | first = David R. | date = September 1, 2004 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html | title = Moon Fact Sheet | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2010-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100323165650/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html | url-status = dead }}</ref> *ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಸ್ಥಾನವು (ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಕಂಡಂತೆ) ವರ್ಷದಲ್ಲಿನ ಋತು/ಮಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರೀಯ ಅಕ್ಷಾಂಶದಲ್ಲಿರುವ ವೀಕ್ಷಕನೊಬ್ಬನಿಗೆ, ಉತ್ತರೀಯ ಧ್ರುವವು ಸೂರ್ಯನೆಡೆಗೆ ಬಾಗಿದ್ದಾಗ ದಿನವು ಹೆಚ್ಚು ದೀರ್ಘವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯವು ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರಕ್ಕೇರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈ ತಲುಪುವ ಸೌರ ವಿಕಿರಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. *ಉತ್ತರ ಧ್ರುವವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರ ವಾಲಿದ್ದಾಗ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಹಿಂದುಮುಂದಾಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಿನ ಹವೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್ ವೃತ್ತದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ವಿಪರೀತವಾಗಿ, ವರ್ಷದ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. (ಇದಕ್ಕೆ [[:en:polar night|ಧ್ರುವ ರಾತ್ರಿ]] ಎಂದು ಹೆಸರು.) *ವಾಯುಗುಣದಲ್ಲಿನ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ (ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯ ಕಾರಣ) [[ಋತು]]ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರೂಢಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂಮಿಯ ೪ ಋತುಗಳನ್ನು ಅಯನ ಬಿಂದುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಷುವ ಬಿಂದುಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯನೆಡೆಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಗಳು ಅಯನ ಬಿಂದುಗಳಾದರೆ, ಓರೆಯ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನೆಡೆಗಿರುವ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಲಂಬವಾಗಿರುವ ಬಿಂದುಗಳು ವಿಷುವ ಬಿಂದುಗಳು. Winter solstice occurs on about December 21, summer solstice is near June 21, spring equinox is around March 20 and autumnal equinox is about September 23. ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯು ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಗೋಳದ ಓರೆಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ ಋತುಮಾನಗಳು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ. *ಭೂಮಿಯ ಓರೆಯ ಕೋನವು ಧೀರ್ಘಕಾಲಗಳವರೆಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಓರೆಯು ೧೮.೬ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯುಳ್ಳ ಹಾಗೂ [[:en:nutation|ಅಕ್ಷ ವಿಚಲನೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಕ್ಷೀಣ ಚಲನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯು (ಕೋನವಲ್ಲ) ಸಹ ಸಮಯದೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ೨೫,೮೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಅಯನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ; ಸೌರವರ್ಷ ಮತ್ತು ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವರ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಈ ಅಯನವೇ ಕಾರಣ. *ಈ ಎರಡೂ ಚಲನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ ಸಮಭಾಜಕದ ಉಬ್ಬಿನ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರರ ಬದಲಾಗುವ ಆಕರ್ಷಕ ಬಲ. ಭೂಮಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಧ್ರುವಗಳೂ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಹಲವು ಆವರ್ತೀಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ [[:en:polar motion|ಧ್ರುವೀಯ ಚಲನೆ]]ಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆ [[:en:quasiperiodic motion|ಅರೆ-ಆವರ್ತೀಯ ಚಲನೆ]] ಎಂದು ಹೆಸರು. ಈ ಚಲನೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಂಶವಲ್ಲದೆ [[:en:Chandler wobble|ಚಾಂಡ್ಲರ್ ಓಲಾಟ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ೧೪-ಮಾಸದ ಆವರ್ತೀಯ ಅಂಶವೂ ಒಂದಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯ ವೇಗವು ದಿನದ ಅವಧಿ ಬದಲಾವಣೆ ಎಂಬ ವಿದ್ಯಮಾನದಿಂದಲೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Fisher | first = Rick | date = February 5, 1996 | url = http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/earth_rot.html | title = Earth Rotation and Equatorial Coordinates | publisher = National Radio Astronomy Observatory | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2011-08-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/617EkMYXJ?url=http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/earth_rot.html | url-status = dead }}</ref> ಆಧುನಿಕ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ಪುರರವಿಯು [[ಜನವರಿ ೩]]ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಹಾಗೂ, ಅಪರವಿಯು [[ಜುಲೈ ೪]]ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ (ಬೇರೆ ಕಾಲಗಳಿಗೆ, [[ಅಯನ]] ಮತ್ತು [[:en:Milankovitch cycles|ಮಿಲಾಂಕೊವಿಚ್ ಆವರ್ತ]]ಗಳನ್ನು ನೋಡಿ). *ಪುರರವಿಯಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪುವ ಸೌರಶಕ್ತಿಯು ಅಪರವಿಗಿಂತ ೬.೯% ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಪುರರವಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳವು ಸೂರ್ಯನ ಕಡೆಗೆ ಬಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳವು ಉತ್ತರಾರ್ಧಗೋಳಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯಿಂದ ಆಗುವ ಶಕ್ತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ ಗೋಳದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರು ಈ ಅಧಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Williams | first = Jack | date = December 20, 2005 | url = http://www.usatoday.com/weather/tg/wseason/wseason.htm | title = Earth's tilt creates seasons | publisher = USAToday | accessdate = 2007-03-17 }}</ref> *ಭೂಮಿಯ [[:en:Hill sphere|ಹಿಲ್ ಗೋಳ]]ವು ([[ಗುರುತ್ವ]]ಪ್ರಭಾವವಿರುವ ಗೋಳ) ಸುಮಾರು ೯೩೦,೦೦೦ಮೈಲಿಗಳ ತ್ರಿಜ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | author=Vázquez, M.; Montañés Rodríguez, P.; Palle, E. | year=2006 | url =http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf | title = The Earth as an Object of Astrophysical Interest in the Search for Extrasolar Planets | publisher = Instituto de Astrofísica de Canarias | accessdate = 2007-03-21 }}</ref><ref>For the Earth, the Hill radius is :<math>\begin{smallmatrix} R_H = a\left ( \frac{m}{3M} \right )^{\frac{1}{3}} \end{smallmatrix}</math>, where ''m'' is the mass of the Earth, ''a'' is an Astronomical Unit, and ''M'' is the mass of the Sun. So the radius in A.U. is about: <math>\begin{smallmatrix} \left ( \frac{1}{3 \cdot 332,946} \right )^{\frac{1}{3}} = 0.01 \end{smallmatrix}</math>.</ref> ಇದು ಭೂಮಿಯ ಗುರುತ್ವ ಪ್ರಭಾವವು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿರುವ ಗರಿಷ್ಠ ದೂರ. ಈ ತ್ರಿಜ್ಯದ ಹೊರಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾಯಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೋಭೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ತಮ್ಮ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಹೋಗಬಹುದು. == ವೀಕ್ಷಣೆ == ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ [[:en:Explorer 6|ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್]]ನೌಕೆಯು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು.<ref>{{cite web | author = Staff | date = October, 1998 | url = https://www.nasa.gov/centers/goddard/pdf/106420main_explorers.pdf | format = PDF | title = Explorers: Searching the Universe Forty Years Later | publisher = NASA/Goddard | accessdate = 2007-03-05 | archive-date = 2011-09-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110917174936/http://www.nasa.gov/centers/goddard/pdf/106420main_explorers.pdf | url-status = dead }}</ref> ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ [[ಯೂರಿ ಗಗಾರಿನ್]]ನು ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಾನವನಾದನು. [[:en:Apollo 8|ಅಪೋಲೋ ೮]]ರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಚಾಂದ್ರ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಭೂಮಿ-ಉದಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿತು. ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ [[:en:Apollo 17|ಅಪೋಲೋ ೧೭]]ರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ "[[:en:The Blue Marble|ನೀಲಿ ಗೋಲಿ]]" ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿತು. ಈ ನೀಲಿ ಗೋಲಿಯ ಚಿತ್ರವು ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿತರಿಸಲಾಗಿರುವ ಚಿತ್ರವಿರಬಹುದೆಂದು ಶಂಕಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Earth and Moon from Mars PIA04531.jpg|thumbnail|right|[[:en:Mars Global Surveyor|ಮಂಗಳ ಸಮೀಕ್ಷಕ]]ಕ್ಕೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕಂಡಂತೆ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ]]. [[ಅಂತರಿಕ್ಷ|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ]]ದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಭೂಮಿಯು [[:en:lunar phases|ಚಂದ್ರ]] ಮತ್ತು ಶುಕ್ರಗಳಗಳಂತೆಯೇ ಕಲೆಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯು [[ಸೂರ್ಯ]]ನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುವಾಗ ತನ್ನ ಮೇಲ್ಮೈನಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಬೆಳಕು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಕಾಣುವ ಕಲೆಗಳು ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಕನ ಸ್ಥಾನದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಲೆಗಳು ಮಾರ್ಪಡುವ ವೇಗವು ವೀಕ್ಷಕನ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೀಯ ಅವಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭೂಗೋಳಾಕೃತಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಹಾಯಿಸಿ ಕಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ [[:en:phases of Venus|ಶುಕ್ರನ ಕಲೆಗಳು]] ಕಾಣುವಂತೆ ([[ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಿಲಿ|ಗೆಲಿಲಿಯೊ]] ಕಂಡುಹಿಡಿದಂತೆ), ಮಂಗಳದ ಮೇಲಿನ ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಕಲೆಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲಿನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ವೀಕ್ಷಕನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಯಾವುದೇ ಕಲೆಗಳು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯ ವೀಕ್ಷಕನಿಕ್ಗೆ ಭೂಮಿಯ ಬೆಳಕಿನ ಮುಖ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುತ್ತದೆ. == ವಾಸಯೋಗ್ಯತೆ == ಯಾವುದೇ ಗ್ರಹವು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ (ಜೀವಿಗಳು ಆ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಉದ್ಭವವಾಗಿರದಿದ್ದರೂ) ಅದನ್ನು ವಾಸಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದುವರೆಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಂತೆ, ಭೂಮಿಯು ದ್ರವರೂಪಿ ನೀರು, ಜಟಿಲವಾದ ಸಾವಯವ ಕಣಗಳು ಒಗ್ಗೂಡುವಂತಹ ಪರಿಸರ, ಮತ್ತು [[ಉಪಾಪಚಯ]]ವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಶಕ್ತಿ, ಇವುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | author = Staff | date = September, 2003 | url = http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html | title = Astrobiology Roadmap | publisher = NASA, Lockheed Martin | accessdate = 2007-03-10 | archive-date = 2012-03-11 | archive-url = https://www.webcitation.org/664nPTN2N?url=http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html | url-status = dead }}</ref> ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಭೂಮಿಯ ದೂರ, ಅದರ ಕಕ್ಷೀಯ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ, ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲ, ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆ, ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸ, ವಾಯುಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಉಳಿವು, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಈ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಗಳ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆಗಳಿಗೆ ಅಡಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book | first=Stephen H. | last=Dole | year=1970 | title=Habitable Planets for Man | edition=2nd edition | publisher=American Elsevier Publishing Co. | url=http://www.rand.org/pubs/reports/R414/ | accessdate=2007-03-11 | id=ISBN 0-444-00092-5 }}</ref> === ಜೈವಗೋಳ === ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಜೀವಜಂತುಗಳು ಒಂದು [[:en:biosphere|ಜೈವಗೋಳ]]ವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಜೈವಗೋಳವು ಸುಮಾರು ೩೫೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[:en:evolution|ವಿಕಸಿಸಲು]] ಶುರುವಾಯಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಸಮುದಾಯಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಂತೆ, ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಜೀವಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವುದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ. ಇದಲ್ಲದೆ, [[:en:Rare Earth hypothesis|ಜೈವಗೋಳಗಳು ಬಹಳ ವಿರಳ]] ಎಂದು ಕೆಲವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಜೈವಗೋಳವನ್ನು ಹಲವು [[:en:biome|ಬಯೋಮ್]]ಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಯೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಗಿಡ-ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಒಣ ನೆಲದ ಮೇಲೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಅಕ್ಷಾಂಶ]] ರೇಖೆ ಮತ್ತು ಸಾಗರದಿಂದ ಇರುವ ಎತ್ತರವು ಬಯೋಮ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತವೆ. [[:en:Arctic Circle|ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್]], [[:en:Antarctic Circle|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ್ ವೃತ್ತ]] ಅಥವಾ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಬಯೋಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜೀವಿಗಳು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿಯಿರುವ ಬಯೋಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. === ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ನೆಲದ ಬಳಕೆ === ಮಾನವರು ತಮ್ಮ ಉಪಯೋಗಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ [[:en:fossil fuel|ಖನಿಜ ಇಂಧನ]]ಗಳಂಥ ಕೆಲವು [[:en:non-renewable resources|ನವೀಕರಿಸಲು ಅಯೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದು]], ಇವುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಸಮಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಖನಿಜ ಇಂಧನಗಳ ದೊಡ್ಡ ಶೇಖರಣೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಇಂಧನಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಿಲು, [[ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆ|ಕಲ್ಲೆಣ್ಣೆ]], [[ನಿಸರ್ಗಾನಿಲ]], ಮತ್ತು [[ಮೀಥೇನ್]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಈ ಶೇಖರಣೆಗಳನ್ನು [[ಮಾನವ]]ರು ಶಕ್ತಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಆದಾರವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [[ಸವಕಳಿ]] ಮತ್ತು [[:en:plate tectonics|ಭೂಫಲಕ ಚಲನೆ]]ಗಳಿಂದುಂಟಾಗುವ [[:en:Ore genesis|ಅದಿರು ಉತ್ಪತ್ತಿ]] ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಲೂ ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ [[ಅದಿರು|ಅದಿರಿನ]] ಶೇಖರಣೆಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web | author=Staff | date=November 24, 2006 | url=http://www.utexas.edu/tmm/npl/mineralogy/Mineral_Genesis/ | title=Mineral Genesis: How do minerals form? | publisher=Non-vertebrate Paleontology Laboratory, Texas Memorial Museum | accessdate=2007-04-01 }}</ref> ಈ ಶೇಖರಣೆಗಳು ಹಲವು [[ಲೋಹ]] ಮತ್ತಿತರ ಉಪಯುಕ್ತ [[ಮೂಲಧಾತು|ಮೂಲವಸ್ತು]]ಗಳ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿತ ಆಗರಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಜೈವಗೋಳವು ಮಾನವರಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವ ಹಲವು ಜೈವಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಹಾರ]], [[ಮರ]], [[ಔಷಧ|ಔಷಧಿ]]ಗಳು, ಆಮ್ಲಜನಕ, ಹಲವು ಜೈವಿಕ ತ್ಯಾಜ್ಯವಸ್ತುಗಳ ಮರುಬಳಕೆ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಿಹಿನೀರು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ನೆಲದಿಂದ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದು ಕರಗಿದ ಪೋಷಕಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | last = Rona | first = Peter A. | title=Resources of the Sea Floor | journal=Science | year=2003 | volume=299 | issue=5607 | pages=673–674 | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/299/5607/673?ijkey=AHVbRrqUsmdHY&keytype=ref&siteid=sci | accessdate=2007-02-04 }}</ref> ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಮಾನವರಿಂದ ನೆಲದ ಬಳಕೆ ಸುಮಾರು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿತ್ತು: {| class="wikitable" !ನೆಲದ ಬಳಕೆ !ಶೇಕಡಾ |- | ''ವ್ಯವಸಾಯಯೋಗ್ಯ ನೆಲ:'' ||style="text-align: right;"| ೧೩.೧೩%<ref name="cia" /> |- | ''ಶಾಶ್ವತ ಬೆಳೆಗಳು:'' ||style="text-align: right;"| ೪.೭೧%<ref name="cia" /> |- | ''ಶಾಶ್ವತ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು:'' ||style="text-align: right;"| ೨೬% |- | ''ಕಾಡುಗಳು:'' ||style="text-align: right;"| ೩೨% |- | ''ನಾಗರಿಕ ವಲಯಗಳು:'' ||style="text-align: right;"| ೧.೫% |- | ''ಇತರೆ:'' ||style="text-align: right;"| ೩೦% |} ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ನೀರಾವರಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದ ನೆಲದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ೨,೪೮೧,೨೫೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.^೨.<ref name="cia" /> === ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಮತ್ತು ಪಾರಿಸರಿಕ ಹಾನಿಗಳು === *ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹಲವು ವಿಸ್ತಾರ ವಲಯಗಳು ಸುಮಾರು ನಿರಂತರವಾಗಿ [[ಚಂಡಮಾರುತ]], ತುಫಾನುಗಳಂಥ ವಿಪರೀತ ಹವೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಹಲವೆಡೆಗಳು ಭೂಕಂಪನ, ಭೂಪಾತ, [[ಸುನಾಮಿ]], [[ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ]], [[ಪ್ರಳಯ]], ಬರಗಾಲ, ಮತ್ತಿತರ ವಿಪತ್ತು ಮತ್ತು ನಾಶಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತವೆ. *ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮಾನವರಿಂದುಂಟಾದ ಜಲ ಮತ್ತು ವಾಯು [[ಮಾಲಿನ್ಯ]], [[ಆಮ್ಲ ಮಳೆ]] ಮತ್ತು ವಿಷಕಾರಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತಿನ ನಾಶ (ಅತಿಯಾದ-ಮೇಯುವಿಕೆ, ಅರಣ್ಯನಾಶ, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ನಾಶ, [[ಜಾತಿ (ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ)|ಪ್ರಭೇದ]]ಗಳ ನಾಶ, [[ಸವಕಳಿ]]) ಮುಂತಾದ ನಾಶಕಾರಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಂದ ಇಂಗಾಲದ-ಡೈ-ಆಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ವಾಯುಗುಣದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಇದರಿಂದ, ಹಿಮನದಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್]] ಹಿಮದ ಕರಗುವಿಕೆ, ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಪರೀತ ತಾಪಮಾನಗಳು, ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ಭೂಮಿಯಾದ್ಯಂತ ಸರಾಸರಿ ಸಾಗರ ಮಟ್ಟದ ಏರಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref>{{cite web | author=Staff | date = [[February 2]], [[2007]] | url = https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=21429&Cr=climate&Cr1=change | title = Evidence is now ‘unequivocal’ that humans are causing global warming – UN report | publisher = United Nations | accessdate = 2007-03-07 }}</ref> === ಮಾನವ ಭೂವಿವರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:Earth's City Lights by DMSP, 1994-1995 (large).jpg|right|thumbnail|ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ. ಇದನ್ನು ಪವನ ವಿಜ್ಞಾನ/ಉಪಗ್ರಹ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯ ರಾತ್ರಿಚಿತ್ರದ ಛದ್ಮನದ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಾರೋಪಿಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವಾಗಿರದೆ, ಇದರಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಭಾಗಗಳು ನೇರ ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ ಕಾಣುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿವೆ.]] ಭೂಮಿಯು ಸುಮಾರು ೬,೬೦೦,೦೦೦,೦೦೦ ಮಾನವ ವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>Currently it is closer to 6.6&nbsp;billion than 6.5&nbsp;billion. It will reach 6.6&nbsp;billion in June 2007.</ref><ref name="LiveScience">{{cite news | first= Leonard | last= David | url= http://www.livescience.com/othernews/060224_world_population.html | title= Planet's Population Hit 6.5 Billion Saturday | work= Live Science | date= [[2006-02-24]] | accessdate= 2006-04-02 | archive-date= 2006-03-19 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060319133418/http://www.livescience.com/othernews/060224_world_population.html | url-status= dead }}</ref> ಮುನ್ನಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಭೂಮಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ೭೦೦ ಕೋಟಿ ಮತ್ತು ೨೦೫೦ ೯೨೦ ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಆಗಲಿದೆ.<ref>{{cite web | author=Staff | url = https://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/wpp2006.htm | title = World Population Prospects: The 2006 Revision | publisher = United Nations | accessdate = 2007-03-07 }}</ref>. ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಿಂಹಪಾಲು [[:en:developing nations|ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ದೇಶ]]ಗಳಿಂದ ಬರಲಿದೆ. ಮಾನವ [[:en:population density|ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ]]ಯು ಭೂಮಿಯ ವಿವಿಧೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಹುತೇಕ ಜನರು [[ಏಷ್ಯಾ]] ಖಂಡದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ೨೦೨೦ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು ೬೦% ಜನರು [[:en:Urban area|ನಾಗರಿಕ]] ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿರುತ್ತಾರೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | author = Staff | year = 2007 | url = http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx | title = Human Population: Fundamentals of Growth: Growth | publisher = Population Reference Bureau | accessdate = 2007-03-31 | archive-date = 2013-02-10 | archive-url = https://www.webcitation.org/6EKxj3SWs?url=http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx | url-status = dead }}</ref> ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನ ಕೇವಲ ಎಂಟನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಮಾನವ ವಾಸಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ — ಮೇಲ್ಮೈನ ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ [[ಸಾಗರ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ನೆಲ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಅರ್ಧ ಭಾಗವು [[ಮರುಭೂಮಿ]] (೧೪%)<ref>{{cite journal | author=Peel, M. C.; Finlayson, B. L.; McMahon, T. A. | title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification | journal=Hydrology and Earth System Sciences Discussions | year=2007 | volume=4 | pages=439–473 | url=http://overview.sref.org/1812-2116/hessd/2007-4-439 | accessdate=2007-03-31 | archive-date=2008-01-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080125061921/http://overview.sref.org/1812-2116/hessd/2007-4-439 | url-status=dead }}</ref> ಎತ್ತರ [[ಪರ್ವತ]]ಗಳು (೨೭%),<ref>{{cite web | author = Staff | url = http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml | title = Themes & Issues | publisher = Secretariat of the Convention on Biological Diversity | accessdate = 2007-03-29 | archive-date = 2007-04-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml | url-status = dead }}</ref> ಅಥವಾ ಇತರ ವಾಸಿಸಲಯೋಗ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸೇರಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅತಿ ಉತ್ತರದ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯೆಂದರೆ [[:en:Nunavut|ನುನಾವುಟ್]], [[ಕೆನಡಾ]]ದಲ್ಲಿನ [[:en:Ellesmere Island|ಎಲ್ಲೆಸ್‌ಮಿಯರ್ ದ್ವೀಪ]]ದ ಮೇಲಿನ [[:en:Alert, Nunavut|ಅಲರ್ಟ್]] .<ref>{{cite web | author = Staff | date = 2006-08-15 | url = http://www.img.forces.gc.ca/org/cfiog/alert_e.asp | title = Canadian Forces Station (CFS) Alert | publisher = Information Management Group | accessdate = 2007-03-31 | archive-date = 2007-06-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070609135729/http://www.img.forces.gc.ca/org/cfiog/alert_e.asp | url-status = dead }}</ref> (೮೨°೨೮′ಉ) ಅತಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯು [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ]]ದ ಅಮುಂಡ್ಸೆನ್-ಸ್ಕಾಟ್ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ ಧಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. (೯೦°ದ) *[[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ]]ದಲ್ಲಿನ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಭೂಮಿಯ ಎಲ್ಲಾ ನೆಲ ಮೇಲ್ಮೈನ ಮೇಲೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಿವೆ. ೨೦೦೭ರ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ೧೯೨ [[:en:United Nations member states|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ [[ಸಾರ್ವಭೌಮ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|೨೦೧ ಸಾರ್ವಭೌಮ ದೇಶ]]ಗಳಿವೆ. ಇವಲ್ಲದೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ೫೯ [[:en:Dependent territory|ಅವಲಂಬಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ಗಳು, ಹಲವು [[:en:List of autonomous areas by country|ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಲಯ]]ಗಳು, [[:en:List of territorial disputes|ವಿವಾದಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]], ಮತ್ತು ಇತರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಇವೆ.ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು [[:en:world domination|ವಿಶ್ವಾಧಿಪತ್ಯ]] ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರೂ, ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಇಡೀ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿಯಿದ್ದಂಥ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರವು ಇದುವರೆಗೆ ಇದ್ದಿಲ್ಲ. *ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ [[:en:international organization|ಅಂತರಾಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಾದ [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ]]ವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸರ್ಕಾರವಲ್ಲ. ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು, ಹಾಗೂ, ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಮ್ಮತವಿದ್ದಾಗ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷಣೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು<ref>{{cite web | author=Staff | url = https://www.un.org/law/ | title = International Law | publisher = United Nations | accessdate = 2007-03-27 }}</ref> - ಇವುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದಾದರೂ, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಯಭಾರಕ್ಕೆ ಚರ್ಚಾ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. *ಒಟ್ಟಾರೆ, ೨೦೦೪ನೇ ಇಸವಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಮಾನವರು ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಹೊರಗೆ ಪಯಣಿಸಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ [[:en:Apollo program|ಹನ್ನೆರಡು]] ಜನರು [[ಚಂದ್ರ]]ನ ಮೇಲೆ ನಡೆದಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿರುವ ಮಾನವರೆಂದರೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂತರಿಕ್ಷ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿರುವವರು. ನಿಲ್ದಾಣದ ಮೂರು ಜನರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೂಮ್ಮೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಭವಿಷ್ಯ == [[ಚಿತ್ರ:Sun Life.png|thumbnail|right|ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಗಾತ್ರದ ಹೆಚ್ಚಳ]] ಭೂಮಿಯ ಭವಿಷ್ಯವು [[ಸೂರ್ಯ]]ನ ಭವಿಷ್ಯದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೀಲಿಯಂ ಬೂದಿಯ ನಿರಂತರ ಶೇಖರಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, [[:en:Solar luminosity|ಸೂರ್ಯನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಾಂತೀಯತೆ]]ಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೧೧೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂತೀಯತೆಯು ೧೦%ನಷ್ಟು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೩೫೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೪೦% ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.<ref name="sun_future">{{cite journal | author=Sackmann, I.-J.; Boothroyd, A. I.; Kraemer, K. E. | title=Our Sun. III. Present and Future | journal=Astrophysical Journal | year=1993 | volume=418 | pages=457-468 | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1993ApJ...418..457S | accessdate=2007-03-31 }}</ref> ಹೆಚ್ಚಾದ ಈ ವಿಕಿರಣದಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಸಾಗರಗಳ ನಾಶವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಘೋರ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆಂದು ಹವಾಮಾನ ಮಾದರಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | last = Kasting | first = J.F. | title=Runaway and Moist Greenhouse Atmospheres and the Evolution of Earth and Venus | journal=Icarus | year=1988 | volume=74 | pages=472-494 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1988Icar...74..472K | accessdate=2007-03-31 }}</ref> ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ, ಅಜೈವಿಕ [[:en:Carbon cycle|CO₂ ಆವರ್ತ]]ದ ವೇಗವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ, ಇನ್ನು ೯೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]]ನ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಗಿಡ-ಮರಗಳಿಗೆ ಮಾರಕವಾಗುವಷ್ಟು ([[:en:C4 carbon fixation|C4 ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]]ಗೆ ಲಕ್ಷದಲ್ಲಿ ೧ ಭಾಗದಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ) ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಸೂರ್ಯನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, [[ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ|ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ಬಹುತೇಕ ವಾಯುಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳು ನಶಿಸಿಹೋಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite journal | author=Guillemot, H.; Greffoz, V. | title=Ce que sera la fin du monde | journal=Science et Vie | date=Mars 2002 | volume=N° 1014 | language=French }}</ref> ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕಡಿಮೆಯಾದ ತಾಪಮಾನವು ಈಗಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೀರನ್ನು ತನ್ನ ಮೂಲಕ ಜಿನುಗಲು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಇನ್ನು ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಭಾವವಿಲ್ಲ್ದಿದ್ದರೂ ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಂಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news | first=Damian | last=Carrington | title=Date set for desert Earth | publisher=BBC News | date=February 21, 2000 | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm | accessdate=2007-03-31 }}</ref> ಇನ್ನು ೫೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜೀವನ ಚಕ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಸೂರ್ಯವು ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯವಾಗಿ ಉಬ್ಬುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕಕ್ಷೆಗಿರುವ ದೂರದ (೧ [[ಖಗೋಳ ಮಾನ]]) ೯೯%ರಷ್ಟು ದೂರದ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯವು ಹಿಗ್ಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮಾದರಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸೂರ್ಯನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಯ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯು ಸುಮಾರು ೧.೭ [[ಖಗೋಳ ಮಾನ|ಖ.ಮಾ]]ಗಳ ದೂರಕ್ಕೆ ಸರಿಯಬಹುದು. ಹೀಗೆ, ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲದಿಂದ ಆವೃತವಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಸೂರ್ಯನ ಸಾಮೀಪ್ಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳೂ ನಶಿಸಿಹೋಗುತ್ತವೆ.<ref name="sun_future" /> <br /> ==ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದ ನಾಸಾ== *23 Feb, 2017; *ಅಮೆರಿಕದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ನಾಸಾ [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದಾಚೆ ಇನ್ನೊಂದು [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದೆ. ಈ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಂತೆ ಇರುವ 7 [[ಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದು, ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಎಷ್ಟಿವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. *ನಮ್ಮ [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದಂತೆಯೇ ಇರುವ ಈ ಹೊಸ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕುಬ್ಜ ನಕ್ಷತ್ರದ ಸುತ್ತುವ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗ್ರಹಗಳು ವಾಸಯೋಗ್ಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳ ಪೈಕಿ ಮೂರು ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ವಾಸಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಾತಾವರಣವಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸೆಲೆ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. *ಸೂರ್ಯನಿಗಿಂತ 200 ಪಟ್ಟು ಕಾಂತಿಹೀನವಾಗಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರವೊಂದರ ಸುತ್ತಲೂ ಈ ಗ್ರಹಗಳು ತಿರುಗುತ್ತಿವೆ. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 40 ಜೋತಿರ್‍‍ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವ ಸೌರಮಂಡಲವನ್ನು ಹೋಲುವ ಈ ಸೌರಮಂಡಲದ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾದ ಕುಬ್ಜ ನಕ್ಷತ್ರಕ್ಕೆ ತ್ರಪ್ಪಿಸ್ಟ್ (Trappist-1) ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. 1 ನಕ್ಷತ್ರದ ಸುತ್ತಲೂ ಭೂಮಿಯಂತೆ ಇರುವ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳು ಸುತ್ತುತ್ತಿವೆ. Trappist-1 ನಮ್ಮ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಬುಧಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಯಷ್ಟು ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಹಗಳು ಸ್ಥಿತಿಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ b,c,d,e,f,g,h ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾದ ನಕ್ಷತ್ರಕ್ಕೆ A ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/02/23/473749.html ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದ ನಾಸಾ]</ref> == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ == *[https://www.prajavani.net/stories/stateregional/planet-was-first-discovered-551027.html ಮಂಜು, ಕಬ್ಬಿಣ, ಸಂಯುಕ್ತ ಲೋಹದ ಅಂಶಗಳಿದಂ ಕೂಡಿದ ಗ್ರಹ;ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗ್ರಹ ಪತ್ತೆ;22 ಜೂನ್ 2018] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] [[new:बँग्वारा]] h5a1ks9ppryhzjttw8htubhhol1vj7x 1373276 1373275 2026-05-13T04:47:38Z Kwamikagami 17055 /* ಮೇಲ್ಮೈ */ 1373276 wikitext text/x-wiki {{ಗ್ರಹ Infobox/ಭೂಮಿ}} == ಇತಿವೃತ್ತ == ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಭೂಮಿಯು [[:en:Age of the Earth|೪೬೦ಕೋಟಿ ವರ್ಷ]]ಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಪು ಗೊಂಡಿತು.<ref>G.B. Dalrymple, 1991, "The Age of the Earth", ''Stanford University Press'', California, ISBN 0-8047-1569-6.</ref> ಭೂಮಿಯ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ವಾದ [[ಚಂದ್ರ]] ಅದರ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ನಂತರ, ಸುಮಾರು ೪೫೩ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. == ಖಗೋಳದ ದೂರ ಮಾನ == *[[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ '''ಸರಾಸರಿ ದೂರ-149,597,887.5 ಕಿ.ಮೀ. (1.000 000 112 4 ಖಗೋಳ ಮಾನ''')ಇದನ್ನು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರವ್ಯೂಹ]]ದ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದೂರವನ್ನು 1 ಖಗೊಲ ಮೂಲಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವರು.ಅದನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸಲು 15,00,00,000=15 ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ.ರನ್ನು 1 ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಗೋಲ ಮೂಲಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವರು. 150000000&nbsp;km = 1AU = 1 [[:en: Astronomical unit|Astronomical Unit]]. == ಪರಿಚಯ == [[File:EarthRender.png|thumb|EarthRender]] *ಭೂಮಿಯ [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪು]] ಹಲವು [[:en:tectontex|ಫಲಕ]]ಗಳಾಗಿ ಒಡೆದಿದೆ. ಈ ಭೂಫಲಕಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಅತ್ತಿಂದಿತ್ತ ಅಸ್ತೆನೋ ಗೋಳದ ಮೇಲೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗವು ಇನ್ನೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಮೇಲಿನ ಪದರ ಚಿಪ್ಪು. ಇದು ಸಿಲಿಕ -ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂನಿಂದಾದ ಹೊರಪದರ,, ಸಿಲಿಕ-ಮೆಗ್ನೇಸಿಯಂನಿಂದಾದ ಕೆಳಪದರದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಖಂಡದ ಕೆಳಗೆ ಚಿಪ್ಪು ಹೆಚ್ಚು ಮಂದವಿದೆ. * ಆದರೆ ಸಾಗರದಡಿಯಲ್ಲಿ ತೆಳುವಾಗಿದೆ. [[:en:Mantle (geology)|ಕವಚ]]ವು ಅರೆಘನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ.ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಲೋಹಗಳ ಭಂಡಾರವಿದು. ಭೂಗರ್ಭವು ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ನಿಕ್ಕಲ್ ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ [[:en:magnetic field|ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ನೆಲೆ ಇದು.]] ಜೀವಸಂಕುಲಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದ ಭೂಮಿಯ [[:en:Earth's atmosphere|ವಾಯುಮಂಡಲದ]] ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿವೆ. * ಈ ಜೀವ ಸಂಕುಲಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪರಿಸರ ಅಸಮತೋಲನವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ. ಮೇಲ್ಮೈನ ಸುಮಾರು ೭೧% ಭಾಗವು ಉಪ್ಪು ನೀರಿನ [[ಸಾಗರ]]ಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ; ಉಳಿದ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಭೂಖಂಡಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವೀಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನ ಅಂತರಿಕ್ಷದ ನಡುವೆ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿನಿಮಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಜರಗುತ್ತವೆ. *ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡದೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದಾದ ಚಂದ್ರನ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ [[:en:tide|ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ]]ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿವೆ. ಭೂ ಇತಿಹಾಸದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಧೂಮಕೇತು]] ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಸಾಗರಗಳು ಉದ್ಭವವಾದವು ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತ. * ನಂತರದ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳ ತಾಡನೆಯಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈ ಸಾಕಷ್ಬು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟುಮಾಡಿರಬಹುದು. ಓರೆಗೊಂಡ ಭೂ ಕಕ್ಷೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ [:en:Milankovitch cycle ಭೂ ಮೇಲ್ಮೈನ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹಿಮದಲ್ಲಿ ಹೊದಿಸಿದ [[ಹಿಮಯುಗ]]ಗಳಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. == ಇತಿಹಾಸ == *ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಗ್ರಹದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮರುರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು ೪೬೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಗ್ರಹಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಭೂಮಿಯು [[:en:solar nebula|solar nebula]] ನೀಹಾರಿಕೆಯಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಯಿತು. ಭೂಮಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತದ ಅರ್ಧ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಗ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನೀರು ಮತ್ತು ನೀರಾವಿಗಳು ಶೇಖರವಾಗತೊಡಗಿದವು. *ನೀರಿನ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಘನರೂಪಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿತು. ಇದರ ಸ್ವಲ್ಪ ನಂತರವೇ ಚಂದ್ರ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ [[:en:Theia (planet)|ಥೀಯ]] ಎಂಬ ಕಾಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಾಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಮೈದಳೆದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಅನಿಲಗಳು ಮತ್ತು [[:en:Volcano|ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ]]ಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಆದಿಮ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು; *[[ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳಿಂದ ಬಂದ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರೀಕರಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದ [[:en:water vapor|ನೀರಾವಿ]]ಗಳಿಂದ, [[:en:Origin of the world's oceans|ಮೊದಲ ಸಾಗರಗಳು]] ರೂಪುಗೊಂಡವು.<ref>A. Morbidelli ''et al'', 2000, "[http://adsabs.harvard.edu/abs/2000M&PS...35.1309M Source Regions and Time Scales for the Delivery of Water to Earth]", ''Meteoritics & Planetary Science'', vol. 35, no. 6, pp. 130920.</ref> ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ರಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಜರುಗಿ ಜೀವಾಧಾರವಾದ ಕಾರ್ಬನ್ ಮೈದಳೆಯಿತು. ಮುಂದೆ ಇದೇ ಜೀವಕೋಶಕ್ಕೆ ಎಡೆಗೊಟ್ಟು ೫೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಜೀವಿಯು ಉಗಮವಾಯಿತು. *ಭೂವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಲವನ್ನು ಆದಿಜೀವಿಕಲ್ಪ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>W. Ford Doolitte, "Uprooting the Tree of Life", ''Scientific American'', Feb. 2000.</ref> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಸಸ್ಯವಾದ ಪಾಚಿ ಮೈದಳೆಯಿತು. [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]]ಯಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯ ನೇರ ಶೇಖರಣೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು; ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ವು ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಶೇಖರವಾಗಿ [[:en:ozone layer|ಓಜೋನ್ ಪದರ]]ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. *ದೊಡ್ಡ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕೋಶಗಳ ಸಂಘಟನೆಯು [[:en:eukaryotes|ಯೂಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ [[:en:endosymbiotic theory|ಸಂಕೀರ್ಣ ಕೋಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ]]ಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಗುಂಪಾಗಿದ್ದ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೈಪುಣ್ಯತೆ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನಿಜವಾದ ಬಹುಕೋಶ ಜೀವಿಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು. *ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಓಜೋನ್ ಪದರವು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವಿಕಾಸವಾಗತೊಡಗಿದವು. ಭೂಚಿಪ್ಪು ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ವಾಯುಗೋಳ ಸ್ಥರೀಕರಣಗೊಳ್ಳಲು ಸುಮಾರು ನೂರು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು ಸಂದಿವೆ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಅಂದಾಜು. ಕೋಟ್ಯಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ನಿರಂತರ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಭೂಖಂಡಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಮತ್ತೆ ಛಿದ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಬಂದಿವೆ. ===ಭೂಖಂಡಗಳ ಚಲನೆ=== *ಸದಾ ಚಲನಶೀಲವಾದ ಈ ಭೂಫಲಕಗಳು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡವೆಂದರೆ ಇವು ಖಂಡಗಳನ್ನೇ ಹೊತ್ತು ಸರಿದಾಡಬಲ್ಲವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯವನ್ನು ಇಂಡೋ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫಲಕ ಹೊತ್ತು ಸರಿದಾಡುತ್ತಿದೆ. ಸುಮಾರು ೨೨೫ ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಭಾರತ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ, ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ ಒಂದುಗೂಡಿದ್ದವು. ಅದನ್ನೇ ಗೊಂಡ್ವಾನ ಮಹಾಖಂಡವೆಂದು ಈಗ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. *ಹಾಗೆಯೇ ಯೂರೋಪು, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ, ಏಷ್ಯದ ಬಹುಭಾಗ ಒಂದುಗೂಡಿದ್ದವು. ಅದಕ್ಕೆ ಲಾರೇಷ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನೀಡಿದರು. '''ಖಂಡಗಳು ಸರಿದು ೬.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ ತಲಪಿವೆ ಎಂಬುದು ಖಂಡಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವವರವಾದ.ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಖ್ಯಾತ ಪವನವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಭೂಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ವೆಗೆನರ್ (೧೮೮೦-೧೯೩೦)ಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ.''' *ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧಾನಂತರ ಸಾಗರ ವಿಜ್ಞಾನ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಖಂಡಗಳ ಅಲೆತದ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಸಾಗರ ತಳದಲ್ಲಿ ಪುರಾವೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾದವು. ಈಗಿನ ತಿಳಿವಿನ ಪ್ರಕಾರ ಕೇವಲ ಅದು ಖಂಡಗಳ ಸರಿತವಲ್ಲ ಬದಲು ಖಂಡಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತ ಶಿಲಾಫಲಕಗಳ ಸರಿತ.ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದನ್ವಯ ಸಾಗರ ತಳದ ಸ್ವರೂಪ, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳ ಹಂಚಿಕೆ, ಭೂಕಂಪನಗಳ ತೀವ್ರತೆ, ಪರ್ವತಗಳ ಉಗಮ ಮುಂತಾದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಬಹುದು.<ref>J.B. Murphy, R.D. Nance, "ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಫಲಕ ಸಂರಚನೆ ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. [http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm How do supercontinents assemble?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713194319/http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm |date=2007-07-13 }}", ''American Scientist'', vol. 92, pp. 32433.</ref> *ಸುಮಾರು ೭೫-೫೮ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ತೀವ್ರವಾದ [[:en:Glacier|ಹಿಮನದಿ]]ಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಬಹುತೇಕ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹಿಮದ ಪದರದಲ್ಲಿ ಹೊದೆಸಿದ್ದವು ಎಂದು ೧೯೬೦ ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಶಂಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಾದವನ್ನು "[[:en:Snowball Earth|ಹಿಮದ ಉಂಡೆ ಭೂಮಿ]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಬಹುಕೋಶ ಜೀವಿಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿ ವಂಶಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದ [[:en:Cambrian explosion|ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಸ್ಫೋಟ]]ದ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಮುನ್ನ ಈ ಹಿಮ ಯುಗವು ಘಟಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಸಕ್ತಿ ಇದೆ.<ref>J.L. Kirschvink, 1992, "Late Proterozoic Low-Latitude Global Glaciation: The Snowball Earth", ''The Proterozoic Biosphere'', pp 5152.</ref> *ಸುಮಾರು ೫೩.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಡೆದ [[:en:Cambrian explosion|ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಸ್ಫೋಟ]]ದ ನಂತರ ಇದುವರೆಗೆ ಐದು [[:en:Extinction event|ದೊಡ್ಡ ಅವನತಿ]]ಗಳು ಅಂದರೆ ಜೀವಿಗಳ ಉತ್ಪಾಟನೆ ನಡೆದಿವೆ.<ref>D. Raup & J. Sepkoski, 1982, "Mass extinctions in the marine fossil record", ''Science'', vol. 215, pp. 150103.</ref> ಸುಮಾರು ೬.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆದ ಕೊನೆಯ ಅವನತಿಯು ಬಹುಶಃ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉಲ್ಕೆಯು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಯಿತು. *ಈ ಅವನತಿಯಿಂದ (ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲದ) ಡೈನೊಸಾರ್ಗಳು ಮತ್ತಿತರ ದೊಡ್ಡ ಸರೀಸೃಪಗಳು ನಾಶವಾದರೂ, ಸ್ತನಿಗಳಂಥ ಚಿಕ್ಕ ಪುಟ್ಟ ಜೀವಿಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡವು. ಕಳೆದ ೬.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತನಿಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿ ವಿಕಾಸವಾಗಿವೆ. ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರೈಮೇಟ್ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ವಾನರ ಮುಂದೆ ವಿಕಾಸವಾಗಿ ಎರಡು ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳಲು ಕಲಿತದ್ದೇ ಆದಿಮಾನವನ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಎಡೆಕೊಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಮಾನವವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿರುವ ತಜ್ಞರು ನಿರ್ವಿವಾದವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. *ಇದರ ಹಿಂದೆಯೇ ಉಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಮಿದುಳು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ವಾನರರೂಪಿ ಮಾನವ ಮತಿವಂತನಾಗಿ ಹೋಮೋಸೇಫಿಯನ್ ಆದದ್ದು ಭೂಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೋಚಕ ಅಧ್ಯಾಯ. ಬೇಸಾಯ ಮತ್ತು ನಂತರದ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ, ಇಂದು ಮಾನವ ಸಮುದಾಯ ವು ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿದೆ. == ರಚನೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ == === ಆಕಾರ === *ಭೂಮಿಯ ಆಕಾರವು [[:en:oblate|ಸರಿಸುಮಾರು ಹ್ರಸ್ವಾಕ್ಷ]] [[:en:spheroid|ಗೋಳಕಲ್ಪ]]ಎನ್ನಬಹುದು.. ಅಂದರೆ ಗೋಳಕಲ್ಪವು ಅದರ ಅಕ್ಷದ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಧ್ರುವದಿಂದ ಧ್ರುವಕ್ಕೆ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಅದು ಉಬ್ಬಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಗಿರಕಿಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಉಬ್ಬು ಮೈದಳೆದಿದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಇದರ ವ್ಯಾಸ ಧ್ರುವದಿಂದ ಧ್ರುವಕ್ಕೆ ಇರುವ ವ್ಯಾಸಕ್ಕಿಂತ 43 ಕಿ.ಮೀ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. *ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಭೂ ರಾಶಿ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದುವೆಂದರೆ ಈಕ್ವೇಡಾರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಚಿಂಬೊರಾಜೋ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ಶೃಂಗ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಚಲತೆಗಳೆಂದರೆ [[ಎವರೆಸ್ಟ್ ಶಿಖರ|ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್]] (ಸ್ಥಳೀಯ [[:en:sea level|ಸಾಗರ ಮಟ್ಟ]]ಕ್ಕಿಂತ ೮,೮೫೦ ಮೀ. ಮೇಲೆ) ಮತ್ತು ಮೇರಿಯಾನ ಕಂದಕ (ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಗರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ೧೦,೯೨೪ ಮೀ. ಕೆಳಗೆ). ಆದ್ದರಿಂದ, ಒಂದು ಪರಿಪೂರ್ಣ [[:en:ellipsoid|ದೀರ್ಘವೃತ್ತಜ]]ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಭೂಮಿಯು ಸುಮಾರು ೦.೧೭% [[:en:tolerance (engineering)ಆಕಾರ ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, [[:en:billiard|ಬಿಲಿಯರ್ಡ್]] ಚೆಂಡುಗಳು ೦.೨೨%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆಕಾರ ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. === ರಸಾಯನಿಕ ರಚನೆ === {| class="wikitable" style="float: right; clear: right; margin-left: 2em;" |+ ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳು - ಎಫ್. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ನ ಕೋಷ್ಟಕ !ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತು !ಸೂತ್ರ !ಸಂಯೋಜನೆ |- |[[ಸಿಲಿಕಾ]] |style="text-align: center;"|SiO₂ |style="text-align: right;"|೫೯.೭೧% |- |[[ಅಲ್ಯುಮಿನ]] |style="text-align: center;"|Al₂O₃ |style="text-align: right;"|೧೫.೪೧% |- |[[ಸುಣ್ಣ]] |style="text-align: center;"|CaO |style="text-align: right;"|೪.೯೦% |- |[[ಮೆಗ್ನೀಷಿಯ]] |style="text-align: center;"|MgO |style="text-align: right;"|೪.೩೬% |- |[[ಸೋಡಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|Na₂O |style="text-align: right;"|೩.೫೫% |- |[[:en:iron(II) oxide|ಕಬ್ಬಿಣದ(೨) ಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|FeO |style="text-align: right;"|೩.೫೨% |- |[[ಪೊಟಾಷಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|K₂O |style="text-align: right;"|೨.೮೦% |- |[[:en:iron(III) oxide|ಕಬ್ಬಿಣದ(೩) ಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|Fe₂O₃ |style="text-align: right;"|೨.೬೩% |- |[[ನೀರು]] |style="text-align: center;"|H₂O |style="text-align: right;"|೧.೫೨% |- |[[ಟೈಟಾನಿಯಂ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|TiO₂ |style="text-align: right;"|೦.೬೦% |- |[[ರಂಜಕದ ಪೆಂಟಾಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|P₂O₅ |style="text-align: right;"|೦.೨೨% |- !colspan="2"|ಒಟ್ಟು !style="text-align: right;"|೯೯.೨೨% |} ಭೂಮಿಯ [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ]]ಯು ಸುಮಾರು ೫.೯೮ × ೧೦^೨೪ ಕಿ.ಗ್ರಾಮ್.ಗಳಷ್ಟಿದೆ. ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಇದು [[ಕಬ್ಬಿಣ]] (೩೫.೦%), [[ಆಮ್ಲಜನಕ]] (೨೮.೦%), [[ಸಿಲಿಕಾನ್]] (೧೭.೦%), ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ (೧೫.೭%), [[ನಿಕಲ್]] (೧.೫%), [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ]] (೧.೪%) ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್|ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಮ್]] (೧.೪%) ಮೂಲವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ<ref>http://earthref.org/cgi-bin/er.cgi?s=erda.cgi?n=547</ref>. [[:en:Earth's crust|ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನ]] ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಲಾ ಭಾಗಗಳೆಲ್ಲ ಬಹುತೇಕ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳೆ; ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಅಪವಾದವಾಗಿರುವ ಕ್ಲೋರಿನ್, ಗಂಧಕ ಮತ್ತು ಫ್ಲೋರಿನ್‌ಗಳು ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ೧%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ೪೭% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಮ್ಲಜನಕವೇ ಇದೆಯೆಂದು ಎಫ್. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಕಂಡು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಆಮ್ಲಜನಕವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸಿಲಿಕಾ, ಅಲ್ಯುಮಿನ, ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳು, ಸುಣ್ಣ, ಮೆಗ್ನೀಷಿಯ, ಪೊಟಾಷ್ ಮತ್ತು ಸೋಡ, ಇವುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳು. ಸಿಲಿಕಾವು ಒಂದು ಆಮ್ಲದಂತೆ ಕೆಲಸಮಾಡಿ ಸಿಲಿಕೇಟ್ ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೊರಕುವ ಸುಮಾರೆಲ್ಲ ಖನಿಜಗಳು ಈ ರೀತಿಯವೆ. ೧೬೭೨ರಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ನು ಮಾಡಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಸರಾಸರಿ ಖನಿಜಾಂಶಗಳು ಈ ರೀತಿ ಇವೆ: SiO₂=೫೯.೭೧%, Al₂O₃=೧೫.೪೧%, CaO=೪.೯೦%, MgO=೪.೩೬%, Na₂O=೩.೫೫%, FeO=೩.೫೨%, K₂O=೨.೮೦%, Fe₂O₃=೨.೬೩%, H₂O=೧.೫೨%, TiO₂=೦.೬೦%, P₂O₅=೦.೨೨%. ಇವು ಒಟ್ಟಾರೆ ೯೯.೨೨% ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ (ಬಲಗಡೆಯಿರುವ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ನೋಡಿ). ಉಳಿದ ಖನಿಜಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ.<ref name=EB1911>{{1911|article=Petrology}}</ref> === ಆಂತರಿಕ ರಚನೆ === [[ಚಿತ್ರ:Jordens inre.svg|thumbnail|right|ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲದವರೆಗಿನ ಚಿತ್ರ. Partially to scale]] ಬೇರೆ [[:en:terrestrial planets|ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹ]]ಗಳಂತೆ, ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ರಸಾಯನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿವಿಧ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಭೂಮಿಯು [[:en:Silicate minerals|ಸಿಲಿಕೇಟ್]]ನ ಒಂದು ಘನರೂಪಿ ಹೊರ [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪನ್ನು]], ಬಹಳ ಸ್ನಿಗ್ಧವಾದ ಒಂದು [[:en:Mantle (geology)|ಕವಚ]]ವನ್ನು, ಕವಚಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಸ್ನಿಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ರವರೂಪ [[:en:outer core|ಹೊರ ಭೂಗರ್ಭ]]ವನ್ನು, ಮತ್ತು ಘನರೂಪಿ [[:en:inner core|ಒಳ ಭೂಗರ್ಭ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪದರಗಳು<ref>T. H. Jordan, "[http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=411539 Structural Geology of the Earth's Interior] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200529023842/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=411539 |date=2020-05-29 }}", ''Proceedings National Academy of Science'', 1979, Sept., 76(9): 4192–4200.</ref> ಮೇಲ್ಮೈನ ಕೆಳಗೆ ಈ ಕೆಳಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ ಆಳದಲ್ಲಿವೆ: {| class="wikitable" !colspan=2|ಆಳ !rowspan=2 valign="bottom"|ಪದರ |- !ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು !ಮೈಲಿಗಳು |- |style="text-align: center;"|೦–೬೦ |style="text-align: center;"|೦–೩೭ |[[:en:Lithosphere|ಶಿಲಾಗೋಳ]] (ಇದರ ಆಳವು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ೫ ರಿಂದ ೨೦೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.ಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ) |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|೦–೩೫ |style="text-align: center;"|೦–೨೨ |... [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪು]] (ಇದರ ಆಳವು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ೫ ರಿಂದ ೭೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.ಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ) |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|೩೫–೬೦ |style="text-align: center;"|೨೨–೩೭ |... ಕವಚದ ಹೊರಭಾಗ |- |style="text-align: center;"|೩೫–೨೮೯೦ |style="text-align: center;"|೨೨–೧೭೯೦ |[[:en:Mantle (geology)|ಕವಚ]] |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|೧೦೦–೭೦೦ |style="text-align: center;"|೬೨–೪೩೫ |... [[:en:Asthenosphere|ಅಸ್ಥೆನೋಗೋಳ]] |- |style="text-align: center;"|೨೮೯೦–೫೧೦೦ |style="text-align: center;"|೧೭೯೦–೩೧೬೦ |ಭೂಗರ್ಭದ ಹೊರಭಾಗ |- |style="text-align: center;"|೫೧೦೦–೬೩೭೮ |style="text-align: center;"|೩೧೬೦–೩೯೫೪ |[[:en:Inner core|ಭೂಗರ್ಭದ ಒಳಭಾಗ]] |} ಗ್ರಹದ ಆಂತರಿಕ ಶಾಖವು ಬಹುಶಃ ಪೊಟಾಷಿಯಂ-೪೦, ಯುರೇನಿಯಂ-೨೩೮ ಮತ್ತು ಥೋರಿಯಂ-೨೩೨ [[ಸಮಸ್ಥಾನಿ]]ಗಳ ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರೂ ಧಾತುಗಳ ಅರ್ಧಾಯುಗಳು ೧೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{cite news | first=Robert | last=Sanders | title=Radioactive potassium may be major heat source in Earth's core | publisher=UC Berkeley News | date=December 10, 2003 | url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2003/12/10_heat.shtml | accessdate=2007-02-28 }}</ref> ಗ್ರಹದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ೭,೦೦೦&nbsp;K ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡವು ೩೬೦&nbsp;[[:en:GPa|GPa]] ವರೆಗೆ ಇರಬಹುದು.<ref>{{cite journal | author=Alfè, D.; Gillan, M. J.; Vocadlo, L.; Brodholt, J; Price, G. D. | title=The ''ab initio'' simulation of the Earth's core | journal=Philosophical Transaction of the Royal Society of London | year=2002 | volume=360 | issue=1795 | pages=1227–1244 | url=http://chianti.geol.ucl.ac.uk/~dario/pubblicazioni/PTRSA2002.pdf | format=PDF | accessdate=2007-02-28 | archive-date=2009-09-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090930142841/http://chianti.geol.ucl.ac.uk/~dario/pubblicazioni/PTRSA2002.pdf | url-status=dead }}</ref> ಭೂಗರ್ಭದ ಈ ಶಾಖದ ಒಂದು ಭಾಗವು [[:en:Mantle plume|ಕವಚದ ಗರಿ]]ಗಳಿಂದ ಚಿಪ್ಪಿನೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಈ ಗರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ತಾಪಮಾನ ಹೊಂದಿರುವ ಶಿಲಾದ್ರವದ ಸಂವಾಹಕ ಪ್ರವಾಹಗಳು. ಈ ಗರಿಗಳು [[:en:Hotspot (geology)|ಶಾಖಕಲೆ]] ಮತ್ತು [[:en:flood basalt|ಪ್ರವಾಹ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆ]]ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲವು.<ref>{{cite journal | author=Richards, M. A.; Duncan, R. A.; Courtillot, V. E. | title=Flood Basalts and Hot-Spot Tracks: Plume Heads and Tails | journal=Science | year=1989 | volume=246 | issue=4926 | pages=103–107 | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/246/4926/103 | accessdate=2007-04-21 }}</ref>[[ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಭೂಮಿ|ಭೂಗರ್ಭ]] === ಭೂಫಲಕಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Plate_tectonics_map.gif|thumbnail|Center|upright=2|ಭೂಮಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭೂಫಲಕಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ನಕ್ಷೆ.]] ಬಹುತೇಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ '''ಫಲಕ ರಚನಾ ಶಾಸ್ತ್ರ'''ದ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂಮಿಯ ಹೊರಭಾಗವು ಎರಡು ಪದರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ: [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪು]] ಮತ್ತು [[:en:Earth's mantle|ಕವಚ]]ದ ಘನೀಕೃತ ಮೇಲ್ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ [[:en:lithosphere|ಶಿಲಾಗೋಳ]]. ಶಿಲಾಗೋಳದ ಕೆಳಗಿರುವ [[:en:asthenosphere|ಅಸ್ಥೆನೋಗೋಳ]]ದಲ್ಲಿ ಕವಚದ ಸ್ನಿಗ್ಧ ಒಳಭಾಗವು ಸೇರಿದೆ. ಕವಚವು ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ನಿಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ದ್ರವದಂತೆ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತದೆ.<!--Confusion between the inner part of the mantle, and the mantle, with respect to viscosity.--> ಅಸ್ಥೆನೋಗೋಳದ ಮೇಲೆ ''ತೇಲುವ'' ಶಿಲಾಗೋಳವು ಹಲವು [[:en:tectonic plate|ಭೂಫಲಕ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಈ ಫಲಕಗಳ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಗೆಗಳು ಇವೆ: [[:en:Convergent boundary|ಅಭಿಸಾರೀ]], [[:en:Divergent boundary|ಅಪಸಾರೀ]], ಮತ್ತು [[:en:Transform fault|ಪರಿವರ್ತೀಯ]]. ಭೂಕಂಪನಗಳು, [[:en:volcano|ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ]]ಗಳು, [[ಪರ್ವತ]]ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಮತ್ತು [[:en:oceanic trench|ಸಾಗರ ಕಂದಕ]]ಗಳು ಭೂಫಲಕಗಳ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಮುಖ್ಯ ಭೂಫಲಕಗಳು: {| class="wikitable" !ಭೂಫಲಕ !ವಿಸ್ತೀರ್ಣ<br /><span style="font-size: smaller;">೧೦^೬&nbsp;ಚ.ಕಿ.ಮೀ.</span> !ಆವರಿಸಿದ ಭೂಮಿ |- | [[:en:African Plate|ಆಫ್ರಿಕನ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೬೧.೩ ||style="text-align: center;"| [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] |- | [[:en:Antarctic Plate|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೬೦.೯ ||style="text-align: center;"| [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ]] |- | [[:en:Australian Plate|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೪೭.೨ ||style="text-align: center;"| [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]] |- | [[:en:Eurasian Plate|ಯುರೇಷಿಯನ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೬೭.೮ ||style="text-align: center;"| [[ಏಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪ್]] |- | [[:en:North American Plate|ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೭೫.೯ ||style="text-align: center;"| [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ]] ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ [[ಸೈಬೀರಿಯಾ]] |- | [[:en:South American Plate|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೪೩.೬ ||style="text-align: center;"| [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ]] |- | [[:en:Pacific Plate|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೧೦೩.೩ ||style="text-align: center;"| [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ]] |} ಸಣ್ಣವಾದರೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಭೂಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ [[:en:Indian Plate|ಭಾರತೀಯ ಭೂಫಲಕ]], [[:en:Arabian Plate|ಅರೇಬಿಯನ್ ಭೂಫಲಕ]], [[:en:Caribbean Plate|ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಭೂಫಲಕ]], [[:en:Nazca Plate|ನಕ್ಜಾ ಭೂಫಲಕ]] ಮತ್ತು [[:en:Scotia Plate|ಸ್ಕೋಶಿಯಾ ಭೂಫಲಕ]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಭೂಫಲಕವು ಸುಮಾರು ೫-೫.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[:en:Indian Plate|ಭಾರತೀಯ ಭೂಫಲಕದೊಂದಿಗೆ]] ಸಂಲಯಿಸಿತು. ಬಹುತೇಕ ಸಾಗರ ಭೂಫಲಕಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ೭೫&nbsp;ಮಿ.ಮೀ. ಚಲಿಸುವ [[:en:Cocos Plate|ಕೋಕೋಸ್ ಭೂಫಲಕ]]<ref>{{cite web | author=Meschede, M.; Udo Barckhausen, U. | date=November 20, 2000 | url = http://www-odp.tamu.edu/publications/170_SR/chap_07/chap_07.htm | title = Plate Tectonic Evolution of the Cocos-Nazca Spreading Center | work=Proceedings of the Ocean Drilling Program | publisher = Texas A&M University | accessdate = 2007-04-02 }}</ref> ಮತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೫೨-೬೯&nbsp;ಮಿ.ಮೀ. ಚಲಿಸುವ [[:en:Pacific Plate|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಭೂಫಲಕ]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವೈಪರೀತ್ಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೧&nbsp;ಮಿ.ಮೀ. ಚಲಿಸುವ [[:en:Eurasian Plate|ಯುರೇಷಿಯನ್ ಭೂಫಲಕವು]] ಅತಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಫಲಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | author = Staff | url = http://sideshow.jpl.nasa.gov/mbh/series.html | title = GPS Time Series | publisher = NASA JPL | accessdate = 2007-04-02 | archive-date = 2011-08-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/617Egjmvj?url=http://sideshow.jpl.nasa.gov/mbh/series.html | url-status = dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Elevation flat polar quartic.jpg|thumbnail|upright=2|ಭೂಮಿಯ ವಿವಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಎತ್ತರಗಳು]] === ಮೇಲ್ಮೈ === ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಿಪರೀತವಾದ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು ೭೦% ಮೇಲ್ಮೈಯು ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು, [[:en:continental shelf|ಭೂಖಂಡ ಚಾಚಿನ]] ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವು ಸಾಗರದ ಮಟ್ಟದ ಕೆಳಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ನೆಲವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಒಂದೇ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಮನಾಗಿ ಹರಡಿದರೆ, ನೀರು ೨೫೦೦ ಮೀ. ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ. ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರದ ಉಳಿದ ೩೦% ಮೇಲ್ಮೈಯು [[ಪರ್ವತ]]ಗಳು, [[ಮರುಭೂಮಿ]]ಗಳು, ಸಮತಳಗಳು, [[ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಒಣನೆಲದ ೧೩.೩೧% ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ೪.೭೧% ನೆಲದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಶಾಶ್ವತ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಬಹುದು.<ref name="cia">CIA: The World Factbook, "[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |date=2010-01-05 }}".</ref> ಭೂಮಿಯ ನೆಲದ ಸುಮಾರು ೪೦% ಭಾಗವು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮೇವಿಗಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು ೩.೩ ೧೦^೯ [[ಎಕರೆ]] ಬೇಸಾಯದ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ೮.೪ ೧೦^೯ ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ಮೇವಿನ ಭೂಮಿ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>FAO, 1995, "United Nations Food and Agricultural Organization Production Yearbook", 49.</ref> === ವೈಪರೀತ್ಯ ಬಿಂದುಗಳು === '''ಎತ್ತರದ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳು:''' ([[:en:sea level|ಸಾಗರ ಮಟ್ಟ]]ಕ್ಕೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಮಾಪಿಸಿದಂತೆ) * ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಅತಿ ಕೆಳಗಿನ ಬಿಂದು: [[:en:Dead Sea|ಮೃತ ಸಾಗರ]] ೪೧೭&nbsp;ಮೀ. * ಒಟ್ಟಾರೆ ಅತಿ ಕೆಳಗಿನ ಬಿಂದು: [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರ]]ದ [[:en:Mariana Trench|ಮರಿಯಾನ ಕಂದಕ]]ದ ಚ್ಯಾಲೆಂಜರ್ ಆಳ - ೧೦,೯೨೪&nbsp;ಮೀ <!-- Takuyo measurement; see Mariana Trench for details --><ref name="rain.org">{{cite web | url = http://www.rain.org/ocean/ocean-studies-challenger-deep-mariana-trench.html | title = "Deep Ocean Studies" | work = Ocean Studies | publisher = RAIN National Public Internet and Community Technology Center | accessdate = 2006-04-02 | archive-date = 2006-04-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060424000302/http://www.rain.org/ocean/ocean-studies-challenger-deep-mariana-trench.html | url-status = dead }}</ref> * ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದು: [[ಎವರೆಸ್ಟ್ ಶಿಖರ|ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್]] ೮,೮೪೪&nbsp;ಮೀ. (೨೦೦೫ರ ಅಂದಾಜು) === ಕ್ಷಿತಿಗೋಳ === ಭೂಮಿಯ ಹೊರ ಪದರವಾದ '''ಕ್ಷಿತಿಗೋಳ'''ವು [[ಮಣ್ಣು|ಮಣ್ಣಿನಿಂದ]] ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು, [[:en:pedogenesis|ಮಣ್ಣನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ [[:en:lithosphere|ಶಿಲಾಗೋಳ]], [[:en:Earth's atmosphere|ವಾಯುಮಂಡಲ]], [[:en:hydrosphere|ಜಲಗೋಳ]] ಮತ್ತು [[:en:biosphere|ಜೈವಗೋಳ]]ಗಳ ಸೀಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿತಿಗೋಳವು ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. === ಜಲಗೋಳ === ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಹೇರಳತೆಯು ಈ ನಮ್ಮ "[[:en:Blue Planet|ನೀಲ ಗ್ರಹ]]"ವನ್ನು ಸೌರಮಂಡಲದ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೭೦.೮% ಮೇಲ್ಮೈಯು ನೀರಿನಿಂದಾವೃತವಾಗಿದ್ದು, ೨೯.೨% ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಮಾತ್ರ ಸ್ಥಿರ ನೆಲವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಜಲಗೋಳವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಸಾಗರ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ಸರೋವರಗಳು, ಕೆರೆ-ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಗತ ನೀರು ಸಹ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಸಾಗರಗಳ ಸರಾಸರಿ ಆಳವು ೩,೭೯೪ ಮೀ. (೧೨,೪೪೭ ಅಡಿ)ಗಳಷ್ಟಿದ್ದು, ಭೂಖಂಡಗಳ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರಕ್ಕಿಂತ ಐದು ಪಟ್ಟು ಇದೆ. ಸಾಗರಗಳ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಸುಮಾರು ೧.೩೫ ೧೦^೧೮ ಟನ್ನುಗಳು, ಅಥವಾ, ಭೂಮಿಯ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ೧/೪೪೦೦ ಭಾಗ. === ವಾಯುಮಂಡಲ === *[[ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ವು ಸ್ಫುಟವಾದ ಮಿತಿರೇಖೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮೇಲೆ ಮೇಲೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ವಾಯುಮಂಡಲವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ವಿರಳವಾಗುತ್ತಾ, ಕೊನೆಗೆ ಅಂತರಿಕ್ಷದ ನಿರ್ವಾತದಲ್ಲಿ ಬೆರೆತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮುಕ್ಕಾಲು ಪಾಲು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಮೊದಲ ೧೧ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪದರವನ್ನು [[:en:troposphere|ಹವಾಗೋಳ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಇದರ ಮೇಲಿನ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು [[:en:stratosphere|ಸ್ತರಗೋಳ]], [[:en:mesosphere|ಮಧ್ಯಮಂಡಲ]], ಮತ್ತು [[:en:thermosphere|ಉಷ್ಣಗೋಳ]]ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಆಚೆಯಿರುವ [[:en:exosphere|ಬಹಿರ್ಗೋಳ]]ವು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ [[:en:magnetosphere|ಕಾಂತಗೋಳ]]ದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ (ಇಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು [[:en:solar wind|ಸೌರ ಮಾರುತ]]ದೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಡುತ್ತದೆ)<!--This implies that it doesn't interact with the solar wind at lower altitudes; is that right?-->. ವಾಯುಮಂಡಲದ ಒಂದು ಭಾಗವಾದ ಓಜೋನ್ ಪದರವು ಭೂಮಿಯ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಅವಶ್ಯಕ ಭಾಗ. *ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ [[:en:atmospheric pressure|ವಾಯು ಭಾರ]]ವು ಸರಾಸರಿ ೧೦೧.೩೨೫&nbsp;[[:en:kPa|kPa]] ಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ವಾಯುವು ೭೮% [[ಸಾರಜನಕ]] ಮತ್ತು ೨೧% [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರಾವಿ ಮತ್ತಿತರ ಅನಿಲರೂಪಿ ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<!--Is water vapor gaseous molecules?-->. ವಾಯುಮಂಡಲವು ಹಾನಿಕಾರಕ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು, ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಮಂದಿಸಿ, ನೀರಾವಿಯನ್ನು ಸಾಗಿಸಿ, ಉಪಯುಕ್ತ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿ, ಭೂಮಿಯ ಜೀವಜಂತುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. [[ಹವಾಮಾನ]]ವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗ. *[[ಜಲಜನಕ]]ದ ಅಣುಗಳು ತುಂಬಾ ಹಗುರವಾಗಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಇವು [[:en:escape velocity|ಮುಕ್ತಿ ವೇಗ]]ವನ್ನು ತಲುಪುವುದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಶುದ್ಧ ಜಲಜನಕವು ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ಪರಿಸರವು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಉತ್ಕರ್ಷದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಜೀವಜಂತುಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ರಚನೆಗೆ ಇದೇ ಕಾರಣ. ==== ಹವಾಮಾನ ==== [[ಚಿತ್ರ:Earth6391.jpg|thumbnail|right|ಎತ್ತರದ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕಾಣುವಂತೆ ಭೂಮಿಯ ಒಂದು ಭಾಗ.]] ಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೆಂದರೆ, ಎರಡು ಧ್ರುವ ವಲಯಗಳು, ಎರಡು [[:en:temperate|ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ]] ವಲಯಗಳು, ಮತ್ತು ಒಂದು ಅಗಲವಾದ ಸಮಭಾಜಕ ವಲಯ. [[:en:precipitation (meteorology)|ಮಳೆ ಮತ್ತು ಹಿಮಪಾತ]]ಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹಲವು ಮೀಟರ್ ನೀರಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಒಂದು ಮಿ.ಮೀ. ಗಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಷ್ಟು ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀಳುತ್ತವೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಅದ್ಭುತವಾದ [[:en: thermohaline circulation|ಲವಣೋಷ್ಣ ಪರಿಚಲನೆ]]ಯು ಅಪಾರವಾದ ಶಾಖವನ್ನು ಭೂಮಧ್ಯರೇಖೆಯ ವಲಯದಿಂದ ಧ್ರುವವಲಯಗಳ ಬಳಿಗೆ ಪಸರಿಸುತ್ತದೆ. === ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ === [[:en:Earth's magnetic field|ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]]ವು ಸುಮಾರು [[:en:magnetic dipole|ಕಾಂತೀಯ ದ್ವಿಧ್ರುವ]]ದ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಕಾಂತ ಧ್ರುವಗಳು ಗ್ರಹದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಧ್ರುವಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿವೆ. [[:en:dynamo theory|ಡೈನಮೊ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ದ ಪ್ರಕಾರ, ದ್ರವೀಕೃತ ಹೊರ ಭೂಗರ್ಭದ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಖವು ವಾಹಕ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಂವಹನ ಚಲನೆಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ, ಇದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಭೂಗರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಸಂವಹನ ಚಲನೆಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ತಮ್ಮ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ, ಸರಾಸರಿ ಪ್ರತಿ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಾರಿಯಂತೆ ಅನಿಯತವಾಗಿ [[:en:geomagnetic reversal|ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಪರ್ಯಯ]]ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ವಿಪರ್ಯಯವು ಸುಮಾರು ೭೦೦,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳು ಹಿಂದೆ ಆಯಿತು. <ref>{{cite web | last = Fitzpatrick | first = Richard | date = [[February 16]], [[೨೦೦೬|2006]] | url = http://farside.ph.utexas.edu/teaching/plasma/lectures/node69.html | title = MHD dynamo theory | publisher = NASA WMAP | accessdate = 2007-02-27 }}</ref><ref name=campbelwh>{{cite book | last =Campbell | first =Wallace Hall | authorlink = | coauthors = | title =Introduction to Geomagnetic Fields | publisher =Cambridge University Press | date =2003 | location =New York | pages =p57 | url = | doi = | id = | isbn = 0521822068}}</ref> ಈ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಗೊಂಡ [[:en:magnetosphere|ಕಾಂತಗೋಳ]]ವು [[ಸೌರ ಮಾರುತ]]ದಲ್ಲಿನ ಕಣಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದಾಚೆಗೆ ವಾಲಿಸುತ್ತದೆ. [[:en:bow shock|ಆಘಾತ ತರಂಗ]]ದ ಸೂರ್ಯನೆಡೆಗಿರುವ ತುದಿಯು ಭೂಮಿಯ ತ್ರಿಜ್ಯದ ಸುಮಾರು ೧೩ ಪಟ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಸೌರ ಮಾರುತಗಳ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯಿಂದ [[:en:Van Allen radiation belt|ವಾನ್ ಆಲನ್ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಏಕಕೇಂದ್ರೀಯ [[:en:torus|ಬಳೆ]]ಯಾಕಾರದ ಶಕ್ತಿಯುತ ಆವಿಷ್ಟಕಣಗಳ ವಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ [[:en:plasma (physics)|ಪ್ಲಾಸ್ಮ]]ವು ಕಾಂತ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿ ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಕ್ಕಾಗ [[ಆರೋರಾ|ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]]ಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Stern | first = David P. | date = July 8, 2005 | url = http://www-spof.gsfc.nasa.gov/Education/wmap.html | title = Exploration of the Earth's Magnetosphere | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2013-02-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130214033726/http://www-spof.gsfc.nasa.gov/Education/wmap.html | url-status = dead }}</ref> == ಕಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಪರಿಭ್ರಮಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Rotating earth (large).gif|thumbnail|upright|ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಿರುವ ಚಲನಚಿತ್ರ.]] *ಹಿನ್ನೆಲೆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ, ತನ್ನ [[ಉತ್ತರ ಧ್ರುವ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ]]ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ [[:en:Axis of rotation|ಅಕ್ಷ]]ದ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಸುತ್ತು ಸುತ್ತಲು ಭೂಮಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ೨೩ ಘಂಟೆಗಳು, ೫೬ ನಿಮಿಷಗಳು ಮತ್ತು ೪.೦೯೧ ಕ್ಷಣಗಳು ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಈ ಅವಧಿಗೆ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ದಿನ ಎಂದು ಹೆಸರು.<ref>{{cite web | last = Fisher | first = Rick | date = January, 30, 1996 | url = http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/times.html | title = Astronomical Times | publisher = National Radio Astronomy Observatory | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2011-08-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/617EjSVHT?url=http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/times.html | url-status = dead }}</ref> ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಂಡಂತೆ, ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಚಲನೆಯು ೧೫°/ಘಂ. = ೧೫’/ನಿ. ಪಶ್ಚಿಮದೆಡೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ಎರಡು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಅಥವಾ ಚಂದ್ರರ ಗೋಚರ ವ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ. (ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಗೋಚರ ಗಾತ್ರಗಳು ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿವೆ.) *ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ೧೫&nbsp;ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ. (೯.೩೨&nbsp;ಕೋಟಿ ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ೩೬೫.೨೫೬೪&nbsp;ಸರಾಸರಿ&nbsp;ಸೌರ&nbsp;ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ (೧ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವರ್ಷ) ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಚಲನೆಯು ಸುಮಾರು ೧°/ದಿನ (ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ೧೨ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ/ಚಂದ್ರರ ವ್ಯಾಸದಷ್ಟು) ಪೂರ್ವದೆಡೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. *ಈ ಚಲನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸೂರ್ಯನು ಪುನಃ [[:en:Meridian (astronomy)|ಮಧ್ಯಾಹ್ನವೃತ್ತ]]ಕ್ಕೆ ಮರಳುವಷ್ಟು ತಿರುಗಲು ಭೂಮಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ೨೪ಘಂಟೆಗಳು - ಒಂದು ಸೌರ ದಿನದಷ್ಟು ಕಾಲ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೀಯ ವೇಗವು ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ೩೦ಕಿ.ಮೀ./ಘಂ.ನಷ್ಟಿದೆ. (೧೦೮,೦೦೦ಕಿ.ಮೀ./ಘಂ. ಅಥವಾ ೬೭,೦೦೦ಮಿ/ಘಂ.). ಈ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹದ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಸುಮಾರು ಏಳು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರರ ನಡುವಿನ ದೂರವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಿಸಬಹುದು.<ref name="earth_fact_sheet">{{cite web | last = Williams | first = David R. | date = September 1, 2004 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | title = Earth Fact Sheet | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-17 | archive-date = 2013-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130508021904/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | url-status = dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:PaleBlueDot.jpg|thumbnail|left|೬೦೦ ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ. (೪೦೦ ಕೋಟೀ ಮೈಲಿ) ಗಳಿಂದಾಚೆಯಿಂದ [[ವಾಯೇಜರ್ ೧]] ಗಗನನೌಕೆಗೆ ಭೂಮಿಯು ಒಂದು [[:en:Pale Blue Dot|ಸಣ್ಣ ಚುಕ್ಕೆ]]ಯಂತೆ ಕಂಡಿತು.]] *ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ [[ಚಂದ್ರ]]ವು ಭೂಮಿಯೊಂದಿಗಿನ ಭಾರಕೇಂದ್ರದ ಸುತ್ತ ಪ್ರತಿ ೨೭.೩೨ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ಜೊತೆಗೂಡಿಸಿದರೆ, ಒಂದು ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕಿರುವ ಅವಧಿಯು ೨೯.೫೩ ದಿನಗಳು (ಯುತಿ ಮಾಸ). [[:en:celestial pole|ಖಗೋಳದ ಉತ್ತರ ಧ್ರುವ]]ದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಭೂಮಿ, ಚಂದ್ರರ ಚಲನೆ, ಮತ್ತವುಗಳ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣಗಳೆಲ್ಲ ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. *ಪರಿಭ್ರಮಣೀಯ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷೀಯ ಸಮತಳಗಳು ನಿಖರವಾದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ: ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷವು ಭೂಮಿ-ಸೂರ್ಯ ಸಮತಳದ ಲಂಬಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೩.೫ ಡಿಗ್ರಿಗಳು ಓರೆಯಾಗಿದೆ (ಇದರಿಂದ [[ಋತು]]ಗಳುಂಟಾಗುತ್ತವೆ); ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ಸಮತಳವು ಭೂಮಿ-ಸೂರ್ಯ ಸಮತಳಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೫ ಡಿಗ್ರಿಗಳ ಓರೆಯಲ್ಲಿದೆ (ಈ ಓರೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವಾರಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು [[ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ]]ಗಳುಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದವು).<ref name="earth_fact_sheet" /><ref name="moon_fact_sheet">{{cite web | last = Williams | first = David R. | date = September 1, 2004 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html | title = Moon Fact Sheet | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2010-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100323165650/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html | url-status = dead }}</ref> *ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಸ್ಥಾನವು (ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಕಂಡಂತೆ) ವರ್ಷದಲ್ಲಿನ ಋತು/ಮಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರೀಯ ಅಕ್ಷಾಂಶದಲ್ಲಿರುವ ವೀಕ್ಷಕನೊಬ್ಬನಿಗೆ, ಉತ್ತರೀಯ ಧ್ರುವವು ಸೂರ್ಯನೆಡೆಗೆ ಬಾಗಿದ್ದಾಗ ದಿನವು ಹೆಚ್ಚು ದೀರ್ಘವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯವು ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರಕ್ಕೇರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈ ತಲುಪುವ ಸೌರ ವಿಕಿರಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. *ಉತ್ತರ ಧ್ರುವವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರ ವಾಲಿದ್ದಾಗ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಹಿಂದುಮುಂದಾಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಿನ ಹವೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್ ವೃತ್ತದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ವಿಪರೀತವಾಗಿ, ವರ್ಷದ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. (ಇದಕ್ಕೆ [[:en:polar night|ಧ್ರುವ ರಾತ್ರಿ]] ಎಂದು ಹೆಸರು.) *ವಾಯುಗುಣದಲ್ಲಿನ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ (ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯ ಕಾರಣ) [[ಋತು]]ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರೂಢಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂಮಿಯ ೪ ಋತುಗಳನ್ನು ಅಯನ ಬಿಂದುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಷುವ ಬಿಂದುಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯನೆಡೆಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಗಳು ಅಯನ ಬಿಂದುಗಳಾದರೆ, ಓರೆಯ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನೆಡೆಗಿರುವ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಲಂಬವಾಗಿರುವ ಬಿಂದುಗಳು ವಿಷುವ ಬಿಂದುಗಳು. Winter solstice occurs on about December 21, summer solstice is near June 21, spring equinox is around March 20 and autumnal equinox is about September 23. ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯು ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಗೋಳದ ಓರೆಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ ಋತುಮಾನಗಳು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ. *ಭೂಮಿಯ ಓರೆಯ ಕೋನವು ಧೀರ್ಘಕಾಲಗಳವರೆಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಓರೆಯು ೧೮.೬ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯುಳ್ಳ ಹಾಗೂ [[:en:nutation|ಅಕ್ಷ ವಿಚಲನೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಕ್ಷೀಣ ಚಲನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯು (ಕೋನವಲ್ಲ) ಸಹ ಸಮಯದೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ೨೫,೮೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಅಯನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ; ಸೌರವರ್ಷ ಮತ್ತು ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವರ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಈ ಅಯನವೇ ಕಾರಣ. *ಈ ಎರಡೂ ಚಲನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ ಸಮಭಾಜಕದ ಉಬ್ಬಿನ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರರ ಬದಲಾಗುವ ಆಕರ್ಷಕ ಬಲ. ಭೂಮಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಧ್ರುವಗಳೂ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಹಲವು ಆವರ್ತೀಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ [[:en:polar motion|ಧ್ರುವೀಯ ಚಲನೆ]]ಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆ [[:en:quasiperiodic motion|ಅರೆ-ಆವರ್ತೀಯ ಚಲನೆ]] ಎಂದು ಹೆಸರು. ಈ ಚಲನೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಂಶವಲ್ಲದೆ [[:en:Chandler wobble|ಚಾಂಡ್ಲರ್ ಓಲಾಟ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ೧೪-ಮಾಸದ ಆವರ್ತೀಯ ಅಂಶವೂ ಒಂದಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯ ವೇಗವು ದಿನದ ಅವಧಿ ಬದಲಾವಣೆ ಎಂಬ ವಿದ್ಯಮಾನದಿಂದಲೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Fisher | first = Rick | date = February 5, 1996 | url = http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/earth_rot.html | title = Earth Rotation and Equatorial Coordinates | publisher = National Radio Astronomy Observatory | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2011-08-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/617EkMYXJ?url=http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/earth_rot.html | url-status = dead }}</ref> ಆಧುನಿಕ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ಪುರರವಿಯು [[ಜನವರಿ ೩]]ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಹಾಗೂ, ಅಪರವಿಯು [[ಜುಲೈ ೪]]ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ (ಬೇರೆ ಕಾಲಗಳಿಗೆ, [[ಅಯನ]] ಮತ್ತು [[:en:Milankovitch cycles|ಮಿಲಾಂಕೊವಿಚ್ ಆವರ್ತ]]ಗಳನ್ನು ನೋಡಿ). *ಪುರರವಿಯಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪುವ ಸೌರಶಕ್ತಿಯು ಅಪರವಿಗಿಂತ ೬.೯% ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಪುರರವಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳವು ಸೂರ್ಯನ ಕಡೆಗೆ ಬಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳವು ಉತ್ತರಾರ್ಧಗೋಳಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯಿಂದ ಆಗುವ ಶಕ್ತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ ಗೋಳದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರು ಈ ಅಧಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Williams | first = Jack | date = December 20, 2005 | url = http://www.usatoday.com/weather/tg/wseason/wseason.htm | title = Earth's tilt creates seasons | publisher = USAToday | accessdate = 2007-03-17 }}</ref> *ಭೂಮಿಯ [[:en:Hill sphere|ಹಿಲ್ ಗೋಳ]]ವು ([[ಗುರುತ್ವ]]ಪ್ರಭಾವವಿರುವ ಗೋಳ) ಸುಮಾರು ೯೩೦,೦೦೦ಮೈಲಿಗಳ ತ್ರಿಜ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | author=Vázquez, M.; Montañés Rodríguez, P.; Palle, E. | year=2006 | url =http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf | title = The Earth as an Object of Astrophysical Interest in the Search for Extrasolar Planets | publisher = Instituto de Astrofísica de Canarias | accessdate = 2007-03-21 }}</ref><ref>For the Earth, the Hill radius is :<math>\begin{smallmatrix} R_H = a\left ( \frac{m}{3M} \right )^{\frac{1}{3}} \end{smallmatrix}</math>, where ''m'' is the mass of the Earth, ''a'' is an Astronomical Unit, and ''M'' is the mass of the Sun. So the radius in A.U. is about: <math>\begin{smallmatrix} \left ( \frac{1}{3 \cdot 332,946} \right )^{\frac{1}{3}} = 0.01 \end{smallmatrix}</math>.</ref> ಇದು ಭೂಮಿಯ ಗುರುತ್ವ ಪ್ರಭಾವವು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿರುವ ಗರಿಷ್ಠ ದೂರ. ಈ ತ್ರಿಜ್ಯದ ಹೊರಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾಯಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೋಭೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ತಮ್ಮ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಹೋಗಬಹುದು. == ವೀಕ್ಷಣೆ == ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ [[:en:Explorer 6|ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್]]ನೌಕೆಯು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು.<ref>{{cite web | author = Staff | date = October, 1998 | url = https://www.nasa.gov/centers/goddard/pdf/106420main_explorers.pdf | format = PDF | title = Explorers: Searching the Universe Forty Years Later | publisher = NASA/Goddard | accessdate = 2007-03-05 | archive-date = 2011-09-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110917174936/http://www.nasa.gov/centers/goddard/pdf/106420main_explorers.pdf | url-status = dead }}</ref> ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ [[ಯೂರಿ ಗಗಾರಿನ್]]ನು ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಾನವನಾದನು. [[:en:Apollo 8|ಅಪೋಲೋ ೮]]ರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಚಾಂದ್ರ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಭೂಮಿ-ಉದಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿತು. ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ [[:en:Apollo 17|ಅಪೋಲೋ ೧೭]]ರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ "[[:en:The Blue Marble|ನೀಲಿ ಗೋಲಿ]]" ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿತು. ಈ ನೀಲಿ ಗೋಲಿಯ ಚಿತ್ರವು ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿತರಿಸಲಾಗಿರುವ ಚಿತ್ರವಿರಬಹುದೆಂದು ಶಂಕಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Earth and Moon from Mars PIA04531.jpg|thumbnail|right|[[:en:Mars Global Surveyor|ಮಂಗಳ ಸಮೀಕ್ಷಕ]]ಕ್ಕೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕಂಡಂತೆ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ]]. [[ಅಂತರಿಕ್ಷ|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ]]ದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಭೂಮಿಯು [[:en:lunar phases|ಚಂದ್ರ]] ಮತ್ತು ಶುಕ್ರಗಳಗಳಂತೆಯೇ ಕಲೆಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯು [[ಸೂರ್ಯ]]ನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುವಾಗ ತನ್ನ ಮೇಲ್ಮೈನಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಬೆಳಕು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಕಾಣುವ ಕಲೆಗಳು ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಕನ ಸ್ಥಾನದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಲೆಗಳು ಮಾರ್ಪಡುವ ವೇಗವು ವೀಕ್ಷಕನ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೀಯ ಅವಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭೂಗೋಳಾಕೃತಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಹಾಯಿಸಿ ಕಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ [[:en:phases of Venus|ಶುಕ್ರನ ಕಲೆಗಳು]] ಕಾಣುವಂತೆ ([[ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಿಲಿ|ಗೆಲಿಲಿಯೊ]] ಕಂಡುಹಿಡಿದಂತೆ), ಮಂಗಳದ ಮೇಲಿನ ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಕಲೆಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲಿನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ವೀಕ್ಷಕನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಯಾವುದೇ ಕಲೆಗಳು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯ ವೀಕ್ಷಕನಿಕ್ಗೆ ಭೂಮಿಯ ಬೆಳಕಿನ ಮುಖ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುತ್ತದೆ. == ವಾಸಯೋಗ್ಯತೆ == ಯಾವುದೇ ಗ್ರಹವು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ (ಜೀವಿಗಳು ಆ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಉದ್ಭವವಾಗಿರದಿದ್ದರೂ) ಅದನ್ನು ವಾಸಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದುವರೆಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಂತೆ, ಭೂಮಿಯು ದ್ರವರೂಪಿ ನೀರು, ಜಟಿಲವಾದ ಸಾವಯವ ಕಣಗಳು ಒಗ್ಗೂಡುವಂತಹ ಪರಿಸರ, ಮತ್ತು [[ಉಪಾಪಚಯ]]ವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಶಕ್ತಿ, ಇವುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | author = Staff | date = September, 2003 | url = http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html | title = Astrobiology Roadmap | publisher = NASA, Lockheed Martin | accessdate = 2007-03-10 | archive-date = 2012-03-11 | archive-url = https://www.webcitation.org/664nPTN2N?url=http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html | url-status = dead }}</ref> ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಭೂಮಿಯ ದೂರ, ಅದರ ಕಕ್ಷೀಯ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ, ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲ, ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆ, ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸ, ವಾಯುಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಉಳಿವು, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಈ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಗಳ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆಗಳಿಗೆ ಅಡಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book | first=Stephen H. | last=Dole | year=1970 | title=Habitable Planets for Man | edition=2nd edition | publisher=American Elsevier Publishing Co. | url=http://www.rand.org/pubs/reports/R414/ | accessdate=2007-03-11 | id=ISBN 0-444-00092-5 }}</ref> === ಜೈವಗೋಳ === ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಜೀವಜಂತುಗಳು ಒಂದು [[:en:biosphere|ಜೈವಗೋಳ]]ವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಜೈವಗೋಳವು ಸುಮಾರು ೩೫೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[:en:evolution|ವಿಕಸಿಸಲು]] ಶುರುವಾಯಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಸಮುದಾಯಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಂತೆ, ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಜೀವಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವುದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ. ಇದಲ್ಲದೆ, [[:en:Rare Earth hypothesis|ಜೈವಗೋಳಗಳು ಬಹಳ ವಿರಳ]] ಎಂದು ಕೆಲವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಜೈವಗೋಳವನ್ನು ಹಲವು [[:en:biome|ಬಯೋಮ್]]ಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಯೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಗಿಡ-ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಒಣ ನೆಲದ ಮೇಲೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಅಕ್ಷಾಂಶ]] ರೇಖೆ ಮತ್ತು ಸಾಗರದಿಂದ ಇರುವ ಎತ್ತರವು ಬಯೋಮ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತವೆ. [[:en:Arctic Circle|ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್]], [[:en:Antarctic Circle|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ್ ವೃತ್ತ]] ಅಥವಾ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಬಯೋಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜೀವಿಗಳು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿಯಿರುವ ಬಯೋಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. === ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ನೆಲದ ಬಳಕೆ === ಮಾನವರು ತಮ್ಮ ಉಪಯೋಗಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ [[:en:fossil fuel|ಖನಿಜ ಇಂಧನ]]ಗಳಂಥ ಕೆಲವು [[:en:non-renewable resources|ನವೀಕರಿಸಲು ಅಯೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದು]], ಇವುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಸಮಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಖನಿಜ ಇಂಧನಗಳ ದೊಡ್ಡ ಶೇಖರಣೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಇಂಧನಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಿಲು, [[ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆ|ಕಲ್ಲೆಣ್ಣೆ]], [[ನಿಸರ್ಗಾನಿಲ]], ಮತ್ತು [[ಮೀಥೇನ್]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಈ ಶೇಖರಣೆಗಳನ್ನು [[ಮಾನವ]]ರು ಶಕ್ತಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಆದಾರವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [[ಸವಕಳಿ]] ಮತ್ತು [[:en:plate tectonics|ಭೂಫಲಕ ಚಲನೆ]]ಗಳಿಂದುಂಟಾಗುವ [[:en:Ore genesis|ಅದಿರು ಉತ್ಪತ್ತಿ]] ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಲೂ ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ [[ಅದಿರು|ಅದಿರಿನ]] ಶೇಖರಣೆಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web | author=Staff | date=November 24, 2006 | url=http://www.utexas.edu/tmm/npl/mineralogy/Mineral_Genesis/ | title=Mineral Genesis: How do minerals form? | publisher=Non-vertebrate Paleontology Laboratory, Texas Memorial Museum | accessdate=2007-04-01 }}</ref> ಈ ಶೇಖರಣೆಗಳು ಹಲವು [[ಲೋಹ]] ಮತ್ತಿತರ ಉಪಯುಕ್ತ [[ಮೂಲಧಾತು|ಮೂಲವಸ್ತು]]ಗಳ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿತ ಆಗರಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಜೈವಗೋಳವು ಮಾನವರಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವ ಹಲವು ಜೈವಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಹಾರ]], [[ಮರ]], [[ಔಷಧ|ಔಷಧಿ]]ಗಳು, ಆಮ್ಲಜನಕ, ಹಲವು ಜೈವಿಕ ತ್ಯಾಜ್ಯವಸ್ತುಗಳ ಮರುಬಳಕೆ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಿಹಿನೀರು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ನೆಲದಿಂದ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದು ಕರಗಿದ ಪೋಷಕಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | last = Rona | first = Peter A. | title=Resources of the Sea Floor | journal=Science | year=2003 | volume=299 | issue=5607 | pages=673–674 | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/299/5607/673?ijkey=AHVbRrqUsmdHY&keytype=ref&siteid=sci | accessdate=2007-02-04 }}</ref> ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಮಾನವರಿಂದ ನೆಲದ ಬಳಕೆ ಸುಮಾರು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿತ್ತು: {| class="wikitable" !ನೆಲದ ಬಳಕೆ !ಶೇಕಡಾ |- | ''ವ್ಯವಸಾಯಯೋಗ್ಯ ನೆಲ:'' ||style="text-align: right;"| ೧೩.೧೩%<ref name="cia" /> |- | ''ಶಾಶ್ವತ ಬೆಳೆಗಳು:'' ||style="text-align: right;"| ೪.೭೧%<ref name="cia" /> |- | ''ಶಾಶ್ವತ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು:'' ||style="text-align: right;"| ೨೬% |- | ''ಕಾಡುಗಳು:'' ||style="text-align: right;"| ೩೨% |- | ''ನಾಗರಿಕ ವಲಯಗಳು:'' ||style="text-align: right;"| ೧.೫% |- | ''ಇತರೆ:'' ||style="text-align: right;"| ೩೦% |} ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ನೀರಾವರಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದ ನೆಲದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ೨,೪೮೧,೨೫೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.^೨.<ref name="cia" /> === ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಮತ್ತು ಪಾರಿಸರಿಕ ಹಾನಿಗಳು === *ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹಲವು ವಿಸ್ತಾರ ವಲಯಗಳು ಸುಮಾರು ನಿರಂತರವಾಗಿ [[ಚಂಡಮಾರುತ]], ತುಫಾನುಗಳಂಥ ವಿಪರೀತ ಹವೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಹಲವೆಡೆಗಳು ಭೂಕಂಪನ, ಭೂಪಾತ, [[ಸುನಾಮಿ]], [[ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ]], [[ಪ್ರಳಯ]], ಬರಗಾಲ, ಮತ್ತಿತರ ವಿಪತ್ತು ಮತ್ತು ನಾಶಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತವೆ. *ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮಾನವರಿಂದುಂಟಾದ ಜಲ ಮತ್ತು ವಾಯು [[ಮಾಲಿನ್ಯ]], [[ಆಮ್ಲ ಮಳೆ]] ಮತ್ತು ವಿಷಕಾರಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತಿನ ನಾಶ (ಅತಿಯಾದ-ಮೇಯುವಿಕೆ, ಅರಣ್ಯನಾಶ, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ನಾಶ, [[ಜಾತಿ (ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ)|ಪ್ರಭೇದ]]ಗಳ ನಾಶ, [[ಸವಕಳಿ]]) ಮುಂತಾದ ನಾಶಕಾರಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಂದ ಇಂಗಾಲದ-ಡೈ-ಆಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ವಾಯುಗುಣದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಇದರಿಂದ, ಹಿಮನದಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್]] ಹಿಮದ ಕರಗುವಿಕೆ, ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಪರೀತ ತಾಪಮಾನಗಳು, ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ಭೂಮಿಯಾದ್ಯಂತ ಸರಾಸರಿ ಸಾಗರ ಮಟ್ಟದ ಏರಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref>{{cite web | author=Staff | date = [[February 2]], [[2007]] | url = https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=21429&Cr=climate&Cr1=change | title = Evidence is now ‘unequivocal’ that humans are causing global warming – UN report | publisher = United Nations | accessdate = 2007-03-07 }}</ref> === ಮಾನವ ಭೂವಿವರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:Earth's City Lights by DMSP, 1994-1995 (large).jpg|right|thumbnail|ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ. ಇದನ್ನು ಪವನ ವಿಜ್ಞಾನ/ಉಪಗ್ರಹ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯ ರಾತ್ರಿಚಿತ್ರದ ಛದ್ಮನದ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಾರೋಪಿಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವಾಗಿರದೆ, ಇದರಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಭಾಗಗಳು ನೇರ ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ ಕಾಣುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿವೆ.]] ಭೂಮಿಯು ಸುಮಾರು ೬,೬೦೦,೦೦೦,೦೦೦ ಮಾನವ ವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>Currently it is closer to 6.6&nbsp;billion than 6.5&nbsp;billion. It will reach 6.6&nbsp;billion in June 2007.</ref><ref name="LiveScience">{{cite news | first= Leonard | last= David | url= http://www.livescience.com/othernews/060224_world_population.html | title= Planet's Population Hit 6.5 Billion Saturday | work= Live Science | date= [[2006-02-24]] | accessdate= 2006-04-02 | archive-date= 2006-03-19 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060319133418/http://www.livescience.com/othernews/060224_world_population.html | url-status= dead }}</ref> ಮುನ್ನಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಭೂಮಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ೭೦೦ ಕೋಟಿ ಮತ್ತು ೨೦೫೦ ೯೨೦ ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಆಗಲಿದೆ.<ref>{{cite web | author=Staff | url = https://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/wpp2006.htm | title = World Population Prospects: The 2006 Revision | publisher = United Nations | accessdate = 2007-03-07 }}</ref>. ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಿಂಹಪಾಲು [[:en:developing nations|ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ದೇಶ]]ಗಳಿಂದ ಬರಲಿದೆ. ಮಾನವ [[:en:population density|ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ]]ಯು ಭೂಮಿಯ ವಿವಿಧೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಹುತೇಕ ಜನರು [[ಏಷ್ಯಾ]] ಖಂಡದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ೨೦೨೦ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು ೬೦% ಜನರು [[:en:Urban area|ನಾಗರಿಕ]] ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿರುತ್ತಾರೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | author = Staff | year = 2007 | url = http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx | title = Human Population: Fundamentals of Growth: Growth | publisher = Population Reference Bureau | accessdate = 2007-03-31 | archive-date = 2013-02-10 | archive-url = https://www.webcitation.org/6EKxj3SWs?url=http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx | url-status = dead }}</ref> ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನ ಕೇವಲ ಎಂಟನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಮಾನವ ವಾಸಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ — ಮೇಲ್ಮೈನ ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ [[ಸಾಗರ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ನೆಲ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಅರ್ಧ ಭಾಗವು [[ಮರುಭೂಮಿ]] (೧೪%)<ref>{{cite journal | author=Peel, M. C.; Finlayson, B. L.; McMahon, T. A. | title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification | journal=Hydrology and Earth System Sciences Discussions | year=2007 | volume=4 | pages=439–473 | url=http://overview.sref.org/1812-2116/hessd/2007-4-439 | accessdate=2007-03-31 | archive-date=2008-01-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080125061921/http://overview.sref.org/1812-2116/hessd/2007-4-439 | url-status=dead }}</ref> ಎತ್ತರ [[ಪರ್ವತ]]ಗಳು (೨೭%),<ref>{{cite web | author = Staff | url = http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml | title = Themes & Issues | publisher = Secretariat of the Convention on Biological Diversity | accessdate = 2007-03-29 | archive-date = 2007-04-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml | url-status = dead }}</ref> ಅಥವಾ ಇತರ ವಾಸಿಸಲಯೋಗ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸೇರಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅತಿ ಉತ್ತರದ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯೆಂದರೆ [[:en:Nunavut|ನುನಾವುಟ್]], [[ಕೆನಡಾ]]ದಲ್ಲಿನ [[:en:Ellesmere Island|ಎಲ್ಲೆಸ್‌ಮಿಯರ್ ದ್ವೀಪ]]ದ ಮೇಲಿನ [[:en:Alert, Nunavut|ಅಲರ್ಟ್]] .<ref>{{cite web | author = Staff | date = 2006-08-15 | url = http://www.img.forces.gc.ca/org/cfiog/alert_e.asp | title = Canadian Forces Station (CFS) Alert | publisher = Information Management Group | accessdate = 2007-03-31 | archive-date = 2007-06-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070609135729/http://www.img.forces.gc.ca/org/cfiog/alert_e.asp | url-status = dead }}</ref> (೮೨°೨೮′ಉ) ಅತಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯು [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ]]ದ ಅಮುಂಡ್ಸೆನ್-ಸ್ಕಾಟ್ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ ಧಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. (೯೦°ದ) *[[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ]]ದಲ್ಲಿನ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಭೂಮಿಯ ಎಲ್ಲಾ ನೆಲ ಮೇಲ್ಮೈನ ಮೇಲೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಿವೆ. ೨೦೦೭ರ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ೧೯೨ [[:en:United Nations member states|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ [[ಸಾರ್ವಭೌಮ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|೨೦೧ ಸಾರ್ವಭೌಮ ದೇಶ]]ಗಳಿವೆ. ಇವಲ್ಲದೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ೫೯ [[:en:Dependent territory|ಅವಲಂಬಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ಗಳು, ಹಲವು [[:en:List of autonomous areas by country|ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಲಯ]]ಗಳು, [[:en:List of territorial disputes|ವಿವಾದಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]], ಮತ್ತು ಇತರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಇವೆ.ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು [[:en:world domination|ವಿಶ್ವಾಧಿಪತ್ಯ]] ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರೂ, ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಇಡೀ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿಯಿದ್ದಂಥ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರವು ಇದುವರೆಗೆ ಇದ್ದಿಲ್ಲ. *ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ [[:en:international organization|ಅಂತರಾಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಾದ [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ]]ವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸರ್ಕಾರವಲ್ಲ. ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು, ಹಾಗೂ, ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಮ್ಮತವಿದ್ದಾಗ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷಣೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು<ref>{{cite web | author=Staff | url = https://www.un.org/law/ | title = International Law | publisher = United Nations | accessdate = 2007-03-27 }}</ref> - ಇವುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದಾದರೂ, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಯಭಾರಕ್ಕೆ ಚರ್ಚಾ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. *ಒಟ್ಟಾರೆ, ೨೦೦೪ನೇ ಇಸವಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಮಾನವರು ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಹೊರಗೆ ಪಯಣಿಸಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ [[:en:Apollo program|ಹನ್ನೆರಡು]] ಜನರು [[ಚಂದ್ರ]]ನ ಮೇಲೆ ನಡೆದಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿರುವ ಮಾನವರೆಂದರೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂತರಿಕ್ಷ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿರುವವರು. ನಿಲ್ದಾಣದ ಮೂರು ಜನರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೂಮ್ಮೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಭವಿಷ್ಯ == [[ಚಿತ್ರ:Sun Life.png|thumbnail|right|ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಗಾತ್ರದ ಹೆಚ್ಚಳ]] ಭೂಮಿಯ ಭವಿಷ್ಯವು [[ಸೂರ್ಯ]]ನ ಭವಿಷ್ಯದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೀಲಿಯಂ ಬೂದಿಯ ನಿರಂತರ ಶೇಖರಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, [[:en:Solar luminosity|ಸೂರ್ಯನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಾಂತೀಯತೆ]]ಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೧೧೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂತೀಯತೆಯು ೧೦%ನಷ್ಟು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೩೫೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೪೦% ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.<ref name="sun_future">{{cite journal | author=Sackmann, I.-J.; Boothroyd, A. I.; Kraemer, K. E. | title=Our Sun. III. Present and Future | journal=Astrophysical Journal | year=1993 | volume=418 | pages=457-468 | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1993ApJ...418..457S | accessdate=2007-03-31 }}</ref> ಹೆಚ್ಚಾದ ಈ ವಿಕಿರಣದಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಸಾಗರಗಳ ನಾಶವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಘೋರ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆಂದು ಹವಾಮಾನ ಮಾದರಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | last = Kasting | first = J.F. | title=Runaway and Moist Greenhouse Atmospheres and the Evolution of Earth and Venus | journal=Icarus | year=1988 | volume=74 | pages=472-494 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1988Icar...74..472K | accessdate=2007-03-31 }}</ref> ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ, ಅಜೈವಿಕ [[:en:Carbon cycle|CO₂ ಆವರ್ತ]]ದ ವೇಗವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ, ಇನ್ನು ೯೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]]ನ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಗಿಡ-ಮರಗಳಿಗೆ ಮಾರಕವಾಗುವಷ್ಟು ([[:en:C4 carbon fixation|C4 ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]]ಗೆ ಲಕ್ಷದಲ್ಲಿ ೧ ಭಾಗದಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ) ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಸೂರ್ಯನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, [[ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ|ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ಬಹುತೇಕ ವಾಯುಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳು ನಶಿಸಿಹೋಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite journal | author=Guillemot, H.; Greffoz, V. | title=Ce que sera la fin du monde | journal=Science et Vie | date=Mars 2002 | volume=N° 1014 | language=French }}</ref> ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕಡಿಮೆಯಾದ ತಾಪಮಾನವು ಈಗಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೀರನ್ನು ತನ್ನ ಮೂಲಕ ಜಿನುಗಲು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಇನ್ನು ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಭಾವವಿಲ್ಲ್ದಿದ್ದರೂ ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಂಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news | first=Damian | last=Carrington | title=Date set for desert Earth | publisher=BBC News | date=February 21, 2000 | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm | accessdate=2007-03-31 }}</ref> ಇನ್ನು ೫೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜೀವನ ಚಕ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಸೂರ್ಯವು ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯವಾಗಿ ಉಬ್ಬುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕಕ್ಷೆಗಿರುವ ದೂರದ (೧ [[ಖಗೋಳ ಮಾನ]]) ೯೯%ರಷ್ಟು ದೂರದ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯವು ಹಿಗ್ಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮಾದರಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸೂರ್ಯನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಯ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯು ಸುಮಾರು ೧.೭ [[ಖಗೋಳ ಮಾನ|ಖ.ಮಾ]]ಗಳ ದೂರಕ್ಕೆ ಸರಿಯಬಹುದು. ಹೀಗೆ, ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲದಿಂದ ಆವೃತವಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಸೂರ್ಯನ ಸಾಮೀಪ್ಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳೂ ನಶಿಸಿಹೋಗುತ್ತವೆ.<ref name="sun_future" /> <br /> ==ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದ ನಾಸಾ== *23 Feb, 2017; *ಅಮೆರಿಕದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ನಾಸಾ [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದಾಚೆ ಇನ್ನೊಂದು [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದೆ. ಈ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಂತೆ ಇರುವ 7 [[ಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದು, ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಎಷ್ಟಿವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. *ನಮ್ಮ [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದಂತೆಯೇ ಇರುವ ಈ ಹೊಸ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕುಬ್ಜ ನಕ್ಷತ್ರದ ಸುತ್ತುವ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗ್ರಹಗಳು ವಾಸಯೋಗ್ಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳ ಪೈಕಿ ಮೂರು ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ವಾಸಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಾತಾವರಣವಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸೆಲೆ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. *ಸೂರ್ಯನಿಗಿಂತ 200 ಪಟ್ಟು ಕಾಂತಿಹೀನವಾಗಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರವೊಂದರ ಸುತ್ತಲೂ ಈ ಗ್ರಹಗಳು ತಿರುಗುತ್ತಿವೆ. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 40 ಜೋತಿರ್‍‍ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವ ಸೌರಮಂಡಲವನ್ನು ಹೋಲುವ ಈ ಸೌರಮಂಡಲದ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾದ ಕುಬ್ಜ ನಕ್ಷತ್ರಕ್ಕೆ ತ್ರಪ್ಪಿಸ್ಟ್ (Trappist-1) ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. 1 ನಕ್ಷತ್ರದ ಸುತ್ತಲೂ ಭೂಮಿಯಂತೆ ಇರುವ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳು ಸುತ್ತುತ್ತಿವೆ. Trappist-1 ನಮ್ಮ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಬುಧಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಯಷ್ಟು ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಹಗಳು ಸ್ಥಿತಿಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ b,c,d,e,f,g,h ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾದ ನಕ್ಷತ್ರಕ್ಕೆ A ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/02/23/473749.html ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದ ನಾಸಾ]</ref> == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ == *[https://www.prajavani.net/stories/stateregional/planet-was-first-discovered-551027.html ಮಂಜು, ಕಬ್ಬಿಣ, ಸಂಯುಕ್ತ ಲೋಹದ ಅಂಶಗಳಿದಂ ಕೂಡಿದ ಗ್ರಹ;ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗ್ರಹ ಪತ್ತೆ;22 ಜೂನ್ 2018] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] [[new:बँग्वारा]] e79x2opic9p1izi7fl5y5pp3cxcxtbr 1373277 1373276 2026-05-13T04:48:00Z Kwamikagami 17055 /* ಮಾನವ ಭೂವಿವರಣೆ */ 1373277 wikitext text/x-wiki {{ಗ್ರಹ Infobox/ಭೂಮಿ}} == ಇತಿವೃತ್ತ == ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಭೂಮಿಯು [[:en:Age of the Earth|೪೬೦ಕೋಟಿ ವರ್ಷ]]ಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಪು ಗೊಂಡಿತು.<ref>G.B. Dalrymple, 1991, "The Age of the Earth", ''Stanford University Press'', California, ISBN 0-8047-1569-6.</ref> ಭೂಮಿಯ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ವಾದ [[ಚಂದ್ರ]] ಅದರ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ನಂತರ, ಸುಮಾರು ೪೫೩ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. == ಖಗೋಳದ ದೂರ ಮಾನ == *[[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ '''ಸರಾಸರಿ ದೂರ-149,597,887.5 ಕಿ.ಮೀ. (1.000 000 112 4 ಖಗೋಳ ಮಾನ''')ಇದನ್ನು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರವ್ಯೂಹ]]ದ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದೂರವನ್ನು 1 ಖಗೊಲ ಮೂಲಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವರು.ಅದನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸಲು 15,00,00,000=15 ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ.ರನ್ನು 1 ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಗೋಲ ಮೂಲಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವರು. 150000000&nbsp;km = 1AU = 1 [[:en: Astronomical unit|Astronomical Unit]]. == ಪರಿಚಯ == [[File:EarthRender.png|thumb|EarthRender]] *ಭೂಮಿಯ [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪು]] ಹಲವು [[:en:tectontex|ಫಲಕ]]ಗಳಾಗಿ ಒಡೆದಿದೆ. ಈ ಭೂಫಲಕಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಅತ್ತಿಂದಿತ್ತ ಅಸ್ತೆನೋ ಗೋಳದ ಮೇಲೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗವು ಇನ್ನೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಮೇಲಿನ ಪದರ ಚಿಪ್ಪು. ಇದು ಸಿಲಿಕ -ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂನಿಂದಾದ ಹೊರಪದರ,, ಸಿಲಿಕ-ಮೆಗ್ನೇಸಿಯಂನಿಂದಾದ ಕೆಳಪದರದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಖಂಡದ ಕೆಳಗೆ ಚಿಪ್ಪು ಹೆಚ್ಚು ಮಂದವಿದೆ. * ಆದರೆ ಸಾಗರದಡಿಯಲ್ಲಿ ತೆಳುವಾಗಿದೆ. [[:en:Mantle (geology)|ಕವಚ]]ವು ಅರೆಘನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ.ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಲೋಹಗಳ ಭಂಡಾರವಿದು. ಭೂಗರ್ಭವು ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ನಿಕ್ಕಲ್ ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ [[:en:magnetic field|ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ನೆಲೆ ಇದು.]] ಜೀವಸಂಕುಲಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದ ಭೂಮಿಯ [[:en:Earth's atmosphere|ವಾಯುಮಂಡಲದ]] ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿವೆ. * ಈ ಜೀವ ಸಂಕುಲಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪರಿಸರ ಅಸಮತೋಲನವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ. ಮೇಲ್ಮೈನ ಸುಮಾರು ೭೧% ಭಾಗವು ಉಪ್ಪು ನೀರಿನ [[ಸಾಗರ]]ಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ; ಉಳಿದ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಭೂಖಂಡಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವೀಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನ ಅಂತರಿಕ್ಷದ ನಡುವೆ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿನಿಮಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಜರಗುತ್ತವೆ. *ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡದೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದಾದ ಚಂದ್ರನ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ [[:en:tide|ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ]]ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿವೆ. ಭೂ ಇತಿಹಾಸದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಧೂಮಕೇತು]] ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಸಾಗರಗಳು ಉದ್ಭವವಾದವು ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತ. * ನಂತರದ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳ ತಾಡನೆಯಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈ ಸಾಕಷ್ಬು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟುಮಾಡಿರಬಹುದು. ಓರೆಗೊಂಡ ಭೂ ಕಕ್ಷೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ [:en:Milankovitch cycle ಭೂ ಮೇಲ್ಮೈನ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹಿಮದಲ್ಲಿ ಹೊದಿಸಿದ [[ಹಿಮಯುಗ]]ಗಳಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. == ಇತಿಹಾಸ == *ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಗ್ರಹದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮರುರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು ೪೬೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಗ್ರಹಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಭೂಮಿಯು [[:en:solar nebula|solar nebula]] ನೀಹಾರಿಕೆಯಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಯಿತು. ಭೂಮಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತದ ಅರ್ಧ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಗ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನೀರು ಮತ್ತು ನೀರಾವಿಗಳು ಶೇಖರವಾಗತೊಡಗಿದವು. *ನೀರಿನ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಘನರೂಪಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿತು. ಇದರ ಸ್ವಲ್ಪ ನಂತರವೇ ಚಂದ್ರ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ [[:en:Theia (planet)|ಥೀಯ]] ಎಂಬ ಕಾಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಾಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಮೈದಳೆದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಅನಿಲಗಳು ಮತ್ತು [[:en:Volcano|ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ]]ಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಆದಿಮ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು; *[[ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳಿಂದ ಬಂದ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರೀಕರಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದ [[:en:water vapor|ನೀರಾವಿ]]ಗಳಿಂದ, [[:en:Origin of the world's oceans|ಮೊದಲ ಸಾಗರಗಳು]] ರೂಪುಗೊಂಡವು.<ref>A. Morbidelli ''et al'', 2000, "[http://adsabs.harvard.edu/abs/2000M&PS...35.1309M Source Regions and Time Scales for the Delivery of Water to Earth]", ''Meteoritics & Planetary Science'', vol. 35, no. 6, pp. 130920.</ref> ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ರಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಜರುಗಿ ಜೀವಾಧಾರವಾದ ಕಾರ್ಬನ್ ಮೈದಳೆಯಿತು. ಮುಂದೆ ಇದೇ ಜೀವಕೋಶಕ್ಕೆ ಎಡೆಗೊಟ್ಟು ೫೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಜೀವಿಯು ಉಗಮವಾಯಿತು. *ಭೂವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಲವನ್ನು ಆದಿಜೀವಿಕಲ್ಪ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>W. Ford Doolitte, "Uprooting the Tree of Life", ''Scientific American'', Feb. 2000.</ref> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಸಸ್ಯವಾದ ಪಾಚಿ ಮೈದಳೆಯಿತು. [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]]ಯಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯ ನೇರ ಶೇಖರಣೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು; ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ವು ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಶೇಖರವಾಗಿ [[:en:ozone layer|ಓಜೋನ್ ಪದರ]]ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. *ದೊಡ್ಡ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕೋಶಗಳ ಸಂಘಟನೆಯು [[:en:eukaryotes|ಯೂಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ [[:en:endosymbiotic theory|ಸಂಕೀರ್ಣ ಕೋಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ]]ಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಗುಂಪಾಗಿದ್ದ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೈಪುಣ್ಯತೆ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನಿಜವಾದ ಬಹುಕೋಶ ಜೀವಿಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು. *ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಓಜೋನ್ ಪದರವು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವಿಕಾಸವಾಗತೊಡಗಿದವು. ಭೂಚಿಪ್ಪು ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ವಾಯುಗೋಳ ಸ್ಥರೀಕರಣಗೊಳ್ಳಲು ಸುಮಾರು ನೂರು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು ಸಂದಿವೆ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಅಂದಾಜು. ಕೋಟ್ಯಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ನಿರಂತರ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಭೂಖಂಡಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಮತ್ತೆ ಛಿದ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಬಂದಿವೆ. ===ಭೂಖಂಡಗಳ ಚಲನೆ=== *ಸದಾ ಚಲನಶೀಲವಾದ ಈ ಭೂಫಲಕಗಳು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡವೆಂದರೆ ಇವು ಖಂಡಗಳನ್ನೇ ಹೊತ್ತು ಸರಿದಾಡಬಲ್ಲವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯವನ್ನು ಇಂಡೋ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫಲಕ ಹೊತ್ತು ಸರಿದಾಡುತ್ತಿದೆ. ಸುಮಾರು ೨೨೫ ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಭಾರತ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ, ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ ಒಂದುಗೂಡಿದ್ದವು. ಅದನ್ನೇ ಗೊಂಡ್ವಾನ ಮಹಾಖಂಡವೆಂದು ಈಗ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. *ಹಾಗೆಯೇ ಯೂರೋಪು, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ, ಏಷ್ಯದ ಬಹುಭಾಗ ಒಂದುಗೂಡಿದ್ದವು. ಅದಕ್ಕೆ ಲಾರೇಷ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನೀಡಿದರು. '''ಖಂಡಗಳು ಸರಿದು ೬.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ ತಲಪಿವೆ ಎಂಬುದು ಖಂಡಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವವರವಾದ.ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಖ್ಯಾತ ಪವನವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಭೂಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ವೆಗೆನರ್ (೧೮೮೦-೧೯೩೦)ಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ.''' *ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧಾನಂತರ ಸಾಗರ ವಿಜ್ಞಾನ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಖಂಡಗಳ ಅಲೆತದ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಸಾಗರ ತಳದಲ್ಲಿ ಪುರಾವೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾದವು. ಈಗಿನ ತಿಳಿವಿನ ಪ್ರಕಾರ ಕೇವಲ ಅದು ಖಂಡಗಳ ಸರಿತವಲ್ಲ ಬದಲು ಖಂಡಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತ ಶಿಲಾಫಲಕಗಳ ಸರಿತ.ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದನ್ವಯ ಸಾಗರ ತಳದ ಸ್ವರೂಪ, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳ ಹಂಚಿಕೆ, ಭೂಕಂಪನಗಳ ತೀವ್ರತೆ, ಪರ್ವತಗಳ ಉಗಮ ಮುಂತಾದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಬಹುದು.<ref>J.B. Murphy, R.D. Nance, "ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಫಲಕ ಸಂರಚನೆ ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. [http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm How do supercontinents assemble?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713194319/http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm |date=2007-07-13 }}", ''American Scientist'', vol. 92, pp. 32433.</ref> *ಸುಮಾರು ೭೫-೫೮ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ತೀವ್ರವಾದ [[:en:Glacier|ಹಿಮನದಿ]]ಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಬಹುತೇಕ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹಿಮದ ಪದರದಲ್ಲಿ ಹೊದೆಸಿದ್ದವು ಎಂದು ೧೯೬೦ ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಶಂಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಾದವನ್ನು "[[:en:Snowball Earth|ಹಿಮದ ಉಂಡೆ ಭೂಮಿ]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಬಹುಕೋಶ ಜೀವಿಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿ ವಂಶಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದ [[:en:Cambrian explosion|ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಸ್ಫೋಟ]]ದ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಮುನ್ನ ಈ ಹಿಮ ಯುಗವು ಘಟಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಸಕ್ತಿ ಇದೆ.<ref>J.L. Kirschvink, 1992, "Late Proterozoic Low-Latitude Global Glaciation: The Snowball Earth", ''The Proterozoic Biosphere'', pp 5152.</ref> *ಸುಮಾರು ೫೩.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಡೆದ [[:en:Cambrian explosion|ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಸ್ಫೋಟ]]ದ ನಂತರ ಇದುವರೆಗೆ ಐದು [[:en:Extinction event|ದೊಡ್ಡ ಅವನತಿ]]ಗಳು ಅಂದರೆ ಜೀವಿಗಳ ಉತ್ಪಾಟನೆ ನಡೆದಿವೆ.<ref>D. Raup & J. Sepkoski, 1982, "Mass extinctions in the marine fossil record", ''Science'', vol. 215, pp. 150103.</ref> ಸುಮಾರು ೬.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆದ ಕೊನೆಯ ಅವನತಿಯು ಬಹುಶಃ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉಲ್ಕೆಯು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಯಿತು. *ಈ ಅವನತಿಯಿಂದ (ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲದ) ಡೈನೊಸಾರ್ಗಳು ಮತ್ತಿತರ ದೊಡ್ಡ ಸರೀಸೃಪಗಳು ನಾಶವಾದರೂ, ಸ್ತನಿಗಳಂಥ ಚಿಕ್ಕ ಪುಟ್ಟ ಜೀವಿಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡವು. ಕಳೆದ ೬.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತನಿಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿ ವಿಕಾಸವಾಗಿವೆ. ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರೈಮೇಟ್ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ವಾನರ ಮುಂದೆ ವಿಕಾಸವಾಗಿ ಎರಡು ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳಲು ಕಲಿತದ್ದೇ ಆದಿಮಾನವನ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಎಡೆಕೊಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಮಾನವವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿರುವ ತಜ್ಞರು ನಿರ್ವಿವಾದವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. *ಇದರ ಹಿಂದೆಯೇ ಉಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಮಿದುಳು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ವಾನರರೂಪಿ ಮಾನವ ಮತಿವಂತನಾಗಿ ಹೋಮೋಸೇಫಿಯನ್ ಆದದ್ದು ಭೂಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೋಚಕ ಅಧ್ಯಾಯ. ಬೇಸಾಯ ಮತ್ತು ನಂತರದ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ, ಇಂದು ಮಾನವ ಸಮುದಾಯ ವು ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿದೆ. == ರಚನೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ == === ಆಕಾರ === *ಭೂಮಿಯ ಆಕಾರವು [[:en:oblate|ಸರಿಸುಮಾರು ಹ್ರಸ್ವಾಕ್ಷ]] [[:en:spheroid|ಗೋಳಕಲ್ಪ]]ಎನ್ನಬಹುದು.. ಅಂದರೆ ಗೋಳಕಲ್ಪವು ಅದರ ಅಕ್ಷದ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಧ್ರುವದಿಂದ ಧ್ರುವಕ್ಕೆ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಅದು ಉಬ್ಬಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಗಿರಕಿಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಉಬ್ಬು ಮೈದಳೆದಿದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಇದರ ವ್ಯಾಸ ಧ್ರುವದಿಂದ ಧ್ರುವಕ್ಕೆ ಇರುವ ವ್ಯಾಸಕ್ಕಿಂತ 43 ಕಿ.ಮೀ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. *ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಭೂ ರಾಶಿ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದುವೆಂದರೆ ಈಕ್ವೇಡಾರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಚಿಂಬೊರಾಜೋ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ಶೃಂಗ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಚಲತೆಗಳೆಂದರೆ [[ಎವರೆಸ್ಟ್ ಶಿಖರ|ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್]] (ಸ್ಥಳೀಯ [[:en:sea level|ಸಾಗರ ಮಟ್ಟ]]ಕ್ಕಿಂತ ೮,೮೫೦ ಮೀ. ಮೇಲೆ) ಮತ್ತು ಮೇರಿಯಾನ ಕಂದಕ (ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಗರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ೧೦,೯೨೪ ಮೀ. ಕೆಳಗೆ). ಆದ್ದರಿಂದ, ಒಂದು ಪರಿಪೂರ್ಣ [[:en:ellipsoid|ದೀರ್ಘವೃತ್ತಜ]]ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಭೂಮಿಯು ಸುಮಾರು ೦.೧೭% [[:en:tolerance (engineering)ಆಕಾರ ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, [[:en:billiard|ಬಿಲಿಯರ್ಡ್]] ಚೆಂಡುಗಳು ೦.೨೨%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆಕಾರ ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. === ರಸಾಯನಿಕ ರಚನೆ === {| class="wikitable" style="float: right; clear: right; margin-left: 2em;" |+ ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳು - ಎಫ್. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ನ ಕೋಷ್ಟಕ !ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತು !ಸೂತ್ರ !ಸಂಯೋಜನೆ |- |[[ಸಿಲಿಕಾ]] |style="text-align: center;"|SiO₂ |style="text-align: right;"|೫೯.೭೧% |- |[[ಅಲ್ಯುಮಿನ]] |style="text-align: center;"|Al₂O₃ |style="text-align: right;"|೧೫.೪೧% |- |[[ಸುಣ್ಣ]] |style="text-align: center;"|CaO |style="text-align: right;"|೪.೯೦% |- |[[ಮೆಗ್ನೀಷಿಯ]] |style="text-align: center;"|MgO |style="text-align: right;"|೪.೩೬% |- |[[ಸೋಡಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|Na₂O |style="text-align: right;"|೩.೫೫% |- |[[:en:iron(II) oxide|ಕಬ್ಬಿಣದ(೨) ಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|FeO |style="text-align: right;"|೩.೫೨% |- |[[ಪೊಟಾಷಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|K₂O |style="text-align: right;"|೨.೮೦% |- |[[:en:iron(III) oxide|ಕಬ್ಬಿಣದ(೩) ಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|Fe₂O₃ |style="text-align: right;"|೨.೬೩% |- |[[ನೀರು]] |style="text-align: center;"|H₂O |style="text-align: right;"|೧.೫೨% |- |[[ಟೈಟಾನಿಯಂ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|TiO₂ |style="text-align: right;"|೦.೬೦% |- |[[ರಂಜಕದ ಪೆಂಟಾಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|P₂O₅ |style="text-align: right;"|೦.೨೨% |- !colspan="2"|ಒಟ್ಟು !style="text-align: right;"|೯೯.೨೨% |} ಭೂಮಿಯ [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ]]ಯು ಸುಮಾರು ೫.೯೮ × ೧೦^೨೪ ಕಿ.ಗ್ರಾಮ್.ಗಳಷ್ಟಿದೆ. ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಇದು [[ಕಬ್ಬಿಣ]] (೩೫.೦%), [[ಆಮ್ಲಜನಕ]] (೨೮.೦%), [[ಸಿಲಿಕಾನ್]] (೧೭.೦%), ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ (೧೫.೭%), [[ನಿಕಲ್]] (೧.೫%), [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ]] (೧.೪%) ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್|ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಮ್]] (೧.೪%) ಮೂಲವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ<ref>http://earthref.org/cgi-bin/er.cgi?s=erda.cgi?n=547</ref>. [[:en:Earth's crust|ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನ]] ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಲಾ ಭಾಗಗಳೆಲ್ಲ ಬಹುತೇಕ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳೆ; ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಅಪವಾದವಾಗಿರುವ ಕ್ಲೋರಿನ್, ಗಂಧಕ ಮತ್ತು ಫ್ಲೋರಿನ್‌ಗಳು ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ೧%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ೪೭% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಮ್ಲಜನಕವೇ ಇದೆಯೆಂದು ಎಫ್. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಕಂಡು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಆಮ್ಲಜನಕವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸಿಲಿಕಾ, ಅಲ್ಯುಮಿನ, ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳು, ಸುಣ್ಣ, ಮೆಗ್ನೀಷಿಯ, ಪೊಟಾಷ್ ಮತ್ತು ಸೋಡ, ಇವುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳು. ಸಿಲಿಕಾವು ಒಂದು ಆಮ್ಲದಂತೆ ಕೆಲಸಮಾಡಿ ಸಿಲಿಕೇಟ್ ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೊರಕುವ ಸುಮಾರೆಲ್ಲ ಖನಿಜಗಳು ಈ ರೀತಿಯವೆ. ೧೬೭೨ರಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ನು ಮಾಡಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಸರಾಸರಿ ಖನಿಜಾಂಶಗಳು ಈ ರೀತಿ ಇವೆ: SiO₂=೫೯.೭೧%, Al₂O₃=೧೫.೪೧%, CaO=೪.೯೦%, MgO=೪.೩೬%, Na₂O=೩.೫೫%, FeO=೩.೫೨%, K₂O=೨.೮೦%, Fe₂O₃=೨.೬೩%, H₂O=೧.೫೨%, TiO₂=೦.೬೦%, P₂O₅=೦.೨೨%. ಇವು ಒಟ್ಟಾರೆ ೯೯.೨೨% ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ (ಬಲಗಡೆಯಿರುವ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ನೋಡಿ). ಉಳಿದ ಖನಿಜಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ.<ref name=EB1911>{{1911|article=Petrology}}</ref> === ಆಂತರಿಕ ರಚನೆ === [[ಚಿತ್ರ:Jordens inre.svg|thumbnail|right|ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲದವರೆಗಿನ ಚಿತ್ರ. Partially to scale]] ಬೇರೆ [[:en:terrestrial planets|ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹ]]ಗಳಂತೆ, ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ರಸಾಯನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿವಿಧ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಭೂಮಿಯು [[:en:Silicate minerals|ಸಿಲಿಕೇಟ್]]ನ ಒಂದು ಘನರೂಪಿ ಹೊರ [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪನ್ನು]], ಬಹಳ ಸ್ನಿಗ್ಧವಾದ ಒಂದು [[:en:Mantle (geology)|ಕವಚ]]ವನ್ನು, ಕವಚಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಸ್ನಿಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ರವರೂಪ [[:en:outer core|ಹೊರ ಭೂಗರ್ಭ]]ವನ್ನು, ಮತ್ತು ಘನರೂಪಿ [[:en:inner core|ಒಳ ಭೂಗರ್ಭ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪದರಗಳು<ref>T. H. Jordan, "[http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=411539 Structural Geology of the Earth's Interior] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200529023842/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=411539 |date=2020-05-29 }}", ''Proceedings National Academy of Science'', 1979, Sept., 76(9): 4192–4200.</ref> ಮೇಲ್ಮೈನ ಕೆಳಗೆ ಈ ಕೆಳಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ ಆಳದಲ್ಲಿವೆ: {| class="wikitable" !colspan=2|ಆಳ !rowspan=2 valign="bottom"|ಪದರ |- !ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು !ಮೈಲಿಗಳು |- |style="text-align: center;"|೦–೬೦ |style="text-align: center;"|೦–೩೭ |[[:en:Lithosphere|ಶಿಲಾಗೋಳ]] (ಇದರ ಆಳವು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ೫ ರಿಂದ ೨೦೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.ಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ) |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|೦–೩೫ |style="text-align: center;"|೦–೨೨ |... [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪು]] (ಇದರ ಆಳವು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ೫ ರಿಂದ ೭೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.ಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ) |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|೩೫–೬೦ |style="text-align: center;"|೨೨–೩೭ |... ಕವಚದ ಹೊರಭಾಗ |- |style="text-align: center;"|೩೫–೨೮೯೦ |style="text-align: center;"|೨೨–೧೭೯೦ |[[:en:Mantle (geology)|ಕವಚ]] |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|೧೦೦–೭೦೦ |style="text-align: center;"|೬೨–೪೩೫ |... [[:en:Asthenosphere|ಅಸ್ಥೆನೋಗೋಳ]] |- |style="text-align: center;"|೨೮೯೦–೫೧೦೦ |style="text-align: center;"|೧೭೯೦–೩೧೬೦ |ಭೂಗರ್ಭದ ಹೊರಭಾಗ |- |style="text-align: center;"|೫೧೦೦–೬೩೭೮ |style="text-align: center;"|೩೧೬೦–೩೯೫೪ |[[:en:Inner core|ಭೂಗರ್ಭದ ಒಳಭಾಗ]] |} ಗ್ರಹದ ಆಂತರಿಕ ಶಾಖವು ಬಹುಶಃ ಪೊಟಾಷಿಯಂ-೪೦, ಯುರೇನಿಯಂ-೨೩೮ ಮತ್ತು ಥೋರಿಯಂ-೨೩೨ [[ಸಮಸ್ಥಾನಿ]]ಗಳ ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರೂ ಧಾತುಗಳ ಅರ್ಧಾಯುಗಳು ೧೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{cite news | first=Robert | last=Sanders | title=Radioactive potassium may be major heat source in Earth's core | publisher=UC Berkeley News | date=December 10, 2003 | url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2003/12/10_heat.shtml | accessdate=2007-02-28 }}</ref> ಗ್ರಹದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ೭,೦೦೦&nbsp;K ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡವು ೩೬೦&nbsp;[[:en:GPa|GPa]] ವರೆಗೆ ಇರಬಹುದು.<ref>{{cite journal | author=Alfè, D.; Gillan, M. J.; Vocadlo, L.; Brodholt, J; Price, G. D. | title=The ''ab initio'' simulation of the Earth's core | journal=Philosophical Transaction of the Royal Society of London | year=2002 | volume=360 | issue=1795 | pages=1227–1244 | url=http://chianti.geol.ucl.ac.uk/~dario/pubblicazioni/PTRSA2002.pdf | format=PDF | accessdate=2007-02-28 | archive-date=2009-09-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090930142841/http://chianti.geol.ucl.ac.uk/~dario/pubblicazioni/PTRSA2002.pdf | url-status=dead }}</ref> ಭೂಗರ್ಭದ ಈ ಶಾಖದ ಒಂದು ಭಾಗವು [[:en:Mantle plume|ಕವಚದ ಗರಿ]]ಗಳಿಂದ ಚಿಪ್ಪಿನೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಈ ಗರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ತಾಪಮಾನ ಹೊಂದಿರುವ ಶಿಲಾದ್ರವದ ಸಂವಾಹಕ ಪ್ರವಾಹಗಳು. ಈ ಗರಿಗಳು [[:en:Hotspot (geology)|ಶಾಖಕಲೆ]] ಮತ್ತು [[:en:flood basalt|ಪ್ರವಾಹ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆ]]ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲವು.<ref>{{cite journal | author=Richards, M. A.; Duncan, R. A.; Courtillot, V. E. | title=Flood Basalts and Hot-Spot Tracks: Plume Heads and Tails | journal=Science | year=1989 | volume=246 | issue=4926 | pages=103–107 | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/246/4926/103 | accessdate=2007-04-21 }}</ref>[[ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಭೂಮಿ|ಭೂಗರ್ಭ]] === ಭೂಫಲಕಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Plate_tectonics_map.gif|thumbnail|Center|upright=2|ಭೂಮಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭೂಫಲಕಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ನಕ್ಷೆ.]] ಬಹುತೇಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ '''ಫಲಕ ರಚನಾ ಶಾಸ್ತ್ರ'''ದ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂಮಿಯ ಹೊರಭಾಗವು ಎರಡು ಪದರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ: [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪು]] ಮತ್ತು [[:en:Earth's mantle|ಕವಚ]]ದ ಘನೀಕೃತ ಮೇಲ್ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ [[:en:lithosphere|ಶಿಲಾಗೋಳ]]. ಶಿಲಾಗೋಳದ ಕೆಳಗಿರುವ [[:en:asthenosphere|ಅಸ್ಥೆನೋಗೋಳ]]ದಲ್ಲಿ ಕವಚದ ಸ್ನಿಗ್ಧ ಒಳಭಾಗವು ಸೇರಿದೆ. ಕವಚವು ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ನಿಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ದ್ರವದಂತೆ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತದೆ.<!--Confusion between the inner part of the mantle, and the mantle, with respect to viscosity.--> ಅಸ್ಥೆನೋಗೋಳದ ಮೇಲೆ ''ತೇಲುವ'' ಶಿಲಾಗೋಳವು ಹಲವು [[:en:tectonic plate|ಭೂಫಲಕ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಈ ಫಲಕಗಳ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಗೆಗಳು ಇವೆ: [[:en:Convergent boundary|ಅಭಿಸಾರೀ]], [[:en:Divergent boundary|ಅಪಸಾರೀ]], ಮತ್ತು [[:en:Transform fault|ಪರಿವರ್ತೀಯ]]. ಭೂಕಂಪನಗಳು, [[:en:volcano|ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ]]ಗಳು, [[ಪರ್ವತ]]ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಮತ್ತು [[:en:oceanic trench|ಸಾಗರ ಕಂದಕ]]ಗಳು ಭೂಫಲಕಗಳ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಮುಖ್ಯ ಭೂಫಲಕಗಳು: {| class="wikitable" !ಭೂಫಲಕ !ವಿಸ್ತೀರ್ಣ<br /><span style="font-size: smaller;">೧೦^೬&nbsp;ಚ.ಕಿ.ಮೀ.</span> !ಆವರಿಸಿದ ಭೂಮಿ |- | [[:en:African Plate|ಆಫ್ರಿಕನ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೬೧.೩ ||style="text-align: center;"| [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] |- | [[:en:Antarctic Plate|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೬೦.೯ ||style="text-align: center;"| [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ]] |- | [[:en:Australian Plate|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೪೭.೨ ||style="text-align: center;"| [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]] |- | [[:en:Eurasian Plate|ಯುರೇಷಿಯನ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೬೭.೮ ||style="text-align: center;"| [[ಏಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪ್]] |- | [[:en:North American Plate|ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೭೫.೯ ||style="text-align: center;"| [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ]] ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ [[ಸೈಬೀರಿಯಾ]] |- | [[:en:South American Plate|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೪೩.೬ ||style="text-align: center;"| [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ]] |- | [[:en:Pacific Plate|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೧೦೩.೩ ||style="text-align: center;"| [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ]] |} ಸಣ್ಣವಾದರೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಭೂಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ [[:en:Indian Plate|ಭಾರತೀಯ ಭೂಫಲಕ]], [[:en:Arabian Plate|ಅರೇಬಿಯನ್ ಭೂಫಲಕ]], [[:en:Caribbean Plate|ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಭೂಫಲಕ]], [[:en:Nazca Plate|ನಕ್ಜಾ ಭೂಫಲಕ]] ಮತ್ತು [[:en:Scotia Plate|ಸ್ಕೋಶಿಯಾ ಭೂಫಲಕ]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಭೂಫಲಕವು ಸುಮಾರು ೫-೫.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[:en:Indian Plate|ಭಾರತೀಯ ಭೂಫಲಕದೊಂದಿಗೆ]] ಸಂಲಯಿಸಿತು. ಬಹುತೇಕ ಸಾಗರ ಭೂಫಲಕಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ೭೫&nbsp;ಮಿ.ಮೀ. ಚಲಿಸುವ [[:en:Cocos Plate|ಕೋಕೋಸ್ ಭೂಫಲಕ]]<ref>{{cite web | author=Meschede, M.; Udo Barckhausen, U. | date=November 20, 2000 | url = http://www-odp.tamu.edu/publications/170_SR/chap_07/chap_07.htm | title = Plate Tectonic Evolution of the Cocos-Nazca Spreading Center | work=Proceedings of the Ocean Drilling Program | publisher = Texas A&M University | accessdate = 2007-04-02 }}</ref> ಮತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೫೨-೬೯&nbsp;ಮಿ.ಮೀ. ಚಲಿಸುವ [[:en:Pacific Plate|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಭೂಫಲಕ]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವೈಪರೀತ್ಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೧&nbsp;ಮಿ.ಮೀ. ಚಲಿಸುವ [[:en:Eurasian Plate|ಯುರೇಷಿಯನ್ ಭೂಫಲಕವು]] ಅತಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಫಲಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | author = Staff | url = http://sideshow.jpl.nasa.gov/mbh/series.html | title = GPS Time Series | publisher = NASA JPL | accessdate = 2007-04-02 | archive-date = 2011-08-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/617Egjmvj?url=http://sideshow.jpl.nasa.gov/mbh/series.html | url-status = dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Elevation flat polar quartic.jpg|thumbnail|upright=2|ಭೂಮಿಯ ವಿವಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಎತ್ತರಗಳು]] === ಮೇಲ್ಮೈ === ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಿಪರೀತವಾದ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು ೭೦% ಮೇಲ್ಮೈಯು ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು, [[:en:continental shelf|ಭೂಖಂಡ ಚಾಚಿನ]] ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವು ಸಾಗರದ ಮಟ್ಟದ ಕೆಳಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ನೆಲವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಒಂದೇ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಮನಾಗಿ ಹರಡಿದರೆ, ನೀರು ೨೫೦೦ ಮೀ. ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ. ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರದ ಉಳಿದ ೩೦% ಮೇಲ್ಮೈಯು [[ಪರ್ವತ]]ಗಳು, [[ಮರುಭೂಮಿ]]ಗಳು, ಸಮತಳಗಳು, [[ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಒಣನೆಲದ ೧೩.೩೧% ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ೪.೭೧% ನೆಲದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಶಾಶ್ವತ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಬಹುದು.<ref name="cia">CIA: The World Factbook, "[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |date=2010-01-05 }}".</ref> ಭೂಮಿಯ ನೆಲದ ಸುಮಾರು ೪೦% ಭಾಗವು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮೇವಿಗಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು ೩.೩ ೧೦^೯ [[ಎಕರೆ]] ಬೇಸಾಯದ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ೮.೪ ೧೦^೯ ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ಮೇವಿನ ಭೂಮಿ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>FAO, 1995, "United Nations Food and Agricultural Organization Production Yearbook", 49.</ref> === ವೈಪರೀತ್ಯ ಬಿಂದುಗಳು === '''ಎತ್ತರದ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳು:''' ([[:en:sea level|ಸಾಗರ ಮಟ್ಟ]]ಕ್ಕೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಮಾಪಿಸಿದಂತೆ) * ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಅತಿ ಕೆಳಗಿನ ಬಿಂದು: [[:en:Dead Sea|ಮೃತ ಸಾಗರ]] ೪೧೭&nbsp;ಮೀ. * ಒಟ್ಟಾರೆ ಅತಿ ಕೆಳಗಿನ ಬಿಂದು: [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರ]]ದ [[:en:Mariana Trench|ಮರಿಯಾನ ಕಂದಕ]]ದ ಚ್ಯಾಲೆಂಜರ್ ಆಳ - ೧೦,೯೨೪&nbsp;ಮೀ <!-- Takuyo measurement; see Mariana Trench for details --><ref name="rain.org">{{cite web | url = http://www.rain.org/ocean/ocean-studies-challenger-deep-mariana-trench.html | title = "Deep Ocean Studies" | work = Ocean Studies | publisher = RAIN National Public Internet and Community Technology Center | accessdate = 2006-04-02 | archive-date = 2006-04-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060424000302/http://www.rain.org/ocean/ocean-studies-challenger-deep-mariana-trench.html | url-status = dead }}</ref> * ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದು: [[ಎವರೆಸ್ಟ್ ಶಿಖರ|ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್]] ೮,೮೪೪&nbsp;ಮೀ. (೨೦೦೫ರ ಅಂದಾಜು) === ಕ್ಷಿತಿಗೋಳ === ಭೂಮಿಯ ಹೊರ ಪದರವಾದ '''ಕ್ಷಿತಿಗೋಳ'''ವು [[ಮಣ್ಣು|ಮಣ್ಣಿನಿಂದ]] ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು, [[:en:pedogenesis|ಮಣ್ಣನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ [[:en:lithosphere|ಶಿಲಾಗೋಳ]], [[:en:Earth's atmosphere|ವಾಯುಮಂಡಲ]], [[:en:hydrosphere|ಜಲಗೋಳ]] ಮತ್ತು [[:en:biosphere|ಜೈವಗೋಳ]]ಗಳ ಸೀಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿತಿಗೋಳವು ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. === ಜಲಗೋಳ === ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಹೇರಳತೆಯು ಈ ನಮ್ಮ "[[:en:Blue Planet|ನೀಲ ಗ್ರಹ]]"ವನ್ನು ಸೌರಮಂಡಲದ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೭೦.೮% ಮೇಲ್ಮೈಯು ನೀರಿನಿಂದಾವೃತವಾಗಿದ್ದು, ೨೯.೨% ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಮಾತ್ರ ಸ್ಥಿರ ನೆಲವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಜಲಗೋಳವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಸಾಗರ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ಸರೋವರಗಳು, ಕೆರೆ-ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಗತ ನೀರು ಸಹ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಸಾಗರಗಳ ಸರಾಸರಿ ಆಳವು ೩,೭೯೪ ಮೀ. (೧೨,೪೪೭ ಅಡಿ)ಗಳಷ್ಟಿದ್ದು, ಭೂಖಂಡಗಳ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರಕ್ಕಿಂತ ಐದು ಪಟ್ಟು ಇದೆ. ಸಾಗರಗಳ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಸುಮಾರು ೧.೩೫ ೧೦^೧೮ ಟನ್ನುಗಳು, ಅಥವಾ, ಭೂಮಿಯ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ೧/೪೪೦೦ ಭಾಗ. === ವಾಯುಮಂಡಲ === *[[ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ವು ಸ್ಫುಟವಾದ ಮಿತಿರೇಖೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮೇಲೆ ಮೇಲೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ವಾಯುಮಂಡಲವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ವಿರಳವಾಗುತ್ತಾ, ಕೊನೆಗೆ ಅಂತರಿಕ್ಷದ ನಿರ್ವಾತದಲ್ಲಿ ಬೆರೆತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮುಕ್ಕಾಲು ಪಾಲು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಮೊದಲ ೧೧ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪದರವನ್ನು [[:en:troposphere|ಹವಾಗೋಳ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಇದರ ಮೇಲಿನ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು [[:en:stratosphere|ಸ್ತರಗೋಳ]], [[:en:mesosphere|ಮಧ್ಯಮಂಡಲ]], ಮತ್ತು [[:en:thermosphere|ಉಷ್ಣಗೋಳ]]ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಆಚೆಯಿರುವ [[:en:exosphere|ಬಹಿರ್ಗೋಳ]]ವು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ [[:en:magnetosphere|ಕಾಂತಗೋಳ]]ದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ (ಇಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು [[:en:solar wind|ಸೌರ ಮಾರುತ]]ದೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಡುತ್ತದೆ)<!--This implies that it doesn't interact with the solar wind at lower altitudes; is that right?-->. ವಾಯುಮಂಡಲದ ಒಂದು ಭಾಗವಾದ ಓಜೋನ್ ಪದರವು ಭೂಮಿಯ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಅವಶ್ಯಕ ಭಾಗ. *ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ [[:en:atmospheric pressure|ವಾಯು ಭಾರ]]ವು ಸರಾಸರಿ ೧೦೧.೩೨೫&nbsp;[[:en:kPa|kPa]] ಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ವಾಯುವು ೭೮% [[ಸಾರಜನಕ]] ಮತ್ತು ೨೧% [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರಾವಿ ಮತ್ತಿತರ ಅನಿಲರೂಪಿ ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<!--Is water vapor gaseous molecules?-->. ವಾಯುಮಂಡಲವು ಹಾನಿಕಾರಕ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು, ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಮಂದಿಸಿ, ನೀರಾವಿಯನ್ನು ಸಾಗಿಸಿ, ಉಪಯುಕ್ತ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿ, ಭೂಮಿಯ ಜೀವಜಂತುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. [[ಹವಾಮಾನ]]ವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗ. *[[ಜಲಜನಕ]]ದ ಅಣುಗಳು ತುಂಬಾ ಹಗುರವಾಗಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಇವು [[:en:escape velocity|ಮುಕ್ತಿ ವೇಗ]]ವನ್ನು ತಲುಪುವುದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಶುದ್ಧ ಜಲಜನಕವು ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ಪರಿಸರವು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಉತ್ಕರ್ಷದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಜೀವಜಂತುಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ರಚನೆಗೆ ಇದೇ ಕಾರಣ. ==== ಹವಾಮಾನ ==== [[ಚಿತ್ರ:Earth6391.jpg|thumbnail|right|ಎತ್ತರದ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕಾಣುವಂತೆ ಭೂಮಿಯ ಒಂದು ಭಾಗ.]] ಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೆಂದರೆ, ಎರಡು ಧ್ರುವ ವಲಯಗಳು, ಎರಡು [[:en:temperate|ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ]] ವಲಯಗಳು, ಮತ್ತು ಒಂದು ಅಗಲವಾದ ಸಮಭಾಜಕ ವಲಯ. [[:en:precipitation (meteorology)|ಮಳೆ ಮತ್ತು ಹಿಮಪಾತ]]ಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹಲವು ಮೀಟರ್ ನೀರಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಒಂದು ಮಿ.ಮೀ. ಗಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಷ್ಟು ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀಳುತ್ತವೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಅದ್ಭುತವಾದ [[:en: thermohaline circulation|ಲವಣೋಷ್ಣ ಪರಿಚಲನೆ]]ಯು ಅಪಾರವಾದ ಶಾಖವನ್ನು ಭೂಮಧ್ಯರೇಖೆಯ ವಲಯದಿಂದ ಧ್ರುವವಲಯಗಳ ಬಳಿಗೆ ಪಸರಿಸುತ್ತದೆ. === ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ === [[:en:Earth's magnetic field|ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]]ವು ಸುಮಾರು [[:en:magnetic dipole|ಕಾಂತೀಯ ದ್ವಿಧ್ರುವ]]ದ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಕಾಂತ ಧ್ರುವಗಳು ಗ್ರಹದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಧ್ರುವಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿವೆ. [[:en:dynamo theory|ಡೈನಮೊ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ದ ಪ್ರಕಾರ, ದ್ರವೀಕೃತ ಹೊರ ಭೂಗರ್ಭದ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಖವು ವಾಹಕ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಂವಹನ ಚಲನೆಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ, ಇದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಭೂಗರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಸಂವಹನ ಚಲನೆಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ತಮ್ಮ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ, ಸರಾಸರಿ ಪ್ರತಿ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಾರಿಯಂತೆ ಅನಿಯತವಾಗಿ [[:en:geomagnetic reversal|ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಪರ್ಯಯ]]ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ವಿಪರ್ಯಯವು ಸುಮಾರು ೭೦೦,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳು ಹಿಂದೆ ಆಯಿತು. <ref>{{cite web | last = Fitzpatrick | first = Richard | date = [[February 16]], [[೨೦೦೬|2006]] | url = http://farside.ph.utexas.edu/teaching/plasma/lectures/node69.html | title = MHD dynamo theory | publisher = NASA WMAP | accessdate = 2007-02-27 }}</ref><ref name=campbelwh>{{cite book | last =Campbell | first =Wallace Hall | authorlink = | coauthors = | title =Introduction to Geomagnetic Fields | publisher =Cambridge University Press | date =2003 | location =New York | pages =p57 | url = | doi = | id = | isbn = 0521822068}}</ref> ಈ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಗೊಂಡ [[:en:magnetosphere|ಕಾಂತಗೋಳ]]ವು [[ಸೌರ ಮಾರುತ]]ದಲ್ಲಿನ ಕಣಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದಾಚೆಗೆ ವಾಲಿಸುತ್ತದೆ. [[:en:bow shock|ಆಘಾತ ತರಂಗ]]ದ ಸೂರ್ಯನೆಡೆಗಿರುವ ತುದಿಯು ಭೂಮಿಯ ತ್ರಿಜ್ಯದ ಸುಮಾರು ೧೩ ಪಟ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಸೌರ ಮಾರುತಗಳ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯಿಂದ [[:en:Van Allen radiation belt|ವಾನ್ ಆಲನ್ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಏಕಕೇಂದ್ರೀಯ [[:en:torus|ಬಳೆ]]ಯಾಕಾರದ ಶಕ್ತಿಯುತ ಆವಿಷ್ಟಕಣಗಳ ವಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ [[:en:plasma (physics)|ಪ್ಲಾಸ್ಮ]]ವು ಕಾಂತ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿ ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಕ್ಕಾಗ [[ಆರೋರಾ|ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]]ಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Stern | first = David P. | date = July 8, 2005 | url = http://www-spof.gsfc.nasa.gov/Education/wmap.html | title = Exploration of the Earth's Magnetosphere | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2013-02-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130214033726/http://www-spof.gsfc.nasa.gov/Education/wmap.html | url-status = dead }}</ref> == ಕಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಪರಿಭ್ರಮಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Rotating earth (large).gif|thumbnail|upright|ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಿರುವ ಚಲನಚಿತ್ರ.]] *ಹಿನ್ನೆಲೆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ, ತನ್ನ [[ಉತ್ತರ ಧ್ರುವ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ]]ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ [[:en:Axis of rotation|ಅಕ್ಷ]]ದ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಸುತ್ತು ಸುತ್ತಲು ಭೂಮಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ೨೩ ಘಂಟೆಗಳು, ೫೬ ನಿಮಿಷಗಳು ಮತ್ತು ೪.೦೯೧ ಕ್ಷಣಗಳು ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಈ ಅವಧಿಗೆ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ದಿನ ಎಂದು ಹೆಸರು.<ref>{{cite web | last = Fisher | first = Rick | date = January, 30, 1996 | url = http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/times.html | title = Astronomical Times | publisher = National Radio Astronomy Observatory | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2011-08-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/617EjSVHT?url=http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/times.html | url-status = dead }}</ref> ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಂಡಂತೆ, ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಚಲನೆಯು ೧೫°/ಘಂ. = ೧೫’/ನಿ. ಪಶ್ಚಿಮದೆಡೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ಎರಡು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಅಥವಾ ಚಂದ್ರರ ಗೋಚರ ವ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ. (ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಗೋಚರ ಗಾತ್ರಗಳು ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿವೆ.) *ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ೧೫&nbsp;ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ. (೯.೩೨&nbsp;ಕೋಟಿ ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ೩೬೫.೨೫೬೪&nbsp;ಸರಾಸರಿ&nbsp;ಸೌರ&nbsp;ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ (೧ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವರ್ಷ) ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಚಲನೆಯು ಸುಮಾರು ೧°/ದಿನ (ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ೧೨ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ/ಚಂದ್ರರ ವ್ಯಾಸದಷ್ಟು) ಪೂರ್ವದೆಡೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. *ಈ ಚಲನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸೂರ್ಯನು ಪುನಃ [[:en:Meridian (astronomy)|ಮಧ್ಯಾಹ್ನವೃತ್ತ]]ಕ್ಕೆ ಮರಳುವಷ್ಟು ತಿರುಗಲು ಭೂಮಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ೨೪ಘಂಟೆಗಳು - ಒಂದು ಸೌರ ದಿನದಷ್ಟು ಕಾಲ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೀಯ ವೇಗವು ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ೩೦ಕಿ.ಮೀ./ಘಂ.ನಷ್ಟಿದೆ. (೧೦೮,೦೦೦ಕಿ.ಮೀ./ಘಂ. ಅಥವಾ ೬೭,೦೦೦ಮಿ/ಘಂ.). ಈ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹದ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಸುಮಾರು ಏಳು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರರ ನಡುವಿನ ದೂರವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಿಸಬಹುದು.<ref name="earth_fact_sheet">{{cite web | last = Williams | first = David R. | date = September 1, 2004 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | title = Earth Fact Sheet | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-17 | archive-date = 2013-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130508021904/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | url-status = dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:PaleBlueDot.jpg|thumbnail|left|೬೦೦ ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ. (೪೦೦ ಕೋಟೀ ಮೈಲಿ) ಗಳಿಂದಾಚೆಯಿಂದ [[ವಾಯೇಜರ್ ೧]] ಗಗನನೌಕೆಗೆ ಭೂಮಿಯು ಒಂದು [[:en:Pale Blue Dot|ಸಣ್ಣ ಚುಕ್ಕೆ]]ಯಂತೆ ಕಂಡಿತು.]] *ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ [[ಚಂದ್ರ]]ವು ಭೂಮಿಯೊಂದಿಗಿನ ಭಾರಕೇಂದ್ರದ ಸುತ್ತ ಪ್ರತಿ ೨೭.೩೨ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ಜೊತೆಗೂಡಿಸಿದರೆ, ಒಂದು ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕಿರುವ ಅವಧಿಯು ೨೯.೫೩ ದಿನಗಳು (ಯುತಿ ಮಾಸ). [[:en:celestial pole|ಖಗೋಳದ ಉತ್ತರ ಧ್ರುವ]]ದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಭೂಮಿ, ಚಂದ್ರರ ಚಲನೆ, ಮತ್ತವುಗಳ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣಗಳೆಲ್ಲ ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. *ಪರಿಭ್ರಮಣೀಯ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷೀಯ ಸಮತಳಗಳು ನಿಖರವಾದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ: ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷವು ಭೂಮಿ-ಸೂರ್ಯ ಸಮತಳದ ಲಂಬಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೩.೫ ಡಿಗ್ರಿಗಳು ಓರೆಯಾಗಿದೆ (ಇದರಿಂದ [[ಋತು]]ಗಳುಂಟಾಗುತ್ತವೆ); ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ಸಮತಳವು ಭೂಮಿ-ಸೂರ್ಯ ಸಮತಳಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೫ ಡಿಗ್ರಿಗಳ ಓರೆಯಲ್ಲಿದೆ (ಈ ಓರೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವಾರಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು [[ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ]]ಗಳುಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದವು).<ref name="earth_fact_sheet" /><ref name="moon_fact_sheet">{{cite web | last = Williams | first = David R. | date = September 1, 2004 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html | title = Moon Fact Sheet | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2010-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100323165650/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html | url-status = dead }}</ref> *ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಸ್ಥಾನವು (ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಕಂಡಂತೆ) ವರ್ಷದಲ್ಲಿನ ಋತು/ಮಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರೀಯ ಅಕ್ಷಾಂಶದಲ್ಲಿರುವ ವೀಕ್ಷಕನೊಬ್ಬನಿಗೆ, ಉತ್ತರೀಯ ಧ್ರುವವು ಸೂರ್ಯನೆಡೆಗೆ ಬಾಗಿದ್ದಾಗ ದಿನವು ಹೆಚ್ಚು ದೀರ್ಘವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯವು ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರಕ್ಕೇರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈ ತಲುಪುವ ಸೌರ ವಿಕಿರಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. *ಉತ್ತರ ಧ್ರುವವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರ ವಾಲಿದ್ದಾಗ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಹಿಂದುಮುಂದಾಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಿನ ಹವೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್ ವೃತ್ತದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ವಿಪರೀತವಾಗಿ, ವರ್ಷದ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. (ಇದಕ್ಕೆ [[:en:polar night|ಧ್ರುವ ರಾತ್ರಿ]] ಎಂದು ಹೆಸರು.) *ವಾಯುಗುಣದಲ್ಲಿನ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ (ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯ ಕಾರಣ) [[ಋತು]]ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರೂಢಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂಮಿಯ ೪ ಋತುಗಳನ್ನು ಅಯನ ಬಿಂದುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಷುವ ಬಿಂದುಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯನೆಡೆಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಗಳು ಅಯನ ಬಿಂದುಗಳಾದರೆ, ಓರೆಯ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನೆಡೆಗಿರುವ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಲಂಬವಾಗಿರುವ ಬಿಂದುಗಳು ವಿಷುವ ಬಿಂದುಗಳು. Winter solstice occurs on about December 21, summer solstice is near June 21, spring equinox is around March 20 and autumnal equinox is about September 23. ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯು ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಗೋಳದ ಓರೆಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ ಋತುಮಾನಗಳು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ. *ಭೂಮಿಯ ಓರೆಯ ಕೋನವು ಧೀರ್ಘಕಾಲಗಳವರೆಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಓರೆಯು ೧೮.೬ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯುಳ್ಳ ಹಾಗೂ [[:en:nutation|ಅಕ್ಷ ವಿಚಲನೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಕ್ಷೀಣ ಚಲನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯು (ಕೋನವಲ್ಲ) ಸಹ ಸಮಯದೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ೨೫,೮೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಅಯನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ; ಸೌರವರ್ಷ ಮತ್ತು ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವರ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಈ ಅಯನವೇ ಕಾರಣ. *ಈ ಎರಡೂ ಚಲನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ ಸಮಭಾಜಕದ ಉಬ್ಬಿನ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರರ ಬದಲಾಗುವ ಆಕರ್ಷಕ ಬಲ. ಭೂಮಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಧ್ರುವಗಳೂ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಹಲವು ಆವರ್ತೀಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ [[:en:polar motion|ಧ್ರುವೀಯ ಚಲನೆ]]ಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆ [[:en:quasiperiodic motion|ಅರೆ-ಆವರ್ತೀಯ ಚಲನೆ]] ಎಂದು ಹೆಸರು. ಈ ಚಲನೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಂಶವಲ್ಲದೆ [[:en:Chandler wobble|ಚಾಂಡ್ಲರ್ ಓಲಾಟ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ೧೪-ಮಾಸದ ಆವರ್ತೀಯ ಅಂಶವೂ ಒಂದಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯ ವೇಗವು ದಿನದ ಅವಧಿ ಬದಲಾವಣೆ ಎಂಬ ವಿದ್ಯಮಾನದಿಂದಲೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Fisher | first = Rick | date = February 5, 1996 | url = http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/earth_rot.html | title = Earth Rotation and Equatorial Coordinates | publisher = National Radio Astronomy Observatory | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2011-08-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/617EkMYXJ?url=http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/earth_rot.html | url-status = dead }}</ref> ಆಧುನಿಕ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ಪುರರವಿಯು [[ಜನವರಿ ೩]]ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಹಾಗೂ, ಅಪರವಿಯು [[ಜುಲೈ ೪]]ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ (ಬೇರೆ ಕಾಲಗಳಿಗೆ, [[ಅಯನ]] ಮತ್ತು [[:en:Milankovitch cycles|ಮಿಲಾಂಕೊವಿಚ್ ಆವರ್ತ]]ಗಳನ್ನು ನೋಡಿ). *ಪುರರವಿಯಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪುವ ಸೌರಶಕ್ತಿಯು ಅಪರವಿಗಿಂತ ೬.೯% ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಪುರರವಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳವು ಸೂರ್ಯನ ಕಡೆಗೆ ಬಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳವು ಉತ್ತರಾರ್ಧಗೋಳಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯಿಂದ ಆಗುವ ಶಕ್ತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ ಗೋಳದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರು ಈ ಅಧಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Williams | first = Jack | date = December 20, 2005 | url = http://www.usatoday.com/weather/tg/wseason/wseason.htm | title = Earth's tilt creates seasons | publisher = USAToday | accessdate = 2007-03-17 }}</ref> *ಭೂಮಿಯ [[:en:Hill sphere|ಹಿಲ್ ಗೋಳ]]ವು ([[ಗುರುತ್ವ]]ಪ್ರಭಾವವಿರುವ ಗೋಳ) ಸುಮಾರು ೯೩೦,೦೦೦ಮೈಲಿಗಳ ತ್ರಿಜ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | author=Vázquez, M.; Montañés Rodríguez, P.; Palle, E. | year=2006 | url =http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf | title = The Earth as an Object of Astrophysical Interest in the Search for Extrasolar Planets | publisher = Instituto de Astrofísica de Canarias | accessdate = 2007-03-21 }}</ref><ref>For the Earth, the Hill radius is :<math>\begin{smallmatrix} R_H = a\left ( \frac{m}{3M} \right )^{\frac{1}{3}} \end{smallmatrix}</math>, where ''m'' is the mass of the Earth, ''a'' is an Astronomical Unit, and ''M'' is the mass of the Sun. So the radius in A.U. is about: <math>\begin{smallmatrix} \left ( \frac{1}{3 \cdot 332,946} \right )^{\frac{1}{3}} = 0.01 \end{smallmatrix}</math>.</ref> ಇದು ಭೂಮಿಯ ಗುರುತ್ವ ಪ್ರಭಾವವು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿರುವ ಗರಿಷ್ಠ ದೂರ. ಈ ತ್ರಿಜ್ಯದ ಹೊರಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾಯಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೋಭೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ತಮ್ಮ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಹೋಗಬಹುದು. == ವೀಕ್ಷಣೆ == ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ [[:en:Explorer 6|ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್]]ನೌಕೆಯು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು.<ref>{{cite web | author = Staff | date = October, 1998 | url = https://www.nasa.gov/centers/goddard/pdf/106420main_explorers.pdf | format = PDF | title = Explorers: Searching the Universe Forty Years Later | publisher = NASA/Goddard | accessdate = 2007-03-05 | archive-date = 2011-09-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110917174936/http://www.nasa.gov/centers/goddard/pdf/106420main_explorers.pdf | url-status = dead }}</ref> ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ [[ಯೂರಿ ಗಗಾರಿನ್]]ನು ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಾನವನಾದನು. [[:en:Apollo 8|ಅಪೋಲೋ ೮]]ರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಚಾಂದ್ರ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಭೂಮಿ-ಉದಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿತು. ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ [[:en:Apollo 17|ಅಪೋಲೋ ೧೭]]ರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ "[[:en:The Blue Marble|ನೀಲಿ ಗೋಲಿ]]" ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿತು. ಈ ನೀಲಿ ಗೋಲಿಯ ಚಿತ್ರವು ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿತರಿಸಲಾಗಿರುವ ಚಿತ್ರವಿರಬಹುದೆಂದು ಶಂಕಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Earth and Moon from Mars PIA04531.jpg|thumbnail|right|[[:en:Mars Global Surveyor|ಮಂಗಳ ಸಮೀಕ್ಷಕ]]ಕ್ಕೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕಂಡಂತೆ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ]]. [[ಅಂತರಿಕ್ಷ|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ]]ದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಭೂಮಿಯು [[:en:lunar phases|ಚಂದ್ರ]] ಮತ್ತು ಶುಕ್ರಗಳಗಳಂತೆಯೇ ಕಲೆಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯು [[ಸೂರ್ಯ]]ನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುವಾಗ ತನ್ನ ಮೇಲ್ಮೈನಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಬೆಳಕು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಕಾಣುವ ಕಲೆಗಳು ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಕನ ಸ್ಥಾನದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಲೆಗಳು ಮಾರ್ಪಡುವ ವೇಗವು ವೀಕ್ಷಕನ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೀಯ ಅವಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭೂಗೋಳಾಕೃತಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಹಾಯಿಸಿ ಕಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ [[:en:phases of Venus|ಶುಕ್ರನ ಕಲೆಗಳು]] ಕಾಣುವಂತೆ ([[ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಿಲಿ|ಗೆಲಿಲಿಯೊ]] ಕಂಡುಹಿಡಿದಂತೆ), ಮಂಗಳದ ಮೇಲಿನ ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಕಲೆಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲಿನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ವೀಕ್ಷಕನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಯಾವುದೇ ಕಲೆಗಳು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯ ವೀಕ್ಷಕನಿಕ್ಗೆ ಭೂಮಿಯ ಬೆಳಕಿನ ಮುಖ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುತ್ತದೆ. == ವಾಸಯೋಗ್ಯತೆ == ಯಾವುದೇ ಗ್ರಹವು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ (ಜೀವಿಗಳು ಆ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಉದ್ಭವವಾಗಿರದಿದ್ದರೂ) ಅದನ್ನು ವಾಸಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದುವರೆಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಂತೆ, ಭೂಮಿಯು ದ್ರವರೂಪಿ ನೀರು, ಜಟಿಲವಾದ ಸಾವಯವ ಕಣಗಳು ಒಗ್ಗೂಡುವಂತಹ ಪರಿಸರ, ಮತ್ತು [[ಉಪಾಪಚಯ]]ವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಶಕ್ತಿ, ಇವುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | author = Staff | date = September, 2003 | url = http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html | title = Astrobiology Roadmap | publisher = NASA, Lockheed Martin | accessdate = 2007-03-10 | archive-date = 2012-03-11 | archive-url = https://www.webcitation.org/664nPTN2N?url=http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html | url-status = dead }}</ref> ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಭೂಮಿಯ ದೂರ, ಅದರ ಕಕ್ಷೀಯ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ, ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲ, ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆ, ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸ, ವಾಯುಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಉಳಿವು, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಈ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಗಳ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆಗಳಿಗೆ ಅಡಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book | first=Stephen H. | last=Dole | year=1970 | title=Habitable Planets for Man | edition=2nd edition | publisher=American Elsevier Publishing Co. | url=http://www.rand.org/pubs/reports/R414/ | accessdate=2007-03-11 | id=ISBN 0-444-00092-5 }}</ref> === ಜೈವಗೋಳ === ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಜೀವಜಂತುಗಳು ಒಂದು [[:en:biosphere|ಜೈವಗೋಳ]]ವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಜೈವಗೋಳವು ಸುಮಾರು ೩೫೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[:en:evolution|ವಿಕಸಿಸಲು]] ಶುರುವಾಯಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಸಮುದಾಯಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಂತೆ, ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಜೀವಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವುದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ. ಇದಲ್ಲದೆ, [[:en:Rare Earth hypothesis|ಜೈವಗೋಳಗಳು ಬಹಳ ವಿರಳ]] ಎಂದು ಕೆಲವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಜೈವಗೋಳವನ್ನು ಹಲವು [[:en:biome|ಬಯೋಮ್]]ಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಯೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಗಿಡ-ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಒಣ ನೆಲದ ಮೇಲೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಅಕ್ಷಾಂಶ]] ರೇಖೆ ಮತ್ತು ಸಾಗರದಿಂದ ಇರುವ ಎತ್ತರವು ಬಯೋಮ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತವೆ. [[:en:Arctic Circle|ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್]], [[:en:Antarctic Circle|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ್ ವೃತ್ತ]] ಅಥವಾ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಬಯೋಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜೀವಿಗಳು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿಯಿರುವ ಬಯೋಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. === ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ನೆಲದ ಬಳಕೆ === ಮಾನವರು ತಮ್ಮ ಉಪಯೋಗಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ [[:en:fossil fuel|ಖನಿಜ ಇಂಧನ]]ಗಳಂಥ ಕೆಲವು [[:en:non-renewable resources|ನವೀಕರಿಸಲು ಅಯೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದು]], ಇವುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಸಮಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಖನಿಜ ಇಂಧನಗಳ ದೊಡ್ಡ ಶೇಖರಣೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಇಂಧನಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಿಲು, [[ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆ|ಕಲ್ಲೆಣ್ಣೆ]], [[ನಿಸರ್ಗಾನಿಲ]], ಮತ್ತು [[ಮೀಥೇನ್]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಈ ಶೇಖರಣೆಗಳನ್ನು [[ಮಾನವ]]ರು ಶಕ್ತಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಆದಾರವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [[ಸವಕಳಿ]] ಮತ್ತು [[:en:plate tectonics|ಭೂಫಲಕ ಚಲನೆ]]ಗಳಿಂದುಂಟಾಗುವ [[:en:Ore genesis|ಅದಿರು ಉತ್ಪತ್ತಿ]] ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಲೂ ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ [[ಅದಿರು|ಅದಿರಿನ]] ಶೇಖರಣೆಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web | author=Staff | date=November 24, 2006 | url=http://www.utexas.edu/tmm/npl/mineralogy/Mineral_Genesis/ | title=Mineral Genesis: How do minerals form? | publisher=Non-vertebrate Paleontology Laboratory, Texas Memorial Museum | accessdate=2007-04-01 }}</ref> ಈ ಶೇಖರಣೆಗಳು ಹಲವು [[ಲೋಹ]] ಮತ್ತಿತರ ಉಪಯುಕ್ತ [[ಮೂಲಧಾತು|ಮೂಲವಸ್ತು]]ಗಳ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿತ ಆಗರಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಜೈವಗೋಳವು ಮಾನವರಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವ ಹಲವು ಜೈವಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಹಾರ]], [[ಮರ]], [[ಔಷಧ|ಔಷಧಿ]]ಗಳು, ಆಮ್ಲಜನಕ, ಹಲವು ಜೈವಿಕ ತ್ಯಾಜ್ಯವಸ್ತುಗಳ ಮರುಬಳಕೆ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಿಹಿನೀರು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ನೆಲದಿಂದ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದು ಕರಗಿದ ಪೋಷಕಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | last = Rona | first = Peter A. | title=Resources of the Sea Floor | journal=Science | year=2003 | volume=299 | issue=5607 | pages=673–674 | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/299/5607/673?ijkey=AHVbRrqUsmdHY&keytype=ref&siteid=sci | accessdate=2007-02-04 }}</ref> ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಮಾನವರಿಂದ ನೆಲದ ಬಳಕೆ ಸುಮಾರು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿತ್ತು: {| class="wikitable" !ನೆಲದ ಬಳಕೆ !ಶೇಕಡಾ |- | ''ವ್ಯವಸಾಯಯೋಗ್ಯ ನೆಲ:'' ||style="text-align: right;"| ೧೩.೧೩%<ref name="cia" /> |- | ''ಶಾಶ್ವತ ಬೆಳೆಗಳು:'' ||style="text-align: right;"| ೪.೭೧%<ref name="cia" /> |- | ''ಶಾಶ್ವತ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು:'' ||style="text-align: right;"| ೨೬% |- | ''ಕಾಡುಗಳು:'' ||style="text-align: right;"| ೩೨% |- | ''ನಾಗರಿಕ ವಲಯಗಳು:'' ||style="text-align: right;"| ೧.೫% |- | ''ಇತರೆ:'' ||style="text-align: right;"| ೩೦% |} ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ನೀರಾವರಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದ ನೆಲದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ೨,೪೮೧,೨೫೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.^೨.<ref name="cia" /> === ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಮತ್ತು ಪಾರಿಸರಿಕ ಹಾನಿಗಳು === *ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹಲವು ವಿಸ್ತಾರ ವಲಯಗಳು ಸುಮಾರು ನಿರಂತರವಾಗಿ [[ಚಂಡಮಾರುತ]], ತುಫಾನುಗಳಂಥ ವಿಪರೀತ ಹವೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಹಲವೆಡೆಗಳು ಭೂಕಂಪನ, ಭೂಪಾತ, [[ಸುನಾಮಿ]], [[ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ]], [[ಪ್ರಳಯ]], ಬರಗಾಲ, ಮತ್ತಿತರ ವಿಪತ್ತು ಮತ್ತು ನಾಶಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತವೆ. *ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮಾನವರಿಂದುಂಟಾದ ಜಲ ಮತ್ತು ವಾಯು [[ಮಾಲಿನ್ಯ]], [[ಆಮ್ಲ ಮಳೆ]] ಮತ್ತು ವಿಷಕಾರಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತಿನ ನಾಶ (ಅತಿಯಾದ-ಮೇಯುವಿಕೆ, ಅರಣ್ಯನಾಶ, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ನಾಶ, [[ಜಾತಿ (ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ)|ಪ್ರಭೇದ]]ಗಳ ನಾಶ, [[ಸವಕಳಿ]]) ಮುಂತಾದ ನಾಶಕಾರಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಂದ ಇಂಗಾಲದ-ಡೈ-ಆಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ವಾಯುಗುಣದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಇದರಿಂದ, ಹಿಮನದಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್]] ಹಿಮದ ಕರಗುವಿಕೆ, ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಪರೀತ ತಾಪಮಾನಗಳು, ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ಭೂಮಿಯಾದ್ಯಂತ ಸರಾಸರಿ ಸಾಗರ ಮಟ್ಟದ ಏರಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref>{{cite web | author=Staff | date = [[February 2]], [[2007]] | url = https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=21429&Cr=climate&Cr1=change | title = Evidence is now ‘unequivocal’ that humans are causing global warming – UN report | publisher = United Nations | accessdate = 2007-03-07 }}</ref> === ಮಾನವ ಭೂವಿವರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:Earth's City Lights by DMSP, 1994-1995 (large).jpg|upright=2|thumbnail|ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ. ಇದನ್ನು ಪವನ ವಿಜ್ಞಾನ/ಉಪಗ್ರಹ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯ ರಾತ್ರಿಚಿತ್ರದ ಛದ್ಮನದ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಾರೋಪಿಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವಾಗಿರದೆ, ಇದರಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಭಾಗಗಳು ನೇರ ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ ಕಾಣುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿವೆ.]] ಭೂಮಿಯು ಸುಮಾರು ೬,೬೦೦,೦೦೦,೦೦೦ ಮಾನವ ವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>Currently it is closer to 6.6&nbsp;billion than 6.5&nbsp;billion. It will reach 6.6&nbsp;billion in June 2007.</ref><ref name="LiveScience">{{cite news | first= Leonard | last= David | url= http://www.livescience.com/othernews/060224_world_population.html | title= Planet's Population Hit 6.5 Billion Saturday | work= Live Science | date= [[2006-02-24]] | accessdate= 2006-04-02 | archive-date= 2006-03-19 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060319133418/http://www.livescience.com/othernews/060224_world_population.html | url-status= dead }}</ref> ಮುನ್ನಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಭೂಮಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ೭೦೦ ಕೋಟಿ ಮತ್ತು ೨೦೫೦ ೯೨೦ ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಆಗಲಿದೆ.<ref>{{cite web | author=Staff | url = https://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/wpp2006.htm | title = World Population Prospects: The 2006 Revision | publisher = United Nations | accessdate = 2007-03-07 }}</ref>. ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಿಂಹಪಾಲು [[:en:developing nations|ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ದೇಶ]]ಗಳಿಂದ ಬರಲಿದೆ. ಮಾನವ [[:en:population density|ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ]]ಯು ಭೂಮಿಯ ವಿವಿಧೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಹುತೇಕ ಜನರು [[ಏಷ್ಯಾ]] ಖಂಡದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ೨೦೨೦ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು ೬೦% ಜನರು [[:en:Urban area|ನಾಗರಿಕ]] ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿರುತ್ತಾರೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | author = Staff | year = 2007 | url = http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx | title = Human Population: Fundamentals of Growth: Growth | publisher = Population Reference Bureau | accessdate = 2007-03-31 | archive-date = 2013-02-10 | archive-url = https://www.webcitation.org/6EKxj3SWs?url=http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx | url-status = dead }}</ref> ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನ ಕೇವಲ ಎಂಟನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಮಾನವ ವಾಸಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ — ಮೇಲ್ಮೈನ ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ [[ಸಾಗರ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ನೆಲ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಅರ್ಧ ಭಾಗವು [[ಮರುಭೂಮಿ]] (೧೪%)<ref>{{cite journal | author=Peel, M. C.; Finlayson, B. L.; McMahon, T. A. | title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification | journal=Hydrology and Earth System Sciences Discussions | year=2007 | volume=4 | pages=439–473 | url=http://overview.sref.org/1812-2116/hessd/2007-4-439 | accessdate=2007-03-31 | archive-date=2008-01-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080125061921/http://overview.sref.org/1812-2116/hessd/2007-4-439 | url-status=dead }}</ref> ಎತ್ತರ [[ಪರ್ವತ]]ಗಳು (೨೭%),<ref>{{cite web | author = Staff | url = http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml | title = Themes & Issues | publisher = Secretariat of the Convention on Biological Diversity | accessdate = 2007-03-29 | archive-date = 2007-04-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml | url-status = dead }}</ref> ಅಥವಾ ಇತರ ವಾಸಿಸಲಯೋಗ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸೇರಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅತಿ ಉತ್ತರದ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯೆಂದರೆ [[:en:Nunavut|ನುನಾವುಟ್]], [[ಕೆನಡಾ]]ದಲ್ಲಿನ [[:en:Ellesmere Island|ಎಲ್ಲೆಸ್‌ಮಿಯರ್ ದ್ವೀಪ]]ದ ಮೇಲಿನ [[:en:Alert, Nunavut|ಅಲರ್ಟ್]] .<ref>{{cite web | author = Staff | date = 2006-08-15 | url = http://www.img.forces.gc.ca/org/cfiog/alert_e.asp | title = Canadian Forces Station (CFS) Alert | publisher = Information Management Group | accessdate = 2007-03-31 | archive-date = 2007-06-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070609135729/http://www.img.forces.gc.ca/org/cfiog/alert_e.asp | url-status = dead }}</ref> (೮೨°೨೮′ಉ) ಅತಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯು [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ]]ದ ಅಮುಂಡ್ಸೆನ್-ಸ್ಕಾಟ್ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ ಧಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. (೯೦°ದ) *[[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ]]ದಲ್ಲಿನ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಭೂಮಿಯ ಎಲ್ಲಾ ನೆಲ ಮೇಲ್ಮೈನ ಮೇಲೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಿವೆ. ೨೦೦೭ರ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ೧೯೨ [[:en:United Nations member states|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ [[ಸಾರ್ವಭೌಮ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|೨೦೧ ಸಾರ್ವಭೌಮ ದೇಶ]]ಗಳಿವೆ. ಇವಲ್ಲದೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ೫೯ [[:en:Dependent territory|ಅವಲಂಬಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ಗಳು, ಹಲವು [[:en:List of autonomous areas by country|ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಲಯ]]ಗಳು, [[:en:List of territorial disputes|ವಿವಾದಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]], ಮತ್ತು ಇತರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಇವೆ.ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು [[:en:world domination|ವಿಶ್ವಾಧಿಪತ್ಯ]] ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರೂ, ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಇಡೀ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿಯಿದ್ದಂಥ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರವು ಇದುವರೆಗೆ ಇದ್ದಿಲ್ಲ. *ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ [[:en:international organization|ಅಂತರಾಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಾದ [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ]]ವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸರ್ಕಾರವಲ್ಲ. ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು, ಹಾಗೂ, ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಮ್ಮತವಿದ್ದಾಗ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷಣೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು<ref>{{cite web | author=Staff | url = https://www.un.org/law/ | title = International Law | publisher = United Nations | accessdate = 2007-03-27 }}</ref> - ಇವುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದಾದರೂ, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಯಭಾರಕ್ಕೆ ಚರ್ಚಾ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. *ಒಟ್ಟಾರೆ, ೨೦೦೪ನೇ ಇಸವಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಮಾನವರು ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಹೊರಗೆ ಪಯಣಿಸಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ [[:en:Apollo program|ಹನ್ನೆರಡು]] ಜನರು [[ಚಂದ್ರ]]ನ ಮೇಲೆ ನಡೆದಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿರುವ ಮಾನವರೆಂದರೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂತರಿಕ್ಷ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿರುವವರು. ನಿಲ್ದಾಣದ ಮೂರು ಜನರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೂಮ್ಮೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಭವಿಷ್ಯ == [[ಚಿತ್ರ:Sun Life.png|thumbnail|right|ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಗಾತ್ರದ ಹೆಚ್ಚಳ]] ಭೂಮಿಯ ಭವಿಷ್ಯವು [[ಸೂರ್ಯ]]ನ ಭವಿಷ್ಯದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೀಲಿಯಂ ಬೂದಿಯ ನಿರಂತರ ಶೇಖರಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, [[:en:Solar luminosity|ಸೂರ್ಯನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಾಂತೀಯತೆ]]ಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೧೧೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂತೀಯತೆಯು ೧೦%ನಷ್ಟು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೩೫೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೪೦% ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.<ref name="sun_future">{{cite journal | author=Sackmann, I.-J.; Boothroyd, A. I.; Kraemer, K. E. | title=Our Sun. III. Present and Future | journal=Astrophysical Journal | year=1993 | volume=418 | pages=457-468 | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1993ApJ...418..457S | accessdate=2007-03-31 }}</ref> ಹೆಚ್ಚಾದ ಈ ವಿಕಿರಣದಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಸಾಗರಗಳ ನಾಶವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಘೋರ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆಂದು ಹವಾಮಾನ ಮಾದರಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | last = Kasting | first = J.F. | title=Runaway and Moist Greenhouse Atmospheres and the Evolution of Earth and Venus | journal=Icarus | year=1988 | volume=74 | pages=472-494 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1988Icar...74..472K | accessdate=2007-03-31 }}</ref> ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ, ಅಜೈವಿಕ [[:en:Carbon cycle|CO₂ ಆವರ್ತ]]ದ ವೇಗವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ, ಇನ್ನು ೯೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]]ನ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಗಿಡ-ಮರಗಳಿಗೆ ಮಾರಕವಾಗುವಷ್ಟು ([[:en:C4 carbon fixation|C4 ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]]ಗೆ ಲಕ್ಷದಲ್ಲಿ ೧ ಭಾಗದಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ) ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಸೂರ್ಯನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, [[ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ|ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ಬಹುತೇಕ ವಾಯುಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳು ನಶಿಸಿಹೋಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite journal | author=Guillemot, H.; Greffoz, V. | title=Ce que sera la fin du monde | journal=Science et Vie | date=Mars 2002 | volume=N° 1014 | language=French }}</ref> ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕಡಿಮೆಯಾದ ತಾಪಮಾನವು ಈಗಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೀರನ್ನು ತನ್ನ ಮೂಲಕ ಜಿನುಗಲು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಇನ್ನು ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಭಾವವಿಲ್ಲ್ದಿದ್ದರೂ ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಂಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news | first=Damian | last=Carrington | title=Date set for desert Earth | publisher=BBC News | date=February 21, 2000 | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm | accessdate=2007-03-31 }}</ref> ಇನ್ನು ೫೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜೀವನ ಚಕ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಸೂರ್ಯವು ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯವಾಗಿ ಉಬ್ಬುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕಕ್ಷೆಗಿರುವ ದೂರದ (೧ [[ಖಗೋಳ ಮಾನ]]) ೯೯%ರಷ್ಟು ದೂರದ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯವು ಹಿಗ್ಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮಾದರಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸೂರ್ಯನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಯ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯು ಸುಮಾರು ೧.೭ [[ಖಗೋಳ ಮಾನ|ಖ.ಮಾ]]ಗಳ ದೂರಕ್ಕೆ ಸರಿಯಬಹುದು. ಹೀಗೆ, ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲದಿಂದ ಆವೃತವಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಸೂರ್ಯನ ಸಾಮೀಪ್ಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳೂ ನಶಿಸಿಹೋಗುತ್ತವೆ.<ref name="sun_future" /> <br /> ==ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದ ನಾಸಾ== *23 Feb, 2017; *ಅಮೆರಿಕದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ನಾಸಾ [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದಾಚೆ ಇನ್ನೊಂದು [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದೆ. ಈ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಂತೆ ಇರುವ 7 [[ಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದು, ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಎಷ್ಟಿವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. *ನಮ್ಮ [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದಂತೆಯೇ ಇರುವ ಈ ಹೊಸ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕುಬ್ಜ ನಕ್ಷತ್ರದ ಸುತ್ತುವ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗ್ರಹಗಳು ವಾಸಯೋಗ್ಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳ ಪೈಕಿ ಮೂರು ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ವಾಸಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಾತಾವರಣವಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸೆಲೆ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. *ಸೂರ್ಯನಿಗಿಂತ 200 ಪಟ್ಟು ಕಾಂತಿಹೀನವಾಗಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರವೊಂದರ ಸುತ್ತಲೂ ಈ ಗ್ರಹಗಳು ತಿರುಗುತ್ತಿವೆ. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 40 ಜೋತಿರ್‍‍ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವ ಸೌರಮಂಡಲವನ್ನು ಹೋಲುವ ಈ ಸೌರಮಂಡಲದ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾದ ಕುಬ್ಜ ನಕ್ಷತ್ರಕ್ಕೆ ತ್ರಪ್ಪಿಸ್ಟ್ (Trappist-1) ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. 1 ನಕ್ಷತ್ರದ ಸುತ್ತಲೂ ಭೂಮಿಯಂತೆ ಇರುವ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳು ಸುತ್ತುತ್ತಿವೆ. Trappist-1 ನಮ್ಮ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಬುಧಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಯಷ್ಟು ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಹಗಳು ಸ್ಥಿತಿಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ b,c,d,e,f,g,h ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾದ ನಕ್ಷತ್ರಕ್ಕೆ A ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/02/23/473749.html ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದ ನಾಸಾ]</ref> == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ == *[https://www.prajavani.net/stories/stateregional/planet-was-first-discovered-551027.html ಮಂಜು, ಕಬ್ಬಿಣ, ಸಂಯುಕ್ತ ಲೋಹದ ಅಂಶಗಳಿದಂ ಕೂಡಿದ ಗ್ರಹ;ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗ್ರಹ ಪತ್ತೆ;22 ಜೂನ್ 2018] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] [[new:बँग्वारा]] b4p4xztu5khkuib5jwddkhx0zghvbmc 1373278 1373277 2026-05-13T04:48:13Z Kwamikagami 17055 /* ಭವಿಷ್ಯ */ 1373278 wikitext text/x-wiki {{ಗ್ರಹ Infobox/ಭೂಮಿ}} == ಇತಿವೃತ್ತ == ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಭೂಮಿಯು [[:en:Age of the Earth|೪೬೦ಕೋಟಿ ವರ್ಷ]]ಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಪು ಗೊಂಡಿತು.<ref>G.B. Dalrymple, 1991, "The Age of the Earth", ''Stanford University Press'', California, ISBN 0-8047-1569-6.</ref> ಭೂಮಿಯ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ವಾದ [[ಚಂದ್ರ]] ಅದರ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ನಂತರ, ಸುಮಾರು ೪೫೩ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. == ಖಗೋಳದ ದೂರ ಮಾನ == *[[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ '''ಸರಾಸರಿ ದೂರ-149,597,887.5 ಕಿ.ಮೀ. (1.000 000 112 4 ಖಗೋಳ ಮಾನ''')ಇದನ್ನು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರವ್ಯೂಹ]]ದ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದೂರವನ್ನು 1 ಖಗೊಲ ಮೂಲಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವರು.ಅದನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸಲು 15,00,00,000=15 ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ.ರನ್ನು 1 ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಗೋಲ ಮೂಲಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವರು. 150000000&nbsp;km = 1AU = 1 [[:en: Astronomical unit|Astronomical Unit]]. == ಪರಿಚಯ == [[File:EarthRender.png|thumb|EarthRender]] *ಭೂಮಿಯ [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪು]] ಹಲವು [[:en:tectontex|ಫಲಕ]]ಗಳಾಗಿ ಒಡೆದಿದೆ. ಈ ಭೂಫಲಕಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಅತ್ತಿಂದಿತ್ತ ಅಸ್ತೆನೋ ಗೋಳದ ಮೇಲೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗವು ಇನ್ನೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಮೇಲಿನ ಪದರ ಚಿಪ್ಪು. ಇದು ಸಿಲಿಕ -ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂನಿಂದಾದ ಹೊರಪದರ,, ಸಿಲಿಕ-ಮೆಗ್ನೇಸಿಯಂನಿಂದಾದ ಕೆಳಪದರದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಖಂಡದ ಕೆಳಗೆ ಚಿಪ್ಪು ಹೆಚ್ಚು ಮಂದವಿದೆ. * ಆದರೆ ಸಾಗರದಡಿಯಲ್ಲಿ ತೆಳುವಾಗಿದೆ. [[:en:Mantle (geology)|ಕವಚ]]ವು ಅರೆಘನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ.ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಲೋಹಗಳ ಭಂಡಾರವಿದು. ಭೂಗರ್ಭವು ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ನಿಕ್ಕಲ್ ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ [[:en:magnetic field|ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ನೆಲೆ ಇದು.]] ಜೀವಸಂಕುಲಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದ ಭೂಮಿಯ [[:en:Earth's atmosphere|ವಾಯುಮಂಡಲದ]] ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿವೆ. * ಈ ಜೀವ ಸಂಕುಲಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪರಿಸರ ಅಸಮತೋಲನವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ. ಮೇಲ್ಮೈನ ಸುಮಾರು ೭೧% ಭಾಗವು ಉಪ್ಪು ನೀರಿನ [[ಸಾಗರ]]ಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ; ಉಳಿದ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಭೂಖಂಡಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವೀಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನ ಅಂತರಿಕ್ಷದ ನಡುವೆ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿನಿಮಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಜರಗುತ್ತವೆ. *ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡದೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದಾದ ಚಂದ್ರನ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ [[:en:tide|ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ]]ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿವೆ. ಭೂ ಇತಿಹಾಸದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಧೂಮಕೇತು]] ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಸಾಗರಗಳು ಉದ್ಭವವಾದವು ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತ. * ನಂತರದ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳ ತಾಡನೆಯಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈ ಸಾಕಷ್ಬು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟುಮಾಡಿರಬಹುದು. ಓರೆಗೊಂಡ ಭೂ ಕಕ್ಷೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ [:en:Milankovitch cycle ಭೂ ಮೇಲ್ಮೈನ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹಿಮದಲ್ಲಿ ಹೊದಿಸಿದ [[ಹಿಮಯುಗ]]ಗಳಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. == ಇತಿಹಾಸ == *ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಗ್ರಹದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮರುರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು ೪೬೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಗ್ರಹಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಭೂಮಿಯು [[:en:solar nebula|solar nebula]] ನೀಹಾರಿಕೆಯಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಯಿತು. ಭೂಮಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತದ ಅರ್ಧ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಗ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನೀರು ಮತ್ತು ನೀರಾವಿಗಳು ಶೇಖರವಾಗತೊಡಗಿದವು. *ನೀರಿನ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಘನರೂಪಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿತು. ಇದರ ಸ್ವಲ್ಪ ನಂತರವೇ ಚಂದ್ರ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ [[:en:Theia (planet)|ಥೀಯ]] ಎಂಬ ಕಾಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಾಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಮೈದಳೆದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಅನಿಲಗಳು ಮತ್ತು [[:en:Volcano|ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ]]ಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಆದಿಮ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು; *[[ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳಿಂದ ಬಂದ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರೀಕರಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದ [[:en:water vapor|ನೀರಾವಿ]]ಗಳಿಂದ, [[:en:Origin of the world's oceans|ಮೊದಲ ಸಾಗರಗಳು]] ರೂಪುಗೊಂಡವು.<ref>A. Morbidelli ''et al'', 2000, "[http://adsabs.harvard.edu/abs/2000M&PS...35.1309M Source Regions and Time Scales for the Delivery of Water to Earth]", ''Meteoritics & Planetary Science'', vol. 35, no. 6, pp. 130920.</ref> ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ರಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಜರುಗಿ ಜೀವಾಧಾರವಾದ ಕಾರ್ಬನ್ ಮೈದಳೆಯಿತು. ಮುಂದೆ ಇದೇ ಜೀವಕೋಶಕ್ಕೆ ಎಡೆಗೊಟ್ಟು ೫೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಜೀವಿಯು ಉಗಮವಾಯಿತು. *ಭೂವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಲವನ್ನು ಆದಿಜೀವಿಕಲ್ಪ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>W. Ford Doolitte, "Uprooting the Tree of Life", ''Scientific American'', Feb. 2000.</ref> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಸಸ್ಯವಾದ ಪಾಚಿ ಮೈದಳೆಯಿತು. [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]]ಯಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯ ನೇರ ಶೇಖರಣೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು; ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ವು ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಶೇಖರವಾಗಿ [[:en:ozone layer|ಓಜೋನ್ ಪದರ]]ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. *ದೊಡ್ಡ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕೋಶಗಳ ಸಂಘಟನೆಯು [[:en:eukaryotes|ಯೂಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ [[:en:endosymbiotic theory|ಸಂಕೀರ್ಣ ಕೋಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ]]ಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಗುಂಪಾಗಿದ್ದ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೈಪುಣ್ಯತೆ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನಿಜವಾದ ಬಹುಕೋಶ ಜೀವಿಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು. *ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಓಜೋನ್ ಪದರವು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವಿಕಾಸವಾಗತೊಡಗಿದವು. ಭೂಚಿಪ್ಪು ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ವಾಯುಗೋಳ ಸ್ಥರೀಕರಣಗೊಳ್ಳಲು ಸುಮಾರು ನೂರು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳು ಸಂದಿವೆ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಅಂದಾಜು. ಕೋಟ್ಯಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ನಿರಂತರ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಭೂಖಂಡಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಮತ್ತೆ ಛಿದ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಬಂದಿವೆ. ===ಭೂಖಂಡಗಳ ಚಲನೆ=== *ಸದಾ ಚಲನಶೀಲವಾದ ಈ ಭೂಫಲಕಗಳು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡವೆಂದರೆ ಇವು ಖಂಡಗಳನ್ನೇ ಹೊತ್ತು ಸರಿದಾಡಬಲ್ಲವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯವನ್ನು ಇಂಡೋ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫಲಕ ಹೊತ್ತು ಸರಿದಾಡುತ್ತಿದೆ. ಸುಮಾರು ೨೨೫ ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಭಾರತ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ, ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ ಒಂದುಗೂಡಿದ್ದವು. ಅದನ್ನೇ ಗೊಂಡ್ವಾನ ಮಹಾಖಂಡವೆಂದು ಈಗ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. *ಹಾಗೆಯೇ ಯೂರೋಪು, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ, ಏಷ್ಯದ ಬಹುಭಾಗ ಒಂದುಗೂಡಿದ್ದವು. ಅದಕ್ಕೆ ಲಾರೇಷ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನೀಡಿದರು. '''ಖಂಡಗಳು ಸರಿದು ೬.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿ ತಲಪಿವೆ ಎಂಬುದು ಖಂಡಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವವರವಾದ.ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಖ್ಯಾತ ಪವನವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಭೂಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ವೆಗೆನರ್ (೧೮೮೦-೧೯೩೦)ಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ.''' *ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧಾನಂತರ ಸಾಗರ ವಿಜ್ಞಾನ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಖಂಡಗಳ ಅಲೆತದ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಸಾಗರ ತಳದಲ್ಲಿ ಪುರಾವೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾದವು. ಈಗಿನ ತಿಳಿವಿನ ಪ್ರಕಾರ ಕೇವಲ ಅದು ಖಂಡಗಳ ಸರಿತವಲ್ಲ ಬದಲು ಖಂಡಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತ ಶಿಲಾಫಲಕಗಳ ಸರಿತ.ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದನ್ವಯ ಸಾಗರ ತಳದ ಸ್ವರೂಪ, ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳ ಹಂಚಿಕೆ, ಭೂಕಂಪನಗಳ ತೀವ್ರತೆ, ಪರ್ವತಗಳ ಉಗಮ ಮುಂತಾದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಬಹುದು.<ref>J.B. Murphy, R.D. Nance, "ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಫಲಕ ಸಂರಚನೆ ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. [http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm How do supercontinents assemble?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713194319/http://scienceweek.com/2004/sa040730-5.htm |date=2007-07-13 }}", ''American Scientist'', vol. 92, pp. 32433.</ref> *ಸುಮಾರು ೭೫-೫೮ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ತೀವ್ರವಾದ [[:en:Glacier|ಹಿಮನದಿ]]ಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಬಹುತೇಕ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹಿಮದ ಪದರದಲ್ಲಿ ಹೊದೆಸಿದ್ದವು ಎಂದು ೧೯೬೦ ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಶಂಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಾದವನ್ನು "[[:en:Snowball Earth|ಹಿಮದ ಉಂಡೆ ಭೂಮಿ]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಬಹುಕೋಶ ಜೀವಿಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿ ವಂಶಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದ [[:en:Cambrian explosion|ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಸ್ಫೋಟ]]ದ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಮುನ್ನ ಈ ಹಿಮ ಯುಗವು ಘಟಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಸಕ್ತಿ ಇದೆ.<ref>J.L. Kirschvink, 1992, "Late Proterozoic Low-Latitude Global Glaciation: The Snowball Earth", ''The Proterozoic Biosphere'', pp 5152.</ref> *ಸುಮಾರು ೫೩.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಡೆದ [[:en:Cambrian explosion|ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಸ್ಫೋಟ]]ದ ನಂತರ ಇದುವರೆಗೆ ಐದು [[:en:Extinction event|ದೊಡ್ಡ ಅವನತಿ]]ಗಳು ಅಂದರೆ ಜೀವಿಗಳ ಉತ್ಪಾಟನೆ ನಡೆದಿವೆ.<ref>D. Raup & J. Sepkoski, 1982, "Mass extinctions in the marine fossil record", ''Science'', vol. 215, pp. 150103.</ref> ಸುಮಾರು ೬.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆದ ಕೊನೆಯ ಅವನತಿಯು ಬಹುಶಃ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉಲ್ಕೆಯು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಯಿತು. *ಈ ಅವನತಿಯಿಂದ (ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲದ) ಡೈನೊಸಾರ್ಗಳು ಮತ್ತಿತರ ದೊಡ್ಡ ಸರೀಸೃಪಗಳು ನಾಶವಾದರೂ, ಸ್ತನಿಗಳಂಥ ಚಿಕ್ಕ ಪುಟ್ಟ ಜೀವಿಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡವು. ಕಳೆದ ೬.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತನಿಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿ ವಿಕಾಸವಾಗಿವೆ. ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರೈಮೇಟ್ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ವಾನರ ಮುಂದೆ ವಿಕಾಸವಾಗಿ ಎರಡು ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳಲು ಕಲಿತದ್ದೇ ಆದಿಮಾನವನ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಎಡೆಕೊಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಮಾನವವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿರುವ ತಜ್ಞರು ನಿರ್ವಿವಾದವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. *ಇದರ ಹಿಂದೆಯೇ ಉಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಮಿದುಳು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ವಾನರರೂಪಿ ಮಾನವ ಮತಿವಂತನಾಗಿ ಹೋಮೋಸೇಫಿಯನ್ ಆದದ್ದು ಭೂಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೋಚಕ ಅಧ್ಯಾಯ. ಬೇಸಾಯ ಮತ್ತು ನಂತರದ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ, ಇಂದು ಮಾನವ ಸಮುದಾಯ ವು ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿದೆ. == ರಚನೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ == === ಆಕಾರ === *ಭೂಮಿಯ ಆಕಾರವು [[:en:oblate|ಸರಿಸುಮಾರು ಹ್ರಸ್ವಾಕ್ಷ]] [[:en:spheroid|ಗೋಳಕಲ್ಪ]]ಎನ್ನಬಹುದು.. ಅಂದರೆ ಗೋಳಕಲ್ಪವು ಅದರ ಅಕ್ಷದ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಧ್ರುವದಿಂದ ಧ್ರುವಕ್ಕೆ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಅದು ಉಬ್ಬಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಗಿರಕಿಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಉಬ್ಬು ಮೈದಳೆದಿದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಇದರ ವ್ಯಾಸ ಧ್ರುವದಿಂದ ಧ್ರುವಕ್ಕೆ ಇರುವ ವ್ಯಾಸಕ್ಕಿಂತ 43 ಕಿ.ಮೀ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. *ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಭೂ ರಾಶಿ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದುವೆಂದರೆ ಈಕ್ವೇಡಾರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಚಿಂಬೊರಾಜೋ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ಶೃಂಗ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಚಲತೆಗಳೆಂದರೆ [[ಎವರೆಸ್ಟ್ ಶಿಖರ|ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್]] (ಸ್ಥಳೀಯ [[:en:sea level|ಸಾಗರ ಮಟ್ಟ]]ಕ್ಕಿಂತ ೮,೮೫೦ ಮೀ. ಮೇಲೆ) ಮತ್ತು ಮೇರಿಯಾನ ಕಂದಕ (ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಗರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ೧೦,೯೨೪ ಮೀ. ಕೆಳಗೆ). ಆದ್ದರಿಂದ, ಒಂದು ಪರಿಪೂರ್ಣ [[:en:ellipsoid|ದೀರ್ಘವೃತ್ತಜ]]ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಭೂಮಿಯು ಸುಮಾರು ೦.೧೭% [[:en:tolerance (engineering)ಆಕಾರ ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, [[:en:billiard|ಬಿಲಿಯರ್ಡ್]] ಚೆಂಡುಗಳು ೦.೨೨%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆಕಾರ ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. === ರಸಾಯನಿಕ ರಚನೆ === {| class="wikitable" style="float: right; clear: right; margin-left: 2em;" |+ ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳು - ಎಫ್. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ನ ಕೋಷ್ಟಕ !ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತು !ಸೂತ್ರ !ಸಂಯೋಜನೆ |- |[[ಸಿಲಿಕಾ]] |style="text-align: center;"|SiO₂ |style="text-align: right;"|೫೯.೭೧% |- |[[ಅಲ್ಯುಮಿನ]] |style="text-align: center;"|Al₂O₃ |style="text-align: right;"|೧೫.೪೧% |- |[[ಸುಣ್ಣ]] |style="text-align: center;"|CaO |style="text-align: right;"|೪.೯೦% |- |[[ಮೆಗ್ನೀಷಿಯ]] |style="text-align: center;"|MgO |style="text-align: right;"|೪.೩೬% |- |[[ಸೋಡಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|Na₂O |style="text-align: right;"|೩.೫೫% |- |[[:en:iron(II) oxide|ಕಬ್ಬಿಣದ(೨) ಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|FeO |style="text-align: right;"|೩.೫೨% |- |[[ಪೊಟಾಷಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|K₂O |style="text-align: right;"|೨.೮೦% |- |[[:en:iron(III) oxide|ಕಬ್ಬಿಣದ(೩) ಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|Fe₂O₃ |style="text-align: right;"|೨.೬೩% |- |[[ನೀರು]] |style="text-align: center;"|H₂O |style="text-align: right;"|೧.೫೨% |- |[[ಟೈಟಾನಿಯಂ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|TiO₂ |style="text-align: right;"|೦.೬೦% |- |[[ರಂಜಕದ ಪೆಂಟಾಕ್ಸೈಡ್]] |style="text-align: center;"|P₂O₅ |style="text-align: right;"|೦.೨೨% |- !colspan="2"|ಒಟ್ಟು !style="text-align: right;"|೯೯.೨೨% |} ಭೂಮಿಯ [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ]]ಯು ಸುಮಾರು ೫.೯೮ × ೧೦^೨೪ ಕಿ.ಗ್ರಾಮ್.ಗಳಷ್ಟಿದೆ. ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಇದು [[ಕಬ್ಬಿಣ]] (೩೫.೦%), [[ಆಮ್ಲಜನಕ]] (೨೮.೦%), [[ಸಿಲಿಕಾನ್]] (೧೭.೦%), ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ (೧೫.೭%), [[ನಿಕಲ್]] (೧.೫%), [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ]] (೧.೪%) ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್|ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಮ್]] (೧.೪%) ಮೂಲವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ<ref>http://earthref.org/cgi-bin/er.cgi?s=erda.cgi?n=547</ref>. [[:en:Earth's crust|ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನ]] ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಲಾ ಭಾಗಗಳೆಲ್ಲ ಬಹುತೇಕ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳೆ; ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಅಪವಾದವಾಗಿರುವ ಕ್ಲೋರಿನ್, ಗಂಧಕ ಮತ್ತು ಫ್ಲೋರಿನ್‌ಗಳು ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ೧%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ೪೭% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಮ್ಲಜನಕವೇ ಇದೆಯೆಂದು ಎಫ್. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಕಂಡು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಆಮ್ಲಜನಕವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸಿಲಿಕಾ, ಅಲ್ಯುಮಿನ, ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳು, ಸುಣ್ಣ, ಮೆಗ್ನೀಷಿಯ, ಪೊಟಾಷ್ ಮತ್ತು ಸೋಡ, ಇವುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳು. ಸಿಲಿಕಾವು ಒಂದು ಆಮ್ಲದಂತೆ ಕೆಲಸಮಾಡಿ ಸಿಲಿಕೇಟ್ ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೊರಕುವ ಸುಮಾರೆಲ್ಲ ಖನಿಜಗಳು ಈ ರೀತಿಯವೆ. ೧೬೭೨ರಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ನು ಮಾಡಿದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಸರಾಸರಿ ಖನಿಜಾಂಶಗಳು ಈ ರೀತಿ ಇವೆ: SiO₂=೫೯.೭೧%, Al₂O₃=೧೫.೪೧%, CaO=೪.೯೦%, MgO=೪.೩೬%, Na₂O=೩.೫೫%, FeO=೩.೫೨%, K₂O=೨.೮೦%, Fe₂O₃=೨.೬೩%, H₂O=೧.೫೨%, TiO₂=೦.೬೦%, P₂O₅=೦.೨೨%. ಇವು ಒಟ್ಟಾರೆ ೯೯.೨೨% ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ (ಬಲಗಡೆಯಿರುವ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ನೋಡಿ). ಉಳಿದ ಖನಿಜಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ.<ref name=EB1911>{{1911|article=Petrology}}</ref> === ಆಂತರಿಕ ರಚನೆ === [[ಚಿತ್ರ:Jordens inre.svg|thumbnail|right|ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲದವರೆಗಿನ ಚಿತ್ರ. Partially to scale]] ಬೇರೆ [[:en:terrestrial planets|ಘನರೂಪಿ ಗ್ರಹ]]ಗಳಂತೆ, ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ರಸಾಯನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿವಿಧ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಭೂಮಿಯು [[:en:Silicate minerals|ಸಿಲಿಕೇಟ್]]ನ ಒಂದು ಘನರೂಪಿ ಹೊರ [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪನ್ನು]], ಬಹಳ ಸ್ನಿಗ್ಧವಾದ ಒಂದು [[:en:Mantle (geology)|ಕವಚ]]ವನ್ನು, ಕವಚಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಸ್ನಿಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ರವರೂಪ [[:en:outer core|ಹೊರ ಭೂಗರ್ಭ]]ವನ್ನು, ಮತ್ತು ಘನರೂಪಿ [[:en:inner core|ಒಳ ಭೂಗರ್ಭ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪದರಗಳು<ref>T. H. Jordan, "[http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=411539 Structural Geology of the Earth's Interior] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200529023842/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=411539 |date=2020-05-29 }}", ''Proceedings National Academy of Science'', 1979, Sept., 76(9): 4192–4200.</ref> ಮೇಲ್ಮೈನ ಕೆಳಗೆ ಈ ಕೆಳಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ ಆಳದಲ್ಲಿವೆ: {| class="wikitable" !colspan=2|ಆಳ !rowspan=2 valign="bottom"|ಪದರ |- !ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು !ಮೈಲಿಗಳು |- |style="text-align: center;"|೦–೬೦ |style="text-align: center;"|೦–೩೭ |[[:en:Lithosphere|ಶಿಲಾಗೋಳ]] (ಇದರ ಆಳವು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ೫ ರಿಂದ ೨೦೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.ಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ) |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|೦–೩೫ |style="text-align: center;"|೦–೨೨ |... [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪು]] (ಇದರ ಆಳವು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ೫ ರಿಂದ ೭೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.ಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ) |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|೩೫–೬೦ |style="text-align: center;"|೨೨–೩೭ |... ಕವಚದ ಹೊರಭಾಗ |- |style="text-align: center;"|೩೫–೨೮೯೦ |style="text-align: center;"|೨೨–೧೭೯೦ |[[:en:Mantle (geology)|ಕವಚ]] |- style="background: #FEFEFE;" |style="text-align: center;"|೧೦೦–೭೦೦ |style="text-align: center;"|೬೨–೪೩೫ |... [[:en:Asthenosphere|ಅಸ್ಥೆನೋಗೋಳ]] |- |style="text-align: center;"|೨೮೯೦–೫೧೦೦ |style="text-align: center;"|೧೭೯೦–೩೧೬೦ |ಭೂಗರ್ಭದ ಹೊರಭಾಗ |- |style="text-align: center;"|೫೧೦೦–೬೩೭೮ |style="text-align: center;"|೩೧೬೦–೩೯೫೪ |[[:en:Inner core|ಭೂಗರ್ಭದ ಒಳಭಾಗ]] |} ಗ್ರಹದ ಆಂತರಿಕ ಶಾಖವು ಬಹುಶಃ ಪೊಟಾಷಿಯಂ-೪೦, ಯುರೇನಿಯಂ-೨೩೮ ಮತ್ತು ಥೋರಿಯಂ-೨೩೨ [[ಸಮಸ್ಥಾನಿ]]ಗಳ ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರೂ ಧಾತುಗಳ ಅರ್ಧಾಯುಗಳು ೧೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{cite news | first=Robert | last=Sanders | title=Radioactive potassium may be major heat source in Earth's core | publisher=UC Berkeley News | date=December 10, 2003 | url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2003/12/10_heat.shtml | accessdate=2007-02-28 }}</ref> ಗ್ರಹದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ೭,೦೦೦&nbsp;K ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡವು ೩೬೦&nbsp;[[:en:GPa|GPa]] ವರೆಗೆ ಇರಬಹುದು.<ref>{{cite journal | author=Alfè, D.; Gillan, M. J.; Vocadlo, L.; Brodholt, J; Price, G. D. | title=The ''ab initio'' simulation of the Earth's core | journal=Philosophical Transaction of the Royal Society of London | year=2002 | volume=360 | issue=1795 | pages=1227–1244 | url=http://chianti.geol.ucl.ac.uk/~dario/pubblicazioni/PTRSA2002.pdf | format=PDF | accessdate=2007-02-28 | archive-date=2009-09-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090930142841/http://chianti.geol.ucl.ac.uk/~dario/pubblicazioni/PTRSA2002.pdf | url-status=dead }}</ref> ಭೂಗರ್ಭದ ಈ ಶಾಖದ ಒಂದು ಭಾಗವು [[:en:Mantle plume|ಕವಚದ ಗರಿ]]ಗಳಿಂದ ಚಿಪ್ಪಿನೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಈ ಗರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ತಾಪಮಾನ ಹೊಂದಿರುವ ಶಿಲಾದ್ರವದ ಸಂವಾಹಕ ಪ್ರವಾಹಗಳು. ಈ ಗರಿಗಳು [[:en:Hotspot (geology)|ಶಾಖಕಲೆ]] ಮತ್ತು [[:en:flood basalt|ಪ್ರವಾಹ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆ]]ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲವು.<ref>{{cite journal | author=Richards, M. A.; Duncan, R. A.; Courtillot, V. E. | title=Flood Basalts and Hot-Spot Tracks: Plume Heads and Tails | journal=Science | year=1989 | volume=246 | issue=4926 | pages=103–107 | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/246/4926/103 | accessdate=2007-04-21 }}</ref>[[ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಭೂಮಿ|ಭೂಗರ್ಭ]] === ಭೂಫಲಕಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Plate_tectonics_map.gif|thumbnail|Center|upright=2|ಭೂಮಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಭೂಫಲಕಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ನಕ್ಷೆ.]] ಬಹುತೇಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ '''ಫಲಕ ರಚನಾ ಶಾಸ್ತ್ರ'''ದ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂಮಿಯ ಹೊರಭಾಗವು ಎರಡು ಪದರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ: [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪು]] ಮತ್ತು [[:en:Earth's mantle|ಕವಚ]]ದ ಘನೀಕೃತ ಮೇಲ್ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ [[:en:lithosphere|ಶಿಲಾಗೋಳ]]. ಶಿಲಾಗೋಳದ ಕೆಳಗಿರುವ [[:en:asthenosphere|ಅಸ್ಥೆನೋಗೋಳ]]ದಲ್ಲಿ ಕವಚದ ಸ್ನಿಗ್ಧ ಒಳಭಾಗವು ಸೇರಿದೆ. ಕವಚವು ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ನಿಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ದ್ರವದಂತೆ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತದೆ.<!--Confusion between the inner part of the mantle, and the mantle, with respect to viscosity.--> ಅಸ್ಥೆನೋಗೋಳದ ಮೇಲೆ ''ತೇಲುವ'' ಶಿಲಾಗೋಳವು ಹಲವು [[:en:tectonic plate|ಭೂಫಲಕ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಈ ಫಲಕಗಳ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಗೆಗಳು ಇವೆ: [[:en:Convergent boundary|ಅಭಿಸಾರೀ]], [[:en:Divergent boundary|ಅಪಸಾರೀ]], ಮತ್ತು [[:en:Transform fault|ಪರಿವರ್ತೀಯ]]. ಭೂಕಂಪನಗಳು, [[:en:volcano|ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ]]ಗಳು, [[ಪರ್ವತ]]ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಮತ್ತು [[:en:oceanic trench|ಸಾಗರ ಕಂದಕ]]ಗಳು ಭೂಫಲಕಗಳ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಮುಖ್ಯ ಭೂಫಲಕಗಳು: {| class="wikitable" !ಭೂಫಲಕ !ವಿಸ್ತೀರ್ಣ<br /><span style="font-size: smaller;">೧೦^೬&nbsp;ಚ.ಕಿ.ಮೀ.</span> !ಆವರಿಸಿದ ಭೂಮಿ |- | [[:en:African Plate|ಆಫ್ರಿಕನ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೬೧.೩ ||style="text-align: center;"| [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] |- | [[:en:Antarctic Plate|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೬೦.೯ ||style="text-align: center;"| [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ]] |- | [[:en:Australian Plate|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೪೭.೨ ||style="text-align: center;"| [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]] |- | [[:en:Eurasian Plate|ಯುರೇಷಿಯನ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೬೭.೮ ||style="text-align: center;"| [[ಏಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪ್]] |- | [[:en:North American Plate|ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೭೫.೯ ||style="text-align: center;"| [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ]] ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ [[ಸೈಬೀರಿಯಾ]] |- | [[:en:South American Plate|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೪೩.೬ ||style="text-align: center;"| [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ]] |- | [[:en:Pacific Plate|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಭೂಫಲಕ]] ||style="text-align: center;"| ೧೦೩.೩ ||style="text-align: center;"| [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ]] |} ಸಣ್ಣವಾದರೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಭೂಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ [[:en:Indian Plate|ಭಾರತೀಯ ಭೂಫಲಕ]], [[:en:Arabian Plate|ಅರೇಬಿಯನ್ ಭೂಫಲಕ]], [[:en:Caribbean Plate|ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಭೂಫಲಕ]], [[:en:Nazca Plate|ನಕ್ಜಾ ಭೂಫಲಕ]] ಮತ್ತು [[:en:Scotia Plate|ಸ್ಕೋಶಿಯಾ ಭೂಫಲಕ]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಭೂಫಲಕವು ಸುಮಾರು ೫-೫.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[:en:Indian Plate|ಭಾರತೀಯ ಭೂಫಲಕದೊಂದಿಗೆ]] ಸಂಲಯಿಸಿತು. ಬಹುತೇಕ ಸಾಗರ ಭೂಫಲಕಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ೭೫&nbsp;ಮಿ.ಮೀ. ಚಲಿಸುವ [[:en:Cocos Plate|ಕೋಕೋಸ್ ಭೂಫಲಕ]]<ref>{{cite web | author=Meschede, M.; Udo Barckhausen, U. | date=November 20, 2000 | url = http://www-odp.tamu.edu/publications/170_SR/chap_07/chap_07.htm | title = Plate Tectonic Evolution of the Cocos-Nazca Spreading Center | work=Proceedings of the Ocean Drilling Program | publisher = Texas A&M University | accessdate = 2007-04-02 }}</ref> ಮತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೫೨-೬೯&nbsp;ಮಿ.ಮೀ. ಚಲಿಸುವ [[:en:Pacific Plate|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಭೂಫಲಕ]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವೈಪರೀತ್ಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೧&nbsp;ಮಿ.ಮೀ. ಚಲಿಸುವ [[:en:Eurasian Plate|ಯುರೇಷಿಯನ್ ಭೂಫಲಕವು]] ಅತಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಫಲಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | author = Staff | url = http://sideshow.jpl.nasa.gov/mbh/series.html | title = GPS Time Series | publisher = NASA JPL | accessdate = 2007-04-02 | archive-date = 2011-08-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/617Egjmvj?url=http://sideshow.jpl.nasa.gov/mbh/series.html | url-status = dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Elevation flat polar quartic.jpg|thumbnail|upright=2|ಭೂಮಿಯ ವಿವಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಎತ್ತರಗಳು]] === ಮೇಲ್ಮೈ === ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಿಪರೀತವಾದ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು ೭೦% ಮೇಲ್ಮೈಯು ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು, [[:en:continental shelf|ಭೂಖಂಡ ಚಾಚಿನ]] ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವು ಸಾಗರದ ಮಟ್ಟದ ಕೆಳಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ನೆಲವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಒಂದೇ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಮನಾಗಿ ಹರಡಿದರೆ, ನೀರು ೨೫೦೦ ಮೀ. ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ. ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರದ ಉಳಿದ ೩೦% ಮೇಲ್ಮೈಯು [[ಪರ್ವತ]]ಗಳು, [[ಮರುಭೂಮಿ]]ಗಳು, ಸಮತಳಗಳು, [[ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಒಣನೆಲದ ೧೩.೩೧% ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ೪.೭೧% ನೆಲದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಶಾಶ್ವತ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಬಹುದು.<ref name="cia">CIA: The World Factbook, "[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |date=2010-01-05 }}".</ref> ಭೂಮಿಯ ನೆಲದ ಸುಮಾರು ೪೦% ಭಾಗವು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮೇವಿಗಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು ೩.೩ ೧೦^೯ [[ಎಕರೆ]] ಬೇಸಾಯದ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ೮.೪ ೧೦^೯ ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ಮೇವಿನ ಭೂಮಿ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>FAO, 1995, "United Nations Food and Agricultural Organization Production Yearbook", 49.</ref> === ವೈಪರೀತ್ಯ ಬಿಂದುಗಳು === '''ಎತ್ತರದ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳು:''' ([[:en:sea level|ಸಾಗರ ಮಟ್ಟ]]ಕ್ಕೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಮಾಪಿಸಿದಂತೆ) * ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಅತಿ ಕೆಳಗಿನ ಬಿಂದು: [[:en:Dead Sea|ಮೃತ ಸಾಗರ]] ೪೧೭&nbsp;ಮೀ. * ಒಟ್ಟಾರೆ ಅತಿ ಕೆಳಗಿನ ಬಿಂದು: [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರ]]ದ [[:en:Mariana Trench|ಮರಿಯಾನ ಕಂದಕ]]ದ ಚ್ಯಾಲೆಂಜರ್ ಆಳ - ೧೦,೯೨೪&nbsp;ಮೀ <!-- Takuyo measurement; see Mariana Trench for details --><ref name="rain.org">{{cite web | url = http://www.rain.org/ocean/ocean-studies-challenger-deep-mariana-trench.html | title = "Deep Ocean Studies" | work = Ocean Studies | publisher = RAIN National Public Internet and Community Technology Center | accessdate = 2006-04-02 | archive-date = 2006-04-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060424000302/http://www.rain.org/ocean/ocean-studies-challenger-deep-mariana-trench.html | url-status = dead }}</ref> * ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದು: [[ಎವರೆಸ್ಟ್ ಶಿಖರ|ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್]] ೮,೮೪೪&nbsp;ಮೀ. (೨೦೦೫ರ ಅಂದಾಜು) === ಕ್ಷಿತಿಗೋಳ === ಭೂಮಿಯ ಹೊರ ಪದರವಾದ '''ಕ್ಷಿತಿಗೋಳ'''ವು [[ಮಣ್ಣು|ಮಣ್ಣಿನಿಂದ]] ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು, [[:en:pedogenesis|ಮಣ್ಣನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ [[:en:lithosphere|ಶಿಲಾಗೋಳ]], [[:en:Earth's atmosphere|ವಾಯುಮಂಡಲ]], [[:en:hydrosphere|ಜಲಗೋಳ]] ಮತ್ತು [[:en:biosphere|ಜೈವಗೋಳ]]ಗಳ ಸೀಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿತಿಗೋಳವು ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. === ಜಲಗೋಳ === ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಹೇರಳತೆಯು ಈ ನಮ್ಮ "[[:en:Blue Planet|ನೀಲ ಗ್ರಹ]]"ವನ್ನು ಸೌರಮಂಡಲದ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೭೦.೮% ಮೇಲ್ಮೈಯು ನೀರಿನಿಂದಾವೃತವಾಗಿದ್ದು, ೨೯.೨% ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಮಾತ್ರ ಸ್ಥಿರ ನೆಲವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಜಲಗೋಳವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಸಾಗರ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ಸರೋವರಗಳು, ಕೆರೆ-ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಗತ ನೀರು ಸಹ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಸಾಗರಗಳ ಸರಾಸರಿ ಆಳವು ೩,೭೯೪ ಮೀ. (೧೨,೪೪೭ ಅಡಿ)ಗಳಷ್ಟಿದ್ದು, ಭೂಖಂಡಗಳ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರಕ್ಕಿಂತ ಐದು ಪಟ್ಟು ಇದೆ. ಸಾಗರಗಳ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಸುಮಾರು ೧.೩೫ ೧೦^೧೮ ಟನ್ನುಗಳು, ಅಥವಾ, ಭೂಮಿಯ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ೧/೪೪೦೦ ಭಾಗ. === ವಾಯುಮಂಡಲ === *[[ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ವು ಸ್ಫುಟವಾದ ಮಿತಿರೇಖೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮೇಲೆ ಮೇಲೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ವಾಯುಮಂಡಲವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ವಿರಳವಾಗುತ್ತಾ, ಕೊನೆಗೆ ಅಂತರಿಕ್ಷದ ನಿರ್ವಾತದಲ್ಲಿ ಬೆರೆತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮುಕ್ಕಾಲು ಪಾಲು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಮೊದಲ ೧೧ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪದರವನ್ನು [[:en:troposphere|ಹವಾಗೋಳ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಇದರ ಮೇಲಿನ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು [[:en:stratosphere|ಸ್ತರಗೋಳ]], [[:en:mesosphere|ಮಧ್ಯಮಂಡಲ]], ಮತ್ತು [[:en:thermosphere|ಉಷ್ಣಗೋಳ]]ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಆಚೆಯಿರುವ [[:en:exosphere|ಬಹಿರ್ಗೋಳ]]ವು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ [[:en:magnetosphere|ಕಾಂತಗೋಳ]]ದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ (ಇಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು [[:en:solar wind|ಸೌರ ಮಾರುತ]]ದೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಡುತ್ತದೆ)<!--This implies that it doesn't interact with the solar wind at lower altitudes; is that right?-->. ವಾಯುಮಂಡಲದ ಒಂದು ಭಾಗವಾದ ಓಜೋನ್ ಪದರವು ಭೂಮಿಯ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಅವಶ್ಯಕ ಭಾಗ. *ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ [[:en:atmospheric pressure|ವಾಯು ಭಾರ]]ವು ಸರಾಸರಿ ೧೦೧.೩೨೫&nbsp;[[:en:kPa|kPa]] ಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ವಾಯುವು ೭೮% [[ಸಾರಜನಕ]] ಮತ್ತು ೨೧% [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರಾವಿ ಮತ್ತಿತರ ಅನಿಲರೂಪಿ ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<!--Is water vapor gaseous molecules?-->. ವಾಯುಮಂಡಲವು ಹಾನಿಕಾರಕ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು, ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಮಂದಿಸಿ, ನೀರಾವಿಯನ್ನು ಸಾಗಿಸಿ, ಉಪಯುಕ್ತ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿ, ಭೂಮಿಯ ಜೀವಜಂತುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. [[ಹವಾಮಾನ]]ವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗ. *[[ಜಲಜನಕ]]ದ ಅಣುಗಳು ತುಂಬಾ ಹಗುರವಾಗಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಇವು [[:en:escape velocity|ಮುಕ್ತಿ ವೇಗ]]ವನ್ನು ತಲುಪುವುದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಶುದ್ಧ ಜಲಜನಕವು ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ಪರಿಸರವು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಉತ್ಕರ್ಷದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಜೀವಜಂತುಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ರಚನೆಗೆ ಇದೇ ಕಾರಣ. ==== ಹವಾಮಾನ ==== [[ಚಿತ್ರ:Earth6391.jpg|thumbnail|right|ಎತ್ತರದ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕಾಣುವಂತೆ ಭೂಮಿಯ ಒಂದು ಭಾಗ.]] ಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೆಂದರೆ, ಎರಡು ಧ್ರುವ ವಲಯಗಳು, ಎರಡು [[:en:temperate|ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ]] ವಲಯಗಳು, ಮತ್ತು ಒಂದು ಅಗಲವಾದ ಸಮಭಾಜಕ ವಲಯ. [[:en:precipitation (meteorology)|ಮಳೆ ಮತ್ತು ಹಿಮಪಾತ]]ಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹಲವು ಮೀಟರ್ ನೀರಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಒಂದು ಮಿ.ಮೀ. ಗಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಷ್ಟು ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀಳುತ್ತವೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಅದ್ಭುತವಾದ [[:en: thermohaline circulation|ಲವಣೋಷ್ಣ ಪರಿಚಲನೆ]]ಯು ಅಪಾರವಾದ ಶಾಖವನ್ನು ಭೂಮಧ್ಯರೇಖೆಯ ವಲಯದಿಂದ ಧ್ರುವವಲಯಗಳ ಬಳಿಗೆ ಪಸರಿಸುತ್ತದೆ. === ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ === [[:en:Earth's magnetic field|ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]]ವು ಸುಮಾರು [[:en:magnetic dipole|ಕಾಂತೀಯ ದ್ವಿಧ್ರುವ]]ದ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಕಾಂತ ಧ್ರುವಗಳು ಗ್ರಹದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಧ್ರುವಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿವೆ. [[:en:dynamo theory|ಡೈನಮೊ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ದ ಪ್ರಕಾರ, ದ್ರವೀಕೃತ ಹೊರ ಭೂಗರ್ಭದ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಶಾಖವು ವಾಹಕ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಂವಹನ ಚಲನೆಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ, ಇದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಭೂಗರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಸಂವಹನ ಚಲನೆಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ತಮ್ಮ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ, ಸರಾಸರಿ ಪ್ರತಿ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಾರಿಯಂತೆ ಅನಿಯತವಾಗಿ [[:en:geomagnetic reversal|ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಪರ್ಯಯ]]ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ವಿಪರ್ಯಯವು ಸುಮಾರು ೭೦೦,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳು ಹಿಂದೆ ಆಯಿತು. <ref>{{cite web | last = Fitzpatrick | first = Richard | date = [[February 16]], [[೨೦೦೬|2006]] | url = http://farside.ph.utexas.edu/teaching/plasma/lectures/node69.html | title = MHD dynamo theory | publisher = NASA WMAP | accessdate = 2007-02-27 }}</ref><ref name=campbelwh>{{cite book | last =Campbell | first =Wallace Hall | authorlink = | coauthors = | title =Introduction to Geomagnetic Fields | publisher =Cambridge University Press | date =2003 | location =New York | pages =p57 | url = | doi = | id = | isbn = 0521822068}}</ref> ಈ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಗೊಂಡ [[:en:magnetosphere|ಕಾಂತಗೋಳ]]ವು [[ಸೌರ ಮಾರುತ]]ದಲ್ಲಿನ ಕಣಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದಾಚೆಗೆ ವಾಲಿಸುತ್ತದೆ. [[:en:bow shock|ಆಘಾತ ತರಂಗ]]ದ ಸೂರ್ಯನೆಡೆಗಿರುವ ತುದಿಯು ಭೂಮಿಯ ತ್ರಿಜ್ಯದ ಸುಮಾರು ೧೩ ಪಟ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಸೌರ ಮಾರುತಗಳ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯಿಂದ [[:en:Van Allen radiation belt|ವಾನ್ ಆಲನ್ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಏಕಕೇಂದ್ರೀಯ [[:en:torus|ಬಳೆ]]ಯಾಕಾರದ ಶಕ್ತಿಯುತ ಆವಿಷ್ಟಕಣಗಳ ವಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ [[:en:plasma (physics)|ಪ್ಲಾಸ್ಮ]]ವು ಕಾಂತ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿ ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಕ್ಕಾಗ [[ಆರೋರಾ|ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]]ಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Stern | first = David P. | date = July 8, 2005 | url = http://www-spof.gsfc.nasa.gov/Education/wmap.html | title = Exploration of the Earth's Magnetosphere | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2013-02-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130214033726/http://www-spof.gsfc.nasa.gov/Education/wmap.html | url-status = dead }}</ref> == ಕಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಪರಿಭ್ರಮಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Rotating earth (large).gif|thumbnail|upright|ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಿರುವ ಚಲನಚಿತ್ರ.]] *ಹಿನ್ನೆಲೆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ, ತನ್ನ [[ಉತ್ತರ ಧ್ರುವ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ]]ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ [[:en:Axis of rotation|ಅಕ್ಷ]]ದ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಸುತ್ತು ಸುತ್ತಲು ಭೂಮಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ೨೩ ಘಂಟೆಗಳು, ೫೬ ನಿಮಿಷಗಳು ಮತ್ತು ೪.೦೯೧ ಕ್ಷಣಗಳು ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಈ ಅವಧಿಗೆ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ದಿನ ಎಂದು ಹೆಸರು.<ref>{{cite web | last = Fisher | first = Rick | date = January, 30, 1996 | url = http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/times.html | title = Astronomical Times | publisher = National Radio Astronomy Observatory | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2011-08-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/617EjSVHT?url=http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/times.html | url-status = dead }}</ref> ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಂಡಂತೆ, ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಚಲನೆಯು ೧೫°/ಘಂ. = ೧೫’/ನಿ. ಪಶ್ಚಿಮದೆಡೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ಎರಡು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಅಥವಾ ಚಂದ್ರರ ಗೋಚರ ವ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ. (ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಗೋಚರ ಗಾತ್ರಗಳು ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿವೆ.) *ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ೧೫&nbsp;ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ. (೯.೩೨&nbsp;ಕೋಟಿ ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ೩೬೫.೨೫೬೪&nbsp;ಸರಾಸರಿ&nbsp;ಸೌರ&nbsp;ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ (೧ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವರ್ಷ) ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಚಲನೆಯು ಸುಮಾರು ೧°/ದಿನ (ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ೧೨ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ/ಚಂದ್ರರ ವ್ಯಾಸದಷ್ಟು) ಪೂರ್ವದೆಡೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. *ಈ ಚಲನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸೂರ್ಯನು ಪುನಃ [[:en:Meridian (astronomy)|ಮಧ್ಯಾಹ್ನವೃತ್ತ]]ಕ್ಕೆ ಮರಳುವಷ್ಟು ತಿರುಗಲು ಭೂಮಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ೨೪ಘಂಟೆಗಳು - ಒಂದು ಸೌರ ದಿನದಷ್ಟು ಕಾಲ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೀಯ ವೇಗವು ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ೩೦ಕಿ.ಮೀ./ಘಂ.ನಷ್ಟಿದೆ. (೧೦೮,೦೦೦ಕಿ.ಮೀ./ಘಂ. ಅಥವಾ ೬೭,೦೦೦ಮಿ/ಘಂ.). ಈ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹದ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಸುಮಾರು ಏಳು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರರ ನಡುವಿನ ದೂರವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಿಸಬಹುದು.<ref name="earth_fact_sheet">{{cite web | last = Williams | first = David R. | date = September 1, 2004 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | title = Earth Fact Sheet | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-17 | archive-date = 2013-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130508021904/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html | url-status = dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:PaleBlueDot.jpg|thumbnail|left|೬೦೦ ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ. (೪೦೦ ಕೋಟೀ ಮೈಲಿ) ಗಳಿಂದಾಚೆಯಿಂದ [[ವಾಯೇಜರ್ ೧]] ಗಗನನೌಕೆಗೆ ಭೂಮಿಯು ಒಂದು [[:en:Pale Blue Dot|ಸಣ್ಣ ಚುಕ್ಕೆ]]ಯಂತೆ ಕಂಡಿತು.]] *ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ [[ಚಂದ್ರ]]ವು ಭೂಮಿಯೊಂದಿಗಿನ ಭಾರಕೇಂದ್ರದ ಸುತ್ತ ಪ್ರತಿ ೨೭.೩೨ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ಜೊತೆಗೂಡಿಸಿದರೆ, ಒಂದು ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕಿರುವ ಅವಧಿಯು ೨೯.೫೩ ದಿನಗಳು (ಯುತಿ ಮಾಸ). [[:en:celestial pole|ಖಗೋಳದ ಉತ್ತರ ಧ್ರುವ]]ದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಭೂಮಿ, ಚಂದ್ರರ ಚಲನೆ, ಮತ್ತವುಗಳ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣಗಳೆಲ್ಲ ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. *ಪರಿಭ್ರಮಣೀಯ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷೀಯ ಸಮತಳಗಳು ನಿಖರವಾದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ: ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷವು ಭೂಮಿ-ಸೂರ್ಯ ಸಮತಳದ ಲಂಬಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೩.೫ ಡಿಗ್ರಿಗಳು ಓರೆಯಾಗಿದೆ (ಇದರಿಂದ [[ಋತು]]ಗಳುಂಟಾಗುತ್ತವೆ); ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ಸಮತಳವು ಭೂಮಿ-ಸೂರ್ಯ ಸಮತಳಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೫ ಡಿಗ್ರಿಗಳ ಓರೆಯಲ್ಲಿದೆ (ಈ ಓರೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವಾರಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು [[ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ]]ಗಳುಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದವು).<ref name="earth_fact_sheet" /><ref name="moon_fact_sheet">{{cite web | last = Williams | first = David R. | date = September 1, 2004 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html | title = Moon Fact Sheet | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2010-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100323165650/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/moonfact.html | url-status = dead }}</ref> *ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಸ್ಥಾನವು (ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಕಂಡಂತೆ) ವರ್ಷದಲ್ಲಿನ ಋತು/ಮಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರೀಯ ಅಕ್ಷಾಂಶದಲ್ಲಿರುವ ವೀಕ್ಷಕನೊಬ್ಬನಿಗೆ, ಉತ್ತರೀಯ ಧ್ರುವವು ಸೂರ್ಯನೆಡೆಗೆ ಬಾಗಿದ್ದಾಗ ದಿನವು ಹೆಚ್ಚು ದೀರ್ಘವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯವು ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರಕ್ಕೇರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈ ತಲುಪುವ ಸೌರ ವಿಕಿರಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. *ಉತ್ತರ ಧ್ರುವವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರ ವಾಲಿದ್ದಾಗ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಹಿಂದುಮುಂದಾಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಿನ ಹವೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್ ವೃತ್ತದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ವಿಪರೀತವಾಗಿ, ವರ್ಷದ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. (ಇದಕ್ಕೆ [[:en:polar night|ಧ್ರುವ ರಾತ್ರಿ]] ಎಂದು ಹೆಸರು.) *ವಾಯುಗುಣದಲ್ಲಿನ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ (ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯ ಕಾರಣ) [[ಋತು]]ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರೂಢಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂಮಿಯ ೪ ಋತುಗಳನ್ನು ಅಯನ ಬಿಂದುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಷುವ ಬಿಂದುಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯನೆಡೆಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಗಳು ಅಯನ ಬಿಂದುಗಳಾದರೆ, ಓರೆಯ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನೆಡೆಗಿರುವ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಲಂಬವಾಗಿರುವ ಬಿಂದುಗಳು ವಿಷುವ ಬಿಂದುಗಳು. Winter solstice occurs on about December 21, summer solstice is near June 21, spring equinox is around March 20 and autumnal equinox is about September 23. ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯು ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಗೋಳದ ಓರೆಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ ಋತುಮಾನಗಳು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ. *ಭೂಮಿಯ ಓರೆಯ ಕೋನವು ಧೀರ್ಘಕಾಲಗಳವರೆಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಓರೆಯು ೧೮.೬ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯುಳ್ಳ ಹಾಗೂ [[:en:nutation|ಅಕ್ಷ ವಿಚಲನೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಕ್ಷೀಣ ಚಲನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯು (ಕೋನವಲ್ಲ) ಸಹ ಸಮಯದೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ೨೫,೮೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಅಯನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ; ಸೌರವರ್ಷ ಮತ್ತು ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ವರ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಈ ಅಯನವೇ ಕಾರಣ. *ಈ ಎರಡೂ ಚಲನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ ಸಮಭಾಜಕದ ಉಬ್ಬಿನ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರರ ಬದಲಾಗುವ ಆಕರ್ಷಕ ಬಲ. ಭೂಮಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಧ್ರುವಗಳೂ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಹಲವು ಆವರ್ತೀಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ [[:en:polar motion|ಧ್ರುವೀಯ ಚಲನೆ]]ಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆ [[:en:quasiperiodic motion|ಅರೆ-ಆವರ್ತೀಯ ಚಲನೆ]] ಎಂದು ಹೆಸರು. ಈ ಚಲನೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಂಶವಲ್ಲದೆ [[:en:Chandler wobble|ಚಾಂಡ್ಲರ್ ಓಲಾಟ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ೧೪-ಮಾಸದ ಆವರ್ತೀಯ ಅಂಶವೂ ಒಂದಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯ ವೇಗವು ದಿನದ ಅವಧಿ ಬದಲಾವಣೆ ಎಂಬ ವಿದ್ಯಮಾನದಿಂದಲೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Fisher | first = Rick | date = February 5, 1996 | url = http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/earth_rot.html | title = Earth Rotation and Equatorial Coordinates | publisher = National Radio Astronomy Observatory | accessdate = 2007-03-21 | archive-date = 2011-08-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/617EkMYXJ?url=http://www.cv.nrao.edu/~rfisher/Ephemerides/earth_rot.html | url-status = dead }}</ref> ಆಧುನಿಕ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ಪುರರವಿಯು [[ಜನವರಿ ೩]]ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಹಾಗೂ, ಅಪರವಿಯು [[ಜುಲೈ ೪]]ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ (ಬೇರೆ ಕಾಲಗಳಿಗೆ, [[ಅಯನ]] ಮತ್ತು [[:en:Milankovitch cycles|ಮಿಲಾಂಕೊವಿಚ್ ಆವರ್ತ]]ಗಳನ್ನು ನೋಡಿ). *ಪುರರವಿಯಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪುವ ಸೌರಶಕ್ತಿಯು ಅಪರವಿಗಿಂತ ೬.೯% ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಪುರರವಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳವು ಸೂರ್ಯನ ಕಡೆಗೆ ಬಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳವು ಉತ್ತರಾರ್ಧಗೋಳಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯಿಂದ ಆಗುವ ಶಕ್ತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ ಗೋಳದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರು ಈ ಅಧಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Williams | first = Jack | date = December 20, 2005 | url = http://www.usatoday.com/weather/tg/wseason/wseason.htm | title = Earth's tilt creates seasons | publisher = USAToday | accessdate = 2007-03-17 }}</ref> *ಭೂಮಿಯ [[:en:Hill sphere|ಹಿಲ್ ಗೋಳ]]ವು ([[ಗುರುತ್ವ]]ಪ್ರಭಾವವಿರುವ ಗೋಳ) ಸುಮಾರು ೯೩೦,೦೦೦ಮೈಲಿಗಳ ತ್ರಿಜ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | author=Vázquez, M.; Montañés Rodríguez, P.; Palle, E. | year=2006 | url =http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf | title = The Earth as an Object of Astrophysical Interest in the Search for Extrasolar Planets | publisher = Instituto de Astrofísica de Canarias | accessdate = 2007-03-21 }}</ref><ref>For the Earth, the Hill radius is :<math>\begin{smallmatrix} R_H = a\left ( \frac{m}{3M} \right )^{\frac{1}{3}} \end{smallmatrix}</math>, where ''m'' is the mass of the Earth, ''a'' is an Astronomical Unit, and ''M'' is the mass of the Sun. So the radius in A.U. is about: <math>\begin{smallmatrix} \left ( \frac{1}{3 \cdot 332,946} \right )^{\frac{1}{3}} = 0.01 \end{smallmatrix}</math>.</ref> ಇದು ಭೂಮಿಯ ಗುರುತ್ವ ಪ್ರಭಾವವು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿರುವ ಗರಿಷ್ಠ ದೂರ. ಈ ತ್ರಿಜ್ಯದ ಹೊರಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾಯಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೋಭೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ತಮ್ಮ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಹೋಗಬಹುದು. == ವೀಕ್ಷಣೆ == ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ [[:en:Explorer 6|ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್]]ನೌಕೆಯು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು.<ref>{{cite web | author = Staff | date = October, 1998 | url = https://www.nasa.gov/centers/goddard/pdf/106420main_explorers.pdf | format = PDF | title = Explorers: Searching the Universe Forty Years Later | publisher = NASA/Goddard | accessdate = 2007-03-05 | archive-date = 2011-09-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110917174936/http://www.nasa.gov/centers/goddard/pdf/106420main_explorers.pdf | url-status = dead }}</ref> ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ [[ಯೂರಿ ಗಗಾರಿನ್]]ನು ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಾನವನಾದನು. [[:en:Apollo 8|ಅಪೋಲೋ ೮]]ರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಚಾಂದ್ರ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಭೂಮಿ-ಉದಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿತು. ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ [[:en:Apollo 17|ಅಪೋಲೋ ೧೭]]ರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ "[[:en:The Blue Marble|ನೀಲಿ ಗೋಲಿ]]" ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿತು. ಈ ನೀಲಿ ಗೋಲಿಯ ಚಿತ್ರವು ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿತರಿಸಲಾಗಿರುವ ಚಿತ್ರವಿರಬಹುದೆಂದು ಶಂಕಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Earth and Moon from Mars PIA04531.jpg|thumbnail|right|[[:en:Mars Global Surveyor|ಮಂಗಳ ಸಮೀಕ್ಷಕ]]ಕ್ಕೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕಂಡಂತೆ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ]]. [[ಅಂತರಿಕ್ಷ|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ]]ದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಭೂಮಿಯು [[:en:lunar phases|ಚಂದ್ರ]] ಮತ್ತು ಶುಕ್ರಗಳಗಳಂತೆಯೇ ಕಲೆಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯು [[ಸೂರ್ಯ]]ನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುವಾಗ ತನ್ನ ಮೇಲ್ಮೈನಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಬೆಳಕು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಕಾಣುವ ಕಲೆಗಳು ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಕನ ಸ್ಥಾನದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಲೆಗಳು ಮಾರ್ಪಡುವ ವೇಗವು ವೀಕ್ಷಕನ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೀಯ ಅವಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭೂಗೋಳಾಕೃತಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಹಾಯಿಸಿ ಕಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ [[:en:phases of Venus|ಶುಕ್ರನ ಕಲೆಗಳು]] ಕಾಣುವಂತೆ ([[ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಿಲಿ|ಗೆಲಿಲಿಯೊ]] ಕಂಡುಹಿಡಿದಂತೆ), ಮಂಗಳದ ಮೇಲಿನ ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಕಲೆಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲಿನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ವೀಕ್ಷಕನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಯಾವುದೇ ಕಲೆಗಳು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯ ವೀಕ್ಷಕನಿಕ್ಗೆ ಭೂಮಿಯ ಬೆಳಕಿನ ಮುಖ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುತ್ತದೆ. == ವಾಸಯೋಗ್ಯತೆ == ಯಾವುದೇ ಗ್ರಹವು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ (ಜೀವಿಗಳು ಆ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಉದ್ಭವವಾಗಿರದಿದ್ದರೂ) ಅದನ್ನು ವಾಸಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದುವರೆಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಂತೆ, ಭೂಮಿಯು ದ್ರವರೂಪಿ ನೀರು, ಜಟಿಲವಾದ ಸಾವಯವ ಕಣಗಳು ಒಗ್ಗೂಡುವಂತಹ ಪರಿಸರ, ಮತ್ತು [[ಉಪಾಪಚಯ]]ವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಶಕ್ತಿ, ಇವುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | author = Staff | date = September, 2003 | url = http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html | title = Astrobiology Roadmap | publisher = NASA, Lockheed Martin | accessdate = 2007-03-10 | archive-date = 2012-03-11 | archive-url = https://www.webcitation.org/664nPTN2N?url=http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html | url-status = dead }}</ref> ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಭೂಮಿಯ ದೂರ, ಅದರ ಕಕ್ಷೀಯ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ, ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲ, ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆ, ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸ, ವಾಯುಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಉಳಿವು, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಈ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಗಳ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆಗಳಿಗೆ ಅಡಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book | first=Stephen H. | last=Dole | year=1970 | title=Habitable Planets for Man | edition=2nd edition | publisher=American Elsevier Publishing Co. | url=http://www.rand.org/pubs/reports/R414/ | accessdate=2007-03-11 | id=ISBN 0-444-00092-5 }}</ref> === ಜೈವಗೋಳ === ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಜೀವಜಂತುಗಳು ಒಂದು [[:en:biosphere|ಜೈವಗೋಳ]]ವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಜೈವಗೋಳವು ಸುಮಾರು ೩೫೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[:en:evolution|ವಿಕಸಿಸಲು]] ಶುರುವಾಯಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಸಮುದಾಯಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಂತೆ, ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಜೀವಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವುದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ. ಇದಲ್ಲದೆ, [[:en:Rare Earth hypothesis|ಜೈವಗೋಳಗಳು ಬಹಳ ವಿರಳ]] ಎಂದು ಕೆಲವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಜೈವಗೋಳವನ್ನು ಹಲವು [[:en:biome|ಬಯೋಮ್]]ಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಯೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಗಿಡ-ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಒಣ ನೆಲದ ಮೇಲೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಅಕ್ಷಾಂಶ]] ರೇಖೆ ಮತ್ತು ಸಾಗರದಿಂದ ಇರುವ ಎತ್ತರವು ಬಯೋಮ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತವೆ. [[:en:Arctic Circle|ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್]], [[:en:Antarctic Circle|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ್ ವೃತ್ತ]] ಅಥವಾ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಬಯೋಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜೀವಿಗಳು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿಯಿರುವ ಬಯೋಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. === ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ನೆಲದ ಬಳಕೆ === ಮಾನವರು ತಮ್ಮ ಉಪಯೋಗಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ [[:en:fossil fuel|ಖನಿಜ ಇಂಧನ]]ಗಳಂಥ ಕೆಲವು [[:en:non-renewable resources|ನವೀಕರಿಸಲು ಅಯೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದು]], ಇವುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಸಮಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಖನಿಜ ಇಂಧನಗಳ ದೊಡ್ಡ ಶೇಖರಣೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಇಂಧನಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಿಲು, [[ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆ|ಕಲ್ಲೆಣ್ಣೆ]], [[ನಿಸರ್ಗಾನಿಲ]], ಮತ್ತು [[ಮೀಥೇನ್]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಈ ಶೇಖರಣೆಗಳನ್ನು [[ಮಾನವ]]ರು ಶಕ್ತಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಆದಾರವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [[ಸವಕಳಿ]] ಮತ್ತು [[:en:plate tectonics|ಭೂಫಲಕ ಚಲನೆ]]ಗಳಿಂದುಂಟಾಗುವ [[:en:Ore genesis|ಅದಿರು ಉತ್ಪತ್ತಿ]] ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಲೂ ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ [[ಅದಿರು|ಅದಿರಿನ]] ಶೇಖರಣೆಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web | author=Staff | date=November 24, 2006 | url=http://www.utexas.edu/tmm/npl/mineralogy/Mineral_Genesis/ | title=Mineral Genesis: How do minerals form? | publisher=Non-vertebrate Paleontology Laboratory, Texas Memorial Museum | accessdate=2007-04-01 }}</ref> ಈ ಶೇಖರಣೆಗಳು ಹಲವು [[ಲೋಹ]] ಮತ್ತಿತರ ಉಪಯುಕ್ತ [[ಮೂಲಧಾತು|ಮೂಲವಸ್ತು]]ಗಳ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿತ ಆಗರಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಜೈವಗೋಳವು ಮಾನವರಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವ ಹಲವು ಜೈವಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಹಾರ]], [[ಮರ]], [[ಔಷಧ|ಔಷಧಿ]]ಗಳು, ಆಮ್ಲಜನಕ, ಹಲವು ಜೈವಿಕ ತ್ಯಾಜ್ಯವಸ್ತುಗಳ ಮರುಬಳಕೆ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಿಹಿನೀರು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ನೆಲದಿಂದ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದು ಕರಗಿದ ಪೋಷಕಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | last = Rona | first = Peter A. | title=Resources of the Sea Floor | journal=Science | year=2003 | volume=299 | issue=5607 | pages=673–674 | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/299/5607/673?ijkey=AHVbRrqUsmdHY&keytype=ref&siteid=sci | accessdate=2007-02-04 }}</ref> ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಮಾನವರಿಂದ ನೆಲದ ಬಳಕೆ ಸುಮಾರು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿತ್ತು: {| class="wikitable" !ನೆಲದ ಬಳಕೆ !ಶೇಕಡಾ |- | ''ವ್ಯವಸಾಯಯೋಗ್ಯ ನೆಲ:'' ||style="text-align: right;"| ೧೩.೧೩%<ref name="cia" /> |- | ''ಶಾಶ್ವತ ಬೆಳೆಗಳು:'' ||style="text-align: right;"| ೪.೭೧%<ref name="cia" /> |- | ''ಶಾಶ್ವತ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು:'' ||style="text-align: right;"| ೨೬% |- | ''ಕಾಡುಗಳು:'' ||style="text-align: right;"| ೩೨% |- | ''ನಾಗರಿಕ ವಲಯಗಳು:'' ||style="text-align: right;"| ೧.೫% |- | ''ಇತರೆ:'' ||style="text-align: right;"| ೩೦% |} ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ನೀರಾವರಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದ ನೆಲದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ೨,೪೮೧,೨೫೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.^೨.<ref name="cia" /> === ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಮತ್ತು ಪಾರಿಸರಿಕ ಹಾನಿಗಳು === *ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹಲವು ವಿಸ್ತಾರ ವಲಯಗಳು ಸುಮಾರು ನಿರಂತರವಾಗಿ [[ಚಂಡಮಾರುತ]], ತುಫಾನುಗಳಂಥ ವಿಪರೀತ ಹವೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಹಲವೆಡೆಗಳು ಭೂಕಂಪನ, ಭೂಪಾತ, [[ಸುನಾಮಿ]], [[ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ]], [[ಪ್ರಳಯ]], ಬರಗಾಲ, ಮತ್ತಿತರ ವಿಪತ್ತು ಮತ್ತು ನಾಶಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತವೆ. *ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮಾನವರಿಂದುಂಟಾದ ಜಲ ಮತ್ತು ವಾಯು [[ಮಾಲಿನ್ಯ]], [[ಆಮ್ಲ ಮಳೆ]] ಮತ್ತು ವಿಷಕಾರಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತಿನ ನಾಶ (ಅತಿಯಾದ-ಮೇಯುವಿಕೆ, ಅರಣ್ಯನಾಶ, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ನಾಶ, [[ಜಾತಿ (ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ)|ಪ್ರಭೇದ]]ಗಳ ನಾಶ, [[ಸವಕಳಿ]]) ಮುಂತಾದ ನಾಶಕಾರಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಂದ ಇಂಗಾಲದ-ಡೈ-ಆಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ವಾಯುಗುಣದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಇದರಿಂದ, ಹಿಮನದಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಆರ್ಕ್‌ಟಿಕ್]] ಹಿಮದ ಕರಗುವಿಕೆ, ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಪರೀತ ತಾಪಮಾನಗಳು, ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ಭೂಮಿಯಾದ್ಯಂತ ಸರಾಸರಿ ಸಾಗರ ಮಟ್ಟದ ಏರಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref>{{cite web | author=Staff | date = [[February 2]], [[2007]] | url = https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=21429&Cr=climate&Cr1=change | title = Evidence is now ‘unequivocal’ that humans are causing global warming – UN report | publisher = United Nations | accessdate = 2007-03-07 }}</ref> === ಮಾನವ ಭೂವಿವರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:Earth's City Lights by DMSP, 1994-1995 (large).jpg|upright=2|thumbnail|ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ. ಇದನ್ನು ಪವನ ವಿಜ್ಞಾನ/ಉಪಗ್ರಹ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯ ರಾತ್ರಿಚಿತ್ರದ ಛದ್ಮನದ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಾರೋಪಿಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವಾಗಿರದೆ, ಇದರಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಭಾಗಗಳು ನೇರ ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ ಕಾಣುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿವೆ.]] ಭೂಮಿಯು ಸುಮಾರು ೬,೬೦೦,೦೦೦,೦೦೦ ಮಾನವ ವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>Currently it is closer to 6.6&nbsp;billion than 6.5&nbsp;billion. It will reach 6.6&nbsp;billion in June 2007.</ref><ref name="LiveScience">{{cite news | first= Leonard | last= David | url= http://www.livescience.com/othernews/060224_world_population.html | title= Planet's Population Hit 6.5 Billion Saturday | work= Live Science | date= [[2006-02-24]] | accessdate= 2006-04-02 | archive-date= 2006-03-19 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060319133418/http://www.livescience.com/othernews/060224_world_population.html | url-status= dead }}</ref> ಮುನ್ನಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಭೂಮಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ೭೦೦ ಕೋಟಿ ಮತ್ತು ೨೦೫೦ ೯೨೦ ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಆಗಲಿದೆ.<ref>{{cite web | author=Staff | url = https://www.un.org/esa/population/publications/wpp2006/wpp2006.htm | title = World Population Prospects: The 2006 Revision | publisher = United Nations | accessdate = 2007-03-07 }}</ref>. ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಿಂಹಪಾಲು [[:en:developing nations|ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ದೇಶ]]ಗಳಿಂದ ಬರಲಿದೆ. ಮಾನವ [[:en:population density|ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ]]ಯು ಭೂಮಿಯ ವಿವಿಧೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಹುತೇಕ ಜನರು [[ಏಷ್ಯಾ]] ಖಂಡದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ೨೦೨೦ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು ೬೦% ಜನರು [[:en:Urban area|ನಾಗರಿಕ]] ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿರುತ್ತಾರೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | author = Staff | year = 2007 | url = http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx | title = Human Population: Fundamentals of Growth: Growth | publisher = Population Reference Bureau | accessdate = 2007-03-31 | archive-date = 2013-02-10 | archive-url = https://www.webcitation.org/6EKxj3SWs?url=http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx | url-status = dead }}</ref> ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನ ಕೇವಲ ಎಂಟನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಮಾನವ ವಾಸಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ — ಮೇಲ್ಮೈನ ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ [[ಸಾಗರ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ನೆಲ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಅರ್ಧ ಭಾಗವು [[ಮರುಭೂಮಿ]] (೧೪%)<ref>{{cite journal | author=Peel, M. C.; Finlayson, B. L.; McMahon, T. A. | title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification | journal=Hydrology and Earth System Sciences Discussions | year=2007 | volume=4 | pages=439–473 | url=http://overview.sref.org/1812-2116/hessd/2007-4-439 | accessdate=2007-03-31 | archive-date=2008-01-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080125061921/http://overview.sref.org/1812-2116/hessd/2007-4-439 | url-status=dead }}</ref> ಎತ್ತರ [[ಪರ್ವತ]]ಗಳು (೨೭%),<ref>{{cite web | author = Staff | url = http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml | title = Themes & Issues | publisher = Secretariat of the Convention on Biological Diversity | accessdate = 2007-03-29 | archive-date = 2007-04-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml | url-status = dead }}</ref> ಅಥವಾ ಇತರ ವಾಸಿಸಲಯೋಗ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸೇರಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅತಿ ಉತ್ತರದ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯೆಂದರೆ [[:en:Nunavut|ನುನಾವುಟ್]], [[ಕೆನಡಾ]]ದಲ್ಲಿನ [[:en:Ellesmere Island|ಎಲ್ಲೆಸ್‌ಮಿಯರ್ ದ್ವೀಪ]]ದ ಮೇಲಿನ [[:en:Alert, Nunavut|ಅಲರ್ಟ್]] .<ref>{{cite web | author = Staff | date = 2006-08-15 | url = http://www.img.forces.gc.ca/org/cfiog/alert_e.asp | title = Canadian Forces Station (CFS) Alert | publisher = Information Management Group | accessdate = 2007-03-31 | archive-date = 2007-06-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070609135729/http://www.img.forces.gc.ca/org/cfiog/alert_e.asp | url-status = dead }}</ref> (೮೨°೨೮′ಉ) ಅತಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯು [[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ]]ದ ಅಮುಂಡ್ಸೆನ್-ಸ್ಕಾಟ್ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ ಧಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. (೯೦°ದ) *[[ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ|ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ]]ದಲ್ಲಿನ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಭೂಮಿಯ ಎಲ್ಲಾ ನೆಲ ಮೇಲ್ಮೈನ ಮೇಲೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಿವೆ. ೨೦೦೭ರ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ೧೯೨ [[:en:United Nations member states|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ [[ಸಾರ್ವಭೌಮ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|೨೦೧ ಸಾರ್ವಭೌಮ ದೇಶ]]ಗಳಿವೆ. ಇವಲ್ಲದೆ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ೫೯ [[:en:Dependent territory|ಅವಲಂಬಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ಗಳು, ಹಲವು [[:en:List of autonomous areas by country|ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಲಯ]]ಗಳು, [[:en:List of territorial disputes|ವಿವಾದಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]], ಮತ್ತು ಇತರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಇವೆ.ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು [[:en:world domination|ವಿಶ್ವಾಧಿಪತ್ಯ]] ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರೂ, ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಇಡೀ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿಯಿದ್ದಂಥ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರವು ಇದುವರೆಗೆ ಇದ್ದಿಲ್ಲ. *ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ [[:en:international organization|ಅಂತರಾಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಾದ [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ]]ವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸರ್ಕಾರವಲ್ಲ. ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು, ಹಾಗೂ, ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಮ್ಮತವಿದ್ದಾಗ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷಣೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು<ref>{{cite web | author=Staff | url = https://www.un.org/law/ | title = International Law | publisher = United Nations | accessdate = 2007-03-27 }}</ref> - ಇವುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದಾದರೂ, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಯಭಾರಕ್ಕೆ ಚರ್ಚಾ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. *ಒಟ್ಟಾರೆ, ೨೦೦೪ನೇ ಇಸವಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಮಾನವರು ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಹೊರಗೆ ಪಯಣಿಸಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ [[:en:Apollo program|ಹನ್ನೆರಡು]] ಜನರು [[ಚಂದ್ರ]]ನ ಮೇಲೆ ನಡೆದಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿರುವ ಮಾನವರೆಂದರೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂತರಿಕ್ಷ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿರುವವರು. ನಿಲ್ದಾಣದ ಮೂರು ಜನರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೂಮ್ಮೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಭವಿಷ್ಯ == [[ಚಿತ್ರ:Sun Life.png|thumbnail|upright=2|ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಗಾತ್ರದ ಹೆಚ್ಚಳ]] ಭೂಮಿಯ ಭವಿಷ್ಯವು [[ಸೂರ್ಯ]]ನ ಭವಿಷ್ಯದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೀಲಿಯಂ ಬೂದಿಯ ನಿರಂತರ ಶೇಖರಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, [[:en:Solar luminosity|ಸೂರ್ಯನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಾಂತೀಯತೆ]]ಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೧೧೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂತೀಯತೆಯು ೧೦%ನಷ್ಟು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೩೫೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೪೦% ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.<ref name="sun_future">{{cite journal | author=Sackmann, I.-J.; Boothroyd, A. I.; Kraemer, K. E. | title=Our Sun. III. Present and Future | journal=Astrophysical Journal | year=1993 | volume=418 | pages=457-468 | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1993ApJ...418..457S | accessdate=2007-03-31 }}</ref> ಹೆಚ್ಚಾದ ಈ ವಿಕಿರಣದಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಸಾಗರಗಳ ನಾಶವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಘೋರ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆಂದು ಹವಾಮಾನ ಮಾದರಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | last = Kasting | first = J.F. | title=Runaway and Moist Greenhouse Atmospheres and the Evolution of Earth and Venus | journal=Icarus | year=1988 | volume=74 | pages=472-494 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1988Icar...74..472K | accessdate=2007-03-31 }}</ref> ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ, ಅಜೈವಿಕ [[:en:Carbon cycle|CO₂ ಆವರ್ತ]]ದ ವೇಗವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ, ಇನ್ನು ೯೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]]ನ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಗಿಡ-ಮರಗಳಿಗೆ ಮಾರಕವಾಗುವಷ್ಟು ([[:en:C4 carbon fixation|C4 ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]]ಗೆ ಲಕ್ಷದಲ್ಲಿ ೧ ಭಾಗದಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ) ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಸೂರ್ಯನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, [[ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ|ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ಬಹುತೇಕ ವಾಯುಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳು ನಶಿಸಿಹೋಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite journal | author=Guillemot, H.; Greffoz, V. | title=Ce que sera la fin du monde | journal=Science et Vie | date=Mars 2002 | volume=N° 1014 | language=French }}</ref> ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ಚಿಪ್ಪಿನ ಕಡಿಮೆಯಾದ ತಾಪಮಾನವು ಈಗಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೀರನ್ನು ತನ್ನ ಮೂಲಕ ಜಿನುಗಲು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಇನ್ನು ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಭಾವವಿಲ್ಲ್ದಿದ್ದರೂ ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಂಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news | first=Damian | last=Carrington | title=Date set for desert Earth | publisher=BBC News | date=February 21, 2000 | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm | accessdate=2007-03-31 }}</ref> ಇನ್ನು ೫೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜೀವನ ಚಕ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಸೂರ್ಯವು ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯವಾಗಿ ಉಬ್ಬುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕಕ್ಷೆಗಿರುವ ದೂರದ (೧ [[ಖಗೋಳ ಮಾನ]]) ೯೯%ರಷ್ಟು ದೂರದ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯವು ಹಿಗ್ಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮಾದರಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸೂರ್ಯನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಯ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯು ಸುಮಾರು ೧.೭ [[ಖಗೋಳ ಮಾನ|ಖ.ಮಾ]]ಗಳ ದೂರಕ್ಕೆ ಸರಿಯಬಹುದು. ಹೀಗೆ, ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯನ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲದಿಂದ ಆವೃತವಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಸೂರ್ಯನ ಸಾಮೀಪ್ಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳೂ ನಶಿಸಿಹೋಗುತ್ತವೆ.<ref name="sun_future" /> <br /> ==ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದ ನಾಸಾ== *23 Feb, 2017; *ಅಮೆರಿಕದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ನಾಸಾ [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದಾಚೆ ಇನ್ನೊಂದು [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದೆ. ಈ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಂತೆ ಇರುವ 7 [[ಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದು, ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಎಷ್ಟಿವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. *ನಮ್ಮ [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದಂತೆಯೇ ಇರುವ ಈ ಹೊಸ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕುಬ್ಜ ನಕ್ಷತ್ರದ ಸುತ್ತುವ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗ್ರಹಗಳು ವಾಸಯೋಗ್ಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳ ಪೈಕಿ ಮೂರು ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ವಾಸಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಾತಾವರಣವಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸೆಲೆ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. *ಸೂರ್ಯನಿಗಿಂತ 200 ಪಟ್ಟು ಕಾಂತಿಹೀನವಾಗಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರವೊಂದರ ಸುತ್ತಲೂ ಈ ಗ್ರಹಗಳು ತಿರುಗುತ್ತಿವೆ. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 40 ಜೋತಿರ್‍‍ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವ ಸೌರಮಂಡಲವನ್ನು ಹೋಲುವ ಈ ಸೌರಮಂಡಲದ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾದ ಕುಬ್ಜ ನಕ್ಷತ್ರಕ್ಕೆ ತ್ರಪ್ಪಿಸ್ಟ್ (Trappist-1) ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. 1 ನಕ್ಷತ್ರದ ಸುತ್ತಲೂ ಭೂಮಿಯಂತೆ ಇರುವ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳು ಸುತ್ತುತ್ತಿವೆ. Trappist-1 ನಮ್ಮ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಬುಧಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಯಷ್ಟು ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಹಗಳು ಸ್ಥಿತಿಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ b,c,d,e,f,g,h ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾದ ನಕ್ಷತ್ರಕ್ಕೆ A ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/02/23/473749.html ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದ ನಾಸಾ]</ref> == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ == *[https://www.prajavani.net/stories/stateregional/planet-was-first-discovered-551027.html ಮಂಜು, ಕಬ್ಬಿಣ, ಸಂಯುಕ್ತ ಲೋಹದ ಅಂಶಗಳಿದಂ ಕೂಡಿದ ಗ್ರಹ;ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗ್ರಹ ಪತ್ತೆ;22 ಜೂನ್ 2018] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] [[new:बँग्वारा]] t6hdqgoojj06ms6n6tx7jy6n1w0rrkw 0 2727 1373259 1346036 2026-05-13T04:20:25Z Kwamikagami 17055 1373259 wikitext text/x-wiki {{ಗ್ರಹ Infobox/ಚಂದ್ರ}} '''ಚಂದ್ರ''' - ಇದು [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯ]] ಏಕೈಕ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]. == ಪರಿಚಯ == ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ನಡುವಿನ '''ಸರಾಸರಿ ದೂರ 384,399''' [[ಮೀಟರ್|ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು]]. ಇಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರನಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾದ ಬೆಳಕು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಸುಮಾರು 1.3 ಕ್ಷಣಗಳು ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ '''ವ್ಯಾಸವು 3,474 ಕಿ.ಮೀ'''.ಗಳಿದ್ದು (2,159 ಮೈಲಿಗಳು),<ref name="worldbook">{{cite web | last = Spudis | first = Paul D. | year = 2004 | url = https://www.nasa.gov/worldbook/moon_worldbook.html | title = Moon | publisher = World Book Online Reference Center, NASA | accessdate = 2006-12-23 | archive-date = 2013-07-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130703162844/http://www.nasa.gov/worldbook/moon_worldbook.html | url-status = dead }}</ref> (ಭೂಮಿಗಿಂತ ೩.೭ ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆ), ಇದು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] ೫ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ೫ನೇ ಅತಿ ಭಾರವಾದ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. [[:en:Ganymede (moon)|ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್]], [[:en:Titan (moon)|ಟೈಟನ್]], [[:en:Callisto (moon)|ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟೊ]], ಮತ್ತು [[:en:Io (moon)|ಐಓ]]ಗಳು ಚಂದ್ರನಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ [[:en:tide|ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ]]ಗಳಿಗೆ ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯೇ ಕಾರಣ. ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ೨೭.೩ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆವರ್ತಿಸುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ [[ಚಂದ್ರನ ಕಲೆ|ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಗಳು]] ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಪಕ್ಷಗಳು ೨೯.೫ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಆವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನುಳಿದು [[ಮಾನವ]]ರು ನಡೆದಾಡಿರುವ ಏಕೈಕ ಆಕಾಶಕಾಯವೆಂದರೆ ಚಂದ್ರ. ಚಂದ್ರನನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೊದಲ ಮಾನವರಹಿತ [[ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆ|ಗಗನನೌಕೆಯೆಂದರೆ]] [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾದ]] [[:en:Luna programme|ಲೂನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ನೌಕೆ. [[:en:Luna 1|ಲೂನಾ ೧]] ಭೂಮಿಯ ಗುರುತ್ವದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆದು ಚಂದ್ರನ ಬಳಿ ಹಾರಿಹೋದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ವಸ್ತು. [[:en:Luna 2|ಲೂನಾ ೨]] ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಲುಪಿದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ವಸ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗಿರುವ [[:en:far side of the moon|ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖ]]ವನ್ನು [[:en:Luna 3|ಲೂನಾ ೩]] ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿತು. ಈ ೩ ಘಟನೆಗಳೂ [[೧೯೫೯|೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ]] ಆದವು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಇಳಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ನೌಕೆ [[:en:Luna 9|ಲೂನಾ ೯]] ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಮಾನವರಹಿತ ನೌಕೆ [[:en:Luna 10|ಲೂನಾ ೧೦]]. ಇವೆರಡೂ ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ನಡೆದವು.<ref name="worldbook" /> [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ]] [[:en:Project Apollo|ಅಪೋಲೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನತ್ತ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಏಕಮಾತ್ರ ಮಾನವ ಸಹಿತ ಯಾನವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಚಂದ್ರವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಾನವ ಸಹಿತ ಯಾನವಾದ [[:en:Apollo 8|ಅಪೋಲೋ]] ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಮಾನವರನ್ನು ತಲುಪಿಸಿದ [[:en:Apollo 11|ಅಪೋಲೋ ೧೧]] ೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡವು.<ref name="worldbook" /> ಅಪೋಲೋ ಕಾರ್ಯದ ಸಮಾಪ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾನವಸಹಿತ ಚಂದ್ರಾನ್ವೇಷಣೆಯು ಕೊನೆಗೊಂಡರೂ,ಇನ್ನೂ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನತ್ತ ಮಾನವ ರಹಿತ ಅಥವಾ ಮಾನವ ಸಹಿತ ಗಗನನೌಕೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಲವು ದೇಶಗಳು ಹೊಂದಿವೆ. [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ]] ಯಾತ್ರೆಯ ತಯಾರಿಕೆಗಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಒಂದು [[:en:Moon base|ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆ]]ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೪, ೨೦೦೬ರಂದು ನಾಸಾ ಸೂಚಿಸಿತು. ಈ ನೆಲೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೫ ವರ್ಷಗಳು ತಗಲುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಾನಗಳು ಆರಂಭವಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web |author=M. Braukus, B. Dickey, K. Humphries |date=December 4, 2006 |title=NASA Unveils Global Exploration Strategy and Lunar Architecture |url=https://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/dec/HQ_06361_ESMD_Lunar_Architecture.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180605162027/https://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/dec/HQ_06361_ESMD_Lunar_Architecture.html |archive-date=2018-06-05 |accessdate=2006-08-10 |publisher=NASA}}</ref> == ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ == <div style="float:left;"> {| border="0" cellpadding="2" | [[ಚಿತ್ರ:Moon PIA00302.jpg|upright|thumb|left|ಚಂದ್ರನ ಮುಮ್ಮುಖ.]] |- | [[ಚಿತ್ರ:Moon PIA00304.jpg|upright|thumb|left|ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖ.]] |} </div> === ಚಂದ್ರನ ಎರಡು ಮುಖಗಳು === ಚಂದ್ರನು [[:en:synchronous rotation|ಸಮಕಾಲಿಕ ಪರಿಭ್ರಮಣ]]ದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ಅದರ ಒಂದೇ ಮುಖವು ಯಾವಾಗಲೂ ಭೂಮಿಯ ಕಡೆ ತಿರುಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಹಳ ಹಿಂದೆ, ಭೂಮಿಯು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳ ಘರ್ಷಣಾ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದಾಗಿ, ಚಂದ್ರನ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅದು ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ಹೀಗೆ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳ [[:en:Tidal locking|ಹಿಡಿತ]]ದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite journal | last = Alexander | first = M. E. | title=The Weak Friction Approximation and Tidal Evolution in Close Binary Systems | journal=Astrophysics and Space Science | year=1973 | volume=23 | pages=459–508 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1973Ap&SS..23..459A }}</ref> ಆದರೂ, ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಚ್ಯುತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ, ಅದರ ಸುಮಾರು ೫೯% ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಬಹುದು.<ref name="worldbook" /> ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಾಣುವ ಚಂದ್ರನ ಮುಖವನ್ನು [[:en:Near side of the Moon|ಮುಮ್ಮುಖ]]ವೆಂದು ಮತ್ತು ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಮುಖವನ್ನು [[:en:Far side of the Moon|ಹಿಮ್ಮುಖ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಗನನೌಕೆಗಳು ಚಂದ್ರನ ಹಿಂದೆ ಇರುವಾಗ ಅವುಗಳು ಭೂಮಿಯ ನಡುವೆ ನೇರ ರೇಡಿಯೊ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾದ]] [[:en:Luna 3|ಲೂನಾ ೩]] ಶೋಧಕವು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿತು. ಹಿಮ್ಮುಖವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ''[[:en:lunar mare|ಮಟ್ಟಸ ವಲಯ]]ಗಳು'' ಇರುವುದು. ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ಚಂದ್ರನ ಕಾಣದ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ ಕಾಣದ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ. === ಮಟ್ಟಸಗಳು === ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಗಾಢವಾದ ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಲ್ಲದ ಮಟ್ಟಸಗಳನ್ನು ''[[:en:lunar mare|ಮೇರ್]]''ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೇರ್ ಎಂದರೆ ಸಮುದ್ರವೆಂದು ಅರ್ಥ. ಹಿಂದಿನ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] ಈ ವಲಯಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿವೆಯೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರಿಂದ, ಈ ಮಟ್ಟಸಗಳಿಗೆ ಮೇರ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಕಪ್ಪುಶಿಲೆ|ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಯ]] ಲಾವಾ ಪ್ರವಾಹಗಳು. ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟಸಗಳೂ ಚಂದ್ರನ ಮುಮ್ಮುಖದ ಮೇಲೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಹಿಮ್ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಮಟ್ಟಸಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಹಿಮ್ಮುಖದ ಸುಮಾರು ೨% ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಮಾತ್ರ ಈ ಮಟ್ಟಸಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದರೆ,<ref>{{cite journal | author=J. J. Gillis, P. D. Spudis | title=The Composition and Geologic Setting of Lunar Far Side Maria | journal=Lunar and Planetary Science | year=1996 | volume=27 | pages=413–404 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1996LPI....27..413G }}</ref> ಮುಮ್ಮುಖದ ಸುಮಾರು ೩೧% ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಮಟ್ಟಸಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.<ref name="worldbook" /> ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ದೊರಕಿರುವ ಅತಿ ಸಂಭವನೀಯ ವಿವರಣೆಯೆಂದರೆ, ಮುಮ್ಮುಖದ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿರುವುದು. ಈ ರೀತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯು [[:en:Lunar Prospector|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]]ನ ಗಾಮಾ-ಕಿರಣ ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕದಿಂದ ದೊರಕಿದ ಭೂ-ರಾಸಾಯನಿಕ ನಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="S06">{{cite journal | last = Charles Shearer and 15 coauthors | title = Thermal and magmatic evolution of the Moon | journal = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | volume = 60 | pages = 365-518 | date = 2006 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.psrd.hawaii.edu/Aug00/newMoon.html | title = A New Moon for the Twenty-First Century | last = G. Jeffrey Taylor | date = August 31, 2000}}</ref> ಮುಮ್ಮುಖದ ಹಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಗುಮ್ಮಟಗಳು ಇವೆ.<ref>{{cite journal | author=Lionel Wilson James W. Head | title=Lunar Gruithuisen and Mairan domes: Rheology and mode of emplacement | journal=Journal of Geophysical Research | year=2003 | volume=108 | url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2003/2002JE001909.shtml | access-date=2007-03-09 | archive-date=2007-03-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070312071105/http://www.agu.org/pubs/crossref/2003/2002JE001909.shtml | url-status=dead }}</ref> === ಎತ್ತರ ಭೂಮಿಗಳು === ಮಟ್ಟಸಗಳಿಗಿಂತ ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ವಲಯಗಳಿಗೆ ''ಟೆರೇ'' ಅಥವಾ ಇವು ಬಹುತೇಕ ಮಟ್ಟಸಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ''ಎತ್ತರಭೂಮಿಗಳು'' ಎಂದು ಹೆಸರು. ಮುಮ್ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಹಲವು ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಬೋಗುಣಿಗಳ ಹೊರ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಬೋಗುಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮಟ್ಟಸ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಬೋಗುಣಿಗಳ ಹೊರ ಪರಿಧಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | date = October 3, 2000 | url = http://www.lpi.usra.edu/expmoon/orbiter/orbiter-basins.html | title = Lunar Orbiter: Impact Basin Geology | publisher = Lunar and Planetary Institute | language = English | accessdate = 2006-12-24 }}</ref> ಭೂಮಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನ ಪರ್ವತಗಳು ಭೂಫಲಕಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಉತ್ತರ ಧ್ರುವದ ಬಳಿ ಇರುವ ೭೩ ಕಿ.ಮೀ.- ಅಗಲದ [[:en:Peary (crater)|ಪೇರಿ ಕುಳಿ]]ಯ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಪರ್ವತ ವಲಯಗಳು ಇವೆ, ಗೋಳಾರ್ಧದ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದಿನಪೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು [[:en:Clementine mission|ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್ ಯಾತ್ರೆ]]ಯು ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಈ [[:en:Peak of Eternal Light|ಶಾಶ್ವತ ಬೆಳಕಿನ ಪರ್ವತಗಳು]] ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಚಂದ್ರನ ಅಕ್ಷೆಯ ಸಣ್ಣ ಓರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ಯಾವುದೇ ಶಾಶ್ವತ ಬೆಳಕಿನ ವಲಯಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ ಆದರೂ, [[:en:Shackleton (crater)|ಶ್ಯಾಕ್ಲ್‌ಟನ್ ಕುಳಿ]]ಯ ಪರಿಧಿಯು ಚಂದ್ರ ದಿನದ ೮೦%ರಷ್ಟು ಕಾಲ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.ಚಂದ್ರನ ಸಣ್ಣ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಪರಿಣಾಮವೆನೆಂದರೆ, ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿಯ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ವಲಯಗಳಿವೆ.<ref name="M03">{{cite web |last=Linda |first=Martel |date=June 4, 2003 |title=The Moon's Dark, Icy Poles |url=http://www.psrd.hawaii.edu/June03/lunarShadows.html}}</ref> === ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Moon-craters.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿರುವ [[:en:Daedalus (crater)|ಡೇಡಲಸ್]] ಕುಳಿ.]] ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳೂ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book | title = Impact cratering: A geologic process | last = H. J. Melosh | publisher = Oxford Univ. Press | date = 1989}}</ref> ಬಹುತೇಕ ಕುಳಿಗಳು ಚಂದ್ರನ ಉದ್ಭವದ ಮೊದಲ ೧೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಧೂಮಕೇತುಗಳ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದವು. ೧ ಕಿ.ಮೀ. ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸುಮಾರು ೫ ಲಕ್ಷ ಕುಳಿಗಳನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಕಾಣಬಹುದು. ನಿಗದಿತ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕುಳಿಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ನಿಗದಿತ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಕುಳಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈನ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಬಹುದು ([[:en:crater counting|ಕುಳಿ ಎಣಿಕೆ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ). ವಾಯುಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನಗಳ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾರಣ, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿಗಳು ಭೂಮಿಯ ಕುಳಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇನ್ನೂ ಹೊಚ್ಚ ಹೊಸದರಂತೆ ಇವೆ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕುಳಿಯಾದ [[:en:South Pole-Aitken basin|ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ-ಐಟ್ಕಿನ್ ಬೋಗುಣಿ]]ಯು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ]] ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕುಳಿಯೂ ಆಗಿದೆ. ಈ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಬೋಗುಣಿಯು ಚಂದ್ರನ [[:en:far side (Moon)|ಹಿಮ್ಮುಖ]]ದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ ಮತ್ತು ಸಮಭಾಜಕಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೨,೨೪೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಮತ್ತು ೧೩&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಆಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url =http://www.psrd.hawaii.edu/July98/spa.html| title = The biggest hole in the Solar System|author =G. Jeffrey Taylor| year =1998}}</ref> ಚಂದ್ರನ ಮುಮ್ಮುಖದ ಮೇಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ [[:en:Mare Imbrium|ಇಂಬ್ರಿಯಂ]], [[:en:Mare Serenitatis|ಸೆರೆನಿಟಾಟಿಸ್]], [[:en:Mare Crisium|ಕ್ರಿಸಿಯಂ]], ಮತ್ತು [[:en:Mare Nectaris|ನೆಕ್ಟಾರಿಸ್]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. === ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರ === ಚಂದ್ರನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಮೇಲೆ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಬಹಳ ನುಣುಪುಗೊಂಡು, [[:en:regolith|ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಹೊರಪದರವಿದೆ. ಈ ಪದರವು ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಹಳೆಯ ಪದರಗಳು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಪದರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದಪ್ಪವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರವು ಮಟ್ಟಸಗಳಲ್ಲಿ ೩ ರಿಂದ ೫&nbsp;ಮೀ.ಗಳವರೆಗೂ ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ೧೦ ರಿಂದ ೨೦&nbsp;ಮೀ. ಗಳವರೆಗೂ ದಪ್ಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book| last = G. Heiken, D. Vaniman, and B. French (editors)|date= 1991 |title=Lunar Sourcebook, a user's guide to the Moon | publisher = Cambridge University Press, New York | pages= 736 pp}}</ref> ನುಣುಪಾದ ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರದ ಕೆಳಗೆ "ಬೃಹದಾವರಣ ಪ್ರಸ್ತರ"ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಪದರವಿದೆ. ಇದು ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು ದಪ್ಪವಿದ್ದು (ಸುಮಾರು ಹತ್ತಾರು ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು) ಬಿರುಕುಗಳುಳ್ಳ ಆಧಾರಶಿಲೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref>{{cite journal | author=K. L. Rasmussen, P. H. Warren | title=Megaregolith thickness, heat flow, and the bulk composition of the moon | journal=Nature | year=1985 | volume=313 | pages=121-124 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1985Natur.313..121R }}</ref> === ನೀರಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವ === ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು [[ಧೂಮಕೇತು|ಧೂಮಕೇತುಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಉಲ್ಕಾಪಿಂಡ|ಉಲ್ಕಾಪಿಂಡಗಳು]] ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಅಲ್ಪ-ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಸೇರಿಸಿವೆ. ಈ ನೀರಿನ ಕಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಹೊರಬರುವ ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಜಲಜನಕದ ಕಣಗಳು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅಪೋಲೋ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳು ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಶಿಲಾ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೀರಿನ ಅಂಶ ಪತ್ತೆಯಾಗಿರುವುದು, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ತೇವಾಂಶವಿಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಂತಿದೆ. ಆದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಅಕ್ಷೆಯು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಸಮತಳಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಓರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ (ಕೇವಲ ೧.೫°), ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿಯಿರುವ ಕೆಲವು ಆಳವಾದ ಕುಳಿಗಳು ಎಂದೂ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಪಡೆಯುವುದೇ ಇಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ([[:en:Shackleton (crater)|ಶ್ಯಾಕ್ಲ್‌ಟನ್ ಕುಳಿ]]ಯನ್ನು ನೋಡಿ). ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಕುಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ನೀರಿನ ಕಣಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲಗಳವರೆಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬಹುದು. ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕುಳಿಗಳ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್ ತಯಾರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.lpi.usra.edu/research/clemen/2polar.gif| title=Lunar Polar Composites| format=GIF| accessdate=2006-03-20}}</ref> ೧೪,೦೦೦ ಚ.ಕಿ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಶಾಶ್ವತ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದೆಂದು ಗಣಕೀಕೃತ ಛದ್ಮನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="M03"/> ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್ ರೆಡಾರ್ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಮೇಲ್ಮೈನ ಬಳಿ ಸಣ್ಣ, ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ನೀರಿನ ಮಡುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, [[:en:Lunar Prospector|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]]ನ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಧ್ರುವ ವಲಯದ ಬಳಿಯ ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರದ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಮೀಟರ್ ಆಳದವರೆಗೂ ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಲಜನಕದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url =http://lunar.arc.nasa.gov/results/ice/eureka.htm |title =Eureka! Ice found at lunar poles |date =August 31, 2001 |access-date =ಮಾರ್ಚ್ 9, 2007 |archive-date =ಆಗಸ್ಟ್ 6, 2013 |archive-url =https://web.archive.org/web/20130806085050/http://lunar.arc.nasa.gov/results//ice/eureka.htm |url-status =dead }}</ref> ಒಟ್ಟು ನೀರಿನ ಹಿಮದ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಂದಾಜು ಸುಮಾರು ೧ ಘ.ಕಿ.ಮೀ. ಗಣಿಗಳನ್ನು ತೋಡಿ ಹಿಮವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಸೌರ ಫಲಕಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪನ್ನ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಪರಮಾಣು ಉತ್ಪಾದಕಗಳಿಂದ ಹಿಮವನ್ನು ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಜಲಜನಕದ ಅಣುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಬಹುದು. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಚಂದ್ರನತ್ತ ನೀರಿನ (ಅಥವಾ ಜಲಜನಕದ/ಆಮ್ಲಜನಕದ) ಸಾಗಾಣಿಕೆಯು ಅಸಂಭವನೀಯವಾಗಿ ದುಬಾರಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಬಳಕೆಯೋಗ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವವು [[:en:lunar habitation|ಚಾಂದ್ರ ವಸತಿ]]ಗೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ವಿಷಯ. == ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == === ಆಂತರಿಕ ರಚನೆ === [[ಚಿತ್ರ:MoonStructure.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ನಿರೂಪಕ ಚಿತ್ರ.]] ಚಂದ್ರವು ಒಂದು [[:en:planetary differentiation|ವಿಭೇದಿತ]] ಕಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಭೂರಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪು]], [[:en:Mantle (geology)|ಕವಚ]], ಮತ್ತು [[:en:Planetary core|ಗರ್ಭ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು ೪೫೦ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಚಂದ್ರನ ಜನ್ಮವಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ನಂತರ [[:en:lunar magma ocean|ಚಂದ್ರನ ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರ]]ದ [[:en:fractional crystallization|ಭಿನ್ನ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣ]]ದಿಂದ ಈ ರಚನೆಯು ಉಂಟಾಯಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರನ ಹೊರಭಾಗವನ್ನು ಕರಗಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಶಕ್ತಿಯು [[:en:giant impact hypothesis|ಬೃಹತ್ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ]] ಮತ್ತು ನಂತರ ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮರುಸಂಚಯನಗಳಿಂದ ಒದಗಿಬಂದಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರದ ಈ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣವು ಕಬ್ಬಿಣ-ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಕವಚವನ್ನು ಮತ್ತು ಸೋಡಿಯಂ-ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಚಿಪ್ಪನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿರುತ್ತದೆ (ಕೆಳಗಿನ ''ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಕಸನ''ವನ್ನು ನೋಡಿ). ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಭೂರಸಾಯನಿಕ ನಕ್ಷೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂದ್ರನ ಚಿಪ್ಪು ಅಲ್ಯುಮಿನಂ ಸಿಲಿಕೇಟ್, ಪೊಟಾಷಿಯಂ, ಸೋಡಿಯಂ, ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಲವಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref name="L06">{{cite journal | last =P. Lucey and 12 coauthors |title = Understanding the lunar surface and space-Moon interactions | journal = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | volume = 60 | pages = 83-219 | date = 2006}}</ref> ಈ ಮಾಹಿತಿಯು ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರ ವಾದದ ಜೊತೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ಮೂಲಧಾತುಗಳ ನೋಟದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರನ ಚಿಪ್ಪು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]], [[ಸಿಲಿಕಾನ್]], [[ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ]], [[ಕಬ್ಬಿಣ]], [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ]], ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಯುಮಿನಂ|ಅಲ್ಯುಮಿನಂಗಳಿಂದ]] ಕೂಡಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಟೈಟೇನಿಯಂ]], [[ಯುರೇನಿಯಂ]], [[ಥೋರಿಯಂ]], [[ಪೊಟಾಷಿಯಂ]], ಮತ್ತು [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕಗಳು]] ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಭೂಭೌತಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾಡಿದ ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಚಿಪ್ಪಿನ ಸರಾಸರಿ ದಪ್ಪ ಸುಮಾರು ೫೦ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು.<ref name="W06">{{cite journal | last = Mark Wieczorek and 15 coauthors | title = The constitution and structure of the lunar interior | journal = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | volume = 60 | pages = 221-364 | date = 2006 }}</ref> ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಕವಚವು ಭಾಗಶಃ ಕರಗಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಮಟ್ಟಸದ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಯಾಗಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿತು. ಕವಚವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[:en:olivine|ಆಲಿವೀನ್]], [[:en:orthopyroxene|ಆರ್ಥೋಪೈರಾಕ್ಸೀನ್]] ಮತ್ತು [[:en:clinopyroxene|ಕ್ಲಿನೋಪೈರಾಕ್ಸೀನ್]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆಯೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಕವಚವು ಭೂಮಿಯ ಕವಚಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದೂ, ಈ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಚಾಂದ್ರ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಟೈಟೇನಿಯಂ ಧಾತುವು (ಇದು [[:en:ilmenite|ಇಲ್ಮೆನೈಟ್]] ಖನಿಜದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ) ಇರುವುದರಿಂದ, ಕವಚವು ತನ್ನ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಭಿನ್ನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ನಾವು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಕವಚದ ಆಳದಲ್ಲಿ, ಮೇಲ್ಮೈಯ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಕೆಳಗೆ ಚಂದ್ರಕಂಪನಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ. ಮಾಸಿಕ ಕಾಲಾವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಈ ಕಂಪನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಚಂದ್ರನ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳ ಬಲಗಳು. ಮೇಲ್ಮೈಯ ಹತ್ತಿರವೇ ಉದ್ಭವವಾದ ಕೆಲವು ಚಂದ್ರಕಂಪನಗಳನ್ನೂ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ವಿರಳವಾದ ಈ ಚಂದ್ರಕಂಪನಗಳು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="W06" /> ಚಂದ್ರನ ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ೩,೩೪೬.೪ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ/ಮೀ^೩ ಇದ್ದು, [[:en:Io (moon)|ಐಓ]]ದ ನಂತರ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗವು ಸಣ್ಣದೆಂದು (ಸುಮಾರು ೩೫೦ ಕಿ.ಮೀ. ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ತ್ರಿಜ್ಯ) ಹಲವು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ.<ref name="W06"/> ಬಹುತೇಕ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಶಿಲಾಕಾಯಗಳ ಒಳಭಾಗಗಳು ಆಯಾ ಕಾಯದ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗವು ಅದರ ಒಟ್ಟು ಗಾತ್ರದ ೨೦% ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ಚಂದ್ರ-ಗರ್ಭದ ರಚನಾಂಶಗಳು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಗಂಧಕ]] ಮತ್ತು [[ನಿಕಲ್|ನಿಕಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ]] ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಂಬಿಕೆ. ಚಂದ್ರನ ಸಮಯ-ವ್ಯತ್ಯಯಿತ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ, ಅದರ ಒಳಭಾಗವು ಕಡೇಪಕ್ಷ ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಕರಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | author = J. G. Williams, S. G. Turyshev, D. H. Boggs, J. T. Ratcliff | title=Lunar laser ranging science: Gravitational physics and lunar interior and geodesy | journal=Advances in Space Research | year=2006 | volume=37 | issue=1 | pages=67-71 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1987AREPS..15..271S }}</ref> === ಸ್ಥಳವರ್ಣನೆ === [[ಚಿತ್ರ:MoonTopoGeoidUSGS.jpg|thumb|right|ಚಂದ್ರನ ನಿರ್ದೇಶಕ [[:en:geoid|ಗೋಳಕಲ್ಪ]]ಕ್ಕೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಸ್ಥಳವರ್ಣನೆ.]] ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಎತ್ತರಗಳನ್ನು ಲೇಸರ್ ಉನ್ನತಿಮಾಪನ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, [[:en:Clementine mission|ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್ ಯಾತ್ರೆ]]ಯಿಂದಲೂ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಾಣುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಹಿಮ್ಮುಖದ ಬೃಹತ್ [[:en:South Pole-Aitken basin|ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ-ಐಟ್ಕಿನ್ ಬೋಗುಣಿ]]. ಇದು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಕನಿಷ್ಠ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗರಿಷ್ಠ ಉನ್ನತಿಗಳು ಈ ವಲಯದ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ದೂರದಲ್ಲಿವೆ. [[:en:Mare Imbrium|ಇಂಬ್ರಿಯಂ]], [[:en:Mare Serenitatis|ಸೆರೆನಿಟಾಟಿಸ್]], [[:en:Mare Crisium|ಕ್ರಿಸಿಯಂ]], [[:en:Mare Smythii|ಸ್ಮಿಥಿ]], ಮತ್ತು [[:en:Mare Orientale|ಓರಿಯಂಟೇಲ್]]ಗಳಂಥ ಹಲವು ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಬೋಗುಣಿಗಳೂ ಇಂತಹ ಕಡಿಮೆ ಉನ್ನತಿ ಮತ್ತು ಎತ್ತರವಾದ ಪರಿಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಚಂದ್ರನ ಆಕಾರದ ಇನ್ನೊಂದು ಸೋಜಿಗದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಹಿಮ್ಮುಖದ ಸರಾಸರಿ ಉನ್ನತಿಗಳು ಮುಮ್ಮುಖದ ಉನ್ನತಿಗಳಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು ೧.೯ ಕಿ.ಮೀ. ಅಧಿಕವಾಗಿವೆ. === ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರ === [[ಚಿತ್ರ:MoonLP150Q_grav_150.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಅರೀಯ ಗುರುತ್ವ ಅಸಮಂಜಸತೆ.]] ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಗಗನನೌಕೆಯಿಂದ ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸಿ, ಆ ತರಂಗಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನಗಳಿಂದ ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಮಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ [[:en:Doppler effect|ಡಾಪ್ಲರ್ ಪರಿಣಾಮ]]ವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಗನನೌಕೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಗಿರುವ ದೂರ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫಲಿತ ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಗಳ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಗಗನನೌಕೆಯ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷವನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗಗನನೌಕೆಯ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ಸಾರಿ ಕಕ್ಷೆಯು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದ ಮೇಲೆ ಅದರಿಂದ ಗುರುತ್ವ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಆದರೆ, ಚಂದ್ರನ [[:en:synchronous rotation|ಸಮಕಾಲಿಕ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ]]ಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಗಗನನೌಕೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಅಸಾಧ್ಯ. ಹೀಗಾಗಿ, ಹಿಮ್ಮುಖದ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ನಕ್ಷಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ಕೆಲವು ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಗುರುತ್ವ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು [[:en:mascon|ಮ್ಯಾಸ್ಕಾನ್]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳು ಗಗನನೌಕೆಗಳ ಕಕ್ಷೆಯ ಮೇಲೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದರಿಂದ, ಮಾನವ ರಹಿತ/ಸಹಿತ ಚಂದ್ರಯಾನದ ಸಿದ್ಧತೆಗೆ ನಿಖರವಾದ ಗುರುತ್ವ ಮಾದರಿಗಳು ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ. ಅಪೋಲೋ-ಪೂರ್ವ ನೌಕಾಚಾಲನಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ, ನೌಕೆಗಳು ಇಳಿಯುವ ತಾಣಗಳು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ [[:en:Lunar Orbiter|ಚಂದ್ರ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]ದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದಾಗ, ಗುರುತ್ವ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳು ತಿಳಿದುಬಂದವು.<ref>{{cite journal | author = Paul Muller and William Sjogren | title = Masons: lunar mass concentrations | journal = Science | volume = 161 |pages = 680-684 | year = 1968}}</ref> === ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ === [[ಚಿತ್ರ:Moon_ER_magnetic_field.jpg|thumb|right|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಪ್ರತಿಫಲನಮಾಪಕ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಂತೆ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಶಕ್ತಿ.]] ಭೂಮಿಗೆ ಹೊಲಿಸಿದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಬಾಹ್ಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಈ ಎರಡು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ನಡುವೆಯಿರುವ ಬೇರೆ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳೆಂದರೆ, ಚಂದ್ರನು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಧ್ರುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ (ಅದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ [[:en:geodynamo|ಉತ್ಪಾದಕ]]ವಿದ್ದಿದ್ದರೆ ದ್ವಿಧ್ರುವವು ಉಂಟಾಗುತ್ತಿತ್ತು), ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚಿಪ್ಪಿನಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವವಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರನ ಇತಿಹಾಸದ ಮೊದಲ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಅದರೊಳಗೆ ಒಂದು ಉತ್ಪಾದಕವು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದಾಗ ಚಿಪ್ಪಿನ ಭಾಗಗಳು ಸಹ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದವು ಎಂದು ಒಂದು ವಾದವು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗದ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರವು ಈ ವಾದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿದೆ. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನಂತಹ ವಾಯುಮಂಡಲರಹಿತ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದಲೂ ಅಸ್ಥಿರವಾದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗಬಹುದು. ಈ ವಾದಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವಾಗುವಂತೆ, ಚಿಪ್ಪಿನ ಅತಿ ಶಕ್ತಿಯುತ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳ ಬಳಿಯೇ ಇವೆ. ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯಿಂದುಂಟಾದ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಮೋಡವು ಪರಿಸರದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಹಿಗ್ಗುವುದರಿಂದ ಅಸ್ಥಿರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |last = Hood, L. L., and Z. Huang | title = Formation of magnetic anomalies antipodal to lunar impact basins: Two-dimensional model calculations | journal = J. Geophys. Res.| volume = 96 | pages = 9837-9846 | date=1991}}</ref> === ವಾಯುಮಂಡಲ === ಚಂದ್ರವು ಬಹಳ ವಿರಳವಾದ, ಸುಮಾರು ನಿರ್ವಾತದಂತಹ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಒಂದು ಮೂಲವೆಂದರೆ [[:en:outgassing|ಅನಿಲಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ]]; ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯದಿಂದ [[:en:radon|ರೆಡಾನ್]] ಮತ್ತಿತರ ಅನಿಲಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಉಲ್ಕೆ, ಸೌರ ಮಾರುತದ ಅಯಾನುಗಳು, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಸುರಿಮಳೆಗಳಿಂದಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅನಿಲಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="L06"/> ಈ ರೀತಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಅನಿಲಗಳು ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋಗಬಹುದು, ಅಥವಾ, ಸೌರಮಾರುತದ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಲಿ, ಮಾರುತಗಳ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದಾಗಲಿ, ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗಬಹುದು. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ [[ಸೋಡಿಯಮ್|ಸೋಡಿಯಂ]] (Na) ಮತ್ತು [[ಪೊಟಾಷಿಯಂ]] (K) ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. [[:en:Lunar Prospector|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]]ನ [[:en:alpha particle|ಆಲ್ಫಾ ಕಣ]] ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕವು ಒದಗಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [[:en:radon|ರೆಡಾನ್]]-೨೨೨ ಮತ್ತು [[:en:polonium|ಪೊಲೋನಿಯಂ]]-೨೧೦ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|last = S. Lawson, W. Feldman, D. Lawrence, K. Moore, R. Elphic, and R. Belian | title=Recent outgassing from the lunar surface: the Lunar Prospector alpha particle spectrometer | journal=J. Geophys. Res. | volume = 110 | pages=doi:10.1029/2005JE002433 | date =2005}}</ref> ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಅಪೋಲೋ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳು ಇರಿಸಿದ ಪತ್ತೇದಾರಕಗಳು ಆರ್ಗಾನ್-೪೦, He-೪, O ಮತ್ತು/ಅಥವಾ CH_೪, N_೨ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ CO, ಮತ್ತು CO_೨ ಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿವೆ.<ref>{{cite journal | last = S. Alan Stern | title= The Lunar atmosphere: History, status, current problems, and context | journal = Rev. Geophys. | volume = 37 | year = 1999 | pages = 453-491}}</ref> == ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಕಸನ == === ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ === ಚಂದ್ರನ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ವಾದಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ. [[:en:centrifugal force|ಕೇಂದ್ರಾಪಗಾಮಿ ಬಲ]]ದ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನಿಂದ ಚಂದ್ರನು ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಅದರ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬೋಗುಣಿಯಾಕಾರವನ್ನು (ಇದು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರವೆಂದು ಊಹೆ) ಬಿಟ್ಟು ಹೋಯಿತೆಂದು ಮುಂಚಿನ ವಾದಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದವು.<ref>{{cite journal | last = Binder | first = A. B. | title=On the origin of the moon by rotational fission | journal=The Moon | year=1974 | volume=11 | issue=2 | pages=53-76 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1974Moon...11...53B }}</ref> ಆದರೆ ಈ '''ಬೇರ್ಪಡಿಕೆ''' ಉಂಟಾಗಲು ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವು ಈಗಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕಿತ್ತು. ಬೇರೆ ಕೆಲವು ವಾದಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಚಂದ್ರನ ಉದ್ಭವ ಬೇರೆಲ್ಲೋ ಆಗಿ ನಂತರ ಭೂಮಿಯು ಚಂದ್ರನನ್ನು ತನ್ನ ಗುರುತ್ವ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಿತು.<ref>{{cite journal | last = Mitler | first = H. E. | title=Formation of an iron-poor moon by partial capture, or: Yet another exotic theory of lunar origin | journal=Icarus | year=1975 | volume=24 | pages=256-268 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1975Icar...24..256M }}</ref> ಆದರೆ, ಈ ರೀತಿಯ '''ಸೆರೆ ಹಿಡಿಕೆ'''ಗೆ ಬೇಕಾದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು (ಉದಾ: ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಭೂಮಿಯು ಇನ್ನೂ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಿತ್ತು) ಬಹಳ ಅಸಂಭವನೀಯ. '''ಸಮಕಾಲಿಕ ಉದ್ಭವ''' ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[:en:accretion disk|ಶೇಖರಣಾ ತಟ್ಟೆ]]ಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡವು. ಈ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಗ್ರಹಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಂತೆ, ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತವಿದ್ದ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಶೇಖರಣೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ವಿರಳತೆಗೆ ಈ ವಾದವು ಒಳ್ಳೆಯ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ವಾದಗಳ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನ್ಯೂನತೆಯೆಂದರೆ, ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ಕೋನೀಯ ಸಂವೇಗವನ್ನು (angular momentum) ಇವಾವುವೂ ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾರವು.<ref>{{cite journal | last = Stevenson | first = D. J. | title=Origin of the moon - The collision hypothesis | journal=Annual review of earth and planetary sciences | year=1987 | volume=15 | pages=271-315 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1987AREPS..15..271S }}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಮಂಡಿಸಲಾಗಿರುವ '''ಬೃಹತ್ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ'''ವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಒಂದು ಆಕಾಶಕಾಯವು (ಇದನ್ನು [[:en:Theia (planet)|ಥೀಯ]] ಅಥವಾ [[:en:Orpheus (planet)|ಆರ್ಫಿಯಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಭೂಮಿಯನ್ನಪ್ಪಳಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ಸಿಡಿದ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಒಂದುಗೂಡಿ, ಚಂದ್ರನನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು.<ref name="worldbook" /> ಗ್ರಹಗಳು ಚಿಕ್ಕ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕಾಯಗಳ ಕ್ರಮೇಣ ಸಮ್ಮಿಲನದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವವೆಂದು ನಂಬಿಕೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಈ ರೀತಿಯ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ಬಹಳ ಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಆಗಿರಬಹುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. [[:en:Computer simulations|ಗಣಕಯಂತ್ರ ಛದ್ಮನ]]ಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯು ಭೂ-ಚಂದ್ರರ ಕೋನೀಯ ಸಂವೇಗಕ್ಕೆ ಹಾಗು ಚಂದ್ರನ ಚಿಕ್ಕ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ (core) ಕಾರಣವಿರಬಹುದೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | last = R. Canup and E. Asphaug | title = Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation | journal = Nature | volume = 412 | pages = 708-712 | date = 2001 }}</ref> ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂದ ಇನ್ನೂ ಬಗೆಹರಿಯದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೆಂದರೆ, ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ ಆಕಾಶಕಾಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಗಳ ತುಲನಾತ್ಮಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳು, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಯಾವ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊರ ಆಕಾಶಕಾಯದಿಂದ ಬಂದವು, ಮುಂತಾದವು. ಚಂದ್ರನ ನಿರ್ಮಾಣವು ೪೫೨.೭&nbsp;± ೧ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಸೌರಮಂಡಲದ ಉದ್ಭವದ ಸುಮಾರು ೩-೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಆಯಿತೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal| url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/310/5754/1671| journal=Science| year=2005| volume=310| issue=5754| pages=1671 - 1674| id={{DOI|10.1126/science.1118842}}| title=Hf-W Chronometry of Lunar Metals and the Age and Early Differentiation of the Moon| last=Thorsten Kleine| coauthors=Herbert Palme, Klaus Mezger, Alex N. Halliday| access-date=2007-01-27| archive-date=2007-09-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20070927223249/http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/310/5754/1671| url-status=dead}}</ref> === ಚಂದ್ರನ ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರ === ಬೃಹತ್ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಘಟನೆ ಮತ್ತು ತದನಂತರ ಭೂ-ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮರುಸಂಚಯನದಿಂದ ಅಪಾರವಾದ ಶಕ್ತಿಯು ಹೊರಬಂದು, ಈ ಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯು ಬಹಳ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಚಂದ್ರನ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗಗಳನ್ನು ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿತ್ತೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ದ್ರವದ ಹೊರಭಾಗವನ್ನು [[:en:lunar magma ocean|ಚಂದ್ರನ ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಆಳ ಸುಮಾರು ೫೦೦ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಿಂದ ಚಂದ್ರನ ಕೇಂದ್ರದವರೆಗೂ ಇತ್ತೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="S06"/> ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರವು ತಣ್ಣಗಾಗುವಾಗ, [[:en:fractional crystallization|ಭಿನ್ನ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣ]] ಮತ್ತು [[:en:planetary differentiation|ವಿಭೇದನ]]ಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಭೂರಸಾಯನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಕವಚ ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದ [[:en:olivine|ಆಲಿವೀನ್]], [[:en:clinopyroxene|ಕ್ಲಿನೋಪೈರಾಕ್ಸೀನ್]] ಮತ್ತು [[:en:orthopyroxene|ಆರ್ಥೋಪೈರಾಕ್ಸೀನ್]]ಗಳಂಥ ಖನಿಜಗಳಿಂದ ಕವಚವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರವು ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ಮೇಲೆ [[:en:anorthosite|ಅನಾರ್ಥೊಸೈಟ್]] ಎಂಬ ಖನಿಜವು ತನ್ನ ಹಗುರತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೇಲೆ ತೇಲಿಬಂದು ಚಿಪ್ಪನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತೆಂದು ಸಹ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="S06"/> ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ದ್ರವಗಳು ಚಿಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕವಚದ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದವಲ್ಲದೆ, ಇವು ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗದ ಹಾಗೂ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವ ಧಾತುಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಪೊಟಾಷಿಯಂ]] (K), [[:en:rare earth elements|ವಿರಳ ಧಾತುಗಳು]] (REE) ಮತ್ತು [[ರಂಜಕ|ರಂಜಕಗಳು]] (P) ಇರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ [[:en:KREEP|KREEP]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="W06"/> === ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಕಸನ === ಚಂದ್ರನ ಶಿಲಾಪಾಕ-ಸಾಗರೋತ್ತರ ವಿಕಸನದ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವು ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಚಂದ್ರನ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲವನ್ನು [[:en:Nectarian|ನೆಕ್ಟಾರಿಸ್]], [[:en:Lower Imbrian|ಇಂಬ್ರಿಯಂ]], [[:en:Eratosthenian|ಎರಾಟೊಸ್ಥೆನೆಸ್]], ಮತ್ತು [[:en:Copernician|ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್]]ಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಘಟನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಘಟನೆಗಳ ಕಾಲಗಳನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ನಿರ್ಧರಿಸದಿದ್ದರೂ (ಹಲವು ಘಟನೆಗಳ ಕಾಲಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ), ಸ್ಥೂಲವಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಇವು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. [[:en:regolith|ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರ]]ದ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳ ನಿರಂತರ ಪರಿಣಾಮಗಳೇ ಕಾರಣ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೆಂದರೆ, ಮಟ್ಟಸಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ. ಚಂದ್ರನ ಈ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವ ಇಂಥ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಕೆಳಗಿರುವ ಕವಚವು ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಭಾಗಶಃ ಕರಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಕರಗಿದ ಈ ಶಿಲಾಪಾಕಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಏರಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿದವು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಂದಿಗೂ ಚಂದ್ರನ ಮುಮ್ಮುಖದ ಮಟ್ಟಸಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.<ref name="S06"/> ಈ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಲಯದ ಬಹುತೇಕ [[:en:lunar mare|ಮಟ್ಟಸದ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆ]]ಯು ಇಂಬ್ರಿಯನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೦೦-೩೫೦ ಕೋಟಿವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿತು. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಕಾಲನಿರ್ಧರಿತ ಮಾದರಿಗಳು ೪೨೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯವು,<ref>{{cite journal | last = James Papike, Grahm Ryder, and Charles Shearer | title = Lunar Samples | journal = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | volume = 36 | pages = 5.1-5.234 | date = 1998 }}</ref> ಮತ್ತು [[:en:crater counting|ಕುಳಿ ಎಣಿಕೆ]]ಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಿಳಿದುಬಂದ ಹೊಸ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿಕೆಗಳು ಕೇವಲ ೧೨೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಆದವು.<ref>{{cite journal | last = H. Hiesinger, J. W. Head, U. Wolf, R. Jaumanm, and G. Neukum | title = Ages and stratigraphy of mare basalts in Oceanus Procellarum, Mare Numbium, Mare Cognitum, and Mare Insularum | journal = J. Geophys. Res. | volume = 108 | pages = doi:10.1029/2002JE001985 | date = 2003 }}</ref> ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದ-ವಿರೋಧಗಳಿವೆ. ಕುಳಿಗಳು ಮಾಯವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತವೆಯೆಂದೂ, ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಇತರ ಅಸ್ಥಿರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ವೀಕ್ಷಕರು ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಹಲವು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು ಭ್ರಾಂತಿಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ಬೆಳಕಿನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ವೀಕ್ಷಣೆ, ತಪ್ಪಾದ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಅಥವಾ ಮುಂಚಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ನಿಖರವಾಗಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಹೀಗೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ವೀಕ್ಷಕರು ತಪ್ಪು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, [[:en:outgassing|ಅನಿಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ]]ಯು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆಯೆಂದು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಈ ಹೊರಸೂಸುವ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಅಸ್ಥಿರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಡೆದಿದ್ದರೂ ಇರಬಹುದು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಸುಮಾರು ೩ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ವಲಯವು ಸುಮಾರು ೧೦ ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಅನಿಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತೆಂದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.psrd.hawaii.edu/Nov06/MoonGas.html |last = G. Jeffrey Taylor |title = Recent Gas Escape from the Moon |date = 2006 |access-date = 2007-03-10 |archive-date = 2007-03-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070304055515/http://www.psrd.hawaii.edu/Nov06/MoonGas.html |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite journal | last = P. H. Schultz, M. I. Staid, and C. M. Pieters |date = 2006 | title= Lunar activity from recent gas release | journal= Nature |volume = 444 |pages = 184-186}}</ref> == ಕಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧ == ಸ್ಥಿರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಚಂದ್ರವು ಸುಮಾರು ೨೭.೩ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ (ಚಂದ್ರನ [[ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಅವಧಿ]]). ಆದರೆ, ಭೂಮಿಯೂ [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನ]] ಸುತ್ತ ತನ್ನ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವುದರಿಂದ, ಚಂದ್ರನ ಅದೇ [[:en:lunar phase|ಕಲೆ]]ಯು ಪುನಃ ಕಾಣಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ, ಅಂದರೆ, ಸುಮಾರು ೨೯.೫ ದಿನಗಳು (ಚಂದ್ರನ [[ಯುತಿ ಅವಧಿ]]) ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="worldbook" /> ಸೌರಮಂಡಲದ ಬಹುತೇಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳಂತಲ್ಲದೆ, ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯ [[ಸಮಭಾಜಕ|ಸಮಭಾಜಕದ]] ಸಮತಳದ ಬಳಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸದೆ, [[ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತ|ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ]] ಸಮತಳದ ಬಳಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. [[ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ|ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳೂ]] ಸೇರಿದಂತೆ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರು ಪರಸ್ಪರ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಹಲವು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಚಂದ್ರನಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗಿ, [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನಿಂದ]] ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರರ ಸರಾಸರಿ ದೂರವು ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೪ ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು, ಅಥವಾ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೪ ಸೆಂ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Phillips | first = Tony | date = July 20, 2004 | url = http://science.nasa.gov/headlines/y2004/21jul_llr.htm | title = What Neil & Buzz Left on the Moon | publisher = Science @ NASA | accessdate = 2006-12-23 | archive-date = 2007-05-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070529230821/http://science.nasa.gov/headlines/y2004/21jul_llr.htm | url-status = dead }}</ref> [[:en:conservation of angular momentum|ಕೋನೀಯ ಸಂವೇಗ ಸಂರಕ್ಷಣೆ]]ಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಚಂದ್ರನ ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷವು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲವು ಒಂದು ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ೦.೦೦೨ ಕ್ಷಣಗಳಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗುವಂತೆ ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web | last = Ray | first = Richard | date = May 15, 2001 | url = http://bowie.gsfc.nasa.gov/ggfc/tides/intro.html | title = Ocean Tides and the Earth's Rotation | publisher = IERS Special Bureau for Tides | accessdate = 2006-12-23 | archive-date = 2010-03-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100327084125/http://bowie.gsfc.nasa.gov/ggfc/tides/intro.html | url-status = dead }}</ref> ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಗ್ರಹ-ಉಪಗ್ರಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸದೆ, [[:en:double planet|ಜೋಡಿಗ್ರಹ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಗಾತ್ರ ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವುದು; ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯ ೧/೪ರಷ್ಟು ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಮತ್ತು ೧/೮೧ರಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ, ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ [[:en:barycenter|ಭಾರಕೇಂದ್ರ]]ವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನ ಸುಮಾರು ೧೭೦೦ಕಿ.ಮೀ. ಕೆಳಗೆ (ಸರಾಸರಿ) ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ಜೋಡಿಗ್ರಹದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಹಲವರು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನ ೧/೧೦ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ ಒಣನೆಲದ ಕಾಲುಭಾಗ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದೆ ([[ರಷ್ಯಾ]], [[ಕೆನಡಾ]], ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ]] ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಷ್ಟು). [[:en:3753 Cruithne|3753 Cruithne]] ಎಂಬ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹವು ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ [[:en:horseshoe orbit|ಕುದುರೆ ಲಾಳಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಕಕ್ಷೆಯು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಗ್ರಹವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url =http://www.captaincosmos.clara.co.uk/cruithne.html|title =No, it's not our "second" moon!!!|accessdate =2006-10-10|language =English|archive-date =2009-01-19|archive-url =https://web.archive.org/web/20090119045203/http://www.captaincosmos.clara.co.uk/cruithne.html|url-status =dead}}</ref> ಇದರ ನಂತರ, (೫೪೫೦೯) ೨೦೦೦ PH೫, (೮೫೭೭೦) ೧೯೯೮ UP೧ ಮತ್ತು [[:en:2002 AA29|2002 AA29]]ಗಳೆಂಬ ಮೂರು [[:en:near-Earth asteroid|ಭೂಮಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal | author=M. H. M. Morais, A. Morbidelli | title=The Population of Near-Earth Asteroids in Coorbital Motion with the Earth | journal=Icarus | year=2002 | volume=160 | pages=1-9 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2002Icar..160....1M }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Earth-Moon2.jpg|thumb|center|upright=3|ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆ.]] == ಗ್ರಹಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Solar eclipse 1999 4.jpg|thumb|right|೧೯೯೯ರ ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ]] ಸೂರ್ಯ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಸರಳ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಗ್ರಹಣಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. [[ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ|ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ]] ಬಳಿ, ಚಂದ್ರನು [[ಸೂರ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಗಳ]] ನಡುವೆ ಇದ್ದಾಗ, [[ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ|ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣಗಳು]] ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, [[ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣ|ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣಗಳು]] [[ಹುಣ್ಣಿಮೆ|ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ]] ಬಳಿ, ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ನಡುವೆ ಇರುವಾಗ [[ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣ|ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣಗಳು]] ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯು [[:en:ecliptic|ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯ ಸಮತಳ]]ಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೫° ಓರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ, ಪ್ರತಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ/ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಗ್ರಹಣಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಗ್ರಹಣವಾಗಲು ಚಂದ್ರನು ಈ ಎರಡು ಕಕ್ಷಾ ಸಮತಳಗಳನ್ನು ಛೇದಿಸುವ ಬಿಂದುಗಳ ಬಳಿ ಇರಬೇಕು.<ref name="eclipse">{{cite web | author = Jim Thieman and Shane Keating | date = May 2, 2006 | url = http://eclipse99.nasa.gov/pages/faq.html | title = Eclipse 99, Frequently Asked Questions | publisher = NASA | accessdate = 2007-01-04 | archive-date = 2007-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070211120127/http://eclipse99.nasa.gov/pages/faq.html | url-status = dead }}</ref> ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯರ ಕೋನ ವ್ಯಾಸಗಳು ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, [[ಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹಣ]] ಮತ್ತು [[ಕಂಕಣ ಗ್ರಹಣ|ಕಂಕಣ ಗ್ರಹಣಗಳೆಂಬ]] ಎರಡು ರೀತಿಯ ಗ್ರಹಣಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು.<ref>{{cite web | first = Fred | last = Espenak | year = 2000 | url = http://www.mreclipse.com/Special/SEprimer.html | title = Solar Eclipses for Beginners | publisher = MrEclipse | accessdate = 2007-01-04 }}</ref> ಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಮಾಡಿ, ಸೂರ್ಯನ [[:en:corona|ಪ್ರಭಾವಲಯ]]ವು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ನಡುವೆಯಿರುವ ಅಂತರವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ ಚಂದ್ರನ ಕೋನವ್ಯಾಸವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರರ್ಥ, ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಚಂದ್ರನು ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಕಂಕಣ ಗ್ರಹಣಗಳು ಆಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ರೀತಿ, ಇನ್ನು ಸುಮಾರು ೬೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ (ಸೂರ್ಯನ ಕೋನ ವ್ಯಾಸವು ಬದಲಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ) ಚಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಮಾಡಲು ಆಗದೆ, ಕೇವಲ ಕಂಕಣ ಗ್ರಹಣಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="eclipse" /> ಗ್ರಹಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಷಯವೆಂದರೆ [[ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆ]]. ಚಂದ್ರವು ನಮ್ಮ ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸುಮಾರು ೦.೫° ಅಗಲದ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ವಲಯವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಗ್ರಹ ಅಥವಾ ನಕ್ಷತ್ರವು ಚಂದ್ರನ ''ಹಿಂದೆ ಹಾದುಹೋದಾಗ'', ಅದು ನಮ್ಮ ನೋಟದಿಂದ ''ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ''. ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣವು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆ. ಚಂದ್ರನು ಭೂಮಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯ ಅಯನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಬೇರೆಯೇ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮರೆಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web | url = http://occsec.wellington.net.nz/total/totoccs.htm | title = Total Lunar Occultations | publisher = Royal Astronomical Society of New Zealand | accessdate = 2007-01-04 }}</ref> == ವೀಕ್ಷಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Earthshine.jpg|right|thumb|[[:en:Earthshine|ಭೂಮಿಯ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ]] ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಚಂದ್ರ. ಬಾಲಚಂದ್ರನ ಅತಿ ಹೊಳಪಿನ ಭಾಗಗಳು ಸೂರ್ಯನ ನೇರ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿವೆ; ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Halo around moon.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತಲಿರುವ [[:en:Halo (optical phenomenon)|ಪ್ರಭಾವಳಿ]]]] ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತವಾದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಗಳಂದು ಚಂದ್ರನ [[:en:apparent magnitude|ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣ]]ವು −೧೨.೬ ರವರೆಗೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣವು −೨೬.೮ರಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರವು ಚತುರ್ಥಾಂಶದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅದರ ಹೊಳಪು ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರನ ಅರ್ಧ ಭಾಗವಿರದೆ, ಕೇವಲ ೧/೧೦ ಭಾಗ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರತಿಫಲಕವಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮೈನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ನೆರಳುಗಳೂ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ದಿಗಂತದ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದಾಗ ಚಂದ್ರವು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಮಾನಸಿಕ ಭ್ರಾಂತಿ ([[:en:Moon illusion|ಚಂದ್ರ ಭ್ರಾಂತಿ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ). ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಚಂದ್ರನ ಕೋನವ್ಯಾಸವು ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಡಿಗ್ರಿಯಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರವು ದಿಗಂತದ ಹತ್ತಿರ ಇರುವಾಗ ಅದರ ಕೋನವ್ಯಾಸವು ಬಾನ ನೆತ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಾಸಕ್ಕಿಂತ ೧.೫% ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲಿರುವಾಗ ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೧ ಭೂಮಿ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ದೂರವಿರುವುದರಿಂದ ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರವು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ [[:en:albedo|ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಬೆಳಕಿನ ೭% ನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶದಷ್ಟೇ ಇದೆ. ಆದರೂ, ದೃಷ್ಟಿ ಭ್ರಾಂತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಚಂದ್ರವು ಶುದ್ಧ ಬಿಳಿಬಣ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಬೇರಾವುದೂ ವಸ್ತು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತುವಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಜೊತೆ ಹೋಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿಕಟದಲ್ಲಿ ಬೇರೇನೂ ವಸ್ತುಗಳಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ, ಒಂದು ಕತ್ತಲೆ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿಲ ಒಂದು ತುಣುಕಿನ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣದೊಂದು ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವನ್ನು ಹಾಯಿಸಿದರೆ, ಆ ತುಣುಕು ಬೆಳ್ಳಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಅದೇ ಬೆಳಕನ್ನು ಇಡೀ ಕೋಣೆಯತ್ತ ಹಾಯಿಸಿದರೆ, ಇದ್ದಿಲು ಪುನಃ ಕಪ್ಪಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಗರಿಷ್ಠ [[:en:altitude (astronomy)|ಉನ್ನತಿ]]ಯು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಸುಮಾರು ಸೂರ್ಯನ ಉನ್ನತಿಯ ಮಿತಿಗಳೊಳಗೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಋತು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಯ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ, ಚಳಿಗಾಲದ ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರನು ಕಾಣುವ ದಿಕ್ಕು ಸಹ ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಎಡೆಯ ಅಕ್ಷಾಂಶದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿಯಿಂದ "ದೋಣಿಯಾಕಾರದ" ಚಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಬಹುದು<ref>{{cite web| url=http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=393| publisher=Curious About Astronomy| title=Is the Moon seen as a crescent (and not a "boat") all over the world?| accessdate=2006-03-20| month=October| year=2002| first=Kristine| last=Spekkens}}</ref> ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಚಂದ್ರವೂ ಸಹ ವಾಯುಮಂಡಲದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದೃಕ್-ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ೨೨° ಪ್ರಭಾವಳಿಯ ಉಂಗುರ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೆಳುವಾದ ಮೋಡಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾಣುವ ಸಣ್ಣ [[:en:Corona (meteorology)|ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಉಂಗುರಗಳು]] ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಆಗಸದಿಂದ ಚಂದ್ರವು ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ [[:en:lunar phase|ಚಂದ್ರ ಕಲೆ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ. == ಅನ್ವೇಷಣೆ == ದೂರದರ್ಶಕದ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ ಚಂದ್ರನ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಗತಿಯಾಯಿತು. [[:en:Galileo Galilei|ಗೆಲಿಲಿಯೊ ಗೆಲಿಲೈ]] ಈ ಹೊಸ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿನ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಕುಳಿಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದನು. [[:en:Cold War|ಶೀತಲ ಸಮರ]]ದ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ [[ರಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ]] ನಡುವೆ ಬಾಹ್ಯಕಾಶದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಚಂದ್ರನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವ ಮತ್ತು ಇಳಿಯುವ ಎರಡೂ ಥರದ ಮಾನವರಹಿತ ಶೋಧಕಗಳನ್ನು, ಉಡಾವಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಉಡಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಚಂದ್ರನನ್ನು ತಲುಪಿದ ಯಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ [[:en:Luna programme|ಚಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ವು ಮೊದಲನೆಯದು. ಲೂನಾ ೧೬, ೨೦, ೨೪ ಹಾಗೂ ಅಪೋಲೋ ೧೧, ೧೨, ೧೪, ೧೫, ೧೬ ಮತ್ತು ೧೭ ಯಾತ್ರೆಗಳು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕಲ್ಲು-ಮಣ್ಣುಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ತಂದಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Apollo 14 Shepard.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ [[:en:Flag of the United States|ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಬಾವುಟ]]ವನ್ನು ಏರಿಸುತ್ತಿರುವ ಗಗನಯಾತ್ರಿ [[:en:Alan Shepard|ಆಲನ್ ಶೆಪರ್ಡ್]].]] [[ಚಿತ್ರ:moon-apollo17-schmitt_boulder.jpg|thumb|right|''[[:en:Apollo 17|ಅಪೋಲೊ ೧೭]]''ರ ಗಗನಯಾತ್ರಿ [[:en:Harrison Schmitt|ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಶ್ಮಿಟ್]]ನು ಟಾರಸ್-ಲಿಟ್ಟ್ರೋನಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಯ ಪಕ್ಕ ನಿಂತಿರುವುದು. ''[[:en:NASA|ನಾಸಾ]]&nbsp;ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.'']] [[ಚಿತ್ರ:AS8-13-2329.jpg|thumb|ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನಿಂದ "ಭೂ-ಉದಯ"ದ ವೀಕ್ಷಣೆ.]] ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ''[[ಅಪೋಲೊ ೧೧]]'' ಯಾತ್ರೆಯ ನಾಯಕನಾಗಿ [[:en:Neil Armstrong|ನೀಲ್ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್]]ನು ಜುಲೈ ೨೧, ೧೯೬೯ರಂದು ೦೨:೫೬ UTC ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಕಾಲಿರಿಸಿ, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಮಾನವನಾದನು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ಕಟ್ಟ ಕೊನೆಯ (೨೦೦೭ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ) ಮಾನವನೆಂದರೆ, ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Apollo 17|ಅಪೋಲೋ ೧೭]]''ರ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದ [[:en:Eugene Cernan|ಯುಜೀನ್ ಸೆರ್‌ನಾನ್]]. ಪ್ರತಿ ''ಅಪೋಲೋ'' ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲೂ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅಪೋಲೊ ಇಳಿದಾಣ ೧೨, ೧೪, ೧೫, ೧೬ ಮತ್ತು ೧೭ ರಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾಯುಷಿ [[:en:ALSEP|ALSEP]] (ಅಪೋಲೋ ಚಾಂದ್ರ ಮೇಲ್ಮೈ ಪ್ರಯೋಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಅಪೋಲೊ ೧೧ರ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾಯುಷಿಯಾದ EASEP (ಮುಂಚಿನ ಅಪೋಲೋ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯೋಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಉಪಕರಣವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹ ಶೋಧಕಗಳು, ಚಂದ್ರಕಂಪನ ಮಾಪಕಗಳು, ಕಾಂತತ್ವ ಮಾಪಕಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮ್ಮುಖ-ಪ್ರತಿಫಲಕಗಳನ್ನು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ALSEP ತಾಣಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಹಣದ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦, ೧೯೭೭ರಂದು ಭೂಮಿಗೆ ಪ್ರೇಷಣೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. [[:en:Lunar laser ranging experiment|ಚಂದ್ರ ಲೇಸರ್ ರೇಂಜಿಂಗ್]] (LLR) ಉಪಕರಣಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯುತ್-ಕೋಶದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಇವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಕೆಲವೇ ಸೆಂಟಿಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ನಿಖರತೆಯಲ್ಲಿ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಅವುಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ, ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗದ ಗಾತ್ರವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite journal | last = J. Dickey, P. Bender, J. Faller, X. Newhall, R. Ricklefs, J. Ries, P. Shelus, C. Veillet, A. Whipple, J. Wiant, J. Williams, and C. Yoder | date=1994 | title= Lunar laser ranging: a continuing legacy of the Apollo program | journal= Science | volume=265 |pages=482-490}}</ref> ೬೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಿಂದ ೭೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಒಟ್ಟು ೬೫ ಚಂದ್ರ ಇಳಿತಗಳು (ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸಹಿತ/ರಹಿತಗಳೆರಡೂ ಸೇರಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ೧೯೭೧ರಲ್ಲೇ ೧೦ ಇಳಿತಗಳಾದವು) ಆದವು. ಆದರೆ, ೧೯೭೬ರ [[:en:Luna 24|ಲೂನ ೨೪]]ರ ನಂತರ ಇಳಿತಗಳು ನಿಂತುಹೋದವು. ರಷ್ಯಾವು ತನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು [[ಶುಕ್ರ]] ಮತ್ತು [[:en:space station|ಅಂತರಿಕ್ಷ ನಿಲ್ದಾಣ]]ಗಳತ್ತ ಹರಿಸಿದರೆ, ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ]] ಮತ್ತು ಹೊರಗ್ರಹಗಳ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹಾಯಿಸಿತು. ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನ್‌ನ]] ''[[:en:Hiten|ಹೈಟನ್]]'' ನೌಕೆಯು ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿ, ಜಪಾನ್‌ನನ್ನು ಚಂದ್ರ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಕೃತಕ ನೌಕೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ ಮೂರನೇ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಈ ನೌಕೆಯು ''ಹಗೊರ್ಮೊ'' ಎಂಬ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಶೋಧಕವನ್ನು ಚಂದ್ರ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಶೋಧಕದ ಪ್ರೇಷಕವು ವಿಫಲವಾಗಿ, ಈ ಇಡೀ ಯಾತ್ರೆಯು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅನುಪಯುಕ್ತವಾಯಿತು. ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಕಡೆಗೂ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಚಂದ್ರನತ್ತ ಹಿಂದಿರುಗಿತು (ಆದರೆ, ಮಾನವರಹಿತ ನೌಕೆಗಳಲ್ಲಿ). ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ನಾಸಾದ ನಡುವೆ ಸಹಯೋಗದಿಂದ ನಡೆದ ಈ ಯಾತ್ರೆಗೆ [[:en:Clementine mission|ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಈ ಯಾತ್ರೆಯು ಚಂದ್ರನ ಮೊದಲ ನಿಕಟ ಸ್ಥಳವರ್ಣೀಯ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಮೊದಲ [[:en:multispectral|ಬಹುವರ್ಣಪಟಲ]] ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಇದರ ನಂತರ ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Lunar Prospector|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]]'' ಯಾತ್ರೆಯು ನಡೆಯಿತು. ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ನ [[ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್]] [[:en:spectrometer|ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕ]]ವು ಚಂದ್ರನ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಲಜನಕದ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು. ಇದು ಬಹುಶಃ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ನೀರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೭, ೨೦೦೩ರಂದು ಉಡಾಯಿಸಲಾದ ''[[:en:Smart 1|ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ೧]]'' ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಗಗನನೌಕೆಯು ನವೆಂಬರ್ ೧೫, ೨೦೦೪ರಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩, ೨೦೦೬ರವರೆಗೂ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಜನವರಿ ೧೪, ೨೦೦೪ರಂದು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್ ಬುಷ್ ಅವರು ೨೦೨೦ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮಾನವರನ್ನು ಪುನಃ ಚಂದ್ರನತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ([[:en:Vision for Space Exploration|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಧ್ಯೇಯ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ).<ref>{{cite press release|url =https://www.nasa.gov/missions/solarsystem/bush_vision.html|title =President Bush Offers New Vision For NASA|date =Dec. 14, 2004|publisher =NASA|access-date =2021-07-21|archive-date =2021-07-14|archive-url =https://web.archive.org/web/20210714204413/https://www.nasa.gov/missions/solarsystem/bush_vision.html|url-status =dead}}</ref> ನಾಸಾ ಈಗ ಚಂದ್ರನ ಒಂದು ಧ್ರುವದ ಬಳಿ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite press release |title=NASA Unveils Global Exploration Strategy and Lunar Architecture |publisher=NASA |date=Dec. 4, 2006 |url=https://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/dec/HQ_06361_ESMD_Lunar_Architecture.html |format= |language= |accessdate=Dec. 4, 2006 |archive-date=2018-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180605162027/https://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/dec/HQ_06361_ESMD_Lunar_Architecture.html |url-status=dead }}</ref> [[ಜಪಾನ್]] ದೇಶವು ''[[:en:LUNAR-A|LUNAR-A]]'' ಮತ್ತು ''[[:en:SELENE|ಸೆಲೀನ್]]'' ಎಂಬ ಎರಡು ಚಂದ್ರ ಯಾತ್ರೆಗಳ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತವು ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Chandrayaan|ಚಂದ್ರಯಾನ್ ೧]]'' ಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ಶುರುಮಾಡಿ ಹಲವು ಮಾನವರಹಿತ ಚಂದ್ರಯಾನಗಳ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೧೦ ಅಥವಾ ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ''ಚಂದ್ರಯಾನ್ ೨'' ಯಾತ್ರೆಯು ಒಂದು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಚಂದ್ರ ಪರ್ಯಟಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Lunar Reconnaissance Orbiter|ಚಂದ್ರ ಬೇಹುಗಾರಿಕಾ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]''ವನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಲಿದೆ. [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾವು]] ಮುಂಚೆ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಗಿದ್ದ ''[[:en:Luna-Glob|ಲೂನಾ-ಗ್ಲೊಬ್]]'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಇದು ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುವ ಉದ್ದೇಶವುಳ್ಳ ಮಾನವರಹಿತ ಇಳಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಪರಿಭ್ರಮಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.aviationnow.com/avnow/news/channel_awst_story.jsp?id=news/aw060506p2.xml | title = Russia Plans Ambitious Robotic Lunar Mission | last = Craig Covault | date = June 4, 2006 | access-date = ಮಾರ್ಚ್ 18, 2007 | archive-date = ಜೂನ್ 12, 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060612215659/http://www.aviationnow.com/avnow/news/channel_awst_story.jsp?id=news%2Faw060506p2.xml | url-status = dead }}</ref> == ಮಾನವ ತಿಳುವಳಿಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:Hevelius_Map_of_the_Moon_1647.jpg|left|thumb|[[:en:Johannes Hevelius|ಯೋಹಾನ್ ಹೆವೆಲಿಯಸ್]] (೧೬೪೭) ತಯಾರಿಸಿದ ಚಂದ್ರನ ನಕ್ಷೆ.]] ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿರುವ ಚಂದ್ರವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಇತರ ಕೆಲಸ-ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೂ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ದೃಶ್ಯ ಕಲೆ, ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ, ಕಾವ್ಯ, ಗದ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರವೂ ಒಂದು. ನೋಥ್, ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿರುವ ಚಂದ್ರವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಇತರ ಕೆಲಸ-ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೂ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ದೃಶ್ಯ ಕಲೆ, ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ, ಕಾವ್ಯ, ಗದ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರವೂ ಒಂದು. ನೋಥ್, ಐರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‍ನಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದ ೫,೦೦೦ ವರ್ಷ ಹಳೆಯ ಕಲ್ಲು ಕೆತ್ತನೆಯೊಂದು ಚಂದ್ರನನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಇದು ಚಂದ್ರನ ಈವರೆಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ನಿರೂಪಣೆ.<ref name=spacetoday>{{cite web | url=http://www.spacetoday.org/SolSys/Earth/OldStarCharts.html | title = Carved and Drawn Prehistoric Maps of the Cosmos | publisher=Space Today Online | accessdate=2006-10-08 }}</ref> ಹಲವು ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಅಲೌಕಿಕ ಸಂಗತಿಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರವು ಇಂದಿಗೂ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Moon and red blue haze.jpg|right|thumb|ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಕಾವಳದ (ಮಬ್ಬಿನ) ಮೇಲೆ ಚಂದ್ರ]] ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಬಗ್ಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಮೊದಲಿಗರಲ್ಲಿ [[:en:Ancient Greece|ಗ್ರೀಕ್]] [[:en:philosopher|ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ]] [[:en:Anaxagoras|ಅನಕ್ಸಾಗೊರಸ್]]ನೂ ಸೇರಿದ್ದನು. ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಗಳೆರಡೂ ಬೃಹತ್ ಕಲ್ಲುಗಳೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವನೆಂದೂ ಅವನು ತರ್ಕಿಸಿದನು. ದಿವ್ಯ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗಿದ್ದ ಈ ನಾಸ್ತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅವನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ನಂತರ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | author=J. J. O'Connor, E. F. Robertson | date = February 1999 | url = http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Anaxagoras.html | title = Anaxagoras of Clazomenae | publisher = University of St Andrews | accessdate = 2007-01-04 }}</ref> [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್|ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ]] ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನವು, ಮಾರ್ಪಡಬಲ್ಲ ಭೂತಗಳು (ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿ) ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಭೂತಗಳ (ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ) ನಡುವಿನ ಗಡಿರೇಖೆಯ ಮೇಲೆ, ಈ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯನ್ನು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ನಂತರದ ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>[[C.S. Lewis]], ''The Discarded Image'', p ೧೦೮, Cambridge University Press, ೧೯೬೪, Cambridge ISBN ೦-೫೨೧೦೪೭೭೩೫-೨</ref> [[:en:Middle Ages|ಮಧ್ಯ ಯುಗ]]ದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹಾಗೂ [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕದ]] ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಒಂದು [[ಗೋಳ]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು. ಆದರೂ, ಅವರು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಒಂದು ನುಣುಪಾದ ಕಾಯವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು.<ref>{{cite web | last = Van Helden | first = Al | year = 1995 | url = http://galileo.rice.edu/sci/observations/moon.html | title = The Moon | publisher = Galileo Project | accessdate = 2007-01-12 | archive-date = 2004-06-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20040623085326/http://galileo.rice.edu/sci/observations/Moon.html | url-status = dead }}</ref> ೧೬೦೯ರಲ್ಲಿ [[ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಿಲೈ]] ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕವಾದ ''[[:en:Sidereus Nuncius|Sidereus Nuncius]]''ನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೊದಲ ದೂರದರ್ಶಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದು, ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈ ನುಣುಪಾಗಿಲ್ಲದೆ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು [[:en:Impact crater|ಕುಳಿ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[:en:Giovanni Battista Riccioli|ಜಿಯೋವಾನಿ ಬಾಟಿಸ್ಟ ರಿಕೋಲಿ]] ಮತ್ತು [[:en:Francesco Maria Grimaldi|ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಮರಿಯ ಗ್ರಿಮಾಲ್ಡಿ]] ಅವರುಗಳು ಚಂದ್ರನ ನಕ್ಷೆಯೊಂದನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಹಲವು ಕುಳಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ಇಟ್ಟರು. ಈ ಹೆಸರುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Voyage dans la lune (1902) still03.jpg|left|thumb|ಮೂಕಿ ಚಿತ್ರ "[[:en:Le Voyage dans la Lune|Le Voyage dans la Lune]]"ದಿಂದ (೧೯೦೨) ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ಚಿತ್ರ.]] ನಕ್ಷಾಪಟಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಗಾಢ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ಮೇರ್''ಗಳೆಂದೂ ಮತ್ತು ತಿಳಿಯಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ಟೆರೇ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳು ಇರಬಹುದೆಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕಗಳಲ್ಲೂ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಮಂದವಾದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಢವಾದ ಮಟ್ಟಸಗಳ ನಡುವಿನ ವೈದೃಷ್ಯಗಳು ಹಲವು ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ವಿವಿಧ ಸಂಸೃತಿಗಳು ಈ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು, ನಕ್ಷಾಪಟಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಗಾಢ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ಮೇರ್'' ಗಳೆಂದೂ ಮತ್ತು ತಿಳಿಯಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ಟೆರೇ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳು ಇರಬಹುದೆಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕಗಳಲ್ಲೂ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಮಂದವಾದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಢವಾದ ಮಟ್ಟಸಗಳ ನಡುವಿನ ವೈದೃಷ್ಯಗಳು ಹಲವು ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ವಿವಿಧ ಸಂಸೃತಿಗಳು ಈ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು [[:en:Man in the Moon|ಚಂದ್ರಮಾನವ]], ಮೊಲ, ಎಮ್ಮೆ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಆಕಾರಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ. ೧೮೩೫ರ [[:en:Great Moon Hoax|ದೊಡ್ಡ ಚಂದ್ರ ವಂಚನೆ]]ಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಹಲವರು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ವಿನೂತನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲು ಶುರು ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url =http://www.museumofhoaxes.com/moonhoax.html| title = The Great Moon Hoax |author =Alex Boese | language =English|date=2002}}</ref> ಆದರೆ, ಸುಮಾರು ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (೧೮೩೪–೧೮೩೬), [[:en:Wilhelm Beer|ವಿಲ್ಹೆಮ್ ಬೀರ್]] ಮತ್ತು [[:en:Johann Heinrich Mädler|ಯೋಹಾನ್ ಹೈನ್ರಿಖ್ ಮೆಡ್ಲರ್]]ರು ನಾಲು ಸಂಪುಟಗಳ ತಮ್ಮ ''Mappa Selenographica'' ವನ್ನು ಮತ್ತು ''Der Mond'' ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದರಲ್ಲಿದ್ದರು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನೀರು ಅಥವಾ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಾಯುಮಂಡಲಗಳು ಇಲ್ಲವೆಂದು ಇವು ದೃಢವಾಗಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದವು. ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ [[:en:Luna 3|ಲೂನಾ ೩]] ಶೋಧಕದ ಉಡಾವಣೆಗೆ ಮುನ್ನ ಚಂದ್ರನ [[:en:Far side (Moon)|ಹಿಮ್ಮುಖ]]ದ ಬಗ್ಗೆ ಏನೇನೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ೬೦ರ ದಶಕದ [[:en:Lunar Orbiter Program|ಚಂದ್ರ ಪರಿಭ್ರಮಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ವು ಈ ಮುಖವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಕ್ಷಿಸಿತು. == ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ಸ್ಥಾನಮಾನ == ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹಲವು ಬಾವುಟಗಳನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನೆಡಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಎರಡು ದೇಶಗಳು ಚಂದ್ರನ ಯಾವುದೇ ಭಾಗವನ್ನು ತಮ್ಮದೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳೆರಡೂ ಸಹಿ ಹಾಕಿರುವ [[:en:Outer Space Treaty|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂದ್ರನ ನೆಲವು [[:en:international waters|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲ]] ವಲಯಗಳ ಆಡಳಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೇ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಚಂದ್ರನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಶಾಂತಿಯುತ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, [[ಪರಮಾಣು ಆಯುಧ|ಪರಮಾಣು ಆಯುಧಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಆಯುಧಗಳ ಹಾಗೂ ಸೇನಾ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಒಂದು [[:en:Moon Treaty|ಚಂದ್ರ ಒಪ್ಪಂದ]]ವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಯಾವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೂ ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿಲ್ಲ. ಹಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿಯೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಇವು ಯಾವುವೂ ನಂಬಲರ್ಹವಾದ ಅಥವಾ ಕಾನೂನಿನ ಬೆಂಬಲವುಳ್ಳ ಹೇಳಿಕೆಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Late Heavy Bombardment|ವ್ಯಾಪಕ ತಾಡಿಕೆ]] * [[:en:List of artificial objects on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿರುವ ಕೃತಕ ವಸ್ತುಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of craters on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಕುಳಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of features on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of maria on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮಟ್ಟಸಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of mountains on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಪರ್ವತಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of valleys on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಕಣಿವೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮಾಸ]] * [[:en:Selenography|ಚಾಂದ್ರ ವಿವರಣಾ ಶಾಸ್ತ್ರ]] * [[:en:Space weathering|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹವಾಕ್ರಿಯೆಗಳು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] p9dv1f5m4uf5p75cg03mqeoozzruy42 1373260 1373259 2026-05-13T04:21:06Z Kwamikagami 17055 /* ಸ್ಥಳವರ್ಣನೆ */ 1373260 wikitext text/x-wiki {{ಗ್ರಹ Infobox/ಚಂದ್ರ}} '''ಚಂದ್ರ''' - ಇದು [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯ]] ಏಕೈಕ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]. == ಪರಿಚಯ == ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ನಡುವಿನ '''ಸರಾಸರಿ ದೂರ 384,399''' [[ಮೀಟರ್|ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು]]. ಇಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರನಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾದ ಬೆಳಕು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಸುಮಾರು 1.3 ಕ್ಷಣಗಳು ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ '''ವ್ಯಾಸವು 3,474 ಕಿ.ಮೀ'''.ಗಳಿದ್ದು (2,159 ಮೈಲಿಗಳು),<ref name="worldbook">{{cite web | last = Spudis | first = Paul D. | year = 2004 | url = https://www.nasa.gov/worldbook/moon_worldbook.html | title = Moon | publisher = World Book Online Reference Center, NASA | accessdate = 2006-12-23 | archive-date = 2013-07-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130703162844/http://www.nasa.gov/worldbook/moon_worldbook.html | url-status = dead }}</ref> (ಭೂಮಿಗಿಂತ ೩.೭ ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆ), ಇದು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] ೫ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ೫ನೇ ಅತಿ ಭಾರವಾದ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. [[:en:Ganymede (moon)|ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್]], [[:en:Titan (moon)|ಟೈಟನ್]], [[:en:Callisto (moon)|ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟೊ]], ಮತ್ತು [[:en:Io (moon)|ಐಓ]]ಗಳು ಚಂದ್ರನಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ [[:en:tide|ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ]]ಗಳಿಗೆ ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯೇ ಕಾರಣ. ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ೨೭.೩ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆವರ್ತಿಸುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ [[ಚಂದ್ರನ ಕಲೆ|ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಗಳು]] ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಪಕ್ಷಗಳು ೨೯.೫ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಆವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನುಳಿದು [[ಮಾನವ]]ರು ನಡೆದಾಡಿರುವ ಏಕೈಕ ಆಕಾಶಕಾಯವೆಂದರೆ ಚಂದ್ರ. ಚಂದ್ರನನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೊದಲ ಮಾನವರಹಿತ [[ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆ|ಗಗನನೌಕೆಯೆಂದರೆ]] [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾದ]] [[:en:Luna programme|ಲೂನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ನೌಕೆ. [[:en:Luna 1|ಲೂನಾ ೧]] ಭೂಮಿಯ ಗುರುತ್ವದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆದು ಚಂದ್ರನ ಬಳಿ ಹಾರಿಹೋದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ವಸ್ತು. [[:en:Luna 2|ಲೂನಾ ೨]] ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಲುಪಿದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ವಸ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗಿರುವ [[:en:far side of the moon|ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖ]]ವನ್ನು [[:en:Luna 3|ಲೂನಾ ೩]] ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿತು. ಈ ೩ ಘಟನೆಗಳೂ [[೧೯೫೯|೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ]] ಆದವು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಇಳಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ನೌಕೆ [[:en:Luna 9|ಲೂನಾ ೯]] ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಮಾನವರಹಿತ ನೌಕೆ [[:en:Luna 10|ಲೂನಾ ೧೦]]. ಇವೆರಡೂ ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ನಡೆದವು.<ref name="worldbook" /> [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ]] [[:en:Project Apollo|ಅಪೋಲೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನತ್ತ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಏಕಮಾತ್ರ ಮಾನವ ಸಹಿತ ಯಾನವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಚಂದ್ರವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಾನವ ಸಹಿತ ಯಾನವಾದ [[:en:Apollo 8|ಅಪೋಲೋ]] ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಮಾನವರನ್ನು ತಲುಪಿಸಿದ [[:en:Apollo 11|ಅಪೋಲೋ ೧೧]] ೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡವು.<ref name="worldbook" /> ಅಪೋಲೋ ಕಾರ್ಯದ ಸಮಾಪ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾನವಸಹಿತ ಚಂದ್ರಾನ್ವೇಷಣೆಯು ಕೊನೆಗೊಂಡರೂ,ಇನ್ನೂ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನತ್ತ ಮಾನವ ರಹಿತ ಅಥವಾ ಮಾನವ ಸಹಿತ ಗಗನನೌಕೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಲವು ದೇಶಗಳು ಹೊಂದಿವೆ. [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ]] ಯಾತ್ರೆಯ ತಯಾರಿಕೆಗಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಒಂದು [[:en:Moon base|ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆ]]ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೪, ೨೦೦೬ರಂದು ನಾಸಾ ಸೂಚಿಸಿತು. ಈ ನೆಲೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೫ ವರ್ಷಗಳು ತಗಲುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಾನಗಳು ಆರಂಭವಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web |author=M. Braukus, B. Dickey, K. Humphries |date=December 4, 2006 |title=NASA Unveils Global Exploration Strategy and Lunar Architecture |url=https://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/dec/HQ_06361_ESMD_Lunar_Architecture.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180605162027/https://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/dec/HQ_06361_ESMD_Lunar_Architecture.html |archive-date=2018-06-05 |accessdate=2006-08-10 |publisher=NASA}}</ref> == ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ == <div style="float:left;"> {| border="0" cellpadding="2" | [[ಚಿತ್ರ:Moon PIA00302.jpg|upright|thumb|left|ಚಂದ್ರನ ಮುಮ್ಮುಖ.]] |- | [[ಚಿತ್ರ:Moon PIA00304.jpg|upright|thumb|left|ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖ.]] |} </div> === ಚಂದ್ರನ ಎರಡು ಮುಖಗಳು === ಚಂದ್ರನು [[:en:synchronous rotation|ಸಮಕಾಲಿಕ ಪರಿಭ್ರಮಣ]]ದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ಅದರ ಒಂದೇ ಮುಖವು ಯಾವಾಗಲೂ ಭೂಮಿಯ ಕಡೆ ತಿರುಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಹಳ ಹಿಂದೆ, ಭೂಮಿಯು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳ ಘರ್ಷಣಾ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದಾಗಿ, ಚಂದ್ರನ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅದು ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ಹೀಗೆ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳ [[:en:Tidal locking|ಹಿಡಿತ]]ದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite journal | last = Alexander | first = M. E. | title=The Weak Friction Approximation and Tidal Evolution in Close Binary Systems | journal=Astrophysics and Space Science | year=1973 | volume=23 | pages=459–508 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1973Ap&SS..23..459A }}</ref> ಆದರೂ, ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಚ್ಯುತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ, ಅದರ ಸುಮಾರು ೫೯% ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಬಹುದು.<ref name="worldbook" /> ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಾಣುವ ಚಂದ್ರನ ಮುಖವನ್ನು [[:en:Near side of the Moon|ಮುಮ್ಮುಖ]]ವೆಂದು ಮತ್ತು ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಮುಖವನ್ನು [[:en:Far side of the Moon|ಹಿಮ್ಮುಖ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಗನನೌಕೆಗಳು ಚಂದ್ರನ ಹಿಂದೆ ಇರುವಾಗ ಅವುಗಳು ಭೂಮಿಯ ನಡುವೆ ನೇರ ರೇಡಿಯೊ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾದ]] [[:en:Luna 3|ಲೂನಾ ೩]] ಶೋಧಕವು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿತು. ಹಿಮ್ಮುಖವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ''[[:en:lunar mare|ಮಟ್ಟಸ ವಲಯ]]ಗಳು'' ಇರುವುದು. ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ಚಂದ್ರನ ಕಾಣದ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ ಕಾಣದ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ. === ಮಟ್ಟಸಗಳು === ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಗಾಢವಾದ ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಲ್ಲದ ಮಟ್ಟಸಗಳನ್ನು ''[[:en:lunar mare|ಮೇರ್]]''ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೇರ್ ಎಂದರೆ ಸಮುದ್ರವೆಂದು ಅರ್ಥ. ಹಿಂದಿನ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] ಈ ವಲಯಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿವೆಯೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರಿಂದ, ಈ ಮಟ್ಟಸಗಳಿಗೆ ಮೇರ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಕಪ್ಪುಶಿಲೆ|ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಯ]] ಲಾವಾ ಪ್ರವಾಹಗಳು. ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟಸಗಳೂ ಚಂದ್ರನ ಮುಮ್ಮುಖದ ಮೇಲೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಹಿಮ್ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಮಟ್ಟಸಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಹಿಮ್ಮುಖದ ಸುಮಾರು ೨% ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಮಾತ್ರ ಈ ಮಟ್ಟಸಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದರೆ,<ref>{{cite journal | author=J. J. Gillis, P. D. Spudis | title=The Composition and Geologic Setting of Lunar Far Side Maria | journal=Lunar and Planetary Science | year=1996 | volume=27 | pages=413–404 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1996LPI....27..413G }}</ref> ಮುಮ್ಮುಖದ ಸುಮಾರು ೩೧% ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಮಟ್ಟಸಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.<ref name="worldbook" /> ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ದೊರಕಿರುವ ಅತಿ ಸಂಭವನೀಯ ವಿವರಣೆಯೆಂದರೆ, ಮುಮ್ಮುಖದ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿರುವುದು. ಈ ರೀತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯು [[:en:Lunar Prospector|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]]ನ ಗಾಮಾ-ಕಿರಣ ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕದಿಂದ ದೊರಕಿದ ಭೂ-ರಾಸಾಯನಿಕ ನಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="S06">{{cite journal | last = Charles Shearer and 15 coauthors | title = Thermal and magmatic evolution of the Moon | journal = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | volume = 60 | pages = 365-518 | date = 2006 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.psrd.hawaii.edu/Aug00/newMoon.html | title = A New Moon for the Twenty-First Century | last = G. Jeffrey Taylor | date = August 31, 2000}}</ref> ಮುಮ್ಮುಖದ ಹಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಗುಮ್ಮಟಗಳು ಇವೆ.<ref>{{cite journal | author=Lionel Wilson James W. Head | title=Lunar Gruithuisen and Mairan domes: Rheology and mode of emplacement | journal=Journal of Geophysical Research | year=2003 | volume=108 | url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2003/2002JE001909.shtml | access-date=2007-03-09 | archive-date=2007-03-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070312071105/http://www.agu.org/pubs/crossref/2003/2002JE001909.shtml | url-status=dead }}</ref> === ಎತ್ತರ ಭೂಮಿಗಳು === ಮಟ್ಟಸಗಳಿಗಿಂತ ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ವಲಯಗಳಿಗೆ ''ಟೆರೇ'' ಅಥವಾ ಇವು ಬಹುತೇಕ ಮಟ್ಟಸಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ''ಎತ್ತರಭೂಮಿಗಳು'' ಎಂದು ಹೆಸರು. ಮುಮ್ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಹಲವು ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಬೋಗುಣಿಗಳ ಹೊರ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಬೋಗುಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮಟ್ಟಸ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಬೋಗುಣಿಗಳ ಹೊರ ಪರಿಧಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | date = October 3, 2000 | url = http://www.lpi.usra.edu/expmoon/orbiter/orbiter-basins.html | title = Lunar Orbiter: Impact Basin Geology | publisher = Lunar and Planetary Institute | language = English | accessdate = 2006-12-24 }}</ref> ಭೂಮಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನ ಪರ್ವತಗಳು ಭೂಫಲಕಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಉತ್ತರ ಧ್ರುವದ ಬಳಿ ಇರುವ ೭೩ ಕಿ.ಮೀ.- ಅಗಲದ [[:en:Peary (crater)|ಪೇರಿ ಕುಳಿ]]ಯ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಪರ್ವತ ವಲಯಗಳು ಇವೆ, ಗೋಳಾರ್ಧದ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದಿನಪೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು [[:en:Clementine mission|ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್ ಯಾತ್ರೆ]]ಯು ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಈ [[:en:Peak of Eternal Light|ಶಾಶ್ವತ ಬೆಳಕಿನ ಪರ್ವತಗಳು]] ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಚಂದ್ರನ ಅಕ್ಷೆಯ ಸಣ್ಣ ಓರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ಯಾವುದೇ ಶಾಶ್ವತ ಬೆಳಕಿನ ವಲಯಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ ಆದರೂ, [[:en:Shackleton (crater)|ಶ್ಯಾಕ್ಲ್‌ಟನ್ ಕುಳಿ]]ಯ ಪರಿಧಿಯು ಚಂದ್ರ ದಿನದ ೮೦%ರಷ್ಟು ಕಾಲ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.ಚಂದ್ರನ ಸಣ್ಣ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಪರಿಣಾಮವೆನೆಂದರೆ, ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿಯ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ವಲಯಗಳಿವೆ.<ref name="M03">{{cite web |last=Linda |first=Martel |date=June 4, 2003 |title=The Moon's Dark, Icy Poles |url=http://www.psrd.hawaii.edu/June03/lunarShadows.html}}</ref> === ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Moon-craters.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿರುವ [[:en:Daedalus (crater)|ಡೇಡಲಸ್]] ಕುಳಿ.]] ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳೂ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book | title = Impact cratering: A geologic process | last = H. J. Melosh | publisher = Oxford Univ. Press | date = 1989}}</ref> ಬಹುತೇಕ ಕುಳಿಗಳು ಚಂದ್ರನ ಉದ್ಭವದ ಮೊದಲ ೧೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಧೂಮಕೇತುಗಳ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದವು. ೧ ಕಿ.ಮೀ. ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸುಮಾರು ೫ ಲಕ್ಷ ಕುಳಿಗಳನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಕಾಣಬಹುದು. ನಿಗದಿತ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕುಳಿಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ನಿಗದಿತ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಕುಳಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈನ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಬಹುದು ([[:en:crater counting|ಕುಳಿ ಎಣಿಕೆ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ). ವಾಯುಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನಗಳ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾರಣ, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿಗಳು ಭೂಮಿಯ ಕುಳಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇನ್ನೂ ಹೊಚ್ಚ ಹೊಸದರಂತೆ ಇವೆ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕುಳಿಯಾದ [[:en:South Pole-Aitken basin|ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ-ಐಟ್ಕಿನ್ ಬೋಗುಣಿ]]ಯು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ]] ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕುಳಿಯೂ ಆಗಿದೆ. ಈ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಬೋಗುಣಿಯು ಚಂದ್ರನ [[:en:far side (Moon)|ಹಿಮ್ಮುಖ]]ದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ ಮತ್ತು ಸಮಭಾಜಕಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೨,೨೪೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಮತ್ತು ೧೩&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಆಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url =http://www.psrd.hawaii.edu/July98/spa.html| title = The biggest hole in the Solar System|author =G. Jeffrey Taylor| year =1998}}</ref> ಚಂದ್ರನ ಮುಮ್ಮುಖದ ಮೇಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ [[:en:Mare Imbrium|ಇಂಬ್ರಿಯಂ]], [[:en:Mare Serenitatis|ಸೆರೆನಿಟಾಟಿಸ್]], [[:en:Mare Crisium|ಕ್ರಿಸಿಯಂ]], ಮತ್ತು [[:en:Mare Nectaris|ನೆಕ್ಟಾರಿಸ್]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. === ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರ === ಚಂದ್ರನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಮೇಲೆ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಬಹಳ ನುಣುಪುಗೊಂಡು, [[:en:regolith|ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಹೊರಪದರವಿದೆ. ಈ ಪದರವು ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಹಳೆಯ ಪದರಗಳು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಪದರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದಪ್ಪವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರವು ಮಟ್ಟಸಗಳಲ್ಲಿ ೩ ರಿಂದ ೫&nbsp;ಮೀ.ಗಳವರೆಗೂ ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ೧೦ ರಿಂದ ೨೦&nbsp;ಮೀ. ಗಳವರೆಗೂ ದಪ್ಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book| last = G. Heiken, D. Vaniman, and B. French (editors)|date= 1991 |title=Lunar Sourcebook, a user's guide to the Moon | publisher = Cambridge University Press, New York | pages= 736 pp}}</ref> ನುಣುಪಾದ ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರದ ಕೆಳಗೆ "ಬೃಹದಾವರಣ ಪ್ರಸ್ತರ"ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಪದರವಿದೆ. ಇದು ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು ದಪ್ಪವಿದ್ದು (ಸುಮಾರು ಹತ್ತಾರು ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು) ಬಿರುಕುಗಳುಳ್ಳ ಆಧಾರಶಿಲೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref>{{cite journal | author=K. L. Rasmussen, P. H. Warren | title=Megaregolith thickness, heat flow, and the bulk composition of the moon | journal=Nature | year=1985 | volume=313 | pages=121-124 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1985Natur.313..121R }}</ref> === ನೀರಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವ === ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು [[ಧೂಮಕೇತು|ಧೂಮಕೇತುಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಉಲ್ಕಾಪಿಂಡ|ಉಲ್ಕಾಪಿಂಡಗಳು]] ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಅಲ್ಪ-ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಸೇರಿಸಿವೆ. ಈ ನೀರಿನ ಕಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಹೊರಬರುವ ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಜಲಜನಕದ ಕಣಗಳು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅಪೋಲೋ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳು ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಶಿಲಾ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೀರಿನ ಅಂಶ ಪತ್ತೆಯಾಗಿರುವುದು, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ತೇವಾಂಶವಿಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಂತಿದೆ. ಆದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಅಕ್ಷೆಯು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಸಮತಳಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಓರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ (ಕೇವಲ ೧.೫°), ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿಯಿರುವ ಕೆಲವು ಆಳವಾದ ಕುಳಿಗಳು ಎಂದೂ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಪಡೆಯುವುದೇ ಇಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ([[:en:Shackleton (crater)|ಶ್ಯಾಕ್ಲ್‌ಟನ್ ಕುಳಿ]]ಯನ್ನು ನೋಡಿ). ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಕುಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ನೀರಿನ ಕಣಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲಗಳವರೆಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬಹುದು. ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕುಳಿಗಳ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್ ತಯಾರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.lpi.usra.edu/research/clemen/2polar.gif| title=Lunar Polar Composites| format=GIF| accessdate=2006-03-20}}</ref> ೧೪,೦೦೦ ಚ.ಕಿ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಶಾಶ್ವತ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದೆಂದು ಗಣಕೀಕೃತ ಛದ್ಮನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="M03"/> ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್ ರೆಡಾರ್ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಮೇಲ್ಮೈನ ಬಳಿ ಸಣ್ಣ, ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ನೀರಿನ ಮಡುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, [[:en:Lunar Prospector|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]]ನ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಧ್ರುವ ವಲಯದ ಬಳಿಯ ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರದ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಮೀಟರ್ ಆಳದವರೆಗೂ ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಲಜನಕದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url =http://lunar.arc.nasa.gov/results/ice/eureka.htm |title =Eureka! Ice found at lunar poles |date =August 31, 2001 |access-date =ಮಾರ್ಚ್ 9, 2007 |archive-date =ಆಗಸ್ಟ್ 6, 2013 |archive-url =https://web.archive.org/web/20130806085050/http://lunar.arc.nasa.gov/results//ice/eureka.htm |url-status =dead }}</ref> ಒಟ್ಟು ನೀರಿನ ಹಿಮದ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಂದಾಜು ಸುಮಾರು ೧ ಘ.ಕಿ.ಮೀ. ಗಣಿಗಳನ್ನು ತೋಡಿ ಹಿಮವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಸೌರ ಫಲಕಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪನ್ನ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಪರಮಾಣು ಉತ್ಪಾದಕಗಳಿಂದ ಹಿಮವನ್ನು ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಜಲಜನಕದ ಅಣುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಬಹುದು. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಚಂದ್ರನತ್ತ ನೀರಿನ (ಅಥವಾ ಜಲಜನಕದ/ಆಮ್ಲಜನಕದ) ಸಾಗಾಣಿಕೆಯು ಅಸಂಭವನೀಯವಾಗಿ ದುಬಾರಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಬಳಕೆಯೋಗ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವವು [[:en:lunar habitation|ಚಾಂದ್ರ ವಸತಿ]]ಗೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ವಿಷಯ. == ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == === ಆಂತರಿಕ ರಚನೆ === [[ಚಿತ್ರ:MoonStructure.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ನಿರೂಪಕ ಚಿತ್ರ.]] ಚಂದ್ರವು ಒಂದು [[:en:planetary differentiation|ವಿಭೇದಿತ]] ಕಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಭೂರಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪು]], [[:en:Mantle (geology)|ಕವಚ]], ಮತ್ತು [[:en:Planetary core|ಗರ್ಭ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು ೪೫೦ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಚಂದ್ರನ ಜನ್ಮವಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ನಂತರ [[:en:lunar magma ocean|ಚಂದ್ರನ ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರ]]ದ [[:en:fractional crystallization|ಭಿನ್ನ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣ]]ದಿಂದ ಈ ರಚನೆಯು ಉಂಟಾಯಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರನ ಹೊರಭಾಗವನ್ನು ಕರಗಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಶಕ್ತಿಯು [[:en:giant impact hypothesis|ಬೃಹತ್ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ]] ಮತ್ತು ನಂತರ ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮರುಸಂಚಯನಗಳಿಂದ ಒದಗಿಬಂದಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರದ ಈ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣವು ಕಬ್ಬಿಣ-ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಕವಚವನ್ನು ಮತ್ತು ಸೋಡಿಯಂ-ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಚಿಪ್ಪನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿರುತ್ತದೆ (ಕೆಳಗಿನ ''ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಕಸನ''ವನ್ನು ನೋಡಿ). ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಭೂರಸಾಯನಿಕ ನಕ್ಷೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂದ್ರನ ಚಿಪ್ಪು ಅಲ್ಯುಮಿನಂ ಸಿಲಿಕೇಟ್, ಪೊಟಾಷಿಯಂ, ಸೋಡಿಯಂ, ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಲವಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref name="L06">{{cite journal | last =P. Lucey and 12 coauthors |title = Understanding the lunar surface and space-Moon interactions | journal = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | volume = 60 | pages = 83-219 | date = 2006}}</ref> ಈ ಮಾಹಿತಿಯು ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರ ವಾದದ ಜೊತೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ಮೂಲಧಾತುಗಳ ನೋಟದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರನ ಚಿಪ್ಪು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]], [[ಸಿಲಿಕಾನ್]], [[ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ]], [[ಕಬ್ಬಿಣ]], [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ]], ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಯುಮಿನಂ|ಅಲ್ಯುಮಿನಂಗಳಿಂದ]] ಕೂಡಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಟೈಟೇನಿಯಂ]], [[ಯುರೇನಿಯಂ]], [[ಥೋರಿಯಂ]], [[ಪೊಟಾಷಿಯಂ]], ಮತ್ತು [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕಗಳು]] ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಭೂಭೌತಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾಡಿದ ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಚಿಪ್ಪಿನ ಸರಾಸರಿ ದಪ್ಪ ಸುಮಾರು ೫೦ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು.<ref name="W06">{{cite journal | last = Mark Wieczorek and 15 coauthors | title = The constitution and structure of the lunar interior | journal = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | volume = 60 | pages = 221-364 | date = 2006 }}</ref> ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಕವಚವು ಭಾಗಶಃ ಕರಗಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಮಟ್ಟಸದ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಯಾಗಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿತು. ಕವಚವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[:en:olivine|ಆಲಿವೀನ್]], [[:en:orthopyroxene|ಆರ್ಥೋಪೈರಾಕ್ಸೀನ್]] ಮತ್ತು [[:en:clinopyroxene|ಕ್ಲಿನೋಪೈರಾಕ್ಸೀನ್]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆಯೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಕವಚವು ಭೂಮಿಯ ಕವಚಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದೂ, ಈ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಚಾಂದ್ರ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಟೈಟೇನಿಯಂ ಧಾತುವು (ಇದು [[:en:ilmenite|ಇಲ್ಮೆನೈಟ್]] ಖನಿಜದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ) ಇರುವುದರಿಂದ, ಕವಚವು ತನ್ನ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಭಿನ್ನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ನಾವು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಕವಚದ ಆಳದಲ್ಲಿ, ಮೇಲ್ಮೈಯ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಕೆಳಗೆ ಚಂದ್ರಕಂಪನಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ. ಮಾಸಿಕ ಕಾಲಾವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಈ ಕಂಪನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಚಂದ್ರನ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳ ಬಲಗಳು. ಮೇಲ್ಮೈಯ ಹತ್ತಿರವೇ ಉದ್ಭವವಾದ ಕೆಲವು ಚಂದ್ರಕಂಪನಗಳನ್ನೂ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ವಿರಳವಾದ ಈ ಚಂದ್ರಕಂಪನಗಳು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="W06" /> ಚಂದ್ರನ ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ೩,೩೪೬.೪ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ/ಮೀ^೩ ಇದ್ದು, [[:en:Io (moon)|ಐಓ]]ದ ನಂತರ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗವು ಸಣ್ಣದೆಂದು (ಸುಮಾರು ೩೫೦ ಕಿ.ಮೀ. ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ತ್ರಿಜ್ಯ) ಹಲವು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ.<ref name="W06"/> ಬಹುತೇಕ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಶಿಲಾಕಾಯಗಳ ಒಳಭಾಗಗಳು ಆಯಾ ಕಾಯದ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗವು ಅದರ ಒಟ್ಟು ಗಾತ್ರದ ೨೦% ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ಚಂದ್ರ-ಗರ್ಭದ ರಚನಾಂಶಗಳು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಗಂಧಕ]] ಮತ್ತು [[ನಿಕಲ್|ನಿಕಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ]] ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಂಬಿಕೆ. ಚಂದ್ರನ ಸಮಯ-ವ್ಯತ್ಯಯಿತ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ, ಅದರ ಒಳಭಾಗವು ಕಡೇಪಕ್ಷ ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಕರಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | author = J. G. Williams, S. G. Turyshev, D. H. Boggs, J. T. Ratcliff | title=Lunar laser ranging science: Gravitational physics and lunar interior and geodesy | journal=Advances in Space Research | year=2006 | volume=37 | issue=1 | pages=67-71 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1987AREPS..15..271S }}</ref> === ಸ್ಥಳವರ್ಣನೆ === [[ಚಿತ್ರ:MoonTopoGeoidUSGS.jpg|thumb|upright=1.5|ಚಂದ್ರನ ನಿರ್ದೇಶಕ [[:en:geoid|ಗೋಳಕಲ್ಪ]]ಕ್ಕೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಸ್ಥಳವರ್ಣನೆ.]] ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಎತ್ತರಗಳನ್ನು ಲೇಸರ್ ಉನ್ನತಿಮಾಪನ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, [[:en:Clementine mission|ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್ ಯಾತ್ರೆ]]ಯಿಂದಲೂ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಾಣುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಹಿಮ್ಮುಖದ ಬೃಹತ್ [[:en:South Pole-Aitken basin|ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ-ಐಟ್ಕಿನ್ ಬೋಗುಣಿ]]. ಇದು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಕನಿಷ್ಠ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗರಿಷ್ಠ ಉನ್ನತಿಗಳು ಈ ವಲಯದ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ದೂರದಲ್ಲಿವೆ. [[:en:Mare Imbrium|ಇಂಬ್ರಿಯಂ]], [[:en:Mare Serenitatis|ಸೆರೆನಿಟಾಟಿಸ್]], [[:en:Mare Crisium|ಕ್ರಿಸಿಯಂ]], [[:en:Mare Smythii|ಸ್ಮಿಥಿ]], ಮತ್ತು [[:en:Mare Orientale|ಓರಿಯಂಟೇಲ್]]ಗಳಂಥ ಹಲವು ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಬೋಗುಣಿಗಳೂ ಇಂತಹ ಕಡಿಮೆ ಉನ್ನತಿ ಮತ್ತು ಎತ್ತರವಾದ ಪರಿಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಚಂದ್ರನ ಆಕಾರದ ಇನ್ನೊಂದು ಸೋಜಿಗದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಹಿಮ್ಮುಖದ ಸರಾಸರಿ ಉನ್ನತಿಗಳು ಮುಮ್ಮುಖದ ಉನ್ನತಿಗಳಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು ೧.೯ ಕಿ.ಮೀ. ಅಧಿಕವಾಗಿವೆ. === ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರ === [[ಚಿತ್ರ:MoonLP150Q_grav_150.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಅರೀಯ ಗುರುತ್ವ ಅಸಮಂಜಸತೆ.]] ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಗಗನನೌಕೆಯಿಂದ ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸಿ, ಆ ತರಂಗಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನಗಳಿಂದ ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಮಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ [[:en:Doppler effect|ಡಾಪ್ಲರ್ ಪರಿಣಾಮ]]ವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಗನನೌಕೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಗಿರುವ ದೂರ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫಲಿತ ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಗಳ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಗಗನನೌಕೆಯ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷವನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗಗನನೌಕೆಯ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ಸಾರಿ ಕಕ್ಷೆಯು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದ ಮೇಲೆ ಅದರಿಂದ ಗುರುತ್ವ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಆದರೆ, ಚಂದ್ರನ [[:en:synchronous rotation|ಸಮಕಾಲಿಕ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ]]ಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಗಗನನೌಕೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಅಸಾಧ್ಯ. ಹೀಗಾಗಿ, ಹಿಮ್ಮುಖದ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ನಕ್ಷಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ಕೆಲವು ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಗುರುತ್ವ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು [[:en:mascon|ಮ್ಯಾಸ್ಕಾನ್]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳು ಗಗನನೌಕೆಗಳ ಕಕ್ಷೆಯ ಮೇಲೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದರಿಂದ, ಮಾನವ ರಹಿತ/ಸಹಿತ ಚಂದ್ರಯಾನದ ಸಿದ್ಧತೆಗೆ ನಿಖರವಾದ ಗುರುತ್ವ ಮಾದರಿಗಳು ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ. ಅಪೋಲೋ-ಪೂರ್ವ ನೌಕಾಚಾಲನಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ, ನೌಕೆಗಳು ಇಳಿಯುವ ತಾಣಗಳು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ [[:en:Lunar Orbiter|ಚಂದ್ರ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]ದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದಾಗ, ಗುರುತ್ವ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳು ತಿಳಿದುಬಂದವು.<ref>{{cite journal | author = Paul Muller and William Sjogren | title = Masons: lunar mass concentrations | journal = Science | volume = 161 |pages = 680-684 | year = 1968}}</ref> === ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ === [[ಚಿತ್ರ:Moon_ER_magnetic_field.jpg|thumb|right|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಪ್ರತಿಫಲನಮಾಪಕ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಂತೆ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಶಕ್ತಿ.]] ಭೂಮಿಗೆ ಹೊಲಿಸಿದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಬಾಹ್ಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಈ ಎರಡು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ನಡುವೆಯಿರುವ ಬೇರೆ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳೆಂದರೆ, ಚಂದ್ರನು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಧ್ರುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ (ಅದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ [[:en:geodynamo|ಉತ್ಪಾದಕ]]ವಿದ್ದಿದ್ದರೆ ದ್ವಿಧ್ರುವವು ಉಂಟಾಗುತ್ತಿತ್ತು), ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚಿಪ್ಪಿನಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವವಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರನ ಇತಿಹಾಸದ ಮೊದಲ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಅದರೊಳಗೆ ಒಂದು ಉತ್ಪಾದಕವು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದಾಗ ಚಿಪ್ಪಿನ ಭಾಗಗಳು ಸಹ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದವು ಎಂದು ಒಂದು ವಾದವು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗದ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರವು ಈ ವಾದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿದೆ. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನಂತಹ ವಾಯುಮಂಡಲರಹಿತ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದಲೂ ಅಸ್ಥಿರವಾದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗಬಹುದು. ಈ ವಾದಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವಾಗುವಂತೆ, ಚಿಪ್ಪಿನ ಅತಿ ಶಕ್ತಿಯುತ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳ ಬಳಿಯೇ ಇವೆ. ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯಿಂದುಂಟಾದ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಮೋಡವು ಪರಿಸರದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಹಿಗ್ಗುವುದರಿಂದ ಅಸ್ಥಿರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |last = Hood, L. L., and Z. Huang | title = Formation of magnetic anomalies antipodal to lunar impact basins: Two-dimensional model calculations | journal = J. Geophys. Res.| volume = 96 | pages = 9837-9846 | date=1991}}</ref> === ವಾಯುಮಂಡಲ === ಚಂದ್ರವು ಬಹಳ ವಿರಳವಾದ, ಸುಮಾರು ನಿರ್ವಾತದಂತಹ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಒಂದು ಮೂಲವೆಂದರೆ [[:en:outgassing|ಅನಿಲಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ]]; ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯದಿಂದ [[:en:radon|ರೆಡಾನ್]] ಮತ್ತಿತರ ಅನಿಲಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಉಲ್ಕೆ, ಸೌರ ಮಾರುತದ ಅಯಾನುಗಳು, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಸುರಿಮಳೆಗಳಿಂದಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅನಿಲಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="L06"/> ಈ ರೀತಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಅನಿಲಗಳು ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋಗಬಹುದು, ಅಥವಾ, ಸೌರಮಾರುತದ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಲಿ, ಮಾರುತಗಳ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದಾಗಲಿ, ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗಬಹುದು. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ [[ಸೋಡಿಯಮ್|ಸೋಡಿಯಂ]] (Na) ಮತ್ತು [[ಪೊಟಾಷಿಯಂ]] (K) ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. [[:en:Lunar Prospector|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]]ನ [[:en:alpha particle|ಆಲ್ಫಾ ಕಣ]] ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕವು ಒದಗಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [[:en:radon|ರೆಡಾನ್]]-೨೨೨ ಮತ್ತು [[:en:polonium|ಪೊಲೋನಿಯಂ]]-೨೧೦ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|last = S. Lawson, W. Feldman, D. Lawrence, K. Moore, R. Elphic, and R. Belian | title=Recent outgassing from the lunar surface: the Lunar Prospector alpha particle spectrometer | journal=J. Geophys. Res. | volume = 110 | pages=doi:10.1029/2005JE002433 | date =2005}}</ref> ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಅಪೋಲೋ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳು ಇರಿಸಿದ ಪತ್ತೇದಾರಕಗಳು ಆರ್ಗಾನ್-೪೦, He-೪, O ಮತ್ತು/ಅಥವಾ CH_೪, N_೨ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ CO, ಮತ್ತು CO_೨ ಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿವೆ.<ref>{{cite journal | last = S. Alan Stern | title= The Lunar atmosphere: History, status, current problems, and context | journal = Rev. Geophys. | volume = 37 | year = 1999 | pages = 453-491}}</ref> == ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಕಸನ == === ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ === ಚಂದ್ರನ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ವಾದಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ. [[:en:centrifugal force|ಕೇಂದ್ರಾಪಗಾಮಿ ಬಲ]]ದ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನಿಂದ ಚಂದ್ರನು ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಅದರ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬೋಗುಣಿಯಾಕಾರವನ್ನು (ಇದು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರವೆಂದು ಊಹೆ) ಬಿಟ್ಟು ಹೋಯಿತೆಂದು ಮುಂಚಿನ ವಾದಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದವು.<ref>{{cite journal | last = Binder | first = A. B. | title=On the origin of the moon by rotational fission | journal=The Moon | year=1974 | volume=11 | issue=2 | pages=53-76 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1974Moon...11...53B }}</ref> ಆದರೆ ಈ '''ಬೇರ್ಪಡಿಕೆ''' ಉಂಟಾಗಲು ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವು ಈಗಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕಿತ್ತು. ಬೇರೆ ಕೆಲವು ವಾದಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಚಂದ್ರನ ಉದ್ಭವ ಬೇರೆಲ್ಲೋ ಆಗಿ ನಂತರ ಭೂಮಿಯು ಚಂದ್ರನನ್ನು ತನ್ನ ಗುರುತ್ವ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಿತು.<ref>{{cite journal | last = Mitler | first = H. E. | title=Formation of an iron-poor moon by partial capture, or: Yet another exotic theory of lunar origin | journal=Icarus | year=1975 | volume=24 | pages=256-268 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1975Icar...24..256M }}</ref> ಆದರೆ, ಈ ರೀತಿಯ '''ಸೆರೆ ಹಿಡಿಕೆ'''ಗೆ ಬೇಕಾದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು (ಉದಾ: ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಭೂಮಿಯು ಇನ್ನೂ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಿತ್ತು) ಬಹಳ ಅಸಂಭವನೀಯ. '''ಸಮಕಾಲಿಕ ಉದ್ಭವ''' ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[:en:accretion disk|ಶೇಖರಣಾ ತಟ್ಟೆ]]ಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡವು. ಈ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಗ್ರಹಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಂತೆ, ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತವಿದ್ದ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಶೇಖರಣೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ವಿರಳತೆಗೆ ಈ ವಾದವು ಒಳ್ಳೆಯ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ವಾದಗಳ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನ್ಯೂನತೆಯೆಂದರೆ, ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ಕೋನೀಯ ಸಂವೇಗವನ್ನು (angular momentum) ಇವಾವುವೂ ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾರವು.<ref>{{cite journal | last = Stevenson | first = D. J. | title=Origin of the moon - The collision hypothesis | journal=Annual review of earth and planetary sciences | year=1987 | volume=15 | pages=271-315 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1987AREPS..15..271S }}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಮಂಡಿಸಲಾಗಿರುವ '''ಬೃಹತ್ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ'''ವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಒಂದು ಆಕಾಶಕಾಯವು (ಇದನ್ನು [[:en:Theia (planet)|ಥೀಯ]] ಅಥವಾ [[:en:Orpheus (planet)|ಆರ್ಫಿಯಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಭೂಮಿಯನ್ನಪ್ಪಳಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ಸಿಡಿದ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಒಂದುಗೂಡಿ, ಚಂದ್ರನನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು.<ref name="worldbook" /> ಗ್ರಹಗಳು ಚಿಕ್ಕ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕಾಯಗಳ ಕ್ರಮೇಣ ಸಮ್ಮಿಲನದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವವೆಂದು ನಂಬಿಕೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಈ ರೀತಿಯ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ಬಹಳ ಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಆಗಿರಬಹುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. [[:en:Computer simulations|ಗಣಕಯಂತ್ರ ಛದ್ಮನ]]ಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯು ಭೂ-ಚಂದ್ರರ ಕೋನೀಯ ಸಂವೇಗಕ್ಕೆ ಹಾಗು ಚಂದ್ರನ ಚಿಕ್ಕ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ (core) ಕಾರಣವಿರಬಹುದೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | last = R. Canup and E. Asphaug | title = Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation | journal = Nature | volume = 412 | pages = 708-712 | date = 2001 }}</ref> ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂದ ಇನ್ನೂ ಬಗೆಹರಿಯದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೆಂದರೆ, ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ ಆಕಾಶಕಾಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಗಳ ತುಲನಾತ್ಮಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳು, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಯಾವ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊರ ಆಕಾಶಕಾಯದಿಂದ ಬಂದವು, ಮುಂತಾದವು. ಚಂದ್ರನ ನಿರ್ಮಾಣವು ೪೫೨.೭&nbsp;± ೧ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಸೌರಮಂಡಲದ ಉದ್ಭವದ ಸುಮಾರು ೩-೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಆಯಿತೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal| url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/310/5754/1671| journal=Science| year=2005| volume=310| issue=5754| pages=1671 - 1674| id={{DOI|10.1126/science.1118842}}| title=Hf-W Chronometry of Lunar Metals and the Age and Early Differentiation of the Moon| last=Thorsten Kleine| coauthors=Herbert Palme, Klaus Mezger, Alex N. Halliday| access-date=2007-01-27| archive-date=2007-09-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20070927223249/http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/310/5754/1671| url-status=dead}}</ref> === ಚಂದ್ರನ ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರ === ಬೃಹತ್ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಘಟನೆ ಮತ್ತು ತದನಂತರ ಭೂ-ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮರುಸಂಚಯನದಿಂದ ಅಪಾರವಾದ ಶಕ್ತಿಯು ಹೊರಬಂದು, ಈ ಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯು ಬಹಳ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಚಂದ್ರನ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗಗಳನ್ನು ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿತ್ತೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ದ್ರವದ ಹೊರಭಾಗವನ್ನು [[:en:lunar magma ocean|ಚಂದ್ರನ ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಆಳ ಸುಮಾರು ೫೦೦ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಿಂದ ಚಂದ್ರನ ಕೇಂದ್ರದವರೆಗೂ ಇತ್ತೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="S06"/> ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರವು ತಣ್ಣಗಾಗುವಾಗ, [[:en:fractional crystallization|ಭಿನ್ನ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣ]] ಮತ್ತು [[:en:planetary differentiation|ವಿಭೇದನ]]ಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಭೂರಸಾಯನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಕವಚ ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದ [[:en:olivine|ಆಲಿವೀನ್]], [[:en:clinopyroxene|ಕ್ಲಿನೋಪೈರಾಕ್ಸೀನ್]] ಮತ್ತು [[:en:orthopyroxene|ಆರ್ಥೋಪೈರಾಕ್ಸೀನ್]]ಗಳಂಥ ಖನಿಜಗಳಿಂದ ಕವಚವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರವು ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ಮೇಲೆ [[:en:anorthosite|ಅನಾರ್ಥೊಸೈಟ್]] ಎಂಬ ಖನಿಜವು ತನ್ನ ಹಗುರತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೇಲೆ ತೇಲಿಬಂದು ಚಿಪ್ಪನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತೆಂದು ಸಹ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="S06"/> ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ದ್ರವಗಳು ಚಿಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕವಚದ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದವಲ್ಲದೆ, ಇವು ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗದ ಹಾಗೂ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವ ಧಾತುಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಪೊಟಾಷಿಯಂ]] (K), [[:en:rare earth elements|ವಿರಳ ಧಾತುಗಳು]] (REE) ಮತ್ತು [[ರಂಜಕ|ರಂಜಕಗಳು]] (P) ಇರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ [[:en:KREEP|KREEP]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="W06"/> === ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಕಸನ === ಚಂದ್ರನ ಶಿಲಾಪಾಕ-ಸಾಗರೋತ್ತರ ವಿಕಸನದ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವು ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಚಂದ್ರನ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲವನ್ನು [[:en:Nectarian|ನೆಕ್ಟಾರಿಸ್]], [[:en:Lower Imbrian|ಇಂಬ್ರಿಯಂ]], [[:en:Eratosthenian|ಎರಾಟೊಸ್ಥೆನೆಸ್]], ಮತ್ತು [[:en:Copernician|ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್]]ಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಘಟನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಘಟನೆಗಳ ಕಾಲಗಳನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ನಿರ್ಧರಿಸದಿದ್ದರೂ (ಹಲವು ಘಟನೆಗಳ ಕಾಲಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ), ಸ್ಥೂಲವಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಇವು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. [[:en:regolith|ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರ]]ದ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳ ನಿರಂತರ ಪರಿಣಾಮಗಳೇ ಕಾರಣ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೆಂದರೆ, ಮಟ್ಟಸಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ. ಚಂದ್ರನ ಈ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವ ಇಂಥ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಕೆಳಗಿರುವ ಕವಚವು ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಭಾಗಶಃ ಕರಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಕರಗಿದ ಈ ಶಿಲಾಪಾಕಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಏರಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿದವು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಂದಿಗೂ ಚಂದ್ರನ ಮುಮ್ಮುಖದ ಮಟ್ಟಸಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.<ref name="S06"/> ಈ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಲಯದ ಬಹುತೇಕ [[:en:lunar mare|ಮಟ್ಟಸದ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆ]]ಯು ಇಂಬ್ರಿಯನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೦೦-೩೫೦ ಕೋಟಿವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿತು. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಕಾಲನಿರ್ಧರಿತ ಮಾದರಿಗಳು ೪೨೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯವು,<ref>{{cite journal | last = James Papike, Grahm Ryder, and Charles Shearer | title = Lunar Samples | journal = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | volume = 36 | pages = 5.1-5.234 | date = 1998 }}</ref> ಮತ್ತು [[:en:crater counting|ಕುಳಿ ಎಣಿಕೆ]]ಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಿಳಿದುಬಂದ ಹೊಸ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿಕೆಗಳು ಕೇವಲ ೧೨೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಆದವು.<ref>{{cite journal | last = H. Hiesinger, J. W. Head, U. Wolf, R. Jaumanm, and G. Neukum | title = Ages and stratigraphy of mare basalts in Oceanus Procellarum, Mare Numbium, Mare Cognitum, and Mare Insularum | journal = J. Geophys. Res. | volume = 108 | pages = doi:10.1029/2002JE001985 | date = 2003 }}</ref> ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದ-ವಿರೋಧಗಳಿವೆ. ಕುಳಿಗಳು ಮಾಯವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತವೆಯೆಂದೂ, ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಇತರ ಅಸ್ಥಿರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ವೀಕ್ಷಕರು ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಹಲವು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು ಭ್ರಾಂತಿಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ಬೆಳಕಿನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ವೀಕ್ಷಣೆ, ತಪ್ಪಾದ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಅಥವಾ ಮುಂಚಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ನಿಖರವಾಗಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಹೀಗೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ವೀಕ್ಷಕರು ತಪ್ಪು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, [[:en:outgassing|ಅನಿಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ]]ಯು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆಯೆಂದು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಈ ಹೊರಸೂಸುವ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಅಸ್ಥಿರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಡೆದಿದ್ದರೂ ಇರಬಹುದು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಸುಮಾರು ೩ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ವಲಯವು ಸುಮಾರು ೧೦ ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಅನಿಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತೆಂದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.psrd.hawaii.edu/Nov06/MoonGas.html |last = G. Jeffrey Taylor |title = Recent Gas Escape from the Moon |date = 2006 |access-date = 2007-03-10 |archive-date = 2007-03-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070304055515/http://www.psrd.hawaii.edu/Nov06/MoonGas.html |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite journal | last = P. H. Schultz, M. I. Staid, and C. M. Pieters |date = 2006 | title= Lunar activity from recent gas release | journal= Nature |volume = 444 |pages = 184-186}}</ref> == ಕಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧ == ಸ್ಥಿರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಚಂದ್ರವು ಸುಮಾರು ೨೭.೩ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ (ಚಂದ್ರನ [[ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಅವಧಿ]]). ಆದರೆ, ಭೂಮಿಯೂ [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನ]] ಸುತ್ತ ತನ್ನ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವುದರಿಂದ, ಚಂದ್ರನ ಅದೇ [[:en:lunar phase|ಕಲೆ]]ಯು ಪುನಃ ಕಾಣಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ, ಅಂದರೆ, ಸುಮಾರು ೨೯.೫ ದಿನಗಳು (ಚಂದ್ರನ [[ಯುತಿ ಅವಧಿ]]) ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="worldbook" /> ಸೌರಮಂಡಲದ ಬಹುತೇಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳಂತಲ್ಲದೆ, ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯ [[ಸಮಭಾಜಕ|ಸಮಭಾಜಕದ]] ಸಮತಳದ ಬಳಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸದೆ, [[ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತ|ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ]] ಸಮತಳದ ಬಳಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. [[ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ|ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳೂ]] ಸೇರಿದಂತೆ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರು ಪರಸ್ಪರ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಹಲವು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಚಂದ್ರನಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗಿ, [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನಿಂದ]] ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರರ ಸರಾಸರಿ ದೂರವು ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೪ ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು, ಅಥವಾ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೪ ಸೆಂ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Phillips | first = Tony | date = July 20, 2004 | url = http://science.nasa.gov/headlines/y2004/21jul_llr.htm | title = What Neil & Buzz Left on the Moon | publisher = Science @ NASA | accessdate = 2006-12-23 | archive-date = 2007-05-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070529230821/http://science.nasa.gov/headlines/y2004/21jul_llr.htm | url-status = dead }}</ref> [[:en:conservation of angular momentum|ಕೋನೀಯ ಸಂವೇಗ ಸಂರಕ್ಷಣೆ]]ಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಚಂದ್ರನ ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷವು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲವು ಒಂದು ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ೦.೦೦೨ ಕ್ಷಣಗಳಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗುವಂತೆ ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web | last = Ray | first = Richard | date = May 15, 2001 | url = http://bowie.gsfc.nasa.gov/ggfc/tides/intro.html | title = Ocean Tides and the Earth's Rotation | publisher = IERS Special Bureau for Tides | accessdate = 2006-12-23 | archive-date = 2010-03-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100327084125/http://bowie.gsfc.nasa.gov/ggfc/tides/intro.html | url-status = dead }}</ref> ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಗ್ರಹ-ಉಪಗ್ರಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸದೆ, [[:en:double planet|ಜೋಡಿಗ್ರಹ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಗಾತ್ರ ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವುದು; ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯ ೧/೪ರಷ್ಟು ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಮತ್ತು ೧/೮೧ರಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ, ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ [[:en:barycenter|ಭಾರಕೇಂದ್ರ]]ವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನ ಸುಮಾರು ೧೭೦೦ಕಿ.ಮೀ. ಕೆಳಗೆ (ಸರಾಸರಿ) ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ಜೋಡಿಗ್ರಹದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಹಲವರು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನ ೧/೧೦ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ ಒಣನೆಲದ ಕಾಲುಭಾಗ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದೆ ([[ರಷ್ಯಾ]], [[ಕೆನಡಾ]], ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ]] ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಷ್ಟು). [[:en:3753 Cruithne|3753 Cruithne]] ಎಂಬ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹವು ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ [[:en:horseshoe orbit|ಕುದುರೆ ಲಾಳಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಕಕ್ಷೆಯು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಗ್ರಹವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url =http://www.captaincosmos.clara.co.uk/cruithne.html|title =No, it's not our "second" moon!!!|accessdate =2006-10-10|language =English|archive-date =2009-01-19|archive-url =https://web.archive.org/web/20090119045203/http://www.captaincosmos.clara.co.uk/cruithne.html|url-status =dead}}</ref> ಇದರ ನಂತರ, (೫೪೫೦೯) ೨೦೦೦ PH೫, (೮೫೭೭೦) ೧೯೯೮ UP೧ ಮತ್ತು [[:en:2002 AA29|2002 AA29]]ಗಳೆಂಬ ಮೂರು [[:en:near-Earth asteroid|ಭೂಮಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal | author=M. H. M. Morais, A. Morbidelli | title=The Population of Near-Earth Asteroids in Coorbital Motion with the Earth | journal=Icarus | year=2002 | volume=160 | pages=1-9 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2002Icar..160....1M }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Earth-Moon2.jpg|thumb|center|upright=3|ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆ.]] == ಗ್ರಹಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Solar eclipse 1999 4.jpg|thumb|right|೧೯೯೯ರ ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ]] ಸೂರ್ಯ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಸರಳ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಗ್ರಹಣಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. [[ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ|ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ]] ಬಳಿ, ಚಂದ್ರನು [[ಸೂರ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಗಳ]] ನಡುವೆ ಇದ್ದಾಗ, [[ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ|ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣಗಳು]] ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, [[ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣ|ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣಗಳು]] [[ಹುಣ್ಣಿಮೆ|ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ]] ಬಳಿ, ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ನಡುವೆ ಇರುವಾಗ [[ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣ|ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣಗಳು]] ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯು [[:en:ecliptic|ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯ ಸಮತಳ]]ಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೫° ಓರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ, ಪ್ರತಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ/ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಗ್ರಹಣಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಗ್ರಹಣವಾಗಲು ಚಂದ್ರನು ಈ ಎರಡು ಕಕ್ಷಾ ಸಮತಳಗಳನ್ನು ಛೇದಿಸುವ ಬಿಂದುಗಳ ಬಳಿ ಇರಬೇಕು.<ref name="eclipse">{{cite web | author = Jim Thieman and Shane Keating | date = May 2, 2006 | url = http://eclipse99.nasa.gov/pages/faq.html | title = Eclipse 99, Frequently Asked Questions | publisher = NASA | accessdate = 2007-01-04 | archive-date = 2007-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070211120127/http://eclipse99.nasa.gov/pages/faq.html | url-status = dead }}</ref> ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯರ ಕೋನ ವ್ಯಾಸಗಳು ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, [[ಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹಣ]] ಮತ್ತು [[ಕಂಕಣ ಗ್ರಹಣ|ಕಂಕಣ ಗ್ರಹಣಗಳೆಂಬ]] ಎರಡು ರೀತಿಯ ಗ್ರಹಣಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು.<ref>{{cite web | first = Fred | last = Espenak | year = 2000 | url = http://www.mreclipse.com/Special/SEprimer.html | title = Solar Eclipses for Beginners | publisher = MrEclipse | accessdate = 2007-01-04 }}</ref> ಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಮಾಡಿ, ಸೂರ್ಯನ [[:en:corona|ಪ್ರಭಾವಲಯ]]ವು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ನಡುವೆಯಿರುವ ಅಂತರವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ ಚಂದ್ರನ ಕೋನವ್ಯಾಸವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರರ್ಥ, ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಚಂದ್ರನು ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಕಂಕಣ ಗ್ರಹಣಗಳು ಆಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ರೀತಿ, ಇನ್ನು ಸುಮಾರು ೬೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ (ಸೂರ್ಯನ ಕೋನ ವ್ಯಾಸವು ಬದಲಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ) ಚಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಮಾಡಲು ಆಗದೆ, ಕೇವಲ ಕಂಕಣ ಗ್ರಹಣಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="eclipse" /> ಗ್ರಹಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಷಯವೆಂದರೆ [[ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆ]]. ಚಂದ್ರವು ನಮ್ಮ ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸುಮಾರು ೦.೫° ಅಗಲದ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ವಲಯವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಗ್ರಹ ಅಥವಾ ನಕ್ಷತ್ರವು ಚಂದ್ರನ ''ಹಿಂದೆ ಹಾದುಹೋದಾಗ'', ಅದು ನಮ್ಮ ನೋಟದಿಂದ ''ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ''. ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣವು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆ. ಚಂದ್ರನು ಭೂಮಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯ ಅಯನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಬೇರೆಯೇ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮರೆಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web | url = http://occsec.wellington.net.nz/total/totoccs.htm | title = Total Lunar Occultations | publisher = Royal Astronomical Society of New Zealand | accessdate = 2007-01-04 }}</ref> == ವೀಕ್ಷಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Earthshine.jpg|right|thumb|[[:en:Earthshine|ಭೂಮಿಯ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ]] ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಚಂದ್ರ. ಬಾಲಚಂದ್ರನ ಅತಿ ಹೊಳಪಿನ ಭಾಗಗಳು ಸೂರ್ಯನ ನೇರ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿವೆ; ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Halo around moon.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತಲಿರುವ [[:en:Halo (optical phenomenon)|ಪ್ರಭಾವಳಿ]]]] ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತವಾದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಗಳಂದು ಚಂದ್ರನ [[:en:apparent magnitude|ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣ]]ವು −೧೨.೬ ರವರೆಗೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣವು −೨೬.೮ರಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರವು ಚತುರ್ಥಾಂಶದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅದರ ಹೊಳಪು ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರನ ಅರ್ಧ ಭಾಗವಿರದೆ, ಕೇವಲ ೧/೧೦ ಭಾಗ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರತಿಫಲಕವಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮೈನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ನೆರಳುಗಳೂ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ದಿಗಂತದ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದಾಗ ಚಂದ್ರವು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಮಾನಸಿಕ ಭ್ರಾಂತಿ ([[:en:Moon illusion|ಚಂದ್ರ ಭ್ರಾಂತಿ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ). ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಚಂದ್ರನ ಕೋನವ್ಯಾಸವು ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಡಿಗ್ರಿಯಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರವು ದಿಗಂತದ ಹತ್ತಿರ ಇರುವಾಗ ಅದರ ಕೋನವ್ಯಾಸವು ಬಾನ ನೆತ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಾಸಕ್ಕಿಂತ ೧.೫% ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲಿರುವಾಗ ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೧ ಭೂಮಿ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ದೂರವಿರುವುದರಿಂದ ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರವು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ [[:en:albedo|ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಬೆಳಕಿನ ೭% ನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶದಷ್ಟೇ ಇದೆ. ಆದರೂ, ದೃಷ್ಟಿ ಭ್ರಾಂತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಚಂದ್ರವು ಶುದ್ಧ ಬಿಳಿಬಣ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಬೇರಾವುದೂ ವಸ್ತು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತುವಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಜೊತೆ ಹೋಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿಕಟದಲ್ಲಿ ಬೇರೇನೂ ವಸ್ತುಗಳಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ, ಒಂದು ಕತ್ತಲೆ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿಲ ಒಂದು ತುಣುಕಿನ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣದೊಂದು ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವನ್ನು ಹಾಯಿಸಿದರೆ, ಆ ತುಣುಕು ಬೆಳ್ಳಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಅದೇ ಬೆಳಕನ್ನು ಇಡೀ ಕೋಣೆಯತ್ತ ಹಾಯಿಸಿದರೆ, ಇದ್ದಿಲು ಪುನಃ ಕಪ್ಪಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಗರಿಷ್ಠ [[:en:altitude (astronomy)|ಉನ್ನತಿ]]ಯು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಸುಮಾರು ಸೂರ್ಯನ ಉನ್ನತಿಯ ಮಿತಿಗಳೊಳಗೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಋತು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಯ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ, ಚಳಿಗಾಲದ ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರನು ಕಾಣುವ ದಿಕ್ಕು ಸಹ ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಎಡೆಯ ಅಕ್ಷಾಂಶದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿಯಿಂದ "ದೋಣಿಯಾಕಾರದ" ಚಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಬಹುದು<ref>{{cite web| url=http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=393| publisher=Curious About Astronomy| title=Is the Moon seen as a crescent (and not a "boat") all over the world?| accessdate=2006-03-20| month=October| year=2002| first=Kristine| last=Spekkens}}</ref> ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಚಂದ್ರವೂ ಸಹ ವಾಯುಮಂಡಲದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದೃಕ್-ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ೨೨° ಪ್ರಭಾವಳಿಯ ಉಂಗುರ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೆಳುವಾದ ಮೋಡಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾಣುವ ಸಣ್ಣ [[:en:Corona (meteorology)|ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಉಂಗುರಗಳು]] ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಆಗಸದಿಂದ ಚಂದ್ರವು ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ [[:en:lunar phase|ಚಂದ್ರ ಕಲೆ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ. == ಅನ್ವೇಷಣೆ == ದೂರದರ್ಶಕದ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ ಚಂದ್ರನ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಗತಿಯಾಯಿತು. [[:en:Galileo Galilei|ಗೆಲಿಲಿಯೊ ಗೆಲಿಲೈ]] ಈ ಹೊಸ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿನ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಕುಳಿಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದನು. [[:en:Cold War|ಶೀತಲ ಸಮರ]]ದ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ [[ರಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ]] ನಡುವೆ ಬಾಹ್ಯಕಾಶದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಚಂದ್ರನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವ ಮತ್ತು ಇಳಿಯುವ ಎರಡೂ ಥರದ ಮಾನವರಹಿತ ಶೋಧಕಗಳನ್ನು, ಉಡಾವಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಉಡಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಚಂದ್ರನನ್ನು ತಲುಪಿದ ಯಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ [[:en:Luna programme|ಚಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ವು ಮೊದಲನೆಯದು. ಲೂನಾ ೧೬, ೨೦, ೨೪ ಹಾಗೂ ಅಪೋಲೋ ೧೧, ೧೨, ೧೪, ೧೫, ೧೬ ಮತ್ತು ೧೭ ಯಾತ್ರೆಗಳು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕಲ್ಲು-ಮಣ್ಣುಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ತಂದಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Apollo 14 Shepard.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ [[:en:Flag of the United States|ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಬಾವುಟ]]ವನ್ನು ಏರಿಸುತ್ತಿರುವ ಗಗನಯಾತ್ರಿ [[:en:Alan Shepard|ಆಲನ್ ಶೆಪರ್ಡ್]].]] [[ಚಿತ್ರ:moon-apollo17-schmitt_boulder.jpg|thumb|right|''[[:en:Apollo 17|ಅಪೋಲೊ ೧೭]]''ರ ಗಗನಯಾತ್ರಿ [[:en:Harrison Schmitt|ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಶ್ಮಿಟ್]]ನು ಟಾರಸ್-ಲಿಟ್ಟ್ರೋನಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಯ ಪಕ್ಕ ನಿಂತಿರುವುದು. ''[[:en:NASA|ನಾಸಾ]]&nbsp;ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.'']] [[ಚಿತ್ರ:AS8-13-2329.jpg|thumb|ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನಿಂದ "ಭೂ-ಉದಯ"ದ ವೀಕ್ಷಣೆ.]] ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ''[[ಅಪೋಲೊ ೧೧]]'' ಯಾತ್ರೆಯ ನಾಯಕನಾಗಿ [[:en:Neil Armstrong|ನೀಲ್ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್]]ನು ಜುಲೈ ೨೧, ೧೯೬೯ರಂದು ೦೨:೫೬ UTC ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಕಾಲಿರಿಸಿ, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಮಾನವನಾದನು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ಕಟ್ಟ ಕೊನೆಯ (೨೦೦೭ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ) ಮಾನವನೆಂದರೆ, ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Apollo 17|ಅಪೋಲೋ ೧೭]]''ರ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದ [[:en:Eugene Cernan|ಯುಜೀನ್ ಸೆರ್‌ನಾನ್]]. ಪ್ರತಿ ''ಅಪೋಲೋ'' ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲೂ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅಪೋಲೊ ಇಳಿದಾಣ ೧೨, ೧೪, ೧೫, ೧೬ ಮತ್ತು ೧೭ ರಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾಯುಷಿ [[:en:ALSEP|ALSEP]] (ಅಪೋಲೋ ಚಾಂದ್ರ ಮೇಲ್ಮೈ ಪ್ರಯೋಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಅಪೋಲೊ ೧೧ರ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾಯುಷಿಯಾದ EASEP (ಮುಂಚಿನ ಅಪೋಲೋ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯೋಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಉಪಕರಣವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹ ಶೋಧಕಗಳು, ಚಂದ್ರಕಂಪನ ಮಾಪಕಗಳು, ಕಾಂತತ್ವ ಮಾಪಕಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮ್ಮುಖ-ಪ್ರತಿಫಲಕಗಳನ್ನು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ALSEP ತಾಣಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಹಣದ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦, ೧೯೭೭ರಂದು ಭೂಮಿಗೆ ಪ್ರೇಷಣೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. [[:en:Lunar laser ranging experiment|ಚಂದ್ರ ಲೇಸರ್ ರೇಂಜಿಂಗ್]] (LLR) ಉಪಕರಣಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯುತ್-ಕೋಶದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಇವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಕೆಲವೇ ಸೆಂಟಿಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ನಿಖರತೆಯಲ್ಲಿ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಅವುಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ, ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗದ ಗಾತ್ರವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite journal | last = J. Dickey, P. Bender, J. Faller, X. Newhall, R. Ricklefs, J. Ries, P. Shelus, C. Veillet, A. Whipple, J. Wiant, J. Williams, and C. Yoder | date=1994 | title= Lunar laser ranging: a continuing legacy of the Apollo program | journal= Science | volume=265 |pages=482-490}}</ref> ೬೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಿಂದ ೭೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಒಟ್ಟು ೬೫ ಚಂದ್ರ ಇಳಿತಗಳು (ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸಹಿತ/ರಹಿತಗಳೆರಡೂ ಸೇರಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ೧೯೭೧ರಲ್ಲೇ ೧೦ ಇಳಿತಗಳಾದವು) ಆದವು. ಆದರೆ, ೧೯೭೬ರ [[:en:Luna 24|ಲೂನ ೨೪]]ರ ನಂತರ ಇಳಿತಗಳು ನಿಂತುಹೋದವು. ರಷ್ಯಾವು ತನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು [[ಶುಕ್ರ]] ಮತ್ತು [[:en:space station|ಅಂತರಿಕ್ಷ ನಿಲ್ದಾಣ]]ಗಳತ್ತ ಹರಿಸಿದರೆ, ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ]] ಮತ್ತು ಹೊರಗ್ರಹಗಳ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹಾಯಿಸಿತು. ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನ್‌ನ]] ''[[:en:Hiten|ಹೈಟನ್]]'' ನೌಕೆಯು ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿ, ಜಪಾನ್‌ನನ್ನು ಚಂದ್ರ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಕೃತಕ ನೌಕೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ ಮೂರನೇ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಈ ನೌಕೆಯು ''ಹಗೊರ್ಮೊ'' ಎಂಬ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಶೋಧಕವನ್ನು ಚಂದ್ರ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಶೋಧಕದ ಪ್ರೇಷಕವು ವಿಫಲವಾಗಿ, ಈ ಇಡೀ ಯಾತ್ರೆಯು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅನುಪಯುಕ್ತವಾಯಿತು. ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಕಡೆಗೂ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಚಂದ್ರನತ್ತ ಹಿಂದಿರುಗಿತು (ಆದರೆ, ಮಾನವರಹಿತ ನೌಕೆಗಳಲ್ಲಿ). ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ನಾಸಾದ ನಡುವೆ ಸಹಯೋಗದಿಂದ ನಡೆದ ಈ ಯಾತ್ರೆಗೆ [[:en:Clementine mission|ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಈ ಯಾತ್ರೆಯು ಚಂದ್ರನ ಮೊದಲ ನಿಕಟ ಸ್ಥಳವರ್ಣೀಯ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಮೊದಲ [[:en:multispectral|ಬಹುವರ್ಣಪಟಲ]] ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಇದರ ನಂತರ ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Lunar Prospector|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]]'' ಯಾತ್ರೆಯು ನಡೆಯಿತು. ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ನ [[ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್]] [[:en:spectrometer|ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕ]]ವು ಚಂದ್ರನ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಲಜನಕದ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು. ಇದು ಬಹುಶಃ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ನೀರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೭, ೨೦೦೩ರಂದು ಉಡಾಯಿಸಲಾದ ''[[:en:Smart 1|ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ೧]]'' ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಗಗನನೌಕೆಯು ನವೆಂಬರ್ ೧೫, ೨೦೦೪ರಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩, ೨೦೦೬ರವರೆಗೂ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಜನವರಿ ೧೪, ೨೦೦೪ರಂದು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್ ಬುಷ್ ಅವರು ೨೦೨೦ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮಾನವರನ್ನು ಪುನಃ ಚಂದ್ರನತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ([[:en:Vision for Space Exploration|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಧ್ಯೇಯ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ).<ref>{{cite press release|url =https://www.nasa.gov/missions/solarsystem/bush_vision.html|title =President Bush Offers New Vision For NASA|date =Dec. 14, 2004|publisher =NASA|access-date =2021-07-21|archive-date =2021-07-14|archive-url =https://web.archive.org/web/20210714204413/https://www.nasa.gov/missions/solarsystem/bush_vision.html|url-status =dead}}</ref> ನಾಸಾ ಈಗ ಚಂದ್ರನ ಒಂದು ಧ್ರುವದ ಬಳಿ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite press release |title=NASA Unveils Global Exploration Strategy and Lunar Architecture |publisher=NASA |date=Dec. 4, 2006 |url=https://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/dec/HQ_06361_ESMD_Lunar_Architecture.html |format= |language= |accessdate=Dec. 4, 2006 |archive-date=2018-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180605162027/https://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/dec/HQ_06361_ESMD_Lunar_Architecture.html |url-status=dead }}</ref> [[ಜಪಾನ್]] ದೇಶವು ''[[:en:LUNAR-A|LUNAR-A]]'' ಮತ್ತು ''[[:en:SELENE|ಸೆಲೀನ್]]'' ಎಂಬ ಎರಡು ಚಂದ್ರ ಯಾತ್ರೆಗಳ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತವು ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Chandrayaan|ಚಂದ್ರಯಾನ್ ೧]]'' ಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ಶುರುಮಾಡಿ ಹಲವು ಮಾನವರಹಿತ ಚಂದ್ರಯಾನಗಳ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೧೦ ಅಥವಾ ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ''ಚಂದ್ರಯಾನ್ ೨'' ಯಾತ್ರೆಯು ಒಂದು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಚಂದ್ರ ಪರ್ಯಟಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Lunar Reconnaissance Orbiter|ಚಂದ್ರ ಬೇಹುಗಾರಿಕಾ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]''ವನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಲಿದೆ. [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾವು]] ಮುಂಚೆ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಗಿದ್ದ ''[[:en:Luna-Glob|ಲೂನಾ-ಗ್ಲೊಬ್]]'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಇದು ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುವ ಉದ್ದೇಶವುಳ್ಳ ಮಾನವರಹಿತ ಇಳಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಪರಿಭ್ರಮಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.aviationnow.com/avnow/news/channel_awst_story.jsp?id=news/aw060506p2.xml | title = Russia Plans Ambitious Robotic Lunar Mission | last = Craig Covault | date = June 4, 2006 | access-date = ಮಾರ್ಚ್ 18, 2007 | archive-date = ಜೂನ್ 12, 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060612215659/http://www.aviationnow.com/avnow/news/channel_awst_story.jsp?id=news%2Faw060506p2.xml | url-status = dead }}</ref> == ಮಾನವ ತಿಳುವಳಿಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:Hevelius_Map_of_the_Moon_1647.jpg|left|thumb|[[:en:Johannes Hevelius|ಯೋಹಾನ್ ಹೆವೆಲಿಯಸ್]] (೧೬೪೭) ತಯಾರಿಸಿದ ಚಂದ್ರನ ನಕ್ಷೆ.]] ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿರುವ ಚಂದ್ರವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಇತರ ಕೆಲಸ-ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೂ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ದೃಶ್ಯ ಕಲೆ, ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ, ಕಾವ್ಯ, ಗದ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರವೂ ಒಂದು. ನೋಥ್, ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿರುವ ಚಂದ್ರವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಇತರ ಕೆಲಸ-ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೂ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ದೃಶ್ಯ ಕಲೆ, ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ, ಕಾವ್ಯ, ಗದ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರವೂ ಒಂದು. ನೋಥ್, ಐರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‍ನಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದ ೫,೦೦೦ ವರ್ಷ ಹಳೆಯ ಕಲ್ಲು ಕೆತ್ತನೆಯೊಂದು ಚಂದ್ರನನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಇದು ಚಂದ್ರನ ಈವರೆಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ನಿರೂಪಣೆ.<ref name=spacetoday>{{cite web | url=http://www.spacetoday.org/SolSys/Earth/OldStarCharts.html | title = Carved and Drawn Prehistoric Maps of the Cosmos | publisher=Space Today Online | accessdate=2006-10-08 }}</ref> ಹಲವು ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಅಲೌಕಿಕ ಸಂಗತಿಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರವು ಇಂದಿಗೂ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Moon and red blue haze.jpg|right|thumb|ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಕಾವಳದ (ಮಬ್ಬಿನ) ಮೇಲೆ ಚಂದ್ರ]] ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಬಗ್ಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಮೊದಲಿಗರಲ್ಲಿ [[:en:Ancient Greece|ಗ್ರೀಕ್]] [[:en:philosopher|ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ]] [[:en:Anaxagoras|ಅನಕ್ಸಾಗೊರಸ್]]ನೂ ಸೇರಿದ್ದನು. ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಗಳೆರಡೂ ಬೃಹತ್ ಕಲ್ಲುಗಳೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವನೆಂದೂ ಅವನು ತರ್ಕಿಸಿದನು. ದಿವ್ಯ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗಿದ್ದ ಈ ನಾಸ್ತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅವನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ನಂತರ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | author=J. J. O'Connor, E. F. Robertson | date = February 1999 | url = http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Anaxagoras.html | title = Anaxagoras of Clazomenae | publisher = University of St Andrews | accessdate = 2007-01-04 }}</ref> [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್|ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ]] ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನವು, ಮಾರ್ಪಡಬಲ್ಲ ಭೂತಗಳು (ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿ) ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಭೂತಗಳ (ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ) ನಡುವಿನ ಗಡಿರೇಖೆಯ ಮೇಲೆ, ಈ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯನ್ನು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ನಂತರದ ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>[[C.S. Lewis]], ''The Discarded Image'', p ೧೦೮, Cambridge University Press, ೧೯೬೪, Cambridge ISBN ೦-೫೨೧೦೪೭೭೩೫-೨</ref> [[:en:Middle Ages|ಮಧ್ಯ ಯುಗ]]ದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹಾಗೂ [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕದ]] ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಒಂದು [[ಗೋಳ]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು. ಆದರೂ, ಅವರು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಒಂದು ನುಣುಪಾದ ಕಾಯವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು.<ref>{{cite web | last = Van Helden | first = Al | year = 1995 | url = http://galileo.rice.edu/sci/observations/moon.html | title = The Moon | publisher = Galileo Project | accessdate = 2007-01-12 | archive-date = 2004-06-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20040623085326/http://galileo.rice.edu/sci/observations/Moon.html | url-status = dead }}</ref> ೧೬೦೯ರಲ್ಲಿ [[ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಿಲೈ]] ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕವಾದ ''[[:en:Sidereus Nuncius|Sidereus Nuncius]]''ನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೊದಲ ದೂರದರ್ಶಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದು, ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈ ನುಣುಪಾಗಿಲ್ಲದೆ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು [[:en:Impact crater|ಕುಳಿ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[:en:Giovanni Battista Riccioli|ಜಿಯೋವಾನಿ ಬಾಟಿಸ್ಟ ರಿಕೋಲಿ]] ಮತ್ತು [[:en:Francesco Maria Grimaldi|ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಮರಿಯ ಗ್ರಿಮಾಲ್ಡಿ]] ಅವರುಗಳು ಚಂದ್ರನ ನಕ್ಷೆಯೊಂದನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಹಲವು ಕುಳಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ಇಟ್ಟರು. ಈ ಹೆಸರುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Voyage dans la lune (1902) still03.jpg|left|thumb|ಮೂಕಿ ಚಿತ್ರ "[[:en:Le Voyage dans la Lune|Le Voyage dans la Lune]]"ದಿಂದ (೧೯೦೨) ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ಚಿತ್ರ.]] ನಕ್ಷಾಪಟಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಗಾಢ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ಮೇರ್''ಗಳೆಂದೂ ಮತ್ತು ತಿಳಿಯಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ಟೆರೇ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳು ಇರಬಹುದೆಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕಗಳಲ್ಲೂ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಮಂದವಾದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಢವಾದ ಮಟ್ಟಸಗಳ ನಡುವಿನ ವೈದೃಷ್ಯಗಳು ಹಲವು ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ವಿವಿಧ ಸಂಸೃತಿಗಳು ಈ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು, ನಕ್ಷಾಪಟಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಗಾಢ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ಮೇರ್'' ಗಳೆಂದೂ ಮತ್ತು ತಿಳಿಯಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ಟೆರೇ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳು ಇರಬಹುದೆಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕಗಳಲ್ಲೂ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಮಂದವಾದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಢವಾದ ಮಟ್ಟಸಗಳ ನಡುವಿನ ವೈದೃಷ್ಯಗಳು ಹಲವು ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ವಿವಿಧ ಸಂಸೃತಿಗಳು ಈ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು [[:en:Man in the Moon|ಚಂದ್ರಮಾನವ]], ಮೊಲ, ಎಮ್ಮೆ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಆಕಾರಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ. ೧೮೩೫ರ [[:en:Great Moon Hoax|ದೊಡ್ಡ ಚಂದ್ರ ವಂಚನೆ]]ಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಹಲವರು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ವಿನೂತನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲು ಶುರು ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url =http://www.museumofhoaxes.com/moonhoax.html| title = The Great Moon Hoax |author =Alex Boese | language =English|date=2002}}</ref> ಆದರೆ, ಸುಮಾರು ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (೧೮೩೪–೧೮೩೬), [[:en:Wilhelm Beer|ವಿಲ್ಹೆಮ್ ಬೀರ್]] ಮತ್ತು [[:en:Johann Heinrich Mädler|ಯೋಹಾನ್ ಹೈನ್ರಿಖ್ ಮೆಡ್ಲರ್]]ರು ನಾಲು ಸಂಪುಟಗಳ ತಮ್ಮ ''Mappa Selenographica'' ವನ್ನು ಮತ್ತು ''Der Mond'' ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದರಲ್ಲಿದ್ದರು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನೀರು ಅಥವಾ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಾಯುಮಂಡಲಗಳು ಇಲ್ಲವೆಂದು ಇವು ದೃಢವಾಗಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದವು. ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ [[:en:Luna 3|ಲೂನಾ ೩]] ಶೋಧಕದ ಉಡಾವಣೆಗೆ ಮುನ್ನ ಚಂದ್ರನ [[:en:Far side (Moon)|ಹಿಮ್ಮುಖ]]ದ ಬಗ್ಗೆ ಏನೇನೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ೬೦ರ ದಶಕದ [[:en:Lunar Orbiter Program|ಚಂದ್ರ ಪರಿಭ್ರಮಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ವು ಈ ಮುಖವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಕ್ಷಿಸಿತು. == ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ಸ್ಥಾನಮಾನ == ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹಲವು ಬಾವುಟಗಳನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನೆಡಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಎರಡು ದೇಶಗಳು ಚಂದ್ರನ ಯಾವುದೇ ಭಾಗವನ್ನು ತಮ್ಮದೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳೆರಡೂ ಸಹಿ ಹಾಕಿರುವ [[:en:Outer Space Treaty|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂದ್ರನ ನೆಲವು [[:en:international waters|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲ]] ವಲಯಗಳ ಆಡಳಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೇ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಚಂದ್ರನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಶಾಂತಿಯುತ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, [[ಪರಮಾಣು ಆಯುಧ|ಪರಮಾಣು ಆಯುಧಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಆಯುಧಗಳ ಹಾಗೂ ಸೇನಾ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಒಂದು [[:en:Moon Treaty|ಚಂದ್ರ ಒಪ್ಪಂದ]]ವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಯಾವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೂ ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿಲ್ಲ. ಹಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿಯೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಇವು ಯಾವುವೂ ನಂಬಲರ್ಹವಾದ ಅಥವಾ ಕಾನೂನಿನ ಬೆಂಬಲವುಳ್ಳ ಹೇಳಿಕೆಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Late Heavy Bombardment|ವ್ಯಾಪಕ ತಾಡಿಕೆ]] * [[:en:List of artificial objects on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿರುವ ಕೃತಕ ವಸ್ತುಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of craters on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಕುಳಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of features on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of maria on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮಟ್ಟಸಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of mountains on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಪರ್ವತಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of valleys on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಕಣಿವೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮಾಸ]] * [[:en:Selenography|ಚಾಂದ್ರ ವಿವರಣಾ ಶಾಸ್ತ್ರ]] * [[:en:Space weathering|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹವಾಕ್ರಿಯೆಗಳು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] 3xo7w2tezkyvmajsl193zv9qkf555k0 1373261 1373260 2026-05-13T04:21:24Z Kwamikagami 17055 /* ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರ */ 1373261 wikitext text/x-wiki {{ಗ್ರಹ Infobox/ಚಂದ್ರ}} '''ಚಂದ್ರ''' - ಇದು [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯ]] ಏಕೈಕ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]. == ಪರಿಚಯ == ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ನಡುವಿನ '''ಸರಾಸರಿ ದೂರ 384,399''' [[ಮೀಟರ್|ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು]]. ಇಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರನಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾದ ಬೆಳಕು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಸುಮಾರು 1.3 ಕ್ಷಣಗಳು ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ '''ವ್ಯಾಸವು 3,474 ಕಿ.ಮೀ'''.ಗಳಿದ್ದು (2,159 ಮೈಲಿಗಳು),<ref name="worldbook">{{cite web | last = Spudis | first = Paul D. | year = 2004 | url = https://www.nasa.gov/worldbook/moon_worldbook.html | title = Moon | publisher = World Book Online Reference Center, NASA | accessdate = 2006-12-23 | archive-date = 2013-07-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130703162844/http://www.nasa.gov/worldbook/moon_worldbook.html | url-status = dead }}</ref> (ಭೂಮಿಗಿಂತ ೩.೭ ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆ), ಇದು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] ೫ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ೫ನೇ ಅತಿ ಭಾರವಾದ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. [[:en:Ganymede (moon)|ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್]], [[:en:Titan (moon)|ಟೈಟನ್]], [[:en:Callisto (moon)|ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟೊ]], ಮತ್ತು [[:en:Io (moon)|ಐಓ]]ಗಳು ಚಂದ್ರನಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ [[:en:tide|ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ]]ಗಳಿಗೆ ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯೇ ಕಾರಣ. ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ೨೭.೩ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆವರ್ತಿಸುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ [[ಚಂದ್ರನ ಕಲೆ|ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಗಳು]] ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಪಕ್ಷಗಳು ೨೯.೫ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಆವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನುಳಿದು [[ಮಾನವ]]ರು ನಡೆದಾಡಿರುವ ಏಕೈಕ ಆಕಾಶಕಾಯವೆಂದರೆ ಚಂದ್ರ. ಚಂದ್ರನನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೊದಲ ಮಾನವರಹಿತ [[ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆ|ಗಗನನೌಕೆಯೆಂದರೆ]] [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾದ]] [[:en:Luna programme|ಲೂನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ನೌಕೆ. [[:en:Luna 1|ಲೂನಾ ೧]] ಭೂಮಿಯ ಗುರುತ್ವದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆದು ಚಂದ್ರನ ಬಳಿ ಹಾರಿಹೋದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ವಸ್ತು. [[:en:Luna 2|ಲೂನಾ ೨]] ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಲುಪಿದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ವಸ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗಿರುವ [[:en:far side of the moon|ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖ]]ವನ್ನು [[:en:Luna 3|ಲೂನಾ ೩]] ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿತು. ಈ ೩ ಘಟನೆಗಳೂ [[೧೯೫೯|೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ]] ಆದವು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಇಳಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ನೌಕೆ [[:en:Luna 9|ಲೂನಾ ೯]] ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಮಾನವರಹಿತ ನೌಕೆ [[:en:Luna 10|ಲೂನಾ ೧೦]]. ಇವೆರಡೂ ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ನಡೆದವು.<ref name="worldbook" /> [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ]] [[:en:Project Apollo|ಅಪೋಲೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನತ್ತ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಏಕಮಾತ್ರ ಮಾನವ ಸಹಿತ ಯಾನವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಚಂದ್ರವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಾನವ ಸಹಿತ ಯಾನವಾದ [[:en:Apollo 8|ಅಪೋಲೋ]] ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಮಾನವರನ್ನು ತಲುಪಿಸಿದ [[:en:Apollo 11|ಅಪೋಲೋ ೧೧]] ೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡವು.<ref name="worldbook" /> ಅಪೋಲೋ ಕಾರ್ಯದ ಸಮಾಪ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾನವಸಹಿತ ಚಂದ್ರಾನ್ವೇಷಣೆಯು ಕೊನೆಗೊಂಡರೂ,ಇನ್ನೂ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನತ್ತ ಮಾನವ ರಹಿತ ಅಥವಾ ಮಾನವ ಸಹಿತ ಗಗನನೌಕೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಲವು ದೇಶಗಳು ಹೊಂದಿವೆ. [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ]] ಯಾತ್ರೆಯ ತಯಾರಿಕೆಗಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಒಂದು [[:en:Moon base|ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆ]]ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೪, ೨೦೦೬ರಂದು ನಾಸಾ ಸೂಚಿಸಿತು. ಈ ನೆಲೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೫ ವರ್ಷಗಳು ತಗಲುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಾನಗಳು ಆರಂಭವಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web |author=M. Braukus, B. Dickey, K. Humphries |date=December 4, 2006 |title=NASA Unveils Global Exploration Strategy and Lunar Architecture |url=https://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/dec/HQ_06361_ESMD_Lunar_Architecture.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180605162027/https://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/dec/HQ_06361_ESMD_Lunar_Architecture.html |archive-date=2018-06-05 |accessdate=2006-08-10 |publisher=NASA}}</ref> == ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ == <div style="float:left;"> {| border="0" cellpadding="2" | [[ಚಿತ್ರ:Moon PIA00302.jpg|upright|thumb|left|ಚಂದ್ರನ ಮುಮ್ಮುಖ.]] |- | [[ಚಿತ್ರ:Moon PIA00304.jpg|upright|thumb|left|ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖ.]] |} </div> === ಚಂದ್ರನ ಎರಡು ಮುಖಗಳು === ಚಂದ್ರನು [[:en:synchronous rotation|ಸಮಕಾಲಿಕ ಪರಿಭ್ರಮಣ]]ದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ಅದರ ಒಂದೇ ಮುಖವು ಯಾವಾಗಲೂ ಭೂಮಿಯ ಕಡೆ ತಿರುಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಹಳ ಹಿಂದೆ, ಭೂಮಿಯು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳ ಘರ್ಷಣಾ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದಾಗಿ, ಚಂದ್ರನ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅದು ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ಹೀಗೆ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳ [[:en:Tidal locking|ಹಿಡಿತ]]ದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite journal | last = Alexander | first = M. E. | title=The Weak Friction Approximation and Tidal Evolution in Close Binary Systems | journal=Astrophysics and Space Science | year=1973 | volume=23 | pages=459–508 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1973Ap&SS..23..459A }}</ref> ಆದರೂ, ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಚ್ಯುತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ, ಅದರ ಸುಮಾರು ೫೯% ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಬಹುದು.<ref name="worldbook" /> ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಾಣುವ ಚಂದ್ರನ ಮುಖವನ್ನು [[:en:Near side of the Moon|ಮುಮ್ಮುಖ]]ವೆಂದು ಮತ್ತು ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಮುಖವನ್ನು [[:en:Far side of the Moon|ಹಿಮ್ಮುಖ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಗನನೌಕೆಗಳು ಚಂದ್ರನ ಹಿಂದೆ ಇರುವಾಗ ಅವುಗಳು ಭೂಮಿಯ ನಡುವೆ ನೇರ ರೇಡಿಯೊ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾದ]] [[:en:Luna 3|ಲೂನಾ ೩]] ಶೋಧಕವು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿತು. ಹಿಮ್ಮುಖವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ''[[:en:lunar mare|ಮಟ್ಟಸ ವಲಯ]]ಗಳು'' ಇರುವುದು. ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ಚಂದ್ರನ ಕಾಣದ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ ಕಾಣದ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ. === ಮಟ್ಟಸಗಳು === ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಗಾಢವಾದ ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಲ್ಲದ ಮಟ್ಟಸಗಳನ್ನು ''[[:en:lunar mare|ಮೇರ್]]''ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೇರ್ ಎಂದರೆ ಸಮುದ್ರವೆಂದು ಅರ್ಥ. ಹಿಂದಿನ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] ಈ ವಲಯಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿವೆಯೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರಿಂದ, ಈ ಮಟ್ಟಸಗಳಿಗೆ ಮೇರ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಕಪ್ಪುಶಿಲೆ|ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಯ]] ಲಾವಾ ಪ್ರವಾಹಗಳು. ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟಸಗಳೂ ಚಂದ್ರನ ಮುಮ್ಮುಖದ ಮೇಲೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಹಿಮ್ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಮಟ್ಟಸಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಹಿಮ್ಮುಖದ ಸುಮಾರು ೨% ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಮಾತ್ರ ಈ ಮಟ್ಟಸಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದರೆ,<ref>{{cite journal | author=J. J. Gillis, P. D. Spudis | title=The Composition and Geologic Setting of Lunar Far Side Maria | journal=Lunar and Planetary Science | year=1996 | volume=27 | pages=413–404 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1996LPI....27..413G }}</ref> ಮುಮ್ಮುಖದ ಸುಮಾರು ೩೧% ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಮಟ್ಟಸಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.<ref name="worldbook" /> ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ದೊರಕಿರುವ ಅತಿ ಸಂಭವನೀಯ ವಿವರಣೆಯೆಂದರೆ, ಮುಮ್ಮುಖದ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿರುವುದು. ಈ ರೀತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯು [[:en:Lunar Prospector|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]]ನ ಗಾಮಾ-ಕಿರಣ ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕದಿಂದ ದೊರಕಿದ ಭೂ-ರಾಸಾಯನಿಕ ನಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="S06">{{cite journal | last = Charles Shearer and 15 coauthors | title = Thermal and magmatic evolution of the Moon | journal = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | volume = 60 | pages = 365-518 | date = 2006 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.psrd.hawaii.edu/Aug00/newMoon.html | title = A New Moon for the Twenty-First Century | last = G. Jeffrey Taylor | date = August 31, 2000}}</ref> ಮುಮ್ಮುಖದ ಹಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಗುಮ್ಮಟಗಳು ಇವೆ.<ref>{{cite journal | author=Lionel Wilson James W. Head | title=Lunar Gruithuisen and Mairan domes: Rheology and mode of emplacement | journal=Journal of Geophysical Research | year=2003 | volume=108 | url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2003/2002JE001909.shtml | access-date=2007-03-09 | archive-date=2007-03-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070312071105/http://www.agu.org/pubs/crossref/2003/2002JE001909.shtml | url-status=dead }}</ref> === ಎತ್ತರ ಭೂಮಿಗಳು === ಮಟ್ಟಸಗಳಿಗಿಂತ ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ವಲಯಗಳಿಗೆ ''ಟೆರೇ'' ಅಥವಾ ಇವು ಬಹುತೇಕ ಮಟ್ಟಸಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ''ಎತ್ತರಭೂಮಿಗಳು'' ಎಂದು ಹೆಸರು. ಮುಮ್ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಹಲವು ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಬೋಗುಣಿಗಳ ಹೊರ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಬೋಗುಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮಟ್ಟಸ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಬೋಗುಣಿಗಳ ಹೊರ ಪರಿಧಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | date = October 3, 2000 | url = http://www.lpi.usra.edu/expmoon/orbiter/orbiter-basins.html | title = Lunar Orbiter: Impact Basin Geology | publisher = Lunar and Planetary Institute | language = English | accessdate = 2006-12-24 }}</ref> ಭೂಮಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನ ಪರ್ವತಗಳು ಭೂಫಲಕಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಉತ್ತರ ಧ್ರುವದ ಬಳಿ ಇರುವ ೭೩ ಕಿ.ಮೀ.- ಅಗಲದ [[:en:Peary (crater)|ಪೇರಿ ಕುಳಿ]]ಯ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಪರ್ವತ ವಲಯಗಳು ಇವೆ, ಗೋಳಾರ್ಧದ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದಿನಪೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು [[:en:Clementine mission|ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್ ಯಾತ್ರೆ]]ಯು ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಈ [[:en:Peak of Eternal Light|ಶಾಶ್ವತ ಬೆಳಕಿನ ಪರ್ವತಗಳು]] ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಚಂದ್ರನ ಅಕ್ಷೆಯ ಸಣ್ಣ ಓರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ಯಾವುದೇ ಶಾಶ್ವತ ಬೆಳಕಿನ ವಲಯಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ ಆದರೂ, [[:en:Shackleton (crater)|ಶ್ಯಾಕ್ಲ್‌ಟನ್ ಕುಳಿ]]ಯ ಪರಿಧಿಯು ಚಂದ್ರ ದಿನದ ೮೦%ರಷ್ಟು ಕಾಲ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.ಚಂದ್ರನ ಸಣ್ಣ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಪರಿಣಾಮವೆನೆಂದರೆ, ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿಯ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ವಲಯಗಳಿವೆ.<ref name="M03">{{cite web |last=Linda |first=Martel |date=June 4, 2003 |title=The Moon's Dark, Icy Poles |url=http://www.psrd.hawaii.edu/June03/lunarShadows.html}}</ref> === ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Moon-craters.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿರುವ [[:en:Daedalus (crater)|ಡೇಡಲಸ್]] ಕುಳಿ.]] ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳೂ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book | title = Impact cratering: A geologic process | last = H. J. Melosh | publisher = Oxford Univ. Press | date = 1989}}</ref> ಬಹುತೇಕ ಕುಳಿಗಳು ಚಂದ್ರನ ಉದ್ಭವದ ಮೊದಲ ೧೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಧೂಮಕೇತುಗಳ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದವು. ೧ ಕಿ.ಮೀ. ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸುಮಾರು ೫ ಲಕ್ಷ ಕುಳಿಗಳನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಕಾಣಬಹುದು. ನಿಗದಿತ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕುಳಿಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ನಿಗದಿತ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಕುಳಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈನ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಬಹುದು ([[:en:crater counting|ಕುಳಿ ಎಣಿಕೆ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ). ವಾಯುಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನಗಳ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾರಣ, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿಗಳು ಭೂಮಿಯ ಕುಳಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇನ್ನೂ ಹೊಚ್ಚ ಹೊಸದರಂತೆ ಇವೆ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕುಳಿಯಾದ [[:en:South Pole-Aitken basin|ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ-ಐಟ್ಕಿನ್ ಬೋಗುಣಿ]]ಯು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ]] ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕುಳಿಯೂ ಆಗಿದೆ. ಈ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಬೋಗುಣಿಯು ಚಂದ್ರನ [[:en:far side (Moon)|ಹಿಮ್ಮುಖ]]ದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ ಮತ್ತು ಸಮಭಾಜಕಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೨,೨೪೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಮತ್ತು ೧೩&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಆಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url =http://www.psrd.hawaii.edu/July98/spa.html| title = The biggest hole in the Solar System|author =G. Jeffrey Taylor| year =1998}}</ref> ಚಂದ್ರನ ಮುಮ್ಮುಖದ ಮೇಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ [[:en:Mare Imbrium|ಇಂಬ್ರಿಯಂ]], [[:en:Mare Serenitatis|ಸೆರೆನಿಟಾಟಿಸ್]], [[:en:Mare Crisium|ಕ್ರಿಸಿಯಂ]], ಮತ್ತು [[:en:Mare Nectaris|ನೆಕ್ಟಾರಿಸ್]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. === ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರ === ಚಂದ್ರನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಮೇಲೆ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಬಹಳ ನುಣುಪುಗೊಂಡು, [[:en:regolith|ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಹೊರಪದರವಿದೆ. ಈ ಪದರವು ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಹಳೆಯ ಪದರಗಳು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಪದರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದಪ್ಪವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರವು ಮಟ್ಟಸಗಳಲ್ಲಿ ೩ ರಿಂದ ೫&nbsp;ಮೀ.ಗಳವರೆಗೂ ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ೧೦ ರಿಂದ ೨೦&nbsp;ಮೀ. ಗಳವರೆಗೂ ದಪ್ಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book| last = G. Heiken, D. Vaniman, and B. French (editors)|date= 1991 |title=Lunar Sourcebook, a user's guide to the Moon | publisher = Cambridge University Press, New York | pages= 736 pp}}</ref> ನುಣುಪಾದ ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರದ ಕೆಳಗೆ "ಬೃಹದಾವರಣ ಪ್ರಸ್ತರ"ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಪದರವಿದೆ. ಇದು ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು ದಪ್ಪವಿದ್ದು (ಸುಮಾರು ಹತ್ತಾರು ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು) ಬಿರುಕುಗಳುಳ್ಳ ಆಧಾರಶಿಲೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref>{{cite journal | author=K. L. Rasmussen, P. H. Warren | title=Megaregolith thickness, heat flow, and the bulk composition of the moon | journal=Nature | year=1985 | volume=313 | pages=121-124 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1985Natur.313..121R }}</ref> === ನೀರಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವ === ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು [[ಧೂಮಕೇತು|ಧೂಮಕೇತುಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಉಲ್ಕಾಪಿಂಡ|ಉಲ್ಕಾಪಿಂಡಗಳು]] ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಅಲ್ಪ-ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಸೇರಿಸಿವೆ. ಈ ನೀರಿನ ಕಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಹೊರಬರುವ ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಜಲಜನಕದ ಕಣಗಳು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅಪೋಲೋ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳು ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಶಿಲಾ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೀರಿನ ಅಂಶ ಪತ್ತೆಯಾಗಿರುವುದು, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ತೇವಾಂಶವಿಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಂತಿದೆ. ಆದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಅಕ್ಷೆಯು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಸಮತಳಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಓರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ (ಕೇವಲ ೧.೫°), ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿಯಿರುವ ಕೆಲವು ಆಳವಾದ ಕುಳಿಗಳು ಎಂದೂ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಪಡೆಯುವುದೇ ಇಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ([[:en:Shackleton (crater)|ಶ್ಯಾಕ್ಲ್‌ಟನ್ ಕುಳಿ]]ಯನ್ನು ನೋಡಿ). ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಕುಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ನೀರಿನ ಕಣಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲಗಳವರೆಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬಹುದು. ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕುಳಿಗಳ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್ ತಯಾರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.lpi.usra.edu/research/clemen/2polar.gif| title=Lunar Polar Composites| format=GIF| accessdate=2006-03-20}}</ref> ೧೪,೦೦೦ ಚ.ಕಿ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಶಾಶ್ವತ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದೆಂದು ಗಣಕೀಕೃತ ಛದ್ಮನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="M03"/> ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್ ರೆಡಾರ್ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಮೇಲ್ಮೈನ ಬಳಿ ಸಣ್ಣ, ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ನೀರಿನ ಮಡುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, [[:en:Lunar Prospector|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]]ನ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಧ್ರುವ ವಲಯದ ಬಳಿಯ ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರದ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಮೀಟರ್ ಆಳದವರೆಗೂ ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಲಜನಕದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url =http://lunar.arc.nasa.gov/results/ice/eureka.htm |title =Eureka! Ice found at lunar poles |date =August 31, 2001 |access-date =ಮಾರ್ಚ್ 9, 2007 |archive-date =ಆಗಸ್ಟ್ 6, 2013 |archive-url =https://web.archive.org/web/20130806085050/http://lunar.arc.nasa.gov/results//ice/eureka.htm |url-status =dead }}</ref> ಒಟ್ಟು ನೀರಿನ ಹಿಮದ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಂದಾಜು ಸುಮಾರು ೧ ಘ.ಕಿ.ಮೀ. ಗಣಿಗಳನ್ನು ತೋಡಿ ಹಿಮವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಸೌರ ಫಲಕಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪನ್ನ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಪರಮಾಣು ಉತ್ಪಾದಕಗಳಿಂದ ಹಿಮವನ್ನು ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಜಲಜನಕದ ಅಣುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಬಹುದು. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಚಂದ್ರನತ್ತ ನೀರಿನ (ಅಥವಾ ಜಲಜನಕದ/ಆಮ್ಲಜನಕದ) ಸಾಗಾಣಿಕೆಯು ಅಸಂಭವನೀಯವಾಗಿ ದುಬಾರಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಬಳಕೆಯೋಗ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವವು [[:en:lunar habitation|ಚಾಂದ್ರ ವಸತಿ]]ಗೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ವಿಷಯ. == ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == === ಆಂತರಿಕ ರಚನೆ === [[ಚಿತ್ರ:MoonStructure.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ನಿರೂಪಕ ಚಿತ್ರ.]] ಚಂದ್ರವು ಒಂದು [[:en:planetary differentiation|ವಿಭೇದಿತ]] ಕಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಭೂರಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪು]], [[:en:Mantle (geology)|ಕವಚ]], ಮತ್ತು [[:en:Planetary core|ಗರ್ಭ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು ೪೫೦ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಚಂದ್ರನ ಜನ್ಮವಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ನಂತರ [[:en:lunar magma ocean|ಚಂದ್ರನ ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರ]]ದ [[:en:fractional crystallization|ಭಿನ್ನ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣ]]ದಿಂದ ಈ ರಚನೆಯು ಉಂಟಾಯಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರನ ಹೊರಭಾಗವನ್ನು ಕರಗಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಶಕ್ತಿಯು [[:en:giant impact hypothesis|ಬೃಹತ್ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ]] ಮತ್ತು ನಂತರ ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮರುಸಂಚಯನಗಳಿಂದ ಒದಗಿಬಂದಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರದ ಈ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣವು ಕಬ್ಬಿಣ-ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಕವಚವನ್ನು ಮತ್ತು ಸೋಡಿಯಂ-ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಚಿಪ್ಪನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿರುತ್ತದೆ (ಕೆಳಗಿನ ''ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಕಸನ''ವನ್ನು ನೋಡಿ). ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಭೂರಸಾಯನಿಕ ನಕ್ಷೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂದ್ರನ ಚಿಪ್ಪು ಅಲ್ಯುಮಿನಂ ಸಿಲಿಕೇಟ್, ಪೊಟಾಷಿಯಂ, ಸೋಡಿಯಂ, ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಲವಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref name="L06">{{cite journal | last =P. Lucey and 12 coauthors |title = Understanding the lunar surface and space-Moon interactions | journal = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | volume = 60 | pages = 83-219 | date = 2006}}</ref> ಈ ಮಾಹಿತಿಯು ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರ ವಾದದ ಜೊತೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ಮೂಲಧಾತುಗಳ ನೋಟದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರನ ಚಿಪ್ಪು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]], [[ಸಿಲಿಕಾನ್]], [[ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ]], [[ಕಬ್ಬಿಣ]], [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ]], ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಯುಮಿನಂ|ಅಲ್ಯುಮಿನಂಗಳಿಂದ]] ಕೂಡಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಟೈಟೇನಿಯಂ]], [[ಯುರೇನಿಯಂ]], [[ಥೋರಿಯಂ]], [[ಪೊಟಾಷಿಯಂ]], ಮತ್ತು [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕಗಳು]] ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಭೂಭೌತಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾಡಿದ ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಚಿಪ್ಪಿನ ಸರಾಸರಿ ದಪ್ಪ ಸುಮಾರು ೫೦ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು.<ref name="W06">{{cite journal | last = Mark Wieczorek and 15 coauthors | title = The constitution and structure of the lunar interior | journal = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | volume = 60 | pages = 221-364 | date = 2006 }}</ref> ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಕವಚವು ಭಾಗಶಃ ಕರಗಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಮಟ್ಟಸದ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಯಾಗಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿತು. ಕವಚವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[:en:olivine|ಆಲಿವೀನ್]], [[:en:orthopyroxene|ಆರ್ಥೋಪೈರಾಕ್ಸೀನ್]] ಮತ್ತು [[:en:clinopyroxene|ಕ್ಲಿನೋಪೈರಾಕ್ಸೀನ್]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆಯೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಕವಚವು ಭೂಮಿಯ ಕವಚಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದೂ, ಈ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಚಾಂದ್ರ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಟೈಟೇನಿಯಂ ಧಾತುವು (ಇದು [[:en:ilmenite|ಇಲ್ಮೆನೈಟ್]] ಖನಿಜದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ) ಇರುವುದರಿಂದ, ಕವಚವು ತನ್ನ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಭಿನ್ನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ನಾವು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಕವಚದ ಆಳದಲ್ಲಿ, ಮೇಲ್ಮೈಯ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಕೆಳಗೆ ಚಂದ್ರಕಂಪನಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ. ಮಾಸಿಕ ಕಾಲಾವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಈ ಕಂಪನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಚಂದ್ರನ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳ ಬಲಗಳು. ಮೇಲ್ಮೈಯ ಹತ್ತಿರವೇ ಉದ್ಭವವಾದ ಕೆಲವು ಚಂದ್ರಕಂಪನಗಳನ್ನೂ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ವಿರಳವಾದ ಈ ಚಂದ್ರಕಂಪನಗಳು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="W06" /> ಚಂದ್ರನ ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ೩,೩೪೬.೪ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ/ಮೀ^೩ ಇದ್ದು, [[:en:Io (moon)|ಐಓ]]ದ ನಂತರ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗವು ಸಣ್ಣದೆಂದು (ಸುಮಾರು ೩೫೦ ಕಿ.ಮೀ. ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ತ್ರಿಜ್ಯ) ಹಲವು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ.<ref name="W06"/> ಬಹುತೇಕ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಶಿಲಾಕಾಯಗಳ ಒಳಭಾಗಗಳು ಆಯಾ ಕಾಯದ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗವು ಅದರ ಒಟ್ಟು ಗಾತ್ರದ ೨೦% ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ಚಂದ್ರ-ಗರ್ಭದ ರಚನಾಂಶಗಳು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಗಂಧಕ]] ಮತ್ತು [[ನಿಕಲ್|ನಿಕಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ]] ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಂಬಿಕೆ. ಚಂದ್ರನ ಸಮಯ-ವ್ಯತ್ಯಯಿತ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ, ಅದರ ಒಳಭಾಗವು ಕಡೇಪಕ್ಷ ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಕರಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | author = J. G. Williams, S. G. Turyshev, D. H. Boggs, J. T. Ratcliff | title=Lunar laser ranging science: Gravitational physics and lunar interior and geodesy | journal=Advances in Space Research | year=2006 | volume=37 | issue=1 | pages=67-71 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1987AREPS..15..271S }}</ref> === ಸ್ಥಳವರ್ಣನೆ === [[ಚಿತ್ರ:MoonTopoGeoidUSGS.jpg|thumb|upright=1.5|ಚಂದ್ರನ ನಿರ್ದೇಶಕ [[:en:geoid|ಗೋಳಕಲ್ಪ]]ಕ್ಕೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಸ್ಥಳವರ್ಣನೆ.]] ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಎತ್ತರಗಳನ್ನು ಲೇಸರ್ ಉನ್ನತಿಮಾಪನ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, [[:en:Clementine mission|ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್ ಯಾತ್ರೆ]]ಯಿಂದಲೂ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಾಣುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಹಿಮ್ಮುಖದ ಬೃಹತ್ [[:en:South Pole-Aitken basin|ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ-ಐಟ್ಕಿನ್ ಬೋಗುಣಿ]]. ಇದು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಕನಿಷ್ಠ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗರಿಷ್ಠ ಉನ್ನತಿಗಳು ಈ ವಲಯದ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ದೂರದಲ್ಲಿವೆ. [[:en:Mare Imbrium|ಇಂಬ್ರಿಯಂ]], [[:en:Mare Serenitatis|ಸೆರೆನಿಟಾಟಿಸ್]], [[:en:Mare Crisium|ಕ್ರಿಸಿಯಂ]], [[:en:Mare Smythii|ಸ್ಮಿಥಿ]], ಮತ್ತು [[:en:Mare Orientale|ಓರಿಯಂಟೇಲ್]]ಗಳಂಥ ಹಲವು ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಬೋಗುಣಿಗಳೂ ಇಂತಹ ಕಡಿಮೆ ಉನ್ನತಿ ಮತ್ತು ಎತ್ತರವಾದ ಪರಿಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಚಂದ್ರನ ಆಕಾರದ ಇನ್ನೊಂದು ಸೋಜಿಗದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಹಿಮ್ಮುಖದ ಸರಾಸರಿ ಉನ್ನತಿಗಳು ಮುಮ್ಮುಖದ ಉನ್ನತಿಗಳಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು ೧.೯ ಕಿ.ಮೀ. ಅಧಿಕವಾಗಿವೆ. === ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರ === [[ಚಿತ್ರ:MoonLP150Q_grav_150.jpg|upright=1.5|thumb|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಅರೀಯ ಗುರುತ್ವ ಅಸಮಂಜಸತೆ.]] ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಗಗನನೌಕೆಯಿಂದ ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸಿ, ಆ ತರಂಗಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನಗಳಿಂದ ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಮಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ [[:en:Doppler effect|ಡಾಪ್ಲರ್ ಪರಿಣಾಮ]]ವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಗನನೌಕೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಗಿರುವ ದೂರ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫಲಿತ ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಗಳ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಗಗನನೌಕೆಯ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷವನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗಗನನೌಕೆಯ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ಸಾರಿ ಕಕ್ಷೆಯು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದ ಮೇಲೆ ಅದರಿಂದ ಗುರುತ್ವ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಆದರೆ, ಚಂದ್ರನ [[:en:synchronous rotation|ಸಮಕಾಲಿಕ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ]]ಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಗಗನನೌಕೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಅಸಾಧ್ಯ. ಹೀಗಾಗಿ, ಹಿಮ್ಮುಖದ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ನಕ್ಷಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ಕೆಲವು ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಗುರುತ್ವ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು [[:en:mascon|ಮ್ಯಾಸ್ಕಾನ್]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳು ಗಗನನೌಕೆಗಳ ಕಕ್ಷೆಯ ಮೇಲೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದರಿಂದ, ಮಾನವ ರಹಿತ/ಸಹಿತ ಚಂದ್ರಯಾನದ ಸಿದ್ಧತೆಗೆ ನಿಖರವಾದ ಗುರುತ್ವ ಮಾದರಿಗಳು ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ. ಅಪೋಲೋ-ಪೂರ್ವ ನೌಕಾಚಾಲನಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ, ನೌಕೆಗಳು ಇಳಿಯುವ ತಾಣಗಳು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ [[:en:Lunar Orbiter|ಚಂದ್ರ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]ದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದಾಗ, ಗುರುತ್ವ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳು ತಿಳಿದುಬಂದವು.<ref>{{cite journal | author = Paul Muller and William Sjogren | title = Masons: lunar mass concentrations | journal = Science | volume = 161 |pages = 680-684 | year = 1968}}</ref> === ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ === [[ಚಿತ್ರ:Moon_ER_magnetic_field.jpg|thumb|right|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಪ್ರತಿಫಲನಮಾಪಕ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಂತೆ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಶಕ್ತಿ.]] ಭೂಮಿಗೆ ಹೊಲಿಸಿದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಬಾಹ್ಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಈ ಎರಡು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ನಡುವೆಯಿರುವ ಬೇರೆ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳೆಂದರೆ, ಚಂದ್ರನು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಧ್ರುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ (ಅದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ [[:en:geodynamo|ಉತ್ಪಾದಕ]]ವಿದ್ದಿದ್ದರೆ ದ್ವಿಧ್ರುವವು ಉಂಟಾಗುತ್ತಿತ್ತು), ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚಿಪ್ಪಿನಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವವಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರನ ಇತಿಹಾಸದ ಮೊದಲ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಅದರೊಳಗೆ ಒಂದು ಉತ್ಪಾದಕವು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದಾಗ ಚಿಪ್ಪಿನ ಭಾಗಗಳು ಸಹ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದವು ಎಂದು ಒಂದು ವಾದವು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗದ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರವು ಈ ವಾದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿದೆ. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನಂತಹ ವಾಯುಮಂಡಲರಹಿತ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದಲೂ ಅಸ್ಥಿರವಾದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗಬಹುದು. ಈ ವಾದಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವಾಗುವಂತೆ, ಚಿಪ್ಪಿನ ಅತಿ ಶಕ್ತಿಯುತ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳ ಬಳಿಯೇ ಇವೆ. ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯಿಂದುಂಟಾದ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಮೋಡವು ಪರಿಸರದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಹಿಗ್ಗುವುದರಿಂದ ಅಸ್ಥಿರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |last = Hood, L. L., and Z. Huang | title = Formation of magnetic anomalies antipodal to lunar impact basins: Two-dimensional model calculations | journal = J. Geophys. Res.| volume = 96 | pages = 9837-9846 | date=1991}}</ref> === ವಾಯುಮಂಡಲ === ಚಂದ್ರವು ಬಹಳ ವಿರಳವಾದ, ಸುಮಾರು ನಿರ್ವಾತದಂತಹ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಒಂದು ಮೂಲವೆಂದರೆ [[:en:outgassing|ಅನಿಲಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ]]; ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯದಿಂದ [[:en:radon|ರೆಡಾನ್]] ಮತ್ತಿತರ ಅನಿಲಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಉಲ್ಕೆ, ಸೌರ ಮಾರುತದ ಅಯಾನುಗಳು, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಸುರಿಮಳೆಗಳಿಂದಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅನಿಲಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="L06"/> ಈ ರೀತಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಅನಿಲಗಳು ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋಗಬಹುದು, ಅಥವಾ, ಸೌರಮಾರುತದ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಲಿ, ಮಾರುತಗಳ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದಾಗಲಿ, ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗಬಹುದು. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ [[ಸೋಡಿಯಮ್|ಸೋಡಿಯಂ]] (Na) ಮತ್ತು [[ಪೊಟಾಷಿಯಂ]] (K) ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. [[:en:Lunar Prospector|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]]ನ [[:en:alpha particle|ಆಲ್ಫಾ ಕಣ]] ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕವು ಒದಗಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [[:en:radon|ರೆಡಾನ್]]-೨೨೨ ಮತ್ತು [[:en:polonium|ಪೊಲೋನಿಯಂ]]-೨೧೦ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|last = S. Lawson, W. Feldman, D. Lawrence, K. Moore, R. Elphic, and R. Belian | title=Recent outgassing from the lunar surface: the Lunar Prospector alpha particle spectrometer | journal=J. Geophys. Res. | volume = 110 | pages=doi:10.1029/2005JE002433 | date =2005}}</ref> ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಅಪೋಲೋ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳು ಇರಿಸಿದ ಪತ್ತೇದಾರಕಗಳು ಆರ್ಗಾನ್-೪೦, He-೪, O ಮತ್ತು/ಅಥವಾ CH_೪, N_೨ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ CO, ಮತ್ತು CO_೨ ಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿವೆ.<ref>{{cite journal | last = S. Alan Stern | title= The Lunar atmosphere: History, status, current problems, and context | journal = Rev. Geophys. | volume = 37 | year = 1999 | pages = 453-491}}</ref> == ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಕಸನ == === ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ === ಚಂದ್ರನ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ವಾದಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ. [[:en:centrifugal force|ಕೇಂದ್ರಾಪಗಾಮಿ ಬಲ]]ದ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನಿಂದ ಚಂದ್ರನು ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಅದರ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬೋಗುಣಿಯಾಕಾರವನ್ನು (ಇದು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರವೆಂದು ಊಹೆ) ಬಿಟ್ಟು ಹೋಯಿತೆಂದು ಮುಂಚಿನ ವಾದಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದವು.<ref>{{cite journal | last = Binder | first = A. B. | title=On the origin of the moon by rotational fission | journal=The Moon | year=1974 | volume=11 | issue=2 | pages=53-76 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1974Moon...11...53B }}</ref> ಆದರೆ ಈ '''ಬೇರ್ಪಡಿಕೆ''' ಉಂಟಾಗಲು ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವು ಈಗಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕಿತ್ತು. ಬೇರೆ ಕೆಲವು ವಾದಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಚಂದ್ರನ ಉದ್ಭವ ಬೇರೆಲ್ಲೋ ಆಗಿ ನಂತರ ಭೂಮಿಯು ಚಂದ್ರನನ್ನು ತನ್ನ ಗುರುತ್ವ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಿತು.<ref>{{cite journal | last = Mitler | first = H. E. | title=Formation of an iron-poor moon by partial capture, or: Yet another exotic theory of lunar origin | journal=Icarus | year=1975 | volume=24 | pages=256-268 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1975Icar...24..256M }}</ref> ಆದರೆ, ಈ ರೀತಿಯ '''ಸೆರೆ ಹಿಡಿಕೆ'''ಗೆ ಬೇಕಾದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು (ಉದಾ: ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಭೂಮಿಯು ಇನ್ನೂ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಿತ್ತು) ಬಹಳ ಅಸಂಭವನೀಯ. '''ಸಮಕಾಲಿಕ ಉದ್ಭವ''' ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[:en:accretion disk|ಶೇಖರಣಾ ತಟ್ಟೆ]]ಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡವು. ಈ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಗ್ರಹಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಂತೆ, ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತವಿದ್ದ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಶೇಖರಣೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ವಿರಳತೆಗೆ ಈ ವಾದವು ಒಳ್ಳೆಯ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ವಾದಗಳ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನ್ಯೂನತೆಯೆಂದರೆ, ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ಕೋನೀಯ ಸಂವೇಗವನ್ನು (angular momentum) ಇವಾವುವೂ ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾರವು.<ref>{{cite journal | last = Stevenson | first = D. J. | title=Origin of the moon - The collision hypothesis | journal=Annual review of earth and planetary sciences | year=1987 | volume=15 | pages=271-315 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1987AREPS..15..271S }}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಮಂಡಿಸಲಾಗಿರುವ '''ಬೃಹತ್ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ'''ವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಒಂದು ಆಕಾಶಕಾಯವು (ಇದನ್ನು [[:en:Theia (planet)|ಥೀಯ]] ಅಥವಾ [[:en:Orpheus (planet)|ಆರ್ಫಿಯಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಭೂಮಿಯನ್ನಪ್ಪಳಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ಸಿಡಿದ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಒಂದುಗೂಡಿ, ಚಂದ್ರನನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು.<ref name="worldbook" /> ಗ್ರಹಗಳು ಚಿಕ್ಕ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕಾಯಗಳ ಕ್ರಮೇಣ ಸಮ್ಮಿಲನದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವವೆಂದು ನಂಬಿಕೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಈ ರೀತಿಯ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ಬಹಳ ಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಆಗಿರಬಹುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. [[:en:Computer simulations|ಗಣಕಯಂತ್ರ ಛದ್ಮನ]]ಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯು ಭೂ-ಚಂದ್ರರ ಕೋನೀಯ ಸಂವೇಗಕ್ಕೆ ಹಾಗು ಚಂದ್ರನ ಚಿಕ್ಕ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ (core) ಕಾರಣವಿರಬಹುದೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | last = R. Canup and E. Asphaug | title = Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation | journal = Nature | volume = 412 | pages = 708-712 | date = 2001 }}</ref> ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂದ ಇನ್ನೂ ಬಗೆಹರಿಯದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೆಂದರೆ, ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ ಆಕಾಶಕಾಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಗಳ ತುಲನಾತ್ಮಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳು, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಯಾವ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊರ ಆಕಾಶಕಾಯದಿಂದ ಬಂದವು, ಮುಂತಾದವು. ಚಂದ್ರನ ನಿರ್ಮಾಣವು ೪೫೨.೭&nbsp;± ೧ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಸೌರಮಂಡಲದ ಉದ್ಭವದ ಸುಮಾರು ೩-೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಆಯಿತೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal| url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/310/5754/1671| journal=Science| year=2005| volume=310| issue=5754| pages=1671 - 1674| id={{DOI|10.1126/science.1118842}}| title=Hf-W Chronometry of Lunar Metals and the Age and Early Differentiation of the Moon| last=Thorsten Kleine| coauthors=Herbert Palme, Klaus Mezger, Alex N. Halliday| access-date=2007-01-27| archive-date=2007-09-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20070927223249/http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/310/5754/1671| url-status=dead}}</ref> === ಚಂದ್ರನ ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರ === ಬೃಹತ್ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಘಟನೆ ಮತ್ತು ತದನಂತರ ಭೂ-ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮರುಸಂಚಯನದಿಂದ ಅಪಾರವಾದ ಶಕ್ತಿಯು ಹೊರಬಂದು, ಈ ಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯು ಬಹಳ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಚಂದ್ರನ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗಗಳನ್ನು ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿತ್ತೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ದ್ರವದ ಹೊರಭಾಗವನ್ನು [[:en:lunar magma ocean|ಚಂದ್ರನ ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಆಳ ಸುಮಾರು ೫೦೦ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಿಂದ ಚಂದ್ರನ ಕೇಂದ್ರದವರೆಗೂ ಇತ್ತೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="S06"/> ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರವು ತಣ್ಣಗಾಗುವಾಗ, [[:en:fractional crystallization|ಭಿನ್ನ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣ]] ಮತ್ತು [[:en:planetary differentiation|ವಿಭೇದನ]]ಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಭೂರಸಾಯನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಕವಚ ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದ [[:en:olivine|ಆಲಿವೀನ್]], [[:en:clinopyroxene|ಕ್ಲಿನೋಪೈರಾಕ್ಸೀನ್]] ಮತ್ತು [[:en:orthopyroxene|ಆರ್ಥೋಪೈರಾಕ್ಸೀನ್]]ಗಳಂಥ ಖನಿಜಗಳಿಂದ ಕವಚವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರವು ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ಮೇಲೆ [[:en:anorthosite|ಅನಾರ್ಥೊಸೈಟ್]] ಎಂಬ ಖನಿಜವು ತನ್ನ ಹಗುರತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೇಲೆ ತೇಲಿಬಂದು ಚಿಪ್ಪನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತೆಂದು ಸಹ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="S06"/> ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ದ್ರವಗಳು ಚಿಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕವಚದ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದವಲ್ಲದೆ, ಇವು ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗದ ಹಾಗೂ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವ ಧಾತುಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಪೊಟಾಷಿಯಂ]] (K), [[:en:rare earth elements|ವಿರಳ ಧಾತುಗಳು]] (REE) ಮತ್ತು [[ರಂಜಕ|ರಂಜಕಗಳು]] (P) ಇರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ [[:en:KREEP|KREEP]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="W06"/> === ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಕಸನ === ಚಂದ್ರನ ಶಿಲಾಪಾಕ-ಸಾಗರೋತ್ತರ ವಿಕಸನದ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವು ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಚಂದ್ರನ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲವನ್ನು [[:en:Nectarian|ನೆಕ್ಟಾರಿಸ್]], [[:en:Lower Imbrian|ಇಂಬ್ರಿಯಂ]], [[:en:Eratosthenian|ಎರಾಟೊಸ್ಥೆನೆಸ್]], ಮತ್ತು [[:en:Copernician|ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್]]ಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಘಟನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಘಟನೆಗಳ ಕಾಲಗಳನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ನಿರ್ಧರಿಸದಿದ್ದರೂ (ಹಲವು ಘಟನೆಗಳ ಕಾಲಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ), ಸ್ಥೂಲವಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಇವು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. [[:en:regolith|ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರ]]ದ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳ ನಿರಂತರ ಪರಿಣಾಮಗಳೇ ಕಾರಣ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೆಂದರೆ, ಮಟ್ಟಸಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ. ಚಂದ್ರನ ಈ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವ ಇಂಥ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಕೆಳಗಿರುವ ಕವಚವು ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಭಾಗಶಃ ಕರಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಕರಗಿದ ಈ ಶಿಲಾಪಾಕಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಏರಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿದವು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಂದಿಗೂ ಚಂದ್ರನ ಮುಮ್ಮುಖದ ಮಟ್ಟಸಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.<ref name="S06"/> ಈ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಲಯದ ಬಹುತೇಕ [[:en:lunar mare|ಮಟ್ಟಸದ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆ]]ಯು ಇಂಬ್ರಿಯನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೦೦-೩೫೦ ಕೋಟಿವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿತು. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಕಾಲನಿರ್ಧರಿತ ಮಾದರಿಗಳು ೪೨೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯವು,<ref>{{cite journal | last = James Papike, Grahm Ryder, and Charles Shearer | title = Lunar Samples | journal = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | volume = 36 | pages = 5.1-5.234 | date = 1998 }}</ref> ಮತ್ತು [[:en:crater counting|ಕುಳಿ ಎಣಿಕೆ]]ಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಿಳಿದುಬಂದ ಹೊಸ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿಕೆಗಳು ಕೇವಲ ೧೨೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಆದವು.<ref>{{cite journal | last = H. Hiesinger, J. W. Head, U. Wolf, R. Jaumanm, and G. Neukum | title = Ages and stratigraphy of mare basalts in Oceanus Procellarum, Mare Numbium, Mare Cognitum, and Mare Insularum | journal = J. Geophys. Res. | volume = 108 | pages = doi:10.1029/2002JE001985 | date = 2003 }}</ref> ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದ-ವಿರೋಧಗಳಿವೆ. ಕುಳಿಗಳು ಮಾಯವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತವೆಯೆಂದೂ, ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಇತರ ಅಸ್ಥಿರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ವೀಕ್ಷಕರು ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಹಲವು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು ಭ್ರಾಂತಿಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ಬೆಳಕಿನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ವೀಕ್ಷಣೆ, ತಪ್ಪಾದ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಅಥವಾ ಮುಂಚಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ನಿಖರವಾಗಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಹೀಗೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ವೀಕ್ಷಕರು ತಪ್ಪು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, [[:en:outgassing|ಅನಿಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ]]ಯು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆಯೆಂದು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಈ ಹೊರಸೂಸುವ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಅಸ್ಥಿರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಡೆದಿದ್ದರೂ ಇರಬಹುದು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಸುಮಾರು ೩ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ವಲಯವು ಸುಮಾರು ೧೦ ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಅನಿಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತೆಂದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.psrd.hawaii.edu/Nov06/MoonGas.html |last = G. Jeffrey Taylor |title = Recent Gas Escape from the Moon |date = 2006 |access-date = 2007-03-10 |archive-date = 2007-03-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070304055515/http://www.psrd.hawaii.edu/Nov06/MoonGas.html |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite journal | last = P. H. Schultz, M. I. Staid, and C. M. Pieters |date = 2006 | title= Lunar activity from recent gas release | journal= Nature |volume = 444 |pages = 184-186}}</ref> == ಕಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧ == ಸ್ಥಿರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಚಂದ್ರವು ಸುಮಾರು ೨೭.೩ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ (ಚಂದ್ರನ [[ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಅವಧಿ]]). ಆದರೆ, ಭೂಮಿಯೂ [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನ]] ಸುತ್ತ ತನ್ನ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವುದರಿಂದ, ಚಂದ್ರನ ಅದೇ [[:en:lunar phase|ಕಲೆ]]ಯು ಪುನಃ ಕಾಣಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ, ಅಂದರೆ, ಸುಮಾರು ೨೯.೫ ದಿನಗಳು (ಚಂದ್ರನ [[ಯುತಿ ಅವಧಿ]]) ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="worldbook" /> ಸೌರಮಂಡಲದ ಬಹುತೇಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳಂತಲ್ಲದೆ, ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯ [[ಸಮಭಾಜಕ|ಸಮಭಾಜಕದ]] ಸಮತಳದ ಬಳಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸದೆ, [[ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತ|ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ]] ಸಮತಳದ ಬಳಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. [[ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ|ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳೂ]] ಸೇರಿದಂತೆ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರು ಪರಸ್ಪರ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಹಲವು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಚಂದ್ರನಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗಿ, [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನಿಂದ]] ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರರ ಸರಾಸರಿ ದೂರವು ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೪ ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು, ಅಥವಾ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೪ ಸೆಂ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Phillips | first = Tony | date = July 20, 2004 | url = http://science.nasa.gov/headlines/y2004/21jul_llr.htm | title = What Neil & Buzz Left on the Moon | publisher = Science @ NASA | accessdate = 2006-12-23 | archive-date = 2007-05-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070529230821/http://science.nasa.gov/headlines/y2004/21jul_llr.htm | url-status = dead }}</ref> [[:en:conservation of angular momentum|ಕೋನೀಯ ಸಂವೇಗ ಸಂರಕ್ಷಣೆ]]ಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಚಂದ್ರನ ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷವು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲವು ಒಂದು ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ೦.೦೦೨ ಕ್ಷಣಗಳಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗುವಂತೆ ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web | last = Ray | first = Richard | date = May 15, 2001 | url = http://bowie.gsfc.nasa.gov/ggfc/tides/intro.html | title = Ocean Tides and the Earth's Rotation | publisher = IERS Special Bureau for Tides | accessdate = 2006-12-23 | archive-date = 2010-03-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100327084125/http://bowie.gsfc.nasa.gov/ggfc/tides/intro.html | url-status = dead }}</ref> ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಗ್ರಹ-ಉಪಗ್ರಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸದೆ, [[:en:double planet|ಜೋಡಿಗ್ರಹ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಗಾತ್ರ ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವುದು; ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯ ೧/೪ರಷ್ಟು ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಮತ್ತು ೧/೮೧ರಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ, ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ [[:en:barycenter|ಭಾರಕೇಂದ್ರ]]ವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನ ಸುಮಾರು ೧೭೦೦ಕಿ.ಮೀ. ಕೆಳಗೆ (ಸರಾಸರಿ) ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ಜೋಡಿಗ್ರಹದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಹಲವರು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನ ೧/೧೦ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ ಒಣನೆಲದ ಕಾಲುಭಾಗ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದೆ ([[ರಷ್ಯಾ]], [[ಕೆನಡಾ]], ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ]] ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಷ್ಟು). [[:en:3753 Cruithne|3753 Cruithne]] ಎಂಬ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹವು ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ [[:en:horseshoe orbit|ಕುದುರೆ ಲಾಳಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಕಕ್ಷೆಯು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಗ್ರಹವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url =http://www.captaincosmos.clara.co.uk/cruithne.html|title =No, it's not our "second" moon!!!|accessdate =2006-10-10|language =English|archive-date =2009-01-19|archive-url =https://web.archive.org/web/20090119045203/http://www.captaincosmos.clara.co.uk/cruithne.html|url-status =dead}}</ref> ಇದರ ನಂತರ, (೫೪೫೦೯) ೨೦೦೦ PH೫, (೮೫೭೭೦) ೧೯೯೮ UP೧ ಮತ್ತು [[:en:2002 AA29|2002 AA29]]ಗಳೆಂಬ ಮೂರು [[:en:near-Earth asteroid|ಭೂಮಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal | author=M. H. M. Morais, A. Morbidelli | title=The Population of Near-Earth Asteroids in Coorbital Motion with the Earth | journal=Icarus | year=2002 | volume=160 | pages=1-9 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2002Icar..160....1M }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Earth-Moon2.jpg|thumb|center|upright=3|ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆ.]] == ಗ್ರಹಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Solar eclipse 1999 4.jpg|thumb|right|೧೯೯೯ರ ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ]] ಸೂರ್ಯ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಸರಳ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಗ್ರಹಣಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. [[ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ|ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ]] ಬಳಿ, ಚಂದ್ರನು [[ಸೂರ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಗಳ]] ನಡುವೆ ಇದ್ದಾಗ, [[ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ|ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣಗಳು]] ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, [[ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣ|ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣಗಳು]] [[ಹುಣ್ಣಿಮೆ|ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ]] ಬಳಿ, ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ನಡುವೆ ಇರುವಾಗ [[ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣ|ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣಗಳು]] ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯು [[:en:ecliptic|ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯ ಸಮತಳ]]ಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೫° ಓರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ, ಪ್ರತಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ/ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಗ್ರಹಣಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಗ್ರಹಣವಾಗಲು ಚಂದ್ರನು ಈ ಎರಡು ಕಕ್ಷಾ ಸಮತಳಗಳನ್ನು ಛೇದಿಸುವ ಬಿಂದುಗಳ ಬಳಿ ಇರಬೇಕು.<ref name="eclipse">{{cite web | author = Jim Thieman and Shane Keating | date = May 2, 2006 | url = http://eclipse99.nasa.gov/pages/faq.html | title = Eclipse 99, Frequently Asked Questions | publisher = NASA | accessdate = 2007-01-04 | archive-date = 2007-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070211120127/http://eclipse99.nasa.gov/pages/faq.html | url-status = dead }}</ref> ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯರ ಕೋನ ವ್ಯಾಸಗಳು ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, [[ಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹಣ]] ಮತ್ತು [[ಕಂಕಣ ಗ್ರಹಣ|ಕಂಕಣ ಗ್ರಹಣಗಳೆಂಬ]] ಎರಡು ರೀತಿಯ ಗ್ರಹಣಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು.<ref>{{cite web | first = Fred | last = Espenak | year = 2000 | url = http://www.mreclipse.com/Special/SEprimer.html | title = Solar Eclipses for Beginners | publisher = MrEclipse | accessdate = 2007-01-04 }}</ref> ಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಮಾಡಿ, ಸೂರ್ಯನ [[:en:corona|ಪ್ರಭಾವಲಯ]]ವು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ನಡುವೆಯಿರುವ ಅಂತರವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ ಚಂದ್ರನ ಕೋನವ್ಯಾಸವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರರ್ಥ, ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಚಂದ್ರನು ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಕಂಕಣ ಗ್ರಹಣಗಳು ಆಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ರೀತಿ, ಇನ್ನು ಸುಮಾರು ೬೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ (ಸೂರ್ಯನ ಕೋನ ವ್ಯಾಸವು ಬದಲಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ) ಚಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಮಾಡಲು ಆಗದೆ, ಕೇವಲ ಕಂಕಣ ಗ್ರಹಣಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="eclipse" /> ಗ್ರಹಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಷಯವೆಂದರೆ [[ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆ]]. ಚಂದ್ರವು ನಮ್ಮ ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸುಮಾರು ೦.೫° ಅಗಲದ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ವಲಯವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಗ್ರಹ ಅಥವಾ ನಕ್ಷತ್ರವು ಚಂದ್ರನ ''ಹಿಂದೆ ಹಾದುಹೋದಾಗ'', ಅದು ನಮ್ಮ ನೋಟದಿಂದ ''ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ''. ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣವು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆ. ಚಂದ್ರನು ಭೂಮಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯ ಅಯನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಬೇರೆಯೇ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮರೆಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web | url = http://occsec.wellington.net.nz/total/totoccs.htm | title = Total Lunar Occultations | publisher = Royal Astronomical Society of New Zealand | accessdate = 2007-01-04 }}</ref> == ವೀಕ್ಷಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Earthshine.jpg|right|thumb|[[:en:Earthshine|ಭೂಮಿಯ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ]] ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಚಂದ್ರ. ಬಾಲಚಂದ್ರನ ಅತಿ ಹೊಳಪಿನ ಭಾಗಗಳು ಸೂರ್ಯನ ನೇರ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿವೆ; ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Halo around moon.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತಲಿರುವ [[:en:Halo (optical phenomenon)|ಪ್ರಭಾವಳಿ]]]] ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತವಾದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಗಳಂದು ಚಂದ್ರನ [[:en:apparent magnitude|ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣ]]ವು −೧೨.೬ ರವರೆಗೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣವು −೨೬.೮ರಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರವು ಚತುರ್ಥಾಂಶದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅದರ ಹೊಳಪು ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರನ ಅರ್ಧ ಭಾಗವಿರದೆ, ಕೇವಲ ೧/೧೦ ಭಾಗ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರತಿಫಲಕವಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮೈನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ನೆರಳುಗಳೂ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ದಿಗಂತದ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದಾಗ ಚಂದ್ರವು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಮಾನಸಿಕ ಭ್ರಾಂತಿ ([[:en:Moon illusion|ಚಂದ್ರ ಭ್ರಾಂತಿ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ). ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಚಂದ್ರನ ಕೋನವ್ಯಾಸವು ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಡಿಗ್ರಿಯಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರವು ದಿಗಂತದ ಹತ್ತಿರ ಇರುವಾಗ ಅದರ ಕೋನವ್ಯಾಸವು ಬಾನ ನೆತ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಾಸಕ್ಕಿಂತ ೧.೫% ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲಿರುವಾಗ ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೧ ಭೂಮಿ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ದೂರವಿರುವುದರಿಂದ ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರವು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ [[:en:albedo|ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಬೆಳಕಿನ ೭% ನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶದಷ್ಟೇ ಇದೆ. ಆದರೂ, ದೃಷ್ಟಿ ಭ್ರಾಂತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಚಂದ್ರವು ಶುದ್ಧ ಬಿಳಿಬಣ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಬೇರಾವುದೂ ವಸ್ತು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತುವಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಜೊತೆ ಹೋಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿಕಟದಲ್ಲಿ ಬೇರೇನೂ ವಸ್ತುಗಳಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ, ಒಂದು ಕತ್ತಲೆ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿಲ ಒಂದು ತುಣುಕಿನ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣದೊಂದು ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವನ್ನು ಹಾಯಿಸಿದರೆ, ಆ ತುಣುಕು ಬೆಳ್ಳಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಅದೇ ಬೆಳಕನ್ನು ಇಡೀ ಕೋಣೆಯತ್ತ ಹಾಯಿಸಿದರೆ, ಇದ್ದಿಲು ಪುನಃ ಕಪ್ಪಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಗರಿಷ್ಠ [[:en:altitude (astronomy)|ಉನ್ನತಿ]]ಯು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಸುಮಾರು ಸೂರ್ಯನ ಉನ್ನತಿಯ ಮಿತಿಗಳೊಳಗೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಋತು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಯ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ, ಚಳಿಗಾಲದ ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರನು ಕಾಣುವ ದಿಕ್ಕು ಸಹ ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಎಡೆಯ ಅಕ್ಷಾಂಶದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿಯಿಂದ "ದೋಣಿಯಾಕಾರದ" ಚಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಬಹುದು<ref>{{cite web| url=http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=393| publisher=Curious About Astronomy| title=Is the Moon seen as a crescent (and not a "boat") all over the world?| accessdate=2006-03-20| month=October| year=2002| first=Kristine| last=Spekkens}}</ref> ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಚಂದ್ರವೂ ಸಹ ವಾಯುಮಂಡಲದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದೃಕ್-ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ೨೨° ಪ್ರಭಾವಳಿಯ ಉಂಗುರ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೆಳುವಾದ ಮೋಡಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾಣುವ ಸಣ್ಣ [[:en:Corona (meteorology)|ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಉಂಗುರಗಳು]] ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಆಗಸದಿಂದ ಚಂದ್ರವು ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ [[:en:lunar phase|ಚಂದ್ರ ಕಲೆ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ. == ಅನ್ವೇಷಣೆ == ದೂರದರ್ಶಕದ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ ಚಂದ್ರನ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಗತಿಯಾಯಿತು. [[:en:Galileo Galilei|ಗೆಲಿಲಿಯೊ ಗೆಲಿಲೈ]] ಈ ಹೊಸ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿನ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಕುಳಿಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದನು. [[:en:Cold War|ಶೀತಲ ಸಮರ]]ದ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ [[ರಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ]] ನಡುವೆ ಬಾಹ್ಯಕಾಶದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಚಂದ್ರನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವ ಮತ್ತು ಇಳಿಯುವ ಎರಡೂ ಥರದ ಮಾನವರಹಿತ ಶೋಧಕಗಳನ್ನು, ಉಡಾವಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಉಡಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಚಂದ್ರನನ್ನು ತಲುಪಿದ ಯಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ [[:en:Luna programme|ಚಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ವು ಮೊದಲನೆಯದು. ಲೂನಾ ೧೬, ೨೦, ೨೪ ಹಾಗೂ ಅಪೋಲೋ ೧೧, ೧೨, ೧೪, ೧೫, ೧೬ ಮತ್ತು ೧೭ ಯಾತ್ರೆಗಳು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕಲ್ಲು-ಮಣ್ಣುಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ತಂದಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Apollo 14 Shepard.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ [[:en:Flag of the United States|ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಬಾವುಟ]]ವನ್ನು ಏರಿಸುತ್ತಿರುವ ಗಗನಯಾತ್ರಿ [[:en:Alan Shepard|ಆಲನ್ ಶೆಪರ್ಡ್]].]] [[ಚಿತ್ರ:moon-apollo17-schmitt_boulder.jpg|thumb|right|''[[:en:Apollo 17|ಅಪೋಲೊ ೧೭]]''ರ ಗಗನಯಾತ್ರಿ [[:en:Harrison Schmitt|ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಶ್ಮಿಟ್]]ನು ಟಾರಸ್-ಲಿಟ್ಟ್ರೋನಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಯ ಪಕ್ಕ ನಿಂತಿರುವುದು. ''[[:en:NASA|ನಾಸಾ]]&nbsp;ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.'']] [[ಚಿತ್ರ:AS8-13-2329.jpg|thumb|ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನಿಂದ "ಭೂ-ಉದಯ"ದ ವೀಕ್ಷಣೆ.]] ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ''[[ಅಪೋಲೊ ೧೧]]'' ಯಾತ್ರೆಯ ನಾಯಕನಾಗಿ [[:en:Neil Armstrong|ನೀಲ್ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್]]ನು ಜುಲೈ ೨೧, ೧೯೬೯ರಂದು ೦೨:೫೬ UTC ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಕಾಲಿರಿಸಿ, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಮಾನವನಾದನು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ಕಟ್ಟ ಕೊನೆಯ (೨೦೦೭ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ) ಮಾನವನೆಂದರೆ, ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Apollo 17|ಅಪೋಲೋ ೧೭]]''ರ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದ [[:en:Eugene Cernan|ಯುಜೀನ್ ಸೆರ್‌ನಾನ್]]. ಪ್ರತಿ ''ಅಪೋಲೋ'' ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲೂ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅಪೋಲೊ ಇಳಿದಾಣ ೧೨, ೧೪, ೧೫, ೧೬ ಮತ್ತು ೧೭ ರಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾಯುಷಿ [[:en:ALSEP|ALSEP]] (ಅಪೋಲೋ ಚಾಂದ್ರ ಮೇಲ್ಮೈ ಪ್ರಯೋಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಅಪೋಲೊ ೧೧ರ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾಯುಷಿಯಾದ EASEP (ಮುಂಚಿನ ಅಪೋಲೋ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯೋಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಉಪಕರಣವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹ ಶೋಧಕಗಳು, ಚಂದ್ರಕಂಪನ ಮಾಪಕಗಳು, ಕಾಂತತ್ವ ಮಾಪಕಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮ್ಮುಖ-ಪ್ರತಿಫಲಕಗಳನ್ನು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ALSEP ತಾಣಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಹಣದ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦, ೧೯೭೭ರಂದು ಭೂಮಿಗೆ ಪ್ರೇಷಣೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. [[:en:Lunar laser ranging experiment|ಚಂದ್ರ ಲೇಸರ್ ರೇಂಜಿಂಗ್]] (LLR) ಉಪಕರಣಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯುತ್-ಕೋಶದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಇವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಕೆಲವೇ ಸೆಂಟಿಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ನಿಖರತೆಯಲ್ಲಿ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಅವುಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ, ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗದ ಗಾತ್ರವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite journal | last = J. Dickey, P. Bender, J. Faller, X. Newhall, R. Ricklefs, J. Ries, P. Shelus, C. Veillet, A. Whipple, J. Wiant, J. Williams, and C. Yoder | date=1994 | title= Lunar laser ranging: a continuing legacy of the Apollo program | journal= Science | volume=265 |pages=482-490}}</ref> ೬೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಿಂದ ೭೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಒಟ್ಟು ೬೫ ಚಂದ್ರ ಇಳಿತಗಳು (ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸಹಿತ/ರಹಿತಗಳೆರಡೂ ಸೇರಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ೧೯೭೧ರಲ್ಲೇ ೧೦ ಇಳಿತಗಳಾದವು) ಆದವು. ಆದರೆ, ೧೯೭೬ರ [[:en:Luna 24|ಲೂನ ೨೪]]ರ ನಂತರ ಇಳಿತಗಳು ನಿಂತುಹೋದವು. ರಷ್ಯಾವು ತನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು [[ಶುಕ್ರ]] ಮತ್ತು [[:en:space station|ಅಂತರಿಕ್ಷ ನಿಲ್ದಾಣ]]ಗಳತ್ತ ಹರಿಸಿದರೆ, ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ]] ಮತ್ತು ಹೊರಗ್ರಹಗಳ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹಾಯಿಸಿತು. ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನ್‌ನ]] ''[[:en:Hiten|ಹೈಟನ್]]'' ನೌಕೆಯು ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿ, ಜಪಾನ್‌ನನ್ನು ಚಂದ್ರ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಕೃತಕ ನೌಕೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ ಮೂರನೇ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಈ ನೌಕೆಯು ''ಹಗೊರ್ಮೊ'' ಎಂಬ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಶೋಧಕವನ್ನು ಚಂದ್ರ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಶೋಧಕದ ಪ್ರೇಷಕವು ವಿಫಲವಾಗಿ, ಈ ಇಡೀ ಯಾತ್ರೆಯು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅನುಪಯುಕ್ತವಾಯಿತು. ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಕಡೆಗೂ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಚಂದ್ರನತ್ತ ಹಿಂದಿರುಗಿತು (ಆದರೆ, ಮಾನವರಹಿತ ನೌಕೆಗಳಲ್ಲಿ). ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ನಾಸಾದ ನಡುವೆ ಸಹಯೋಗದಿಂದ ನಡೆದ ಈ ಯಾತ್ರೆಗೆ [[:en:Clementine mission|ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಈ ಯಾತ್ರೆಯು ಚಂದ್ರನ ಮೊದಲ ನಿಕಟ ಸ್ಥಳವರ್ಣೀಯ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಮೊದಲ [[:en:multispectral|ಬಹುವರ್ಣಪಟಲ]] ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಇದರ ನಂತರ ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Lunar Prospector|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]]'' ಯಾತ್ರೆಯು ನಡೆಯಿತು. ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ನ [[ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್]] [[:en:spectrometer|ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕ]]ವು ಚಂದ್ರನ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಲಜನಕದ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು. ಇದು ಬಹುಶಃ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ನೀರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೭, ೨೦೦೩ರಂದು ಉಡಾಯಿಸಲಾದ ''[[:en:Smart 1|ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ೧]]'' ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಗಗನನೌಕೆಯು ನವೆಂಬರ್ ೧೫, ೨೦೦೪ರಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩, ೨೦೦೬ರವರೆಗೂ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಜನವರಿ ೧೪, ೨೦೦೪ರಂದು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್ ಬುಷ್ ಅವರು ೨೦೨೦ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮಾನವರನ್ನು ಪುನಃ ಚಂದ್ರನತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ([[:en:Vision for Space Exploration|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಧ್ಯೇಯ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ).<ref>{{cite press release|url =https://www.nasa.gov/missions/solarsystem/bush_vision.html|title =President Bush Offers New Vision For NASA|date =Dec. 14, 2004|publisher =NASA|access-date =2021-07-21|archive-date =2021-07-14|archive-url =https://web.archive.org/web/20210714204413/https://www.nasa.gov/missions/solarsystem/bush_vision.html|url-status =dead}}</ref> ನಾಸಾ ಈಗ ಚಂದ್ರನ ಒಂದು ಧ್ರುವದ ಬಳಿ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite press release |title=NASA Unveils Global Exploration Strategy and Lunar Architecture |publisher=NASA |date=Dec. 4, 2006 |url=https://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/dec/HQ_06361_ESMD_Lunar_Architecture.html |format= |language= |accessdate=Dec. 4, 2006 |archive-date=2018-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180605162027/https://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/dec/HQ_06361_ESMD_Lunar_Architecture.html |url-status=dead }}</ref> [[ಜಪಾನ್]] ದೇಶವು ''[[:en:LUNAR-A|LUNAR-A]]'' ಮತ್ತು ''[[:en:SELENE|ಸೆಲೀನ್]]'' ಎಂಬ ಎರಡು ಚಂದ್ರ ಯಾತ್ರೆಗಳ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತವು ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Chandrayaan|ಚಂದ್ರಯಾನ್ ೧]]'' ಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ಶುರುಮಾಡಿ ಹಲವು ಮಾನವರಹಿತ ಚಂದ್ರಯಾನಗಳ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೧೦ ಅಥವಾ ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ''ಚಂದ್ರಯಾನ್ ೨'' ಯಾತ್ರೆಯು ಒಂದು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಚಂದ್ರ ಪರ್ಯಟಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Lunar Reconnaissance Orbiter|ಚಂದ್ರ ಬೇಹುಗಾರಿಕಾ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]''ವನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಲಿದೆ. [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾವು]] ಮುಂಚೆ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಗಿದ್ದ ''[[:en:Luna-Glob|ಲೂನಾ-ಗ್ಲೊಬ್]]'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಇದು ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುವ ಉದ್ದೇಶವುಳ್ಳ ಮಾನವರಹಿತ ಇಳಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಪರಿಭ್ರಮಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.aviationnow.com/avnow/news/channel_awst_story.jsp?id=news/aw060506p2.xml | title = Russia Plans Ambitious Robotic Lunar Mission | last = Craig Covault | date = June 4, 2006 | access-date = ಮಾರ್ಚ್ 18, 2007 | archive-date = ಜೂನ್ 12, 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060612215659/http://www.aviationnow.com/avnow/news/channel_awst_story.jsp?id=news%2Faw060506p2.xml | url-status = dead }}</ref> == ಮಾನವ ತಿಳುವಳಿಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:Hevelius_Map_of_the_Moon_1647.jpg|left|thumb|[[:en:Johannes Hevelius|ಯೋಹಾನ್ ಹೆವೆಲಿಯಸ್]] (೧೬೪೭) ತಯಾರಿಸಿದ ಚಂದ್ರನ ನಕ್ಷೆ.]] ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿರುವ ಚಂದ್ರವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಇತರ ಕೆಲಸ-ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೂ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ದೃಶ್ಯ ಕಲೆ, ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ, ಕಾವ್ಯ, ಗದ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರವೂ ಒಂದು. ನೋಥ್, ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿರುವ ಚಂದ್ರವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಇತರ ಕೆಲಸ-ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೂ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ದೃಶ್ಯ ಕಲೆ, ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ, ಕಾವ್ಯ, ಗದ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರವೂ ಒಂದು. ನೋಥ್, ಐರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‍ನಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದ ೫,೦೦೦ ವರ್ಷ ಹಳೆಯ ಕಲ್ಲು ಕೆತ್ತನೆಯೊಂದು ಚಂದ್ರನನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಇದು ಚಂದ್ರನ ಈವರೆಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ನಿರೂಪಣೆ.<ref name=spacetoday>{{cite web | url=http://www.spacetoday.org/SolSys/Earth/OldStarCharts.html | title = Carved and Drawn Prehistoric Maps of the Cosmos | publisher=Space Today Online | accessdate=2006-10-08 }}</ref> ಹಲವು ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಅಲೌಕಿಕ ಸಂಗತಿಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರವು ಇಂದಿಗೂ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Moon and red blue haze.jpg|right|thumb|ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಕಾವಳದ (ಮಬ್ಬಿನ) ಮೇಲೆ ಚಂದ್ರ]] ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಬಗ್ಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಮೊದಲಿಗರಲ್ಲಿ [[:en:Ancient Greece|ಗ್ರೀಕ್]] [[:en:philosopher|ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ]] [[:en:Anaxagoras|ಅನಕ್ಸಾಗೊರಸ್]]ನೂ ಸೇರಿದ್ದನು. ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಗಳೆರಡೂ ಬೃಹತ್ ಕಲ್ಲುಗಳೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವನೆಂದೂ ಅವನು ತರ್ಕಿಸಿದನು. ದಿವ್ಯ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗಿದ್ದ ಈ ನಾಸ್ತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅವನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ನಂತರ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | author=J. J. O'Connor, E. F. Robertson | date = February 1999 | url = http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Anaxagoras.html | title = Anaxagoras of Clazomenae | publisher = University of St Andrews | accessdate = 2007-01-04 }}</ref> [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್|ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ]] ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನವು, ಮಾರ್ಪಡಬಲ್ಲ ಭೂತಗಳು (ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿ) ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಭೂತಗಳ (ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ) ನಡುವಿನ ಗಡಿರೇಖೆಯ ಮೇಲೆ, ಈ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯನ್ನು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ನಂತರದ ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>[[C.S. Lewis]], ''The Discarded Image'', p ೧೦೮, Cambridge University Press, ೧೯೬೪, Cambridge ISBN ೦-೫೨೧೦೪೭೭೩೫-೨</ref> [[:en:Middle Ages|ಮಧ್ಯ ಯುಗ]]ದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹಾಗೂ [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕದ]] ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಒಂದು [[ಗೋಳ]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು. ಆದರೂ, ಅವರು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಒಂದು ನುಣುಪಾದ ಕಾಯವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು.<ref>{{cite web | last = Van Helden | first = Al | year = 1995 | url = http://galileo.rice.edu/sci/observations/moon.html | title = The Moon | publisher = Galileo Project | accessdate = 2007-01-12 | archive-date = 2004-06-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20040623085326/http://galileo.rice.edu/sci/observations/Moon.html | url-status = dead }}</ref> ೧೬೦೯ರಲ್ಲಿ [[ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಿಲೈ]] ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕವಾದ ''[[:en:Sidereus Nuncius|Sidereus Nuncius]]''ನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೊದಲ ದೂರದರ್ಶಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದು, ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈ ನುಣುಪಾಗಿಲ್ಲದೆ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು [[:en:Impact crater|ಕುಳಿ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[:en:Giovanni Battista Riccioli|ಜಿಯೋವಾನಿ ಬಾಟಿಸ್ಟ ರಿಕೋಲಿ]] ಮತ್ತು [[:en:Francesco Maria Grimaldi|ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಮರಿಯ ಗ್ರಿಮಾಲ್ಡಿ]] ಅವರುಗಳು ಚಂದ್ರನ ನಕ್ಷೆಯೊಂದನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಹಲವು ಕುಳಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ಇಟ್ಟರು. ಈ ಹೆಸರುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Voyage dans la lune (1902) still03.jpg|left|thumb|ಮೂಕಿ ಚಿತ್ರ "[[:en:Le Voyage dans la Lune|Le Voyage dans la Lune]]"ದಿಂದ (೧೯೦೨) ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ಚಿತ್ರ.]] ನಕ್ಷಾಪಟಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಗಾಢ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ಮೇರ್''ಗಳೆಂದೂ ಮತ್ತು ತಿಳಿಯಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ಟೆರೇ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳು ಇರಬಹುದೆಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕಗಳಲ್ಲೂ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಮಂದವಾದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಢವಾದ ಮಟ್ಟಸಗಳ ನಡುವಿನ ವೈದೃಷ್ಯಗಳು ಹಲವು ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ವಿವಿಧ ಸಂಸೃತಿಗಳು ಈ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು, ನಕ್ಷಾಪಟಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಗಾಢ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ಮೇರ್'' ಗಳೆಂದೂ ಮತ್ತು ತಿಳಿಯಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ಟೆರೇ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳು ಇರಬಹುದೆಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕಗಳಲ್ಲೂ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಮಂದವಾದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಢವಾದ ಮಟ್ಟಸಗಳ ನಡುವಿನ ವೈದೃಷ್ಯಗಳು ಹಲವು ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ವಿವಿಧ ಸಂಸೃತಿಗಳು ಈ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು [[:en:Man in the Moon|ಚಂದ್ರಮಾನವ]], ಮೊಲ, ಎಮ್ಮೆ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಆಕಾರಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ. ೧೮೩೫ರ [[:en:Great Moon Hoax|ದೊಡ್ಡ ಚಂದ್ರ ವಂಚನೆ]]ಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಹಲವರು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ವಿನೂತನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲು ಶುರು ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url =http://www.museumofhoaxes.com/moonhoax.html| title = The Great Moon Hoax |author =Alex Boese | language =English|date=2002}}</ref> ಆದರೆ, ಸುಮಾರು ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (೧೮೩೪–೧೮೩೬), [[:en:Wilhelm Beer|ವಿಲ್ಹೆಮ್ ಬೀರ್]] ಮತ್ತು [[:en:Johann Heinrich Mädler|ಯೋಹಾನ್ ಹೈನ್ರಿಖ್ ಮೆಡ್ಲರ್]]ರು ನಾಲು ಸಂಪುಟಗಳ ತಮ್ಮ ''Mappa Selenographica'' ವನ್ನು ಮತ್ತು ''Der Mond'' ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದರಲ್ಲಿದ್ದರು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನೀರು ಅಥವಾ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಾಯುಮಂಡಲಗಳು ಇಲ್ಲವೆಂದು ಇವು ದೃಢವಾಗಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದವು. ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ [[:en:Luna 3|ಲೂನಾ ೩]] ಶೋಧಕದ ಉಡಾವಣೆಗೆ ಮುನ್ನ ಚಂದ್ರನ [[:en:Far side (Moon)|ಹಿಮ್ಮುಖ]]ದ ಬಗ್ಗೆ ಏನೇನೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ೬೦ರ ದಶಕದ [[:en:Lunar Orbiter Program|ಚಂದ್ರ ಪರಿಭ್ರಮಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ವು ಈ ಮುಖವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಕ್ಷಿಸಿತು. == ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ಸ್ಥಾನಮಾನ == ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹಲವು ಬಾವುಟಗಳನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನೆಡಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಎರಡು ದೇಶಗಳು ಚಂದ್ರನ ಯಾವುದೇ ಭಾಗವನ್ನು ತಮ್ಮದೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳೆರಡೂ ಸಹಿ ಹಾಕಿರುವ [[:en:Outer Space Treaty|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂದ್ರನ ನೆಲವು [[:en:international waters|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲ]] ವಲಯಗಳ ಆಡಳಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೇ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಚಂದ್ರನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಶಾಂತಿಯುತ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, [[ಪರಮಾಣು ಆಯುಧ|ಪರಮಾಣು ಆಯುಧಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಆಯುಧಗಳ ಹಾಗೂ ಸೇನಾ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಒಂದು [[:en:Moon Treaty|ಚಂದ್ರ ಒಪ್ಪಂದ]]ವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಯಾವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೂ ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿಲ್ಲ. ಹಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿಯೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಇವು ಯಾವುವೂ ನಂಬಲರ್ಹವಾದ ಅಥವಾ ಕಾನೂನಿನ ಬೆಂಬಲವುಳ್ಳ ಹೇಳಿಕೆಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Late Heavy Bombardment|ವ್ಯಾಪಕ ತಾಡಿಕೆ]] * [[:en:List of artificial objects on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿರುವ ಕೃತಕ ವಸ್ತುಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of craters on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಕುಳಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of features on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of maria on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮಟ್ಟಸಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of mountains on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಪರ್ವತಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of valleys on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಕಣಿವೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮಾಸ]] * [[:en:Selenography|ಚಾಂದ್ರ ವಿವರಣಾ ಶಾಸ್ತ್ರ]] * [[:en:Space weathering|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹವಾಕ್ರಿಯೆಗಳು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] oy28igqe8hufl6d83dsg1san8szxf0u 1373262 1373261 2026-05-13T04:21:40Z Kwamikagami 17055 /* ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ */ 1373262 wikitext text/x-wiki {{ಗ್ರಹ Infobox/ಚಂದ್ರ}} '''ಚಂದ್ರ''' - ಇದು [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯ]] ಏಕೈಕ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]. == ಪರಿಚಯ == ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ನಡುವಿನ '''ಸರಾಸರಿ ದೂರ 384,399''' [[ಮೀಟರ್|ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು]]. ಇಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರನಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾದ ಬೆಳಕು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಸುಮಾರು 1.3 ಕ್ಷಣಗಳು ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ '''ವ್ಯಾಸವು 3,474 ಕಿ.ಮೀ'''.ಗಳಿದ್ದು (2,159 ಮೈಲಿಗಳು),<ref name="worldbook">{{cite web | last = Spudis | first = Paul D. | year = 2004 | url = https://www.nasa.gov/worldbook/moon_worldbook.html | title = Moon | publisher = World Book Online Reference Center, NASA | accessdate = 2006-12-23 | archive-date = 2013-07-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130703162844/http://www.nasa.gov/worldbook/moon_worldbook.html | url-status = dead }}</ref> (ಭೂಮಿಗಿಂತ ೩.೭ ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆ), ಇದು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] ೫ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ೫ನೇ ಅತಿ ಭಾರವಾದ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. [[:en:Ganymede (moon)|ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್]], [[:en:Titan (moon)|ಟೈಟನ್]], [[:en:Callisto (moon)|ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟೊ]], ಮತ್ತು [[:en:Io (moon)|ಐಓ]]ಗಳು ಚಂದ್ರನಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ [[:en:tide|ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ]]ಗಳಿಗೆ ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯೇ ಕಾರಣ. ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ೨೭.೩ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆವರ್ತಿಸುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ [[ಚಂದ್ರನ ಕಲೆ|ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಗಳು]] ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಪಕ್ಷಗಳು ೨೯.೫ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಆವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನುಳಿದು [[ಮಾನವ]]ರು ನಡೆದಾಡಿರುವ ಏಕೈಕ ಆಕಾಶಕಾಯವೆಂದರೆ ಚಂದ್ರ. ಚಂದ್ರನನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೊದಲ ಮಾನವರಹಿತ [[ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆ|ಗಗನನೌಕೆಯೆಂದರೆ]] [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾದ]] [[:en:Luna programme|ಲೂನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ನೌಕೆ. [[:en:Luna 1|ಲೂನಾ ೧]] ಭೂಮಿಯ ಗುರುತ್ವದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆದು ಚಂದ್ರನ ಬಳಿ ಹಾರಿಹೋದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ವಸ್ತು. [[:en:Luna 2|ಲೂನಾ ೨]] ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಲುಪಿದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ವಸ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗಿರುವ [[:en:far side of the moon|ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖ]]ವನ್ನು [[:en:Luna 3|ಲೂನಾ ೩]] ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿತು. ಈ ೩ ಘಟನೆಗಳೂ [[೧೯೫೯|೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ]] ಆದವು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಇಳಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ನೌಕೆ [[:en:Luna 9|ಲೂನಾ ೯]] ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಮಾನವರಹಿತ ನೌಕೆ [[:en:Luna 10|ಲೂನಾ ೧೦]]. ಇವೆರಡೂ ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ನಡೆದವು.<ref name="worldbook" /> [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ]] [[:en:Project Apollo|ಅಪೋಲೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನತ್ತ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಏಕಮಾತ್ರ ಮಾನವ ಸಹಿತ ಯಾನವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಚಂದ್ರವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಾನವ ಸಹಿತ ಯಾನವಾದ [[:en:Apollo 8|ಅಪೋಲೋ]] ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಮಾನವರನ್ನು ತಲುಪಿಸಿದ [[:en:Apollo 11|ಅಪೋಲೋ ೧೧]] ೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡವು.<ref name="worldbook" /> ಅಪೋಲೋ ಕಾರ್ಯದ ಸಮಾಪ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾನವಸಹಿತ ಚಂದ್ರಾನ್ವೇಷಣೆಯು ಕೊನೆಗೊಂಡರೂ,ಇನ್ನೂ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನತ್ತ ಮಾನವ ರಹಿತ ಅಥವಾ ಮಾನವ ಸಹಿತ ಗಗನನೌಕೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಲವು ದೇಶಗಳು ಹೊಂದಿವೆ. [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ]] ಯಾತ್ರೆಯ ತಯಾರಿಕೆಗಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಒಂದು [[:en:Moon base|ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆ]]ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೪, ೨೦೦೬ರಂದು ನಾಸಾ ಸೂಚಿಸಿತು. ಈ ನೆಲೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೫ ವರ್ಷಗಳು ತಗಲುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಾನಗಳು ಆರಂಭವಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web |author=M. Braukus, B. Dickey, K. Humphries |date=December 4, 2006 |title=NASA Unveils Global Exploration Strategy and Lunar Architecture |url=https://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/dec/HQ_06361_ESMD_Lunar_Architecture.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180605162027/https://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/dec/HQ_06361_ESMD_Lunar_Architecture.html |archive-date=2018-06-05 |accessdate=2006-08-10 |publisher=NASA}}</ref> == ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ == <div style="float:left;"> {| border="0" cellpadding="2" | [[ಚಿತ್ರ:Moon PIA00302.jpg|upright|thumb|left|ಚಂದ್ರನ ಮುಮ್ಮುಖ.]] |- | [[ಚಿತ್ರ:Moon PIA00304.jpg|upright|thumb|left|ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖ.]] |} </div> === ಚಂದ್ರನ ಎರಡು ಮುಖಗಳು === ಚಂದ್ರನು [[:en:synchronous rotation|ಸಮಕಾಲಿಕ ಪರಿಭ್ರಮಣ]]ದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ಅದರ ಒಂದೇ ಮುಖವು ಯಾವಾಗಲೂ ಭೂಮಿಯ ಕಡೆ ತಿರುಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಹಳ ಹಿಂದೆ, ಭೂಮಿಯು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳ ಘರ್ಷಣಾ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದಾಗಿ, ಚಂದ್ರನ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅದು ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ಹೀಗೆ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳ [[:en:Tidal locking|ಹಿಡಿತ]]ದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite journal | last = Alexander | first = M. E. | title=The Weak Friction Approximation and Tidal Evolution in Close Binary Systems | journal=Astrophysics and Space Science | year=1973 | volume=23 | pages=459–508 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1973Ap&SS..23..459A }}</ref> ಆದರೂ, ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಚ್ಯುತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ, ಅದರ ಸುಮಾರು ೫೯% ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಬಹುದು.<ref name="worldbook" /> ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಾಣುವ ಚಂದ್ರನ ಮುಖವನ್ನು [[:en:Near side of the Moon|ಮುಮ್ಮುಖ]]ವೆಂದು ಮತ್ತು ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಮುಖವನ್ನು [[:en:Far side of the Moon|ಹಿಮ್ಮುಖ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಗನನೌಕೆಗಳು ಚಂದ್ರನ ಹಿಂದೆ ಇರುವಾಗ ಅವುಗಳು ಭೂಮಿಯ ನಡುವೆ ನೇರ ರೇಡಿಯೊ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾದ]] [[:en:Luna 3|ಲೂನಾ ೩]] ಶೋಧಕವು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿತು. ಹಿಮ್ಮುಖವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ''[[:en:lunar mare|ಮಟ್ಟಸ ವಲಯ]]ಗಳು'' ಇರುವುದು. ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ಚಂದ್ರನ ಕಾಣದ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ ಕಾಣದ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ. === ಮಟ್ಟಸಗಳು === ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಗಾಢವಾದ ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಲ್ಲದ ಮಟ್ಟಸಗಳನ್ನು ''[[:en:lunar mare|ಮೇರ್]]''ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೇರ್ ಎಂದರೆ ಸಮುದ್ರವೆಂದು ಅರ್ಥ. ಹಿಂದಿನ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] ಈ ವಲಯಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿವೆಯೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರಿಂದ, ಈ ಮಟ್ಟಸಗಳಿಗೆ ಮೇರ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಕಪ್ಪುಶಿಲೆ|ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಯ]] ಲಾವಾ ಪ್ರವಾಹಗಳು. ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟಸಗಳೂ ಚಂದ್ರನ ಮುಮ್ಮುಖದ ಮೇಲೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಹಿಮ್ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಮಟ್ಟಸಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಹಿಮ್ಮುಖದ ಸುಮಾರು ೨% ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಮಾತ್ರ ಈ ಮಟ್ಟಸಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದರೆ,<ref>{{cite journal | author=J. J. Gillis, P. D. Spudis | title=The Composition and Geologic Setting of Lunar Far Side Maria | journal=Lunar and Planetary Science | year=1996 | volume=27 | pages=413–404 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1996LPI....27..413G }}</ref> ಮುಮ್ಮುಖದ ಸುಮಾರು ೩೧% ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಮಟ್ಟಸಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.<ref name="worldbook" /> ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ದೊರಕಿರುವ ಅತಿ ಸಂಭವನೀಯ ವಿವರಣೆಯೆಂದರೆ, ಮುಮ್ಮುಖದ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿರುವುದು. ಈ ರೀತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯು [[:en:Lunar Prospector|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]]ನ ಗಾಮಾ-ಕಿರಣ ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕದಿಂದ ದೊರಕಿದ ಭೂ-ರಾಸಾಯನಿಕ ನಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="S06">{{cite journal | last = Charles Shearer and 15 coauthors | title = Thermal and magmatic evolution of the Moon | journal = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | volume = 60 | pages = 365-518 | date = 2006 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.psrd.hawaii.edu/Aug00/newMoon.html | title = A New Moon for the Twenty-First Century | last = G. Jeffrey Taylor | date = August 31, 2000}}</ref> ಮುಮ್ಮುಖದ ಹಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಗುಮ್ಮಟಗಳು ಇವೆ.<ref>{{cite journal | author=Lionel Wilson James W. Head | title=Lunar Gruithuisen and Mairan domes: Rheology and mode of emplacement | journal=Journal of Geophysical Research | year=2003 | volume=108 | url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2003/2002JE001909.shtml | access-date=2007-03-09 | archive-date=2007-03-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070312071105/http://www.agu.org/pubs/crossref/2003/2002JE001909.shtml | url-status=dead }}</ref> === ಎತ್ತರ ಭೂಮಿಗಳು === ಮಟ್ಟಸಗಳಿಗಿಂತ ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ವಲಯಗಳಿಗೆ ''ಟೆರೇ'' ಅಥವಾ ಇವು ಬಹುತೇಕ ಮಟ್ಟಸಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ''ಎತ್ತರಭೂಮಿಗಳು'' ಎಂದು ಹೆಸರು. ಮುಮ್ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಹಲವು ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಬೋಗುಣಿಗಳ ಹೊರ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಬೋಗುಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮಟ್ಟಸ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಬೋಗುಣಿಗಳ ಹೊರ ಪರಿಧಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | date = October 3, 2000 | url = http://www.lpi.usra.edu/expmoon/orbiter/orbiter-basins.html | title = Lunar Orbiter: Impact Basin Geology | publisher = Lunar and Planetary Institute | language = English | accessdate = 2006-12-24 }}</ref> ಭೂಮಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನ ಪರ್ವತಗಳು ಭೂಫಲಕಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಉತ್ತರ ಧ್ರುವದ ಬಳಿ ಇರುವ ೭೩ ಕಿ.ಮೀ.- ಅಗಲದ [[:en:Peary (crater)|ಪೇರಿ ಕುಳಿ]]ಯ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಪರ್ವತ ವಲಯಗಳು ಇವೆ, ಗೋಳಾರ್ಧದ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದಿನಪೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು [[:en:Clementine mission|ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್ ಯಾತ್ರೆ]]ಯು ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಈ [[:en:Peak of Eternal Light|ಶಾಶ್ವತ ಬೆಳಕಿನ ಪರ್ವತಗಳು]] ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಚಂದ್ರನ ಅಕ್ಷೆಯ ಸಣ್ಣ ಓರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ಯಾವುದೇ ಶಾಶ್ವತ ಬೆಳಕಿನ ವಲಯಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ ಆದರೂ, [[:en:Shackleton (crater)|ಶ್ಯಾಕ್ಲ್‌ಟನ್ ಕುಳಿ]]ಯ ಪರಿಧಿಯು ಚಂದ್ರ ದಿನದ ೮೦%ರಷ್ಟು ಕಾಲ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.ಚಂದ್ರನ ಸಣ್ಣ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಪರಿಣಾಮವೆನೆಂದರೆ, ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿಯ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ವಲಯಗಳಿವೆ.<ref name="M03">{{cite web |last=Linda |first=Martel |date=June 4, 2003 |title=The Moon's Dark, Icy Poles |url=http://www.psrd.hawaii.edu/June03/lunarShadows.html}}</ref> === ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Moon-craters.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿರುವ [[:en:Daedalus (crater)|ಡೇಡಲಸ್]] ಕುಳಿ.]] ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳೂ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book | title = Impact cratering: A geologic process | last = H. J. Melosh | publisher = Oxford Univ. Press | date = 1989}}</ref> ಬಹುತೇಕ ಕುಳಿಗಳು ಚಂದ್ರನ ಉದ್ಭವದ ಮೊದಲ ೧೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಧೂಮಕೇತುಗಳ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದವು. ೧ ಕಿ.ಮೀ. ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸುಮಾರು ೫ ಲಕ್ಷ ಕುಳಿಗಳನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಕಾಣಬಹುದು. ನಿಗದಿತ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕುಳಿಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ನಿಗದಿತ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಕುಳಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈನ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಬಹುದು ([[:en:crater counting|ಕುಳಿ ಎಣಿಕೆ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ). ವಾಯುಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನಗಳ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾರಣ, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿಗಳು ಭೂಮಿಯ ಕುಳಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇನ್ನೂ ಹೊಚ್ಚ ಹೊಸದರಂತೆ ಇವೆ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕುಳಿಯಾದ [[:en:South Pole-Aitken basin|ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ-ಐಟ್ಕಿನ್ ಬೋಗುಣಿ]]ಯು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ]] ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕುಳಿಯೂ ಆಗಿದೆ. ಈ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಬೋಗುಣಿಯು ಚಂದ್ರನ [[:en:far side (Moon)|ಹಿಮ್ಮುಖ]]ದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ ಮತ್ತು ಸಮಭಾಜಕಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೨,೨೪೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಮತ್ತು ೧೩&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಆಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url =http://www.psrd.hawaii.edu/July98/spa.html| title = The biggest hole in the Solar System|author =G. Jeffrey Taylor| year =1998}}</ref> ಚಂದ್ರನ ಮುಮ್ಮುಖದ ಮೇಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ [[:en:Mare Imbrium|ಇಂಬ್ರಿಯಂ]], [[:en:Mare Serenitatis|ಸೆರೆನಿಟಾಟಿಸ್]], [[:en:Mare Crisium|ಕ್ರಿಸಿಯಂ]], ಮತ್ತು [[:en:Mare Nectaris|ನೆಕ್ಟಾರಿಸ್]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. === ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರ === ಚಂದ್ರನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಮೇಲೆ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಬಹಳ ನುಣುಪುಗೊಂಡು, [[:en:regolith|ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಹೊರಪದರವಿದೆ. ಈ ಪದರವು ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಹಳೆಯ ಪದರಗಳು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಪದರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದಪ್ಪವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರವು ಮಟ್ಟಸಗಳಲ್ಲಿ ೩ ರಿಂದ ೫&nbsp;ಮೀ.ಗಳವರೆಗೂ ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ೧೦ ರಿಂದ ೨೦&nbsp;ಮೀ. ಗಳವರೆಗೂ ದಪ್ಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book| last = G. Heiken, D. Vaniman, and B. French (editors)|date= 1991 |title=Lunar Sourcebook, a user's guide to the Moon | publisher = Cambridge University Press, New York | pages= 736 pp}}</ref> ನುಣುಪಾದ ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರದ ಕೆಳಗೆ "ಬೃಹದಾವರಣ ಪ್ರಸ್ತರ"ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಪದರವಿದೆ. ಇದು ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು ದಪ್ಪವಿದ್ದು (ಸುಮಾರು ಹತ್ತಾರು ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು) ಬಿರುಕುಗಳುಳ್ಳ ಆಧಾರಶಿಲೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref>{{cite journal | author=K. L. Rasmussen, P. H. Warren | title=Megaregolith thickness, heat flow, and the bulk composition of the moon | journal=Nature | year=1985 | volume=313 | pages=121-124 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1985Natur.313..121R }}</ref> === ನೀರಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವ === ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು [[ಧೂಮಕೇತು|ಧೂಮಕೇತುಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಉಲ್ಕಾಪಿಂಡ|ಉಲ್ಕಾಪಿಂಡಗಳು]] ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಅಲ್ಪ-ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಸೇರಿಸಿವೆ. ಈ ನೀರಿನ ಕಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಹೊರಬರುವ ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಜಲಜನಕದ ಕಣಗಳು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅಪೋಲೋ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳು ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಶಿಲಾ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೀರಿನ ಅಂಶ ಪತ್ತೆಯಾಗಿರುವುದು, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ತೇವಾಂಶವಿಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಂತಿದೆ. ಆದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಅಕ್ಷೆಯು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಸಮತಳಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಓರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ (ಕೇವಲ ೧.೫°), ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿಯಿರುವ ಕೆಲವು ಆಳವಾದ ಕುಳಿಗಳು ಎಂದೂ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಪಡೆಯುವುದೇ ಇಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ([[:en:Shackleton (crater)|ಶ್ಯಾಕ್ಲ್‌ಟನ್ ಕುಳಿ]]ಯನ್ನು ನೋಡಿ). ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಕುಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ನೀರಿನ ಕಣಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲಗಳವರೆಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬಹುದು. ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕುಳಿಗಳ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್ ತಯಾರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.lpi.usra.edu/research/clemen/2polar.gif| title=Lunar Polar Composites| format=GIF| accessdate=2006-03-20}}</ref> ೧೪,೦೦೦ ಚ.ಕಿ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಶಾಶ್ವತ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದೆಂದು ಗಣಕೀಕೃತ ಛದ್ಮನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="M03"/> ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್ ರೆಡಾರ್ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಮೇಲ್ಮೈನ ಬಳಿ ಸಣ್ಣ, ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ನೀರಿನ ಮಡುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, [[:en:Lunar Prospector|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]]ನ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಧ್ರುವ ವಲಯದ ಬಳಿಯ ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರದ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಮೀಟರ್ ಆಳದವರೆಗೂ ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಲಜನಕದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url =http://lunar.arc.nasa.gov/results/ice/eureka.htm |title =Eureka! Ice found at lunar poles |date =August 31, 2001 |access-date =ಮಾರ್ಚ್ 9, 2007 |archive-date =ಆಗಸ್ಟ್ 6, 2013 |archive-url =https://web.archive.org/web/20130806085050/http://lunar.arc.nasa.gov/results//ice/eureka.htm |url-status =dead }}</ref> ಒಟ್ಟು ನೀರಿನ ಹಿಮದ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಂದಾಜು ಸುಮಾರು ೧ ಘ.ಕಿ.ಮೀ. ಗಣಿಗಳನ್ನು ತೋಡಿ ಹಿಮವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಸೌರ ಫಲಕಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪನ್ನ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಪರಮಾಣು ಉತ್ಪಾದಕಗಳಿಂದ ಹಿಮವನ್ನು ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಜಲಜನಕದ ಅಣುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಬಹುದು. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಚಂದ್ರನತ್ತ ನೀರಿನ (ಅಥವಾ ಜಲಜನಕದ/ಆಮ್ಲಜನಕದ) ಸಾಗಾಣಿಕೆಯು ಅಸಂಭವನೀಯವಾಗಿ ದುಬಾರಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಬಳಕೆಯೋಗ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವವು [[:en:lunar habitation|ಚಾಂದ್ರ ವಸತಿ]]ಗೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ವಿಷಯ. == ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == === ಆಂತರಿಕ ರಚನೆ === [[ಚಿತ್ರ:MoonStructure.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ನಿರೂಪಕ ಚಿತ್ರ.]] ಚಂದ್ರವು ಒಂದು [[:en:planetary differentiation|ವಿಭೇದಿತ]] ಕಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಭೂರಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪು]], [[:en:Mantle (geology)|ಕವಚ]], ಮತ್ತು [[:en:Planetary core|ಗರ್ಭ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು ೪೫೦ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಚಂದ್ರನ ಜನ್ಮವಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ನಂತರ [[:en:lunar magma ocean|ಚಂದ್ರನ ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರ]]ದ [[:en:fractional crystallization|ಭಿನ್ನ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣ]]ದಿಂದ ಈ ರಚನೆಯು ಉಂಟಾಯಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರನ ಹೊರಭಾಗವನ್ನು ಕರಗಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಶಕ್ತಿಯು [[:en:giant impact hypothesis|ಬೃಹತ್ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ]] ಮತ್ತು ನಂತರ ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮರುಸಂಚಯನಗಳಿಂದ ಒದಗಿಬಂದಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರದ ಈ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣವು ಕಬ್ಬಿಣ-ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಕವಚವನ್ನು ಮತ್ತು ಸೋಡಿಯಂ-ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಚಿಪ್ಪನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿರುತ್ತದೆ (ಕೆಳಗಿನ ''ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಕಸನ''ವನ್ನು ನೋಡಿ). ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಭೂರಸಾಯನಿಕ ನಕ್ಷೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂದ್ರನ ಚಿಪ್ಪು ಅಲ್ಯುಮಿನಂ ಸಿಲಿಕೇಟ್, ಪೊಟಾಷಿಯಂ, ಸೋಡಿಯಂ, ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಲವಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref name="L06">{{cite journal | last =P. Lucey and 12 coauthors |title = Understanding the lunar surface and space-Moon interactions | journal = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | volume = 60 | pages = 83-219 | date = 2006}}</ref> ಈ ಮಾಹಿತಿಯು ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರ ವಾದದ ಜೊತೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ಮೂಲಧಾತುಗಳ ನೋಟದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರನ ಚಿಪ್ಪು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]], [[ಸಿಲಿಕಾನ್]], [[ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ]], [[ಕಬ್ಬಿಣ]], [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ]], ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಯುಮಿನಂ|ಅಲ್ಯುಮಿನಂಗಳಿಂದ]] ಕೂಡಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಟೈಟೇನಿಯಂ]], [[ಯುರೇನಿಯಂ]], [[ಥೋರಿಯಂ]], [[ಪೊಟಾಷಿಯಂ]], ಮತ್ತು [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕಗಳು]] ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಭೂಭೌತಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾಡಿದ ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಚಿಪ್ಪಿನ ಸರಾಸರಿ ದಪ್ಪ ಸುಮಾರು ೫೦ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು.<ref name="W06">{{cite journal | last = Mark Wieczorek and 15 coauthors | title = The constitution and structure of the lunar interior | journal = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | volume = 60 | pages = 221-364 | date = 2006 }}</ref> ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಕವಚವು ಭಾಗಶಃ ಕರಗಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಮಟ್ಟಸದ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಯಾಗಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿತು. ಕವಚವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[:en:olivine|ಆಲಿವೀನ್]], [[:en:orthopyroxene|ಆರ್ಥೋಪೈರಾಕ್ಸೀನ್]] ಮತ್ತು [[:en:clinopyroxene|ಕ್ಲಿನೋಪೈರಾಕ್ಸೀನ್]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆಯೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಕವಚವು ಭೂಮಿಯ ಕವಚಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದೂ, ಈ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಚಾಂದ್ರ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಟೈಟೇನಿಯಂ ಧಾತುವು (ಇದು [[:en:ilmenite|ಇಲ್ಮೆನೈಟ್]] ಖನಿಜದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ) ಇರುವುದರಿಂದ, ಕವಚವು ತನ್ನ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಭಿನ್ನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ನಾವು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಕವಚದ ಆಳದಲ್ಲಿ, ಮೇಲ್ಮೈಯ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಕೆಳಗೆ ಚಂದ್ರಕಂಪನಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ. ಮಾಸಿಕ ಕಾಲಾವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಈ ಕಂಪನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಚಂದ್ರನ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳ ಬಲಗಳು. ಮೇಲ್ಮೈಯ ಹತ್ತಿರವೇ ಉದ್ಭವವಾದ ಕೆಲವು ಚಂದ್ರಕಂಪನಗಳನ್ನೂ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ವಿರಳವಾದ ಈ ಚಂದ್ರಕಂಪನಗಳು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="W06" /> ಚಂದ್ರನ ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ೩,೩೪೬.೪ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ/ಮೀ^೩ ಇದ್ದು, [[:en:Io (moon)|ಐಓ]]ದ ನಂತರ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗವು ಸಣ್ಣದೆಂದು (ಸುಮಾರು ೩೫೦ ಕಿ.ಮೀ. ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ತ್ರಿಜ್ಯ) ಹಲವು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ.<ref name="W06"/> ಬಹುತೇಕ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಶಿಲಾಕಾಯಗಳ ಒಳಭಾಗಗಳು ಆಯಾ ಕಾಯದ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗವು ಅದರ ಒಟ್ಟು ಗಾತ್ರದ ೨೦% ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ಚಂದ್ರ-ಗರ್ಭದ ರಚನಾಂಶಗಳು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಗಂಧಕ]] ಮತ್ತು [[ನಿಕಲ್|ನಿಕಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ]] ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಂಬಿಕೆ. ಚಂದ್ರನ ಸಮಯ-ವ್ಯತ್ಯಯಿತ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ, ಅದರ ಒಳಭಾಗವು ಕಡೇಪಕ್ಷ ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಕರಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | author = J. G. Williams, S. G. Turyshev, D. H. Boggs, J. T. Ratcliff | title=Lunar laser ranging science: Gravitational physics and lunar interior and geodesy | journal=Advances in Space Research | year=2006 | volume=37 | issue=1 | pages=67-71 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1987AREPS..15..271S }}</ref> === ಸ್ಥಳವರ್ಣನೆ === [[ಚಿತ್ರ:MoonTopoGeoidUSGS.jpg|thumb|upright=1.5|ಚಂದ್ರನ ನಿರ್ದೇಶಕ [[:en:geoid|ಗೋಳಕಲ್ಪ]]ಕ್ಕೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಸ್ಥಳವರ್ಣನೆ.]] ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಎತ್ತರಗಳನ್ನು ಲೇಸರ್ ಉನ್ನತಿಮಾಪನ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, [[:en:Clementine mission|ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್ ಯಾತ್ರೆ]]ಯಿಂದಲೂ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಾಣುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಹಿಮ್ಮುಖದ ಬೃಹತ್ [[:en:South Pole-Aitken basin|ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ-ಐಟ್ಕಿನ್ ಬೋಗುಣಿ]]. ಇದು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಕನಿಷ್ಠ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗರಿಷ್ಠ ಉನ್ನತಿಗಳು ಈ ವಲಯದ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ದೂರದಲ್ಲಿವೆ. [[:en:Mare Imbrium|ಇಂಬ್ರಿಯಂ]], [[:en:Mare Serenitatis|ಸೆರೆನಿಟಾಟಿಸ್]], [[:en:Mare Crisium|ಕ್ರಿಸಿಯಂ]], [[:en:Mare Smythii|ಸ್ಮಿಥಿ]], ಮತ್ತು [[:en:Mare Orientale|ಓರಿಯಂಟೇಲ್]]ಗಳಂಥ ಹಲವು ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಬೋಗುಣಿಗಳೂ ಇಂತಹ ಕಡಿಮೆ ಉನ್ನತಿ ಮತ್ತು ಎತ್ತರವಾದ ಪರಿಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಚಂದ್ರನ ಆಕಾರದ ಇನ್ನೊಂದು ಸೋಜಿಗದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಹಿಮ್ಮುಖದ ಸರಾಸರಿ ಉನ್ನತಿಗಳು ಮುಮ್ಮುಖದ ಉನ್ನತಿಗಳಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು ೧.೯ ಕಿ.ಮೀ. ಅಧಿಕವಾಗಿವೆ. === ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರ === [[ಚಿತ್ರ:MoonLP150Q_grav_150.jpg|upright=1.5|thumb|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಅರೀಯ ಗುರುತ್ವ ಅಸಮಂಜಸತೆ.]] ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಗಗನನೌಕೆಯಿಂದ ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸಿ, ಆ ತರಂಗಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನಗಳಿಂದ ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಮಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ [[:en:Doppler effect|ಡಾಪ್ಲರ್ ಪರಿಣಾಮ]]ವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಗನನೌಕೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಗಿರುವ ದೂರ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫಲಿತ ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಗಳ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಗಗನನೌಕೆಯ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷವನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗಗನನೌಕೆಯ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ಸಾರಿ ಕಕ್ಷೆಯು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದ ಮೇಲೆ ಅದರಿಂದ ಗುರುತ್ವ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಆದರೆ, ಚಂದ್ರನ [[:en:synchronous rotation|ಸಮಕಾಲಿಕ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ]]ಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಗಗನನೌಕೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಅಸಾಧ್ಯ. ಹೀಗಾಗಿ, ಹಿಮ್ಮುಖದ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ನಕ್ಷಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ಕೆಲವು ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಗುರುತ್ವ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು [[:en:mascon|ಮ್ಯಾಸ್ಕಾನ್]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳು ಗಗನನೌಕೆಗಳ ಕಕ್ಷೆಯ ಮೇಲೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದರಿಂದ, ಮಾನವ ರಹಿತ/ಸಹಿತ ಚಂದ್ರಯಾನದ ಸಿದ್ಧತೆಗೆ ನಿಖರವಾದ ಗುರುತ್ವ ಮಾದರಿಗಳು ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ. ಅಪೋಲೋ-ಪೂರ್ವ ನೌಕಾಚಾಲನಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ, ನೌಕೆಗಳು ಇಳಿಯುವ ತಾಣಗಳು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ [[:en:Lunar Orbiter|ಚಂದ್ರ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]ದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದಾಗ, ಗುರುತ್ವ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳು ತಿಳಿದುಬಂದವು.<ref>{{cite journal | author = Paul Muller and William Sjogren | title = Masons: lunar mass concentrations | journal = Science | volume = 161 |pages = 680-684 | year = 1968}}</ref> === ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ === [[ಚಿತ್ರ:Moon_ER_magnetic_field.jpg|thumb|upright=1.5|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಪ್ರತಿಫಲನಮಾಪಕ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಂತೆ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಶಕ್ತಿ.]] ಭೂಮಿಗೆ ಹೊಲಿಸಿದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಬಾಹ್ಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಈ ಎರಡು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ನಡುವೆಯಿರುವ ಬೇರೆ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳೆಂದರೆ, ಚಂದ್ರನು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಧ್ರುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ (ಅದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ [[:en:geodynamo|ಉತ್ಪಾದಕ]]ವಿದ್ದಿದ್ದರೆ ದ್ವಿಧ್ರುವವು ಉಂಟಾಗುತ್ತಿತ್ತು), ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚಿಪ್ಪಿನಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವವಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರನ ಇತಿಹಾಸದ ಮೊದಲ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಅದರೊಳಗೆ ಒಂದು ಉತ್ಪಾದಕವು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದಾಗ ಚಿಪ್ಪಿನ ಭಾಗಗಳು ಸಹ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದವು ಎಂದು ಒಂದು ವಾದವು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗದ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರವು ಈ ವಾದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿದೆ. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನಂತಹ ವಾಯುಮಂಡಲರಹಿತ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದಲೂ ಅಸ್ಥಿರವಾದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗಬಹುದು. ಈ ವಾದಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವಾಗುವಂತೆ, ಚಿಪ್ಪಿನ ಅತಿ ಶಕ್ತಿಯುತ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳ ಬಳಿಯೇ ಇವೆ. ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯಿಂದುಂಟಾದ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಮೋಡವು ಪರಿಸರದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಹಿಗ್ಗುವುದರಿಂದ ಅಸ್ಥಿರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |last = Hood, L. L., and Z. Huang | title = Formation of magnetic anomalies antipodal to lunar impact basins: Two-dimensional model calculations | journal = J. Geophys. Res.| volume = 96 | pages = 9837-9846 | date=1991}}</ref> === ವಾಯುಮಂಡಲ === ಚಂದ್ರವು ಬಹಳ ವಿರಳವಾದ, ಸುಮಾರು ನಿರ್ವಾತದಂತಹ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಒಂದು ಮೂಲವೆಂದರೆ [[:en:outgassing|ಅನಿಲಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ]]; ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯದಿಂದ [[:en:radon|ರೆಡಾನ್]] ಮತ್ತಿತರ ಅನಿಲಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಉಲ್ಕೆ, ಸೌರ ಮಾರುತದ ಅಯಾನುಗಳು, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಸುರಿಮಳೆಗಳಿಂದಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅನಿಲಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="L06"/> ಈ ರೀತಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಅನಿಲಗಳು ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋಗಬಹುದು, ಅಥವಾ, ಸೌರಮಾರುತದ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಲಿ, ಮಾರುತಗಳ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದಾಗಲಿ, ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗಬಹುದು. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ [[ಸೋಡಿಯಮ್|ಸೋಡಿಯಂ]] (Na) ಮತ್ತು [[ಪೊಟಾಷಿಯಂ]] (K) ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. [[:en:Lunar Prospector|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]]ನ [[:en:alpha particle|ಆಲ್ಫಾ ಕಣ]] ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕವು ಒದಗಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [[:en:radon|ರೆಡಾನ್]]-೨೨೨ ಮತ್ತು [[:en:polonium|ಪೊಲೋನಿಯಂ]]-೨೧೦ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|last = S. Lawson, W. Feldman, D. Lawrence, K. Moore, R. Elphic, and R. Belian | title=Recent outgassing from the lunar surface: the Lunar Prospector alpha particle spectrometer | journal=J. Geophys. Res. | volume = 110 | pages=doi:10.1029/2005JE002433 | date =2005}}</ref> ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಅಪೋಲೋ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳು ಇರಿಸಿದ ಪತ್ತೇದಾರಕಗಳು ಆರ್ಗಾನ್-೪೦, He-೪, O ಮತ್ತು/ಅಥವಾ CH_೪, N_೨ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ CO, ಮತ್ತು CO_೨ ಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿವೆ.<ref>{{cite journal | last = S. Alan Stern | title= The Lunar atmosphere: History, status, current problems, and context | journal = Rev. Geophys. | volume = 37 | year = 1999 | pages = 453-491}}</ref> == ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಕಸನ == === ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ === ಚಂದ್ರನ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ವಾದಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ. [[:en:centrifugal force|ಕೇಂದ್ರಾಪಗಾಮಿ ಬಲ]]ದ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನಿಂದ ಚಂದ್ರನು ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಅದರ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬೋಗುಣಿಯಾಕಾರವನ್ನು (ಇದು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರವೆಂದು ಊಹೆ) ಬಿಟ್ಟು ಹೋಯಿತೆಂದು ಮುಂಚಿನ ವಾದಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದವು.<ref>{{cite journal | last = Binder | first = A. B. | title=On the origin of the moon by rotational fission | journal=The Moon | year=1974 | volume=11 | issue=2 | pages=53-76 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1974Moon...11...53B }}</ref> ಆದರೆ ಈ '''ಬೇರ್ಪಡಿಕೆ''' ಉಂಟಾಗಲು ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವು ಈಗಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕಿತ್ತು. ಬೇರೆ ಕೆಲವು ವಾದಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಚಂದ್ರನ ಉದ್ಭವ ಬೇರೆಲ್ಲೋ ಆಗಿ ನಂತರ ಭೂಮಿಯು ಚಂದ್ರನನ್ನು ತನ್ನ ಗುರುತ್ವ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಿತು.<ref>{{cite journal | last = Mitler | first = H. E. | title=Formation of an iron-poor moon by partial capture, or: Yet another exotic theory of lunar origin | journal=Icarus | year=1975 | volume=24 | pages=256-268 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1975Icar...24..256M }}</ref> ಆದರೆ, ಈ ರೀತಿಯ '''ಸೆರೆ ಹಿಡಿಕೆ'''ಗೆ ಬೇಕಾದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು (ಉದಾ: ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಭೂಮಿಯು ಇನ್ನೂ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಿತ್ತು) ಬಹಳ ಅಸಂಭವನೀಯ. '''ಸಮಕಾಲಿಕ ಉದ್ಭವ''' ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[:en:accretion disk|ಶೇಖರಣಾ ತಟ್ಟೆ]]ಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡವು. ಈ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಗ್ರಹಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಂತೆ, ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತವಿದ್ದ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಶೇಖರಣೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ವಿರಳತೆಗೆ ಈ ವಾದವು ಒಳ್ಳೆಯ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ವಾದಗಳ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನ್ಯೂನತೆಯೆಂದರೆ, ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ಕೋನೀಯ ಸಂವೇಗವನ್ನು (angular momentum) ಇವಾವುವೂ ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾರವು.<ref>{{cite journal | last = Stevenson | first = D. J. | title=Origin of the moon - The collision hypothesis | journal=Annual review of earth and planetary sciences | year=1987 | volume=15 | pages=271-315 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1987AREPS..15..271S }}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಮಂಡಿಸಲಾಗಿರುವ '''ಬೃಹತ್ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ'''ವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಒಂದು ಆಕಾಶಕಾಯವು (ಇದನ್ನು [[:en:Theia (planet)|ಥೀಯ]] ಅಥವಾ [[:en:Orpheus (planet)|ಆರ್ಫಿಯಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಭೂಮಿಯನ್ನಪ್ಪಳಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ಸಿಡಿದ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಒಂದುಗೂಡಿ, ಚಂದ್ರನನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು.<ref name="worldbook" /> ಗ್ರಹಗಳು ಚಿಕ್ಕ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕಾಯಗಳ ಕ್ರಮೇಣ ಸಮ್ಮಿಲನದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವವೆಂದು ನಂಬಿಕೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಈ ರೀತಿಯ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ಬಹಳ ಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಆಗಿರಬಹುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. [[:en:Computer simulations|ಗಣಕಯಂತ್ರ ಛದ್ಮನ]]ಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯು ಭೂ-ಚಂದ್ರರ ಕೋನೀಯ ಸಂವೇಗಕ್ಕೆ ಹಾಗು ಚಂದ್ರನ ಚಿಕ್ಕ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ (core) ಕಾರಣವಿರಬಹುದೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | last = R. Canup and E. Asphaug | title = Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation | journal = Nature | volume = 412 | pages = 708-712 | date = 2001 }}</ref> ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂದ ಇನ್ನೂ ಬಗೆಹರಿಯದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೆಂದರೆ, ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ ಆಕಾಶಕಾಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಗಳ ತುಲನಾತ್ಮಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳು, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಯಾವ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊರ ಆಕಾಶಕಾಯದಿಂದ ಬಂದವು, ಮುಂತಾದವು. ಚಂದ್ರನ ನಿರ್ಮಾಣವು ೪೫೨.೭&nbsp;± ೧ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಸೌರಮಂಡಲದ ಉದ್ಭವದ ಸುಮಾರು ೩-೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಆಯಿತೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal| url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/310/5754/1671| journal=Science| year=2005| volume=310| issue=5754| pages=1671 - 1674| id={{DOI|10.1126/science.1118842}}| title=Hf-W Chronometry of Lunar Metals and the Age and Early Differentiation of the Moon| last=Thorsten Kleine| coauthors=Herbert Palme, Klaus Mezger, Alex N. Halliday| access-date=2007-01-27| archive-date=2007-09-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20070927223249/http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/310/5754/1671| url-status=dead}}</ref> === ಚಂದ್ರನ ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರ === ಬೃಹತ್ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಘಟನೆ ಮತ್ತು ತದನಂತರ ಭೂ-ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮರುಸಂಚಯನದಿಂದ ಅಪಾರವಾದ ಶಕ್ತಿಯು ಹೊರಬಂದು, ಈ ಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯು ಬಹಳ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಚಂದ್ರನ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗಗಳನ್ನು ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿತ್ತೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ದ್ರವದ ಹೊರಭಾಗವನ್ನು [[:en:lunar magma ocean|ಚಂದ್ರನ ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಆಳ ಸುಮಾರು ೫೦೦ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಿಂದ ಚಂದ್ರನ ಕೇಂದ್ರದವರೆಗೂ ಇತ್ತೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="S06"/> ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರವು ತಣ್ಣಗಾಗುವಾಗ, [[:en:fractional crystallization|ಭಿನ್ನ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣ]] ಮತ್ತು [[:en:planetary differentiation|ವಿಭೇದನ]]ಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಭೂರಸಾಯನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಕವಚ ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದ [[:en:olivine|ಆಲಿವೀನ್]], [[:en:clinopyroxene|ಕ್ಲಿನೋಪೈರಾಕ್ಸೀನ್]] ಮತ್ತು [[:en:orthopyroxene|ಆರ್ಥೋಪೈರಾಕ್ಸೀನ್]]ಗಳಂಥ ಖನಿಜಗಳಿಂದ ಕವಚವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರವು ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ಮೇಲೆ [[:en:anorthosite|ಅನಾರ್ಥೊಸೈಟ್]] ಎಂಬ ಖನಿಜವು ತನ್ನ ಹಗುರತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೇಲೆ ತೇಲಿಬಂದು ಚಿಪ್ಪನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತೆಂದು ಸಹ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="S06"/> ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ದ್ರವಗಳು ಚಿಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕವಚದ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದವಲ್ಲದೆ, ಇವು ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗದ ಹಾಗೂ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವ ಧಾತುಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಪೊಟಾಷಿಯಂ]] (K), [[:en:rare earth elements|ವಿರಳ ಧಾತುಗಳು]] (REE) ಮತ್ತು [[ರಂಜಕ|ರಂಜಕಗಳು]] (P) ಇರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ [[:en:KREEP|KREEP]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="W06"/> === ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಕಸನ === ಚಂದ್ರನ ಶಿಲಾಪಾಕ-ಸಾಗರೋತ್ತರ ವಿಕಸನದ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವು ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಚಂದ್ರನ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲವನ್ನು [[:en:Nectarian|ನೆಕ್ಟಾರಿಸ್]], [[:en:Lower Imbrian|ಇಂಬ್ರಿಯಂ]], [[:en:Eratosthenian|ಎರಾಟೊಸ್ಥೆನೆಸ್]], ಮತ್ತು [[:en:Copernician|ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್]]ಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಘಟನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಘಟನೆಗಳ ಕಾಲಗಳನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ನಿರ್ಧರಿಸದಿದ್ದರೂ (ಹಲವು ಘಟನೆಗಳ ಕಾಲಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ), ಸ್ಥೂಲವಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಇವು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. [[:en:regolith|ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರ]]ದ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳ ನಿರಂತರ ಪರಿಣಾಮಗಳೇ ಕಾರಣ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೆಂದರೆ, ಮಟ್ಟಸಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ. ಚಂದ್ರನ ಈ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವ ಇಂಥ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಕೆಳಗಿರುವ ಕವಚವು ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಭಾಗಶಃ ಕರಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಕರಗಿದ ಈ ಶಿಲಾಪಾಕಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಏರಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿದವು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಂದಿಗೂ ಚಂದ್ರನ ಮುಮ್ಮುಖದ ಮಟ್ಟಸಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.<ref name="S06"/> ಈ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಲಯದ ಬಹುತೇಕ [[:en:lunar mare|ಮಟ್ಟಸದ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆ]]ಯು ಇಂಬ್ರಿಯನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೦೦-೩೫೦ ಕೋಟಿವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿತು. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಕಾಲನಿರ್ಧರಿತ ಮಾದರಿಗಳು ೪೨೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯವು,<ref>{{cite journal | last = James Papike, Grahm Ryder, and Charles Shearer | title = Lunar Samples | journal = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | volume = 36 | pages = 5.1-5.234 | date = 1998 }}</ref> ಮತ್ತು [[:en:crater counting|ಕುಳಿ ಎಣಿಕೆ]]ಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಿಳಿದುಬಂದ ಹೊಸ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿಕೆಗಳು ಕೇವಲ ೧೨೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಆದವು.<ref>{{cite journal | last = H. Hiesinger, J. W. Head, U. Wolf, R. Jaumanm, and G. Neukum | title = Ages and stratigraphy of mare basalts in Oceanus Procellarum, Mare Numbium, Mare Cognitum, and Mare Insularum | journal = J. Geophys. Res. | volume = 108 | pages = doi:10.1029/2002JE001985 | date = 2003 }}</ref> ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದ-ವಿರೋಧಗಳಿವೆ. ಕುಳಿಗಳು ಮಾಯವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತವೆಯೆಂದೂ, ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಇತರ ಅಸ್ಥಿರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ವೀಕ್ಷಕರು ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಹಲವು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು ಭ್ರಾಂತಿಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ಬೆಳಕಿನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ವೀಕ್ಷಣೆ, ತಪ್ಪಾದ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಅಥವಾ ಮುಂಚಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ನಿಖರವಾಗಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಹೀಗೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ವೀಕ್ಷಕರು ತಪ್ಪು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, [[:en:outgassing|ಅನಿಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ]]ಯು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆಯೆಂದು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಈ ಹೊರಸೂಸುವ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಅಸ್ಥಿರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಡೆದಿದ್ದರೂ ಇರಬಹುದು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಸುಮಾರು ೩ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ವಲಯವು ಸುಮಾರು ೧೦ ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಅನಿಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತೆಂದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.psrd.hawaii.edu/Nov06/MoonGas.html |last = G. Jeffrey Taylor |title = Recent Gas Escape from the Moon |date = 2006 |access-date = 2007-03-10 |archive-date = 2007-03-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070304055515/http://www.psrd.hawaii.edu/Nov06/MoonGas.html |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite journal | last = P. H. Schultz, M. I. Staid, and C. M. Pieters |date = 2006 | title= Lunar activity from recent gas release | journal= Nature |volume = 444 |pages = 184-186}}</ref> == ಕಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧ == ಸ್ಥಿರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಚಂದ್ರವು ಸುಮಾರು ೨೭.೩ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ (ಚಂದ್ರನ [[ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಅವಧಿ]]). ಆದರೆ, ಭೂಮಿಯೂ [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನ]] ಸುತ್ತ ತನ್ನ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವುದರಿಂದ, ಚಂದ್ರನ ಅದೇ [[:en:lunar phase|ಕಲೆ]]ಯು ಪುನಃ ಕಾಣಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ, ಅಂದರೆ, ಸುಮಾರು ೨೯.೫ ದಿನಗಳು (ಚಂದ್ರನ [[ಯುತಿ ಅವಧಿ]]) ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="worldbook" /> ಸೌರಮಂಡಲದ ಬಹುತೇಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳಂತಲ್ಲದೆ, ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯ [[ಸಮಭಾಜಕ|ಸಮಭಾಜಕದ]] ಸಮತಳದ ಬಳಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸದೆ, [[ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತ|ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ]] ಸಮತಳದ ಬಳಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. [[ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ|ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳೂ]] ಸೇರಿದಂತೆ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರು ಪರಸ್ಪರ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಹಲವು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಚಂದ್ರನಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗಿ, [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನಿಂದ]] ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರರ ಸರಾಸರಿ ದೂರವು ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೪ ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು, ಅಥವಾ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೪ ಸೆಂ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Phillips | first = Tony | date = July 20, 2004 | url = http://science.nasa.gov/headlines/y2004/21jul_llr.htm | title = What Neil & Buzz Left on the Moon | publisher = Science @ NASA | accessdate = 2006-12-23 | archive-date = 2007-05-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070529230821/http://science.nasa.gov/headlines/y2004/21jul_llr.htm | url-status = dead }}</ref> [[:en:conservation of angular momentum|ಕೋನೀಯ ಸಂವೇಗ ಸಂರಕ್ಷಣೆ]]ಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಚಂದ್ರನ ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷವು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲವು ಒಂದು ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ೦.೦೦೨ ಕ್ಷಣಗಳಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗುವಂತೆ ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web | last = Ray | first = Richard | date = May 15, 2001 | url = http://bowie.gsfc.nasa.gov/ggfc/tides/intro.html | title = Ocean Tides and the Earth's Rotation | publisher = IERS Special Bureau for Tides | accessdate = 2006-12-23 | archive-date = 2010-03-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100327084125/http://bowie.gsfc.nasa.gov/ggfc/tides/intro.html | url-status = dead }}</ref> ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಗ್ರಹ-ಉಪಗ್ರಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸದೆ, [[:en:double planet|ಜೋಡಿಗ್ರಹ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಗಾತ್ರ ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವುದು; ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯ ೧/೪ರಷ್ಟು ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಮತ್ತು ೧/೮೧ರಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ, ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ [[:en:barycenter|ಭಾರಕೇಂದ್ರ]]ವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನ ಸುಮಾರು ೧೭೦೦ಕಿ.ಮೀ. ಕೆಳಗೆ (ಸರಾಸರಿ) ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ಜೋಡಿಗ್ರಹದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಹಲವರು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನ ೧/೧೦ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ ಒಣನೆಲದ ಕಾಲುಭಾಗ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದೆ ([[ರಷ್ಯಾ]], [[ಕೆನಡಾ]], ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ]] ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಷ್ಟು). [[:en:3753 Cruithne|3753 Cruithne]] ಎಂಬ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹವು ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ [[:en:horseshoe orbit|ಕುದುರೆ ಲಾಳಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಕಕ್ಷೆಯು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಗ್ರಹವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url =http://www.captaincosmos.clara.co.uk/cruithne.html|title =No, it's not our "second" moon!!!|accessdate =2006-10-10|language =English|archive-date =2009-01-19|archive-url =https://web.archive.org/web/20090119045203/http://www.captaincosmos.clara.co.uk/cruithne.html|url-status =dead}}</ref> ಇದರ ನಂತರ, (೫೪೫೦೯) ೨೦೦೦ PH೫, (೮೫೭೭೦) ೧೯೯೮ UP೧ ಮತ್ತು [[:en:2002 AA29|2002 AA29]]ಗಳೆಂಬ ಮೂರು [[:en:near-Earth asteroid|ಭೂಮಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal | author=M. H. M. Morais, A. Morbidelli | title=The Population of Near-Earth Asteroids in Coorbital Motion with the Earth | journal=Icarus | year=2002 | volume=160 | pages=1-9 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2002Icar..160....1M }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Earth-Moon2.jpg|thumb|center|upright=3|ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆ.]] == ಗ್ರಹಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Solar eclipse 1999 4.jpg|thumb|right|೧೯೯೯ರ ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ]] ಸೂರ್ಯ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಸರಳ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಗ್ರಹಣಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. [[ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ|ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ]] ಬಳಿ, ಚಂದ್ರನು [[ಸೂರ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಗಳ]] ನಡುವೆ ಇದ್ದಾಗ, [[ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ|ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣಗಳು]] ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, [[ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣ|ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣಗಳು]] [[ಹುಣ್ಣಿಮೆ|ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ]] ಬಳಿ, ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ನಡುವೆ ಇರುವಾಗ [[ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣ|ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣಗಳು]] ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯು [[:en:ecliptic|ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯ ಸಮತಳ]]ಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೫° ಓರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ, ಪ್ರತಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ/ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಗ್ರಹಣಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಗ್ರಹಣವಾಗಲು ಚಂದ್ರನು ಈ ಎರಡು ಕಕ್ಷಾ ಸಮತಳಗಳನ್ನು ಛೇದಿಸುವ ಬಿಂದುಗಳ ಬಳಿ ಇರಬೇಕು.<ref name="eclipse">{{cite web | author = Jim Thieman and Shane Keating | date = May 2, 2006 | url = http://eclipse99.nasa.gov/pages/faq.html | title = Eclipse 99, Frequently Asked Questions | publisher = NASA | accessdate = 2007-01-04 | archive-date = 2007-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070211120127/http://eclipse99.nasa.gov/pages/faq.html | url-status = dead }}</ref> ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯರ ಕೋನ ವ್ಯಾಸಗಳು ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, [[ಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹಣ]] ಮತ್ತು [[ಕಂಕಣ ಗ್ರಹಣ|ಕಂಕಣ ಗ್ರಹಣಗಳೆಂಬ]] ಎರಡು ರೀತಿಯ ಗ್ರಹಣಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು.<ref>{{cite web | first = Fred | last = Espenak | year = 2000 | url = http://www.mreclipse.com/Special/SEprimer.html | title = Solar Eclipses for Beginners | publisher = MrEclipse | accessdate = 2007-01-04 }}</ref> ಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಮಾಡಿ, ಸೂರ್ಯನ [[:en:corona|ಪ್ರಭಾವಲಯ]]ವು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ನಡುವೆಯಿರುವ ಅಂತರವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ ಚಂದ್ರನ ಕೋನವ್ಯಾಸವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರರ್ಥ, ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಚಂದ್ರನು ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಕಂಕಣ ಗ್ರಹಣಗಳು ಆಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ರೀತಿ, ಇನ್ನು ಸುಮಾರು ೬೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ (ಸೂರ್ಯನ ಕೋನ ವ್ಯಾಸವು ಬದಲಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ) ಚಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಮಾಡಲು ಆಗದೆ, ಕೇವಲ ಕಂಕಣ ಗ್ರಹಣಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="eclipse" /> ಗ್ರಹಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಷಯವೆಂದರೆ [[ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆ]]. ಚಂದ್ರವು ನಮ್ಮ ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸುಮಾರು ೦.೫° ಅಗಲದ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ವಲಯವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಗ್ರಹ ಅಥವಾ ನಕ್ಷತ್ರವು ಚಂದ್ರನ ''ಹಿಂದೆ ಹಾದುಹೋದಾಗ'', ಅದು ನಮ್ಮ ನೋಟದಿಂದ ''ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ''. ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣವು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆ. ಚಂದ್ರನು ಭೂಮಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯ ಅಯನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಬೇರೆಯೇ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮರೆಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web | url = http://occsec.wellington.net.nz/total/totoccs.htm | title = Total Lunar Occultations | publisher = Royal Astronomical Society of New Zealand | accessdate = 2007-01-04 }}</ref> == ವೀಕ್ಷಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Earthshine.jpg|right|thumb|[[:en:Earthshine|ಭೂಮಿಯ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ]] ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಚಂದ್ರ. ಬಾಲಚಂದ್ರನ ಅತಿ ಹೊಳಪಿನ ಭಾಗಗಳು ಸೂರ್ಯನ ನೇರ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿವೆ; ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Halo around moon.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತಲಿರುವ [[:en:Halo (optical phenomenon)|ಪ್ರಭಾವಳಿ]]]] ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತವಾದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಗಳಂದು ಚಂದ್ರನ [[:en:apparent magnitude|ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣ]]ವು −೧೨.೬ ರವರೆಗೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣವು −೨೬.೮ರಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರವು ಚತುರ್ಥಾಂಶದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅದರ ಹೊಳಪು ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರನ ಅರ್ಧ ಭಾಗವಿರದೆ, ಕೇವಲ ೧/೧೦ ಭಾಗ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರತಿಫಲಕವಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮೈನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ನೆರಳುಗಳೂ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ದಿಗಂತದ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದಾಗ ಚಂದ್ರವು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಮಾನಸಿಕ ಭ್ರಾಂತಿ ([[:en:Moon illusion|ಚಂದ್ರ ಭ್ರಾಂತಿ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ). ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಚಂದ್ರನ ಕೋನವ್ಯಾಸವು ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಡಿಗ್ರಿಯಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರವು ದಿಗಂತದ ಹತ್ತಿರ ಇರುವಾಗ ಅದರ ಕೋನವ್ಯಾಸವು ಬಾನ ನೆತ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಾಸಕ್ಕಿಂತ ೧.೫% ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲಿರುವಾಗ ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೧ ಭೂಮಿ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ದೂರವಿರುವುದರಿಂದ ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರವು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ [[:en:albedo|ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಬೆಳಕಿನ ೭% ನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶದಷ್ಟೇ ಇದೆ. ಆದರೂ, ದೃಷ್ಟಿ ಭ್ರಾಂತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಚಂದ್ರವು ಶುದ್ಧ ಬಿಳಿಬಣ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಬೇರಾವುದೂ ವಸ್ತು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತುವಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಜೊತೆ ಹೋಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿಕಟದಲ್ಲಿ ಬೇರೇನೂ ವಸ್ತುಗಳಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ, ಒಂದು ಕತ್ತಲೆ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿಲ ಒಂದು ತುಣುಕಿನ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣದೊಂದು ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವನ್ನು ಹಾಯಿಸಿದರೆ, ಆ ತುಣುಕು ಬೆಳ್ಳಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಅದೇ ಬೆಳಕನ್ನು ಇಡೀ ಕೋಣೆಯತ್ತ ಹಾಯಿಸಿದರೆ, ಇದ್ದಿಲು ಪುನಃ ಕಪ್ಪಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಗರಿಷ್ಠ [[:en:altitude (astronomy)|ಉನ್ನತಿ]]ಯು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಸುಮಾರು ಸೂರ್ಯನ ಉನ್ನತಿಯ ಮಿತಿಗಳೊಳಗೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಋತು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಯ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ, ಚಳಿಗಾಲದ ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರನು ಕಾಣುವ ದಿಕ್ಕು ಸಹ ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಎಡೆಯ ಅಕ್ಷಾಂಶದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿಯಿಂದ "ದೋಣಿಯಾಕಾರದ" ಚಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಬಹುದು<ref>{{cite web| url=http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=393| publisher=Curious About Astronomy| title=Is the Moon seen as a crescent (and not a "boat") all over the world?| accessdate=2006-03-20| month=October| year=2002| first=Kristine| last=Spekkens}}</ref> ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಚಂದ್ರವೂ ಸಹ ವಾಯುಮಂಡಲದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದೃಕ್-ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ೨೨° ಪ್ರಭಾವಳಿಯ ಉಂಗುರ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೆಳುವಾದ ಮೋಡಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾಣುವ ಸಣ್ಣ [[:en:Corona (meteorology)|ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಉಂಗುರಗಳು]] ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಆಗಸದಿಂದ ಚಂದ್ರವು ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ [[:en:lunar phase|ಚಂದ್ರ ಕಲೆ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ. == ಅನ್ವೇಷಣೆ == ದೂರದರ್ಶಕದ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ ಚಂದ್ರನ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಗತಿಯಾಯಿತು. [[:en:Galileo Galilei|ಗೆಲಿಲಿಯೊ ಗೆಲಿಲೈ]] ಈ ಹೊಸ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿನ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಕುಳಿಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದನು. [[:en:Cold War|ಶೀತಲ ಸಮರ]]ದ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ [[ರಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ]] ನಡುವೆ ಬಾಹ್ಯಕಾಶದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಚಂದ್ರನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವ ಮತ್ತು ಇಳಿಯುವ ಎರಡೂ ಥರದ ಮಾನವರಹಿತ ಶೋಧಕಗಳನ್ನು, ಉಡಾವಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಉಡಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಚಂದ್ರನನ್ನು ತಲುಪಿದ ಯಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ [[:en:Luna programme|ಚಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ವು ಮೊದಲನೆಯದು. ಲೂನಾ ೧೬, ೨೦, ೨೪ ಹಾಗೂ ಅಪೋಲೋ ೧೧, ೧೨, ೧೪, ೧೫, ೧೬ ಮತ್ತು ೧೭ ಯಾತ್ರೆಗಳು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕಲ್ಲು-ಮಣ್ಣುಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ತಂದಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Apollo 14 Shepard.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ [[:en:Flag of the United States|ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಬಾವುಟ]]ವನ್ನು ಏರಿಸುತ್ತಿರುವ ಗಗನಯಾತ್ರಿ [[:en:Alan Shepard|ಆಲನ್ ಶೆಪರ್ಡ್]].]] [[ಚಿತ್ರ:moon-apollo17-schmitt_boulder.jpg|thumb|right|''[[:en:Apollo 17|ಅಪೋಲೊ ೧೭]]''ರ ಗಗನಯಾತ್ರಿ [[:en:Harrison Schmitt|ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಶ್ಮಿಟ್]]ನು ಟಾರಸ್-ಲಿಟ್ಟ್ರೋನಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಯ ಪಕ್ಕ ನಿಂತಿರುವುದು. ''[[:en:NASA|ನಾಸಾ]]&nbsp;ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.'']] [[ಚಿತ್ರ:AS8-13-2329.jpg|thumb|ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನಿಂದ "ಭೂ-ಉದಯ"ದ ವೀಕ್ಷಣೆ.]] ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ''[[ಅಪೋಲೊ ೧೧]]'' ಯಾತ್ರೆಯ ನಾಯಕನಾಗಿ [[:en:Neil Armstrong|ನೀಲ್ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್]]ನು ಜುಲೈ ೨೧, ೧೯೬೯ರಂದು ೦೨:೫೬ UTC ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಕಾಲಿರಿಸಿ, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಮಾನವನಾದನು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ಕಟ್ಟ ಕೊನೆಯ (೨೦೦೭ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ) ಮಾನವನೆಂದರೆ, ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Apollo 17|ಅಪೋಲೋ ೧೭]]''ರ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದ [[:en:Eugene Cernan|ಯುಜೀನ್ ಸೆರ್‌ನಾನ್]]. ಪ್ರತಿ ''ಅಪೋಲೋ'' ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲೂ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅಪೋಲೊ ಇಳಿದಾಣ ೧೨, ೧೪, ೧೫, ೧೬ ಮತ್ತು ೧೭ ರಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾಯುಷಿ [[:en:ALSEP|ALSEP]] (ಅಪೋಲೋ ಚಾಂದ್ರ ಮೇಲ್ಮೈ ಪ್ರಯೋಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಅಪೋಲೊ ೧೧ರ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾಯುಷಿಯಾದ EASEP (ಮುಂಚಿನ ಅಪೋಲೋ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯೋಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಉಪಕರಣವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹ ಶೋಧಕಗಳು, ಚಂದ್ರಕಂಪನ ಮಾಪಕಗಳು, ಕಾಂತತ್ವ ಮಾಪಕಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮ್ಮುಖ-ಪ್ರತಿಫಲಕಗಳನ್ನು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ALSEP ತಾಣಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಹಣದ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦, ೧೯೭೭ರಂದು ಭೂಮಿಗೆ ಪ್ರೇಷಣೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. [[:en:Lunar laser ranging experiment|ಚಂದ್ರ ಲೇಸರ್ ರೇಂಜಿಂಗ್]] (LLR) ಉಪಕರಣಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯುತ್-ಕೋಶದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಇವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಕೆಲವೇ ಸೆಂಟಿಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ನಿಖರತೆಯಲ್ಲಿ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಅವುಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ, ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗದ ಗಾತ್ರವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite journal | last = J. Dickey, P. Bender, J. Faller, X. Newhall, R. Ricklefs, J. Ries, P. Shelus, C. Veillet, A. Whipple, J. Wiant, J. Williams, and C. Yoder | date=1994 | title= Lunar laser ranging: a continuing legacy of the Apollo program | journal= Science | volume=265 |pages=482-490}}</ref> ೬೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಿಂದ ೭೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಒಟ್ಟು ೬೫ ಚಂದ್ರ ಇಳಿತಗಳು (ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸಹಿತ/ರಹಿತಗಳೆರಡೂ ಸೇರಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ೧೯೭೧ರಲ್ಲೇ ೧೦ ಇಳಿತಗಳಾದವು) ಆದವು. ಆದರೆ, ೧೯೭೬ರ [[:en:Luna 24|ಲೂನ ೨೪]]ರ ನಂತರ ಇಳಿತಗಳು ನಿಂತುಹೋದವು. ರಷ್ಯಾವು ತನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು [[ಶುಕ್ರ]] ಮತ್ತು [[:en:space station|ಅಂತರಿಕ್ಷ ನಿಲ್ದಾಣ]]ಗಳತ್ತ ಹರಿಸಿದರೆ, ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ]] ಮತ್ತು ಹೊರಗ್ರಹಗಳ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹಾಯಿಸಿತು. ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನ್‌ನ]] ''[[:en:Hiten|ಹೈಟನ್]]'' ನೌಕೆಯು ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿ, ಜಪಾನ್‌ನನ್ನು ಚಂದ್ರ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಕೃತಕ ನೌಕೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ ಮೂರನೇ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಈ ನೌಕೆಯು ''ಹಗೊರ್ಮೊ'' ಎಂಬ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಶೋಧಕವನ್ನು ಚಂದ್ರ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಶೋಧಕದ ಪ್ರೇಷಕವು ವಿಫಲವಾಗಿ, ಈ ಇಡೀ ಯಾತ್ರೆಯು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅನುಪಯುಕ್ತವಾಯಿತು. ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಕಡೆಗೂ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಚಂದ್ರನತ್ತ ಹಿಂದಿರುಗಿತು (ಆದರೆ, ಮಾನವರಹಿತ ನೌಕೆಗಳಲ್ಲಿ). ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ನಾಸಾದ ನಡುವೆ ಸಹಯೋಗದಿಂದ ನಡೆದ ಈ ಯಾತ್ರೆಗೆ [[:en:Clementine mission|ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಈ ಯಾತ್ರೆಯು ಚಂದ್ರನ ಮೊದಲ ನಿಕಟ ಸ್ಥಳವರ್ಣೀಯ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಮೊದಲ [[:en:multispectral|ಬಹುವರ್ಣಪಟಲ]] ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಇದರ ನಂತರ ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Lunar Prospector|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]]'' ಯಾತ್ರೆಯು ನಡೆಯಿತು. ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ನ [[ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್]] [[:en:spectrometer|ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕ]]ವು ಚಂದ್ರನ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಲಜನಕದ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು. ಇದು ಬಹುಶಃ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ನೀರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೭, ೨೦೦೩ರಂದು ಉಡಾಯಿಸಲಾದ ''[[:en:Smart 1|ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ೧]]'' ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಗಗನನೌಕೆಯು ನವೆಂಬರ್ ೧೫, ೨೦೦೪ರಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩, ೨೦೦೬ರವರೆಗೂ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಜನವರಿ ೧೪, ೨೦೦೪ರಂದು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್ ಬುಷ್ ಅವರು ೨೦೨೦ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮಾನವರನ್ನು ಪುನಃ ಚಂದ್ರನತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ([[:en:Vision for Space Exploration|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಧ್ಯೇಯ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ).<ref>{{cite press release|url =https://www.nasa.gov/missions/solarsystem/bush_vision.html|title =President Bush Offers New Vision For NASA|date =Dec. 14, 2004|publisher =NASA|access-date =2021-07-21|archive-date =2021-07-14|archive-url =https://web.archive.org/web/20210714204413/https://www.nasa.gov/missions/solarsystem/bush_vision.html|url-status =dead}}</ref> ನಾಸಾ ಈಗ ಚಂದ್ರನ ಒಂದು ಧ್ರುವದ ಬಳಿ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite press release |title=NASA Unveils Global Exploration Strategy and Lunar Architecture |publisher=NASA |date=Dec. 4, 2006 |url=https://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/dec/HQ_06361_ESMD_Lunar_Architecture.html |format= |language= |accessdate=Dec. 4, 2006 |archive-date=2018-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180605162027/https://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/dec/HQ_06361_ESMD_Lunar_Architecture.html |url-status=dead }}</ref> [[ಜಪಾನ್]] ದೇಶವು ''[[:en:LUNAR-A|LUNAR-A]]'' ಮತ್ತು ''[[:en:SELENE|ಸೆಲೀನ್]]'' ಎಂಬ ಎರಡು ಚಂದ್ರ ಯಾತ್ರೆಗಳ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತವು ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Chandrayaan|ಚಂದ್ರಯಾನ್ ೧]]'' ಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ಶುರುಮಾಡಿ ಹಲವು ಮಾನವರಹಿತ ಚಂದ್ರಯಾನಗಳ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೧೦ ಅಥವಾ ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ''ಚಂದ್ರಯಾನ್ ೨'' ಯಾತ್ರೆಯು ಒಂದು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಚಂದ್ರ ಪರ್ಯಟಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Lunar Reconnaissance Orbiter|ಚಂದ್ರ ಬೇಹುಗಾರಿಕಾ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]''ವನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಲಿದೆ. [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾವು]] ಮುಂಚೆ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಗಿದ್ದ ''[[:en:Luna-Glob|ಲೂನಾ-ಗ್ಲೊಬ್]]'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಇದು ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುವ ಉದ್ದೇಶವುಳ್ಳ ಮಾನವರಹಿತ ಇಳಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಪರಿಭ್ರಮಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.aviationnow.com/avnow/news/channel_awst_story.jsp?id=news/aw060506p2.xml | title = Russia Plans Ambitious Robotic Lunar Mission | last = Craig Covault | date = June 4, 2006 | access-date = ಮಾರ್ಚ್ 18, 2007 | archive-date = ಜೂನ್ 12, 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060612215659/http://www.aviationnow.com/avnow/news/channel_awst_story.jsp?id=news%2Faw060506p2.xml | url-status = dead }}</ref> == ಮಾನವ ತಿಳುವಳಿಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:Hevelius_Map_of_the_Moon_1647.jpg|left|thumb|[[:en:Johannes Hevelius|ಯೋಹಾನ್ ಹೆವೆಲಿಯಸ್]] (೧೬೪೭) ತಯಾರಿಸಿದ ಚಂದ್ರನ ನಕ್ಷೆ.]] ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿರುವ ಚಂದ್ರವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಇತರ ಕೆಲಸ-ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೂ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ದೃಶ್ಯ ಕಲೆ, ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ, ಕಾವ್ಯ, ಗದ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರವೂ ಒಂದು. ನೋಥ್, ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿರುವ ಚಂದ್ರವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಇತರ ಕೆಲಸ-ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೂ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ದೃಶ್ಯ ಕಲೆ, ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ, ಕಾವ್ಯ, ಗದ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರವೂ ಒಂದು. ನೋಥ್, ಐರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‍ನಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದ ೫,೦೦೦ ವರ್ಷ ಹಳೆಯ ಕಲ್ಲು ಕೆತ್ತನೆಯೊಂದು ಚಂದ್ರನನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಇದು ಚಂದ್ರನ ಈವರೆಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ನಿರೂಪಣೆ.<ref name=spacetoday>{{cite web | url=http://www.spacetoday.org/SolSys/Earth/OldStarCharts.html | title = Carved and Drawn Prehistoric Maps of the Cosmos | publisher=Space Today Online | accessdate=2006-10-08 }}</ref> ಹಲವು ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಅಲೌಕಿಕ ಸಂಗತಿಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರವು ಇಂದಿಗೂ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Moon and red blue haze.jpg|right|thumb|ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಕಾವಳದ (ಮಬ್ಬಿನ) ಮೇಲೆ ಚಂದ್ರ]] ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಬಗ್ಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಮೊದಲಿಗರಲ್ಲಿ [[:en:Ancient Greece|ಗ್ರೀಕ್]] [[:en:philosopher|ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ]] [[:en:Anaxagoras|ಅನಕ್ಸಾಗೊರಸ್]]ನೂ ಸೇರಿದ್ದನು. ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಗಳೆರಡೂ ಬೃಹತ್ ಕಲ್ಲುಗಳೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವನೆಂದೂ ಅವನು ತರ್ಕಿಸಿದನು. ದಿವ್ಯ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗಿದ್ದ ಈ ನಾಸ್ತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅವನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ನಂತರ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | author=J. J. O'Connor, E. F. Robertson | date = February 1999 | url = http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Anaxagoras.html | title = Anaxagoras of Clazomenae | publisher = University of St Andrews | accessdate = 2007-01-04 }}</ref> [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್|ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ]] ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನವು, ಮಾರ್ಪಡಬಲ್ಲ ಭೂತಗಳು (ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿ) ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಭೂತಗಳ (ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ) ನಡುವಿನ ಗಡಿರೇಖೆಯ ಮೇಲೆ, ಈ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯನ್ನು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ನಂತರದ ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>[[C.S. Lewis]], ''The Discarded Image'', p ೧೦೮, Cambridge University Press, ೧೯೬೪, Cambridge ISBN ೦-೫೨೧೦೪೭೭೩೫-೨</ref> [[:en:Middle Ages|ಮಧ್ಯ ಯುಗ]]ದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹಾಗೂ [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕದ]] ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಒಂದು [[ಗೋಳ]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು. ಆದರೂ, ಅವರು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಒಂದು ನುಣುಪಾದ ಕಾಯವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು.<ref>{{cite web | last = Van Helden | first = Al | year = 1995 | url = http://galileo.rice.edu/sci/observations/moon.html | title = The Moon | publisher = Galileo Project | accessdate = 2007-01-12 | archive-date = 2004-06-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20040623085326/http://galileo.rice.edu/sci/observations/Moon.html | url-status = dead }}</ref> ೧೬೦೯ರಲ್ಲಿ [[ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಿಲೈ]] ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕವಾದ ''[[:en:Sidereus Nuncius|Sidereus Nuncius]]''ನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೊದಲ ದೂರದರ್ಶಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದು, ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈ ನುಣುಪಾಗಿಲ್ಲದೆ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು [[:en:Impact crater|ಕುಳಿ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[:en:Giovanni Battista Riccioli|ಜಿಯೋವಾನಿ ಬಾಟಿಸ್ಟ ರಿಕೋಲಿ]] ಮತ್ತು [[:en:Francesco Maria Grimaldi|ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಮರಿಯ ಗ್ರಿಮಾಲ್ಡಿ]] ಅವರುಗಳು ಚಂದ್ರನ ನಕ್ಷೆಯೊಂದನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಹಲವು ಕುಳಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ಇಟ್ಟರು. ಈ ಹೆಸರುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Voyage dans la lune (1902) still03.jpg|left|thumb|ಮೂಕಿ ಚಿತ್ರ "[[:en:Le Voyage dans la Lune|Le Voyage dans la Lune]]"ದಿಂದ (೧೯೦೨) ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ಚಿತ್ರ.]] ನಕ್ಷಾಪಟಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಗಾಢ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ಮೇರ್''ಗಳೆಂದೂ ಮತ್ತು ತಿಳಿಯಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ಟೆರೇ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳು ಇರಬಹುದೆಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕಗಳಲ್ಲೂ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಮಂದವಾದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಢವಾದ ಮಟ್ಟಸಗಳ ನಡುವಿನ ವೈದೃಷ್ಯಗಳು ಹಲವು ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ವಿವಿಧ ಸಂಸೃತಿಗಳು ಈ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು, ನಕ್ಷಾಪಟಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಗಾಢ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ಮೇರ್'' ಗಳೆಂದೂ ಮತ್ತು ತಿಳಿಯಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ಟೆರೇ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳು ಇರಬಹುದೆಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕಗಳಲ್ಲೂ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಮಂದವಾದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಢವಾದ ಮಟ್ಟಸಗಳ ನಡುವಿನ ವೈದೃಷ್ಯಗಳು ಹಲವು ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ವಿವಿಧ ಸಂಸೃತಿಗಳು ಈ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು [[:en:Man in the Moon|ಚಂದ್ರಮಾನವ]], ಮೊಲ, ಎಮ್ಮೆ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಆಕಾರಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ. ೧೮೩೫ರ [[:en:Great Moon Hoax|ದೊಡ್ಡ ಚಂದ್ರ ವಂಚನೆ]]ಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಹಲವರು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ವಿನೂತನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲು ಶುರು ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url =http://www.museumofhoaxes.com/moonhoax.html| title = The Great Moon Hoax |author =Alex Boese | language =English|date=2002}}</ref> ಆದರೆ, ಸುಮಾರು ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (೧೮೩೪–೧೮೩೬), [[:en:Wilhelm Beer|ವಿಲ್ಹೆಮ್ ಬೀರ್]] ಮತ್ತು [[:en:Johann Heinrich Mädler|ಯೋಹಾನ್ ಹೈನ್ರಿಖ್ ಮೆಡ್ಲರ್]]ರು ನಾಲು ಸಂಪುಟಗಳ ತಮ್ಮ ''Mappa Selenographica'' ವನ್ನು ಮತ್ತು ''Der Mond'' ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದರಲ್ಲಿದ್ದರು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನೀರು ಅಥವಾ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಾಯುಮಂಡಲಗಳು ಇಲ್ಲವೆಂದು ಇವು ದೃಢವಾಗಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದವು. ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ [[:en:Luna 3|ಲೂನಾ ೩]] ಶೋಧಕದ ಉಡಾವಣೆಗೆ ಮುನ್ನ ಚಂದ್ರನ [[:en:Far side (Moon)|ಹಿಮ್ಮುಖ]]ದ ಬಗ್ಗೆ ಏನೇನೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ೬೦ರ ದಶಕದ [[:en:Lunar Orbiter Program|ಚಂದ್ರ ಪರಿಭ್ರಮಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ವು ಈ ಮುಖವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಕ್ಷಿಸಿತು. == ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ಸ್ಥಾನಮಾನ == ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹಲವು ಬಾವುಟಗಳನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನೆಡಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಎರಡು ದೇಶಗಳು ಚಂದ್ರನ ಯಾವುದೇ ಭಾಗವನ್ನು ತಮ್ಮದೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳೆರಡೂ ಸಹಿ ಹಾಕಿರುವ [[:en:Outer Space Treaty|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂದ್ರನ ನೆಲವು [[:en:international waters|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲ]] ವಲಯಗಳ ಆಡಳಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೇ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಚಂದ್ರನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಶಾಂತಿಯುತ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, [[ಪರಮಾಣು ಆಯುಧ|ಪರಮಾಣು ಆಯುಧಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಆಯುಧಗಳ ಹಾಗೂ ಸೇನಾ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಒಂದು [[:en:Moon Treaty|ಚಂದ್ರ ಒಪ್ಪಂದ]]ವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಯಾವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೂ ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿಲ್ಲ. ಹಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿಯೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಇವು ಯಾವುವೂ ನಂಬಲರ್ಹವಾದ ಅಥವಾ ಕಾನೂನಿನ ಬೆಂಬಲವುಳ್ಳ ಹೇಳಿಕೆಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Late Heavy Bombardment|ವ್ಯಾಪಕ ತಾಡಿಕೆ]] * [[:en:List of artificial objects on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿರುವ ಕೃತಕ ವಸ್ತುಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of craters on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಕುಳಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of features on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of maria on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮಟ್ಟಸಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of mountains on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಪರ್ವತಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of valleys on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಕಣಿವೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮಾಸ]] * [[:en:Selenography|ಚಾಂದ್ರ ವಿವರಣಾ ಶಾಸ್ತ್ರ]] * [[:en:Space weathering|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹವಾಕ್ರಿಯೆಗಳು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] o1t6pvmv1b2oqwxv49xit4zubl4mg7u 0 2728 1373249 1357540 2026-05-13T04:08:03Z Kwamikagami 17055 /* ಭೂವಿವರಣೆ */ 1373249 wikitext text/x-wiki {{ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ}} {{ಗ್ರಹ Infobox/ಮಂಗಳ}} '''ಮಂಗಳ''' ಗ್ರಹ ಅಥವಾ '''ಚೆನ್ನ''' ಗ್ರಹವು ಸೊರ್ಯನಿಂದ ನಾಲ್ಕನೇ ಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದು, ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲದ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ ಗ್ರಹವಾಗಿದೆ ಮರಕ್ಯೊರಿಯ ನಂತರ. ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ''ಮಾರ್ಸ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಮಾರ್ಸ್'' ಇದು ರೋಮನ್ನರ್ ದೇವರ ಯುಧದ್ದ ದೇವತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೆಂಪು ಗ್ರಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.[[ಭೂಮಿ]]ಗಿಂತ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು, [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು ಗ್ರಹ]]ಕ್ಕಿಂತ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 'ಮಾರ್ಸ್'([[:en:Mars|Mars]]) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸುಮಾರು ಭೂಮಿಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ವ್ಯಾಸವುಳ್ಳ ಈ ಗ್ರಹ ತನ್ನ ಅಕ್ಷವನ್ನು ಸುಮಾರು ೨೪ ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಲು ೨ ವರ್ಷ(೬೮೬.೯೮ ದಿನ)ಗಳೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ನೀರು ಇರುವ ಬಗ್ಗೆ ನಾಸಾ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 28,2015 ರಂದು ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದೆ. == ಪರಿಚಯ == ಈ ಗ್ರಹದ ವ್ಯಾಸ ೬,೭೯೦ ಕಿ.ಮೀ.(೪,೨೨೦ ಮೈಲಿ). ಗಳು. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೨೮,೦೦೦,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ.(೧೪೨,೦೦೦,೦೦೦ ಮೈಲಿ)ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಗಳದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲಾಮ್ಲ]]ದೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರು ಕೂಡಾ ಇದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುವುದರಿಂದ,ಇದನ್ನು 'ಕೆಂಪು ಗ್ರಹ' ಅಥವಾ 'ಅಂಗಾರಕ' (Red Planet) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ [[ಫೋಬೋಸ್]] ([[:en:Phobos (moon)|Phobos]]) ಮತ್ತು [[ಡೀಮೋಸ್]] ([[:en:Deimos (moon)|Deimos]]) ಎಂಬ ೨ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳಿವೆ. ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ವಿಲಕ್ಷಣ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಮಂಗಳದ ಗುರುತ್ವದಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುವ ಮುನ್ನ [[ಆಸ್ಟೆರೊಯ್ಡ್]]ಗಳಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು ([[:en:asteroid|asteroid]]). ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮಂಗಳವನ್ನು ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡಬಹುದು. ಮಂಗಳದ [[ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣ]]ವು ([[:en:apparent magnitude|apparent magnitude]]) −೨.೯ರವರೆಗೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಕೇವಲ [[ಶುಕ್ರ]], [[ಚಂದ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಸೂರ್ಯ]]ಗಳು ಮಂಗಳಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ವರ್ಷದ ಹಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)]]ವು ಮಂಗಳಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ [[:en:Mariner 4|ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೪]]ರ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಂಗಳಯಾನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ (ಬಹುಶಃ ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲೂ), ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರು ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿರಬಹುದೆಂಬ ಆಶಾವಾದವಿತ್ತು. ಮಂಗಳದ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿ ಕಂಡುಬಂದ ತಿಳಿ ಮತ್ತು ಗಾಢವಾದ ಕಲೆಗಳು ಪುನಃ ಪುನಃ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದಲ್ಲದೆ, ನೀರಿನ ಕಾಲುವೆಗಳಂತಿರುವ ಉದ್ದವಾದ ಗಾಢ ಪಟ್ಟಿಗಳೂ ಕಂಡುಬಂದವು. ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಬಗ್ಗೆ ಉಂಟಾಗಿದ್ದ ಆಶಾದಾಯಕ ನಿರೀಕ್ಷೆಗೆ ಈ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳೇ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಈ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲವೆಂದೂ, ಇವು ಕೇವಲ ದೃಷ್ಟಿ ಭ್ರಾಂತಿಯೆಂದೂ ನಂತರದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿಯನ್ನುಳಿದು ಬೇರಾವುದೇ ಗ್ರಹಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ (ಮತ್ತು ಜೀವದ) ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭವನೀಯವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗಲೂ ಅನ್ವೇಷಕಗಳು ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ. ಮಂಗಳದ [[ದೈನಂದಿಕ ಚಲನೆ]] ([[:en:roational period|roational period]]) ಮತ್ತು ಋತುಮಾನಗಳು ಭೂಮಿಯ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಋತುಮಾನಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಎತ್ತರ ಪರ್ವತವಾದ [[:en:Olympus Mons|ಒಲಂಪಸ್ ಮಾನ್ಸ್]], ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಂದರವಾದ [[:en:Valles Marineris|ಮ್ಯಾರಿನೆರಿಸ್ ಕಣಿವೆ]], ಮತ್ತು ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಹಿಮವಲಯಗಳು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಕೆಲವು ಆಧಾರಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೂ ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ನೀರು ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಿರಬಹುದು. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳದ ಸುತ್ತ ೪ [[ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆ|ಗಗನನೌಕೆ]]ಗಳು ([[:en:spacecraft|spacecraft]]) ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿವೆ: [[:en:Mars Global Surveyor|ಮಂಗಳ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಮೀಕ್ಷಕ]], [[:en:Mars Odyssey|ಮಂಗಳ ಒಡಿಸ್ಸಿ]], [[:en:Mars Express|ಮಂಗಳ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]], ಮತ್ತು [[:en:Mars Reconnaissance Orbiter|ಮಂಗಳ ಬೇಹುಗಾರಿಕಾ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇನ್ನಾವ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೂ ಇಷ್ಟೊಂದು ಪರಿಭ್ರಮಕಗಳು ಸುತ್ತುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದಲ್ಲದೆ ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ [[:en:Spirit rover|ಸ್ಪಿರಿಟ್]] ಮತ್ತು [[:en:Opportunity rover|ಆಪರ್ಚುನಿಟಿ]] ಪರ್ಯಟಕಗಳೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸಹ ಭೊಮಿಯ ಹಾಗೆ ಋತುಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭೊಮಿಗೆ ಸರಿಸಮನಾಗಿ ರುವಾರಿ ಈ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರಾರು ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಮಾಸ್ಕ್ ಇಲ್ಲದೆ ಬದುಕಿರಲಾರರು.ಇಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಇಲ್ಲವೆಂದಲ್ಲ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಪ್ರಮಾಣ ಕೇವಲ 2% ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ. ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಗಿಂತ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಅತ್ಯಲ್ಪ ವಾಗಿದೆ.ಈ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ದಿಲ್ಲಿ ಮಂಗಳನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯ ವಾಸಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ ಆದರೆ ಅದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಸಾಧಿಸಿದ್ದರೆ ಮಂಗಳ ಮನುಷ್ಯನ ಎರಡನೆ ಮೋಲಸ್ಥಾನ ವಾದ್ದತಾಗುತ್ತದೆ. == ಭೌತಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು == ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ಕೆಂಪು/ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಕಬ್ಬಿಣದ ಡೈ-ಆಕ್ಸೈಡ್ (ತುಕ್ಕು). ಮಂಗಳವು ಭೂಮಿಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಮತ್ತು, ಸಾಂದ್ರತೆ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಯ ಹತ್ತನೇ ಒಂದು ಪಾಲು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಒಟ್ಟು ಒಣನೆಲದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಷ್ಟೇ ಇದೆ. ಮಂಗಳವು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಬುಧ ಗ್ರಹಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರೂ, ಬುಧವು ತನ್ನ ಮೇಲ್ಮೈನಲ್ಲಿ ಮಂಗಳಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗುರುತ್ವ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬುಧದ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮಂಗಳದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. === ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿವರಣೆ === ಮಂಗಳದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದ ಉಲ್ಕೆಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಮಂಗಳದ ಪರಿಭ್ರಮಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ಪದರವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[:en:basalt|ಕಪ್ಪುಶಿಲೆ]]ಯಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಿಲಿಕಾ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಆಧಾರಗಳಿವೆ. ಈ ಭಾಗಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ [[:en:andesitic|ಆಂಡೆಸೈಟಿಕ್]] ಶಿಲೆಗಳಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇವು ಸಿಲಿಕಾ ಗಾಜಿನಿಂದಲೂ ರಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು. ಮೇಲ್ಮೈನ ಬಹುಭಾಗವು ಬಹಳ ನುಣುಪಾದ [[:en:iron(III) oxide|ಕಬ್ಬಿಣದ (೩)ಡೈ-ಆಕ್ಸೈಡ್]] (ತುಕ್ಕು) ಧೂಳಿನ ದಪ್ಪನಾದ ಪದರದಿಂದ ಹೊದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>[http://erc.arc.nasa.gov/MarsVolc/basalt.html ನಾಸಾ ಮಂಗಳ ಪುಟ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:nasa_mars_opportunity_rock_water_150_eng_02mar04.jpg|150px|thumb|right|ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಅಸ್ಥಿತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶಿಲಾರೂಪಗಳು. ಇದು ''[[:en:Opportunity rover|ಆಪರ್ಚುನಿಟಿ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]'' ತೆಗೆದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.]] ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ [[:en:hematite|ಹೆಮಟೈಟ್]], [[:en:geothite|ಜಿಯೊತೈಟ್]] ಮುಂತಾದ ಖನಿಜಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಖನಿಜಗಳು ನೀರಿನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇತರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರು ಜಲರೂಪದಲ್ಲಿತ್ತೆಂಬುದಕ್ಕೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.jpl.nasa.gov/releases/2004/88.cfm |title=Mineral in Mars 'Berries' Adds to Water Story |access-date=2006-12-06 |archive-date=2007-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071109185031/http://www.jpl.nasa.gov/releases/2004/88.cfm |url-status=dead }}</ref> ಮಂಗಳಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಮೇಲ್ಮೈನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಕಾಂತೀಯವಾಗಿರುವುದು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಈ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ [[:en:Plate tectonics#Explanation of magnetic striping|ಸಾಗರ ತಳಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುವ ಕಾಂತೀಯ ಪಟ್ಟಿ]]ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಾದ ಮತ್ತು [[:en:Mars Global Surveyor|ಮಂಗಳ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಮೀಕ್ಷಕ]]ದ ನೆರವಿನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಲಾದ ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ [[ಭೂಭಾಗ]]ಗಳ ([[:en:plate tectonics|plate tectonics]]) ಪ್ರಾಚೀನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸಾಕ್ಷಿ<ref name=plates>[https://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2005/mgs_plates.html "New Map Provides More Evidence Mars Once Like Earth"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110915031620/http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2005/mgs_plates.html |date=2011-09-15 }} - Oct. 12, 2005 [[:en:Goddard Space Flight Center|]] Press release. URL accessed March 17, 2006.</ref>. ಈ [[:en:paleomagnetism|ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಂತೀಯತೆ]]ಯು ಧ್ರುವಗಳ ಚಲನೆಯಿಂದಲೂ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದು. ಮಂಗಳದ ಒಳಭಾಗದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ತರ್ಕಿಸಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳು: ಮಂಗಳದ ಒಳಭಾಗವು ಸುಮಾರು ೧,೪೮೦ ಕಿ.ಮೀ. ತ್ರಿಜ್ಯವುಳ್ಳ ಗೋಳಾಕಾರದ ಒಂದು ವಲಯ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೫-೧೭% ರಷ್ಟು ಗಂಧಕವೂ ಸೇರಿದೆ. ಭಾಗಶಃ ದ್ರವೀಕೃತವಾಗಿರುವ ಕಬ್ಬಿಣದ-ಸಲ್ಫೈಡ್‍ನ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಎರಡುಪಟ್ಟು ಹಗುರ ಧಾತುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಒಳಭಾಗವು ಸಿಲಿಕೇಟ್‍ನ ಒಂದು ಪದರದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ಸಿಲಿಕೇಟ್ ಪದರವು, ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಭೂಭಾಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ೫೦ ಕಿ.ಮೀ ದಪ್ಪನಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಗರಿಷ್ಟ ದಪ್ಪ ೧೨೫ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳು.<ref>[http://www.anl.gov/Media_Center/News/2003/030926mars.htm APSನ ಕ್ಷ-ಕಿರಣದಿಂದ ಬಯಲಾದ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಒಳಭಾಗದ ರಹಸ್ಯಗಳು]</ref> ಮಂಗಳದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಮೂರು ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಾಡಬಹುದು: * '''ನೊಏಕಿಯನ್ ಕಾಲ''' ([[:en:Noachis Terra|ನೊಏಕಿಸ್ ವಲಯ]]ದ ಆಧಾರವಾಗಿ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ): ೩೮೦ ರಿಂದ ೩೫೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಂಗಳದ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ರಚನೆ. ನೊಏಕಿಯನ್ ಕಾಲದ ಮೇಲ್ಮೈಗಳಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಲವಾರು ಕುಳಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. [[:en:Tharsis bulge|ಥಾರ್ಸಿಸ್ ಉಬ್ಬು]] ಈ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡಿತೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾಲದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀರು ದ್ರವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಕಾರಣ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರವಾಹಗಳುಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. * '''ಹೆಸ್ಪೇರಿಯನ್ ಕಾಲ''' ([[:en:Hesperia Planum|ಹೆಸ್ಪೇರಿಯ ಸಮತಳ]]ದ ಆಧಾರವಾಗಿ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ): ೩೫೦ ರಿಂದ ೧೮೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷ ಹಿಂದಿನವರೆಗೆ. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಲಾವಾ ಸಮತಳಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು. * '''ಅಮೆಜೋನಿಯನ್ ಕಾಲ''' ([[:en:Amazonis Planitia|ಅಮೆಜೋನಿಸ್ ಸಮತಳ]]ದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ): ೧೮೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈಗಿನವರೆಗೆ. ಅಮೆಜೋನಿಯನ್ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಈ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈವಿಧ್ಯಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. [[:en:Olympus Mons|ಒಲಂಪಸ್ ಮಾನ್ಸ್]] ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ ಅಮೆಜೋನಿಯನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳದ ಹಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಾವಾ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಉಂಟಾದವು. ಈ ಮೇಲಿನ ವಿಂಗಡಣೆಯಲ್ಲದೆ, ಮಂಗಳದ ಭೂಚಾರಿತ್ರಿಕ ಕಾಲಗಳ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯ ವಿಂಗಡಣೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಈ ವಿಂಗಡಣೆಯು [[:en:Mars Express|ಮಾರ್ಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]] ಪರಿಭ್ರಮಕದ ''ಒಮೇಗಾ'' ನಸುಗೆಂಪು ಕಿರಣ ಖನಿಜ ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕದಿಂದ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. === ಭೂವಿವರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:MarsTopoMap-PIA02031 modest.jpg|thumb|left|ಮಂಗಳದ ನಕ್ಷೆ. ಗಮನಾರ್ಹ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ [[:en:Tharsis|ಥಾರ್ಸಿಸ್]] ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಗಳು (ಒಲಂಪಸ್ ಮಾನ್ಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ), ಥಾರ್ಸಿಸ್‌ನ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ [[Valles Marineris|ವ್ಯಾಲೆಸ್ ಮ್ಯಾರಿನೆರಿಸ್]], ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ ಗೋಳದಲ್ಲಿರುವ [[:en:Hellas Basin|ಹೆಲ್ಲಸ್ ಬೇಸಿನ್]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ.]] ೧೮೩೦ರಿಂದ [[ಚಂದ್ರ]]ನ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದ [[:en:Johann Heinrich Mädler|ಯೋಹಾನ್ ಹೈನ್ರಿಕ್ ಮೆಡ್ಲರ್]] ಮತ್ತು [[:en:Wilhelm Beer|ವಿಲ್ಹೆಮ್ ಬೀರ್]] ಅವರುಗಳು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಶಾಶ್ವತವಾದುವೆಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಸಾಬೀತು ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಗ್ರಹದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿದ ಇವರು, ಮಂಗಳದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ೧೦ ವರ್ಷಗಳ ಅನುಭವವನ್ನಾಧರಿಸಿ ಮೆಡ್ಲರ್ನು ೧೮೪೦ ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದನು. ಅವರು ಗುರುತಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆಲ್ಲವಕ್ಕೂ ಹೆಸರಿಡುವ ಬದಲು, ಬೀರ್ ಮತ್ತು ಮೆಡ್ಲರ್ರು ಇವುಗಳನ್ನು ಆಂಗ್ಲ ಅಕ್ಷರಗಳ ಹೆಸರಿಂದ ಕರೆದರು; ಮೆರಿಡಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯು "a" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/mars/chap04.htm |title=ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು |access-date=2006-12-27 |archive-date=2017-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701062415/http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/MARS/CHAP04.HTM |url-status=dead }}</ref> ಆದರೆ ಈಗ, ಮಂಗಳದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಹೆಸರಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವು ದೊಡ್ಡ [[:en:albedo|ಪ್ರತಿಫಲಕ]] ಲಕ್ಷಣಗಳು ತಮ್ಮ ಹಳೆಯ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತದ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಆಧುನಿಕಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ''ನಿಕ್ಸ್ ಒಲಿಂಪಿಕಾ''ದ (ಒಲಂಪಸ್‌ನ ಹಿಮಗಳು) ಹೆಸರನ್ನು ''ಒಲಂಪಸ್ ಮಾನ್ಸ್'' (ಒಲಂಪಸ್ ಪರ್ವತ) ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.iomoon.com/olympus.htm |title=ಒಲಂಪಸ್ ಮಾನ್ಸ್ (ನಿಕ್ಸ್ ಒಲಿಂಪಿಕಾ) |access-date=2006-12-27 |archive-date=2006-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060813055309/http://www.iomoon.com/olympus.htm |url-status=dead }}</ref> ಮಂಗಳದ ಸಮಭಾಜಕವನ್ನು ಅದರ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ, ಭೂಮಿಯಂತೆಯೇ, ಮಂಗಳದ [[ಪ್ರಧಾನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ರೇಖೆ]]ಯನ್ನು ([[:en:Prime Meridian|Prime Meridian]]) ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಮೆಡ್ಲರ್ ಮತ್ತು ಬೀರ್ ಅವರು ೧೮೩೦ ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳದ ಮೊದಲ ನಕ್ಷೆಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ರೇಖೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ [[:en:Mariner 9|ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೯]] ನೌಕೆಯು ಮಂಗಳದ ಹಲವು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ನಂತರ, [[:en:Sinus Meridiani|ಸೈನಸ್ ಮೆರಿಡಿಯಾನಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[:en:Airy-0|ಏರಿ-೦]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಣ್ಣದೊಂದು ಕುಳಿಯನ್ನು 0.0° ರೇಖಾಂಶದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ರೇಖೆಯು ಮೆಡ್ಲರ್ ಮತ್ತು ಬೀರ್ ಮೊದಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ.<ref>[http://www.absoluteastronomy.com/a/airy-0 ಏರಿ-೦]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಸಾಗರಗಳಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಒಂದು "ಸೊನ್ನೆ ಎತ್ತರ"ದ ಮೇಲ್ಮೈ ಅಥವಾ [[:en:mean gravity surface|ಸರಾಸರಿ ಗುರುತ್ವ ಮೇಲ್ಮೈ]]ಯನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಎತ್ತರವು ೬೧೦.೫ [[:en:Pascal (unit)|Pa]] (೬.೧೦೫ mbar) ನಷ್ಟು (ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು ೦.೬% ನಷ್ಟು) ವಾತಾವರಣದ ಒತ್ತಡವಿರುವ ಎತ್ತರವೆಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಒತ್ತಡವು ನೀರಿನ [[ತ್ರಿರೂಪ ಬಿಂದು]]ವಿಗೆ ([[:en:triple point|triple point]]) ಸರಿಹೊಂದುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.crystalinks.com/mars2.html ಸ್ಥಳವರ್ಣನೆ]</ref> ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ಸ್ವರೂಪಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ: ಲಾವಾ ಪ್ರವಾಹಗಳಿಂದ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಉತ್ತರದ ಸಮತಳಗಳು, ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳ ಕುಳಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಕಾಣುವ ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು, ಭಿನ್ನವಾದ ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವುಳ್ಳ ಎರಡು ಬಗೆಯ ವಲಯಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಧೂಳು ಮತ್ತು ತುಕ್ಕಿನಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಮರಳಿನಿಂದ ಹೊದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಂದವಾದ ಸಮತಳಗಳನ್ನು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳದ 'ಖಂಡ'ಗಳೆಂದೆಣಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ [[:en:Arabia Terra|ಅರೇಬಿಯಾ ಭೂಮಿ]], [[:en:Amazonis Planitia|ಅಮೆಜಾನ್ ಸಮತಳ]], ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು. ಗಾಢವಾದ ವಲಯಗಳನ್ನು ಸಾಗರಗಳೆಂದೆಣಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ [[:en:Mare Erythraeum|ಎರಿಥ್ರೀಯಂ ಸಾಗರ]], [[:en:Mare Sirenum|ಸಿರೇನಂ ಸಾಗರ]], [[:en:Aurorae Sinus|ಅರೋರೇ ಸೈನಸ್]] ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಾಣಬರುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗಾಢವಲಯವು [[:en:Syrtis Major|Syrtis Major]].<ref>[http://www.daviddarling.info/encyclopedia/S/SyrtisMajor.html Syrtis Major]</ref> [[:en:shield volcano|ವಿಸ್ತಾರವಾದ]] [[ಅಗ್ನಿ ಪರ್ವತ]]ವಾದ ([[:en:volcano|volcano]]) ಒಲಂಪಸ್ ಮಾನ್ಸ್ (''ಒಲಂಪಸ್ ಪರ್ವತ'')ವು, ೨೬&nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಎತ್ತರವಾದ ಪರ್ವತವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಥಾರ್ಸಿಸ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪರ್ವತವು ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಒಲಂಪಸ್ ಮಾನ್ಸ್ ಪರ್ವತವು ೮೮೪೮ಮೀ. ಎತ್ತರವಿರುವ ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್‌ನ ಮೂರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದು. [[ಚಿತ್ರ:Mars_Hubble.jpg|thumb|right|೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ. ಧ್ರುವ ಹಿಮವಲಯಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ.]] ಮಂಗಳವು ಹಲವಾರು [[ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿ]]ಗಳ ([[:en:impact crater|impact crater]]) ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾದ [[:en:Hellas Planitia|ಹೆಲಸ್ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶ]]ವು ತಿಳಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಮರಳಿನಿಂದ ಹೊದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.windows.ucar.edu/tour/link=/mars/interior/Martian_global_geology.html |title=ಮಂಗಳದ ಭೂವಿವರಣೆ |access-date=2006-12-27 |archive-date=2006-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060615161453/http://www.windows.ucar.edu/tour/link=/mars/interior/Martian_global_geology.html |url-status=dead }}</ref> ಅದರ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಒದಗಿಸುವ ರಕ್ಷಣೆಯ ಕಾರಣ, ಮಂಗಳವು ಆಕಾಶಕಾಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ [[ಚಂದ್ರ]]ನ ಮೇಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಕುಳಿಗಳಿವೆ. ಉಲ್ಕೆಗಳು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ ನೆಲದಲ್ಲಿ ತೇವಾಂಶವಿತ್ತೆಂದು ಕೆಲವು ಕುಳಿಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. [[:en:Valles Marineris|ವ್ಯಾಲೆಸ್ ಮ್ಯಾರಿನೆರಿಸ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ದೊಡ್ಡ ಕಂದರವು ೪೦೦೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ಉದ್ದವನ್ನು ಮತ್ತು ೭&nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಗಳವರೆಗಿನ ಆಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಯೂರೋಪ್ ಖಂಡದಷ್ಟು ಉದ್ದವಿರುವ ವ್ಯಾಲೆಸ್ ಮ್ಯಾರಿನೆರಿಸ್ ಮಂಗಳದ ಪರಿಧಿಯ ಐದನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ [[:en:Grand Canyon|Grand Canyon]] ಕೇವಲ ೪೪೬&nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದವಿದ್ದು ಸುಮಾರು ೨ ಕಿ.ಮೀ. ಆಳವಿದೆ. ಥಾರಿಸ್ ವಲಯವು ಹೊರ ಉಬ್ಬಿ ವ್ಯಾಲೆಸ್ ಮ್ಯಾರಿನೆರಿಸ್‌ನ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಕುಸಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದಾಗ ವ್ಯಾಲೆಸ್ ಮ್ಯಾರಿನೆರಿಸ್‌ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. Ma'adim Vallis (ಹೀಬ್ರೂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಗಳವನ್ನು Ma'adim ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ) ಇನ್ನೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಂದರ. ಇದು ಕೂಡ ೭೦೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದ ಮತ್ತು ೨೦ಕಿ.ಮೀ. ಆಳವಿದ್ದು Grand Canyonಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಈ ಕಂದರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ನೀರು ಪ್ರವಹಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಮಂಗಳದ ಎರಡು ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಹಿಮವಲಯಗಳಿವೆ. == ಕಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಪರಿಭ್ರಮಣ == ಮಂಗಳದ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುವಂಥ ಸುಮಾರು ೯% [[ಕೇಂದ್ರ ಚ್ಯುತಿ]] ([[:en:Eccentricity (orbit)|eccentricity]]) ಇದೆ. ಸೌರ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಬುಧ ಗ್ರಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇನ್ನಾವ ಗ್ರಹವೂ ಇಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚ್ಚಿನ ಕೇಂದ್ರ ಚ್ಯುತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಮಂಗಳದ ಸರಾಸರಿ ದೂರ ಸುಮಾರು ೨೩ ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ. (೧.೫ ಖಗೋಳ ಮಾನ) ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲ ೬೮೭ ಭೂಮಿ ದಿನಗಳು. ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ದಿನವು ಭೂಮಿಯ ದಿನಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ: ೨೪ ಘಂಟೆ, ೩೯ ನಿಮಿಷ, ಮತ್ತು ೩೫.೨೪೪ ಕ್ಷಣಗಳು. ಮಂಗಳದ ಅಕ್ಷಾ ವಾಲಿಕೆ ೨೫.೨೯ ಡಿಗ್ರಿಗಳು. ಇದು ಸುಮಾರು ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷಾ ವಾಲಿಕೆಯಷ್ಟೇ ಇದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಭೂಮಿಯಂತೆ ಮಂಗಳದ ಮೇಲೂ ಋತುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಮಂಗಳದ ವರ್ಷವು ಭೂಮಿಯ ವರ್ಷದ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಇರುವುದರಿಂದ ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಋತುಗಳೂ ಭೂಮಿಯ ಋತುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಇರುತ್ತವೆ. == ಉಪಗ್ರಹಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Phobos deimos diff.jpg|left|thumb|150px|ಫೋಬೋಸ್ (ಮೇಲೆ) ಮತ್ತು ಡೀಮೋಸ್ (ಕೆಳಗೆ)]] ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ [[ಫೋಬೋಸ್]] ಮತ್ತು [[ಡೀಮೋಸ್]] ಎಂಬ ಎರಡು ಸಣ್ಣ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಮಂಗಳವನ್ನು ಅತಿ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಈ ಎರಡು ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಮುಂಚೆ ಅಲೆದಾಡುವ [[ಆಕಾಶಕಾಯ]]ಗಳಾಗಿದ್ದವೆಂದು ([[:en:asteroids|asteroid]]) ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೮೮೭ ರಲ್ಲಿ [[:en:Asaph Hall|ಆಸಫ್ ಹಾಲ್]] ಕಂಡು ಹಿಡಿದರು. ಗ್ರೀಕ್ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿರುವ ಫೋಬೋಸ್ (ಅರ್ಥಾತ್: ಭಯ) ಮತ್ತು ಡೀಮೋಸ್ (ಅರ್ಥಾತ್: ಆತಂಕ) ಎಂಬ ಎರಡು ಪಾತ್ರಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಗ್ರೀಕ್ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ತಂದೆ ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧದ ದೇವತೆಯಾದ ಏರೆಸ್‌ನ ಜೊತೆ ಕದನಕ್ಕೆ ಹೋದರಂತೆ. ಏರೆಸ್ ದೇವತೆಯನ್ನು ರೋಮನ್ನರು "ಮಾರ್ಸ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈನಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಈ ಎರಡು ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಚಲನೆಗಳು ನಮ್ಮ ಭೂಮಿಯ ಚಂದ್ರನ ಚಲನೆಗಿಂತ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಫೋಬೋಸ್ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತದೆ. ಮುಳುಗಿ ೧೧ ಘಂಟೆಗಳ ತರುವಾಯ ಮತ್ತೆ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಡೀಮೋಸ್ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಂತೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಿದರೂ, ಬಹಳ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮೇಲೇರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲ ಕೇವಲ ೩೦ ಘಂಟೆಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಂಗಳದ ದೈನಂದಿಕ ಚಲನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ೨.೭ ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತದೆ. ಡೀಮೋಸ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಉದಯಿಸಲು ಇನ್ನೂ ೨.೭ ದಿನಗಳೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಫೋಬೋಸ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯು [[ಸಮಕಾಲಿಕ ಕಕ್ಷೆ]]ಯ ([[:en:synchronous orbit|synchronous orbit]]) ಎತ್ತರಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವುದರಿಂದ, ಮಂಗಳದ ಗುರುತ್ವ ಬಲವು ಫೋಬೋಸ್‌ನನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇನ್ನು ಸುಮಾರು 5 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಫೋಬೋಸ್ ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಮಂಗಳದ ಸುತ್ತ ಉಂಗುರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಪುಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. == ಜೀವರಾಶಿ == ಹಿಂದೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳವು ಪ್ರಸ್ತುತಕ್ಕಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ವಾಸಯೋಗ್ಯವಾಗಿತ್ತೆನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವೆ? ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಉತ್ತರಿಸಲಾಗದ ಪ್ರಶ್ನೆ. ೭೦ರ ದಶಕದ ನಡುವೆ ಉಡಾಯಿಸಲಾದ [[:en:Viking program|ವೈಕಿಂಗ್ ಅನ್ವೇಷಕ]]ಗಳು ಮಂಗಳದ ಮೇಲಿಳಿದು ಅಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಮಂಗಳದ ಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದವು. ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಆಶಾದಾಯಕವಾಗಿದ್ದವಾದರೂ, ತದನಂತರ ಹಲವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಈ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದರು. ಇಂದಿಗೂ ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಾದ-ವಿವಾದಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇವೆ. ALH84001 ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ [[ಉಲ್ಕಾಕಲ್ಪ|ಉಲ್ಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ([[:en:Meteor|Meteor]]) ಸಾವಯವ ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಈ ಉಲ್ಕೆಯು ಮಂಗಳದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೧.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಉಲ್ಕೆಯ ಸ್ಫೋಟದಿಂದ ಈ ALH84001 ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಸಿಡಿಯಿತೆಂದೂ, ಉಲ್ಕಾ ಸ್ಫೋಟಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಮಂಗಳದ ಮೇಲಿದ್ದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳೇ ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಶೇಖರ ಮಾಡಿದ್ದವೆಂದೂ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಮೀಥೇನ್ ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಗಳಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಎಂದೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೀವಿಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ವಸ್ತುಗಳು ಮಂಗಳದ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಬಹುಬೇಗನೆ ಪತನವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಈ ವಸ್ತುಗಳು ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಗ್ರಹದ ಒಳಗಿನಿಂದಲೂ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಬಂದಿರಬಹುದು. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಮಂಗಳವನ್ನು ವಾಸಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲು ಕೆಲವು ಕಾರಣಗಳಿದ್ದರೂ, ವಾಸದ ಮುನ್ನ ಎದುರಿಸಬೇಕಾದ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಇವೆ. ಮಂಗಳವು ಸೂರ್ಯನ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ವಲಯದ ಮಿತಿಯಿಂದ ೦.೫ ಖಗೋಳಮಾನ ಆಚೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನೀರು ಸದಾಕಾಲ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿ ಮಂಜಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ನೀರು ಜಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೆಂದರೆ: ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಅತಿ ವಿರಳವಾದ ವಾಯುಮಂಡಲ. ಇವುಗಳ ಪರಿಣಾಮ ಮೇಲ್ಮೈನ ಮೇಲೆ ಶಾಖದ ಸಂವಹನ ಉಂಟಾಗದಿರುವುದು, ಸೂರ್ಯನ ವಿಕಿರಣ ಮತ್ತು ಉಲ್ಕೆಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಸಿಗದಿರುವುದು, ನೀರನ್ನು ಜಲರೂಪದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಾದಷ್ಟು ವಾಯು ಒತ್ತಡ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು (ಬದಲಿಗೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ಶಾಖ ಸಿಕ್ಕಾಕ್ಷಣ ಘನೀಕೃತ ಮಂಜು ನೇರವಾಗಿ ನೀರಾವಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುತ್ತದೆ), ಮುಂತಾದವು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಮಂಗಳದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿಂತುಹೋಗಿವೆ. ಇದರ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಮೇಲ್ಮೈ ಮತ್ತು ಗ್ರಹದ ಒಳಭಾಗಗಳ ನಡುವೆ ಖನಿಜಗಳ ಚಲನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ. == ಅನ್ವೇಷಣೆ == {{ಮುಖ್ಯ|ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಅನ್ವೇಷಣೆ}} [[ಚಿತ್ರ:Mars_Viking_11h016.png|thumb|right|[[:en:Viking 1|ವೈಕಿಂಗ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ೧]]ರ ತಾಣ]] ಗ್ರಹದ ಮೇಲ್ಮೈ, ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಒಳಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು [[:en:Russian Federal Space Agency|ಸೋವಿಯೆತ್ ರಷ್ಯಾ]],[[:en:NASA|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]], [[:en:ESA|ಯೂರೋಪ್]], ಮತ್ತು [[:en:JAXA|ಜಪಾನ್]]ನಿಂದ, ಅನ್ವೇಷಕಗಳು, ಪರ್ಯಟಕಗಳು, ಪರಿಭ್ರಮಕಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮಂಗಳದತ್ತ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩ನೇ ೨ರಷ್ಟು ನೌಕೆಗಳು ತಮ್ಮ ಉದ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಅಥವಾ ಆರಂಭಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನವೇ ವಿಫಲವಾಗಿಹೋಗಿವೆ. ಈ ವೈಫಲ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದುವು. ಆದರೆ, ಇನ್ನು ಹಲವು ನೌಕೆಗಳು ಅರ್ಥವಾಗದ ಯಾವುದೋ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿಫಲವಾಗಿಯೋ,ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಕೊಂಡೋ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ. ಈ ರೀತಿ ಸಾಕಷ್ಟು ನೌಕೆಗಳು ಕಳೆದು ಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧಕರು ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ಭೂಮಿ-ಮಂಗಳದ ನಡುವೆ "[[ಬರ್ಮುಡಾ ತ್ರಿಕೋಣ]]", ಅಥವಾ [[:en:Mars Curse|ಅಂಗಾರಕ ಶಾಪ]]ದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಕ್ಕೆ ಹೊರಟ ನೌಕೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಒಂದು "ಬೃಹತ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪಿಶಾಚಿ"ಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.thespacereview.com/article/232/1 ಬೃಹತ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪಿಶಾಚಿಯ ಹಸಿವು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತೇ?]</ref> === ಹಿಂದಿನ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಯಾತ್ರೆಗಳು === ಮಂಗಳದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ನೌಕೆಯೆಂದರೆ ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ನಾಸಾ ಉಡಾಯಿಸಿದ [[:en:Mariner 4|ಮ್ಯಾರಿನರ್ 4]]. ಮಂಗಳದ ನೆಲವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ ಮೊದಲ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ವಸ್ತುಗಳೆಂದರೆ [[:en:Soviet Union|ರಷ್ಯಾ]] [[:en:Mars probe program|ಮಂಗಳ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ಮೂಲಕ ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ಉಡಾಯಿಸಲಾದ [[:en:Mars 2|ಮಂಗಳ ೨]] ಮತ್ತು [[:en:Mars 3|ಮಂಗಳ ೩]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಎರಡು ಅನ್ವೇಷಕಗಳು. ಆದರೆ ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ತಲುಪಿದ ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ಈ ಎರಡೂ ಅನ್ವೇಷಕಗಳ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಹೋಯಿತು. ನಂತರ ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ನಾಸಾ [[:en:Viking program|ವೈಕಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ಉಡಾವಣೆಗಳು ಶುರುವಾದವು. ಈ ಉಡಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಯುವ ಭಾಗಗಳುಳ್ಳ ಎರಡು ಪರಿಭ್ರಮಕಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ಈ ಎರಡು ಪರಿಭ್ರಮಕಗಳ ಇಳಿಯುವ ಭಾಗಗಳೂ ೧೯೭೬ರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮಂಗಳದ ಮೇಲಿಳಿದು ೬ ವರ್ಷ (ವೈಕಿಂಗ್ ೧) ಮತ್ತು ೩ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ (ವೈಕಿಂಗ್ ೨) ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವು. ಇದಲ್ಲದೆ ಮೊದಲನೇ ಬಾರಿಗೆ ಈ ವೈಕಿಂಗ್ ಇಳಿಭಾಗಗಳು ಮಂಗಳದ ಬಣ್ಣದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಕಳಿಸಿದವು.<ref>{{Cite web |url=http://burro.astr.cwru.edu/stu/20th_far_mars.html |title=ಮಂಗಳಕ್ಕೆ ಇತರ ಯಾತ್ರೆಗಳು |access-date=2006-12-07 |archive-date=2012-05-30 |archive-url=https://archive.today/20120530021429/http://burro.astr.cwru.edu/stu/20th_far_mars.html |url-status=dead }}</ref> ಇವು ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ ಮೇಲ್ಮೈ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಯಾರು ಮಾಡಿದವು. ಈ ತಯಾರಿಕೆಗಳು ಎಷ್ಟು ಸ್ಫುಟವಾಗಿದ್ದವೆಂದರೆ, ಇಂದಿಗೂ ಈ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಂಗಳ ಮತ್ತದರ ಎರಡು ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲೆಂದು ೧೯೮೮ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದಿಂದ [[:en:Phobos program|ಫೋಬೋಸ್ ೧ ಮತ್ತು ೨]] ಅನ್ವೇಷಕಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಲಾಯಿತು. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಫೋಬೋಸ್ ೧ರ ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಅದರ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಹೋಯಿತು. ಫೋಬೋಸ್ ೨ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮಂಗಳ ಮತ್ತು [[ಫೋಬೋಸ್]]ಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಿತಾದರೂ, ಫೋಬೋಸ್‌ನ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಇಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಮುಂಚೆ ವಿಫಲವಾಯಿತು. === ಈಗಿನ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಯಾತ್ರೆಗಳು === ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ [[:en:Mars Observer|ಮಂಗಳ ವೀಕ್ಷಕ]] ಪರಿಭ್ರಮಕವು ವಿಫಲವಾದ ಬಳಿಕ, ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ನಾಸಾ [[:en:Mars Global Surveyor|ಮಂಗಳ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಮೀಕ್ಷಕ]]ವನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಿತು. ತನ್ನ ಮುಖ್ಯ ಧ್ಯೇಯವಾದ ಸಮೀಕ್ಷಾಕಾರ್ಯವನ್ನು ೨೦೦೧ರ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಗಿಸಿದ ಈ ಯಾತ್ರೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಸಮೀಕ್ಷಕದ ಉಡಾವಣೆಯ ಒಂದೇ ತಿಂಗಳ ತರುವಾಯ, ನಾಸಾ [[:en:Mars Pathfinder|ಮಂಗಳ ಮಾರ್ಗಶೋಧಕ]]ವನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಿತು. ಮಾರ್ಗಶೋಧಕ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದ್ದ ಯಂತ್ರಮಾನವಯುಕ್ತ ಅನ್ವೇಷಣಾ ವಾಹನವೊಂದು ಮಂಗಳದ [[:en:Ares Vallis|ಏರೆಸ್ ವ್ಯಾಲಿಸ್]]ನಲ್ಲಿ ಇಳಿಯಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಈ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರಗಳು ಸಿಕ್ಕವು. ಈ ಅನ್ವೇಷಕವು ಭೂಮಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಹಲವು ಅದ್ಭುತ ಛಾಯಚಿತ್ರಗಳೂ ಈ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಒಂದು ಕಾರಣ.<ref>[http://www.cnn.com/TECH/9706/pathfinder/surveyor/ ಮಂಗಳ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಮೀಕ್ಷಕ]</ref> [[ಚಿತ್ರ:Mars-odyssey-sm.jpg|left|thumb|200px|ಕಲಾವಿದನೊಬ್ಬ ಊಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[:en:2001 Mars Odyssey|೨೦೦೧ ಮಂಗಳ ಒಡಿಸ್ಸಿ]]ಯ ಚಿತ್ರ]]೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ನಾಸಾ, ಯಶಸ್ವಿಯಾದ [[:en:Mars Odyssey|ಮಂಗಳ ಒಡಿಸ್ಸಿ]] ಪರಿಭ್ರಮಕವನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಿತು. ಇದು ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಇನ್ನೂ ಮಂಗಳವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿದೆ. ಒಡಿಸ್ಸಿಯ ಗಾಮಾ ಕಿರಣ ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕವು ಮಂಗಳದ ಬಾಹ್ಯ ಶಿಲಾಪದರವಾದ [[:en:regolith|ರೆಗೋಲಿಥ್]]ನಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮೂಲರೂಪಿ ಜಲಜನಕವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದೆ. ಘನೀಕೃತ ನೀರಿನ ದೊಡ್ಡ ಶೇಖರಣೆಗಳು ಈ ಜಲಜನಕದ ಇರುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20031205042800/http://www.space.com/missionlaunches/odyssey_update_030314.html ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಗಗನನೌಕೆ]</ref> ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ [[:en:Mars Express Orbiter|ಮಂಗಳ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಪರಿಭ್ರಮಕ]] ಮತ್ತು [[:en:Beagle 2|ಬೀಗಲ್ ೨]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಇಳಿಯುವ ಭಾಗವನ್ನೊಳಗೊಂಡ [[:en:Mars Express|ಮಂಗಳ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]] ನೌಕೆಯನ್ನು [[:en:European Space Agency|ಐರೋಪ್ಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ಉಡಾಯಿಸಿತು. ಇಳಿಯುತ್ತಿರುವಾಗ ವಿಫಲವಾದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದ ಬೀಗಲ್ ೨ ನ್ನು ೨೦೦೪ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಯಿತೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20040403181306/http://www.space.com/missionlaunches/beagle_update_040126.html Europe's Beagle 2 Mars Probe Stays Ominously Silent]</ref> ೨೦೦೪ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ Planetary Fourier Spectrometer ತಂಡವು ಮಂಗಳದ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್ ವಾಯುವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿರುವುದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಜೂನ್ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಐರೋಪ್ಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮಂಗಳದಲ್ಲಿ [[ಆರೋರಾ|ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]]ಯ ([[:en:Aurora (astronomy)|Aurora]]) ಅರಿವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEMLQ71DU8E_0.html</ref> ಇದಲ್ಲದೆ ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ನಾಸಾ ''[[:en:Spirit rover|ಸ್ಪಿರಿಟ್]]'' (MER-A) ಮತ್ತು ''[[:en:Opportunity rover|ಆಪರ್ಚುನಿಟಿ]]'' (MER-B) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅವಳಿ [[:en:Mars Exploration Rover Mission|ಮಂಗಳಾನ್ವೇಷಣ ಪರ್ಯಟಕ]]ಗಳನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಿತು. ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಜನವರಿ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಈ ಎರಡೂ ತಮ್ಮ ಯಾತ್ರೆಯ ಎಲ್ಲ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನೂ ಮುಟ್ಟಿವೆ ಅಥವಾ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮೀರಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿವೆ. ಈ ಅನ್ವೇಷಕಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಪ್ರಮುಖ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ: ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರು ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾದ ಸಾಕ್ಷಿ. [[:en:Dust devils#Martian dust devils|ಧೂಳಿನ ಮಾರುತಗಳು]] ಈ ಎರಡು ಅನ್ವೇಷಕಗಳ ಸೌರಫಲಕಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಶುಚಿಗೊಳಿಸಿ ಫಲಕಗಳ ಆಯಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.<ref>[http://marsrovers.jpl.nasa.gov/science/ Mars Exploration Rovers- Science]</ref> ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಆಗಸ್ಟ್ ೧೨, ೨೦೦೫ರಂದು ನಾಸಾ [[:en:Mars Reconnaissance Orbiter|ಮಂಗಳ ಬೇಹುಗಾರಿಕಾ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]ವನ್ನು ಮಂಗಳದತ್ತ ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ನಕ್ಷಾ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮುಂಬರುವ ಯಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಇಳಿಯುವ ತಾಣಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ಈ ಪರಿಭ್ರಮಕದ ಉದ್ದೇಶಗಳು. ಇದು ಮಾರ್ಚ್ ೧೦, ೨೦೦೬ರಂದು ತನ್ನ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿತು. ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಉಡಾವಣೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಸಾ [[:en:Phoenix (spacecraft)|ಫೀನಿಕ್ಸ್]]ನೌಕೆಯು ಮುಂದಿನ ನಿಗದಿತ ಮಂಗಳಯಾನ.<ref>[http://mars.jpl.nasa.gov/mro/science/ MRO: Science]</ref> === ಮುಂದಿನ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು === ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವರಹಿತ ಮಂಗಳಯಾನದ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ: ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ [[:en:Phoenix (spacecraft)|ಫೀನಿಕ್ಸ್ ನೌಕೆ]], ನಂತರ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ [[:en:Mars Science Laboratory|ಮಂಗಳ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆ]], ಫೋಬೋಸ್‌ನಿಂದ ಮಣ್ಣು-ಕಲ್ಲುಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಮರಳಿ ತರುವ ಉದ್ದೇಶವಿರುವ [[:en:Phobos-Grunt|Phobos-Grunt]] ಯಾನ. ಇವಲ್ಲದೆ ಇತರ ಯಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇವು ಯಾವುದನ್ನೂ ಇದುವರೆಗೆ ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಿಷನ್ ಯುಎಇ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿತು. ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್ ಬುಷ್‌ರವರು ಘೋಷಿಸಿದ [[:en:Vision for Space Exploration|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಆಕಾಂಕ್ಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಾನವಸಹಿತ ಮಂಗಳಯಾನಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20040202191037/http://www.space.com/news/bush_plan_faq_040115.html#whenmars ಮಂಗಳಕ್ಕೆ ನಾವು ಎಂದು ಹೋಗುವೆವು?]</ref> ೨೦೩೦ ಮತ್ತು ೨೦೩೫ರ ನಡುವೆ ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಮಾನವರನ್ನು ತಲುಪಿಸಬಹುದೆಂದು ಐರೋಪ್ಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಆಶಾದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಅನ್ವೇಷಕಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಲಾಗುವ [[:en:ExoMars|ಎಕ್ಸೋ ಮಾರ್ಸ್]] ಅನ್ವೇಷಕ.<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/esaMI/Aurora/SEM1NVZKQAD_0.html#whenmars |title=ಎಕ್ಸೋ ಮಾರ್ಸ್ |access-date=2006-12-07 |archive-date=2006-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061013171522/http://www.esa.int/esaMI/Aurora/SEM1NVZKQAD_0.html#whenmars |url-status=dead }}</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6133712.stm ಯೂರೋಪ್‌ನ ಮಂಗಳ ಉಡಾವಣೆಯ ಮುಂದೂಡಿಕೆ]</ref> ಇದರ ನಂತರ 'ಮಂಗಳ ಶಿಲಾಮಾದರಿ ಮರಳುವಿಕೆ ಯಾನ'ಗಳು ಶುರುವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಯಾನದ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಾಗಿ ೨೦೨೦ ಮತ್ತು ೨೦೨೫ರ ನಡುವೆ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಚಂದ್ರನತ್ತ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುವುದು. == ಮಂಗಳದಿಂದ ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Earth and Moon from Mars PIA04531.jpg|thumb|right|ಮಂಗಳ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಮೀಕ್ಷಕವು ಮಂಗಳದಿಂದ ತೆಗೆದ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಚಿತ್ರ. ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.]] '''ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ:''' [[:en:Astronomy on Mars|ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಖಗೋಳಾಧ್ಯಯನ]]<br /> '''ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ:''' [[:en:Timekeeping on Mars|ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಸಮಯ]] ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪರಿಭ್ರಮಕಗಳು, ಪರ್ಯಟಕಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಮಂಗಳದ ಆಗಸದಿಂದಲೇ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ]]ವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬಹುದು. ಮಂಗಳದಿಂದ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ [[:en:naked eye|ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ]] ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಮಂಗಳದ ಎರಡು [[:en:Mars' natural satellites|ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನೂ ನೋಡಬಹುದು. ಫೋಬೋಸ್ ಉಪಗ್ರಹವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನು ಕಾಣುವ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು [[ಕೋನ ವ್ಯಾಸ]]ದಲ್ಲಿ ([[:en:angular diameter|angular diameter]]) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಫೋಬೋಸ್ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಕಾಶತೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ನೆರಳುಗಳುಂಟಾಗುವಷ್ಟು ಬೆಳಕಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಡೀಮೋಸ್ ಉಪಗ್ರಹವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಶುಕ್ರವು ಕಾಣುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಂಡು, ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20060507050759/http://www.planetary.org/explore/topics/mars/deimos.html ಡೀಮೋಸ್]</ref> ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ [[ಉಲ್ಕಾಕಲ್ಪ|ಉಲ್ಕೆ]]ಗಳ ಧಾಳಿ, [[ಆರೋರಾ|ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]], ಮುಂತಾದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮಂಗಳದ ಮೇಲೂ ಕಾಣಲಾಗಿದೆ. ''[[:en:Spirit (rover)|ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಪರ್ಯಟಕ]]''ವು ಮಾರ್ಚ್ ೭, ೨೦೦೪ ರಂದು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಉಲ್ಕೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು. ಮಂಗಳದ ಮೇಲೂ ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿಗಳು ಉಂಟಾದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ಕಾಂತಗೋಳವಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಜ್ಯೋತಿಗಳು ಮಂಗಳದ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಮಂಗಳದ [[:en:crust (geology)|ಹೊರಪದರ]]ದಲ್ಲಿ ಕಾಂತೀಯವಾಗಿರುವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾಂತೀಯ ಭಾಗಗಳು ಮಂಗಳವು ಹಿಂದೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾಂತಗೋಳದ ಅವಷೇಶಗಳು. ಮಂಗಳದ ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿಯು [[ಅತಿನೇರಳೆ]] ([[:en:ultraviolet|ultraviolet]]) ವರ್ಣದಲ್ಲುಂಟಾಗುವುದರಿಂದ ಇವು ಬಹುಶಃ ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.<ref>[http://www.nature.com/nature/journal/v435/n7043/abs/nature03603.html ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿಯ ಆವಿಷ್ಕಾರ]</ref> [[ಚಿತ್ರ:MarsSunsetCut.jpg|thumb|right|400px|ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ: ೧೯ ಮೇ ೨೦೦೫ರಂದು ಗ್ಯುಸೇವ್ ಕುಳಿಯಿಂದ ಸ್ಪಿರಿಟ್ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರ.]] [[:en:transit of Earth from Mars|ಮಂಗಳದ ಮೇಲಿನಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ ಭೂಮಿಯ ಸಂಕ್ರಮಣ]]ವು ನವೆಂಬರ್ ೧೦, ೨೦೮೪ರಂದು ಆಗುತ್ತದೆ. ಆ ದಿನದಂದು ಸೂರ್ಯ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಗಳು ಒಂದೇ ಸರಳ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಮಂಗಳದ ಮೇಲಿನಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ [[:en:transit of Mercury from Mars|ಬುಧ ಸಂಕ್ರಮಣ]] ಮತ್ತು [[:en:transit of Venus from Mars|ಶುಕ್ರ ಸಂಕ್ರಮಣ]]ಗಳೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಡೀಮೋಸ್ ಉಪಗ್ರಹವು ಬಹಳ ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸೂರ್ಯನ ಖಂಡಗ್ರಹಣಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ರಮಣಗಳೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು ([[:en:Transit of Deimos from Mars|ಮಂಗಳದ ಮೇಲಿನಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ ಡೀಮೋಸ್ ಸಂಕ್ರಮಣ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ). ಬುಧವು ಮಂಗಳವನ್ನು [[:en:occultation|ಮರೆಮಾಡಿದ]] ಘಟನೆಯನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩, ೧೫೯೦ರಂದು M. Möstlin ಅವರು [[:en:Heidelberg|ಹೈಡಲ್‌ಬರ್ಗ್]]ನಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು.<ref>Mutual Occultation of Planets - Stephen Breyer, Sky and Telescope Journal, March 1979, 57#3 pp220</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == {{commons|Mars}} * [http://www.worldwindcentral.com/wiki/Mars ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ೩ ಆಯಾಮದ ನಕಾಶೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012233842/http://www.worldwindcentral.com/wiki/Mars |date=2008-10-12 }} * [http://www.google.com/mars/ ಗೂಗಲ್ ಮಾರ್ಸ್] – ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಚಿತ್ರಗಳು * [http://mars.skymania.com/ ಗೈಡ್ ಟು ಮಾರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724030705/http://mars.skymania.com/ |date=2008-07-24 }} – ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಮಾಹಿತಿ ಕೋಶ * [http://www.nineplanets.org/mars.html ನೈನ್ ಪ್ಲಾನೆಟ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಪುಟ] *[https://www.prajavani.net/technology/science/mars-makes-close-approach-561609.html ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ ಭೂಮಿಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ದಿ ೩೧-೭-೨೦೧೮ ರಂದು ಭೂಮಿಯಿಂದ 57.6 ಮಿಲಿಯನ್ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ] *[https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%AE%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B2%B3_(%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B9)&action=edit&section=14 ಆರು ತಿಂಗಳ ಪ್ರಯಾಣ; ಮಂಗಳನ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಜಿಗಿದ ನಾಸಾದ ‘ಇನ್‌ಸೈಟ್‌’ ಶೋಧಕ;: 27 ನವೆಂಬರ್ 2018] ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [https://kn.wikisource.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%88%E0%B2%B8%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B3%81_%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B2%AF_%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B6/_%E0%B2%85%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%95 ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವಿಶ್ವಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಮಾಹಿತಿ] {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರಹಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] svwe6i65s26408wiekt11kooc0s5p65 1373250 1373249 2026-05-13T04:08:49Z Kwamikagami 17055 1373250 wikitext text/x-wiki {{ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ}} {{ಗ್ರಹ Infobox/ಮಂಗಳ}} '''ಮಂಗಳ''' ಗ್ರಹ ಅಥವಾ '''ಚೆನ್ನ''' ಗ್ರಹವು ಸೊರ್ಯನಿಂದ ನಾಲ್ಕನೇ ಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದು, ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲದ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ ಗ್ರಹವಾಗಿದೆ ಮರಕ್ಯೊರಿಯ ನಂತರ. ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ''ಮಾರ್ಸ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಮಾರ್ಸ್'' ಇದು ರೋಮನ್ನರ್ ದೇವರ ಯುಧದ್ದ ದೇವತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೆಂಪು ಗ್ರಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.[[ಭೂಮಿ]]ಗಿಂತ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು, [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು ಗ್ರಹ]]ಕ್ಕಿಂತ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 'ಮಾರ್ಸ್'([[:en:Mars|Mars]]) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸುಮಾರು ಭೂಮಿಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ವ್ಯಾಸವುಳ್ಳ ಈ ಗ್ರಹ ತನ್ನ ಅಕ್ಷವನ್ನು ಸುಮಾರು ೨೪ ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಲು ೨ ವರ್ಷ(೬೮೬.೯೮ ದಿನ)ಗಳೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ನೀರು ಇರುವ ಬಗ್ಗೆ ನಾಸಾ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 28,2015 ರಂದು ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದೆ. == ಪರಿಚಯ == ಈ ಗ್ರಹದ ವ್ಯಾಸ ೬,೭೯೦ ಕಿ.ಮೀ.(೪,೨೨೦ ಮೈಲಿ). ಗಳು. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಸುಮಾರು ೨೨೮,೦೦೦,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ.(೧೪೨,೦೦೦,೦೦೦ ಮೈಲಿ)ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಗಳದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್|ಇಂಗಾಲಾಮ್ಲ]]ದೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರು ಕೂಡಾ ಇದೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುವುದರಿಂದ,ಇದನ್ನು 'ಕೆಂಪು ಗ್ರಹ' ಅಥವಾ 'ಅಂಗಾರಕ' (Red Planet) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ [[ಫೋಬೋಸ್]] ([[:en:Phobos (moon)|Phobos]]) ಮತ್ತು [[ಡೀಮೋಸ್]] ([[:en:Deimos (moon)|Deimos]]) ಎಂಬ ೨ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳಿವೆ. ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ವಿಲಕ್ಷಣ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಮಂಗಳದ ಗುರುತ್ವದಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುವ ಮುನ್ನ [[ಆಸ್ಟೆರೊಯ್ಡ್]]ಗಳಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು ([[:en:asteroid|asteroid]]). ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮಂಗಳವನ್ನು ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡಬಹುದು. ಮಂಗಳದ [[ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣ]]ವು ([[:en:apparent magnitude|apparent magnitude]]) −೨.೯ರವರೆಗೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಕೇವಲ [[ಶುಕ್ರ]], [[ಚಂದ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಸೂರ್ಯ]]ಗಳು ಮಂಗಳಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ವರ್ಷದ ಹಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)]]ವು ಮಂಗಳಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ [[:en:Mariner 4|ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೪]]ರ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಂಗಳಯಾನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ (ಬಹುಶಃ ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲೂ), ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರು ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿರಬಹುದೆಂಬ ಆಶಾವಾದವಿತ್ತು. ಮಂಗಳದ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿ ಕಂಡುಬಂದ ತಿಳಿ ಮತ್ತು ಗಾಢವಾದ ಕಲೆಗಳು ಪುನಃ ಪುನಃ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದಲ್ಲದೆ, ನೀರಿನ ಕಾಲುವೆಗಳಂತಿರುವ ಉದ್ದವಾದ ಗಾಢ ಪಟ್ಟಿಗಳೂ ಕಂಡುಬಂದವು. ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಬಗ್ಗೆ ಉಂಟಾಗಿದ್ದ ಆಶಾದಾಯಕ ನಿರೀಕ್ಷೆಗೆ ಈ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳೇ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಈ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲವೆಂದೂ, ಇವು ಕೇವಲ ದೃಷ್ಟಿ ಭ್ರಾಂತಿಯೆಂದೂ ನಂತರದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿಯನ್ನುಳಿದು ಬೇರಾವುದೇ ಗ್ರಹಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ (ಮತ್ತು ಜೀವದ) ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭವನೀಯವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗಲೂ ಅನ್ವೇಷಕಗಳು ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ. ಮಂಗಳದ [[ದೈನಂದಿಕ ಚಲನೆ]] ([[:en:roational period|roational period]]) ಮತ್ತು ಋತುಮಾನಗಳು ಭೂಮಿಯ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಋತುಮಾನಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಎತ್ತರ ಪರ್ವತವಾದ [[:en:Olympus Mons|ಒಲಂಪಸ್ ಮಾನ್ಸ್]], ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಂದರವಾದ [[:en:Valles Marineris|ಮ್ಯಾರಿನೆರಿಸ್ ಕಣಿವೆ]], ಮತ್ತು ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಹಿಮವಲಯಗಳು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಕೆಲವು ಆಧಾರಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೂ ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ನೀರು ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಿರಬಹುದು. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳದ ಸುತ್ತ ೪ [[ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆ|ಗಗನನೌಕೆ]]ಗಳು ([[:en:spacecraft|spacecraft]]) ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿವೆ: [[:en:Mars Global Surveyor|ಮಂಗಳ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಮೀಕ್ಷಕ]], [[:en:Mars Odyssey|ಮಂಗಳ ಒಡಿಸ್ಸಿ]], [[:en:Mars Express|ಮಂಗಳ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]], ಮತ್ತು [[:en:Mars Reconnaissance Orbiter|ಮಂಗಳ ಬೇಹುಗಾರಿಕಾ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇನ್ನಾವ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೂ ಇಷ್ಟೊಂದು ಪರಿಭ್ರಮಕಗಳು ಸುತ್ತುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದಲ್ಲದೆ ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ [[:en:Spirit rover|ಸ್ಪಿರಿಟ್]] ಮತ್ತು [[:en:Opportunity rover|ಆಪರ್ಚುನಿಟಿ]] ಪರ್ಯಟಕಗಳೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸಹ ಭೊಮಿಯ ಹಾಗೆ ಋತುಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭೊಮಿಗೆ ಸರಿಸಮನಾಗಿ ರುವಾರಿ ಈ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರಾರು ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಮಾಸ್ಕ್ ಇಲ್ಲದೆ ಬದುಕಿರಲಾರರು.ಇಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಇಲ್ಲವೆಂದಲ್ಲ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಪ್ರಮಾಣ ಕೇವಲ 2% ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ. ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಗಿಂತ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಅತ್ಯಲ್ಪ ವಾಗಿದೆ.ಈ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ದಿಲ್ಲಿ ಮಂಗಳನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯ ವಾಸಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ ಆದರೆ ಅದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಸಾಧಿಸಿದ್ದರೆ ಮಂಗಳ ಮನುಷ್ಯನ ಎರಡನೆ ಮೋಲಸ್ಥಾನ ವಾದ್ದತಾಗುತ್ತದೆ. == ಭೌತಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು == ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ಕೆಂಪು/ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಕಬ್ಬಿಣದ ಡೈ-ಆಕ್ಸೈಡ್ (ತುಕ್ಕು). ಮಂಗಳವು ಭೂಮಿಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಮತ್ತು, ಸಾಂದ್ರತೆ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಯ ಹತ್ತನೇ ಒಂದು ಪಾಲು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಒಟ್ಟು ಒಣನೆಲದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಷ್ಟೇ ಇದೆ. ಮಂಗಳವು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಬುಧ ಗ್ರಹಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರೂ, ಬುಧವು ತನ್ನ ಮೇಲ್ಮೈನಲ್ಲಿ ಮಂಗಳಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗುರುತ್ವ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬುಧದ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮಂಗಳದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. === ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿವರಣೆ === ಮಂಗಳದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದ ಉಲ್ಕೆಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಮಂಗಳದ ಪರಿಭ್ರಮಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ಪದರವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[:en:basalt|ಕಪ್ಪುಶಿಲೆ]]ಯಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಿಲಿಕಾ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಆಧಾರಗಳಿವೆ. ಈ ಭಾಗಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ [[:en:andesitic|ಆಂಡೆಸೈಟಿಕ್]] ಶಿಲೆಗಳಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇವು ಸಿಲಿಕಾ ಗಾಜಿನಿಂದಲೂ ರಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು. ಮೇಲ್ಮೈನ ಬಹುಭಾಗವು ಬಹಳ ನುಣುಪಾದ [[:en:iron(III) oxide|ಕಬ್ಬಿಣದ (೩)ಡೈ-ಆಕ್ಸೈಡ್]] (ತುಕ್ಕು) ಧೂಳಿನ ದಪ್ಪನಾದ ಪದರದಿಂದ ಹೊದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>[http://erc.arc.nasa.gov/MarsVolc/basalt.html ನಾಸಾ ಮಂಗಳ ಪುಟ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:nasa_mars_opportunity_rock_water_150_eng_02mar04.jpg|thumb|upright|ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಅಸ್ಥಿತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶಿಲಾರೂಪಗಳು. ಇದು ''[[:en:Opportunity rover|ಆಪರ್ಚುನಿಟಿ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]'' ತೆಗೆದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.]] ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ [[:en:hematite|ಹೆಮಟೈಟ್]], [[:en:geothite|ಜಿಯೊತೈಟ್]] ಮುಂತಾದ ಖನಿಜಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಖನಿಜಗಳು ನೀರಿನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇತರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರು ಜಲರೂಪದಲ್ಲಿತ್ತೆಂಬುದಕ್ಕೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.jpl.nasa.gov/releases/2004/88.cfm |title=Mineral in Mars 'Berries' Adds to Water Story |access-date=2006-12-06 |archive-date=2007-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071109185031/http://www.jpl.nasa.gov/releases/2004/88.cfm |url-status=dead }}</ref> ಮಂಗಳಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಮೇಲ್ಮೈನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಕಾಂತೀಯವಾಗಿರುವುದು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಈ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ [[:en:Plate tectonics#Explanation of magnetic striping|ಸಾಗರ ತಳಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುವ ಕಾಂತೀಯ ಪಟ್ಟಿ]]ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಾದ ಮತ್ತು [[:en:Mars Global Surveyor|ಮಂಗಳ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಮೀಕ್ಷಕ]]ದ ನೆರವಿನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಲಾದ ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ [[ಭೂಭಾಗ]]ಗಳ ([[:en:plate tectonics|plate tectonics]]) ಪ್ರಾಚೀನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸಾಕ್ಷಿ<ref name=plates>[https://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2005/mgs_plates.html "New Map Provides More Evidence Mars Once Like Earth"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110915031620/http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2005/mgs_plates.html |date=2011-09-15 }} - Oct. 12, 2005 [[:en:Goddard Space Flight Center|]] Press release. URL accessed March 17, 2006.</ref>. ಈ [[:en:paleomagnetism|ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಂತೀಯತೆ]]ಯು ಧ್ರುವಗಳ ಚಲನೆಯಿಂದಲೂ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದು. ಮಂಗಳದ ಒಳಭಾಗದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ತರ್ಕಿಸಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳು: ಮಂಗಳದ ಒಳಭಾಗವು ಸುಮಾರು ೧,೪೮೦ ಕಿ.ಮೀ. ತ್ರಿಜ್ಯವುಳ್ಳ ಗೋಳಾಕಾರದ ಒಂದು ವಲಯ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೫-೧೭% ರಷ್ಟು ಗಂಧಕವೂ ಸೇರಿದೆ. ಭಾಗಶಃ ದ್ರವೀಕೃತವಾಗಿರುವ ಕಬ್ಬಿಣದ-ಸಲ್ಫೈಡ್‍ನ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಎರಡುಪಟ್ಟು ಹಗುರ ಧಾತುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಒಳಭಾಗವು ಸಿಲಿಕೇಟ್‍ನ ಒಂದು ಪದರದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ಸಿಲಿಕೇಟ್ ಪದರವು, ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಭೂಭಾಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ೫೦ ಕಿ.ಮೀ ದಪ್ಪನಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಗರಿಷ್ಟ ದಪ್ಪ ೧೨೫ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳು.<ref>[http://www.anl.gov/Media_Center/News/2003/030926mars.htm APSನ ಕ್ಷ-ಕಿರಣದಿಂದ ಬಯಲಾದ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಒಳಭಾಗದ ರಹಸ್ಯಗಳು]</ref> ಮಂಗಳದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಮೂರು ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಾಡಬಹುದು: * '''ನೊಏಕಿಯನ್ ಕಾಲ''' ([[:en:Noachis Terra|ನೊಏಕಿಸ್ ವಲಯ]]ದ ಆಧಾರವಾಗಿ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ): ೩೮೦ ರಿಂದ ೩೫೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಂಗಳದ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ರಚನೆ. ನೊಏಕಿಯನ್ ಕಾಲದ ಮೇಲ್ಮೈಗಳಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಲವಾರು ಕುಳಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. [[:en:Tharsis bulge|ಥಾರ್ಸಿಸ್ ಉಬ್ಬು]] ಈ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡಿತೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾಲದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀರು ದ್ರವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಕಾರಣ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರವಾಹಗಳುಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. * '''ಹೆಸ್ಪೇರಿಯನ್ ಕಾಲ''' ([[:en:Hesperia Planum|ಹೆಸ್ಪೇರಿಯ ಸಮತಳ]]ದ ಆಧಾರವಾಗಿ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ): ೩೫೦ ರಿಂದ ೧೮೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷ ಹಿಂದಿನವರೆಗೆ. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಲಾವಾ ಸಮತಳಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು. * '''ಅಮೆಜೋನಿಯನ್ ಕಾಲ''' ([[:en:Amazonis Planitia|ಅಮೆಜೋನಿಸ್ ಸಮತಳ]]ದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ): ೧೮೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈಗಿನವರೆಗೆ. ಅಮೆಜೋನಿಯನ್ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಈ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈವಿಧ್ಯಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. [[:en:Olympus Mons|ಒಲಂಪಸ್ ಮಾನ್ಸ್]] ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ ಅಮೆಜೋನಿಯನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳದ ಹಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಾವಾ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಉಂಟಾದವು. ಈ ಮೇಲಿನ ವಿಂಗಡಣೆಯಲ್ಲದೆ, ಮಂಗಳದ ಭೂಚಾರಿತ್ರಿಕ ಕಾಲಗಳ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯ ವಿಂಗಡಣೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಈ ವಿಂಗಡಣೆಯು [[:en:Mars Express|ಮಾರ್ಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]] ಪರಿಭ್ರಮಕದ ''ಒಮೇಗಾ'' ನಸುಗೆಂಪು ಕಿರಣ ಖನಿಜ ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕದಿಂದ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. === ಭೂವಿವರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:MarsTopoMap-PIA02031 modest.jpg|thumb|left|ಮಂಗಳದ ನಕ್ಷೆ. ಗಮನಾರ್ಹ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ [[:en:Tharsis|ಥಾರ್ಸಿಸ್]] ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಗಳು (ಒಲಂಪಸ್ ಮಾನ್ಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ), ಥಾರ್ಸಿಸ್‌ನ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ [[Valles Marineris|ವ್ಯಾಲೆಸ್ ಮ್ಯಾರಿನೆರಿಸ್]], ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ ಗೋಳದಲ್ಲಿರುವ [[:en:Hellas Basin|ಹೆಲ್ಲಸ್ ಬೇಸಿನ್]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ.]] ೧೮೩೦ರಿಂದ [[ಚಂದ್ರ]]ನ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದ [[:en:Johann Heinrich Mädler|ಯೋಹಾನ್ ಹೈನ್ರಿಕ್ ಮೆಡ್ಲರ್]] ಮತ್ತು [[:en:Wilhelm Beer|ವಿಲ್ಹೆಮ್ ಬೀರ್]] ಅವರುಗಳು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಶಾಶ್ವತವಾದುವೆಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಸಾಬೀತು ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಗ್ರಹದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿದ ಇವರು, ಮಂಗಳದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ೧೦ ವರ್ಷಗಳ ಅನುಭವವನ್ನಾಧರಿಸಿ ಮೆಡ್ಲರ್ನು ೧೮೪೦ ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದನು. ಅವರು ಗುರುತಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆಲ್ಲವಕ್ಕೂ ಹೆಸರಿಡುವ ಬದಲು, ಬೀರ್ ಮತ್ತು ಮೆಡ್ಲರ್ರು ಇವುಗಳನ್ನು ಆಂಗ್ಲ ಅಕ್ಷರಗಳ ಹೆಸರಿಂದ ಕರೆದರು; ಮೆರಿಡಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯು "a" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/mars/chap04.htm |title=ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು |access-date=2006-12-27 |archive-date=2017-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701062415/http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/MARS/CHAP04.HTM |url-status=dead }}</ref> ಆದರೆ ಈಗ, ಮಂಗಳದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಹೆಸರಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವು ದೊಡ್ಡ [[:en:albedo|ಪ್ರತಿಫಲಕ]] ಲಕ್ಷಣಗಳು ತಮ್ಮ ಹಳೆಯ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತದ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಆಧುನಿಕಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ''ನಿಕ್ಸ್ ಒಲಿಂಪಿಕಾ''ದ (ಒಲಂಪಸ್‌ನ ಹಿಮಗಳು) ಹೆಸರನ್ನು ''ಒಲಂಪಸ್ ಮಾನ್ಸ್'' (ಒಲಂಪಸ್ ಪರ್ವತ) ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.iomoon.com/olympus.htm |title=ಒಲಂಪಸ್ ಮಾನ್ಸ್ (ನಿಕ್ಸ್ ಒಲಿಂಪಿಕಾ) |access-date=2006-12-27 |archive-date=2006-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060813055309/http://www.iomoon.com/olympus.htm |url-status=dead }}</ref> ಮಂಗಳದ ಸಮಭಾಜಕವನ್ನು ಅದರ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ, ಭೂಮಿಯಂತೆಯೇ, ಮಂಗಳದ [[ಪ್ರಧಾನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ರೇಖೆ]]ಯನ್ನು ([[:en:Prime Meridian|Prime Meridian]]) ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಮೆಡ್ಲರ್ ಮತ್ತು ಬೀರ್ ಅವರು ೧೮೩೦ ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳದ ಮೊದಲ ನಕ್ಷೆಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ರೇಖೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ [[:en:Mariner 9|ಮ್ಯಾರಿನರ್ ೯]] ನೌಕೆಯು ಮಂಗಳದ ಹಲವು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ನಂತರ, [[:en:Sinus Meridiani|ಸೈನಸ್ ಮೆರಿಡಿಯಾನಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[:en:Airy-0|ಏರಿ-೦]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಣ್ಣದೊಂದು ಕುಳಿಯನ್ನು 0.0° ರೇಖಾಂಶದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ರೇಖೆಯು ಮೆಡ್ಲರ್ ಮತ್ತು ಬೀರ್ ಮೊದಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ.<ref>[http://www.absoluteastronomy.com/a/airy-0 ಏರಿ-೦]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಸಾಗರಗಳಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಒಂದು "ಸೊನ್ನೆ ಎತ್ತರ"ದ ಮೇಲ್ಮೈ ಅಥವಾ [[:en:mean gravity surface|ಸರಾಸರಿ ಗುರುತ್ವ ಮೇಲ್ಮೈ]]ಯನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಎತ್ತರವು ೬೧೦.೫ [[:en:Pascal (unit)|Pa]] (೬.೧೦೫ mbar) ನಷ್ಟು (ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು ೦.೬% ನಷ್ಟು) ವಾತಾವರಣದ ಒತ್ತಡವಿರುವ ಎತ್ತರವೆಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಒತ್ತಡವು ನೀರಿನ [[ತ್ರಿರೂಪ ಬಿಂದು]]ವಿಗೆ ([[:en:triple point|triple point]]) ಸರಿಹೊಂದುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.crystalinks.com/mars2.html ಸ್ಥಳವರ್ಣನೆ]</ref> ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ಸ್ವರೂಪಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ: ಲಾವಾ ಪ್ರವಾಹಗಳಿಂದ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಉತ್ತರದ ಸಮತಳಗಳು, ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳ ಕುಳಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಕಾಣುವ ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು, ಭಿನ್ನವಾದ ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವುಳ್ಳ ಎರಡು ಬಗೆಯ ವಲಯಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಧೂಳು ಮತ್ತು ತುಕ್ಕಿನಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಮರಳಿನಿಂದ ಹೊದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಂದವಾದ ಸಮತಳಗಳನ್ನು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳದ 'ಖಂಡ'ಗಳೆಂದೆಣಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ [[:en:Arabia Terra|ಅರೇಬಿಯಾ ಭೂಮಿ]], [[:en:Amazonis Planitia|ಅಮೆಜಾನ್ ಸಮತಳ]], ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು. ಗಾಢವಾದ ವಲಯಗಳನ್ನು ಸಾಗರಗಳೆಂದೆಣಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ [[:en:Mare Erythraeum|ಎರಿಥ್ರೀಯಂ ಸಾಗರ]], [[:en:Mare Sirenum|ಸಿರೇನಂ ಸಾಗರ]], [[:en:Aurorae Sinus|ಅರೋರೇ ಸೈನಸ್]] ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಾಣಬರುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗಾಢವಲಯವು [[:en:Syrtis Major|Syrtis Major]].<ref>[http://www.daviddarling.info/encyclopedia/S/SyrtisMajor.html Syrtis Major]</ref> [[:en:shield volcano|ವಿಸ್ತಾರವಾದ]] [[ಅಗ್ನಿ ಪರ್ವತ]]ವಾದ ([[:en:volcano|volcano]]) ಒಲಂಪಸ್ ಮಾನ್ಸ್ (''ಒಲಂಪಸ್ ಪರ್ವತ'')ವು, ೨೬&nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಎತ್ತರವಾದ ಪರ್ವತವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಥಾರ್ಸಿಸ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪರ್ವತವು ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಒಲಂಪಸ್ ಮಾನ್ಸ್ ಪರ್ವತವು ೮೮೪೮ಮೀ. ಎತ್ತರವಿರುವ ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್‌ನ ಮೂರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದು. [[ಚಿತ್ರ:Mars_Hubble.jpg|thumb|right|೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ. ಧ್ರುವ ಹಿಮವಲಯಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ.]] ಮಂಗಳವು ಹಲವಾರು [[ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿ]]ಗಳ ([[:en:impact crater|impact crater]]) ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾದ [[:en:Hellas Planitia|ಹೆಲಸ್ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶ]]ವು ತಿಳಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಮರಳಿನಿಂದ ಹೊದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.windows.ucar.edu/tour/link=/mars/interior/Martian_global_geology.html |title=ಮಂಗಳದ ಭೂವಿವರಣೆ |access-date=2006-12-27 |archive-date=2006-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060615161453/http://www.windows.ucar.edu/tour/link=/mars/interior/Martian_global_geology.html |url-status=dead }}</ref> ಅದರ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಒದಗಿಸುವ ರಕ್ಷಣೆಯ ಕಾರಣ, ಮಂಗಳವು ಆಕಾಶಕಾಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ [[ಚಂದ್ರ]]ನ ಮೇಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಕುಳಿಗಳಿವೆ. ಉಲ್ಕೆಗಳು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ ನೆಲದಲ್ಲಿ ತೇವಾಂಶವಿತ್ತೆಂದು ಕೆಲವು ಕುಳಿಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. [[:en:Valles Marineris|ವ್ಯಾಲೆಸ್ ಮ್ಯಾರಿನೆರಿಸ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ದೊಡ್ಡ ಕಂದರವು ೪೦೦೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ಉದ್ದವನ್ನು ಮತ್ತು ೭&nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಗಳವರೆಗಿನ ಆಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಯೂರೋಪ್ ಖಂಡದಷ್ಟು ಉದ್ದವಿರುವ ವ್ಯಾಲೆಸ್ ಮ್ಯಾರಿನೆರಿಸ್ ಮಂಗಳದ ಪರಿಧಿಯ ಐದನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ [[:en:Grand Canyon|Grand Canyon]] ಕೇವಲ ೪೪೬&nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದವಿದ್ದು ಸುಮಾರು ೨ ಕಿ.ಮೀ. ಆಳವಿದೆ. ಥಾರಿಸ್ ವಲಯವು ಹೊರ ಉಬ್ಬಿ ವ್ಯಾಲೆಸ್ ಮ್ಯಾರಿನೆರಿಸ್‌ನ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಕುಸಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದಾಗ ವ್ಯಾಲೆಸ್ ಮ್ಯಾರಿನೆರಿಸ್‌ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. Ma'adim Vallis (ಹೀಬ್ರೂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಗಳವನ್ನು Ma'adim ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ) ಇನ್ನೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಂದರ. ಇದು ಕೂಡ ೭೦೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದ ಮತ್ತು ೨೦ಕಿ.ಮೀ. ಆಳವಿದ್ದು Grand Canyonಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಈ ಕಂದರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ನೀರು ಪ್ರವಹಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಮಂಗಳದ ಎರಡು ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಹಿಮವಲಯಗಳಿವೆ. == ಕಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಪರಿಭ್ರಮಣ == ಮಂಗಳದ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುವಂಥ ಸುಮಾರು ೯% [[ಕೇಂದ್ರ ಚ್ಯುತಿ]] ([[:en:Eccentricity (orbit)|eccentricity]]) ಇದೆ. ಸೌರ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಬುಧ ಗ್ರಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇನ್ನಾವ ಗ್ರಹವೂ ಇಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚ್ಚಿನ ಕೇಂದ್ರ ಚ್ಯುತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಮಂಗಳದ ಸರಾಸರಿ ದೂರ ಸುಮಾರು ೨೩ ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ. (೧.೫ ಖಗೋಳ ಮಾನ) ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲ ೬೮೭ ಭೂಮಿ ದಿನಗಳು. ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ದಿನವು ಭೂಮಿಯ ದಿನಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ: ೨೪ ಘಂಟೆ, ೩೯ ನಿಮಿಷ, ಮತ್ತು ೩೫.೨೪೪ ಕ್ಷಣಗಳು. ಮಂಗಳದ ಅಕ್ಷಾ ವಾಲಿಕೆ ೨೫.೨೯ ಡಿಗ್ರಿಗಳು. ಇದು ಸುಮಾರು ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷಾ ವಾಲಿಕೆಯಷ್ಟೇ ಇದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಭೂಮಿಯಂತೆ ಮಂಗಳದ ಮೇಲೂ ಋತುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಮಂಗಳದ ವರ್ಷವು ಭೂಮಿಯ ವರ್ಷದ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಇರುವುದರಿಂದ ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಋತುಗಳೂ ಭೂಮಿಯ ಋತುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಇರುತ್ತವೆ. == ಉಪಗ್ರಹಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Phobos deimos diff.jpg|left|thumb|upright|ಫೋಬೋಸ್ (ಮೇಲೆ) ಮತ್ತು ಡೀಮೋಸ್ (ಕೆಳಗೆ)]] ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ [[ಫೋಬೋಸ್]] ಮತ್ತು [[ಡೀಮೋಸ್]] ಎಂಬ ಎರಡು ಸಣ್ಣ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಮಂಗಳವನ್ನು ಅತಿ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಈ ಎರಡು ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಮುಂಚೆ ಅಲೆದಾಡುವ [[ಆಕಾಶಕಾಯ]]ಗಳಾಗಿದ್ದವೆಂದು ([[:en:asteroids|asteroid]]) ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೮೮೭ ರಲ್ಲಿ [[:en:Asaph Hall|ಆಸಫ್ ಹಾಲ್]] ಕಂಡು ಹಿಡಿದರು. ಗ್ರೀಕ್ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿರುವ ಫೋಬೋಸ್ (ಅರ್ಥಾತ್: ಭಯ) ಮತ್ತು ಡೀಮೋಸ್ (ಅರ್ಥಾತ್: ಆತಂಕ) ಎಂಬ ಎರಡು ಪಾತ್ರಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಗ್ರೀಕ್ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ತಂದೆ ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧದ ದೇವತೆಯಾದ ಏರೆಸ್‌ನ ಜೊತೆ ಕದನಕ್ಕೆ ಹೋದರಂತೆ. ಏರೆಸ್ ದೇವತೆಯನ್ನು ರೋಮನ್ನರು "ಮಾರ್ಸ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈನಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಈ ಎರಡು ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಚಲನೆಗಳು ನಮ್ಮ ಭೂಮಿಯ ಚಂದ್ರನ ಚಲನೆಗಿಂತ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಫೋಬೋಸ್ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತದೆ. ಮುಳುಗಿ ೧೧ ಘಂಟೆಗಳ ತರುವಾಯ ಮತ್ತೆ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಡೀಮೋಸ್ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಂತೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಿದರೂ, ಬಹಳ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮೇಲೇರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲ ಕೇವಲ ೩೦ ಘಂಟೆಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಂಗಳದ ದೈನಂದಿಕ ಚಲನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ೨.೭ ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತದೆ. ಡೀಮೋಸ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಉದಯಿಸಲು ಇನ್ನೂ ೨.೭ ದಿನಗಳೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಫೋಬೋಸ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯು [[ಸಮಕಾಲಿಕ ಕಕ್ಷೆ]]ಯ ([[:en:synchronous orbit|synchronous orbit]]) ಎತ್ತರಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವುದರಿಂದ, ಮಂಗಳದ ಗುರುತ್ವ ಬಲವು ಫೋಬೋಸ್‌ನನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇನ್ನು ಸುಮಾರು 5 ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಫೋಬೋಸ್ ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಮಂಗಳದ ಸುತ್ತ ಉಂಗುರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಪುಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. == ಜೀವರಾಶಿ == ಹಿಂದೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳವು ಪ್ರಸ್ತುತಕ್ಕಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ವಾಸಯೋಗ್ಯವಾಗಿತ್ತೆನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವೆ? ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಉತ್ತರಿಸಲಾಗದ ಪ್ರಶ್ನೆ. ೭೦ರ ದಶಕದ ನಡುವೆ ಉಡಾಯಿಸಲಾದ [[:en:Viking program|ವೈಕಿಂಗ್ ಅನ್ವೇಷಕ]]ಗಳು ಮಂಗಳದ ಮೇಲಿಳಿದು ಅಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಮಂಗಳದ ಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದವು. ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಆಶಾದಾಯಕವಾಗಿದ್ದವಾದರೂ, ತದನಂತರ ಹಲವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಈ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದರು. ಇಂದಿಗೂ ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಾದ-ವಿವಾದಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇವೆ. ALH84001 ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ [[ಉಲ್ಕಾಕಲ್ಪ|ಉಲ್ಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ([[:en:Meteor|Meteor]]) ಸಾವಯವ ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಈ ಉಲ್ಕೆಯು ಮಂಗಳದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೧.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಉಲ್ಕೆಯ ಸ್ಫೋಟದಿಂದ ಈ ALH84001 ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಸಿಡಿಯಿತೆಂದೂ, ಉಲ್ಕಾ ಸ್ಫೋಟಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಮಂಗಳದ ಮೇಲಿದ್ದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳೇ ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಶೇಖರ ಮಾಡಿದ್ದವೆಂದೂ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಮೀಥೇನ್ ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮಾಲ್ಡಿಹೈಡ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಗಳಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಎಂದೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೀವಿಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ವಸ್ತುಗಳು ಮಂಗಳದ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಬಹುಬೇಗನೆ ಪತನವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಈ ವಸ್ತುಗಳು ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಗ್ರಹದ ಒಳಗಿನಿಂದಲೂ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಬಂದಿರಬಹುದು. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಮಂಗಳವನ್ನು ವಾಸಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲು ಕೆಲವು ಕಾರಣಗಳಿದ್ದರೂ, ವಾಸದ ಮುನ್ನ ಎದುರಿಸಬೇಕಾದ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಇವೆ. ಮಂಗಳವು ಸೂರ್ಯನ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ವಲಯದ ಮಿತಿಯಿಂದ ೦.೫ ಖಗೋಳಮಾನ ಆಚೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನೀರು ಸದಾಕಾಲ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿ ಮಂಜಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ನೀರು ಜಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೆಂದರೆ: ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಅತಿ ವಿರಳವಾದ ವಾಯುಮಂಡಲ. ಇವುಗಳ ಪರಿಣಾಮ ಮೇಲ್ಮೈನ ಮೇಲೆ ಶಾಖದ ಸಂವಹನ ಉಂಟಾಗದಿರುವುದು, ಸೂರ್ಯನ ವಿಕಿರಣ ಮತ್ತು ಉಲ್ಕೆಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಸಿಗದಿರುವುದು, ನೀರನ್ನು ಜಲರೂಪದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಅಗತ್ಯವಾದಷ್ಟು ವಾಯು ಒತ್ತಡ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು (ಬದಲಿಗೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ಶಾಖ ಸಿಕ್ಕಾಕ್ಷಣ ಘನೀಕೃತ ಮಂಜು ನೇರವಾಗಿ ನೀರಾವಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುತ್ತದೆ), ಮುಂತಾದವು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಮಂಗಳದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿಂತುಹೋಗಿವೆ. ಇದರ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಮೇಲ್ಮೈ ಮತ್ತು ಗ್ರಹದ ಒಳಭಾಗಗಳ ನಡುವೆ ಖನಿಜಗಳ ಚಲನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ. == ಅನ್ವೇಷಣೆ == {{ಮುಖ್ಯ|ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಅನ್ವೇಷಣೆ}} [[ಚಿತ್ರ:Mars_Viking_11h016.png|thumb|right|[[:en:Viking 1|ವೈಕಿಂಗ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ೧]]ರ ತಾಣ]] ಗ್ರಹದ ಮೇಲ್ಮೈ, ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಒಳಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು [[:en:Russian Federal Space Agency|ಸೋವಿಯೆತ್ ರಷ್ಯಾ]],[[:en:NASA|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]], [[:en:ESA|ಯೂರೋಪ್]], ಮತ್ತು [[:en:JAXA|ಜಪಾನ್]]ನಿಂದ, ಅನ್ವೇಷಕಗಳು, ಪರ್ಯಟಕಗಳು, ಪರಿಭ್ರಮಕಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮಂಗಳದತ್ತ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩ನೇ ೨ರಷ್ಟು ನೌಕೆಗಳು ತಮ್ಮ ಉದ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಅಥವಾ ಆರಂಭಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನವೇ ವಿಫಲವಾಗಿಹೋಗಿವೆ. ಈ ವೈಫಲ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದುವು. ಆದರೆ, ಇನ್ನು ಹಲವು ನೌಕೆಗಳು ಅರ್ಥವಾಗದ ಯಾವುದೋ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿಫಲವಾಗಿಯೋ,ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಕೊಂಡೋ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ. ಈ ರೀತಿ ಸಾಕಷ್ಟು ನೌಕೆಗಳು ಕಳೆದು ಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧಕರು ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ಭೂಮಿ-ಮಂಗಳದ ನಡುವೆ "[[ಬರ್ಮುಡಾ ತ್ರಿಕೋಣ]]", ಅಥವಾ [[:en:Mars Curse|ಅಂಗಾರಕ ಶಾಪ]]ದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಕ್ಕೆ ಹೊರಟ ನೌಕೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಒಂದು "ಬೃಹತ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪಿಶಾಚಿ"ಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.thespacereview.com/article/232/1 ಬೃಹತ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪಿಶಾಚಿಯ ಹಸಿವು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತೇ?]</ref> === ಹಿಂದಿನ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಯಾತ್ರೆಗಳು === ಮಂಗಳದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ನೌಕೆಯೆಂದರೆ ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ನಾಸಾ ಉಡಾಯಿಸಿದ [[:en:Mariner 4|ಮ್ಯಾರಿನರ್ 4]]. ಮಂಗಳದ ನೆಲವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ ಮೊದಲ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ವಸ್ತುಗಳೆಂದರೆ [[:en:Soviet Union|ರಷ್ಯಾ]] [[:en:Mars probe program|ಮಂಗಳ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ಮೂಲಕ ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ಉಡಾಯಿಸಲಾದ [[:en:Mars 2|ಮಂಗಳ ೨]] ಮತ್ತು [[:en:Mars 3|ಮಂಗಳ ೩]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಎರಡು ಅನ್ವೇಷಕಗಳು. ಆದರೆ ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ತಲುಪಿದ ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ಈ ಎರಡೂ ಅನ್ವೇಷಕಗಳ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಹೋಯಿತು. ನಂತರ ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ನಾಸಾ [[:en:Viking program|ವೈಕಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ಉಡಾವಣೆಗಳು ಶುರುವಾದವು. ಈ ಉಡಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಯುವ ಭಾಗಗಳುಳ್ಳ ಎರಡು ಪರಿಭ್ರಮಕಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ಈ ಎರಡು ಪರಿಭ್ರಮಕಗಳ ಇಳಿಯುವ ಭಾಗಗಳೂ ೧೯೭೬ರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮಂಗಳದ ಮೇಲಿಳಿದು ೬ ವರ್ಷ (ವೈಕಿಂಗ್ ೧) ಮತ್ತು ೩ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ (ವೈಕಿಂಗ್ ೨) ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವು. ಇದಲ್ಲದೆ ಮೊದಲನೇ ಬಾರಿಗೆ ಈ ವೈಕಿಂಗ್ ಇಳಿಭಾಗಗಳು ಮಂಗಳದ ಬಣ್ಣದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಕಳಿಸಿದವು.<ref>{{Cite web |url=http://burro.astr.cwru.edu/stu/20th_far_mars.html |title=ಮಂಗಳಕ್ಕೆ ಇತರ ಯಾತ್ರೆಗಳು |access-date=2006-12-07 |archive-date=2012-05-30 |archive-url=https://archive.today/20120530021429/http://burro.astr.cwru.edu/stu/20th_far_mars.html |url-status=dead }}</ref> ಇವು ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ ಮೇಲ್ಮೈ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಯಾರು ಮಾಡಿದವು. ಈ ತಯಾರಿಕೆಗಳು ಎಷ್ಟು ಸ್ಫುಟವಾಗಿದ್ದವೆಂದರೆ, ಇಂದಿಗೂ ಈ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಂಗಳ ಮತ್ತದರ ಎರಡು ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲೆಂದು ೧೯೮೮ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದಿಂದ [[:en:Phobos program|ಫೋಬೋಸ್ ೧ ಮತ್ತು ೨]] ಅನ್ವೇಷಕಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಲಾಯಿತು. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಫೋಬೋಸ್ ೧ರ ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಅದರ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಹೋಯಿತು. ಫೋಬೋಸ್ ೨ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮಂಗಳ ಮತ್ತು [[ಫೋಬೋಸ್]]ಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಿತಾದರೂ, ಫೋಬೋಸ್‌ನ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಇಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಮುಂಚೆ ವಿಫಲವಾಯಿತು. === ಈಗಿನ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಯಾತ್ರೆಗಳು === ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ [[:en:Mars Observer|ಮಂಗಳ ವೀಕ್ಷಕ]] ಪರಿಭ್ರಮಕವು ವಿಫಲವಾದ ಬಳಿಕ, ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ನಾಸಾ [[:en:Mars Global Surveyor|ಮಂಗಳ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಮೀಕ್ಷಕ]]ವನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಿತು. ತನ್ನ ಮುಖ್ಯ ಧ್ಯೇಯವಾದ ಸಮೀಕ್ಷಾಕಾರ್ಯವನ್ನು ೨೦೦೧ರ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಗಿಸಿದ ಈ ಯಾತ್ರೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಸಮೀಕ್ಷಕದ ಉಡಾವಣೆಯ ಒಂದೇ ತಿಂಗಳ ತರುವಾಯ, ನಾಸಾ [[:en:Mars Pathfinder|ಮಂಗಳ ಮಾರ್ಗಶೋಧಕ]]ವನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಿತು. ಮಾರ್ಗಶೋಧಕ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದ್ದ ಯಂತ್ರಮಾನವಯುಕ್ತ ಅನ್ವೇಷಣಾ ವಾಹನವೊಂದು ಮಂಗಳದ [[:en:Ares Vallis|ಏರೆಸ್ ವ್ಯಾಲಿಸ್]]ನಲ್ಲಿ ಇಳಿಯಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಈ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರಗಳು ಸಿಕ್ಕವು. ಈ ಅನ್ವೇಷಕವು ಭೂಮಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಹಲವು ಅದ್ಭುತ ಛಾಯಚಿತ್ರಗಳೂ ಈ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಒಂದು ಕಾರಣ.<ref>[http://www.cnn.com/TECH/9706/pathfinder/surveyor/ ಮಂಗಳ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಮೀಕ್ಷಕ]</ref> [[ಚಿತ್ರ:Mars-odyssey-sm.jpg|left|thumb|ಕಲಾವಿದನೊಬ್ಬ ಊಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[:en:2001 Mars Odyssey|೨೦೦೧ ಮಂಗಳ ಒಡಿಸ್ಸಿ]]ಯ ಚಿತ್ರ]]೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ನಾಸಾ, ಯಶಸ್ವಿಯಾದ [[:en:Mars Odyssey|ಮಂಗಳ ಒಡಿಸ್ಸಿ]] ಪರಿಭ್ರಮಕವನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಿತು. ಇದು ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಇನ್ನೂ ಮಂಗಳವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿದೆ. ಒಡಿಸ್ಸಿಯ ಗಾಮಾ ಕಿರಣ ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕವು ಮಂಗಳದ ಬಾಹ್ಯ ಶಿಲಾಪದರವಾದ [[:en:regolith|ರೆಗೋಲಿಥ್]]ನಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮೂಲರೂಪಿ ಜಲಜನಕವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದೆ. ಘನೀಕೃತ ನೀರಿನ ದೊಡ್ಡ ಶೇಖರಣೆಗಳು ಈ ಜಲಜನಕದ ಇರುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20031205042800/http://www.space.com/missionlaunches/odyssey_update_030314.html ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಗಗನನೌಕೆ]</ref> ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ [[:en:Mars Express Orbiter|ಮಂಗಳ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಪರಿಭ್ರಮಕ]] ಮತ್ತು [[:en:Beagle 2|ಬೀಗಲ್ ೨]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಇಳಿಯುವ ಭಾಗವನ್ನೊಳಗೊಂಡ [[:en:Mars Express|ಮಂಗಳ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]] ನೌಕೆಯನ್ನು [[:en:European Space Agency|ಐರೋಪ್ಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ಉಡಾಯಿಸಿತು. ಇಳಿಯುತ್ತಿರುವಾಗ ವಿಫಲವಾದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದ ಬೀಗಲ್ ೨ ನ್ನು ೨೦೦೪ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಯಿತೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20040403181306/http://www.space.com/missionlaunches/beagle_update_040126.html Europe's Beagle 2 Mars Probe Stays Ominously Silent]</ref> ೨೦೦೪ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ Planetary Fourier Spectrometer ತಂಡವು ಮಂಗಳದ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್ ವಾಯುವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿರುವುದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಜೂನ್ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಐರೋಪ್ಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮಂಗಳದಲ್ಲಿ [[ಆರೋರಾ|ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]]ಯ ([[:en:Aurora (astronomy)|Aurora]]) ಅರಿವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEMLQ71DU8E_0.html</ref> ಇದಲ್ಲದೆ ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ನಾಸಾ ''[[:en:Spirit rover|ಸ್ಪಿರಿಟ್]]'' (MER-A) ಮತ್ತು ''[[:en:Opportunity rover|ಆಪರ್ಚುನಿಟಿ]]'' (MER-B) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅವಳಿ [[:en:Mars Exploration Rover Mission|ಮಂಗಳಾನ್ವೇಷಣ ಪರ್ಯಟಕ]]ಗಳನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಿತು. ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಜನವರಿ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಈ ಎರಡೂ ತಮ್ಮ ಯಾತ್ರೆಯ ಎಲ್ಲ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನೂ ಮುಟ್ಟಿವೆ ಅಥವಾ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮೀರಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿವೆ. ಈ ಅನ್ವೇಷಕಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಪ್ರಮುಖ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ: ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರು ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾದ ಸಾಕ್ಷಿ. [[:en:Dust devils#Martian dust devils|ಧೂಳಿನ ಮಾರುತಗಳು]] ಈ ಎರಡು ಅನ್ವೇಷಕಗಳ ಸೌರಫಲಕಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಶುಚಿಗೊಳಿಸಿ ಫಲಕಗಳ ಆಯಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.<ref>[http://marsrovers.jpl.nasa.gov/science/ Mars Exploration Rovers- Science]</ref> ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಆಗಸ್ಟ್ ೧೨, ೨೦೦೫ರಂದು ನಾಸಾ [[:en:Mars Reconnaissance Orbiter|ಮಂಗಳ ಬೇಹುಗಾರಿಕಾ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]ವನ್ನು ಮಂಗಳದತ್ತ ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ನಕ್ಷಾ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮುಂಬರುವ ಯಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಇಳಿಯುವ ತಾಣಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ಈ ಪರಿಭ್ರಮಕದ ಉದ್ದೇಶಗಳು. ಇದು ಮಾರ್ಚ್ ೧೦, ೨೦೦೬ರಂದು ತನ್ನ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿತು. ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಉಡಾವಣೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಸಾ [[:en:Phoenix (spacecraft)|ಫೀನಿಕ್ಸ್]]ನೌಕೆಯು ಮುಂದಿನ ನಿಗದಿತ ಮಂಗಳಯಾನ.<ref>[http://mars.jpl.nasa.gov/mro/science/ MRO: Science]</ref> === ಮುಂದಿನ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು === ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವರಹಿತ ಮಂಗಳಯಾನದ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ: ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ [[:en:Phoenix (spacecraft)|ಫೀನಿಕ್ಸ್ ನೌಕೆ]], ನಂತರ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ [[:en:Mars Science Laboratory|ಮಂಗಳ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆ]], ಫೋಬೋಸ್‌ನಿಂದ ಮಣ್ಣು-ಕಲ್ಲುಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಮರಳಿ ತರುವ ಉದ್ದೇಶವಿರುವ [[:en:Phobos-Grunt|Phobos-Grunt]] ಯಾನ. ಇವಲ್ಲದೆ ಇತರ ಯಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇವು ಯಾವುದನ್ನೂ ಇದುವರೆಗೆ ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಿಷನ್ ಯುಎಇ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿತು. ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್ ಬುಷ್‌ರವರು ಘೋಷಿಸಿದ [[:en:Vision for Space Exploration|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಆಕಾಂಕ್ಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಾನವಸಹಿತ ಮಂಗಳಯಾನಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20040202191037/http://www.space.com/news/bush_plan_faq_040115.html#whenmars ಮಂಗಳಕ್ಕೆ ನಾವು ಎಂದು ಹೋಗುವೆವು?]</ref> ೨೦೩೦ ಮತ್ತು ೨೦೩೫ರ ನಡುವೆ ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಮಾನವರನ್ನು ತಲುಪಿಸಬಹುದೆಂದು ಐರೋಪ್ಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಆಶಾದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಅನ್ವೇಷಕಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಲಾಗುವ [[:en:ExoMars|ಎಕ್ಸೋ ಮಾರ್ಸ್]] ಅನ್ವೇಷಕ.<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/esaMI/Aurora/SEM1NVZKQAD_0.html#whenmars |title=ಎಕ್ಸೋ ಮಾರ್ಸ್ |access-date=2006-12-07 |archive-date=2006-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061013171522/http://www.esa.int/esaMI/Aurora/SEM1NVZKQAD_0.html#whenmars |url-status=dead }}</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6133712.stm ಯೂರೋಪ್‌ನ ಮಂಗಳ ಉಡಾವಣೆಯ ಮುಂದೂಡಿಕೆ]</ref> ಇದರ ನಂತರ 'ಮಂಗಳ ಶಿಲಾಮಾದರಿ ಮರಳುವಿಕೆ ಯಾನ'ಗಳು ಶುರುವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಯಾನದ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಾಗಿ ೨೦೨೦ ಮತ್ತು ೨೦೨೫ರ ನಡುವೆ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಚಂದ್ರನತ್ತ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುವುದು. == ಮಂಗಳದಿಂದ ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Earth and Moon from Mars PIA04531.jpg|thumb|right|ಮಂಗಳ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಮೀಕ್ಷಕವು ಮಂಗಳದಿಂದ ತೆಗೆದ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಚಿತ್ರ. ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.]] '''ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ:''' [[:en:Astronomy on Mars|ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಖಗೋಳಾಧ್ಯಯನ]]<br /> '''ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ:''' [[:en:Timekeeping on Mars|ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಸಮಯ]] ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪರಿಭ್ರಮಕಗಳು, ಪರ್ಯಟಕಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಮಂಗಳದ ಆಗಸದಿಂದಲೇ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ]]ವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬಹುದು. ಮಂಗಳದಿಂದ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ [[:en:naked eye|ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ]] ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಮಂಗಳದ ಎರಡು [[:en:Mars' natural satellites|ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನೂ ನೋಡಬಹುದು. ಫೋಬೋಸ್ ಉಪಗ್ರಹವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನು ಕಾಣುವ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು [[ಕೋನ ವ್ಯಾಸ]]ದಲ್ಲಿ ([[:en:angular diameter|angular diameter]]) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಫೋಬೋಸ್ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಕಾಶತೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ನೆರಳುಗಳುಂಟಾಗುವಷ್ಟು ಬೆಳಕಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಡೀಮೋಸ್ ಉಪಗ್ರಹವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಶುಕ್ರವು ಕಾಣುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಂಡು, ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20060507050759/http://www.planetary.org/explore/topics/mars/deimos.html ಡೀಮೋಸ್]</ref> ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ [[ಉಲ್ಕಾಕಲ್ಪ|ಉಲ್ಕೆ]]ಗಳ ಧಾಳಿ, [[ಆರೋರಾ|ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]], ಮುಂತಾದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮಂಗಳದ ಮೇಲೂ ಕಾಣಲಾಗಿದೆ. ''[[:en:Spirit (rover)|ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಪರ್ಯಟಕ]]''ವು ಮಾರ್ಚ್ ೭, ೨೦೦೪ ರಂದು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಉಲ್ಕೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು. ಮಂಗಳದ ಮೇಲೂ ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿಗಳು ಉಂಟಾದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ಕಾಂತಗೋಳವಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಜ್ಯೋತಿಗಳು ಮಂಗಳದ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಮಂಗಳದ [[:en:crust (geology)|ಹೊರಪದರ]]ದಲ್ಲಿ ಕಾಂತೀಯವಾಗಿರುವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾಂತೀಯ ಭಾಗಗಳು ಮಂಗಳವು ಹಿಂದೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾಂತಗೋಳದ ಅವಷೇಶಗಳು. ಮಂಗಳದ ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿಯು [[ಅತಿನೇರಳೆ]] ([[:en:ultraviolet|ultraviolet]]) ವರ್ಣದಲ್ಲುಂಟಾಗುವುದರಿಂದ ಇವು ಬಹುಶಃ ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.<ref>[http://www.nature.com/nature/journal/v435/n7043/abs/nature03603.html ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿಯ ಆವಿಷ್ಕಾರ]</ref> [[ಚಿತ್ರ:MarsSunsetCut.jpg|thumb|upright=1.5|ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ: ೧೯ ಮೇ ೨೦೦೫ರಂದು ಗ್ಯುಸೇವ್ ಕುಳಿಯಿಂದ ಸ್ಪಿರಿಟ್ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರ.]] [[:en:transit of Earth from Mars|ಮಂಗಳದ ಮೇಲಿನಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ ಭೂಮಿಯ ಸಂಕ್ರಮಣ]]ವು ನವೆಂಬರ್ ೧೦, ೨೦೮೪ರಂದು ಆಗುತ್ತದೆ. ಆ ದಿನದಂದು ಸೂರ್ಯ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಗಳು ಒಂದೇ ಸರಳ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಮಂಗಳದ ಮೇಲಿನಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ [[:en:transit of Mercury from Mars|ಬುಧ ಸಂಕ್ರಮಣ]] ಮತ್ತು [[:en:transit of Venus from Mars|ಶುಕ್ರ ಸಂಕ್ರಮಣ]]ಗಳೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಡೀಮೋಸ್ ಉಪಗ್ರಹವು ಬಹಳ ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸೂರ್ಯನ ಖಂಡಗ್ರಹಣಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ರಮಣಗಳೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು ([[:en:Transit of Deimos from Mars|ಮಂಗಳದ ಮೇಲಿನಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ ಡೀಮೋಸ್ ಸಂಕ್ರಮಣ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ). ಬುಧವು ಮಂಗಳವನ್ನು [[:en:occultation|ಮರೆಮಾಡಿದ]] ಘಟನೆಯನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩, ೧೫೯೦ರಂದು M. Möstlin ಅವರು [[:en:Heidelberg|ಹೈಡಲ್‌ಬರ್ಗ್]]ನಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು.<ref>Mutual Occultation of Planets - Stephen Breyer, Sky and Telescope Journal, March 1979, 57#3 pp220</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == {{commons|Mars}} * [http://www.worldwindcentral.com/wiki/Mars ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ೩ ಆಯಾಮದ ನಕಾಶೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012233842/http://www.worldwindcentral.com/wiki/Mars |date=2008-10-12 }} * [http://www.google.com/mars/ ಗೂಗಲ್ ಮಾರ್ಸ್] – ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಚಿತ್ರಗಳು * [http://mars.skymania.com/ ಗೈಡ್ ಟು ಮಾರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724030705/http://mars.skymania.com/ |date=2008-07-24 }} – ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಮಾಹಿತಿ ಕೋಶ * [http://www.nineplanets.org/mars.html ನೈನ್ ಪ್ಲಾನೆಟ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಪುಟ] *[https://www.prajavani.net/technology/science/mars-makes-close-approach-561609.html ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ ಭೂಮಿಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ದಿ ೩೧-೭-೨೦೧೮ ರಂದು ಭೂಮಿಯಿಂದ 57.6 ಮಿಲಿಯನ್ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ] *[https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%AE%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B2%B3_(%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B9)&action=edit&section=14 ಆರು ತಿಂಗಳ ಪ್ರಯಾಣ; ಮಂಗಳನ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಜಿಗಿದ ನಾಸಾದ ‘ಇನ್‌ಸೈಟ್‌’ ಶೋಧಕ;: 27 ನವೆಂಬರ್ 2018] ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [https://kn.wikisource.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%88%E0%B2%B8%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B3%81_%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B2%AF_%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B6/_%E0%B2%85%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%95 ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವಿಶ್ವಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಮಾಹಿತಿ] {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರಹಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] 1jkinisdn9u3wahfyxwz631q2fbz46o 0 2731 1373255 1345143 2026-05-13T04:17:25Z Kwamikagami 17055 1373255 wikitext text/x-wiki {{ಗ್ರಹ Infobox/ಗುರು}} '''ಗುರು''' - ಇದು [[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ೫ನೇ [[ಗ್ರಹ]] ಮತ್ತು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರ ಮಂಡಲ]]ದಲ್ಲೇ [[:en:Solar system by size|ಅತಿ ದೊಡ್ಡ]] ಗ್ರಹ. ಗುರು ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಅನಿಲರೂಪಿಗಳಾದ [[ಶನಿ]], [[ಯುರೇನಸ್]], ಮತ್ತು [[ನೆಪ್ಚೂನ್]]ಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "[[:en:Jovian planet|ಜೋವಿಯನ್ ಗ್ರಹ]]"ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಮೇಲ್ನೋಟ == ಸೂರ್ಯ, [[ಚಂದ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಶುಕ್ರ|ಶುಕ್ರ ಗ್ರಹ]]ಗಳ ನಂತರ, ಗುರು ಗ್ರಹವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಗಸದಲ್ಲಿ 4ನೇ ಅತಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕಾಯ;<ref name="worldbook">{{Cite web |url=https://www.nasa.gov/worldbook/jupiter_worldbook.html |title=Jupiter |access-date=2021-07-21 |archive-date=2013-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130716211009/http://www.nasa.gov/worldbook/jupiter_worldbook.html |url-status=dead }}</ref> ಆದರೆ, ವರ್ಷದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ]]ವು ಗುರುವಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Jupiter Earth Comparison.png|thumb|left|upright|ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಗುರುಗ್ರಹಗಳ ಗಾತ್ರದ ಹೋಲಿಕೆ; ಇಲ್ಲಿ [[:en:Great Red Spot|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ]]ಯನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು]] ಸೌರಮಂಡಲದ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳ ಒಟ್ಟು [[:en:mass|ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ]]ಗಿಂತಲೂ 2.5 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಗುರುವು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಎಷ್ಟು ಭಾರಿಯೆಂದರೆ, ಸೂರ್ಯ-ಗುರುಗ್ರಹ ಜೋಡಿಯ [[:en:Center of mass#Barycenter|ಗುರುತ್ವ ಕೇಂದ್ರ]]ವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಚೆಯಿದೆ (ಸೂರ್ಯನ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ 1.068 [[:en:solar radius|ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯ]]ಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ). ಗುರುವು [[ಭೂಮಿ]]ಯ 318 ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನೂ, 11 ಪಟ್ಟು [[:en:diameter|ವ್ಯಾಸ]]ವನ್ನೂ ಮತ್ತು 1300 ಪಟ್ಟು [[:en:volume|ಗಾತ್ರವನ್ನೂ]] ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="worldbook" /> ಆದ್ದರಿಂದ, ಗುರುಗ್ರಹದ [[:en:gravity|ಗುರುತ್ವ]]ವು ಸೌರಮಂಡಲದ ವಿಕಾಸದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದೆ: ಕೆಲವರು ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸೂರ್ಯ, ಗುರು, ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಕಲ್ಲು-ಮಣ್ಣುಗಳಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="clarke2061">{{cite book|author=Clarke, Arthur C.|year=1989|title=2061: Odyssey Three|publisher=Del Rey|id=ISBN 0-345-35879-1}}</ref> ಬಹುತೇಕ ಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳು ಸೂರ್ಯನ [[:en:celestial equator|ಸಮಭಾಜಕ]]ದ ಸಮತಳಕ್ಕಿಂತ, ಗುರುವಿನ [[:en:orbital plane (astronomy)|ಕಕ್ಷೆಯ ಸಮತಳ]]ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿವೆ. [[ಬುಧ]]ದ ಕಕ್ಷೆ ಮಾತ್ರ ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕದ ಸಮತಳಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಬಹುತೇಕ [[:en:List of periodic comets|ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳು ಗುರುಗ್ರಹದ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನಲ್ಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬಹುತೇಕ [[ಕರ್ಕ್‌ವುಡ್ ತೆರವು]]ಗಳು ಉಂಟಾಗಿರುವುದು ಗುರುಗ್ರಹದ ಕಾರಣದಿಂದ. ಸೌರಮಂಡಲದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಾದ [[:en:Late Heavy Bombardment|ವಿಪುಲವಾದ ಹೊಡೆತ]]ಗಳಿಗೂ ಬಹುಶಃ ಗುರುಗ್ರಹವೇ ಕಾರಣ.<ref>{{cite journal | last = Kerr | first = Richard A. | title=Did Jupiter and Saturn Team Up to Pummel the Inner Solar System? | journal=Science | year=2004 | volume=306 | issue=5702 | pages=1676 | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/306/5702/1676a?etoc }}</ref> ಅದರ ಅಗಾಧವಾದ ಗುರುತ್ವ ಸೆಳೆತದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಗುರುವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೌರ ಮಂಡಲದ ಧೂಳು ಚೋಷಕವೆಂದು (vacuum cleaner) ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಗುರುವಿಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಿರುವ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು [[:en:Extrasolar planet|ಸೌರಮಂಡಲದಾಚೆ]] ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. [[:en:brown dwarf|ಕಂದು ಕುಬ್ಜ]] ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿಗದಿತ [[:en:spectral line|ರೇಖೆಗಳು]] ಕಂಡುಬಂದರೂ, ಗುರುವಿನಂಥ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಹವನ್ನು ಈ ರೀತಿಯ ನಕ್ಷತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸದೆ ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಯಾವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೂ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ, ಸೌರ [[:en:metallicity|ಲೋಹತ್ವ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾಯವು ಗುರುಗ್ರಹಕ್ಕಿಂತ 13 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು [[:en:deuterium|ಡ್ಯುಟೆರಿಯಂ]]ನನ್ನು ಸುಡುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಕಂದು ಕುಬ್ಜವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ (ಮತ್ತು, ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಅಥವಾ ನಕ್ಷತ್ರಾವಷೇಶವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ) ಕಾಯಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title=Working Group on Extrasolar Planets: Definition of a "Planet" | work=IAU position statement | date=February 28, 2003 | url=http://www.dtm.ciw.edu/boss/definition.html | accessdate=2006-09-09 | archive-date=2006-09-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060916161707/http://www.dtm.ciw.edu/boss/definition.html | url-status=dead }}</ref> ತನ್ನ ರಚನೆಯು ತನ್ನನ್ನು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರಲು ಅವಕಾಶ ಕೊಡುವುದೋ, ಗುರುವು ಅಷ್ಟೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಅಂದರೆ, ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹಾಕಿದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿದ ಗುರುತ್ವ ಬಲದ ಕಾರಣ, ಈ ಗ್ರಹವು ತನ್ನೊಳಗೇ ಸಂಕುಚಿತವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಕುಚನೆ ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಹೆಚ್ಚಳವು [[:en:Nuclear fusion|ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆ]] ಶುರುವಾಗುವವರೆಗೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ, ಕೆಲವು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಗುರುವನ್ನು "ವಿಫಲವಾದ ನಕ್ಷತ್ರ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಗುರುವು [[ನಕ್ಷತ್ರ]]ವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಲು ಪ್ರಸ್ತುತಕ್ಕಿಂತ 75 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಬೇಕು. ಆದರೆ, ಈಗ ತಿಳಿದಿರುವ ಅತಿ ಸಣ್ಣ [[:en::en:red dwarf|ಕೆಂಪು ಕುಬ್ಜ]]ವು ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಗುರುವಿಗಿಂತ ಕೇವಲ 30% ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ತಾನು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಶಾಖಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಖವನ್ನು ಗುರುವು ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಾಖವು [[:en:Kelvin-Helmholtz mechanism|Kelvin-Helmholtz ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಯಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ, ಗುರುಗ್ರಹದ ಗಾತ್ರವು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಮಿಲಿಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಗುರು ಮತ್ತಿತರ ಅನಿಲರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳು ಬಹಳ ಮುಂಚೆ ಈಗಿಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಬಿಸಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ಗುರುವಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಬಲವುಳ್ಳ ಗುರುತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾರಣ, [[ಶನಿ]]ಯು ಶಾಖದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಗ್ಗಿರುತ್ತಿತ್ತು; ಹೀಗಾಗಿ, ಶನಿಯು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುರುಗ್ರಹಕ್ಕಿಂತಲೂ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ: Jupiter.Aurora.HST.UV.jpg|upright|left|thumb|ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ [[:en:Aurora borealis|ಉತ್ತರ ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]]]] ತನ್ನ [[:en:axis|ಅಕ್ಷ]]ದ ಸುತ್ತ ಹತ್ತು ಘಂಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವ ಗುರುವು ಸೌರಮಂಡಲದ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದ ಪರಿಭ್ರಮಣವು ಅದರ [[:en:equatorial bulge|ಸಮಭಾಜಕ ರೇಖೆಯ ಬಳಿ ಉಬ್ಬನ್ನು]] ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹವ್ಯಾಸಿ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಈ ಉಬ್ಬನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. [[ಅಮೋನಿಯ]]ದ ಹರಳುಗಳು ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ ಅಮೋನಿಯಂ ಹೈಡ್ರೋಸಲ್ಫೈಡ್ ನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮೋಡಗಳ ಪದರವೊಂದು ಗುರುವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಆವರಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಗುರುಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಘನವಾದ ಮೇಲ್ಮೈಯೇ ಇಲ್ಲದೆ, ಗ್ರಹದೊಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಒಂದು ಪರಿಚಿತ ರೂಪವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ಭೂಮಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ [[:en:Great Red Spot|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ]]ಯಂತೆ ಕಾಣುವ [[:en:storm|ಚಂಡಮಾರುತ]]. ಇದನ್ನು ಬಹುಶಃ [[:en:Giovanni Domenico Cassini|ಜಿಯೋವಾನಿ ಡಾಮೆನಿಕೋ ಕ್ಯಾಸಿನಿ]] ಮತ್ತು [[:en:Robert Hooke|ರಾಬರ್ಟ್ ಹುಕ್]] ಅವರುಗಳು ನಾಲ್ಕು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದರು. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾದರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇದೊಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಚಂಡಮಾರುತ ಮತ್ತು ಮತ್ತು ಗ್ರಹದ ಒಂದು ಶಾಶ್ವತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |url=http://www.nature.com/nature/journal/v331/n6158/abs/331689a0.html;jsessionid=EB6990ACE69E14E754FC2B2635B5301C |title=Laboratory simulation of Jupiter's Great Red Spot |first=Jöel |last=Sommeria |coauthors=Steven D. Meyers & Harry L. Swinney |journal=Nature |volume=331 |pages=689 - 693 |month=25 February |year=1988 |id={{doi|10.1038/331689a0}} |access-date=2006-12-24 |archive-date=2006-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060613193819/http://www.nature.com/nature/journal/v331/n6158/abs/331689a0.html;jsessionid=EB6990ACE69E14E754FC2B2635B5301C |url-status=dead }}</ref> 2000ದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಣ್ಣ ಆಕಾರಗಳು ಒಗ್ಗೂಡಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಆಕಾರವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. [[:en:Oval BA|BA ಅಂಡಾಕಾರ]]ವೆಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾದ ಈ ಆಕಾರವು ತದನಂತರ ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯಂತೆಯೇ ತಾನೂ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ತಾಳಿತು.<ref>{{cite web |url=http://science.nasa.gov/headlines/y2006/02mar_redjr.htm |title=Jupiter's New Red Spot |year=2006 |accessdate=2006-03-09 |archive-date=2008-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019024917/http://science.nasa.gov/headlines/y2006/02mar_redjr.htm |url-status=dead }}</ref> == ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅವಲೋಕನೆಗಳು == ಗುರುವು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಗೋಚರಿಸುವುದರಿಂದ, ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದು ಪರಿಚಿತವಾದ ಗ್ರಹ. [[:en:Ancient Rome|ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ನರು]] ಈ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ [[:en:Roman mythology|ರೋಮನ್ ದೇವತೆ]]ಯಾದ [[:en:Jupiter (god)|ಜ್ಯುಪಿಟರ್]]ನ ಹೆಸರಿಟ್ಟರು. [[:en:China|ಚೀನಾ]], [[:en:Korea|ಕೊರಿಯಾ]], [[:en:Japan|ಜಪಾನ್]], ಮತ್ತು [[:en:Vietnam|ವಿಯೆತ್ನಾಮ್]] ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, [[:en:Five elements (Chinese philosophy)|ಚೀನೀಯರ ಪಂಚಭೂತ]]ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಈ ಗ್ರಹವನ್ನು ''ಮರ ಗ್ರಹ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.crystalinks.com/jupiter.html |title=JUPITER |accessdate=2006-03-09}}</ref> ವೇದಕಾಲದ [[:en:Jyotisha|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯರು ಈ ಗ್ರಹವನ್ನು [[:en:Brihaspati|ಬೃಹಸ್ಪತಿ]], ಅಥವಾ "ಗುರು" ಎಂದು ಕರೆದರು. ಇಂದಿಗೂ ಭಾರತದ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾರದ ಒಂದು ದಿನವನ್ನು ''[[:en:Guruvaar|ಗುರುವಾರ]]'' (ಗುರುಗ್ರಹದ ದಿನ)ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುವಾರವನ್ನು Thursday ಅಥವಾ Thor's day (ಥೋರ್‌ನ ದಿನ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಥೋರ್‌ನನ್ನು ರೋಮನ್ ದೇವತೆಯಾದ ಜ್ಯುಪಿಟರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 1610ರಲ್ಲಿ [[:en:Galileo Galilei|ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಿಲೈ]] ತನ್ನ ದೂರದರ್ಶಕದ ಸಹಾಯದಿಂದ, ಗುರುಗ್ರಹದ ನಾಲ್ಕು ದೊಡ್ಡ [[:en:natural satellite|ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳಾದ [[:en:Io (moon)|ಐಓ]], [[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]], [[:en:Ganymede (moon)|ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:Callisto (moon)|ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟೊ]]ಗಳನ್ನು (ಈಗ ಇವುಗಳನ್ನು [[:en:Galilean moon|ಗೆಲಿಲಿಯೋನ ಉಪಗ್ರಹಗಳೆಂದು]] ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಇದು, ಭೂಮಿಯ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಉಪಗ್ರಹದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ವೀಕ್ಷಣೆ. ಇದು ಭೂಕೇಂದ್ರಿತವಲ್ಲದ [[:en:celestial mechanics|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಚಲನೆ]]ಯ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಆವಿಶ್ಕಾರವೂ ಆಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ, ಗ್ರಹಗಳ ಚಲನೆಯ ಬಗ್ಗೆ [[:en:Nicolaus Copernicus|ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್]] ಮಂಡಿಸಿದ್ದ [[:en:heliocentrism|ಸೌರ ಕೇಂದ್ರಿತ]] ವಾದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಂಬಲ ಸಿಕ್ಕಂತಾಯಿತು; ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್‌ನ ವಾದಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ತೋರಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅವನು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕರಿಂದ [[:en:Inquisition|ತನಿಖೆ]]ಯ ಭಯದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತಾಯಿತು. 1892ರಲ್ಲಿ [[:en:E. E. Barnard|ಇ. ಇ. ಬರ್ನಾರ್ಡ್]] ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ [[:en:Lick Observatory|ಲಿಕ್ ಖಗೋಳವೀಕ್ಷಣಾಲಯದಲ್ಲಿ]] 36 ಅಂಗುಲದ ವಕ್ರೀಭವಕದ ನೆರವಿನಿಂದ ಗುರುಗ್ರಹದ 5ನೇ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಅವನ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಂತಿದ್ದ ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರವು ಅವನಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ತದನಂತರ ಈ ಉಪಗ್ರಹಕ್ಕೆ [[:en:Amalthea (moon)|ಅಮಾಲ್ಥಿಯ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. == ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == === ಗ್ರಹದ ರಚನೆ === ಸಣ್ಣ [[:en:Rock (geology)|ಶಿಲೆ]]ಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿರುವ ಗುರುವಿನ [[:en:planetary core|ಒಳಭಾಗ]]ವು [[:en:metallic hydrogen|ಲೋಹರೂಪಿ ಜಲಜನಕ]]ದ ಒಂದು ಪದರದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ [[:en:phase (matter)|ದ್ರವರೂಪಿ]] ಜಲಜನಕದ ಮತ್ತು [[:en:gas|ಅನಿಲ]]ರೂಪಿ ಜಲಜನಕದ ಪದರಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಜಲಜನಕದ ಈ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ವಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಯಾವುದೇ ರೇಖೆಯಾಗಲಿ, ಮೇಲ್ಮೈಯಾಗಲಿ, ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಗ್ರಹದ ಒಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾ, ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಜಲಜನಕದ ರೂಪವು ಒಂದರಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. === ಆಕಾರ === ಗುರುಗ್ರಹವು ಭೂಮಿಯಂತೆಯೇ ಮೇಲ್ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಗೋಳಾಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಅಂದರೆ, [[:en:equator|ಸಮಭಾಜಕ]]ದ ಮೂಲಕ [[:en:diameter|ವ್ಯಾಸ]]ವು [[:en:poles|ಧ್ರುವಗಳ]] ಮೂಲಕದ ವ್ಯಾಸಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಗುರುಗ್ರಹದ ಈ ಎರಡು ವ್ಯಾಸಗಳ ನಡುವೆ 9275 ಕಿ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಗುರುವಿನ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾದ [[:en:rotation|ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ]]ದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದರ ಸಮಭಾಜಕವು ಹೊರ ಉಬ್ಬುತ್ತದೆ. === ವಾಯುಮಂಡಲ === [[ಚಿತ್ರ:Jupiter from Voyager 1.jpg|thumb|left|[[:en:Great Red Spot|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ]] ಮತ್ತು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಬಿಳಿಯ ಅಂಡಾಕೃತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಗುರುವಿನ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಚಿತ್ರ. ''[[:en:Voyager 1|ವಾಯೇಜರ್ 1]]'' ತೆಗೆದ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ [[:en:False-color|ಕೃತಕವಾಗಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು]] ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ]] [[ಗುರು ಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲ|ಗುರುವಿನ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ದ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಕಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ~93% [[:en:hydrogen|ಜಲಜನಕ]], ~7% [[:en:helium|ಹೀಲಿಯಂ]] ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ~75% ಜಲಜನಕ, ~24% ಹೀಲಿಯಂಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಒಳಭಾಗವು ಹೆಚ್ಚು ಭಾರವಾದ ಧಾತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇವುಗಳ ವಿತರಣೆಯು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಈ ರೀತಿ ಇದೆ: 71% ಜಲಜನಕ, 24% ಹೀಲಿಯಂ, 5% ಇತರ ಧಾತುಗಳು. ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[:en:methane|ಮೀಥೇನ್]], [[:en:water vapor|ನೀರಾವಿ]], [[:en:ammonia|ಅಮೋನಿಯ]], ಮತ್ತು "ಶಿಲೆ"ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[:en:carbon|ಇಂಗಾಲ]], [[:en:ethane|ಈಥೇನ್]], [[:en:hydrogen sulphide|ಜಲಜನಕದ ಸಲ್ಫೈಡ್]], [[:en:neon|ನಿಯಾನ್]], [[:en:oxygen|ಆಮ್ಲಜನಕ]], [[:en:phosphine|ಫಾಸ್ಫೀನ್]], ಮತ್ತು [[:en:sulphur|ಗಂಧಕ]]ಗಳೂ ಇವೆ. ವಾಯುಮಂಡಲದ ಹೊರಪದರದಲ್ಲಿ ಘನೀಕೃತ ಅಮೋನಿಯಾದ [[:en:crystal|ಸ್ಫಟಿಕ]]ಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=voyager>Gautier, D. et al, [http://adsabs.harvard.edu/abs/1981JGR....86.8713G "The helium abundance of Jupiter from Voyager"] (Abstract only) Journal of Geophysical Research, vol. 86, Sept. 30, 1981, p. 8713-8720. URL accessed 15 April 2006</ref><ref name=cassini>Kunde, V. G. et al, [http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/305/5690/1582 "Jupiter's Atmospheric Composition from the Cassini Thermal Infrared Spectroscopy Experiment"] - ''[[:en:Science (magazine)|Science]]'' 10 September 2004, Vol. 305. no. 5690, pp. 1582 - 1586. URL accessed 15 April 2006.</ref> ಅತಿನೇರಳೆ ಮತ್ತು ನಸುಗೆಂಪು ಮಾಪಕಗಳ ಮೂಲಕ [[:en:benzene|ಬೆನ್‌ಜೀನ್]] ಮತ್ತು ಇತರ [[:en:hydrocarbon|ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್]]ಗಳನ್ನೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal| journal=ICARUS|volume= 64|pages= 233-248|year= 1985|title=Infrared Polar Brightening on JupiterIII. Spectrometry from the Voyager 1 IRIS Experiment|author=S. J. Kim, 1 J. Caldwell, A. R. Rivolo, R. Wagner }}</ref> ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಧಾತುಗಳು [[:en:solar nebula|ಸೌರ ಜ್ಯೋತಿಪಟಲ]]ದಲ್ಲಿ ಇರುವಷ್ಟೇ ಇವೆ. ಆದರೆ, ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಶೋಧಕದ ಫಲಿತಾಂಶದ ಪ್ರಕಾರ, ನಿರೀಕ್ಷೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಗುರುವಿನ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನಿಯಾನ್ ಧಾತುವಿನ ಸಮೃದ್ಧತೆಯು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲಿರುವ ಸಮೃದ್ಧತೆಯ 10ನೇ 1ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಇರುವುದಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [[ಶನಿ|ಶನಿ ಗ್ರಹ]]ವು ಸುಮಾರು ಇದೇ ರೀತಿಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, [[ಯುರೇನಸ್]] ಮತ್ತು [[ನೆಪ್ಚೂನ್]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [[:en:Giovanni Domenico Cassini|ಜೆಯೋವಾನಿ ಕ್ಯಾಸಿನಿ]] 1690ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ ಗುರುಗ್ರಹದ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲದ ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವೇಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷದ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಸುತ್ತು ಸುತ್ತಲು, ಗುರುವಿನ [[:en:polar region|ಧ್ರುವ]]ದ ಬಳಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕೆ [[:en:equator|ಸಮಭಾಜಕ]]ದ ಬಳಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು 5 ನಿಮಿಷಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ [[:en:latitude|ಅಕ್ಷಾಂಶ]]ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮೋಡದ ವಲಯಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ವಿರುದ್ಧವಾದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ವಿರೋಧವಾದ [[:en:Atmospheric circulation|ಪರಿಚಲನೆ]]ಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ, ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಮತ್ತು [[:en:turbulence|ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆ]]ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಕಾರಣವಾಗಿ, 600 ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಘಂಟೆ ವೇಗದ ಮಾರುತಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾಪನಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲದೊಳಗೆ ಇಳಿದ ಏಕಮಾತ್ರ ಗಗನನೌಕೆಯೆಂದರೆ, ''[[:en:Galileo spacecraft|ಗೆಲಿಲಿಯೋ]]'' ಶೋಧಕ ([[#ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಯಾತ್ರೆ|ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಯಾತ್ರೆ]]ಯನ್ನು ನೋಡಿ). 1995ರಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನತ್ತ ಒಂದು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಶೋಧಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ ಈ ನೌಕೆಯು 2003 ತಾನೇ ಗುರುವಿನ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: [[:en:Cloud pattern on Jupiter|ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಮೋಡಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ]] === ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ === {| align="right" | [[ಚಿತ್ರ:Great_Red_Spot_From_Voyager_1.jpg|thumbnail|250px|1979ರಲ್ಲಿ ವಾಯೇಜರ್ 1ಕ್ಕೆ ಕಂಡಂತೆ ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ.]] |- | [[ಚಿತ್ರ:PIA02863 - Jupiter surface motion animation.gif|thumb|right|250px|ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೋಡಗಳ ಚಲನೆಯ ಬಣ್ಣದ ಚಲನಚಿತ್ರ]] |- | [[ಚಿತ್ರ:Jupiter Great Red Spot Animation.gif|thumb|225px|right|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ]] |- | [[ಚಿತ್ರ:Pioneer_10_jup.jpg|thumb|209px|1974ರಲ್ಲಿ [[:en:Pioneer 10|ಪಯೋನೀರ್ 10]] ತೆಗೆದ ಗುರುಗ್ರಹದ ಚಿತ್ರ. The Great Red Spot appears more prominent here than in the [[:en:Voyager]] images because of its location in a lighter colored band of clouds.]] |} '''ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ'''ಯು ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುವ ಒಂದು [[:en:anticyclone|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ]] [[:en:storm|ಚಂಡಮಾರುತ]]. ಇದು ಸಮಭಾಜಕದಿಂದ 22° ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಡೇಪಕ್ಷ ಕಳೆದ 340 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿನ [[:en:telescope|ದೂರದರ್ಶಕ]]ಗಳಿಂದಲೂ ಗೋಚರಿಸುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. 1665ರಲ್ಲಿ ಈ ಚಂಡಮಾರುತವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ಜಿಯೋವಾನಿ ಡಾಮೆನಿಕೋ ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಅವರೇ ಬಹುಶಃ ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಗುರುವಿನ ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ ಮತ್ತದರ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನ ಅದ್ಭುತ ನೋಟವನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 25, 1979 ರಂದು [[:en:Voyager 1|ವಾಯೇಜರ್ 1]] ನೌಕೆಯು ಗುರುವಿನಿಂದ 92 ಲಕ್ಷ ಕಿ.ಮೀ. (57 ಲಕ್ಷ ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಪಡೆಯಿತು. ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ 160 ಕಿ.ಮೀ. (100 ಮೈಲಿ) ಅಗಲವಿರುವ ವಿವರಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯ ಎಡದಲ್ಲಿರುವ ಬಣ್ಣದ ಅಲೆಅಲೆಯಾದ ವಿನ್ಯಾಸವು ಮೋಡಗಳ ಅತಿ ಜಟಿಲ ಮತ್ತು ಚಂಚಲ ಚಲನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯ ಕೆಳಗಿರುವ ಬಿಳಿಯ ಅಂಡಾಕಾರವು ಭೂಮಿಯಷ್ಟು ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಗುರುಗ್ರಹವು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದೆಂದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಈ [[:en:oval|ಅಂಡಾಕಾರ]]ವು 6 ದಿನಗಳ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[:en:counterclockwise|ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕರ]]ದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ 24–40,000 ಕಿ.ಮೀ. × 12–14,000 ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ಉದ್ದಗಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಭೂಮಿ ಗಾತ್ರದ 2-3 ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಈ ಚಂಡಮಾರುತದ ಮೋಡಗಳು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಮೋಡಗಳಿಗಿಂತ 8 ಕಿ.ಮೀ. ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿವೆ. [[:en:gas giant|ಅನಿಲ ರೂಪಿ]] ಗ್ರಹಗಳ [[:en:turbulent|ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ]] [[:en:celestial body atmosphere|ವಾಯುಮಂಡಲ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ವಿರಳವೇನಲ್ಲ. ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಅಂಡಾಕೃತಿಗಳು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಂಪಾಗಿರುವ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಅಂಡಾಕೃತಿಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಚ್ಚಗಿದ್ದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೋಡಗಳ ಎತ್ತರದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಈ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಕೆಲವು ಘಂಟೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ವಾಯೇಜರ್ ಯಾತ್ರೆಗಳ ಮುನ್ನ, ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಅರಿವಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಹಲವರು ಈ ಚುಕ್ಕೆಯನ್ನು ಗ್ರಹದ ಮೇಲಿರುವ ದ್ರವ ಅಥವಾ ಅನಿಲರೂಪಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಾಸಾ ಸಂಶೋಧನಾ ತಂಡವು ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯ ಬಳಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಹಲವು ಸಣ್ಣ ಸುಳಿಗಾಳಿಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಈ ಸುಳಿಗಳು ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದರ ಜೊತೆ ಬೆರೆತಿವೆ, ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿವೆ, ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯಿಂದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿವೆ ಎಂದು ಮೇಲಿನ ಪರಿಶೀಲನೆಯಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. BA ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ (ಇದಕ್ಕೆ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯ ಮರಿ ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿದೆ) ಅಂಡಾಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ದೊರೆತಿರುವ ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006ರಲ್ಲಿ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನಿ Amy Simon-Miller ಅವರು Icarus ಎಂಬ ಖಗೋಳ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರು. ಗುರುವು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ವರ್ಣಪಟಲದಿಂದ ಈ ಸುಳಿಗಳ ವಿವರವಾದ ತನಿಖೆಯು ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದ ಮಾರುತಗಳು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಒಳಭಾಗಗಳಿಂದ ಬೇರೆ ಬಣ್ಣದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊರಸೆಳೆದುದರಿಂದ ಸುಳಿಗಳ ಪ್ರವಹನೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ತನಿಖೆ ನಡೆಯುವವರೆಗೂ ಈ ವಾದದ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಗಳು ಬಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. === ಗ್ರಹದ ಉಂಗುರಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Map of Jupiter.jpg|thumb|left|ಅದರ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ ಗುರುಗ್ರಹ. ಎಡದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.]] ಶಕ್ತಿಯುತ ಉಲ್ಕೆಗಳ ಧಾಳಿಗಳಿಂದಾಗಿ, ಗುರುವಿನ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಹೊಗೆಯಂತಹ ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳು ಸಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಈ ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳು ಗುರುವಿನ ಸುತ್ತ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಬಹಳ ಮಂದವಾದ [[:en:planetary ring|ಉಂಗುರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿವೆ. Halo (ಪ್ರಭಾವಳಿ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಳ ಉಂಗುರವು ಸುಮಾರು 20,000&nbsp;km ದಪ್ಪವಿದ್ದು 22,800ಕಿ.ಮೀ. ಅಗಲವಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ, ಅಡ್ರಾಸ್ಟಿಯ ಮತ್ತು ಮೆಟಿಸ್ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಧೂಳಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಅತಿ ತೆಳ್ಳನಾದ, ಅತಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಮುಖ್ಯ ಉಂಗುರವು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಮೆಟಿಸ್ ಉಪಗ್ರಹವು ಒಂದು [[:en:Roche limit|ನಿಗದಿತ ಮಿತಿ]]ಯೊಳಗೆ ಗುರುವಿನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವುದರಿಂದ, ಮೆಟಿಸ್‌ಗೆ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಅಂಟಿರದ ವಸ್ತುಗಳು ಅದರಿಂದ ಹಾರಿಹೋಗಿ ಗುರುವಿನ ಗುರುತ್ವವಲಯದಲ್ಲಿ ಬೀಳಬಹುದು. ಥೆಬೆ ಮತ್ತು ಅಮಾಲ್ಥಿಯಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವವಾದ ಎರಡು ತೆಳುವಾದ ಉಂಗುರಗಳು ಮುಖ್ಯ ಉಂಗುರದ ಹೊರಗೆ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ. ಕಡೆಯದಾಗಿ, ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹಾಗೂ ಬಹಳ ಮಬ್ಬಾಗಿರುವ ಹೊರ ಉಂಗುರವೊಂದು ಗುರುವನ್ನು ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಈ ಹೊರ ಉಂಗುರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದವೆಂದು ದೃಢವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಇದು ಸೆರೆಹಿಡಿದ ಅಂತರಗ್ರಹ ಧೂಳಿರಬಹುದು. == ಗುರುಗ್ರಹದ ಅನ್ವೇಷಣೆ == ೧೯೭೩ರ ನಂತರ ಕೆಲವು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಗಗನನೌಕೆಗಳು ಗುರುವನ್ನು ತಲುಪಿವೆ. ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು [[:en:energy|ಶಕ್ತಿ]]ಯ ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಗನನೌಕೆಯ ವೇಗದಲ್ಲುಂಟಾಗುವ ನಿವ್ವಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ([[:en:delta-v|delta-v]]) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಗುರುವನ್ನು ತಲುಪಲು ೯.೨ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ ವೇಗ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ.<ref name="delta-v">{{cite web | last = Wong | first = Al | date = [[May ೨೮]], [[೧೯೯೮]] | url = http://www೨.jpl.nasa.gov/galileo/faqnav.html | title = Galileo FAQ - Navigation | publisher = NASA | accessdate = ೨೦೦೬-೧೧-೨೮ }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಬೇಕಾದ ೯.೭&nbsp;ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ ವೇಗ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಹೋಲಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite web | last = Hirata | first = Chris | url = http://www.pma.caltech.edu/~chirata/deltav.html | title = Delta-V in the Solar System | publisher = California Institute of Technology | accessdate = ೨೦೦೬-೧೧-೨೮ | archive-date = 2007-07-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070701211813/http://www.pma.caltech.edu/~chirata/deltav.html | url-status = dead }}</ref> ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಬೇರೆ ಗ್ರಹಗಳ [[:en:flyby|ನಿಕಟದಲ್ಲಿ ಹಾರಿದಾಗ]] ದೊರಕುವ [[:en:Gravitational slingshot|ಗುರುತ್ವ ಸಹಾಯ]]ದಿಂದ, ಗುರುವಿನತ್ತ ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಈ ರೀತಿಯ ಗುರುತ್ವ ನೆರವಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಯಾನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="delta-v" /> === ಪಯೋನೀರ್ ಯಾತ್ರೆಗಳು === ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ [[:en:Pioneer 10|ಪಯೋನೇರ್ ೧೦]] ಗುರುವಿನ ಬಳಿ ಹಾದುಹೋದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಬಳಿಕ [[:en:Pioneer 11|ಪಯೋನೀರ್ ೧೧]] ಹಾದುಹೋಯಿತು. ಪಯೋನೀರ್ ೧೦ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಮೀಪದಿಂದ ಗುರುಗ್ರಹ ಮತ್ತದರ [[:en:Galilean moon|ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅದರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ, ಅದರ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಅವಲೊಕಿಸಿ, ಗುರುವು ಬಹುತೇಕ ದ್ರವ/ಅನಿಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದೆಯೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.<ref name="cosmology 101">{{cite web | last = Lasher | first = Lawrence | date = [[August 1]], [[೨೦೦೬|2006]] | url = http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PNhome.html | title = Pioneer Project Home Page | publisher = NASA Space Projects Division | accessdate = 2006-11-28 | archive-date = 2006-01-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060101001205/http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PNhome.html | url-status = ಳು [[:en:Galilean moon|ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅಪಾರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಗುರುಗ್ರಹದ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದವು. ಇವಲ್ಲದೆ ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ನಿಕಟದಿಂದ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದವು.</ref><ref name="voyager"/> === ಯೂಲಿಸೆಸ್ ಯಾತ್ರೆಗಳು === ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Ulysses probe|ಯೂಲಿಸೆಸ್]]'' ಸೌರ ಶೋಧಕವು ಗುರುವಿಗೆ ೪೦೯,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಹಾರುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಯೂಲಿಸೆಸ್ ಶೋಧಕವು ಸೂರ್ಯನ ಧ್ರುವಗಳ ಸುತ್ತ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಅತ್ಯವಶ್ಯಕವಾದ ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶೋಧಕವು ಗುರುಗ್ರಹದ ಕಾಂತಗೋಳವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ಶೋಧಕದ ಮೇಲೆ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಶೋಧಕವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಗುರುಗ್ರಹದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಬಾರಿ ಅಂತರವು ಬಹಳಷ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿತ್ತು (ಸುಮಾರು ೨೪ ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು).<ref name="ulysses">[http://www.aiaa.org/Spaceops೨೦೦೪Archive/downloads/papers/SPACE2004sp-template00447F.pdf ಯೂಲಿಸೆಸ್‌ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು: ೧೩ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಯಾತ್ರೆ === ಡಿಸೆಂಬರ್ ೭, ೧೯೯೫ರಂದು ಗುರುವಿನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿದ ''[[:en:Galileo spacecraft|ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗಗನನೌಕೆ]]''ಯು ಗುರುವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿದ ಏಕಮಾತ್ರ ನೌಕೆ. ಗುರುವನ್ನು ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿದ ಈ ನೌಕೆಯು [[:en:Amalthea (moon)|ಅಮಾಲ್ಥಿಯ]] ಮತ್ತು ಗುರುವಿನ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಗ್ರಹಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿತು. [[:en:Comet Shoemaker-Levy 9|ಷೂಮೇಕರ್-ಲೆವಿ ೯]] ಧೂಮಕೇತುವು ಗುರುಗ್ರಹವನ್ನು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಈ ಗಗನನೌಕೆಯು ತನ್ನ ಅದ್ವಿತೀಯವಾದ ವೀಕ್ಷಣಾಸ್ಥಾನದಿಂದ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ''ಗೆಲಿಲಿಯೋ'' ಯಾನದಿಂದ ಜೋವಿಯನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹೊಸ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಹೊರಬಂದವು. ಆದರೆ, ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಅದರ ತರಂಗಾಕರ್ಷಕ ತಂತಿಯ (antenna) ನಿಯೋಜನೆಯು ವಿಫಲವಾದ ಕಾರಣ, ತನ್ನ ಪೂರ್ವೋದ್ದೇಶಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ''ಗೆಲಿಲಿಯೋ'' ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref name="galileo">[http://www೨.jpl.nasa.gov/galileo/ Galileo: Journey to Jupiter]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Portrait of Jupiter from Cassini.jpg|thumb|right|[[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]] ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಶೋಧಕಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಸಿದಂತೆ ಗುರುಗ್ರಹ. ಇದುವರೆಗೆ ಕಲೆಹಾಕಿದ ಗುರುಗ್ರಹದ ಅತ್ಯಂತ ವಿವರವಾದ ವರ್ಣಚಿತ್ರ.]] ಜುಲೈ ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಈ ಗಗನನೌಕೆಯಿಂದ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಶೋಧಕವೊಂದನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಶೋಧಕವು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೭, ೧೯೯೫ರಂದು ಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಕ್ಕಿತು. ಇಳಿಕೊಡೆಯ (parachute) ಸಹಾಯದಿಂದ ವಾಯುಮಂಡಲದೊಳಗೆ ೧೫೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಇಳಿದ ಶೋಧಕವು ೫೭.೬ ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು. ತದನಂತರ, ತೀವ್ರವಾದ ವಾಯು ಒತ್ತಡದ ಕಾರಣ ಶೋಧಕವು ನಜ್ಜುಗುಜ್ಜಾಗಿ ಹೋಯಿತು. ಇದರ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಕಾಲದ ನಂತರ ಶೋಧಕವು ಬಹುಶಃ ಕರಗಿ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ''ಗೆಲಿಲಿಯೋ'' ಪರಿಭ್ರಮಕವು ಇದೇ ರೀತಿಯ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ತ್ವರಿತವಾದ ಮರಣಕ್ಕೀಡಾಯಿತು. [[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]]ದ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಆ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಮಲಿನಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲೋಸುಗ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೧, ೨೦೦೩ರಂದು ಪರಿಭ್ರಮಕವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಗುರುವಿನತ್ತ ೫೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="galileo" /> === ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಯಾತ್ರೆ === ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ [[ಶನಿ|ಶನಿ ಗ್ರಹ]]ಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ''[[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]]'' ಶೋಧಕವು ಗುರುವಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗಿ, ಗುರುಗ್ರಹದ ಅತ್ತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯, ೨೦೦೦ರಂದು ''[[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]]'' ಗಗನನೌಕೆಯು [[:en:Himalia (moon)|ಹಿಮಲಿಯ]] ಉಪಗ್ರಹದ ಒಂದು ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು. ನೌಕೆಯು ಹಿಮಲಿಯದಿಂದ ಬಹಳ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈ ವಿವರಗಳಾವುದೂ ತಿಳಿದುಬರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal | author=C. J. Hansen, S. J. Bolton, D. L. Matson, L. J. Spilker, J.-P. Lebreton | title=The Cassini-Huygens flyby of Jupiter | journal=Icarus | year=2004| volume=172 | issue=1 | pages=1-8 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2004Icar..172....1H }}</ref> === ನವ ದಿಗಂತ ಯಾತ್ರೆ === [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]]ವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಈಗ ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[:en:New Horizons|ನವ ದಿಗಂತ]] ಶೋಧಕವು ಗುರುತ್ವ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಗುರುವಿನ ಬಳಿ ಹಾದು ಹೋಗಲಿದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೮, ೨೦೦೭ರಂದು ಈ ಶೋಧಕವು ಗುರುಗ್ರಹದ ಅತಿ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20070221220556/http://www.planetary.org/news/2006/0927_New_Horizons_Snaps_First_Picture_of.html New Horizons Snaps First Picture of Jupiter]</ref> ಗುರುವಿನ ಬಳಿ ತಲುಪಿದಾಗ, ನವ ದಿಗಂತದ ಉಪಕರಣಗಳು ಗುರುವಿನ ಒಳ ಉಪಗ್ರಹಗಳ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[:en:Amalthea (moon)|ಅಮಾಲ್ಥಿಯ]]ದ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಮಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಶೋಧಕದ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು [[:en:Io (moon)|ಐಓ]]ನ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳನ್ನು ಮಾಪಿಸಿ ೪ ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಿವೆ. === ಭವಿಷ್ಯದ ಶೋಧಕಗಳು === [[:en:polar orbit|ಧ್ರುವಗಳ ಸುತ್ತ ಪರಿಭಮಿಸಿ]] ಗುರುವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದ ಯಾನವನ್ನು ನಾಸಾ ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ''[[:en:Juno (spacecraft)|ಜುನೋ]]'', ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿರುವ ಈ ಗಗನನೌಕೆಯು ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಹಾರಿ ಹೋಗುವ ಸಂಭವನೆಯಿದೆ. [[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]]ದ ಮೇಲೆ ದ್ರವಗಳಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ, ಹಿಮಾವೃತ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡಿದೆ. ನಾಸಾ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಒಂದು ಯಾತ್ರೆಯು ಈ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆಂದೇ ಮುಡಿಪಾಗಿತ್ತು. [[:en:Jupiter Icy Moons Orbiter|JIMO]] (ಹಿಮಾವೃತ ಗುರು ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಪರಿಭ್ರಮಕ)ವನ್ನು ೨೦೧೨ರ ನಂತರ ಉಡಾಯಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿತ್ತು. ಆದರೆ, ನಂತರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಬಹಳ ಅತಿಯಾಸೆಯ ಯಾತ್ರೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನೇ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. == ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Jupiter.moons2.jpg|thumb|right|ಗುರುವಿನ 4 ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಗಾತ್ರಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸುವ ಒಂದು ಸಂಯುಕ್ತ ಚಿತ್ರ. ([[:en:Great Red Spot|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ]] ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ). ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗೆ: [[:en:Callisto (moon)|ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟೊ]], [[:en:Ganymede (moon)|ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್]], [[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]] ಮತ್ತು [[:en:Io (moon)|ಐಓ]].]] ಗುರುಗ್ರಹವು ಕಡೇಪಕ್ಷ 63 ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಗೆ, [[:en:Jupiter's natural satellites|ಗುರುಗ್ರಹದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ. ಇವುಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಸಮಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ, [[:en:Timeline of discovery of Solar System planets and their natural satellites|ಸೌರಮಂಡಲದ ಗ್ರಹ/ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಸಮಯಗಳು]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ. "[[:en:Galilean moons|ಗೆಲಿಲಿಯನ್ ಉಪಗ್ರಹ]]"ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ 4 ದೊಡ್ಡ ಉಪಗ್ರಹಗಳು: [[:en:Io (moon)|ಐಓ]], [[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]], [[:en:Ganymede (moon)|ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:Callisto (moon)|ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟೊ]]. === ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಉಪಗ್ರಹಗಳು === ಐಓ, ಯೂರೋಪ, ಮತ್ತು ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಪಗ್ರಹವಾದ ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್‌ಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳು [[:en:Laplace resonance|ಲಾಪ್ಲೇಸ್ ಅನುರಣನ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ; ಗುರುವಿನ ಸುತ್ತ ಐಓ ನಾಲ್ಕು ಪರಿಭ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಷ್ಟು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪ ಎರಡು ಪರಿಭ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್ ಒಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಪ್ರತಿ ಉಪಗ್ರಹದ ಮೇಲೂ ಉಳಿದೆರಡು ಉಪಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೆಳೆತವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೆಳೆತವು ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಯ ಒಂದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ, ಈ ಕಕ್ಷೆಗಳು ಅಂಡವೃತ್ತಾಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:JupiterandIo.jpg|thumb|right|[[:en:Hubble Space Telescope|ಹಬಲ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ದೂರದರ್ಶಕ]]ವು ತೆಗೆದ ಗುರು ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಗ್ರಹವಾದ ಐಓನ ಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಐಓನ ನೆರಳು ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.]] ಆದರೆ, ಗುರುವಿನ [[:en:tidal force|ಉಬ್ಬರ ಬಲ]]ವು ಈ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಬಲ-ಪ್ರತಿಬಲಗಳ ಈ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯೋಗವು 3 ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ಸತತವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಗುರುವಿನ ಗುರುತ್ವವು ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಹಿಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಗ್ರಹದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವಾಗ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಗೋಳಾಕಾರಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತವೆ. ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಒಳಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬರದ ಶಾಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐಓದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯೂರೋಪದ ಮೇಲೆ ಈ ಶಾಖದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. {| class="wikitable sortable " |- style="background:#efefef;" ! colspan="6" |ಭೂಮಿಯ [[:en:Moon|ಚಂದ್ರ]]ನೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಂತೆ [[:en:Galilean moons|ಗೆಲಿಲಿಯನ್ ಉಪಗ್ರಹಗಳು]] |- |- style="background:#efefef;" ! ಹೆಸರು ! ವ್ಯಾಸ<br />(ಕಿ.ಮೀ.) ! ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ<br />(ಕಿ.ಗ್ರಾಂ.) ! ಕಕ್ಷೀಯ ತ್ರಿಜ್ಯ (ಕಿ.ಮೀ.) ! ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲ (ದಿನಗಳು) |- style="background:#ccccff;" align="center" | '''[[:en:Io (moon)|ಐಓ]]''' || ೩೬೪೩<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೦೫%) || ೮.೯×೧೦^೨೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೨೦%) ||೪೨೧ ೭೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೧೦%) ||೧.೭೭<br />(ಚಂದ್ರನ ೬.೫%) |- style="background:#ccccff" align="center" | '''[[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]]''' || ೩೧೨೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೯೦%) || ೪.೮×೧೦^೨೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೬೫%) || ೬೭೧ ೦೩೪<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೭೫%) || ೩.೫೫<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೩%) |- style="background:#ccccff" align="center" | '''[[:en:Ganymede (moon)|ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್]]''' || ೫೨೬೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೫೦%) || ೧೪.೮×೧೦^೨೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೨೦೦%) || ೧ ೦೭೦ ೪೧೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೨೮೦%) || ೭.೧೫<br />(ಚಂದ್ರನ ೨೬%) |- style="background:#ccccff" align="center" | '''[[:en:Callisto (moon)|ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟೊ]]''' || ೪೮೨೧<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೪೦%) || ೧೦.೮×೧೦^೨೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೫೦%) || ೧ ೮೮೨ ೭೦೯<br />(ಚಂದ್ರನ ೪೯೦%) || ೧೬.೬೯<br />(ಚಂದ್ರನ ೬೧%) |} === ಗುರುಗ್ರಹದ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ವಿಂಗಡಣೆ === ವಾಯೇಜರ್ ಯಾತ್ರೆಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಮುನ್ನ, ಗುರುವಿನ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ, ೪ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿದ್ದ ೪ ಗುಂಪುಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಗಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಈ ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ಜಟಿಲಗೊಳಿಸಿವೆ. ಈಗಿನ ವಿಂಗಡಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ೬ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ವಿಭಜನೆಯೆಂದರೆ: ಗುರುವಿನ ಸಮಭಾಜಕದ ಸಮತಳದಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಗುರುಗ್ರಹದೊಂದಿಗೇ ಉದ್ಭವವಾದ ಗುರುವಿನ ೮ ಒಳ ಉಪಗ್ರಹಗಳು, ಮತ್ತು, ಅಂಡಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಓರೆಯಾದ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅನಿರ್ಧಾರಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳು. ಈ ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾದ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳು ಅಥವಾ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ತುಣುಕುಗಳೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Europa-moon.jpg|thumb|right|ಗುರುಗ್ರಹದ [[:en:natural satellite|ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]]]] # ನಿಯತ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ## ನಾಲ್ಕು ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಒಳ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಉಪಗ್ರಹಗಳೂ ೨೦೦ ಕಿ.ಮೀ.ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ೨೦೦,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತ್ರಿಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುರುವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಡಿಗ್ರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಕ್ಷಾವಾಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ## ೪೦೦,೦೦೦ ರಿಂದ ೨,೦೦೦,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ನಾಲ್ಕು [[:en:Galilean moons|ಗೆಲಿಲಿಯನ್ ಉಪಗ್ರಹಗಳು]] ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಕೆಲವು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. # ಅನಿಯತ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ## ತನ್ನದೇ ಆದ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿರುವ [[:en:Themisto (moon)|ಥೆಮಿಸ್ಟೊ]] ಉಪಗ್ರಹವು ಗೆಲಿಲಿಯನ್ ಉಪಗ್ರಹ ಸಮೂಹ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಸಮೂಹದ ನಡುವೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ## ೧೧,೦೦೦,೦೦೦-೧೨,೦೦೦,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ [[:en:Himalia group|ಹಿಮಲಿಯ ಸಮೂಹ]]ವು ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಒಂದು ಒತ್ತಾದ ಸಮೂಹ. ## ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಗ್ರಹ [[:en:Carpo (moon)|ಕಾರ್ಪೊ]]. ಅನಾಂಕೆ ಸಮೂಹದ ಒಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ## [[:en:Ananke group|ಅನಾಂಕೆ ಸಮೂಹ]]ದ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಗುರುವನ್ನು ಸರಾಸರಿ ೨೧,೨೭೬,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ೧೪೯ ಡಿಗ್ರಿಗಳ ಸರಾಸರಿ ಅಕ್ಷಾವಾಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ## [[:en:Carme group|ಕಾರ್ಮೆ ಸಮೂಹ]]ದ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಗುರುವನ್ನು ಸರಾಸರಿ ೨೧,೨೭೬,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ೧೬೫ ಡಿಗ್ರಿಗಳ ಸರಾಸರಿ ಅಕ್ಷಾವಾಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ## [[:en:Pasiphaë group|ಪ್ಯಾಸಿಫೇ ಸಮೂಹ]]ವು ಕೆದರಿದಂತಿದ್ದು ಎಲ್ಲಾ ಹೊರ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೊರ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಪ್ರತಿ ಸಮೂಹವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಒಂದು ಮೂಲದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿತೆಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂಲವು ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಉಪಗ್ರಹ, ಅಥವಾ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ನಂತರ ಪುಡಿಯಾದ ಆಕಾಶಕಾಯವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. == ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಜೀವರಾಶಿ == ಗುರುವಿನ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಅಂಶವು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಗುರುಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಘನವಾದ ಮೇಲ್ಮೈ ಇದ್ದರೂ, ಅದು ಬಹುಶಃ ಗ್ರಹದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ಅಪಾರವಾದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಂತೆ [[:en:extraterrestrial life|ಜೀವಿ]]ಗಳಿರುವುದು ಬಹಳ ಅಸಂಭವನೀಯ. ಆದರೆ, [[:en:Voyager program|ವಾಯೇಜರ್]] ಯಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಮುನ್ನ 1976ರಲ್ಲಿ, [[:en:Carl Sagan|ಕಾರ್ಲ್ ಸೇಗನ್]] ಮತ್ತು [[:en:Edwin Ernest Salpeter|ಎಡ್ವಿನ್ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಸಾಲ್‌ಪೀಟರ್]] ಅವರುಗಳು ಗುರುವಿನ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ [[:en:ammonia|ಅಮೋನಿಯಾ]]-ಆಧಾರಿತ ಜೀವಿಗಳು ವಿಕಸಿಸಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಭೂಮಿಯ ಸಾಗರಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[:en:Photosynthesis|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]] ಮಾಡುವ ಸರಳವಾದ [[:en:plankton|ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಸ್ಯಜೀವಿ]]ಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ [[:en:fish|ಮೀನು]]ಗಳು ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಸಾಗರದ [[:en:predator|ಪರಭಕ್ಷಕ]]ಗಳು ಮೀನುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೂ ಈ ಮಾದರಿಯ ಪರಿಸರವಿರಬಹುದೆಂದು ಸೇಗನ್ ಮತ್ತು ಸಾಲ್‌ಪೀಟರ್‌ರವರು ವಾದಿಸಿದರು. ಈ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗಬರುವ 3 ತರಹದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು "ಮುಳುಗುವ ಜೀವಿಗಳು", "ತೇಲುವ ಜೀವಿಗಳು" ಮತ್ತು "ಪರಭಕ್ಷಕ ಜೀವಿಗಳು" ಎಂದು ಅವರು ಕರೆದರು. ಈ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಸ್ಯಗಳಂತಹ "ಮುಳುಗುವ ಜೀವಿಗಳು" ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಏಳುತ್ತಾ ಬೀಳುತ್ತಾ ಇರುತ್ತವೆ. ಸಂವಹನೆಯಿಂದ, ಇವು ವಂಶಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಲು ಬೇಕಾಗುವಷ್ಟು ಕಾಲ ಇವು ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. "ತೇಲುವ ಜೀವಿಗಳು" ದೊಡ್ಡ ಚೀಲದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬಿಸಿ ಗಾಳಿ ತುಂಬಿದ ಪುಗ್ಗೆಯಂತೆ (ಬೆಲೂನು) ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಸೂರ್ಯಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತಮ್ಮೊಳಗಿರುವ ವಾಯುವನ್ನು ಬಿಸಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. [[:en:squid|ಸ್ಕ್ವಿಡ್]]ನನ್ನು ಹೋಲುವ "ಪರಭಕ್ಷಕ ಜೀವಿಗಳು" ವಾಯುವನ್ನು ರಭಸದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಚಿಮ್ಮಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇವು "ತೇಲುವ ಜೀವಿ"ಗಳನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಿ ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.daviddarling.info/encyclopedia/J/Jupiterlife.html |title=ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಜೀವರಾಶಿ |access-date=2006-12-24 |archive-date=2012-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210170824/http://www.daviddarling.info/encyclopedia/J/Jupiterlife.html |url-status=dead }}</ref> == ಟ್ರೋಜನ್ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Asteroid Belt.jpg|left|thumb|ಗುರುಗ್ರಹವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಟ್ರೋಜನ್ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲನ್ನು]] ಈ ಚಿತ್ರವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] ತನ್ನ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನಲ್ಲದೆ, ಗುರುಗ್ರಹದ ಗುರುತ್ವ ವಲಯವು ಹಲವಾರು [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಯಗಳು ಗುರುಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ [[:en:Lagrangian point|ಲಗ್ರಾಂಜ್ ಬಿಂದು]]ಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. [[:en:Trojan asteroid|ಟ್ರೋಜನ್ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಕಾಯಗಳನ್ನು ''[[:en:Iliad|ಇಲಿಯಡ್]]''ನ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ, [[:en:List of Trojan asteroids (Greek camp)|ಗ್ರೀಕ್]] ಮತ್ತು [[:en:List of Trojan asteroids (Trojan camp)|ಟ್ರೋಜನ್]] "ಶಿಬಿರ"ಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದಾದ [[:en:588 Achilles|588 ಅಖಿಲಿಸ್]] ಕಾಯವನ್ನು 1906ರಲ್ಲಿ [[:en:Max Wolf|ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೊಲ್ಫ್]] ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದನು. ಅಂದಿನಿಂದ ಈ ರೀತಿಯ ನೂರಾರು ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. [[:en:624 Hektor|624 ಹೆಕ್ಟರ್]] ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು. == ಧೂಮಕೇತುಗಳ ಆಘಾತ == [[ಚಿತ್ರ:Jupitersatelliteimpact.jpg|right|thumb|ಧೂಮಕೇತುವಿನ ತುಣುಕು ಗುರುವಿನ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ ನಂತರದ ಪರಿಣಾಮ. ಮೋಡದ ಪದರಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣುವ ಗಾಢವಾದ ಕಲೆಗಳು ಭೂಮಿಗಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿವೆ.]] 1994ರಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 16 ರಿಂದ ಜುಲೈ 22ರ ವರೆಗೆ [[:en:comet Shoemaker-Levy 9|ಷೂಮೇಕರ್-ಲೆವಿ 9]] [[:en:comet|ಧೂಮಕೇತು]]ವಿನ 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತುಣುಕುಗಳು ಗುರುಗ್ರಹದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ ಗೋಳವನ್ನು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದವು. ಸೌರಮಂಡಲದ ಎರಡು ಕಾಯಗಳು ಈ ರೀತಿ ಅಪ್ಪಳಿಸುವ ದೃಶ್ಯವು ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸಿದ್ದು. ಅದರ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸೌರಮಂಡಲದ ನಡುವೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಜಾಗದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಗುರುಗ್ರಹವು ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಧೂಮಕೇತು ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Planets in astrology#Jupiter|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುರುಗ್ರಹ]] * [[:en:Aspects of Jupiter|Aspects of Jupiter]] - for data of opposition, conjunction to sun, etc. * [[:en:Jupiter in fiction|ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುಗ್ರಹ]] * [[:en:Jupiter's magnetosphere|ಗುರುಗ್ರಹದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]] ==ಹೊರ ಸಂಪರ್ಕ== *[https://www.ibtimes.co.in/mysterious-green-ufo-spotted-jupiter-nasa-image-sparks-debate-784044 Mysterious green UFO spotted on Jupiter from NASA image, sparks debate; By : Nirmal Narayanan; Oct 26, 2018] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} * Bagenal, F. & Dowling, T. E. & McKinnon, W. B. (Eds.). (2004). ''Jupiter: The planet, satellites, and magnetosphere''. Cambridge: Cambridge University Press. * {{cite book|last=Beebe|first=Reta|title=Jupiter: The Giant Planet|origyear=1997|edition=Second|year=2002|publisher=Smithsonian Institute Press|location=Washington, D.C.|ISBN=1560986859}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html NASA's Jupiter fact sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html |date=2011-09-26 }} * [http://www.vias.org/spacetrip/jupiter_1.html A Trip Into Space] Data and photos on Jupiter * [http://pages.preferred.com/%7Etedstryk/innersat.html Jupiter's Inner Moons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060823060939/http://pages.preferred.com/%7Etedstryk/innersat.html |date=2006-08-23 }} * [http://www.ibiblio.org//e-notes/VRML/Globe/Globe.htm 3D VRML Jupiter globe] and its satellites Io, Callisto, Europa and Ganymede * [http://www.projectshum.org/Planets/jupiter.html Planets - Jupiter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070226173837/http://www.projectshum.org/Planets/jupiter.html |date=2007-02-26 }} A kid's guide to Jupiter. * [http://www.pbs.org/empires/medici/renaissance/galileo.html Galileo and the Medici Family] * [http://orbitsimulator.com/gravity/articles/joviansystem.html A simulation of the 62 Jovian moons] * [http://www.cnn.com/2006/TECH/space/10/11/jupiter.spots.ap/index.html Jupiter's smaller spot getting redder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061110225434/http://www.cnn.com/2006/TECH/space/10/11/jupiter.spots.ap/index.html |date=2006-11-10 }} * [http://astroclub.tau.ac.il/ephem/Jupiter/ Observing Jupiter - Position, central meridian and moons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205060306/http://astroclub.tau.ac.il/ephem/Jupiter/ |date=2007-02-05 }} * [http://skytonight.com/observing/objects/planets/3307071.html?page=2&c=y Observing Jupiter's moons]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] 1vzx33noqma0z0dnaof8sgbtl2j2fe5 1373256 1373255 2026-05-13T04:18:12Z Kwamikagami 17055 /* ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ */ 1373256 wikitext text/x-wiki {{ಗ್ರಹ Infobox/ಗುರು}} '''ಗುರು''' - ಇದು [[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ೫ನೇ [[ಗ್ರಹ]] ಮತ್ತು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರ ಮಂಡಲ]]ದಲ್ಲೇ [[:en:Solar system by size|ಅತಿ ದೊಡ್ಡ]] ಗ್ರಹ. ಗುರು ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಅನಿಲರೂಪಿಗಳಾದ [[ಶನಿ]], [[ಯುರೇನಸ್]], ಮತ್ತು [[ನೆಪ್ಚೂನ್]]ಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "[[:en:Jovian planet|ಜೋವಿಯನ್ ಗ್ರಹ]]"ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಮೇಲ್ನೋಟ == ಸೂರ್ಯ, [[ಚಂದ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಶುಕ್ರ|ಶುಕ್ರ ಗ್ರಹ]]ಗಳ ನಂತರ, ಗುರು ಗ್ರಹವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಗಸದಲ್ಲಿ 4ನೇ ಅತಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕಾಯ;<ref name="worldbook">{{Cite web |url=https://www.nasa.gov/worldbook/jupiter_worldbook.html |title=Jupiter |access-date=2021-07-21 |archive-date=2013-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130716211009/http://www.nasa.gov/worldbook/jupiter_worldbook.html |url-status=dead }}</ref> ಆದರೆ, ವರ್ಷದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ]]ವು ಗುರುವಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Jupiter Earth Comparison.png|thumb|left|upright|ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಗುರುಗ್ರಹಗಳ ಗಾತ್ರದ ಹೋಲಿಕೆ; ಇಲ್ಲಿ [[:en:Great Red Spot|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ]]ಯನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು]] ಸೌರಮಂಡಲದ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳ ಒಟ್ಟು [[:en:mass|ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ]]ಗಿಂತಲೂ 2.5 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಗುರುವು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಎಷ್ಟು ಭಾರಿಯೆಂದರೆ, ಸೂರ್ಯ-ಗುರುಗ್ರಹ ಜೋಡಿಯ [[:en:Center of mass#Barycenter|ಗುರುತ್ವ ಕೇಂದ್ರ]]ವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಚೆಯಿದೆ (ಸೂರ್ಯನ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ 1.068 [[:en:solar radius|ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯ]]ಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ). ಗುರುವು [[ಭೂಮಿ]]ಯ 318 ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನೂ, 11 ಪಟ್ಟು [[:en:diameter|ವ್ಯಾಸ]]ವನ್ನೂ ಮತ್ತು 1300 ಪಟ್ಟು [[:en:volume|ಗಾತ್ರವನ್ನೂ]] ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="worldbook" /> ಆದ್ದರಿಂದ, ಗುರುಗ್ರಹದ [[:en:gravity|ಗುರುತ್ವ]]ವು ಸೌರಮಂಡಲದ ವಿಕಾಸದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದೆ: ಕೆಲವರು ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸೂರ್ಯ, ಗುರು, ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಕಲ್ಲು-ಮಣ್ಣುಗಳಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="clarke2061">{{cite book|author=Clarke, Arthur C.|year=1989|title=2061: Odyssey Three|publisher=Del Rey|id=ISBN 0-345-35879-1}}</ref> ಬಹುತೇಕ ಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳು ಸೂರ್ಯನ [[:en:celestial equator|ಸಮಭಾಜಕ]]ದ ಸಮತಳಕ್ಕಿಂತ, ಗುರುವಿನ [[:en:orbital plane (astronomy)|ಕಕ್ಷೆಯ ಸಮತಳ]]ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿವೆ. [[ಬುಧ]]ದ ಕಕ್ಷೆ ಮಾತ್ರ ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕದ ಸಮತಳಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಬಹುತೇಕ [[:en:List of periodic comets|ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳು ಗುರುಗ್ರಹದ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನಲ್ಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬಹುತೇಕ [[ಕರ್ಕ್‌ವುಡ್ ತೆರವು]]ಗಳು ಉಂಟಾಗಿರುವುದು ಗುರುಗ್ರಹದ ಕಾರಣದಿಂದ. ಸೌರಮಂಡಲದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಾದ [[:en:Late Heavy Bombardment|ವಿಪುಲವಾದ ಹೊಡೆತ]]ಗಳಿಗೂ ಬಹುಶಃ ಗುರುಗ್ರಹವೇ ಕಾರಣ.<ref>{{cite journal | last = Kerr | first = Richard A. | title=Did Jupiter and Saturn Team Up to Pummel the Inner Solar System? | journal=Science | year=2004 | volume=306 | issue=5702 | pages=1676 | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/306/5702/1676a?etoc }}</ref> ಅದರ ಅಗಾಧವಾದ ಗುರುತ್ವ ಸೆಳೆತದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಗುರುವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೌರ ಮಂಡಲದ ಧೂಳು ಚೋಷಕವೆಂದು (vacuum cleaner) ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಗುರುವಿಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಿರುವ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು [[:en:Extrasolar planet|ಸೌರಮಂಡಲದಾಚೆ]] ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. [[:en:brown dwarf|ಕಂದು ಕುಬ್ಜ]] ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿಗದಿತ [[:en:spectral line|ರೇಖೆಗಳು]] ಕಂಡುಬಂದರೂ, ಗುರುವಿನಂಥ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಹವನ್ನು ಈ ರೀತಿಯ ನಕ್ಷತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸದೆ ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಯಾವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೂ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ, ಸೌರ [[:en:metallicity|ಲೋಹತ್ವ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾಯವು ಗುರುಗ್ರಹಕ್ಕಿಂತ 13 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು [[:en:deuterium|ಡ್ಯುಟೆರಿಯಂ]]ನನ್ನು ಸುಡುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಕಂದು ಕುಬ್ಜವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ (ಮತ್ತು, ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಅಥವಾ ನಕ್ಷತ್ರಾವಷೇಶವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ) ಕಾಯಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title=Working Group on Extrasolar Planets: Definition of a "Planet" | work=IAU position statement | date=February 28, 2003 | url=http://www.dtm.ciw.edu/boss/definition.html | accessdate=2006-09-09 | archive-date=2006-09-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060916161707/http://www.dtm.ciw.edu/boss/definition.html | url-status=dead }}</ref> ತನ್ನ ರಚನೆಯು ತನ್ನನ್ನು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರಲು ಅವಕಾಶ ಕೊಡುವುದೋ, ಗುರುವು ಅಷ್ಟೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಅಂದರೆ, ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹಾಕಿದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿದ ಗುರುತ್ವ ಬಲದ ಕಾರಣ, ಈ ಗ್ರಹವು ತನ್ನೊಳಗೇ ಸಂಕುಚಿತವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಕುಚನೆ ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಹೆಚ್ಚಳವು [[:en:Nuclear fusion|ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆ]] ಶುರುವಾಗುವವರೆಗೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ, ಕೆಲವು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಗುರುವನ್ನು "ವಿಫಲವಾದ ನಕ್ಷತ್ರ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಗುರುವು [[ನಕ್ಷತ್ರ]]ವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಲು ಪ್ರಸ್ತುತಕ್ಕಿಂತ 75 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಬೇಕು. ಆದರೆ, ಈಗ ತಿಳಿದಿರುವ ಅತಿ ಸಣ್ಣ [[:en::en:red dwarf|ಕೆಂಪು ಕುಬ್ಜ]]ವು ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಗುರುವಿಗಿಂತ ಕೇವಲ 30% ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ತಾನು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಶಾಖಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಖವನ್ನು ಗುರುವು ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಾಖವು [[:en:Kelvin-Helmholtz mechanism|Kelvin-Helmholtz ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಯಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ, ಗುರುಗ್ರಹದ ಗಾತ್ರವು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಮಿಲಿಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಗುರು ಮತ್ತಿತರ ಅನಿಲರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳು ಬಹಳ ಮುಂಚೆ ಈಗಿಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಬಿಸಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ಗುರುವಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಬಲವುಳ್ಳ ಗುರುತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾರಣ, [[ಶನಿ]]ಯು ಶಾಖದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಗ್ಗಿರುತ್ತಿತ್ತು; ಹೀಗಾಗಿ, ಶನಿಯು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುರುಗ್ರಹಕ್ಕಿಂತಲೂ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ: Jupiter.Aurora.HST.UV.jpg|upright|left|thumb|ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ [[:en:Aurora borealis|ಉತ್ತರ ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]]]] ತನ್ನ [[:en:axis|ಅಕ್ಷ]]ದ ಸುತ್ತ ಹತ್ತು ಘಂಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವ ಗುರುವು ಸೌರಮಂಡಲದ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದ ಪರಿಭ್ರಮಣವು ಅದರ [[:en:equatorial bulge|ಸಮಭಾಜಕ ರೇಖೆಯ ಬಳಿ ಉಬ್ಬನ್ನು]] ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹವ್ಯಾಸಿ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಈ ಉಬ್ಬನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. [[ಅಮೋನಿಯ]]ದ ಹರಳುಗಳು ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ ಅಮೋನಿಯಂ ಹೈಡ್ರೋಸಲ್ಫೈಡ್ ನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮೋಡಗಳ ಪದರವೊಂದು ಗುರುವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಆವರಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಗುರುಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಘನವಾದ ಮೇಲ್ಮೈಯೇ ಇಲ್ಲದೆ, ಗ್ರಹದೊಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಒಂದು ಪರಿಚಿತ ರೂಪವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ಭೂಮಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ [[:en:Great Red Spot|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ]]ಯಂತೆ ಕಾಣುವ [[:en:storm|ಚಂಡಮಾರುತ]]. ಇದನ್ನು ಬಹುಶಃ [[:en:Giovanni Domenico Cassini|ಜಿಯೋವಾನಿ ಡಾಮೆನಿಕೋ ಕ್ಯಾಸಿನಿ]] ಮತ್ತು [[:en:Robert Hooke|ರಾಬರ್ಟ್ ಹುಕ್]] ಅವರುಗಳು ನಾಲ್ಕು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದರು. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾದರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇದೊಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಚಂಡಮಾರುತ ಮತ್ತು ಮತ್ತು ಗ್ರಹದ ಒಂದು ಶಾಶ್ವತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |url=http://www.nature.com/nature/journal/v331/n6158/abs/331689a0.html;jsessionid=EB6990ACE69E14E754FC2B2635B5301C |title=Laboratory simulation of Jupiter's Great Red Spot |first=Jöel |last=Sommeria |coauthors=Steven D. Meyers & Harry L. Swinney |journal=Nature |volume=331 |pages=689 - 693 |month=25 February |year=1988 |id={{doi|10.1038/331689a0}} |access-date=2006-12-24 |archive-date=2006-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060613193819/http://www.nature.com/nature/journal/v331/n6158/abs/331689a0.html;jsessionid=EB6990ACE69E14E754FC2B2635B5301C |url-status=dead }}</ref> 2000ದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಣ್ಣ ಆಕಾರಗಳು ಒಗ್ಗೂಡಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಆಕಾರವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. [[:en:Oval BA|BA ಅಂಡಾಕಾರ]]ವೆಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾದ ಈ ಆಕಾರವು ತದನಂತರ ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯಂತೆಯೇ ತಾನೂ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ತಾಳಿತು.<ref>{{cite web |url=http://science.nasa.gov/headlines/y2006/02mar_redjr.htm |title=Jupiter's New Red Spot |year=2006 |accessdate=2006-03-09 |archive-date=2008-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019024917/http://science.nasa.gov/headlines/y2006/02mar_redjr.htm |url-status=dead }}</ref> == ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅವಲೋಕನೆಗಳು == ಗುರುವು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಗೋಚರಿಸುವುದರಿಂದ, ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದು ಪರಿಚಿತವಾದ ಗ್ರಹ. [[:en:Ancient Rome|ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ನರು]] ಈ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ [[:en:Roman mythology|ರೋಮನ್ ದೇವತೆ]]ಯಾದ [[:en:Jupiter (god)|ಜ್ಯುಪಿಟರ್]]ನ ಹೆಸರಿಟ್ಟರು. [[:en:China|ಚೀನಾ]], [[:en:Korea|ಕೊರಿಯಾ]], [[:en:Japan|ಜಪಾನ್]], ಮತ್ತು [[:en:Vietnam|ವಿಯೆತ್ನಾಮ್]] ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, [[:en:Five elements (Chinese philosophy)|ಚೀನೀಯರ ಪಂಚಭೂತ]]ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಈ ಗ್ರಹವನ್ನು ''ಮರ ಗ್ರಹ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.crystalinks.com/jupiter.html |title=JUPITER |accessdate=2006-03-09}}</ref> ವೇದಕಾಲದ [[:en:Jyotisha|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯರು ಈ ಗ್ರಹವನ್ನು [[:en:Brihaspati|ಬೃಹಸ್ಪತಿ]], ಅಥವಾ "ಗುರು" ಎಂದು ಕರೆದರು. ಇಂದಿಗೂ ಭಾರತದ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾರದ ಒಂದು ದಿನವನ್ನು ''[[:en:Guruvaar|ಗುರುವಾರ]]'' (ಗುರುಗ್ರಹದ ದಿನ)ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುವಾರವನ್ನು Thursday ಅಥವಾ Thor's day (ಥೋರ್‌ನ ದಿನ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಥೋರ್‌ನನ್ನು ರೋಮನ್ ದೇವತೆಯಾದ ಜ್ಯುಪಿಟರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 1610ರಲ್ಲಿ [[:en:Galileo Galilei|ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಿಲೈ]] ತನ್ನ ದೂರದರ್ಶಕದ ಸಹಾಯದಿಂದ, ಗುರುಗ್ರಹದ ನಾಲ್ಕು ದೊಡ್ಡ [[:en:natural satellite|ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳಾದ [[:en:Io (moon)|ಐಓ]], [[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]], [[:en:Ganymede (moon)|ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:Callisto (moon)|ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟೊ]]ಗಳನ್ನು (ಈಗ ಇವುಗಳನ್ನು [[:en:Galilean moon|ಗೆಲಿಲಿಯೋನ ಉಪಗ್ರಹಗಳೆಂದು]] ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಇದು, ಭೂಮಿಯ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಉಪಗ್ರಹದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ವೀಕ್ಷಣೆ. ಇದು ಭೂಕೇಂದ್ರಿತವಲ್ಲದ [[:en:celestial mechanics|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಚಲನೆ]]ಯ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಆವಿಶ್ಕಾರವೂ ಆಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ, ಗ್ರಹಗಳ ಚಲನೆಯ ಬಗ್ಗೆ [[:en:Nicolaus Copernicus|ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್]] ಮಂಡಿಸಿದ್ದ [[:en:heliocentrism|ಸೌರ ಕೇಂದ್ರಿತ]] ವಾದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಂಬಲ ಸಿಕ್ಕಂತಾಯಿತು; ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್‌ನ ವಾದಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ತೋರಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅವನು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕರಿಂದ [[:en:Inquisition|ತನಿಖೆ]]ಯ ಭಯದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತಾಯಿತು. 1892ರಲ್ಲಿ [[:en:E. E. Barnard|ಇ. ಇ. ಬರ್ನಾರ್ಡ್]] ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ [[:en:Lick Observatory|ಲಿಕ್ ಖಗೋಳವೀಕ್ಷಣಾಲಯದಲ್ಲಿ]] 36 ಅಂಗುಲದ ವಕ್ರೀಭವಕದ ನೆರವಿನಿಂದ ಗುರುಗ್ರಹದ 5ನೇ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಅವನ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಂತಿದ್ದ ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರವು ಅವನಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ತದನಂತರ ಈ ಉಪಗ್ರಹಕ್ಕೆ [[:en:Amalthea (moon)|ಅಮಾಲ್ಥಿಯ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. == ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == === ಗ್ರಹದ ರಚನೆ === ಸಣ್ಣ [[:en:Rock (geology)|ಶಿಲೆ]]ಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿರುವ ಗುರುವಿನ [[:en:planetary core|ಒಳಭಾಗ]]ವು [[:en:metallic hydrogen|ಲೋಹರೂಪಿ ಜಲಜನಕ]]ದ ಒಂದು ಪದರದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ [[:en:phase (matter)|ದ್ರವರೂಪಿ]] ಜಲಜನಕದ ಮತ್ತು [[:en:gas|ಅನಿಲ]]ರೂಪಿ ಜಲಜನಕದ ಪದರಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಜಲಜನಕದ ಈ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ವಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಯಾವುದೇ ರೇಖೆಯಾಗಲಿ, ಮೇಲ್ಮೈಯಾಗಲಿ, ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಗ್ರಹದ ಒಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾ, ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಜಲಜನಕದ ರೂಪವು ಒಂದರಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. === ಆಕಾರ === ಗುರುಗ್ರಹವು ಭೂಮಿಯಂತೆಯೇ ಮೇಲ್ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಗೋಳಾಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಅಂದರೆ, [[:en:equator|ಸಮಭಾಜಕ]]ದ ಮೂಲಕ [[:en:diameter|ವ್ಯಾಸ]]ವು [[:en:poles|ಧ್ರುವಗಳ]] ಮೂಲಕದ ವ್ಯಾಸಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಗುರುಗ್ರಹದ ಈ ಎರಡು ವ್ಯಾಸಗಳ ನಡುವೆ 9275 ಕಿ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಗುರುವಿನ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾದ [[:en:rotation|ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ]]ದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದರ ಸಮಭಾಜಕವು ಹೊರ ಉಬ್ಬುತ್ತದೆ. === ವಾಯುಮಂಡಲ === [[ಚಿತ್ರ:Jupiter from Voyager 1.jpg|thumb|left|[[:en:Great Red Spot|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ]] ಮತ್ತು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಬಿಳಿಯ ಅಂಡಾಕೃತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಗುರುವಿನ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಚಿತ್ರ. ''[[:en:Voyager 1|ವಾಯೇಜರ್ 1]]'' ತೆಗೆದ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ [[:en:False-color|ಕೃತಕವಾಗಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು]] ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ]] [[ಗುರು ಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲ|ಗುರುವಿನ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ದ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಕಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ~93% [[:en:hydrogen|ಜಲಜನಕ]], ~7% [[:en:helium|ಹೀಲಿಯಂ]] ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ~75% ಜಲಜನಕ, ~24% ಹೀಲಿಯಂಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಒಳಭಾಗವು ಹೆಚ್ಚು ಭಾರವಾದ ಧಾತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇವುಗಳ ವಿತರಣೆಯು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಈ ರೀತಿ ಇದೆ: 71% ಜಲಜನಕ, 24% ಹೀಲಿಯಂ, 5% ಇತರ ಧಾತುಗಳು. ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[:en:methane|ಮೀಥೇನ್]], [[:en:water vapor|ನೀರಾವಿ]], [[:en:ammonia|ಅಮೋನಿಯ]], ಮತ್ತು "ಶಿಲೆ"ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[:en:carbon|ಇಂಗಾಲ]], [[:en:ethane|ಈಥೇನ್]], [[:en:hydrogen sulphide|ಜಲಜನಕದ ಸಲ್ಫೈಡ್]], [[:en:neon|ನಿಯಾನ್]], [[:en:oxygen|ಆಮ್ಲಜನಕ]], [[:en:phosphine|ಫಾಸ್ಫೀನ್]], ಮತ್ತು [[:en:sulphur|ಗಂಧಕ]]ಗಳೂ ಇವೆ. ವಾಯುಮಂಡಲದ ಹೊರಪದರದಲ್ಲಿ ಘನೀಕೃತ ಅಮೋನಿಯಾದ [[:en:crystal|ಸ್ಫಟಿಕ]]ಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=voyager>Gautier, D. et al, [http://adsabs.harvard.edu/abs/1981JGR....86.8713G "The helium abundance of Jupiter from Voyager"] (Abstract only) Journal of Geophysical Research, vol. 86, Sept. 30, 1981, p. 8713-8720. URL accessed 15 April 2006</ref><ref name=cassini>Kunde, V. G. et al, [http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/305/5690/1582 "Jupiter's Atmospheric Composition from the Cassini Thermal Infrared Spectroscopy Experiment"] - ''[[:en:Science (magazine)|Science]]'' 10 September 2004, Vol. 305. no. 5690, pp. 1582 - 1586. URL accessed 15 April 2006.</ref> ಅತಿನೇರಳೆ ಮತ್ತು ನಸುಗೆಂಪು ಮಾಪಕಗಳ ಮೂಲಕ [[:en:benzene|ಬೆನ್‌ಜೀನ್]] ಮತ್ತು ಇತರ [[:en:hydrocarbon|ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್]]ಗಳನ್ನೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal| journal=ICARUS|volume= 64|pages= 233-248|year= 1985|title=Infrared Polar Brightening on JupiterIII. Spectrometry from the Voyager 1 IRIS Experiment|author=S. J. Kim, 1 J. Caldwell, A. R. Rivolo, R. Wagner }}</ref> ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಧಾತುಗಳು [[:en:solar nebula|ಸೌರ ಜ್ಯೋತಿಪಟಲ]]ದಲ್ಲಿ ಇರುವಷ್ಟೇ ಇವೆ. ಆದರೆ, ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಶೋಧಕದ ಫಲಿತಾಂಶದ ಪ್ರಕಾರ, ನಿರೀಕ್ಷೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಗುರುವಿನ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನಿಯಾನ್ ಧಾತುವಿನ ಸಮೃದ್ಧತೆಯು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲಿರುವ ಸಮೃದ್ಧತೆಯ 10ನೇ 1ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಇರುವುದಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [[ಶನಿ|ಶನಿ ಗ್ರಹ]]ವು ಸುಮಾರು ಇದೇ ರೀತಿಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, [[ಯುರೇನಸ್]] ಮತ್ತು [[ನೆಪ್ಚೂನ್]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [[:en:Giovanni Domenico Cassini|ಜೆಯೋವಾನಿ ಕ್ಯಾಸಿನಿ]] 1690ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ ಗುರುಗ್ರಹದ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲದ ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವೇಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷದ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಸುತ್ತು ಸುತ್ತಲು, ಗುರುವಿನ [[:en:polar region|ಧ್ರುವ]]ದ ಬಳಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕೆ [[:en:equator|ಸಮಭಾಜಕ]]ದ ಬಳಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು 5 ನಿಮಿಷಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ [[:en:latitude|ಅಕ್ಷಾಂಶ]]ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮೋಡದ ವಲಯಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ವಿರುದ್ಧವಾದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ವಿರೋಧವಾದ [[:en:Atmospheric circulation|ಪರಿಚಲನೆ]]ಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ, ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಮತ್ತು [[:en:turbulence|ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆ]]ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಕಾರಣವಾಗಿ, 600 ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಘಂಟೆ ವೇಗದ ಮಾರುತಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾಪನಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲದೊಳಗೆ ಇಳಿದ ಏಕಮಾತ್ರ ಗಗನನೌಕೆಯೆಂದರೆ, ''[[:en:Galileo spacecraft|ಗೆಲಿಲಿಯೋ]]'' ಶೋಧಕ ([[#ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಯಾತ್ರೆ|ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಯಾತ್ರೆ]]ಯನ್ನು ನೋಡಿ). 1995ರಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನತ್ತ ಒಂದು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಶೋಧಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ ಈ ನೌಕೆಯು 2003 ತಾನೇ ಗುರುವಿನ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: [[:en:Cloud pattern on Jupiter|ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಮೋಡಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ]] === ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ === {| align="right" | [[ಚಿತ್ರ:Great_Red_Spot_From_Voyager_1.jpg|thumbnail|1979ರಲ್ಲಿ ವಾಯೇಜರ್ 1ಕ್ಕೆ ಕಂಡಂತೆ ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ.]] |- | [[ಚಿತ್ರ:PIA02863 - Jupiter surface motion animation.gif|thumb|upright=2|ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೋಡಗಳ ಚಲನೆಯ ಬಣ್ಣದ ಚಲನಚಿತ್ರ]] |- | [[ಚಿತ್ರ:Jupiter Great Red Spot Animation.gif|thumb|right|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ]] |- | [[ಚಿತ್ರ:Pioneer_10_jup.jpg|thumb|1974ರಲ್ಲಿ [[:en:Pioneer 10|ಪಯೋನೀರ್ 10]] ತೆಗೆದ ಗುರುಗ್ರಹದ ಚಿತ್ರ. The Great Red Spot appears more prominent here than in the [[:en:Voyager]] images because of its location in a lighter colored band of clouds.]] |} '''ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ'''ಯು ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುವ ಒಂದು [[:en:anticyclone|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ]] [[:en:storm|ಚಂಡಮಾರುತ]]. ಇದು ಸಮಭಾಜಕದಿಂದ 22° ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಡೇಪಕ್ಷ ಕಳೆದ 340 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿನ [[:en:telescope|ದೂರದರ್ಶಕ]]ಗಳಿಂದಲೂ ಗೋಚರಿಸುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. 1665ರಲ್ಲಿ ಈ ಚಂಡಮಾರುತವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ಜಿಯೋವಾನಿ ಡಾಮೆನಿಕೋ ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಅವರೇ ಬಹುಶಃ ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಗುರುವಿನ ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ ಮತ್ತದರ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನ ಅದ್ಭುತ ನೋಟವನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 25, 1979 ರಂದು [[:en:Voyager 1|ವಾಯೇಜರ್ 1]] ನೌಕೆಯು ಗುರುವಿನಿಂದ 92 ಲಕ್ಷ ಕಿ.ಮೀ. (57 ಲಕ್ಷ ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಪಡೆಯಿತು. ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ 160 ಕಿ.ಮೀ. (100 ಮೈಲಿ) ಅಗಲವಿರುವ ವಿವರಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯ ಎಡದಲ್ಲಿರುವ ಬಣ್ಣದ ಅಲೆಅಲೆಯಾದ ವಿನ್ಯಾಸವು ಮೋಡಗಳ ಅತಿ ಜಟಿಲ ಮತ್ತು ಚಂಚಲ ಚಲನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯ ಕೆಳಗಿರುವ ಬಿಳಿಯ ಅಂಡಾಕಾರವು ಭೂಮಿಯಷ್ಟು ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಗುರುಗ್ರಹವು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದೆಂದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಈ [[:en:oval|ಅಂಡಾಕಾರ]]ವು 6 ದಿನಗಳ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[:en:counterclockwise|ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕರ]]ದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ 24–40,000 ಕಿ.ಮೀ. × 12–14,000 ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ಉದ್ದಗಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಭೂಮಿ ಗಾತ್ರದ 2-3 ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಈ ಚಂಡಮಾರುತದ ಮೋಡಗಳು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಮೋಡಗಳಿಗಿಂತ 8 ಕಿ.ಮೀ. ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿವೆ. [[:en:gas giant|ಅನಿಲ ರೂಪಿ]] ಗ್ರಹಗಳ [[:en:turbulent|ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ]] [[:en:celestial body atmosphere|ವಾಯುಮಂಡಲ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ವಿರಳವೇನಲ್ಲ. ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಅಂಡಾಕೃತಿಗಳು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಂಪಾಗಿರುವ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಅಂಡಾಕೃತಿಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಚ್ಚಗಿದ್ದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೋಡಗಳ ಎತ್ತರದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಈ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಕೆಲವು ಘಂಟೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ವಾಯೇಜರ್ ಯಾತ್ರೆಗಳ ಮುನ್ನ, ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಅರಿವಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಹಲವರು ಈ ಚುಕ್ಕೆಯನ್ನು ಗ್ರಹದ ಮೇಲಿರುವ ದ್ರವ ಅಥವಾ ಅನಿಲರೂಪಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಾಸಾ ಸಂಶೋಧನಾ ತಂಡವು ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯ ಬಳಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಹಲವು ಸಣ್ಣ ಸುಳಿಗಾಳಿಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಈ ಸುಳಿಗಳು ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದರ ಜೊತೆ ಬೆರೆತಿವೆ, ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿವೆ, ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯಿಂದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿವೆ ಎಂದು ಮೇಲಿನ ಪರಿಶೀಲನೆಯಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. BA ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ (ಇದಕ್ಕೆ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯ ಮರಿ ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿದೆ) ಅಂಡಾಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ದೊರೆತಿರುವ ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006ರಲ್ಲಿ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನಿ Amy Simon-Miller ಅವರು Icarus ಎಂಬ ಖಗೋಳ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರು. ಗುರುವು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ವರ್ಣಪಟಲದಿಂದ ಈ ಸುಳಿಗಳ ವಿವರವಾದ ತನಿಖೆಯು ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದ ಮಾರುತಗಳು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಒಳಭಾಗಗಳಿಂದ ಬೇರೆ ಬಣ್ಣದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊರಸೆಳೆದುದರಿಂದ ಸುಳಿಗಳ ಪ್ರವಹನೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ತನಿಖೆ ನಡೆಯುವವರೆಗೂ ಈ ವಾದದ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಗಳು ಬಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. === ಗ್ರಹದ ಉಂಗುರಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Map of Jupiter.jpg|thumb|left|ಅದರ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ ಗುರುಗ್ರಹ. ಎಡದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.]] ಶಕ್ತಿಯುತ ಉಲ್ಕೆಗಳ ಧಾಳಿಗಳಿಂದಾಗಿ, ಗುರುವಿನ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಹೊಗೆಯಂತಹ ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳು ಸಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಈ ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳು ಗುರುವಿನ ಸುತ್ತ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಬಹಳ ಮಂದವಾದ [[:en:planetary ring|ಉಂಗುರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿವೆ. Halo (ಪ್ರಭಾವಳಿ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಳ ಉಂಗುರವು ಸುಮಾರು 20,000&nbsp;km ದಪ್ಪವಿದ್ದು 22,800ಕಿ.ಮೀ. ಅಗಲವಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ, ಅಡ್ರಾಸ್ಟಿಯ ಮತ್ತು ಮೆಟಿಸ್ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಧೂಳಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಅತಿ ತೆಳ್ಳನಾದ, ಅತಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಮುಖ್ಯ ಉಂಗುರವು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಮೆಟಿಸ್ ಉಪಗ್ರಹವು ಒಂದು [[:en:Roche limit|ನಿಗದಿತ ಮಿತಿ]]ಯೊಳಗೆ ಗುರುವಿನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವುದರಿಂದ, ಮೆಟಿಸ್‌ಗೆ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಅಂಟಿರದ ವಸ್ತುಗಳು ಅದರಿಂದ ಹಾರಿಹೋಗಿ ಗುರುವಿನ ಗುರುತ್ವವಲಯದಲ್ಲಿ ಬೀಳಬಹುದು. ಥೆಬೆ ಮತ್ತು ಅಮಾಲ್ಥಿಯಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವವಾದ ಎರಡು ತೆಳುವಾದ ಉಂಗುರಗಳು ಮುಖ್ಯ ಉಂಗುರದ ಹೊರಗೆ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ. ಕಡೆಯದಾಗಿ, ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹಾಗೂ ಬಹಳ ಮಬ್ಬಾಗಿರುವ ಹೊರ ಉಂಗುರವೊಂದು ಗುರುವನ್ನು ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಈ ಹೊರ ಉಂಗುರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದವೆಂದು ದೃಢವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಇದು ಸೆರೆಹಿಡಿದ ಅಂತರಗ್ರಹ ಧೂಳಿರಬಹುದು. == ಗುರುಗ್ರಹದ ಅನ್ವೇಷಣೆ == ೧೯೭೩ರ ನಂತರ ಕೆಲವು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಗಗನನೌಕೆಗಳು ಗುರುವನ್ನು ತಲುಪಿವೆ. ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು [[:en:energy|ಶಕ್ತಿ]]ಯ ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಗನನೌಕೆಯ ವೇಗದಲ್ಲುಂಟಾಗುವ ನಿವ್ವಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ([[:en:delta-v|delta-v]]) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಗುರುವನ್ನು ತಲುಪಲು ೯.೨ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ ವೇಗ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ.<ref name="delta-v">{{cite web | last = Wong | first = Al | date = [[May ೨೮]], [[೧೯೯೮]] | url = http://www೨.jpl.nasa.gov/galileo/faqnav.html | title = Galileo FAQ - Navigation | publisher = NASA | accessdate = ೨೦೦೬-೧೧-೨೮ }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಬೇಕಾದ ೯.೭&nbsp;ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ ವೇಗ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಹೋಲಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite web | last = Hirata | first = Chris | url = http://www.pma.caltech.edu/~chirata/deltav.html | title = Delta-V in the Solar System | publisher = California Institute of Technology | accessdate = ೨೦೦೬-೧೧-೨೮ | archive-date = 2007-07-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070701211813/http://www.pma.caltech.edu/~chirata/deltav.html | url-status = dead }}</ref> ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಬೇರೆ ಗ್ರಹಗಳ [[:en:flyby|ನಿಕಟದಲ್ಲಿ ಹಾರಿದಾಗ]] ದೊರಕುವ [[:en:Gravitational slingshot|ಗುರುತ್ವ ಸಹಾಯ]]ದಿಂದ, ಗುರುವಿನತ್ತ ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಈ ರೀತಿಯ ಗುರುತ್ವ ನೆರವಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಯಾನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="delta-v" /> === ಪಯೋನೀರ್ ಯಾತ್ರೆಗಳು === ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ [[:en:Pioneer 10|ಪಯೋನೇರ್ ೧೦]] ಗುರುವಿನ ಬಳಿ ಹಾದುಹೋದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಬಳಿಕ [[:en:Pioneer 11|ಪಯೋನೀರ್ ೧೧]] ಹಾದುಹೋಯಿತು. ಪಯೋನೀರ್ ೧೦ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಮೀಪದಿಂದ ಗುರುಗ್ರಹ ಮತ್ತದರ [[:en:Galilean moon|ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅದರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ, ಅದರ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಅವಲೊಕಿಸಿ, ಗುರುವು ಬಹುತೇಕ ದ್ರವ/ಅನಿಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದೆಯೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.<ref name="cosmology 101">{{cite web | last = Lasher | first = Lawrence | date = [[August 1]], [[೨೦೦೬|2006]] | url = http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PNhome.html | title = Pioneer Project Home Page | publisher = NASA Space Projects Division | accessdate = 2006-11-28 | archive-date = 2006-01-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060101001205/http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PNhome.html | url-status = ಳು [[:en:Galilean moon|ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅಪಾರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಗುರುಗ್ರಹದ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದವು. ಇವಲ್ಲದೆ ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ನಿಕಟದಿಂದ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದವು.</ref><ref name="voyager"/> === ಯೂಲಿಸೆಸ್ ಯಾತ್ರೆಗಳು === ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Ulysses probe|ಯೂಲಿಸೆಸ್]]'' ಸೌರ ಶೋಧಕವು ಗುರುವಿಗೆ ೪೦೯,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಹಾರುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಯೂಲಿಸೆಸ್ ಶೋಧಕವು ಸೂರ್ಯನ ಧ್ರುವಗಳ ಸುತ್ತ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಅತ್ಯವಶ್ಯಕವಾದ ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶೋಧಕವು ಗುರುಗ್ರಹದ ಕಾಂತಗೋಳವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ಶೋಧಕದ ಮೇಲೆ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಶೋಧಕವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಗುರುಗ್ರಹದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಬಾರಿ ಅಂತರವು ಬಹಳಷ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿತ್ತು (ಸುಮಾರು ೨೪ ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು).<ref name="ulysses">[http://www.aiaa.org/Spaceops೨೦೦೪Archive/downloads/papers/SPACE2004sp-template00447F.pdf ಯೂಲಿಸೆಸ್‌ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು: ೧೩ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಯಾತ್ರೆ === ಡಿಸೆಂಬರ್ ೭, ೧೯೯೫ರಂದು ಗುರುವಿನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿದ ''[[:en:Galileo spacecraft|ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗಗನನೌಕೆ]]''ಯು ಗುರುವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿದ ಏಕಮಾತ್ರ ನೌಕೆ. ಗುರುವನ್ನು ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿದ ಈ ನೌಕೆಯು [[:en:Amalthea (moon)|ಅಮಾಲ್ಥಿಯ]] ಮತ್ತು ಗುರುವಿನ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಗ್ರಹಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿತು. [[:en:Comet Shoemaker-Levy 9|ಷೂಮೇಕರ್-ಲೆವಿ ೯]] ಧೂಮಕೇತುವು ಗುರುಗ್ರಹವನ್ನು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಈ ಗಗನನೌಕೆಯು ತನ್ನ ಅದ್ವಿತೀಯವಾದ ವೀಕ್ಷಣಾಸ್ಥಾನದಿಂದ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ''ಗೆಲಿಲಿಯೋ'' ಯಾನದಿಂದ ಜೋವಿಯನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹೊಸ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಹೊರಬಂದವು. ಆದರೆ, ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಅದರ ತರಂಗಾಕರ್ಷಕ ತಂತಿಯ (antenna) ನಿಯೋಜನೆಯು ವಿಫಲವಾದ ಕಾರಣ, ತನ್ನ ಪೂರ್ವೋದ್ದೇಶಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ''ಗೆಲಿಲಿಯೋ'' ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref name="galileo">[http://www೨.jpl.nasa.gov/galileo/ Galileo: Journey to Jupiter]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Portrait of Jupiter from Cassini.jpg|thumb|right|[[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]] ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಶೋಧಕಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಸಿದಂತೆ ಗುರುಗ್ರಹ. ಇದುವರೆಗೆ ಕಲೆಹಾಕಿದ ಗುರುಗ್ರಹದ ಅತ್ಯಂತ ವಿವರವಾದ ವರ್ಣಚಿತ್ರ.]] ಜುಲೈ ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಈ ಗಗನನೌಕೆಯಿಂದ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಶೋಧಕವೊಂದನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಶೋಧಕವು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೭, ೧೯೯೫ರಂದು ಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಕ್ಕಿತು. ಇಳಿಕೊಡೆಯ (parachute) ಸಹಾಯದಿಂದ ವಾಯುಮಂಡಲದೊಳಗೆ ೧೫೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಇಳಿದ ಶೋಧಕವು ೫೭.೬ ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು. ತದನಂತರ, ತೀವ್ರವಾದ ವಾಯು ಒತ್ತಡದ ಕಾರಣ ಶೋಧಕವು ನಜ್ಜುಗುಜ್ಜಾಗಿ ಹೋಯಿತು. ಇದರ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಕಾಲದ ನಂತರ ಶೋಧಕವು ಬಹುಶಃ ಕರಗಿ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ''ಗೆಲಿಲಿಯೋ'' ಪರಿಭ್ರಮಕವು ಇದೇ ರೀತಿಯ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ತ್ವರಿತವಾದ ಮರಣಕ್ಕೀಡಾಯಿತು. [[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]]ದ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಆ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಮಲಿನಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲೋಸುಗ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೧, ೨೦೦೩ರಂದು ಪರಿಭ್ರಮಕವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಗುರುವಿನತ್ತ ೫೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="galileo" /> === ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಯಾತ್ರೆ === ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ [[ಶನಿ|ಶನಿ ಗ್ರಹ]]ಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ''[[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]]'' ಶೋಧಕವು ಗುರುವಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗಿ, ಗುರುಗ್ರಹದ ಅತ್ತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯, ೨೦೦೦ರಂದು ''[[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]]'' ಗಗನನೌಕೆಯು [[:en:Himalia (moon)|ಹಿಮಲಿಯ]] ಉಪಗ್ರಹದ ಒಂದು ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು. ನೌಕೆಯು ಹಿಮಲಿಯದಿಂದ ಬಹಳ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈ ವಿವರಗಳಾವುದೂ ತಿಳಿದುಬರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal | author=C. J. Hansen, S. J. Bolton, D. L. Matson, L. J. Spilker, J.-P. Lebreton | title=The Cassini-Huygens flyby of Jupiter | journal=Icarus | year=2004| volume=172 | issue=1 | pages=1-8 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2004Icar..172....1H }}</ref> === ನವ ದಿಗಂತ ಯಾತ್ರೆ === [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]]ವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಈಗ ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[:en:New Horizons|ನವ ದಿಗಂತ]] ಶೋಧಕವು ಗುರುತ್ವ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಗುರುವಿನ ಬಳಿ ಹಾದು ಹೋಗಲಿದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೮, ೨೦೦೭ರಂದು ಈ ಶೋಧಕವು ಗುರುಗ್ರಹದ ಅತಿ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20070221220556/http://www.planetary.org/news/2006/0927_New_Horizons_Snaps_First_Picture_of.html New Horizons Snaps First Picture of Jupiter]</ref> ಗುರುವಿನ ಬಳಿ ತಲುಪಿದಾಗ, ನವ ದಿಗಂತದ ಉಪಕರಣಗಳು ಗುರುವಿನ ಒಳ ಉಪಗ್ರಹಗಳ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[:en:Amalthea (moon)|ಅಮಾಲ್ಥಿಯ]]ದ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಮಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಶೋಧಕದ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು [[:en:Io (moon)|ಐಓ]]ನ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳನ್ನು ಮಾಪಿಸಿ ೪ ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಿವೆ. === ಭವಿಷ್ಯದ ಶೋಧಕಗಳು === [[:en:polar orbit|ಧ್ರುವಗಳ ಸುತ್ತ ಪರಿಭಮಿಸಿ]] ಗುರುವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದ ಯಾನವನ್ನು ನಾಸಾ ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ''[[:en:Juno (spacecraft)|ಜುನೋ]]'', ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿರುವ ಈ ಗಗನನೌಕೆಯು ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಹಾರಿ ಹೋಗುವ ಸಂಭವನೆಯಿದೆ. [[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]]ದ ಮೇಲೆ ದ್ರವಗಳಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ, ಹಿಮಾವೃತ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡಿದೆ. ನಾಸಾ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಒಂದು ಯಾತ್ರೆಯು ಈ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆಂದೇ ಮುಡಿಪಾಗಿತ್ತು. [[:en:Jupiter Icy Moons Orbiter|JIMO]] (ಹಿಮಾವೃತ ಗುರು ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಪರಿಭ್ರಮಕ)ವನ್ನು ೨೦೧೨ರ ನಂತರ ಉಡಾಯಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿತ್ತು. ಆದರೆ, ನಂತರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಬಹಳ ಅತಿಯಾಸೆಯ ಯಾತ್ರೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನೇ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. == ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Jupiter.moons2.jpg|thumb|right|ಗುರುವಿನ 4 ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಗಾತ್ರಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸುವ ಒಂದು ಸಂಯುಕ್ತ ಚಿತ್ರ. ([[:en:Great Red Spot|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ]] ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ). ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗೆ: [[:en:Callisto (moon)|ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟೊ]], [[:en:Ganymede (moon)|ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್]], [[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]] ಮತ್ತು [[:en:Io (moon)|ಐಓ]].]] ಗುರುಗ್ರಹವು ಕಡೇಪಕ್ಷ 63 ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಗೆ, [[:en:Jupiter's natural satellites|ಗುರುಗ್ರಹದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ. ಇವುಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಸಮಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ, [[:en:Timeline of discovery of Solar System planets and their natural satellites|ಸೌರಮಂಡಲದ ಗ್ರಹ/ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಸಮಯಗಳು]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ. "[[:en:Galilean moons|ಗೆಲಿಲಿಯನ್ ಉಪಗ್ರಹ]]"ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ 4 ದೊಡ್ಡ ಉಪಗ್ರಹಗಳು: [[:en:Io (moon)|ಐಓ]], [[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]], [[:en:Ganymede (moon)|ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:Callisto (moon)|ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟೊ]]. === ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಉಪಗ್ರಹಗಳು === ಐಓ, ಯೂರೋಪ, ಮತ್ತು ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಪಗ್ರಹವಾದ ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್‌ಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳು [[:en:Laplace resonance|ಲಾಪ್ಲೇಸ್ ಅನುರಣನ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ; ಗುರುವಿನ ಸುತ್ತ ಐಓ ನಾಲ್ಕು ಪರಿಭ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಷ್ಟು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪ ಎರಡು ಪರಿಭ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್ ಒಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಪ್ರತಿ ಉಪಗ್ರಹದ ಮೇಲೂ ಉಳಿದೆರಡು ಉಪಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೆಳೆತವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೆಳೆತವು ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಯ ಒಂದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ, ಈ ಕಕ್ಷೆಗಳು ಅಂಡವೃತ್ತಾಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:JupiterandIo.jpg|thumb|right|[[:en:Hubble Space Telescope|ಹಬಲ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ದೂರದರ್ಶಕ]]ವು ತೆಗೆದ ಗುರು ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಗ್ರಹವಾದ ಐಓನ ಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಐಓನ ನೆರಳು ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.]] ಆದರೆ, ಗುರುವಿನ [[:en:tidal force|ಉಬ್ಬರ ಬಲ]]ವು ಈ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಬಲ-ಪ್ರತಿಬಲಗಳ ಈ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯೋಗವು 3 ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ಸತತವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಗುರುವಿನ ಗುರುತ್ವವು ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಹಿಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಗ್ರಹದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವಾಗ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಗೋಳಾಕಾರಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತವೆ. ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಒಳಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬರದ ಶಾಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐಓದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯೂರೋಪದ ಮೇಲೆ ಈ ಶಾಖದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. {| class="wikitable sortable " |- style="background:#efefef;" ! colspan="6" |ಭೂಮಿಯ [[:en:Moon|ಚಂದ್ರ]]ನೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಂತೆ [[:en:Galilean moons|ಗೆಲಿಲಿಯನ್ ಉಪಗ್ರಹಗಳು]] |- |- style="background:#efefef;" ! ಹೆಸರು ! ವ್ಯಾಸ<br />(ಕಿ.ಮೀ.) ! ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ<br />(ಕಿ.ಗ್ರಾಂ.) ! ಕಕ್ಷೀಯ ತ್ರಿಜ್ಯ (ಕಿ.ಮೀ.) ! ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲ (ದಿನಗಳು) |- style="background:#ccccff;" align="center" | '''[[:en:Io (moon)|ಐಓ]]''' || ೩೬೪೩<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೦೫%) || ೮.೯×೧೦^೨೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೨೦%) ||೪೨೧ ೭೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೧೦%) ||೧.೭೭<br />(ಚಂದ್ರನ ೬.೫%) |- style="background:#ccccff" align="center" | '''[[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]]''' || ೩೧೨೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೯೦%) || ೪.೮×೧೦^೨೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೬೫%) || ೬೭೧ ೦೩೪<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೭೫%) || ೩.೫೫<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೩%) |- style="background:#ccccff" align="center" | '''[[:en:Ganymede (moon)|ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್]]''' || ೫೨೬೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೫೦%) || ೧೪.೮×೧೦^೨೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೨೦೦%) || ೧ ೦೭೦ ೪೧೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೨೮೦%) || ೭.೧೫<br />(ಚಂದ್ರನ ೨೬%) |- style="background:#ccccff" align="center" | '''[[:en:Callisto (moon)|ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟೊ]]''' || ೪೮೨೧<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೪೦%) || ೧೦.೮×೧೦^೨೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೫೦%) || ೧ ೮೮೨ ೭೦೯<br />(ಚಂದ್ರನ ೪೯೦%) || ೧೬.೬೯<br />(ಚಂದ್ರನ ೬೧%) |} === ಗುರುಗ್ರಹದ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ವಿಂಗಡಣೆ === ವಾಯೇಜರ್ ಯಾತ್ರೆಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಮುನ್ನ, ಗುರುವಿನ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ, ೪ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿದ್ದ ೪ ಗುಂಪುಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಗಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಈ ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ಜಟಿಲಗೊಳಿಸಿವೆ. ಈಗಿನ ವಿಂಗಡಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ೬ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ವಿಭಜನೆಯೆಂದರೆ: ಗುರುವಿನ ಸಮಭಾಜಕದ ಸಮತಳದಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಗುರುಗ್ರಹದೊಂದಿಗೇ ಉದ್ಭವವಾದ ಗುರುವಿನ ೮ ಒಳ ಉಪಗ್ರಹಗಳು, ಮತ್ತು, ಅಂಡಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಓರೆಯಾದ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅನಿರ್ಧಾರಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳು. ಈ ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾದ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳು ಅಥವಾ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ತುಣುಕುಗಳೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Europa-moon.jpg|thumb|right|ಗುರುಗ್ರಹದ [[:en:natural satellite|ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]]]] # ನಿಯತ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ## ನಾಲ್ಕು ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಒಳ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಉಪಗ್ರಹಗಳೂ ೨೦೦ ಕಿ.ಮೀ.ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ೨೦೦,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತ್ರಿಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುರುವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಡಿಗ್ರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಕ್ಷಾವಾಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ## ೪೦೦,೦೦೦ ರಿಂದ ೨,೦೦೦,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ನಾಲ್ಕು [[:en:Galilean moons|ಗೆಲಿಲಿಯನ್ ಉಪಗ್ರಹಗಳು]] ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಕೆಲವು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. # ಅನಿಯತ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ## ತನ್ನದೇ ಆದ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿರುವ [[:en:Themisto (moon)|ಥೆಮಿಸ್ಟೊ]] ಉಪಗ್ರಹವು ಗೆಲಿಲಿಯನ್ ಉಪಗ್ರಹ ಸಮೂಹ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಸಮೂಹದ ನಡುವೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ## ೧೧,೦೦೦,೦೦೦-೧೨,೦೦೦,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ [[:en:Himalia group|ಹಿಮಲಿಯ ಸಮೂಹ]]ವು ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಒಂದು ಒತ್ತಾದ ಸಮೂಹ. ## ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಗ್ರಹ [[:en:Carpo (moon)|ಕಾರ್ಪೊ]]. ಅನಾಂಕೆ ಸಮೂಹದ ಒಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ## [[:en:Ananke group|ಅನಾಂಕೆ ಸಮೂಹ]]ದ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಗುರುವನ್ನು ಸರಾಸರಿ ೨೧,೨೭೬,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ೧೪೯ ಡಿಗ್ರಿಗಳ ಸರಾಸರಿ ಅಕ್ಷಾವಾಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ## [[:en:Carme group|ಕಾರ್ಮೆ ಸಮೂಹ]]ದ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಗುರುವನ್ನು ಸರಾಸರಿ ೨೧,೨೭೬,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ೧೬೫ ಡಿಗ್ರಿಗಳ ಸರಾಸರಿ ಅಕ್ಷಾವಾಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ## [[:en:Pasiphaë group|ಪ್ಯಾಸಿಫೇ ಸಮೂಹ]]ವು ಕೆದರಿದಂತಿದ್ದು ಎಲ್ಲಾ ಹೊರ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೊರ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಪ್ರತಿ ಸಮೂಹವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಒಂದು ಮೂಲದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿತೆಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂಲವು ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಉಪಗ್ರಹ, ಅಥವಾ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ನಂತರ ಪುಡಿಯಾದ ಆಕಾಶಕಾಯವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. == ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಜೀವರಾಶಿ == ಗುರುವಿನ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಅಂಶವು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಗುರುಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಘನವಾದ ಮೇಲ್ಮೈ ಇದ್ದರೂ, ಅದು ಬಹುಶಃ ಗ್ರಹದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ಅಪಾರವಾದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಂತೆ [[:en:extraterrestrial life|ಜೀವಿ]]ಗಳಿರುವುದು ಬಹಳ ಅಸಂಭವನೀಯ. ಆದರೆ, [[:en:Voyager program|ವಾಯೇಜರ್]] ಯಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಮುನ್ನ 1976ರಲ್ಲಿ, [[:en:Carl Sagan|ಕಾರ್ಲ್ ಸೇಗನ್]] ಮತ್ತು [[:en:Edwin Ernest Salpeter|ಎಡ್ವಿನ್ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಸಾಲ್‌ಪೀಟರ್]] ಅವರುಗಳು ಗುರುವಿನ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ [[:en:ammonia|ಅಮೋನಿಯಾ]]-ಆಧಾರಿತ ಜೀವಿಗಳು ವಿಕಸಿಸಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಭೂಮಿಯ ಸಾಗರಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[:en:Photosynthesis|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]] ಮಾಡುವ ಸರಳವಾದ [[:en:plankton|ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಸ್ಯಜೀವಿ]]ಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ [[:en:fish|ಮೀನು]]ಗಳು ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಸಾಗರದ [[:en:predator|ಪರಭಕ್ಷಕ]]ಗಳು ಮೀನುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೂ ಈ ಮಾದರಿಯ ಪರಿಸರವಿರಬಹುದೆಂದು ಸೇಗನ್ ಮತ್ತು ಸಾಲ್‌ಪೀಟರ್‌ರವರು ವಾದಿಸಿದರು. ಈ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗಬರುವ 3 ತರಹದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು "ಮುಳುಗುವ ಜೀವಿಗಳು", "ತೇಲುವ ಜೀವಿಗಳು" ಮತ್ತು "ಪರಭಕ್ಷಕ ಜೀವಿಗಳು" ಎಂದು ಅವರು ಕರೆದರು. ಈ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಸ್ಯಗಳಂತಹ "ಮುಳುಗುವ ಜೀವಿಗಳು" ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಏಳುತ್ತಾ ಬೀಳುತ್ತಾ ಇರುತ್ತವೆ. ಸಂವಹನೆಯಿಂದ, ಇವು ವಂಶಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಲು ಬೇಕಾಗುವಷ್ಟು ಕಾಲ ಇವು ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. "ತೇಲುವ ಜೀವಿಗಳು" ದೊಡ್ಡ ಚೀಲದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬಿಸಿ ಗಾಳಿ ತುಂಬಿದ ಪುಗ್ಗೆಯಂತೆ (ಬೆಲೂನು) ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಸೂರ್ಯಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತಮ್ಮೊಳಗಿರುವ ವಾಯುವನ್ನು ಬಿಸಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. [[:en:squid|ಸ್ಕ್ವಿಡ್]]ನನ್ನು ಹೋಲುವ "ಪರಭಕ್ಷಕ ಜೀವಿಗಳು" ವಾಯುವನ್ನು ರಭಸದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಚಿಮ್ಮಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇವು "ತೇಲುವ ಜೀವಿ"ಗಳನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಿ ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.daviddarling.info/encyclopedia/J/Jupiterlife.html |title=ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಜೀವರಾಶಿ |access-date=2006-12-24 |archive-date=2012-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210170824/http://www.daviddarling.info/encyclopedia/J/Jupiterlife.html |url-status=dead }}</ref> == ಟ್ರೋಜನ್ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Asteroid Belt.jpg|left|thumb|ಗುರುಗ್ರಹವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಟ್ರೋಜನ್ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲನ್ನು]] ಈ ಚಿತ್ರವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] ತನ್ನ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನಲ್ಲದೆ, ಗುರುಗ್ರಹದ ಗುರುತ್ವ ವಲಯವು ಹಲವಾರು [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಯಗಳು ಗುರುಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ [[:en:Lagrangian point|ಲಗ್ರಾಂಜ್ ಬಿಂದು]]ಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. [[:en:Trojan asteroid|ಟ್ರೋಜನ್ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಕಾಯಗಳನ್ನು ''[[:en:Iliad|ಇಲಿಯಡ್]]''ನ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ, [[:en:List of Trojan asteroids (Greek camp)|ಗ್ರೀಕ್]] ಮತ್ತು [[:en:List of Trojan asteroids (Trojan camp)|ಟ್ರೋಜನ್]] "ಶಿಬಿರ"ಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದಾದ [[:en:588 Achilles|588 ಅಖಿಲಿಸ್]] ಕಾಯವನ್ನು 1906ರಲ್ಲಿ [[:en:Max Wolf|ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೊಲ್ಫ್]] ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದನು. ಅಂದಿನಿಂದ ಈ ರೀತಿಯ ನೂರಾರು ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. [[:en:624 Hektor|624 ಹೆಕ್ಟರ್]] ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು. == ಧೂಮಕೇತುಗಳ ಆಘಾತ == [[ಚಿತ್ರ:Jupitersatelliteimpact.jpg|right|thumb|ಧೂಮಕೇತುವಿನ ತುಣುಕು ಗುರುವಿನ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ ನಂತರದ ಪರಿಣಾಮ. ಮೋಡದ ಪದರಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣುವ ಗಾಢವಾದ ಕಲೆಗಳು ಭೂಮಿಗಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿವೆ.]] 1994ರಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 16 ರಿಂದ ಜುಲೈ 22ರ ವರೆಗೆ [[:en:comet Shoemaker-Levy 9|ಷೂಮೇಕರ್-ಲೆವಿ 9]] [[:en:comet|ಧೂಮಕೇತು]]ವಿನ 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತುಣುಕುಗಳು ಗುರುಗ್ರಹದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ ಗೋಳವನ್ನು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದವು. ಸೌರಮಂಡಲದ ಎರಡು ಕಾಯಗಳು ಈ ರೀತಿ ಅಪ್ಪಳಿಸುವ ದೃಶ್ಯವು ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸಿದ್ದು. ಅದರ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸೌರಮಂಡಲದ ನಡುವೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಜಾಗದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಗುರುಗ್ರಹವು ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಧೂಮಕೇತು ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Planets in astrology#Jupiter|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುರುಗ್ರಹ]] * [[:en:Aspects of Jupiter|Aspects of Jupiter]] - for data of opposition, conjunction to sun, etc. * [[:en:Jupiter in fiction|ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುಗ್ರಹ]] * [[:en:Jupiter's magnetosphere|ಗುರುಗ್ರಹದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]] ==ಹೊರ ಸಂಪರ್ಕ== *[https://www.ibtimes.co.in/mysterious-green-ufo-spotted-jupiter-nasa-image-sparks-debate-784044 Mysterious green UFO spotted on Jupiter from NASA image, sparks debate; By : Nirmal Narayanan; Oct 26, 2018] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} * Bagenal, F. & Dowling, T. E. & McKinnon, W. B. (Eds.). (2004). ''Jupiter: The planet, satellites, and magnetosphere''. Cambridge: Cambridge University Press. * {{cite book|last=Beebe|first=Reta|title=Jupiter: The Giant Planet|origyear=1997|edition=Second|year=2002|publisher=Smithsonian Institute Press|location=Washington, D.C.|ISBN=1560986859}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html NASA's Jupiter fact sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html |date=2011-09-26 }} * [http://www.vias.org/spacetrip/jupiter_1.html A Trip Into Space] Data and photos on Jupiter * [http://pages.preferred.com/%7Etedstryk/innersat.html Jupiter's Inner Moons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060823060939/http://pages.preferred.com/%7Etedstryk/innersat.html |date=2006-08-23 }} * [http://www.ibiblio.org//e-notes/VRML/Globe/Globe.htm 3D VRML Jupiter globe] and its satellites Io, Callisto, Europa and Ganymede * [http://www.projectshum.org/Planets/jupiter.html Planets - Jupiter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070226173837/http://www.projectshum.org/Planets/jupiter.html |date=2007-02-26 }} A kid's guide to Jupiter. * [http://www.pbs.org/empires/medici/renaissance/galileo.html Galileo and the Medici Family] * [http://orbitsimulator.com/gravity/articles/joviansystem.html A simulation of the 62 Jovian moons] * [http://www.cnn.com/2006/TECH/space/10/11/jupiter.spots.ap/index.html Jupiter's smaller spot getting redder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061110225434/http://www.cnn.com/2006/TECH/space/10/11/jupiter.spots.ap/index.html |date=2006-11-10 }} * [http://astroclub.tau.ac.il/ephem/Jupiter/ Observing Jupiter - Position, central meridian and moons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205060306/http://astroclub.tau.ac.il/ephem/Jupiter/ |date=2007-02-05 }} * [http://skytonight.com/observing/objects/planets/3307071.html?page=2&c=y Observing Jupiter's moons]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] lv8zaj9pxtjx5ytbwlqj5j4gysq7d3e 1373257 1373256 2026-05-13T04:18:39Z Kwamikagami 17055 /* ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ */ 1373257 wikitext text/x-wiki {{ಗ್ರಹ Infobox/ಗುರು}} '''ಗುರು''' - ಇದು [[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ೫ನೇ [[ಗ್ರಹ]] ಮತ್ತು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರ ಮಂಡಲ]]ದಲ್ಲೇ [[:en:Solar system by size|ಅತಿ ದೊಡ್ಡ]] ಗ್ರಹ. ಗುರು ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಅನಿಲರೂಪಿಗಳಾದ [[ಶನಿ]], [[ಯುರೇನಸ್]], ಮತ್ತು [[ನೆಪ್ಚೂನ್]]ಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "[[:en:Jovian planet|ಜೋವಿಯನ್ ಗ್ರಹ]]"ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಮೇಲ್ನೋಟ == ಸೂರ್ಯ, [[ಚಂದ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಶುಕ್ರ|ಶುಕ್ರ ಗ್ರಹ]]ಗಳ ನಂತರ, ಗುರು ಗ್ರಹವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಗಸದಲ್ಲಿ 4ನೇ ಅತಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕಾಯ;<ref name="worldbook">{{Cite web |url=https://www.nasa.gov/worldbook/jupiter_worldbook.html |title=Jupiter |access-date=2021-07-21 |archive-date=2013-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130716211009/http://www.nasa.gov/worldbook/jupiter_worldbook.html |url-status=dead }}</ref> ಆದರೆ, ವರ್ಷದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ]]ವು ಗುರುವಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Jupiter Earth Comparison.png|thumb|left|upright|ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಗುರುಗ್ರಹಗಳ ಗಾತ್ರದ ಹೋಲಿಕೆ; ಇಲ್ಲಿ [[:en:Great Red Spot|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ]]ಯನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು]] ಸೌರಮಂಡಲದ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳ ಒಟ್ಟು [[:en:mass|ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ]]ಗಿಂತಲೂ 2.5 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಗುರುವು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಎಷ್ಟು ಭಾರಿಯೆಂದರೆ, ಸೂರ್ಯ-ಗುರುಗ್ರಹ ಜೋಡಿಯ [[:en:Center of mass#Barycenter|ಗುರುತ್ವ ಕೇಂದ್ರ]]ವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಚೆಯಿದೆ (ಸೂರ್ಯನ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ 1.068 [[:en:solar radius|ಸೌರ ತ್ರಿಜ್ಯ]]ಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ). ಗುರುವು [[ಭೂಮಿ]]ಯ 318 ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನೂ, 11 ಪಟ್ಟು [[:en:diameter|ವ್ಯಾಸ]]ವನ್ನೂ ಮತ್ತು 1300 ಪಟ್ಟು [[:en:volume|ಗಾತ್ರವನ್ನೂ]] ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="worldbook" /> ಆದ್ದರಿಂದ, ಗುರುಗ್ರಹದ [[:en:gravity|ಗುರುತ್ವ]]ವು ಸೌರಮಂಡಲದ ವಿಕಾಸದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದೆ: ಕೆಲವರು ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸೂರ್ಯ, ಗುರು, ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಕಲ್ಲು-ಮಣ್ಣುಗಳಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="clarke2061">{{cite book|author=Clarke, Arthur C.|year=1989|title=2061: Odyssey Three|publisher=Del Rey|id=ISBN 0-345-35879-1}}</ref> ಬಹುತೇಕ ಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳು ಸೂರ್ಯನ [[:en:celestial equator|ಸಮಭಾಜಕ]]ದ ಸಮತಳಕ್ಕಿಂತ, ಗುರುವಿನ [[:en:orbital plane (astronomy)|ಕಕ್ಷೆಯ ಸಮತಳ]]ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿವೆ. [[ಬುಧ]]ದ ಕಕ್ಷೆ ಮಾತ್ರ ಸೂರ್ಯನ ಸಮಭಾಜಕದ ಸಮತಳಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಬಹುತೇಕ [[:en:List of periodic comets|ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳು ಗುರುಗ್ರಹದ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನಲ್ಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬಹುತೇಕ [[ಕರ್ಕ್‌ವುಡ್ ತೆರವು]]ಗಳು ಉಂಟಾಗಿರುವುದು ಗುರುಗ್ರಹದ ಕಾರಣದಿಂದ. ಸೌರಮಂಡಲದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಾದ [[:en:Late Heavy Bombardment|ವಿಪುಲವಾದ ಹೊಡೆತ]]ಗಳಿಗೂ ಬಹುಶಃ ಗುರುಗ್ರಹವೇ ಕಾರಣ.<ref>{{cite journal | last = Kerr | first = Richard A. | title=Did Jupiter and Saturn Team Up to Pummel the Inner Solar System? | journal=Science | year=2004 | volume=306 | issue=5702 | pages=1676 | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/306/5702/1676a?etoc }}</ref> ಅದರ ಅಗಾಧವಾದ ಗುರುತ್ವ ಸೆಳೆತದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಗುರುವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೌರ ಮಂಡಲದ ಧೂಳು ಚೋಷಕವೆಂದು (vacuum cleaner) ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಗುರುವಿಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಿರುವ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು [[:en:Extrasolar planet|ಸೌರಮಂಡಲದಾಚೆ]] ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. [[:en:brown dwarf|ಕಂದು ಕುಬ್ಜ]] ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿಗದಿತ [[:en:spectral line|ರೇಖೆಗಳು]] ಕಂಡುಬಂದರೂ, ಗುರುವಿನಂಥ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಹವನ್ನು ಈ ರೀತಿಯ ನಕ್ಷತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸದೆ ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಯಾವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೂ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ, ಸೌರ [[:en:metallicity|ಲೋಹತ್ವ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾಯವು ಗುರುಗ್ರಹಕ್ಕಿಂತ 13 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು [[:en:deuterium|ಡ್ಯುಟೆರಿಯಂ]]ನನ್ನು ಸುಡುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಕಂದು ಕುಬ್ಜವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ (ಮತ್ತು, ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಅಥವಾ ನಕ್ಷತ್ರಾವಷೇಶವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ) ಕಾಯಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title=Working Group on Extrasolar Planets: Definition of a "Planet" | work=IAU position statement | date=February 28, 2003 | url=http://www.dtm.ciw.edu/boss/definition.html | accessdate=2006-09-09 | archive-date=2006-09-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060916161707/http://www.dtm.ciw.edu/boss/definition.html | url-status=dead }}</ref> ತನ್ನ ರಚನೆಯು ತನ್ನನ್ನು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರಲು ಅವಕಾಶ ಕೊಡುವುದೋ, ಗುರುವು ಅಷ್ಟೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಅಂದರೆ, ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹಾಕಿದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿದ ಗುರುತ್ವ ಬಲದ ಕಾರಣ, ಈ ಗ್ರಹವು ತನ್ನೊಳಗೇ ಸಂಕುಚಿತವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಕುಚನೆ ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಹೆಚ್ಚಳವು [[:en:Nuclear fusion|ಪರಮಾಣು ಬೆಸುಗೆ]] ಶುರುವಾಗುವವರೆಗೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ, ಕೆಲವು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಗುರುವನ್ನು "ವಿಫಲವಾದ ನಕ್ಷತ್ರ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಗುರುವು [[ನಕ್ಷತ್ರ]]ವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಲು ಪ್ರಸ್ತುತಕ್ಕಿಂತ 75 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಬೇಕು. ಆದರೆ, ಈಗ ತಿಳಿದಿರುವ ಅತಿ ಸಣ್ಣ [[:en::en:red dwarf|ಕೆಂಪು ಕುಬ್ಜ]]ವು ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಗುರುವಿಗಿಂತ ಕೇವಲ 30% ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ತಾನು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಶಾಖಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಖವನ್ನು ಗುರುವು ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಾಖವು [[:en:Kelvin-Helmholtz mechanism|Kelvin-Helmholtz ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಯಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ, ಗುರುಗ್ರಹದ ಗಾತ್ರವು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಮಿಲಿಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಗುರು ಮತ್ತಿತರ ಅನಿಲರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳು ಬಹಳ ಮುಂಚೆ ಈಗಿಗಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಬಿಸಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ಗುರುವಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಬಲವುಳ್ಳ ಗುರುತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾರಣ, [[ಶನಿ]]ಯು ಶಾಖದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಗ್ಗಿರುತ್ತಿತ್ತು; ಹೀಗಾಗಿ, ಶನಿಯು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುರುಗ್ರಹಕ್ಕಿಂತಲೂ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ: Jupiter.Aurora.HST.UV.jpg|upright|left|thumb|ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ [[:en:Aurora borealis|ಉತ್ತರ ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]]]] ತನ್ನ [[:en:axis|ಅಕ್ಷ]]ದ ಸುತ್ತ ಹತ್ತು ಘಂಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವ ಗುರುವು ಸೌರಮಂಡಲದ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದ ಪರಿಭ್ರಮಣವು ಅದರ [[:en:equatorial bulge|ಸಮಭಾಜಕ ರೇಖೆಯ ಬಳಿ ಉಬ್ಬನ್ನು]] ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹವ್ಯಾಸಿ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಈ ಉಬ್ಬನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. [[ಅಮೋನಿಯ]]ದ ಹರಳುಗಳು ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ ಅಮೋನಿಯಂ ಹೈಡ್ರೋಸಲ್ಫೈಡ್ ನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮೋಡಗಳ ಪದರವೊಂದು ಗುರುವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಆವರಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಗುರುಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಘನವಾದ ಮೇಲ್ಮೈಯೇ ಇಲ್ಲದೆ, ಗ್ರಹದೊಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಒಂದು ಪರಿಚಿತ ರೂಪವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ಭೂಮಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ [[:en:Great Red Spot|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ]]ಯಂತೆ ಕಾಣುವ [[:en:storm|ಚಂಡಮಾರುತ]]. ಇದನ್ನು ಬಹುಶಃ [[:en:Giovanni Domenico Cassini|ಜಿಯೋವಾನಿ ಡಾಮೆನಿಕೋ ಕ್ಯಾಸಿನಿ]] ಮತ್ತು [[:en:Robert Hooke|ರಾಬರ್ಟ್ ಹುಕ್]] ಅವರುಗಳು ನಾಲ್ಕು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದರು. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾದರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇದೊಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಚಂಡಮಾರುತ ಮತ್ತು ಮತ್ತು ಗ್ರಹದ ಒಂದು ಶಾಶ್ವತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |url=http://www.nature.com/nature/journal/v331/n6158/abs/331689a0.html;jsessionid=EB6990ACE69E14E754FC2B2635B5301C |title=Laboratory simulation of Jupiter's Great Red Spot |first=Jöel |last=Sommeria |coauthors=Steven D. Meyers & Harry L. Swinney |journal=Nature |volume=331 |pages=689 - 693 |month=25 February |year=1988 |id={{doi|10.1038/331689a0}} |access-date=2006-12-24 |archive-date=2006-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060613193819/http://www.nature.com/nature/journal/v331/n6158/abs/331689a0.html;jsessionid=EB6990ACE69E14E754FC2B2635B5301C |url-status=dead }}</ref> 2000ದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಣ್ಣ ಆಕಾರಗಳು ಒಗ್ಗೂಡಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಆಕಾರವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. [[:en:Oval BA|BA ಅಂಡಾಕಾರ]]ವೆಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾದ ಈ ಆಕಾರವು ತದನಂತರ ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯಂತೆಯೇ ತಾನೂ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ತಾಳಿತು.<ref>{{cite web |url=http://science.nasa.gov/headlines/y2006/02mar_redjr.htm |title=Jupiter's New Red Spot |year=2006 |accessdate=2006-03-09 |archive-date=2008-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019024917/http://science.nasa.gov/headlines/y2006/02mar_redjr.htm |url-status=dead }}</ref> == ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅವಲೋಕನೆಗಳು == ಗುರುವು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಗೋಚರಿಸುವುದರಿಂದ, ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದು ಪರಿಚಿತವಾದ ಗ್ರಹ. [[:en:Ancient Rome|ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ನರು]] ಈ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ [[:en:Roman mythology|ರೋಮನ್ ದೇವತೆ]]ಯಾದ [[:en:Jupiter (god)|ಜ್ಯುಪಿಟರ್]]ನ ಹೆಸರಿಟ್ಟರು. [[:en:China|ಚೀನಾ]], [[:en:Korea|ಕೊರಿಯಾ]], [[:en:Japan|ಜಪಾನ್]], ಮತ್ತು [[:en:Vietnam|ವಿಯೆತ್ನಾಮ್]] ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, [[:en:Five elements (Chinese philosophy)|ಚೀನೀಯರ ಪಂಚಭೂತ]]ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಈ ಗ್ರಹವನ್ನು ''ಮರ ಗ್ರಹ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.crystalinks.com/jupiter.html |title=JUPITER |accessdate=2006-03-09}}</ref> ವೇದಕಾಲದ [[:en:Jyotisha|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯರು ಈ ಗ್ರಹವನ್ನು [[:en:Brihaspati|ಬೃಹಸ್ಪತಿ]], ಅಥವಾ "ಗುರು" ಎಂದು ಕರೆದರು. ಇಂದಿಗೂ ಭಾರತದ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾರದ ಒಂದು ದಿನವನ್ನು ''[[:en:Guruvaar|ಗುರುವಾರ]]'' (ಗುರುಗ್ರಹದ ದಿನ)ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುವಾರವನ್ನು Thursday ಅಥವಾ Thor's day (ಥೋರ್‌ನ ದಿನ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಥೋರ್‌ನನ್ನು ರೋಮನ್ ದೇವತೆಯಾದ ಜ್ಯುಪಿಟರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 1610ರಲ್ಲಿ [[:en:Galileo Galilei|ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಿಲೈ]] ತನ್ನ ದೂರದರ್ಶಕದ ಸಹಾಯದಿಂದ, ಗುರುಗ್ರಹದ ನಾಲ್ಕು ದೊಡ್ಡ [[:en:natural satellite|ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳಾದ [[:en:Io (moon)|ಐಓ]], [[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]], [[:en:Ganymede (moon)|ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:Callisto (moon)|ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟೊ]]ಗಳನ್ನು (ಈಗ ಇವುಗಳನ್ನು [[:en:Galilean moon|ಗೆಲಿಲಿಯೋನ ಉಪಗ್ರಹಗಳೆಂದು]] ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಇದು, ಭೂಮಿಯ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಉಪಗ್ರಹದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ವೀಕ್ಷಣೆ. ಇದು ಭೂಕೇಂದ್ರಿತವಲ್ಲದ [[:en:celestial mechanics|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಚಲನೆ]]ಯ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಆವಿಶ್ಕಾರವೂ ಆಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ, ಗ್ರಹಗಳ ಚಲನೆಯ ಬಗ್ಗೆ [[:en:Nicolaus Copernicus|ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್]] ಮಂಡಿಸಿದ್ದ [[:en:heliocentrism|ಸೌರ ಕೇಂದ್ರಿತ]] ವಾದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಂಬಲ ಸಿಕ್ಕಂತಾಯಿತು; ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್‌ನ ವಾದಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ತೋರಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅವನು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕರಿಂದ [[:en:Inquisition|ತನಿಖೆ]]ಯ ಭಯದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತಾಯಿತು. 1892ರಲ್ಲಿ [[:en:E. E. Barnard|ಇ. ಇ. ಬರ್ನಾರ್ಡ್]] ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ [[:en:Lick Observatory|ಲಿಕ್ ಖಗೋಳವೀಕ್ಷಣಾಲಯದಲ್ಲಿ]] 36 ಅಂಗುಲದ ವಕ್ರೀಭವಕದ ನೆರವಿನಿಂದ ಗುರುಗ್ರಹದ 5ನೇ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಅವನ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಂತಿದ್ದ ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರವು ಅವನಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ತದನಂತರ ಈ ಉಪಗ್ರಹಕ್ಕೆ [[:en:Amalthea (moon)|ಅಮಾಲ್ಥಿಯ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. == ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == === ಗ್ರಹದ ರಚನೆ === ಸಣ್ಣ [[:en:Rock (geology)|ಶಿಲೆ]]ಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿರುವ ಗುರುವಿನ [[:en:planetary core|ಒಳಭಾಗ]]ವು [[:en:metallic hydrogen|ಲೋಹರೂಪಿ ಜಲಜನಕ]]ದ ಒಂದು ಪದರದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ [[:en:phase (matter)|ದ್ರವರೂಪಿ]] ಜಲಜನಕದ ಮತ್ತು [[:en:gas|ಅನಿಲ]]ರೂಪಿ ಜಲಜನಕದ ಪದರಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಜಲಜನಕದ ಈ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ವಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಯಾವುದೇ ರೇಖೆಯಾಗಲಿ, ಮೇಲ್ಮೈಯಾಗಲಿ, ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಗ್ರಹದ ಒಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾ, ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಜಲಜನಕದ ರೂಪವು ಒಂದರಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. === ಆಕಾರ === ಗುರುಗ್ರಹವು ಭೂಮಿಯಂತೆಯೇ ಮೇಲ್ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಗೋಳಾಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಅಂದರೆ, [[:en:equator|ಸಮಭಾಜಕ]]ದ ಮೂಲಕ [[:en:diameter|ವ್ಯಾಸ]]ವು [[:en:poles|ಧ್ರುವಗಳ]] ಮೂಲಕದ ವ್ಯಾಸಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಗುರುಗ್ರಹದ ಈ ಎರಡು ವ್ಯಾಸಗಳ ನಡುವೆ 9275 ಕಿ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಗುರುವಿನ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾದ [[:en:rotation|ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ]]ದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದರ ಸಮಭಾಜಕವು ಹೊರ ಉಬ್ಬುತ್ತದೆ. === ವಾಯುಮಂಡಲ === [[ಚಿತ್ರ:Jupiter from Voyager 1.jpg|thumb|left|[[:en:Great Red Spot|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ]] ಮತ್ತು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಬಿಳಿಯ ಅಂಡಾಕೃತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಗುರುವಿನ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಚಿತ್ರ. ''[[:en:Voyager 1|ವಾಯೇಜರ್ 1]]'' ತೆಗೆದ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ [[:en:False-color|ಕೃತಕವಾಗಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು]] ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ]] [[ಗುರು ಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲ|ಗುರುವಿನ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ದ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಕಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ~93% [[:en:hydrogen|ಜಲಜನಕ]], ~7% [[:en:helium|ಹೀಲಿಯಂ]] ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ~75% ಜಲಜನಕ, ~24% ಹೀಲಿಯಂಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಒಳಭಾಗವು ಹೆಚ್ಚು ಭಾರವಾದ ಧಾತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇವುಗಳ ವಿತರಣೆಯು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಈ ರೀತಿ ಇದೆ: 71% ಜಲಜನಕ, 24% ಹೀಲಿಯಂ, 5% ಇತರ ಧಾತುಗಳು. ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[:en:methane|ಮೀಥೇನ್]], [[:en:water vapor|ನೀರಾವಿ]], [[:en:ammonia|ಅಮೋನಿಯ]], ಮತ್ತು "ಶಿಲೆ"ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[:en:carbon|ಇಂಗಾಲ]], [[:en:ethane|ಈಥೇನ್]], [[:en:hydrogen sulphide|ಜಲಜನಕದ ಸಲ್ಫೈಡ್]], [[:en:neon|ನಿಯಾನ್]], [[:en:oxygen|ಆಮ್ಲಜನಕ]], [[:en:phosphine|ಫಾಸ್ಫೀನ್]], ಮತ್ತು [[:en:sulphur|ಗಂಧಕ]]ಗಳೂ ಇವೆ. ವಾಯುಮಂಡಲದ ಹೊರಪದರದಲ್ಲಿ ಘನೀಕೃತ ಅಮೋನಿಯಾದ [[:en:crystal|ಸ್ಫಟಿಕ]]ಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=voyager>Gautier, D. et al, [http://adsabs.harvard.edu/abs/1981JGR....86.8713G "The helium abundance of Jupiter from Voyager"] (Abstract only) Journal of Geophysical Research, vol. 86, Sept. 30, 1981, p. 8713-8720. URL accessed 15 April 2006</ref><ref name=cassini>Kunde, V. G. et al, [http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/305/5690/1582 "Jupiter's Atmospheric Composition from the Cassini Thermal Infrared Spectroscopy Experiment"] - ''[[:en:Science (magazine)|Science]]'' 10 September 2004, Vol. 305. no. 5690, pp. 1582 - 1586. URL accessed 15 April 2006.</ref> ಅತಿನೇರಳೆ ಮತ್ತು ನಸುಗೆಂಪು ಮಾಪಕಗಳ ಮೂಲಕ [[:en:benzene|ಬೆನ್‌ಜೀನ್]] ಮತ್ತು ಇತರ [[:en:hydrocarbon|ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್]]ಗಳನ್ನೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal| journal=ICARUS|volume= 64|pages= 233-248|year= 1985|title=Infrared Polar Brightening on JupiterIII. Spectrometry from the Voyager 1 IRIS Experiment|author=S. J. Kim, 1 J. Caldwell, A. R. Rivolo, R. Wagner }}</ref> ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಧಾತುಗಳು [[:en:solar nebula|ಸೌರ ಜ್ಯೋತಿಪಟಲ]]ದಲ್ಲಿ ಇರುವಷ್ಟೇ ಇವೆ. ಆದರೆ, ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಶೋಧಕದ ಫಲಿತಾಂಶದ ಪ್ರಕಾರ, ನಿರೀಕ್ಷೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಗುರುವಿನ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನಿಯಾನ್ ಧಾತುವಿನ ಸಮೃದ್ಧತೆಯು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲಿರುವ ಸಮೃದ್ಧತೆಯ 10ನೇ 1ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಇರುವುದಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [[ಶನಿ|ಶನಿ ಗ್ರಹ]]ವು ಸುಮಾರು ಇದೇ ರೀತಿಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, [[ಯುರೇನಸ್]] ಮತ್ತು [[ನೆಪ್ಚೂನ್]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [[:en:Giovanni Domenico Cassini|ಜೆಯೋವಾನಿ ಕ್ಯಾಸಿನಿ]] 1690ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ ಗುರುಗ್ರಹದ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲದ ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವೇಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷದ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಸುತ್ತು ಸುತ್ತಲು, ಗುರುವಿನ [[:en:polar region|ಧ್ರುವ]]ದ ಬಳಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕೆ [[:en:equator|ಸಮಭಾಜಕ]]ದ ಬಳಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು 5 ನಿಮಿಷಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ [[:en:latitude|ಅಕ್ಷಾಂಶ]]ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮೋಡದ ವಲಯಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ವಿರುದ್ಧವಾದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ವಿರೋಧವಾದ [[:en:Atmospheric circulation|ಪರಿಚಲನೆ]]ಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ, ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಮತ್ತು [[:en:turbulence|ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆ]]ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಕಾರಣವಾಗಿ, 600 ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಘಂಟೆ ವೇಗದ ಮಾರುತಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾಪನಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲದೊಳಗೆ ಇಳಿದ ಏಕಮಾತ್ರ ಗಗನನೌಕೆಯೆಂದರೆ, ''[[:en:Galileo spacecraft|ಗೆಲಿಲಿಯೋ]]'' ಶೋಧಕ ([[#ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಯಾತ್ರೆ|ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಯಾತ್ರೆ]]ಯನ್ನು ನೋಡಿ). 1995ರಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನತ್ತ ಒಂದು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಶೋಧಕವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ ಈ ನೌಕೆಯು 2003 ತಾನೇ ಗುರುವಿನ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: [[:en:Cloud pattern on Jupiter|ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಮೋಡಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ]] === ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ === [[ಚಿತ್ರ:Great_Red_Spot_From_Voyager_1.jpg|thumbnail|1979ರಲ್ಲಿ ವಾಯೇಜರ್ 1ಕ್ಕೆ ಕಂಡಂತೆ ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:PIA02863 - Jupiter surface motion animation.gif|thumb|upright=2|ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೋಡಗಳ ಚಲನೆಯ ಬಣ್ಣದ ಚಲನಚಿತ್ರ]] [[ಚಿತ್ರ:Jupiter Great Red Spot Animation.gif|thumb|right|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ]] [[ಚಿತ್ರ:Pioneer_10_jup.jpg|thumb|1974ರಲ್ಲಿ [[:en:Pioneer 10|ಪಯೋನೀರ್ 10]] ತೆಗೆದ ಗುರುಗ್ರಹದ ಚಿತ್ರ. The Great Red Spot appears more prominent here than in the [[:en:Voyager]] images because of its location in a lighter colored band of clouds.]] '''ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ'''ಯು ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುವ ಒಂದು [[:en:anticyclone|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ]] [[:en:storm|ಚಂಡಮಾರುತ]]. ಇದು ಸಮಭಾಜಕದಿಂದ 22° ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಡೇಪಕ್ಷ ಕಳೆದ 340 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿನ [[:en:telescope|ದೂರದರ್ಶಕ]]ಗಳಿಂದಲೂ ಗೋಚರಿಸುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. 1665ರಲ್ಲಿ ಈ ಚಂಡಮಾರುತವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ಜಿಯೋವಾನಿ ಡಾಮೆನಿಕೋ ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಅವರೇ ಬಹುಶಃ ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಗುರುವಿನ ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ ಮತ್ತದರ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನ ಅದ್ಭುತ ನೋಟವನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 25, 1979 ರಂದು [[:en:Voyager 1|ವಾಯೇಜರ್ 1]] ನೌಕೆಯು ಗುರುವಿನಿಂದ 92 ಲಕ್ಷ ಕಿ.ಮೀ. (57 ಲಕ್ಷ ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಪಡೆಯಿತು. ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ 160 ಕಿ.ಮೀ. (100 ಮೈಲಿ) ಅಗಲವಿರುವ ವಿವರಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯ ಎಡದಲ್ಲಿರುವ ಬಣ್ಣದ ಅಲೆಅಲೆಯಾದ ವಿನ್ಯಾಸವು ಮೋಡಗಳ ಅತಿ ಜಟಿಲ ಮತ್ತು ಚಂಚಲ ಚಲನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯ ಕೆಳಗಿರುವ ಬಿಳಿಯ ಅಂಡಾಕಾರವು ಭೂಮಿಯಷ್ಟು ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಗುರುಗ್ರಹವು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದೆಂದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಈ [[:en:oval|ಅಂಡಾಕಾರ]]ವು 6 ದಿನಗಳ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[:en:counterclockwise|ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕರ]]ದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ 24–40,000 ಕಿ.ಮೀ. × 12–14,000 ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ಉದ್ದಗಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಭೂಮಿ ಗಾತ್ರದ 2-3 ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಈ ಚಂಡಮಾರುತದ ಮೋಡಗಳು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಮೋಡಗಳಿಗಿಂತ 8 ಕಿ.ಮೀ. ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿವೆ. [[:en:gas giant|ಅನಿಲ ರೂಪಿ]] ಗ್ರಹಗಳ [[:en:turbulent|ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ]] [[:en:celestial body atmosphere|ವಾಯುಮಂಡಲ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ವಿರಳವೇನಲ್ಲ. ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಅಂಡಾಕೃತಿಗಳು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಂಪಾಗಿರುವ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಅಂಡಾಕೃತಿಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಚ್ಚಗಿದ್ದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೋಡಗಳ ಎತ್ತರದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಈ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಕೆಲವು ಘಂಟೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ವಾಯೇಜರ್ ಯಾತ್ರೆಗಳ ಮುನ್ನ, ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಅರಿವಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಹಲವರು ಈ ಚುಕ್ಕೆಯನ್ನು ಗ್ರಹದ ಮೇಲಿರುವ ದ್ರವ ಅಥವಾ ಅನಿಲರೂಪಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಾಸಾ ಸಂಶೋಧನಾ ತಂಡವು ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯ ಬಳಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಹಲವು ಸಣ್ಣ ಸುಳಿಗಾಳಿಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಈ ಸುಳಿಗಳು ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದರ ಜೊತೆ ಬೆರೆತಿವೆ, ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿವೆ, ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯಿಂದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿವೆ ಎಂದು ಮೇಲಿನ ಪರಿಶೀಲನೆಯಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. BA ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ (ಇದಕ್ಕೆ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯ ಮರಿ ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿದೆ) ಅಂಡಾಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ದೊರೆತಿರುವ ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006ರಲ್ಲಿ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನಿ Amy Simon-Miller ಅವರು Icarus ಎಂಬ ಖಗೋಳ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರು. ಗುರುವು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ವರ್ಣಪಟಲದಿಂದ ಈ ಸುಳಿಗಳ ವಿವರವಾದ ತನಿಖೆಯು ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದ ಮಾರುತಗಳು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಒಳಭಾಗಗಳಿಂದ ಬೇರೆ ಬಣ್ಣದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊರಸೆಳೆದುದರಿಂದ ಸುಳಿಗಳ ಪ್ರವಹನೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ತನಿಖೆ ನಡೆಯುವವರೆಗೂ ಈ ವಾದದ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಗಳು ಬಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. === ಗ್ರಹದ ಉಂಗುರಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Map of Jupiter.jpg|thumb|left|ಅದರ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ ಗುರುಗ್ರಹ. ಎಡದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.]] ಶಕ್ತಿಯುತ ಉಲ್ಕೆಗಳ ಧಾಳಿಗಳಿಂದಾಗಿ, ಗುರುವಿನ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಹೊಗೆಯಂತಹ ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳು ಸಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಈ ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳು ಗುರುವಿನ ಸುತ್ತ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಬಹಳ ಮಂದವಾದ [[:en:planetary ring|ಉಂಗುರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿವೆ. Halo (ಪ್ರಭಾವಳಿ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಳ ಉಂಗುರವು ಸುಮಾರು 20,000&nbsp;km ದಪ್ಪವಿದ್ದು 22,800ಕಿ.ಮೀ. ಅಗಲವಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ, ಅಡ್ರಾಸ್ಟಿಯ ಮತ್ತು ಮೆಟಿಸ್ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಧೂಳಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಅತಿ ತೆಳ್ಳನಾದ, ಅತಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಮುಖ್ಯ ಉಂಗುರವು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಮೆಟಿಸ್ ಉಪಗ್ರಹವು ಒಂದು [[:en:Roche limit|ನಿಗದಿತ ಮಿತಿ]]ಯೊಳಗೆ ಗುರುವಿನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವುದರಿಂದ, ಮೆಟಿಸ್‌ಗೆ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಅಂಟಿರದ ವಸ್ತುಗಳು ಅದರಿಂದ ಹಾರಿಹೋಗಿ ಗುರುವಿನ ಗುರುತ್ವವಲಯದಲ್ಲಿ ಬೀಳಬಹುದು. ಥೆಬೆ ಮತ್ತು ಅಮಾಲ್ಥಿಯಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವವಾದ ಎರಡು ತೆಳುವಾದ ಉಂಗುರಗಳು ಮುಖ್ಯ ಉಂಗುರದ ಹೊರಗೆ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ. ಕಡೆಯದಾಗಿ, ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹಾಗೂ ಬಹಳ ಮಬ್ಬಾಗಿರುವ ಹೊರ ಉಂಗುರವೊಂದು ಗುರುವನ್ನು ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಈ ಹೊರ ಉಂಗುರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದವೆಂದು ದೃಢವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಇದು ಸೆರೆಹಿಡಿದ ಅಂತರಗ್ರಹ ಧೂಳಿರಬಹುದು. == ಗುರುಗ್ರಹದ ಅನ್ವೇಷಣೆ == ೧೯೭೩ರ ನಂತರ ಕೆಲವು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಗಗನನೌಕೆಗಳು ಗುರುವನ್ನು ತಲುಪಿವೆ. ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು [[:en:energy|ಶಕ್ತಿ]]ಯ ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಗನನೌಕೆಯ ವೇಗದಲ್ಲುಂಟಾಗುವ ನಿವ್ವಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ([[:en:delta-v|delta-v]]) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಗುರುವನ್ನು ತಲುಪಲು ೯.೨ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ ವೇಗ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ.<ref name="delta-v">{{cite web | last = Wong | first = Al | date = [[May ೨೮]], [[೧೯೯೮]] | url = http://www೨.jpl.nasa.gov/galileo/faqnav.html | title = Galileo FAQ - Navigation | publisher = NASA | accessdate = ೨೦೦೬-೧೧-೨೮ }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಬೇಕಾದ ೯.೭&nbsp;ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ ವೇಗ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಹೋಲಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite web | last = Hirata | first = Chris | url = http://www.pma.caltech.edu/~chirata/deltav.html | title = Delta-V in the Solar System | publisher = California Institute of Technology | accessdate = ೨೦೦೬-೧೧-೨೮ | archive-date = 2007-07-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070701211813/http://www.pma.caltech.edu/~chirata/deltav.html | url-status = dead }}</ref> ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಬೇರೆ ಗ್ರಹಗಳ [[:en:flyby|ನಿಕಟದಲ್ಲಿ ಹಾರಿದಾಗ]] ದೊರಕುವ [[:en:Gravitational slingshot|ಗುರುತ್ವ ಸಹಾಯ]]ದಿಂದ, ಗುರುವಿನತ್ತ ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಈ ರೀತಿಯ ಗುರುತ್ವ ನೆರವಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಯಾನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="delta-v" /> === ಪಯೋನೀರ್ ಯಾತ್ರೆಗಳು === ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ [[:en:Pioneer 10|ಪಯೋನೇರ್ ೧೦]] ಗುರುವಿನ ಬಳಿ ಹಾದುಹೋದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಬಳಿಕ [[:en:Pioneer 11|ಪಯೋನೀರ್ ೧೧]] ಹಾದುಹೋಯಿತು. ಪಯೋನೀರ್ ೧೦ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಮೀಪದಿಂದ ಗುರುಗ್ರಹ ಮತ್ತದರ [[:en:Galilean moon|ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅದರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ, ಅದರ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಅವಲೊಕಿಸಿ, ಗುರುವು ಬಹುತೇಕ ದ್ರವ/ಅನಿಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದೆಯೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.<ref name="cosmology 101">{{cite web | last = Lasher | first = Lawrence | date = [[August 1]], [[೨೦೦೬|2006]] | url = http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PNhome.html | title = Pioneer Project Home Page | publisher = NASA Space Projects Division | accessdate = 2006-11-28 | archive-date = 2006-01-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060101001205/http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PNhome.html | url-status = ಳು [[:en:Galilean moon|ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅಪಾರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಗುರುಗ್ರಹದ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದವು. ಇವಲ್ಲದೆ ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ನಿಕಟದಿಂದ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದವು.</ref><ref name="voyager"/> === ಯೂಲಿಸೆಸ್ ಯಾತ್ರೆಗಳು === ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Ulysses probe|ಯೂಲಿಸೆಸ್]]'' ಸೌರ ಶೋಧಕವು ಗುರುವಿಗೆ ೪೦೯,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಹಾರುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಯೂಲಿಸೆಸ್ ಶೋಧಕವು ಸೂರ್ಯನ ಧ್ರುವಗಳ ಸುತ್ತ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಅತ್ಯವಶ್ಯಕವಾದ ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶೋಧಕವು ಗುರುಗ್ರಹದ ಕಾಂತಗೋಳವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ಶೋಧಕದ ಮೇಲೆ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಶೋಧಕವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಗುರುಗ್ರಹದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಬಾರಿ ಅಂತರವು ಬಹಳಷ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿತ್ತು (ಸುಮಾರು ೨೪ ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು).<ref name="ulysses">[http://www.aiaa.org/Spaceops೨೦೦೪Archive/downloads/papers/SPACE2004sp-template00447F.pdf ಯೂಲಿಸೆಸ್‌ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು: ೧೩ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಯಾತ್ರೆ === ಡಿಸೆಂಬರ್ ೭, ೧೯೯೫ರಂದು ಗುರುವಿನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿದ ''[[:en:Galileo spacecraft|ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗಗನನೌಕೆ]]''ಯು ಗುರುವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿದ ಏಕಮಾತ್ರ ನೌಕೆ. ಗುರುವನ್ನು ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿದ ಈ ನೌಕೆಯು [[:en:Amalthea (moon)|ಅಮಾಲ್ಥಿಯ]] ಮತ್ತು ಗುರುವಿನ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಗ್ರಹಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿತು. [[:en:Comet Shoemaker-Levy 9|ಷೂಮೇಕರ್-ಲೆವಿ ೯]] ಧೂಮಕೇತುವು ಗುರುಗ್ರಹವನ್ನು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಈ ಗಗನನೌಕೆಯು ತನ್ನ ಅದ್ವಿತೀಯವಾದ ವೀಕ್ಷಣಾಸ್ಥಾನದಿಂದ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ''ಗೆಲಿಲಿಯೋ'' ಯಾನದಿಂದ ಜೋವಿಯನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹೊಸ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಹೊರಬಂದವು. ಆದರೆ, ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಅದರ ತರಂಗಾಕರ್ಷಕ ತಂತಿಯ (antenna) ನಿಯೋಜನೆಯು ವಿಫಲವಾದ ಕಾರಣ, ತನ್ನ ಪೂರ್ವೋದ್ದೇಶಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ''ಗೆಲಿಲಿಯೋ'' ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref name="galileo">[http://www೨.jpl.nasa.gov/galileo/ Galileo: Journey to Jupiter]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Portrait of Jupiter from Cassini.jpg|thumb|right|[[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]] ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಶೋಧಕಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಸಿದಂತೆ ಗುರುಗ್ರಹ. ಇದುವರೆಗೆ ಕಲೆಹಾಕಿದ ಗುರುಗ್ರಹದ ಅತ್ಯಂತ ವಿವರವಾದ ವರ್ಣಚಿತ್ರ.]] ಜುಲೈ ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಈ ಗಗನನೌಕೆಯಿಂದ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಶೋಧಕವೊಂದನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಶೋಧಕವು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೭, ೧೯೯೫ರಂದು ಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಕ್ಕಿತು. ಇಳಿಕೊಡೆಯ (parachute) ಸಹಾಯದಿಂದ ವಾಯುಮಂಡಲದೊಳಗೆ ೧೫೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಇಳಿದ ಶೋಧಕವು ೫೭.೬ ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು. ತದನಂತರ, ತೀವ್ರವಾದ ವಾಯು ಒತ್ತಡದ ಕಾರಣ ಶೋಧಕವು ನಜ್ಜುಗುಜ್ಜಾಗಿ ಹೋಯಿತು. ಇದರ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಕಾಲದ ನಂತರ ಶೋಧಕವು ಬಹುಶಃ ಕರಗಿ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ''ಗೆಲಿಲಿಯೋ'' ಪರಿಭ್ರಮಕವು ಇದೇ ರೀತಿಯ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ತ್ವರಿತವಾದ ಮರಣಕ್ಕೀಡಾಯಿತು. [[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]]ದ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಆ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಮಲಿನಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲೋಸುಗ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೧, ೨೦೦೩ರಂದು ಪರಿಭ್ರಮಕವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಗುರುವಿನತ್ತ ೫೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="galileo" /> === ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಯಾತ್ರೆ === ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ [[ಶನಿ|ಶನಿ ಗ್ರಹ]]ಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ''[[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]]'' ಶೋಧಕವು ಗುರುವಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗಿ, ಗುರುಗ್ರಹದ ಅತ್ತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯, ೨೦೦೦ರಂದು ''[[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]]'' ಗಗನನೌಕೆಯು [[:en:Himalia (moon)|ಹಿಮಲಿಯ]] ಉಪಗ್ರಹದ ಒಂದು ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು. ನೌಕೆಯು ಹಿಮಲಿಯದಿಂದ ಬಹಳ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈ ವಿವರಗಳಾವುದೂ ತಿಳಿದುಬರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal | author=C. J. Hansen, S. J. Bolton, D. L. Matson, L. J. Spilker, J.-P. Lebreton | title=The Cassini-Huygens flyby of Jupiter | journal=Icarus | year=2004| volume=172 | issue=1 | pages=1-8 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2004Icar..172....1H }}</ref> === ನವ ದಿಗಂತ ಯಾತ್ರೆ === [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]]ವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಈಗ ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[:en:New Horizons|ನವ ದಿಗಂತ]] ಶೋಧಕವು ಗುರುತ್ವ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಗುರುವಿನ ಬಳಿ ಹಾದು ಹೋಗಲಿದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೮, ೨೦೦೭ರಂದು ಈ ಶೋಧಕವು ಗುರುಗ್ರಹದ ಅತಿ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20070221220556/http://www.planetary.org/news/2006/0927_New_Horizons_Snaps_First_Picture_of.html New Horizons Snaps First Picture of Jupiter]</ref> ಗುರುವಿನ ಬಳಿ ತಲುಪಿದಾಗ, ನವ ದಿಗಂತದ ಉಪಕರಣಗಳು ಗುರುವಿನ ಒಳ ಉಪಗ್ರಹಗಳ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[:en:Amalthea (moon)|ಅಮಾಲ್ಥಿಯ]]ದ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಮಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಶೋಧಕದ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು [[:en:Io (moon)|ಐಓ]]ನ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳನ್ನು ಮಾಪಿಸಿ ೪ ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಿವೆ. === ಭವಿಷ್ಯದ ಶೋಧಕಗಳು === [[:en:polar orbit|ಧ್ರುವಗಳ ಸುತ್ತ ಪರಿಭಮಿಸಿ]] ಗುರುವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದ ಯಾನವನ್ನು ನಾಸಾ ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ''[[:en:Juno (spacecraft)|ಜುನೋ]]'', ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿರುವ ಈ ಗಗನನೌಕೆಯು ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಹಾರಿ ಹೋಗುವ ಸಂಭವನೆಯಿದೆ. [[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]]ದ ಮೇಲೆ ದ್ರವಗಳಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ, ಹಿಮಾವೃತ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡಿದೆ. ನಾಸಾ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಒಂದು ಯಾತ್ರೆಯು ಈ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆಂದೇ ಮುಡಿಪಾಗಿತ್ತು. [[:en:Jupiter Icy Moons Orbiter|JIMO]] (ಹಿಮಾವೃತ ಗುರು ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಪರಿಭ್ರಮಕ)ವನ್ನು ೨೦೧೨ರ ನಂತರ ಉಡಾಯಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿತ್ತು. ಆದರೆ, ನಂತರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಬಹಳ ಅತಿಯಾಸೆಯ ಯಾತ್ರೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನೇ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. == ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Jupiter.moons2.jpg|thumb|right|ಗುರುವಿನ 4 ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಗಾತ್ರಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸುವ ಒಂದು ಸಂಯುಕ್ತ ಚಿತ್ರ. ([[:en:Great Red Spot|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ]] ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ). ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗೆ: [[:en:Callisto (moon)|ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟೊ]], [[:en:Ganymede (moon)|ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್]], [[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]] ಮತ್ತು [[:en:Io (moon)|ಐಓ]].]] ಗುರುಗ್ರಹವು ಕಡೇಪಕ್ಷ 63 ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಗೆ, [[:en:Jupiter's natural satellites|ಗುರುಗ್ರಹದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ. ಇವುಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಸಮಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ, [[:en:Timeline of discovery of Solar System planets and their natural satellites|ಸೌರಮಂಡಲದ ಗ್ರಹ/ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಸಮಯಗಳು]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ. "[[:en:Galilean moons|ಗೆಲಿಲಿಯನ್ ಉಪಗ್ರಹ]]"ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ 4 ದೊಡ್ಡ ಉಪಗ್ರಹಗಳು: [[:en:Io (moon)|ಐಓ]], [[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]], [[:en:Ganymede (moon)|ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:Callisto (moon)|ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟೊ]]. === ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಉಪಗ್ರಹಗಳು === ಐಓ, ಯೂರೋಪ, ಮತ್ತು ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಪಗ್ರಹವಾದ ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್‌ಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳು [[:en:Laplace resonance|ಲಾಪ್ಲೇಸ್ ಅನುರಣನ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ; ಗುರುವಿನ ಸುತ್ತ ಐಓ ನಾಲ್ಕು ಪರಿಭ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಷ್ಟು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪ ಎರಡು ಪರಿಭ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್ ಒಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಪ್ರತಿ ಉಪಗ್ರಹದ ಮೇಲೂ ಉಳಿದೆರಡು ಉಪಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೆಳೆತವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೆಳೆತವು ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಯ ಒಂದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ, ಈ ಕಕ್ಷೆಗಳು ಅಂಡವೃತ್ತಾಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:JupiterandIo.jpg|thumb|right|[[:en:Hubble Space Telescope|ಹಬಲ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ದೂರದರ್ಶಕ]]ವು ತೆಗೆದ ಗುರು ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಗ್ರಹವಾದ ಐಓನ ಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಐಓನ ನೆರಳು ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.]] ಆದರೆ, ಗುರುವಿನ [[:en:tidal force|ಉಬ್ಬರ ಬಲ]]ವು ಈ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಬಲ-ಪ್ರತಿಬಲಗಳ ಈ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯೋಗವು 3 ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ಸತತವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಗುರುವಿನ ಗುರುತ್ವವು ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಹಿಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಗ್ರಹದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವಾಗ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಗೋಳಾಕಾರಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತವೆ. ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಒಳಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬರದ ಶಾಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐಓದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯೂರೋಪದ ಮೇಲೆ ಈ ಶಾಖದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. {| class="wikitable sortable " |- style="background:#efefef;" ! colspan="6" |ಭೂಮಿಯ [[:en:Moon|ಚಂದ್ರ]]ನೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಂತೆ [[:en:Galilean moons|ಗೆಲಿಲಿಯನ್ ಉಪಗ್ರಹಗಳು]] |- |- style="background:#efefef;" ! ಹೆಸರು ! ವ್ಯಾಸ<br />(ಕಿ.ಮೀ.) ! ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ<br />(ಕಿ.ಗ್ರಾಂ.) ! ಕಕ್ಷೀಯ ತ್ರಿಜ್ಯ (ಕಿ.ಮೀ.) ! ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲ (ದಿನಗಳು) |- style="background:#ccccff;" align="center" | '''[[:en:Io (moon)|ಐಓ]]''' || ೩೬೪೩<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೦೫%) || ೮.೯×೧೦^೨೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೨೦%) ||೪೨೧ ೭೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೧೦%) ||೧.೭೭<br />(ಚಂದ್ರನ ೬.೫%) |- style="background:#ccccff" align="center" | '''[[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]]''' || ೩೧೨೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೯೦%) || ೪.೮×೧೦^೨೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೬೫%) || ೬೭೧ ೦೩೪<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೭೫%) || ೩.೫೫<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೩%) |- style="background:#ccccff" align="center" | '''[[:en:Ganymede (moon)|ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್]]''' || ೫೨೬೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೫೦%) || ೧೪.೮×೧೦^೨೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೨೦೦%) || ೧ ೦೭೦ ೪೧೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೨೮೦%) || ೭.೧೫<br />(ಚಂದ್ರನ ೨೬%) |- style="background:#ccccff" align="center" | '''[[:en:Callisto (moon)|ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟೊ]]''' || ೪೮೨೧<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೪೦%) || ೧೦.೮×೧೦^೨೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೫೦%) || ೧ ೮೮೨ ೭೦೯<br />(ಚಂದ್ರನ ೪೯೦%) || ೧೬.೬೯<br />(ಚಂದ್ರನ ೬೧%) |} === ಗುರುಗ್ರಹದ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ವಿಂಗಡಣೆ === ವಾಯೇಜರ್ ಯಾತ್ರೆಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಮುನ್ನ, ಗುರುವಿನ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ, ೪ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿದ್ದ ೪ ಗುಂಪುಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಗಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಈ ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ಜಟಿಲಗೊಳಿಸಿವೆ. ಈಗಿನ ವಿಂಗಡಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ೬ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ವಿಭಜನೆಯೆಂದರೆ: ಗುರುವಿನ ಸಮಭಾಜಕದ ಸಮತಳದಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಗುರುಗ್ರಹದೊಂದಿಗೇ ಉದ್ಭವವಾದ ಗುರುವಿನ ೮ ಒಳ ಉಪಗ್ರಹಗಳು, ಮತ್ತು, ಅಂಡಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಓರೆಯಾದ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅನಿರ್ಧಾರಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳು. ಈ ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾದ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳು ಅಥವಾ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ತುಣುಕುಗಳೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Europa-moon.jpg|thumb|right|ಗುರುಗ್ರಹದ [[:en:natural satellite|ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]]]] # ನಿಯತ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ## ನಾಲ್ಕು ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಒಳ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಉಪಗ್ರಹಗಳೂ ೨೦೦ ಕಿ.ಮೀ.ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ೨೦೦,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತ್ರಿಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುರುವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಡಿಗ್ರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಕ್ಷಾವಾಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ## ೪೦೦,೦೦೦ ರಿಂದ ೨,೦೦೦,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ನಾಲ್ಕು [[:en:Galilean moons|ಗೆಲಿಲಿಯನ್ ಉಪಗ್ರಹಗಳು]] ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಕೆಲವು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. # ಅನಿಯತ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ## ತನ್ನದೇ ಆದ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿರುವ [[:en:Themisto (moon)|ಥೆಮಿಸ್ಟೊ]] ಉಪಗ್ರಹವು ಗೆಲಿಲಿಯನ್ ಉಪಗ್ರಹ ಸಮೂಹ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಸಮೂಹದ ನಡುವೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ## ೧೧,೦೦೦,೦೦೦-೧೨,೦೦೦,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ [[:en:Himalia group|ಹಿಮಲಿಯ ಸಮೂಹ]]ವು ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಒಂದು ಒತ್ತಾದ ಸಮೂಹ. ## ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಗ್ರಹ [[:en:Carpo (moon)|ಕಾರ್ಪೊ]]. ಅನಾಂಕೆ ಸಮೂಹದ ಒಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ## [[:en:Ananke group|ಅನಾಂಕೆ ಸಮೂಹ]]ದ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಗುರುವನ್ನು ಸರಾಸರಿ ೨೧,೨೭೬,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ೧೪೯ ಡಿಗ್ರಿಗಳ ಸರಾಸರಿ ಅಕ್ಷಾವಾಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ## [[:en:Carme group|ಕಾರ್ಮೆ ಸಮೂಹ]]ದ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಗುರುವನ್ನು ಸರಾಸರಿ ೨೧,೨೭೬,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ೧೬೫ ಡಿಗ್ರಿಗಳ ಸರಾಸರಿ ಅಕ್ಷಾವಾಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ## [[:en:Pasiphaë group|ಪ್ಯಾಸಿಫೇ ಸಮೂಹ]]ವು ಕೆದರಿದಂತಿದ್ದು ಎಲ್ಲಾ ಹೊರ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೊರ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಪ್ರತಿ ಸಮೂಹವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಒಂದು ಮೂಲದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿತೆಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂಲವು ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಉಪಗ್ರಹ, ಅಥವಾ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ನಂತರ ಪುಡಿಯಾದ ಆಕಾಶಕಾಯವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. == ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಜೀವರಾಶಿ == ಗುರುವಿನ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಅಂಶವು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಗುರುಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಘನವಾದ ಮೇಲ್ಮೈ ಇದ್ದರೂ, ಅದು ಬಹುಶಃ ಗ್ರಹದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ಅಪಾರವಾದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಂತೆ [[:en:extraterrestrial life|ಜೀವಿ]]ಗಳಿರುವುದು ಬಹಳ ಅಸಂಭವನೀಯ. ಆದರೆ, [[:en:Voyager program|ವಾಯೇಜರ್]] ಯಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಮುನ್ನ 1976ರಲ್ಲಿ, [[:en:Carl Sagan|ಕಾರ್ಲ್ ಸೇಗನ್]] ಮತ್ತು [[:en:Edwin Ernest Salpeter|ಎಡ್ವಿನ್ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಸಾಲ್‌ಪೀಟರ್]] ಅವರುಗಳು ಗುರುವಿನ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ [[:en:ammonia|ಅಮೋನಿಯಾ]]-ಆಧಾರಿತ ಜೀವಿಗಳು ವಿಕಸಿಸಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಭೂಮಿಯ ಸಾಗರಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[:en:Photosynthesis|ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]] ಮಾಡುವ ಸರಳವಾದ [[:en:plankton|ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಸ್ಯಜೀವಿ]]ಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ [[:en:fish|ಮೀನು]]ಗಳು ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಸಾಗರದ [[:en:predator|ಪರಭಕ್ಷಕ]]ಗಳು ಮೀನುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೂ ಈ ಮಾದರಿಯ ಪರಿಸರವಿರಬಹುದೆಂದು ಸೇಗನ್ ಮತ್ತು ಸಾಲ್‌ಪೀಟರ್‌ರವರು ವಾದಿಸಿದರು. ಈ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗಬರುವ 3 ತರಹದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು "ಮುಳುಗುವ ಜೀವಿಗಳು", "ತೇಲುವ ಜೀವಿಗಳು" ಮತ್ತು "ಪರಭಕ್ಷಕ ಜೀವಿಗಳು" ಎಂದು ಅವರು ಕರೆದರು. ಈ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಸ್ಯಗಳಂತಹ "ಮುಳುಗುವ ಜೀವಿಗಳು" ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಏಳುತ್ತಾ ಬೀಳುತ್ತಾ ಇರುತ್ತವೆ. ಸಂವಹನೆಯಿಂದ, ಇವು ವಂಶಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಲು ಬೇಕಾಗುವಷ್ಟು ಕಾಲ ಇವು ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. "ತೇಲುವ ಜೀವಿಗಳು" ದೊಡ್ಡ ಚೀಲದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬಿಸಿ ಗಾಳಿ ತುಂಬಿದ ಪುಗ್ಗೆಯಂತೆ (ಬೆಲೂನು) ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಸೂರ್ಯಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತಮ್ಮೊಳಗಿರುವ ವಾಯುವನ್ನು ಬಿಸಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. [[:en:squid|ಸ್ಕ್ವಿಡ್]]ನನ್ನು ಹೋಲುವ "ಪರಭಕ್ಷಕ ಜೀವಿಗಳು" ವಾಯುವನ್ನು ರಭಸದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಚಿಮ್ಮಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇವು "ತೇಲುವ ಜೀವಿ"ಗಳನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಿ ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.daviddarling.info/encyclopedia/J/Jupiterlife.html |title=ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಜೀವರಾಶಿ |access-date=2006-12-24 |archive-date=2012-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210170824/http://www.daviddarling.info/encyclopedia/J/Jupiterlife.html |url-status=dead }}</ref> == ಟ್ರೋಜನ್ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Asteroid Belt.jpg|left|thumb|ಗುರುಗ್ರಹವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಟ್ರೋಜನ್ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲನ್ನು]] ಈ ಚಿತ್ರವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] ತನ್ನ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನಲ್ಲದೆ, ಗುರುಗ್ರಹದ ಗುರುತ್ವ ವಲಯವು ಹಲವಾರು [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಯಗಳು ಗುರುಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ [[:en:Lagrangian point|ಲಗ್ರಾಂಜ್ ಬಿಂದು]]ಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. [[:en:Trojan asteroid|ಟ್ರೋಜನ್ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಕಾಯಗಳನ್ನು ''[[:en:Iliad|ಇಲಿಯಡ್]]''ನ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ, [[:en:List of Trojan asteroids (Greek camp)|ಗ್ರೀಕ್]] ಮತ್ತು [[:en:List of Trojan asteroids (Trojan camp)|ಟ್ರೋಜನ್]] "ಶಿಬಿರ"ಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದಾದ [[:en:588 Achilles|588 ಅಖಿಲಿಸ್]] ಕಾಯವನ್ನು 1906ರಲ್ಲಿ [[:en:Max Wolf|ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೊಲ್ಫ್]] ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದನು. ಅಂದಿನಿಂದ ಈ ರೀತಿಯ ನೂರಾರು ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. [[:en:624 Hektor|624 ಹೆಕ್ಟರ್]] ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು. == ಧೂಮಕೇತುಗಳ ಆಘಾತ == [[ಚಿತ್ರ:Jupitersatelliteimpact.jpg|right|thumb|ಧೂಮಕೇತುವಿನ ತುಣುಕು ಗುರುವಿನ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ ನಂತರದ ಪರಿಣಾಮ. ಮೋಡದ ಪದರಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣುವ ಗಾಢವಾದ ಕಲೆಗಳು ಭೂಮಿಗಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿವೆ.]] 1994ರಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 16 ರಿಂದ ಜುಲೈ 22ರ ವರೆಗೆ [[:en:comet Shoemaker-Levy 9|ಷೂಮೇಕರ್-ಲೆವಿ 9]] [[:en:comet|ಧೂಮಕೇತು]]ವಿನ 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತುಣುಕುಗಳು ಗುರುಗ್ರಹದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ ಗೋಳವನ್ನು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದವು. ಸೌರಮಂಡಲದ ಎರಡು ಕಾಯಗಳು ಈ ರೀತಿ ಅಪ್ಪಳಿಸುವ ದೃಶ್ಯವು ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸಿದ್ದು. ಅದರ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸೌರಮಂಡಲದ ನಡುವೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಜಾಗದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಗುರುಗ್ರಹವು ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಧೂಮಕೇತು ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Planets in astrology#Jupiter|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುರುಗ್ರಹ]] * [[:en:Aspects of Jupiter|Aspects of Jupiter]] - for data of opposition, conjunction to sun, etc. * [[:en:Jupiter in fiction|ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುಗ್ರಹ]] * [[:en:Jupiter's magnetosphere|ಗುರುಗ್ರಹದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]] ==ಹೊರ ಸಂಪರ್ಕ== *[https://www.ibtimes.co.in/mysterious-green-ufo-spotted-jupiter-nasa-image-sparks-debate-784044 Mysterious green UFO spotted on Jupiter from NASA image, sparks debate; By : Nirmal Narayanan; Oct 26, 2018] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} * Bagenal, F. & Dowling, T. E. & McKinnon, W. B. (Eds.). (2004). ''Jupiter: The planet, satellites, and magnetosphere''. Cambridge: Cambridge University Press. * {{cite book|last=Beebe|first=Reta|title=Jupiter: The Giant Planet|origyear=1997|edition=Second|year=2002|publisher=Smithsonian Institute Press|location=Washington, D.C.|ISBN=1560986859}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html NASA's Jupiter fact sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html |date=2011-09-26 }} * [http://www.vias.org/spacetrip/jupiter_1.html A Trip Into Space] Data and photos on Jupiter * [http://pages.preferred.com/%7Etedstryk/innersat.html Jupiter's Inner Moons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060823060939/http://pages.preferred.com/%7Etedstryk/innersat.html |date=2006-08-23 }} * [http://www.ibiblio.org//e-notes/VRML/Globe/Globe.htm 3D VRML Jupiter globe] and its satellites Io, Callisto, Europa and Ganymede * [http://www.projectshum.org/Planets/jupiter.html Planets - Jupiter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070226173837/http://www.projectshum.org/Planets/jupiter.html |date=2007-02-26 }} A kid's guide to Jupiter. * [http://www.pbs.org/empires/medici/renaissance/galileo.html Galileo and the Medici Family] * [http://orbitsimulator.com/gravity/articles/joviansystem.html A simulation of the 62 Jovian moons] * [http://www.cnn.com/2006/TECH/space/10/11/jupiter.spots.ap/index.html Jupiter's smaller spot getting redder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061110225434/http://www.cnn.com/2006/TECH/space/10/11/jupiter.spots.ap/index.html |date=2006-11-10 }} * [http://astroclub.tau.ac.il/ephem/Jupiter/ Observing Jupiter - Position, central meridian and moons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205060306/http://astroclub.tau.ac.il/ephem/Jupiter/ |date=2007-02-05 }} * [http://skytonight.com/observing/objects/planets/3307071.html?page=2&c=y Observing Jupiter's moons]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] 8qf27x7vonthm44noz4zmh0wu6vk5zu 0 2733 1373279 1360774 2026-05-13T04:48:56Z Kwamikagami 17055 1373279 wikitext text/x-wiki {{ಗ್ರಹ Infobox/ಯುರೇನಸ್}} '''ಯುರೇನಸ್''' - [[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ೭ನೇ [[ಗ್ರಹ]]. [[ಅನಿಲರೂಪಿ]]ಯಾದ ಯುರೇನಸ್ ಗ್ರಹವು [[ವೇದವ್ಯಾಸ|ವ್ಯಾಸ]]ದಲ್ಲಿ ೩ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ]]ಯಲ್ಲಿ ೪ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಆಕಾಶದ ದೇವತೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ದೇವತೆಗಳ ಪೂರ್ವಜನಾದ ಗ್ರೀಕ್ ದೇವತೆ [[:en:Uranus (mythology)|ಯುರೇನಸ್]]ನ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಯುರೇನಸ್ ಗ್ರಹವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿದ ಏಕಮಾತ್ರ ಗಗನನೌಕೆಯೆಂದರೆ [[ನಾಸಾ]] ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಉಡಾಯಿಸಿದ ''[[:en:Voyager 2|ವಾಯೇಜರ್ ೨]]''. [[ನೆಪ್ಚೂನ್]]ಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಯೇಜರ್ ನೌಕೆಯು ಜನವರಿ ೨೪, ೧೯೮೬ರಂದು ಯುರೇನಸ್‌ನ ಸಮೀಪ ಹಾದುಹೋಯಿತು. ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ಯುರೇನಸ್‌ನತ್ತ ಹೋಗುವ ಇನ್ನಾವ ಯಾತ್ರೆಗಳೂ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ಮೊದಲ ಗ್ರಹ ಯುರೇನಸ್. [[:en:William Herschel|ವಿಲಿಯಮ್ ಹರ್ಷೆಲ್]]ನು ಮಾರ್ಚ್ ೩೧, ೧೭೮೧ ರಂದು ಈ ಗ್ರಹವನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದನು; ಬೇರೆ ಗ್ರಹಗಳು ([[ಬುಧ (ಗ್ರಹ)|ಬುಧ]]ದಿಂದ [[ಶನಿ]]ಯವರೆಗೆ) ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ, ಯುರೇನಸ್‌ನ ಆವಿಷ್ಕಾರವು ಆಧುನಿಕ ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. [[:en:naked eye|ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದಲ್ಲದೆ]] [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ವನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿ ([[:en:telescope|telescope]]) ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಗ್ರಹ ಯುರೇನಸ್. == ಆವಿಷ್ಕಾರ == ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರಿಚಿತವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ಮೊದಲ ಗ್ರಹ ಯುರೇನಸ್; ಇದನ್ನು ಮುಂಚೆ ಹಲವು ಬಾರಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ನಕ್ಷತ್ರವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಗ್ರಹದ ಮೊದಲ ದಾಖಲಿತ ವೀಕ್ಷಣೆಯು ೧೬೯೦ರಲ್ಲಾಯಿತು. ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[:en:John Flamsteed|ಜಾನ್ ಫ್ಲಮ್ಸ್ಟೀಡ್]]ನು ಯುರೇನಸ್ ಗ್ರಹವನ್ನು [[:en:Taurus (constellation)|ಟೌರಿ]] ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡನು. ಇದರ ನಂತರ ಫ್ಲಮ್ಸ್ಟೀಡ್‌ನು ಯುರೇನಸ್‌ನ್ನು ಕಡೇಪಕ್ಷ ೬ ಬಾರಿ ವೀಕ್ಷಿಸಿದನು. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ದಾಖಲೆಯು ಯುರೇನಸ್ ನ್ನು ೧೭೫೦ ಮತ್ತು ೧೭೭೧ರ ನಡುವೆ ೧೨ ಬಾರಿ ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಾದ [[:en:Pierre Lemonnier|ಪೀರೀ ಲೆಮೋನಿಯರ್]]ಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಹರ್ಷೆಲ್ ನು ಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ ೧೩, ೧೭೮೧ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದರೂ, ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೬, ೧೭೮೧ರಂದು ಅದನ್ನು ಒಂದು [[ಧೂಮಕೇತು]] ಎಂದು ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು. ಮಾರ್ಚ್ ೧೩, ೧೭೮೧ರ ರಾತ್ರಿಯಂದು, ಏಳು-ಅಡಿ ಉದ್ದದ ಮತ್ತು ೨೨೭ ಪಟ್ಟು ದೃಷ್ಟಿವರ್ಧನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿ ಹರ್ಷೆಲ್ ನು "H Geminorum"ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸುವಾಗ ಈ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲೊಂದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ಕಂಡಿತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಆ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಧೂಮಕೇತುವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ, [[ಲಂಡನ್]]ನ [[:en:Royal Society|ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಇದರ ನಂತರ, ಯುರೇನಸ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯು ಸುಮಾರು ವೃತ್ತಕಾರದಲ್ಲಿ ಇದೆಯೆಂದು ಹರ್ಷೆಲ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಪ್ಲೇಸ್ ರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸಾಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಯುರೇನಸ್‌ನ್ನು ಗ್ರಹವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=Arago>M. Arago (1871), ''Herschel'', Annual Report of the Board of Regents of the Smithsonian Institution, pp. 198-223</ref> [[ಚೀನಾ|ಚೈನಾ]], [[ಜಪಾನ್]], [[ಕೊರಿಯಾ]], ಮತ್ತು [[ವಿಯೆತ್ನಾಮ್|ವಿಯೆತ್ನಾಮೀಯರ]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ, ಗ್ರಹದ ಹೆಸರು ಪದಶಃ ''ಆಗಸದ ರಾಜ ನಕ್ಷತ್ರ''ವೆಂದು ಅನುವಾದವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>http://www.eternalsailormoon.org/help.html#myth {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191004192740/http://www.eternalsailormoon.org/help.html#myth |date=2019-10-04 }} Sailormoon Terms and Information</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳ [[ಸೂರ್ಯ]] ದೇವನ ಸಾರಥಿಯಾದ ಅರುಣನ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. == ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == === ರಚನೆ === ಯುರೇನಸ್ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅನಿಲ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಹಿಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ವಾಯುಮಂಡಲವು ೮೩% [[ಜಲಜನಕ]], ೧೫% [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]], ೨% [[ಮೀಥೇನ್]], ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ [[ಅಸಿಟಲೀನ್]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಳಭಾಗವು ಆಮ್ಲಜನಕ, ಇಂಗಾಲ, ಸಾರಜನಕ, ಮತ್ತು ಶಿಲೆಗಳಂಥ ಭಾರವಾದ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]] ಮತ್ತು [[ಶನಿ]] ಗ್ರಹಗಳು ಬಹುತೇಕ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿವೆ. [[ನೆಪ್ಚೂನ್]]ನಂತೆ ಯುರೇನಸ್ ಗ್ರಹವು ಗುರು ಮತ್ತು ಶನಿಗಳ ಒಳಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಯುರೇನಸ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ [[:en:metallic hydrogen|ಲೋಹರೂಪಿ ಜಲಜನಕ]]ವು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ ಮೀಥೇನ್ ಅನಿಲವು [[ಕೆಂಪು]] ಬೆಳಕನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಗ್ರಹವು [[:en:cyan|ನೀಲಿ-ಹಳದಿ]] ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಯುರೇನಸ್‌ನ ಮೋಡದ ಪದರದ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು ೫೫&nbsp;[[:en:Kelvin|ಕೆ.]] (೨೧೮&nbsp;[[:en:Celsius|ಸೆ.]] ಅಥವಾ ೩೬೦&nbsp;[[:en:Fahrenheit|ಫ್ಯಾರನ್ಹೀಟ್]])ನಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|journal = Annual Review of Astronomy and Astrophysics|volume = 31|pages= 217-263|year= 1993|doi=10.1146/annurev.aa.31.090193.001245|title=The Atmospheres of Uranus and Neptune|author= Lunine J. I.|issn = 0066-4146 }}</ref> === ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆ === ಯುರೇನಸ್‌ನ ಒಂದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಅದರ ೯೮ ಡಿಗ್ರಿಗಳ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಯುರೇನಸ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದರ ಒಂದು ಧ್ರುವವು [[ಸೂರ್ಯ]]ನತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿ, ಇನ್ನೊಂದು ಧ್ರುವವು ಕತ್ತಲಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಕಕ್ಷೆಯ ಎದುರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಧ್ರುವಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ತಿರುಗುಮುರುಗಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಧ್ರುವವು ೪೨-ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೪೨-ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡು ವೈಪರೀತ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Voayager 2|ವಾಯೇಜರ್ ೨]]'' ಹಾದುಹೋದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುರೇನಸ್ನ ದಕ್ಷಿಣಧ್ರುವವು ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ಮುಖ ಮಾಡಿತ್ತು. [[:en:International Astronomical Union|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಿರುವ ನಿರ್ದೇಶಾಂಕದ (coordinate) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಧ್ರುವವನ್ನು "ದಕ್ಷಿಣಧ್ರುವ"ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ, ಗ್ರಹ/ಉಪಗ್ರಹವು ಯಾವುದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಸೌರಮಂಡಲದ ಸಮತಳದ ಮೇಲ್ದಿಕ್ಕಿಗೆ ತೋರಿಸುವ ಧ್ರುವವನ್ನು ಉತ್ತರಧ್ರುವವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ, ಸಮತಳದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸುವ ಧ್ರುವವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣಧ್ರುವವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.[http://www.hnsky.org/iau-iag.htm]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181031190003/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |date=2018-10-31 }} [http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110910073111/http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf |date=2011-09-10 }}. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಬೇರೊಂದು ನಿರ್ದೇಶಾಂಕವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ, ಗ್ರಹವು ಸುತ್ತುವ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಬಲಗೈ ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಧ್ರುವಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.[http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070505140123/http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html |date=2007-05-05 }}. ಈ ನಿರ್ದೇಶಾಂಕದದ ಪ್ರಕಾರ, ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿದ್ದ ಧ್ರುವವು ದಕ್ಷಿಣಧ್ರುವ. "Sky and Night" ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೬ರ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ (ಪುಟ ೪೭) [[:en:Patrick Moore|ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಮೂರ್]] ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗಿ "ಧ್ರುವದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನೀವೇ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಧ್ರುವಗಳ ಈ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ, ಯುರೇನಸ್‌ನ ಧ್ರುವಗಳು ಸಮಭಾಜಕ ವಲಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೂರ್ಯಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೂ, ಯುರೇನಸ್‌ನ ಸಮಭಾಜಕ ವಲಯವು ಧ್ರುವಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಯುರೇನಸ್‌ನ ವಿಪರೀತವಾದ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಗೂ ಕಾರಣವು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಸೌರಮಂಡಲದ ಉಗಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ ಒಂದು [[:en:protoplanet|ಹೊಸ ಗ್ರಹ]]ವು ಯುರೇನಸ್ ನ ಮೇಲಪ್ಪಳಿಸಿ ಅದನ್ನು ಈ ರೀತಿ ತಿರುಗಿಸಿರಬಹುದೆಂದು ಶಂಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯುರೇನಸ್‌ನ ವಿಪರೀತವಾದ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯು ಹವಾಮಾನದಲ್ಲೂ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಾಯೇಜರ್ ೨ ಹಾದುಹೋದಾಗ ಯುರೇನಸ್‌ನ ಪಟ್ಟಿಯಾಕಾರದ ಮೋಡ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಬಹಳ ಮಂದವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸೌಮ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ಸೂರ್ಯವು ಯುರೇನಸ್‌ನ ಸಮಭಾಜಕವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ವು ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಗಾಢವಾದ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ೨೦೦೭ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸೂರ್ಯವು ನೇರವಾಗಿ ಯುರೇನಸ್‌ನ ಸಮಭಾಜಕದ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ. === ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ === ಯುರೇನಸ್‌ನ [[ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]]ವು ಪರಿಭ್ರಮಣದ ಅಕ್ಷೆಗೆ ಸುಮಾರು ೬೦ ಡಿಗ್ರಿಗಳ ಓರೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಗ್ರಹದ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗದೆ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಬಹುಶಃ ಗ್ರಹದ ಮೇಲ್ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಚಲನೆಯಿಂದ ಉದ್ವ್ಹವವಾಗಿದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವೂ ಅದರ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಯುರೇನಸ್‌ನ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಅದರ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯಲ್ಲದೆ ಬೇರಾವುದೋ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆಯೆಂದು ನಾವು ಊಹಿಸಬಹುದು. [[ಕಾಂತೀಯಬಾಲ]]ವು ([[:en:magnetosphere|magnetotail]]) ಗ್ರಹದ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹದ ಹಿಂದೆ ತಿರುಗಿಕೊಂಡಿದೆ. ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೂಲವಿನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. === ಸೌಮ್ಯವಾದ ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣ === ಯುರೇನಸ್‌ನ ಆಂತರಿಕ ಶಾಖವು [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]] ಮತ್ತು [[ಶನಿ (ಗ್ರಹ)|ಶನಿ]] ಗ್ರಹಗಳದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ. ಗುರು ಮತ್ತು ಶನಿಗಳೆರಡೂ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾದ ಸಂವಹನ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಯುರೇನಸ್ ಈ ಎರಡು ಗ್ರಹಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಅದರ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನವೂ ಕಡಿಮೆ. ಯುರೇನಸ್‌ನ ಒಳಭಾಗದ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು ೭೦೦೦K ನಷ್ಟಿದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಗುರುವು ೩೦,೦೦೦K ಮತ್ತು ಶನಿಯು ೧೮,೦೦೦K ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಯುರೇನಸ್‌ನ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂವಹನ ಪ್ರವಾಹಗಳು ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಉಳಿದ ಅನಿಲರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವಂತೆ, ಅದರ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಯುರೇನಸ್‍ನ ಮೇಲೆ ಋತುಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳುಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು [[ಅಯನಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]ಗಿಂತ ([[:en:solstice|solstice]]) [[ವಿಷುವತ್ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ([[:en:equinox|equinox]]) ಹೆಚ್ಚು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. === ಮೋಡಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳು === ೨೦೦೪ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯುರೇನಸ್‌ನ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮೋಡಗಳು ಗೋಚರಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ [[ನೆಪ್ಚೂನ್]]ನಂತಹ ನೋಟವನ್ನು ಕೊಟ್ಟವು.<ref>{{Cite web |url=http://www.news.wisc.edu/10402.html |title=ಯುರೇನಸ್ ನ ವಿಚಿತ್ರ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಕೆಕ್. |access-date=2007-01-05 |archive-date=2006-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061209113047/http://www.news.wisc.edu/10402.html |url-status=dead }}</ref> == ಗ್ರಹದ ಉಂಗುರಗಳು == {{main|Rings of Uranus}} [[ಚಿತ್ರ:Uranus with rings PIA01280.jpg|right|thumb|ಕೃತಕವಾಗಿ ಬಣ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಯುರೇನಸ್ ಮತ್ತದರ ಉಂಗುರಗಳ ಚಿತ್ರ]] ಯುರೇನಸ್ ಗ್ರಹವು ಮಂದವಾದ [[ಉಂಗುರ (ಗ್ರಹ)|ಉಂಗುರ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಹತ್ತು ಮೀ. ಗಳವರೆಗೂ ವ್ಯಾಸವುಳ್ಳ ತುಣುಕುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. [[:en:James L. Elliot|ಜೇಮ್ಸ್ ಎಲಿಯಟ್]], [[:en:Edward W. Dunham|ಎಡ್ವರ್ಡ್ ದನ್ಹಮ್]], ಮತ್ತು [[:en:Douglas J. Mink|ಡಗ್ಲಸ್ ಮಿಂಕ್]] ಅವರುಗಳು ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ [[:en:Kuiper Airborne Observatory|ಕೈಪರ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]]ವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಯುರೇನಸ್ ಗ್ರಹವು ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು [[:en:occultation|ಮರೆಮಾಡುವ]] ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಬಳಸಿ ಗ್ರಹದ [[ವಾಯುಮಂಡಲ]]ವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಇವರು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರ ಅವಲೋಕಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ ತಿಳಿದುಬಂದಿದ್ದೇನೆಂದರೆ, ನಕ್ಷತ್ರವು ಯುರೇನಸ್‌ನ ಹಿಂಬದಿಯಿಂದ ಪುನಃ ಮರುಕಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಕಾಲಾವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ೫ ಬಾರಿ ಮರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ, ಗ್ರಹದ ಸುತ್ತ ಉಂಗುರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇರಬೇಕೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು; ''[[:en:Voyager 2|ವಾಯೇಜರ್ ೨]]'' ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ಯುರೇನಸ್ ನ ಬಳಿ ಹೋದಾಗ ಈ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ೨೦೦೫ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ೧೩ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ವು ಮುಂಚೆ ಗೊತ್ತಿರದ ಎರಡು ಉಂಗುರಗಳ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಉಂಗುರವು, ಮುಂಚೆ ತಿಳಿದಿದ್ದ ಉಂಗುರಗಳ ಎರಡರಷ್ಟು ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಹೊಸ ಉಂಗುರಗಳು ಗ್ರಹದಿಂದ ಎಷ್ಟು ದೂರವಿವೆಯೆಂದರೆ, ಇವನ್ನು ಯುರೇನಸ್‌ನ "ಎರಡನೇ ಉಂಗುರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ"ಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕವು ಎರಡು ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲೊಂದು ಉಪಗ್ರಹವು ಹೊಸದಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ಒಂದು ಉಂಗುರದ ಜೊತೆಯೇ ಯುರೇನಸ್‌ನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಯುರೇನಸ್‌ನ ಒಳ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳು ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿವೆಯೆಂದು ಹೊಸ ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಹೊರ ಉಂಗುರಗಳಲ್ಲೊಂದು ವರ್ಣಪಟಲದಲ್ಲಿ ನೀಲಿಯಾಗಿಯೂ, ಮತ್ತೊಂದು ಕೆಂಪಾಗಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತವೆಂಬ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite press release | title=Blue ring discovered around Uranus | publisher=UC Berkeley News | url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/04/06_bluering.shtml | date=[[2006-04-06]] | accessdate=2006-10-03}}</ref> ಗ್ರಹದ ಉಳಿದ ಉಂಗುರಗಳು ಊದಾ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ನೀಲಿ ಉಂಗುರವು ಒಂದು ಉಪಗ್ರಹದ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ, ಅದರ ಗುರುತ್ವ ಬಲಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಭಾರವಾದ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಬಲಿಕೊಟ್ಟಿರಬಹುದೆಂದು ಈಗಿನ ಯೋಚನೆ. ಉಪಗ್ರಹದ ಗುರುತ್ವಕ್ಕೆ ಸೆರೆ ಬೀಳದೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ನಯವಾದ ಕಣಗಳು ಬೆಳಕನ್ನು ವಕ್ರೀಭವಿಸಿ (ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಬೆಳಕನ್ನು ವಕ್ರೀಭವಿಸುವಂತೆ) ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಅನ್ವೇಷಣೆ == ಇದುವರೆಗೂ ಯುರೇನಸ್‌ನನ್ನು ತಲುಪಿದ ಏಕೈಕ ನೌಕೆಯೆಂದರೆ [[:en:NASA|ನಾಸಾ]]ದ ''[[:en:Voyager 2|ವಾಯೇಜರ್ ೨]]''. ಸಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಯುರೇನಸ್‌ನತ್ತ ಹೋಗಲು ಬೇರಾವ ಯೋಜನೆಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಉಡಾಯಿಸಲಾದ ''ವಾಯೇಜರ್ ೨'' ನೌಕೆಯು ಜನವರಿ ೨೪, ೧೯೮೬ರಂದು ಗ್ರಹದ ಅತಿ ಹತ್ತಿರ ತಲುಪಿ, ನಂತರ [[ನೆಪ್ಚೂನ್]]ನತ್ತ ತನ್ನ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು. == ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು == {{main|Uranus' natural satellites}} ಯುರೇನಸ್ ಗೊತ್ತಿರುವಂತೆ ೨೭ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[:en:Shakespeare|ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್]] ಮತ್ತು [[Alexander Pope|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪೋಪ್]]ರ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಾತ್ರಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಈ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಯುರೇನಸ್ ನ ೫ ಮುಖ್ಯ ಉಪಗ್ರಹಗಳು: [[:en:Miranda (moon)|ಮಿರಾನ್ಡ]], [[:en:Ariel (moon)|ಏರಿಯಲ್]], [[:en:Umbriel (moon)|ಅಂಬ್ರಿಯೆಲ್]], [[:en:Titania (moon)|ಟೈಟೇನಿಯ]] ಮತ್ತು [[:en:Oberon (moon)|ಓಬೆರಾನ್]]. {| class="wikitable" |+ ಭೂಮಿಯ [[ಚಂದ್ರ]]ನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಂತೆ<br />ಯುರೇನಸ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಉಪಗ್ರಹಗಳು |- ! colspan="1" | ಹೆಸರು<br /> ! ವ್ಯಾಸ<br />(ಕಿ.ಮೀ.) ! ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ<br />(ಕಿ.ಗ್ರಾಂ.) ! ಕಕ್ಷೆಯ ತ್ರಿಜ್ಯ<br />(ಕಿ.ಮೀ.) ! ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲ<br />(ದಿನ) |- align="center" | '''[[Miranda (moon)|ಮಿರಾಂಡ]]''' || ೪೭೦<br />(೧೪%) || ೭.೦{{e|೧೯}}<br />(೦.೧%) || ೧೨೯,೦೦೦<br />(೩೫%) || ೧.೪<br />(೫%) |- align="center" | '''[[Ariel (moon)|ಏರಿಯಲ್]]''' || ೧೧೬೦<br />(೩೩%) || ೧೪{{e|೨೦}}<br />(೧.೮%) || ೧೯೧,೦೦೦<br />(೫೦%) || ೨.೫<br />(೧೦%) |- align="center" | '''[[Umbriel (moon)|ಅಂಬ್ರಿಯೆಲ್]]''' || ೧೧೭೦<br />(೩೪%) || ೧೨{{e|೨೦}}<br />(೧.೬%) || ೨೬೬,೦೦೦<br />(೭೦%) || ೪.೧<br />(೧೫%) |- align="center" | '''[[Titania (moon)|ಟೈಟೇನಿಯ]]''' || ೧೫೮೦<br />(೪೫%) || ೩೫{{e|೨೦}}<br />(೪.೮%) || ೪೩೬,೦೦೦<br />(೧೧೫%) || ೮.೭<br />(೩೦%) |- align="center" | '''[[Oberon (moon)|ಓಬೆರಾನ್]]''' || ೧೫೨೦<br />(೪೪%) || ೩೦{{e|೨೦}}<br />(೪.೧%) || ೫೮೪,೦೦೦<br />(೧೫೦%) || ೧೩.೫<br />(೫೦%) |} :''ಇವುಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಸಮಯಗಳಿಗೆ, [[:en:Timeline of discovery of Solar System planets and their natural satellites|ಸೌರಮಂಡಲದ ಗ್ರಹ/ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಸಮಯಗಳು]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ'' == ಗೋಚರತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Uranus, Earth size comparison.jpg|thumb|right|ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಯುರೇನಸ್ ಗಳ ಗಾತ್ರದ ಹೋಲಿಕೆ]] ಯುರೇನಸ್ ನ ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣವು +೫.೫ ರಿಂದ +೬.೦ ವರೆಗೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕತ್ತಲಿರುವ ಆಗಸದಲ್ಲಿ ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಮಂದವಾದ ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಗೋಚರ ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ. ದುರ್ಬೀನಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ೪ ಆರ್ಕ್-ಕ್ಷಣಗಳ ವ್ಯಾಸವಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ೧೨ ಅಂಗುಲಕ್ಕಿಂತ (೨೦ ಸೆಂ.ಮೀ.) ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಸದ ವಸ್ತು ಕಾಚಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹವ್ಯಾಸಿ ದೂರದರ್ಶಕದಲ್ಲಿ, ಗ್ರಹವು ಬಿಳಿಚಿಕೊಂಡ ನೀಲಿ ತಟ್ಟೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದರ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಉಪಗ್ರಹಗಳಾದ [[:en:Titania|ಟೈಟೇನಿಯ]] ಮತ್ತು [[:en:Oberon|ಓಬೆರಾನ್]]ಗಳೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ದೂರದರ್ಶಕಗಳಲ್ಲೂ ಮೇಲ್ಮೈ ವಿವರಗಳು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ವಾಯೇಜರ್ ಯಾತ್ರೆಯ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ನಸುಗೆಂಪು]] ([[:en:infrared|infrared]]) ಕಿರಣಾಧ್ಯಯನಗಳು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿವೆ.<ref>[http://www.space.com/scienceastronomy/uranus_images_041110.html New Images Reveal Clouds on Planet Uranus]</ref> :''ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ, [[:en:Aspects of Uranus|ಯುರೇನಸ್ ನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ.'' == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Colonization of the outer solar system#Uranus|Colonization of Uranus]] * [[:en:Uranus in fiction]] * [[:en:Solar system in astrology#Uranus|Uranus in astrology]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <!-- ---------------------------------------------------------- See http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Footnotes for a discussion of different citation methods and how to generate footnotes using the <ref>, </ref> and <reference /> tags ----------------------------------------------------------- --> {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == {{sisterlinks|Uranus}} * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html NASA's Uranus fact sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110804224710/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html |date=2011-08-04 }} * [https://web.archive.org/web/20041118145738/http://www2.keck.hawaii.edu/news/science/uranus/ Keck pictures of Uranus show best view from the ground] - Press release with some photographs showing rings, satellites and clouds * News reports of [[22 December]] [[೨೦೦೫|2005]] rings and moons discovery ** ''[http://space.com/scienceastronomy/051222_uranus.html New Moons and Rings found at Uranus]'', [[SPACE.com]] ** ''[http://www.msnbc.msn.com/id/10574903/ Two more rings discovered around Uranus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071116162625/http://www.msnbc.msn.com/id/10574903/ |date=2007-11-16 }}'', [[MSNBC]] * [http://www.projectshum.org/Planets/uranus.html Planets - Uranus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011210547/http://www.projectshum.org/Planets/uranus.html |date=2007-10-11 }} A kid's guide to Uranus. * [http://photojournal.jpl.nasa.gov/targetFamily/Uranus Uranus] at [[Jet Propulsion Laboratory]]'s planetary photojournal. * [http://skytonight.com/news/4435217.html Spring Has Sprung on Uranus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106220803/http://skytonight.com/news/4435217.html |date=2009-01-06 }} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] g2dlt2am6el6rs5fdhxy70q12zm63im 0 2734 1373263 1352317 2026-05-13T04:22:05Z Kwamikagami 17055 /* ಆವಿಷ್ಕಾರ */ 1373263 wikitext text/x-wiki {{ಗ್ರಹ Infobox/ನೆಪ್ಚೂನ್}} '''ನೆಪ್ಚೂನ್''' - ಇದು [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದ ಎಂಟನೆಯ ಮತ್ತು [[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಗ್ರಹ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದು ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ೪ನೆಯ ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ೩ನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಹವಾಗಿದೆ; ಭೂಮಿಯ ೧೭ ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಭೂಮಿಯ ೧೪ ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಹೊಂದಿರುವ [[ಯುರೇನಸ್]]ಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಕಾರಣ, ಇದು ಯುರೇನಸ್‌ಗಿಂತ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕದು. ಈ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ [[:en:Neptune (mythology)|ರೋಮನ್ನರ ಸಾಗರ ದೇವತೆ]]ಯ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಕಕ್ಷೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವು (ಸುಮಾರು ಪ್ರತಿ ೨೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೧೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು) ಇದನ್ನು [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]]ದ ಕಕ್ಷೆಗಿಂತ ಹೊರಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. == ಪರಿಚಯ == ನೆಪ್ಚೂನಿನ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕೊಡುವ ಮೀಥೇನ್‌ನನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಯುರೇನಸ್ ಕೂಡ ಸುಮಾರು ನೆಪ್ಚೂನಿನಷ್ಟೇ ಹೀಲಿಯಂ‌ನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವು ಯುರೇನಸ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಾಢವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದ ಯಾವುದೋ ವಸ್ತುವು ಈ ತೀವ್ರ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.*<ref>"[http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=OverviewLong Neptune overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080303045911/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=OverviewLong |date=2008-03-03 }}," ''Solar System Exploration'', [[ನಾಸಾ]].</ref>* ಸುಮಾರು ೨,೫೦೦ ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಘಂ. (೧,೫೦೦ ಮೈಲಿ/ಪ್ರತಿ ಘಂ) ವೇಗದಲ್ಲಿ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಮಾರುತಗಳು ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಮಾರುತಗಳಾಗಿವೆ. ೧೯೮೯ರ [[:en:Voyager 2|ವಾಯೇಜರ್ ೨]]ರ ಯಾತ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ, [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]] ಗ್ರಹದ ಮೇಲಿನ [[:en:Great Red Spot|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ]]ಯಂತೆ ಒಂದು [[:en:Great Dark Spot|ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ]]ಯು ಇದ್ದಿತು. ಗ್ರಹವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬಹಳ ದೂರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಮೋಡದ ಪದರದ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು −೨೧೦ ಕೆ. (−೩೪೬ಫ್ಯಾ.) ಗಳಷ್ಟಿದ್ದು, ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ಆದರೆ, ೭,೦೦೦ ಕೆ. (೧೩,೦೦೦ ಫ್ಯಾ) ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಒಳಭಾಗವು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಗಿಂತ ಬಿಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಕಾರಣ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು-ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನಿಲಗಳು ಅಪಾರ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಸುತ್ತ ಮಂದವಾದ ತಿಳಿ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇವು [[ಶನಿ]]ಯ ಉಂಗುರಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಕ್ಷುಲ್ಲಕವಾಗಿವೆ. ಈ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಕಂಡುಹಿಡಿದಾಗ ಇವು ಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ನಂತರದ ''ವಾಯೇಜರ್ ೨''ರ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಗಳೇ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ೧೩ ದೃಢೀಕರಿತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]] [[:en:retrograde orbit|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಲ್ಲದೆ, ವಿಪರೀತ ಶೀತ (೩೮[[:en:kelvin|ಕೆ.]]) ಮತ್ತು ಅತಿ ವಿರಳವಾದ (೧೪ [[:en:Bar (unit)|ಮೈಕ್ರೋಬಾರ್]]) ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೩, ೧೮೪೬ರಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ನೆಪ್ಚೂನ್, ನೇರ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲದೆ ಗಣಿತದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ಮೊದಲ ಗ್ರಹ. [[ಯುರೇನಸ್]]ನ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತರ್ಕಿಸಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೫, ೧೯೮೯ರಂದು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಬಳಿ ಹಾರಿಹೋದ ''ವಾಯೇಜರ್ ೨'' ನೌಕೆಯು ಇದುವರೆಗೂ ಈ ಗ್ರಹವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿರುವ ಏಕೈಕ ನೌಕೆ. "[[:en:Neptune Orbiter|ಶೋಧಕಗಳುಳ್ಳ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]"ವೊಂದರ ಯೋಜನೆಯು ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ನಾಸಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ''[[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]]''ಯಷ್ಟು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ, ಆದರೆ, ಪರಮಾಣು-ವಿದಳನ ಆಧಾರಿತ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಅಥವಾ ನೋದನಗಳು ಬೇಕಿಲ್ಲದ ಒಂದು ನೌಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯವು ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ನಾಸಾದ [[:en:Jet Propulsion Laboratory|JPL]] (ಪ್ರವಾಹ ನೋದನ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ) ಮತ್ತು [[:en:California Institute of Technology|California Institute of Technology]]ಗಳ ಜಂಟೀ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಾಗಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದೆ.<ref>T. R. Spilker and A. P. Ingersoll (November 9, 2004). [http://www.aas.org/publications/baas/v36n4/dps2004/252.htm Outstanding Science in the Neptune System From an Aerocaptured Vision Mission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027142925/http://www.aas.org/publications/baas/v36n4/dps2004/252.htm |date=2007-10-27 }}. ''36th DPS Meeting, Session 14 Future Missions''.</ref> == ಆವಿಷ್ಕಾರ == ನೆಪ್ಚೂನ್ ನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೮, ೧೬೧೨ ಮತ್ತು ಜನವರಿ ೨೭, ೧೬೧೩ ದಿನಾಂಕಗಳಂದು [[:en:Galileo Galilei|ಗೆಲಿಲಿಯೊ]] ವೀಕ್ಷಿಸಿದನೆಂದು ಅವನ ಖಗೋಳ ಚಿತ್ರಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ; ಆದರೆ, ಈ ಎರಡೂ ದಿನಗಳಂದು ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಗುರುಗ್ರಹದ ನಿಕಟದಲ್ಲಿ ಕಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ನಕ್ಷತ್ರವೆಂದು ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಭಾವಿಸಿದನು. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಒಂದು ಗ್ರಹವೆಂದು ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಅವನನ್ನು ಇದರ ಆವಿಷ್ಕಾರಕನೆಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೧೨ರಲ್ಲಿ ಅವನು ನೆಪ್ಚೂನನ್ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ, ಅದರ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯು ಅಂದೇ ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅದು ಆಗಸದಲ್ಲಿ ಚಲನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು;{{fact}} ನೆಪ್ಚೂನ್ ಆಗತಾನೇ ತನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಆವರ್ತವನ್ನು ಹೊಕ್ಕಿತ್ತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಗೆಲಿಲಿಯೋನ ಸಣ್ಣ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ನಿಧಾನವಾದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲೂ ಆಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:Neptune,_Earth_size_comparison true color.jpg|thumb|left|upright|ನೆಪ್ಚೂನ್ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಗಳ ಗಾತ್ರಗಳ ಹೋಲಿಕೆ]] ೧೮೨೧ರಲ್ಲಿ, [[:en:Alexis Bouvard|ಆಲೆಕ್ಸಿಸ್ ಬೂವರ್ಡ್]]ನು ಯುರೇನಸನ [[:en:orbit|ಲಕ್ಷೆ]]ಯ ಖಗೋಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು*<ref>A. Bouvard (1821), ''[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1821tapp.book.....B&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=44b52c369020669 Tables astronomiques publies par le Bureau des Longitudes de France]'', Paris, FR: Bachelier</ref>*. ತದನಂತರದ ಅವಲೋಕನಗಳು ಈ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದವು. ಈ ಭಿನ್ನತೆಯು, ನಿಕಟದಲ್ಲಿ ಬೇರೊಂದು ಆಕಾಶಕಾಯದ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನಿಸಲು ಬೂವರ್ಡ್‌ನನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. [[ಯುರೇನಸ್]]ನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವಂತಹ ಎಂಟನೆಯ ಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ೧೮೪೩ರಲ್ಲಿ [[:en:John Couch Adams|ಜಾನ್ ಕೌಚ್ ಆಡಮ್ಸ್]] ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಈ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಇತರ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೩, ೧೮೪೬ರ ರಾತ್ರಿಯಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. === ಹೆಸರು === ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ, ಹಿಂದೂ/ವೈದಿಕ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗರಗಳ ದೇವನಾದ ವರುಣನ ಹೆಸರನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. [[ಚೀನೀ]],<ref>[http://amateurastronomy.org/EH/Oct97.txt Using Eyepiece & Photographic Nebular Filters, Part 2 (October 1997)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120512050134/http://amateurastronomy.org/EH/Oct97.txt |date=2012-05-12 }}. ''Hamilton Amateur Astronomers'' at amateurastronomy.org.</ref> [[ಕೊರಿಯನ್]], [[ಜಪಾನೀ]] ಮತ್ತು [[ವಿಯೆತ್ನಮೀ]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಹದ ಹೆಸರು ಪದಶಃ ''ಸಾಗರದ ರಾಜ ನಕ್ಷತ್ರ'' ಎಂದು ತರ್ಜುಮೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ರೋಮನ್ನರ ಸಾಗರ ದೇವತೆಯಾದ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. == ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Neptune_darkspot.jpg|thumb|150px|right|''ವಾಯೇಜರ್ ೨''ರಿಂದ ಕಂಡಂತೆ ''ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ''.]] === ಸಾಪೇಕ್ಷ ಗಾತ್ರ === ೧.೦೨೪೩x೧೦^೨೬ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ. ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು [[ಭೂಮಿ]] ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅನಿಲ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳ ನಡುವಣ ಭಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಇದರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಭೂಮಿಯ ೧೭ ಪಟ್ಟು ಇದ್ದರೂ, [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು ಗ್ರಹ]]ದ ಕೇವಲ ೧/೧೮ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಮತ್ತು [[ಯುರೇನಸ್]] ಗ್ರಹಗಳು ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]], [[ಶನಿ]] ಗ್ರಹಗಳ ರಚನೆಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಇವೆರಡನ್ನು ಹಲವೊಮ್ಮೆ ಅನಿಲ ದೈತ್ಯಗಳ ಉಪ-ವಿಭಾಗವಾದ "ಹಿಮ ದೈತ್ಯಗಳು" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ರಚನೆ === [[ಚಿತ್ರ:Neptune-Int.jpg|300px|thumb|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆ]] ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಅಷ್ಟೊಂದು ದೂರದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ಗೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖವು ತಲುಪಿ, ಅದರ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸುಮಾರು −೨೧೮&nbsp;ಸೆ. (೫೫ ಕೆ.) ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ವಾಯುಮಂಡಲದೊಳಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಹೋದಂತೆ, ಹೆಚ್ಚುವ ವಾಯುಪದರಗಳೊಂದಿಗೆ ತಾಪಮಾನವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಾಖವು ಗ್ರಹದ ಉಧ್ಭವದ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಾಖದ ಅವಶೇಷವೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಇದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆಯೆಂದೂ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯು ಯುರೇನಸ್‌ನ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹದ [[planetary core|ಒಳಭಾಗ]]ವು ಬಹುಶಃ ದ್ರವರೂಪಿ ಶಿಲೆ ಮತ್ತು ಲೋಹಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಶಿಲೆಗಳು, ನೀರು, ಅಮೋನಿಯ ಮತ್ತು ಮೀಥೇನ್‌ಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ವಾಯುಮಂಡಲವು ಬಹುಶಃ ಕೇಂದ್ರದವರೆಗಿರುವ ದೂರದ ಸುಮಾರು ೧೦-೨೦% ದೂರದವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದು, ಹೊರಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಜಲಜನಕ (೮೦%) ಮತ್ತು ಮೀಥೇನ್(೧೯%)ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ವಾಯುಮಂಡಲದ ಕೆಳ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್, ಅಮೋನಿಯ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಗಾಢವಾದ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಯಾದ ಈ ವಲಯವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅತಿ ಬಿಸಿಯಾದ ಒಳಭಾಗದ ಜೊತೆ ಒಂದಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡವು [[ಭೂಮಿ]]ಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿರುವ ಒತ್ತಡಕ್ಕಿಂತ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪಟ್ಟು ಅಧಿಕವಿದೆ. ಗ್ರಹದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗ ಮತ್ತು ಅದರ ಹ್ರಸ್ವಾಕ್ಷತೆಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದರೆ, ಇದು ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಯುರೇನಸ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. === ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ === ಯುರೇನಸ್‌ನ [[:en:magnetosphere|ಕಾಂತಗೋಳ]]ದಂತೆಯೇ ಇರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ [[:en:magnetic field|ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]]ವು ಗ್ರಹದ ಅಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೪೭° ಓರೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಕೇಂದ್ರವು ಗ್ರಹದ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಕಡೇಪಕ್ಷ ೧೩,೫೦೦ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಗ್ರಹಗಳ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಈ ಕಾಂತಗೋಳಗಳ ವಿಪರೀತವಾದ ಓರೆಯು ಗ್ರಹಗಳ ಒಳಭಾದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರವಾಹಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆಯೇ ಹೊರತು, ಯುರೇನಸ್ ತನ್ನ ಪಾರ್ಶ್ವದ ಮೇಲಿರುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. === ಹವಾಮಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Cyclones_on_Neptune.jpg|thumb|150px|right|[[:en:Great Dark Spot|ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ]] (ಮೇಲೆ), [[:en:Scooter (spot on Neptune)|ಸ್ಕೂಟರ್]] (ಮಧಯದ ಬಿಳಿ ಮೋಡ), ಮತ್ತು [[:en:Wizard's eye|ಮಾಂತ್ರಿಕನ ಕಣ್ಣು]] (ಕೆಳಗೆ). ]] ನೆಪ್ಚೂನ್ ಮತ್ತು ಯುರೇನಸ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಹವಾಮಾನದ ಚಟುವಟಿಕೆ. ಯುರೇನ‍ಸ್‌ನ ಹವೆಯು ಬಹುಪಾಲು ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ವೇಗದ ಮಾರುತಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅದರ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲೂ ತೀವ್ರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ [[:en:celestial body atmosphere|ವಾಯುಮಂಡಲ]]ವನ್ನು ಆಂತರಿಕ ಶಾಖವು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿ, ೨೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಘಂ. ವೇಗದ ಮಾರುತಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪ್ರಬಲ [[:en:hurricane|ಚಂಡಮಾರುತ]]ಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ [[:en:NASA|ನಾಸಾ]]ದ [[:en:Voyager 2|ವಾಯೇಜರ್ ೨]] ನೌಕೆಯು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಮೇಲೆ [[:en:Great Dark Spot|ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ]]ಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. ಈ ಚುಕ್ಕೆಯು ವಾಸ್ತ್ವದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು [[:en:Eurasia|ಯುರೇಷಿಯಾ]] ಗಾತ್ರದ ಒಂದು ಚಂಡಮಾರುತ. ಈ ಚಂಡಮಾರುತವು ಗುರುಗ್ರಹದ [[:en:Great Red Spot|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ]]ಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ನವೆಂಬರ್ ೨, ೧೯೯೪ರಂದು [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ಕ್ಕೆ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆಯನ್ನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಅದೇ ರೀತಿಯ ಹೊಸದೊಂದು ಚಂಡಮಾರುತವು ಗ್ರಹದ ಉತ್ತರಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆಯ ಕಣ್ಮರೆಗೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದು ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಒಂದು ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಗ್ರಹದ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಬಂದ ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹವು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಮತ್ತು ವಾಯು ಪರಿಚಲನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಭಂಗಮಾಡಿತು. '''ಸ್ಕೂಟರ್''' ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಚಂಡಮಾರುತವು ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದೆ. [[:en:Wizard's eye|ಮಾಂತ್ರಿಕನ ಕಣ್ಣು]] (ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ ೨) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ದಕ್ಷಿಣದ ಒಂದು ಚಂಡಮಾರುತವು ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಎರಡನೇ ಅತಿ ತೀವ್ರವಾದ ಚಂಡಮಾರುತವಾಗಿದೆ. ಅನಿಲ ದೈತ್ಯಗಳ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ಕೆಳಗಿನ ಅಪಾರದರ್ಶಕ ಮೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ನೆರಳು ಹಾಯಿಸುವ ಮೇಲ್ಪದರದ ಮೋಡಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಯುರೇನಸ್‌ದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ಈ ಎರಡು ವಾಯುಮಂಡಲಗಳೂ ಒಂದೇ ಥರದ ಅನಿಲಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಯುರೇನಸ್ ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ಗಳು ಗುರು ಮತ್ತು ಶನಿ ಗ್ರಹಗಳಂತೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಅನಿಲ ದೈತ್ಯಗಳಾಗಿರದೆ, ಮಂಜಿನ ದೈತ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂದರೆ, ಇವು ದೊಡ್ಡ ಘನರೂಪಿ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮಂಜಿನಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಬಹಳ ತಣ್ಣಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೋಡದ ಪದರದ ಮೇಲೆ -೨೨೪Cಯಷ್ಟು (-೩೭೨F) ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. == ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಅನ್ವೇಷಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Neptune.jpg|thumb|left|''ವಾಯೇಜರ್ ೨'' ತೆಗೆದ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಚಿತ್ರ]] ಆಗಸ್ಟ್ ೨೫, ೧೯೮೯ರಂದು ವಾಯೇಜರ್ ನೌಕೆಯು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಅತಿ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ನೌಕೆಯು ಇದರಾಚೆಗಿರುವ ಗ್ರಹಗಳವರೆಗೂ ಪಯಣಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನೌಕೆಯನ್ನು [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]]ನತ್ತ ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. ''[[:en:Voyager 1|ವಾಯೇಜರ್ ೧]]'' ನೌಕೆಯನ್ನೂ ಇದೇ ರೀತಿ [[ಶನಿ]]ಯ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Titan (moon)|ಟೈಟನ್]]ನತ್ತ ಹಾರಿಸಿ ನೌಕೆಯನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಶೋಧಕವು [[:en:Great Dark Spot|ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ]]ಯನ್ನೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ದ ತದನಂತರದ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆಯು ಈಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಮುಂಚೆ ಇದನ್ನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮೋಡವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಈಚೆಗೆ ಈ ಚುಕ್ಕೆಯು ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ರಂಧ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸೌರಮಂಡಲದ ಅನಿಲರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾದ ಮಾರುತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಾಣುವ ಕೇವಲ ೧೦೦೦ದ ೧ ಪಾಲು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ (ಆದರೂ, ಇಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು -೨೧ ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಾಕಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿಯೇ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ). ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಪೂರ್ವ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನೂ ಸುಳ್ಳುಮಾಡಿತು. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರ ಹೋದಂತೆಲ್ಲ ಮಾರುತಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಶಕ್ತಿಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಗುರುಗ್ರಹದ ಮಾರುತಗಳು ನೂರಾರು ಕಿ.ಮೀ. ಪ್ರತಿ ಘಂ. ವೇಗದಲ್ಲಿದ್ದವು. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಮಾರುತಗಳು ನಿಧಾನವಾಗುವ ಬದಲು, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದ (೧೬೦೦ ಕಿ.ಮೀ./ಘಂ. ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ) ಮಾರುತಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಇದು ಹೀಗೇಕೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಈಗ ತಿಳಿದಿದೆ — ಶಕ್ತಿಯು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವಾಗ, [[:en:turbulence|ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆ]] ಉಂಟಾಗಿ, ಮಾರುತಗಳು ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತವೆ (ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಆಗುವಂತೆ). ಆದರೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಶಕ್ತಿಯು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಕಾರಣ, ಒಮ್ಮೆ ಮಾರುತಗಳು ಶುರುವಾದರೆ, ಇವುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ. == ಗ್ರಹದ ಉಂಗುರಗಳು == ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಮಂದವಾದ [[:en:planetary ring|ಗ್ರಹ ಉಂಗುರ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಉಂಗುರಗಳ ರಚನೆಯ ವಿವರಗಳು ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಈ ಉಂಗುರಗಳು ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ "ಗುಡ್ಡೆಯಾಕಾರದ" ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕಾರಣವು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳೊಡನೆ ಗುರುತ್ವ ಒಡನಾಟಗಳಿಂದ ಈ ರೀತಿ ಆಗಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಶಂಕೆ ಇದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Neptune_rings_PIA02224.jpg|150px|thumb|right|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಂಗುರಗಳು]] ೮೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು [[ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆ]] ಪ್ರಯೋಗಗಳು ನಡೆದವು. ಗ್ರಹವು ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಮರೆಮಾಡುವ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಮುನ್ನ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪವೇ ನಂತರ ಒಂದು ಅಧಿಕ "ಮಿಟುಕು" ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಮಿಟುಕಿನ ಅವಲೋಕನೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬಂದದ್ದೇನೆಂದರೆ, ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿರದೆ, ವೃತ್ತದ ಕಂಸಗಳಂತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಇವೆ ಎಂಬ ಸಂಗತಿ. ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಹಲವು ಮಂದವಾದ ಕಂಸಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಒದಗಿದ ''ವಾಯೇಜರ್ ೨''ರ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ಆಡಮ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹೊರ ಉಂಗುರದಲ್ಲಿ ''ಲಿಬರ್ಟ್'', ''ಎಗಾಲಿಟ್'', ಮತ್ತು ''ಫ್ರೆಟರ್ನಿಟ್'' ಎಂಬ ೩ ಮುಖ್ಯ ಕಂಸಗಳಿವೆ (ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯತೆ, ಸಮಾನತೆ, ಮತ್ತು ಸೋದರತೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಕಂಸಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ). ಚಲನ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಕಂಸಗಳು ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂದು ಒಂದೇ ಸಮನಾದ ವೃತ್ತಾಕಾರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಡಬೇಕು. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಕಂಸಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟ. ಉಂಗುರದ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಒಳಗಿರುವ [[:en:Galatea (moon)|ಗೆಲಾಟೆಯ]] ಉಪಗ್ರಹದ ಗುರುತ್ವ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಈ ಕಂಸಗಳನ್ನು ಪಸರಿಸಲು ಬಿಡದೆ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಈಗ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ''ವಾಯೇಜರ್'' ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು ಹಲವು ಬೇರೆ ಉಂಗುರಗಳನ್ನೂ ಕಂಡುಹಿಡಿದವು. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೬೩,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತೆಳುವಾದ [[:en:John Couch Adams|ಆಡಮ್ಸ್]] ಉಂಗುರವಲ್ಲದೆ, ೫೩,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ [[:en:Urbain Le Verrier|ಲೆವೆರಿಯರ್]] ಉಂಗುರ ಮತ್ತು ೪೨,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಅಗಲವಾದ ಮತ್ತು ಮಂದವಾದ [[:en:Johann Gottfried Galle|ಗ್ಯಾಲೆ]] ಉಂಗುರಗಳಿವೆ. ಗ್ಯಾಲೆ ಉಂಗುರದ ಒಂದು ಮಂದವಾದ ಹೊರಚಾಚಿದ ಭಾಗಕ್ಕೆ [[:en:William Lassell|ಲ್ಯಾಸೆಲ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ; ಇದರ ಹೊರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ (ಸುಮಾರು ೫೭,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ) [[:en:Franois Arago|ಅರಾಗೊ]] ಉಂಗುರವಿದೆ.<ref>[http://planetarynames.wr.usgs.gov/append8.html Gazetteer of Planetary Nomenclature Ring and Ring Gap Nomenclature (December 8, 2004)]. ''USGS - Astrogeology Research Program''.</ref> ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾದ ಭೂಮಿ-ಆಧಾರಿತ ಹೊಸ ಅವಲೋಕನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಂಗುರಗಳು ಮೊದಲು ತಿಳಿದಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಸ್ಥಿರವೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ''ಲಿಬರ್ಟ್'' ಉಂಗುರವು ಇನ್ನೊಂದು ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪೂರ್ತಿ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗಬಹುದು. ಈ ಹೊಸ ಅವಲೋಕನಗಳಿಂದ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಂಗುರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗಿರುವ ತಿಳುವಳಿಕೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಈಡಾದಂತಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.newscientist.com/channel/space/mg18524925.900 Neptune's rings are fading away (March 26, 2005)]. ''New Scientist''.</ref> <center> {| class="wikitable" ! ಉಂಗುರದ ಹೆಸರು !! ತ್ರಿಜ್ಯ (ಕಿ.ಮೀ.) !! ಅಗಲ (ಕಿ.ಮೀ.) |- | 1989 N3R ('ಗ್ಯಾಲೆ') || ೪೧,೯೦೦ || ೧೫ |- | 1989 N2R ('ಲೆವೆರಿಯರ್') || ೫೩,೨೦೦ || ೧೫ |- | 1989 N4R ('ಲ್ಯಾಸೆಲ್') || ೫೫,೪೦೦ || ೬ |- | ಅರಾಗೋ ಉಂಗುರ || ೫೭,೬೦೦ || - || |- | ಲಿಬರ್ಟ್ ಉಂಗುರ ಕಂಸ || ೬೨,೯೦೦ || - |- | ಗಲ್ಟ್ ಉಂಗುರ ಕಂಸ || ೬೨,೯೦೦ || - |- | ಫ್ರೆತರ್ನಿಟ್ ಉಂಗುರ ಕಂಸ || ೬೨,೯೦೦ || - |- | ಕರೇಜ್ ಉಂಗುರ ಕಂಸ || ೬೨,೯೦೦ || - |- | 1989 N1R ('ಆಡಮ್ಸ್') || ೬೨,೯೩೦ || &lt;೫೦ |}</center> == ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು == ಈಗ ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ೧೩ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಗೋಳಾಕಾರದಲ್ಲಿರುವಷ್ಟು ಭಾರಿಯಾದ ಏಕೈಕ ಉಪಗ್ರಹವು [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]]. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕೇವಲ ೧೭ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ [[:en:William Lassell|ವಿಲಿಯಂ ಲ್ಯಾಸೆಲ್]] ಈ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಬೇರೆಲ್ಲಾ ದೊಡ್ಡ ಉಪಗ್ರಹಗಳಂತಿಲ್ಲದೆ, ಟ್ರಿಟಾನ್ [[:en:retrograde orbit|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಕಕ್ಷೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಹುಶಃ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಗುರುತ್ವದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಸಿಕ್ಕಿ ಬಿದ್ದಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಟ್ರಿಟಾನ್ ಉಪಗ್ರಹವು ಬಹುಶಃ [[ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗೆ [[:en:synchronous orbit|ಸಮಕಾಲಿಕ ಕಕ್ಷೆ]]ಯ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ಉಪಗ್ರಹವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ಪಥದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹದ ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಉಪಗ್ರಹವು [[:en:Roche limit|ರೋಷೆ ಮಿತಿ]]ಯನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಗುರುತ್ವಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ ನುಚ್ಚು ನೂರಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೩೮.೧೫K (-೨೩೫C, -೩೯೨F) ತಾಪಮಾನವುಳ್ಳ ಟ್ರಿಟಾನ್ ಉಪಗ್ರಹವು ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಶೀತಲ ಕಾಯಗಳಲ್ಲೊಂದು. <center> {| class="wikitable" |- style="background:#efefef;" ! colspan="6" | ಭೂಮಿಯ [[ಚಂದ್ರ]]ನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಂತೆ ಟ್ರಿಟಾನ್ |- |- style="background:#efefef;" ! ಹೆಸರು<br /> ! ವ್ಯಾಸ<br />(ಕಿ.ಮೀ.) ! ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ<br />(ಕಿ.ಗ್ರಾಂ.) ! ಕಕ್ಷೀಯ ತ್ರಿಜ್ಯ (ಕಿ.ಮೀ.) ! ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲ (ದಿನಗಳು) |- style="background:#ccccff;" align="center" | '''[[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]]''' | ೨೭೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೮೦%) | ೨.೧೫x೧೦^೨೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೩೦%) | ೩೫೪,೮೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೯೦%) | -೫.೮೭೭<br />(ಚಂದ್ರನ ೨೦%) |}</center> ದೂರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಎರಡನೇ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Nereid (moon)|ನೆರೀಡ್]], ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಕೆಲವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಕ್ಷೀಯ ಕೇಂದ್ರ ಚ್ಯುತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಉಪಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ೧೯೮೯ರ ಜುಲೈ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ''ವಾಯೇಜರ್ ೨'' ನೌಕೆಯು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಆರು ಹೊಸ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಲಕ್ಷಣ ರೂಪದ [[:en:Proteus (moon)|ಪ್ರೋಟಿಯಸ್]] ಉಪಗ್ರಹವು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ, ಇದು ಇನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ತನ್ನದೇ ಭಾರದಿಂದ ಕುಸಿದು ಗೋಳಾಕಾರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಭಾರಿ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಟ್ರಿಟಾನ್‌ನ ೦.೨೫% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಒಳ ಉಪಗ್ರಹಗಳಾದ [[:en:Naiad (moon)|ನಯಾಡ್]], [[:en:Thalassa (moon)|ಥಲಾಸ]], [[:en:Despina (moon)|ಡೆಸ್ಪಿನ]] ಮತ್ತು [[:en:Galatea (moon)|ಗೆಲಾಟೆಯ]]ಗಳು ಗ್ರಹದ ಉಂಗುರ ವಲಯದೊಳಗೆ ಇರುವಷ್ಟು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಆಚೆ ಇರುವ [[:en:Larissa (moon)|ಲರಿಸ್ಸ]] ಉಪಗ್ರಹವು ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿದಾಗ, ಆ ಘಟನೆಯಿಂದ ಉಪಗ್ರಹದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆಯು ಗ್ರಹದ ಉಂಗುರಗಳಿಂದ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಮೊದಲು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ''ವಾಯೇಜರ್ ೨'' ನೌಕೆಯು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಇದು ಉಪಗ್ರಹದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ೨೦೦೨ ದಿಂದ ೨೦೦೩ರವರೆಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ಐದು ಹೊಸ ವಿಲಕ್ಷಣ ಆಕಾರದ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>Holman, Matthew J. et. al. (August 19, 2004). [http://www.nature.com/cgi-taf/DynaPage.taf?file=/nature/journal/v430/n7002/abs/nature02832_fs.html Discovery of five irregular moons of Neptune] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050907160131/http://www.nature.com/cgi-taf/DynaPage.taf?file=%2Fnature%2Fjournal%2Fv430%2Fn7002%2Fabs%2Fnature02832_fs.html |date=2005-09-07 }}. ''Nature,'' p. 865 - 867.</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3578210.stm Five new moons for planet Neptune (August 18, 2004)]. ''BBC News''.</ref> :''ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಕಾಲಗಳಿಗೆ, [[:en:Timeline of discovery of Solar System planets and their natural satellites|ಸೌರಮಂಡಲದ ಗ್ರಹ/ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಕಾಲಗಳು]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ'' == ರೂಪ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಗೋಚರತೆ == ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು [[:en:naked eye|ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ]] ಎಂದೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ [[:en:Apparent magnitude|ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣ]]ವು +೭.೭ ಇಂದ +೮.೦ ವರೆಗೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ನೋಡಲು ದೂರದರ್ಶಕ ಅಥವಾ ದುರ್ಬೀನಿನ ಬಳಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯ. ದೂರದರ್ಶಕದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಯುರೇನಸ್‌ನಂತೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ನೀಲಿ-ಹಸಿರು ತಟ್ಟೆಯ ಥರ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ [[ಮೀಥೇನ್]] ಅನಿಲವು ಈ ನೀಲಿ-ಹಸಿರು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಇದರ ಗೋಚರ ಗಾತ್ರವು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ದೃಷ್ಟಿ ವಿವರಗಳಿಂದ ಇದರ ಅಧ್ಯಯನ ಬಹಳ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ; ಇದಲ್ಲದೆ, ದೂರದರ್ಶಕ ಮಾಹಿತಿಗಳೂ ಈಚೆಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನಂತರವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೊರಕತೊಡಗಿವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ೧೬೫ ವರ್ಷಗಳ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇನ್ನು ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಲೆ ಈ ಗ್ರಹವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ (ಭೂಮಿಯ ಆಗಸದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಂತೆ) ಪುನಃ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಮರಳುವಿಕೆಯು ಮೂರು ಬಾರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ಬಾರಿಗಳೆಂದರೆ: ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೧, ೨೦೦೯ರಂದು [[:en:Prograde and retrograde motion|ಅಭಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಯಲ್ಲಿ; ಜುಲೈ ೧೭, ೨೦೦೯ರಂದು [[:en:Prograde and retrograde motion|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಯಲ್ಲಿ; ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ೧೬೫ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಬಾರಿಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ ೭, ೨೦೧೦ರಂದು. ಇದನ್ನು [[:en:retrogradation|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ವಿವರಿಸಬಹುದು. ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಿಂದಾಚೆಯಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳಂತೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಸಹ ತನ್ನ [[:en:Orbital period|ಪರಿಭ್ರಮಣೆ ಅವಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[:en:retrogradation|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆಯ ಪ್ರಾರಂಭವಲ್ಲದೆ, ಪರಿಭ್ರಮಣೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ಬೇರೆ ಘಟನೆಗಳೆಂದರೆ, [[ಯುತಿ (ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ)|ವಿಯುತಿ]], [[:en:Prograde and retrograde motion|ಅಭಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಗೆ ಮರುಕಳಿಕೆ, ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ [[ಯುತಿ (ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ)|ಯುತಿ]]. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತ, ೨೦೧೧ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತದೆ. == ವಾಯೇಜರ್ ಹಾದುಹೋಗುವಿಕೆ == ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ [[:en:Voyager II|ವಾಯೇಜರ್ ೨]] ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಬಳಿ ಹಾರಿಹೋಗಿ ಅದರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು [[ಭೂಮಿ]]ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರಗಳು PBS ದೂರದರ್ಶನ ಚ್ಯಾನೆಲ್‌ನ [[:en:Neptune All Night|Neptune All Night]] ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾದವು. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Planets in astrology#Neptune|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಗಳು - ನೆಪ್ಚೂನ್]] * [[:en:Neptune Orbiter|ನೆಪ್ಚೂನ್ ಪರಿಭ್ರಮಕ]] - ೨೦೧೭ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಉಡಾವಣಾ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಪರಿಭ್ರಮಕ ಮತ್ತು ಶೋಧಕ * [[:en:Neptune Trojan|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಟ್ರೋಜನ್‌ಗಳು]] - ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಲಗ್ರಾಂಜಿನ ಬಿಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * Adams, J. C., "[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1846MNRAS...7..149A&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=42c888df4622238 Explanation of the observed irregularities in the motion of Uranus, on the hypothesis of disturbance by a more distant planet]", ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Vol. 7, p.&nbsp;149, [[November 13]], [[1846]]. * Airy, G. B., "[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1846MNRAS...7..121A&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=42c888df4622238 Account of some circumstances historically connected with the discovery of the planet exterior to Uranus]", ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Vol. 7, pp.&nbsp;121–144, November 13, 1846. * Challis, J., Rev., "[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1846MNRAS...7..145C&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=42c888df4622238 Account of observations at the Cambridge observatory for detecting the planet exterior to Uranus]", ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Vol. 7, pp.&nbsp;145–149, November 13, 1846. * {{cite book| title=Neptune and Triton | author=Dale P. Cruikshank | year=1995 | id=ISBN 0-8165-1525-5}} * Galle, "[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1846MNRAS...7..153G&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=42c888df4622238 Account of the discovery of the planet of Le Verrier at Berlin]", ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Vol. 7, p.&nbsp;153, November 13, 1846. * {{cite journal|journal = Annual Review of Astronomy and Astrophysics|volume = 31|pages= 217-263|year= 1993|doi=10.1146/annurev.aa.31.090193.001245|title=The Atmospheres of Uranus and Neptune|author= Lunine J. I.|issn=0066-4146}} * {{cite book | title=Neptune: The Planet, Rings, and Satellites | author=Ellis D. Miner et Randii R. Wessen | year=2002 | id=ISBN 1-85233-216-6}} * Smith, Bradford A. [https://www.nasa.gov/worldbook/neptune_worldbook.html "Neptune."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130725210332/http://www.nasa.gov/worldbook/neptune_worldbook.html |date=2013-07-25 }} ''World Book Online Reference Center''. 2004. World Book, Inc. Accessed at nasa.gov. * Scott S. Sheppard, Chadwick A. Trujillo ''A Thick Cloud of Neptune Trojans and Their Colors'', Science, June 2006. == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html NASA's Neptune fact sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701192119/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html |date=2010-07-01 }} * [http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/NeptuneTrojans.html MPC's List Of Neptune Trojans] * [http://www.projectshum.org/Planets/neptune.html Planets - Neptune] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606055326/http://www.projectshum.org/Planets/neptune.html |date=2011-06-06 }} A kid's guide to Neptune. '''Future missions to Neptune''' * [http://www.popsci.com/popsci/aviationspace/d3935276d6ef9010vgnvcm1000004eecbccdrcrd.html Popular Science article] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061212180121/http://www.popsci.com/popsci/aviationspace/d3935276d6ef9010vgnvcm1000004eecbccdrcrd.html |date=2006-12-12 }} * [http://www.universetoday.com/am/publish/mission_neptune_study.html?9122004 Universe Today] * [http://www.sciam.com/article.cfm?chanID=sa006&articleID=000CA850-8EA4-119B-8EA483414B7FFE9F Scientific American Magazine (December 2004 Issue) The Case of the Pilfered Planet] {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] scc53bnl1ero5m8cmzdmlhfeyp5qug1 1373264 1373263 2026-05-13T04:22:30Z Kwamikagami 17055 /* ಗ್ರಹದ ಉಂಗುರಗಳು */ 1373264 wikitext text/x-wiki {{ಗ್ರಹ Infobox/ನೆಪ್ಚೂನ್}} '''ನೆಪ್ಚೂನ್''' - ಇದು [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದ ಎಂಟನೆಯ ಮತ್ತು [[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಗ್ರಹ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದು ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ೪ನೆಯ ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ೩ನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಹವಾಗಿದೆ; ಭೂಮಿಯ ೧೭ ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಭೂಮಿಯ ೧೪ ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಹೊಂದಿರುವ [[ಯುರೇನಸ್]]ಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಕಾರಣ, ಇದು ಯುರೇನಸ್‌ಗಿಂತ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕದು. ಈ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ [[:en:Neptune (mythology)|ರೋಮನ್ನರ ಸಾಗರ ದೇವತೆ]]ಯ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಕಕ್ಷೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವು (ಸುಮಾರು ಪ್ರತಿ ೨೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೧೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು) ಇದನ್ನು [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]]ದ ಕಕ್ಷೆಗಿಂತ ಹೊರಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. == ಪರಿಚಯ == ನೆಪ್ಚೂನಿನ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕೊಡುವ ಮೀಥೇನ್‌ನನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಯುರೇನಸ್ ಕೂಡ ಸುಮಾರು ನೆಪ್ಚೂನಿನಷ್ಟೇ ಹೀಲಿಯಂ‌ನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವು ಯುರೇನಸ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಾಢವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದ ಯಾವುದೋ ವಸ್ತುವು ಈ ತೀವ್ರ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.*<ref>"[http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=OverviewLong Neptune overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080303045911/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=OverviewLong |date=2008-03-03 }}," ''Solar System Exploration'', [[ನಾಸಾ]].</ref>* ಸುಮಾರು ೨,೫೦೦ ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಘಂ. (೧,೫೦೦ ಮೈಲಿ/ಪ್ರತಿ ಘಂ) ವೇಗದಲ್ಲಿ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಮಾರುತಗಳು ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಮಾರುತಗಳಾಗಿವೆ. ೧೯೮೯ರ [[:en:Voyager 2|ವಾಯೇಜರ್ ೨]]ರ ಯಾತ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ, [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]] ಗ್ರಹದ ಮೇಲಿನ [[:en:Great Red Spot|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ]]ಯಂತೆ ಒಂದು [[:en:Great Dark Spot|ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ]]ಯು ಇದ್ದಿತು. ಗ್ರಹವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬಹಳ ದೂರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಮೋಡದ ಪದರದ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು −೨೧೦ ಕೆ. (−೩೪೬ಫ್ಯಾ.) ಗಳಷ್ಟಿದ್ದು, ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ಆದರೆ, ೭,೦೦೦ ಕೆ. (೧೩,೦೦೦ ಫ್ಯಾ) ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಒಳಭಾಗವು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಗಿಂತ ಬಿಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಕಾರಣ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು-ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನಿಲಗಳು ಅಪಾರ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಸುತ್ತ ಮಂದವಾದ ತಿಳಿ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇವು [[ಶನಿ]]ಯ ಉಂಗುರಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಕ್ಷುಲ್ಲಕವಾಗಿವೆ. ಈ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಕಂಡುಹಿಡಿದಾಗ ಇವು ಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ನಂತರದ ''ವಾಯೇಜರ್ ೨''ರ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಗಳೇ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ೧೩ ದೃಢೀಕರಿತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]] [[:en:retrograde orbit|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಲ್ಲದೆ, ವಿಪರೀತ ಶೀತ (೩೮[[:en:kelvin|ಕೆ.]]) ಮತ್ತು ಅತಿ ವಿರಳವಾದ (೧೪ [[:en:Bar (unit)|ಮೈಕ್ರೋಬಾರ್]]) ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೩, ೧೮೪೬ರಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ನೆಪ್ಚೂನ್, ನೇರ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲದೆ ಗಣಿತದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ಮೊದಲ ಗ್ರಹ. [[ಯುರೇನಸ್]]ನ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತರ್ಕಿಸಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೫, ೧೯೮೯ರಂದು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಬಳಿ ಹಾರಿಹೋದ ''ವಾಯೇಜರ್ ೨'' ನೌಕೆಯು ಇದುವರೆಗೂ ಈ ಗ್ರಹವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿರುವ ಏಕೈಕ ನೌಕೆ. "[[:en:Neptune Orbiter|ಶೋಧಕಗಳುಳ್ಳ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]"ವೊಂದರ ಯೋಜನೆಯು ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ನಾಸಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ''[[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]]''ಯಷ್ಟು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ, ಆದರೆ, ಪರಮಾಣು-ವಿದಳನ ಆಧಾರಿತ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಅಥವಾ ನೋದನಗಳು ಬೇಕಿಲ್ಲದ ಒಂದು ನೌಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯವು ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ನಾಸಾದ [[:en:Jet Propulsion Laboratory|JPL]] (ಪ್ರವಾಹ ನೋದನ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ) ಮತ್ತು [[:en:California Institute of Technology|California Institute of Technology]]ಗಳ ಜಂಟೀ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಾಗಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದೆ.<ref>T. R. Spilker and A. P. Ingersoll (November 9, 2004). [http://www.aas.org/publications/baas/v36n4/dps2004/252.htm Outstanding Science in the Neptune System From an Aerocaptured Vision Mission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027142925/http://www.aas.org/publications/baas/v36n4/dps2004/252.htm |date=2007-10-27 }}. ''36th DPS Meeting, Session 14 Future Missions''.</ref> == ಆವಿಷ್ಕಾರ == ನೆಪ್ಚೂನ್ ನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೮, ೧೬೧೨ ಮತ್ತು ಜನವರಿ ೨೭, ೧೬೧೩ ದಿನಾಂಕಗಳಂದು [[:en:Galileo Galilei|ಗೆಲಿಲಿಯೊ]] ವೀಕ್ಷಿಸಿದನೆಂದು ಅವನ ಖಗೋಳ ಚಿತ್ರಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ; ಆದರೆ, ಈ ಎರಡೂ ದಿನಗಳಂದು ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಗುರುಗ್ರಹದ ನಿಕಟದಲ್ಲಿ ಕಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ನಕ್ಷತ್ರವೆಂದು ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಭಾವಿಸಿದನು. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಒಂದು ಗ್ರಹವೆಂದು ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಅವನನ್ನು ಇದರ ಆವಿಷ್ಕಾರಕನೆಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೧೨ರಲ್ಲಿ ಅವನು ನೆಪ್ಚೂನನ್ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ, ಅದರ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯು ಅಂದೇ ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅದು ಆಗಸದಲ್ಲಿ ಚಲನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು;{{fact}} ನೆಪ್ಚೂನ್ ಆಗತಾನೇ ತನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಆವರ್ತವನ್ನು ಹೊಕ್ಕಿತ್ತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಗೆಲಿಲಿಯೋನ ಸಣ್ಣ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ನಿಧಾನವಾದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲೂ ಆಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:Neptune,_Earth_size_comparison true color.jpg|thumb|left|upright|ನೆಪ್ಚೂನ್ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಗಳ ಗಾತ್ರಗಳ ಹೋಲಿಕೆ]] ೧೮೨೧ರಲ್ಲಿ, [[:en:Alexis Bouvard|ಆಲೆಕ್ಸಿಸ್ ಬೂವರ್ಡ್]]ನು ಯುರೇನಸನ [[:en:orbit|ಲಕ್ಷೆ]]ಯ ಖಗೋಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು*<ref>A. Bouvard (1821), ''[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1821tapp.book.....B&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=44b52c369020669 Tables astronomiques publies par le Bureau des Longitudes de France]'', Paris, FR: Bachelier</ref>*. ತದನಂತರದ ಅವಲೋಕನಗಳು ಈ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದವು. ಈ ಭಿನ್ನತೆಯು, ನಿಕಟದಲ್ಲಿ ಬೇರೊಂದು ಆಕಾಶಕಾಯದ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನಿಸಲು ಬೂವರ್ಡ್‌ನನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. [[ಯುರೇನಸ್]]ನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವಂತಹ ಎಂಟನೆಯ ಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ೧೮೪೩ರಲ್ಲಿ [[:en:John Couch Adams|ಜಾನ್ ಕೌಚ್ ಆಡಮ್ಸ್]] ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಈ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಇತರ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೩, ೧೮೪೬ರ ರಾತ್ರಿಯಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. === ಹೆಸರು === ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ, ಹಿಂದೂ/ವೈದಿಕ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗರಗಳ ದೇವನಾದ ವರುಣನ ಹೆಸರನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. [[ಚೀನೀ]],<ref>[http://amateurastronomy.org/EH/Oct97.txt Using Eyepiece & Photographic Nebular Filters, Part 2 (October 1997)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120512050134/http://amateurastronomy.org/EH/Oct97.txt |date=2012-05-12 }}. ''Hamilton Amateur Astronomers'' at amateurastronomy.org.</ref> [[ಕೊರಿಯನ್]], [[ಜಪಾನೀ]] ಮತ್ತು [[ವಿಯೆತ್ನಮೀ]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಹದ ಹೆಸರು ಪದಶಃ ''ಸಾಗರದ ರಾಜ ನಕ್ಷತ್ರ'' ಎಂದು ತರ್ಜುಮೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ರೋಮನ್ನರ ಸಾಗರ ದೇವತೆಯಾದ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. == ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Neptune_darkspot.jpg|thumb|150px|right|''ವಾಯೇಜರ್ ೨''ರಿಂದ ಕಂಡಂತೆ ''ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ''.]] === ಸಾಪೇಕ್ಷ ಗಾತ್ರ === ೧.೦೨೪೩x೧೦^೨೬ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ. ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು [[ಭೂಮಿ]] ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅನಿಲ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳ ನಡುವಣ ಭಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಇದರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಭೂಮಿಯ ೧೭ ಪಟ್ಟು ಇದ್ದರೂ, [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು ಗ್ರಹ]]ದ ಕೇವಲ ೧/೧೮ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಮತ್ತು [[ಯುರೇನಸ್]] ಗ್ರಹಗಳು ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]], [[ಶನಿ]] ಗ್ರಹಗಳ ರಚನೆಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಇವೆರಡನ್ನು ಹಲವೊಮ್ಮೆ ಅನಿಲ ದೈತ್ಯಗಳ ಉಪ-ವಿಭಾಗವಾದ "ಹಿಮ ದೈತ್ಯಗಳು" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ರಚನೆ === [[ಚಿತ್ರ:Neptune-Int.jpg|300px|thumb|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆ]] ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಅಷ್ಟೊಂದು ದೂರದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ಗೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖವು ತಲುಪಿ, ಅದರ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸುಮಾರು −೨೧೮&nbsp;ಸೆ. (೫೫ ಕೆ.) ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ವಾಯುಮಂಡಲದೊಳಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಹೋದಂತೆ, ಹೆಚ್ಚುವ ವಾಯುಪದರಗಳೊಂದಿಗೆ ತಾಪಮಾನವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಾಖವು ಗ್ರಹದ ಉಧ್ಭವದ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಾಖದ ಅವಶೇಷವೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಇದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆಯೆಂದೂ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯು ಯುರೇನಸ್‌ನ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹದ [[planetary core|ಒಳಭಾಗ]]ವು ಬಹುಶಃ ದ್ರವರೂಪಿ ಶಿಲೆ ಮತ್ತು ಲೋಹಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಶಿಲೆಗಳು, ನೀರು, ಅಮೋನಿಯ ಮತ್ತು ಮೀಥೇನ್‌ಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ವಾಯುಮಂಡಲವು ಬಹುಶಃ ಕೇಂದ್ರದವರೆಗಿರುವ ದೂರದ ಸುಮಾರು ೧೦-೨೦% ದೂರದವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದು, ಹೊರಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಜಲಜನಕ (೮೦%) ಮತ್ತು ಮೀಥೇನ್(೧೯%)ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ವಾಯುಮಂಡಲದ ಕೆಳ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್, ಅಮೋನಿಯ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಗಾಢವಾದ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಯಾದ ಈ ವಲಯವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅತಿ ಬಿಸಿಯಾದ ಒಳಭಾಗದ ಜೊತೆ ಒಂದಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡವು [[ಭೂಮಿ]]ಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿರುವ ಒತ್ತಡಕ್ಕಿಂತ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪಟ್ಟು ಅಧಿಕವಿದೆ. ಗ್ರಹದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗ ಮತ್ತು ಅದರ ಹ್ರಸ್ವಾಕ್ಷತೆಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದರೆ, ಇದು ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಯುರೇನಸ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. === ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ === ಯುರೇನಸ್‌ನ [[:en:magnetosphere|ಕಾಂತಗೋಳ]]ದಂತೆಯೇ ಇರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ [[:en:magnetic field|ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]]ವು ಗ್ರಹದ ಅಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೪೭° ಓರೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಕೇಂದ್ರವು ಗ್ರಹದ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಕಡೇಪಕ್ಷ ೧೩,೫೦೦ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಗ್ರಹಗಳ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಈ ಕಾಂತಗೋಳಗಳ ವಿಪರೀತವಾದ ಓರೆಯು ಗ್ರಹಗಳ ಒಳಭಾದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರವಾಹಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆಯೇ ಹೊರತು, ಯುರೇನಸ್ ತನ್ನ ಪಾರ್ಶ್ವದ ಮೇಲಿರುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. === ಹವಾಮಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Cyclones_on_Neptune.jpg|thumb|150px|right|[[:en:Great Dark Spot|ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ]] (ಮೇಲೆ), [[:en:Scooter (spot on Neptune)|ಸ್ಕೂಟರ್]] (ಮಧಯದ ಬಿಳಿ ಮೋಡ), ಮತ್ತು [[:en:Wizard's eye|ಮಾಂತ್ರಿಕನ ಕಣ್ಣು]] (ಕೆಳಗೆ). ]] ನೆಪ್ಚೂನ್ ಮತ್ತು ಯುರೇನಸ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಹವಾಮಾನದ ಚಟುವಟಿಕೆ. ಯುರೇನ‍ಸ್‌ನ ಹವೆಯು ಬಹುಪಾಲು ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ವೇಗದ ಮಾರುತಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅದರ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲೂ ತೀವ್ರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ [[:en:celestial body atmosphere|ವಾಯುಮಂಡಲ]]ವನ್ನು ಆಂತರಿಕ ಶಾಖವು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿ, ೨೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಘಂ. ವೇಗದ ಮಾರುತಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪ್ರಬಲ [[:en:hurricane|ಚಂಡಮಾರುತ]]ಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ [[:en:NASA|ನಾಸಾ]]ದ [[:en:Voyager 2|ವಾಯೇಜರ್ ೨]] ನೌಕೆಯು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಮೇಲೆ [[:en:Great Dark Spot|ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ]]ಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. ಈ ಚುಕ್ಕೆಯು ವಾಸ್ತ್ವದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು [[:en:Eurasia|ಯುರೇಷಿಯಾ]] ಗಾತ್ರದ ಒಂದು ಚಂಡಮಾರುತ. ಈ ಚಂಡಮಾರುತವು ಗುರುಗ್ರಹದ [[:en:Great Red Spot|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ]]ಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ನವೆಂಬರ್ ೨, ೧೯೯೪ರಂದು [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ಕ್ಕೆ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆಯನ್ನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಅದೇ ರೀತಿಯ ಹೊಸದೊಂದು ಚಂಡಮಾರುತವು ಗ್ರಹದ ಉತ್ತರಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆಯ ಕಣ್ಮರೆಗೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದು ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಒಂದು ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಗ್ರಹದ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಬಂದ ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹವು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಮತ್ತು ವಾಯು ಪರಿಚಲನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಭಂಗಮಾಡಿತು. '''ಸ್ಕೂಟರ್''' ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಚಂಡಮಾರುತವು ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದೆ. [[:en:Wizard's eye|ಮಾಂತ್ರಿಕನ ಕಣ್ಣು]] (ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ ೨) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ದಕ್ಷಿಣದ ಒಂದು ಚಂಡಮಾರುತವು ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಎರಡನೇ ಅತಿ ತೀವ್ರವಾದ ಚಂಡಮಾರುತವಾಗಿದೆ. ಅನಿಲ ದೈತ್ಯಗಳ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ಕೆಳಗಿನ ಅಪಾರದರ್ಶಕ ಮೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ನೆರಳು ಹಾಯಿಸುವ ಮೇಲ್ಪದರದ ಮೋಡಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಯುರೇನಸ್‌ದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ಈ ಎರಡು ವಾಯುಮಂಡಲಗಳೂ ಒಂದೇ ಥರದ ಅನಿಲಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಯುರೇನಸ್ ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ಗಳು ಗುರು ಮತ್ತು ಶನಿ ಗ್ರಹಗಳಂತೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಅನಿಲ ದೈತ್ಯಗಳಾಗಿರದೆ, ಮಂಜಿನ ದೈತ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂದರೆ, ಇವು ದೊಡ್ಡ ಘನರೂಪಿ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮಂಜಿನಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಬಹಳ ತಣ್ಣಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೋಡದ ಪದರದ ಮೇಲೆ -೨೨೪Cಯಷ್ಟು (-೩೭೨F) ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. == ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಅನ್ವೇಷಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Neptune.jpg|thumb|left|''ವಾಯೇಜರ್ ೨'' ತೆಗೆದ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಚಿತ್ರ]] ಆಗಸ್ಟ್ ೨೫, ೧೯೮೯ರಂದು ವಾಯೇಜರ್ ನೌಕೆಯು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಅತಿ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ನೌಕೆಯು ಇದರಾಚೆಗಿರುವ ಗ್ರಹಗಳವರೆಗೂ ಪಯಣಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನೌಕೆಯನ್ನು [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]]ನತ್ತ ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. ''[[:en:Voyager 1|ವಾಯೇಜರ್ ೧]]'' ನೌಕೆಯನ್ನೂ ಇದೇ ರೀತಿ [[ಶನಿ]]ಯ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Titan (moon)|ಟೈಟನ್]]ನತ್ತ ಹಾರಿಸಿ ನೌಕೆಯನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಶೋಧಕವು [[:en:Great Dark Spot|ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ]]ಯನ್ನೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ದ ತದನಂತರದ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆಯು ಈಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಮುಂಚೆ ಇದನ್ನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮೋಡವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಈಚೆಗೆ ಈ ಚುಕ್ಕೆಯು ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ರಂಧ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸೌರಮಂಡಲದ ಅನಿಲರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾದ ಮಾರುತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಾಣುವ ಕೇವಲ ೧೦೦೦ದ ೧ ಪಾಲು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ (ಆದರೂ, ಇಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು -೨೧ ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಾಕಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿಯೇ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ). ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಪೂರ್ವ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನೂ ಸುಳ್ಳುಮಾಡಿತು. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರ ಹೋದಂತೆಲ್ಲ ಮಾರುತಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಶಕ್ತಿಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಗುರುಗ್ರಹದ ಮಾರುತಗಳು ನೂರಾರು ಕಿ.ಮೀ. ಪ್ರತಿ ಘಂ. ವೇಗದಲ್ಲಿದ್ದವು. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಮಾರುತಗಳು ನಿಧಾನವಾಗುವ ಬದಲು, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದ (೧೬೦೦ ಕಿ.ಮೀ./ಘಂ. ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ) ಮಾರುತಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಇದು ಹೀಗೇಕೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಈಗ ತಿಳಿದಿದೆ — ಶಕ್ತಿಯು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವಾಗ, [[:en:turbulence|ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆ]] ಉಂಟಾಗಿ, ಮಾರುತಗಳು ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತವೆ (ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಆಗುವಂತೆ). ಆದರೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಶಕ್ತಿಯು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಕಾರಣ, ಒಮ್ಮೆ ಮಾರುತಗಳು ಶುರುವಾದರೆ, ಇವುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ. == ಗ್ರಹದ ಉಂಗುರಗಳು == ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಮಂದವಾದ [[:en:planetary ring|ಗ್ರಹ ಉಂಗುರ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಉಂಗುರಗಳ ರಚನೆಯ ವಿವರಗಳು ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಈ ಉಂಗುರಗಳು ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ "ಗುಡ್ಡೆಯಾಕಾರದ" ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕಾರಣವು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳೊಡನೆ ಗುರುತ್ವ ಒಡನಾಟಗಳಿಂದ ಈ ರೀತಿ ಆಗಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಶಂಕೆ ಇದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Neptune_rings_PIA02224.jpg|upright|thumb|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಂಗುರಗಳು]] ೮೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು [[ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆ]] ಪ್ರಯೋಗಗಳು ನಡೆದವು. ಗ್ರಹವು ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಮರೆಮಾಡುವ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಮುನ್ನ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪವೇ ನಂತರ ಒಂದು ಅಧಿಕ "ಮಿಟುಕು" ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಮಿಟುಕಿನ ಅವಲೋಕನೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬಂದದ್ದೇನೆಂದರೆ, ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿರದೆ, ವೃತ್ತದ ಕಂಸಗಳಂತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಇವೆ ಎಂಬ ಸಂಗತಿ. ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಹಲವು ಮಂದವಾದ ಕಂಸಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಒದಗಿದ ''ವಾಯೇಜರ್ ೨''ರ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ಆಡಮ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹೊರ ಉಂಗುರದಲ್ಲಿ ''ಲಿಬರ್ಟ್'', ''ಎಗಾಲಿಟ್'', ಮತ್ತು ''ಫ್ರೆಟರ್ನಿಟ್'' ಎಂಬ ೩ ಮುಖ್ಯ ಕಂಸಗಳಿವೆ (ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯತೆ, ಸಮಾನತೆ, ಮತ್ತು ಸೋದರತೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಕಂಸಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ). ಚಲನ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಕಂಸಗಳು ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂದು ಒಂದೇ ಸಮನಾದ ವೃತ್ತಾಕಾರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಡಬೇಕು. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಕಂಸಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟ. ಉಂಗುರದ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಒಳಗಿರುವ [[:en:Galatea (moon)|ಗೆಲಾಟೆಯ]] ಉಪಗ್ರಹದ ಗುರುತ್ವ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಈ ಕಂಸಗಳನ್ನು ಪಸರಿಸಲು ಬಿಡದೆ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಈಗ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ''ವಾಯೇಜರ್'' ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು ಹಲವು ಬೇರೆ ಉಂಗುರಗಳನ್ನೂ ಕಂಡುಹಿಡಿದವು. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೬೩,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತೆಳುವಾದ [[:en:John Couch Adams|ಆಡಮ್ಸ್]] ಉಂಗುರವಲ್ಲದೆ, ೫೩,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ [[:en:Urbain Le Verrier|ಲೆವೆರಿಯರ್]] ಉಂಗುರ ಮತ್ತು ೪೨,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಅಗಲವಾದ ಮತ್ತು ಮಂದವಾದ [[:en:Johann Gottfried Galle|ಗ್ಯಾಲೆ]] ಉಂಗುರಗಳಿವೆ. ಗ್ಯಾಲೆ ಉಂಗುರದ ಒಂದು ಮಂದವಾದ ಹೊರಚಾಚಿದ ಭಾಗಕ್ಕೆ [[:en:William Lassell|ಲ್ಯಾಸೆಲ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ; ಇದರ ಹೊರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ (ಸುಮಾರು ೫೭,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ) [[:en:Franois Arago|ಅರಾಗೊ]] ಉಂಗುರವಿದೆ.<ref>[http://planetarynames.wr.usgs.gov/append8.html Gazetteer of Planetary Nomenclature Ring and Ring Gap Nomenclature (December 8, 2004)]. ''USGS - Astrogeology Research Program''.</ref> ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾದ ಭೂಮಿ-ಆಧಾರಿತ ಹೊಸ ಅವಲೋಕನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಂಗುರಗಳು ಮೊದಲು ತಿಳಿದಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಸ್ಥಿರವೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ''ಲಿಬರ್ಟ್'' ಉಂಗುರವು ಇನ್ನೊಂದು ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪೂರ್ತಿ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗಬಹುದು. ಈ ಹೊಸ ಅವಲೋಕನಗಳಿಂದ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಂಗುರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗಿರುವ ತಿಳುವಳಿಕೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಈಡಾದಂತಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.newscientist.com/channel/space/mg18524925.900 Neptune's rings are fading away (March 26, 2005)]. ''New Scientist''.</ref> <center> {| class="wikitable" ! ಉಂಗುರದ ಹೆಸರು !! ತ್ರಿಜ್ಯ (ಕಿ.ಮೀ.) !! ಅಗಲ (ಕಿ.ಮೀ.) |- | 1989 N3R ('ಗ್ಯಾಲೆ') || ೪೧,೯೦೦ || ೧೫ |- | 1989 N2R ('ಲೆವೆರಿಯರ್') || ೫೩,೨೦೦ || ೧೫ |- | 1989 N4R ('ಲ್ಯಾಸೆಲ್') || ೫೫,೪೦೦ || ೬ |- | ಅರಾಗೋ ಉಂಗುರ || ೫೭,೬೦೦ || - || |- | ಲಿಬರ್ಟ್ ಉಂಗುರ ಕಂಸ || ೬೨,೯೦೦ || - |- | ಗಲ್ಟ್ ಉಂಗುರ ಕಂಸ || ೬೨,೯೦೦ || - |- | ಫ್ರೆತರ್ನಿಟ್ ಉಂಗುರ ಕಂಸ || ೬೨,೯೦೦ || - |- | ಕರೇಜ್ ಉಂಗುರ ಕಂಸ || ೬೨,೯೦೦ || - |- | 1989 N1R ('ಆಡಮ್ಸ್') || ೬೨,೯೩೦ || &lt;೫೦ |}</center> == ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು == ಈಗ ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ೧೩ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಗೋಳಾಕಾರದಲ್ಲಿರುವಷ್ಟು ಭಾರಿಯಾದ ಏಕೈಕ ಉಪಗ್ರಹವು [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]]. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕೇವಲ ೧೭ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ [[:en:William Lassell|ವಿಲಿಯಂ ಲ್ಯಾಸೆಲ್]] ಈ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಬೇರೆಲ್ಲಾ ದೊಡ್ಡ ಉಪಗ್ರಹಗಳಂತಿಲ್ಲದೆ, ಟ್ರಿಟಾನ್ [[:en:retrograde orbit|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಕಕ್ಷೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಹುಶಃ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಗುರುತ್ವದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಸಿಕ್ಕಿ ಬಿದ್ದಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಟ್ರಿಟಾನ್ ಉಪಗ್ರಹವು ಬಹುಶಃ [[ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗೆ [[:en:synchronous orbit|ಸಮಕಾಲಿಕ ಕಕ್ಷೆ]]ಯ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ಉಪಗ್ರಹವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ಪಥದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹದ ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಉಪಗ್ರಹವು [[:en:Roche limit|ರೋಷೆ ಮಿತಿ]]ಯನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಗುರುತ್ವಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ ನುಚ್ಚು ನೂರಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೩೮.೧೫K (-೨೩೫C, -೩೯೨F) ತಾಪಮಾನವುಳ್ಳ ಟ್ರಿಟಾನ್ ಉಪಗ್ರಹವು ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಶೀತಲ ಕಾಯಗಳಲ್ಲೊಂದು. <center> {| class="wikitable" |- style="background:#efefef;" ! colspan="6" | ಭೂಮಿಯ [[ಚಂದ್ರ]]ನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಂತೆ ಟ್ರಿಟಾನ್ |- |- style="background:#efefef;" ! ಹೆಸರು<br /> ! ವ್ಯಾಸ<br />(ಕಿ.ಮೀ.) ! ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ<br />(ಕಿ.ಗ್ರಾಂ.) ! ಕಕ್ಷೀಯ ತ್ರಿಜ್ಯ (ಕಿ.ಮೀ.) ! ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲ (ದಿನಗಳು) |- style="background:#ccccff;" align="center" | '''[[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]]''' | ೨೭೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೮೦%) | ೨.೧೫x೧೦^೨೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೩೦%) | ೩೫೪,೮೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೯೦%) | -೫.೮೭೭<br />(ಚಂದ್ರನ ೨೦%) |}</center> ದೂರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಎರಡನೇ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Nereid (moon)|ನೆರೀಡ್]], ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಕೆಲವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಕ್ಷೀಯ ಕೇಂದ್ರ ಚ್ಯುತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಉಪಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ೧೯೮೯ರ ಜುಲೈ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ''ವಾಯೇಜರ್ ೨'' ನೌಕೆಯು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಆರು ಹೊಸ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಲಕ್ಷಣ ರೂಪದ [[:en:Proteus (moon)|ಪ್ರೋಟಿಯಸ್]] ಉಪಗ್ರಹವು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ, ಇದು ಇನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ತನ್ನದೇ ಭಾರದಿಂದ ಕುಸಿದು ಗೋಳಾಕಾರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಭಾರಿ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಟ್ರಿಟಾನ್‌ನ ೦.೨೫% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಒಳ ಉಪಗ್ರಹಗಳಾದ [[:en:Naiad (moon)|ನಯಾಡ್]], [[:en:Thalassa (moon)|ಥಲಾಸ]], [[:en:Despina (moon)|ಡೆಸ್ಪಿನ]] ಮತ್ತು [[:en:Galatea (moon)|ಗೆಲಾಟೆಯ]]ಗಳು ಗ್ರಹದ ಉಂಗುರ ವಲಯದೊಳಗೆ ಇರುವಷ್ಟು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಆಚೆ ಇರುವ [[:en:Larissa (moon)|ಲರಿಸ್ಸ]] ಉಪಗ್ರಹವು ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿದಾಗ, ಆ ಘಟನೆಯಿಂದ ಉಪಗ್ರಹದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆಯು ಗ್ರಹದ ಉಂಗುರಗಳಿಂದ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಮೊದಲು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ''ವಾಯೇಜರ್ ೨'' ನೌಕೆಯು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಇದು ಉಪಗ್ರಹದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ೨೦೦೨ ದಿಂದ ೨೦೦೩ರವರೆಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ಐದು ಹೊಸ ವಿಲಕ್ಷಣ ಆಕಾರದ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>Holman, Matthew J. et. al. (August 19, 2004). [http://www.nature.com/cgi-taf/DynaPage.taf?file=/nature/journal/v430/n7002/abs/nature02832_fs.html Discovery of five irregular moons of Neptune] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050907160131/http://www.nature.com/cgi-taf/DynaPage.taf?file=%2Fnature%2Fjournal%2Fv430%2Fn7002%2Fabs%2Fnature02832_fs.html |date=2005-09-07 }}. ''Nature,'' p. 865 - 867.</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3578210.stm Five new moons for planet Neptune (August 18, 2004)]. ''BBC News''.</ref> :''ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಕಾಲಗಳಿಗೆ, [[:en:Timeline of discovery of Solar System planets and their natural satellites|ಸೌರಮಂಡಲದ ಗ್ರಹ/ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಕಾಲಗಳು]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ'' == ರೂಪ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಗೋಚರತೆ == ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು [[:en:naked eye|ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ]] ಎಂದೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ [[:en:Apparent magnitude|ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣ]]ವು +೭.೭ ಇಂದ +೮.೦ ವರೆಗೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ನೋಡಲು ದೂರದರ್ಶಕ ಅಥವಾ ದುರ್ಬೀನಿನ ಬಳಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯ. ದೂರದರ್ಶಕದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಯುರೇನಸ್‌ನಂತೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ನೀಲಿ-ಹಸಿರು ತಟ್ಟೆಯ ಥರ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ [[ಮೀಥೇನ್]] ಅನಿಲವು ಈ ನೀಲಿ-ಹಸಿರು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಇದರ ಗೋಚರ ಗಾತ್ರವು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ದೃಷ್ಟಿ ವಿವರಗಳಿಂದ ಇದರ ಅಧ್ಯಯನ ಬಹಳ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ; ಇದಲ್ಲದೆ, ದೂರದರ್ಶಕ ಮಾಹಿತಿಗಳೂ ಈಚೆಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನಂತರವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೊರಕತೊಡಗಿವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ೧೬೫ ವರ್ಷಗಳ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇನ್ನು ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಲೆ ಈ ಗ್ರಹವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ (ಭೂಮಿಯ ಆಗಸದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಂತೆ) ಪುನಃ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಮರಳುವಿಕೆಯು ಮೂರು ಬಾರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ಬಾರಿಗಳೆಂದರೆ: ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೧, ೨೦೦೯ರಂದು [[:en:Prograde and retrograde motion|ಅಭಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಯಲ್ಲಿ; ಜುಲೈ ೧೭, ೨೦೦೯ರಂದು [[:en:Prograde and retrograde motion|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಯಲ್ಲಿ; ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ೧೬೫ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಬಾರಿಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ ೭, ೨೦೧೦ರಂದು. ಇದನ್ನು [[:en:retrogradation|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ವಿವರಿಸಬಹುದು. ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಿಂದಾಚೆಯಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳಂತೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಸಹ ತನ್ನ [[:en:Orbital period|ಪರಿಭ್ರಮಣೆ ಅವಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[:en:retrogradation|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆಯ ಪ್ರಾರಂಭವಲ್ಲದೆ, ಪರಿಭ್ರಮಣೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ಬೇರೆ ಘಟನೆಗಳೆಂದರೆ, [[ಯುತಿ (ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ)|ವಿಯುತಿ]], [[:en:Prograde and retrograde motion|ಅಭಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಗೆ ಮರುಕಳಿಕೆ, ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ [[ಯುತಿ (ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ)|ಯುತಿ]]. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತ, ೨೦೧೧ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತದೆ. == ವಾಯೇಜರ್ ಹಾದುಹೋಗುವಿಕೆ == ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ [[:en:Voyager II|ವಾಯೇಜರ್ ೨]] ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಬಳಿ ಹಾರಿಹೋಗಿ ಅದರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು [[ಭೂಮಿ]]ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರಗಳು PBS ದೂರದರ್ಶನ ಚ್ಯಾನೆಲ್‌ನ [[:en:Neptune All Night|Neptune All Night]] ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾದವು. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Planets in astrology#Neptune|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಗಳು - ನೆಪ್ಚೂನ್]] * [[:en:Neptune Orbiter|ನೆಪ್ಚೂನ್ ಪರಿಭ್ರಮಕ]] - ೨೦೧೭ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಉಡಾವಣಾ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಪರಿಭ್ರಮಕ ಮತ್ತು ಶೋಧಕ * [[:en:Neptune Trojan|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಟ್ರೋಜನ್‌ಗಳು]] - ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಲಗ್ರಾಂಜಿನ ಬಿಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * Adams, J. C., "[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1846MNRAS...7..149A&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=42c888df4622238 Explanation of the observed irregularities in the motion of Uranus, on the hypothesis of disturbance by a more distant planet]", ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Vol. 7, p.&nbsp;149, [[November 13]], [[1846]]. * Airy, G. B., "[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1846MNRAS...7..121A&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=42c888df4622238 Account of some circumstances historically connected with the discovery of the planet exterior to Uranus]", ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Vol. 7, pp.&nbsp;121–144, November 13, 1846. * Challis, J., Rev., "[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1846MNRAS...7..145C&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=42c888df4622238 Account of observations at the Cambridge observatory for detecting the planet exterior to Uranus]", ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Vol. 7, pp.&nbsp;145–149, November 13, 1846. * {{cite book| title=Neptune and Triton | author=Dale P. Cruikshank | year=1995 | id=ISBN 0-8165-1525-5}} * Galle, "[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1846MNRAS...7..153G&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=42c888df4622238 Account of the discovery of the planet of Le Verrier at Berlin]", ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Vol. 7, p.&nbsp;153, November 13, 1846. * {{cite journal|journal = Annual Review of Astronomy and Astrophysics|volume = 31|pages= 217-263|year= 1993|doi=10.1146/annurev.aa.31.090193.001245|title=The Atmospheres of Uranus and Neptune|author= Lunine J. I.|issn=0066-4146}} * {{cite book | title=Neptune: The Planet, Rings, and Satellites | author=Ellis D. Miner et Randii R. Wessen | year=2002 | id=ISBN 1-85233-216-6}} * Smith, Bradford A. [https://www.nasa.gov/worldbook/neptune_worldbook.html "Neptune."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130725210332/http://www.nasa.gov/worldbook/neptune_worldbook.html |date=2013-07-25 }} ''World Book Online Reference Center''. 2004. World Book, Inc. Accessed at nasa.gov. * Scott S. Sheppard, Chadwick A. Trujillo ''A Thick Cloud of Neptune Trojans and Their Colors'', Science, June 2006. == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html NASA's Neptune fact sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701192119/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html |date=2010-07-01 }} * [http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/NeptuneTrojans.html MPC's List Of Neptune Trojans] * [http://www.projectshum.org/Planets/neptune.html Planets - Neptune] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606055326/http://www.projectshum.org/Planets/neptune.html |date=2011-06-06 }} A kid's guide to Neptune. '''Future missions to Neptune''' * [http://www.popsci.com/popsci/aviationspace/d3935276d6ef9010vgnvcm1000004eecbccdrcrd.html Popular Science article] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061212180121/http://www.popsci.com/popsci/aviationspace/d3935276d6ef9010vgnvcm1000004eecbccdrcrd.html |date=2006-12-12 }} * [http://www.universetoday.com/am/publish/mission_neptune_study.html?9122004 Universe Today] * [http://www.sciam.com/article.cfm?chanID=sa006&articleID=000CA850-8EA4-119B-8EA483414B7FFE9F Scientific American Magazine (December 2004 Issue) The Case of the Pilfered Planet] {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] nrza9xrxqqgr6m11yez5a8x6xz3uw1o 1373265 1373264 2026-05-13T04:22:57Z Kwamikagami 17055 1373265 wikitext text/x-wiki {{ಗ್ರಹ Infobox/ನೆಪ್ಚೂನ್}} '''ನೆಪ್ಚೂನ್''' - ಇದು [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದ ಎಂಟನೆಯ ಮತ್ತು [[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಗ್ರಹ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದು ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ೪ನೆಯ ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ೩ನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಹವಾಗಿದೆ; ಭೂಮಿಯ ೧೭ ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಭೂಮಿಯ ೧೪ ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಹೊಂದಿರುವ [[ಯುರೇನಸ್]]ಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಕಾರಣ, ಇದು ಯುರೇನಸ್‌ಗಿಂತ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕದು. ಈ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ [[:en:Neptune (mythology)|ರೋಮನ್ನರ ಸಾಗರ ದೇವತೆ]]ಯ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಕಕ್ಷೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವು (ಸುಮಾರು ಪ್ರತಿ ೨೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೧೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು) ಇದನ್ನು [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]]ದ ಕಕ್ಷೆಗಿಂತ ಹೊರಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. == ಪರಿಚಯ == ನೆಪ್ಚೂನಿನ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕೊಡುವ ಮೀಥೇನ್‌ನನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಯುರೇನಸ್ ಕೂಡ ಸುಮಾರು ನೆಪ್ಚೂನಿನಷ್ಟೇ ಹೀಲಿಯಂ‌ನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವು ಯುರೇನಸ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಾಢವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದ ಯಾವುದೋ ವಸ್ತುವು ಈ ತೀವ್ರ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.*<ref>"[http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=OverviewLong Neptune overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080303045911/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=OverviewLong |date=2008-03-03 }}," ''Solar System Exploration'', [[ನಾಸಾ]].</ref>* ಸುಮಾರು ೨,೫೦೦ ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಘಂ. (೧,೫೦೦ ಮೈಲಿ/ಪ್ರತಿ ಘಂ) ವೇಗದಲ್ಲಿ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಮಾರುತಗಳು ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಮಾರುತಗಳಾಗಿವೆ. ೧೯೮೯ರ [[:en:Voyager 2|ವಾಯೇಜರ್ ೨]]ರ ಯಾತ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ, [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]] ಗ್ರಹದ ಮೇಲಿನ [[:en:Great Red Spot|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ]]ಯಂತೆ ಒಂದು [[:en:Great Dark Spot|ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ]]ಯು ಇದ್ದಿತು. ಗ್ರಹವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬಹಳ ದೂರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಮೋಡದ ಪದರದ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು −೨೧೦ ಕೆ. (−೩೪೬ಫ್ಯಾ.) ಗಳಷ್ಟಿದ್ದು, ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ಆದರೆ, ೭,೦೦೦ ಕೆ. (೧೩,೦೦೦ ಫ್ಯಾ) ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಒಳಭಾಗವು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಗಿಂತ ಬಿಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಕಾರಣ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು-ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನಿಲಗಳು ಅಪಾರ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಸುತ್ತ ಮಂದವಾದ ತಿಳಿ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇವು [[ಶನಿ]]ಯ ಉಂಗುರಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಕ್ಷುಲ್ಲಕವಾಗಿವೆ. ಈ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಕಂಡುಹಿಡಿದಾಗ ಇವು ಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ನಂತರದ ''ವಾಯೇಜರ್ ೨''ರ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಗಳೇ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ೧೩ ದೃಢೀಕರಿತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]] [[:en:retrograde orbit|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಲ್ಲದೆ, ವಿಪರೀತ ಶೀತ (೩೮[[:en:kelvin|ಕೆ.]]) ಮತ್ತು ಅತಿ ವಿರಳವಾದ (೧೪ [[:en:Bar (unit)|ಮೈಕ್ರೋಬಾರ್]]) ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೩, ೧೮೪೬ರಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ನೆಪ್ಚೂನ್, ನೇರ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲದೆ ಗಣಿತದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ಮೊದಲ ಗ್ರಹ. [[ಯುರೇನಸ್]]ನ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತರ್ಕಿಸಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೫, ೧೯೮೯ರಂದು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಬಳಿ ಹಾರಿಹೋದ ''ವಾಯೇಜರ್ ೨'' ನೌಕೆಯು ಇದುವರೆಗೂ ಈ ಗ್ರಹವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿರುವ ಏಕೈಕ ನೌಕೆ. "[[:en:Neptune Orbiter|ಶೋಧಕಗಳುಳ್ಳ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]"ವೊಂದರ ಯೋಜನೆಯು ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ನಾಸಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ''[[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]]''ಯಷ್ಟು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ, ಆದರೆ, ಪರಮಾಣು-ವಿದಳನ ಆಧಾರಿತ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಅಥವಾ ನೋದನಗಳು ಬೇಕಿಲ್ಲದ ಒಂದು ನೌಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯವು ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ನಾಸಾದ [[:en:Jet Propulsion Laboratory|JPL]] (ಪ್ರವಾಹ ನೋದನ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ) ಮತ್ತು [[:en:California Institute of Technology|California Institute of Technology]]ಗಳ ಜಂಟೀ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಾಗಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದೆ.<ref>T. R. Spilker and A. P. Ingersoll (November 9, 2004). [http://www.aas.org/publications/baas/v36n4/dps2004/252.htm Outstanding Science in the Neptune System From an Aerocaptured Vision Mission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027142925/http://www.aas.org/publications/baas/v36n4/dps2004/252.htm |date=2007-10-27 }}. ''36th DPS Meeting, Session 14 Future Missions''.</ref> == ಆವಿಷ್ಕಾರ == ನೆಪ್ಚೂನ್ ನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೮, ೧೬೧೨ ಮತ್ತು ಜನವರಿ ೨೭, ೧೬೧೩ ದಿನಾಂಕಗಳಂದು [[:en:Galileo Galilei|ಗೆಲಿಲಿಯೊ]] ವೀಕ್ಷಿಸಿದನೆಂದು ಅವನ ಖಗೋಳ ಚಿತ್ರಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ; ಆದರೆ, ಈ ಎರಡೂ ದಿನಗಳಂದು ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಗುರುಗ್ರಹದ ನಿಕಟದಲ್ಲಿ ಕಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ನಕ್ಷತ್ರವೆಂದು ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಭಾವಿಸಿದನು. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಒಂದು ಗ್ರಹವೆಂದು ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಅವನನ್ನು ಇದರ ಆವಿಷ್ಕಾರಕನೆಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೧೨ರಲ್ಲಿ ಅವನು ನೆಪ್ಚೂನನ್ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ, ಅದರ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯು ಅಂದೇ ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅದು ಆಗಸದಲ್ಲಿ ಚಲನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು;{{fact}} ನೆಪ್ಚೂನ್ ಆಗತಾನೇ ತನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಆವರ್ತವನ್ನು ಹೊಕ್ಕಿತ್ತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಗೆಲಿಲಿಯೋನ ಸಣ್ಣ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ನಿಧಾನವಾದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲೂ ಆಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:Neptune,_Earth_size_comparison true color.jpg|thumb|left|upright|ನೆಪ್ಚೂನ್ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಗಳ ಗಾತ್ರಗಳ ಹೋಲಿಕೆ]] ೧೮೨೧ರಲ್ಲಿ, [[:en:Alexis Bouvard|ಆಲೆಕ್ಸಿಸ್ ಬೂವರ್ಡ್]]ನು ಯುರೇನಸನ [[:en:orbit|ಲಕ್ಷೆ]]ಯ ಖಗೋಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು*<ref>A. Bouvard (1821), ''[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1821tapp.book.....B&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=44b52c369020669 Tables astronomiques publies par le Bureau des Longitudes de France]'', Paris, FR: Bachelier</ref>*. ತದನಂತರದ ಅವಲೋಕನಗಳು ಈ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದವು. ಈ ಭಿನ್ನತೆಯು, ನಿಕಟದಲ್ಲಿ ಬೇರೊಂದು ಆಕಾಶಕಾಯದ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನಿಸಲು ಬೂವರ್ಡ್‌ನನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. [[ಯುರೇನಸ್]]ನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವಂತಹ ಎಂಟನೆಯ ಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ೧೮೪೩ರಲ್ಲಿ [[:en:John Couch Adams|ಜಾನ್ ಕೌಚ್ ಆಡಮ್ಸ್]] ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಈ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಇತರ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೩, ೧೮೪೬ರ ರಾತ್ರಿಯಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. === ಹೆಸರು === ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ, ಹಿಂದೂ/ವೈದಿಕ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗರಗಳ ದೇವನಾದ ವರುಣನ ಹೆಸರನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. [[ಚೀನೀ]],<ref>[http://amateurastronomy.org/EH/Oct97.txt Using Eyepiece & Photographic Nebular Filters, Part 2 (October 1997)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120512050134/http://amateurastronomy.org/EH/Oct97.txt |date=2012-05-12 }}. ''Hamilton Amateur Astronomers'' at amateurastronomy.org.</ref> [[ಕೊರಿಯನ್]], [[ಜಪಾನೀ]] ಮತ್ತು [[ವಿಯೆತ್ನಮೀ]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಹದ ಹೆಸರು ಪದಶಃ ''ಸಾಗರದ ರಾಜ ನಕ್ಷತ್ರ'' ಎಂದು ತರ್ಜುಮೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ರೋಮನ್ನರ ಸಾಗರ ದೇವತೆಯಾದ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. == ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Neptune_darkspot.jpg|thumb|right|''ವಾಯೇಜರ್ ೨''ರಿಂದ ಕಂಡಂತೆ ''ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ''.]] === ಸಾಪೇಕ್ಷ ಗಾತ್ರ === ೧.೦೨೪೩x೧೦^೨೬ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ. ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು [[ಭೂಮಿ]] ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅನಿಲ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳ ನಡುವಣ ಭಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಇದರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಭೂಮಿಯ ೧೭ ಪಟ್ಟು ಇದ್ದರೂ, [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು ಗ್ರಹ]]ದ ಕೇವಲ ೧/೧೮ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಮತ್ತು [[ಯುರೇನಸ್]] ಗ್ರಹಗಳು ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]], [[ಶನಿ]] ಗ್ರಹಗಳ ರಚನೆಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಇವೆರಡನ್ನು ಹಲವೊಮ್ಮೆ ಅನಿಲ ದೈತ್ಯಗಳ ಉಪ-ವಿಭಾಗವಾದ "ಹಿಮ ದೈತ್ಯಗಳು" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ರಚನೆ === [[ಚಿತ್ರ:Neptune-Int.jpg|thumb|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆ]] ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಅಷ್ಟೊಂದು ದೂರದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ಗೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖವು ತಲುಪಿ, ಅದರ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸುಮಾರು −೨೧೮&nbsp;ಸೆ. (೫೫ ಕೆ.) ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ವಾಯುಮಂಡಲದೊಳಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಹೋದಂತೆ, ಹೆಚ್ಚುವ ವಾಯುಪದರಗಳೊಂದಿಗೆ ತಾಪಮಾನವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಾಖವು ಗ್ರಹದ ಉಧ್ಭವದ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಾಖದ ಅವಶೇಷವೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಇದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆಯೆಂದೂ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯು ಯುರೇನಸ್‌ನ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹದ [[planetary core|ಒಳಭಾಗ]]ವು ಬಹುಶಃ ದ್ರವರೂಪಿ ಶಿಲೆ ಮತ್ತು ಲೋಹಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಶಿಲೆಗಳು, ನೀರು, ಅಮೋನಿಯ ಮತ್ತು ಮೀಥೇನ್‌ಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ವಾಯುಮಂಡಲವು ಬಹುಶಃ ಕೇಂದ್ರದವರೆಗಿರುವ ದೂರದ ಸುಮಾರು ೧೦-೨೦% ದೂರದವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದು, ಹೊರಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಜಲಜನಕ (೮೦%) ಮತ್ತು ಮೀಥೇನ್(೧೯%)ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ವಾಯುಮಂಡಲದ ಕೆಳ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್, ಅಮೋನಿಯ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಗಾಢವಾದ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಯಾದ ಈ ವಲಯವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅತಿ ಬಿಸಿಯಾದ ಒಳಭಾಗದ ಜೊತೆ ಒಂದಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡವು [[ಭೂಮಿ]]ಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿರುವ ಒತ್ತಡಕ್ಕಿಂತ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪಟ್ಟು ಅಧಿಕವಿದೆ. ಗ್ರಹದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗ ಮತ್ತು ಅದರ ಹ್ರಸ್ವಾಕ್ಷತೆಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದರೆ, ಇದು ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಯುರೇನಸ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. === ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ === ಯುರೇನಸ್‌ನ [[:en:magnetosphere|ಕಾಂತಗೋಳ]]ದಂತೆಯೇ ಇರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ [[:en:magnetic field|ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]]ವು ಗ್ರಹದ ಅಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೪೭° ಓರೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಕೇಂದ್ರವು ಗ್ರಹದ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಕಡೇಪಕ್ಷ ೧೩,೫೦೦ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಗ್ರಹಗಳ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಈ ಕಾಂತಗೋಳಗಳ ವಿಪರೀತವಾದ ಓರೆಯು ಗ್ರಹಗಳ ಒಳಭಾದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರವಾಹಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆಯೇ ಹೊರತು, ಯುರೇನಸ್ ತನ್ನ ಪಾರ್ಶ್ವದ ಮೇಲಿರುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. === ಹವಾಮಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Cyclones_on_Neptune.jpg|thumb|right|[[:en:Great Dark Spot|ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ]] (ಮೇಲೆ), [[:en:Scooter (spot on Neptune)|ಸ್ಕೂಟರ್]] (ಮಧಯದ ಬಿಳಿ ಮೋಡ), ಮತ್ತು [[:en:Wizard's eye|ಮಾಂತ್ರಿಕನ ಕಣ್ಣು]] (ಕೆಳಗೆ). ]] ನೆಪ್ಚೂನ್ ಮತ್ತು ಯುರೇನಸ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಹವಾಮಾನದ ಚಟುವಟಿಕೆ. ಯುರೇನ‍ಸ್‌ನ ಹವೆಯು ಬಹುಪಾಲು ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ವೇಗದ ಮಾರುತಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅದರ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲೂ ತೀವ್ರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ [[:en:celestial body atmosphere|ವಾಯುಮಂಡಲ]]ವನ್ನು ಆಂತರಿಕ ಶಾಖವು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿ, ೨೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಘಂ. ವೇಗದ ಮಾರುತಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪ್ರಬಲ [[:en:hurricane|ಚಂಡಮಾರುತ]]ಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ [[:en:NASA|ನಾಸಾ]]ದ [[:en:Voyager 2|ವಾಯೇಜರ್ ೨]] ನೌಕೆಯು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಮೇಲೆ [[:en:Great Dark Spot|ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ]]ಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. ಈ ಚುಕ್ಕೆಯು ವಾಸ್ತ್ವದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು [[:en:Eurasia|ಯುರೇಷಿಯಾ]] ಗಾತ್ರದ ಒಂದು ಚಂಡಮಾರುತ. ಈ ಚಂಡಮಾರುತವು ಗುರುಗ್ರಹದ [[:en:Great Red Spot|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ]]ಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ನವೆಂಬರ್ ೨, ೧೯೯೪ರಂದು [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ಕ್ಕೆ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆಯನ್ನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಅದೇ ರೀತಿಯ ಹೊಸದೊಂದು ಚಂಡಮಾರುತವು ಗ್ರಹದ ಉತ್ತರಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆಯ ಕಣ್ಮರೆಗೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದು ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಒಂದು ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಗ್ರಹದ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಬಂದ ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹವು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಮತ್ತು ವಾಯು ಪರಿಚಲನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಭಂಗಮಾಡಿತು. '''ಸ್ಕೂಟರ್''' ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಚಂಡಮಾರುತವು ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದೆ. [[:en:Wizard's eye|ಮಾಂತ್ರಿಕನ ಕಣ್ಣು]] (ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ ೨) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ದಕ್ಷಿಣದ ಒಂದು ಚಂಡಮಾರುತವು ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಎರಡನೇ ಅತಿ ತೀವ್ರವಾದ ಚಂಡಮಾರುತವಾಗಿದೆ. ಅನಿಲ ದೈತ್ಯಗಳ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ಕೆಳಗಿನ ಅಪಾರದರ್ಶಕ ಮೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ನೆರಳು ಹಾಯಿಸುವ ಮೇಲ್ಪದರದ ಮೋಡಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಯುರೇನಸ್‌ದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ಈ ಎರಡು ವಾಯುಮಂಡಲಗಳೂ ಒಂದೇ ಥರದ ಅನಿಲಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಯುರೇನಸ್ ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ಗಳು ಗುರು ಮತ್ತು ಶನಿ ಗ್ರಹಗಳಂತೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಅನಿಲ ದೈತ್ಯಗಳಾಗಿರದೆ, ಮಂಜಿನ ದೈತ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂದರೆ, ಇವು ದೊಡ್ಡ ಘನರೂಪಿ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮಂಜಿನಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಬಹಳ ತಣ್ಣಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೋಡದ ಪದರದ ಮೇಲೆ -೨೨೪Cಯಷ್ಟು (-೩೭೨F) ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. == ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಅನ್ವೇಷಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Neptune.jpg|thumb|left|''ವಾಯೇಜರ್ ೨'' ತೆಗೆದ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಚಿತ್ರ]] ಆಗಸ್ಟ್ ೨೫, ೧೯೮೯ರಂದು ವಾಯೇಜರ್ ನೌಕೆಯು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಅತಿ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ನೌಕೆಯು ಇದರಾಚೆಗಿರುವ ಗ್ರಹಗಳವರೆಗೂ ಪಯಣಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನೌಕೆಯನ್ನು [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]]ನತ್ತ ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. ''[[:en:Voyager 1|ವಾಯೇಜರ್ ೧]]'' ನೌಕೆಯನ್ನೂ ಇದೇ ರೀತಿ [[ಶನಿ]]ಯ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Titan (moon)|ಟೈಟನ್]]ನತ್ತ ಹಾರಿಸಿ ನೌಕೆಯನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಶೋಧಕವು [[:en:Great Dark Spot|ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ]]ಯನ್ನೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ದ ತದನಂತರದ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆಯು ಈಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಮುಂಚೆ ಇದನ್ನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮೋಡವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಈಚೆಗೆ ಈ ಚುಕ್ಕೆಯು ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ರಂಧ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸೌರಮಂಡಲದ ಅನಿಲರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾದ ಮಾರುತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಾಣುವ ಕೇವಲ ೧೦೦೦ದ ೧ ಪಾಲು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ (ಆದರೂ, ಇಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು -೨೧ ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಾಕಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿಯೇ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ). ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಪೂರ್ವ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನೂ ಸುಳ್ಳುಮಾಡಿತು. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರ ಹೋದಂತೆಲ್ಲ ಮಾರುತಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಶಕ್ತಿಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಗುರುಗ್ರಹದ ಮಾರುತಗಳು ನೂರಾರು ಕಿ.ಮೀ. ಪ್ರತಿ ಘಂ. ವೇಗದಲ್ಲಿದ್ದವು. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಮಾರುತಗಳು ನಿಧಾನವಾಗುವ ಬದಲು, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದ (೧೬೦೦ ಕಿ.ಮೀ./ಘಂ. ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ) ಮಾರುತಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಇದು ಹೀಗೇಕೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಈಗ ತಿಳಿದಿದೆ — ಶಕ್ತಿಯು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವಾಗ, [[:en:turbulence|ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆ]] ಉಂಟಾಗಿ, ಮಾರುತಗಳು ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತವೆ (ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಆಗುವಂತೆ). ಆದರೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಶಕ್ತಿಯು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಕಾರಣ, ಒಮ್ಮೆ ಮಾರುತಗಳು ಶುರುವಾದರೆ, ಇವುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ. == ಗ್ರಹದ ಉಂಗುರಗಳು == ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಮಂದವಾದ [[:en:planetary ring|ಗ್ರಹ ಉಂಗುರ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಉಂಗುರಗಳ ರಚನೆಯ ವಿವರಗಳು ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಈ ಉಂಗುರಗಳು ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ "ಗುಡ್ಡೆಯಾಕಾರದ" ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕಾರಣವು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳೊಡನೆ ಗುರುತ್ವ ಒಡನಾಟಗಳಿಂದ ಈ ರೀತಿ ಆಗಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಶಂಕೆ ಇದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Neptune_rings_PIA02224.jpg|upright|thumb|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಂಗುರಗಳು]] ೮೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು [[ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆ]] ಪ್ರಯೋಗಗಳು ನಡೆದವು. ಗ್ರಹವು ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಮರೆಮಾಡುವ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಮುನ್ನ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪವೇ ನಂತರ ಒಂದು ಅಧಿಕ "ಮಿಟುಕು" ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಮಿಟುಕಿನ ಅವಲೋಕನೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬಂದದ್ದೇನೆಂದರೆ, ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿರದೆ, ವೃತ್ತದ ಕಂಸಗಳಂತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಇವೆ ಎಂಬ ಸಂಗತಿ. ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಹಲವು ಮಂದವಾದ ಕಂಸಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಒದಗಿದ ''ವಾಯೇಜರ್ ೨''ರ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ಆಡಮ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹೊರ ಉಂಗುರದಲ್ಲಿ ''ಲಿಬರ್ಟ್'', ''ಎಗಾಲಿಟ್'', ಮತ್ತು ''ಫ್ರೆಟರ್ನಿಟ್'' ಎಂಬ ೩ ಮುಖ್ಯ ಕಂಸಗಳಿವೆ (ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯತೆ, ಸಮಾನತೆ, ಮತ್ತು ಸೋದರತೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಕಂಸಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ). ಚಲನ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಕಂಸಗಳು ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂದು ಒಂದೇ ಸಮನಾದ ವೃತ್ತಾಕಾರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಡಬೇಕು. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಕಂಸಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟ. ಉಂಗುರದ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಒಳಗಿರುವ [[:en:Galatea (moon)|ಗೆಲಾಟೆಯ]] ಉಪಗ್ರಹದ ಗುರುತ್ವ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಈ ಕಂಸಗಳನ್ನು ಪಸರಿಸಲು ಬಿಡದೆ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಈಗ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ''ವಾಯೇಜರ್'' ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು ಹಲವು ಬೇರೆ ಉಂಗುರಗಳನ್ನೂ ಕಂಡುಹಿಡಿದವು. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೬೩,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತೆಳುವಾದ [[:en:John Couch Adams|ಆಡಮ್ಸ್]] ಉಂಗುರವಲ್ಲದೆ, ೫೩,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ [[:en:Urbain Le Verrier|ಲೆವೆರಿಯರ್]] ಉಂಗುರ ಮತ್ತು ೪೨,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಅಗಲವಾದ ಮತ್ತು ಮಂದವಾದ [[:en:Johann Gottfried Galle|ಗ್ಯಾಲೆ]] ಉಂಗುರಗಳಿವೆ. ಗ್ಯಾಲೆ ಉಂಗುರದ ಒಂದು ಮಂದವಾದ ಹೊರಚಾಚಿದ ಭಾಗಕ್ಕೆ [[:en:William Lassell|ಲ್ಯಾಸೆಲ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ; ಇದರ ಹೊರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ (ಸುಮಾರು ೫೭,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ) [[:en:Franois Arago|ಅರಾಗೊ]] ಉಂಗುರವಿದೆ.<ref>[http://planetarynames.wr.usgs.gov/append8.html Gazetteer of Planetary Nomenclature Ring and Ring Gap Nomenclature (December 8, 2004)]. ''USGS - Astrogeology Research Program''.</ref> ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾದ ಭೂಮಿ-ಆಧಾರಿತ ಹೊಸ ಅವಲೋಕನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಂಗುರಗಳು ಮೊದಲು ತಿಳಿದಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಸ್ಥಿರವೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ''ಲಿಬರ್ಟ್'' ಉಂಗುರವು ಇನ್ನೊಂದು ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪೂರ್ತಿ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗಬಹುದು. ಈ ಹೊಸ ಅವಲೋಕನಗಳಿಂದ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಂಗುರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗಿರುವ ತಿಳುವಳಿಕೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಈಡಾದಂತಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.newscientist.com/channel/space/mg18524925.900 Neptune's rings are fading away (March 26, 2005)]. ''New Scientist''.</ref> <center> {| class="wikitable" ! ಉಂಗುರದ ಹೆಸರು !! ತ್ರಿಜ್ಯ (ಕಿ.ಮೀ.) !! ಅಗಲ (ಕಿ.ಮೀ.) |- | 1989 N3R ('ಗ್ಯಾಲೆ') || ೪೧,೯೦೦ || ೧೫ |- | 1989 N2R ('ಲೆವೆರಿಯರ್') || ೫೩,೨೦೦ || ೧೫ |- | 1989 N4R ('ಲ್ಯಾಸೆಲ್') || ೫೫,೪೦೦ || ೬ |- | ಅರಾಗೋ ಉಂಗುರ || ೫೭,೬೦೦ || - || |- | ಲಿಬರ್ಟ್ ಉಂಗುರ ಕಂಸ || ೬೨,೯೦೦ || - |- | ಗಲ್ಟ್ ಉಂಗುರ ಕಂಸ || ೬೨,೯೦೦ || - |- | ಫ್ರೆತರ್ನಿಟ್ ಉಂಗುರ ಕಂಸ || ೬೨,೯೦೦ || - |- | ಕರೇಜ್ ಉಂಗುರ ಕಂಸ || ೬೨,೯೦೦ || - |- | 1989 N1R ('ಆಡಮ್ಸ್') || ೬೨,೯೩೦ || &lt;೫೦ |}</center> == ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು == ಈಗ ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ೧೩ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಗೋಳಾಕಾರದಲ್ಲಿರುವಷ್ಟು ಭಾರಿಯಾದ ಏಕೈಕ ಉಪಗ್ರಹವು [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]]. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕೇವಲ ೧೭ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ [[:en:William Lassell|ವಿಲಿಯಂ ಲ್ಯಾಸೆಲ್]] ಈ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಬೇರೆಲ್ಲಾ ದೊಡ್ಡ ಉಪಗ್ರಹಗಳಂತಿಲ್ಲದೆ, ಟ್ರಿಟಾನ್ [[:en:retrograde orbit|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಕಕ್ಷೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಹುಶಃ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಗುರುತ್ವದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಸಿಕ್ಕಿ ಬಿದ್ದಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಟ್ರಿಟಾನ್ ಉಪಗ್ರಹವು ಬಹುಶಃ [[ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗೆ [[:en:synchronous orbit|ಸಮಕಾಲಿಕ ಕಕ್ಷೆ]]ಯ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ಉಪಗ್ರಹವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ಪಥದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹದ ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಉಪಗ್ರಹವು [[:en:Roche limit|ರೋಷೆ ಮಿತಿ]]ಯನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಗುರುತ್ವಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ ನುಚ್ಚು ನೂರಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೩೮.೧೫K (-೨೩೫C, -೩೯೨F) ತಾಪಮಾನವುಳ್ಳ ಟ್ರಿಟಾನ್ ಉಪಗ್ರಹವು ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಶೀತಲ ಕಾಯಗಳಲ್ಲೊಂದು. <center> {| class="wikitable" |- style="background:#efefef;" ! colspan="6" | ಭೂಮಿಯ [[ಚಂದ್ರ]]ನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಂತೆ ಟ್ರಿಟಾನ್ |- |- style="background:#efefef;" ! ಹೆಸರು<br /> ! ವ್ಯಾಸ<br />(ಕಿ.ಮೀ.) ! ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ<br />(ಕಿ.ಗ್ರಾಂ.) ! ಕಕ್ಷೀಯ ತ್ರಿಜ್ಯ (ಕಿ.ಮೀ.) ! ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲ (ದಿನಗಳು) |- style="background:#ccccff;" align="center" | '''[[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]]''' | ೨೭೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೮೦%) | ೨.೧೫x೧೦^೨೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೩೦%) | ೩೫೪,೮೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೯೦%) | -೫.೮೭೭<br />(ಚಂದ್ರನ ೨೦%) |}</center> ದೂರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಎರಡನೇ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Nereid (moon)|ನೆರೀಡ್]], ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಕೆಲವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಕ್ಷೀಯ ಕೇಂದ್ರ ಚ್ಯುತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಉಪಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ೧೯೮೯ರ ಜುಲೈ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ''ವಾಯೇಜರ್ ೨'' ನೌಕೆಯು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಆರು ಹೊಸ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಲಕ್ಷಣ ರೂಪದ [[:en:Proteus (moon)|ಪ್ರೋಟಿಯಸ್]] ಉಪಗ್ರಹವು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ, ಇದು ಇನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ತನ್ನದೇ ಭಾರದಿಂದ ಕುಸಿದು ಗೋಳಾಕಾರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಭಾರಿ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಟ್ರಿಟಾನ್‌ನ ೦.೨೫% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಒಳ ಉಪಗ್ರಹಗಳಾದ [[:en:Naiad (moon)|ನಯಾಡ್]], [[:en:Thalassa (moon)|ಥಲಾಸ]], [[:en:Despina (moon)|ಡೆಸ್ಪಿನ]] ಮತ್ತು [[:en:Galatea (moon)|ಗೆಲಾಟೆಯ]]ಗಳು ಗ್ರಹದ ಉಂಗುರ ವಲಯದೊಳಗೆ ಇರುವಷ್ಟು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಆಚೆ ಇರುವ [[:en:Larissa (moon)|ಲರಿಸ್ಸ]] ಉಪಗ್ರಹವು ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿದಾಗ, ಆ ಘಟನೆಯಿಂದ ಉಪಗ್ರಹದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆಯು ಗ್ರಹದ ಉಂಗುರಗಳಿಂದ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಮೊದಲು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ''ವಾಯೇಜರ್ ೨'' ನೌಕೆಯು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಇದು ಉಪಗ್ರಹದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ೨೦೦೨ ದಿಂದ ೨೦೦೩ರವರೆಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ಐದು ಹೊಸ ವಿಲಕ್ಷಣ ಆಕಾರದ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>Holman, Matthew J. et. al. (August 19, 2004). [http://www.nature.com/cgi-taf/DynaPage.taf?file=/nature/journal/v430/n7002/abs/nature02832_fs.html Discovery of five irregular moons of Neptune] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050907160131/http://www.nature.com/cgi-taf/DynaPage.taf?file=%2Fnature%2Fjournal%2Fv430%2Fn7002%2Fabs%2Fnature02832_fs.html |date=2005-09-07 }}. ''Nature,'' p. 865 - 867.</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3578210.stm Five new moons for planet Neptune (August 18, 2004)]. ''BBC News''.</ref> :''ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಕಾಲಗಳಿಗೆ, [[:en:Timeline of discovery of Solar System planets and their natural satellites|ಸೌರಮಂಡಲದ ಗ್ರಹ/ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಕಾಲಗಳು]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ'' == ರೂಪ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಗೋಚರತೆ == ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು [[:en:naked eye|ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ]] ಎಂದೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ [[:en:Apparent magnitude|ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣ]]ವು +೭.೭ ಇಂದ +೮.೦ ವರೆಗೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ನೋಡಲು ದೂರದರ್ಶಕ ಅಥವಾ ದುರ್ಬೀನಿನ ಬಳಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯ. ದೂರದರ್ಶಕದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಯುರೇನಸ್‌ನಂತೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ನೀಲಿ-ಹಸಿರು ತಟ್ಟೆಯ ಥರ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ [[ಮೀಥೇನ್]] ಅನಿಲವು ಈ ನೀಲಿ-ಹಸಿರು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಇದರ ಗೋಚರ ಗಾತ್ರವು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ದೃಷ್ಟಿ ವಿವರಗಳಿಂದ ಇದರ ಅಧ್ಯಯನ ಬಹಳ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ; ಇದಲ್ಲದೆ, ದೂರದರ್ಶಕ ಮಾಹಿತಿಗಳೂ ಈಚೆಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನಂತರವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೊರಕತೊಡಗಿವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ೧೬೫ ವರ್ಷಗಳ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇನ್ನು ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಲೆ ಈ ಗ್ರಹವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ (ಭೂಮಿಯ ಆಗಸದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಂತೆ) ಪುನಃ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಮರಳುವಿಕೆಯು ಮೂರು ಬಾರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ಬಾರಿಗಳೆಂದರೆ: ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೧, ೨೦೦೯ರಂದು [[:en:Prograde and retrograde motion|ಅಭಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಯಲ್ಲಿ; ಜುಲೈ ೧೭, ೨೦೦೯ರಂದು [[:en:Prograde and retrograde motion|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಯಲ್ಲಿ; ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ೧೬೫ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಬಾರಿಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ ೭, ೨೦೧೦ರಂದು. ಇದನ್ನು [[:en:retrogradation|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ವಿವರಿಸಬಹುದು. ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಿಂದಾಚೆಯಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳಂತೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಸಹ ತನ್ನ [[:en:Orbital period|ಪರಿಭ್ರಮಣೆ ಅವಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[:en:retrogradation|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆಯ ಪ್ರಾರಂಭವಲ್ಲದೆ, ಪರಿಭ್ರಮಣೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ಬೇರೆ ಘಟನೆಗಳೆಂದರೆ, [[ಯುತಿ (ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ)|ವಿಯುತಿ]], [[:en:Prograde and retrograde motion|ಅಭಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಗೆ ಮರುಕಳಿಕೆ, ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ [[ಯುತಿ (ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ)|ಯುತಿ]]. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತ, ೨೦೧೧ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತದೆ. == ವಾಯೇಜರ್ ಹಾದುಹೋಗುವಿಕೆ == ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ [[:en:Voyager II|ವಾಯೇಜರ್ ೨]] ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಬಳಿ ಹಾರಿಹೋಗಿ ಅದರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು [[ಭೂಮಿ]]ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರಗಳು PBS ದೂರದರ್ಶನ ಚ್ಯಾನೆಲ್‌ನ [[:en:Neptune All Night|Neptune All Night]] ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾದವು. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Planets in astrology#Neptune|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಗಳು - ನೆಪ್ಚೂನ್]] * [[:en:Neptune Orbiter|ನೆಪ್ಚೂನ್ ಪರಿಭ್ರಮಕ]] - ೨೦೧೭ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಉಡಾವಣಾ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಪರಿಭ್ರಮಕ ಮತ್ತು ಶೋಧಕ * [[:en:Neptune Trojan|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಟ್ರೋಜನ್‌ಗಳು]] - ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಲಗ್ರಾಂಜಿನ ಬಿಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * Adams, J. C., "[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1846MNRAS...7..149A&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=42c888df4622238 Explanation of the observed irregularities in the motion of Uranus, on the hypothesis of disturbance by a more distant planet]", ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Vol. 7, p.&nbsp;149, [[November 13]], [[1846]]. * Airy, G. B., "[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1846MNRAS...7..121A&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=42c888df4622238 Account of some circumstances historically connected with the discovery of the planet exterior to Uranus]", ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Vol. 7, pp.&nbsp;121–144, November 13, 1846. * Challis, J., Rev., "[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1846MNRAS...7..145C&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=42c888df4622238 Account of observations at the Cambridge observatory for detecting the planet exterior to Uranus]", ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Vol. 7, pp.&nbsp;145–149, November 13, 1846. * {{cite book| title=Neptune and Triton | author=Dale P. Cruikshank | year=1995 | id=ISBN 0-8165-1525-5}} * Galle, "[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1846MNRAS...7..153G&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=42c888df4622238 Account of the discovery of the planet of Le Verrier at Berlin]", ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Vol. 7, p.&nbsp;153, November 13, 1846. * {{cite journal|journal = Annual Review of Astronomy and Astrophysics|volume = 31|pages= 217-263|year= 1993|doi=10.1146/annurev.aa.31.090193.001245|title=The Atmospheres of Uranus and Neptune|author= Lunine J. I.|issn=0066-4146}} * {{cite book | title=Neptune: The Planet, Rings, and Satellites | author=Ellis D. Miner et Randii R. Wessen | year=2002 | id=ISBN 1-85233-216-6}} * Smith, Bradford A. [https://www.nasa.gov/worldbook/neptune_worldbook.html "Neptune."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130725210332/http://www.nasa.gov/worldbook/neptune_worldbook.html |date=2013-07-25 }} ''World Book Online Reference Center''. 2004. World Book, Inc. Accessed at nasa.gov. * Scott S. Sheppard, Chadwick A. Trujillo ''A Thick Cloud of Neptune Trojans and Their Colors'', Science, June 2006. == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html NASA's Neptune fact sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701192119/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html |date=2010-07-01 }} * [http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/NeptuneTrojans.html MPC's List Of Neptune Trojans] * [http://www.projectshum.org/Planets/neptune.html Planets - Neptune] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606055326/http://www.projectshum.org/Planets/neptune.html |date=2011-06-06 }} A kid's guide to Neptune. '''Future missions to Neptune''' * [http://www.popsci.com/popsci/aviationspace/d3935276d6ef9010vgnvcm1000004eecbccdrcrd.html Popular Science article] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061212180121/http://www.popsci.com/popsci/aviationspace/d3935276d6ef9010vgnvcm1000004eecbccdrcrd.html |date=2006-12-12 }} * [http://www.universetoday.com/am/publish/mission_neptune_study.html?9122004 Universe Today] * [http://www.sciam.com/article.cfm?chanID=sa006&articleID=000CA850-8EA4-119B-8EA483414B7FFE9F Scientific American Magazine (December 2004 Issue) The Case of the Pilfered Planet] {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] b2qz01hfgr327dsfi2ntk6jkmgkhbu1 1373266 1373265 2026-05-13T04:23:38Z Kwamikagami 17055 1373266 wikitext text/x-wiki {{ಗ್ರಹ Infobox/ನೆಪ್ಚೂನ್}} '''ನೆಪ್ಚೂನ್''' - ಇದು [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದ ಎಂಟನೆಯ ಮತ್ತು [[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಗ್ರಹ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದು ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ೪ನೆಯ ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ೩ನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಹವಾಗಿದೆ; ಭೂಮಿಯ ೧೭ ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಭೂಮಿಯ ೧೪ ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಹೊಂದಿರುವ [[ಯುರೇನಸ್]]ಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಕಾರಣ, ಇದು ಯುರೇನಸ್‌ಗಿಂತ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕದು. ಈ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ [[:en:Neptune (mythology)|ರೋಮನ್ನರ ಸಾಗರ ದೇವತೆ]]ಯ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಕಕ್ಷೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವು (ಸುಮಾರು ಪ್ರತಿ ೨೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೧೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು) ಇದನ್ನು [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]]ದ ಕಕ್ಷೆಗಿಂತ ಹೊರಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. == ಪರಿಚಯ == ನೆಪ್ಚೂನಿನ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕೊಡುವ ಮೀಥೇನ್‌ನನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಯುರೇನಸ್ ಕೂಡ ಸುಮಾರು ನೆಪ್ಚೂನಿನಷ್ಟೇ ಹೀಲಿಯಂ‌ನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವು ಯುರೇನಸ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಾಢವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದ ಯಾವುದೋ ವಸ್ತುವು ಈ ತೀವ್ರ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.*<ref>"[http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=OverviewLong Neptune overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080303045911/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=OverviewLong |date=2008-03-03 }}," ''Solar System Exploration'', [[ನಾಸಾ]].</ref>* ಸುಮಾರು ೨,೫೦೦ ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಘಂ. (೧,೫೦೦ ಮೈಲಿ/ಪ್ರತಿ ಘಂ) ವೇಗದಲ್ಲಿ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಮಾರುತಗಳು ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಮಾರುತಗಳಾಗಿವೆ. ೧೯೮೯ರ [[:en:Voyager 2|ವಾಯೇಜರ್ ೨]]ರ ಯಾತ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ, [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]] ಗ್ರಹದ ಮೇಲಿನ [[:en:Great Red Spot|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ]]ಯಂತೆ ಒಂದು [[:en:Great Dark Spot|ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ]]ಯು ಇದ್ದಿತು. ಗ್ರಹವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬಹಳ ದೂರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಮೋಡದ ಪದರದ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು −೨೧೦ ಕೆ. (−೩೪೬ಫ್ಯಾ.) ಗಳಷ್ಟಿದ್ದು, ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ಆದರೆ, ೭,೦೦೦ ಕೆ. (೧೩,೦೦೦ ಫ್ಯಾ) ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಒಳಭಾಗವು ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲ್ಮೈಗಿಂತ ಬಿಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಕಾರಣ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು-ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನಿಲಗಳು ಅಪಾರ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಸುತ್ತ ಮಂದವಾದ ತಿಳಿ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇವು [[ಶನಿ]]ಯ ಉಂಗುರಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಕ್ಷುಲ್ಲಕವಾಗಿವೆ. ಈ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಕಂಡುಹಿಡಿದಾಗ ಇವು ಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ನಂತರದ ''ವಾಯೇಜರ್ ೨''ರ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಗಳೇ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ೧೩ ದೃಢೀಕರಿತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]] [[:en:retrograde orbit|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಲ್ಲದೆ, ವಿಪರೀತ ಶೀತ (೩೮[[:en:kelvin|ಕೆ.]]) ಮತ್ತು ಅತಿ ವಿರಳವಾದ (೧೪ [[:en:Bar (unit)|ಮೈಕ್ರೋಬಾರ್]]) ವಾಯುಮಂಡಲಕ್ಕೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೩, ೧೮೪೬ರಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ನೆಪ್ಚೂನ್, ನೇರ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲದೆ ಗಣಿತದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ಮೊದಲ ಗ್ರಹ. [[ಯುರೇನಸ್]]ನ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತರ್ಕಿಸಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೫, ೧೯೮೯ರಂದು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಬಳಿ ಹಾರಿಹೋದ ''ವಾಯೇಜರ್ ೨'' ನೌಕೆಯು ಇದುವರೆಗೂ ಈ ಗ್ರಹವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿರುವ ಏಕೈಕ ನೌಕೆ. "[[:en:Neptune Orbiter|ಶೋಧಕಗಳುಳ್ಳ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]"ವೊಂದರ ಯೋಜನೆಯು ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ನಾಸಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ''[[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]]''ಯಷ್ಟು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ, ಆದರೆ, ಪರಮಾಣು-ವಿದಳನ ಆಧಾರಿತ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಅಥವಾ ನೋದನಗಳು ಬೇಕಿಲ್ಲದ ಒಂದು ನೌಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯವು ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ನಾಸಾದ [[:en:Jet Propulsion Laboratory|JPL]] (ಪ್ರವಾಹ ನೋದನ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ) ಮತ್ತು [[:en:California Institute of Technology|California Institute of Technology]]ಗಳ ಜಂಟೀ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಾಗಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದೆ.<ref>T. R. Spilker and A. P. Ingersoll (November 9, 2004). [http://www.aas.org/publications/baas/v36n4/dps2004/252.htm Outstanding Science in the Neptune System From an Aerocaptured Vision Mission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027142925/http://www.aas.org/publications/baas/v36n4/dps2004/252.htm |date=2007-10-27 }}. ''36th DPS Meeting, Session 14 Future Missions''.</ref> == ಆವಿಷ್ಕಾರ == ನೆಪ್ಚೂನ್ ನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೮, ೧೬೧೨ ಮತ್ತು ಜನವರಿ ೨೭, ೧೬೧೩ ದಿನಾಂಕಗಳಂದು [[:en:Galileo Galilei|ಗೆಲಿಲಿಯೊ]] ವೀಕ್ಷಿಸಿದನೆಂದು ಅವನ ಖಗೋಳ ಚಿತ್ರಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ; ಆದರೆ, ಈ ಎರಡೂ ದಿನಗಳಂದು ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಗುರುಗ್ರಹದ ನಿಕಟದಲ್ಲಿ ಕಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ನಕ್ಷತ್ರವೆಂದು ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಭಾವಿಸಿದನು. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಒಂದು ಗ್ರಹವೆಂದು ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಅವನನ್ನು ಇದರ ಆವಿಷ್ಕಾರಕನೆಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೧೨ರಲ್ಲಿ ಅವನು ನೆಪ್ಚೂನನ್ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ, ಅದರ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯು ಅಂದೇ ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅದು ಆಗಸದಲ್ಲಿ ಚಲನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು;{{fact}} ನೆಪ್ಚೂನ್ ಆಗತಾನೇ ತನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಆವರ್ತವನ್ನು ಹೊಕ್ಕಿತ್ತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಗೆಲಿಲಿಯೋನ ಸಣ್ಣ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ನಿಧಾನವಾದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲೂ ಆಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:Neptune,_Earth_size_comparison true color.jpg|thumb|left|upright|ನೆಪ್ಚೂನ್ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಗಳ ಗಾತ್ರಗಳ ಹೋಲಿಕೆ]] ೧೮೨೧ರಲ್ಲಿ, [[:en:Alexis Bouvard|ಆಲೆಕ್ಸಿಸ್ ಬೂವರ್ಡ್]]ನು ಯುರೇನಸನ [[:en:orbit|ಲಕ್ಷೆ]]ಯ ಖಗೋಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು*<ref>A. Bouvard (1821), ''[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1821tapp.book.....B&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=44b52c369020669 Tables astronomiques publies par le Bureau des Longitudes de France]'', Paris, FR: Bachelier</ref>*. ತದನಂತರದ ಅವಲೋಕನಗಳು ಈ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದವು. ಈ ಭಿನ್ನತೆಯು, ನಿಕಟದಲ್ಲಿ ಬೇರೊಂದು ಆಕಾಶಕಾಯದ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನಿಸಲು ಬೂವರ್ಡ್‌ನನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. [[ಯುರೇನಸ್]]ನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವಂತಹ ಎಂಟನೆಯ ಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ೧೮೪೩ರಲ್ಲಿ [[:en:John Couch Adams|ಜಾನ್ ಕೌಚ್ ಆಡಮ್ಸ್]] ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಈ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಇತರ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೩, ೧೮೪೬ರ ರಾತ್ರಿಯಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. === ಹೆಸರು === ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ, ಹಿಂದೂ/ವೈದಿಕ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗರಗಳ ದೇವನಾದ ವರುಣನ ಹೆಸರನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. [[ಚೀನೀ]],<ref>[http://amateurastronomy.org/EH/Oct97.txt Using Eyepiece & Photographic Nebular Filters, Part 2 (October 1997)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120512050134/http://amateurastronomy.org/EH/Oct97.txt |date=2012-05-12 }}. ''Hamilton Amateur Astronomers'' at amateurastronomy.org.</ref> [[ಕೊರಿಯನ್]], [[ಜಪಾನೀ]] ಮತ್ತು [[ವಿಯೆತ್ನಮೀ]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಹದ ಹೆಸರು ಪದಶಃ ''ಸಾಗರದ ರಾಜ ನಕ್ಷತ್ರ'' ಎಂದು ತರ್ಜುಮೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ರೋಮನ್ನರ ಸಾಗರ ದೇವತೆಯಾದ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. == ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Neptune_darkspot.jpg|thumb|upright|''ವಾಯೇಜರ್ ೨''ರಿಂದ ಕಂಡಂತೆ ''ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ''.]] === ಸಾಪೇಕ್ಷ ಗಾತ್ರ === ೧.೦೨೪೩x೧೦^೨೬ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ. ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು [[ಭೂಮಿ]] ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅನಿಲ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳ ನಡುವಣ ಭಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಇದರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಭೂಮಿಯ ೧೭ ಪಟ್ಟು ಇದ್ದರೂ, [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು ಗ್ರಹ]]ದ ಕೇವಲ ೧/೧೮ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಮತ್ತು [[ಯುರೇನಸ್]] ಗ್ರಹಗಳು ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]], [[ಶನಿ]] ಗ್ರಹಗಳ ರಚನೆಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಇವೆರಡನ್ನು ಹಲವೊಮ್ಮೆ ಅನಿಲ ದೈತ್ಯಗಳ ಉಪ-ವಿಭಾಗವಾದ "ಹಿಮ ದೈತ್ಯಗಳು" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ರಚನೆ === [[ಚಿತ್ರ:Neptune-Int.jpg|thumb|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆ]] ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಅಷ್ಟೊಂದು ದೂರದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ಗೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಸೂರ್ಯನ ಶಾಖವು ತಲುಪಿ, ಅದರ ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಸುಮಾರು −೨೧೮&nbsp;ಸೆ. (೫೫ ಕೆ.) ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ವಾಯುಮಂಡಲದೊಳಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಹೋದಂತೆ, ಹೆಚ್ಚುವ ವಾಯುಪದರಗಳೊಂದಿಗೆ ತಾಪಮಾನವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಾಖವು ಗ್ರಹದ ಉಧ್ಭವದ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಾಖದ ಅವಶೇಷವೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಇದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆಯೆಂದೂ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯು ಯುರೇನಸ್‌ನ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹದ [[planetary core|ಒಳಭಾಗ]]ವು ಬಹುಶಃ ದ್ರವರೂಪಿ ಶಿಲೆ ಮತ್ತು ಲೋಹಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಶಿಲೆಗಳು, ನೀರು, ಅಮೋನಿಯ ಮತ್ತು ಮೀಥೇನ್‌ಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ವಾಯುಮಂಡಲವು ಬಹುಶಃ ಕೇಂದ್ರದವರೆಗಿರುವ ದೂರದ ಸುಮಾರು ೧೦-೨೦% ದೂರದವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದು, ಹೊರಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಜಲಜನಕ (೮೦%) ಮತ್ತು ಮೀಥೇನ್(೧೯%)ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ವಾಯುಮಂಡಲದ ಕೆಳ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್, ಅಮೋನಿಯ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಗಾಢವಾದ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಯಾದ ಈ ವಲಯವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅತಿ ಬಿಸಿಯಾದ ಒಳಭಾಗದ ಜೊತೆ ಒಂದಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡವು [[ಭೂಮಿ]]ಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿರುವ ಒತ್ತಡಕ್ಕಿಂತ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪಟ್ಟು ಅಧಿಕವಿದೆ. ಗ್ರಹದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ವೇಗ ಮತ್ತು ಅದರ ಹ್ರಸ್ವಾಕ್ಷತೆಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದರೆ, ಇದು ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಯುರೇನಸ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. === ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ === ಯುರೇನಸ್‌ನ [[:en:magnetosphere|ಕಾಂತಗೋಳ]]ದಂತೆಯೇ ಇರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ [[:en:magnetic field|ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ]]ವು ಗ್ರಹದ ಅಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೪೭° ಓರೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಕೇಂದ್ರವು ಗ್ರಹದ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಕಡೇಪಕ್ಷ ೧೩,೫೦೦ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಗ್ರಹಗಳ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಈ ಕಾಂತಗೋಳಗಳ ವಿಪರೀತವಾದ ಓರೆಯು ಗ್ರಹಗಳ ಒಳಭಾದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರವಾಹಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆಯೇ ಹೊರತು, ಯುರೇನಸ್ ತನ್ನ ಪಾರ್ಶ್ವದ ಮೇಲಿರುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. === ಹವಾಮಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Cyclones_on_Neptune.jpg|thumb|right|[[:en:Great Dark Spot|ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ]] (ಮೇಲೆ), [[:en:Scooter (spot on Neptune)|ಸ್ಕೂಟರ್]] (ಮಧಯದ ಬಿಳಿ ಮೋಡ), ಮತ್ತು [[:en:Wizard's eye|ಮಾಂತ್ರಿಕನ ಕಣ್ಣು]] (ಕೆಳಗೆ). ]] ನೆಪ್ಚೂನ್ ಮತ್ತು ಯುರೇನಸ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಹವಾಮಾನದ ಚಟುವಟಿಕೆ. ಯುರೇನ‍ಸ್‌ನ ಹವೆಯು ಬಹುಪಾಲು ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ವೇಗದ ಮಾರುತಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅದರ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲೂ ತೀವ್ರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ [[:en:celestial body atmosphere|ವಾಯುಮಂಡಲ]]ವನ್ನು ಆಂತರಿಕ ಶಾಖವು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿ, ೨೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ./ಪ್ರತಿ ಘಂ. ವೇಗದ ಮಾರುತಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪ್ರಬಲ [[:en:hurricane|ಚಂಡಮಾರುತ]]ಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ [[:en:NASA|ನಾಸಾ]]ದ [[:en:Voyager 2|ವಾಯೇಜರ್ ೨]] ನೌಕೆಯು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಮೇಲೆ [[:en:Great Dark Spot|ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ]]ಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. ಈ ಚುಕ್ಕೆಯು ವಾಸ್ತ್ವದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು [[:en:Eurasia|ಯುರೇಷಿಯಾ]] ಗಾತ್ರದ ಒಂದು ಚಂಡಮಾರುತ. ಈ ಚಂಡಮಾರುತವು ಗುರುಗ್ರಹದ [[:en:Great Red Spot|ಬೃಹತ್ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ]]ಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ನವೆಂಬರ್ ೨, ೧೯೯೪ರಂದು [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ಕ್ಕೆ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆಯನ್ನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಅದೇ ರೀತಿಯ ಹೊಸದೊಂದು ಚಂಡಮಾರುತವು ಗ್ರಹದ ಉತ್ತರಾರ್ಧಗೋಳದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆಯ ಕಣ್ಮರೆಗೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದು ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಒಂದು ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಗ್ರಹದ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಬಂದ ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹವು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಮತ್ತು ವಾಯು ಪರಿಚಲನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಭಂಗಮಾಡಿತು. '''ಸ್ಕೂಟರ್''' ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಚಂಡಮಾರುತವು ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದೆ. [[:en:Wizard's eye|ಮಾಂತ್ರಿಕನ ಕಣ್ಣು]] (ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ ೨) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ದಕ್ಷಿಣದ ಒಂದು ಚಂಡಮಾರುತವು ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಎರಡನೇ ಅತಿ ತೀವ್ರವಾದ ಚಂಡಮಾರುತವಾಗಿದೆ. ಅನಿಲ ದೈತ್ಯಗಳ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ಕೆಳಗಿನ ಅಪಾರದರ್ಶಕ ಮೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ನೆರಳು ಹಾಯಿಸುವ ಮೇಲ್ಪದರದ ಮೋಡಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಯುರೇನಸ್‌ದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ಈ ಎರಡು ವಾಯುಮಂಡಲಗಳೂ ಒಂದೇ ಥರದ ಅನಿಲಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಯುರೇನಸ್ ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ಗಳು ಗುರು ಮತ್ತು ಶನಿ ಗ್ರಹಗಳಂತೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಅನಿಲ ದೈತ್ಯಗಳಾಗಿರದೆ, ಮಂಜಿನ ದೈತ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂದರೆ, ಇವು ದೊಡ್ಡ ಘನರೂಪಿ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮಂಜಿನಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಬಹಳ ತಣ್ಣಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೋಡದ ಪದರದ ಮೇಲೆ -೨೨೪Cಯಷ್ಟು (-೩೭೨F) ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. == ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಅನ್ವೇಷಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Neptune.jpg|thumb|left|''ವಾಯೇಜರ್ ೨'' ತೆಗೆದ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಚಿತ್ರ]] ಆಗಸ್ಟ್ ೨೫, ೧೯೮೯ರಂದು ವಾಯೇಜರ್ ನೌಕೆಯು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಅತಿ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ನೌಕೆಯು ಇದರಾಚೆಗಿರುವ ಗ್ರಹಗಳವರೆಗೂ ಪಯಣಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನೌಕೆಯನ್ನು [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]]ನತ್ತ ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. ''[[:en:Voyager 1|ವಾಯೇಜರ್ ೧]]'' ನೌಕೆಯನ್ನೂ ಇದೇ ರೀತಿ [[ಶನಿ]]ಯ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Titan (moon)|ಟೈಟನ್]]ನತ್ತ ಹಾರಿಸಿ ನೌಕೆಯನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಶೋಧಕವು [[:en:Great Dark Spot|ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆ]]ಯನ್ನೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ದ ತದನಂತರದ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಬೃಹತ್ ಗಾಢ ಚುಕ್ಕೆಯು ಈಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಮುಂಚೆ ಇದನ್ನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮೋಡವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಈಚೆಗೆ ಈ ಚುಕ್ಕೆಯು ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ರಂಧ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸೌರಮಂಡಲದ ಅನಿಲರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾದ ಮಾರುತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಾಣುವ ಕೇವಲ ೧೦೦೦ದ ೧ ಪಾಲು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ (ಆದರೂ, ಇಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವು -೨೧ ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಾಕಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿಯೇ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ). ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಪೂರ್ವ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನೂ ಸುಳ್ಳುಮಾಡಿತು. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರ ಹೋದಂತೆಲ್ಲ ಮಾರುತಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಶಕ್ತಿಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಗುರುಗ್ರಹದ ಮಾರುತಗಳು ನೂರಾರು ಕಿ.ಮೀ. ಪ್ರತಿ ಘಂ. ವೇಗದಲ್ಲಿದ್ದವು. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಮಾರುತಗಳು ನಿಧಾನವಾಗುವ ಬದಲು, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದ (೧೬೦೦ ಕಿ.ಮೀ./ಘಂ. ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ) ಮಾರುತಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. ಇದು ಹೀಗೇಕೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಈಗ ತಿಳಿದಿದೆ — ಶಕ್ತಿಯು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವಾಗ, [[:en:turbulence|ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆ]] ಉಂಟಾಗಿ, ಮಾರುತಗಳು ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತವೆ (ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಆಗುವಂತೆ). ಆದರೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಶಕ್ತಿಯು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಕಾರಣ, ಒಮ್ಮೆ ಮಾರುತಗಳು ಶುರುವಾದರೆ, ಇವುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ. == ಗ್ರಹದ ಉಂಗುರಗಳು == ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಮಂದವಾದ [[:en:planetary ring|ಗ್ರಹ ಉಂಗುರ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಉಂಗುರಗಳ ರಚನೆಯ ವಿವರಗಳು ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಈ ಉಂಗುರಗಳು ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ "ಗುಡ್ಡೆಯಾಕಾರದ" ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕಾರಣವು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳೊಡನೆ ಗುರುತ್ವ ಒಡನಾಟಗಳಿಂದ ಈ ರೀತಿ ಆಗಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಶಂಕೆ ಇದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Neptune_rings_PIA02224.jpg|upright|thumb|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಂಗುರಗಳು]] ೮೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು [[ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆ]] ಪ್ರಯೋಗಗಳು ನಡೆದವು. ಗ್ರಹವು ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಮರೆಮಾಡುವ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಮುನ್ನ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪವೇ ನಂತರ ಒಂದು ಅಧಿಕ "ಮಿಟುಕು" ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಮಿಟುಕಿನ ಅವಲೋಕನೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬಂದದ್ದೇನೆಂದರೆ, ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿರದೆ, ವೃತ್ತದ ಕಂಸಗಳಂತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಇವೆ ಎಂಬ ಸಂಗತಿ. ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಹಲವು ಮಂದವಾದ ಕಂಸಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಒದಗಿದ ''ವಾಯೇಜರ್ ೨''ರ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ಆಡಮ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹೊರ ಉಂಗುರದಲ್ಲಿ ''ಲಿಬರ್ಟ್'', ''ಎಗಾಲಿಟ್'', ಮತ್ತು ''ಫ್ರೆಟರ್ನಿಟ್'' ಎಂಬ ೩ ಮುಖ್ಯ ಕಂಸಗಳಿವೆ (ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯತೆ, ಸಮಾನತೆ, ಮತ್ತು ಸೋದರತೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಕಂಸಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ). ಚಲನ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಕಂಸಗಳು ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂದು ಒಂದೇ ಸಮನಾದ ವೃತ್ತಾಕಾರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಡಬೇಕು. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಕಂಸಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟ. ಉಂಗುರದ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಒಳಗಿರುವ [[:en:Galatea (moon)|ಗೆಲಾಟೆಯ]] ಉಪಗ್ರಹದ ಗುರುತ್ವ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಈ ಕಂಸಗಳನ್ನು ಪಸರಿಸಲು ಬಿಡದೆ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಈಗ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ''ವಾಯೇಜರ್'' ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು ಹಲವು ಬೇರೆ ಉಂಗುರಗಳನ್ನೂ ಕಂಡುಹಿಡಿದವು. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೬೩,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತೆಳುವಾದ [[:en:John Couch Adams|ಆಡಮ್ಸ್]] ಉಂಗುರವಲ್ಲದೆ, ೫೩,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ [[:en:Urbain Le Verrier|ಲೆವೆರಿಯರ್]] ಉಂಗುರ ಮತ್ತು ೪೨,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಅಗಲವಾದ ಮತ್ತು ಮಂದವಾದ [[:en:Johann Gottfried Galle|ಗ್ಯಾಲೆ]] ಉಂಗುರಗಳಿವೆ. ಗ್ಯಾಲೆ ಉಂಗುರದ ಒಂದು ಮಂದವಾದ ಹೊರಚಾಚಿದ ಭಾಗಕ್ಕೆ [[:en:William Lassell|ಲ್ಯಾಸೆಲ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ; ಇದರ ಹೊರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ (ಸುಮಾರು ೫೭,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ) [[:en:Franois Arago|ಅರಾಗೊ]] ಉಂಗುರವಿದೆ.<ref>[http://planetarynames.wr.usgs.gov/append8.html Gazetteer of Planetary Nomenclature Ring and Ring Gap Nomenclature (December 8, 2004)]. ''USGS - Astrogeology Research Program''.</ref> ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾದ ಭೂಮಿ-ಆಧಾರಿತ ಹೊಸ ಅವಲೋಕನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಂಗುರಗಳು ಮೊದಲು ತಿಳಿದಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಸ್ಥಿರವೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ''ಲಿಬರ್ಟ್'' ಉಂಗುರವು ಇನ್ನೊಂದು ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪೂರ್ತಿ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗಬಹುದು. ಈ ಹೊಸ ಅವಲೋಕನಗಳಿಂದ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಂಗುರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗಿರುವ ತಿಳುವಳಿಕೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಈಡಾದಂತಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.newscientist.com/channel/space/mg18524925.900 Neptune's rings are fading away (March 26, 2005)]. ''New Scientist''.</ref> <center> {| class="wikitable" ! ಉಂಗುರದ ಹೆಸರು !! ತ್ರಿಜ್ಯ (ಕಿ.ಮೀ.) !! ಅಗಲ (ಕಿ.ಮೀ.) |- | 1989 N3R ('ಗ್ಯಾಲೆ') || ೪೧,೯೦೦ || ೧೫ |- | 1989 N2R ('ಲೆವೆರಿಯರ್') || ೫೩,೨೦೦ || ೧೫ |- | 1989 N4R ('ಲ್ಯಾಸೆಲ್') || ೫೫,೪೦೦ || ೬ |- | ಅರಾಗೋ ಉಂಗುರ || ೫೭,೬೦೦ || - || |- | ಲಿಬರ್ಟ್ ಉಂಗುರ ಕಂಸ || ೬೨,೯೦೦ || - |- | ಗಲ್ಟ್ ಉಂಗುರ ಕಂಸ || ೬೨,೯೦೦ || - |- | ಫ್ರೆತರ್ನಿಟ್ ಉಂಗುರ ಕಂಸ || ೬೨,೯೦೦ || - |- | ಕರೇಜ್ ಉಂಗುರ ಕಂಸ || ೬೨,೯೦೦ || - |- | 1989 N1R ('ಆಡಮ್ಸ್') || ೬೨,೯೩೦ || &lt;೫೦ |}</center> == ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು == ಈಗ ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ೧೩ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಗೋಳಾಕಾರದಲ್ಲಿರುವಷ್ಟು ಭಾರಿಯಾದ ಏಕೈಕ ಉಪಗ್ರಹವು [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]]. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕೇವಲ ೧೭ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ [[:en:William Lassell|ವಿಲಿಯಂ ಲ್ಯಾಸೆಲ್]] ಈ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಬೇರೆಲ್ಲಾ ದೊಡ್ಡ ಉಪಗ್ರಹಗಳಂತಿಲ್ಲದೆ, ಟ್ರಿಟಾನ್ [[:en:retrograde orbit|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಕಕ್ಷೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಹುಶಃ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಗುರುತ್ವದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಸಿಕ್ಕಿ ಬಿದ್ದಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಟ್ರಿಟಾನ್ ಉಪಗ್ರಹವು ಬಹುಶಃ [[ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗೆ [[:en:synchronous orbit|ಸಮಕಾಲಿಕ ಕಕ್ಷೆ]]ಯ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಈ ಉಪಗ್ರಹವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ಪಥದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹದ ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಉಪಗ್ರಹವು [[:en:Roche limit|ರೋಷೆ ಮಿತಿ]]ಯನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಗುರುತ್ವಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ ನುಚ್ಚು ನೂರಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೩೮.೧೫K (-೨೩೫C, -೩೯೨F) ತಾಪಮಾನವುಳ್ಳ ಟ್ರಿಟಾನ್ ಉಪಗ್ರಹವು ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಶೀತಲ ಕಾಯಗಳಲ್ಲೊಂದು. <center> {| class="wikitable" |- style="background:#efefef;" ! colspan="6" | ಭೂಮಿಯ [[ಚಂದ್ರ]]ನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಂತೆ ಟ್ರಿಟಾನ್ |- |- style="background:#efefef;" ! ಹೆಸರು<br /> ! ವ್ಯಾಸ<br />(ಕಿ.ಮೀ.) ! ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ<br />(ಕಿ.ಗ್ರಾಂ.) ! ಕಕ್ಷೀಯ ತ್ರಿಜ್ಯ (ಕಿ.ಮೀ.) ! ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲ (ದಿನಗಳು) |- style="background:#ccccff;" align="center" | '''[[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]]''' | ೨೭೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೮೦%) | ೨.೧೫x೧೦^೨೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೩೦%) | ೩೫೪,೮೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೯೦%) | -೫.೮೭೭<br />(ಚಂದ್ರನ ೨೦%) |}</center> ದೂರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಎರಡನೇ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Nereid (moon)|ನೆರೀಡ್]], ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ ಕೆಲವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಕ್ಷೀಯ ಕೇಂದ್ರ ಚ್ಯುತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಉಪಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ೧೯೮೯ರ ಜುಲೈ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ''ವಾಯೇಜರ್ ೨'' ನೌಕೆಯು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಆರು ಹೊಸ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಲಕ್ಷಣ ರೂಪದ [[:en:Proteus (moon)|ಪ್ರೋಟಿಯಸ್]] ಉಪಗ್ರಹವು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ, ಇದು ಇನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ತನ್ನದೇ ಭಾರದಿಂದ ಕುಸಿದು ಗೋಳಾಕಾರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಭಾರಿ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಟ್ರಿಟಾನ್‌ನ ೦.೨೫% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಒಳ ಉಪಗ್ರಹಗಳಾದ [[:en:Naiad (moon)|ನಯಾಡ್]], [[:en:Thalassa (moon)|ಥಲಾಸ]], [[:en:Despina (moon)|ಡೆಸ್ಪಿನ]] ಮತ್ತು [[:en:Galatea (moon)|ಗೆಲಾಟೆಯ]]ಗಳು ಗ್ರಹದ ಉಂಗುರ ವಲಯದೊಳಗೆ ಇರುವಷ್ಟು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಆಚೆ ಇರುವ [[:en:Larissa (moon)|ಲರಿಸ್ಸ]] ಉಪಗ್ರಹವು ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿದಾಗ, ಆ ಘಟನೆಯಿಂದ ಉಪಗ್ರಹದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆಯು ಗ್ರಹದ ಉಂಗುರಗಳಿಂದ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಮೊದಲು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ''ವಾಯೇಜರ್ ೨'' ನೌಕೆಯು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಇದು ಉಪಗ್ರಹದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ೨೦೦೨ ದಿಂದ ೨೦೦೩ರವರೆಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ಐದು ಹೊಸ ವಿಲಕ್ಷಣ ಆಕಾರದ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>Holman, Matthew J. et. al. (August 19, 2004). [http://www.nature.com/cgi-taf/DynaPage.taf?file=/nature/journal/v430/n7002/abs/nature02832_fs.html Discovery of five irregular moons of Neptune] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050907160131/http://www.nature.com/cgi-taf/DynaPage.taf?file=%2Fnature%2Fjournal%2Fv430%2Fn7002%2Fabs%2Fnature02832_fs.html |date=2005-09-07 }}. ''Nature,'' p. 865 - 867.</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3578210.stm Five new moons for planet Neptune (August 18, 2004)]. ''BBC News''.</ref> :''ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಕಾಲಗಳಿಗೆ, [[:en:Timeline of discovery of Solar System planets and their natural satellites|ಸೌರಮಂಡಲದ ಗ್ರಹ/ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಕಾಲಗಳು]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ'' == ರೂಪ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಗೋಚರತೆ == ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು [[:en:naked eye|ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ]] ಎಂದೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ [[:en:Apparent magnitude|ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣ]]ವು +೭.೭ ಇಂದ +೮.೦ ವರೆಗೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ನೋಡಲು ದೂರದರ್ಶಕ ಅಥವಾ ದುರ್ಬೀನಿನ ಬಳಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯ. ದೂರದರ್ಶಕದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಯುರೇನಸ್‌ನಂತೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ನೀಲಿ-ಹಸಿರು ತಟ್ಟೆಯ ಥರ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ [[ಮೀಥೇನ್]] ಅನಿಲವು ಈ ನೀಲಿ-ಹಸಿರು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಇದರ ಗೋಚರ ಗಾತ್ರವು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ದೃಷ್ಟಿ ವಿವರಗಳಿಂದ ಇದರ ಅಧ್ಯಯನ ಬಹಳ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ; ಇದಲ್ಲದೆ, ದೂರದರ್ಶಕ ಮಾಹಿತಿಗಳೂ ಈಚೆಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನಂತರವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೊರಕತೊಡಗಿವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ೧೬೫ ವರ್ಷಗಳ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇನ್ನು ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಲೆ ಈ ಗ್ರಹವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ (ಭೂಮಿಯ ಆಗಸದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಂತೆ) ಪುನಃ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಮರಳುವಿಕೆಯು ಮೂರು ಬಾರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ಬಾರಿಗಳೆಂದರೆ: ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೧, ೨೦೦೯ರಂದು [[:en:Prograde and retrograde motion|ಅಭಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಯಲ್ಲಿ; ಜುಲೈ ೧೭, ೨೦೦೯ರಂದು [[:en:Prograde and retrograde motion|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಯಲ್ಲಿ; ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ೧೬೫ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಬಾರಿಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ ೭, ೨೦೧೦ರಂದು. ಇದನ್ನು [[:en:retrogradation|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ವಿವರಿಸಬಹುದು. ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಿಂದಾಚೆಯಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳಂತೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಸಹ ತನ್ನ [[:en:Orbital period|ಪರಿಭ್ರಮಣೆ ಅವಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[:en:retrogradation|ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಚಲನೆಯ ಪ್ರಾರಂಭವಲ್ಲದೆ, ಪರಿಭ್ರಮಣೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ಬೇರೆ ಘಟನೆಗಳೆಂದರೆ, [[ಯುತಿ (ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ)|ವಿಯುತಿ]], [[:en:Prograde and retrograde motion|ಅಭಿಗಾಮಿ ಚಲನೆ]]ಗೆ ಮರುಕಳಿಕೆ, ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ [[ಯುತಿ (ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ)|ಯುತಿ]]. ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತ, ೨೦೧೧ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತದೆ. == ವಾಯೇಜರ್ ಹಾದುಹೋಗುವಿಕೆ == ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ [[:en:Voyager II|ವಾಯೇಜರ್ ೨]] ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಬಳಿ ಹಾರಿಹೋಗಿ ಅದರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು [[ಭೂಮಿ]]ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರಗಳು PBS ದೂರದರ್ಶನ ಚ್ಯಾನೆಲ್‌ನ [[:en:Neptune All Night|Neptune All Night]] ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾದವು. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Planets in astrology#Neptune|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಗಳು - ನೆಪ್ಚೂನ್]] * [[:en:Neptune Orbiter|ನೆಪ್ಚೂನ್ ಪರಿಭ್ರಮಕ]] - ೨೦೧೭ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಉಡಾವಣಾ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುವ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಪರಿಭ್ರಮಕ ಮತ್ತು ಶೋಧಕ * [[:en:Neptune Trojan|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಟ್ರೋಜನ್‌ಗಳು]] - ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಲಗ್ರಾಂಜಿನ ಬಿಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * Adams, J. C., "[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1846MNRAS...7..149A&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=42c888df4622238 Explanation of the observed irregularities in the motion of Uranus, on the hypothesis of disturbance by a more distant planet]", ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Vol. 7, p.&nbsp;149, [[November 13]], [[1846]]. * Airy, G. B., "[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1846MNRAS...7..121A&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=42c888df4622238 Account of some circumstances historically connected with the discovery of the planet exterior to Uranus]", ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Vol. 7, pp.&nbsp;121–144, November 13, 1846. * Challis, J., Rev., "[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1846MNRAS...7..145C&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=42c888df4622238 Account of observations at the Cambridge observatory for detecting the planet exterior to Uranus]", ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Vol. 7, pp.&nbsp;145–149, November 13, 1846. * {{cite book| title=Neptune and Triton | author=Dale P. Cruikshank | year=1995 | id=ISBN 0-8165-1525-5}} * Galle, "[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1846MNRAS...7..153G&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=42c888df4622238 Account of the discovery of the planet of Le Verrier at Berlin]", ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society'', Vol. 7, p.&nbsp;153, November 13, 1846. * {{cite journal|journal = Annual Review of Astronomy and Astrophysics|volume = 31|pages= 217-263|year= 1993|doi=10.1146/annurev.aa.31.090193.001245|title=The Atmospheres of Uranus and Neptune|author= Lunine J. I.|issn=0066-4146}} * {{cite book | title=Neptune: The Planet, Rings, and Satellites | author=Ellis D. Miner et Randii R. Wessen | year=2002 | id=ISBN 1-85233-216-6}} * Smith, Bradford A. [https://www.nasa.gov/worldbook/neptune_worldbook.html "Neptune."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130725210332/http://www.nasa.gov/worldbook/neptune_worldbook.html |date=2013-07-25 }} ''World Book Online Reference Center''. 2004. World Book, Inc. Accessed at nasa.gov. * Scott S. Sheppard, Chadwick A. Trujillo ''A Thick Cloud of Neptune Trojans and Their Colors'', Science, June 2006. == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html NASA's Neptune fact sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701192119/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html |date=2010-07-01 }} * [http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/NeptuneTrojans.html MPC's List Of Neptune Trojans] * [http://www.projectshum.org/Planets/neptune.html Planets - Neptune] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606055326/http://www.projectshum.org/Planets/neptune.html |date=2011-06-06 }} A kid's guide to Neptune. '''Future missions to Neptune''' * [http://www.popsci.com/popsci/aviationspace/d3935276d6ef9010vgnvcm1000004eecbccdrcrd.html Popular Science article] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061212180121/http://www.popsci.com/popsci/aviationspace/d3935276d6ef9010vgnvcm1000004eecbccdrcrd.html |date=2006-12-12 }} * [http://www.universetoday.com/am/publish/mission_neptune_study.html?9122004 Universe Today] * [http://www.sciam.com/article.cfm?chanID=sa006&articleID=000CA850-8EA4-119B-8EA483414B7FFE9F Scientific American Magazine (December 2004 Issue) The Case of the Pilfered Planet] {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] 911vejeci1rx8j2eh58za4fjudzuu25 0 2736 1373244 1371205 2026-05-13T04:03:45Z Kwamikagami 17055 1373244 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kuiper oort-en.svg|thumb|upright=1.3|ಕಲಾಕಾರನ ನಿರೂಪಣೆಯಂತೆ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ದೂರದ [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ಗಳು.]] '''ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ'''- [[ನೆಪ್ಚೂನ್]]ನ [[:en:orbit|ಕಕ್ಷೆ]]ಯಿಂದ ([[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ೩೦ AU) ಸೂರ್ಯನಿಂದ ೫೦ AU ಗಳವರೆಗಿನ ವಲಯ. ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗಿನ ಕಾಯಗಳು ಮತ್ತು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]]ಯ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ [[ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ]] ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಹಿಲ್ಸ್ ಮೋಡ]] ಮತ್ತು [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ಗಳ ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ ಕಾಯಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಜೊತೆಯ ಒಡನಾಟದಿಂದ (೨:೧ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]) ೪೮ಖ.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ ಗೋಚರ ತುದಿ (ಅಂದರೆ, ಕಾಯಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆ; ಕೆಳಗಿನ ''ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿತರಣೆ''ಯನ್ನು ನೋಡಿ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ಈ ವಿಚಿತ್ರ ವಿತರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಳ್ಳೆಯ ವಿವರಣೆಗಳು ದೊರಕಿಲ್ಲ. == ಉಗಮಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Kuiper belt remote.jpg|thumb|ಈ ಎರಡು ದೂರದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಭಗ್ನಾವಶೇಷ ತಟ್ಟೆಗಳು ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಂತೆಯೇ ಇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎಡ ಚಿತ್ರವು "ಮೇಲು ನೋಟ", ಮತ್ತು ಬಲ ಚಿತ್ರವು "ತುದಿಯ ನೋಟ". ಮಧ್ಯದ *ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ವೃತ್ತಾಕಾರವು ಕ್ಯಾಮೆರಾದ [[:en:coronagraph|ಪ್ರಭಾವಲಯದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಈ ದರ್ಶಕವು ಮಧ್ಯದ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿ ತುದಿಯ ಮಂದವಾದ ತಟ್ಟೆಗಳು ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇವು [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ಮಾಡಿವ ಅವಲೋಕನೆಗಳು.]] ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]] ಮತ್ತು [[ನೆಪ್ಚೂನ್]] ಗ್ರಹಗಳು ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿವೆ ಎಂದು ಆಧುನಿಕ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್|ಗಣಕಯಂತ್ರ]] [[ಛದ್ಮನ]]ಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. *[[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದ ಮುಂಚಿನ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯು ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳ ಜೊತೆ ಒಡನಾಟಗಳಿಂದಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಲನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಗಳನ್ನು ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಸೆಳೆದು ಹೊರಕ್ಕೆಸೆಯಿತು. ಆದರೆ, ೩:೨ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]ಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಯಗಳು ಈ ಎಸೆತದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡವು. ಈ ಅನುರಣೀಯ ಕಾಯಗಳು [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಸದಸ್ಯ ಕಾಯಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಈಗಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡವು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಯಗಳು ಗುರುಗ್ರಹದ ಬಳಿ ಉದ್ಭವವಾಗಿ, ಗ್ರಹದ ಕಾರಣ, ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರ ವಲಯಗಳೆಡೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಿರಬಹುದು. === ಊಹೆ === *೧೯೪೩ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[:en:Frederick C. Leonard|ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಸಿ. ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:Kenneth E. Edgeworth|ಕೆನೆಥ್ ಎ. ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್]] ಎಂಬ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]ರು ಈ ರೀತಿಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಅಲ್ಪಾವಧಿ [[ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳಿಗೆ (೨೦೦ [[ವರ್ಷ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಅವಧಿ]] ಹೊಂದಿರುವ ಧೂಮಕೇತುಗಳು) ಈ ಪಟ್ಟಿಯು ಮೂಲವೆಂದು ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ [[:en:Gerard Kuiper|ಜೆರಾರ್ಡ್ ಕೈಪರ್]]ನು ಸೂಚಿಸಿದನು. *೧೯೬೨ರಲ್ಲಿ [[:en:Al G. W. Cameron|ಆಲ್ ಜಿ. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್]], ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ [[:en:Fred L. Whipple|ಫ್ರೆಡ್ ಎಲ್. ವಿಪಲ್]], ಮತ್ತು ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Julio Fernandez|ಹುಲಿಯೊ ಫ್ರ್ನಾಂಡೆಸ್]] ಅವರುಗಳು ಈ ಪಟ್ಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿವರವಾದ ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. {{mpl|(15760) 1992 QB|1}} ಕಾಯದ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ ಈ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಗಳಿಗೆ ಕೈಪರ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. === ಹೆಸರು === ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್‌ಗೆ ಮನ್ನಣೆ ಕೊಡಲು '''ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್-ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ''' ಪದವನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ ಪದವು ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಪದಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಹಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ಈ ಪದವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಆದರೆ, ಇದು ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ (ಕೇವಲ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ), ಈ ಎರಡು ಪದ ಗುಚ್ಛಗಳು ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಗಳಲ್ಲ. == ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು == *೮೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು '''ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗ'''ಗಳನ್ನು ಇದುವರೆಗೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. [[ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ]]ಗಳ ಉಪಗಣವಾದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳೂ ೧೯೯೨ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಗಣಕ ಯಂತ್ರ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಾಂಶದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು [[:en:Charge-coupled device|CCD]]-ಯುಕ್ತ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ಗಳು ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯ ಶೋಧನೆಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿ ಕೊಟ್ಟದ್ದು. ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ, [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] ಮತ್ತು [[:en:Charon (moon)|ಶ್ಯಾರನ್]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಆದರೆ, ೨೦೦೦ರಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸುಮಾರು ಇದೇ ಗಾತ್ರದ ಅಥವ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳೂ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. *೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:50000 Quaoar|೫೦೦೦೦ ಕ್ವಾವಾರ್]] ಒಂದು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ವಾದ [[:en:Ceres (dwarf planet)|ಸಿರಿಸ್]]ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ಲುಟೊದ ಅರ್ಧ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೯ ಜುಲೈ ೨೦೦೫ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾದ {{mpl|(136472) 2005 FY|9}} ಮತ್ತು {{mpl|(136108) 2003 EL|61}} ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡವು. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:28978 Ixion|28978 Ixion]] ಮತ್ತು ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:20000 Varuna|20000 Varuna]] ಕಾಯಗಳು ಕ್ವಾವಾರ್‌ಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದವೇ ಆಗಿವೆ. *ಈ ಕಾಯಗಳು ಬಹುಶಃ [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನ]] [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇವುಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯ [[:en:136199 Eris|ಎರಿಸ್]] ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಪ್ಲುಟೊಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಾರಣವಾಗಿ [[:en:definition of planet|ಗ್ರಹ - ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ]]ವೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗೀಡಾಯಿತು. ಇದು [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]]ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಹಲವು ಬಾರಿ ಇದನ್ನು [[:en:tenth planet|ಹತ್ತನೆ ಗ್ರಹ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2006/16/</ref> * ಆಗಸ್ಟ್ ೨೪ ೨೦೦೬ರಂದು ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಾರಣ, [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 'ಗ್ರಹ' ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [[ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ನಂತರದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದ ಹಲವೆಡೆಗಳಿಂದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಅಸಮ್ಮತಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]] ಒಂದು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. == ವಿಂಗಡಣೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ == === ಅನುರಣೀಯ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt classes-en.svg|right|thumb|250px|ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿಂಗಡಣೆ ([[ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷ]]ಗಳ ನಿರೂಪಣೆ).]] *ಬಹುತೇಕ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೫ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ > ೬೦೦) ಅನುರಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಂಗಡಣೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗಿರುವ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಅಥವಾ [[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಕಾಯಗಳು ೨:೩ ಅನುರಣನೆ (ಸುಮಾರು ೩೯.೪ಖ.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ೧:೨ ಅನುರಣನೆ (ಸುಮಾರು ೪೭.೭ ಖ್.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ) ಗಳ ನಡುವೆ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ದುರ್ಬಲ ಅನುರಣನೆಗಳು ೩:೪, ೩:೫, ೪:೭ ಮತ್ತು ೨:೫ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ೧:೨ ಅನುರಣನೆಯು ಒಂದು ತುದಿಯೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರ ತುದಿಯೋ ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ತೆರವಿನ ಆರಂಭವೋ ಎಂದು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_75AU_Large.svg|right|thumb|400px|ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳು, [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ|ಚದರಿದ ಕಾಯಗಳು]].]] *ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರವು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ: [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು: ದೊಡ್ಡ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾಯಗಳಾದ [[:en:90482 Orcus|90482 Orcus]] ಮತ್ತು [[:en:28978 Ixion|28978 Ixion]], ಎರಡು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]] ಕಾಯಗಳು (೧:೨ ಅನುರಣನೆಯ ಆಚೆ), ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿರುವ [[:en:136199 Eris|ಎರಿಸ್]]. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ (ಕಕ್ಷೆ)|ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ]]ಯನ್ನು ಕೆಂಪು ರೇಖಾಖಂಡಗಳಿಂದಲೂ ([[ಪುರರವಿ]]ಯಿಂದ [[ಅಪರವಿ]]ಯವರೆಗೆ ಚಾಚಿರುವ ರೇಖೆಗಳು), ಮತ್ತು [[ಓರೆ]]ಯನ್ನು Y ಅಕ್ಷದಲ್ಲೂ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಅನುರಣೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಕ್ಷೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಒಳಗೆ ಬರುತ್ತವಾದರೂ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿವೆ (ಸಣ್ಣ ಕೆಂಪು ಖಂಡಗಳು, [[:en:50000 Quaoar|ಕ್ವಾವಾರ್]]). *ಮೊದಲು, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿ ಮಧ್ಯಮ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ, ಕಡಿಮೆ ಓರೆ ಕಕ್ಷೆಗಳಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯೆಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒಂದು ದಪ್ಪನಾದ ತಟ್ಟೆ ಆಕಾರವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ತಿಳಿದಂತೆ ಕಕ್ಷೀಯ ಓರೆಗಳ ವಿತರಣೆಗಳು ೪ ಮತ್ತು ೩೦-೪೦ ಡಿಗ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ''ಶೀತ'' ಮತ್ತು ''ಉಷ್ಣ'' ಎಂಬ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ''ಶೀತ'' ಗುಂಪು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಆಚೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು, ''ಉಷ್ಣ'' ಗುಂಪು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಟಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಪಸರಿಸಿದವು. ಈ ಶೀತ/ಉಷ್ಣ ಪದಗಳು ಅನಿಲ ಅಣುಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ. *[[ತಾಪಮಾನ]]ವು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಅನಿಲದ [[ಅಣು]]ಗಳ ನಡುವಣ ಸಾಪೇಕ್ಷ ವೇಗಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ತಿಳಿದಿರುವ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತದ ವಿತರಣೆಯು ಅವಲೋಕನಾ ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನೆದುರಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಮರುಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಬಹುತೇಕ ಅವಲೋಕನೆಗಳು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಬಳಿಯಿರುವ ಕಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಓರೆಯುಳ್ಳ (ಉದಾ: [[:en:2004 XR190|2004 XR₁₉₀]]) ಕಾಯಗಳೂ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಬಳಿಯೇ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮಂದವಾಗಿ ಕಾಣುವುದರಿಂದ, ಬಹುತೇಕ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುವಾಗ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. {{Clear}} === ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿತರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_75AU_All.svg|right|thumb|400px|[[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳು, [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ|ಚದರಿದ ಕಾಯ]]ಗಳ ವಿತರಣೆ.]] *ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರವು ತಿಳಿದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ|ಅನುರಣೀಯ ಕಾಯಗಳು]]: [[:en:Neptune#Trojan Asteroids of Neptune|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಟ್ರೋಜನ್‌ಗಳು]] (೧:೧ ಅನುರಣನೆ), [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು (೨:೩), [[ಟುಟೀನೊ]]ಗಳು (೧:೨) ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಅನುರಣನೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಇತರ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ತೋರಲಾಗಿದೆ. ದೃಢೀಕರಿತ ಪ್ಲುಟೀನೊಗಳನ್ನು ಗಾಢ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧:೨ ಅನುರಣನೆಯಿಂದಾಚೆಗೆ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ ಕಾಯ]] ಗಳನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕುತೂಹಲಮಯವಾಗಿ, "ಶೀತ" ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಓರೆಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ (ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ). ಕಂಡು ಬಂದಿರುವ ವಿತರಣೆಯು ಬಹಳ ಜಟಿಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು ಸೌರಮಂಡಲದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಸಮಯದ ಮೂಲ [[:en:accretion disk|ಸಂಚಯನ ತಟ್ಟೆ]]ಯ ಅವಶೇಷವೆಂದು ಸರಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. *ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ವಿತರಣೆಯು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಲವು ಪೈಪೋಟಿಯ ಮಾದರಿಗಳು ನೆಪ್ಚೂನ್ ವಲಸೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳ ಒಂದು ಭಾರಿ ತಟ್ಟೆಯ ನಡುವಣ ಒಡನಾಟವು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳನ್ನು ಚದರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದ ಕಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ (ಸಂವೇಗದ ಹಸ್ತಾಂತರದಿಂದ) ಎಂದು ೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ನಾಲ್ಕೂ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ೫ ಖ.ಮಾ.ದಷ್ಟು ದೂರ ಹೊರಗೆ ಚಲಿಸಿ ಪ್ರಸ್ತುತದ ೩೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳು ೨:೩ ಪ್ಲುಟೀನೊ [[ಅನುರಣನೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸೆರೆ ಸಿಕ್ಕುವುದನ್ನು ಇಂಥ ಮಾದರಿಗಳು ವಿವರಿಸಬಲ್ಲವು. *ಆದರೆ, ಈ ವಿತರಣೆಯ ಹಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮಾದರಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಫಲವಾಗಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಲೇಖನದ ಪ್ರಕಾರ,<ref>http://arxiv.org/abs/chao-dyn/9406004</ref> ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು "ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ವೇಗವಾದ ಸಂಖ್ಯಾ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಲೇ ಇವೆ". ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ದೂರದ ಮತ್ತು ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ದ ಜೊತೆ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. {{Clear}} === ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿತರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_PowerLaw2.svg|left|thumb|250px|ಘಾತ ನಿಯಮದ ನಿರೂಪಣೆ.]] *ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯದ ಮಂದಕಾಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಕಾಂತಿಯುತ ಕಾಯಗಳು ವಿರಳ. ನಿಗದಿತ ಗಾತ್ರದ ಕೆಲವೇ ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುವ ಸಂಚಯನ ಮಾದರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ಈ N(D) ಸಂಬಂಧವು ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಯನ್ನು ವ್ಯಾಸದ ಫಲನವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಂತಿ ಪ್ರವಣತೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳಿಂದಲೂ ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಣತೆಯು<ref>The law is expressed in this differential form rather than as a cumulative cubic relationship, because only the middle part of the slope can be measured; the law must break at smaller sizes, beyond the current measure.</ref> ವ್ಯಾಸದ (D) ಒಂದು ಘಾತಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮಾನುಪಾತದಲ್ಲಿದೆ. :<math> \frac{d N}{d D} \sim D^{-q}</math> ಇದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಳತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ<ref name="Bernstein et al 2004" >Bernstein G.M., Trilling D.E., Allen R.L., Brown K.E, Holman M., Malhotra R. ''The size Distribution of transneptunian bodies.'' The Astronomical Journal, '''128''', 1364-1390. [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0308/0308467.pdf preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> q = 4±0.5. *ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು q=4 ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಆಲೇಖದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕೇಳುವುದಾದರೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೨೦೦-೪೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಿಂತ ೧೦-೨೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೮ (=೨^೩) ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಯಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ೧೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ಪ್ರತಿ ಕಾಯಕ್ಕೆ ೧೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ (=೧೦^೩) ಕಾಯಗಳಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಒಂದು ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣವೊಂದೇ ತಿಳಿದಿರುವ ಅಂಶ. ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವನ್ನು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡು ಗಾತ್ರವನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬೇಕು (ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವನ್ನು ಭಾವಿಸುವುದು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಪಾಯಕಾರಿ). {{Clear}} == ಬಗೆಹರಿಯದ ವಿಷಯಗಳು == === ಕಾಣೆಯಾದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸಂದಿಗ್ಧತೆ === *ಸೌರಮಂಡಲದ ಉಗಮದ ಮಾದರಿಗಳು, ಗ್ರಹಗಳ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ವಿತರಣೆ - ಇವುಗಳಿಂದ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಅಂದಾಜುಗಳು ಮಾದರಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು ೩೦ ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಅವಲೋಕನಾ ಪಕ್ಷಪಾತವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತಂದು ಕೊಂಡ ಮೇಲೂ ವಿತರಣೆಯು ಈ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅವಲೋಕಿತ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಮಾದರಿ ಗಳು ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡೇ ಪಕ್ಷ ೧೦೦ ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.<ref name="Jewitt 2006">D.Jewitt,A.Delsanti ''The Solar System Beyond The Planets'',to appear in the book ''Solar System Update'', Springer-Praxis Ed., Horwood, Blondel and Mason, 2006. [https://web.archive.org/web/20060525051103/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf Preprint version (pdf)]</ref> *ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ (>೧೦೦ ಕಿ.ಮೀ.) ಸಂಚಯನಕ್ಕೆ ಈ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಅವಶ್ಯಕವಾದ್ದರಿಂದ, ಕಾಣೆಯಾದ ಈ ೯೯% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಯಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಈಗಿನ ಕಾಯಗಳ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ಓರೆಗಳಿಂದ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ಘೋರ ರಭಸದಿಂದುಂಟಾಗಿ, ಈ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಯನದ ಬದಲು ನಾಶವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತದ ವಾಸಿಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವು ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಮೂಲ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹರಡಿತೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. *ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ''ಚೋಷಣೆ''ಯನ್ನು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಪ್ರಭವಾವೊಂದರಿಂದಲೇ ವಿವರಿಸಲಾಗದು. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಪುಡಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತಹ ಊಹೆ/ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇವೆ.<ref name="Morbidelli 2005">Morbidelli A. ''Origin and dynamical evolution of comets and their reservoirs.'' [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0512/0512256.pdf Preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === "ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತ" === *ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೫೦ ಖ.ಮಾ.ದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಂದು ಇದರ ಮುಂಚಿನ ಮಾದರಿಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ್ದವು;<ref name="Brown 1999">E. I. Chiang and M. E. Brown, ''KECK PENCIL-BEAM SURVEY FOR FAINT KUIPER BELT OBJECTS'' [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0512/0512256.pdf Preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆದರೆ, ಅವಲೋಕನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ೫೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಥಟ್ಟನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗೆ "ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತ"ವೆಂದು ಹೆಸರು. ಈ ಇಳಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಇದು ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಗ್ರಹದಂಥ ಕಾಯದಿಂದ ಆಗಿರಬಹುದೆಂದು ಕೆಲವು ಅನುಮಾನಗಳಿವೆ.<ref>Michael Brooks: [http://space.newscientist.com/article.ns?id=mg18524911.600 "13 Things that do not make sense"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704093259/http://space.newscientist.com/article.ns?id=mg18524911.600 |date=2007-07-04 }}</ref> *ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಈ ಹಠಾತ್ ಇಳಿತವು ಕೇವಲ ಅವಲೋಕನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಲ್ಲದೆ, ವಾಸ್ತವದ ಇಳಿತವೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಬರ್ನ್ಸ್‌ಟೀನ್, ಟ್ರಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತಿತರರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite journal|author = G.M. Bernstein, D.E. Trilling, R.L. Allen, M.E. Brown, M. Holman and R. Malhotra|title=The Size Distribution of Trans-NeptunianBodies|url=http://www. gps.caltech.edu/ ~mbrown/papers/ ps/bernstein.pdf|journal = The Astrophysical Journal|year = 2004|}}</ref> === "ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯ" ಪದಗುಚ್ಛ === *ಸೌರಮಂಡಲ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬಹುತೇಕ ಮಾದರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹಿಮಪೂರಿತ ಗ್ರಹಾಭಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡು, ನಂತರದ ಗುರುತ್ವ ಒಡನಾಟಗಳು ಕೆಲವು ಗ್ರಹಾಭಗಳನ್ನು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]]ಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ವಲಯಕ್ಕೆ ವಿಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನಿಗದಿತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕಾಯವನ್ನು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದಗುಚ್ಛವು ಹೊರ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಹಿಮಪೂರಿತ ಗ್ರಹಾಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ (ಸೌರಮಂಡಲದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಹುತೇಕ ಕಕ್ಷೆಯು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರಗಿದ್ದರೂ ಸಹ) ಪದ ಆಗಿಹೋಗಿದೆ. *ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[:en:Eris (dwarf planet)|ಎರಿಸ್]] ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹವು ೬೭ ಖ.ಮಾ.ದ ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ಹೊರಗಿದ್ದರೂ, ಆವಿಷ್ಕಾರಕ [[:en:Michael E. Brown|ಮೈಕಲ್ ಎ. ಬ್ರೌನ್]] ಇದನ್ನು ಒಂದು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರಗಿರುವ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಸಂಶೋಧಕರು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ತಿಳಿದಿರುವ ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು (೪.೦ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ [[ನಿರಪೇಕ್ಷ ಉಜ್ವಲತಾಂಕ]] ಹೊಂದಿರುವ) ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: {| class="prettytable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px solid #AAA; border-collapse: collapse; font-size: 0.95em;" !ಶಾಶ್ವತ<br />ಅಂತಿಕ !ತಾತ್ಕಾಲಿಕ<br />ಅಂತಿಕ !ನಿರಪೇಕ್ಷ ಉಜ್ವಲತಾಂಕ !ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶ !ಸಮಭಾಜಕದ ವ್ಯಾಸ<br /><small>(ಕಿ.ಮೀ.)</small> ![[ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷ]]<br /><small>(ಖ.ಮಾ.)</small> !ಆವಿಷ್ಕಾರದ ವರ್ಷ !ಆವಿಷ್ಕಾರಕ !Diameter method <!-- an SDO, not Kuiper belt |- | | [[:en:(136199) Eris|ಎರಿಸ್]] | ೧.೨ | ೦.೫೫ ೦.೧೫ | ೩೦೦೦ ೫೦೦ | ೬೭.೭ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | thermal [http://www.astro.uni-bonn.de/~bertoldi/ub313/] --> |- | [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] | | ೧.೦ | ೦.೬ | ೨೩೨೦ | ೩೯.೪ | [[೧೯೩೦]] | [[Clyde W. Tombaugh|C. Tombaugh]] | [[occultation]] |- | [[:en:Makemake|ಮಕೆಮಕೆ]] | {{mp|136472|2005 FY|9}} | ೦.೩ | ೦.೮ ೦.೨ | ೧೮೦೦ ೨೦೦ | ೪೫.೭ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:Haumea|ಹಾವುಮಿಯ]] | {{mp|136108|2003 EL|61}} | ೦.೧ | ೦.೬ (assumed) | ~೧೫೦೦ ⁽¹ | ೪೩.೩ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:Charon (moon)|ಖಾರೋನ್]] | S/1978 P 1 | ೧ | ೦.೪ | ೧೨೦೫ | ೩೯.೪ | [[೧೯೭೮]] | [[James W. Christy|J. Christy]] | [[occultation]] |- | [[:en:90482 Orcus|ಓರ್ಕಸ್]] | {{mp|90482|2004 DW|}} | ೨.೩ | ೦.೧ (assumed) | ~೧೫೦೦ | ೩೯.೪ | [[೨೦೦೪]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:50000 Quaoar|ಕ್ವಾವಾರ್]] | {{mp|50000|2002 LM|60}} | ೨.೬ | ೦.೧೦ ೦.೦೩ | ೧೨೬೦ ೧೯೦ | ೪೩.೫ | [[೨೦೦೨]] | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[Michael E. Brown|M. Brown]] | disk resolved |- | [[:en:28978 Ixion|ಇಕ್ಸಿಯಾನ್]] | {{mp|28978|2001 KX|76}} | ೩.೨ | ೦.೨೫ ೦.೫೦ | ೪೦೦ ೫೫೦ | ೩೯.೬ | [[೨೦೦೧]] | [[Deep Ecliptic Survey|DES]] | thermal |- | 55636 | {{mpl-|55636|2002 TX|300}} | ೩.೩ | > ೦.೧೯ | < ೭೦೯ | ೪೩.೧ | [[೨೦೦೨]] | [[Near Earth Asteroid Tracking|NEAT]] | thermal |- | [[:en:55565 Aya|ಆಯ]] | {{mp|55565|2002 AW|197}} | ೩.೩ | ೦.೧೪ ೦.೨೦ | ೬೫೦ ೭೫೦ | ೪೭.೪ | [[೨೦೦೨]] | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Eleanor F. Helin|E. Helin]], [[Steven H. Pravdo|S. Pravdo]],<br />[[Kenneth J. Lawrence|K. Lawrence]] & [[Michael D. Hicks|M. Hicks]] / [[Palomar Observatory]] | thermal |- | [[:en:55637 Uni|ಯುನಿ]] | {{mp|55637|2002 UX|25}} | ೩.೬ | ೦.೦೮? | ~೯೧೦ <!-- source? --> | ೪೨.೫ | [[೨೦೦೨]] | [[Anne S. Descour|A. Descour]] / [[Spacewatch]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:20000 Varuna|ವರುಣ]] | {{mp|20000|2000 WR|106}} | ೩.೭ | ೦.೧೨ ೦.೩೦ | ೪೫೦ ೭೫೦ | ೪೩.೦ | [[೨೦೦೦]] | [[Robert S. McMillan|R. McMillan]] | thermal |- | [[:en:307261 Máni|ಮಣಿ]] | {{mp|307261|2002 MS|4}} | ೩.೮ | ೦.೧ (assumed) | ೭೩೦? | ೪೧.೮ | ೨೦೦೨ | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]] | assumed albedo |- |[[:en:208996 Achlys|ಅಖ್ಲಿಸ್]] | {{mp|208996|2003 AZ|84}} | ೩.೯ | ೦.೧ (assumed) | ೭೦೦? | ೩೯.೬ | ೨೦೦೩ | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Eleanor F. Helin|E. Helin]], [[Steven H. Pravdo|S. Pravdo]],<br />[[Kenneth J. Lawrence|K. Lawrence]] & [[Michael D. Hicks|M. Hicks]] [http://cfa-www.harvard.edu/iau/mpec/K03/K03B27.html] | assumed [[albedo]] |} == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Scattered disc#Noteworthy SDOs|ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು]] * [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಮೂಲಗಳು == * [https://web.archive.org/web/19970607085812/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/kb.html Dave Jewitt's page @ University of Hawaii] ** [https://web.archive.org/web/20011030114623/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/kb/gerard.html The belt's name] * [http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ The Kuiper Belt Electronic Newsletter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100119220535/http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ |date=2010-01-19 }} * [http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnos.html Wm. Robert Johnston's TNO page] * [http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/OuterPlot.html Minor Planet Center: Plot of the Outer Solar System], illustrating Kuiper gap * [http://www.iau.org/ Website of the International Astronomical Union] (debating the status of TNOs) * [http://www.astronomy2006.com XXVIth General Assembly 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030410073742/http://www.astronomy2006.com/ |date=2003-04-10 }} * [http://www.nature.com/nature/journal/v424/n6949/fig_tab/nature01725_F1.html nature.com article: diagram displaying inner solar system, Kuiper Belt, and Oort Cloud] * SPACE.com: [http://www.space.com/scienceastronomy/060814_tno_found.html Discovery Hints at a Quadrillion Space Rocks Beyond Neptune] (Sara Goudarzi) 15 August 2006 06:13 am ET {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] tefm3nvzv55nmoc4tgj28967rqff6lx 1373245 1373244 2026-05-13T04:04:06Z Kwamikagami 17055 1373245 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kuiper oort-en.svg|thumb|upright=1.3|ಕಲಾಕಾರನ ನಿರೂಪಣೆಯಂತೆ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ದೂರದ [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ಗಳು.]] '''ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ'''- [[ನೆಪ್ಚೂನ್]]ನ [[:en:orbit|ಕಕ್ಷೆ]]ಯಿಂದ ([[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ೩೦ AU) ಸೂರ್ಯನಿಂದ ೫೦ AU ಗಳವರೆಗಿನ ವಲಯ. ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗಿನ ಕಾಯಗಳು ಮತ್ತು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]]ಯ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ [[ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ]] ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಹಿಲ್ಸ್ ಮೋಡ]] ಮತ್ತು [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ಗಳ ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ ಕಾಯಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಜೊತೆಯ ಒಡನಾಟದಿಂದ (೨:೧ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]) ೪೮ಖ.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ ಗೋಚರ ತುದಿ (ಅಂದರೆ, ಕಾಯಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆ; ಕೆಳಗಿನ ''ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿತರಣೆ''ಯನ್ನು ನೋಡಿ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ಈ ವಿಚಿತ್ರ ವಿತರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಳ್ಳೆಯ ವಿವರಣೆಗಳು ದೊರಕಿಲ್ಲ. == ಉಗಮಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Kuiper belt remote.jpg|thumb|upright=1.3|ಈ ಎರಡು ದೂರದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಭಗ್ನಾವಶೇಷ ತಟ್ಟೆಗಳು ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಂತೆಯೇ ಇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎಡ ಚಿತ್ರವು "ಮೇಲು ನೋಟ", ಮತ್ತು ಬಲ ಚಿತ್ರವು "ತುದಿಯ ನೋಟ". ಮಧ್ಯದ *ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ವೃತ್ತಾಕಾರವು ಕ್ಯಾಮೆರಾದ [[:en:coronagraph|ಪ್ರಭಾವಲಯದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಈ ದರ್ಶಕವು ಮಧ್ಯದ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿ ತುದಿಯ ಮಂದವಾದ ತಟ್ಟೆಗಳು ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇವು [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ಮಾಡಿವ ಅವಲೋಕನೆಗಳು.]] ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]] ಮತ್ತು [[ನೆಪ್ಚೂನ್]] ಗ್ರಹಗಳು ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿವೆ ಎಂದು ಆಧುನಿಕ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್|ಗಣಕಯಂತ್ರ]] [[ಛದ್ಮನ]]ಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. *[[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದ ಮುಂಚಿನ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯು ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳ ಜೊತೆ ಒಡನಾಟಗಳಿಂದಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಲನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಗಳನ್ನು ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಸೆಳೆದು ಹೊರಕ್ಕೆಸೆಯಿತು. ಆದರೆ, ೩:೨ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]ಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಯಗಳು ಈ ಎಸೆತದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡವು. ಈ ಅನುರಣೀಯ ಕಾಯಗಳು [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಸದಸ್ಯ ಕಾಯಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಈಗಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡವು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಯಗಳು ಗುರುಗ್ರಹದ ಬಳಿ ಉದ್ಭವವಾಗಿ, ಗ್ರಹದ ಕಾರಣ, ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರ ವಲಯಗಳೆಡೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಿರಬಹುದು. === ಊಹೆ === *೧೯೪೩ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[:en:Frederick C. Leonard|ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಸಿ. ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:Kenneth E. Edgeworth|ಕೆನೆಥ್ ಎ. ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್]] ಎಂಬ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]ರು ಈ ರೀತಿಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಅಲ್ಪಾವಧಿ [[ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳಿಗೆ (೨೦೦ [[ವರ್ಷ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಅವಧಿ]] ಹೊಂದಿರುವ ಧೂಮಕೇತುಗಳು) ಈ ಪಟ್ಟಿಯು ಮೂಲವೆಂದು ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ [[:en:Gerard Kuiper|ಜೆರಾರ್ಡ್ ಕೈಪರ್]]ನು ಸೂಚಿಸಿದನು. *೧೯೬೨ರಲ್ಲಿ [[:en:Al G. W. Cameron|ಆಲ್ ಜಿ. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್]], ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ [[:en:Fred L. Whipple|ಫ್ರೆಡ್ ಎಲ್. ವಿಪಲ್]], ಮತ್ತು ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Julio Fernandez|ಹುಲಿಯೊ ಫ್ರ್ನಾಂಡೆಸ್]] ಅವರುಗಳು ಈ ಪಟ್ಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿವರವಾದ ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. {{mpl|(15760) 1992 QB|1}} ಕಾಯದ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ ಈ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಗಳಿಗೆ ಕೈಪರ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. === ಹೆಸರು === ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್‌ಗೆ ಮನ್ನಣೆ ಕೊಡಲು '''ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್-ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ''' ಪದವನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ ಪದವು ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಪದಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಹಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ಈ ಪದವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಆದರೆ, ಇದು ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ (ಕೇವಲ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ), ಈ ಎರಡು ಪದ ಗುಚ್ಛಗಳು ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಗಳಲ್ಲ. == ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು == *೮೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು '''ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗ'''ಗಳನ್ನು ಇದುವರೆಗೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. [[ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ]]ಗಳ ಉಪಗಣವಾದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳೂ ೧೯೯೨ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಗಣಕ ಯಂತ್ರ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಾಂಶದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು [[:en:Charge-coupled device|CCD]]-ಯುಕ್ತ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ಗಳು ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯ ಶೋಧನೆಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿ ಕೊಟ್ಟದ್ದು. ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ, [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] ಮತ್ತು [[:en:Charon (moon)|ಶ್ಯಾರನ್]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಆದರೆ, ೨೦೦೦ರಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸುಮಾರು ಇದೇ ಗಾತ್ರದ ಅಥವ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳೂ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. *೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:50000 Quaoar|೫೦೦೦೦ ಕ್ವಾವಾರ್]] ಒಂದು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ವಾದ [[:en:Ceres (dwarf planet)|ಸಿರಿಸ್]]ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ಲುಟೊದ ಅರ್ಧ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೯ ಜುಲೈ ೨೦೦೫ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾದ {{mpl|(136472) 2005 FY|9}} ಮತ್ತು {{mpl|(136108) 2003 EL|61}} ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡವು. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:28978 Ixion|28978 Ixion]] ಮತ್ತು ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:20000 Varuna|20000 Varuna]] ಕಾಯಗಳು ಕ್ವಾವಾರ್‌ಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದವೇ ಆಗಿವೆ. *ಈ ಕಾಯಗಳು ಬಹುಶಃ [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನ]] [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇವುಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯ [[:en:136199 Eris|ಎರಿಸ್]] ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಪ್ಲುಟೊಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಾರಣವಾಗಿ [[:en:definition of planet|ಗ್ರಹ - ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ]]ವೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗೀಡಾಯಿತು. ಇದು [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]]ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಹಲವು ಬಾರಿ ಇದನ್ನು [[:en:tenth planet|ಹತ್ತನೆ ಗ್ರಹ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2006/16/</ref> * ಆಗಸ್ಟ್ ೨೪ ೨೦೦೬ರಂದು ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಾರಣ, [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 'ಗ್ರಹ' ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [[ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ನಂತರದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದ ಹಲವೆಡೆಗಳಿಂದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಅಸಮ್ಮತಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]] ಒಂದು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. == ವಿಂಗಡಣೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ == === ಅನುರಣೀಯ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt classes-en.svg|right|thumb|250px|ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿಂಗಡಣೆ ([[ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷ]]ಗಳ ನಿರೂಪಣೆ).]] *ಬಹುತೇಕ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೫ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ > ೬೦೦) ಅನುರಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಂಗಡಣೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗಿರುವ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಅಥವಾ [[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಕಾಯಗಳು ೨:೩ ಅನುರಣನೆ (ಸುಮಾರು ೩೯.೪ಖ.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ೧:೨ ಅನುರಣನೆ (ಸುಮಾರು ೪೭.೭ ಖ್.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ) ಗಳ ನಡುವೆ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ದುರ್ಬಲ ಅನುರಣನೆಗಳು ೩:೪, ೩:೫, ೪:೭ ಮತ್ತು ೨:೫ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ೧:೨ ಅನುರಣನೆಯು ಒಂದು ತುದಿಯೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರ ತುದಿಯೋ ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ತೆರವಿನ ಆರಂಭವೋ ಎಂದು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_75AU_Large.svg|right|thumb|400px|ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳು, [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ|ಚದರಿದ ಕಾಯಗಳು]].]] *ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರವು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ: [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು: ದೊಡ್ಡ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾಯಗಳಾದ [[:en:90482 Orcus|90482 Orcus]] ಮತ್ತು [[:en:28978 Ixion|28978 Ixion]], ಎರಡು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]] ಕಾಯಗಳು (೧:೨ ಅನುರಣನೆಯ ಆಚೆ), ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿರುವ [[:en:136199 Eris|ಎರಿಸ್]]. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ (ಕಕ್ಷೆ)|ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ]]ಯನ್ನು ಕೆಂಪು ರೇಖಾಖಂಡಗಳಿಂದಲೂ ([[ಪುರರವಿ]]ಯಿಂದ [[ಅಪರವಿ]]ಯವರೆಗೆ ಚಾಚಿರುವ ರೇಖೆಗಳು), ಮತ್ತು [[ಓರೆ]]ಯನ್ನು Y ಅಕ್ಷದಲ್ಲೂ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಅನುರಣೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಕ್ಷೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಒಳಗೆ ಬರುತ್ತವಾದರೂ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿವೆ (ಸಣ್ಣ ಕೆಂಪು ಖಂಡಗಳು, [[:en:50000 Quaoar|ಕ್ವಾವಾರ್]]). *ಮೊದಲು, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿ ಮಧ್ಯಮ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ, ಕಡಿಮೆ ಓರೆ ಕಕ್ಷೆಗಳಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯೆಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒಂದು ದಪ್ಪನಾದ ತಟ್ಟೆ ಆಕಾರವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ತಿಳಿದಂತೆ ಕಕ್ಷೀಯ ಓರೆಗಳ ವಿತರಣೆಗಳು ೪ ಮತ್ತು ೩೦-೪೦ ಡಿಗ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ''ಶೀತ'' ಮತ್ತು ''ಉಷ್ಣ'' ಎಂಬ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ''ಶೀತ'' ಗುಂಪು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಆಚೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು, ''ಉಷ್ಣ'' ಗುಂಪು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಟಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಪಸರಿಸಿದವು. ಈ ಶೀತ/ಉಷ್ಣ ಪದಗಳು ಅನಿಲ ಅಣುಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ. *[[ತಾಪಮಾನ]]ವು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಅನಿಲದ [[ಅಣು]]ಗಳ ನಡುವಣ ಸಾಪೇಕ್ಷ ವೇಗಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ತಿಳಿದಿರುವ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತದ ವಿತರಣೆಯು ಅವಲೋಕನಾ ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನೆದುರಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಮರುಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಬಹುತೇಕ ಅವಲೋಕನೆಗಳು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಬಳಿಯಿರುವ ಕಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಓರೆಯುಳ್ಳ (ಉದಾ: [[:en:2004 XR190|2004 XR₁₉₀]]) ಕಾಯಗಳೂ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಬಳಿಯೇ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮಂದವಾಗಿ ಕಾಣುವುದರಿಂದ, ಬಹುತೇಕ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುವಾಗ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. {{Clear}} === ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿತರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_75AU_All.svg|right|thumb|400px|[[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳು, [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ|ಚದರಿದ ಕಾಯ]]ಗಳ ವಿತರಣೆ.]] *ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರವು ತಿಳಿದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ|ಅನುರಣೀಯ ಕಾಯಗಳು]]: [[:en:Neptune#Trojan Asteroids of Neptune|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಟ್ರೋಜನ್‌ಗಳು]] (೧:೧ ಅನುರಣನೆ), [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು (೨:೩), [[ಟುಟೀನೊ]]ಗಳು (೧:೨) ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಅನುರಣನೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಇತರ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ತೋರಲಾಗಿದೆ. ದೃಢೀಕರಿತ ಪ್ಲುಟೀನೊಗಳನ್ನು ಗಾಢ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧:೨ ಅನುರಣನೆಯಿಂದಾಚೆಗೆ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ ಕಾಯ]] ಗಳನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕುತೂಹಲಮಯವಾಗಿ, "ಶೀತ" ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಓರೆಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ (ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ). ಕಂಡು ಬಂದಿರುವ ವಿತರಣೆಯು ಬಹಳ ಜಟಿಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು ಸೌರಮಂಡಲದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಸಮಯದ ಮೂಲ [[:en:accretion disk|ಸಂಚಯನ ತಟ್ಟೆ]]ಯ ಅವಶೇಷವೆಂದು ಸರಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. *ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ವಿತರಣೆಯು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಲವು ಪೈಪೋಟಿಯ ಮಾದರಿಗಳು ನೆಪ್ಚೂನ್ ವಲಸೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳ ಒಂದು ಭಾರಿ ತಟ್ಟೆಯ ನಡುವಣ ಒಡನಾಟವು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳನ್ನು ಚದರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದ ಕಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ (ಸಂವೇಗದ ಹಸ್ತಾಂತರದಿಂದ) ಎಂದು ೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ನಾಲ್ಕೂ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ೫ ಖ.ಮಾ.ದಷ್ಟು ದೂರ ಹೊರಗೆ ಚಲಿಸಿ ಪ್ರಸ್ತುತದ ೩೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳು ೨:೩ ಪ್ಲುಟೀನೊ [[ಅನುರಣನೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸೆರೆ ಸಿಕ್ಕುವುದನ್ನು ಇಂಥ ಮಾದರಿಗಳು ವಿವರಿಸಬಲ್ಲವು. *ಆದರೆ, ಈ ವಿತರಣೆಯ ಹಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮಾದರಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಫಲವಾಗಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಲೇಖನದ ಪ್ರಕಾರ,<ref>http://arxiv.org/abs/chao-dyn/9406004</ref> ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು "ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ವೇಗವಾದ ಸಂಖ್ಯಾ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಲೇ ಇವೆ". ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ದೂರದ ಮತ್ತು ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ದ ಜೊತೆ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. {{Clear}} === ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿತರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_PowerLaw2.svg|left|thumb|250px|ಘಾತ ನಿಯಮದ ನಿರೂಪಣೆ.]] *ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯದ ಮಂದಕಾಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಕಾಂತಿಯುತ ಕಾಯಗಳು ವಿರಳ. ನಿಗದಿತ ಗಾತ್ರದ ಕೆಲವೇ ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುವ ಸಂಚಯನ ಮಾದರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ಈ N(D) ಸಂಬಂಧವು ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಯನ್ನು ವ್ಯಾಸದ ಫಲನವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಂತಿ ಪ್ರವಣತೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳಿಂದಲೂ ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಣತೆಯು<ref>The law is expressed in this differential form rather than as a cumulative cubic relationship, because only the middle part of the slope can be measured; the law must break at smaller sizes, beyond the current measure.</ref> ವ್ಯಾಸದ (D) ಒಂದು ಘಾತಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮಾನುಪಾತದಲ್ಲಿದೆ. :<math> \frac{d N}{d D} \sim D^{-q}</math> ಇದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಳತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ<ref name="Bernstein et al 2004" >Bernstein G.M., Trilling D.E., Allen R.L., Brown K.E, Holman M., Malhotra R. ''The size Distribution of transneptunian bodies.'' The Astronomical Journal, '''128''', 1364-1390. [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0308/0308467.pdf preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> q = 4±0.5. *ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು q=4 ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಆಲೇಖದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕೇಳುವುದಾದರೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೨೦೦-೪೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಿಂತ ೧೦-೨೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೮ (=೨^೩) ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಯಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ೧೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ಪ್ರತಿ ಕಾಯಕ್ಕೆ ೧೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ (=೧೦^೩) ಕಾಯಗಳಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಒಂದು ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣವೊಂದೇ ತಿಳಿದಿರುವ ಅಂಶ. ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವನ್ನು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡು ಗಾತ್ರವನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬೇಕು (ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವನ್ನು ಭಾವಿಸುವುದು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಪಾಯಕಾರಿ). {{Clear}} == ಬಗೆಹರಿಯದ ವಿಷಯಗಳು == === ಕಾಣೆಯಾದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸಂದಿಗ್ಧತೆ === *ಸೌರಮಂಡಲದ ಉಗಮದ ಮಾದರಿಗಳು, ಗ್ರಹಗಳ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ವಿತರಣೆ - ಇವುಗಳಿಂದ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಅಂದಾಜುಗಳು ಮಾದರಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು ೩೦ ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಅವಲೋಕನಾ ಪಕ್ಷಪಾತವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತಂದು ಕೊಂಡ ಮೇಲೂ ವಿತರಣೆಯು ಈ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅವಲೋಕಿತ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಮಾದರಿ ಗಳು ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡೇ ಪಕ್ಷ ೧೦೦ ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.<ref name="Jewitt 2006">D.Jewitt,A.Delsanti ''The Solar System Beyond The Planets'',to appear in the book ''Solar System Update'', Springer-Praxis Ed., Horwood, Blondel and Mason, 2006. [https://web.archive.org/web/20060525051103/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf Preprint version (pdf)]</ref> *ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ (>೧೦೦ ಕಿ.ಮೀ.) ಸಂಚಯನಕ್ಕೆ ಈ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಅವಶ್ಯಕವಾದ್ದರಿಂದ, ಕಾಣೆಯಾದ ಈ ೯೯% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಯಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಈಗಿನ ಕಾಯಗಳ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ಓರೆಗಳಿಂದ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ಘೋರ ರಭಸದಿಂದುಂಟಾಗಿ, ಈ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಯನದ ಬದಲು ನಾಶವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತದ ವಾಸಿಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವು ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಮೂಲ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹರಡಿತೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. *ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ''ಚೋಷಣೆ''ಯನ್ನು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಪ್ರಭವಾವೊಂದರಿಂದಲೇ ವಿವರಿಸಲಾಗದು. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಪುಡಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತಹ ಊಹೆ/ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇವೆ.<ref name="Morbidelli 2005">Morbidelli A. ''Origin and dynamical evolution of comets and their reservoirs.'' [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0512/0512256.pdf Preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === "ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತ" === *ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೫೦ ಖ.ಮಾ.ದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಂದು ಇದರ ಮುಂಚಿನ ಮಾದರಿಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ್ದವು;<ref name="Brown 1999">E. I. Chiang and M. E. Brown, ''KECK PENCIL-BEAM SURVEY FOR FAINT KUIPER BELT OBJECTS'' [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0512/0512256.pdf Preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆದರೆ, ಅವಲೋಕನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ೫೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಥಟ್ಟನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗೆ "ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತ"ವೆಂದು ಹೆಸರು. ಈ ಇಳಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಇದು ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಗ್ರಹದಂಥ ಕಾಯದಿಂದ ಆಗಿರಬಹುದೆಂದು ಕೆಲವು ಅನುಮಾನಗಳಿವೆ.<ref>Michael Brooks: [http://space.newscientist.com/article.ns?id=mg18524911.600 "13 Things that do not make sense"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704093259/http://space.newscientist.com/article.ns?id=mg18524911.600 |date=2007-07-04 }}</ref> *ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಈ ಹಠಾತ್ ಇಳಿತವು ಕೇವಲ ಅವಲೋಕನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಲ್ಲದೆ, ವಾಸ್ತವದ ಇಳಿತವೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಬರ್ನ್ಸ್‌ಟೀನ್, ಟ್ರಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತಿತರರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite journal|author = G.M. Bernstein, D.E. Trilling, R.L. Allen, M.E. Brown, M. Holman and R. Malhotra|title=The Size Distribution of Trans-NeptunianBodies|url=http://www. gps.caltech.edu/ ~mbrown/papers/ ps/bernstein.pdf|journal = The Astrophysical Journal|year = 2004|}}</ref> === "ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯ" ಪದಗುಚ್ಛ === *ಸೌರಮಂಡಲ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬಹುತೇಕ ಮಾದರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹಿಮಪೂರಿತ ಗ್ರಹಾಭಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡು, ನಂತರದ ಗುರುತ್ವ ಒಡನಾಟಗಳು ಕೆಲವು ಗ್ರಹಾಭಗಳನ್ನು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]]ಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ವಲಯಕ್ಕೆ ವಿಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನಿಗದಿತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕಾಯವನ್ನು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದಗುಚ್ಛವು ಹೊರ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಹಿಮಪೂರಿತ ಗ್ರಹಾಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ (ಸೌರಮಂಡಲದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಹುತೇಕ ಕಕ್ಷೆಯು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರಗಿದ್ದರೂ ಸಹ) ಪದ ಆಗಿಹೋಗಿದೆ. *ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[:en:Eris (dwarf planet)|ಎರಿಸ್]] ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹವು ೬೭ ಖ.ಮಾ.ದ ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ಹೊರಗಿದ್ದರೂ, ಆವಿಷ್ಕಾರಕ [[:en:Michael E. Brown|ಮೈಕಲ್ ಎ. ಬ್ರೌನ್]] ಇದನ್ನು ಒಂದು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರಗಿರುವ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಸಂಶೋಧಕರು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ತಿಳಿದಿರುವ ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು (೪.೦ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ [[ನಿರಪೇಕ್ಷ ಉಜ್ವಲತಾಂಕ]] ಹೊಂದಿರುವ) ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: {| class="prettytable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px solid #AAA; border-collapse: collapse; font-size: 0.95em;" !ಶಾಶ್ವತ<br />ಅಂತಿಕ !ತಾತ್ಕಾಲಿಕ<br />ಅಂತಿಕ !ನಿರಪೇಕ್ಷ ಉಜ್ವಲತಾಂಕ !ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶ !ಸಮಭಾಜಕದ ವ್ಯಾಸ<br /><small>(ಕಿ.ಮೀ.)</small> ![[ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷ]]<br /><small>(ಖ.ಮಾ.)</small> !ಆವಿಷ್ಕಾರದ ವರ್ಷ !ಆವಿಷ್ಕಾರಕ !Diameter method <!-- an SDO, not Kuiper belt |- | | [[:en:(136199) Eris|ಎರಿಸ್]] | ೧.೨ | ೦.೫೫ ೦.೧೫ | ೩೦೦೦ ೫೦೦ | ೬೭.೭ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | thermal [http://www.astro.uni-bonn.de/~bertoldi/ub313/] --> |- | [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] | | ೧.೦ | ೦.೬ | ೨೩೨೦ | ೩೯.೪ | [[೧೯೩೦]] | [[Clyde W. Tombaugh|C. Tombaugh]] | [[occultation]] |- | [[:en:Makemake|ಮಕೆಮಕೆ]] | {{mp|136472|2005 FY|9}} | ೦.೩ | ೦.೮ ೦.೨ | ೧೮೦೦ ೨೦೦ | ೪೫.೭ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:Haumea|ಹಾವುಮಿಯ]] | {{mp|136108|2003 EL|61}} | ೦.೧ | ೦.೬ (assumed) | ~೧೫೦೦ ⁽¹ | ೪೩.೩ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:Charon (moon)|ಖಾರೋನ್]] | S/1978 P 1 | ೧ | ೦.೪ | ೧೨೦೫ | ೩೯.೪ | [[೧೯೭೮]] | [[James W. Christy|J. Christy]] | [[occultation]] |- | [[:en:90482 Orcus|ಓರ್ಕಸ್]] | {{mp|90482|2004 DW|}} | ೨.೩ | ೦.೧ (assumed) | ~೧೫೦೦ | ೩೯.೪ | [[೨೦೦೪]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:50000 Quaoar|ಕ್ವಾವಾರ್]] | {{mp|50000|2002 LM|60}} | ೨.೬ | ೦.೧೦ ೦.೦೩ | ೧೨೬೦ ೧೯೦ | ೪೩.೫ | [[೨೦೦೨]] | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[Michael E. Brown|M. Brown]] | disk resolved |- | [[:en:28978 Ixion|ಇಕ್ಸಿಯಾನ್]] | {{mp|28978|2001 KX|76}} | ೩.೨ | ೦.೨೫ ೦.೫೦ | ೪೦೦ ೫೫೦ | ೩೯.೬ | [[೨೦೦೧]] | [[Deep Ecliptic Survey|DES]] | thermal |- | 55636 | {{mpl-|55636|2002 TX|300}} | ೩.೩ | > ೦.೧೯ | < ೭೦೯ | ೪೩.೧ | [[೨೦೦೨]] | [[Near Earth Asteroid Tracking|NEAT]] | thermal |- | [[:en:55565 Aya|ಆಯ]] | {{mp|55565|2002 AW|197}} | ೩.೩ | ೦.೧೪ ೦.೨೦ | ೬೫೦ ೭೫೦ | ೪೭.೪ | [[೨೦೦೨]] | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Eleanor F. Helin|E. Helin]], [[Steven H. Pravdo|S. Pravdo]],<br />[[Kenneth J. Lawrence|K. Lawrence]] & [[Michael D. Hicks|M. Hicks]] / [[Palomar Observatory]] | thermal |- | [[:en:55637 Uni|ಯುನಿ]] | {{mp|55637|2002 UX|25}} | ೩.೬ | ೦.೦೮? | ~೯೧೦ <!-- source? --> | ೪೨.೫ | [[೨೦೦೨]] | [[Anne S. Descour|A. Descour]] / [[Spacewatch]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:20000 Varuna|ವರುಣ]] | {{mp|20000|2000 WR|106}} | ೩.೭ | ೦.೧೨ ೦.೩೦ | ೪೫೦ ೭೫೦ | ೪೩.೦ | [[೨೦೦೦]] | [[Robert S. McMillan|R. McMillan]] | thermal |- | [[:en:307261 Máni|ಮಣಿ]] | {{mp|307261|2002 MS|4}} | ೩.೮ | ೦.೧ (assumed) | ೭೩೦? | ೪೧.೮ | ೨೦೦೨ | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]] | assumed albedo |- |[[:en:208996 Achlys|ಅಖ್ಲಿಸ್]] | {{mp|208996|2003 AZ|84}} | ೩.೯ | ೦.೧ (assumed) | ೭೦೦? | ೩೯.೬ | ೨೦೦೩ | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Eleanor F. Helin|E. Helin]], [[Steven H. Pravdo|S. Pravdo]],<br />[[Kenneth J. Lawrence|K. Lawrence]] & [[Michael D. Hicks|M. Hicks]] [http://cfa-www.harvard.edu/iau/mpec/K03/K03B27.html] | assumed [[albedo]] |} == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Scattered disc#Noteworthy SDOs|ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು]] * [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಮೂಲಗಳು == * [https://web.archive.org/web/19970607085812/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/kb.html Dave Jewitt's page @ University of Hawaii] ** [https://web.archive.org/web/20011030114623/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/kb/gerard.html The belt's name] * [http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ The Kuiper Belt Electronic Newsletter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100119220535/http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ |date=2010-01-19 }} * [http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnos.html Wm. Robert Johnston's TNO page] * [http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/OuterPlot.html Minor Planet Center: Plot of the Outer Solar System], illustrating Kuiper gap * [http://www.iau.org/ Website of the International Astronomical Union] (debating the status of TNOs) * [http://www.astronomy2006.com XXVIth General Assembly 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030410073742/http://www.astronomy2006.com/ |date=2003-04-10 }} * [http://www.nature.com/nature/journal/v424/n6949/fig_tab/nature01725_F1.html nature.com article: diagram displaying inner solar system, Kuiper Belt, and Oort Cloud] * SPACE.com: [http://www.space.com/scienceastronomy/060814_tno_found.html Discovery Hints at a Quadrillion Space Rocks Beyond Neptune] (Sara Goudarzi) 15 August 2006 06:13 am ET {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] dkv0rebmcbtd9drhurgqn3vh3muiwvj 1373246 1373245 2026-05-13T04:04:39Z Kwamikagami 17055 /* ವಿಂಗಡಣೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ */ 1373246 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kuiper oort-en.svg|thumb|upright=1.3|ಕಲಾಕಾರನ ನಿರೂಪಣೆಯಂತೆ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ದೂರದ [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ಗಳು.]] '''ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ'''- [[ನೆಪ್ಚೂನ್]]ನ [[:en:orbit|ಕಕ್ಷೆ]]ಯಿಂದ ([[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ೩೦ AU) ಸೂರ್ಯನಿಂದ ೫೦ AU ಗಳವರೆಗಿನ ವಲಯ. ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗಿನ ಕಾಯಗಳು ಮತ್ತು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]]ಯ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ [[ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ]] ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಹಿಲ್ಸ್ ಮೋಡ]] ಮತ್ತು [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ಗಳ ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ ಕಾಯಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಜೊತೆಯ ಒಡನಾಟದಿಂದ (೨:೧ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]) ೪೮ಖ.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ ಗೋಚರ ತುದಿ (ಅಂದರೆ, ಕಾಯಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆ; ಕೆಳಗಿನ ''ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿತರಣೆ''ಯನ್ನು ನೋಡಿ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ಈ ವಿಚಿತ್ರ ವಿತರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಳ್ಳೆಯ ವಿವರಣೆಗಳು ದೊರಕಿಲ್ಲ. == ಉಗಮಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Kuiper belt remote.jpg|thumb|upright=1.3|ಈ ಎರಡು ದೂರದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಭಗ್ನಾವಶೇಷ ತಟ್ಟೆಗಳು ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಂತೆಯೇ ಇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎಡ ಚಿತ್ರವು "ಮೇಲು ನೋಟ", ಮತ್ತು ಬಲ ಚಿತ್ರವು "ತುದಿಯ ನೋಟ". ಮಧ್ಯದ *ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ವೃತ್ತಾಕಾರವು ಕ್ಯಾಮೆರಾದ [[:en:coronagraph|ಪ್ರಭಾವಲಯದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಈ ದರ್ಶಕವು ಮಧ್ಯದ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿ ತುದಿಯ ಮಂದವಾದ ತಟ್ಟೆಗಳು ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇವು [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ಮಾಡಿವ ಅವಲೋಕನೆಗಳು.]] ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]] ಮತ್ತು [[ನೆಪ್ಚೂನ್]] ಗ್ರಹಗಳು ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿವೆ ಎಂದು ಆಧುನಿಕ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್|ಗಣಕಯಂತ್ರ]] [[ಛದ್ಮನ]]ಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. *[[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದ ಮುಂಚಿನ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯು ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳ ಜೊತೆ ಒಡನಾಟಗಳಿಂದಾಗಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಲನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಗಳನ್ನು ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ಸೆಳೆದು ಹೊರಕ್ಕೆಸೆಯಿತು. ಆದರೆ, ೩:೨ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]ಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಯಗಳು ಈ ಎಸೆತದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡವು. ಈ ಅನುರಣೀಯ ಕಾಯಗಳು [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಸದಸ್ಯ ಕಾಯಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಈಗಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡವು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾಯಗಳು ಗುರುಗ್ರಹದ ಬಳಿ ಉದ್ಭವವಾಗಿ, ಗ್ರಹದ ಕಾರಣ, ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರ ವಲಯಗಳೆಡೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಿರಬಹುದು. === ಊಹೆ === *೧೯೪೩ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[:en:Frederick C. Leonard|ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಸಿ. ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:Kenneth E. Edgeworth|ಕೆನೆಥ್ ಎ. ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್]] ಎಂಬ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]ರು ಈ ರೀತಿಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಅಲ್ಪಾವಧಿ [[ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳಿಗೆ (೨೦೦ [[ವರ್ಷ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಅವಧಿ]] ಹೊಂದಿರುವ ಧೂಮಕೇತುಗಳು) ಈ ಪಟ್ಟಿಯು ಮೂಲವೆಂದು ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ [[:en:Gerard Kuiper|ಜೆರಾರ್ಡ್ ಕೈಪರ್]]ನು ಸೂಚಿಸಿದನು. *೧೯೬೨ರಲ್ಲಿ [[:en:Al G. W. Cameron|ಆಲ್ ಜಿ. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್]], ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ [[:en:Fred L. Whipple|ಫ್ರೆಡ್ ಎಲ್. ವಿಪಲ್]], ಮತ್ತು ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Julio Fernandez|ಹುಲಿಯೊ ಫ್ರ್ನಾಂಡೆಸ್]] ಅವರುಗಳು ಈ ಪಟ್ಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿವರವಾದ ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. {{mpl|(15760) 1992 QB|1}} ಕಾಯದ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ ಈ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಗಳಿಗೆ ಕೈಪರ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. === ಹೆಸರು === ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್‌ಗೆ ಮನ್ನಣೆ ಕೊಡಲು '''ಎಡ್ಜ್‌ವರ್ತ್-ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ''' ಪದವನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ ಪದವು ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಪದಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಹಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ಈ ಪದವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಆದರೆ, ಇದು ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ (ಕೇವಲ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ), ಈ ಎರಡು ಪದ ಗುಚ್ಛಗಳು ಸಮಾನಾರ್ಥ ಪದಗಳಲ್ಲ. == ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು == *೮೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು '''ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗ'''ಗಳನ್ನು ಇದುವರೆಗೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. [[ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ]]ಗಳ ಉಪಗಣವಾದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳೂ ೧೯೯೨ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಗಣಕ ಯಂತ್ರ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಾಂಶದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು [[:en:Charge-coupled device|CCD]]-ಯುಕ್ತ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ಗಳು ದಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯ ಶೋಧನೆಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿ ಕೊಟ್ಟದ್ದು. ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ, [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] ಮತ್ತು [[:en:Charon (moon)|ಶ್ಯಾರನ್]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಆದರೆ, ೨೦೦೦ರಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸುಮಾರು ಇದೇ ಗಾತ್ರದ ಅಥವ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳೂ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. *೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:50000 Quaoar|೫೦೦೦೦ ಕ್ವಾವಾರ್]] ಒಂದು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ವಾದ [[:en:Ceres (dwarf planet)|ಸಿರಿಸ್]]ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ಲುಟೊದ ಅರ್ಧ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೯ ಜುಲೈ ೨೦೦೫ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾದ {{mpl|(136472) 2005 FY|9}} ಮತ್ತು {{mpl|(136108) 2003 EL|61}} ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡವು. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:28978 Ixion|28978 Ixion]] ಮತ್ತು ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:20000 Varuna|20000 Varuna]] ಕಾಯಗಳು ಕ್ವಾವಾರ್‌ಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದವೇ ಆಗಿವೆ. *ಈ ಕಾಯಗಳು ಬಹುಶಃ [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನ]] [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇವುಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯ [[:en:136199 Eris|ಎರಿಸ್]] ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಪ್ಲುಟೊಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಾರಣವಾಗಿ [[:en:definition of planet|ಗ್ರಹ - ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ]]ವೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗೀಡಾಯಿತು. ಇದು [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]]ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಹಲವು ಬಾರಿ ಇದನ್ನು [[:en:tenth planet|ಹತ್ತನೆ ಗ್ರಹ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2006/16/</ref> * ಆಗಸ್ಟ್ ೨೪ ೨೦೦೬ರಂದು ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಾರಣ, [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 'ಗ್ರಹ' ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [[ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ನಂತರದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದ ಹಲವೆಡೆಗಳಿಂದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಅಸಮ್ಮತಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]] ಒಂದು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. == ವಿಂಗಡಣೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ == === ಅನುರಣೀಯ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt classes-en.svg|right|thumb|ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿಂಗಡಣೆ ([[ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷ]]ಗಳ ನಿರೂಪಣೆ).]] *ಬಹುತೇಕ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೫ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ > ೬೦೦) ಅನುರಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಂಗಡಣೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗಿರುವ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಅಥವಾ [[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಕಾಯಗಳು ೨:೩ ಅನುರಣನೆ (ಸುಮಾರು ೩೯.೪ಖ.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ೧:೨ ಅನುರಣನೆ (ಸುಮಾರು ೪೭.೭ ಖ್.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ) ಗಳ ನಡುವೆ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ದುರ್ಬಲ ಅನುರಣನೆಗಳು ೩:೪, ೩:೫, ೪:೭ ಮತ್ತು ೨:೫ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ೧:೨ ಅನುರಣನೆಯು ಒಂದು ತುದಿಯೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರ ತುದಿಯೋ ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ತೆರವಿನ ಆರಂಭವೋ ಎಂದು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_75AU_Large.svg|right|thumb|upright=1.3|ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳು, [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ|ಚದರಿದ ಕಾಯಗಳು]].]] *ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರವು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ: [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು: ದೊಡ್ಡ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾಯಗಳಾದ [[:en:90482 Orcus|90482 Orcus]] ಮತ್ತು [[:en:28978 Ixion|28978 Ixion]], ಎರಡು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]] ಕಾಯಗಳು (೧:೨ ಅನುರಣನೆಯ ಆಚೆ), ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿರುವ [[:en:136199 Eris|ಎರಿಸ್]]. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ (ಕಕ್ಷೆ)|ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ]]ಯನ್ನು ಕೆಂಪು ರೇಖಾಖಂಡಗಳಿಂದಲೂ ([[ಪುರರವಿ]]ಯಿಂದ [[ಅಪರವಿ]]ಯವರೆಗೆ ಚಾಚಿರುವ ರೇಖೆಗಳು), ಮತ್ತು [[ಓರೆ]]ಯನ್ನು Y ಅಕ್ಷದಲ್ಲೂ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಅನುರಣೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಕ್ಷೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಒಳಗೆ ಬರುತ್ತವಾದರೂ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿವೆ (ಸಣ್ಣ ಕೆಂಪು ಖಂಡಗಳು, [[:en:50000 Quaoar|ಕ್ವಾವಾರ್]]). *ಮೊದಲು, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿ ಮಧ್ಯಮ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ, ಕಡಿಮೆ ಓರೆ ಕಕ್ಷೆಗಳಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯೆಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒಂದು ದಪ್ಪನಾದ ತಟ್ಟೆ ಆಕಾರವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ತಿಳಿದಂತೆ ಕಕ್ಷೀಯ ಓರೆಗಳ ವಿತರಣೆಗಳು ೪ ಮತ್ತು ೩೦-೪೦ ಡಿಗ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ''ಶೀತ'' ಮತ್ತು ''ಉಷ್ಣ'' ಎಂಬ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ''ಶೀತ'' ಗುಂಪು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಆಚೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು, ''ಉಷ್ಣ'' ಗುಂಪು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಟಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಪಸರಿಸಿದವು. ಈ ಶೀತ/ಉಷ್ಣ ಪದಗಳು ಅನಿಲ ಅಣುಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ. *[[ತಾಪಮಾನ]]ವು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಅನಿಲದ [[ಅಣು]]ಗಳ ನಡುವಣ ಸಾಪೇಕ್ಷ ವೇಗಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ತಿಳಿದಿರುವ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತದ ವಿತರಣೆಯು ಅವಲೋಕನಾ ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನೆದುರಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಮರುಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಬಹುತೇಕ ಅವಲೋಕನೆಗಳು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಬಳಿಯಿರುವ ಕಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಓರೆಯುಳ್ಳ (ಉದಾ: [[:en:2004 XR190|2004 XR₁₉₀]]) ಕಾಯಗಳೂ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಬಳಿಯೇ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮಂದವಾಗಿ ಕಾಣುವುದರಿಂದ, ಬಹುತೇಕ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುವಾಗ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. {{Clear}} === ಕಕ್ಷೆಗಳ ವಿತರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_75AU_All.svg|right|thumb|upright=1.3|[[ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊ]]ಗಳು, [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ|ಚದರಿದ ಕಾಯ]]ಗಳ ವಿತರಣೆ.]] *ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರವು ತಿಳಿದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ|ಅನುರಣೀಯ ಕಾಯಗಳು]]: [[:en:Neptune#Trojan Asteroids of Neptune|ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಟ್ರೋಜನ್‌ಗಳು]] (೧:೧ ಅನುರಣನೆ), [[ಪ್ಲುಟೀನೊ]]ಗಳು (೨:೩), [[ಟುಟೀನೊ]]ಗಳು (೧:೨) ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಅನುರಣನೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಇತರ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ತೋರಲಾಗಿದೆ. ದೃಢೀಕರಿತ ಪ್ಲುಟೀನೊಗಳನ್ನು ಗಾಢ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧:೨ ಅನುರಣನೆಯಿಂದಾಚೆಗೆ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ ಕಾಯ]] ಗಳನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕುತೂಹಲಮಯವಾಗಿ, "ಶೀತ" ಕ್ಯೂಬಿವಾನೊಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಓರೆಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ (ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ). ಕಂಡು ಬಂದಿರುವ ವಿತರಣೆಯು ಬಹಳ ಜಟಿಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು ಸೌರಮಂಡಲದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಸಮಯದ ಮೂಲ [[:en:accretion disk|ಸಂಚಯನ ತಟ್ಟೆ]]ಯ ಅವಶೇಷವೆಂದು ಸರಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. *ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ವಿತರಣೆಯು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಲವು ಪೈಪೋಟಿಯ ಮಾದರಿಗಳು ನೆಪ್ಚೂನ್ ವಲಸೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳ ಒಂದು ಭಾರಿ ತಟ್ಟೆಯ ನಡುವಣ ಒಡನಾಟವು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳನ್ನು ಚದರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದ ಕಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ (ಸಂವೇಗದ ಹಸ್ತಾಂತರದಿಂದ) ಎಂದು ೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ನಾಲ್ಕೂ ದೈತ್ಯ ಗ್ರಹಗಳು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ಗ್ರಹವು ೫ ಖ.ಮಾ.ದಷ್ಟು ದೂರ ಹೊರಗೆ ಚಲಿಸಿ ಪ್ರಸ್ತುತದ ೩೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳು ೨:೩ ಪ್ಲುಟೀನೊ [[ಅನುರಣನೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸೆರೆ ಸಿಕ್ಕುವುದನ್ನು ಇಂಥ ಮಾದರಿಗಳು ವಿವರಿಸಬಲ್ಲವು. *ಆದರೆ, ಈ ವಿತರಣೆಯ ಹಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮಾದರಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಫಲವಾಗಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಲೇಖನದ ಪ್ರಕಾರ,<ref>http://arxiv.org/abs/chao-dyn/9406004</ref> ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು "ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ವೇಗವಾದ ಸಂಖ್ಯಾ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಲೇ ಇವೆ". ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ದೂರದ ಮತ್ತು ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]]ದ ಜೊತೆ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. {{Clear}} === ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿತರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt_PowerLaw2.svg|left|thumb|ಘಾತ ನಿಯಮದ ನಿರೂಪಣೆ.]] *ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯದ ಮಂದಕಾಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಕಾಂತಿಯುತ ಕಾಯಗಳು ವಿರಳ. ನಿಗದಿತ ಗಾತ್ರದ ಕೆಲವೇ ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುವ ಸಂಚಯನ ಮಾದರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ಈ N(D) ಸಂಬಂಧವು ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಯನ್ನು ವ್ಯಾಸದ ಫಲನವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಂತಿ ಪ್ರವಣತೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳಿಂದಲೂ ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಣತೆಯು<ref>The law is expressed in this differential form rather than as a cumulative cubic relationship, because only the middle part of the slope can be measured; the law must break at smaller sizes, beyond the current measure.</ref> ವ್ಯಾಸದ (D) ಒಂದು ಘಾತಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮಾನುಪಾತದಲ್ಲಿದೆ. :<math> \frac{d N}{d D} \sim D^{-q}</math> ಇದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಳತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ<ref name="Bernstein et al 2004" >Bernstein G.M., Trilling D.E., Allen R.L., Brown K.E, Holman M., Malhotra R. ''The size Distribution of transneptunian bodies.'' The Astronomical Journal, '''128''', 1364-1390. [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0308/0308467.pdf preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> q = 4±0.5. *ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು q=4 ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಆಲೇಖದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕೇಳುವುದಾದರೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೨೦೦-೪೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಿಂತ ೧೦-೨೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೮ (=೨^೩) ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಯಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ೧೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ಪ್ರತಿ ಕಾಯಕ್ಕೆ ೧೦೦ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ (=೧೦^೩) ಕಾಯಗಳಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಒಂದು ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣವೊಂದೇ ತಿಳಿದಿರುವ ಅಂಶ. ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವನ್ನು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡು ಗಾತ್ರವನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬೇಕು (ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವನ್ನು ಭಾವಿಸುವುದು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಪಾಯಕಾರಿ). {{Clear}} == ಬಗೆಹರಿಯದ ವಿಷಯಗಳು == === ಕಾಣೆಯಾದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸಂದಿಗ್ಧತೆ === *ಸೌರಮಂಡಲದ ಉಗಮದ ಮಾದರಿಗಳು, ಗ್ರಹಗಳ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ವಿತರಣೆ - ಇವುಗಳಿಂದ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಅಂದಾಜುಗಳು ಮಾದರಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು ೩೦ ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಅವಲೋಕನಾ ಪಕ್ಷಪಾತವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತಂದು ಕೊಂಡ ಮೇಲೂ ವಿತರಣೆಯು ಈ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅವಲೋಕಿತ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಮಾದರಿ ಗಳು ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡೇ ಪಕ್ಷ ೧೦೦ ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.<ref name="Jewitt 2006">D.Jewitt,A.Delsanti ''The Solar System Beyond The Planets'',to appear in the book ''Solar System Update'', Springer-Praxis Ed., Horwood, Blondel and Mason, 2006. [https://web.archive.org/web/20060525051103/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf Preprint version (pdf)]</ref> *ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ (>೧೦೦ ಕಿ.ಮೀ.) ಸಂಚಯನಕ್ಕೆ ಈ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಅವಶ್ಯಕವಾದ್ದರಿಂದ, ಕಾಣೆಯಾದ ಈ ೯೯% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಯಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಈಗಿನ ಕಾಯಗಳ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ಓರೆಗಳಿಂದ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ಘೋರ ರಭಸದಿಂದುಂಟಾಗಿ, ಈ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಯನದ ಬದಲು ನಾಶವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತದ ವಾಸಿಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವು ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಮೂಲ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹರಡಿತೆಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. *ಇಷ್ಟೊಂದು ದೊಡ್ಡ ''ಚೋಷಣೆ''ಯನ್ನು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಪ್ರಭವಾವೊಂದರಿಂದಲೇ ವಿವರಿಸಲಾಗದು. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಪುಡಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಣ್ಣ ಕಾಯಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತಹ ಊಹೆ/ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇವೆ.<ref name="Morbidelli 2005">Morbidelli A. ''Origin and dynamical evolution of comets and their reservoirs.'' [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0512/0512256.pdf Preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === "ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತ" === *ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೫೦ ಖ.ಮಾ.ದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಂದು ಇದರ ಮುಂಚಿನ ಮಾದರಿಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ್ದವು;<ref name="Brown 1999">E. I. Chiang and M. E. Brown, ''KECK PENCIL-BEAM SURVEY FOR FAINT KUIPER BELT OBJECTS'' [http://arxiv.org/PS_cache/astro-ph/pdf/0512/0512256.pdf Preprint on arXiv (pdf)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆದರೆ, ಅವಲೋಕನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ೫೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಥಟ್ಟನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಠಾತ್ ಬದಲಾವಣೆಗೆ "ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತ"ವೆಂದು ಹೆಸರು. ಈ ಇಳಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಇದು ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಗ್ರಹದಂಥ ಕಾಯದಿಂದ ಆಗಿರಬಹುದೆಂದು ಕೆಲವು ಅನುಮಾನಗಳಿವೆ.<ref>Michael Brooks: [http://space.newscientist.com/article.ns?id=mg18524911.600 "13 Things that do not make sense"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704093259/http://space.newscientist.com/article.ns?id=mg18524911.600 |date=2007-07-04 }}</ref> *ಕಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಈ ಹಠಾತ್ ಇಳಿತವು ಕೇವಲ ಅವಲೋಕನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಲ್ಲದೆ, ವಾಸ್ತವದ ಇಳಿತವೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಬರ್ನ್ಸ್‌ಟೀನ್, ಟ್ರಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತಿತರರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite journal|author = G.M. Bernstein, D.E. Trilling, R.L. Allen, M.E. Brown, M. Holman and R. Malhotra|title=The Size Distribution of Trans-NeptunianBodies|url=http://www. gps.caltech.edu/ ~mbrown/papers/ ps/bernstein.pdf|journal = The Astrophysical Journal|year = 2004|}}</ref> === "ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯ" ಪದಗುಚ್ಛ === *ಸೌರಮಂಡಲ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬಹುತೇಕ ಮಾದರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹಿಮಪೂರಿತ ಗ್ರಹಾಭಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡು, ನಂತರದ ಗುರುತ್ವ ಒಡನಾಟಗಳು ಕೆಲವು ಗ್ರಹಾಭಗಳನ್ನು [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]]ಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ವಲಯಕ್ಕೆ ವಿಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನಿಗದಿತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕಾಯವನ್ನು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದಗುಚ್ಛವು ಹೊರ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಹಿಮಪೂರಿತ ಗ್ರಹಾಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ (ಸೌರಮಂಡಲದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಹುತೇಕ ಕಕ್ಷೆಯು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರಗಿದ್ದರೂ ಸಹ) ಪದ ಆಗಿಹೋಗಿದೆ. *ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[:en:Eris (dwarf planet)|ಎರಿಸ್]] ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹವು ೬೭ ಖ.ಮಾ.ದ ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕೈಪರ್ ಪ್ರಪಾತದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ಹೊರಗಿದ್ದರೂ, ಆವಿಷ್ಕಾರಕ [[:en:Michael E. Brown|ಮೈಕಲ್ ಎ. ಬ್ರೌನ್]] ಇದನ್ನು ಒಂದು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರಗಿರುವ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಸಂಶೋಧಕರು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ತಿಳಿದಿರುವ ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು (೪.೦ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ [[ನಿರಪೇಕ್ಷ ಉಜ್ವಲತಾಂಕ]] ಹೊಂದಿರುವ) ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: {| class="prettytable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px solid #AAA; border-collapse: collapse; font-size: 0.95em;" !ಶಾಶ್ವತ<br />ಅಂತಿಕ !ತಾತ್ಕಾಲಿಕ<br />ಅಂತಿಕ !ನಿರಪೇಕ್ಷ ಉಜ್ವಲತಾಂಕ !ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶ !ಸಮಭಾಜಕದ ವ್ಯಾಸ<br /><small>(ಕಿ.ಮೀ.)</small> ![[ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷ]]<br /><small>(ಖ.ಮಾ.)</small> !ಆವಿಷ್ಕಾರದ ವರ್ಷ !ಆವಿಷ್ಕಾರಕ !Diameter method <!-- an SDO, not Kuiper belt |- | | [[:en:(136199) Eris|ಎರಿಸ್]] | ೧.೨ | ೦.೫೫ ೦.೧೫ | ೩೦೦೦ ೫೦೦ | ೬೭.೭ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | thermal [http://www.astro.uni-bonn.de/~bertoldi/ub313/] --> |- | [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]] | | ೧.೦ | ೦.೬ | ೨೩೨೦ | ೩೯.೪ | [[೧೯೩೦]] | [[Clyde W. Tombaugh|C. Tombaugh]] | [[occultation]] |- | [[:en:Makemake|ಮಕೆಮಕೆ]] | {{mp|136472|2005 FY|9}} | ೦.೩ | ೦.೮ ೦.೨ | ೧೮೦೦ ೨೦೦ | ೪೫.೭ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:Haumea|ಹಾವುಮಿಯ]] | {{mp|136108|2003 EL|61}} | ೦.೧ | ೦.೬ (assumed) | ~೧೫೦೦ ⁽¹ | ೪೩.೩ | [[೨೦೦೫]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:Charon (moon)|ಖಾರೋನ್]] | S/1978 P 1 | ೧ | ೦.೪ | ೧೨೦೫ | ೩೯.೪ | [[೧೯೭೮]] | [[James W. Christy|J. Christy]] | [[occultation]] |- | [[:en:90482 Orcus|ಓರ್ಕಸ್]] | {{mp|90482|2004 DW|}} | ೨.೩ | ೦.೧ (assumed) | ~೧೫೦೦ | ೩೯.೪ | [[೨೦೦೪]] | [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[David L. Rabinowitz|D. Rabinowitz]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:50000 Quaoar|ಕ್ವಾವಾರ್]] | {{mp|50000|2002 LM|60}} | ೨.೬ | ೦.೧೦ ೦.೦೩ | ೧೨೬೦ ೧೯೦ | ೪೩.೫ | [[೨೦೦೨]] | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]] & [[Michael E. Brown|M. Brown]] | disk resolved |- | [[:en:28978 Ixion|ಇಕ್ಸಿಯಾನ್]] | {{mp|28978|2001 KX|76}} | ೩.೨ | ೦.೨೫ ೦.೫೦ | ೪೦೦ ೫೫೦ | ೩೯.೬ | [[೨೦೦೧]] | [[Deep Ecliptic Survey|DES]] | thermal |- | 55636 | {{mpl-|55636|2002 TX|300}} | ೩.೩ | > ೦.೧೯ | < ೭೦೯ | ೪೩.೧ | [[೨೦೦೨]] | [[Near Earth Asteroid Tracking|NEAT]] | thermal |- | [[:en:55565 Aya|ಆಯ]] | {{mp|55565|2002 AW|197}} | ೩.೩ | ೦.೧೪ ೦.೨೦ | ೬೫೦ ೭೫೦ | ೪೭.೪ | [[೨೦೦೨]] | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Eleanor F. Helin|E. Helin]], [[Steven H. Pravdo|S. Pravdo]],<br />[[Kenneth J. Lawrence|K. Lawrence]] & [[Michael D. Hicks|M. Hicks]] / [[Palomar Observatory]] | thermal |- | [[:en:55637 Uni|ಯುನಿ]] | {{mp|55637|2002 UX|25}} | ೩.೬ | ೦.೦೮? | ~೯೧೦ <!-- source? --> | ೪೨.೫ | [[೨೦೦೨]] | [[Anne S. Descour|A. Descour]] / [[Spacewatch]] | assumed [[albedo]] |- | [[:en:20000 Varuna|ವರುಣ]] | {{mp|20000|2000 WR|106}} | ೩.೭ | ೦.೧೨ ೦.೩೦ | ೪೫೦ ೭೫೦ | ೪೩.೦ | [[೨೦೦೦]] | [[Robert S. McMillan|R. McMillan]] | thermal |- | [[:en:307261 Máni|ಮಣಿ]] | {{mp|307261|2002 MS|4}} | ೩.೮ | ೦.೧ (assumed) | ೭೩೦? | ೪೧.೮ | ೨೦೦೨ | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]] | assumed albedo |- |[[:en:208996 Achlys|ಅಖ್ಲಿಸ್]] | {{mp|208996|2003 AZ|84}} | ೩.೯ | ೦.೧ (assumed) | ೭೦೦? | ೩೯.೬ | ೨೦೦೩ | [[Chadwick A. Trujillo|C. Trujillo]], [[Michael E. Brown|M. Brown]], [[Eleanor F. Helin|E. Helin]], [[Steven H. Pravdo|S. Pravdo]],<br />[[Kenneth J. Lawrence|K. Lawrence]] & [[Michael D. Hicks|M. Hicks]] [http://cfa-www.harvard.edu/iau/mpec/K03/K03B27.html] | assumed [[albedo]] |} == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Scattered disc#Noteworthy SDOs|ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತ ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ ಕಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು]] * [[ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಮೂಲಗಳು == * [https://web.archive.org/web/19970607085812/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/kb.html Dave Jewitt's page @ University of Hawaii] ** [https://web.archive.org/web/20011030114623/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/kb/gerard.html The belt's name] * [http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ The Kuiper Belt Electronic Newsletter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100119220535/http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ |date=2010-01-19 }} * [http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnos.html Wm. Robert Johnston's TNO page] * [http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/OuterPlot.html Minor Planet Center: Plot of the Outer Solar System], illustrating Kuiper gap * [http://www.iau.org/ Website of the International Astronomical Union] (debating the status of TNOs) * [http://www.astronomy2006.com XXVIth General Assembly 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030410073742/http://www.astronomy2006.com/ |date=2003-04-10 }} * [http://www.nature.com/nature/journal/v424/n6949/fig_tab/nature01725_F1.html nature.com article: diagram displaying inner solar system, Kuiper Belt, and Oort Cloud] * SPACE.com: [http://www.space.com/scienceastronomy/060814_tno_found.html Discovery Hints at a Quadrillion Space Rocks Beyond Neptune] (Sara Goudarzi) 15 August 2006 06:13 am ET {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] os866ne78btxymstdzfma2rsx5ejhp6 0 2737 1373253 1338639 2026-05-13T04:15:28Z Kwamikagami 17055 1373253 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kuiper oort-en.svg|thumb|upright=1.3|ಕಲಾಕಾರನ ಊಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿರುವ ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ ಮತ್ತು [[ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ]].]] [[ಚಿತ್ರ:Oort cloud Sedna orbit.jpg|thumb|right|ಈ ಚಿತ್ರವು ಊರ್ಟ್ ಮೋಡದ ಸಂಭಾವ್ಯ ದೂರವನ್ನು ಉಳಿದ [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದ ಜೊತೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ.]] '''ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ''', (ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ '''ಎಪಿಕ್-ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ''') - ಇದು [[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ಸುಮಾರು ೫೦,೦೦೦-೧೦೦,೦೦೦ [[ಖಗೋಳ ಮಾನ|ಖ.ಮಾ]] ದೂರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ [[ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ [[ಗೋಳ|ಗೋಳಾಕಾರದ]] ಊಹೆಯಾಧಾರಿತ ಮೋಡ. ಈ ದೂರವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]]ವರೆಗಿನ ದೂರದ ೨೦೦೦ ಪಟ್ಟು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಅತಿ ಹತ್ತಿರದ ನಕ್ಷತ್ರವಾದ [[ಪ್ರಾಕ್ಸಿಮಾ ಸೆಂಟಾರಿ]]ವರೆಗಿನ ದೂರದ ಸುಮಾರು ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟಿದೆ. == ಪರಿಚಯ == *ಊರ್ಟ್ ಮೋಡವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಒಳ ತಟ್ಟೆಯು [[ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ]]ಯ [[ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತ]]ದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಯಾವುದೇ ಮೋಡವನ್ನು ಇದುವರೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಧೂಮಕೇತು [[ಕಕ್ಷೆ]]ಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಈ ಮೋಡವು [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದೊಳಗೆ ಬರುವ ಬಹುತೇಕ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಾ ಧೂಮಕೇತುಗಳ ಮೂಲವೆಂದು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ (ಕೆಲವು ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಧೂಮಕೇತುಗಳು [[ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ). *ಊರ್ಟ್ ಮೋಡದ ಒಳ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಹಿಲ್ಸ್ ಮೋಡ]]ವೆಂಬ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಮೋಡವೊಂದು ಇದೆಯೆಂಬ ವಾದವಿದೆ;<ref>{{cite journal| authorlink=Jack G. Hills| last=Hills| first=J. G.| url=http://adsabs. harvard. edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1981AJ.....86.1730H&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=44b52c369025824| title=Comet showers and the steady-state infall of comets from the Oort cloud| journal=Astronomical Journal| volume=86| month=November| year=1981| pages=1730-1740| id={{DOI|10.1086/113058}}}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇದು ೨೦-೩೦&nbsp;೦೦೦ ಖ.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಹೊರ ತುದಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ೫೦ ರಿಂದ ೩೦೦೦ ಖ.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಒಳ ತುದಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಉಳಿದ ಊರ್ಟ್ ಮೋಡಕ್ಕಿಂತ ೧೦೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>''Planetary Sciences: American and Soviet Research, Proceedings from the U.S.-U.S.S.R. Workshop on Planetary Sciences'', 1991, [http://fermat.nap.edu/books/0309043336/html/251.html p. 251]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರತುದಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಮೋಡದಿಂದ ಧೂಮಕೇತುಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆಂದು ೧೯೩೨ರಲ್ಲಿ [[ಎಸ್ಟೋನಿಯಾ]]ದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಾದ [[:en:Ernst Opik|ಅರ್ನ್‌ಸ್ಟ್ ಎಪಿಕ್]] ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು.<ref>[[Ernst Julius Epik, E.]], ''Note on Stellar Perturbations of Nearby Parabolic Orbits'', Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences, Vol. 67, pp. 169-182 (1932)</ref> ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ಡಚ್]] ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಾದ [[:en:Jan Oort|ಯಾನ್ ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ ಊರ್ಟ್]]ನು ಸಂದಿಗ್ಧತೆಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿ ವಿವರಿಸಲು ಈ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು<ref>[[Jan Oort|Oort, J. H.]], ''The structure of the cloud of comets surrounding the Solar System and a hypothesis concerning its origin'', Bull. Astron. Inst. Neth., ''11'', p. 91-110 (1950) [http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1950BAN....11...91O&amp;data_type=PDF_HIGH&amp;type=PRINTER&amp;filetype=.pdf Text at Harvard server (PDF)]</ref>: ಧೂಮಕೇತುಗಳು ಒಳ ಸೌರಮಂಡಲದ ಮೂಲಕ ಹಲವು ಬಾರಿ ಹಾದುಹೋದ ಮೇಲೆ ನಶಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. *ಹೀಗಿರಬೇಕಾದರೆ, ನಾವು ನೋಡುವ ಧೂಮಕೇತುಗಳು ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಿದ್ದರೆ (ಸೌರಮಂಡಲದ ಉಗಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ), ಈ ಧೂಮಕೇತುಗಳೆಲ್ಲಾ ಇಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಶಿಸಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಊಹೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಊರ್ಟ್ ಮೋಡವು ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಧೂಮಕೇತು ಕೋಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೋಡವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬಹಳ ದೂರವಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ಸೌರ ವಿಕಿರಣವು ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಕೋಶಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಮೋಡವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಧೂಮಕೇತುಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತ, ಅವು ನಶಿಸಿಹೋದಂತೆ ಹೊಸ ಧೂಮಕೇತುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಅವಶ್ಯ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಧೂಮಕೇತುಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲು, ಊರ್ಟ್ ಮೋಡದಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಧೂಮಕೇತು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚೇ ಇರಬೇಕೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಅಂದಾಜುಗಳು ಭೂಮಿಯ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ೫ರಿಂದ ೧೦೦ಪಟ್ಟಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. == ಉಗಮ == *ಸುಮಾರು ೪೬೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕುಸಿದು [[:en:Formation and evolution of the solar system|ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ]] [[ಸೌರ ನೀಹಾರಿಕೆ]]ಯ ಅವಶೇಷವೇ ಈ ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಮೋಡವು ಸೌರಮಂಡಲದೊಂದಿಗೆ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮೋಡದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬಗೆಗಿರುವ ಸಮ್ಮತ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಊರ್ಟ್ ಮೋಡವು ಮೊದಲು [[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. *[[ಗ್ರಹ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಊರ್ಟ್ ಮೋಡವನ್ನೂ ರೂಪಿಸಿತು. ಆದರೆ, ಗುರು ಗ್ರಹದಂಥ ಯುವ ಅನಿಲ ದೈತ್ಯದ ಜೊತೆಯ ಒಡನಾಟಗಳಿಂದ ಈ ಮೋಡದ ಕಾಯಗಳು ವಿಪರೀತವಾದ [[ದೀರ್ಘವೃತ್ತ|ದೀರ್ಘವೃತ್ತೀಯ]] ಅಥವಾ [[ಪರವಲಯ|ಪರವಲೀಯ ಕಕ್ಷೆ]]ಗಳಿಗೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಸಮತಳದಿಂದಲೂ ಆಚೆಗೆ ಚದರಿಸಿತು. ಇದು ಮೋಡದ ಗೋಳಾಕಾರದ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. *ಈ ಕಕ್ಷೆಗಳ ಹೊರಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವಾಗ ಹತ್ತಿರದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಗುರುತ್ವದೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟಗಳು ಇವುಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಸ್ವಲ್ಪ ವೃತ್ತಾಕಾರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದವು. ಬೇರೆ [[ನಕ್ಷತ್ರ]]ಗಳೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಊರ್ಟ್ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದೆಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿಕಟದ ಎರಡು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಊರ್ಟ್ ಮೋಡಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪರಸ್ಪರ ಒಂದರಮೇಲೊಂದು ಹರಡಿ ಧೂಮಕೇತುಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷೋಭೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಆಗ, ಆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಒಳ ಗ್ರಹಮಂಡಲದಲ್ಲಿನ ಧೂಮಕೇತುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು. == ನಕ್ಷತ್ರ ಕ್ಷೋಭೆಗಳು ಮತ್ತು ನೆಮೆಸಿಸ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ == *ಮುಂದಿನ ೧ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಊರ್ಟ್ ಮೋಡದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೋಭೆಯುಂಟು ಮಾಡುವ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವುದು [[:en:Gliese 710|ಗ್ಲೀಸ್ ೭೧೦]] ನಕ್ಷತ್ರಕ್ಕೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕಾಣಬರದ [[ಸೂರ್ಯ]]ನ ಜೋಡಿ ನಕ್ಷತ್ರವೊಂದು ಊರ್ಟ್ ಮೋಡದಿಂದಾಚೆ ದೀರ್ಘವೃತ್ತೀಯ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ [[:en:Richard A. Muller|ರಿಚರ್ಡ್ ಎ. ಮ್ಯುಲರ್]] ಮತ್ತಿತರರು ಒಂದು ಆಧಾರ ನಿಯಮದಂತೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. [[:en:Nemesis (star)|ನೆಮೆಸಿಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಈ ನಕ್ಷತ್ರವು ಸುಮಾರು ೨.೬ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಊರ್ಟ್ ಮೋಡದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಿ ಒಳ [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದತ್ತ ಹಲವಾರು ಧೂಮಕೇತುಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಾದವಿದೆ. ಈ ವಾದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಬೆಂಬಲಿಗರಿದ್ದರೂ, ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನೆಮೆಸಿಸ್‌ನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಯಾವುದೇ ನೇರ ಪುರಾವೆಗಳು ದೊರಕಿಲ್ಲ. == ಊರ್ಟ್ ಮೋಡದ ಕಾಯಗಳು == {{TNO}} ಇದುವರೆಗೆ, ಕೇವಲ ಮೂರು ಸಂಭವನೀಯ ಊರ್ಟ್ ಮೋಡದ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ: [[:en:90377 Sedna|೯೦೩೭೭ ಸೆಡ್ನ]], {{mpl-|87269|2000 OO|67}} ಮತ್ತು {{mpl|2000 CR|105}}. ಸುಮಾರು ೭೬ರಿಂದ ೯೨೮ ಖ.ಮಾ. ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[:en:90377 Sedna|೯೦೩೭೭ ಸೆಡ್ನ]] ಮುಂಚೆ ತಿಳಿದಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಇನ್ನೂ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದು, ''' 'ಒಳ' ಊರ್ಟ್ ಮೋಡ'''ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಈ ಸೆಡ್ನ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಊರ್ಟ್ ಮೋಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದೇ ಆದರೆ, ಊರ್ಟ್ ಮೋಡವು ಮುಂಚಿನ ತಿಳುವಳಿಕೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರವೂ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟವೂ ಆಗಿದೆಯೆಂದಾಗಬಹುದು. *ಸೂರ್ಯಗ್ರಹವು ಮೊದಲು ಒಂದು ಸಾಂದ್ರವಾದ ನಕ್ಷತ್ರ ಸಮೂಹದ ಭಾಗವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತೆಂಬ ವಾದಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಒಂದು ಸಂಭವನೀಯ ಸಾಕ್ಷಿಯಂತೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ{{Fact|date=February 2007}}; ಊರ್ಟ್ ಮೋಡದ ಉಗಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅನಿಲ ದೈತ್ಯಗಳಿಂದ ಸೆಳೆದು ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾಯಗಳು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಂತೂ [[:en:90377 Sedna|೯೦೩೭೭ ಸೆಡ್ನ]]ವನ್ನು ಒಂದು [[ನೆಪ್ಚೂನ್-ಅತೀತ ಕಾಯ]]ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದು ಊರ್ಟ್ ಮೋಡದ ಭಾವಿತ ಸ್ಥಾನದಷ್ಟು ದೂರವಿಲ್ಲದೆ, [[ಕೈಪರ್ ಪಾಟಿ]]ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೂರವಿದೆ. *ಕೆಲವು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು {{mpl|2000 CR|105}} ಮತ್ತು {{mpl-|87269|2000 OO|67}} ಕಾಯಗಳನ್ನು ಊರ್ಟ್ ಮೋಡದ ಕಾಯಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. {{mpl|2000 CR|105}} ಕಾಯವು ೪೫ ಖ.ಮಾ. ಪುರರವಿ, ೪೧೫ ಖ.ಮಾ. ಅಪರವಿ ಮತ್ತು ೩,೨೪೧ ವರ್ಷಗಳ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, {{mpl-|87269|2000 OO|67}} ಕಾಯವು ೨೧ ಖ.ಮಾ. ಪುರರವಿ, ೧,೦೦೦ ಖ.ಮಾ. ಅಪರವಿ, ಮತ್ತು ೧೨,೭೦೫ ವರ್ಷಗಳ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <!-- <br style="clear: both"> --> {| border="1" class="wikitable sortable " |+ <big>'''ಊರ್ಟ್ ಮೋಡದ ಸಂಭವನೀಯ ಕಾಯಗಳು'''</big> |----- ! ಸಂಖ್ಯೆ ! ಹೆಸರು ! ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸ<br />(ಕಿ.ಮೀ.) ! [[ಪುರರವಿ]] (ಖ.ಮಾ.) ! [[ಅಪರವಿ]] (ಖ.ಮಾ.) ! ಆವಿಷ್ಕಾರದ ದಿನಾಂಕ ! ಆವಿಷ್ಕಾರಕ ! Diameter method |----- | ೯೦೩೭೭ | [[:en:90377 Sedna|ಸೆಡ್ನ]] | ೧೧೮೦ - ೧೮೦೦ ಕಿ.ಮೀ. | ೭೬ (±೭) | ೯೭೫ | ೨೦೦೩ | ಮೈಕಲ್ ಇ. ಬ್ರೌನ್, ಚ್ಯಾಡ್ ಟ್ರುಹಿಲೊ, ಡೇವಿಡ್ ಎಲ್. ರಬೀನೊವಿಟ್ಸ್ | ಶಾಖ |----- | — | {{mpl|2000 CR|105}} | ೨೬೫ ಕಿ.ಮೀ. | ೪೪.೩ | ೩೯೭ | ೨೦೦೦ | [[ಲೊವೆಲ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]] | ??? |----- | ೮೭೨೬೯ | {{mpl-|87269|2000 OO|67}} | ೨೮ - ೮೭ ಕಿ.ಮೀ. | ೨೦.೮ | ೧೦೦೫.೫ | ೨೦೦೦ | [[:en:Cerro Tololo telescope|ಸೆರೋ ಟೊಟೋಲೋ ದೂರದರ್ಶಕ]] || ??? |} == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == *[[ಸೌರಮಂಡಲ]] *[[ಧೂಮಕೇತು]] *[[ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ]] *[[:en:Galactic tide|Galactic tide]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == *[http://spaceflightnow.com/news/n0308/08comets/oortcloud.jpg Representation, Southwest Research Institute] *[https://web.archive.org/web/20000303081140/http://seds.lpl.arizona.edu/nineplanets/nineplanets/kboc.html The Kuiper Belt and The Oort Cloud] *[http://adsabs.harvard.edu/abs/1994QJRAS..35....1M The effect of perturbations by the Alpha Cen A/B system on the Oort Cloud] <br /> {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] 1dtfeioo4b976qvbuying8ltpoy4576 0 3607 1373224 1363503 2026-05-12T12:06:58Z Prajwal Mudiyappa 33383 1373224 wikitext text/x-wiki {{infobox person |image = [[ಚಿತ್ರ:Vikram_Sarabhai.jpg]] |image_size = 220px |caption = ಡಾ. ವಿಕ್ರಂ ಸಾರಾಭಾಯಿ |birth_name = ವಿಕ್ರಂ ಅಂಬಾಲಾಲ್ ಸಾರಾಭಾಯಿ |birth_date = ೧೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೧೯ |birth_place = [[ಅಹಮದಾಬಾದ್]], [[ಭಾರತ]] |death_date = ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೧ |death_place = ಹ್ಯಾಲಿಕಾನ್ ಕಾಸ್ಲ್, ಕೋವಳಮ್, [[ತಿರುವನಂತಪುರ]], [[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]] |nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] |spouse=[[ಮೃಣಾಲಿನಿ ಸಾರಾಭಾಯಿ]] |alma_mater = [[ಕೆಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] |known_for = [[ಇಸ್ರೋ|ಭಾರತೀಯ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]] <br /> ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ, [[ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್]] |awards = [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] (೧೯೬೬)<br />[[ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ]] (ಮರಣೋತ್ತರ) (೧೯೭೨) |footnotes = }} '''ವಿಕ್ರಮ್ ಸಾರಾಭಾಯಿ''' (೧೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೧೯ - ೨೬ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೧) ಭಾರತದ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧಕರು.<ref>http://www.mapsofindia.com/who-is-who/science-technology/vikram-sarabhai.html, Vikram Sarabhai Biography mapsofindia.com</ref><ref>http://www.iloveindia.com/indian-heroes/vikram-sarabhai.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230929135246/https://www.iloveindia.com/indian-heroes/vikram-sarabhai.html |date=2023-09-29 }} Vikram Sarabhai iloveindia.com</ref> ಇವರನ್ನು ಭಾರತದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>cite news | url=https://www.prajavani.net/news/article/2017/08/12/513054.html | accessdate=12 ಆಗಸ್ಟ್ 2019</ref> ಭಾರತದ ವ್ಯೋಮ ಸಂಶೋಧನೆ, ಉದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ. ಖ್ಯಾತ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಇವರು ಮುಂಬಯಿ ಮತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. ತದನಂತರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕಿರಣ, ಭೂಕಾಂತತೆ, ಅಂತರಗ್ರಹ ವ್ಯೋಮ, ಸೂರ್ಯ-ಭೂಮಿ ಸಂಬಂಧ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಿದವರು ಸಿ. ವಿ. ರಾಮನ್ (1888-1979). ಉಷ್ಣವಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳು ಎಂಬ ವಿಷಯ ಕುರಿತಾದ ಇವರ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿ ನೀಡಿತು (1947). == ಜನನ == ಇವರ ಜನನ [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತಿನ]] [[ಅಹಮದಾಬಾದ್|ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್‌ನ]] ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ. ತಂದೆ ಅಂಬಾಲಾಲ್ ಸಾರಾಭಾಯ್. ತಾಯಿ ಸರಳಾದೇವಿ. ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೇ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿದ್ದ ಬಾಲಕ ಸಾಹಸಪ್ರಿಯ ಕೂಡಾ. ಇವರ ಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ [[ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು]], [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು]], [[ಚಂದ್ರಶೇಖರ ವೆಂಕಟರಾಮನ್|ಸಿ.ವಿ.ರಾಮನ್]] ಮುಂತಾದ ಮಹನೀಯರುಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಈ ಧೀಮಂತ ಬಾಲಕನ ಮೇಲೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. == ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಗಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ೨೦ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ 'ಪ್ರಕೃತಿವಿಜ್ಞಾನ'ದಲ್ಲಿ '''ಟ್ರೈಪಾಸ್''' ಎಂಬ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು.೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿದ್ಜ್‌ನಿಂದ ಪಿಹೆಚ್‌ಡಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. == ಸಂಶೋಧನೆ == ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನಿ [[ಸಿ.ವಿ.ರಾಮನ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು. ವಿಶ್ವ ಕಿರಣಗಳ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆಯಲ್ಲುಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದರು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಕಾಲ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆ ದಿನಕ್ಕೆ ೨ ಬಾರಿ ಬದಲಾಗುವುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದು,ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಬಂಧ ಬರೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.ಈ ವಿಚಾರ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು. (ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒಡೆದಾಗ ದೊರೆಯುವ ಋಣ ವಿದ್ಯುತ್ಕಣ,ಧನ ವಿದ್ಯುತ್ಕಣ,ವಿದ್ಯುತ್‌ ಹೀನಕಣಗಳಲ್ಲದೆ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಬೇರೆ ತೂಕದ ಮೆಸಾನ್‌ ಕಣಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಇವು ಕೂಡ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ೬೦ರಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನ ದೇಹವನ್ನು ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತವೆ.) == ಉದ್ಯೋಗ,ಸಾಧನೆ == ಅಹಮದಾಬಾದಿನ ಫಿಸಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಲ್ಯಾಬೊರೆಟರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಇವರು ಮುಂದೆ ಅದರ ನಿರ್ದೇಶಕರೂ ಆದರು (1965). ಹೈಡ್ರೊಜನಿನ ದೈನಿಕ ವ್ಯತ್ಯಯ ಅಯಾನುಗೋಳದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಂತಗೋಳದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಇವರದ್ದು. ಮೀಸಾನ್ ದೂರದರ್ಶಕ ರಚನೆ; ಕೊಡೈಕೆನಾಲ್, ತಿರುವನಂತಪುರ ಮತ್ತು ಗುಲ್ಮಾರ್ಗ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಠಾಣ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆ - ಇವು ಇವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೊಡುಗೆಗಳು. ಅಹಮದಾಬಾದಿನ ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‍ಮೆಂಟ್, ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಸಂಶೋಧನಸಂಸ್ಥೆ, ನೆಹರೂ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಮತ್ತು ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಸೈನ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್‍ನಂಥ ಹಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣೀಭೂತರೂ ಆದರು. ಯುರೇನಿಯಮ್ ಅದುರಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿಕೆ, ಕಲ್ಪಾಕಮ್‍ನ ಫಾಸ್ಟ್ ಬ್ರೀಡರ್ ರಿಯಾಕ್ಟರ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ವೇಗವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಂದಲೇ ಕೊಲ್ಕತಾದ ಸೈಕ್ಲೊಟ್ರಾನ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಚಾಲನೆ - ಇವು ವಿಕ್ರಮ್‍ರವರು ಭಾರತದ ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಮಂಡಲಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ(1966) ಅನಂತರ ಮಾಡಿದ ಸಾಧನೆಗಳು. ಭಾರತದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಆಯೋಗದ ಹಾಗೂ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ ಸಂಘಟಿತ ಬಾಹ್ಯ ವ್ಯೋಮದ ಶಾಂತಿಯುತ ಉಪಯೋಗಗಳು ಅಧಿವೇಶನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಊಧ್ರ್ವ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಅನುಕ್ರಮಶ್ರೇಣಿಯ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಂರಚನೆಗಳು ಭಾರತಕ್ಕೆ ತಕ್ಕದ್ದಲ್ಲ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದ ಇವರು ಕ್ಷಿತಿಜೀಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ವ್ಯೋಮ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸಾಧಿಸಿದ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಇಂಥ ನಿರ್ವಹಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಭಾರತದ ಆವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಾದ ತಂತ್ರವಿದ್ಯಾಯೋಜನೆಯೊಂದನ್ನು ಇವರು ಹಾಕಿದ್ದರು. ಗದ್ದಲದಲ್ಲೂ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳಬಲ್ಲೆವಾದರೆ ನಾವು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಫಲಪ್ರದವಾಗುವುದು ನಿಶ್ಚಿತ ಎಂಬ ಇವರ ಹೇಳಿಕೆ ಇವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದರ್ಶನದ ತಿರುಳು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ದಿನ 16-18 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದ ವಿಕ್ರಮ್ ಸಾರಾಭಾಯಿಯವರು ಕಾರ್ಯನಿಮಿತ್ತ ತುಂಬಾ ರಾಕೆಟ್ ಉಡಾವಣಾಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ನಿಧನರಾದರು (1971 ಡಿಸೆಂಬರ್ 30). ತುಂಬಾದಲ್ಲಿರುವ ವಿಕ್ರಮ್ ಸಾರಾಭಾಯಿ ವ್ಯೋಮಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪುಣೆಯ ಸಮೀಪದ ಆರ್ವಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಕ್ರಮ್ ಭೂಠಾಣ್ಯ - ಇವು ಈ ಸ್ವದೇಶಪ್ರೇಮೀ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ಪ್ರತೀಕಗಳು. *೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ಅಣು ಶಕ್ತಿ ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ [[ಹೋಮಿ ಜಹಾಂಗೀರ್ ಭಾಭಾ]] ನಿಧನ ಹೊಂದಿದಾಗ, ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡವರು ವಿಕ್ರಮ್ ಸಾರಾಭಾಯಿ. ಈ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಅವರು ಒಳ್ಳೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರರೆಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದರು. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದು ಕೊಂಡೇ ಅಹರ್ನಿಶಿ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. *ಅಹ್ಮದಾಬಾದಿನಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ,ಕೆಲಕಾಲ ಅದರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು. ೧೯೫೫ರಲ್ಲಿ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಗುಲ್ಮಾರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ೪೦ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಡೆಸಿದ ಸಮ್ಮೇಳನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಹಲವು ಸಂಘ,ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದ್ದರು. ಅವು ಹೀಗಿವೆ: #ಗ್ರೂಪ್ ಫಾರ್ ಇಂಪ್ರೂವ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಎಜುಕೇಷನ್ #ನೆಹರೂ ಫೌಂಡೇಷನ್ #ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಸೈನ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ #ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ #ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ == ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == #೧೯೬೨-ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಭಾಟ್ನಾಗರ್ ಸ್ಮಾರಕ ಪಾರಿತೋಷಕ #೧೯೬೬-[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] #೧೯೭೨-(ಮರಣೋತ್ತರ)[[ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ]] == ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ == ವಿಕ್ರಮ್ ಸಾರಾಭಾಯಿಯವರು ಎಲ್ಲಾ ಮನುಷ್ಯರನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡುವ ವಿಶಾಲ ಮನೋಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ವ್ಯವಸಾಯ, ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಹವಾಮಾನ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಖನಿಜ ಶೋಧನೆ-ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾವುದಕ್ಕೂ ಅಣುಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಉಪಯೋಗವಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವಾಗಿತ್ತು. ಹೋಮಿಭಾಭಾ ಕಂಡ ಕನಸನ್ನು ನನಸಾಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪರಿಶ್ರಮ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಅವರು ಭಾರತ ದೇಶದ ಒಬ್ಬ ದೊಡ್ಡ ವಿಜ್ಞಾನಿ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧಕರು]] dpgymm3ks7sxf4zxngqseupk8a2y54i 0 4194 1373301 1355276 2026-05-13T06:48:23Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373301 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Jagjivan Ram (cropped).jpg | caption = ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ರಾಮ್‌ರವರು }} '''ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್‌''' (೫ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೦೮ - ೬ ಜುಲೈ ೧೯೮೬) ಇವರು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ '''ಬಾಬೂಜಿ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಇವರು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು [[ಬಿಹಾರ|ಬಿಹಾರದ]] ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Britannica |490335|Jagjivan Ram}}</ref> ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ, [[ದಲಿತ|ದಲಿತರಿಗೆ]] ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ''ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಶೋಷಿತ ವರ್ಗಗಳ ಲೀಗ್'' ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೩೭ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Bihar Legislative Assembly|ಬಿಹಾರ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ]] ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ನಂತರ, ಅವರು ಗ್ರಾಮೀಣ [[ಕಾರ್ಮಿಕ]] ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು. ೧೯೪೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಜವಾಹರ‌ಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು]] ಅವರ [[ :en:interim government|ಮಧ್ಯಂತರ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ]] ಕಿರಿಯ ಸಚಿವರಾದರು. [[:en: Labour Minister|ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಚಿವರಾಗಿ]] ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಮತ್ತು [[ :en:Constituent Assembly of India|ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯ]] ಸದಸ್ಯರಾದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಸಂವಿಧಾನ|ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ]] [[:en:social justice|ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ]] ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] (ಐಎನ್‌ಸಿ) ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಮುಂದಿನ ೩೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿವಿಧ ಖಾತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, [[:en: Indo-Pak war of 1971|೧೯೭೧ ರ ಇಂಡೋ-ಪಾಕ್ ಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು. ಇದು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ]] ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. [[:en:Union Agriculture Minister|ಕೇಂದ್ರ ಕೃಷಿ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ]] ಎರಡು ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ [[:en: Green Revolution in India|ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ]] ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸಲು ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ೧೯೭೪ ರ ಬರಗಾಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಖಾತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅವರನ್ನು ಕೇಳಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |title=Jagjivan Ram & inclusive agricultural growth |url=http://www.hindu.com/2008/02/07/stories/2008020754831000.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080210053753/http://www.hindu.com/2008/02/07/stories/2008020754831000.htm |url-status=dead |archive-date=10 February 2008 |date=7 February 2008 |author-link=M. S. Swaminathan|author=Swaminathan, M. S. |newspaper=[[The Hindu]] }}</ref><ref>{{cite news |title=Prez, PM call for a second green revolution |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/environment/developmental-issues/Prez-PM-call-for-a-second-green-revolution/articleshow/2929578.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024142243/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-04-06/developmental-issues/27780631_1_green-revolution-dalit-agriculture |url-status=live |archive-date=24 October 2012 |work=[[The Times of India]] |date= 6 April 2008|access-date=27 August 2009}}</ref> ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (೧೯೭೫-೭೭) ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿ [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ|ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯನ್ನು]] ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತೊರೆದು [[ :en:Janata Party|ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ]] ಮೈತ್ರಿಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ನಂತರ, ಅವರು [[:en:Deputy Prime Minister of India|ಭಾರತದ ಉಪ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ]] (೧೯೭೭-೭೯) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ನಂತರ, ೧೯೮೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ :en:Congress (J)|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಜೆ)]] ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರು ಮಧ್ಯಂತರ ಸರ್ಕಾರದ ಕೊನೆಯ ಬದುಕುಳಿದ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿದ ಕೊನೆಯ ಮೂಲ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಮಧ್ಯಂತರ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಅವರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ವಿವಿಧ ಸಚಿವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಒಟ್ಟು ೩೦ ವರ್ಷಗಳ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯು [[:en: longest of any Indian federal minister|ಯಾವುದೇ ಭಾರತೀಯ ಫೆಡರಲ್ ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗಿಂತ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಾಗಿದೆ]]. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ== ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರು [[ಬಿಹಾರ|ಬಿಹಾರದ]] [[:en:Arrah |ಅರಾಹ್‌ನ]] ಚಾಂದ್ವಾದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ [[:en:Chamar|ಚಮರ್]] ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news | url=https://www.spiegel.de/spiegel/print/d-40348689.html |title = INDIEN : In den Staub - DER SPIEGEL 35/1979| newspaper=Der Spiegel | date=26 August 1979 }}</ref> ಅವರಿಗೆ ಸಂತ ಲಾಲ್ ಎಂಬ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಮೂವರು ಸಹೋದರಿಯರು ಇದ್ದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಶೋಭಿ ರಾಮ್‌ರವರು [[ಪೇಶಾವರ್|ಪೇಶಾವರದ]] [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌‌ ಭಾರತೀಯ‌ ಸೇನೆ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ]] ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ನಂತರ ಕೆಲವು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಂದಾಗಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಹುಟ್ಟೂರಾದ ಚಾಂದ್ವಾದಲ್ಲಿ [[ಕೃಷಿ]] ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಅವರು ಶಿವ ನಾರಾಯಣಿ ಪಂಥದ ಮಹಂತರಾದರು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಂಥಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದರು.<ref>{{cite book |title= Jagjivan Ram: The Harijan Leader|last= Bakshi|first=S. R.|year=1992|publisher=Anmol Publications PVT. LTD.|isbn=81-7041-496-2|pages=1–2 |url=https://books.google.com/books?id=n9td-jPgcIwC&q=Jagjivan+Ram&pg=PP1 }}</ref> ಯುವ ಜಗಜೀವನ್‌ರವರು ೧೯೧೪ ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ತಂದೆಯ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣದ ನಂತರ, ಜಗಜೀವನ್‌ರವರು ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿ ವಸಂತಿ ದೇವಿಯವರು ಕಠಿಣ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದರು. ಅವರು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ [[:en:Arrah|ಅರಾಹ್‌‌ನ]] ಅಗ್ರವಾಲ್ ಮಿಡಲ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ಗೆ ಸೇರಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬೋಧನಾ ಮಾಧ್ಯಮವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ೧೯೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಅರಾಹ್‌‌ನ ಟೌನ್ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿದರು. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಜಾತಿ]] ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಆದರೂ, ಅಚಲವಾಗಿ ಉಳಿದರು. ಆಗಾಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಒಂದು ಘಟನೆ ಈ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ನೀರಿನ ಮಡಕೆಗಳನ್ನು ಇಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿತ್ತು. ಒಂದು [[ಹಿಂದೂ|ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ]] ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು [[ಮುಸ್ಲಿಮ್|ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ]]. ಜಗಜೀವನ್‌ರವರು ಹಿಂದೂ ಮಡಕೆಯ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು [[ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ|ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ]] ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಿಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ [[ದಲಿತ|ದಲಿತರಿಗಾಗಿ]] ಮೂರನೇ ಮಡಕೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟರು.<ref>[http://babujagjivanram.com/PROFILE_Babu_Jagjvan_Ram_n.pdf Profile Jagjivan Ram:Early life] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110409163027/http://babujagjivanram.com/PROFILE_Babu_Jagjvan_Ram_n.pdf |date=9 April 2011 }}</ref> ಜಗಜೀವನ್‌ರವರು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಾಗಿ ಈ ಮಡಕೆಯನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಒಡೆದರು. ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು ಮೂರನೇ ಮಡಕೆಯನ್ನು ಇಡದಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ೧೯೨೫ ರಲ್ಲಿ, ಪಂಡಿತ್ [[ :en:Madan Mohan Malviya|ಮದನ್ ಮೋಹನ್ ಮಾಳವೀಯ]] ಅವರು ಶಾಲೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಜಗಜೀವನ್‌ರವರ ಸ್ವಾಗತ ಭಾಷಣದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿ, [[:en:Banaras Hindu University|ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ]] ಸೇರಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದಾಗ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿರುವು ಬಂದಿತು.<ref>{{Cite web |title=Our Inspiration - BABU JAGJIVAN RAM |url=https://www.inc.in/our-inspiration/babu-jagjivan-ram |website=Indian Congress |quote=Jagjivan Ram's biography by [[Indian Congress]] mentioning their studies.}}</ref> ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್‌ರವರು ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು ಮತ್ತು ೧೯೨೭ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Banaras Hindu University|ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ]] (ಬಿಎಚ್‌ಯು) ಸೇರಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ [[Birla|ಬಿರ್ಲಾ]] ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ ಸೈನ್ಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು.<ref>[http://www.rrtd.nic.in/jagjivanram.html Jagjivan ram] Research Reference and Training Div., Ministry of I & B, [[Govt. of India]].</ref> ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ [[ತಾರತಮ್ಯ|ತಾರತಮ್ಯದ]] ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಲು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು. ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ಸ್ಥಳೀಯ [[ಕ್ಷೌರಿಕ|ಕ್ಷೌರಿಕರು]] ಅವರ ವಸತಿ ನಿಲಯದಲ್ಲಿ [[ಊಟ]] ಮತ್ತು ಕ್ಷೌರದಂತಹ ಮೂಲಭೂತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಒಬ್ಬ ದಲಿತ ಕ್ಷೌರಿಕನು ತನ್ನ ಕೂದಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದನು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಜಗಜೀವನ್‌ರವರು ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ತೊರೆದು [[ಕಲ್ಕತ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕಲ್ಕತ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ತನ್ನ ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂದುಳಿದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್‌ರವರಿಗೆ ಪೀಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=Denied table, given Chair |url= http://www.telegraphindia.com/1071101/asp/nation/story_8497983.asp|archive-url= https://archive.today/20130203223511/http://www.telegraphindia.com/1071101/asp/nation/story_8497983.asp|url-status= dead|archive-date= 3 February 2013|date= 1 November 2007 |publisher=[[The Telegraph (Kolkata)]] |access-date=25 August 2009}}</ref><ref>{{cite web |title=BHU News: A chair for late Jagjivan Ram inaugurated |url=http://www.itbhu.org/chronicle/archives/2007/10/index.html#001507 |date=August 2007 |publisher=[[IT-BHU]] |access-date=25 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090309172021/http://itbhu.org/chronicle/archives/2007/10/index.html#001507 |archive-date=9 March 2009 |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ೧೯೩೧ ರಲ್ಲಿ, [[ಕಲ್ಕತ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕಲ್ಕತ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ]] ಬಿಎಸ್‌ಸಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ತಾರತಮ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಲು ಸಮ್ಮೇಳನಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತಾ ವಿರೋಧಿ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ==ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಆರಂಭ== [[ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್]] ಅವರು ೧೯೨೮ ರಂದು [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ]] ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಚೌಕದಲ್ಲಿ ಮಜ್ದೂರ್ ರ್ಯಾಲಿಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದಾಗ ಅವರ ಗಮನ ಸೆಳೆದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೫೦,೦೦೦ ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. [[:en: 1934 Nepal–Bihar earthquake|೧೯೩೪ ರ ನೇಪಾಳ-ಬಿಹಾರ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಭೂಕಂಪ]] ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಅವರು ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Valedictory Centenary Lecture by President of India on Jagjivan Ram Centenary Function |url=http://presidentofindia.nic.in/sp050408.html |date=5 April 2008 |publisher=[[President of India]] website }}</ref> ೧೯೩೫ ರ ಕಾಯಿದೆಯಡಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ಶಾಸನಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿಷ್ಠಾವಂತರು [[ಬಿಹಾರ|ಬಿಹಾರದ]] ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ನೇರ ಜ್ಞಾನವಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು ಹುಡುಕಿದರು. ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರನ್ನು ಬಿಹಾರ ಪರಿಷತ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಸೇರಿದರು.<ref>[http://www.congress.org.in/past-president-detail.php?id=52 Past Presidents] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505123715/http://www.congress.org.in/past-president-detail.php?id=52 |date=5 May 2009 }} [[Indian National Congress]] INC Official website.</ref> ಏಕೆಂದರೆ, ಅವರು ಶೋಷಿತ ವರ್ಗಗಳ ಸಮರ್ಥ ವಕ್ತಾರರಾಗಿ ಮೌಲ್ಯಯುತರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಅವರು [[ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್|ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರನ್ನು ಎದುರಿಸಬಲ್ಲರು. ಅವರು ೧೯೩೭ ರಲ್ಲಿ, ಬಿಹಾರ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನೀರಾವರಿ ಸೆಸ್ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಜನರನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ "ಹೇಡಿ" ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web| url=https://antiserious.com/learning-the-use-of-symbolic-means-dalits-ambedkar-statues-and-the-state-in-uttar-pradesh-dde0565173f1| title=Learning the Use of Symbolic Means: Dalits, Ambedkar Statues and the State in Uttar Pradesh| date=18 April 2019| access-date=3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2024| archive-date=6 ಮೇ 2025| archive-url=https://web.archive.org/web/20250506092734/https://antiserious.com/learning-the-use-of-symbolic-means-dalits-ambedkar-statues-and-the-state-in-uttar-pradesh-dde0565173f1| url-status=dead}}</ref> ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಶೋಷಿತ ವರ್ಗಗಳ ಲೀಗ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ]] ಸೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ, [[ :en:Hindu Mahasabha |ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಭಾದ]] ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದ ನಿರ್ಣಯದ ಪರವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=1935 |title=All-India Hindu Maha Sabha, 17th Session Poona, December 1935, Full Text Of Resolutions |url=https://indianculture.gov.in/archives/hindu-mahasabha-i-resolutions-reports-presidential-addresses-constitution-app-eals-etc-and |website=INDIAN CULTURE |page=4}}</ref> [[ದೇವಾಲಯ|ದೇವಾಲಯಗಳು]] ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಬಾವಿಗಳನ್ನು ದಲಿತರಿಗೆ ತೆರೆಯಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೪೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ]] ಮತ್ತು [[:en: Quit India Movements|ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಚಳವಳಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸೆರೆವಾಸ ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]], ಭಾರತದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |title= Jagjivan Ram an example of development politics|url=http://www.hindu.com/2007/04/06/stories/2007040624850500.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100105023846/http://www.hindu.com/2007/04/06/stories/2007040624850500.htm |url-status=dead |archive-date=5 January 2010 |date=6 April 2007 |newspaper=[[The Hindu]] }}</ref> ==ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ== [[:en: Constituent Assembly|ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ಅವರು ದಲಿತರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು<ref>{{cite web |url=http://cadindia.clpr.org.in/constituent_assembly_members/jagjivan_ram |title=Jagjivan Ram |website=Constituent Assembly Debates |publisher=Centre for Law and Policy Research |access-date=15 June 2018 |archive-date=15 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615163244/http://cadindia.clpr.org.in/constituent_assembly_members/jagjivan_ram |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಚುನಾಯಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ವಾದಿಸಿದರು. ==ಸಂಸದೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ೧೯೪೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಜವಾಹರ‌ಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು]] ಅವರ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ ಸಚಿವರಾದರು ಮತ್ತು ನಂತರದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ [[:en:Labour Minister|ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಚಿವರಾಗಿ]] ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ನೀತಿಗಳಿಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಗಸ್ಟ್ ೧೬, ೧೯೪೭ ರಂದು [[ಜಿನಿವಾ|ಜಿನೀವಾದಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ [[ :en:International Labour Organization |ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯ]] ([[:en:ILO|ಐಎಲ್ಒ]]) [[:en: International Labour Conference|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ]] ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಭಾರತೀಯ ನಿಯೋಗದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Io0NsnlRT6sC&q=jagjivan+ram&pg=PA23|title=The success of India's democracy|last1=Kohli|first1=Atul|date=2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521805308|location=Cambridge [u.a.]|page=37|author-link=Atul Kohli|access-date=12 September 2017}}</ref> ಅವರ ಮುಖ್ಯ ರಾಜಕೀಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಆಗಿನ ನಿಯೋಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ಮಹಾನ್ ಗಾಂಧಿವಾದಿ ಬಿಹಾರ ಬಿಭೂತಿ ಡಾ. [[:en: Anugrah Narayan Sinha|ಅನುಗ್ರಹ್ ನಾರಾಯಣ್ ಸಿನ್ಹಾ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ<ref>{{cite web | url=http://www.kamat.com/database/biographies/anugrah_narayan_sinha.htm | title=Biography: Anugrah Narayan Sinha |author=Kamat | publisher=Kamat's archive | access-date=25 June 2006 }} </ref> ಮತ್ತು ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಅವರು ಐಎಲ್ಒ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref>{{cite book |title=Selected works of Jawaharlal Nehru, Volume 14,&nbsp;Part 2 |last= Nehru|first=Jawaharlal|author-link=Jawaharlal Nehru |year=1984|publisher= Jawaharlal Nehru Memorial Fund|page=340 }}</ref> ಅವರು ೧೯೫೨ ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ರಚಿಸಿದ [[:en:Constituent assembly |ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯ]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite book|last1=Sharma|first1=Jagdish Chandra|title=Indian prime ministership : a comprehensive study|date=2002|publisher=Concept|location=New Delhi|isbn=9788170229247|page=19|url=https://books.google.com/books?id=8QkxBhRU2-AC&pg=PR7}}</ref> ರಾಮ್‌ರವರು ೧೯೪೬ ರ ಮಧ್ಯಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಅವರು ನೆಹರೂ ಅವರ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಂತ್ರಿ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಸಂವಹನ (೧೯೫೨–೫೬), ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆ (೧೯೫೬–೬೨), ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ (೧೯೬೨–೬೩).<ref>{{cite book|last1=Haqqi|first1=Anwarul Haque |title=Indian Democracy at the Crossroads I|date=1986|publisher=Mittal Publications|location=New Delhi|page=122|url=https://books.google.com/books?id=Wk7c6O2XlGwC&pg=PA114}}</ref> [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ|ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ]] ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕಾರ್ಮಿಕ, ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಸಚಿವರಾಗಿ (೧೯೬೬–೬೭) ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಚಿವರಾಗಿ (೧೯೬೭-೭೦) ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book|last1=Brass|first1=Paul R.|title=The Politics of India since Independence (The new Cambridge history of India.)|date=1994|publisher=Cambridge Univ. Press|location=Cambridge|isbn=978-0521453622|page=249|edition=2.|url=https://books.google.com/books?id=dtKe6XV8z7wC&pg=PR10}}</ref> ೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ವಿಭಜನೆಯಾದಾಗ, ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್‌ರವರು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ನೇತೃತ್ವದ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು ಮತ್ತು [[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ಅವರು [[:en: Minister of Defence |ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರಾಗಿ]] (೧೯೭೦-೭೪) ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರನ್ನು ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಿಕ ನಂ.೨ ಆಗಿ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಸಚಿವರಾಗಿ (೧೯೭೪–೭೭) ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite news |title=Babu Jagjivan Ram Bhavan to be built |url=http://www.hindu.com/2007/04/06/stories/2007040610400400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071206032629/http://www.hindu.com/2007/04/06/stories/2007040610400400.htm |url-status=dead |archive-date=6 December 2007 |date= 6 April 2007|newspaper= [[The Hindu]]}}</ref> ಅವರು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ [[ :en:Indo-Pakistani War of 1971 |೧೯೭೧ ರ ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧ]] ನಡೆಯಿತು ಮತ್ತು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು]] ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. [[:en:Indian Emergency|ಭಾರತದ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ]] ಬಹುಪಾಲು ಕಾಲ ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಗೆ ನಿಷ್ಠರಾಗಿದ್ದಾಗ, ೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಇತರ ಐದು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಜನತಾ ಒಕ್ಕೂಟದೊಳಗೆ [[:en: Congress for Democracy|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಫಾರ್ ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ]] ಪಕ್ಷವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಚುನಾವಣೆಗೆ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು, ಭಾನುವಾರದಂದು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್‌ರವರು ದೆಹಲಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಮ್ ಲೀಲಾ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ರ್ಯಾಲಿಯನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸಾರಕ ದೂರದರ್ಶನವು ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ ಚಲನಚಿತ್ರ [[:en: Bobby|ಬಾಬಿಯನ್ನು]] ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸದಂತೆ ಜನಸಮೂಹವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news | title=Emergency: Memories of the dark midnight | date=25 June 2005 | work=[[The Hindu]], [[Business Line]] | url=http://www.blonnet.com/2005/06/25/stories/2005062501140900.htm }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರ್ಯಾಲಿ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಮೂಹವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು ಮತ್ತು ಮರುದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆ "ಬಾಬು ಬಾಬಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ" ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ೧೯೭೭ ರಿಂದ ೧೯೭೯ ರವರೆಗೆ [[ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ]] ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವರು [[:en: Deputy Prime Minister of India|ಭಾರತದ ಉಪ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು]]. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸೇರಲು ಹಿಂಜರಿದರೂ, ಅವರು ೨೪ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೭೭ ರಂದು ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಾಜರಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರು [[:en: Jai Prakash Narayan|ಜೈ ಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್]] ಅವರ ಆಜ್ಞೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite book |title=320 Million Judges|last=Mirchandani |first=G.G. |year=2003|publisher=Abhinav Publications|isbn=81-7017-061-3|page=178 |url=https://books.google.com/books?id=5xj0g8euumQC&pg=PA178}}</ref> ಅವರು "ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ" ಅವರ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ರಕ್ಷಣಾ ಖಾತೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ೧೯೭೭-೧೯೭೯ ರ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ [[:en: Deputy Prime Minister of India|ಭಾರತದ ಉಪ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ]] ಅವರ ಕೊನೆಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book|last1=Sharma|first1=Jagdish Chandra|title=Indian prime ministership : a comprehensive study|date=2002|publisher=Concept|location=New Delhi|isbn=9788170229247|pages=39–40|url=https://books.google.com/books?id=8QkxBhRU2-AC&pg=PR7|ref=Deputy Prime minister}}</ref><ref>{{cite book|last1=Mirchandani|first1=G.G.|title=320 Million Judges|date=2003|publisher=Abhinav Publications|isbn=9788170170617|pages=95–96|url=https://books.google.com/books?id=5xj0g8euumQC&pg=PA95}}</ref><ref>{{cite news|title=Niece vs aunt in battle for Jagjivan Ram legacy|work=Indian Express|date=20 March 2014|url=http://indianexpress.com/article/india/politics/niece-vs-aunt-in-battle-for-jagjivan-ram-legacy/}}</ref> ೧೯೭೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮಗ ಸುರೇಶ್ ರಾಮ್ ಸುಷ್ಮಾ ಚೌಧರಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಅಶ್ಲೀಲ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ''ಸೂರ್ಯ'' ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಘಟನೆಯು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ವಿಭಜನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title=Original sting which split Janata Party | website=The Economic Times | date=2003-12-17 | url=https://economictimes.indiatimes.com/original-sting-which-split-janata-party/articleshow/363327.cms?from=mdr}}</ref><ref>{{cite web | title=जब 35 साल पहले अगस्त में सामने आया था एक राजनेता के बेटे का 'नंगा सच'! | website=Dainik Bhaskar | date=2013-08-24 | url=https://www.bhaskar.com/news/bih-pat-sex-scandal-of-jagjivan-ram-son-suresh-ram-suresh-ram-sushma-scandal-4355500-pho.html | language=hi }}</ref> [[:en: General Election in 1980|೧೯೮೦ ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು]] ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ವಿಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹೇರಿದಾಗ, ಜನತಾ ಪಕ್ಷವು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿತು. ಆದರೆ, ಪಕ್ಷವು ೫೪೨ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೩೧ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಜನತಾ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಭ್ರಮನಿರಸನಗೊಂಡ ಅವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಅರಸ್) ಬಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ೧೯೮೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆ ಬಣದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮದೇ ಆದ [[ :en:Congress (J)|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಜೆ)]] ಪಕ್ಷವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.<ref>Andersen, Walter K.. ''India in 1981: Stronger Political Authority and Social Tension'', published in Asian Survey, Vol. 22, No. 2, A Survey of Asia in 1981: Part II (Feb. 1982), pp. 119-135</ref> ಅವರು ೧೯೫೨ ರಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಚುನಾವಣೆಯಿಂದ ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾಗುವವರೆಗೆ, ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಬಿಹಾರ|ಬಿಹಾರದ]] ಸಸಾರಾಮ್ ಸಂಸತ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ೧೯೩೬ ರಿಂದ ೧೯೮೬ ರವರೆಗೆ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ನಿರಂತರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವು ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ. ==ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಸ್ಥಾನಗಳು== ===ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ=== [[File:U.S. President Jimmy Carter with Indian (L to R) Defense Minister Jagjivan Ram, Minister of Commerce Mohan Dharia, U.S. Secretary of State Cyrus Vance, and Minister of external Affairs A.B. Vajpayee.jpg|thumb|upright=1.3|ಎಡ-ಬಲ: ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್, ಭಾರತದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಚಿವ [[ :en:Mohan Dharia|ಮೋಹನ್ ಧರಿಯಾ]], ಯುಎಸ್ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ [[ :en:Cyrus Vance|ಸೈರಸ್ ವ್ಯಾನ್ಸ್]], ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ [[ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ]]]] * ಸತತವಾಗಿ ೩೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. * ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸಚಿವ ಎಂಬ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. * ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಚಿವ, ೧೯೪೬-೧೯೫೨. * ಕೇಂದ್ರ ಸಂವಹನ ಸಚಿವರು, ೧೯೫೨-೧೯೫೬. * ಕೇಂದ್ರ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವರು, ೧೯೫೬-೧೯೬೨. * ಕೇಂದ್ರ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ಸಚಿವರು, ೧೯೬೨-೧೯೬೩. * ೧೯೬೬-೧೯೬೭ ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ, ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು. * ಕೇಂದ್ರ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಚಿವರು, ೧೯೬೭-೧೯೭೦. * ಕೇಂದ್ರ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರು, ೧೯೭೦-೧೯೭೪, ೧೯೭೭-೧೯೭೯. * ಕೇಂದ್ರ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಸಚಿವರು, ೧೯೭೪-೧೯೭೭. * [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರು.<ref>{{cite book|title=320 Million Judges|author=Mirchandani, G. G. |pages=90–100|publisher=Abhinav Publications|year=2003|isbn=81-7017-061-3}}</ref> * ೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ, [[ :en:Congress for Democracy |ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಫಾರ್ ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ]] ಪಕ್ಷ ([[:en:Janata Party|ಜನತಾ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ]] ಹೊಂದಾಣಿಕೆ), ೧೯೭೭. * [[:en:Deputy Prime Minister of India|ಭಾರತದ ಉಪ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]], ೨೪ ಜನವರಿ ೧೯೭೯ - ೨೮ ಜುಲೈ ೧೯೭೯.<ref>{{cite web |url=http://jagjivanramfoundation.nic.in/bio-2.htm |title=Babu Jagjivan Ram |website=Babu Jagjivan Ram National Foundation |access-date=4 July 2018 }}</ref> * ಸಂಸ್ಥಾಪಕ, [[ :en:Congress (J)|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಜೆ)]].<ref>Andersen, Walter K. (1982) ''India in 1981: Stronger Political Authority and Social Tension'', published in Asian Survey, Vol. 22, No. 2, A Survey of Asia in 1981: Part II. pp. 119–135</ref> ===ಇತರ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಇತರ ಸ್ಥಾನಗಳು=== ಅವರು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೭೬ ರಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೮೩ ರವರೆಗೆ [[:en: the Bharat Scouts and Guides|ಭಾರತ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್ಸ್]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>[http://www.bsgindia.org/ Bharat Scouts and Guides]. Bsgindia.org. Retrieved on 6 December 2018.</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಅಲ್ಪಕಾಲದ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ನಂತರ, ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೩೩ ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹೆಂಡತಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ, ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್‌ರವರು [[ಕಾನ್ಪುರ|ಕಾನ್ಪುರದ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಮಾಜ ಸೇವಕ ಡಾ.ಬೀರಬಲ್ ಅವರ ಪುತ್ರಿ [[ :en:Indrani Devi|ಇಂದ್ರಾಣಿ ದೇವಿಯನ್ನು]] ವಿವಾಹವಾದರು. ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಸುರೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು [[:en: Meira Kumar|ಮೀರಾ ಕುಮಾರ್]] ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದು, ಮೀರಾ ಕುಮಾರ್‌ರವರು ಐದು ಬಾರಿ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ೨೦೦೪ ಮತ್ತು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಾನ [[:en: Sasaram|ಸಸಾರಾಮ್‌ನಿಂದ]] ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ [[:en:Speaker of Lok Sabha|ಲೋಕಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸ್ಪೀಕರ್]] ಆದರು. ==ಪರಂಪರೆ== ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ಮಾರಕ, ''ಸಮತಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿ'' ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ''ಸಮತಾ ದಿವಸ್'' (ಸಮಾನತೆ ದಿನ) ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವವನ್ನು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |title=Confer Bharat Ratna on Jagjivan Ram: Naidu |url=http://www.hindu.com/2006/04/06/stories/2006040613050500.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071105042118/http://www.hindu.com/2006/04/06/stories/2006040613050500.htm |url-status=dead |archive-date=5 November 2007 |date=6 April 2006 |newspaper=[[The Hindu]] }}</ref><ref>{{cite news |title= Tributes paid to Jagjivan Ram |url= http://www.hindu.com/2007/04/06/stories/2007040609940500.htm|archive-url= https://web.archive.org/web/20121105083154/http://www.hindu.com/2007/04/06/stories/2007040609940500.htm|url-status= dead|archive-date= 5 November 2012|date=6 April 2007 |newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> ಅವರಿಗೆ ಮರಣೋತ್ತರ [[ಭಾರತ ರತ್ನ]] ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆಗಳು [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿವೆ. ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Andhra University|ಆಂಧ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು]] ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ನೀಡಿತು. ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ೧೦೧ ನೇ ಜನ್ಮ ದಿನಾಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |title=Jagjivan Ram's services recalled |url=http://www.hindu.com/2009/04/06/stories/2009040651390200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410131204/http://www.hindu.com/2009/04/06/stories/2009040651390200.htm |url-status=dead |archive-date=10 April 2009 |date= 6 April 2009|newspaper=[[The Hindu]]}}</ref> ಅವರ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲು, [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ]] [[:en: Ministry of Social Justice|ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಸಚಿವಾಲಯವು]] ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ 'ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ' ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |title= A brief on Babu Jagjivan Ram National Foundation|url= http://www.socialjustice.nic.in/babujagjivanram.pdf|archive-url= https://web.archive.org/web/20090410005917/http://www.socialjustice.nic.in/babujagjivanram.pdf|url-status= dead|archive-date= 10 April 2009|publisher= socialjustice.nic.in}}</ref> ರೈಲ್ವೆ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಫೋರ್ಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ತರಬೇತಿ ಅಕಾಡೆಮಿಗೆ ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,304,366,533,1011,1016|title=Ministry of Railways (Railway Board)|website=www.indianrailways.gov.in|access-date=12 February 2019}}</ref> ದೇಶೀಯವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಲೋಕೋಮೋಟಿವ್, ಡಬ್ಲ್ಯುಎಎಂ -೧ ಮಾದರಿಗೆ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪೂರ್ವ ರೈಲ್ವೆ ಅದನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.irfca.org/gallery/Events/jagjivanram/|title=Reincarnation of WAM1 20202 Jagjivan Ram|website=www.irfca.org|access-date=12 February 2019}}</ref> ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್‌ರವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಯನ್ನು [[ಪುಣೆ|ಪುಣೆಯ]] ಯೆರವಾಡಾದ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೬ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಶಾಲೆಯು ಯೆರವಾಡಾದ ೧೨೫ ೭ ಮತ್ತು ೮ ನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಲೆಯು ೭ ನೇ ತರಗತಿಯ ನಂತರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೊದಲ ಪುಣೆ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗುವ ಮೂಲಕ ಬಾಬೂಜಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಜಾತಿಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಜನರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=The Need at iTeach Schools |url=http://www.iteachschools.org/the-need.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315095617/http://www.iteachschools.org/the-need.html |url-status=dead |archive-date=15 March 2016 |publisher=iteachschools.org}}</ref> ಮುಂಬೈನ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಏರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಜಗಜೀವನ್ ರಾಮ್‌ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಸಹ ಅವರು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[:en:List of politicians from Bihar|ಬಿಹಾರದ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:Dalit people|ದಲಿತ ಜನರು]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ== * {{cite book |title=Jagjivan Ram on labour problems |last=Ram |first=Jagjivan |author2=Shachi Rani Gurtu |year=1951 |publisher=Ram }} * {{cite book |title=Caste challenge in India |last= Ram |first=Jagjivan |year=1980 |publisher=Vision Books }} * {{cite book |title=Jagjivan Ram: the man and the times |last= Sharma|first= Devendra Prasad|year=1974 |publisher=Indian Book Co. }} * {{cite book |title= Jagjivanram: a select bibliography, 1908–1975|last= Chanchreek|first=Kanhaiyalal |year=1975 |publisher=[[S. Chand]]}} * {{cite book |title=Jagjivan Ram: symbol of social change |last=Singh|first=Nau Nihal |year=1977 |publisher=Sundeep Prakashan}} * {{cite book |title=Four decades of Jagjivan Ram's parliamentary career |last= Ram |first=Jagjivan |year=1977 |publisher=S. Chand }} * {{cite book |title=Jagjivan Ram And His Times|last= Ramesh Chandra |first=Sangh Mittra |year= 2003|publisher=Commonwealth Publishers|isbn=81-7169-737-2}} * {{cite book |title=Babu Jagjivan Ram in parliament: a commemorative volume |last=Secretariat |first= Lok Sabha |year=2005 |publisher=[[Lok Sabha]] Secretariat }} * {{cite book |title=Babu Jagjivan Ram |last= Maurya |first=Dr. Omprakash|publisher=Publications Division, [[Govt. of India]] |url= http://publicationsdivision.nic.in/Hindi-Roman/Au-Wise/HRB06.HTM}} * {{cite book |title=Babu Jagjivan Ram |last=Dr.U. |first=Subramanian|publisher=Tamilvendanpathippagam }} * {{cite web |title=Valedictory Centenary Lecture by President of India on Jagjivan Ram Centenary Function |url=http://presidentofindia.nic.in/sp050408.html |date=5 April 2008 |publisher=[[President of India]] website }} * {{cite web |title=PM's Address at Babu Jagjivan Ram Centenary Seminar on Agriculture |url=http://www.icar.org.in/news/Jagjivan-Ram-Centenary.htm |date=7 February 2008 |publisher=[[Indian Council of Agricultural Research|ICAR]]}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.jagjivanram.com/ Babu Jagjivan Ram, Tribute website] * [https://web.archive.org/web/20100409012621/http://babujagjivanram.com/ Babu Jagjivan Ram, Info website] * [https://web.archive.org/web/20110202173551/http://jagjivanramonline.com/ Babu Jagjivan Ram, a Centenary Celebrations Special] * http://cadindia.clpr.org.in/constituent_assembly_members/jagjivan_ram {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180615163244/http://cadindia.clpr.org.in/constituent_assembly_members/jagjivan_ram |date=2018-06-15 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] pulggvjz6sjuy5hz5iugirej1f8j048 0 10769 1373234 1351147 2026-05-12T17:51:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373234 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | info-hdr = Personal Information | image = The blind king Dhrtarastra listens as the visionary narrator Sanjaya relates the events of the battle between the Kaurava and the Pandava clans.jpg | caption = ಕೌರವ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವ ಕುಲಗಳ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ದಾರ್ಶನಿಕ ನಿರೂಪಕ ಸಂಜಯ ಹೇಳುವಂತೆ ಕುರುಡ ರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. | weapon = [[Gada (mace)]] | affiliation = [[Kuru dynasty]] | spouse = ಗಾಂದರಿ | family = '''ಪೋಷಕರು''':{{bulleted list|ಅಂಬಿಕಾ (ತಾಯಿ)|[[ವ್ಯಾಸ]] (ತಂದೆ)}} '''ಹಾಫ್ - ಬ್ರದರ್''' <br> ಅಂಬಾಲಿಕಾ ಅವರಿಂದ [[ಪಾಂಡು]]<br> '''ಹಾಫ್-ಬ್ರದರ್'''<br> ಪರಿಶ್ರಮ ಅವರಿಂದ [[ವಿದುರ]] | children = ಗಾಂದರಿಯ ಮಕ್ಕಳು <br> ೧೦೦ ಪುತ್ರರು ಸೇರಿದಂತೆ {{bulleted list||[[ದುರ್ಯೋಧನ]]|[[ದುಶ್ಯಾಸನ]]|[[ವಿಕರ್ಣ]]}}ಗಾಂಧಾರಿಯ '''ಮಗಳು'''' {{bulleted list|ದುಶ್ಯಾಲಾ}} | relatives = }} [[Image:Dhritarashtra.jpg|right|ಹಸ್ತಿನಾಪುರದ ದೊರೆ ಮತ್ತು ಕೌರವರ ತಂದೆಯಾದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ]] '''ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ''' ಒಬ್ಬ ಕುರು ರಾಜ, ಮತ್ತು [[ಹಿಂದೂ]] ಮಹಾಕಾವ್ಯ ''[[ಮಹಾಭಾರತ]]''ದಲ್ಲಿ ಕೌರವರ ತಂದೆ. ಅವನು ಕುರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜನಾಗಿದ್ದನು, ಅದರ ರಾಜಧಾನಿ [[ಹಸ್ತಿನಾಪುರ]]. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ [[ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯ]] ಅವರ ಮೊದಲ ಪತ್ನಿ ಅಂಬಿಕಾಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಹುಟ್ಟು ಕುರುಡ.<ref>"Hinduism: An Alphabetical Guide", by Roshen Dalal, p. 230, publisher = Penguin Books India</ref>ಅವನು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಗಾಂಧಾರಿಯಿಂದ ನೂರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಮಗಳಾದ [[ದುಶ್ಯಾಲಾ]]ನನ್ನು ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯ ಸೇವಕಿಯಿಂದ ಯುಯುತ್ಸು ಎಂಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದನು. ಈ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ, ಹಿರಿಯ ಮಗ [[ದುರ್ಯೋಧನ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಊಳಿದವರನ್ನು [[ಕೌರವರು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು, ಆದರೆ ಯುಯುತ್ಸು ಮತ್ತು ದುಶಾಲರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು. [[File:The blind king Dhrtarastra listens as the visionary narrator Sanjaya relates the events of the battle between the Kaurava and the Pandava clans.jpg|thumb|ಅಂಧ ರಾಜ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದ ವಿವರಗಳನ್ನು ದಿವ್ಯದೃಷ್ಟಿ ಹೊಂದಿದ್ದ್ದ ಸಂಜಯನಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು]] [[File:Dhrutarastra Lamenl.jpg|thumb|left|ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಲಾಪ]] == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕತೆ == ''ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ'' ಎಂದರೆ "ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ/ಹೊರಿಸುವವನು" ಎಂದರ್ಥ.<ref>{{cite book|last1=Apte|first1=Vaman Shivaram|title=A practical Sianskrit-English Dictionary|date=1957|publisher=Prasad Prakashan|location=Poona|url=http://dsalsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.3:1:1060.apte|chapter=धृतराष्ट्र}}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಯಜುರ್ವೇದದ (ಸುಮಾರು ೧೨೦೦-೯೦೦ ಬಿಸಿ‌ಇ) ಕಥಕ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಧ್ರಷ್ಟರಾಷ್ಟ್ರ ವೈಸಿತ್ರವೀರ್ಯ ಎಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕುರು ರಾಜನು ಋಗ್ವೇದ ಕಾಲದ ಭರತ ರಾಜ ಸುದಾಸರ ವಂಶಸ್ಥನೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ವ್ರತ್ಯ ತಪಸ್ವಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಂಘರ್ಷದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವನ ದನಗಳು ನಾಶವಾದವು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ವೈದಿಕ ಉಲ್ಲೇಖವು ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮಹಾಭಾರತದ ಖಾತೆಯ ನಿಖರತೆಗೆ ದೃಢೀಕರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ವ್ರತ್ಯರನ್ನು ತನ್ನ ಸೀಮೆಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ವ್ರತ್ಯರು ಅವನ ದನಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರು. ವ್ರತ್ಯರ ಗುಂಪನ್ನು ಪಾಂಚಾಲದ ವಕ ದಲ್ಭಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು.<ref>{{Cite journal|last=Witzel |first=Michael |year=1995 |title=Early Sanskritization: Origin and Development of the Kuru state |journal=EJVS |volume=1 |issue=4 |url=http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611142934/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0104/ejvs0104article.pdf |archive-date=11 June 2007 |pages=17, footnote 115}}</ref><ref>Michael Witzel (1990), [http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/vamsa.pdf "On Indian Historical Writing"], p.9 of PDF</ref> == ಜನನ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == [[ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯ]] ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಮರಣಹೊಂದಿದ, [[ಭೀಷ್ಮ]] ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಲಿಕ ಅವರ ಸಾಲು ಬಾಹ್ಲಿಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತೊರೆಯಲು ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ [[ಹಸ್ತಿನಾಪುರ]] ಇದ್ದಾಗ,[[ಸತ್ಯವತಿ]] ತನ್ನ ಮಗ [[ವ್ಯಾಸ]] ರಾಣಿಯರನ್ನು ಅಂಬಿಕಾ ಮತ್ತು ಅಂಬಾಲಿಕಾ [[ನಿಯೋಗ]] ಅಭ್ಯಾಸದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಧರಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ವ್ಯಾಸರು ಅಂಬಿಕಾಳನ್ನು ಗರ್ಭಧರಿಸಲು ಹೋದಾಗ, ಅವರ ಭಯಾನಕ ನೋಟವು ಅವಳನ್ನು ಹೆದರಿಸಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿದರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಆಕೆಯ ಮಗ ಕುರುಡನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite book|title=The Sacred books of the Hindus|url=https://books.google.com/books?id=12kSkNpBx-sC|publisher=Genesis Publications|page=94|year=2007|isbn = 9788130705439}}</ref> ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ಮಲಸಹೋದರ [[ಪಾಂಡು]] ಜೊತೆಗೆ [[ಭೀಷ್ಮ]] ಮತ್ತು [[ಕೃಪಾಚಾರ್ಯ]] ಅವರಿಂದ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದನು. ಅವನ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯದಿಂದ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದನು, ಆದರೆ [[ವ್ಯಾಸ]] ನೀಡಿದ ವರದಿಂದ ನೂರು ಸಾವಿರ ಆನೆಗಳ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಅವನು ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡುವಷ್ಟು ಬಲಶಾಲಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=" Ganguli">Ganguli, Kisari Mohan. The Mahabharata of Krishna-Dwaipayana Vyasa Translated into English Prose by Kisari Mohan Ganguli. N.p.: n.p., n.d. Web.</ref> ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುವ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ, [[ವಿದುರ]] ಪಾಂಡು ಕುರುಡನಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ತನ್ನ ಜನ್ಮಸಿದ್ಧ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಕಹಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಕಿರೀಟವನ್ನು ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟನು, ಆದರೂ ಈ ಕಾರ್ಯವು ನಂತರದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅವನ ಕಿರೀಟದ ಮೇಲಿನ ಗೀಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>Kalyāṇakara, Bā Ha. Dhr̥tarāshṭra. Nāgapūra: Ākāṅkshā Prakāśana, 2007.</ref> ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಗಾಂಧಾರಿ ಹಸ್ತಿನಾಪುರದ ದುರ್ಬಲ ಮತ್ತು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸಾಮಂತ [[ಗಾಂಧಾರ]]ವನ್ನು ವಿವಾಹವಾದನು; ಅವರ ಮದುವೆಯ ನಂತರ, ಗಾಂಧಾರಿ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಕುರುಡುತನವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅನುಭವಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿದಳು.<ref>Suri, Chander Kanta. The Life and times of Shakuni. Delhi: for All, 1992. Print</ref> ಗಾಂಧಾರಿ ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ [[ಕೌರವರು]] ಎಂಬ ನೂರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಮಗಳು ದುಶ್ಯಾಲಾ ಇದ್ದರು. ಅವನಿಗೆ [[ಯುಯುತ್ಸು]] ಎಂಬ ಮಗನೂ ಸಹ ಒಬ್ಬ ಸೇವಕಿಯಿಂದ ಪಡೆದನು. == ಆಳ್ವಿಕೆ == ರಿಷಿ ಕಿಂಡಾಮ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಪಾಂಡು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. [[ವ್ಯಾಸ]] ಅವರ ಆಶೀರ್ವಾದದ ಮೂಲಕ, ಅವರು ಮತ್ತು ಗಾಂಧಾರಿಗೆ ನೂರು ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಮಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಹಿರಿಯ ಮಗ [[ದುರ್ಯೋಧನ]] ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು. ದುರ್ಯೋಧನನ ಜನನದ ನಂತರ, ಕೆಟ್ಟ ಶಕುನಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು; ಅನೇಕ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಪುರೋಹಿತರು ಮಗುವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಾರಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು; ದುರ್ಯೋಧನನು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಶಿಕ್ಷಣದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆತ್ತವರು ಅವನು ದೊಡ್ಡ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪಾಂಡು ಮರಣಹೊಂದಿದಾಗ, ಕುಂತಿ ಮತ್ತು ಅವಳ ಮಕ್ಕಳು ಹಸ್ತಿನಾಪುರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಯುಧಿಷ್ಠಿರ]], ಪಾಂಡುವಿನ ಹಿರಿಯ ಮಗ, ದುರ್ಯೋಧನನಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯನಾಗಿದ್ದನು. ಪಾಂಡು ರಾಜನಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ದೇವರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು [[ಧರ್ಮ]], ಅವನಿಗೆ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಬಲವಾದ ಹಕ್ಕು ಇತ್ತು. ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು; ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರೂ, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮಗನಿಗೆ ಒಲವು ತೋರಿದನು, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕುರುಡನಾದನು. [[ವಿದುರ]] ಮತ್ತು [[ಭೀಷ್ಮ]] ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತಡದ ಮೇಲೆ, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ತನ್ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದನು.<ref name="Vyas 1992">{{Cite book|last=Vyas|first=Ramnarayan|url=https://books.google.com/books?id=fmYAdJHqd3cC&q=crowning+of+Yudhishthira&pg=PA29|title=Nature of Indian Culture|date=1992|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-7022-388-7|language=en}}</ref> === ಕುರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿಭಜನೆ === ಅರಗಿನ ಮನೆಯ ಘಟನೆಯ ನಂತರ, ಪಾಂಡವರನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಲಾಯಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಶೋಕಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ತನ್ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಪಾಂಡವರು ಬದುಕುಳಿದಿದ್ದಾರೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಾಗ, [[ಕೌರವರು]] ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಹದಗೆಟ್ಟಾಗ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ದುರ್ಯೋಧನ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭೀಷ್ಮನ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ, ಹಸ್ತಿನಾಪುರವನ್ನು ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೆ ಮತ್ತು ಖಾಂಡವಪ್ರಸ್ಥ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ನೀಡಿದನು.<ref>{{Cite book|last1=Valmiki|url=https://books.google.com/books?id=qj9bDwAAQBAJ&q=Dhritrashtra+khandavaprastha&pg=PT2606|title=Delphi Collected Sanskrit Epics (Illustrated)|last2=Vyasa|date=2018-05-19|publisher=Delphi Classics|isbn=978-1-78656-128-2|language=en}}</ref><ref name="Vyas 1992"/> === ದಾಳಗಳ ಆಟ === [[File: Disrobing of Draupadi.jpg|thumb|ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರೌಪದಿ ವಸ್ತ್ರಾಪಹರಣ ಮಾಡಿದಳು. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ.]] [[ಶಕುನಿ]], ಗಾಂಧಾರಿ ಅವರ ಸಹೋದರನು ದಾಳಗಳ ಆಟದಲ್ಲಿ ಚತುರನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಸೋದರಳಿಯ [[ದುರ್ಯೋಧನ]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಪಗಡೆಯ ಆಟದಲ್ಲಿ ಪಿತೂರಿ ಮಾಡಿ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಜೂಜಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದನು. ಪಾಂಡವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯ, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವನವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದರು. [[ದುಶ್ಯಾಸನ]] ಪಾಂಡವರ ಪತ್ನಿಯಾದ [[ದ್ರೌಪದಿ]]ಯ, ವಸ್ತ್ರಾಪಹರಣ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ನಂತರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅವಮಾನಿತಳಾದಳು. ದ್ರೌಪದಿಯು ಕುರು ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಶಪಿಸಲು ಹೊರಟಾಗ ಗಾಂಧಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಕುರುಡು ರಾಜನು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. [[ವಿಕರ್ಣ]] ಮತ್ತು [[ವಿದುರ]] ಮುಂತಾದ ಪ್ರಮುಖರು ದುರ್ಯೋಧನನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದರೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು [[ಹಸ್ತಿನಾಪುರ]]ಗೆ ತಮ್ಮ ಬಾಧ್ಯತೆಗಳಿಂದ ಅಸಹಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು; ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಮಾತನಾಡಬಹುದಿತ್ತು, ಆದರೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. == ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧ== [[File: Krishna Pleads with Dhritarashtra to Avoid War.jpg|thumb|ಯುದ್ಧವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವಂತೆ ಕೃಷ್ಣನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.]] [[ಕೃಷ್ಣ]], ಪಾಂಡವರ ಶಾಂತಿ ದೂತರಾಗಿ, ಕೌರವರ ಸ್ವಂತ ಬಂಧುಗಳ ರಕ್ತಪಾತವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಲು ಹಸ್ತಿನಾಪುರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದುರ್ಯೋಧನನು ಅವನನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಸಂಚು ಹೂಡಿದನು, ಇದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವಿಫಲತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಕೃಷ್ಣನ ಶಾಂತಿ ಧ್ಯೇಯವು ವಿಫಲವಾದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧವು ಅನಿವಾರ್ಯವೆಂದು ತೋರಿದ ನಂತರ, [[ವ್ಯಾಸ]] ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಯುದ್ಧವನ್ನು ನೋಡುವಂತೆ ಅವನಿಗೆ ದೈವಿಕ ದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಲು ಮುಂದಾದನು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳ ಹತ್ಯೆಯನ್ನು ನೋಡಲು ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ತನ್ನ ಸಾರಥಿಯಾದ [[ಸಂಜಯ]]ನಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದನು. [[ಭೀಮ]] ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೊಂದನು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಸಂಜಯನು ಯುದ್ಧವನ್ನು ವಿಧೇಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದನು. ಸಂಜಯನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಜನಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುವಾಗ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು [[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ]] ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ [[ಅರ್ಜುನ]] ಗೆ ತನ್ನ ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನು (ನಿಜವಾದ ರೂಪವನ್ನು) ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದಾಗ, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ದೈವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲವೆಂದು ವಿಷಾದಿಸಿದನು.<ref name="Ganguli"/> [[File:The_mourning_of_Dhritarashtra.jpg|thumb|ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ತನ್ನ ಪುತ್ರರ ಸಾವಿನಿಂದ ದುಃಖಿಸುತ್ತಾನೆ.]] ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ [[ಭೀಷ್ಮ]], [[ದ್ರೋಣ]], [[ಕರ್ಣ]], [[ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ]], ಕೃಪ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಜೇಯ ಯೋಧರು [[ಕೌರವ]] ಶಿಬಿರವನ್ನು ಜಯಶಾಲಿಯಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಅಲೆಯು ಪಾಂಡವರ ವಿರುದ್ಧ ತಿರುಗಿದಾಗಲೆಲ್ಲ ಅವರು ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಯುದ್ಧದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಅವನನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದವು. ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಒಬ್ಬಳೇ ಮಗಳು ದುಶ್ಯಾಲಾ ವಿಧವೆಯಾಗಿದ್ದಳು. [[ಯುಯುತ್ಸು]] ಯುದ್ಧದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರ ಕಡೆಗೆ ಪಕ್ಷಾಂತರಗೊಂಡನು ಮತ್ತು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಏಕೈಕ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದನು.<ref>[http://www.storypick.com/yuyutsu-moral-kaurava/ Yuyutsu was one of the 11 who managed to survive the war].</ref> === ಭೀಮನ ಲೋಹದ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡುವುದು === ಯುದ್ಧವು ಮುಗಿದ ನಂತರ, ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾದ ಪಾಂಡವರು ಅಧಿಕಾರದ ಔಪಚಾರಿಕ ವರ್ಗಾವಣೆಗಾಗಿ ಹಸ್ತಿನಾಪುರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಹೊರಟರು. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು [[ಯುಧಿಷ್ಠಿರ]] ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದೆ ತಬ್ಬಿಕೊಂಡನು. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಭೀಮನ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿದಾಗ, ಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದುರ್ಯೋಧನನ ಕಬ್ಬಿಣದ ಭೀಮನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು (ರಾಜಕುಮಾರನು ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಬಳಸಿದನು) ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಭೀಮನನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತುಂಡರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅಳುತ್ತಾ ಮುರಿದನು, ಅವನ ಕೋಪವು ಅವನನ್ನು ತೊರೆದನು. ಮುರಿದು ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ತನ್ನ ಮೂರ್ಖತನಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ ಹೃದಯದಿಂದ ಭೀಮ ಮತ್ತು ಇತರ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು.<ref>[[Bhima|During the Kurukshetra War]]</ref> [[File:The blind Dhritarashtra attacks the statue of Bhima.jpg|thumb|ಕುರುಡ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಭೀಮನ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ]] == ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಸಾವು == ''[[ಮಹಾಭಾರತ]]''ದ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ದುಃಖಿತ ಕುರುಡ ರಾಜನು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಗಾಂಧಾರಿ, ಅತ್ತಿಗೆ [[ಕುಂತಿ]] ಮತ್ತು ಮಲ ಸಹೋದರ [[ವಿದುರ]]ನೊಂದಿಗೆ [[ತಪಸ್ಸು]]ಮಾಡಲು [[ಹಸ್ತಿನಾಪುರ]]ವನ್ನು ತೊರೆದರು. ಅವರೆಲ್ಲರು (ಅವನ ಹಿಂದಿನ ವಿದುರನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಕಾಡಿನ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ನಾಶವಾದರು ಮತ್ತು [[ಮೋಕ್ಷ]] ಪಡೆದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://mahabharata-resources.org/mbtn/MBTN_4_harshala.pdf |title=Dhritarashtra, Gandhari and Kunti proceed to the forest |access-date=2024-05-27 |archive-date=2022-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203155214/http://mahabharata-resources.org/mbtn/MBTN_4_harshala.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ== ಹಸ್ತಿನಾಪುರದ ರಾಜನಾದ ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು [[ಧರ್ಮ]] ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗ ದುರ್ಯೋಧನನ ಮೇಲಿನ ಅವನ ಪ್ರೀತಿಯ ತತ್ವಗಳ ನಡುವೆ ಹರಿದುಹೋದನು. ಅವನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಂದೆಯ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಮಗನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವುದನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದನು.<ref>{{Cite web|title=12_chapter 6'|url=https://drive.google.com/file/d/1G9ZxOEksx_s68Ift_xUquiW0FJ0DZGKE/view?usp=drivesdk&usp=embed_facebook|access-date=2020-09-29|website=Google Docs}}</ref> ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅವನ ಸೋದರಮಾವ ಶಕುನಿಯಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref>{{Cite book|last=Nanda|first=Rishi Nanda, Mehak Mahajan|url=https://books.google.com/books?id=h1DPDwAAQBAJ&q=was+dhritarashtra+strong&pg=PT130|title=Break Your Leadership Chakravyuh: Stories and Learnings from Indian Mythology|date=2020-02-10|publisher=Notion Press|isbn=978-1-64678-700-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Guha|first=Soma|url=https://books.google.com/books?id=9OdrQGX1QA8C&q=Dhritarashtra+manipulated+by+Shakuni&pg=PA188|title=Mahabharata: The Game Vol - 1|date=2007|publisher=Scholastic India|isbn=978-81-7655-816-7|language=en}}</ref> ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳಾಗಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ''[[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತ]]'' ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ''[[ಭಗವದ್ಗೀತೆ]]'', ಅದರ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಅವನಿಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == *[[ಕೌರವರು]] *[[ದುರ್ಯೋಧನ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{ಮಹಾಭಾರತ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] a0o7qbu16kl1lfkn6xvrd0ip9i7sa96 0 11396 1373251 1357544 2026-05-13T04:09:09Z Kwamikagami 17055 1373251 wikitext text/x-wiki [[Image:Mars_Viking_11h016.png|thumb|right|[[:en:Viking 1|ವೈಕಿಂಗ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್ 1]]ರ ತಾಣ]] ಗ್ರಹದ ಮೇಲ್ಮೈ, ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಒಳಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು [[:en:Russian Federal Space Agency|ಸೋವಿಯೆತ್ ರಷ್ಯಾ]],[[:en:NASA|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]], [[:en:ESA|ಯೂರೋಪ್]], ಮತ್ತು [[:en:JAXA|ಜಪಾನ್]]ನಿಂದ, ಅನ್ವೇಷಕಗಳು, ಪರ್ಯಟಕಗಳು, ಪರಿಭ್ರಮಕಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮಂಗಳದತ್ತ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3ನೇ 2ರಷ್ಟು ನೌಕೆಗಳು ತಮ್ಮ ಉದ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಅಥವಾ ಆರಂಭಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನವೇ ವಿಫಲವಾಗಿ ಹೋಗಿವೆ. ಈ ವೈಫಲ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದುವು. ಆದರೆ, ಇನ್ನು ಹಲವು ನೌಕೆಗಳು ಅರ್ಥವಾಗದ ಯಾವುದೋ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿಫಲವಾಗಿಯೋ,ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಕೊಂಡೋ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ. ಈ ರೀತಿ ಸಾಕಷ್ಟು ನೌಕೆಗಳು ಕಳೆದು ಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧಕರು ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ಭೂಮಿ-ಮಂಗಳದ ನಡುವೆ "[[ಬರ್ಮುಡಾ ತ್ರಿಕೋಣ]]", ಅಥವಾ [[:en:Mars Curse|ಅಂಗಾರಕ ಶಾಪ]]ದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಕ್ಕೆ ಹೊರಟ ನೌಕೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಒಂದು "ಬೃಹತ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪಿಶಾಚಿ"ಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.thespacereview.com/article/232/1 ಬೃಹತ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪಿಶಾಚಿಯ ಹಸಿವು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತೇ?]</ref> ===ಹಿಂದಿನ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಯಾತ್ರೆಗಳು=== ಮಂಗಳದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ನೌಕೆಯೆಂದರೆ 1964ರಲ್ಲಿ ನಾಸಾ ಉಡಾಯಿಸಿದ [[:en:Mariner 4|ಮ್ಯಾರಿನರ್ 4]]. ಮಂಗಳದ ನೆಲವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ ಮೊದಲ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ವಸ್ತುಗಳೆಂದರೆ [[:en:Soviet Union|ರಷ್ಯಾ]] [[:en:Mars probe program|ಮಂಗಳ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ಮೂಲಕ 1971ರಲ್ಲಿ ಉಡಾಯಿಸಲಾದ [[:en:Mars 2|Mars 2]] ಮತ್ತು [[:en:Mars 3|Mars 3]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಎರಡು ಅನ್ವೇಷಕಗಳು. ಆದರೆ ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ತಲುಪಿದ ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ಈ ಎರಡೂ ಅನ್ವೇಷಕಗಳ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಹೋಯಿತು. ನಂತರ 1975ರಲ್ಲಿ ನಾಸಾ [[:en:Viking program|ವೈಕಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ಉಡಾವಣೆಗಳು ಶುರುವಾದವು. ಈ ಉಡಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಯುವ ಭಾಗಗಳುಳ್ಳ ಎರಡು ಪರಿಭ್ರಮಕಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ಈ ಎರಡು ಪರಿಭ್ರಮಕಗಳ ಇಳಿಯುವ ಭಾಗಗಳೂ 1976ರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮಂಗಳದ ಮೇಲಿಳಿದು 6 ವರ್ಷ (Viking 1) ಮತ್ತು 3 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ (Viking 2) ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವು. ಇದಲ್ಲದೆ ಮೊದಲನೇ ಬಾರಿಗೆ ಈ ವೈಕಿಂಗ್ ಇಳಿಭಾಗಗಳು ಮಂಗಳದ ಬಣ್ಣದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಕಳಿಸಿದವು.<ref>{{Cite web |url=http://burro.astr.cwru.edu/stu/20th_far_mars.html |title=ಮಂಗಳಕ್ಕೆ ಇತರ ಯಾತ್ರೆಗಳು |access-date=2006-12-31 |archive-date=2012-05-30 |archive-url=https://archive.today/20120530021429/http://burro.astr.cwru.edu/stu/20th_far_mars.html |url-status=dead }}</ref> ಇವು ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ ಮೇಲ್ಮೈ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಯಾರು ಮಾಡಿದವು. ಈ ತಯಾರಿಕೆಗಳು ಎಷ್ಟು ಸ್ಫುಟವಾಗಿದ್ದವೆಂದರೆ, ಇಂದಿಗೂ ಈ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಂಗಳ ಮತ್ತದರ ಎರಡು ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲೆಂದು 1988ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದಿಂದ [[:en:Phobos program|Phobos 1 ಮತ್ತು 2]] ಅನ್ವೇಷಕಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಲಾಯಿತು. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, Phobos 1ರ ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಅದರ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಹೋಯಿತು. Phobos 2 ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮಂಗಳ ಮತ್ತು ಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಿತಾದರೂ, ಫೋಬೋಸ್‌ನ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಇಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಮುಂಚೆ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ===ಈಗಿನ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಯಾತ್ರೆಗಳು=== 1992ರಲ್ಲಿ [[:en:Mars Observer|Mars Observer]] ಪರಿಭ್ರಮಕವು ವಿಫಲವಾದ ಬಳಿಕ, 1996ರಲ್ಲಿ ನಾಸಾ [[:en:Mars Global Surveyor|Mars Global Surveyor]]ನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಿತು. ತನ್ನ ಮುಖ್ಯ ಧ್ಯೇಯವಾದ ಸಮೀಕ್ಷಾಕಾರ್ಯವನ್ನು 2001ರ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಗಿಸಿದ ಈ ಯಾತ್ರೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. Surveyor ಉಡಾವಣೆಯ ಒಂದೇ ತಿಂಗಳ ತರುವಾಯ, ನಾಸಾ [[:en:Mars Pathfinder|Mars Pathfinder]]ನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಿತು. Pathfinder ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದ್ದ ಯಂತ್ರಮಾನವಯುಕ್ತ ಅನ್ವೇಷಣಾ ವಾಹನವೊಂದು ಮಂಗಳದ [[:en:Ares Vallis|Ares Vallis]]ನಲ್ಲಿ ಇಳಿಯಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಈ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರಗಳು ಸಿಕ್ಕವು. ಈ ಅನ್ವೇಷಕವು ಭೂಮಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಹಲವು ಅದ್ಭುತ ಛಾಯಚಿತ್ರಗಳೂ ಈ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಒಂದು ಕಾರಣ.<ref>[http://www.cnn.com/TECH/9706/pathfinder/surveyor/ Mars Global Surveyor]</ref> [[Image:Mars-odyssey-sm.jpg|left|thumb|ಕಲಾವಿದನೊಬ್ಬ ಊಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[:en:2001 Mars Odyssey|2001 Mars Odyssey]]ಯ ಚಿತ್ರ]]2001ರಲ್ಲಿ ನಾಸಾ, ಯಶಸ್ವಿಯಾದ [[:en:Mars Odyssey|Mars Odyssey]] ಪರಿಭ್ರಮಕವನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಿತು. ಇದು ಆಗಸ್ಟ್ 2006ರಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಇನ್ನೂ ಮಂಗಳವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿದೆ. Odysseyಯ ಗಾಮಾ ಕಿರಣ ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕವು ಮಂಗಳದ ಬಾಹ್ಯ ಶಿಲಾಪದರವಾದ [[:en:regolith|regolith]]ನಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮೂಲರೂಪಿ ಜಲಜನಕವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದೆ. ಘನೀಕೃತ ನೀರಿನ ದೊಡ್ಡ ಶೇಖರಣೆಗಳು ಈ ಜಲಜನಕದ ಇರುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20031205042800/http://www.space.com/missionlaunches/odyssey_update_030314.html Odyssey Spacecraft Generates New Mars Mysteries]</ref> 2003ರಲ್ಲಿ [[:en:Mars Express Orbiter|ಮಂಗಳ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಪರಿಭ್ರಮಕ]] ಮತ್ತು [[:en:Beagle 2|Beagle 2]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಇಳಿಯುವ ಭಾಗವನ್ನೊಳಗೊಂಡ [[:en:Mars Express|ಮಂಗಳ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]] ನೌಕೆಯನ್ನು [[:en:European Space Agency|ಐರೋಪ್ಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ಉಡಾಯಿಸಿತು. ಇಳಿಯುತ್ತಿರುವಾಗ ವಿಫಲವಾದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದ Beagle 2 ವನ್ನು 2004ದ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಯಿತೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20040403181306/http://www.space.com/missionlaunches/beagle_update_040126.html Europe's Beagle 2 Mars Probe Stays Ominously Silent]</ref> 2004ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ Planetary Fourier Spectrometer ತಂಡವು ಮಂಗಳದ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್ ವಾಯುವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿರುವುದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಜೂನ್ 2006ರಲ್ಲಿ ಐರೋಪ್ಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮಂಗಳದಲ್ಲಿ [[:en:Aurora (astronomy)|ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]]ಯ ಅರಿವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEMLQ71DU8E_0.html</ref> ಇದಲ್ಲದೆ 2003ರಲ್ಲಿ ನಾಸಾ ''[[:en:Spirit rover|Spirit]]'' (MER-A) ಮತ್ತು ''[[:en:Opportunity rover|Opportunity]]'' (MER-B) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅವಳಿ [[:en:Mars Exploration Rover Mission|ಮಂಗಳಾನ್ವೇಷಣ ಪರ್ಯಟಕ]]ಗಳನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಿತು. ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಜನವರಿ 2004ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಈ ಎರಡೂ ತಮ್ಮ ಯಾತ್ರೆಯ ಎಲ್ಲ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನೂ ಮುಟ್ಟಿವೆ ಅಥವಾ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮೀರಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿವೆ. ಈ ಅನ್ವೇಷಕಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಪ್ರಮುಖ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ: ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರು ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾದ ಸಾಕ್ಷಿ. [[:en:Dust devils#Martian dust devils|ಧೂಳಿನ ಮಾರುತಗಳು]] ಈ ಎರಡು ಅನ್ವೇಷಕಗಳ ಸೌರಫಲಕಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಶುಚಿಗೊಳಿಸಿ ಫಲಕಗಳ ಆಯಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.<ref>[http://marsrovers.jpl.nasa.gov/science/ Mars Exploration Rovers- Science]</ref> ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಆಗಸ್ಟ್ 12, 2005ರಂದು ನಾಸಾ [[:en:Mars Reconnaissance Orbiter|ಮಂಗಳ ಬೇಹುಗಾರಿಕಾ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]ವನ್ನು ಮಂಗಳದತ್ತ ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಮಂಗಳದ ಮೇಲ್ಮೈ ನಕ್ಷಾ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮುಂಬರುವ ಯಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಇಳಿಯುವ ತಾಣಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ಈ ಪರಿಭ್ರಮಕದ ಉದ್ದೇಶಗಳು. ಇದು ಮಾರ್ಚ್ 10, 2006ರಂದು ತನ್ನ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿತು. 2007ರಲ್ಲಿ ಉಡಾವಣೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಸಾ [[:en:Phoenix (spacecraft)|ಫೀನಿಕ್ಸ್]]ನೌಕೆಯು ಮುಂದಿನ ನಿಗದಿತ ಮಂಗಳಯಾನ.<ref>[http://mars.jpl.nasa.gov/mro/science/ MRO: Science]</ref> ===ಮುಂದಿನ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು=== ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವರಹಿತ ಮಂಗಳಯಾನದ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ: 2007ರಲ್ಲಿ [[:en:Phoenix (spacecraft)|ಫೀನಿಕ್ಸ್ ನೌಕೆ]], ನಂತರ 2009ರಲ್ಲಿ [[:en:Mars Science Laboratory|ಮಂಗಳ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆ]], ಫೋಬೋಸ್‌ನಿಂದ ಮಣ್ಣು-ಕಲ್ಲುಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಮರಳಿ ತರುವ ಉದ್ದೇಶವಿರುವ [[:en:Phobos-Grunt|Phobos-Grunt]] ಯಾನ. ಇವಲ್ಲದೆ ಇತರ ಯಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇವು ಯಾವುದನ್ನೂ ಇದುವರೆಗೆ ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. 2004ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್ ಬುಷ್‌ರವರು ಘೋಷಿಸಿದ [[:en:Vision for Space Exploration|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಆಕಾಂಕ್ಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಾನವಸಹಿತ ಮಂಗಳಯಾನಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20040202191037/http://www.space.com/news/bush_plan_faq_040115.html#whenmars When do we get to Mars?]</ref> 2030 ಮತ್ತು 2035ರ ನಡುವೆ ಮಂಗಳದ ಮೇಲೆ ಮಾನವರನ್ನು ತಲುಪಿಸಬಹುದೆಂದು ಐರೋಪ್ಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಆಶಾದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಅನ್ವೇಷಕಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು 2013ರಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಲಾಗುವ [[:en:ExoMars|ExoMars]] ಅನ್ವೇಷಕ.<ref>{{Cite web |url=http://www.esa.int/esaMI/Aurora/SEM1NVZKQAD_0.html#whenmars |title=ExoMars |access-date=2006-12-31 |archive-date=2006-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061013171522/http://www.esa.int/esaMI/Aurora/SEM1NVZKQAD_0.html#whenmars |url-status=dead }}</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6133712.stm European Mars launch pushed back]</ref> ಇದರ ನಂತರ 'ಮಂಗಳ ಶಿಲಾಮಾದರಿ ಮರಳುವಿಕೆ ಯಾನ'ಗಳು ಶುರುವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಯಾನದ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಾಗಿ 2020 ಮತ್ತು 2025ರ ನಡುವೆ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಚಂದ್ರನತ್ತ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುವುದು. ==ನಾಸಾ ಕಳಿಸಿದ ಅಪಾರ್ಚುನಿಟಿ ರೋವರ್‌ ನೌಕೆ ಸ್ಥಗಿತ== [[File:NASA Mars Rover.jpg|thumb|NASA Mars Rover: ರೋವರ್ನ ಮಾರ್ಸ್‍ನ- ಕಲಾವಿದನ ಕಲ್ಪನೆ ಚಿತ್ರ]] ಅಮೆರಿಕದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆ (ನಾಸಾ)ಯು, ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಮೇಲ್ಮೈ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಅಪಾರ್ಚುನಿಟಿ ರೋವರ್‌ ನೌಕೆಯನ್ನು 2004ರ ಜನವರಿ 24 ರಂದು ಮಳಿಸಿತ್ತು. ಅದು 15 ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿ ಸ್ತಗಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಅದು 6 ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆ ನೌಕೆಯು 2004ರ ಜನವರಿ 24ರಂದು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಮೆರಿಡಿಯೆನಿ ಪ್ಲೇನಮ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಳಿದಿತ್ತು. ಕೆಂಪು ಗ್ರಹವಾದ ಕುಜದಿಂದ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ರವಾನಿಸಿತ್ತು. 2018ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಗೂ ಮೊದಲು '''"ಅಪಾರ್ಚುನಿಟಿ ರೋವರ್"''' ಮಂಗಳನದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ 45 ಕಿ.ಮೀ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ಕೆಂಪು ಗ್ರಹದಲ್ಲಿರುವ ಅಪಾರ ದೂಳಿನಿಂದ ‘ಅಪಾರ್ಚುನಿಟಿ ರೋವರ್‌’ 2018ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಕಾರ್ಯ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದೆ ಎಂದು ನಾಸಾ ಹೇಳಿದೆ.<ref>[https://www.prajavani.net/nasas-opportunity-rover-610035.html ಮಂಗಳದಲ್ಲಿ 15 ವರ್ಷ ಪೂರೈಸಿದ ಅಪಾರ್ಚುನಿಟಿ ರೋವರ್‌;ಪಿಟಿಐ;: 25 ಜನವರಿ 2019,]</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ]] [[ವರ್ಗ:ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವೇಷಣೆ]] [[de:Mars (Planet)#Erforschung]] r8vtlszyerq7chgo2cj5ndyo5khlcm0 0 12021 1373254 1344161 2026-05-13T04:16:06Z Kwamikagami 17055 1373254 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:InnerSolarSystem-en.png|thumb|[[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ]] ಮತ್ತು [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]] ಗ್ರಹ ಕಕ್ಷೆಗಳ ನಡುವೆ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು (ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.]] '''ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು''' [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದ ಒಂದು ವಲಯ. ಈ ವಲಯವು ಸುಮಾರು [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ]] ಮತ್ತು [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]] [[ಗ್ರಹ]]ಗಳ ನಡುವೆ ಇದ್ದು, ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]] [[ಕಕ್ಷೆ]]ಗಳ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳು ಕಂಡುಬರುವ ಬೇರೆ ಸಾಂದ್ರ ವಲಯಗಳನ್ನೂ '''ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು''' ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ, ಮಂಗಳ ಮತ್ತು ಗುರು ಗ್ರಹಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಈ ವಲಯವನ್ನು '''ಮುಖ್ಯ ಹೊನಲು''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಸರು/ಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ೯೮.೫% ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಇವೆ.<ref name="basedon1"> This value is obtained by a simple count up of all asteroids in that region using data for 120437 numbered [[minor planet]]s from the [http://cfa-www.harvard.edu/iau/MPCORB.html Minor Planet Center orbit database], dated 8 Feb 2006.</ref> ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ''ಮುಖ್ಯ ಹೊನಲು'' ಪದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ನಿಬಿಡವಾದ "ಒಳಭಾಗ"ದ ವಲಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಒಳ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ವಲಯವು ೪:೧ ಮತ್ತು ೨:೧ [[ಕರ್ಕ್‌ವುಡ್ ತೆರವು]]ಗಳ ಮಧ್ಯೆ, ೨.೦೬ ಮತ್ತು ೩.೨೭ [[ಖಗೋಳ ಮಾನ|ಖ.ಮಾ.]] ದೂರದಲ್ಲಿ (ಇಲ್ಲಿ ೧ ಖ.ಮಾ.ವು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯರ ನಡುವಿನ ಸರಾಸರಿ ದೂರಕ್ಕೆ ಸಮ), ಮತ್ತು ೦.೩೩ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ [[ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ]] ಹಾಗೂ ೨೦°ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ [[ಓರೆ]]ಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ನಿಗದಿತವಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೯೩.೪%ರಷ್ಟು ಈ ಒಳ ವಲಯದಲ್ಲಿವೆ.<ref name="basedon1"/> ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ [[ಕರ್ಕ್‌ವುಡ್ ತೆರವು]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ಈ ವಲಯವನ್ನು ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಉದ್ಭವ == [[ಚಿತ್ರ:Main_belt_i_vs_a.png|thumb|right|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು (ಓರೆಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ). ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯು ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿದೆ ("ಮುಖ್ಯ" ವಲಯವು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ)]] ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಲ್ಲಿರುವ [[:en:planetary formation|ಗ್ರಹಗಳ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ]]ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವೆಂದರೆ, [[ಸೌರ ನೀಹಾರಿಕೆ|ಸೌರ ನೀಹಾರಿಕೆ ಊಹೆ]]. ಸೌರಮಂಡಲದ ಇತಿಹಾಸದ ಮೊದಲ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಗ್ರಹಗಳು ಸಣ್ಣ [[ಗ್ರಹಮೂಲ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಸ್ತು]]ಗಳ [[ಸಂಚಯನ (ಖಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ)|ಸಂಚಯನ]]ದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡವು. ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ, ಈ ಗ್ರಹಮೂಲ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಸ್ತುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದವು. ಪುನಃ ಪುನಃ ನಡೆದ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ, ಈಗ ನಮಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಭೌಮ ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು [[ಅನಿಲ ದೈತ್ಯ]]ಗಳು ಉದ್ಭವವಾದವು. ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳ ಸರಾಸರಿ ವೇಗವು ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವಂತಹ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಯನಕ್ಕಿಂತ ಗ್ರಹಮೂಲ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಸ್ತುಗಳು ಛಿದ್ರವಾಗುವುದೇ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಗಳಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಮಂಗಳ ಮತ್ತು ಗುರು ಗ್ರಹಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ವಲಯವು ಗುರು ಗ್ರಹದೊಡನೆ ಹಲವು ಪ್ರಬಲ [[:en:orbital resonance|ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಹಮೂಲ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಸ್ತುಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು [[:en:Perturbation (astronomy)|ಕ್ಷೋಭೆ]]ಗೊಳಗಾಗಿ, ಗ್ರಹಗಳಾಗಿ ಒಗ್ಗೂಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಈ ಗ್ರಹಮೂಲ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಸ್ತುಗಳು ಮುಂಚಿನಂತೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ೨.೭&nbsp;ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿನ ತಾಪಮಾನಗಳು ಒಂದು "ಹಿಮ ರೇಖೆ"ಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. ಈ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ನೀರಿನ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಬಿಂದುವಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಈ ತ್ರಿಜ್ಯದ ಹೊರಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡ ಗ್ರಹಮೂಲ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಸ್ತುಗಳು ಹಿಮವನ್ನು ಶೇಖರಿಸಬಲ್ಲಷ್ಟು ತಂಪಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite journal | author=Lecar, M.; Podolak, M.; Sasselov, D.; Chiang, E. | title=Infrared cirrus - New components of the extended infrared emission | journal=The Astrophysical Journal | year=2006 | volume=640 | pages=1115?1118 | url=http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?id=doi:10.1086/500287 | accessdate=2007-04-11 }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮುಖ್ಯ ಹೊನಲಿನಲ್ಲಿ ಹಿಮ ರೇಖೆಯ ಹೊರಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡ [[:en:Main-belt comet|ಮುಖ್ಯ ಹೊನಲಿನ ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳು ಭೂಮಿಯ ಸಾಗರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದವು.<ref>{{cite news | first=Phil | last=Berardelli | title=Main-Belt Comets May Have Been Source Of Earths Water | publisher=Space Daily | date=March 23, 2006 | url=http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/1991/12/text/ | accessdate=2007-04-11 }}</ref> ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲನ್ನು ಆದಿಕಾಲದ ಸೌರಮಂಡಲದ ಅವಶೇಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಈ ಹೊನಲಿನ ಮೇಲೆ ಶಾಖ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯಿಂದ ಕರಗುವಿಕೆ, ಮತ್ತು [[:en:space weathering|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸವೆತ]], ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಆಳವಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು ಈಗ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಹೊರಗಿನ [[ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ]]ಯ ಕಾಯಗಳು ಸೌರಮಂಡಲದ ಉದ್ಭವದ ನಂತರ ಈಗಿನವರೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು ಮುಂಚಿನ ಹೊನಲಿನ ಸಣ್ಣ ಭಾಗವೆಂದು (ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ) ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಗಣಕಯಂತ್ರ ಛದ್ಮನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮೊದಲಿನ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು ಭೂಮಿಯಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೋಭೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ, ಈ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಬಹುತೇಕ ಪಾಲು ಉದ್ಭವದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂದು ಹೋಗಿ, ಮೂಲ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ೦.೧%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿತು.<ref>{{cite journal | author=Petit, J.-M.; Morbidelli, A.; Chambers, J. | title=The Primordial Excitation and Clearing of the Asteroid Belt | journal=Icarus | year=2001 | volume=153 | pages=338-347 | url=http://www.gps.caltech.edu/classes/ge133/reading/asteroids.pdf | format=PDF | accessdate=2007-03-22 | archive-date=2014-08-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140827022443/http://www.gps.caltech.edu/classes/ge133/reading/asteroids.pdf | url-status=dead }}</ref> ೨.೦೬&nbsp;ಖ.ಮಾ. ತ್ರಿಜ್ಯದಲ್ಲಿನ<ref>{{cite web | author=Alfvén, H.; Arrhenius, G. | year=1976 | url=http://history.nasa.gov/SP-345/ch4.htm | title=The Small Bodies | work=SP-345 Evolution of the Solar System | publisher=NASA | accessdate=2007-04-12 | archive-date=2007-05-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070513081833/http://history.nasa.gov/SP-345/ch4.htm | url-status=dead }}</ref> ಮುಖ್ಯ ಹೊನಲಿನ ಒಳ ತುದಿಯು ಗುರುಗ್ರಹದೊಂದಿಗಿನ ೪:೧ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]ಯಿಂದ ನಿರ್ಧರಿತವಾಗಿದೆ.ಈ ತುದಿಯಿಂದಾಚೆ ದಾರಿತಪ್ಪಿ ಹೋದ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಗುರುಗ್ರಹವು ಸೆಳೆದು ಅಸ್ಥಿರ ಕಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಎಸೆಯುತ್ತದೆ. ಸೌರಮಂಡಲದ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ತೆರವಿನ ತ್ರಿಜ್ಯದೊಳಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡ ಬಹುತೇಕ ಕಾಯಗಳು ಒಂದೇ [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ]]ದಿಂದ ಸೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು (ಮಂಗಳವು ೧.೬೭&nbsp;ಖ.ಮಾ.ದಲ್ಲಿ [[ಅಪರವಿ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ) ಅಥವಾ ಅದರ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೋಭೆಗಳಿಂದ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಅಸಮ್ಮತಿಗೊಳಪಟ್ಟಿರುವ ಮುಂಚಿನ ಒಂದು ಊಹೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು [[:en:Phaeton (planet)|ಫೇಟನ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ನಾಶವಾದ ಗ್ರಹದ ಅವಶೇಷಗಳು. ಈ ವಾದದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆ, ಈ ರೀತಿಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ಬೇಕಾಗುವ ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂತು ಎನ್ನುವುದು. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನ ಒಟ್ಟಾರೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಭೂಮಿಯ ಚಂದ್ರನಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ. ಇದರ ವಿವರಣೆಯು ಎರಡನೇ ಸಮಸ್ಯೆ. == ಪರಿಸರ == [[ಚಿತ್ರ:Main_belt_e_vs_a.png|thumb|right|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು (ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು). ಮುಖ್ಯ ಹೊನಲು ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ("ಒಳ" ವಲಯವು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ) ]] ಜನಪ್ರಿಯ ನಿರೂಪಣೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿ, ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಬರಿದಾಗಿದೆ. ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು ಎಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿವೆಯೆಂದರೆ, ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಗುರಿಯಿಡದೆ ಯಾವುದೇ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹವನ್ನು ತಲುಪುವುದು ಬಹಳ ಅಸಂಭವನೀಯ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿರುವ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯು ಕೋಟಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ನಸುಗೆಂಪು ತರಂಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮುಖ್ಯ ಹೊನಲಿನಲ್ಲಿ ೧&nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಸವುಳ್ಳ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೭೦೦,೦೦೦ ರಿಂದ ೧೭ ಲಕ್ಷದವರೆಗೂ ಇದೆ.<ref>{{cite journal | author=Tedesco, E. F.; Desert, F.-X. | title=The Infrared Space Observatory Deep Asteroid Search | journal=The Astronomical Journal | year=2002 | volume=123 | pages=2070?2082 | url=http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?id=doi:10.1086/339482 | accessdate=2007-04-10 }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು ೨೨೦ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು ೧೦೦ [[ಮೀಟರ್|ಕಿ.ಮೀ.]]ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡವು. ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸದಸ್ಯ [[:en:Ceres (dwarf planet)|ಸಿರಿಸ್]] ಅಲ್ಲಿನ ಏಕಮಾತ್ರ [[ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹ]]ವೂ ಆಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಅಗಲವಿದೆ. ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ೩.೦-೩.೬{{e|೨೧}} ಕಿ.ಗ್ರಾಂ.ಗಳೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ<ref>{{cite journal| authorlink= Georgij A. Krasinsky | first=G. A. | last= Krasinsky | coauthors=[[Elena V. Pitjeva|Pitjeva, E. V.]]; Vasilyev, M. V.; Yagudina, E. I. | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2002Icar..158...98K| title=Hidden Mass in the Asteroid Belt| journal=Icarus| volume=158| issue=1| pages=98-105| month= July| year= 2002| doi=10.1006/icar.2002.6837}}</ref><ref>{{cite journal | last= Pitjeva | first= E. V. | authorlink= Elena V. Pitjeva | title= High-Precision Ephemerides of Planets?EPM and Determination of Some Astronomical Constants | journal= Solar System Research | year= 2005 | volume= 39 | issue= 3 | pages= 176 | url= http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/EPM2004.pdf | format= [[PDF]] | doi= 10.1007/s11208-005-0033-2 | access-date= 2007-04-15 | archive-date= 2008-10-31 | archive-url= https://web.archive.org/web/20081031065523/http://iau-comm4.jpl.nasa.gov/EPM2004.pdf | url-status= dead }}</ref> ಇದು ಭೂಮಿಯ [[ಚಂದ್ರ]]ನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ೪%ರಷ್ಟಿದೆ. ಈ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೆ ಒಂದು ಭಾಗವು ಸಿರಿಸ್‌ನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯೇ ಆಗಿದೆ. ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನ ತಾಪಮಾನವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಇರುವ ದೂರದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಹೊನಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳು ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ೨.೨&nbsp;ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ ೨೦೦&nbsp;Kಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ೩.೨&nbsp;ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ ೧೬೫&nbsp;Kಯಷ್ಟು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | author=Low, F. J. ''et al'' | title=Infrared cirrus - New components of the extended infrared emission | journal=Astrophysical Journal, Part 2 - Letters to the Editor | year=1984 | volume=278 | pages=L19-L22 | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?1984ApJ...278L..19L | accessdate=2007-04-11 }}</ref> ಆದರೆ, ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯಿಂದಾಗಿ, ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹವು ಸೌರ ವಿಕಿರಣಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಲ್ಪಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದಾಗ, ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪಮಾನವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು. === ರಚನೆ === ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೊನಲಿನ ಹೊರಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ, ಗುರು ಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಯ ಬಳಿ, ಇಂಗಾಲದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="ApJ133">{{cite journal | author=Wiegert, P.; Balam, D.; Moss, A.; Veillet, C.; Connors, M.; Shelton, I. | title=Evidence for a Color Dependence in the Size Distribution of Main-Belt Asteroids | journal=The Astronomical Journal | year=2007 | volume=133 | pages=1609?1614 | url=http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?id=doi:10.1086/512128 | accessdate=2007-03-27 }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕಾಣುಸಿಗುವ ೭೫% ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳೆಲ್ಲಾ ಈ [[:en:C-type asteroid|C-ಬಗೆಯ]] (C - ಇಂಗಾಲ) ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳೇ. ಇವುಗಳು ಕೆಂಪಗಿದ್ದು, ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಮೇಲ್ಮೈ ರಚನೆಯು ಇಂಗಾಲ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಕಾಂಡ್ರೈಟ್ ಉಲ್ಕಾಪಿಂಡಗಳ ರಚನೆಯಂತೆಯೇ ಇದೆ. ರಸಾಯನಿಕವಾಗಿ, ಇವುಗಳ ವರ್ಣಪಟಲವು ಆದಿಕಾಲದ ಸೌರಮಂಡಲದ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ (ಹಗುರ ಧಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮಗಳಂಥ ಬಾಷ್ಪಶೀಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ). ಹೊನಲಿನ ಒಳ ಭಾಗಗಳ ಬಳಿ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ೨.೫ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ, [[:en:S-type asteroid|S-ಬಗೆ]]ಯ (S-ಸಿಲಿಕೇಟ್) ಕಾಂಡ್ರೈಟ್ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯ.<ref name="ApJ133" /><ref>{{cite journal | last = Clark | first = B. E. | title=New News and the Competing Views of Asteroid Belt Geology | journal=Lunar and Planetary Science | year=1996 | volume=27 | pages=225-226 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1996LPI....27..225C | accessdate=2007-03-27 }}</ref> ಇವುಗಳ ಮೇಲ್ಮೈ ವರ್ಣಪಟಲಗಳು [[ಸಿಲಿಕೇಟ್]] ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಲೋಹಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು, ಹಾಗೂ ಇಂಗಾಲದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುವುದೇನೆಂದರೆ, ಇವು ಆದಿಕಾಲದ ಸೌರಮಂಡಲಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಪರಿವರ್ತಿತ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿವೆ. ಒಟ್ಟು ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಸಂಖೆಯ ಸುಮಾರು ೧೭%ರಷ್ಟು ಇರುವ ಇವು ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ೧೦% ಇರುವ ಮೂರನೆ ಗುಂಪಿನ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳೆಂದರೆ, [[:en:M-type asteroid|M-ಬಗೆ]]ಯವು. ಲೋಹರೂಪಿ ಕಬ್ಬಿಣ-ನಿಕಲ್‌ಗಳ ಪಟಲಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಇವುಗಳ ವರ್ಣಪಟಲವು, ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಶೋಷಣ ರೋಹಿತ ರಹಿತವಾಗಿದೆ. ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಧ್ವಂಸಗೊಂಡ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿತ ಮೂಲ ಜನಕ ಕಾಯಗಳ ಲೋಹೀಯ ಒಳಭಾಗಗಳಿಂದ *M*-ಬಗೆಯ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಸಿಲಿಕೇಟ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳೂ ಈ ರೀತಿಯ ವರ್ಣಪಟಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಲ್ಲವು. ಹೀಗಾಗಿ, ದೊಡ್ಡ M-ಬಗೆಯ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹವಾದ [[:en:22 Kalliope|22 Kalliope]] ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಲೋಹಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾದಂತೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal | author=Margot, J. L.; Brown, M. E. | title=A Low-Density M-type Asteroid in the Main Belt | journal=Science | year=2003 | volume=300 | issue=5627 | pages=1939-1942 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2003Sci...300.1939M | accessdate=2007-04-10 }}</ref> ಮುಖ್ಯ ಹೊನಲಿನಲ್ಲಿ M-ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳ ಸಂಖ್ಯಾ ವಿತರಣೆಯು ಸುಮಾರು ೨.೭ ಖ.ಮಾ.ದಷ್ಟು ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="lang2003">{{cite web | last = Lang | first = Kenneth R. | year = 2003 | url = http://ase.tufts.edu/cosmos/print_images.asp?id=15 | title = Asteroids and meteorites | publisher = NASA's Cosmos | accessdate = 2007-04-02 | archive-date = 2012-03-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120324083246/http://ase.tufts.edu/cosmos/print_images.asp?id=15 | url-status = dead }}</ref> === ಕರ್ಕ್‌ವುಡ್ ತೆರವುಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Kirkwood Gaps.png|thumb|ಮುಖ್ಯ ಹೊನಲಿನ "ಒಳ" ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳ [[ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷ]]ಗಳ ವಿತರಣೆ. ಹಸಿರು ಬಾಣಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಕರ್ಕ್‌ವುಡ್ ತೆರವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು ಗ್ರಹ]]ದ ಜೊತೆ ಉಂಟಾಗುವ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]ಗಳು ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಅಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.]] ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಕೆಲವು ನಿಗದಿತ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯ ಹೊನಲಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು ಬಹು ವಿರಳವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಈ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳ ಸರಾಸರಿ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ ಅವಧಿಯು ಗುರು ಗ್ರಹದ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ ಅವಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಪೂರ್ಣಾಂಕ ಭಿನ್ನರಾಶಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹವು [[ಅನಿಲ ದೈತ್ಯ]]ದೊಡನೆ ಅನುರಣನೆಗೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂದು ಅದರ ಕಕ್ಷೆಯೇ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಈ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನ ಈ ವಿರಳ ವಲಯಗಳಿಗೆ [[ಕರ್ಕ್‌ವುಡ್ ತೆರವು]]ಗಳೆಂದು ಹೆಸರು. ಮುಖ್ಯ ತೆರವುಗಳು ೩:೧, ೫:೨ ೭:೩ ಮತ್ತು ೨:೧ ಸರಾಸರಿ-ಚಲನೆ ಅನುರಣನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ, ೩:೧ ಕರ್ಕ್‌ವುಡ್ ತೆರವಿನ ಒಂದು ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹವು ಮೂರು ಬಾರಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಗುರು ಗ್ರಹವು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ಹಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ದುರ್ಬಲವಾದ ಅನುರಣನಗಳು ಉಂಟಾಗಿ, ತೆಳುವಾದ ತೆರವುಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೨.೭೧ ಖ.ಮಾ. ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷದಲ್ಲಿ ೮:೩ ಅನುರಣನೆಯು ತೆರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.)<ref name="iau160">{{cite conference | first = S. | last = Ferraz-Mello | title = Kirkwood Gaps and Resonant Groups | booktitle = Proceedings of the 160th International Astronomical Union | pages = 175-188 | publisher = Kluwer Academic Publishers | date = June 14-18, 1993 | location = Belgirate, Italy | url = http://adsabs.harvard.edu/abs/1994IAUS..160..175F | accessdate = 2007-03-28 }}</ref> ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಕರ್ಕ್‌ವುಡ್ ತೆರವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೂರು ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೇ ವಲಯವು ೪:೧ ಅನುರಣನೆ (೨.೦೬ ಖ.ಮಾ.) ಮತ್ತು ೩:೧ ಅನುರಣನೆ (೨.೫ ಖ.ಮಾ.) ಕರ್ಕ್‌ವುಡ್ ತೆರವುಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಎರಡನೇ ವಲಯವು ಮೊದಲನೇ ವಲಯದ ಕೊನೆಯಿಂದ ೫:೨ ಅನುರಣನೆ ತೆರವಿನವರೆಗೆ (೨.೮೨ ಖ.ಮಾ.) ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಮೂರನೇ ವಲಯವು ಎರಡನೇ ವಲಯದ ಹೊರತುದಿಯಿಂದ ೨:೧ ಅನುರಣನೆ ತೆರವಿನವರೆಗೆ (೩.೨೮ ಖ.ಮಾ.) ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.<ref>{{cite journal | last=Klacka | first=Jozef | title=Mass distribution in the asteroid belt | journal=Earth, Moon, and Planets | year=1992 | volume=56 | issue=1 | pages=47-52 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1992EM&P...56...47K | accessdate=2007-04-12 }}</ref> ಮುಖ್ಯ ಹೊನಲನ್ನು ಹೊರ ಮತ್ತು ಒಳ ಹೊನಲುಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಈ ವಿಂಗಡಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ೩:೧ ಕರ್ಕ್‌ವುಡ್ ತೆರವಿಗಿಂತ (೨.೫&nbsp;ಖ.ಮಾ.) ಮಂಗಳದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು ಒಳ ಹೊನಲನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಗುರು ಗ್ರಹದ ಹತ್ತಿರ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು ಹೊರ ಹೊನಲನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. (ಕೆಲವು ಲೇಖಕರು ಒಳ ಮತ್ತು ಹೊರ ಹೊನಲುಗಳನ್ನು ೨:೧ ಅನುರಣನೆ ತೆರವಿನಲ್ಲಿ [೩.೩ ಖ.ಮಾ.] ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಒಳ, ನಡು ಮತ್ತು ಹೊರ ಹೊನಲುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.) === ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು === ಮುಖ್ಯ ಹೊನಲಿನ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣಾ ಅವಧಿಗೆ ಒಂದು ಕನಿಷ್ಠ ಮಿತಿ ಇದೆಯೆಂದು ಅವುಗಳ ಮಾಪನೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ೧೦೦ ಮೀಟರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಸವುಳ್ಳ ಯಾವುದೇ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹವು ೨.೨ ಘಂಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ, ಮೇಲ್ಮೈ ಗುರುತ್ವಕ್ಕಿಂತ ಕೇಂದ್ರಾಪಗಾಮಿ ಬಲವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಅವುಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಸಡಿಲ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆದರೂ, ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ಘನರೂಪಿ ಕಾಯವು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಸುತ್ತಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುವುದೇನೆಂದರೆ, ೧೦೦ ಮೀಟರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಸದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಗಳ ನಡುವಣ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂತ ಉಂಟಾದ ಕಲ್ಲು/ಮಣ್ಣಿನ ರಾಶಿಗಳು.<ref>{{cite web | last = Rossi | first = Alessandro | date = May 20, 2004 | url = http://spaceguard.esa.int/tumblingstone/issues/current/eng/ast-day.htm | title = The mysteries of the asteroid rotation day | publisher = The Spaceguard Foundation | accessdate = 2007-04-09 | archive-date = 2004-06-27 | archive-url = https://archive.is/20040627082310/http://spaceguard.esa.int/tumblingstone/issues/current/eng/ast-day.htm | url-status = dead }}</ref> ಮುಖ್ಯ ಹೊನಲಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳಿರುವ ಕಾರಣ, ಇಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರವು ಬಹಳ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳ ನಡುವೆ ಪದೇ ಪದೇ (ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾಲಾವಧಿಗಳಲ್ಲಿ) ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಮುಖ್ಯ ಹೊನಲಿನಲ್ಲಿ ೧೦-ಕಿ.ಮೀ. ಸರಾಸರಿ ತ್ರಿಜ್ಯವುಳ್ಳ ಕಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಸುಮಾರು ೧ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="backman_report">{{cite web | last=Backman | first=D. E. | date=March 06, 1998 | url=http://astrobiology.arc.nasa.gov/workshops/zodiac/backman/backman_toc.html | title=Fluctuations in the General Zodiacal Cloud Density | work=Backman Report | publisher=NASA Ames Research Center | accessdate=2007-04-04 | archive-date=2013-04-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130429202444/http://astrobiology.arc.nasa.gov/workshops/zodiac/backman/backman_toc.html | url-status=dead }}</ref> ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯಿಂದ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹವು ಹಲವು ಸಣ್ಣ ತುಣುಕುಗಳಾಗಿ ಪುಡಿಯಾಗಬಹುದು (ಹೀಗಾದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಹೊಸ [[ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ವರ್ಗ]]ವೂ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬಹುದು). ಈ ರೀತಿಯ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಭಗ್ನಾವಶೇಷದ ಕೆಲವು ತುಣುಕುಗಳು [[ಉಲ್ಕಾಭ]]ಗಳಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite web | last=Kingsley | first=Danny | date=May 1, 2003 | url=http://abc.net.au/science/news/stories/s843594.htm | title=Mysterious meteorite dust mismatch solved | publisher=ABC Science | accessdate=2007-04-04 }}</ref> ಕಡಿಮೆ ಸಾಪೇಕ್ಷ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ಎರಡು ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆಯೂ ಸೇರಿಸಬಹುದು. ೫೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲು ಮುಂಚಿನ ಹೊನಲಿಗಿಂತ ಬಹಳ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳಲ್ಲದೆ, ಮುಖ್ಯ ಹೊನಲಿನಲ್ಲಿ ನೂರಾರು [[ಮೈಕ್ರಾನ್]]ಗಳ ತ್ರಿಜ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳೂ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಕಡೇಪಕ್ಷ ಭಾಗಶಃವಾದರೂ, ಈ ನುಣುಪಾದ ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳ ಉದ್ಭವವು ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳ ನಡುವಣ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳ ಮೇಲೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ-ಉಲ್ಕಾಪಿಂಡಗಳ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ. [[:en:Poynting-Robertson effect|ಪಾಯ್ನ್‌ಟಿಂಗ್-ರಾಬರ್ಟ್‌ಸಣ್ ಪರಿಣಾಮ]]ದ ಕಾರಣದಿಂದ, [[ಸೌರ ವಿಕಿರಣ]]ದ ಒತ್ತಡವು ಈ ಧೂಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ [[ಸೂರ್ಯ]]ನತ್ತ ಎಳೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="apj392">{{cite journal | last = Reach | first = William T. | title=Zodiacal emission. III - Dust near the asteroid belt | journal=Astrophysical Journal | year=1992 | volume=392 | issue=1 | pages=289-299 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1992ApJ...392..289R | accessdate=2007-04-04 }}</ref> ನುಣುಪಾದ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಧೂಳು ಮತ್ತು ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಧೂಮಕೇತು ಪದಾರ್ಥಗಳು ಜೊತೆಯಾಗಿ [[ರಾಶಿಚಕ್ರ ದೀಪ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಮಂದವಾದ ಬೆಳಕನ್ನು ರಾತ್ರಿಯ ಹೊತ್ತು [[ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತ]]ದ ಸಮತಳದಲ್ಲಿ [[ಸೂರ್ಯ]]ನ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಹೊರಚಾಚಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಗೋಚರ ಬೆಳಕನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕಣಗಳು ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ೪೦µm ತ್ರಿಜ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಕಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು ೭೦೦,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಧೂಳಿನ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಣಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತಿರಬೇಕು.<ref name="apj392" /> === ವರ್ಗಗಳು === ಮುಖ್ಯ ಹೊನಲಿನ ಸುಮಾರು ಮೂರನೆ ಒಂದರಷ್ಟು ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು ಒಂದು ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಈ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ಪ್ರಮಾಣದ [[ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷ]], [[ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ]], ಕಕ್ಷೀಯ [[ಓರೆ]], ಮುಂತಾದ ಕಕ್ಷೀಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇವೆಲ್ಲಾ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಾಯವು ಧ್ವಂಸವಾದಾಗ ಅದರ ಪುಡಿಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವವಾದವು ಎಂದು ಇದರಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಥರದ ವರ್ಣಪಟಲ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಕಂಡುಬಂದಾಗ ಅವು ಒಂದೇ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು ಎಂದು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಹೊನಲಿನ ಒಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ (೧.೭೮ ರಿಂದ ೨.೦ ಖ.ಮಾ. ದೂರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ) [[:en:Hungaria family|ಹಂಗೇರಿಯ ವರ್ಗ]]ವಿದೆ. ಈ ವರ್ಗದ ಮುಖ್ಯ ಸದಸ್ಯ [[:en:434 Hungaria|೪೩೪ ಹಂಗೇರಿಯ]]ವನ್ನು ಆಧಾರಿಸಿ ಈ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೆಸರು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕದೇಪಕ್ಷ ೫೨ ಹೆಸರುಳ್ಳ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ೪:೧ ಕರ್ಕ್‌ವುಡ್ ತೆರವು ಹಂಗೇರಿಯ ವರ್ಗವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಕಾಯದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವರ್ಗದ ಕಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ವರ್ಗದ ಕೆಲವು ಕಾಯಗಳು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹವನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುವ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಗಳ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಯಗಳಿಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೋಭೆಗಳು ಒಂದು ಸಂಭವನೀಯ ಕಾರಣ.<ref>{{cite journal | last=Spratt | first=Christopher E. | title=The Hungaria group of minor planets | journal=Journal of the Royal Astronomical Society of Canada | year=1990 | volume=84 | issue=2 | pages=123-131 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1990JRASC..84..123S | accessdate=2007-02-04 }}</ref> ಮುಖ್ಯ ಹೊನಲಿನ ಒಳ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಚ್ಚು ಓರೆಯ ವರ್ಗವೆಂದರೆ [[:en:Phocaea family|ಫೊಕಾಯ ವರ್ಗ]]. ಈ ವರ್ಗವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ S-ಬಗೆಯ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ನೆರೆಯ ಹಂಗೇರಿಯ ವರ್ಗವು ಕೆಲವು [[:en:E-type asteroid|E-ಬಗೆ]]ಯ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite journal | author=Carvano, J. M.; Lazzaro, D.; Mothé-Diniz, T.; Angeli, C. A.; Florczak, M. | title=Spectroscopic Survey of the Hungaria and Phocaea Dynamical Groups | journal=Icarus | year=2001 | volume=149 | issue=1 | pages=173-189 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2001Icar..149..173C | accessdate=2007-02-04 }}</ref> ಫೊಕಾಯ ವರ್ಗದ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ೨.೨೫ ರಿಂದ ೨.೫ ಖ.ಮಾ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಮುಖ್ಯ ಹೊನಲಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಗಗಳೆಂದರೆ (ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ) [[:en:Flora family|ಫ್ಲೋರ]], [[:en:Eunomia family|ಯುನೋಮ]], [[:en:Koronis family|ಕೊರೋನಿಸ್]], [[:en:Eos family|ಇಯಾಸ್]], ಮತ್ತು [[:en:Themis family|ಥೆಮಿಸ್]] ವರ್ಗಗಳು.<ref name="lang2003" /> ೮೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳಿರುವ ಫ್ಲೋರ ವರ್ಗವು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಬಹುಶಃ ಕಳೆದ ೧೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದೀಚೆಗೆ ಒಂದು ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಿರಬಹುದು.<ref>{{cite web | last = Martel | first = Linda M. V. | date = March 9, 2004 | url = http://www.psrd.hawaii.edu/Mar04/fossilMeteorites.html | title = Tiny Traces of a Big Asteroid Breakup | publisher = Planetary Science Research Discoveries | accessdate = 2007-04-02 }}</ref> ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಗಕ್ಕೇ ಸೇರಿದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹವೆಂದರೆ, [[:en:4 Vesta|೪ ವೆಸ್ಟ]]. ವೆಸ್ಟಾದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿ ನಿರ್ಮಿಸುವಂತಹ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯಿಂದ [[:en:Vesta family|ವೆಸ್ಟ ವರ್ಗ]]ವು ಹುಟ್ಟಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ, ಈ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, [[:en:HED meteorite|HED ಉಲ್ಕಾಪಿಂಡ]]ಗಳೂ ವೆಸ್ಟಾದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಿರಬಹುದು.<ref>{{cite journal | last=Drake | first=Michael J. | title=The eucrite/Vesta story | journal=Meteoritics & Planetary Science | year=2001 | volume=36 | issue=4 | pages=501-513 | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2001M%26PS...36..501D | accessdate=2007-02-04 }}</ref> ಮುಖ್ಯ ಹೊನಲಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಧೂಳಿನ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳು ಇಯಾಸ್, ಕೊರೋನಿಸ್ ಮತ್ತು ಥೆಮಿಸ್ ವರ್ಗಗಳಂತೆಯೇ ಕಕ್ಷೀಯ ಓರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಧೂಳಿನ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮೇಲಿನ ವರ್ಗಗಳ ಜೊತೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ.<ref>{{cite journal | author=Love, S. G.; Brownlee, D. E. | title=The IRAS dust band contribution to the interplanetary dust complex - Evidence seen at 60 and 100 microns | journal=Astronomical Journal | year=1992 | volume=104 | issue=6 | pages=2236-2242 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1992AJ....104.2236L | accessdate=2007-04-11 }}</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == *[[ಸೌರಮಂಡಲ]] *[[ಕ್ಷೀರಪಥ]] * [[:en:Centaur (planetoid)|ಸೆಂಟಾರ್ ಗ್ರಹಾಭ]] * [[:en:Colonization of the asteroids|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಗಳ ಮೇಲೆ ವಸಾಹತು]] * [[:en:Debris disk|ಅವಶೇಷ ತಟ್ಟೆ]] * [[:en:Main-belt comet|ಮುಖ್ಯ ಹೊನಲಿನ ಧೂಮಕೇತು]] * [[:en:Trojan asteroid|ಟ್ರೋಜನ್ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <div class="references-2column"> <references /> </div> == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * Plots of [http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/propsynth/allae.gif eccentricity vs. semi-major axis] and [http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/propsynth/allai.gif inclination vs. semi-major axis] at Asteroid Dynamic Site {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] 8adbwbek9zvsks0m9rbp6an3foav61t 0 14126 1373272 1368201 2026-05-13T04:43:20Z Kwamikagami 17055 1373272 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Voyager 1 entering heliosheath region.jpg|right|thumb|ಸೌರಮಾರುತದಲ್ಲಿನ [[ಪ್ಲಾಸ್ಮ (ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ)|ಪ್ಲಾಸ್ಮ]] [[ಸೌರವಿರಾಮ]]ವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿರುವುದು.]] '''ಸೌರ ಮಾರುತ'''ವು [[ಸೂರ್ಯ]]ನ [[:en:stellar atmosphere|ಹೊರ ವಾಯುಮಂಡಲ]]ದಿಂದ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿದ ಆವಿಷ್ಟ ಕಣಗಳ (ಅಂದರೆ, [[ಪ್ಲಾಸ್ಮ (ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ)|ಪ್ಲಾಸ್ಮ]]) ಧಾರೆ. ಸೌರಮಾರುತವು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಉನ್ನತಶಕ್ತಿ (ಸುಮಾರು ೧ [[:en:electron volt|keV]]) [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಪ್ರೋಟಾನ್]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ [[ಪ್ರಭಾವಲಯ]]ದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚು [[ತಾಪಮಾನ]]ದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಈ ಕಣಗಳು ಸೂರ್ಯನ [[ಗುರುತ್ವ]]ದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊರಚಿಮ್ಮುತ್ತವೆ. ಈ ಕಣಗಳು ಉನ್ನತ ಚಲನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಇನ್ನೂ ವಿಷದವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿನ ಹಲವು ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಸೌರಮಾರುತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ: ಭೂಮಿಯ ವಿದ್ಯುತ್-ಜಾಲಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲ [[:en:geomagnetic storm|ಭೂಕಾಂತೀಯ ಮಾರುತ]]ಗಳು, [[ಆರೋರಾ|ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]]ಗಳು, ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿಗೇ ತೋರುವ [[ಧೂಮಕೇತು]]ವಿನ ಪ್ಲಾಸ್ಮ ಬಾಲ. ಸೌರಮಾರುತದ ಕಾರಣ, ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸೂರ್ಯವು ತನ್ನ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸುಮಾರು ೩.೩೩•೧೦^೧೩ನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>Carroll, B. and Ostlie, D. ''Modern Astrophysics'' - pg. 409 .</ref>. == ಗ್ರಹಗಳ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮ == === ಬುಧ === [[ಬುಧ]]ವು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅತಿ ಸಮೀಪದ ಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದು, ಸೌರಮಾರುತದಿಂದ ತೀವ್ರ ಧಾಳಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಬಹಳ ವಿರಳವಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲ್ಮೈಯು ಸೌರ ವಿಕಿರಣದಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿರುತ್ತದೆ. === ಶುಕ್ರ === ಭೂಮಿಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ [[ಶುಕ್ರ]]ವು ಭೂಮಿಗಿಂತ ೧೦೦ ಪಟ್ಟು ಸಾಂದ್ರವಾದ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶುಕ್ರ ಗ್ರಹದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಸುಮಾರು ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯವರೆಗೆ ಚಾಚಿರುವ ಧೂಮಕೇತುವಿನಂತಹ ಬಾಲವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಗಗನ ಶೋಧಕಗಳು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿವೆ.<ref>{{cite journal |author=Grünwaldt H ''et al.'' |year=1997 |title=Venus tail ray observation near Earth. |journal=Geophysical Research Letters |volume=24 |issue=10 |pages=163–1166 |url=http://scholar.google.com/scholar?num=100&hl=en&lr=&safe=active&cluster=13741676747552292586}}</ref> === ಭೂಮಿ === [[ಭೂಮಿ]]ಯು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ, ಸೌರಮಾರುತದಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಸೌರಮಾರತವು [[ಆರೋರಾ|ಧ್ರುವಾರುಣ ಜ್ಯೋತಿ]] ಮತ್ತು [[:en:geomagnetic storm|ಭೂಕಾಂತೀಯ ಮಾರುತ]]ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. === ಚಂದ್ರ === [[ಚಂದ್ರ]]ನ ಮೇಲೆ ವಾಯುಮಂಡಲ ಅಥವಾ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಸೌರಮಾರುತದ ಧಾಳಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. [[:en:Project Apollo|ಅಪೋಲೋ]] ಯಾತ್ರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಸೌರ ಮಾರುತದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ವಿಶಾಲವಾದ ಅಲ್ಯುಮಿನಂ ಗ್ರಾಹಕಗಳನ್ನು ನಿಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಚಂದ್ರನ ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರವು ಸೌರಮಾರುತದಿಂದ ಸಂಚಯಿತ ಪರಮಾಣು ಕೋಶಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ಚಂದ್ರನ ಮಣ್ಣಿನ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ಈ ಮೂಲಧಾತುಗಳು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ವಸಾಹತುಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗುವವು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿವೆ. === ಮಂಗಳ === [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ]]ವು ಬುಧಕ್ಕಿಂದ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಬುಧವಿರುವ ನಾಲ್ಕರಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೂ, ಸೌರಮಾರುತವು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲದ ೧೦೦ನೇ ೧ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ದಪ್ಪವಿರುವ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಶಂಕಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಹೊರ ಸೀಮೆ == ಸೌರಮಾರುತವು [[:en:interstellar medium|ಅಂತರನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ (ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುವ ವಿರಳವಾದ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಅನಿಲಗಳು) ಒಂದು "ಗುಳ್ಳೆ"ಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಸೌರಮಾರುತದ ಶಕ್ತಿಯು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ದೂರ ಸರಿದಂತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸೌರಮಾರುತವು ಅಂತರನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಹಿಂದೆ ತಳ್ಳಲಾಗದಷ್ಟು ದುರ್ಬಲವಾಗುವ ಬಿಂದುವಿಗೆ [[ಸೌರವಿರಾಮ]] ಎಂದು ಹೆಸರು. ಈ ಬಿಂದುವನ್ನು ಹಲವೊಮ್ಮೆ ಸೌರಮಂಡಲದ ಹೊರ "ಗಡಿ" ಎಂದೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಸೌರವಿರಾಮದವರೆಗಿನ ದೂರವು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಇದು [[ಪ್ಲೊಟೊ|ಪ್ಲುಟೊ]]ದ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದಾಚೆ ಇದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದಿದೆ. ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಉಡಾಯಿಸಲಾಗುವ [[:en:Interstellar Boundary Explorer|ಅಂತರನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಸೀಮಾನ್ವೇಷಕ]] (IBEX) ಯಾತ್ರೆಯು ಒದಗಿಸುವ ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ ಸೌರವಿರಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಿಳಿವಳಿಕೆಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆಸೆಯನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> <!-- References are sources for material in the article. What in the article came from here? * {{cite web | author = D. P. Stern, M. Peredo | date = 2004-09-28 | url = http://www-istp.gsfc.nasa.gov/Education/Intro.html | title = The Exploration of the Earth's Magnetosphere | publisher = NASA | language = English | accessdate = 2006-08-22 }} --> == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [http://www.suntrek.org Sun|trek website] ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ - ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಧನ {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] 0skwiq0dzxi5fm0ws830ajayc7bi6rh 0 17174 1373302 1355417 2026-05-13T07:16:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373302 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Well 2006 03.jpg|thumb|right|200px|[[ಚೆನ್ನೈ]] ನಗರದ ಒಂದು ಬಾವಿ.]] '''ಬಾವಿ''' ಎಂದರೆ [[ನೀರು|ನೀರನ್ನು]] ಪಡೆಯಲು ನೆಲವನ್ನು ಕೊರೆದು ಮಾಡಿದ ಒಂದು ನಿರ್ಮಾಣ. ==ನಮೂನೆಗಳು== [[File:Faryab- village dug well.JPG|thumb|A dug well in a village in [[Faryab Province]], [[Afghanistan]].]] [[Image:AquaBellaPickard-v.jpg|thumb|left|upright|Water well drilling in [[Ein Hemed]], near [[Jerusalem]] circa 1964]] ಬಾವಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ನಮೂನೆಗಳಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕೈಯಿಂದ ಕೊರೆದು ತೆರೆದ ಬಾವಿಗಳೇ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಮುಖ್ಯ ಆಕಾರಗಳಾಗಿದ್ದವು.[[ಕೊಳವೆ ಬಾವಿ]]ಗಳು ಇತ್ತಿಚಿಗಿನ [[ಸಂಶೋಧನೆ]]ಯ ಫಲವಾಗಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿವೆ.ಈ ನಮೂನೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲವನ್ನು ಆಳದವರೆಗೆ ಕೊರೆದು ಭೂಮಿಯ ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://www.rural-water-supply.net/en/sustainable-groundwater-management Sustainable Groundwater Development theme of the Rural Water Supply Network (RWSN)] *[http://akvopedia.org/wiki/Water_Portal Water Portal - Akvopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018231204/http://akvopedia.org/wiki/Water_Portal |date=2014-10-18 }} *[http://www.sswm.info/ Sustainable Sanitation and Water Management Toolbox] *[http://drillerdb.com/find-drillers/ Find Drilling Contractors] *[http://www.cdc.gov/healthywater/drinking/private/wells/index.html U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) Healthy Water - Water Wells] Site covering well basics, guidelines for proper siting and location of wells to avoid contamination, well testing, diseases related to wells, emergency well treatment and other topics. *[http://ga.water.usgs.gov/edu/earthgwwells.html US Geological Survey – Ground water: Wells] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528093554/http://ga.water.usgs.gov/edu/earthgwwells.html |date=2010-05-28 }} *[http://ga.water.usgs.gov/edu/gwartesian.html US Geological Survey – Water Science Pictures Flowing Artesian Well] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528094552/http://ga.water.usgs.gov/edu/gwartesian.html |date=2010-05-28 }} *[http://agwt.org/ American Ground Water Trust] *[http://www.ngwa.org/ National Ground Water Association] *[http://www.lifewater.org/resources/ground_water.html#GW Lifewater International Technical Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616030412/http://www.lifewater.org/resources/ground_water.html#GW |date=2013-06-16 }} *[http://www.drillcat.com/ DIY drilling and Preppers drilling secret outlaw water wells] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130529215523/http://drillcat.com/ |date=2013-05-29 }} *[http://weather.nmsu.edu/hydrology/wellpoint2.htm Driving a well with a well point] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419034107/http://weather.nmsu.edu/hydrology/wellpoint2.htm |date=2012-04-19 }} *[http://www.watersanitationhygiene.org/References/Technical%20Resources%20-%20Wells.htm Well Construction Technical Resources for NGOs] *[http://ris-geo.jp/img/publication/06-037.pdf The Techniques and Tools] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100704212223/http://ris-geo.jp/img/publication/06-037.pdf |date=2010-07-04 }} of the {{nihongo|Kazusabori|[[:ja:上総掘り|上総掘り]]}} Well-boring *[http://www.ksre.ksu.edu/library/h20ql2/mf2733.pdf Restoring a Flooded Well to Service, G. Morgan Powell, Kansas State University, June 2006]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.waterlog.info/pdf/wellspac.pdf Equations for drainage by wells] *[http://www.waterlog.info/weldrain.htm Software for drainage by wells] *[http://www.briodydrilling.ie Water Wells drilled in Ireland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523215239/http://briodydrilling.ie/ |date=2013-05-23 }} *[http://www.mmdrilling.ca Water Wells drilled in Alberta, Saskatchewan & British Columbia Canada] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನಿರ್ಮಾಣ]] [[ವರ್ಗ:ನೀರು]] qj4v9mxb1uirzogu3lqja72vf4oc0a7 0 20413 1373247 1345151 2026-05-13T04:06:41Z Kwamikagami 17055 1373247 wikitext text/x-wiki [[Image:Jupiter Belt System.JPG|thumb|ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೋಡಗಳ ಸಂರಚನೆ.]] ಗುರು ಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲವು ನಮ್ಮ ಸೌರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವಾಯುಮಂಡಲವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು-ಕಡಿಮೆ [[ಸೂರ್ಯ]]ನಲ್ಲಿರುವಷ್ಟೇ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಧಾತುಗಳಿಂದಾಗಿದೆ.ಬೇರೆ ರಸಾಯನಿಕಗಳಾದ [[ಮೀಥೇನ್]],[[ಅಮ್ಮೋನಿಯ]],[[ಹೈಡ್ರೊಜೆನ್ ಸಲ್ಫೈಡ್]] ಮತ್ತು [[ನೀರು]] ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿವೆ. ವಾಯುಮಂಡಲದ ತೀರಾ ಒಳಗಡೆ ನೀರಿದೆಯೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ನೇರವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಅಳೆದಿರುವ ನೀರಿನ ಪರಿಮಾಣ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆಯೆ. ಗುರುವಿನ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]],[[ಸಾರಜನಕ]],[[ಗಂಧಕ]] ಮತ್ತು ನೋಬಲ್ ಗ್ಯಾಸ್ ಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಸೌರ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗಿಂತ ಮೂರುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು.ಗುರು ಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಯಾವುದೇ ನಿಶ್ಚಿತ ಗಡಿಯಿಲ್ಲದೇ ಮೇಲಿನ ವಾಯುರೂಪದಿಂದ ಒಳಗಿನ ದ್ರವರೂಪಕ್ಕೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.ಗ್ರಹದ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ವಾತಾವರಣವನ್ನು [[ಟ್ರೋಪೊಸ್ಫಿಯರ್]], [[ಸ್ಟ್ರಾಟೋಸ್ಫಿಯರ್]],[[ಥರ್ಮೋಸ್ಫಿಯರ್]] ಮತ್ತು [[ಎಗ್ಸೋಸ್ಫಿಯರ್]] ಎಂಬ ವಲಯಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಲಯವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಉಷ್ಣತೆಯ ಏರಿಳಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಕಳಗಿನ ವಲಯವಾದ ಟ್ರೋಪೊಸ್ಫಿಯರ್, ಅಮ್ಮೋನಿಯಾ, ಅಮ್ಮೋನಿಯಮ್-ಹೈಡ್ರೊಸಲ್ಫೈಡ್ ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದಾದ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾದ ಮೋಡ-ಮಂಜುಗಳ ಪದರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಕಾಣುವ ಅಮ್ಮೊನಿಯಾ ಮೋಡಗಳು ಗ್ರಹದ ಭೂಮಧ್ಯರೇಖೆಗೆ ಸಮನಾಂತರವಾಗಿ ೧೨ ಪಟ್ಟಿಗಳಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ "ಜೆಟ್" ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬಲವಾಗಿ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಒಂದರ ನಂತರ ಇನ್ನೊಂದರಂತೆ ಗಾಢವರ್ಣ ಮತ್ತು ತಿಳಿವರ್ಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಗಾಢವರ್ಣದ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು "ಬೆಲ್ಟ್" ಗಳೆಂದೂ, ತಿಳಿವರ್ಣದ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು "ಝೋನ್" ಗಳೆಂದೂ ಕರಯುತ್ತಾರೆ. ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳಿಗಿಂತ ತಣ್ಣಗಿರುವ ಝೋನ್ ಗಳು ವಾತಾವರಣದ ಗಾಳಿಯ ಉಬ್ಬಿದ ಭಾಗ(ಅಥವಾ ಉಬ್ಬಿ ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ಗಾಳಿ) ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳು ಅಧೋಮುಖವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ (ಕೆಳಗಿಳಿಯುತ್ತಿರುವ)ಗಾಳಿಯ ಭಾಗ. ಝೋನ್ ಗಳ ತಿಳಿವರ್ಣಕ್ಕೆ ಘನೀಭೂತವಾದ ಅಮ್ಮೊನಿಯವು(ಅಮ್ಮೊನಿಯಾ ಐಸ್)ಕಾರಣವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳ ಗಾಢವರ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದು ಇನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಗುರುಗ್ರಹದ ಈ ಗಾಢ-ತಿಳಿವರ್ಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ರಚನೆಗಳ ಉಗಮವೂ ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಈ ರಚನೆಗಳ ಉಗಮವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಮಾಡುವ ಎರಡು ವಾದಗಳಿವೆ. ಮೊದಲಯನೆಯದಾದ "ಶಾಲೋ ಮೋಡೆಲ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪಟ್ಟಿಗಳ ರಚನೆಯು ಗುರುವಿನ ಸ್ಥಿರವಾದ ಗರ್ಭದ(ಅಂತರ್ಯದ) ಮೇಲೆ ತೋರುವ ವಾತಾವರಣದ ರಚನೆಗಳು. ಎರಡನೆಯ "ಡೀಪ್ ಮೋಡೆಲ್" ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ರಚನೆಗಳು ಗುರುವಿನ ಸ್ಥಿರವಲ್ಲದ ಗರ್ಭದೊಳಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರುವ ಶುದ್ಢ ಜಲಜನಕದ ಚಲನೆಯು ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅಲ್ಲೋಲಕಲ್ಲೋಲದ ವ್ಯಕ್ತಸ್ವರೂಪಗಳು. ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾತಾವರಣವು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಅಸಾಧಾರಣ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಗಾಢ ಮತ್ತು ತಿಳಿವರ್ಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳಲ್ಲದೇ, ತಮ್ಮ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸುತ್ತ ವೇಗವಾಗಿ ಗಿರಿಗಿರನೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕರವಾಗಿ ತಿರುಗುವ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು, ಗುಡುಗು ಮತ್ತು ಮಿಂಚುಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲಿನ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಕೆಂಪು,ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ದೊಡ್ಡ ಚುಕ್ಕೆಗಳಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಚುಕ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ದವು "[[ಗ್ರೇಟ್ ರೆಡ್ ಸ್ಪಾಟ್]]" (ದೊಡ್ಡ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ) ಮತ್ತು "[[ಓವಲ್ BA]]". ಇವೆರಡು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಬಹುತೇಕ ದೊಡ್ದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸುತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತವೆ.ಇತರ ಸಣ್ಣ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಈ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಕೇಂದ್ರದ ಸುಳಿಗಳು ಹಲವು ನೂರು ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಗುರುಗ್ರಹದ ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರೇಟ್ ರೆಡ್ ಸ್ಪಾಟ್ ಅಥವಾ GRS, ನಮ್ಮ ಸೌರವ್ಯೂಹದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ದ ಚಂಡಮಾರುತ.ನಮ್ಮ ಭುವಿಯ ಗಾತ್ರದ ಹಲವು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರವುಳ್ಳದ್ದು.ಇದು ಸುಮಾರು ೩೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬೀಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ. GRS ಗೆ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಓವಲ್ BA ಇನ್ನೊಂದು ದೈತ್ಯ ಚಂಡಮಾರುತ ಆದರೆ GRS ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಅದರ ಮೂರನೆಯ ಒಂದರಷ್ಟಿದೆ. ಈ ಚಂಡಮಾರುತವು ೨೦೦೦ನೆಯ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಿಳಿ ವರ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳಂತೆ ಕಾಣುವ ಸಣ್ಣ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಸಂಗಮದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಗುರುಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸದಾಕಾಲವೂ ಭೀಕರ ಮಿಂಚಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬಲವಾದ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ತಾಂಡವವಾಡುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ನೀರಿನ ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಘನೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದುಂಟಾಗುವ ಶೀತಲ ವಾಯುವಿನ ಬಲವಾದ ಪ್ರವಾಹವು ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳನ್ನೂ, ಚಂಡಮಾರುತಗಳನ್ನೂ ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಆವಿಯಾಗಿ ಮೇಲ್ಬರುವ ಹವೆಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯುವು ಊರ್ಧ್ವಗಾಮಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳ್ಳಗೆ ಹೊಳೆಯುವ ಮೋಡಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಅದ್ದರಿಂದ ಈ ವಲಯಗಳು ತಿಳಿವರ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಭಾಗಗಳನ್ನೇ ಝೋನ್ ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವುದು.ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಝೋನ್ ಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಗಾಢ ವರ್ಣದ "ಬೆಲ್ಟ್" ವಲಯಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಗುರುವಿನ ಮಿಂಚುಗಳ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿನ ಮಿಂಚುಗಳಷ್ಟೇ ಇದ್ದರೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅನೇಕಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಬಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಿಂಚುಗಳೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ==ವಾತಾವರಣದ ಸ್ವರೂಪ== [[Image:Structure of Jovian atmosphere.png|thumb|right|400px|ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾತಾವರಣದ ಊರ್ಧ್ವಸ್ವರೂಪ. ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ವಾತಾವರಣದ ಒತ್ತಡವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. The [[ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಅಂತರಿಕ್ಷ ನೌಕೆ]]ಯಿಂದ ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದೊಳಕ್ಕೆ ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರೋಬ್ ಯಂತ್ರವು ೧೩೨ ಕಿ.ಮೀ ಆಳದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಸ್ತಬ್ಢವಾಯಿತು.]] ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣವು ನಾಲ್ಕುಬಗೆಯ ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಎತ್ತರಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಈ ವಲಯಗಳನ್ನು [[ಟ್ರೋಪೊಸ್ಫಿಯರ್]], [[ಸ್ಟ್ರಾಟೋಸ್ಫಿಯರ್]],[[ಥರ್ಮೋಸ್ಫಿಯರ್]] ಮತ್ತು [[ಎಗ್ಸೋಸ್ಫಿಯರ್]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಭೂಮಿಗೆ ಇರುವಂತೆ ಗುರುಗ್ರಹಕ್ಕೆ "[[ಮೀಸೋಸ್ಫಿಯರ್]]" ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೇ, ಗುರುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಭೂಮಿಗೆ ಇರುವಂತೆ ಘನವಾದ ಮೇಲ್ಮೈ(ನೆಲ) ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿನ ಟ್ರೋಪೊಸ್ಫಿಯರ್, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೆಳಗೆಹೋದಂತೆಲ್ಲ ವಾಯುರೂಪದಿಂದ ಗ್ರಹದ ದ್ರವರೂಪದ ಅಂತರ್ಯಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಗಳ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರವಾದ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣತೆಗಳಿರುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಗುರುಗ್ರಹವು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊಂದಿರದೆ ಅಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣವು ವಾಯುರೂಪದಿಂದ ದ್ರವರೂಪಕ್ಕೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಹೊಗುತ್ತಾ ವಾತಾವರಣವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮಂಜು-ಮಂಜಿನಂತಾಗಿ ದ್ರವರೂಪ ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ, ದ್ರವ ಮತ್ತು ವಾಯುರೂಪಗಳ ಮಧ್ಯೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಗಡಿಯಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಎಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣದ ವಾಯುರೂಪವು ಮುಗಿದು ದ್ರವರೂಪವು ಶುರುವಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.ಹೀಗಾಗಿ ನಮ್ಮ ಭೂಮಿಯಂತೆ ಧೃಢವಾದ (ಅಥವ ಘನವಾದ) ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ತುಸು ಕಷ್ಟ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಾತಾವರಣದ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿನ ಆವರಣವಾದ "ಟ್ರೊಪೋಸ್ಫಿಯರ್"ನ ಕೆಳಗಿನ ಗಡಿಯುನ್ನು ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಲು ಒಂದು ಉಪಾಯ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅದೇನೆಂದರೆ, ಭೂಮಿಯಂತೆಯೇ ಗುರುಗ್ರಹದಲ್ಲಿಯೂ ಮೇಲೆ ಹೋದಂತೆ ವಾತಾವರಣದ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಳಗೆ ಬಂದತೆ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ವಾತಾವರಣದ ಯಾವ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡ ೧ ಬಾರ್ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣತೆ ೩೪೦ ಕೆಲ್ವಿನ್ ಇದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿಂದ ೯೦ ಕಿ.ಮೀ ಕೆಳಗಡೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಟ್ರೊಪೋಸ್ಫಿಯರ್ ನ ಕೆಳಗಿನ ಗಡಿ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೆಳಗಡೆ ಗುರುವಿನ "ಮೇಲ್ಮೈ" ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ನಿಜವಾಗಿ ಗುರುವಿಗೆ ಯಾವ "ಮೇಲ್ಮೈ"ಯೂ ಇಲ್ಲ. ಈ ರೀತಿಯ ವಲಯ ವಿಭಜನೆ ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಆರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವೇ. ವಾತಾವರಣದ ಅತ್ಯಂತ ಕೊನೆಯದಾದ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಎಗ್ಸೋಸ್ಫಿಯರ್ ಗೆ, ಭೂಮಿಯ ಎಗ್ಸೋಸ್ಫಿಯರ್ ನಂತೆಯೇ ಮೇಲಿನ ಗಡಿಯಿಲ್ಲ. ಮೇಲೆಹೋದಂತೆಲ್ಲಾ "ಮೇಲ್ಮೈ"ಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೫೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಎಗ್ಸೋಸ್ಫಿಯರ್ ಅಂತರಿಕ್ಷವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹೋದಂತೆಲ್ಲಾ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು [[ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣ]]ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದು. ಗುರುವಿನ "ಮೇಲ್ಮೈ"ಗೆ ತಾಕಿಕೊಂಡಿರುವ ವಾತಾವರಣದ ಕೇಳಗಿನ ವಲಯ ಟ್ರೊಪೋಸ್ಫಿಯರ್ ನ ಉಷ್ಣತೆ ಮೇಲೆ ಹೋದಂತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಬಂದು, [[ಟ್ರೊಪೋಪೌಸ್]] ಎನ್ನುವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕನಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಟ್ರೊಪೋಪೌಸ್, ವಲಯಗಳಾದ ಟ್ರೊಪೋಸ್ಫಿಯರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರಾಟೋಸ್ಫಿಯರ್ ಗಳು ಕೂಡುವ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶ. ಗುರುಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಟ್ರೊಪೋಪೌಸ್, ಕಾಣಿಸುವ ಮೋಡಗಳಿಗಿಂತ ೫೦ ಕಿ.ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಇಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡ ೦.೧ ಬಾರ್ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣತೆ ೧೧೦ ಕೆಲ್ವಿನ್. ನಂತರ ಬರುವ ಸ್ಟ್ರಾಟೊಸ್ಫಿಯರ್ ನಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಮೇಲೆ ಹೋದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಲೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಥರ್ಮೋಸ್ಫಿಯರ್ ಅನ್ನು ಸೇರುವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ೩೨೦ ಕೆಲ್ವಿನ್ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡ ೧ ಮೈಕ್ರೊ ಬಾರ್ ಗಳಷ್ಟಾಗುತ್ತವೆ.ಇನ್ನೂ ಮೇಲೆ ಹೋದಂತೆಲ್ಲಾ ಥರ್ಮೋಸ್ಫಿಯರ್ ನಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಏರುತ್ತಲೇ ಸಾಗಿ, "ಮೇಲ್ಮೈ"ಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಟ ೧೦೦೦ ಕೆಲ್ವಿನ್ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡ ೧ ನ್ಯಾನೊ ಬಾರ್ ಗಳಷ್ಟಾಗುತ್ತವೆ. ಗುರುಗ್ರಹದ ಟ್ರೊಪೋಸ್ಫಿಯರ್ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾದ ಮೋಡಗಳ ಸಂರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ವಲಯದ ಸುಮಾರು ೦.೭-೦.೧ ಬಾರ್ ಒತ್ತಡದ ಮೇಲಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವ ಮೋಡಗಳು ಅಮ್ಮೋನಿಯಾ ಐಸ್ ನಿಂದ (ಘನೀಭೂತವಾದ ಅಮ್ಮೊನಿಯಾ) ಆಗಿವೆ. ಈ ಮೋಡಗಳ ಕೆಳಗೆ ಅಮ್ಮೊನಿಯಮ್ ಸಲ್ಫೈಡ್ (೧.೫-೩ ಬಾರ್)ಮೋಡಗಳು, ಇವುಗಳ ಕೆಳಗೆ ನೀರಿನಿಂದಾದ (೩-೭ ಬಾರ್)ಮೋಡಗಳಿವೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಮಿಥೇನ್ ಅನಿಲವು ಗರಣೆಗಟ್ಟಿ ಮೋಡವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಮಿಥೇನ್ ಮೋಡಗಳಿಲ್ಲ. ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಅಮ್ಮೊನಿಯಾ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಜೆನ್ ಸಲ್ಫೈಡ್ ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ನೀರು ಆವಿಯಾಗಿ ಮೋಡವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಉಷ್ಣತೆಯಿರುವುದರಿಂದ ನೀರಿನ ಮೋಡಗಳ ಅಗಾಧ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಈ ನೀರಿನ ಮೋಡಗಳ ಪದರ, ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಮೇಲೆ ಬಲವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಮೋಡಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪದರಿನ ಮೇಲೆ ಟ್ರೋಪೊಸ್ಫಿಯರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರಾಟೋಸ್ಫಿಯರ್ ಗಳ ಹಲವಾರು ಮಂಜಿನ ಪದರುಗಳು ಇವೆ. ಈ ಮಂಜಿನ ಪದರುಗಳು ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಪಾಲಿಸೈಕ್ಲಿಕ್ ಅರೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್ ಅಥವಾ ಹೈಡ್ರಾಝಿನ್ ನಿಂದಾಗಿವೆ. ಸ್ಟ್ರಾಟೋಸ್ಫಿಯರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಮೀಥೇನ್ ಅನಿಲವು ಸೂರ್ಯನ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಹೈಡ್ರಾಝಿನ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಟ್ರಾಟೋಸ್ಫಿಯರ್ ನಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್ ನ ಲಭ್ಯತೆಯು ಜಲಜನಕದ ಲಭ್ಯತೆಯ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ 10−4 ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಇತರ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್ ಗಳಾದ ಈಥೇನ್, ಅಸಿಟಲೀನ್ ಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯು 10−6 ರಷ್ಟಿದೆ. ಗುರುಗ್ರಹದ ಥರ್ಮೋಸ್ಫಿಯರ್ ನಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡ ೧ ಮೈಕ್ರೊಬಾರ್ ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಏರ್ ಗ್ಲೋ, ಧ್ರುವೀಯ ಅರೋರಾಗಳು ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಹೊಮ್ಮಿಸುವಂತಹ ಹಲವಾರು ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ನೆಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಈ ವಲಯದೊಳಗೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನು ಮತ್ತು ಅಯಾನ್ ಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಪದರುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ [[ಆಯಾನೋಸ್ಫಿಯರ್]] ಎನ್ನಲಾಗುವ ಮರಿ ವಲಯವೂ ಇದೆ. ಥರ್ಮೋಸ್ಫಿಯರ್ ನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅತೀವ ಉಷ್ಣತೆಗೆ(೮೦೦-೧೦೦೦ ಕೆಲ್ವಿನ್)ಕಾರಣವಿನ್ನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಈ ವಲಯದ ಅಧ್ಯಯನಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ೪೦೦ಕೆಲ್ವಿನ್ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರಬಾರದು. ಆದರೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಮೂಲಕ ಆಳೆದಿರುವ ಉಷ್ಣತೆ ೮೦೦-೧೦೦೦ ಕೆಲ್ವಿನ್. ಈ ಉಷ್ಣತೆಯು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ [[ಸೂರ್ಯನ ವಿಕಿರಣ]]ವನ್ನು ಈ ವಲಯ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದಾಗಲೀ, ಅಥವಾ ಗುರುವಿನ ಅಯಸ್ಕಾಂತೀಯ ವಲಯದಿಂದ ಥರ್ಮೋಸ್ಫಿಯರ್ ನತ್ತ ನುಗ್ಗಿಬರುವ ಉದ್ದೀಪ್ತ ಕಣಗಳಿಂದಾಗಲೀ,ಅಥವಾ ಗುರುಗ್ರಹದ ಅಂತರಾಳದಿಂದ ಎದ್ದು ಮೇಲೆ ಬಂದು ಹರಡುತ್ತಿರುವ [[ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಅಲೆ]]ಗಳಿಂದಾಗಲೀ ಇರಬಹುದು. ಥೆರ್ಮೋಸ್ಪಿಯರ್ ಮತ್ತು ಎಕ್ಸೋಸ್ಫಿಯರ್ ಗಳು ಗ್ರಹದ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿ ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಗಳನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುವುದನ್ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ [[ಐನ್-ಸ್ಟೀನ್ ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]]ವು ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿತು. ಗುರುವಿನ ಅಯಸ್ಕಾಂತೀಯ ವಲಯದಿಂದ ನುಗ್ಗುವ ಉದ್ದಿಪ್ತ ಕಣಗಳು ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಧ್ರುವಾರುಣ]](ಅರೋರಾ)ವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇವು ಭೂಮಿಯ ಧ್ರುವಾರುಣಗಳಂತೆ ಕೇವಲ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಸ್ಟೋರ್ಮ್ ಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗದೇ, ಯಾವಾಗಲೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಗುರುವಿನ ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಗಡೆ [[ಟ್ರೈಹೈಡ್ರೋಜಿನೇಶನ್]] ಅಯಾನ್ ಅನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿರುವ ಮೊದಲ ಪ್ರದೇಶ ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದ ಥೆರ್ಮೋಸ್ಫಿಯರ್ ವಲಯ. ಈ ಅಯಾನು ಇನ್-ಫ್ರಾ ರೆಡ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಂ ನ ೩ ಮತ್ತು ೫ ಮೈಕ್ರೊಮೀಟರ್ ಕಂಪನಾಂಕದಲ್ಲಿ ತರಂಗಗಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸೂಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಥರ್ಮೋಸ್ಫಿಯರ್ ನ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ==ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ== ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾತಾವರಣದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಇಡೀ ಗ್ರಹದ ಸಂಯೋಜನೆಯಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೭, ೧೯೯೫ ರಂದು [[ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಆಂತರಿಕ್ಷ ನೌಕೆ]]ಯು ಪ್ರೋಬ್ ಯಂತ್ರವೊಂದನ್ನು ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಆ ಪ್ರೋಬ್ ಯಂತ್ರವು ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾ ವಾತಾವರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಆಂತರಿಕ್ಷ ನೌಕೆಗೆ ರವಾನಿಸಿತು ಗ್ರಹದ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ೧೩೨ ಕಿ.ಮೀ ವರಗೆ ಇಳಿದ ನಂತರ ಯಂತ್ರವು ಸ್ತಬ್ಧವಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣವು ಇನ್ನಿತರ ಎಲ್ಲಾ "[[ಅನಿಲ ದೈತ್ಯ]]"(ಗ್ಯಾಸ್ ಜೇಂಟ್) ಗ್ರಹಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶದವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ರಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮಾಹಿತಿಯ ಇನ್ನಿತರ ಸ್ರೋತಗಳೆಂದರೆ [[ಇನ್-ಫ್ರಾ ರೆಡ್ ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]], ಗುರುಗ್ರಹದ ಬಳಿ ಹಾದು ಹೋದ [[ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಆಂತರಿಕ್ಷ ನೌಕೆ]], ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳು. ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಸಮೃದ್ಢವಾಗಿವೆ. ಹೀಲಿಯಂ ಅಣುಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿ ಜಲಜನಕದ ಅಣುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 0.157 ± 0.0036 ರಷ್ಟಿದೆ. ಮತ್ತು ಮಾಸ್ ಫ್ರ್ಯಾಕ್ಷನ್ 0.234 ± 0.005 ರಷ್ಟಿದೆ. ಈ ಅನುಪಾತಗಳು ನಮ್ಮ ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಉಗಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಅಣುಗಳ ಅನುಪಾತಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜಲಜನಕಕ್ಕಿಂತ ಭಾರವಾಗಿರುವ ಹೀಲಿಯಂ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿರಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಸರಳ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಾದ ನೀರು, ಮೀಥೇನ್(CH4), ಹೈಡ್ರೊಜೆನ್ ಸಲ್ಫೈಡ್(H2S), ಅಮ್ಮೋನಿಯ(NH3), ಫೊಸ್ಫೈನ್(PH3) ಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಟ್ರೊಪೋಸ್ಫಿಯರ್ ನ ತೀರಾ ಒಳಗೆ (೧೦ ಬಾರ್) ಇವುಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯಿರುವುದರಿಂದ ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಧಾತುಗಳಾದ [[ಕಾರ್ಬನ್]], [[ಸಾರಜನಕ]], [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ಮತ್ತು [[ಗಂಧಕ]]ಗಳು ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ೨-೪ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ನೋಬಲ್ ಅನಿಲಗಳಾದ [[ಅರ್ಗಾನ್]], [[ಕ್ರಿಪ್ಟಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಝೆನಾನ್]] ಗಳು ಕೂಡಾ ಸೌರ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ ಆದರೆ [[ನಿಯಾನ್]] ಮಾತ್ರ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ. ಇತರ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಾದ [[ಅರ್ಸೈನ್]](AsH3),[[ಜರ್ಮೇನ್]](GeH4) ತೀರಾ ಕನಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿವೆ.ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸರಳ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್ ಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಈಥೇನ್]], [[ಅಸಿಟಲೀನ್]], [[ಡೈಅಸಿಟಲೀನ್]] ಮುಂತಾದವು ಸೂರ್ಯನ [[ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಹದ ಆಯಸ್ಕಾಂತೀಯ ವಲಯದಿಂದ ನುಗ್ಗುವ ಉದ್ದೀಪ್ತ ಕಣಗಳು ಮೀಥೇನ್ ಅನಿಲದ ಮೇಲೆ ವರ್ತಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ವಾತಾವರಣದ ಇದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್]], [[ಕಾರ್ಬನ್ ಮೊನಾಕ್ಸೈಡ್]] ಮತ್ತು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು, [[ಶೂಮೇಕರ್ ಲೆವಿ-೯]] ನಂತಹ ಧೂಮಕೇತುಗಳ ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನೀರು ಕೆಳಗಿನ ಟ್ರೊಪೋಸ್ಫಿಯರ್ ನಿಂದ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಎಕೆಂದರೆ ಟ್ರೊಪೋಸ್ಫಿಯರ್ ನ ಮೇಲಿನ ಗಡಿಯಾಗಿರುವ ಟ್ರೊಪೋಪೌಸ್ ತಣ್ಣಗಿರುವುದರಿಂದ, ನೀರಾವಿಯನ್ನು ತಣ್ಣಗೆ ಮಾಡಿ ಭಾರವಾಗಿರುವ ಮೋಡಗಳನ್ನಾಗಿಸಿ ತನ್ನನ್ನು ದಾಟಿ ಮೇಲಿನ ಸ್ಟ್ರಾಟೋಸ್ಫಿಯರ್ ಗೆ ಹೊಗದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ್ಷನೌಕೆಗಳಿಂದ ನೆಡೆಸಲಾದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾತಾವರಣದ ಐಸೋಟೋಪ್ ಅನುಪಾತಗಳ ಉತ್ತಮ ತಿಳುವಳಿಕೆಯುಂಟಾಗಿದೆ. ಜುಲೈ ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಲ್ಪಟ್ಟ [[ಡ್ಯುಟೇರಿಯಂ]] ಸಮೃದ್ಧಿಯು 2.25 ± 0.35 × 10−5 ರಷ್ಟು, ಇದು ಬಹುಶಃ ನಮ್ಮ ಸೌರವ್ಯೂಹಕ್ಕೆ ಜನ್ಮನೀಡಿದ [[ಮೂಲ ನಕ್ಷತ್ರ ನ್ಯಬೂಲಾ]] (ಪ್ರ್ಟೊಟೊ ಸ್ಟಾರ್ ನ್ಯಬೂಲಾ)ದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನುಪಾತವಿರಬೇಕು. ಸಾರಜನಕದ ಐಸೋಟೊಪುಗಳಾದ 15N ಮತ್ತು 14N ಗಳ ಅನುಪಾತವು 2.3 × 10−3 ರಷ್ಟು. ಇದು ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದ ಇವೇ ಐಸೋಟೊಪುಗಳ ಅನುಪಾತದ (3.5 × 10−3) ಮೂರನೆಯ ಒಂದರಷ್ಟು ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ ಎಕೆಂದರೆ ಕೆಲವು ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಉಗಮವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುಲು ಯತ್ನಿಸುವ ವಾದಗಳು ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದ ಸಾರಜನಕದ ಐಸೋಟೊಪುಗಳ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಉಗಮಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನುಪಾತವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದವು. ==ಝೋನ್, ಬೆಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಜೆಟ್ ಗಳು== [[Image:Map of Jupiter.jpg|thumb|left|ಗುರುಗ್ರಹದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶದವಾದ ನಕಾಶೆ; [[ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಅಂತರಿಕ್ಷ ನೌಕೆ]]ಯಿಂದ ಪಡೆದದ್ದು]] ದೂರದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ, ಗ್ರಹದ ಭೂಮಧ್ಯ ರೇಖೆಗೆ ಸಮನಾಂತರವಾಗಿ ಅನೇಕ ಪಟ್ಟಿಗಳಂತ ರಚನೆಗಳು ತೋರುತ್ತವೆ. ಎರಡು ಬಗೆಯ ಪಟ್ಟಿಗಳಿವೆ, ತಿಳಿವರ್ಣದ ಪಟ್ಟಿಗಳಿಗೆ ಝೋನ್ ಗಳೆಂದು ಮತ್ತು ಗಾಢವರ್ಣದ ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಗ್ರಹದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಗಲವಾದ "ಭೂಮಧ್ಯ ಝೋನ್"(ಇಕ್ವಟೋರಿಯಲ್ ಝೋನ್ ಅಥವಾ EZ ) 7°S ಮತ್ತು 7°N ರೇಖಾಂಶಗಳ ಮಧ್ಯ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. EZ ನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ "ಉತ್ತರ ಭೂಮಧ್ಯ ಝೋನ್" ಮತ್ತು "ದಕ್ಷಿಣ ಭೂಮಧ್ಯ ಝೋನ್" 18°N ಮತ್ತು 18°S ರೇಖಾಂಶಗಳ ಮಧ್ಯ ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಭೂಮಧ್ಯ ರೇಖೆಯಿಂದ ಇನ್ನೂ ದೂರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಝೋನ್ ಗಳಿವೆ. ಎರಡು ಝೋನ್ಗಳ ಮಧ್ಯ ಒಂದು ಬೆಲ್ಟ್ ಇರುತ್ತದೆ. ಒಂದರ ನಂತರ ಇನ್ನೊಂದರಂತೆ ಝೋನ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳ ರಚನೆಯು ಗ್ರಹದ ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ೫೦ ಡಿಗ್ರಿ ರೇಖಾಂಶದವರೆಗೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ ನಂತರ ಮಂದವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಝೋನ್ ಗಳ ತೋರಿಕೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮೋಡಗಳ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮೋನಿಯಾದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಗೆ ಹೊಳೆಯುವ ಅಮ್ಮೊನಿಯಾ ಐಸ್ ಉಂಟಾಗಿ ತಿಳಿವರ್ಣದಿಂದ ಝೋನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳಲ್ಲಿನ ಮೋಡಗಳು ತೆಳ್ಳಗಿರುತ್ತವಲ್ಲದೆ ಗಾಢವರ್ಣವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಯಾವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಂದ ಗಾಢವರ್ಣವುಂಟಾಗಿದೆಯೆಂದು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ,ಆದರೆ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಧಕ,ರಂಜಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬನ್ ಗಳ ಕಾಂಪೌಂಡು ಗಳಿಂದಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. [[Image:Wind speeds on Jupiter.png|thumb|left|ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದ ಝೋನ್ ಗಳಲ್ಲಿನ ಗಾಳಿಯ ವೇಗ]] ಗುರು ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಪಟ್ಟಿಗಳಂತೆ ಕಾಣುವ ಝೋನ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬಲವಾಗಿ ಬೀಸುವ "ಜೆಟ್" ಗಳೆಂದು ಕರಯಲ್ಪಡುವ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಪಶ್ಚಿಮದಿಕ್ಕಿಗೆ ಬೀಸುವ (ಪಶ್ಚಿಮವಾಹಿನಿ) ಜೆಟ್ ಗಳು ಝೋನ್ ಗಳು ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳಾಗುವ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ(ಭೂಮಧ್ಯ ರೇಖೆಯಿಂದ ಧ್ರುವಗಳೆಡೆ ಮೇಲೆ ಹೋಗುತ್ತಾ). ಹಾಗೆಯೇ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಬೀಸುವ ಜೆಟ್ ಗಳು ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳು ಝೋನ್ ಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ವಾಯುರಚನೆಯ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ ಝೋನ್ ನಲ್ಲಿನ ವಾಯುಪ್ರವಾಹಗಳು ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಧ್ಯ ರೇಖೆಯಿಂದ ಧ್ರುವಗಳಡೆ ಹೋಗುತ್ತಾ ಝೋನ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ.ಆದ್ದರಿಂದ ವಾಯುವು ಝೊನ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರದಲ್ಲೂ, ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರದಲ್ಲೂ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ EZ ಮಾತ್ರ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಪೂರ್ವವಾಹಿನಿಯಾದ ಒಂದು ಬಲವಾದ ಜೆಟ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಧ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಖರವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಂದ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಗುರುವಿನ ಜೆಟ್ ಗಳು ತುಂಬಾ ವೇಗದಿಂದ ಬೀಸುತ್ತವೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೧೦೦ ಮೀಟರ್ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದಿಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ವೇಗ ೦.೭-೧ ಬಾರ್ ಒತ್ತಡದ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಅಮ್ಮೊನಿಯಾ ಮೋಡಗಳಿಗಿರುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವವಾಹಿನಿ ಜೆಟ್ ಗಳು ಸಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮವಾಹಿನಿ ಜೆಟ್ ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಜೆಟ್ ಗಳ ಎತ್ತರವೆಷ್ಟಿರುತ್ತದೆಯೋ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಅದರೆ ಮೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ೨-೩ ಸ್ಕೇಲ್-ಹೈಟ್ ಗಳ ನಂತರ ಮಂದವಾಗುತ್ತವೆ.ಮೋಡಗಳ ಕೆಳಗೆ ವಾಯುವೇಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಚ್ಚಿ ನಂತರ ೨೨ಬಾರ್ ಒತ್ತಡದಷ್ಟು ಆಳದವರೆಗೆ ಹಾಗೆಯೇ ಇದ್ದುದು ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಪ್ರೋಬ್ ಯಂತ್ರದಿಂದ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಆಳದಲ್ಲಿ ಹೋದಂತೆ ಪ್ರೋಬ್ ಯಂತ್ರವು ಸ್ತಬ್ಧವಾಯಿತು. ಬಹುಶಃ ತೀವ್ರ ಒತ್ತಡದಿಂದ ನಾಶವಾಗಿರಬೇಕು. ಗುರುಗ್ರಹದ ಪಟ್ಟಿಗಳ ರಚನೆಯ ಉಗಮವು ಹೇಗಾಯಿತೆಂದು ಇನ್ನೂ ಧೃಡಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದ [[ಹಾಡ್ಲೀ ಸೆಲ್]] ಗಳ ರಚನೆಯ ಕ್ರಿಯೆಯಂತಹುದೇ ಕಾರಣವಿರಬೇಕು. ಸರಳವಾದ ವಾದವೇನೆಂದರೆ, ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬಿ ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ವಾಯುಪ್ರವಾಹವು ಝೋನ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಮೇಲೆಬಂದು ತಣ್ಣಗಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳು. ಆಮ್ಮೊನಿಯಾ ಅನಿಲದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ವಾಯುವು ಊರ್ಧ್ವಮುಖವಾಗಿ ಚಲಿಸಿ, ಮೇಲೆಬಂದು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹರಡಿ, ತಣ್ಣಗಾಗಿ ಬೆಳ್ಳಗೆ ಹೊಳೆಯುವ ಅಮ್ಮೊನಿಯಾದ ಸಾಂದ್ರ ಮೋಡಗಳಾಗಿ, ತಿಳಿವರ್ಣಹೊಂದಿ ಝೋನ್ ಪಟ್ಟಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತಣ್ಣಗಾದ ವಾಯುವು ಅಧೋಮುಖವಾಗಿ ಚಲಿಸಿ, ಕೆಳಗಿನ ವಾತಾವರಣದ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಬೆಚ್ಚಗಾಗುವುದರಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿನ ಬಿಳಿ ಅಮ್ಮೊನಿಯಾ ಮೋಡಗಳು ಆವಿಯಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ಗಾಢವರ್ಣದ ಇತರ ಮೋಡಗಳು ಕಾಣಿಸುವುದರಿಂದ ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳು ಗಾಢವರ್ಣದ್ದಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಝೋನ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಟ್ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಸ್ಥಾನ,ಅಗಲ ಮತ್ತು ಇವುಗಳಲ್ಲಿನ ಜೆಟ್ ಗಳ ವೇಗವು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿ ಬಹು ಸಮಯದವರೆಗೂ ಬದಲಾಗದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ ೧೯೮೦ ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ ೨೦೦೦ ರವರೆಗೆ ತೀರ ವಿರಳವಾಗಿ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಉತ್ತರ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಝೋನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ೨೩ ಡಿಗ್ರಿ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪೂರ್ವವಾಹಿನಿಯಾದ ಒಂದು ಜೆಟ್ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ವೇಗವು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಂದವಾಗಿದೆ.ಆದರೆ ಈ ಪಟ್ಟಿಗಳ ವರ್ಣವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲಕಳೆದಂತೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ==ಪಟ್ಟಿಗಳು== [[Image:Jupiter cloud bands.svg|thumb|300px|ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೋಡಗಳ ಸಂರಚನೆ. ತಿಳಿವರ್ಣದ ಝೋನ್ ಗಳು ಚಿತ್ರದ ಬಲಗಡೆಗೆ ಮತ್ತು ಗಾಢವರ್ಣದ ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳನ್ನು ಎಡಗಡೆಗೆ ಗುರುತಿಸಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಗ್ರೇಟ್ ರೆಡ್ ಸ್ಪಾಟ್ ಮತ್ತು ಓವಲ್ BA ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೌತ್ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಝೋನ್(STropZ) ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಬೆಲ್ಟ್ (STB) ಗಳಲ್ಲಿವೆ.]] ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಟ್ಟಿಯೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಗುರುವಿನ ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಧ್ರುವ ಬಿಂದುವಿನಿಂದ 40–48° N/S ರಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿವೆ. ನೀಲಿ-ಬೂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಾಣುವ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಗಮನಿಸುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷತೆಗಳಿಲ್ಲ. ಉತ್ತರ "ನಾರ್ತ್ ಟೆಂಪರೇಟ್" ಪ್ರದೇಶವು "ಲಿಂಬ್ ಡಾರ್ಕೆನಿಂಗ್", "ಫೋರ್ ಶೋರ್ಟೆನಿಂಗ್" ನಂತಹ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿಂದಾಗಿ ಧ್ರುವಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಿನ್ನವಾಗೇನೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೆಲ್ಟ್ (NNTB) ಮತ್ತು ಒಂದು ಝೋನ್ (NNTZ) ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವೆರಡನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಬೆಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಝೋನ್ ಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಉದ್ಭವವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಗುರುಗ್ರಹದ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ ಬೆಲ್ಟ್ "ನಾರ್ತ್ ನಾರ್ತ್ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಬೆಲ್ಟ್" ಅಥವಾ NNTB. ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದು "ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ".ಇದರಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳು ಅಲ್ಪಾಯು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ದಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಗುರುಗ್ರಹದ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ ಝೋನ್ "ನಾರ್ತ್ ನಾರ್ತ್ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಝೋನ್" ಅಥವಾ NNTZ. ಇದು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳಿಲ್ಲದೇ ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರದರ್ಶಕದ ಸಹಾಯದಿಂದ ನೋಡಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತಮ ವೀಕ್ಷಣಾ ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಬಲವಾದ, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಬೀಸುತ್ತಿರುವ ಬಿರುಗಾಳಿಯಿದೆ. ಈ ಬಿರುಗಾಳಿ "ಉತ್ತರ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಬೆಲ್ಟ್" ಅಥವಾ NTBಯ ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ. NTBಯು ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮಂದವಾಗಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣಿಸದಂತಾಗಿ ಉತ್ತರ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಝೋನ್ (NTZ)ನನ್ನು ಉತ್ತರ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಝೋನ್ (NTropZ) ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ NTZ, ಬೆಲ್ಟ್ ಒಂದರಿಂದ ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಪ್ರದೇಶವು NTropZ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಎಕ್ವಟೋರಿಯಲ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಅಥವಾ NEB ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಮಾನ್ಯವಾಗಿ NTropZ ತನ್ನ ವರ್ಣವ್ಯತ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ NTBಯ ದಕ್ಷಿಣ ಜೆಟ್ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳುಂಟಾದಾಗ ವರ್ಣದ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಾಣುತ್ತದೆ. NTZನ ಹಾಗೆಯೇ ಇದೂ ಕೂಡ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉತ್ತರ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಅಥವಾ NTropBಯಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.ತುಂಬಾ ವಿರಳವಾಗಿ NTropZ ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎರಡು "ಸಣ್ಣ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಗಳು" ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ದಕ್ಷಿಣದ "ಗ್ರೇಟ್ ರೆಡ್ ಸ್ಪಾಟ್"ನಂತಲ್ಲದೆ, ಇವು ಬಹುತೇಕ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದು, ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಬಾಳುವ ಅಲ್ಪಾಯುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.[[ಪಯೋನಿಯರ್ ಆಂತರಿಕ್ಷ ನೌಕೆ]]ಯು ಗುರುವಿನ ಬಳಿಯಿಂದ ಹಾದು ಹೋದಾಗ ಇಂತಹದೊಂದು ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಎಕ್ವಟೋರಿಯಲ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಅಥವಾ NEB ಯು ಗುರುಗ್ರಹದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳನ್ನು ತೋರುವ ವಲಯ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಂಡಾಕಾರದ, ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ ಸುತ್ತುವ ಚಂಡಮಾರುತಗಳೂ ಮತ್ತು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ ತಿರುಗುವ ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳೂ ಇವೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಪ್ರಕಾರದವು ಎರಡನೆಯದವುಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸುತ್ತವೆ.NTropZ ನಂತಯೇ ಈ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳು ಅಲ್ಪಾಯುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಎಕ್ವಟೋರಿಯಲ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಅಥವಾ SEB ಯಂತಯೇ NEBಯು ಕೂಡಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಅಗೋಚರವಾಗಿ ಪುನಃ "ಉದ್ಭವ"ವಾದದ್ದಿದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಾಲಮಾನ ಸುಮಾರು ೨೫ ವರ್ಷಗಳು ಭೂಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ EZ, ತನ್ನ ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಾಗಲೀ, ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಾಗಲೀ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ತೋರದೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶ. ತನ್ನ ಉತ್ತರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕ ವಾಯುಪ್ರವಾಹದ ಸುಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸುಳಿಗಳು NEBಯಿಂದ ಆಗ್ನೇಯದಿಕ್ಕಿಗೆ ಚಲಿಸುವಂತೆ ತೋರುತ್ತವಲ್ಲದೇ, ಗಾಢವರ್ಣದ, ಬೆಚ್ಚಗಿರುವ(ಇನ್-ಫ್ರಾ ರೆಡ್ ನಲ್ಲಿ) ಫೆಸ್ಟೂನ್ ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. EZ, ವರ್ಣ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ. ಮಂದ ತಿಳಿವರ್ಣದಿಂದ ಕಿತ್ತಳೆವರ್ಣ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರವರ್ಣದವರೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದು ಎಕ್ವಟೊರಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ನಿಂದ ವಿಭಜಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ೩೯೦ ಕಿ.ಮೀ ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಯಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. [[Image:PIA02863 - Jupiter surface motion animation.gif|thumb|right|500px| ಗುರುಗ್ರಹದ ಝೋನ್, ಬೆಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಕೇಂದ್ರದ ಸುಳಿಗಳು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ರಚನೆಗಳು ಸುಮಾರು ೬೦೦ ಕಿ.ಮೀ ಯಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರ ಹೊಂದಿವೆ. ೧೪-ಫ್ರೇಮ್ ಗಳ ಈ ಚಿತ್ರವು ೨೪ ಗುರುಗ್ರಹದ ದಿನಗಳ (ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು ೧೦ ದಿನಗಳು) ವಾತಾವರಣದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ಗುರುವಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭೂಮಧ್ಯ ಝೋನ್, ತಿಳಿವರ್ಣದಿಂದ ಅಗಲವಾಗಿ, ಇನ್ನೆರೆಡು ಗಾಢವರ್ಣದ ಭೂಮಧ್ಯ ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳಾದ SEB ಮತ್ತು NEB ಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಭೂಮಧ್ಯ ಝೋನ್ ನ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಿಳಿನೀಲಿ-ಬೂದು ಬಣ್ಣದ "ಹಾಟ್ ಸ್ಪಾಟ್" ರಚನೆಗಳು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಪೂರ್ವದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಆಕಾರ ಬದಲಿಸುತ್ತವೆ.ಗ್ರೇಟ್ ರೆಡ್ ಸ್ಪಾಟ್ SEBಯ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ.ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ತಿರುಗಾಡುತ್ತವೆ. ಸಣ್ಣದಾದ, ಹೊಳೆದಂತೆ ಕಾಣುವ, ಮಿಂಚಿನಿಂದೊಡಗೂಡಿದ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳಂತಹ ರಚನೆಗಳು, ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧವಾದ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣ ಒಡಮೂಡಿ ಮಾಯವಾಗುತ್ತವೆ.]] ದಕ್ಷಿಣ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಪ್ರದೇಶವು ದಕ್ಷಿಣ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಝೋನ್ ಮತ್ತು SEB ಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,ಇದು ಗುರುಗ್ರಹದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶ.ಇದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾದ ಪಶ್ಛಿಮವಾಹಿನಿಯಾಗಿ ಬೀಸುವ ಜೆಟ್ ಬಿರುಗಾಳಿಯಿದೆ.SEB ಯು ಗ್ರಹದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಗಾಢವರ್ಣದ,ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವುಳ್ಳ ಬೆಲ್ಟ್.ಇದರ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷತೆಯೇನೆಂದರೆ "ಗ್ರೇಟ್ ರೆಡ್ ಸ್ಪಾಟ್"ಅನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಂತಹ ವಾಯು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳ ಸರಣಿ ಇದರಲ್ಲಿರುವುದು.NTropZ ನಂತಯೇ STropZ ಕೂಡಾ ಗ್ರಹದ ಮುಖ್ಯ ಝೋನ್ ಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಇದರಲ್ಲಿಯೇ ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಅತ್ಯಂತ ದೈತ್ಯ ಗಾತ್ರದ ಚಂಡಮಾರುತ "ಗ್ರೇಟ್ ರೆಡ್ ಸ್ಪಾಟ್" ಇರುವುದು. ಈ ಝೋನ್ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದಕ್ಷಿಣ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ವಾಯು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಯಿಂದ ವಿಭಜಿತವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಭಜನೆ ಬಹಳ ಕಾಲ ಇರುತ್ತದೆ. ಗತಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಿಕ್ಕ ವಿಭಜನೆ ೧೯೦೧ ರಿಂದ ೧೯೩೯ರ ವರೆಗೆ ಇತ್ತು. ದಕ್ಷಿಣ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಅಥವಾ STB ಮತ್ತೊಂದು ಗಾಢವರ್ಣದ, NTB ಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಲ್ಟ್. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೦ದವರೆಗೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದ ಅಂಡಾಕಾರದ BC, DE, ಮತ್ತು FA ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂರು ಚಂಡಮಾರುತಗಳಿದ್ದವು. ನಂತರ ಇವು ಒಂದನ್ನೊಂದು ಕೂಡಿಕೊಂಡು ದೈತ್ಯಾಕಾರದ "ಓವಲ್ BA" ಎಂಬ ಚಂಡಮಾರುತವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾದವು. GRSಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವ "ಓವಲ್ BA"ಯನ್ನು "ರೆಡ್ ಜೂನಿಯರ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ."ಓವಲ್ BA"ಯ ಜನನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಮೂರು ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಮೂಲತಃ ದಕ್ಷಿಣ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಝೋನ್ (STZ) ವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದವು ಆದರೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿ STBಯೊಳಕ್ಕೆ ಬಂದು STB ಯ ಚಲನೆಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಿದಂತಾಯಿತು ನಂತರ "ಓವಲ್ BA"ಯ ಜನನವಾಯಿತು. STZನ ತೋರಿಕೆಯು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಗುರುವಿನ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿಶೇಷತೆಗಳಿವೆ ಆದರೆ ಅವನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಸೌತ್-ಸೌತ್ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು NNTR ಅನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಠಿಣ. ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಬಾರದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಕ್ಷೀಣವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ದೊಡ್ಡ ದೂರದರ್ಶಕ ಅಥವಾ ಅಂತರಿಕ್ಷ ನೌಕೆಯೇ ಬೇಕು. ==ಪರಿಚಲನೆ== ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾತಾರವಣದ ಪರಿಚಲನೆಯು ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದ ಪರಿಚಲನೆಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಗುರುಗ್ರಹದ ಕೇಂದ್ರವು ದ್ರವರೂಪವಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಘನ ಪದಾರ್ಥವಿಲ್ಲ.ಆದ್ದರಿಂದ ವಾತಾವರಣದ ಸಂವಹನವು ಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲದಾದ್ಯಂತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.ಇದುವರೆಗೂ ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸುವ ವಾದವು ಮಂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.ಆ ರೀತಿಯ ಯಾವುದೇ ವಾದವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ೧. ಗುರುಗ್ರಹದ ಭೂಮದ್ಯ ರೇಖೆಗೆ ಸಮನಾಂತರವಾಗಿರುವ ಪಟ್ಟಿಗಳಂತಹ ರಚನೆಗಳು. ೨. ಗುರುಗ್ರಹದ ಭೂಮಧ್ಯ ರೇಖೆಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಪೂರ್ವ ವಾಹಿನಿಯಾದ ಜೆಟ್ ಬಿರುಗಾಳಿ. 3. ಝೋನ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು, 4.ಗ್ರೇಟ್-ರೆಡ್-ಸ್ಪಾಟ್ ನಂತಹ ದೈತ್ಯ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಉಗಮ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ. ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾತಾವರಣದ ಪರಿಚಲನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ವೈಙ್ಞಾನಿಕ ವಾದಗಳನ್ನು ಎರಡು ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ೧. ಶಾಲೋ ಮೋಡೆಲ್ ಮತ್ತು ೨. ಡೀಪ್ ಮೋಡೆಲ್ ಮೊದಲ ಗುಂಪಿನ ವಾದಗಳು ವಾತಾವರಣದ ಪರಿಚಲನೆಯು ಗುರುವಿನ ಸ್ಥಿರವಾದ ಗರ್ಭದ ಮೇಲೆ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವಿದ್ಯಮಾನ.ಎರಡನೆ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ವಾತಾವರಣದ ಪರಿಚಲನೆಯು ಗುರುವಿನ ಅಂತರ್ಯದಲ್ಲೊಳಗಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂವಹನದ ವ್ಯಕ್ತಸ್ವರೂಪ. ಈ ಎರಡೂ ವಾದಗಳು ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾತಾವರಣದ ಕೆಲವೊಂದು ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲತೆಯನ್ನೂ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಸಫಲತೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ. ವಾತಾವರಣದ ಪರಿಚಲನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣವು ಈ ಎರಡೂ ವಾದಗಳ ಅಂಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರಬೇಕು. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗುರು ಗ್ರಹ]] erkggc0wjgcw3svw7g80wa9puyhj9iz 1373248 1373247 2026-05-13T04:06:56Z Kwamikagami 17055 /* ವಾತಾವರಣದ ಸ್ವರೂಪ */ 1373248 wikitext text/x-wiki [[Image:Jupiter Belt System.JPG|thumb|ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೋಡಗಳ ಸಂರಚನೆ.]] ಗುರು ಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲವು ನಮ್ಮ ಸೌರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವಾಯುಮಂಡಲವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು-ಕಡಿಮೆ [[ಸೂರ್ಯ]]ನಲ್ಲಿರುವಷ್ಟೇ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಧಾತುಗಳಿಂದಾಗಿದೆ.ಬೇರೆ ರಸಾಯನಿಕಗಳಾದ [[ಮೀಥೇನ್]],[[ಅಮ್ಮೋನಿಯ]],[[ಹೈಡ್ರೊಜೆನ್ ಸಲ್ಫೈಡ್]] ಮತ್ತು [[ನೀರು]] ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿವೆ. ವಾಯುಮಂಡಲದ ತೀರಾ ಒಳಗಡೆ ನೀರಿದೆಯೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ನೇರವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಅಳೆದಿರುವ ನೀರಿನ ಪರಿಮಾಣ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆಯೆ. ಗುರುವಿನ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]],[[ಸಾರಜನಕ]],[[ಗಂಧಕ]] ಮತ್ತು ನೋಬಲ್ ಗ್ಯಾಸ್ ಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಸೌರ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗಿಂತ ಮೂರುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು.ಗುರು ಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಯಾವುದೇ ನಿಶ್ಚಿತ ಗಡಿಯಿಲ್ಲದೇ ಮೇಲಿನ ವಾಯುರೂಪದಿಂದ ಒಳಗಿನ ದ್ರವರೂಪಕ್ಕೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.ಗ್ರಹದ ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ವಾತಾವರಣವನ್ನು [[ಟ್ರೋಪೊಸ್ಫಿಯರ್]], [[ಸ್ಟ್ರಾಟೋಸ್ಫಿಯರ್]],[[ಥರ್ಮೋಸ್ಫಿಯರ್]] ಮತ್ತು [[ಎಗ್ಸೋಸ್ಫಿಯರ್]] ಎಂಬ ವಲಯಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಲಯವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಉಷ್ಣತೆಯ ಏರಿಳಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಕಳಗಿನ ವಲಯವಾದ ಟ್ರೋಪೊಸ್ಫಿಯರ್, ಅಮ್ಮೋನಿಯಾ, ಅಮ್ಮೋನಿಯಮ್-ಹೈಡ್ರೊಸಲ್ಫೈಡ್ ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದಾದ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾದ ಮೋಡ-ಮಂಜುಗಳ ಪದರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಕಾಣುವ ಅಮ್ಮೊನಿಯಾ ಮೋಡಗಳು ಗ್ರಹದ ಭೂಮಧ್ಯರೇಖೆಗೆ ಸಮನಾಂತರವಾಗಿ ೧೨ ಪಟ್ಟಿಗಳಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ "ಜೆಟ್" ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬಲವಾಗಿ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಒಂದರ ನಂತರ ಇನ್ನೊಂದರಂತೆ ಗಾಢವರ್ಣ ಮತ್ತು ತಿಳಿವರ್ಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಗಾಢವರ್ಣದ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು "ಬೆಲ್ಟ್" ಗಳೆಂದೂ, ತಿಳಿವರ್ಣದ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು "ಝೋನ್" ಗಳೆಂದೂ ಕರಯುತ್ತಾರೆ. ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳಿಗಿಂತ ತಣ್ಣಗಿರುವ ಝೋನ್ ಗಳು ವಾತಾವರಣದ ಗಾಳಿಯ ಉಬ್ಬಿದ ಭಾಗ(ಅಥವಾ ಉಬ್ಬಿ ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ಗಾಳಿ) ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳು ಅಧೋಮುಖವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ (ಕೆಳಗಿಳಿಯುತ್ತಿರುವ)ಗಾಳಿಯ ಭಾಗ. ಝೋನ್ ಗಳ ತಿಳಿವರ್ಣಕ್ಕೆ ಘನೀಭೂತವಾದ ಅಮ್ಮೊನಿಯವು(ಅಮ್ಮೊನಿಯಾ ಐಸ್)ಕಾರಣವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳ ಗಾಢವರ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದು ಇನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಗುರುಗ್ರಹದ ಈ ಗಾಢ-ತಿಳಿವರ್ಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ರಚನೆಗಳ ಉಗಮವೂ ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಈ ರಚನೆಗಳ ಉಗಮವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಮಾಡುವ ಎರಡು ವಾದಗಳಿವೆ. ಮೊದಲಯನೆಯದಾದ "ಶಾಲೋ ಮೋಡೆಲ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪಟ್ಟಿಗಳ ರಚನೆಯು ಗುರುವಿನ ಸ್ಥಿರವಾದ ಗರ್ಭದ(ಅಂತರ್ಯದ) ಮೇಲೆ ತೋರುವ ವಾತಾವರಣದ ರಚನೆಗಳು. ಎರಡನೆಯ "ಡೀಪ್ ಮೋಡೆಲ್" ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ರಚನೆಗಳು ಗುರುವಿನ ಸ್ಥಿರವಲ್ಲದ ಗರ್ಭದೊಳಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರುವ ಶುದ್ಢ ಜಲಜನಕದ ಚಲನೆಯು ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅಲ್ಲೋಲಕಲ್ಲೋಲದ ವ್ಯಕ್ತಸ್ವರೂಪಗಳು. ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾತಾವರಣವು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಅಸಾಧಾರಣ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಗಾಢ ಮತ್ತು ತಿಳಿವರ್ಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳಲ್ಲದೇ, ತಮ್ಮ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸುತ್ತ ವೇಗವಾಗಿ ಗಿರಿಗಿರನೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕರವಾಗಿ ತಿರುಗುವ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು, ಗುಡುಗು ಮತ್ತು ಮಿಂಚುಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲಿನ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಕೆಂಪು,ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ದೊಡ್ಡ ಚುಕ್ಕೆಗಳಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಚುಕ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ದವು "[[ಗ್ರೇಟ್ ರೆಡ್ ಸ್ಪಾಟ್]]" (ದೊಡ್ಡ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ) ಮತ್ತು "[[ಓವಲ್ BA]]". ಇವೆರಡು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಬಹುತೇಕ ದೊಡ್ದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸುತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತವೆ.ಇತರ ಸಣ್ಣ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಈ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಕೇಂದ್ರದ ಸುಳಿಗಳು ಹಲವು ನೂರು ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಗುರುಗ್ರಹದ ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರೇಟ್ ರೆಡ್ ಸ್ಪಾಟ್ ಅಥವಾ GRS, ನಮ್ಮ ಸೌರವ್ಯೂಹದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ದ ಚಂಡಮಾರುತ.ನಮ್ಮ ಭುವಿಯ ಗಾತ್ರದ ಹಲವು ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರವುಳ್ಳದ್ದು.ಇದು ಸುಮಾರು ೩೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬೀಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ. GRS ಗೆ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಓವಲ್ BA ಇನ್ನೊಂದು ದೈತ್ಯ ಚಂಡಮಾರುತ ಆದರೆ GRS ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಅದರ ಮೂರನೆಯ ಒಂದರಷ್ಟಿದೆ. ಈ ಚಂಡಮಾರುತವು ೨೦೦೦ನೆಯ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಿಳಿ ವರ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳಂತೆ ಕಾಣುವ ಸಣ್ಣ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಸಂಗಮದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಗುರುಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸದಾಕಾಲವೂ ಭೀಕರ ಮಿಂಚಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬಲವಾದ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ತಾಂಡವವಾಡುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ನೀರಿನ ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಘನೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದುಂಟಾಗುವ ಶೀತಲ ವಾಯುವಿನ ಬಲವಾದ ಪ್ರವಾಹವು ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳನ್ನೂ, ಚಂಡಮಾರುತಗಳನ್ನೂ ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಆವಿಯಾಗಿ ಮೇಲ್ಬರುವ ಹವೆಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯುವು ಊರ್ಧ್ವಗಾಮಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳ್ಳಗೆ ಹೊಳೆಯುವ ಮೋಡಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಅದ್ದರಿಂದ ಈ ವಲಯಗಳು ತಿಳಿವರ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಭಾಗಗಳನ್ನೇ ಝೋನ್ ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವುದು.ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಝೋನ್ ಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಗಾಢ ವರ್ಣದ "ಬೆಲ್ಟ್" ವಲಯಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಗುರುವಿನ ಮಿಂಚುಗಳ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿನ ಮಿಂಚುಗಳಷ್ಟೇ ಇದ್ದರೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅನೇಕಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಬಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಿಂಚುಗಳೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ==ವಾತಾವರಣದ ಸ್ವರೂಪ== [[Image:Structure of Jovian atmosphere.png|thumb||upright=1.3|ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾತಾವರಣದ ಊರ್ಧ್ವಸ್ವರೂಪ. ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ವಾತಾವರಣದ ಒತ್ತಡವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. The [[ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಅಂತರಿಕ್ಷ ನೌಕೆ]]ಯಿಂದ ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದೊಳಕ್ಕೆ ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರೋಬ್ ಯಂತ್ರವು ೧೩೨ ಕಿ.ಮೀ ಆಳದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಸ್ತಬ್ಢವಾಯಿತು.]] ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣವು ನಾಲ್ಕುಬಗೆಯ ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಎತ್ತರಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಈ ವಲಯಗಳನ್ನು [[ಟ್ರೋಪೊಸ್ಫಿಯರ್]], [[ಸ್ಟ್ರಾಟೋಸ್ಫಿಯರ್]],[[ಥರ್ಮೋಸ್ಫಿಯರ್]] ಮತ್ತು [[ಎಗ್ಸೋಸ್ಫಿಯರ್]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಭೂಮಿಗೆ ಇರುವಂತೆ ಗುರುಗ್ರಹಕ್ಕೆ "[[ಮೀಸೋಸ್ಫಿಯರ್]]" ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೇ, ಗುರುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಭೂಮಿಗೆ ಇರುವಂತೆ ಘನವಾದ ಮೇಲ್ಮೈ(ನೆಲ) ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿನ ಟ್ರೋಪೊಸ್ಫಿಯರ್, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೆಳಗೆಹೋದಂತೆಲ್ಲ ವಾಯುರೂಪದಿಂದ ಗ್ರಹದ ದ್ರವರೂಪದ ಅಂತರ್ಯಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಗಳ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರವಾದ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣತೆಗಳಿರುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಗುರುಗ್ರಹವು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊಂದಿರದೆ ಅಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣವು ವಾಯುರೂಪದಿಂದ ದ್ರವರೂಪಕ್ಕೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಹೊಗುತ್ತಾ ವಾತಾವರಣವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮಂಜು-ಮಂಜಿನಂತಾಗಿ ದ್ರವರೂಪ ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ, ದ್ರವ ಮತ್ತು ವಾಯುರೂಪಗಳ ಮಧ್ಯೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಗಡಿಯಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಎಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣದ ವಾಯುರೂಪವು ಮುಗಿದು ದ್ರವರೂಪವು ಶುರುವಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.ಹೀಗಾಗಿ ನಮ್ಮ ಭೂಮಿಯಂತೆ ಧೃಢವಾದ (ಅಥವ ಘನವಾದ) ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ತುಸು ಕಷ್ಟ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಾತಾವರಣದ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿನ ಆವರಣವಾದ "ಟ್ರೊಪೋಸ್ಫಿಯರ್"ನ ಕೆಳಗಿನ ಗಡಿಯುನ್ನು ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಲು ಒಂದು ಉಪಾಯ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅದೇನೆಂದರೆ, ಭೂಮಿಯಂತೆಯೇ ಗುರುಗ್ರಹದಲ್ಲಿಯೂ ಮೇಲೆ ಹೋದಂತೆ ವಾತಾವರಣದ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಳಗೆ ಬಂದತೆ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ವಾತಾವರಣದ ಯಾವ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡ ೧ ಬಾರ್ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣತೆ ೩೪೦ ಕೆಲ್ವಿನ್ ಇದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿಂದ ೯೦ ಕಿ.ಮೀ ಕೆಳಗಡೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಟ್ರೊಪೋಸ್ಫಿಯರ್ ನ ಕೆಳಗಿನ ಗಡಿ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೆಳಗಡೆ ಗುರುವಿನ "ಮೇಲ್ಮೈ" ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ನಿಜವಾಗಿ ಗುರುವಿಗೆ ಯಾವ "ಮೇಲ್ಮೈ"ಯೂ ಇಲ್ಲ. ಈ ರೀತಿಯ ವಲಯ ವಿಭಜನೆ ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಆರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವೇ. ವಾತಾವರಣದ ಅತ್ಯಂತ ಕೊನೆಯದಾದ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಎಗ್ಸೋಸ್ಫಿಯರ್ ಗೆ, ಭೂಮಿಯ ಎಗ್ಸೋಸ್ಫಿಯರ್ ನಂತೆಯೇ ಮೇಲಿನ ಗಡಿಯಿಲ್ಲ. ಮೇಲೆಹೋದಂತೆಲ್ಲಾ "ಮೇಲ್ಮೈ"ಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೫೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಎಗ್ಸೋಸ್ಫಿಯರ್ ಅಂತರಿಕ್ಷವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಹೋದಂತೆಲ್ಲಾ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು [[ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣ]]ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದು. ಗುರುವಿನ "ಮೇಲ್ಮೈ"ಗೆ ತಾಕಿಕೊಂಡಿರುವ ವಾತಾವರಣದ ಕೇಳಗಿನ ವಲಯ ಟ್ರೊಪೋಸ್ಫಿಯರ್ ನ ಉಷ್ಣತೆ ಮೇಲೆ ಹೋದಂತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಬಂದು, [[ಟ್ರೊಪೋಪೌಸ್]] ಎನ್ನುವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕನಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಟ್ರೊಪೋಪೌಸ್, ವಲಯಗಳಾದ ಟ್ರೊಪೋಸ್ಫಿಯರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರಾಟೋಸ್ಫಿಯರ್ ಗಳು ಕೂಡುವ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶ. ಗುರುಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಟ್ರೊಪೋಪೌಸ್, ಕಾಣಿಸುವ ಮೋಡಗಳಿಗಿಂತ ೫೦ ಕಿ.ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಇಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡ ೦.೧ ಬಾರ್ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣತೆ ೧೧೦ ಕೆಲ್ವಿನ್. ನಂತರ ಬರುವ ಸ್ಟ್ರಾಟೊಸ್ಫಿಯರ್ ನಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಮೇಲೆ ಹೋದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಲೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಥರ್ಮೋಸ್ಫಿಯರ್ ಅನ್ನು ಸೇರುವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ೩೨೦ ಕೆಲ್ವಿನ್ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡ ೧ ಮೈಕ್ರೊ ಬಾರ್ ಗಳಷ್ಟಾಗುತ್ತವೆ.ಇನ್ನೂ ಮೇಲೆ ಹೋದಂತೆಲ್ಲಾ ಥರ್ಮೋಸ್ಫಿಯರ್ ನಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಏರುತ್ತಲೇ ಸಾಗಿ, "ಮೇಲ್ಮೈ"ಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಟ ೧೦೦೦ ಕೆಲ್ವಿನ್ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡ ೧ ನ್ಯಾನೊ ಬಾರ್ ಗಳಷ್ಟಾಗುತ್ತವೆ. ಗುರುಗ್ರಹದ ಟ್ರೊಪೋಸ್ಫಿಯರ್ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾದ ಮೋಡಗಳ ಸಂರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ವಲಯದ ಸುಮಾರು ೦.೭-೦.೧ ಬಾರ್ ಒತ್ತಡದ ಮೇಲಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವ ಮೋಡಗಳು ಅಮ್ಮೋನಿಯಾ ಐಸ್ ನಿಂದ (ಘನೀಭೂತವಾದ ಅಮ್ಮೊನಿಯಾ) ಆಗಿವೆ. ಈ ಮೋಡಗಳ ಕೆಳಗೆ ಅಮ್ಮೊನಿಯಮ್ ಸಲ್ಫೈಡ್ (೧.೫-೩ ಬಾರ್)ಮೋಡಗಳು, ಇವುಗಳ ಕೆಳಗೆ ನೀರಿನಿಂದಾದ (೩-೭ ಬಾರ್)ಮೋಡಗಳಿವೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಮಿಥೇನ್ ಅನಿಲವು ಗರಣೆಗಟ್ಟಿ ಮೋಡವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಮಿಥೇನ್ ಮೋಡಗಳಿಲ್ಲ. ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಅಮ್ಮೊನಿಯಾ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಜೆನ್ ಸಲ್ಫೈಡ್ ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ನೀರು ಆವಿಯಾಗಿ ಮೋಡವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಉಷ್ಣತೆಯಿರುವುದರಿಂದ ನೀರಿನ ಮೋಡಗಳ ಅಗಾಧ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಈ ನೀರಿನ ಮೋಡಗಳ ಪದರ, ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಮೇಲೆ ಬಲವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಮೋಡಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪದರಿನ ಮೇಲೆ ಟ್ರೋಪೊಸ್ಫಿಯರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರಾಟೋಸ್ಫಿಯರ್ ಗಳ ಹಲವಾರು ಮಂಜಿನ ಪದರುಗಳು ಇವೆ. ಈ ಮಂಜಿನ ಪದರುಗಳು ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಪಾಲಿಸೈಕ್ಲಿಕ್ ಅರೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್ ಅಥವಾ ಹೈಡ್ರಾಝಿನ್ ನಿಂದಾಗಿವೆ. ಸ್ಟ್ರಾಟೋಸ್ಫಿಯರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಮೀಥೇನ್ ಅನಿಲವು ಸೂರ್ಯನ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಹೈಡ್ರಾಝಿನ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಟ್ರಾಟೋಸ್ಫಿಯರ್ ನಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್ ನ ಲಭ್ಯತೆಯು ಜಲಜನಕದ ಲಭ್ಯತೆಯ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ 10−4 ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಇತರ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್ ಗಳಾದ ಈಥೇನ್, ಅಸಿಟಲೀನ್ ಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯು 10−6 ರಷ್ಟಿದೆ. ಗುರುಗ್ರಹದ ಥರ್ಮೋಸ್ಫಿಯರ್ ನಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡ ೧ ಮೈಕ್ರೊಬಾರ್ ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಏರ್ ಗ್ಲೋ, ಧ್ರುವೀಯ ಅರೋರಾಗಳು ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಹೊಮ್ಮಿಸುವಂತಹ ಹಲವಾರು ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ನೆಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಈ ವಲಯದೊಳಗೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನು ಮತ್ತು ಅಯಾನ್ ಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಪದರುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ [[ಆಯಾನೋಸ್ಫಿಯರ್]] ಎನ್ನಲಾಗುವ ಮರಿ ವಲಯವೂ ಇದೆ. ಥರ್ಮೋಸ್ಫಿಯರ್ ನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅತೀವ ಉಷ್ಣತೆಗೆ(೮೦೦-೧೦೦೦ ಕೆಲ್ವಿನ್)ಕಾರಣವಿನ್ನೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಈ ವಲಯದ ಅಧ್ಯಯನಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ೪೦೦ಕೆಲ್ವಿನ್ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರಬಾರದು. ಆದರೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಮೂಲಕ ಆಳೆದಿರುವ ಉಷ್ಣತೆ ೮೦೦-೧೦೦೦ ಕೆಲ್ವಿನ್. ಈ ಉಷ್ಣತೆಯು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ [[ಸೂರ್ಯನ ವಿಕಿರಣ]]ವನ್ನು ಈ ವಲಯ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದಾಗಲೀ, ಅಥವಾ ಗುರುವಿನ ಅಯಸ್ಕಾಂತೀಯ ವಲಯದಿಂದ ಥರ್ಮೋಸ್ಫಿಯರ್ ನತ್ತ ನುಗ್ಗಿಬರುವ ಉದ್ದೀಪ್ತ ಕಣಗಳಿಂದಾಗಲೀ,ಅಥವಾ ಗುರುಗ್ರಹದ ಅಂತರಾಳದಿಂದ ಎದ್ದು ಮೇಲೆ ಬಂದು ಹರಡುತ್ತಿರುವ [[ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಅಲೆ]]ಗಳಿಂದಾಗಲೀ ಇರಬಹುದು. ಥೆರ್ಮೋಸ್ಪಿಯರ್ ಮತ್ತು ಎಕ್ಸೋಸ್ಫಿಯರ್ ಗಳು ಗ್ರಹದ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿ ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಗಳನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುವುದನ್ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ [[ಐನ್-ಸ್ಟೀನ್ ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]]ವು ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿತು. ಗುರುವಿನ ಅಯಸ್ಕಾಂತೀಯ ವಲಯದಿಂದ ನುಗ್ಗುವ ಉದ್ದಿಪ್ತ ಕಣಗಳು ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಧ್ರುವಾರುಣ]](ಅರೋರಾ)ವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇವು ಭೂಮಿಯ ಧ್ರುವಾರುಣಗಳಂತೆ ಕೇವಲ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಸ್ಟೋರ್ಮ್ ಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗದೇ, ಯಾವಾಗಲೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಗುರುವಿನ ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಗಡೆ [[ಟ್ರೈಹೈಡ್ರೋಜಿನೇಶನ್]] ಅಯಾನ್ ಅನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿರುವ ಮೊದಲ ಪ್ರದೇಶ ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದ ಥೆರ್ಮೋಸ್ಫಿಯರ್ ವಲಯ. ಈ ಅಯಾನು ಇನ್-ಫ್ರಾ ರೆಡ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಂ ನ ೩ ಮತ್ತು ೫ ಮೈಕ್ರೊಮೀಟರ್ ಕಂಪನಾಂಕದಲ್ಲಿ ತರಂಗಗಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸೂಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಥರ್ಮೋಸ್ಫಿಯರ್ ನ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ==ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ== ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾತಾವರಣದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಇಡೀ ಗ್ರಹದ ಸಂಯೋಜನೆಯಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೭, ೧೯೯೫ ರಂದು [[ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಆಂತರಿಕ್ಷ ನೌಕೆ]]ಯು ಪ್ರೋಬ್ ಯಂತ್ರವೊಂದನ್ನು ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಆ ಪ್ರೋಬ್ ಯಂತ್ರವು ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾ ವಾತಾವರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಆಂತರಿಕ್ಷ ನೌಕೆಗೆ ರವಾನಿಸಿತು ಗ್ರಹದ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ೧೩೨ ಕಿ.ಮೀ ವರಗೆ ಇಳಿದ ನಂತರ ಯಂತ್ರವು ಸ್ತಬ್ಧವಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣವು ಇನ್ನಿತರ ಎಲ್ಲಾ "[[ಅನಿಲ ದೈತ್ಯ]]"(ಗ್ಯಾಸ್ ಜೇಂಟ್) ಗ್ರಹಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶದವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ರಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮಾಹಿತಿಯ ಇನ್ನಿತರ ಸ್ರೋತಗಳೆಂದರೆ [[ಇನ್-ಫ್ರಾ ರೆಡ್ ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]], ಗುರುಗ್ರಹದ ಬಳಿ ಹಾದು ಹೋದ [[ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಆಂತರಿಕ್ಷ ನೌಕೆ]], ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳು. ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಸಮೃದ್ಢವಾಗಿವೆ. ಹೀಲಿಯಂ ಅಣುಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿ ಜಲಜನಕದ ಅಣುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 0.157 ± 0.0036 ರಷ್ಟಿದೆ. ಮತ್ತು ಮಾಸ್ ಫ್ರ್ಯಾಕ್ಷನ್ 0.234 ± 0.005 ರಷ್ಟಿದೆ. ಈ ಅನುಪಾತಗಳು ನಮ್ಮ ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಉಗಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹೀಲಿಯಂ ಅಣುಗಳ ಅನುಪಾತಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜಲಜನಕಕ್ಕಿಂತ ಭಾರವಾಗಿರುವ ಹೀಲಿಯಂ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿರಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಸರಳ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಾದ ನೀರು, ಮೀಥೇನ್(CH4), ಹೈಡ್ರೊಜೆನ್ ಸಲ್ಫೈಡ್(H2S), ಅಮ್ಮೋನಿಯ(NH3), ಫೊಸ್ಫೈನ್(PH3) ಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಟ್ರೊಪೋಸ್ಫಿಯರ್ ನ ತೀರಾ ಒಳಗೆ (೧೦ ಬಾರ್) ಇವುಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯಿರುವುದರಿಂದ ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಧಾತುಗಳಾದ [[ಕಾರ್ಬನ್]], [[ಸಾರಜನಕ]], [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ಮತ್ತು [[ಗಂಧಕ]]ಗಳು ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ೨-೪ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ನೋಬಲ್ ಅನಿಲಗಳಾದ [[ಅರ್ಗಾನ್]], [[ಕ್ರಿಪ್ಟಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಝೆನಾನ್]] ಗಳು ಕೂಡಾ ಸೌರ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ ಆದರೆ [[ನಿಯಾನ್]] ಮಾತ್ರ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ. ಇತರ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಾದ [[ಅರ್ಸೈನ್]](AsH3),[[ಜರ್ಮೇನ್]](GeH4) ತೀರಾ ಕನಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿವೆ.ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸರಳ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್ ಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಈಥೇನ್]], [[ಅಸಿಟಲೀನ್]], [[ಡೈಅಸಿಟಲೀನ್]] ಮುಂತಾದವು ಸೂರ್ಯನ [[ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಹದ ಆಯಸ್ಕಾಂತೀಯ ವಲಯದಿಂದ ನುಗ್ಗುವ ಉದ್ದೀಪ್ತ ಕಣಗಳು ಮೀಥೇನ್ ಅನಿಲದ ಮೇಲೆ ವರ್ತಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ವಾತಾವರಣದ ಇದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್]], [[ಕಾರ್ಬನ್ ಮೊನಾಕ್ಸೈಡ್]] ಮತ್ತು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು, [[ಶೂಮೇಕರ್ ಲೆವಿ-೯]] ನಂತಹ ಧೂಮಕೇತುಗಳ ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನೀರು ಕೆಳಗಿನ ಟ್ರೊಪೋಸ್ಫಿಯರ್ ನಿಂದ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಎಕೆಂದರೆ ಟ್ರೊಪೋಸ್ಫಿಯರ್ ನ ಮೇಲಿನ ಗಡಿಯಾಗಿರುವ ಟ್ರೊಪೋಪೌಸ್ ತಣ್ಣಗಿರುವುದರಿಂದ, ನೀರಾವಿಯನ್ನು ತಣ್ಣಗೆ ಮಾಡಿ ಭಾರವಾಗಿರುವ ಮೋಡಗಳನ್ನಾಗಿಸಿ ತನ್ನನ್ನು ದಾಟಿ ಮೇಲಿನ ಸ್ಟ್ರಾಟೋಸ್ಫಿಯರ್ ಗೆ ಹೊಗದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ್ಷನೌಕೆಗಳಿಂದ ನೆಡೆಸಲಾದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾತಾವರಣದ ಐಸೋಟೋಪ್ ಅನುಪಾತಗಳ ಉತ್ತಮ ತಿಳುವಳಿಕೆಯುಂಟಾಗಿದೆ. ಜುಲೈ ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಲ್ಪಟ್ಟ [[ಡ್ಯುಟೇರಿಯಂ]] ಸಮೃದ್ಧಿಯು 2.25 ± 0.35 × 10−5 ರಷ್ಟು, ಇದು ಬಹುಶಃ ನಮ್ಮ ಸೌರವ್ಯೂಹಕ್ಕೆ ಜನ್ಮನೀಡಿದ [[ಮೂಲ ನಕ್ಷತ್ರ ನ್ಯಬೂಲಾ]] (ಪ್ರ್ಟೊಟೊ ಸ್ಟಾರ್ ನ್ಯಬೂಲಾ)ದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನುಪಾತವಿರಬೇಕು. ಸಾರಜನಕದ ಐಸೋಟೊಪುಗಳಾದ 15N ಮತ್ತು 14N ಗಳ ಅನುಪಾತವು 2.3 × 10−3 ರಷ್ಟು. ಇದು ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದ ಇವೇ ಐಸೋಟೊಪುಗಳ ಅನುಪಾತದ (3.5 × 10−3) ಮೂರನೆಯ ಒಂದರಷ್ಟು ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ ಎಕೆಂದರೆ ಕೆಲವು ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಉಗಮವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುಲು ಯತ್ನಿಸುವ ವಾದಗಳು ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದ ಸಾರಜನಕದ ಐಸೋಟೊಪುಗಳ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಉಗಮಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನುಪಾತವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದವು. ==ಝೋನ್, ಬೆಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಜೆಟ್ ಗಳು== [[Image:Map of Jupiter.jpg|thumb|left|ಗುರುಗ್ರಹದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶದವಾದ ನಕಾಶೆ; [[ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಅಂತರಿಕ್ಷ ನೌಕೆ]]ಯಿಂದ ಪಡೆದದ್ದು]] ದೂರದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ, ಗ್ರಹದ ಭೂಮಧ್ಯ ರೇಖೆಗೆ ಸಮನಾಂತರವಾಗಿ ಅನೇಕ ಪಟ್ಟಿಗಳಂತ ರಚನೆಗಳು ತೋರುತ್ತವೆ. ಎರಡು ಬಗೆಯ ಪಟ್ಟಿಗಳಿವೆ, ತಿಳಿವರ್ಣದ ಪಟ್ಟಿಗಳಿಗೆ ಝೋನ್ ಗಳೆಂದು ಮತ್ತು ಗಾಢವರ್ಣದ ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಗ್ರಹದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಗಲವಾದ "ಭೂಮಧ್ಯ ಝೋನ್"(ಇಕ್ವಟೋರಿಯಲ್ ಝೋನ್ ಅಥವಾ EZ ) 7°S ಮತ್ತು 7°N ರೇಖಾಂಶಗಳ ಮಧ್ಯ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. EZ ನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ "ಉತ್ತರ ಭೂಮಧ್ಯ ಝೋನ್" ಮತ್ತು "ದಕ್ಷಿಣ ಭೂಮಧ್ಯ ಝೋನ್" 18°N ಮತ್ತು 18°S ರೇಖಾಂಶಗಳ ಮಧ್ಯ ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಭೂಮಧ್ಯ ರೇಖೆಯಿಂದ ಇನ್ನೂ ದೂರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಝೋನ್ ಗಳಿವೆ. ಎರಡು ಝೋನ್ಗಳ ಮಧ್ಯ ಒಂದು ಬೆಲ್ಟ್ ಇರುತ್ತದೆ. ಒಂದರ ನಂತರ ಇನ್ನೊಂದರಂತೆ ಝೋನ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳ ರಚನೆಯು ಗ್ರಹದ ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ೫೦ ಡಿಗ್ರಿ ರೇಖಾಂಶದವರೆಗೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ ನಂತರ ಮಂದವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಝೋನ್ ಗಳ ತೋರಿಕೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮೋಡಗಳ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮೋನಿಯಾದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಗೆ ಹೊಳೆಯುವ ಅಮ್ಮೊನಿಯಾ ಐಸ್ ಉಂಟಾಗಿ ತಿಳಿವರ್ಣದಿಂದ ಝೋನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳಲ್ಲಿನ ಮೋಡಗಳು ತೆಳ್ಳಗಿರುತ್ತವಲ್ಲದೆ ಗಾಢವರ್ಣವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಯಾವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಂದ ಗಾಢವರ್ಣವುಂಟಾಗಿದೆಯೆಂದು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ,ಆದರೆ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಧಕ,ರಂಜಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬನ್ ಗಳ ಕಾಂಪೌಂಡು ಗಳಿಂದಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. [[Image:Wind speeds on Jupiter.png|thumb|left|ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದ ಝೋನ್ ಗಳಲ್ಲಿನ ಗಾಳಿಯ ವೇಗ]] ಗುರು ಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಪಟ್ಟಿಗಳಂತೆ ಕಾಣುವ ಝೋನ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬಲವಾಗಿ ಬೀಸುವ "ಜೆಟ್" ಗಳೆಂದು ಕರಯಲ್ಪಡುವ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಪಶ್ಚಿಮದಿಕ್ಕಿಗೆ ಬೀಸುವ (ಪಶ್ಚಿಮವಾಹಿನಿ) ಜೆಟ್ ಗಳು ಝೋನ್ ಗಳು ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳಾಗುವ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ(ಭೂಮಧ್ಯ ರೇಖೆಯಿಂದ ಧ್ರುವಗಳೆಡೆ ಮೇಲೆ ಹೋಗುತ್ತಾ). ಹಾಗೆಯೇ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಬೀಸುವ ಜೆಟ್ ಗಳು ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳು ಝೋನ್ ಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ವಾಯುರಚನೆಯ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ ಝೋನ್ ನಲ್ಲಿನ ವಾಯುಪ್ರವಾಹಗಳು ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಧ್ಯ ರೇಖೆಯಿಂದ ಧ್ರುವಗಳಡೆ ಹೋಗುತ್ತಾ ಝೋನ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ.ಆದ್ದರಿಂದ ವಾಯುವು ಝೊನ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರದಲ್ಲೂ, ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರದಲ್ಲೂ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ EZ ಮಾತ್ರ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಪೂರ್ವವಾಹಿನಿಯಾದ ಒಂದು ಬಲವಾದ ಜೆಟ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಧ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಖರವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಂದ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಗುರುವಿನ ಜೆಟ್ ಗಳು ತುಂಬಾ ವೇಗದಿಂದ ಬೀಸುತ್ತವೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೧೦೦ ಮೀಟರ್ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದಿಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ವೇಗ ೦.೭-೧ ಬಾರ್ ಒತ್ತಡದ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಅಮ್ಮೊನಿಯಾ ಮೋಡಗಳಿಗಿರುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವವಾಹಿನಿ ಜೆಟ್ ಗಳು ಸಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮವಾಹಿನಿ ಜೆಟ್ ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಜೆಟ್ ಗಳ ಎತ್ತರವೆಷ್ಟಿರುತ್ತದೆಯೋ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಅದರೆ ಮೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ೨-೩ ಸ್ಕೇಲ್-ಹೈಟ್ ಗಳ ನಂತರ ಮಂದವಾಗುತ್ತವೆ.ಮೋಡಗಳ ಕೆಳಗೆ ವಾಯುವೇಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಚ್ಚಿ ನಂತರ ೨೨ಬಾರ್ ಒತ್ತಡದಷ್ಟು ಆಳದವರೆಗೆ ಹಾಗೆಯೇ ಇದ್ದುದು ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಪ್ರೋಬ್ ಯಂತ್ರದಿಂದ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಆಳದಲ್ಲಿ ಹೋದಂತೆ ಪ್ರೋಬ್ ಯಂತ್ರವು ಸ್ತಬ್ಧವಾಯಿತು. ಬಹುಶಃ ತೀವ್ರ ಒತ್ತಡದಿಂದ ನಾಶವಾಗಿರಬೇಕು. ಗುರುಗ್ರಹದ ಪಟ್ಟಿಗಳ ರಚನೆಯ ಉಗಮವು ಹೇಗಾಯಿತೆಂದು ಇನ್ನೂ ಧೃಡಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದ [[ಹಾಡ್ಲೀ ಸೆಲ್]] ಗಳ ರಚನೆಯ ಕ್ರಿಯೆಯಂತಹುದೇ ಕಾರಣವಿರಬೇಕು. ಸರಳವಾದ ವಾದವೇನೆಂದರೆ, ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬಿ ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ವಾಯುಪ್ರವಾಹವು ಝೋನ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಮೇಲೆಬಂದು ತಣ್ಣಗಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳು. ಆಮ್ಮೊನಿಯಾ ಅನಿಲದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ವಾಯುವು ಊರ್ಧ್ವಮುಖವಾಗಿ ಚಲಿಸಿ, ಮೇಲೆಬಂದು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹರಡಿ, ತಣ್ಣಗಾಗಿ ಬೆಳ್ಳಗೆ ಹೊಳೆಯುವ ಅಮ್ಮೊನಿಯಾದ ಸಾಂದ್ರ ಮೋಡಗಳಾಗಿ, ತಿಳಿವರ್ಣಹೊಂದಿ ಝೋನ್ ಪಟ್ಟಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತಣ್ಣಗಾದ ವಾಯುವು ಅಧೋಮುಖವಾಗಿ ಚಲಿಸಿ, ಕೆಳಗಿನ ವಾತಾವರಣದ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಬೆಚ್ಚಗಾಗುವುದರಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿನ ಬಿಳಿ ಅಮ್ಮೊನಿಯಾ ಮೋಡಗಳು ಆವಿಯಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ಗಾಢವರ್ಣದ ಇತರ ಮೋಡಗಳು ಕಾಣಿಸುವುದರಿಂದ ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳು ಗಾಢವರ್ಣದ್ದಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಝೋನ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಟ್ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಸ್ಥಾನ,ಅಗಲ ಮತ್ತು ಇವುಗಳಲ್ಲಿನ ಜೆಟ್ ಗಳ ವೇಗವು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿ ಬಹು ಸಮಯದವರೆಗೂ ಬದಲಾಗದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ ೧೯೮೦ ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ ೨೦೦೦ ರವರೆಗೆ ತೀರ ವಿರಳವಾಗಿ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಉತ್ತರ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಝೋನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ೨೩ ಡಿಗ್ರಿ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪೂರ್ವವಾಹಿನಿಯಾದ ಒಂದು ಜೆಟ್ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ವೇಗವು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಂದವಾಗಿದೆ.ಆದರೆ ಈ ಪಟ್ಟಿಗಳ ವರ್ಣವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲಕಳೆದಂತೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ==ಪಟ್ಟಿಗಳು== [[Image:Jupiter cloud bands.svg|thumb|300px|ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೋಡಗಳ ಸಂರಚನೆ. ತಿಳಿವರ್ಣದ ಝೋನ್ ಗಳು ಚಿತ್ರದ ಬಲಗಡೆಗೆ ಮತ್ತು ಗಾಢವರ್ಣದ ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳನ್ನು ಎಡಗಡೆಗೆ ಗುರುತಿಸಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಗ್ರೇಟ್ ರೆಡ್ ಸ್ಪಾಟ್ ಮತ್ತು ಓವಲ್ BA ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೌತ್ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಝೋನ್(STropZ) ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಬೆಲ್ಟ್ (STB) ಗಳಲ್ಲಿವೆ.]] ಗುರುವಿನ ವಾತಾವರಣದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಟ್ಟಿಯೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಗುರುವಿನ ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಧ್ರುವ ಬಿಂದುವಿನಿಂದ 40–48° N/S ರಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿವೆ. ನೀಲಿ-ಬೂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಾಣುವ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಗಮನಿಸುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷತೆಗಳಿಲ್ಲ. ಉತ್ತರ "ನಾರ್ತ್ ಟೆಂಪರೇಟ್" ಪ್ರದೇಶವು "ಲಿಂಬ್ ಡಾರ್ಕೆನಿಂಗ್", "ಫೋರ್ ಶೋರ್ಟೆನಿಂಗ್" ನಂತಹ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿಂದಾಗಿ ಧ್ರುವಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಿನ್ನವಾಗೇನೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೆಲ್ಟ್ (NNTB) ಮತ್ತು ಒಂದು ಝೋನ್ (NNTZ) ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವೆರಡನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಬೆಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಝೋನ್ ಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಉದ್ಭವವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಗುರುಗ್ರಹದ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ ಬೆಲ್ಟ್ "ನಾರ್ತ್ ನಾರ್ತ್ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಬೆಲ್ಟ್" ಅಥವಾ NNTB. ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದು "ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ".ಇದರಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳು ಅಲ್ಪಾಯು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ದಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಗುರುಗ್ರಹದ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ ಝೋನ್ "ನಾರ್ತ್ ನಾರ್ತ್ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಝೋನ್" ಅಥವಾ NNTZ. ಇದು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳಿಲ್ಲದೇ ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರದರ್ಶಕದ ಸಹಾಯದಿಂದ ನೋಡಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತಮ ವೀಕ್ಷಣಾ ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಬಲವಾದ, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಬೀಸುತ್ತಿರುವ ಬಿರುಗಾಳಿಯಿದೆ. ಈ ಬಿರುಗಾಳಿ "ಉತ್ತರ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಬೆಲ್ಟ್" ಅಥವಾ NTBಯ ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ. NTBಯು ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮಂದವಾಗಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣಿಸದಂತಾಗಿ ಉತ್ತರ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಝೋನ್ (NTZ)ನನ್ನು ಉತ್ತರ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಝೋನ್ (NTropZ) ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ NTZ, ಬೆಲ್ಟ್ ಒಂದರಿಂದ ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಪ್ರದೇಶವು NTropZ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಎಕ್ವಟೋರಿಯಲ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಅಥವಾ NEB ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಮಾನ್ಯವಾಗಿ NTropZ ತನ್ನ ವರ್ಣವ್ಯತ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ NTBಯ ದಕ್ಷಿಣ ಜೆಟ್ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳುಂಟಾದಾಗ ವರ್ಣದ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಾಣುತ್ತದೆ. NTZನ ಹಾಗೆಯೇ ಇದೂ ಕೂಡ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉತ್ತರ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಅಥವಾ NTropBಯಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.ತುಂಬಾ ವಿರಳವಾಗಿ NTropZ ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎರಡು "ಸಣ್ಣ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಗಳು" ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ದಕ್ಷಿಣದ "ಗ್ರೇಟ್ ರೆಡ್ ಸ್ಪಾಟ್"ನಂತಲ್ಲದೆ, ಇವು ಬಹುತೇಕ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದು, ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಬಾಳುವ ಅಲ್ಪಾಯುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.[[ಪಯೋನಿಯರ್ ಆಂತರಿಕ್ಷ ನೌಕೆ]]ಯು ಗುರುವಿನ ಬಳಿಯಿಂದ ಹಾದು ಹೋದಾಗ ಇಂತಹದೊಂದು ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಎಕ್ವಟೋರಿಯಲ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಅಥವಾ NEB ಯು ಗುರುಗ್ರಹದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳನ್ನು ತೋರುವ ವಲಯ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಂಡಾಕಾರದ, ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ ಸುತ್ತುವ ಚಂಡಮಾರುತಗಳೂ ಮತ್ತು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ ತಿರುಗುವ ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಚಂಡಮಾರುತಗಳೂ ಇವೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಪ್ರಕಾರದವು ಎರಡನೆಯದವುಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸುತ್ತವೆ.NTropZ ನಂತಯೇ ಈ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳು ಅಲ್ಪಾಯುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಎಕ್ವಟೋರಿಯಲ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಅಥವಾ SEB ಯಂತಯೇ NEBಯು ಕೂಡಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಅಗೋಚರವಾಗಿ ಪುನಃ "ಉದ್ಭವ"ವಾದದ್ದಿದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಾಲಮಾನ ಸುಮಾರು ೨೫ ವರ್ಷಗಳು ಭೂಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ EZ, ತನ್ನ ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಾಗಲೀ, ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಾಗಲೀ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ತೋರದೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶ. ತನ್ನ ಉತ್ತರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕ ವಾಯುಪ್ರವಾಹದ ಸುಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸುಳಿಗಳು NEBಯಿಂದ ಆಗ್ನೇಯದಿಕ್ಕಿಗೆ ಚಲಿಸುವಂತೆ ತೋರುತ್ತವಲ್ಲದೇ, ಗಾಢವರ್ಣದ, ಬೆಚ್ಚಗಿರುವ(ಇನ್-ಫ್ರಾ ರೆಡ್ ನಲ್ಲಿ) ಫೆಸ್ಟೂನ್ ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. EZ, ವರ್ಣ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ. ಮಂದ ತಿಳಿವರ್ಣದಿಂದ ಕಿತ್ತಳೆವರ್ಣ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರವರ್ಣದವರೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದು ಎಕ್ವಟೊರಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ನಿಂದ ವಿಭಜಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ೩೯೦ ಕಿ.ಮೀ ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಯಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. [[Image:PIA02863 - Jupiter surface motion animation.gif|thumb|right|500px| ಗುರುಗ್ರಹದ ಝೋನ್, ಬೆಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಕೇಂದ್ರದ ಸುಳಿಗಳು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ರಚನೆಗಳು ಸುಮಾರು ೬೦೦ ಕಿ.ಮೀ ಯಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರ ಹೊಂದಿವೆ. ೧೪-ಫ್ರೇಮ್ ಗಳ ಈ ಚಿತ್ರವು ೨೪ ಗುರುಗ್ರಹದ ದಿನಗಳ (ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು ೧೦ ದಿನಗಳು) ವಾತಾವರಣದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ಗುರುವಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭೂಮಧ್ಯ ಝೋನ್, ತಿಳಿವರ್ಣದಿಂದ ಅಗಲವಾಗಿ, ಇನ್ನೆರೆಡು ಗಾಢವರ್ಣದ ಭೂಮಧ್ಯ ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳಾದ SEB ಮತ್ತು NEB ಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಭೂಮಧ್ಯ ಝೋನ್ ನ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಿಳಿನೀಲಿ-ಬೂದು ಬಣ್ಣದ "ಹಾಟ್ ಸ್ಪಾಟ್" ರಚನೆಗಳು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಪೂರ್ವದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಆಕಾರ ಬದಲಿಸುತ್ತವೆ.ಗ್ರೇಟ್ ರೆಡ್ ಸ್ಪಾಟ್ SEBಯ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ.ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ತಿರುಗಾಡುತ್ತವೆ. ಸಣ್ಣದಾದ, ಹೊಳೆದಂತೆ ಕಾಣುವ, ಮಿಂಚಿನಿಂದೊಡಗೂಡಿದ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳಂತಹ ರಚನೆಗಳು, ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧವಾದ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣ ಒಡಮೂಡಿ ಮಾಯವಾಗುತ್ತವೆ.]] ದಕ್ಷಿಣ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಪ್ರದೇಶವು ದಕ್ಷಿಣ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಝೋನ್ ಮತ್ತು SEB ಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,ಇದು ಗುರುಗ್ರಹದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶ.ಇದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾದ ಪಶ್ಛಿಮವಾಹಿನಿಯಾಗಿ ಬೀಸುವ ಜೆಟ್ ಬಿರುಗಾಳಿಯಿದೆ.SEB ಯು ಗ್ರಹದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಗಾಢವರ್ಣದ,ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವುಳ್ಳ ಬೆಲ್ಟ್.ಇದರ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷತೆಯೇನೆಂದರೆ "ಗ್ರೇಟ್ ರೆಡ್ ಸ್ಪಾಟ್"ಅನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಂತಹ ವಾಯು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಗಳ ಸರಣಿ ಇದರಲ್ಲಿರುವುದು.NTropZ ನಂತಯೇ STropZ ಕೂಡಾ ಗ್ರಹದ ಮುಖ್ಯ ಝೋನ್ ಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಇದರಲ್ಲಿಯೇ ಸೌರವ್ಯೂಹದ ಅತ್ಯಂತ ದೈತ್ಯ ಗಾತ್ರದ ಚಂಡಮಾರುತ "ಗ್ರೇಟ್ ರೆಡ್ ಸ್ಪಾಟ್" ಇರುವುದು. ಈ ಝೋನ್ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದಕ್ಷಿಣ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ವಾಯು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಯಿಂದ ವಿಭಜಿತವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಭಜನೆ ಬಹಳ ಕಾಲ ಇರುತ್ತದೆ. ಗತಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಿಕ್ಕ ವಿಭಜನೆ ೧೯೦೧ ರಿಂದ ೧೯೩೯ರ ವರೆಗೆ ಇತ್ತು. ದಕ್ಷಿಣ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಅಥವಾ STB ಮತ್ತೊಂದು ಗಾಢವರ್ಣದ, NTB ಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಲ್ಟ್. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೦ದವರೆಗೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದ ಅಂಡಾಕಾರದ BC, DE, ಮತ್ತು FA ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂರು ಚಂಡಮಾರುತಗಳಿದ್ದವು. ನಂತರ ಇವು ಒಂದನ್ನೊಂದು ಕೂಡಿಕೊಂಡು ದೈತ್ಯಾಕಾರದ "ಓವಲ್ BA" ಎಂಬ ಚಂಡಮಾರುತವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾದವು. GRSಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವ "ಓವಲ್ BA"ಯನ್ನು "ರೆಡ್ ಜೂನಿಯರ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ."ಓವಲ್ BA"ಯ ಜನನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಮೂರು ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಮೂಲತಃ ದಕ್ಷಿಣ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಝೋನ್ (STZ) ವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದವು ಆದರೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿ STBಯೊಳಕ್ಕೆ ಬಂದು STB ಯ ಚಲನೆಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಿದಂತಾಯಿತು ನಂತರ "ಓವಲ್ BA"ಯ ಜನನವಾಯಿತು. STZನ ತೋರಿಕೆಯು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಗುರುವಿನ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿಶೇಷತೆಗಳಿವೆ ಆದರೆ ಅವನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಸೌತ್-ಸೌತ್ ಟೆಂಪರೇಟ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು NNTR ಅನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಠಿಣ. ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಬಾರದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಕ್ಷೀಣವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ದೊಡ್ಡ ದೂರದರ್ಶಕ ಅಥವಾ ಅಂತರಿಕ್ಷ ನೌಕೆಯೇ ಬೇಕು. ==ಪರಿಚಲನೆ== ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾತಾರವಣದ ಪರಿಚಲನೆಯು ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದ ಪರಿಚಲನೆಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಗುರುಗ್ರಹದ ಕೇಂದ್ರವು ದ್ರವರೂಪವಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಘನ ಪದಾರ್ಥವಿಲ್ಲ.ಆದ್ದರಿಂದ ವಾತಾವರಣದ ಸಂವಹನವು ಗ್ರಹದ ವಾಯುಮಂಡಲದಾದ್ಯಂತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.ಇದುವರೆಗೂ ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸುವ ವಾದವು ಮಂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.ಆ ರೀತಿಯ ಯಾವುದೇ ವಾದವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ೧. ಗುರುಗ್ರಹದ ಭೂಮದ್ಯ ರೇಖೆಗೆ ಸಮನಾಂತರವಾಗಿರುವ ಪಟ್ಟಿಗಳಂತಹ ರಚನೆಗಳು. ೨. ಗುರುಗ್ರಹದ ಭೂಮಧ್ಯ ರೇಖೆಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಪೂರ್ವ ವಾಹಿನಿಯಾದ ಜೆಟ್ ಬಿರುಗಾಳಿ. 3. ಝೋನ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಟ್ ಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು, 4.ಗ್ರೇಟ್-ರೆಡ್-ಸ್ಪಾಟ್ ನಂತಹ ದೈತ್ಯ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಉಗಮ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ. ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾತಾವರಣದ ಪರಿಚಲನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ವೈಙ್ಞಾನಿಕ ವಾದಗಳನ್ನು ಎರಡು ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ೧. ಶಾಲೋ ಮೋಡೆಲ್ ಮತ್ತು ೨. ಡೀಪ್ ಮೋಡೆಲ್ ಮೊದಲ ಗುಂಪಿನ ವಾದಗಳು ವಾತಾವರಣದ ಪರಿಚಲನೆಯು ಗುರುವಿನ ಸ್ಥಿರವಾದ ಗರ್ಭದ ಮೇಲೆ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವಿದ್ಯಮಾನ.ಎರಡನೆ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ವಾತಾವರಣದ ಪರಿಚಲನೆಯು ಗುರುವಿನ ಅಂತರ್ಯದಲ್ಲೊಳಗಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂವಹನದ ವ್ಯಕ್ತಸ್ವರೂಪ. ಈ ಎರಡೂ ವಾದಗಳು ಗುರುಗ್ರಹದ ವಾತಾವರಣದ ಕೆಲವೊಂದು ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲತೆಯನ್ನೂ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಸಫಲತೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ. ವಾತಾವರಣದ ಪರಿಚಲನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣವು ಈ ಎರಡೂ ವಾದಗಳ ಅಂಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರಬೇಕು. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗುರು ಗ್ರಹ]] rh50mn882553pgm04uvjd04plb46ly0 0 22629 1373226 1349278 2026-05-12T12:20:18Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373226 wikitext text/x-wiki {{Infobox actor |image=Daniel Radcliffe SDCC 2014.jpg |imagesize= |caption= ಡೇನಿಯಲ್ ರಾಡ್ಕ್ಲಿಫ್ಫ್ ಸ್ಯಾನ್ ಡೀಗೊ ಸಿಮೊನ್ಚ್ ಕಾನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್, ಸ್ಯಾನ್ ಡೀಗೊ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ. |birthname=ಡೇನಿಯಲ್ ಜಾಕೋಬ್ ರಾಡ್ಕ್ಲಿಫ್ಫ್. <!-- Yes, it's "Jacob". See ref after name. --> |birthdate={{birth date and age|1989|7|23|df=yes-}} |birthplace=[[Hammersmith]], [[ಲಂಡನ್]], [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ |occupation=Actor |yearsactive=1999 – ಪ್ರೆಸೆಂಟ್ }} '''ಡೇನಿಯಲ್ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್''' <ref name="gofbio">{{cite web|last=|first=|authorlink=|coauthors=|title=Daniel Jacob Radcliffe (actor bio)|publisher=HarryPotter.Warnerbros|date=|url=http://harrypotter.warnerbros.co.uk/gobletoffire/master/index.html|accessdate=5 June 2007}}</ref><ref>[http://www.britannica.com/eb/topic-1378521/Daniel-Radcliffe Daniel Radcliffe, or Daniel Jacob Radcliffe (British actor) - Britannica Online Encyclopedia]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> (ಜನನ 1989ರ ಜುಲೈ 23)<ref name="danradcliffe.com">{{Cite web |url=http://www.danradcliffe.com/biography.html |title=DanRadcliffe.com: Daniel Radcliffe Biography |access-date=2010-02-23 |archive-date=2010-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106125038/http://www.danradcliffe.com/biography.html |url-status=dead }}</ref> ಒಬ್ಬ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] [[ನಟ]], ಜನಪ್ರಿಯ [[ಪುಸ್ತಕ ಶ್ರೇಣಿ]]ಯ ಫೀಚರ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಸರಣಿ[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್|ಗಳಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌]]. ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್, [[ITV ಚಲನಚಿತ್ರ]] ''[[ಮೈ ಬಾಯ್ ಜಾಕ್]]'' ಹಾಗೂ ಈತನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ [[ಡ್ರಾಮಾ ಡೆಸ್ಕ್ ಅವಾರ್ಡ್‌]]ಗೆ ನಾಮ ನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡ ನಾಟಕ ''[[ಇಕೂಸ್]]'' ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಹಲವಾರು ಟಿವಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite book|last=Griffiths|first=Peter|title=Life's magic as Daniel Radcliffe turns 18|url=http://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSL2368089020070723|publisher=Reuters|date=23 July 2007|accessdate=29 October 2008}}</ref> ==ಆರಂಭದ ಜೀವನ== ಡೇನಿಯಲ್ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ]] [[ಪಶ್ಚಿಮ ಲಂಡನ್‌]]ನ [[ಹ್ಯಾಮರ್ಸ್ಮಿತ್]] ನಗರದ [[ಕ್ವೀನ್ ಚಾರ್ಲೊಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]]ಯಲ್ಲಿ,<ref name="danradcliffe.com" /> ಇವನು, ಒಬ್ಬ [[ಸಾಹಿತ್ಯ ಪಂಡಿತ]] ಅಲನ್ ಜಾರ್ಜ್ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಮತ್ತು ''[[ದಿ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಲಿನ್ಲೆ ಮಿಸ್ಟರೀಸ್]]'' ಹಾಗೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ''ವಾಕ್ ಅವೇ ಅಂಡ್ ಐ ಸ್ಟಂಬಲ್ '' ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಹಲವಾರು [[BBC]] ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ನಟಿ ಮರ್ಸಿಯಾ ಜೀನ್ನಿನೆ ಗ್ರೇಷಮ್ ಇವರುಗಳ ಏಕೈಕ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.<ref name="Radcliffe2">{{cite news|last=|first=|coauthors=|title=Top of the form|pages=26|publisher=The Jewish Chronicle|date=20 December 1968|url=|accessdate=12 January 2007}}</ref><ref name="Radcliffe1">{{cite news|last=Kasriel|first=Alex|coauthors=Emily Rhodes|title=A nice Jewish wizard: Harry Potter is Jewish — and his grandmother is very proud of him|pages=2|publisher=[[The Jewish Chronicle]]|date=22 December 2006|url=http://www.thejc.com/home.aspx?AId=47922&ATypeId=1&search=true2&srchstr=PATRICIA+JACOBSON&srchtxt=1&srchhead=1&srchauthor=1&srchsandp=1&scsrch=0|access-date=17 ಜುಲೈ 2021|archive-date=25 ಜನವರಿ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080125121324/http://www.thejc.com/home.aspx?AId=47922&ATypeId=1&search=true2&srchstr=PATRICIA+JACOBSON&srchtxt=1&srchhead=1&srchauthor=1&srchsandp=1&scsrch=0|url-status=bot: unknown}}</ref> ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ನ ತಾಯಿ [[ಎಸೆಕ್ಸ್‌]]ನ [[Westcliff-on-Sea]] ಪ್ರದೇಶದ ಯಹೂದಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ (ಆಕೆಯ ಮನೆತನದ ಹೆಸರು "[[Gershon]]ನಿಂದ [[Anglicise]]d ಆಗಿತ್ತು ");<ref name="Radcliffe1" /><ref name="bravo">{{cite episode|title=Daniel Radcliffe|episodelink=Inside the Actors Studio|series=Inside the Actors Studio|serieslink=Inside the Actors Studio|network=[[Bravo (television network)|Bravo]]|airdate=1 December 2008|season=|number=}}; can be viewed at https://www.youtube.com/watch?v=KRbVy-p5_NQ</ref><ref name="interf">{{cite news|first=Nate|last=Bloom|authorlink=|author=|coauthors=|title=Young and Rich (bottom of page)|url=http://www.interfaithfamily.com/site/apps/nl/content2.asp?c=ekLSK5MLIrG&b=297399&ct=3724107|format=|work=|publisher=InterfaithFamily.com|id=|pages=|page=|date=|accessdate=24 July 2007|language=|quote=|archive-date=22 ಜೂನ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070622104602/http://www.interfaithfamily.com/site/apps/nl/content2.asp?c=ekLSK5MLIrG&b=297399&ct=3724107|url-status=dead}}</ref> ಹಾಗೂ ಆತನ ತಂದೆಯು ಮೂಲತಃ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Radcliffe3">{{cite news|last=Horn|first=Steve|coauthors=|title=On the Set of Harry Potter and the Prisoner of Azkaban|pages=|publisher=RupertGrint.net/IGN Films|date=13 February 2004|url=http://www.rupertgrint.net/press/Interviews/2004ign.php|accessdate=5 June 2007|archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927140459/http://www.rupertgrint.net/press/Interviews/2004ign.php|url-status=dead}}</ref><ref name="todayshow">{{cite episode|title=Daniel Radcliffe|episodelink=The Today Show (Australian TV program)|series=The Today Show|serieslink=Today (Australian TV program)|The Today Show|network=|airdate=6 December 2006|season=|number=}}; can be viewed at https://www.youtube.com/watch?v=qp7IIvZuGdU</ref> ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ತನ್ನ ಐದನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಆಸೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು.<ref name="agefive">{{cite news|last=|first=|coauthors=|title=Faces of the week: DANIEL RADCLIFFE|pages=|publisher=BBC News|date=2 March 2007|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/6413257.stm|accessdate=1 September 2007}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 1999ರಲ್ಲಿ, BBCಯು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತರಿಸಿದ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಿಕೆನ್ಸನ್‌]] ಕಾದಂಬರಿ ಆಧಾರಿತ ''[[ಡೇವಿಡ್ ಕಾಪರ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗನ ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref name="dcref1">{{cite news|last=Roberts|first=Sheila|coauthors=|title=Daniel Radcliffe Interview, December Boys|pages=|publisher=Movies Online|date=10 September 2007|url=http://www.moviesonline.ca/movienews_12913.html|accessdate=10 September 2007|archive-date=16 ನವೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151116031523/http://www.moviesonline.ca/movienews_12913.html|url-status=dead}}</ref> ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಲ೦ಡನ್ ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ''[[ಸ್ಟೋನ್ಸ್ ಇನ್ ಹಿಸ್ ಪಾಕೆಟ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾಗ, [[ಡೇವಿಡ್ ಹೆಮನ್]] ಎ೦ಬ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಆತನನ್ನು 2000ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ನ ಪಾತ್ರದ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಹಾಜರಾಗುವ೦ತೆ ಹೇಳಿದನು.<ref name="play2000">{{cite news|last=McLean|first=Craig|coauthors=|title=Hobnobs & broomsticks|pages=|publisher=Sunday Herald|date=15 July 2007|url=http://www.sundayherald.com/life/people/display.var.1546220.0.0.php|accessdate=15 July 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070718083907/http://www.sundayherald.com/life/people/display.var.1546220.0.0.php|archivedate=18 July 2007}}</ref><ref name="play2001">{{cite news|last=Koltnow|first=Barry|coauthors=|title=One enchanted night at theater, Radcliffe became Harry Potter|pages=|publisher=East Valley Tribune|date=8 July 2007|url=http://www.eastvalleytribune.com/story/92834?source=rss&dest=STY-92834|accessdate=15 July 2007|archive-date=11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011092955/http://eastvalleytribune.com/story/92834?source=rss&dest=STY-92834|url-status=dead}}</ref> ಆ ವರ್ಷದ ಆಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ, ಬಹಳಷ್ಟು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆದ ನಂತರ, ಆತನನ್ನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ-ಬ೦ಡವಾಳದ, ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದ [[ಜೆ.ಕೆ. ರೋಲಿ೦ಗ್‌]]ರವರ ಪುಸ್ತಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಲು ಆರಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವತಃ ರೌಲಿ೦ಗ್‌ರವರೆ " ಡಾನ್ ರಾಡಕ್ಲಿಫ್ಅನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೋಡಿ [[ಕ್ರಿಸ್ ಕೊಲ೦ಬಸ್‌]]ಗೆ ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಈತನಿಗಿ೦ತ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸೂಚಿಸಿ ತನ್ನ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದಳು.<ref>{{cite web|first=Paul|last=Sussman|url=http://premium.edition.cnn.com/2000/WORLD/europe/08/22/potter.casting.02/|title=British child actor 'a splendid Harry Potter'|work=CNN.com|date=23 August 2000|accessdate=20 October 2007|archive-date=26 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140926042509/http://edition.cnn.com/2000/WORLD/europe/08/22/potter.casting.02/|url-status=dead}}</ref> ರಾಡಕ್ಲಿಫ್ ರಾಡಕ್ಲಿಫ್ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗೆ 2001ರಲ್ಲಿ ''[[ದಿ ಟೈಲರ್ ಆಫ್ ಪನಾಮ]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಪೀರ್ಸ್ ಬ್ರಾಸ್ನನ್‌]]ನ ಸಹನಟನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು ಹಾಗು ಅದರ ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಚಲನಚಿತ್ರ, ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್ ಸ್ಟೋನ್]]'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Daniel Radcliffe 2009.jpg|thumb|200px|೨೦೦೯]] ರಾಡಕ್ಲಿಫ್ ಅದರ ನಂತರ ಒ೦ದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಐದು ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು ಅವೆಂದರೆ:''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ಚೇ೦ಬರ್ ಆಫ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್]] '' (2002)ರಲ್ಲಿ, ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಪ್ರಿಸ್ನರ್ ಆಫ್ ಅಝ್ಕಾಬಾನ್]]'' (2004)ರಲ್ಲಿ, ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಗೋಬ್ಲೆಟ್ ಆಫ್ ಫೈರ್]]'' (2005)ರಲ್ಲಿ, ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಫಿಯೋನಿಕ್ಸ್]]'' (2007) ರಲ್ಲಿ ಹಾಗು ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಹಾಫ್-ಬ್ಲಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್]]'' (2009). ಏಳನೆ ಹಾಗು ಎ೦ಟನೇ <ref>[http://www.hpana.com/news.19790.html Report: Daniel Radcliffe signed for final two 'Potter' films] ''[[HPANA]].'' Retrieved on 2 March 2007.</ref> ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದನು;''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಡೆತ್ಲಿ ಹಾಲೋಸ್]]'' ಭಾಗ I ಹಾಗು II, 2010 ಹಾಗು 2011ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಸಂಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ರಾಡಕ್ಲಿಫ್ ಕೊನೆಯ ಚಲಚಿತ್ರವನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿ೦ಗಡನೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ "ಬಹಳ ಸಂತೋಷ" ಪಟ್ಟನು, ಏಕೆ೦ದರೆ ಅಂತ್ಯದ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಹೇಗಾದರೂ ವಿಂಗಡಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಆತ ನಂಬುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="parts">{{cite news|last=Jones|first=Alan|coauthors=|title=Daniel Radcliffe Exclusive Interview, Harry Potter and the Half-Blood Prince|pages=|publisher=Roll Credits Online|date=8 July 2009|url=http://www.rollcreditsonline.com/component/content/article/34-highlights/467-ftharrypotterhalfbloodprincedanielradcliffe.html|accessdate=9 July 2009|archive-date=12 ಜುಲೈ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090712041906/http://www.rollcreditsonline.com/component/content/article/34-highlights/467-ftharrypotterhalfbloodprincedanielradcliffe.html|url-status=dead}}</ref> ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಪ೦ಚದಾದ್ಯ೦ತ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಫಲಿತಾ೦ಶವನ್ನು ನೀಡಿದವು. 2002ರಲ್ಲಿ, ವೆಸ್ಟ್ ಎ೦ಡ್ ನಿರ್ಮಾಣದ [[ಕೆನ್ನೆತ್ ಬ್ರನಾಗ್]]ರ ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ದಿ ಪ್ಲೇ ವಾಟ್ ಐ ರೋಟ್]]'' ರಲ್ಲಿ ಅಥಿತಿ ನಟನಾಗಿ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಅಭಿನಯಿಸಿದನು (ಆತನು ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಹಾಗು ದಿ ಚೇ೦ಬರ್ ಆಫ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಲಾಖರ್ಟ್ ರಾಗಿ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ್ದನು).<ref name="dcref1" /> 2006ರಲ್ಲಿ, ಆತನು ಬಾಲ ನಟನಿಂದ ಪ್ರಬುದ್ಧ ನಟನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊ೦ಡನು, ದೂರದರ್ಶನ ಶ್ರೇಣಿಗಳಾದ ''[[Extras]]'' ನಲ್ಲಿ ಆತನು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಹಾಸ್ಯ ನಟನಾಗಿ ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಒಂದು ಸ್ವತ೦ತ್ರ ನಾಟಕ ''[[ಡಿಸೆ೦ಬರ್ ಬಾಯ್ಸ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಆ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಆರು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ <ref name="sixweeks">{{cite news|last=Reuven|first=Shmuel|coauthors=|title=Daniel Radcliffe is one of the December Boys|pages=|publisher=JewReview.net|date=13 September 2007|url=http://www.jewreview.net/article.php?id=1623|accessdate=13 September 2007|archive-date=13 ಜನವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113130400/http://www.jewreview.net/article.php?id=1623|url-status=dead}}</ref> ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗು [[ವಾರ್ನರ್ ಬ್ರಾಸ್‌]]ರಿಂದ 2007ರ ಸೆಪ್ಟೆ೦ಬರ್ 14ರಂದು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಸ್ಪಷ್ಟ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಭಾಷೆಯ ತರಬೇತುದಾರರ ಜೊತೆಗೆ ಆರು ತಿ೦ಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದನು.<ref name="sixweeks" /> ಆತನು ಆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಕಾರಣ ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು, ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದ ಬದಲು ಆತ ಸಹ ನಟನಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದನು.<ref name="centralc">{{cite news|last=|first=|coauthors=|title=Daniel Radcliffe December Boys Interview|pages=|publisher=STV.TV|year=2007|url=http://www.stv.tv/content/out/film/videointerviews/display.html?id=opencms:/out/films/new_interviews/Daniel_Radcliffex_December_Boy_20071005|accessdate=8 October 2007|archive-date=12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012164343/http://www.stv.tv/content/out/film/videointerviews/display.html?id=opencms%3A%2Fout%2Ffilms%2Fnew_interviews%2FDaniel_Radcliffex_December_Boy_20071005|url-status=dead}}</ref> ನಂತರ, ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ 2007ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 27ರಂದು ಪುನಃ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ [[ಪೀಟರ್ ಶಾಫರ್]]ನ ನಾಟಕ ''[[ಈಕ್ವಸ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ [[ಸ್ಟೇಬಲ್ ಬಾಯ್]], ಕುದುರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವ ಅಲಾನ್ ಸ್ಟ್ರಾ೦ಗ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದನು. ಆ ಪಾತ್ರವು ಮಾದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೊದಲೇ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿತು ಹಾಗು £2 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರತಿಗಳ ಮುಂಗಡ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು,ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ನಾಟಕದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿವಸ್ತ್ರನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನು.<ref name="equus">{{cite news|last=|first=|coauthors=|title=Naked stage role for Potter star|pages=|publisher=BBC News|date=28 July 2006|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/5223520.stm|accessdate=5 June 2007}}</ref> ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ನ ಅಭಿನಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು ಕೇಳಿ ಬ೦ದವು,<ref name="reviews1">{{cite news|last=|first=|coauthors=|title=RADCLIFFE'S WOMEN NERVES|pages=|publisher=Contact Music|date=5 June 2007|url=http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/radcliffes%20women%20nerves_1033227|accessdate=5 June 2007|archive-date=15 ಜುಲೈ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090715172830/http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/radcliffes%20women%20nerves_1033227|url-status=dead}}</ref> ಟೀಕೆಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಹಾಗು ಆತನ ವಿರೋಧಿ-ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆತನ ನಟನೆಯ ತೀವ್ರತೆಯು ಒಳ್ಳೆಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದವು.<ref>{{cite news|last=Burchell|first=Kenzie|coauthors=|title=Moving the Magic|pages=|publisher=MSNBC.com|date=28 February 2007|url=http://www.msnbc.msn.com/id/17383712/site/newsweek/|accessdate=5 June 2007|archive-date=18 ಮಾರ್ಚ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070318003305/http://www.msnbc.msn.com/id/17383712/site/newsweek/|url-status=dead}}</ref> ''ಈಕ್ವಸ್ '' ನಲ್ಲಿಯ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ನ ಕೊನೆಯ ಅಭಿನಯವು 2007ರ ಜೂನ್ 9ರಂದು ಆಯಿತು. ಆ ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ]] [[ಬ್ರಾಡ್ವೇ]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾ೦ತರವಾಗಿ ಅದರ 2008ರ ಸೆಪ್ಟೆ೦ಬರ್ 25ರಂದು ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ರಿಚರ್ಡ್ ಗ್ರಿಫಿತ್ಸ್ ನ ಜೊತೆಗೆ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಅಲಾನ್ ಸ್ಟ್ರಾ೦ಗ್‌ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನಃ ಅಭಿನಯಿಸಿದನು, ರಿಚರ್ಡ್ ಗ್ರಿಫಿತ್ಸ್ ಸಹ ಲ೦ಡನ್‌ನ ಈಕ್ವಸ್‌ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ನ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ನಾನ್ ಡರ್ಸ್ಲೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದನು.<ref name="equus08">{{cite news|last=Vineyard|first=Jennifer|coauthors=|title=Radcliffe To Bare All On Broadway As ‘Equus’ Eyes Late ‘08 Opening|pages=|publisher=MTV Movies Blog|date=4 September 2007|url=http://moviesblog.mtv.com/2007/09/04/radcliffe-to-bare-all-on-broadway-as-equus-eyes-late-08-opening/|accessdate=5 September 2007|archive-date=7 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070907133417/http://moviesblog.mtv.com/2007/09/04/radcliffe-to-bare-all-on-broadway-as-equus-eyes-late-08-opening/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=Nathan|first=John|coauthors=|title=London Equus — Starring Radcliffe and Griffiths — Closes 9 June|pages=|publisher=Playbill|date=9 June 2007|url=http://www.playbill.com/news/article/108659.html|accessdate=9 June 2007}}</ref> ಆತನು ಅಮೇರಿಕಾದ ವೀಕ್ಷಕರ ಹಾಗು ಲ೦ಡನ್‌ನ ವೀಕ್ಷಕರ ಮಧ್ಯೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೊದಲೇ ಆತನು ಬ್ರಾಡ್ವೇನಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಅಭಿನಯಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾಯಿತು.<ref>{{cite news|last=Nichols|first=Michelle|coauthors=|title=Radcliffe nervous about baring all on Broadway|pages=|publisher=Reuters|date=5 September 2007|url=http://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSN0521724920070905?src=090507_1743_ARTICLE_PROMO_also_on_reuters|accessdate=6 September 2007}}</ref> 2007ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಆತನು [[ಐಟಿವಿ]] ನಾಟಕ ''[[ಮೈ ಬಾಯ್ ಜಾಕ್]]'', ಇದು [[ರುಡಯಾರ್ಡ್ ಕಿಪ್ಲಿ೦ಗ್]] ರ ಮಗ [[ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಾಪ೦ಚಿಕ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಮಡಿದ ನೈಜ ಕಥೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ, ಅದು ಯುಕೆ ಯಲ್ಲಿ [[ರಿಮೆ೦ಬರೆನ್ಸ್ ಡೇ]]ಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ 2007ರಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಏಪ್ರಿಲ್ 20, 2008ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಯಿತು.<ref name="sixweeks" /><ref name="nov07">{{cite news|title=100 best autumn arts events|pages=|publisher=The Sunday Times|date=2 September 2007|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/whats_on/listings/article2350320.ece|accessdate=1 September 2007|location=London|archive-date=6 ಜುಲೈ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080706190835/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/whats_on/listings/article2350320.ece|url-status=dead}}</ref> ಆ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, [[World War I]]-era ದ ವೀರ ಯೋಧ ಹಾಗು ಲೇಖಕ[[ರುಡ್‌ಯಾರ್ಡ್ ಕಿಪ್ಲಿ೦ಗ್‌]]ರ ಮಗ ಜಾಕ್ ಕಿಪ್ಲಿ೦ಗ್‌ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಮಾಡಿದನು.<ref name="mn-itv-mbj">{{cite news|last=|first=Jenna|coauthors=|title=Radcliffe to star in new ITV drama|pages=|publisher=MuggleNet|year=2006|url=http://mugglenet.com/app/news/full_story/306|accessdate=5 June 2007|archive-date=29 ಮೇ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070529045942/http://mugglenet.com/app/news/full_story/306|url-status=dead}}</ref><ref name="Cattral">{{cite news|last=|first=|coauthors=|title=Sexy Samantha will play Harry Potter's mum|pages=|publisher=Now|date=5 June 2007|url=http://www.nowmagazine.co.uk/celeb_news/Celebrity_news_Kim_Cattrall_will_play_Daniel_Radcliffes_mum_article_122946.html|accessdate=5 June 2007}}</ref> ಆ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಆತ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ:<ref>http://www.danradcliffe.us/galleries/MyBoyJack/danradmbj081207.jpg {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927212737/http://www.danradcliffe.us/galleries/MyBoyJack/danradmbj081207.jpg |date=2007-09-27 }}, Daniel Radcliffe.com, retrieved 2007-08-15</ref> <blockquote>'' ನನ್ನ ವಯಸ್ಸಿನ ಬಹಳಷ್ಟು ಯುವಕರಿಗೆ, ಪ್ರಥಮ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ ಕೇವಲ ಒಂದು ಇತಿಹಾಸ ಪುಸ್ತಕದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. '' '' ಆದರೆ ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಹ ವಿಷಯದ ಬಗೆಗೆ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ ಹಾಗೂ ಅದು ಎಂದೆದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಎಂದು ನನಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. '' </blockquote> ಹದಿನಾರನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಅತೀ ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನ ರಾಜಮನೆತನದವನಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಭಾವಚಿತ್ರ ಬ್ರಿಟನ್ ನ[[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೋರ್ಟ್ರೈಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದನು. 2006ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 13ರಂದು ಆತನ ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನು,[[ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಪೀರ್ಸನ್ ವ್ರೈಟ್]] ಇವರು ಬರೆಯುವ ಮೂಲಕ, ಲ೦ಡನ್ ನ [[ರಾಯಲ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಥಿಯೇಟರ್]]ನಲ್ಲಿಯ ಹೊಸ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಯಿತು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದು ಈಗಿರುವ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೋರ್ಟ್ರೈಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು.<ref name="portrait">{{cite news|last=|first=|coauthors=|title=Daniel Radcliffe drawing acquired by National Portrait Gallery|pages=|publisher=National Portrait Gallery|date=11 April 2006|url=http://www.npg.org.uk/live/prelharrypotter.asp|accessdate=5 June 2007|archive-date=23 ಮೇ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070523003133/http://www.npg.org.uk/live/prelharrypotter.asp|url-status=dead}}</ref> ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಅವನ ಭಾವಚಿತ್ರವು ರಚನೆಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದನು. 2007ರ ಜುಲೈ 9ರಂದು ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಹಾಗು ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ ಚಿತ್ರತಂಡದ ಸದಸ್ಯರುಗಳಾದ [[ರುಪರ್ಟ್ ಗ್ರಿ೦ಟ್]] ಹಾಗು [[ಎಮ್ಮ ವಾಟ್ಸನ್]] ಅವರ ಕೈಗಳ, ಪಾದಗಳ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು [[ಹಾಲಿವುಡ್]] ನಲ್ಲಿರುವ[[ಗ್ರಾಮನ್ಸ್ ಚೈನೀಸ್ ಥಿಯೇಟರ್‌]]ನ ಮುಂದೆ ಒತ್ತಿದರು.<ref name="grauman">{{cite news|last=|first=|coauthors=|title=Hollywood Blvd Celebrates Potter's 'Wands Of Fame'|pages=|publisher=CBS2.com|date=9 July 2007|url=http://cbs2.com/topstories/local_story_190124828.html|accessdate=10 July 2007|archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927183346/http://cbs2.com/topstories/local_story_190124828.html|url-status=dead}}</ref> 2007ರ ಡಿಸೆ೦ಬರ್ 28ರ ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದಂತೆ, ಮರಣ ಹೊ೦ದಿದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಪತ್ರಕಾರ [[ಡಾನ್ ಎಲ್ಡನ್]]ರ ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನು ಮು೦ಬರುವ ''ಜರ್ನಿ'' ಅಥವಾ ''ದಿ ಜರ್ನಿ ಈಸ್ ದಿ ಡೆಸ್ಟಿನೇಶನ್'' ನ ಬಗ್ಗೆ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ ವರ್ಣಿಸಲಿದ್ದಾನೆ.<ref>[https://www.nytimes.com/2007/12/27/arts/design/27foto.html?ex=1199422800&amp;en=522603df32e7498d&amp;ei=5070&amp;emc=eta1 Photographs, Art and Lessons, Taken From a Life Cut Short - New York Times]</ref> ಎಲ್ಡನ್‌ನ ತಾಯಿ, ಕ್ಯಾತಿ, ನಟರಾದ [[ಹೀತ್ ಲೆಡ್ಜರ್]], [[ರೆಯಾನ್ ಫಿಲಿಪ್]] ಹಾಗು [[ಜಾಕ್ವಿನ್ ಫಿಯೋನಿಕ್ಸ್]] ಇವರುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು "ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ, ಹಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಶಕ್ತಿ ಯಲ್ಲಿ" ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುವ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಅನ್ನು ಆರಿಸಿದಳು.<ref>[http://film.guardian.co.uk/news/story/0,,2233408,00.html Wizard to play the magician of Somalia|UK news|The Observer]</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== [[ಚಿತ್ರ:Daniel Radcliffe at BAFTAS.jpg‎|thumb|150px|2008ರ BAFTA ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್]] ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಮೊದಲಿಗೆ ಹುಡುಗರ ಶಾಲೆಯಾದ [[ಸಸ್ಸೆಕ್ಸ್ ಹೌಸ್ ಸ್ಕೂಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ,<ref name="Sussex">{{cite web|last=|first=|authorlink=|coauthors=|title=SUSSEX HOUSE SCHOOL|publisher=Isbi Schools|date=|url=http://www.isbi.com/isbi-viewschool/1158-SUSSEX_HOUSE_SCHOOL.html|accessdate=5 June 2007|archive-date=20 ಜೂನ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070620102309/http://www.isbi.com/isbi-viewschool/1158-SUSSEX_HOUSE_SCHOOL.html|url-status=dead}}</ref> ಹಾಗು ಆತನ AS ಲೆವೆಲ್‌ಗೆ ಸ್ವತ೦ತ್ರ [[ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲ೦ಡನ್ ಸ್ಕೂಲ್]]ಗೆ ಸೇರಿದನು.<ref name="sixweeks" /> ಆತನು 2006ರಲ್ಲಿ [[AS-ಲೆವೆಲ್]] ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಎ ಗ್ರೇಡ್ ಅನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದನು, ನಂತರ ಶಿಕ್ಷಣದಿ೦ದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ದೂರವಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು.<ref name="exams">{{cite news|last=|first=GERI|coauthors=|title=Dan & Emma ace exams|pages=|publisher=Hpana|date=24 August 2006|url=http://hpana.com/news.19561.html|accessdate=5 June 2007}}</ref> ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು [[ಅಥೀಸ್ಟ್]] ಎಂದು,<ref>{{Cite book|last=Singh|first=Anita|title=Daniel Radcliffe: a cool nerd|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/harry-potter/5734000/Daniel-Radcliffe-a-cool-nerd.html|publisher=''[[The Daily Telegraph]]''|date=4 June 2009|accessdate=6 June 2009}}</ref> ಅಲ್ಲದೆ "ಜೆವಿಶ್ ಆಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ತನಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.<ref name="dantheman">{{Cite book|last=McLean|first=Craig|title=Dan the Man|url=https://www.theguardian.com/film/2009/jul/04/daniel-radcliffe-harry-potter-jk-rowling|publisher=''[[The Guardian]]''|date=4 July 2009|accessdate=11 July 2009}}</ref><ref name="dailybeast">{{cite news|last=Sessums|first=Kevin|coauthors=|title=Dirty Harry|pages=|publisher=The Daily Beast|date=26 January 2009|url=http://www.thedailybeast.com/blogs-and-stories/2009-01-26/dirty-harry/full/|accessdate=30 January 2009}}</ref><ref>{{cite news|first=Nate|last=Bloom|authorlink=|author=|coauthors=|title=Young and Rich (bottom of page)|url=http://www.interfaithfamily.com/site/apps/nl/content2.asp?c=ekLSK5MLIrG&b=297399&ct=3724107|format=|work=|publisher=InterfaithFamily.com|id=|pages=|page=|date=|accessdate=24 July 2007|language=|quote=Radcliffe says he is not religious at all...and while he may not be religious, it appears that he had the procedure that almost all Jewish boys have when they are eight days old.|archive-date=22 ಜೂನ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070622104602/http://www.interfaithfamily.com/site/apps/nl/content2.asp?c=ekLSK5MLIrG&b=297399&ct=3724107|url-status=dead}}</ref> ಆತನು ಸ೦ಗೀತದಲ್ಲಿ[[ಪ೦ಕ್ ರಾಕ್]]ನ ಅಭಿಮಾನಿ ಹಾಗು [[ಸೆಕ್ಸ್ ಪಿಸ್ಟೋಲ್]] ಹಾಗು [[ದಿ ಲಿಬೆರ್ಟಿನ್ಸ್]] ನಿ೦ದ [[ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ಮ೦ಕೀಸ್]] ರವರೆಗೆ ಇರುವ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ [[ಹಾರ್ಡ್-ಫೈ]],<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ToPH8YPy840 ''Hard-Fi on Popworld again'' ] video interview with Simon Amstell</ref> [[ಜಾಕ್ ಪೆನೇಟ್]] ಹಾಗು [[ಕೇಟ್ ನಾಶ್]]ನ ಹಲವು ಬ್ಯಾ೦ಡ್ ಗಳನ್ನು ಆತ ಇಷ್ಟ ಪಡುತ್ತಾನೆ.<ref name="music">{{cite news|last=Radcliffe|first=Daniel|coauthors=|title=Daniel Radcliffe's Playlist (From iTunes)|pages=|publisher=HarryPotterTrio.com|date=|url=http://www.harrypottertrio.com/music_dan.php|accessdate=5 June 2007|archive-date=23 ಮೇ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070523224808/http://harrypottertrio.com/music_dan.php|url-status=dead}}</ref> ಆತನ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಬ್ಯಾ೦ಡ್ ಎಂದರೆ [[The Hold Steady]].<ref name="favband">{{cite news|title=Harry Potter reveals his favourite band|pages=|publisher=NME|date=20 July 2007|url=http://www.nme.com/news/the-hold-steady/29811|accessdate=20 July 2007}}</ref> ನವೆ೦ಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ,ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಹಲವಾರು ಕವಿತೆಗಳನ್ನು [[ಪೆನ್ ನೇಮ್]] ಜಾಕೋಬ್ ಗರ್ಶೋನ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಿದನು.<ref name="dantheman" /><ref>{{Cite book|title=Harry Potter actor Daniel Radcliffe's 'secret life as a published poet'|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/harry-potter/5799717/Harry-Potter-actor-Daniel-Radcliffes-secret-life-as-a-published-poet.html|publisher=''[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]''|date=11 July 2009|accessdate=11 July 2009}}</ref> 2009ರ ''[[ಆಟಿಟ್ಯೂಡ್‌‌ದ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಲಿಬೆರಲ್ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ ಪಾರ್ಟಿಗೆ ತನ್ನ ಅಭಿಮತವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದನು, ಇದರಿ೦ದಾಗಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿ ಈತನು ಗುರುತಿಸಿಕೊ೦ಡನು.|ಆಟಿಟ್ಯೂಡ್‌‌''[[ದ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ [[ಲಿಬೆರಲ್ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್]] ಪಾರ್ಟಿಗೆ ತನ್ನ ಅಭಿಮತವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದನು, ಇದರಿ೦ದಾಗಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿ ಈತನು ಗುರುತಿಸಿಕೊ೦ಡನು.<ref name="libdem">[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/2552551/Harry-Potter-star-Daniel-Radcliffe-talks-politics-with-gay-mag-Attitude-and-admits-to-backing-Lib-Dems.html Harry Potter star Daniel Radcliffe talks politics with gay mag Attitude and admits to backing Lib Dems] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110221202314/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/2552551/Harry-Potter-star-Daniel-Radcliffe-talks-politics-with-gay-mag-Attitude-and-admits-to-backing-Lib-Dems.html |date=2011-02-21 }} ''The Sun'' Retrieved 28 July 2009</ref>]]'' ]]'' ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ 2006ರ [[ಸ೦ಡೆ ಟೈಮ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊ೦ಡನು, ಅದು ಆತನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು GB£ 14ಮಿಲಿಯನ್ ನಷ್ಟು ಅ೦ದಾಜಿಸಿತು,|''ಸ೦ಡೆ ಟೈಮ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊ೦ಡನು, ಅದು ಆತನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು [[GB£]] 14ಮಿಲಿಯನ್ ನಷ್ಟು ಅ೦ದಾಜಿಸಿತು,]] ಇದರಿ೦ದಾಗಿ ಆತನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿ೦ಗಡಮ್ ನ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಮ೦ತ ಯುವ ಜನರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊ೦ಡನು.<ref name="fortune">{{cite news|last=|first=|coauthors=|title=Daniel Radcliffe|pages=|publisher=TimesOnline|year=2006|url=http://www.timesonline.co.uk/richlist/person/0,,39471,00.html|accessdate=5 June 2007|location=London}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆತನು 2007ರ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಯುವ ಜನರ [[ಶ್ರೀಮ೦ತರ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊ೦ಡನು,ಇದರಲ್ಲಿ £17 ಮಿಲಿಯನ್ ಸ೦ಪತ್ತಿನ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಶ್ರೀಮ೦ತ ಯುವಜನರಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದನು.<ref>{{cite news|last=|first=|coauthors=|title=Young People's Rich List: Daniel Radcliffe|pages=|publisher=Times Online|date=|url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/specials/rich_list/rich_list_search/|accessdate=5 June 2007|location=London|archive-date=6 ಜುಲೈ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080706182513/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/specials/rich_list/rich_list_search/|url-status=dead}}</ref> ಆತನು ಸುಮಾರು £250,000 ರಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪಾಟರ್ ಚಿತ್ರದಿ೦ದ ಪಡೆದನು, ಸುಮಾರು £5.6 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ನಾಲ್ಕನೆ ಚಿತ್ರದಿ೦ದ, ಹಾಗು £8 ಮಿಲಿಯನ್ ಗಿ೦ತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಹಾಗು ದಿ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಫಿಯೋನೊಕ್ಸ್‌]]'' ನಿ೦ದ ಪಡೆದನು. ಆತನ ಬಳಿ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಸ೦ಪತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಹ,ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ನಿಗೆ ದುಬಾರಿ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಾವುವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ [[ಪುಸ್ತಕ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ವ್ಯಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಏಕೆ೦ದರೆ ಆತನಿಗೆ "ಓದುವ ಹವ್ಯಾಸ ಬಹಳ ಇತ್ತು".<ref name="wealth">{{cite news|last=Stead|first=Andrew|coauthors=|title=Daniel Radcliffe richest UK teen, £23.5 million in the bank, more to come|pages=|publisher=ABC Money.uk|date=23 November 2005|url=http://www.abcmoney.co.uk/news/2320051400.htm|accessdate=16 July 2007|archive-date=16 ಜುಲೈ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070716063716/http://www.abcmoney.co.uk/news/2320051400.htm|url-status=dead}}</ref> ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಹಲವಾರು ಚಾರಿಟಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯಕನಾಗಿದ್ದ, ಅದರಲ್ಲಿ [[ಸಿಟ್ಟಿ೦ಗ್ ಬರ್ನ್]]ನಲ್ಲಿನ Demelza House Children's Hospice, ತನ್ನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು [[ಕೆಂಟ್‌]]ಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಕೋರಿದನು. ಫೆಬ್ರವರಿ 2005ರಲ್ಲಿ, ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ 2005ರ ಸುನಾಮಿಗೆ ತುತ್ತಾದ ಜನರಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ತನ್ನ ಹಸ್ತಾಕ್ಷರವನ್ನು ಒಳಗೊ೦ಡ ಟಿ-ಷರ್ಟ್ "ಹೊಗ್ವರ್ಟ್ ಕ್ರೆವ್" ಅನ್ನು ಹರಾಜು ಮಾಡಿದನು. ಆತನ ಟಿ-ಷರ್ಟ್ ಶ್ರೀಲ೦ಕಾ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ಸ೦ಗ್ರಹಿಸಿದ ಸುನಾಮಿಯ ಬಟ್ಟೆ ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆತನು ಆ ಟಿ-ಷರ್ಟ್ ಅನ್ನು ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅ೦ಡ್ ದಿ ಗೋಬ್ಲೆಟ್ ಆಫ್ ಫೈರ್]]'' ಚಿತ್ರದ ಸ೦ಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ್ದನು. ಈ ಟಿ-ಷರ್ಟ್‌ಗಳು ಕಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಕ್ರಿವ್‌ನ ಸದಸ್ಯರುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿತರಿಸಲಾಯಿತು. ಆತನ ಟಿ-ಷರ್ಟ್ £520 ಅಥವಾ $811.80ರ ಬೆಲೆಗೆ ಏರಿಸಲಾಯಿತು. ಆತನು [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]]ನ ಉತ್ಸುಕ ಅಭಿಮಾನಿಯಾದನು <ref name="cricket1">{{cite news|last=Pidd|first=Helen|coauthors=|title='If the script says have sex, I have sex'|pages=|publisher=Guardian Unlimited|date=7 September 2007|url=http://arts.guardian.co.uk/filmandmusic/story/0,,2163370,00.html|accessdate=7 September 2007}}</ref> ಹಾಗು ತನ್ನ ಹದಿನೆ೦ಟನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಸ೦ದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಇ೦ಗ್ಲೆ೦ಡ್ ಮತ್ತು ಇ೦ಡಿಯಾ ನಡುವಿನ [[ಟೆಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾಚ್]]ಗೆ ಹಾಜರಾದನು. ಆತನು ಆತನು ಆಟದ ಕೊನೆಯ ದಿನದ೦ದು ಇ೦ಡಿಯಾದ ಬ್ಯಾಟಿ೦ಗ್ ಮಾಸ್ಟರ್ [[ಸಚಿನ್ ತೆ೦ಡೂಲ್ಕರ್]] ಹಾಗು ಇ೦ಗ್ಲೆ೦ಡ್‌ನ ಆರ೦ಭಿಕ ಆಟಗಾರ [[ಅಂಡ್ರಿವ್ ಸ್ಟ್ರಾಸ್]]ರ ಹಸ್ತಾಕ್ಷರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದನು.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/Delhi_Times/Quidditchs_out_cricket_is_in/articleshow/2236189.cms The Times of India - Quidditch's out, cricket is in, retrieved 2007-07-27]</ref> ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಅವನು ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದನು:<ref>http://www.hindu.com/2007/07/25/stories/2007072551451800.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112151255/http://www.hindu.com/2007/07/25/stories/2007072551451800.htm |date=2012-01-12 }}, The Hindu - Tendulkar casts a spell on Radcliffe, retrieved 2007-07-25</ref> <blockquote>''ನಾನು ನನ್ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸ೦ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ನನಗೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರು ಸ್ಟ್ರಾಸ್ ಅವರು ಬ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಹಿಡಿದು ನನ್ನ ಹಿ೦ದೆ ಓಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೆ ಎ೦ದರು. '' ''ವೆಸ್ಟ್ ಇ೦ಡೀಸ್‌ನ ಸರಣಿಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಆಡಲಾಗದ ಆಂಡ್ರಿವ್ ಹಾಗು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಒಬ್ಬ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ,"ನಾನು ಸ್ಟ್ರಾಸ್‌ನ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆತನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನೋಡಿದ್ದರೆ ಬಹುಶಃ ಆತನಿಗೆ ಏನೋ ಕಳೆದುಕೊಂಡಂತೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತಿತ್ತು". '' </blockquote> ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ನರರೋಗದ ಒಂದು ವಿಧವಾದ [[ಡಿಸ್ಪ್ರಾಕ್ಸಿಯ]] ಸಮಸ್ಯೆಯಿ೦ದ ತಾನು ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡನು.<ref>http://www.eonline.com/uberblog/b24227_daniel_radcliffes_dyspraxia_diagnosis.html Daniel Radcliffe's Dyspraxia Diagnosis</ref> ==ಸ್ಟೇಜ್ ಮತ್ತು ಪರದೆಯ ಗೌರವಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Radcliffe2.jpg|thumb|200px|2008ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್]] ===ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು=== {|ವರ್ಗ="ವಿಕಿಟೇಬಲ್" ಶೈಲಿ="ಅಕ್ಷರ-ಗಾತ್ರ: 90%;" ಅಂಚು="2" ಸೆಲ್‌ಪ್ಯಾಡಿಂಗ್="4" ಹಿನ್ನೆಲೆ: #f9f9f9; |- align="ಕೇಂದ್ರ" ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#B0C4DE;" | ವರ್ಷ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#B0C4DE;" | ಚಿತ್ರ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#B0C4DE;" | ಪಾತ್ರ ! style="background:#B0C4DE;" | Notes |- | rowspan="2"| 2001 |''[[The Tailor of Panama]]'' |''Mark Pendel'' |Supporting role |- ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದ ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್ ಸ್ಟೋನ್ |rowspan="5"|[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್]] |U.S. title: ''Harry Potter and the Sorcerer's Stone'' |- |rowspan="1"|2002 ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಛೆಂಬರ್ ಅಫ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್ | |- | rowspan="5"| 2004 ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಪ್ರಿಸನರ್ ಆಫ್ ಅಜ್ಕಾಬಾನ್ | |- |rowspan="1"|2005 ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಗೋಬ್ಲೆಟ್ ಆಫ್ ಫೈರ್ | |- |rowspan="2"| 2007 ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಫೀನಿಕ್ಸ್ | |- |''[[ಡಿಸೆಂಬರ್ ಬಾಯ್ಸ್]]'' ನಕ್ಷೆಗಳು |A 17 year-old orphan |- | rowspan="3"| 2009 ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದ ಹಾಫ್-ಬ್ಲಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ |rowspan="3"| Harry Potter | |- |rowspan="1"|2010 |''[[Harry Potter and the Deathly Hallows Part I]]'' |Release Date USA and UK 19 November 2010 |- |rowspan="2"| 2007 |''[[Harry Potter and the Deathly Hallows Part II]]'' ಚಿತ್ರೀಕರಣ |- |''[[The Journey is the Destination]]'' | ಡ್ಯಾನ್ ಎಲ್ಡನ್ (ಹದಿಹರೆಯದವ) | Currently Filming by parts. |- |} ===ದೂರದರ್ಶನ=== * 1999: ''[[ಡೇವಿಡ್ ಕಾಪರ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಡೇವಿಡ್ ಕಾಪರ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌‌ನ ಬಾಲ್ಯದ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * 2005: ''Foley and McColl: This Way Up'' ಟ್ರಾಫಿಕ್ ವಾರ್ಡನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * 2006: ''[[ಎಕ್ಸ್ಟ್ರಾಸ್]]'' ಆತ ಸ್ಕೌಟ್ ಬಾಯ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * 2007: ''[[ಮೈ ಬಾಯ್ ಜಾಕ್]]'' ಜಾಕ್ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * 2010: ''[[ದ ಸಿಂಪ್ಸನ್ಸ್]]'' ಅಸ್ ಎಡ್ಮಂದ್, ಟ್ರೀ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಹಾರರ್‌ನ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ===ಹಂತಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಾವಧಿ=== * 2002: ''[[The Play What I Wrote]]'' as Guest ([[West End theatre]], Wyndham Theatre) * 2007: ''[[Equus]]'' as Alan Strang ([[West End theatre]], [[Gielgud Theatre]]) * 2008: ''Equus'' as Alan Strang ([[Broadway theatre]], [[Broadhurst Theatre]]) * 2010: ''How To Succeed in Business Without Really Trying'' ([[Broadway theatre]]) ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ===ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು=== '''2009''' * ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ([[ಡ್ರಾಮಾ ಡೆಸ್ಕ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) * ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದ ಪಾತ್ರಗಳ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಡ್ರಾಮಾ ಲೀಗ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್) '''2008''' * ಉ(2008 MTV ಮೂವೀ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ U.S.) (Alongside [[Katie Leung]]) * ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಯುವ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ([[ಸ್ಯಾಟರ್ನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) * ಉತ್ತಮ ನಟ ([[ಎಂಪೈರ್ ಅವಾರ್ಡ್]]) '''2006''' * ಉತ್ತಮ ಯುವ ನಟ([[ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್]] ಅವಾರ್ಡ್ಸ್) * ವರ್ಷದ ನಟ (AOL Moviefone Moviegoer Awards) * ಯುವ ನಟನ ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ([[ಸ್ಯಾಟರ್ನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) * ಉತ್ತಮ ನಾಯಕ ನಟ ([[MTV ಮೂವೀ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) * ಉತ್ತಮ ಆನ್‌ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಟೀಮ್ (with [[Emma Watson]] and [[Rupert Grint]]; MTV Movie Awards) '''2005''' * ಯುವ ನಟನಿಗೆ ನೀಡುವ ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ([[ಸ್ಯಾಟರ್ನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) * ಉತ್ತಮ ಯುವ ನಟ ([[ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]] ಅವಾರ್ಡ್ಸ್) '''2003''' * ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಯುವ ನಟನಿಗೆ ನೀಡುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ([[ಸ್ಯಾಟರ್ನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) * ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟಿಂ ಎನ್ಸೆಂಬಲ್ (ಫೋನಿಕ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್) * ಮರೆಯಲಾಗದ ದೃಶ್ಯ (ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ ಚಿತ್ರದ ಮತ್ತು ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್ ನ "Harry Battles The Basilisk" ) ([[ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೂವೀಗೋರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) '''2001''' * ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಯುವ ನಟನಿಗೆ ನೀಡುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ({0}ಸ್ಯಾಟರ್ನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್{/0}) * ಉತ್ತಮ ಯುವ ನಟ ([[ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]] ಅವಾರ್ಡ್ಸ್) * ಬ್ರೇಕ್‌ಥ್ರೂ ಪುರುಷ ನಟ([[MTV ಮೂವೀ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) * ಉತ್ತಮ ಹೊಸನಟ (ಫೋನಿಕ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್) * ಉತ್ತಮ ಹೊಸ ನಟ ( [[ಎಮ್ಮಾ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್]] ಮತ್ತು [[ರುಪರ್ಟ್ ಗ್ರಿಂಟ್]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ; [[ಸೋನಿ ಎರಿಕ್ಸನ್ ಎಂಪೈರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ([[ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೂವೀಗೊರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) * ಫೀಚರ್ ಫಿಲ್ಮ್‌ನ ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಯುವ ನಟನಿಗೆ ನೀಡುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ([[ಯಂಗ್ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] ) * ಫೀಚರ್ ಫಿಲ್ಮ್‌ನ ಉತ್ತಮ ಎನ್ಸೆಬಲ್ ( [[ಎಮ್ಮಾ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್]] ಮತ್ತು [[ರುಪರ್ಟ್ ಗ್ರಿಂಟ್]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ; ಯಂಗ್ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್) ===ಗೆಲುವುಗಳು=== '''2009''' * ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ ಮುಖ್ಯ ನಟ (Broadway.com ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ) * ಫೇವರೇಟ್ ಬ್ರೇಕ್‌ಥ್ರೂ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್ (Broadway.com ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ) '''2008''' * Dewynters ಲಂಡನ್ ವರ್ಷದ ಹೊಸ ನಟ (Whatsonstage.com Theatregoers’ ಚಾಯ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್, UK) '''2007''' * ಉತ್ತಮ ನಟ (ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮೂವೀ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್, UK) '''2006''' * ಉತ್ತಮ ನಟ (ಸಿನಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್, [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]]) * ಉತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ (ಗೋಲ್ಡ್): ಒಟ್ಟೊ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್, 2006 * ಉತ್ತಮ ನಟ/ಚಲನ (SyFy Portal's [[SyFy Genre Awards]]) '''2005''' * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯುವ ನಟ ([[SyFy Portal]]'s [[SyFy Genre Awards]]) '''೨೦೦೪''' * ಟಾಪ್ 10 ಬಾಲ ನಟರು ([[RTL ದೂರದರ್ಶನ]], ಜರ್ಮನಿ) * ಬೆಸ್ಟ್ ಬ್ರೇಕ್ ಥ್ರೂ ಮೇಲ್ ಆಕ್ಟರ್ (ಸ್ಟಾರ್ ಚಾನಲ್ ಸ್ಟಾರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್, ಜಪಾನ್) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜೂನಿಯರ್ ಅಚೀವರ್(for viewers' favorite under-16 guest on the show [[Relly Awards]]) * ವರ್ಷದ ಯುವ ಪ್ರತಿಭೆ ([[ITV]] ಸೆಲಿಬ್ರಿಟಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್) * ಉತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ (K-ಝೋನ್ ಮಕ್ಕ, [[ಫಿಲಿಫೈನ್ಸ್]]) * ಉತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆ/ನಟ ([[ಡಚ್]] ಕಿಡ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್) '''2003''' * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯುವ ನಟ ([[SyFy ಪೋರ್ಟಲ್‌]]ನ [[SyFy ಜೆನ್ರೆ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ರೋಡ್‌ಶೋ ಸಿನೆಮಾ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್, ಜಪಾನ್) '''2002''' * ವರ್ಷದ ವ್ಯಕ್ತಿ (''[[ಟೈಮ್ ಫಾರ್ ಕಿಡ್ಸ್]]'' ) * Targa d'Oro ("ಗೋಲ್ಡ್ ಪ್ಲೇಟ್", [[ಡೇವಿಡ್ ಡಿ ಡೊನಟೆಲ್ಲೊ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] ) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೊಸ ಪ್ರತಿಭೆ ( ವೈವಿದ್ಯಮಯ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಶೋ ಬಿಸಿನೆಸ್‍ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಸರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಕ್ಯರೆರಾಸ್ ಅವಾರ್ಡ್) '''2001''' * ಮೇಲ್ ಯೂತ್ ಡಿಸ್ಕವರಿ ಆಫ್ ದ ಇಯರ್ ([[ಹಾಲಿವುಡ್ ವುಮೆನ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ಕ್ಲಬ್]]) ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== * [[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಪಾತ್ರ ಸದಸ್ಯರ ಪಟ್ಟಿ]] ==ಆಕರಗಳು== {{reflist|2}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ== * ''ಡೇನಿಯಲ್ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್'' (2004, ISBN 1-58415-250-8) * ''ಡೇನಿಯಲ್ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್:ನೋ ಆರ್ಡಿನರಿ ವಿಝರ್ಡ್'' (2005, ISBN 1-4169-1390-4) ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commonscat}} {{wikiquote|Daniel Radcliffe}} * {{imdb|0705356}} * [http://www.danradcliffe.co.uk/ DanRadcliffe.co.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100611142820/http://www.danradcliffe.co.uk/ |date=2010-06-11 }} Unofficial site; works directly with Warner Bros., Radcliffe's publicist, and Radcliffe's family * [http://www.danradcliffe.com/ DanRadcliffe.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923133933/http://www.danradcliffe.com/ |date=2010-09-23 }} Unofficial site; works directly with Warner Bros., Radcliffe's publicist, and Radcliffe's family {{Persondata |NAME=Radcliffe, Daniel Jacob |ALTERNATIVE NAMES= |SHORT DESCRIPTION=British actor |DATE OF BIRTH=23 July 1989 |PLACE OF BIRTH=[[ಲಂಡನ್]], ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ |DATE OF DEATH= |PLACE OF DEATH= }} {{DEFAULTSORT:Radcliffe, Daniel}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೮೬ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿರೀಶ್ವರವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಹ್ಯಾಮರ್ಸ್ಮಿತ್]] [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] nktldcto22g93wk002vx1m0dh308q6i 0 23976 1373225 1349264 2026-05-12T12:14:56Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373225 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=November 2008}} :''ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಗೇಮ್‌ಗಾಗಿ, [[ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌ (ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್)]]ಅನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. '' ''ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ, [[ದ ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]]ಅನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. '' ''ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ವಾರ್ ಎರಾ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಫೋರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಟ್ [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಡೆಲ್ಟಾ]]ಅನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.'' {{Infobox military unit | unit_name = 1st Special Forces Operational Detachment-Delta (Airborne) | image = [[ಚಿತ್ರ:US Army Special Operations Command SSI.svg|125px]] | caption = US Army Special Operations Command patch worn by Delta | dates = November 21, 1977 - present | country = {{flag|United States}} | branch = [[ಚಿತ್ರ:Emblem of the United States Department of the Army.svg|20px]] [[United States Army|US Army]] | type = [[United States Special Operations Forces]] | role = Versatile [[Special Operations Force]], mainly trained for [[Counter-Terrorism]] | size = Unknown | command_structure = [[ಚಿತ್ರ:United States Special Operations Command Insignia.svg|20px]] [[United States Special Operations Command]]<br />[[United States Army Special Operations Command]]<br />[[ಚಿತ್ರ:JSOC emblem 2.jpg|20px]] [[Joint Special Operations Command]] | garrison = [[Fort Bragg (North Carolina)|Fort Bragg, North Carolina]] (35.12047,-79.363775) <!-- Commanders --> | current_commander = | ceremonial_chief = | colonel_of_the_regiment = | notable_commanders = <!-- Culture and history --> | nickname = Delta Force, Delta | patron = | motto = | colors = | march = | mascot = | battles = [[Operation Eagle Claw]]<br />[[Operation Urgent Fury]]<br />[[Operation Just Cause]]<br />[[Operation Acid Gambit]]<br />[[Operation Desert Storm]]<br />[[Operation Restore Hope]]<br />[[Operation Gothic Serpent]]<br />[[Operation Enduring Freedom]]<br />[[Operation Iraqi Freedom]] | anniversaries = | decorations = | battle_honours = }} '''1ನೇ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಫೋರ್ಸಸ್ ಆಪರೇಶನಲ್ ಡಿಟ್ಯಾಚ್ಮೆಂಟ್-ಡೆಲ್ಟಾ''' ('''1ನೇ SFOD-D''' ) ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ [[ಸ್ಪೆಶಲ್ ಆಪರೇಶನ್ಸ್ ಫೋರ್ಸ್‌]] (SOF) ಆಗಿದೆ ಹಾಗೂ [[ಜಾಯಿಂಟ್ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಆಪರೇಶನ್ಸ್ ಕಮಾಂಡ್‌]] (JSOC)ನ ಒಂದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌]]‌ನಿಂದ '''ಡೆಲ್ಟಾ''', '''ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌''' ಅಥವಾ '''ಕೊಂಬ್ಯಾಟ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್‌''' (CAG) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮೊದಲ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ-ನಿಗ್ರಹ ಘಟಕವಾಗಿದೆ. ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳೆಂದರೆ - [[ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ-ನಿಗ್ರಹ ಕಾರ್ಯ]], [[ಬಂಡುಕೋರ ನಿಗ್ರಹ ಕಾರ್ಯ]] ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು. ಆದರೂ ಇದು [[ಒತ್ತೆಯಾಳುಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ]] ಮತ್ತು [[ದಾಳಿ]]ಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲದೇ, ಅನೇಕ ಗೋಪ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ, ಬಹುಮುಖ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ತಂಡವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.military.com/Recruiting/Content/0,13898,rec_step02_special_forces,,00.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100725153608/http://www.military.com/Recruiting/Content/0,13898,rec_step02_special_forces,,00.html |url-status=dead }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿನ ಅಸಂಖ್ಯಾತ, ಹೆಚ್ಚು-ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆದ[[ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ]] ಘಟನೆಗಳು U.S. ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ-ನಿಗ್ರಹ ಘಟಕವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಆಸ್ಪದ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಪ್ರಮುಖ ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ಮಾದರಿಯ ಘಟಕವನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕೆಂದು 60ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು. [[US ಆರ್ಮಿ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಫೋರ್ಸಸ್‌]]‌ನ ಸದಸ್ಯ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬೆಕ್ವಿತ್‌ ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಸ್ಪೆಶಲ್ ಏರ್ ಸರ್ವಿಸ್‌]] (22 SAS ತುಕಡಿ‌)ಯೊಂದಿಗೆ [[ವಿನಿಮಯ ಅಧಿಕಾರಿ]]ಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ ಬೆಕ್ವಿತ್, SAS-ರೀತಿಯ ಘಟಕವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲವೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಸೆಳೆಯುವ ಸೈನ್ಯದ ಶಸ್ತ್ರಭೇದ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸವಿವರ ವರದಿಯೊಂದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು. U.S. ಆರ್ಮಿ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಫೋರ್ಸಸ್‌ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಅಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಯುದ್ಧ]]ದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತು. ಆದರೆ ಬೆಕ್ವಿತ್‌ [[ನೇರ ಕ್ರಮ]] ಮತ್ತು [[ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ-ನಿಗ್ರಹ]] ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತವಾದ ಸ್ವಯಮಾಧಿಕಾರದ ತಂಡಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆಯೆಂದು ಮನಗಂಡರು. ಅವರು ಮಿಲಟರಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಫೋರ್ಸಸ್ ಶ್ರೇಣಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಘಟಕವೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಲು ವಿರೋಧವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ 70ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರಿಂದ ಪೆಂಟಗಾನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬೆಕ್ವಿತ್‌ಗೆ ಘಟಕವನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು.<ref>ಬೆಕ್ವಿತ್‌, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌. "ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌", [[ಏವನ್ ಬುಕ್ಸ್]], 2000. (ಮಾಸ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಪೇಪರ್‌ಬ್ಯಾಕ್; ಮೂಲ ಕೃತಿಯು 1983ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.) ISBN 0-380-80939-7</ref> ಬೆಕ್ವಿತ್‌ ಅವರ ಹೊಸ ಘಟಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಲು ಸುಮಾರು 24 ತಿಂಗಳು ಬೇಕಾಗಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದರು. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[5ನೇ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಫೋರ್ಸಸ್ ಗ್ರೂಪ್‌]] [[ಬ್ಲೂ ಲೈಟ್‌]]ಅನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಇದೊಂದು ಸಣ್ಣ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ನಿಗ್ರಹ ಪಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಡೆಲ್ಟಾ 1980ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗುವವರೆಗೆ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿತ್ತು. ಡೆಲ್ಟಾ ರೂಪುಗೊಂಡ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲಿ 1979ರ ನವೆಂಬರ್ 4ರಂದು 53 ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು [[ಸೆರೆ ಹಿಡಿದು]], [[ಇರಾನ್]]‌ನ [[ಟೆಹ್ರಾನ್‌]]ನಲ್ಲಿ U.S. ರಾಯಭಾರಿ ಕಛೇರಿ(ಎಂಬೆಸಿ)ಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿಡಲಾಯಿತು. ಡೆಲ್ಟಾವನ್ನು [[ಆಪರೇಶನ್ ಈಗಲ್ ಕ್ಲಾ]] ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಗೋಪ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, 1980ರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ನ 24-25ರ ಮತ್ತು 25-26ರ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ರಾಯಭಾರಿ ಕಛೇರಿಯಿಂದ ಒತ್ತೆಯಾಳುಗಳನ್ನು ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಹಾರಾಟ ಸಮಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅವಘಡಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರಿಂದ ವಿಫಲಗೊಂಡಿತು. ಈ ವಿಫಲತೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಪುನರ್ಪರಿಶೀಲನಾ ನಿಯೋಗವು ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ 23 ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿದ್ದವೆಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು - ವಿಮಾನ ಎದುರಿಸಿದ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಹವಾಮಾನ, ಬಹು-ಸೇವಾ ಘಟಕಗಳ ಕಮಾಂಡರುಗಳ ನಡುವಿನ ಆದೇಶ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ ತೊಂದರೆಗಳು, ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಮತ್ತು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ತುಂಬಿಸುವ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ವಿಮಾನದ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಢಿಕ್ಕಿ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ತಂಡವು ಇಂಧನ ತುಂಬಿಸುವ ಸ್ಥಳ ಬಿಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಸಂಭವಿಸಿದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಎಂಟರಿಂದ ಐದಕ್ಕೆ (ಕನಿಷ್ಠ ಅವಶ್ಯಕ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಕಡಿಮೆ) ಇಳಿಸಿದವು.<ref>ಗೇಬ್ರಿಯಲ್, ರಿಚಾರ್ಡ್ A. (1985). ''ಮಿಲಿಟರಿ ಇನ್‌ಕಾಂಪಿಟೆನ್ಸ್: ವೈ ದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಡಸ್‌ನಾಟ್ ವಿನ್'', ಹಿಲ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಂಗ್, ISBN 0-374-52137-9, ಪುಟಗಳು 106-116. ಕಾರ್ಯ-ಪಡೆಯ ತತ್‌ಪೂರ್ತ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿಪರೀತ ಪ್ರಮಾಣದ ಭದ್ರತೆ ಇವೆರಡೂ ಆದೇಶ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿವೆ ಎಂದು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೋಲೊವೇ ಕಮೀಷನ್ ಆರೋಪಿಸಿತು.</ref> ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ವಿಫಲವಾದ ನಂತರ, U.S. ಸರ್ಕಾರವು ಅನೇಕ ಹೊಸ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ನಿಗ್ರಹ ಘಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ''ನೈಟ್‌ಸ್ಟಾಕರ್ಸ್‌'' ಎಂದೂ ಕರೆಯುವ [[160ನೇ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಆಪರೇಶನ್ಸ್ ಏವಿಯೇಶನ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ (ವಾಯುಗಾಮಿ)]]ಅನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಪರೇಶನ್ ಈಗಲ್ ಕ್ಲಾದಂತಹ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಡೆಲ್ಟಾ ಒಳನುಸುಳುವಿಕೆಗೆ/ಹೊರನುಸುಳುವಿಕೆಗೆ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ನೌಕಾದಳದ [[SEAL ಟೀಮ್ ಸಿಕ್ಸ್‌]]ಅನ್ನು ಸಮುದ್ರದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. [[ಜಾಯಿಂಟ್ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಆಪರೇಶನ್ಸ್ ಕಮಾಂಡ್‌]]ಅನ್ನು U.S. ಮಿಲಿಟರಿಯ ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ನಿಗ್ರಹ ಘಟಕಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಜಂಟಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಲು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. == ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ರಚನೆ == ಈ ಘಟಕವು [[US ಆರ್ಮಿ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಆಪರೇಶನ್ಸ್ ಕಮಾಂಡ್‌]] (USASOC)ನ ಸಂಘಟನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು [[ಜಾಯಿಂಟ್ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಆಪರೇಶನ್ಸ್ ಕಮಾಂಡ್‌]] (JSOC)ನಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುಶಃ ಘಟಕದ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಬಗೆಗಿನ ವಿವರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಮಾಂಡ್ [[ಸಾರ್ಜಂಟ್ ಮೇಜರ್]] [[ಎರಿಕ್ L. ಹ್ಯಾನೆ]]ಯ (ನಿವೃತ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ) ಪುಸ್ತಕ [[ಇನ್‌ಸೈಡ್ ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌]]ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಮೂಲಗಳು, ಈ ಘಟಕದ ಬಲವು 800ರಿಂದ 1000 ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ತಂಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ: === ವಿಶೇಷ ದಳದ ಹೆಸರುಗಳು === * D - ಕಮಾಂಡ್ ಅಂಡ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್(ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯ) * E - ಕಮ್ಯನಿಕೇಶನ್ಸ್, [[ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್]] ಆಂಡ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಟಿವ್ ಸಪೋರ್ಟ್ (ಇದು ಹಣಕಾಸು, ಸೈನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ತಂತ್ರ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಶೇಷ ದಳ,ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಇತ್ಯಾದಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.) * F - ಆಪರೇಶನಲ್ ಆರ್ಮ್ (ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ತಂಡಗಳು) * ಮೆಡಿಕಲ್ ಡಿಟ್ಯಾಚ್ಮೆಂಟ್ - ಇದು ಅಗತ್ಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಗೋಪ್ಯವಾಗಿ [[ಫೋರ್ಟ್ ಬ್ರ್ಯಾಗ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ಇತರ ಅನೇಕ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. * ಆಪರೇಶನಲ್ ಸಪೋರ್ಟ್ ಟ್ರೂಪ್ ಅಥವಾ "ದ ಫನ್ನಿ ಪ್ಲೇಟೂನ್" - ಡೆಲ್ಟಾದ ಆಂತರಿಕ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಸಪೋರ್ಟ್ ಆಕ್ಟಿವಿಟಿ(ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಚಟುವಟಿಕೆ)]]ಯೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘ-ಕಾಲದ ವಿವಾದ/ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಡೆಲ್ಟಾ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಮುನ್ನವೇ ದೇಶದೊಳಕ್ಕೆ ನುಸುಳುತ್ತವೆ. * ಏವಿಯೇಶನ್ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ - ಡೆಲ್ಟಾವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಕವಾಯತಿಗೆ ಸಾಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಒಯ್ಯಲು [[160ನೇ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಆಪರೇಶನ್ಸ್ ಏವಿಯೇಶನ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌]] ಮತ್ತು US ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್(ವಾಯುದಳ)ನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದರೂ, ಈ ಘಟಕದೊಳಗೆ ಸೀಮಿತ ಆಂತರಿಕ ವಿಮಾನ ಸಾಗಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಾಯುಯಾನ ಘಟಕವಿದೆ. ಈ ವಾಯುಯಾನ ಘಟಕವು ಹನ್ನೆರಡು [[AH-6 ಅಟ್ಯಾಕ್]] ಮತ್ತು [[MH-6 ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್]] ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ). ಇದರ ಪೈಲಟ್‌ಗಳನ್ನು 160ನೇ SOAR ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತದೆಯೇ ಅಥವಾ ಡೆಲ್ಟಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಪೈಲಟ್‌ಗಳಾಗಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. * ಆಪರೇಶನಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೆಕ್ಷನ್ * ತರಬೇತಿ ದಳ ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌ನ ರಚನೆಯು ಡೆಲ್ಟಾದ ನಿರ್ಮಾತೃ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬೆಕ್ವಿತ್‌ಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ 22 ಸ್ಪೆಶಲ್ ಏರ್ ಸರ್ವಿಸ್‌ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಇದೆ. ''ನಾಟ್ ಎ ಗುಡ್ ಡೇ ಟು ಡೈ: ದ ಅನ್‌ಟೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಆಪರೇಶನ್ ಅನಕೊಂಡಾ'' ದಲ್ಲಿ ''[[ಆರ್ಮಿ ಟೈಮ್ಸ್‌]]'' ನ ಲೇಖಕ [[ಸಿಯಾನ್ ನೇಲರ್]], ಡೆಲ್ಟಾ ಸುಮಾರು 1,000 ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref name="Naylor">{{Cite book | last = Naylor | first = Sean | title = Not a Good Day to Die: The Untold Story of Operation Anaconda | year = 2006 | location = [[University of California, Berkeley|Berkeley]] | isbn = 0425196097 | accessdate = 2008-02-14 | publisher = Berkley Books | postscript = <!--None--> }} </ref> ಅವರಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 250 ಮಂದಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ [[ನೇರ ಕ್ರಮ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಥಳಾನ್ವೇಷಣೆ]] ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೇಲರ್ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.<ref name="Naylor"/> ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಘಟಕಗಳಿವೆ: * '''A ವಾಯುದಳ ಘಟಕ''' * '''B ವಾಯುದಳ ಘಟಕ''' * '''C ವಾಯುದಳ ಘಟಕ''' ಈ ವಾಯುದಳ ಘಟಕಗಳು SAS "ಸೇಬರ್ ಘಟಕದ"ದ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಯೊಂದು 75ರಿಂದ 85 ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ<ref>ಸಿಯಾನ್ ನೇಲರ್, ''ಎಕ್ಸ್‌ಪಾನ್ಶನ್ ಪ್ಲ್ಯಾನ್ಸ್ ಲೀವ್ ಮೆನಿ ಇನ್ ಆರ್ಮಿ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಫೋರ್ಸಸ್‌ ಅನ್‌ಈಸ್'', ಆರ್ಮ್ಡ್ ಫೋರ್ಸಸ್ ಜರ್ನಲ್, ನವೆಂಬರ್, 2006.</ref>. ಪ್ರತಿ ಸೇಬರ್ ವಾಯುದಳ ಘಟಕವು ಮೂರು ಪಡೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ - ಒಂದು ನೆಲೆಗಳ ಪತ್ತೆ ಮಾಡುವ/ಸ್ನೈಪರ್‌ ಸೈನ್ಯ ಹಾಗೂ ಎರಡು ನೇರ ಕ್ರಮ/ಮೇಲೆರಗುವ ಸೈನ್ಯಗಳು. ಅವು ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕರಿಂದ ಆರು ಮಂದಿಯಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. == ನೇಮಕಾತಿ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ == === ನೇಮಕಾತಿ === ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಸ ಯೋಧರನ್ನು [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಆರ್ಮಿ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಫೋರ್ಸಸ್‌]] ಮತ್ತು [[75ನೇ ರೇಂಜರ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌]]‌ನಿಂದ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಯೋಧರನ್ನು ಸೈನ್ಯದ(ಆರ್ಮಿಯ) ಇತರ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಕರೆತರಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>http://www.globalsecurity.org/military/agency/army/sfod-d.htm</ref> 1990ರಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯವು 1ನೇ SFOD-D<ref>ಮೌಂಟೇನರ್. [http://www.carson.army.mil/pao/MountaineerArchive/2003%20Archive/01-16-03.pdf SFOD-D ಸೀಕಿಂಗ್ ನ್ಯೂ ಮೆಂಬರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100602011438/http://www.carson.army.mil/pao/MountaineerArchive/2003%20Archive/01-16-03.pdf |date=2010-06-02 }}. ಫೋರ್ಟ್ ಕ್ಯಾರ್ಸನ್, ಕೊಲೊರಾಡೊ: ''ಮೌಂಟೇನರ್'' (ಪ್ರಕಟಣೆ). ಜನವರಿ 16, 2003.</ref> ಗಾಗಿ ನೇಮಕಾತಿ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಇದು ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆಂದು ಹೆಚ್ಚಿನವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಸೈನ್ಯವು ಸೇನೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಅಧಿಕೃತ ವಿಷಯ ಹಾಳೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಿಲ್ಲ. ಫೋರ್ಟ್ ಬ್ರ್ಯಾಗ್‌ನ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ''ಪ್ಯಾರಾಗ್ಲೈಡ್'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ನೇಮಕಾತಿ ಸೂಚನೆಗಳು ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು "U.S. ಸೈನ್ಯದ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಘಟಕವಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚು ವೈವಿಧ್ಯದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ-ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲು, ಶೀಘ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ".<ref>{{cite web|title=Fort Bragg's newspaper Paraglide, recruitment notice for Delta Force|url=http://us2.newsmemory.com/ee/paraglide/default.php|3=''To find the cited document, use the 11/12/2009 edition of Paraglide, page A6''|accessdate=November 17, 2009|archive-date=ಜುಲೈ 14, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714174719/http://us2.newsmemory.com/ee/paraglide/default.php|url-status=dead}}</ref> ಎಲ್ಲ ಅರ್ಜಿದಾರರುಪುರುಷರಾಗಿರಬೇಕು, [[E-4ನಿಂದ E-8]] ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿರಬೇಕು, ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡೂವರೆ ವರ್ಷಗಳ ಸೇವಾ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು, 21 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿರಬೇಕು ಹಾಗೂ [[ಆರ್ಮ್ಡ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ವೊಕೇಶನಲ್ ಆಪ್ಟಿಟ್ಯೂಡ್ ಬ್ಯಾಟರಿ]] ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ,ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಪರಿಗಣಿಸುವ ಸೂಚನಾ ಸಭೆಗೆ ಹಾಜರಿಯಾಗಬೇಕು. === ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ === [[ಎರಿಕ್ ಹ್ಯಾನೆಯ]] ಪುಸ್ತಕ [[ಇನ್‌ಸೈಡ್ ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌]] ಅದರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸವಿವರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಆಯ್ಕೆಯ ಕ್ರಮವು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಹ್ಯಾನೆ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ - ಪುಶ್-ಅಪ್ಸ್(ಭುಜ ಮತ್ತು ತೋಳುಗಳ ದೃಢತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು), ಸಿಟ್-ಅಪ್ಸ್(ಉದರದ ಸ್ನಾಯುಗಳ ದೃಢತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು) ಮತ್ತು {{convert|3|mi|km|adj=on}} ಓಟ. ನಂತರ ಆಯ್ಕೆಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಲ್ಯಾಂಡ್-ನ್ಯಾವಿಗೇಶನ್ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು {{convert|18|mi|km|adj=on}}ನಷ್ಟು ದೂರಕ್ಕೆ, ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ, {{convert|40|lb|kg|adj=on}} ಭಾರದ ಬೆನ್ನು-ಚೀಲಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ನಡೆದುಕೊಂಡು ಸಂಚರಿಸಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ಬೆನ್ನು-ಚೀಲಗಳ ಭಾರವನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಚರಿಸಬೇಕಾದ ದೂರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅಷ್ಟು ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಡಿದಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗೊತ್ತಿರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ {{convert|75|lb|kg|adj=on}} ಭಾರದ ಬೆನ್ನು-ಚೀಲಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು {{convert|40|mi|km|adj=on}}ನಷ್ಟು ದೂರ ನಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ದೈಹಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಆಯ್ಕೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆವಹಿಸಿದ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು NCO ಮಾತ್ರ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಸಮಯದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ನಿರ್ಧರಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಯ್ಕೆಯ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಡೆಲ್ಟಾ ತರಬೇತಿ ಕೇಡರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹ್ಯಾನೆ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.<ref name="Beckwith">{{cite book |title=Delta Force| last=Beckwith |first=Charlie A | year=1983 |publisher=Harcourt}}</ref><ref name="Haney"/> ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮಾನಸಿಕ ಭಾಗವು ಅನೇಕ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ನಂತರ ಡೆಲ್ಟಾ ಬೋಧಕರು, ಘಟಕದ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಡೆಲ್ಟಾ ಕಮಾಂಡರ್‌ಗಳ ಮುಂದೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಬಳಲಿಸಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಆತನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ಘಟಕದ ಕಮಾಂಡರ್ ಅವನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಆ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ಡೆಲ್ಟಾಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವನು 6 ತಿಂಗಳ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಆಪರೇಟರ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ ಕೋರ್ಸ್ (OTC)ಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆತನಿಗೆ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ-ನಿಗ್ರಹ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಫಿರಂಗಿ, ಬಂದೂಕು ಮೊದಲಾದವುಗಳ ನಿಖರತೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಯುದ್ಧ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ತರಬೇತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Haney"/> [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಏಜೆನ್ಸಿ]]ಯ ಹೆಚ್ಚು ಗೋಪ್ಯವಾದ [[ಸ್ಪೆಶಲ್ ಆಕ್ಟಿವಿಟೀಸ್ ಡಿವಿಜನ್‌]] (SAD) ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಆಪರೇಶನ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್‌ (SOG), ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌ನಿಂದ ‌ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>ವಾಲರ್, ಡೌಗ್ಲಸ್ (2003-02-03). "ದ CIA ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಆರ್ಮಿ". TIME (ಟೈಮ್ ಇಂಕ್). https://web.archive.org/web/20030201095351/http://www.time.com/time/covers/1101030203/</ref> === ತರಬೇತಿ === ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌‌ಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಏರ್ ಸರ್ವಿಸ್‌ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌]], ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಸ್ಪೆಶಲ್ ಏರ್ ಸರ್ವಿಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಪೆಶಲ್ ಬೋಟ್ ಸರ್ವಿಸ್‌]], ಕೆನಡಿಯನ್ [[ಜಾಯಿಂಟ್ ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್‌ 2]], ಪ್ರೆಂಚ್ [[GIGN]], ಜರ್ಮನ್ [[GSG 9]] ಹಾಗೂ ಇಸ್ರೇಲಿ [[ಸೇಯರೆಟ್ ಮಟ್ಕಲ್‌]] ಮೊದಲಾದ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಅಂತಹುದೇ ಘಟಕಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವಿಧ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.specialoperations.com/Army/Delta_Force/unit_profile.htm|title=Unit Profile: 1st Special Forces Operational Detachment - Delta (SFOD-D)|accessdate=3-10-2010|archive-date=2010-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20100726122423/http://www.specialoperations.com/Army/Delta_Force/unit_profile.htm|url-status=dead}}</ref> ಈ ಘಟಕದ ಯೋಧರು [[FBIಯ ಹೋಸ್ಟೇಜ್ ರಿಸ್ಕ್ ಟೀಮ್]] ಮತ್ತು ನೇವಿಯ [[DEVGRU]]ನಂತಹ ಇತರ U.S. ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ನಿಗ್ರಹ ಘಟಕಗಳೊಂದಿಗೂ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಸಮವಸ್ತ್ರ == [[ಪೆಂಟಗಾನ್]] ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌ನ ಬಗೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ರಹಸ್ಯವಾದ ಘಟಕ ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಡೆಲ್ಟಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಮ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಯತ್ತೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗುರುತನ್ನು ಗೋಪ್ಯವಾಗಿಡುವುಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸಮವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗಲೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಡುಪನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Haney"/> ಅವರು ಮಿಲಿಟರಿ ಸಮವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವಾಗ ಗುರುತುಗಳನ್ನು, ಕುಲನಾಮಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ವಿಭಾಗದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Haney"/> ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಗಡ್ಡವನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Haney"/><ref name="BHD"/> == ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ರಹಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳು == ಡೆಲ್ಟಾಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಬಹಳ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅವು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ವಿವರಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಡೆಲ್ಟಾವನ್ನು ಸಿದ್ಥತೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಘಟಕವನ್ನು ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ತಿಳಿದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ನಿಯೋಜನೆಗಳು ಸೇರಿವೆ: === ಕೇಂದ್ರ ಅಮೆರಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು === ಡೆಲ್ಟಾ [[ಸ್ಯಾಲ್ವಡೊರಾನ್‌]] ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಗುಂಪು [[ಫ್ಯಾರಬುಂದೊ ಮಾರ್ಟಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲಿಬರೇಷನ್ ಫ್ರಂಟ್‌]] ಒಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ [[ನಿಕಾರಗುವ]]ದಲ್ಲಿ [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಏಜೆನ್ಸಿ]]ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಿದ [[ಕಾಂಟ್ರಾಸ್]]‌ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ [[ಕೇಂದ್ರ ಅಮೆರಿಕ]]ದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಿತು.<ref name="Haney">{{cite book | last = Haney | first = Eric L. | authorlink = Eric Haney | title = Inside Delta Force | publisher = Delacorte Press | date = 2002 | location = [[New York]] | pages = 325 | isbn = 9780385336031}} </ref> === ಆಪರೇಶನ್ ಅರ್ಜೆಂಟ್ ಫರಿ === ಎರಡನೇ ಡೆಲ್ಟಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು [[ಗ್ರೆನಡಾ]]ದಲ್ಲಿ [[ಆಪರೇಶನ್ ಅರ್ಜೆಂಟ್ ಫರಿ]]ಯ ಮೊದಲ ದಿನದ ನಸುಕಿನ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ರಿಚ್ಮಂಡ್ ಹಿಲ್ ಪ್ರಿಸನ್‌ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಗಳಾಗಿದ್ದ ರಾಜಕೀಯ ಕೈದಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಲಾಗಿತ್ತು. ಹಳೆಯ ಹದಿನೆಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷದ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಲಾದ ಈ ಜೈಲನ್ನು ಪರ್ವತದ ಇಳಿಜಾರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಕಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ತಲುಪಬೇಕೇ ಹೊರತು ಮೂರು ಬದಿಗಳಿಂದ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಿಂದ ತಲುಪುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ನಾಲ್ಕನೇ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಲೂ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳಿರುವ ಕಿರಿದಾದ ರಸ್ತೆಯೊಂದಿದೆ. ಈ ಜೈಲಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ ದಾಳಿ ಪಡೆಗೆ ಇಳಿದಾಣಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ಥಳವಿಲ್ಲ. ರಿಚ್ಮಂಡ್ ಹಿಲ್ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿದಾದ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಣಿವೆಯ ಆಚೆ ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹಳೆಯ ಕೋಟೆ ಫೋರ್ಟ್ ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ಇದೆ. ಇದು ಗ್ರೆನಡಿಯನ್ ರಕ್ಷಕ-ಸೈನ್ಯವೊಂದಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಫೋರ್ಟ್ ಪ್ರೆಡರಿಕ್‌ನ ಈ ರಕ್ಷಕ-ಸೈನ್ಯವು ಸಣ್ಣ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮೆಷಿನ್ ಗನ್‌ ಗುಂಡುಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಇಳಿಜಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಂದರ ನೆಲಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಸುಲಭವಾದ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ, ಗ್ರೆನಡಿಯನ್ ರಕ್ಷಕ-ಪಡೆಯ ಬಂದೂಕುಗಳ ಕೆಳಗೆ ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌‌ನ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಆ ದಿನದ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6:30ಕ್ಕೆ ಹಾರಾಟವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವು.{{Citation needed|date=March 2010}} ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್‌ 160ರ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಕಣಿವೆಗೆ ಹಾರಿ ಜೈಲಿನತ್ತ ಅದರ ಮುಖಭಾಗವನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿದವು. ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗೆ ಇಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೇ, ಡೆಲ್ಟಾ ಯೋಧರು ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಬಾಗಿಲುಗಳಿಂದ ಹಗ್ಗಗಳನ್ನು ಇಳಿಬಿಟ್ಟ ಹಗ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಕೆಳಗೆ ಜಾರಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಯೋಧರು ಹಗ್ಗದಿಂದ ಜಾರುತ್ತಿರುವಾಗ, ಜೈಲಿನ ಪಡೆಗಳು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಮಾರಕ ಪ್ರತಿ ದಾಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿತು; ಹಾಗೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿನಾಶಕಾರಿಯಾಗಿ ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಫೋರ್ಟ್ ಫ್ರೆಡರಿಕ್‌ನ ಶತ್ರು ಸೈನ್ಯವು ಸಣ್ಣ-ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಮೆಷಿನ್ ಗನ್‌ಗಳಿಂದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಕೆಲವು ಗ್ರೆನಡಿಯನ್‌ ನಾಗರಿಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಪಲಾಯನಗೈದವು. ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಪೈಲಟ್ ಯಾವುದೇ ಆದೇಶಗಳಿಲ್ಲದೇ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ, ದಾಳಿ ನಡೆಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ. ಡೆಲ್ಟಾದ ಸದಸ್ಯರು ಈ ನೈಟ್‌ಸ್ಟಾಕರ್ ಪೈಲಟನ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ ಹೇಡಿತನದ ಆರೋಪಗಳ ದೂರು ನೀಡಿದರು. ಈ ದೂರನ್ನು ನಂತರ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು.<ref name="dtic.mil">[ರೊನಾಲ್ಡ್ H. ಕೋಲೆ, 1997, ''ಆಪರೇಶನ್ ಅರ್ಜೆಂಟ್ ಫರಿ: ದ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಆಂಡ್ ಎಕ್ಸಿ‌ಕ್ಯೂಶನ್ ಆಫ್ ಜಾಯಿಂಟ್ ಆಪರೇಶನ್ಸ್ ಇನ್ ಗ್ರೆನಡಾ 12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ - 2 ನವೆಂಬರ್ 1983'' ಜಾಯಿಂಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ದ ಚೇರ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಆಫ್ ದಿ ಜಾಯಿಂಟ್ ಚೀಫ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಟಾಫ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, DC], ಪುಟ 62.]</ref> === ಏರೊಪೋಸ್ಟಲ್ ಫ್ಲೈಟ್ 252 === [[ಕ್ಯಾರಕಾಸ್‌]]‌ನಿಂದ [[ಕುರಕಾವೊ]] ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಏರೊಪೋಸ್ಟಲ್]] ಫ್ಲೈಟ್ 252ಅನ್ನು 1984ರ ಜುಲೈ 29ರಂದು ಅಪಹರಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ ವೆನೆಜ್ಯುಯೆಲನ್ ಕಮಾಂಡೊಗಳು [[DC-9]]ಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿ ಅಪಹರಣಕಾರರನ್ನು ಕೊಂದರು.<ref>{{cite journal |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,926759,00.html |title=Terrorism: Failed Security |first=Janice |last=Castro |coauthors=Thomas A. Sancton; Bernard Diederich |date=1984-08-13 |journal=TIME |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101029151237/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,926759,00.html |url-status=dead }}</ref> ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌ ಈ ವಿಷಮಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ-ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=qYVi8qrEUxIC |title=Pen & Sword: A Journalist's Guide to Covering the Military |first=Edward |last=Offley |publisher=Marion Street Press, Inc |year=2002 |isbn=9780966517644 |chapter=Chapter 13 - Going to War I: Realtime |page=220}}</ref> === ''ಅಚಿಲ್ಲೆ ಲಾರೊ'' ಅಪಹರಣ === [[ಸಿಪ್ರಸ್]]‌ಗೆ [[ಅಚಿಲ್ಲೆ ಲಾರೊ ಅಪಹರಣವಾದ|''ಅಚಿಲ್ಲೆ ಲಾರೊ'' ಅಪಹರಣವಾದ]]ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ನೌಕೆಯನ್ನು ಅಪಹರಣಕಾರರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ರೊನಾಲ್ಡ್ ರೇಗನ್‌]] ನೇವಿಯ [[SEAL ಟೀಮ್ ಸಿಕ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌ಅನ್ನು ಸಂಭವನೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನದ ಸಿದ್ಧತೆಗಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದರು. === ಆಪರೇಶನ್ ರೌಂಡ್ ಬಾಟಲ್ === [[ಹೆಜ್ಬೊಲ್ಲಾಹ್]] ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಡೆಲ್ಟಾ [[ಲೆಬನನ್]]‌ನ [[ಬೈರೂತ್]]‌ಗೆ ಹೋಗಲು ಮೂರು ತಂಡಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯೊಂದನ್ನು ಯೋಜಿಸಿತು. ಆದರೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ ಒತ್ತೆಯಾಳುಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಭರವಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಇರಾನ್-ಕಾಂಟ್ರ ಸಂಗತಿ]](ಇರಾನ್‌ಗೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಪೂರೈಕೆ)ಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿದ [[ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ಟೈಮ್ಸ್]]‌ನಿಂದ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=xMj69G2CxjwC |title=Killer Elite |first=Mark|last=Smith|publisher=St. Martin's Press |date=March 6, 2007 |isbn=0312362722}}</ref> === ಆಪರೇಶನ್ ಹೆವಿ ಶ್ಯಾಡೊ === [[ಮಾರ್ಕ್ ಬೌಡನ್]] ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕ ''[[ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಪಾಬ್ಲೊ]]'' ‌ದಲ್ಲಿ, ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌ನ ಸ್ನೈಪ್ಪರ್(ಮರೆಯಿಂದ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವವನು) [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ]]ದ ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳ ದೊರೆ [[ಪಾಬ್ಲೊ ಎಸ್ಕೊಬಾರ್]]‌ನನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿರಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಬಲ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಖ್ಯಾತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. === ಆಪರೇಶನ್ ಜಸ್ಟ್ ಕಾಸ್ === US ಸೈನ್ಯವು [[ಆಪರೇಶನ್ ಜಸ್ಟ್ ಕಾಸ್]]ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಸ್ಪೆಶಲ್ ಆಪರೇಶನ್ಸ್ ಫೋರ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ವಹಿಸಲಾಯಿತು. [[ಆಪರೇಶನ್ ಆಸಿಡ್ ಗ್ಯಾಂಬಿಟ್]], [[ಪನಾಮ ಸಿಟಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಜೈಲು ಕಾರ್ಸೆಲ್ ಮೊಡೆಲೊದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಯಾಗಿದ್ದ ಕರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸ್‌ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಕರೆತರಲು ಡೆಲ್ಟಾಗೆ ವಹಿಸಿದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಡೆಲ್ಟಾ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಅತಿಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯೆಂದರೆ [[ಆಪರೇಶನ್ ನಿಫ್ಟಿ ಪ್ಯಾಕೇಜ್]], ಇದು ಜನರಲ್ [[ಮ್ಯಾನ್ಯುಯೆಲ್ ಆಂಟೋನಿಯೊ ನೊರೆಗಾ]] ಬಂಧನಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. === ಆಪರೇಶನ್ ಡೆಸರ್ಟ್ ಶೀಲ್ಡ್/ಡೆಸರ್ಟ್ ಸ್ಟೋರ್ಮ್ === [[ಡೆಸರ್ಟ್ ಸ್ಟೋರ್ಮ್]]‌ನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಡೆಲ್ಟಾವನ್ನು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಿ ಅನೇಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ [[ಜನರಲ್ ನಾರ್ಮನ್ ಸ್ಕ್ವಾರ್ಜ್‌ಕಾಫ್]]‌ಗೆ [[ನಿಕಟ ರಕ್ಷಣೆ]]ಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನಿಯಮಿತ ಸೈನ್ಯ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದು ಸೇರಿದೆ. ಸೈನ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸ್ಕ್ವಾರ್ಜ್‌ಕಾಫ್‌ನ ಅಂಗರಕ್ಷಕರ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಏರ್ ಸರ್ವಿಸ್‌ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಫೋರ್ಸ್‌ಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ ಡೆಲ್ಟಾ ಸಹ [[SCUD ಕ್ಷಿಪಣಿ]]ಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿತು. === ಆಪರೇಶನ್ ಗಾತಿಕ್ ಸರ್ಪೆಂಟ್ === 1993ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3ರಂದು ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌‌ನ ಯೋಧರನ್ನು [[U.S. ಆರ್ಮಿ ರೇಂಜರ್ಸ್]] ಒಂದಿಗೆ [[ಸೊಮಾಲಿಯಾ]]ದ [[ಮೊಗದಿಶು]]ದಲ್ಲಿನ [[ಸಂಘರ್ಷ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು, ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ [[ಆಪರೇಶನ್ ಗಾತಿಕ್ ಸರ್ಪೆಂಟ್]] ಎಂದು ಸಂಕೇತನಾಮ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅವರಿಗೆ [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಫರಾಹ್ ಐದಿದ್‌]]ನ ಹಲವಾರು ಮುಖ್ಯ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಇತರ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಭದ್ರತೆ ಒದಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡು [[MH-60L ಬ್ಲ್ಯಾಕಾವ್ಕ್]] ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು RPGಗಳು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಇದು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿ, ಐದು ಮಂದಿ ಡೆಲ್ಟಾ ಯೋಧರು(ಆರನೆಯವನು ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಸಿಡಿಗುಂಡಿಗೆ ಬಲಿಯಾದ), ಆರು ರೇಂಜರ್‌ಗಳು, ವಾಯುಪಡೆಯ ಐವರು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು [[10ನೇ ಪರ್ವತ ವಿಭಾಗದ]] ಇಬ್ಬರು ಸೈನಿಕರು ಸಾವಪ್ಪಿದರು. 133 ಮಂದಿ ಸೊಮಾಲಿಯನ್ನರು ಸತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಐದಿದ್ ವಿಭಾಗದ ಕಮಾಂಡರ್‌ನ<ref>[http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/ambush/interviews/haad.html ]</ref> ಅಂದಾಜಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸೊಮಾಲಿಯಾಗೆ US ರಾಯಭಾರಿಯಿಂದ 1500ರಿಂದ 2000ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಸೋಮಾಲಿಯನ್ನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/ambush/interviews/oakley.html ]</ref> 1999ರಲ್ಲಿ ಲೇಖಕ [[ಮಾರ್ಕ್ ಬೌಡೆನ್]] ''[[Black Hawk Down: A Story of Modern War]]'' ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಅದು 1993ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3ರಂದು ನಡೆದ [[ಮೊಗದಿಶು ಯುದ್ಧ]]ವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ಘಟನಾವಳಿಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="BHD"> {{Cite book | last = Bowden | first = Mark | authorlink = Mark Bowden | title = Black Hawk Down: A Story of Modern War | year = 1999 | publisher = Atlantic Monthly Press | location = [[University of California, Berkeley|Berkeley]] | isbn = 0-87113-738-0 | accessdate = 2008-02-14 | postscript = <!--None--> }}</ref> ಪುಸ್ತಕವು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ,ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸುವ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ನಡೆದ ಡೆಲ್ಟಾ ಪಡೆ ಒಳಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref name="BHD"/> ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು 2001ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ರಿಡ್ಲೆ ಸ್ಕಾಟ್]] [[ಚಲನಚಿತ್ರ]]ವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. === ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ನಿಗ್ರಹ ತರಬೇತಿ === 1997ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ,ಜಪಾನಿನ[[ರಾಯಭಾರಿಯ ನಿವಾಸವನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ]] ಕೂಡಲೇ ಡೆಲ್ಟಾದ ಮುಂದುವರಿದ ತಂಡವೊಂದನ್ನು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ SASನ ಆರು ಸದಸ್ಯರನ್ನು [[ಪೆರು]]ವಿನ [[ಲಿಮ]]ಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.globalsecurity.org/military/agency/army/sfod-d.htm ಸ್ಪೆಶಲ್ ಫೋರ್ಸಸ್ ಆಪರೇಶನಲ್ ಡಿಟ್ಯಾಚ್ಮೆಂಟ್ - ಡೆಲ್ಟಾ]</ref> === ಸಿಯಾಟಲ್ WTO === ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌ನ ಯೋಧರು [[1999 ಸಿಯಾಟಲ್ WTO ಅಧಿವೇಶನ]]ಕ್ಕೆ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರು.ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಸ್ತ್ರ]]ಗಳ ದಾಳಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಭದ್ರತೆ ನೀಡುವುದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.seattleweekly.com/1999-12-22/news/delta-s-down-with-it.php |title=ನ್ಯೂಸ್: ಡೆಲ್ಟಾಸ್ ಡೌವ್ನ್ ವಿದ್ ಇಟ್ (ಸಿಯಾಟಲ್ ವೀಕ್ಲಿ) |access-date=2010-07-15 |archive-date=2009-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090817165219/http://www.seattleweekly.com/1999-12-22/news/delta-s-down-with-it.php |url-status=dead }}</ref> === ಆಪರೇಶನ್ ಎಂಡ್ಯೂರಿಂಗ್ ಫ್ರೀಡಮ್ === [[ಚಿತ್ರ:DeltaSBSTora.jpg|thumb|ಟೋರ ಬೋರದಲ್ಲಿ ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಬೋಟ್ ಸರ್ವಿಸ್‌ ಕಮಾಂಡೊಗಳು]] ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌ 2001ರಲ್ಲಿ [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ]]ದಲ್ಲಿನ [[ತಾಲಿಬಾನ್]] ವಿರುದ್ಧದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.hq.usace.army.mil/cepa/pubs/sep03/story13.htm |title=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2003 ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಅಪ್‌ಡೇಟ್ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2008-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081210202258/http://www.hq.usace.army.mil/cepa/pubs/sep03/story13.htm |url-status=dead }}</ref> [[ಒಸಾಮ ಬಿನ್ ಲಾಡೆನ್]]‌ನಂತಹ ಅಧಿಕ ಮೌಲ್ಯದ ಗುರಿಯ(HVT) ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ [[ಅಲ್-ಖೈದ]] ಮತ್ತು ತಾಲಿಬಾನ್ ಮುಖಂಡರನ್ನು, ಆಪರೇಷನ್ ಎಂಡ್ಯೂರಿಂಗ್ ಫ್ರೀಡಂನ ಆರಂಭವಾದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2001ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದ ವಿಶೇಷ ದಾಳಿಯ ಘಟಕದ ತಿರುಳು ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್ ಆಗಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯೆಂದರೆ [[75ನೇ ರೇಂಜರ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌]] ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಕಂದಾಹಾರ್‌ನ ವೈಮಾನಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಮುಲ್ಲಾಹ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಓಮರ್]]‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ [[ವೈಮಾನಿಕ ದಾಳಿ]]. ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಓಮರ್‌ನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲು ವಿಫಲವಾದರೂ, ರೇಂಜರ್‌ಗಳು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ವೈಮಾನಿಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2001/nov/06/afghanistan.terrorism8 ]</ref>. ಈ ದಾಳಿಯ ಪಡೆಗೆ ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು - [[ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್ 11]], [[ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್ 20]], [[ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್ 121]], [[ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್ 145]] ಮತ್ತು [[ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್ 6-26]]. ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲೂ ಅದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. DEVGRU ಒಂದಿಗೆ SFOD-ದ, ತಾಲಿಬಾನ್‍‌ನ ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ಬಣ [[ಹಕ್ಕಾನಿ]] ಜಾಲದ ವಿರುದ್ಧ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಜಯಗಳಿಸಿತು. ಇದು ಅವಶ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಗಡಿಪ್ರದೇಶದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಂಚರಿಸಿತು.<ref>[http://www.mercurynews.com/politics-government/ci_14074429?nclick_check=1 ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಸ್ ಮರ್ಕ್ಯುರಿ ನ್ಯೂಸ್]</ref> === ಆಪರೇಶನ್ ಇರಾಕಿ ಫ್ರೀಡಮ್ === [[ಚಿತ್ರ:Airborne and Special Forces Uday-Qusay raid, 2003.jpg|thumb|left|ಮೊಸುಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಉದಯ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯುಸೆಯ ಕೊನೆಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯಲಾದ ಫೋಟೊ.ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು MICH ಹೆಲ್ಮೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಸೈನಿಕರ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.]] ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌ ಯೋಧರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[2003ರ ಇರಾಕ್ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿ]].<ref>{{Cite web |url=http://carlisle-www.army.mil/usawc/Parameters/03autumn/noonan.pdf |title=W:\pmtr\ventura\#article\noonan.vp |access-date=2010-07-15 |archive-date=2008-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080227010642/http://carlisle-www.army.mil/usawc/Parameters/03autumn/noonan.pdf |url-status=dead }}</ref> ಅವರು [[ಬಾಗ್ದಾದ್]]ಅನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಅವರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳೆಂದರೆ ವಿಮಾನದ ದಾಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವುದು ಹಾಗೂ ಕದ್ದಾಲಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿದಾರರ ಜಾಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಇರಾಕ್‌ನ ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು. ಅವರು 2004ರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ನ [[ಆಪರೇಶನ್ ಫಾಂಟಮ್ ಫರಿ]]ಯಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[USMC]] ಕಂಪೆನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳಾಗಿ(ಮರೆಯಿಂದ ಗುಂಡುಹಾರಿಸುವವರು) ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇದರ ಕಾರಣವು ಇದುವರೆಗೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ.<ref>[http://www.usatoday.com/news/nation/2006-11-09-medals-fallujah_x.htm ]</ref> ಡೆಲ್ಟಾ ಯೋಧರು [[ಉದಯ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯುಸೆ]] ಹುಸೇನ್‌ ಹತರಾದ[[ಮೋಸಲ್]]‌ನ ದಾಳಿಯಲ್ಲೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇವರು [[ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌]]ನ ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಡೆಲ್ಟಾ 2006ರ ಜೂನ್ 7ರಂದು ಬಾಕ್ಯುಬಾದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಅಲ್-ಜಾರ್ಕ್ವಾವಿ]] ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ ನಿವಾಸದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಗಾವಲು ಇರಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಕೂಡ ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಹುಡುಕಾಟದ ನಂತರ ಡೆಲ್ಟ [[ಜಾರ್ಕ್ವಾವಿ]]ಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ, [[ವಿಮಾನದಾಳಿ]] ನಡೆಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1202929,00.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100812064558/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1202929,00.html |url-status=dead }}</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Commons|1st Special Forces Operational Detachment-Delta (Airborne)}} * [[ವಿಶೇಷ-ಪಡೆಗಳ ಘಟಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌ ಬಳಸಿದ ಶಸ್ತ್ರಸಮೂಹ]] * [[ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌]] * [[ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಏಜೆನ್ಸಿ]]ಯ [[ಸ್ಪೆಶಲ್ ಆಕ್ಟಿವಿಟೀಸ್ ಡಿವಿಜನ್‌]] * [[ಕೆನಡಾದ ಸೈನ್ಯದ]] [[ಜಾಯಿಂಟ್ ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್‌ 2]] == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * [[ಬೆಕ್ವಿತ್‌, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌]] (ಡೊನಾಲ್ಡ್ ನಾಕ್ಸ್ ಒಂದಿಗೆ) (1983). ''ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌'' * [[ಹ್ಯಾನೆ, ಎರಿಕ್ L.]] (2002). ಇನ್‌ಸೈಡ್ ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಡೆಲಕೋರ್ಟೆ ಪ್ರೆಸ್, 325. ISBN 978-0-385-33603-1. * [[ಬೌಡೆನ್, ಮಾರ್ಕ್]] (1999). ''ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಹಾವ್ಕ್ ಡೌವ್ನ್: ಎ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ವಾರ್''. ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಂತ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್. ಬರ್ಕೆಲಿ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ (USA). ISBN 0-87113-738-0 ಆಪರೇಶನ್ ಗಾತಿಕ್ ಸರ್ಪೆಂಟ್ ಬಗ್ಗೆ * ಬೌಡೆನ್, ಮಾರ್ಕ್ (2001). ''[[ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಪ್ಯಾಬ್ಲೊ: ದ ಹಂಟ್ ಫಾರ್ ದ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್ ಔಟ್‌ಲಾ]]''. ISBN 0-87113-783-6 [[ಪ್ಯಾಬ್ಲೊ ಎಸ್ಕೋಬರ್‌]]ನ ಹುಡುಕಾಟದ ಬಗ್ಗೆ * {{Cite book |last=Bowden |first=Mark |title=Guests Of The Ayatollah: The First Battle In America's War With Militant Islam |publisher=Atlantic Monthly Press |year=2006 |isbn=0-87113-925-1}} * {{Cite web |url=https://www.theatlantic.com/doc/200605/iran-hostage |title=The Desert One Debacle |publisher=''The Atlantic Monthly'' |last=Bowden |first=Mark |year=2006 |month=May}} * ನೇಲರ್, ಸೀನ್ (2005). ''"ನಾಟ್ ಎ ಗುಡ್ ಡೇ ಟು ಡೈ: ದ ಅನ್‌ಟೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಆಪರೇಶನ್ ಅನಕೊಂಡಾ'' ", ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಗ್ರೂಪ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, [[ಆಪರೇಶನ್ ಅನಕೊಂಡಾ]]ದ ಬಗ್ಗೆ * ಗ್ರಿಸ್ವಲ್ಡ್, ಟೆರ್ರಿ. "ಡೆಲ್ಟಾ, ಅಮೆರಿಕಾಸ್ ಎಲೈಟ್ ಕೌಂಟರ್‌ಟೆರರಿಸ್ಟ್ ಫೋರ್ಸ್", ISBN 0-87938-615-0 * ರಾಬಿನ್ಸನ್, ಲಿಂಡ, ''ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಚಾವೋಸ್: ಸ ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಫೋರ್ಸಸ್'' * ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯೋಗ್ರಫಿಕ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ: ''ರೋಡ್ ಟು ಬಾಗ್ದಾದ್'' * ಪುಶೀಸ್, ಪ್ರೆಡ್ J. ಮತ್ತು ಇತರರು. (2002). U. S. ಕೌಂಟರ್-ಟೆರರಿಸ್ಟ್ ಫೋರ್ಸಸ್. ಅನ್‌ನೋನ್: ಕ್ರೆಸ್ಟ್‌ಲೈನ್ ಇಂಪ್ರಿಂಟ್ಸ್, 201. ISBN 0-7603-1363-6. * ಹ್ಯಾರ್ಟ್ಮಟ್ ಸ್ಕಾವರ್: ''ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌''. ಮೋಟಾರ್ಬಚ್ ವರ್ಲ್ಯಾಗ್, ಸ್ಟಟ್ಗರ್ಟ್ 2008. ISBN 978-3-613-02958-3 == ಆಕರಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.defense.gov/ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ (DoD)ನ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [http://www.army.mil/ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೈನ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [http://www.shadowspear.com/united-states-special-operations/joint-special-operations-command/1st-special-forces-operational-detachment-delta.html ಶ್ಯಾಡೊಸ್ಪಿಯರ್ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಆಪರೇಶನ್ಸ್: SFOD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100211204821/http://www.shadowspear.com/united-states-special-operations/joint-special-operations-command/1st-special-forces-operational-detachment-delta.html |date=2010-02-11 }} * [http://www.specialoperations.com/Army/Delta_Force/default.html ಸ್ಪೆಶಲ್ Operations.com ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌ ಆರ್ಟಿಕಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100306021538/http://www.specialoperations.com/Army/Delta_Force/default.html |date=2010-03-06 }} * [http://www.aei.org/events/filter.all,eventID.1030/transcript.asp ಅಮೆರಿಕನ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಯಾನ್ ನೇಲರ್ ಮಾತನಾಡಿದುದರ ಅನುವಾದ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081104114542/http://www.aei.org/events/filter.all,eventID.1030/transcript.asp |date=2008-11-04 }} * [http://www.globalsecurity.org/military/agency/army/sfod-d.htm 1ನೇ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಫೋರ್ಸಸ್ ಆಪರೇಶನಲ್ ಡಿಟ್ಯಾಚ್ಮೆಂಟ್ (ಏರ್‌ಬೋರ್ನ್) DELTA ಅಟ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ] {{US Special Operations Forces}} {{Coord|35.12047|N|79.363775|W|name=Delta Force (1st SFOD-D)|type:landmark|display=title}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜಾಯಿಂಟ್ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಆಪರೇಶನ್ಸ್ ಕಮಾಂಡ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೈನ್ಯದ ಮಿಲಿಟರಿ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಕ್ಯಾರೋಲಿನದ ಮಿಲಿಟರಿ]] [[ವರ್ಗ:ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ-ನಿಗ್ರಹ ಸಂಘಟನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್‌]] rsakqie294xto6sagl12034tle0psf3 0 24419 1373317 1356555 2026-05-13T11:33:14Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373317 wikitext text/x-wiki {{Infobox Province or territory of Canada |Name = British Columbia |AlternateName = Colombie-Britannique |EntityAdjective = Provincial |Flag = Flag of British Columbia.svg |CoatOfArms = Coat of Arms of British Columbia.png |Map = British Columbia, Canada.svg |Motto = ''{{lang-la|Splendor sine occasu}}''<br /><small>({{lang-en|Splendour without diminishment}})</small> |OfficialLang = [[ಆಂಗ್ಲ|English]] |Demonym = British Columbian<ref>According to the ''Oxford Guide to Canadian English Usage'' (ISBN 0-19-541619-8; p. 335), ''BCer''(''s'') is an informal demonym that is sometimes used for residents of BC.</ref> |Slogan = [[beautiful British Columbia]] |Flower = [[Pacific Dogwood]] |Tree = [[Thuja plicata|Western Red Cedar]] |Bird = [[Steller's Jay]] |Animal = [[Spirit Bear]] |Capital = [[Victoria, British Columbia|Victoria]] |LargestCity = [[Vancouver]] |LargestMetro = [[Metro Vancouver]] |Premier = [[Gordon Campbell (Canadian politician)|Gordon Campbell]] |PremierParty = [[British Columbia Liberal Party|BC Liberal]] |Viceroy = [[Steven Point]] |ViceroyType = Lieutenant-Governor |PostalAbbreviation = BC |PostalCodePrefix = [[List of V postal codes of Canada|V]] |AreaRank = 5th |TotalArea_km2 = 944735 |LandArea_km2 = 925186 |WaterArea_km2 = 19549 |PercentWater = 2.1 |PopulationRank = 3rd |Population = 4,510,858 (est.)<ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/100628/t100628a2-eng.htm|title=Canada's population estimates: Table 2 Quarterly demographic estimates |publisher=Statcan.gc.ca |date=2010-06-28 |accessdate=2010-06-30}}</ref> |PopulationYear = 2010 |DensityRank = 7th |Density_km2 = 4.7 |GDP_year = 2006 |GDP_total = C$179.701&nbsp;billion<ref>{{cite web|url=http://www40.statcan.ca/l01/cst01/econ15.htm|title=Statistics Canada Gross domestic product, expenditure-based, by province and territory|access-date=2010-08-25|archive-date=2008-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420144936/http://www40.statcan.ca/l01/cst01/econ15.htm|url-status=dead}}</ref> |GDP_rank = 4th |GDP_per_capita = C$41,689 |GDP_per_capita_rank = 7th |LandBorders = Canada: Alberta, Northwest Territories, Yukon. U.S.A: Alaska, Idaho, Montana, Washington |AdmittanceOrder = 6th province |AdmittanceDate = 20 July 1871 |TimeZone = [[Coordinated Universal Time|UTC]]−8 & −7 |HouseSeats = 36 |SenateSeats = 6 |ISOCode = CA-BC |Website = www.gov.bc.ca }} ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾವು ('''BC''' ) ({{lang-fr|la Colombie-Britannique}}, ''C.-B.'' ) [[ಕೆನಡಾ]]ದ [[ಕೆನಡಾ|ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ತನ್ನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ (ನಿಸರ್ಗದತ್ತ ಸೌಂದರ್ಯ) ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇದರ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಮೊಟೊದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ''ಭವ್ಯ ಸೈನ್ ಒಕಾಸು'' ಆಗಿದೆ ("ಅಪಖ್ಯಾತಿಯಿಲ್ಲದ ಭವ್ಯತೆ"). 1871 ರಲ್ಲಿ, ಇದು [[ಕೆನಡಾ]]ದ ಆರನೆಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯವೆಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿನ ಹದಿನೈದನೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ದದಾದ ಮಹಾನಗರದ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ. ವ್ಯಾಂಕೋವರ್ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ದದಾದ ನಗರವಾಗಿದೆ, ಇದು ಕೆನಡಾದ ಮೂರನೆಯ-ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ನ ಎರಡನೆಯ-ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. 2009 ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾವು 4,419,974 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ (ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ವ್ಯಾಂಕೋವರ್ ಮಹಾನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು). == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ == 1858 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾದ ವಸಾಹತು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಒಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಹೆಸರು ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾಳಿಂದ ಆರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>ಗೆಡ್ ಮಾರ್ಟೀನ್, "ದ ನೇಮಿಂಗ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ," ''ಅಲ್ಬಿಯನ್: ಎ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಲಿ ಜರ್ನಲ್ ಕನ್ಸರ್ನ್ಡ್ ವಿತ್ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸ್ಟಡೀಸ್,'' ಸಂಪುಟ. 10, ಸಂಖ್ಯೆ. 3 (ಆಟಮ್, 1978), ಪುಪು. 257–263 [http://www.jstor.org/stable/4048132 ಇನ್ ಜೆ‌ಎಸ್‌ಟಿಒಆರ್]</ref> ಕೋಲಂಬಿಯಾ ನದಿಯನ್ನು ಬರಿದು ಮಾಡಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಹೆಸರಾದ ಇದು ಕೋಲಂಬಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಆಗ್ನೇಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದು ಹಡ್ಸನ್‌ನ ಬೇ ಕಂಪನಿಯ ಮುಂಚಿನ-ಒರೆಗಾನ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರದ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾಳು ಕೋಲಂಬಿಯಾ ರಾಜ್ಯದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌]]ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ''ಬ್ರಿಟಿಷ್'' ಕೋಲಂಬಿಯಾವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಳು ("ಅಮೇರಿಕಾದ ಕೋಲಂಬಿಯಾ" ಅಥವಾ "ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಕೋಲಂಬಿಯಾ), ಅದು 1848 ರಲ್ಲಿ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ಒರೆಗಾನ್ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. == ಭೌಗೋಳಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Bcmap.png|thumb|left|ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಜಿಲ್ಲಾ ಗಡಿಗಳು ತೋರಿಸಿದಂತೆ; ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನಗರಗಳು]] [[ಚಿತ್ರ:BC-relief.png|thumb|ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ನಕ್ಷೆ]] [[ಚಿತ್ರ:Strait of Georgia.jpg|thumb|ವ್ಯಾಂಕೊವರ್ ಸಮೀಪ,ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗ]] ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾವು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಮುದ್ರ]]ದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಸೀಮೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ನಾರ್ಥ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಲಾಸ್ಕಾದ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ಯಗಳು|ಯು.ಎಸ್. ಸ್ಟೇಟ್‌]]ನ ಮೂಲಕ, ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುಕೊನ್ ಮತ್ತು ನೊರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಂದ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಬೆರ್ಟಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್, ಇಡಾಹೋ, ಮತ್ತು ಮೊಂಟಾನಾ ಯು.ಎಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಯು 1846 ರ ಒರೆಗಾನ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದರ ಇತಿಹಾಸವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದ ಗಡಿಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾದ ಭೂಮಿಯ ಪ್ರದೇಶವು ***{{convert|944735|km2|-2}} ಆಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾದ ಏರುಪೇರುಗಳುಳ್ಳ ಕಡಲತೀರದ ರೂಪರೇಖೆಯು {{convert|27000|km}} ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೂರ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆಳವಾದ, ಪರ್ವತಮಯ ಫ್ಯೋರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ಆರು ಸಾವಿರ ದ್ವೀಪ(ನಡುಗಡ್ಡೆ)ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ದ್ವೀಪಗಳು ಬೀಡುಬಿಟ್ಟ (ವಾಸಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ) ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ, ವ್ಯಾಂಕೋವರ್ ದ್ವೀಪದ ಆಗ್ನೇಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿದೆ. ವ್ಯಾಂಕೋವರ್ ಇದು ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ನಗರವಾಗಿದೆ, ಅದು ವ್ಯಾಂಕೋವರ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಮುಖ್ಯಪ್ರದೇಶದ [[ದಿಕ್ಕು|ನೈರುತ್ಯ]] ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿದೆ (ಇದು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ). ಇತರ ಪ್ರಮುಖವಾದ ನಗರಗಳು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಪ್ರಮುಖಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುರೇಯ್, ಬರ್ನಾಬಿ, ಕೋಕಿಟ್ಲಾಮ್, ರಿಚ್‌ಮಂಡ್, ಡೆಲ್ಟಾ, ಮತ್ತು ಹೊಸ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಫ್ರೇಸರ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಎಬೊಟ್ಸ್‌ಫೊರ್ಡ್, ಪಿಟ್ ಮೇಡೊವ್ಸ್, ಮ್ಯಾಪಲ್ ರಿಜ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಗ್‌ಲೇಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ವ್ಯಾಂಕೋವರ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾನೈಮೋವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲೋವ್ನಾ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಮ್‌ಲೂಪ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಜಾರ್ಜ್ ಇದು ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ನಗರವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಇದರ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಾಂಡರ್‌ಹೂಫ್ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯು ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Vanderhoof | publisher = Tourism BC | url = http://www.hellobc.com/en-CA/RegionsCities/Vanderhoof.htm | accessdate = 2007-04-26 | archive-date = 2011-08-25 | archive-url = https://www.webcitation.org/61CkVQF3U?url=http://www.hellobc.com/en-CA/RegionsCities/Vanderhoof.htm | url-status = dead }}</ref> ಕಡಲ ತೀರದ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಒಳಭಾಗದ ಮಾರ್ಗಗಳ ಹಲವಾರು ಕಡಲ ತೋಳುಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾದ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಮತ್ತು ನಯನ ಮನೋಹರ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಒಂದು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಹೊರಾಂಗಣ ಸಾಹಸಕಾರಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರಪ್ರವಾಸ ಉದ್ಯಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಎಪ್ಪತ್ತೈದು-ಪ್ರತಿಶತವು ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ (ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ{{convert|1000|m}} ಹೆಚ್ಚು); 60% ಪ್ರತಿಶತವು ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ಕೇವಲ 5% ಮಾತ್ರ ಕೃಷಿಯೋಗ್ಯ ಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ.[[ಚಿತ್ರ:Cheakamuslake.JPG|thumb|ಬಿ.ಸಿ.ಗ್ಯಾರಿಬಾಲ್ಡಿ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ,ಕೆಳಗೆ ಚಿಕಾಮಸ್ ಸರೋವರ]] ಓಕಾನಾಗನ್ ಪ್ರದೇಶವು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿನ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುನ್ನತವಾದ ಸೇಬುಮದ್ಯಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಾಮ್‌ಲೂಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪೆಂಟಿಕ್ಟೊನ್, ಮತ್ತು ಓಲಿವರ್‌ನ ಗ್ರಾಮೀಣ ನಗರಗಳು, ಮತ್ತು ಓಸಿಯೂಸ್‌ಗಳು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯ ಬೇಸಗೆಯ ಹವಾಮಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವುಗಳ ತಾಪಮಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ಲಿಲ್ಲಿಯೋಟ್ ಮತ್ತು ಲೈಟೊನ್‌ನ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಫ್ರೇಸರ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಯೊನ್‌ನ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿದವು, ಅಲ್ಲಿ ಬೇಸಗೆಯ ಮಧ್ಯಾಹ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಮಸುಕಾದ ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಲ್ಪಡುತ್ತವೆ{{convert|40|C}} ಆದರೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಆರ್ದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ವಾಂಕೋವರ್ ದ್ವೀಪದ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕಡಲ ತೀರದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಮಳೆಯ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ತೀರದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿನ ಅಂತಹ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಮಳೆಯ ಕಾಡುಗಳ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ (ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಡುಗಳು [[ಟರ್ಕಿ]], [[ಜಾರ್ಜಿಯ|ಜಾರ್ಜಿಯಾ]], [[ಚಿಲಿ]], [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]], ಟಸ್ಮಾನಿಯಾ, ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ದೂರದ ಪೂರ್ವಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ). ಕಡಲ ತೀರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶವು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಇಳಿಯಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮರುಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಅರೆ-ಬಂಜರು ಗುಡ್ಡಕಟ್ಟುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳಿಂದ ಆಂತರಿಕ ಗುಡ್ದಕಟ್ಟುಗಳ ಕ್ಯಾನ್ಯೊನ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ದಕ್ಷಿಣ ಆಂತರಿಕ ಭಾಗದ ಕಣಿವೆಗಳು ಅಪುನರಾವರ್ತಿತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಂಜುಸುರಿತದ ಜೊತೆಗಿನ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯ ಶೀತದ ಚಳಿಗಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಆಂತರಿಕ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದ ಉತ್ತರಭಾಗವಾದ ಕ್ಯಾರಿಬೂದಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅವುಗಳ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಇರುವ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಬಿಂದುವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎತ್ತರದ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಶೀತದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅವು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿನ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ರೀತಿಯಿರುವ ಭೂಮಟ್ಟದ ಎತ್ತರಗಳ ತೀವ್ರತೆ ಅಥವಾ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಮೂರನೆಯ ಎರಡು ಭಾಗದ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ರಾಕೀಸ್‌ನ ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಪರ್ವತದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ, ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪೀಸ್ ರಿವರ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪೀಸ್ ರಿವರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದ ಪ್ರೇಯರೀಸ್‌ನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. === ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Mount Robson2.jpg|thumb|ಮೌಂಟ್ ರಾಬ್ಸನ್, ಕೆನಡಾದ ರಾಕೀಸ್,ಬಿ.ಸಿ.]] [[ಚಿತ್ರ:TakakkawFalls2 edit.jpg|thumb|ಯೊಹೋ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ 14 ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ, ಅವು ಒಂದು ಆಧುನಿಕ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ 141 ಪರಿಸರದ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ, 35 ಪ್ರಾಂತ್ಯೀಯ ಕಡಲಿನ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು, 7 ಪ್ರಾಂತ್ಯೀಯ ಸ್ವತ್ತಿನ ನಿವೇಶನಗಳು, 6 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಇತಿಹಾಸಿಕ ನಿವೇಶನಗಳು, 4 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು 3 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮೀಸಲು ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. 12.5% ({{convert|114000|km2|abbr=on}}) ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾವು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ 800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ 14 ಭಿನ್ನವಾದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಡಿಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾವು ಕೆನಡಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ: * ಗ್ಲೇಸಿಯರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ * ಗಲ್ಫ್ ದ್ವೀಪಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮೀಸಲು ಸ್ಥಳಗಳು * ಗ್ವಾಯಿ ಹಾನಾಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮೀಸಲು ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಹೈಡಾ ಹೆರಿಟೇಜ್ ನಿವೇಶನ * ಕೂಟನೇಯ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ * ಮೌಂಟ್ ರೆವೆಲ್‌ಸ್ಟೋಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ * ಪೆಸಿಫಿಕ್ ರಿಮ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮೀಸಲು ಸ್ಥಳ * ಯೊಹೋ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾವು, ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾದಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲವನ್ನೂ ಕೂಡ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿನ ಎರಡನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ (ಕೆನಡಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ). ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಕೃಷಿಯೋಗ್ಯ ಭೂಮಿಯ{{convert|47000|km2|abbr=on}} ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳು ಕೃಷಿಸಂಬಂಧಿತ ಭೂಮಿ ಮೀಸಲು ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. == ಹವಾಗುಣ == {{Cleanup-section|date=February 2010}} {{Expand section|date=February 2010}} ಆಂತರಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲವು ತೀವ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಜಾರ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸರಾಸರಿ ರಾತ್ರಿಯ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನವು ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ -13 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಷಿಯಸ್ ಇರುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಚಳಿಯಾದ ತಾಪಮಾನವು ಬ್ಲು ಮೌಂಟೇನ್ (ನೀಲಿ ಪರ್ವತ)ದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು −59 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಷಿಯಸ್‌ಗೆ ಇಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಶಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾವು ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಹೊಂದಿದೆ, ಆಂತರಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶುಷ್ಕ ಬೇಸಿಗೆಗಳು, ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಕಡಲ ತೀರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೆಲೊವ್ನಾದಲ್ಲಿ, ಒಕಾನಾಗಾನ್ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ವೇಳೆ ತಾಪಮಾನಗಳು 35 ಡಿಗ್ರಿಯವರೆಗೆ ಏರಬಹುದು, ಮತ್ತು, ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ, 40 ಡಿಗ್ರಿಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ. ಪ್ರೇಸರ್ ಕ್ಯಾನ್ಯೊನ್‌ನ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ನಗರ ಲಿಟ್ಟೊನ್, ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಷಿಯಸ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಎರಡನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕಡಲ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಹವಾಮಾನವು ಸೌಮ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆರ್ದ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಕಡಲ ತೀರದ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಮಂದಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಕಡಲ ತೀರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮಳೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == === ತುಪ್ಪಳ ವಹಿವಾಟು ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗಳ ಯುಗ === ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ ಡೇಟ್ ಕೋಟೆ ಸಮೀಪವಿರುವ ಬೀಟನ್ ನದಿ ತೀರದಲ್ಲಿ 11,500 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಮಾನವ ವಸತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಜನತೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧ ಅಥವಾ ಉಪಕರಣವು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಕಡಲತೀರದ ವಾಯುವ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಗರಿಕ ಜನಾಂಗವು ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು ಕೆನಡಾ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನದಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾವು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆ. 1770ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಿಡುಬು ರೋಗದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 30ರಷ್ಟು ಜನರು ಸಾವಿಗೀಡಾದ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗದ ಮೊದಲ ಜನಾಂಗ ಅಥವಾ ಮೊದಲ ದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.historylink.org/essays/output.cfm?file_id=5100 "1770ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಡುಬು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕಾದವರನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡಿತು."]</ref> ಇದು ಮೊದಲಿನದಾಗಿದ್ದು ನಂತರ ಬಂದ ಅನೇಕ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಕವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www2.h-net.msu.edu/reviews/showrev.php?id=4547 |title=" ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಕರಾವಳಿ ಮೇಲೆ ಪ್ಲೇಗ್ ಮತ್ತು ಜನರು" |access-date=2010-08-25 |archive-date=2010-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101227194037/http://www2.h-net.msu.edu/reviews/showrev.php?id=4547 |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Kwakiutl_house_pole_InvMH975-123-1.jpg|thumb|Kwakwaka'wakw house pole,19ನೇಯ ಶತಮಾನದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ]] ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿ ತೀರದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಕಡಲ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ 1770ರಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಕುಕ್ ಮತ್ತು 1792ರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ವ್ಯಾಂಕೋವರ್‌ ಎಂಬುವರು ಅಭ್ಯಸಿಸಿ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. 1793ರಲ್ಲಿ ಸರ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮೆಕೆಂಜೀ ಯು ತನ್ನ ಮೊದಲು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಭೂ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ವರೆಗೆ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ಬೆಲ್ಲಾ ಕೋಲಾ ಸಮೀಪದ ಡೀನ್ ಕಾಲುವೆ ಹತ್ತಿರ ತನ್ನ ಸಾಧನೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಸಮುದ್ರ ತೀರ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವುದನ್ನು ಅಥವಾ ಮುದ್ರೆಯೊತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈತನ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಮಿರುವ ಅಂತರ್ದೇಶ (ಸಮುದ್ರ ತೀರದಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಪ್ರದೇಶ) ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮತ್ತು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಬೇರೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಹ ಕೆನಡದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರದ ನಡುವೆ ಇರುವ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳ ಜಟಿಲ ಮಾರ್ಗಗಳ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದವು. ಮೆಕೆನ್ ಜೈ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಸಂಶೋಧಕರಾದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಾನ್ ಫಿನ್ಲೇ, ಸೈಮನ್ ಫ್ರೇಸರ್, ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯಲ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಥಾಮ್ಸನ್ ಎಂಬುವರು ಅಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಾತುಕತೆ ಮೂಲಕ ಉಣ್ಣೆಯ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. 1794ರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸರಣಿ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ನೋಟ್ಕಾ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಲಾಗಿ, ಸ್ಪೇನ್ ದೇಶವು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಏಕಾಂತವಾಗಿ ಇರುವ ತನ್ನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ಪ್ರಾರಂಭವು ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಯಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು, ಬ್ರಿಟನ್ ಒಳಗೊಂಡ ಉಳಿದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧದ ಕಾರಣದಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನ ಸಣ್ಣ ಕ್ರಮವನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಹಕ್ಕಿನ ಮೇಲೆ ಕೊನೆವರೆಗೂ ಜರುಗಿಸಿತು. ವಾಯವ್ಯ ಕಂಪನಿ ಮತ್ತು ಹಡನ್ಸ್ ಬೇ ಕಂಪನಿಯ (ಎಚ್ ಬಿ ಸಿ) ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತು ವಹಿವಾಟನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಶಾಶ್ವತ ಇರುವಿಕೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯು, ದಕ್ಷಿಣ ಅಕ್ಷಾಂಶದಿಂದ 54°40 ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶದವರೆಗೆ ವಿಶಾಲವಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. (ರಷ್ಯನ್ ಅಮೆರಿಕಾದ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ ಪರಿಮಿತಿ) ಮತ್ತು 1818ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆಂಗ್ಲೋ-ಅಮೆರಿಕಾ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ವು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ರಾಕಿ ಪರ್ವತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ವಿಷಯಾಸಕ್ತರು (ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು) ಸಂಯುಕ್ತಾವಾಗಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜತೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. 1846ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಯುಕ್ತ ಸ್ವಾಧೀನತೆಯು ಓರಿಜಾನ್ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಕೊನೆಕೊಂಡಿತು. ಯಾರ್ಕ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ‍ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹಡ್ಸನ್ ಬೇ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಟ್ ವ್ಯಾಂಕೋವರ್‌ ನಡುವೆ ಮಾಡಿತು. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಮೊದಲೇ ಬಾಹ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ಶಿಬಿರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿ ಜನಾಂಗ ಮತ್ತು ನಗರವನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವರನ್ನು ಫೋರ್ಟ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ (1794ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ), ಹಡ್ಸನ್ ಹೋಪ್ (1805ರಲ್ಲಿ), ಫೋರ್ಟ್ ನೆಲ್ಸನ್ (1805ರಲ್ಲಿ), ಫೋರ್ಟ್ ಸೇಂಟ್ ಜೇಮ್ಸ್ (1806ರಲ್ಲಿ), ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಜಾರ್ಜ್ (1807ರಲ್ಲಿ), ಕಾಮ್ ಲೂಪ್ಸ್ (1812ರಲ್ಲಿ), ಫೋರ್ಟ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ಲಿ (1827ರಲ್ಲಿ), ಫೋರ್ಟ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ (1843ರಲ್ಲಿ), ಯೆಯ್ಲ್ (1848ರಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ನನಾಯೈಮೊ (1853ರಲ್ಲಿ) ತಮ್ಮ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ತುಪ್ಪಳ ಕಂಪನಿಯು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವ್ಯಾಂಕೋವರ್‌, ವಾಷಿಂಗ್ ಟನ್ (ಫೋರ್ಟ್ ವ್ಯಾಂಕೋವರ್‌) ಅನ್ನು ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುವುದನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಿತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಡ್ಸನ್ಸ್ ಬೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೊಲಿಂಬಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಕೋಲ್ ವಿಲ್ಲೆ, ವಾಷಿಂಗ್ ಟನ್ ಮತ್ತು ವಲ್ಲ ವಲ್ಲ, ವಾಷಿಂಗ್ ಟನ್ (ಓಲ್ಡ್ ಫೋರ್ಟ್ ನೆಜ್ ಪರ್ಸಸ್ - old Fort Nez Percés). ಎರಡು ತುಪ್ಪಳ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು 1821ರಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ತುಪ್ಪಳ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟು ಇಲಾಖೆಯು ಪ್ರಾಂತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸರಕನ್ನು ನ್ಯೂ ಕ್ಯಾಲೆಡೋನಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಫೋರ್ಟ್ ಸೇಂಟ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಎಂಬುವನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು. ದಕ್ಷಿಣಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಥಾಮ್ಸನ್ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮತ್ತು ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಫೋರ್ಟ್ ವ್ಯಾಂಕೋವರ್‌ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ವಾಯವ್ಯ ಕೋನವು ರಾಕಿ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಪೀಸ್ ರಿವರ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಥಾಬಾಸ್ಕಾ ಜಿಲ್ಲೆ (Athabasca) ಎಂದೂ ಚಿಪಿವ್ ಯಾನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈಗ ಇದನ್ನು ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 1849ರ ವರೆಗೆ ಈ ಎಲ್ಲ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಿಂದ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿರದೇ ಎಚ್ ಬಿ ಸಿ ಕಂಪನಿಯ ನ್ಯಾಯಾಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ರುಪರ್ಟ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಟೆರ್ರಿಟರಿಯು ಈ ಕಂಪನಿಗೆ ರಿಯಾಯಿತಿಯನ್ನು ಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಹಿವಾಟು ಮಾಡಲು ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಆದ ಮೇಲೆ ಪಶ್ಟಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸುತ್ತಿನೋಡಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಮತ್ತು ಸಹವರ್ತಿಗಳು ಈ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾರ್ವಭೌಮತೆಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡರು ಅಥವಾ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣೀಯ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಬಾಸಿನ್ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. (ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನದಲ್ಲಿ ವಾಷಿಂಗ್ ಟನ್ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಓರೆಜನ್ ಆಗಿದೆ). 1846ರಲ್ಲಿ ಓರೆಜನ್ ಟ್ರೀಟಿಯ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಸಂಕುಚಿತ 49ನೇ ಸಮನಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿತು. ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತಳತೆ ಜತೆ (ವ್ಯಾಂಕೋವರ್‌ ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಗಲ್ಪ್ ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ) ಅಮೆರಿಕಾದ ಕೆಳ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1849ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾನ್ ಕೌವರ್ ಎಂಬ ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲೋನಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಜತೆಗೆ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ಕ್ಯಾಲಿಡೋನಿಯಾವು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತರ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಭಾಗದ ಒಳಗಿನ ಪ್ರದೇಶ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಭೂ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತರೂಪದಲ್ಲಿಡದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಯಿತು. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಥವಾ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಎಚ್ ಬಿ ಸಿ ವಹಿವಾಟು ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ಇದರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. 1858ರ ಫ್ರೇಸರ್ ಆಳವಾದ ಕಂದಕದ ಗೋಲ್ಡ್ ರಶ್‌ನಿಂದಾಗಿ, ಹೊಸ ಕ್ಯಾಲೆಡೊನಿಯಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅಮೆರಿಕನ್ನು ಪ್ರವಾಹೋಪಾದಿಯಲ್ಲಿ ಲಗ್ಗೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವಸಾಹತಿನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕಾವಾಗಿ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಮುಖ್ಯಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಕಾಲೋನಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಜತೆಗೆ ಹೊಸ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ ಅನ್ನು ಇದರ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಗೋಲ್ಡ್ ರಶ್‌ನ ಸರಣಿಯು ಹಲವಾರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದೆ. 1862ರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕರಿಬೋ ಗೋಲ್ಡ್ ರಶಸ್ ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ವಸಾಹತು ಆಡಳಿತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಲ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಒತ್ತಡ ತರಲಾಗಿ, ವಿಶಾಲವಾದ ಅಗತ್ಯ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಕಷ್ಟಪಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದರಿಂದ ಫಾರ್-ಪ್ಲಂಗ್ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸಮುದಾಯಗಳಾದ ಬಾರ್ಕರ್ವಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಲಿಲೂಯೆಟ್‌ಗಳ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯಷ್ಟು ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಕಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ವ್ಯಾಂಕೋವರ್‌ ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲೋನಿಯು ಹಣಕಾಸಿನ ಮುಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು 1886ರಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಕಂಪನಿಗಳು ಸಂಯೋಜಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಈ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದ ಪಾರಾಯಿತು. === ತ್ವರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ === [[ಚಿತ್ರ:LastSpike Craigellachie BC Canada.jpg|thumb|250px|right|ಕ್ರೈಗ್‌ಲ್ಲಚೀಯಲ್ಲಿ, ಲಾರ್ಡ್ ಸ್ಟ್ರಾಂತ್‌ಕೊನಾ ಕೆನೆಡಿಯನ್ ಫೆಸಿಫಿಕ್ ರೇಲ್ವೆಯ ಲಾಸ್ಟ್ ಸ್ಪೈಕ್ ನಡೆಸಿದನು. ಖಂಡಾಂತರದ ರೈಲುಹಳಿಗಳ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಏಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶದ ಒಂದು ಸಂದರ್ಭವಾಗಿದೆ.]] ಜತೆಗೂಡಿದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಸೇರಿಸಿ, ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಅಮೋರ್ ಡೆ ಕಾಸ್ಮೋಸ್, ಜಾನ್ ರಾಬ್ಸನ್ ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ ಬಿವೆನ್ ಎಂಬುವರು ಮೇಳದ ಒತ್ತುವಿಕೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ತಂಡದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೆನಾಡದ ಕಾಲೋನಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಇದು 1867ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಕಾಲೋನಿಯಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. (ಕೆನಡಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ಕ್ಷೇತ್ರ, ನೋವಾ ಸ್ಕೋಟಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಬರ್ನ್ಸ್ ವಿಕ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.) ಇನ್ನು ಹಲವಾರು ವಿಷಯಗಳು ಅಲುಗಾಡಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ್ದವು. ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯೂ ಸಹ ಹೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಹೊರಲಾರದ ಸಾಲವು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರದ ಅನುದಾನದ ಸೇವೆಯು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಗೋಲ್ಡ್ ರಶ್ ನಿಂದಾಗಿ ಈ ಸಾಲದ ಹೊರೆಯು ಮುಗಿಯಿತು. ಕೆನಡಾ ಸರ್ಕಾರವು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ಕೆನಡಾದ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ರೇಲ್ವೆಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾಲೋನಿಗಳ ಸಾಲವನ್ನು ತಾನೇ ಹೊಂದಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವನ್ನು ಆರನೇ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಶಾಶ್ವತ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಜುಲೈ 20 1871ರಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿತು. ಗಡಿಭಾಗಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಅದು 1903ರವರೆಗೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಯಾವಾಗ ಈ ಭೂಭಾಗದ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಷೇತ್ರವು ಕುಗ್ಗಿತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಅಲಸ್ಕಾ ಗಡಿಭಾಗವು ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅಲಾಸ್ಕಾ ಪಾನ್‌ಹಾಂಡಲ್ ಗಡಿಭಾಗವನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ ಈ ವಿರೋಧವನ್ನು ಒಮ್ಮತಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋಗಿದ್ದು, ವ್ಯಾಪಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಅರಣ್ಯೀಕರಣ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಗಣಿಕಾರಿಕೆ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದೇಶದ ಗಡಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳಾದ ಸ್ಲೋಕಾನ್, ವೆಸ್ಟ್ ಕೋಟೆನೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗುರುತು, ಈಸ್ಟ್ ಕೋಟೆನೆ, ದಿ ಫ್ರೇಸರ್ ಕ್ಯಾನ್ ಯಾನ್, ದಿ ಕಾರಿಬೂ ಮತ್ತು ಇತರಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸೃಮೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಕಂದಕಗಳ ಬಳಿ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಸಾಕಿರುವವರು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವವರು ಸಹ ಒಣಗಿದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶವಾದ ಥಾಮ್ಸನ್ ನದಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸತೊಡಗಿದರು. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಬೂ, ಚಿಲ್ಕೊಟಿನ್ ಮತ್ತು ಒಕಾಂಗನ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಹವಾಮಾನವಿರುವ ಉತ್ತಮ ಮಳೆಯಾಗುವ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೆ ಇದು ಕಡಲತೀರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಡಲ ಪ್ರದೇಶವು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಜಾಗವಾಗಿದೆ. 1885 ರಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವದೆಡೆಗೆ ರವಾನೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಬರ್ರಾರ್ಡ್ ಇನ್‌ಲೆಟ್‌ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಾನ್‌ವಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಲೊಗಿಂಗ್ ನಗರವು, ರೈಲ್ವೇಯ ಅಂತಿಮ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದು 1886 ರಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ವ್ಯಾಂಕೋವರ್ ಆಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ವ್ಯಾಂಕೋವರ್ ಪೋರ್ಟ್‌ನ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ತ್ವರಿತವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿತು, ಮತ್ತು ವಿನ್ನಿಪೆಗ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನಿತೋಬಾವನ್ನು ಮೀರಿಸಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಕೆನಡಾದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಯಿತು. ಪ್ರಾಂತದ ಮೊದಲಿನ ದಶಕಗಳು ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆಯ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು, ಇವುಗಳ ಕೊನೆಗಾಣಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು-ಪ್ರಮುಖ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವು. ಇದು ಆ ದೇಶದ ಮೊದಲ ಜನರಿಂದ ಅವರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಅದರ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡೆಯುವುದು, ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಲವು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸುವಲ್ಲಿನ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ) ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಪ್ರಾಂತವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲು ಒಂದು ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾವು [[ಯುರೋಪ್]], [[ಚೀನಾ]], ಮತ್ತು [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನ್‌]]ಗಳಿಂದ ವಲಸೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಶ್ವೇತವರ್ಣ-ಅಲ್ಲದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಹಾಪೂರವು ಪ್ರಬಲವಾದ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪಿನಿಂದ ವೈಷಮ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿತು, ಅದು ಒಂದು ಹೆಡ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್‌ನ ಹೇರುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಏಷಿಯಾದ ಜನರು ಬ್ರೀಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು (ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಚಳುವಳಿಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು). ಈ ವಲಸೆ ಹೋಗುವಿಕೆಯು ವ್ಯಾಂಕೋವರ‌ನಲ್ಲಿನ 1887 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1907 ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಮತ್ತು ಜಪಾನಿನ ವಲಸೆಗಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಹಲ್ಲೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1923 ರ ವೇಳೆಗೆ, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಸುಮಾರು ಎಲ್ಲಾ ಚೀನಾದ ವಲಸೆ ಹೋಗುವಿಕೆಯು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಂತವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. 1914 ರಲ್ಲಿ, ಎರಡನೆಯ ಖಂಡಾಂತರದ ರೈಲ್ವೇ ಹಳಿಯ ಕೊನೆಯ ತುದಿ (ನಿಲ್ದಾಣ), ಉತ್ತರ-ಕೇಂದ್ರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾವನ್ನು ಯೆಲ್ಲೋಹೆಡ್ ಪಾಸ್‌ದಿಂದ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಜಾರ್ಜ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ರುಪರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಗ್ಯಾಂಡ್ ಟ್ರಂಕ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಇದು ಫೋರ್ಟ್ ಫ್ರೇಸರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಇದು ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಕಡಲ ತೀರಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಿತು ಮತ್ತು ಬಲ್ಕ್ಲೇಯ್ ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಸ ಆರ್ಥಿಕ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತುಪ್ಪಳ ವಹಿವಾಟು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಒಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಾಂತವು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಗಾರಿಕೆ, ಕೃಷಿ, ಮತ್ತು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವಾಯಿತು. === 1920ರಿಂದ 1940ರ ವರೆಗೆ === [[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಪ್ರಪಂಚ ಯುದ್ಧ I]]ರಿಂದ ಪುರುಷರು ಹಿಂತಿರುಗಿದಾಗ, ಆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಿಮುಕ್ತಗೊಂಡ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು, ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ವಾಂಕೂವರ್ ಮತ್ತಿತರ ಪ್ರಾಂತಗಳು ಯುದ್ದದವರೆಗೂ ಕುಡಿತದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದವು, ಆ ಮಹಿಳೆರು ಸಾಮಾಜಿಕ ತೊಂದರೆಗಳ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ಸರಾಯಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲು ಮತಚಲಾಯಿಸಿದ್ದರು. ಅನುಭವಿಗಳ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ ನಿಷೇಧವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಹಿಂಪಡೆಯಲಾಯಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ " ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ಕೆಲಸಗಾರರು" ಕುಡಿದು ಆನಂದಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅನುಭವಿಗಳಲ್ಲಿನ ನಿರುದ್ಯೋಗವು ಅನೇಕ ಲಭ್ಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಲಸೆಗಾರರು ಆಕ್ರಮಿಸಿದುದು ದೃಡಗೊಳಿಸಿದವು ಮತ್ತು ನಿರಾಶೆಗೊಂಡ ಅನುಭವಿಗಳು "ಸೈನಿಕರ ಗುಂಪು"ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅವರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸತೊಡಗಿದರು, ಇವು ಸೊಲ್ಜರ್-ಪಾರ್ಟೀಸ್, ಸೊಲ್ಜರ್-ಲೇಬರ್, ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮರ್-ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷಗಳು ರಚನೆಯಾದವು. ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಕಾರ್ಮಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಅಧಾರಿತ ಗುಂಪುಗಳು ಎಡಪಂಥೀಯ ಮತ್ತು ಬಲಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ರಚನೆಗೆ ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು, ಕೊನೆಗೆ ಕೊ ಆಪರೇಟಿವ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಮತ್ತು ಮೊದಲಿನ ಸೊಶಿಯಲ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ತಂಡಗಳು ಒಡೆದು ಬೇರೆ ಪಕ್ಷಗಳಾದವು.. [[ಚಿತ್ರ:Japanese internment camp in British Columbia.jpg|thumb|ವಿಶ್ವ ಸಮರ IIರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಪನೀಸ್ ಕೆನಡಿಯನ್ನರಿಗೆ ಸ್ಥಳನಿರ್ಬಂಧ ಶಿಬಿರ.]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ನಿಷೇಧದ ಘಟನೆಯು ಅನೇಕ ಅವಕಾಶಗಳಿಗೆಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಅನೇಕರು ಉದ್ಯೋಗ ಪಡೆದರು ಅಥವಾ ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಸರಾಯಿ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅರಣ್ಯ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಮತ್ತು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಂಕೋವರ್‌ನ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯಗಳು 1920ರ ದಶಕದ " ಪೈರಟ್ ಆರ್ಥಿಕತೆ"ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳಾಗಿವೆ. ಯುಎಸ್ ನಿಷೇಧದ ಕೊನೆ,ಗ್ರೇಟ್ ಡಿಪ್ರೆಶನ್‌ನ ಧಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿತು. ತೀವ್ರವಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಪುರುಷರು ಕೆನಡಾದಿಂದ ವಾಂಕೋವರ್‌ಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು, ದೊಡ್ಡ ಹೊಬೊ ಜನಜಾತ್ರೆಯು ಫಾಲ್ಸ್ ಕ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಬರಾರ್ಡ್ ಕಡಲಚಾಚುಗಳ ರೈಲ್ವೆಯಂಗಳಗಳ ನಡುವೆ ಸೃಷ್ಠಿಯಾದವು, ಹಳೆಯ ಕೆನಡಿಯನ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ರೈಲ್ವೇ ಮೈನ್‌ಲೈನ್ ರೈಟ್-ಆಫ್-ವೇ ಮೂಲಕ ನಗರದ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಹೃದಯ ಭಾಗವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು(ಹಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕಾರಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ). ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಿಷಮವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ರಾಜಕೀಯದ ಸಂಘಟನೆಯ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಪ್ರಯಾಸಕರವನ್ನಾಗಿಸಿತು, ಗ್ರ್ಯಾನ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹಿಂಸಾಚಾರದಿಂದ ಪೋಲೀಸರು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಟಿಯಲ್ ಲಾವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿಧಿಸಿದರು. ವಾಂಕೋವರ್ ತುಕಡಿಯು ಆನ್-ಟು-ಓಟ್ಟಾವ ಟ್ರೆಕ್ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಸಾವಿರಾರು ಪುರುಷರಿದ್ದ ಇದು ರಾಜಧಾನಿಗೆ ತೆರಳಬೇಕಿತ್ತು ಆದರೆ ಮಿಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಟ್ಲಿಂಗ್ ಗನ್‌ನಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದ ಕಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಬಿರಗಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು.{{Citation needed|date=December 2007}} 1930 ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನವು ಹಿಂದಿನ ಸಾಧಾರಣ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುವ ಸೂಚನೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿತು, ಆದರೆ ಇದು ಎರಡನೇ ಪ್ರಪಂಚ ಯುದ್ಧದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡರು. ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾಕ್ಕೆ [[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ|ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ]]ದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಫೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರವು ಸ್ಥಳವನ್ನೊದಗಿಸಿತು, ಈ ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಅದು ಬಹಳ ಕಾಲ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಘರ್ಷಣೆಯುಂಟಾಗುತಿತ್ತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಾಂದರ್ಭಿವಾಗಿ ಏಷ್ಯಾದ ವಲಸೆಗಾರರಿಗೆ ಹಗೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗುತಿತ್ತು. ಇದು ಎರಡನೇ ಪ್ರಪಂಚ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು, ಆಗ ಅನೇಕ ಜಪಾನೀ ಪಂಗಡದವರು ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು ಅಥವಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋದರು ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಅಂತರ್ಜಾತೀಯ ವಿವಾಹಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದವು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂತರ್-ವರ್ಣೀಯ ಸಾಮರಸ್ಯ, ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು. === ಏಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ-ನಂತರದ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಕಾಲ === [[ಚಿತ್ರ:British Columbia Regiment 1940.jpg|thumb|ಬಿಸಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್, ಡಿಸಿಒ, ನ್ಯೂ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ಇನ್ಸ್‌ಟರ್ ಮಾರ್ಚಿಂಗ್, 1940.]] [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|II ನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾ ಪ್ರಗತಿಪರ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಪಕ್ಷಗಳು ಹೊಸ ಪ್ರಗತಿಪರ ಮುಖಂಡ ಜಾನ್ ಹಾರ್ಟ್‌ನ ನೇತೃತ್ವದಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಏಕೀಕೃತ ಸರಕಾರವಾಗಿ ಏಕೀಕರಣಗೊಂಡವು, ಡಫ್ ಪ್ಯಾಟುಲೋ ಅವರು 1941 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮತವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ವಿಫಲರಾದ ಕಾರಣ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಹಾರ್ಟ್‌ರವರು ಅವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಪರ ಪಕ್ಷವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು, ಅವರು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಕೋ-ಆಪರೇಟೀವ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಫೆಡರೇಷನ್‌ಗಿಂತ (CCF) ಕಡಿಮೆ ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಪ್ಯಾಟುಲೋ ಅವರು ತಮ್ಮ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾದ ರಾಯಲ್ ಲೇಥಿಂಗ್‌ಟನ್ ಮೈಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಪಕ್ಷದ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದುಗೂಡುವಿಕೆಯ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಸ್ಥಾನವು ಜಾನ್ ಹಾರ್ಟ್‌ರಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅವರು ಐದು ಪ್ರಗತಿಪರ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಕ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="con" /> ಸಮಾಜವಾದಿ ಕೋ-ಆಪರೇಟೀವ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಫೆಡರೇಷನ್‌ ಇದು ಏಕೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಆದರೆ ಅದು ಈ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು.<ref name="con" /> II ನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು, ಸಾಸ್ಕೆಚ್‌ವಾನ್‌ನಲ್ಲಿ 1944 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ವಿಜಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಸಿಸಿಎಫ್ ಅನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಬರುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಸಿಸಿಎಫ್‌ನ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತವು 1945 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು, ಅವರು ಮೂರು-ಮಾರ್ಗಗಳ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಏಕೀಕರಣವು ಸಮಾಜವಾದಿ-ವಿರೋಧಿ ಮತವನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿತು.<ref name="con" /> ಯುದ್ಧದ-ನಂತರದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಜಾರ್ಜ್‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಿಂದ ಪೀಸ್ ರಿವರ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ ವರೆಗೆ ಹೈವೇ 97 ದ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಿಕೆ, ಈ ವಿಭಾಗವು ಜಾನ್ ಹಾರ್ಟ್ ಹೈವೇ (ಹೆದ್ದಾರಿ, ರಾಜಮಾರ್ಗ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ವಿಮೆ ಪದ್ಧತಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1947 ರಲ್ಲಿ ಏಕೀಕರಣದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಬೈರೊನ್ ಇಂಜೆಮರ್ ಜಾನ್‌ಸನ್‌ರವರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳು ಅವರ ಹೊಸ ಮುಖಂಡ ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಆನ್ಸ್‌ಕೊಂಬ್ ಅವರು ಪ್ರಧಾನ ಸಚಿವರಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಆಶಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಏಕೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿಪರರು ಇದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಜಾನ್‌ಸನ್‌ರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಕ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು 1949 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರತಿಶತ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ (61%) ಕೊಂಡೊಯ್ದರು. ಈ ಜಯವು, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ದುರುಪಯೋಗದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಿಮರ್ಶೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅವರ ಸರಕಾರದ ವಿನಿಯೋಗದ ಯೋಜನೆಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆಗೆ ಹೊರಿಸಬಹುದಾದ ಜಯವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಅಧಿಕಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖವಾದ ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದವು, ಮತ್ತು ಅಲ್ಕಾನ್ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಮಾನೋ, ಕಿಟಿಮ್ಯಾಟ್ ಹೈಡ್ರೋ ಮತ್ತು ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಮ್ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳನ್ನು ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದವು. ಜಾನ್‌ಸನ್‌ರು ಫ್ರೇಸರ್ ಕಣಿವೆಯ 1948 ರ ಪ್ರವಾಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹ ಪರಿಹಾರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು, ಅದು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕೋಪವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಗತಿಪರ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಏಕೀಕೃತ ಸದಸ್ಯರುಗಳ ನಡುವ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಒತ್ತಡಗಳು ಪ್ರಗತಿಪರ ಪಕ್ಷದ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಜಾನ್‌ಗೆ ಮನಗಾಣಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮತನೀಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದನು. 1952 ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಜಾನ್‌ಸನ್‌ನು ತನ್ನ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದನು ಮತ್ತು ನಿಯೋಗ ಸಚಿವ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಆನ್ಸ್‌ಕೊಂಬ್‌ರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ತನ್ನ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟನು.<ref name="con">ಹನ್ಸ್ ಜೆ. ಮೈಕೆಲ್‌ಮನ್, ಡೇವಿಡ್ ಇ. ಸ್ಮಿತ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೀನ್ ಡೆ ಕ್ಲೆರ್ಸಿ ''[https://books.google.com/books?id=d7iLYjWHvS8C&amp;pg=PA184&amp;lpg=PA184&amp;dq=herbert+anscomb+conservative&amp;source=web&amp;ots=KTErt15MJo&amp;sig=5RoPyZ9ETqJHuxFIwKJGsSzGsG4#PPA184,M1 ಕಂಟಿನ್ಯೂಟಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಚೇಂಜ್ ಇನ್ ಕೆನೆಡಿಯನ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್: ಎಸ್ಸೆಸ್ ಇನ್ ಆನರ್ ಆಫ್ ಡೇವಿಡ್ ಇ.ಸ್ಮಿತ್]'', ಟೊರೊಂಟೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ (2006), ಪುಟ 184</ref> ಈ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಮುಂಚೆ ಚುನಾವಣಾ ಪದ್ಧತಿಯ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದ ಪಡೆದ ಮತವು ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿತು (ಒಂದು ಆದ್ಯತಾ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಸರಿಸಮವಾಗಿ)ಅಲ್ಲಿ ಮತದಾರರು ಎರಡನೆಯ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಿತ್ತು. ಪ್ರಗತಿಪರರಿಂದ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಸುಸಂಘಟಿತ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ಮತದಾನ ಹಕ್ಕಿನ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವು ಅವರ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಅವರ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸಿಸಿಎಫ್‌ಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವರೆಂಬುದಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಸಿಸಿಎಫ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮತದಾರರ ಗುಂಪು ಫ್ರಿಂಜ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ (ಸಾಕ್ರೆಡ್ಸ್) ಮತವನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ ಅವರ ಈ ಯೋಜನೆಯು ವಿರುದ್ಧ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು, ಸಿಸಿಎಫ್ ಪಕ್ಷವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಸ್ ಪಕ್ಷದ 30.18% ಕ್ಕಿಂತ 34.3% ಮತವನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಕೂಡ, ಈ ಪಕ್ಷವು ಶಾಸನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ (19) ಸಿಸಿಎಫ್‌ಗಿಂತ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸ್ಥಾನದಿಂದ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮತಗಳಿಂದ ಜಯಗಳಿಸಿತು. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರ ಮತ್ತು ಮುಂಚಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಪಕ್ಷದ ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಎ ಡಬ್ಲು. ಎ. ಸಿ. ಬೆನೆಟ್‌ರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಪಕ್ಷವು ಪ್ರಗತಿಪರ ಸದಸ್ಯರುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಸದಸ್ಯರುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ (ಕ್ರಮವಾಗಿ 6 ಮತ್ತು 4 ಸ್ಥಾನಗಳು) ಒಂದು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಬೆನೆಟ್‌ರು, ಒಂದು ಹೊಸ ವಿಧದ ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತ ಹಾಗೆಯೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಸರಿಸಮನಾದ ಗಮನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತ ಹಣಕಾಸಿನ ಸುಧಾರಣೆಯ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಅವರು 1953 ರಲ್ಲಿನ ಎರಡನೆಯ ಚುನಾವಣೆಗೆ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧ ಮಾಡಿದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬೆನೆಟ್ ಆಡಳಿತ ವಿಧಾನವು 38% ಮತಗಳ ಜೊತೆ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. === ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಬೆಳವಣಿಗೆ === [[ಚಿತ್ರ:I 61926.gif|left|thumb|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಎ. ಸಿ. ಬೆನೆಟ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಹೆಂಡತಿ,ಅಗಸ್ಟ್ 1958. ಪ್ರಾಂತವನ್ನು ಬೆನೆಟ್ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷ ಆಳಿದ್ದಾರೆ.]] ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಪಕ್ಷದ ಚುನಾವಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾವು ತ್ವರಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಒಂದು ಹಂತವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಬೆನೆಟ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪಕ್ಷವು ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸಿತು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದು ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ಧೃಢವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಉಚ್ಛ್ರಾಯದ ಮೂಲಕ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾ ಶಕ್ತಿಯ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸಿತು, ಹಾಗೆಯೇ ಸಣ್ಣದಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು, ಅವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾ ಹೈಡ್ರೋ ಎಂದು ಪುನರ್‌ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿತು. 1960 ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಅಥವಾ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ- ಪೀಸ್, ಕೋಲಂಬಿಯಾ, ಮತ್ತು ನೆಚಾಕೋ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು. ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸಾಗಾಣಿಕಾ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಡುವಣ ಕೋಲಂಬಿಯಾ ನದಿಯ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಕೂಡ ಅರಣ್ಯ ವಿಭಾಗಗಳ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿನ ತೈಲ ಮತ್ತು [[ಅನಿಲ]] ವಿಭಾಗಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಜೊತೆ ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1950 ಮತ್ತು 1960 ರ ದಶಕಗಳೂ ಕೂಡ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯದಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೂಲಕವೂ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. 1960 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಂತ್ಯೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಒಂದು ಸಾಮುದ್ರಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾ ಫೆರಿಸ್ ಅನ್ನು ಕ್ರೌನ್ ಕಾರ್ಪೋರೆಷನ್‌ನಂತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಣೆ ಮಾಡಿತು. ವ್ಯಾಂಕೋವರ್ ಮತ್ತು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕವಿಗಳ, ಸಾಹಿತಿಗಳ, ಕಲಾಕಾರರ, ಸಂಗೀತಕಾರರ, ಹಾಗೆಯೇ ನೃತ್ಯಕಾರರು, ನಟರು ಮುಂತಾದವುಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ''ಹೌಟ್ ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರ'' ದ ಮುಖ್ಯ ಪಕಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸುಂದರವಾದ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ ಮತ್ತು ಬೆಚ್ಚಗಿನ ತಾಪಮಾನಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಈ ನಗರಗಳು ಅವುಗಳ ಸ್ವಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಶೈಕ್ಷಣಿಕತೆ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು, ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಆಲೋಚನಾಕಾರರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು ಅಥವಾ ಅವರ ಉದಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವೂ ಕೂಡ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಉದಯವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಒಂದು ಮಹತ್ತರವಾದ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ನೀಡಿತು. ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ, 1960 ರ ದಶಕವು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೋಲಾಹಲದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಎಡಪಂಥ ಮತ್ತು ಬಲಪಂಥದ ನಡುವಣ ವಿಭಜನೆಯು ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳ ಪ್ರಾರಂಭದ ಸಮಯದಿಂದ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿತ್ತು, ಅದು [[ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ|ಸ್ವತಂತ್ರ ಉದ್ದಿಮೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು, ಕೋ-ಆಪರೇಟೀವ್ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಫೆಡರೇಷನ್‌ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಹೊಸ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪಕ್ಷದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಪಕ್ಷದ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುವ ವಾಸ್ತವವಾದ ಏಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಘಟಿಸಿತು. ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವಿಕಸಿತಗೊಂಡಂತೆ, ಕಾರ್ಮಿಕ-ನಿರ್ವಹಣೆ ಒತ್ತಡಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಒತ್ತಡಗಳು, 1960 ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ, ವ್ಯಾಂಕೋವರ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾನೈಮೋಗಳು ಕೇಂದ್ರವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲ್ಪಟ್ಟವು. ಹಿಪಿಗಳ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಂಕೋವರ್ ಮೇಯರ್ ಟಾಮ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್ ನಡುವಣ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವು, 1971 ರ ಗ್ಯಾಸ್ಟೌನ್ ಕ್ಷೋಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಒತ್ತಡಗಳು ಮತ್ತು ಯಥಾ ಪೂರ್ವದ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಜೊತೆಗಿನ ಅಸಮಾಧಾನದ ಜೊತೆ, ಬೆನೆಟ್ ಸರಕಾರದ ಸಾಧನೆಗಳು ಅದರ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಅಪಖ್ಯಾತಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. === 1970ರ ಮತ್ತು 1980ರ ದಶಕಗಳು === {{POV-section|date=November 2008}} ಅಗಸ್ಟ್ 27, 1969 ರಂದು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಪಕ್ಷವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೆನೆಟ್‌ನ ಕೊನೆಯ ಹಂತದ ಬಲವಾಗಿ ಪುನರ್‌ಆಯ್ಕೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1970 ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲುಗಳ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹ ಕಡಿತಗಳಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಳದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾ ಹೈಡ್ರೋವು ತನ್ನ ಮೊದಲ ನಷ್ಟವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿತು, ಅದು ಬೆನೆಟ್ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಪಕ್ಷದ ಅಂತಿಮ ಹಂತದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web | url= http://www.llbc.leg.bc.ca/public/PubDocs/bcdocs/37907/electoral_history.pdf | archiveurl= https://web.archive.org/web/20061020072258/http://www.llbc.leg.bc.ca/public/PubDocs/bcdocs/37907/electoral_history.pdf | archivedate= 2006-10-20 | title= Electoral History of British Columbia 1871–1986 | author= Elections BC | year= 1998 | accessdate= 2007-04-26}}</ref> ಸಾಕ್ರೆಡ್‌ಗಳು ಅಗಸ್ಟ್ 1972 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಡೇವ್ ಬ್ಯಾರೆಟ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರದ ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯೀಯ ಹೊಸ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ (NDP) ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಕಿತ್ತುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟರು. ಬ್ಯಾರೆಟ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಾಂತ್ಯೀಯ ಹೆಚ್ಚಳಗಳು ಕಡಿಮೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕೊರತೆಯಾಗಿ ಬದಲಾದವು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹಣಕಾಸಿನ ಕೊರತೆಗಳು ಮುಂಚಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಬಂದದ್ದಾಗಿವೆ ಎಂಬಂತೆ ತೋರಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಇದರ "ಪುಸ್ತಕಗಳ ಎರಡು ಪ್ರತಿಗಳು" ಇದನ್ನು ಡಬ್ಲುಎಸಿ ಬ್ಯಾನೆಟ್ ತನ್ನ ಹಣಕಾಸಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದನು. ಎನ್‌ಡಿಪಿ ಅಧಿಕಾರದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮೂರು ವರ್ಷ ("ಸಾವಿರ ದಿನಗಳು") ಅವಧಿಯು ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕೊನೆಗಾಣದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಂದಿತು, ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಮೀಸಲಿನ ನಿರ್ಮಾಣ, ಪುನರಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾಗುವಳಿ ಯೋಗ್ಯ ಭೂಮಿಯ ಸಂರಕ್ಷೆಣೆಯ ಅಶಯ, ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾದ ವಿಮಾ ಕಂಪನಿ, ಇದು ಏಕೈಕ-ನೀಡುಗ ಮೂಲ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ವಿಮೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದ ಜೊತೆಗಿನ ಒಂದು ಕ್ರೌನ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಎಂಬ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Flaggraphic22.JPG|thumb|250px|right|1980ರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬೆನೆಟ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಬಿಸಿಯ ಈ ವಿನ್ಯಾಸ ರೂಪದ ಧ್ವಜ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 20 ವರ್ಷಗಳು ಇದು ಬಿಸಿ ಸರ್ಕಾರದ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿತ್ತು.]]ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಾರ್ಮಿಕ ಭೇದನದ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ, ಸರ್ಕಾರವು ತುಂಬಾ ವೇಗವಾಗಿ ಅಥವಾ ತುಂಬಾ ದೂರಕ್ಕೆ-ತಲುಪುವ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಎಂಬ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳು 1975 ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಡಿಪಿಯ ಪದಚ್ಯುತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಡಬ್ಲು.ಎ.ಸಿ. ಬೆನೆಟ್‌ರ ಮಗ, ಬಿಲ್ ಬೆನೆಟ್ ಮುಂದಾಳತ್ವದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಪಕ್ಷವು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಎಳೆವಯಸ್ಸಿನ ಬೆನೆಟ್ ಸರ್ಕಾರದಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತದ 85% ಭೂಮಿಯ ಮೂಲವು ಸರ್ಕಾರದ ಮೀಸಲಾತಿಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅರಣ್ಯ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಮೂಲಕ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ನಿಯೋಗ ಮಂತ್ರಿಗಳ ವರದಿ ಮಾಡುವಿಕೆಯು ಪ್ರಧಾನ ಸಚಿವರ ಕಾರ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಎನ್‌ಡಿಪಿ-ಪ್ರಚೋದಿತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು ಆ ಸಮಯದ-ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಚಿವರು ತಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವಿನ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಬಂಗಾರದ ಗೋರು ಸಲಿಕೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದರ ಜೊತೆ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವು, ಆದರೆ ಹೊಸ-ಕಾಲಯುಗದ ಸಾಕ್ರೆಡ್‌ಗಳೂ ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚು ಬಲಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಎನ್‌ಡಿಪಿ-ಪ್ರಮುಖವಾದ ವಿಸ್ಟ್ಲರ್‌ನ ರೆಸಾರ್ಟ್ ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿತವಾದ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿತು. "ಮಿನಿವ್ಯಾಕ್" ಅಧಿಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲೂ ಕೂಡ (ಡಬ್ಲುಎಸಿ ಯು "ಬಿಗ್‌ವ್ಯಾಕ್), ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಹಣದ-ನಷ್ಟದ ರಾಜರು-ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಸ್ತಿಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಹೂಡಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಶೇರುಗಳ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ಪ್ರಮಾಣದ ನೀಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ "ಖಾಸಗೀಕರಣ"ಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, "BCRIC"ಯು "ಬ್ರಿಕ್ ಶೇರುಗಳ" ಜೊತೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಅವನ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿನ ಕೊನೆಯ ವರೆಗೆ, ಬೆನೆಟ್‌ನು ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಲವಾರು ಮೆಗಾಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ಗಳ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡನು ಮತ್ತು ಮತವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ<ref>ಹೆಚ್ಚು ಭಿನ್ನವಾದ ಬಲ-ಪಂಧೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು, ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಯಾದ ಸರ್ಕಾರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಶ್ವಾಸನೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ.</ref> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು ಯಾವುದೆಂದರೆ ವಾಂಕೋವರ್‌ಗೆ ಒಂದು ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಅದು ಎಕ್ಸ್‌ಪೋ 86 ವಿಧದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು, ಮತ್ತು ಅದು ಕೊಕ್ವಿಹಾಲಾ ಹೆದ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಂಕೋವರ್‌ನ ಸ್ಕೈಟ್ರೇನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿತು. ಕೊಕ್ವಿಹಾಲಾ ಹೆದ್ದಾರಿ ಯೋಜನೆಯು, ಪ್ರಧಾನ ಸಚಿವರ ಸಹೋದರನು ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಯೋಜನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ದೊಡ್ದದಾದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದನು ಎಂಬುದು ಬಯಲಿಗೆ ಬಂದ ನಂತರ ಇದು ಒಂದು ಹಗರಣದ ವಿಷಯವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚಗಳ ದೊಡ್ದ ಪ್ರಮಾಣದ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೂ ಕೂಡ ಹಗರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಎರಡೂ ವಿಚಾರಣೆಗಳು ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಡೊಮನ್ ಹಗರಣ ಎಂಬ ನಂತರದ ಒಂದು ಹಗರಣದ ಮೂಲಕ ದಿಕ್ಕುತಪ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಸಚಿವ ಮತ್ತು ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿ ಬೆಂಬಲಿಗ ಹರ್ಬ್ ಡೊಮನ್‌ರು ಆಂತರಿಕ-ವಹಿವಾಟು ಮತ್ತು ಷೇರುಪತ್ರಗಳ ಮೋಸಕ್ಕಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಲ್ಪಟ್ಟರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಾಕ್ರೆಡ್‌ಗಳು 1979 ರಲ್ಲಿ ಬೆನೆಟ್ ಮುಂದಾಳತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪುನಃ-ಆಯ್ಕೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟರು, ಅವರು 1986 ರವರೆಗೆ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. [[ಚಿತ್ರ:Coquilhalla Highway.jpg|thumb|250px|right|ಕ್ವಾಂಕ್ವಿಹಲ್ಲಾ ಹೈವೇ ಎಕ್ಸ್‌ಪೊ 86ರ ಒಂದು legacies. ಸುಂಕದ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ರಚನೆ ವಿವಾದದ ಕಿಡಿ ಹೊತ್ತಿಸಿದೆ.]] ಪ್ರಾಂತವು ಒಂದು ಸತತವಾದ ಅಪಸರಣ (ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ)ವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಂತೆ, ಬೆನೆಟ್‌ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರಣವು ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಎಪ್ರಿಲ್ 1, 1983 ರಂದು ಪ್ರಧಾನ ಸಚಿವ ಬೆನೆಟ್‌ನು ಒಂದು ಸರ್ಕಾರದ ಕಾನೂನು ಸಮ್ಮತ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರದ ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಮಿತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್-ಗವರ್ನರ್, ಹೆನ್ರಿ ಪೈಬಸ್ ಬೆಲ್-ಐರ್ವಿಂಗ್‌ನು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಬೆನೆಟ್‌ನನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಸಭೆಗೆ ಕರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು, ಮತ್ತು ಎಪ್ರಿಲ್ 30 ಕ್ಕೆ ಒಂದು ಚುನಾವಣೆಯು ಆದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಹಾಗೆಯೇ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಾಂಸ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಧಿಕಾರಿ ಮಂಡಳಿಯು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಸಹಿಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲದ ಕಾರಣದಿಂದ ಸರ್ಕಾರದ ಚೆಕ್ಕುಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಸುಧಾರಣೆಯ ಒಂದು ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಚುನಾಯಿತ ವಶೀಲಿಕಾರರಾದ ಓಂಟಾರಿಯೋ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮಾಲೋಚಕರಿಂದ ಬಿಗ್ ಬ್ಲು ಮಷಿನ್‌ನ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್-ಸಂಘಟಿತ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಗಳ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಬೆನೆಟ್‌ನು ಒಂದು ಅನಪೇಕ್ಷಿತ ಬಹುಮತವನ್ನು ಗಳಿಸಿದನು. ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪರಿಣಾಮದಲ್ಲಿನ ಶಾಂತಿಯ ಹಲವಾರು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾತುಕತೆಗೆ ಕರೆಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಯ ಒಂದು ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ರೆಡ್ಸ್‌ನು "ಪ್ರತಿಬಂಧಕ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಹಣಕಾಸಿನ ಕಡಿತಗಳ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಅಭಿಲಷೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು, ಅದು ಶಿಬಿರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಚೋದಕ ಶಬ್ದವಾಯಿತು. ಯೋಜನೆಗಳು ಎಡಪಂಥೀಯ "ಮಾತೃತ್ವ" ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಒಂಬುಡ್ಸ್‌ಮನ್ ಮತ್ತು ರೆಂಟಲ್ಸ್‌ಮನ್‌ನ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು, ಮಹಿಳೆಯರ ಯೋಜನೆಗಳು, ವಾತಾವರಣದ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂಯುಕ್ತ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಕ ಬಂಡವಾಳ ಸೇರಿಕೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದು ಬಜೆಟ್ ಭಾಷಣದ ನಂತರದ ದಿನ ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಸಾವಿರ ಜನರ ಜೊತೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 100,000 ಜನರ ಒಂದು ಬೇಸಗೆಯ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿವರಣೆಗಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಹಿಂಬಡಿತ (ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ)ವನ್ನು ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸಿತು. ಇದು ಸಮಾನತೆಯ (ಐಕಮತ್ಯದ) ಏಕೀಕರಣದ ಹೆಸರಿನಿಂದ 1983 ರ ಏಕೀಕರಣ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಎಂಬುದಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯು ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ಸಂಘಟನೆ, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಐಕಮತ್ಯವನ್ನು ಆ ಸಮಯದ-ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವುಡ್‌ವರ್ಕರ್‌ಗಳ (IWA) ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾಕ್ ಮುನ್ರೋ ನೇತೃತ್ವದಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ವಿರೋಧಾತ್ಮಕ ಚಳುವಳಿಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಈ ಒಕ್ಕೂಟವು ಪ್ರಾಂತದ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಒಕ್ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿತ್ತು. ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಜನರು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಯದ ವಿನಾ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮುಷ್ಕರವು ಅನಿವಾರ್ಯವಾದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹಲವಾರು ಜನರು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಿಂದ ಹೊರಹೋದರು, ಅವರ ಹಕ್ಕು ಕೇಳಿಕೆಯು ಕೇವಲ ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಎನ್‌ಡಿಪಿ ಮತ್ತು ಎಡಪಂಥದ ವಿರುದ್ಧ ಆರೋಪ ಮಾಡುವುದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮುದ್ರಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಷ್ಕರವು ಕೊನೆಗೊಂಡಂತೆ ಇದು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು, ಅದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಂತದ ಪ್ರಮುಖ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಪ್ರಕಟಣಾಕಾರರ ಮೂಲಕ ಹಾನಿಗೀಡುಮಾಡಿತು. ಒಕ್ಕೂಟದ ಮುಖಂಡ ಮತ್ತು ಐಡಬ್ಲುಎ ಅಧ್ಯಕ್ಷ, ಜಾಕ್ ಮುನ್ರೋ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಸಚಿವ ಬೆನೆಟ್‌ರಿಂದ ಒಪ್ಪಂದವು ಮುರಿದುಬಿದ್ದ ನಂತರ ಚಳುವಳಿಯು ಪತನ ಹೊಂದಿತು.<ref>{{cite book| last =Palmer| first =Bryan| title =Solidarity: The Rise and Fall of an Opposition in British Columbia| publisher =New Star Books| year= 1987| location =Vancouver| id = ISBN }}</ref> ಪ್ರಾಂತದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಕೆಲಸದ ನಿವೇಶನಗಳಲ್ಲಿನ ತಡೆಯುಂಟುಮಾಡುವ ಉದ್ವಿಗ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯ ಚಳಿಗಾಲವು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹೊಸ ಕಾನೂನುಗಳಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟ-ಅಲ್ಲದ ಕಾರ್ಮಿಕರು ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಅಲ್ಬರ್ಟಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಂತಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಕಂಪನಿಗಳು ಒಕ್ಕೂಟ-ಪ್ರಮಾಣದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾ ಕಂಪನಿಗಳ ಜೊತೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಈ ಒತ್ತಡದ (ಸಮಸ್ಯೆಯ) ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಬೆನೆಟ್‌ನ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿನ ಕೊನೆಯ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿದ್ದವು, ಎಕ್ಸ್‌ಪೋದ ಜೊತೆ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿದ್ದ ಮೆಗಾಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ಗಳ ಮೇಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಬಲಗಳು ಬೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು, ಮತ್ತು ಬೆನೆಟ್‌ನು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಲೇಡಿ ಡೈನಾರ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋ 86 ರ ಉದ್ಘಾಟನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿನ ಭೇಟಿಯನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಮುಗಿಸುವವನಿದ್ದನು. ಅವನ ನಿವೃತ್ತಿಯು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ವಿಸ್ಟ್ಲರ್ ರೆಸಾರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅದು ಪ್ರಧಾನ ಸಚಿವರ ಬಲಗೈ ಸದಸ್ಯ ಆದರೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗದ ಅಧಿಕಾರಿ ಬಡ್ ಸ್ಮಿತ್, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಪಕ್ಷ ಗ್ರ್ಯಾಂಡೆ ಡೇಮ್‌ನ ಗ್ರೇಸ್ ಮ್ಯಾಕ್‍ಕ್ಯಾರ್ತಿ, ಮತ್ತು ದೈವಶಕ್ತಿಯ ಆದರೆ ವಿಲಕ್ಷಣ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬಿಲ್ ವ್ಯಾಂಡರ್ ಜಾಲ್ಮ್‌ರ ನಡುವಣ ಒಂದು ಮೂರು-ಆಯಾಮದ ಶೂಟಿಂಗ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಯಿತು. ಮ್ಯಾಕ್‌ಕ್ಯಾರತಿಯು ಗೆಲ್ಲುವುದನ್ನು ನೋಡುವ ಬದಲಾಗಿ ಸ್ಮಿತ್‌ನು ತನ್ನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಬಿಲ್ ವ್ಯಾಂಡರ್ ಜಾಲ್ಮ್‌ಗೆ ನೀಡಿದಾಗ ಅವನು ಹೊಸ ಸಾಕ್ರೆಡ್‌ನ ಮುಖಂಡನಾದನು, ಮತ್ತು ಆ ವರ್ಷದ ನಂತರ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಗೆಲುವಿನೆಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದನು. ವ್ಯಾಂಡರ್ ಜಾಲ್ಮ್‌ನು ನಂತರ ಪ್ರಧಾನ ಸಚಿವರಿಂದ ಚೈನಾದ ಗ್ಯಾಂಬ್ಲಿಂಗ್ ಕಿನ್‍ಪಿನ್ ತಾನ್ ಯು ಫಿಲಿಪಿನೋಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮತ್ತು ಡಚ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಥೀಮ್ ಉದ್ಯಾನವನ, ಅಂದರೆ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ಮಾರಾಟದ ಒಂದು ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ವಿರೋಧ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಒಳಗಾಗಲ್ಪಟ್ಟನು. ಅಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಯು ನ ಅರ್ಜಿಗಳ ಬಗೆಗೂ ಕೂಡ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂಶಗಳಿವೆ, ಮತ್ತು ಟ್ಯಾನ್ ಯು ನು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಯ್‌ಶೋರ್ ಇನ್‌ನ ಮೇಲಿನ ಎರಡು ಅತಂಸ್ತುಗಳ ಮೇಲಿನ "ಹೊವರ್ಡ್ ಹ್ಯೂಸ್ ಸ್ಯೂಟ್"ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪಕ್ಷದ ಪ್ಲಾಂಬೊಯಂಟ್ ಸ್ಥಿರಾಸ್ಥಿ ಏಜೆಂಟ್‌ ಫಾಯೆ ಲಿಯಂಗ್‌ನಿಂದ ಅಸಹಜವಾದ ಕಥೆಗಳೂ ಕೂಡ ಕೇಳಿಬಂದವು, ಈ ದೋಷಾರೋಪಣೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಣದ ಚೀಲದ ಜೊತೆಗಿನ ಒಂದು ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಪೇಪರ್ ಬ್ಯಾಗ್‌ ಯು ನಿಂದ ವ್ಯಾಂಡರ್ ಜಾಲ್ಮ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಹಗರಣಗಳು ವ್ಯಾಂಡರ್ ಜಾಲ್ಮ್‌ನ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದವು, ಮತ್ತು ರಿಟಾ ಜಾನ್‌ಸ್ಟನ್ನು ಪ್ರಾಂತದ ಪ್ರಧಾನ ಸಚಿವರಾದರು. ಜಾನ್‌ಸ್ಟನ್‌ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಬಲದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಪ್ರಧಾನ ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದನು, ಅವನು ಒಂದು ಚುನಾವಣೆಗೆ ಕರೆಕೊಟ್ಟನು, ಅದು ಪಕ್ಷದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಿತಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೇವಲ ಎರಡು ಸೀಟುಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಿತು, ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ-ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾ ಪ್ರಗತಿಪರ ಪಕ್ಷವು ಮೊದಲಿನ ವ್ಯಾಂಕೋವರ್ ಮೇಯರ್ ಮೈಕ್ ಹಾರ್‌ಕೋರ್ಟ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಜಯಶಾಲಿ ಎನ್‌ಡಿಪಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿತು. 1988 ರಲ್ಲಿ, ಡೇವಿಡ್ ಸೀ-ಚೈ ಲ್ಯಾಮ್‌ನು ಬ್ರಿಇಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾದ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ ಸ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕೆನಡಾದ ರಾಣಿಯಿಂದ ನೇಮಕ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನು, ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಾಂತದ ಚೀನಾ ಮೂಲದ ಮೊದಲ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದನು. === 1990ರಿಂದ ಇತ್ತಿಚೀನವರೆಗೆ === ಜಾನ್ಸ್ಟನ್ ಮೈಕ್ ಹರ್‌ಕೋರ್ಟ್‌ರ ಮುಖಂಡತ್ವದಡಿಯಲ್ಲಿ 1991 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಎನ್‌ಡಿಪಿಯಿಂದಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು, ಹರ್ಕೋರ್ಟ್ ವ್ಯಾಂಕೊವರ್‌ನ ಮಾಜಿ ಮೇಯರ್. ಎನ್‌ಡಿಪಿಯ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಹೊಸ ಉದ್ಯಾನ ಪ್ರದೇಶಸ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿಸದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ,ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಲು ನೆರವಾಗಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ದುರ್ಬಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವುದು ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆ ಇದ್ದಾಗ್ಯೂ, ದಶಕಗಳ ಒಟ್ಟೂ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದಾದ ವಸತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ವಲಯಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ. ಹಾರ್‌ಕೋರ್ಟ್ ಹಗರಣವು "ಬಿಂಗೋಗೇಟ್"ನ ತ್ಯಜಿಸುವಿಕೆಯ ನಂತರ ಕೊನೆಗೊಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು- ಹಾರ್‌ಕೋರ್ಟ್ ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಾರಿಟಿ ಬಿಂಗೋ ಸಂದಾಯಗಳನ್ನು ಪಕ್ಷದ ಬೊಕ್ಕಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಹಗರಣವಾಗಿತ್ತು. ಹರ್ಕೋರ್ಟ್ ನೇರವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿ ಬೀಳಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮುಂಖಂಡರ ಅನುಮಾನಗಳ ಕರೆಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ರೀತಿನೀತಿಗೆ ಗೌರವಿಸಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಎನ್‌ಡಿಪಿಯ ನೂತನ ಮುಂಖಂಡರಾಗಿ ಬಿಸಿ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಲೇಬರ್‌ನ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಗ್ಲೇನ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ರನ್ನು, ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, 1996ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ಪಕ್ಷವು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಗರಣಗಳ ಕಪಿಮುಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿತು,ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದದ್ದು ಫಾಸ್ಟ್ ಫೆರ್ರಿ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಲ್ ಬ್ರಿಟೀಶ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಡಗುನಿರ್ಮಾಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಒಂದು ಆಟದ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಬದಲಾಗಿ ಪ್ರಧಾನ ಸಚಿವರು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಅನುಕೂಲವು (ಹಣದ ಅನುಕೂಲ) ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ನು ಪ್ರಧಾನ ಸಚಿವರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂಬ ಒಂದು ಆಪಾದನೆಯಿದೆ (ಎಂದಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ). ಉಜ್ಜಲ್ ಡೋಸಾಂಜ್‌ರ ಹಿಂಬಾಲಕನಾದ ಡಾನ್ ಮಿಲ್ಲರ್ ಮೂಲಕ ಅವನು ಒಂದು ಮಧ್ಯಂತರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮುಂದುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು. ದೊಸಂನ್ಜ್ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಡಿಪಿಗೆ, ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಸಮೀಪದ-ಮುಂದಿನ ಚಿನಾವಣೆ ಮರೆವಿನಿಂದಾಗಿ ಪಕ್ಷವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ತಡವಾಯಿತು. 2001ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೋರ್ಡನ್ ಕ್ಯಾಂಬೆಲ್‌ರ ಬಿಸಿ ಲಿಬರಲ್ಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಒಟ್ಟು 79 ಸೀಟುಗಳಲ್ಲಿ 77 ಸೀಟು ಗೆದ್ದು ಎನ್‌ಡಿಪಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು. ಕ್ಯಾಂಬೆಲ್ ವಿವಿಧ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಎನ್‌ಡಿಪಿಯ ಪಾಲಿಸಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರು ಇದರಲ್ಲಿ "ಫಾಸ್ಟ್ ಫೆರ್ರಿಸ್" ಯೋಜನೆ, ಕಡಿಮೆ ವರಮಾನ ತೆರಿಗೆ,ಮತ್ತು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಸಿಎನ್ ರೆಲ್ವೆಗೆ ಬಿಸಿ ರೇಲ್ವೆ ಮಾರಟಮಾಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಕ್ಯಾಂಬೆಲ್‌ರು ಹವಾಯಿಯಲ್ಲಿ ರಜಾಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಗಾಡಿಯನ್ನು ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ, ಅವರೂ ಕೂಡ ಟೀಕೆಯ ವಿಷಯವಾದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2005 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಪ್ರಾಭವಾಶಾಲಿಯಾದ ಎನ್‌ಡಿಪಿ ವಿರುದ್ಧ ಪಕ್ಷವು ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸುವವರೆಗೂ ಕ್ಯಾಂಬೆಲ್ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಕ್ಯಾಂಬೆಲ್ 2009ರ,ಬ್ರಿಟೀಷ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅವಧಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು, 23 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಮೂರನೇ ಅವಧಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಆಗಿದ್ದು ಇದು ಮೊದಲಬಾರಿ. ಪ್ರಾಂತ್ಯ ವ್ಯಾನ್ಕೋವರ್ ಮತ್ತು ವಿಸ್ಟ್ಲರ್‌ನಲ್ಲಿ 2010 ಚಳಿಗಾಲದ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್ ನ ಆತಿಥೇಯನಾಗಲು ಹರಾಜು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು, ವ್ಯಾಂಕೊವರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಭಿಮತ ತೀರ್ಮಾನದೊಂದಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ ಆಯೋಜಕರು ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಕೂಡ ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲಿನ ಜಗತ್ತಿನೊಳಗೆ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಂಕೊವರ್ (ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಇತರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು) [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]] ಮೊದಲಿನ ಯುಕೆ ಕಾಲನಿಗಳ ಬಿಟ್ಟು ಬಂದ (ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಥವಾ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ) ಹಲವು ವಲಸೆಗಾರಗಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣವಾಗಿ 2}ಪೀಪಲ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವುದು ಇದರ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಆಂತರಿಕ ಕೆನಡಾದ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಕೂಡ ಪ್ರಮುಖ ಗಮ್ಯಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಇತ್ತಿಚೀನ ದಶಕಗಳುದ್ದದ ಸನ್ನಿವೇಶವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಚೆಲುವು, ಆಹ್ಲಾದಕರ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಶಾಂತವಾದ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಆದರೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿಜವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1971ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದ ಅಂದಾಜು 10%ನಿಂದ 2006ರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು 13%ಗೆ ಚಲನೆ ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರೀಕರಣದ ಧೋರಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಈಗ ಗ್ರೇಟ್ ವ್ಯಾನ್‌ಕೋವರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ 51% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದೆ,ಗ್ರೇಟ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ 8% ನೊಂದಿಗೆ ಎರಡನೇಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬಿಸಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಆಳುತ್ತವೆ. == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == === ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1851ರಲ್ಲಿ === {| class="wikitable" style="text-align:right" |- !ವರ್ಷ !ಜನಸಂಖ್ಯೆ !ಐದು-ವರ್ಷ <br /> % ಬದಲಾವಣೆ !ಹತ್ತು-ವರ್ಷ <br /> % ಬದಲಾವಣೆ !ಪ್ರಾಂತ್ಯ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ<br /> ಶ್ರೇಣಿ |- | 1851 | 55,000 | n/a | n/a | 6 |- | 1861 | 51,524 | n/a | −6.3 | 6 |- | 1871 | 36,247 | n/a | −35.3 | 7 |- | 1881 | 49,459 | n/a | 36.4 | 8 |- | 1891 | 98,173 | n/a | 98.5 | 8 |- | 1901 | 178,657 | n/a | 82.0 | 6 |- | 1911 | 392,480 | n/a | 119.7 | 6 |- | 1921 | 524,582 | n/a | 33.7 | 6 |- | 1931 | 694,263 | n/a | 32.3 | 6 |- | 1941 | 817,861 | n/a | 17.8 | 6 |- | 1951 | 1,165,210 | n/a | 42.5 | 3 |- | 1956 | 1,398,464 | 20.0 | n/a | 3 |- | 1961 | 1,629,082 | 16.5 | 39.8 | 3 |- | 1966 | 1,873,674 | 15.0 | 34.0 | 3 |- | 1971 | 2,184,620 | 16.6 | 34.1 | 3 |- | 1976 | 2,466,610 | 12.9 | 31.6 | 3 |- | 1981 | 2,744,467 | 11.3 | 25.6 | 3 |- | 1986 | 2,883,370 | 5.1 | 16.9 | 3 |- | 1991 | 3,282,061 | 13.8 | 19.6 | 3 |- | 1996 | 3,724,500 | 13.5 | 29.2 | 3 |- | 2001 | 3,907,738 | 4.9 | 19.1 | 3 |- | 2006 | 4,113,487 | 5.3 | 10.4 | 3 |} <ref>{{cite web|url=http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo62k.htm|title=Statistics Canada&nbsp;— Population|access-date=2010-08-25|archive-date=2006-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20060519055145/http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo62k.htm|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.statcan.ca/Daily/English/060927/d060927a.htm ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]. ಕೆನಡಾ ಅಂಖ್ಯೆಸಂಖ್ಯೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> === ಧರ್ಮ === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" |+ align="top"|ಬಿಸಿಯಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪುಗಳು (1991 & 2001) & ಕೆನಡಾ(2001) | ! 1991 ಬಿಸಿ %||2001 ಬಿಸಿ % ||2001 ಕೆನಡಾ % ||ಬಿಸಿ 2001 ಸಂಖ್ಯೆ |- | align=left | '''ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ''' ||100% ||100%||100%|| 3,868,875 | |- |align=left |ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮ ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ|| 30.0% || 35.1% || 17% || 1,388,300 | style="text-align:left; font-size:70%;"|includes ನಾಸ್ತಿಕ, ನಿರೀಶ್ವರವಾದಿ, ಮಾನವತಾ ವಾದಿ, ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಇತರೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಡಾರ್ವಿನ್‌ನಂತಹ, ಇತರೆ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. |- | align=left | ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಮ್ಟ್|| 41.9% || 31.4%||29%|| 1,213,295 |- | align=left | ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್||18.3%||17.2%||44%|| 675,320 | style="text-align:left; width:35%; font-size:70%;"|ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. |- | align=left | ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕ ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್||0.7%||0.9%||2%||35,655 |- | align=left | ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ ಎನ್. ಐ. ಇ.|| 2.7% || 5.2%||3%|| 200,345 | style="text-align:left; font-size:70%;"|Includes mostly answers of 'Christian', not otherwise stated |- | align=left | ಸಿಖ್||2.3%|| 3.5% ||1%||135,310 |- | align=left | ಬುದ್ಧಿಸ್ಟ್||1.1%|| 2.2%||1%||85,540 |- | align=left | ಮುಸ್ಲಿಂ||0.8%|| 1.5%||2%||56,220 |- | align=left | ಹಿಂದು|| 0.6%|| 0.8%||1%||31,500 |- | align=left | ಯಹೂದಿಯರು|| 0.5% || 0.5%||1%||21,230 |- | align=left | ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಧರ್ಮಗಳು|| || 0.3%||0.1%|| 9,970 | style="text-align:left; font-size:70%;"| ಬಹಾ'ಐ, ಏಕಾಂಕರ್, ಜೈನ್ಸ್, ಶಿಂಟೊ, ತಾವೋಯಿಸ್ಟ್, ಜೋರಾಷ್ಟ್ರೀಯನ್ ಮತ್ತು ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಧರ್ಮಗಳು, ಎಲ್ಲೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ಇವುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. |- | align=left | ಇತರೆ ಧರ್ಮಗಳು|| || 0.4%||0.2%||16,205 | style="text-align:left; font-size:70%;"| ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ, ಪಾಗನ್, ವಿಕ್ಕಾ, ಒಗ್ಗಟ್ಟು – ಹೊಸ ವಿಚಾರ – ಪ್ಯಾಂಥೆಯಿಸ್ಟ್, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಧರ್ಮ, ರಾಸ್ಟಫೇರಿಯನ್ ಪಂಥ, ನ್ಯೂ ಏಜ್, ಜ್ಞಾನವಿಷಯ,ಸೈತಾನ ಪಂಥಿ, ಇತರೆಗಳನ್ನೊಗೊಂಡಿದೆ. |}<ref>[60] ^ ಕೆನಡಾ ಅಂಖ್ಯೆಸಂಖ್ಯೆ</ref><ref>[60] ^ ಕೆನಡಾ ಅಂಖ್ಯೆಸಂಖ್ಯೆ</ref> 2001 ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ದೊಡ್ಡದಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಥಗಳು (ನಾಸ್ತಿಕ, ಆಜ್ಞೇಯತಾವಾದಿ, ಇತರೆ.) ಯೊಂಗಿದೆ 1,388,300 (35.9%); ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್‌ರೊಂದಿಗೆ 1,213,295 (31.4%);ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ‌ನೊಂದಿಗೆ 675,320 (17%);ಕೆನಡಾದ ಯಿನೈಟೆಡ್ ಚರ್ಚ್‌ನೊಂದಿಗೆ 361,840 (9%);ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಚರ್ಚ್‌ನೊಂದಿಗೆ 298,375 (8%). === ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು === ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು 2006ರ ಜನಗಣತಿಯ ಒಂದೇ(ಉದಾ: "ಜರ್ಮನ್ನರು") ಮತ್ತು ಹಲವು( ಉದಾ:"ಚೀನಿ-ಕೆನಡಿಯನ್ನರು" ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಇದು 100%ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸ್ವತಃ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವಾಗಿವೆ, ಕೆಲವು ಜನಾಂಗೀಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ "ಕೆನಡಿಯನ್ನರು" ಅಥವಾ "ಇಂಗ್ಲೀಷರು" ಯವಾಗಲೂ ಜನಾಂಗೀಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/topics/RetrieveProductTable.cfm?ALEVEL=3&APATH=3&CATNO=&DETAIL=0&DIM=&DS=99&FL=0&FREE=0&GAL=0&GC=99&GK=NA&GRP=1&IPS=&METH=0&ORDER=1&PID=92333&PTYPE=88971&RL=0&S=1&SUB=0&ShowAll=No&StartRow=1&Temporal=2006&Theme=80&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=&GID=838062|title=2006 Canadian Census}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable" style="float:left" |- !ಜನಾಂಗದ ವರ್ಗ !ಜನಸಂಖ್ಯೆ !ಶೇಕಡಾ |- | ಇಂಗ್ಲೀಷ್ | 1,207,245 | 29.6% |- | ಸ್ಕಾಟಿಶ್ | 828,145 | 20.3% |- | ಕೆನಡಿಯನ್ | 720,200 | 17.7% |- | ಐರಿಷ್ | 618,120 | 15.2% |- | ಜರ್ಮನ್‌ | 561,570 | 13.8% |- | ಚೀನಿಯರು | 432,435 | 10.6% |- | ಫ್ರೆಂಚರು | 361,215 | 8.9% |- | ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ | 232,370 | 5.7% |- | ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ | 197,265 | 4.8% |- | ಡಚ್(ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್) | 196,420 | 4.8% |- | [[ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನ|ನಾರ್ತ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್]] | 193,060 | 4.7% |- | ಇಟಾಲಿಯನ್‌ | 143,155 | 3.5% |- | ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್‌ | 129,420 | 3.2% |- | ಪೋಲಿಶ್‌ | 128,360 | 3.2% |- | ರಶಿಯನ್‌ | 114,105 | −2.8% |- | ವೆಲ್ಷ್‌ | 104,275 | 2/6 |- | ಸ್ವೀಡಿಶ್‌ | 104,025 | 2/6 |- | ಫಿಲಿಪಿನೋ | 94,255 | 2-3% |- | ಬ್ರಿಟಿಷ್ | 74,145 | 1.8% |- | ಅಮೇರಿಕನ್ (ಯುಎಸ್‌ಎ) | 66,765 | 1.6% |} {| class="wikitable" |- !ಜನಾಂಗದ ವರ್ಗ !ಜನಸಂಖ್ಯೆ !ಶೇಕಡಾ |- | ಮೇಟಿಸ್ | 62,570 | 1.5% |- | ಡೇನಿಷ್‌ | 56,125 | 1.4% |- | ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ | 52,640 | 1.3% |- | ಕೊರಿಯನ್‌ | 51,860 | 1.3% |- | ಹಂಗರಿಯನ್‌ | 49,870 | 1.2% |- | ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ | 46,620 | 1.1% |- | ಜಪಾನಿಯರು | 41,585 | 1.0% |- | ಪೊರ್ಚುಗೀಸರು | 34,660 | 0.9% |- | ವಿಯೆಟ್ನಾಮೀಯರು‌ | 30,835 | 0.8% |- | ಜ್ಯೂಯಿಶ್ | 30,830 | 0.8% |- | ಫಿನ್ನಿಷ್‌ | 29,875 | 0.7% |- | ಇರಾನಿಯನ್ | 29,265 | 0.7% |- | ಸ್ವಿಸ್ ಜನರು | 28,240 | 0.7% |- | ರೊಮೇನಿಯನ್ | 25,670 | 0.6% |- | ಐಸ್ಲಾಂಡಿಕ್‌ | 22,110 | 0.5 |- | ಗ್ರೀಕ್ | 21,770 | 0.5 |- | ಸೆಝ್ | 21,150 | 0.5 |- | ಕ್ರೊಯೇಷಿಯನ್‌ | 18,815 | 0.5 |- | ಪಂಜಾಬಿ | 18,525 | 0.5 |- | ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ | 17,510 | 0.4% |} {{-}} ಕೇವಲ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ 1.8% ಜನರು ಮಾತ್ರ ತಮ್ಮನ್ನು "ಬ್ರಿಟೀಷ್" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಬಹುತೇಕ 57.3% ಜನರು ತಮ್ಮ ಜನಾಂಗೀಯ ಮೂಲವನ್ನು ಬ್ರಿಟೀಷ್‌‌ನ ಇತರ ದೇಶಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ(ಇಂಗ್ಲೇಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅಥವಾ ವೇಲ್ಸ್). ಇತರ 15.2% ತಮ್ಮ ಗುಂಪನ್ನು "ಐರಿಷ್" ಎಂದೂ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಅವರನ್ನು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯದವರೆಂದು ಪ್ರತ್ಯೀಕಿಸಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಂತ್ಯ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾವು ತನ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಅಂದರೆ 24.8% ಗೋಚರ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[60] ^ ಕೆನಡಾ ಅಂಖ್ಯೆಸಂಖ್ಯೆ [http://www12.statcan.ca/english/census06/analysis/ethnicorigin/british.cfm "ಕೆನಡಾ’ದ ಎಥ್ನೊಕಲ್ಚರ್ಲ್ ಮೊಸಾಯಿಕ್, 2006 ಜನಗಣತಿ: ಪ್ರಾಂತಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು""] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427214653/http://www12.statcan.ca/english/census06/analysis/ethnicorigin/british.cfm |date=2009-04-27 }}.</ref> ಏಷ್ಯನ್ನರು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿಜ್ಞಾನದ ಗೋಚರ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ, ಅನೇಕರು ಲೋಯರ್ ಮೈನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಚೀನಿಯರು, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯನ್ನರು, ಜಪಾನೀಯರು,[[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಪಿಲಿಪಿನೋ]] ಜನಾಂಗದವರು ಮತ್ತು ಕೊರಿಯಾದ ಜನಾಂಗದವರು ಇದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯ್ಯವು ಮೊದಲು ನೆಲೆಗೊಂಡ ಕಾಲದಿಂದ ಕೆನಡಾದ( ಟೊರೆಂಟೊ ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ) ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಯುರೋಪಿನ ಜನಾಂಗದ ಜರ್ಮನ್ನರು, ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿಯನ್ನರು, ಯುಗೋಸ್ಲಾವಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಇಟಲಿಯನ್ನರೆಂದು ಗುರಿತಿಸಲ್ಪಡುವ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ತಲೆಮಾರಿನ ಜನರು ಇದ್ದಾರೆ. ಮೂರನೆ ತಲೆಮಾರಿನ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಿಶ್ರ ಪರ೦ಪರೆಯವರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಇತರ ಕೆನಡಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯ್ಯದ ಜನಾಂಗದವರೊಡನೆ ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲ ತಲೆಮಾರಿನ ಬಿಟನ್ನರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಾಜದ ಮಿತಿಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಬಲಿಷ್ಠ ಘಟಕವಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ವಲಸೆ ಬರುವುದು 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಾದ ವಿಶೇಷ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. === ಭಾಷೆ === 2006ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 4,113,847ರಷ್ಟಿತ್ತು, 4,074,385 ಜನರು ಭಾಷೆಯ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. 4,022,045ರಲ್ಲಿ ಮಾತೃ ಭಾಷೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನವಾಗಿ ವರದಿಮಾಡಲಾದ ಭಾಷೆಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: {| class="wikitable" style="float:left;" |- " !ಭಾಷೆ !ಮೂಲ ಭಾಷೆಯನಾಡುವವರ <br />ಸಂಖ್ಯೆ !ಶೇಕಡಾವಾರು <br />ಏಕ ವಚನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ |- |ಇಂಗ್ಲೀಷ್ |2,875,770 |71.5% |- |ಚೀನೀಯ ಭಾಷೆ |342,920 |8.5% |- |ಪಂಜಾಬಿ |158,750 |4.0% |- |ಜರ್ಮನ್‌ |86,690 |2.2% |- |ಫ್ರೆಂಚರು |54,745 |1.4% |- |ಟೊಗಲಾಗ್(ಫಿಲಿಪಿನೊ) |50,425 |1.3% |- |ಕೊರಿಯನ್‌ |46,500 |1.2% |- |ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ |34,075 |0.9% |- |ಪರ್ಷಿಯನ್‌ |28,150 |0.7% |- |ಇಟಾಲಿಯನ್‌ |27,020 |0.7% |- |ಡಚ್‌ |26,355 |0.7% |- |ವಿಯೆಟ್ನಾಮೀಯರು‌ |24,560 |0.7% |- |ಹಿಂದಿ |23,240 |0.6% |- |ಜಪಾನಿಯರು |20,040 |0.5% |- |ರಷಿಯನ್‌ |19,320 |0.5% |- |ಪೋಲಿಶ್‌ |17,565 |0.4% |- |ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು |14,385 |0.4% |- |ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ |12,285 |0.3% |- |ಹಂಗೇರಿಯನ್‌ |10,670 |0.3% |- |ಕ್ರೊಯೇಷಿಯನ್‌ |8,505 |0.2% |} {| class="wikitable" style="float:left;" |- " !ಭಾಷೆ ! ಮೂಲ ಭಾಷೆಯನಾಡುವವರ <br />ಸಂಖ್ಯೆ !ಶೇಕಡಾವಾರು <br />ಏಕ ವಚನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ |- |ಅರೇಬಿಕ್ |8,440 |0.2% |- |ಉರ್ದು |7,025 |0.2% |- |ಡೇನಿಷ್‌ |6,720 |0.2% |- |ಗ್ರೀಕ್ |6,620 |0.2% |- |ಗುಜರಾತಿ |6,565 |0.2% |- |ರೊಮೇನಿಯನ್ |6,335 |0.2% |- |ಸರ್ಬಿಯನ್ |6,180 |0.2% |- |ಸೆಝ್ |6,000 |0.1% |- |ಫಿನ್ನಿಷ್‌ |4,770 |0.1% |- |ಅಥಾಬ್ಯಾಸ್ಕನ್ ಭಾಷೆಗಳು |3,500 |0.1% |- |ಸ್ಲೋವಾಕ್ |3,490 |0.1% |- |ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್‌ |3,275 |0.1% |- |ತಮಿಳು |3,200 |0.1% |- |ಸಾಲಿಷ್ ಭಾಷೆಗಳು |3,190 |0.1% |- |ಈಲೊಕಾನೊ |3,100 |0.1% |- |ಮಲಯ |3,100 |0.1% |- |ಬಿಸಾಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು |3,035 |0.1% |- |ಸ್ವೀಡಿಶ್‌ |2,875 |0.1% |- |ಟರ್ಕಿಷ್ |2,255 |0.1% |- |ಚಿಮ್ಶಿಯಾದ ಭಾಷೆಗಳು |2,125 |0.1% |} {{-}} ಬೇರೆ ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಎಣಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಕೇವಲ 3,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಿಕರ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. <br />(ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಅಂಕೆಗಳು, ಏಕ ಭಾಷಿಕರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟೂ ಏಕ-ಭಾಷಿಕರ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು)[114] == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Seabus Vancouver.jpg|thumb|right|Seabus leaving for North Vancouver.|ವ್ಯಾಂಕೊವರ್ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ವ್ಯಾಣಿಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ.]] ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾವು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಅರಣ್ಯ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದರೂ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗವು ಒಂದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ, ಮತ್ತು ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ರಿಟೈಲ್/ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿರಬಹುದು. ಇದರ ಸಿನಿಮಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಹಾಲಿವುಡ್ ನಾರ್ತ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ವ್ಯಾನ್‌ಕೂವರ್ ಪ್ರದೇಶವು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]]ದ ನಂತರ ಮೂರನೇ ದೊಡ್ಡ ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url= http://www.vancouvereconomic.com/key_sectors/film_tv.htm Film and Development | title= Film and TV | author= Vancouver Economic Development | year= 2005 | accessdate= 2007-04-26 | archive-date= 2007-01-01 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070101014505/http://vancouvereconomic.com/key_sectors/film_tv.htm | url-status= dead }}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ನಾಟಕೀಯ ಏರಿಕೆ ಮತ್ತು ಇಳಿಕೆಯ ಕಥೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಬೂಮ್ ಮತ್ತು ಬಸ್ಟ್ ಮಾದರಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ರಾಜಕೀಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಿಕ ವಾತಾವರಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು. ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿದ್ದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಮಯಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ, ಸಾಮೂಹದ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಧಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಬೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url= http://www.publicaffairs.ubc.ca/ubcreports/2005/05oct06/mining.html | title= Hard on Health of Mining Communities | author= University of British Columbia | authorlink= University of British Columbia | month= September | year= 2006 | accessdate= 2007-04-26 | archive-date= 2007-04-15 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070415163741/http://www.publicaffairs.ubc.ca/ubcreports/2005/05oct06/mining.html | url-status= dead }}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಜಿಡಿಪಿಯು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, ಇದು C$197.93 ಬಿಲಿಯನ್ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಮನುಷ್ಯನ ಜಿಡಿಪಿಯು C$45,150 ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/econ15-eng.htm |title=Gross domestic product, expenditure-based, by province and territory |publisher=0.statcan.gc.ca |date=2009-11-10 |accessdate=2010-06-30 |archive-date=2011-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110115061422/http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/econ15-eng.htm |url-status=dead }}</ref> 2010-11ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಒಟ್ಟು ಸಾಲವು 16%ರಿಂದ C$47.8 ಬಿಲಿಯನ್‌ನಷ್ಟು ಅಥವಾ ಜಿಡಿಪಿಯಲ್ಲಿ 24.3% ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು.<ref>"[http://www.reuters.com/article/idUSN0218838520100302 ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ರೂಪಿಸಿದ ಮುಂಗಡ ಪತ್ರ, ಐಸ್ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕೋಸ್ಟ್ಸ್]". ರೈಟರ್ಸ್. ಮಾರ್ಚ್ 28, 2010</ref> == ಸಾರಿಗೆ == ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಯಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆಯು ಪ್ರಮುಖಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. 1885ರ ಖಂಡಾಂತರದ ರೈಲ್ವೇ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ರಾಕಿ ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ಅದರ ಪಶ್ಚಿಮ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ತಡೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪೀಸ್ ನದಿಯ ಕಣಿವೆಯ ಮೂಲಕ ರಾಕಿ ಪರ್ವತವನ್ನು ದಾಟುವುದು ತುಪ್ಪುಳದ ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರ ಮೊದಲಿನ ದಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ತುಪ್ಪಳದ ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥತ ಮಾರ್ಗವು ಕಡಿಮೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಪರ್ವತದ ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. 1885ರಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಕೆನಡಾ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಭೂಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಮೂಲಕ, ಹಾರ್ನ್ ಭೂಶಿರದ ಸುತ್ತ ಅಥವಾ ಕಡಲಯಾನದಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಸುತ್ತುವುದೆಂದರೆ ಕಷ್ಟಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಚಾರ ಮತ್ತು ಸಾಗಣೆ ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಣೆಯು ಫೆಸಿಫಿಕ್ ಸಮುದ್ರದ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಬಂದರುಗಳ ಮೂಲಕ ಆಗುತಿತ್ತು. 1930ರ ದಶಕದವರೆಗೂ ಉಳಿದ ಕೆನಡಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಭೂಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಹೋಗಿಬರಲು ರೈಲ್ವೇಯೊಂದೇ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿತ್ತು; ಮೊಟಾರ್ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಮೂಲಕ ಸಾಗಬೇಕಾಗುತಿತ್ತು. 1932ರಲ್ಲಿ ಅಂತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯೀಯ ಹೈವೇಯ ನಿರ್ಮಾಣ( ಈಗ ಕ್ರೌನೆಸ್ಟ್ ಪಾಸ್ ಹೈವೇ ಎಂದು ಕರೆಯುವ) ಮತ್ತು ನಂತರ ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಕೆನಡಾ ಹೈವೇಯಿಂದಾಗಿ ರಸ್ತೆ ಪ್ರಯಾಣವು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟಪಡುವ ಉತ್ತಮ ಸಾಗಾಣಿಕಾ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ==== ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ==== [[ಚಿತ್ರ:AlexFraserBridge.jpg|thumb|250px|right|ರಿಚ್ಮಂಡ್/ಡೆಲ್ಟಾದಲ್ಲಿ ಹೆದ್ದಾರಿ 91 ರ ಮೇಲೆ ಅಲೆಕ್ಸ್ ಫ್ರೇಜರ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್.]] ಬ್ರಿಟೀಷ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಗಾತ್ರ, ಕಡಿದಾದ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಏಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರದ ಪ್ರದೇಶದ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಸಾವಿರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಪ್ರಾಂತ್ಯೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು, 1950 ಮತ್ತು 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವವರೆಗೂ ತುಂಬಾ ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಲೋವರ್ ಮೇಯಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಇಂಟೀರಿಯರ್‌ನಲ್ಲಿ ಈಗ ಉಚಿತ ದಾರಿಗಳಿದ್ದು, ಉಳಿದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುವ ದ್ವಿಪಥ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಬೆಟ್ಟಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾದಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಂತ್ಯೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಆಯಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯೀಯ ಸರಕಾರಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಕೆನಡಾದ ಉಳಿದ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇರುವ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳೆಂದರೆ: ಬಿಸಿ ಹೆದ್ದಾರಿ 3,ಇದು ಕ್ರೌನೆಸ್ಟ್ ಪಾಸ್, ವರ್ಮಿಲಿಯನ್ ಪಾಸ್ ಮತ್ತು ಕಿಕ್ಕಿಂಗ್ ಹಾರ್ಸ್ ಪಾಸ್ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಅಲ್ಪರ್ಟಾದ ಬ್ಯಾಂಫ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್, ಜಾಸ್ಪರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಯೆಲ್ಲೊಹೆಡ್ ಹೆದ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಡಾಸನ್ ಕ್ರೀಕ್ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಹೆದ್ದಾರಿ 2ನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಕೆನಡಾ ಹೆದ್ದಾರಿಯು ಉಪಯೋಗಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಪಕ್ಕದ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಐಡುಹೊ ಮತ್ತು ಮೊಂಟಾನಾ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಅನೇಕ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿವೆ. ಅತೀ ಉದ್ದದ ಹೆದ್ದಾರಿಯು ಹೆದ್ದಾರಿ 97 ಆಗಿದ್ದು, ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ-ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಗಡಿಭಾಗದ ಆಸೋಯೂಸ್‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಲೇಕ್, ಯೂಕಾನ್ ಮೂಲಕ {{convert|2081|km|abbr=on}} ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಭಾಗದ ಅಲಾಸ್ಕಾ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 2008ರಲ್ಲಿ, ಇಂಧನವನ್ನು ಹಣ ಪಾವತಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಖರೀದಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯೀಯ ವೃತ್ತಿಪರ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಾ ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www2.worksafebc.com/publications/OHSRegulation/Part4.asp#SectionNumber:4.22.2 |title=ನಿಯಮ ಭಾಗ 4 ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕಟ್ಟಳೆಗಳು – ಮಂಗಳವಾರ ಮೇ 26, 2009 |access-date=2010-08-25 |archive-date=2010-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100909035718/http://www2.worksafebc.com/Publications/OHSregulation/Part4.asp#SectionNumber:4.22.2 |url-status=dead }}</ref> ಈ ಕಾಯಿದೆಯು "ಗ್ರಾಂಟ್ಸ್ ಲಾ" ಎಂಬ ಉಪನಾಮಧೇಯವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. 2005ರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಂಟ್ ಡಿಪೈಟಿ ಎಂಬ ನೌಕರ ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್(ಪೆಟ್ರೋಲ್) ಕಳ್ಳತನವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಹೋಗಿ ಮೃತಪಟ್ಟನು ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಕಾನೂನನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಈ ರೀತಿಯ ಕಾನೂನನ್ನು ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಮೊದಲನೆಯದು. ==== ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ==== 1978ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಭೂ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ವಿದ್ಯುತ್ ಯುಟಿಲಿಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಬಿಸಿ ಹೈಡ್ರೋ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಬಳಿಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಎಲ್ಲಾ ಮುನಿಸಿಪಾಲ್ ಸಾರಿಗೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಾಗಿ ಬಿಸಿ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. 1998ರಲ್ಲಿ, ಗ್ರೇಟರ್ ವ್ಯಾಂಕೂವರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯೀಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ(ಈಗ ಮೆಟ್ರೋ ವ್ಯಾಂಕೂವರ್) ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಗ್ರೇಟರ್ ವ್ಯಾಂಕೂವರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟೇಷನ್ ಅಥಾರಿಟಿ(ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲಿಂಕ್)ಯನ್ನು (ಈಗ ಸೌತ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟೇಷನ್ ಅಥಾರಿಟಿ) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಸಾರಿಗೆಯು ಅನೇಕ ಡೀಸೆಲ್ ಬಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವ್ಯಾಂಕೂವರ್ ಫ್ಲೀಟ್ ಟ್ರಾಲಿಬಸ್‌ಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಇಂಜಿನ್ ಎರಡು ಇರುವ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಬಸ್‌ನಂತಹ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಬಸ್‌ಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ವ್ಯಾಂಕೂವರ್, ಬರ್ನಬಿ, ನ್ಯೂ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್, ಉತ್ತರ ಸರ್ರೆ ಮತ್ತು ರಿಚ್‌ಮಂಡ್‌ಗಳಿಗೆ ವೇಗದ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಸ್ಕೈ ರೈಲನ್ನು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲಿಂಕ್ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದನ್ನು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕಕ್ವಿಟ್ಲಮ್ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಟ್ ಮೂಡಿಯವರೆಗೆ ( ದಿ ಎವರ್ ಗ್ರೀನ್ ಲೈನ್) ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ==== ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ ==== [[ಚಿತ್ರ:Eastbound over SCB.jpg|thumb|ಸಿಪಿಆರ್ ರೈಲು ಸ್ಟೋನಿ ಕ್ರೀಕ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.]] 1885ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಿಯನ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ರೈಲ್ವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ಮುಗಿದ ನಂತರದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿತು. 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುವವರೆಗೂ ರೈಲ್ವೆಯು ಪ್ರಮುಖ ದೂರ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಯೆಲ್ಲೊಹೆಡ್ ಪಾಸ್ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಎರಡು ಕೆನಡಿಯನ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಟ್ರಂಕ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್, ಪ್ರಿನ್ಸ್ ರುಪರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಕೆನಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೈವೆ( ಕೆನಡಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ) ವ್ಯಾಂಕೂವರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಗ್ರೇಟ್ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಲೈನ್ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಒಳಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಕರಾವಳಿಗಳ ನಡುವೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಗ್ರೇಟ್ ಈಸ್ಟ್ರನ್ (ನಂತರ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ರೈಲ್ವೆ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈಗ ಅದರ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಕೆನೆಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೈಲ್ವೆ ಹೊಂದಿದೆ), ಫೋರ್ಟ್ ಸೇಂಟ್ ಜೇಮ್ಸ್, ಫೋರ್ಟ್ ನೆಲ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಟಂಬ್ಲರ್ ರಿಡ್ಜ್‌ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಉತ್ತರ ವ್ಯಾಂಕೂವರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇ ಮತ್ತು ಎನ್ ರೈಲ್ವೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಂಕೂವರ್ ದ್ವೀಪದ ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದು, ವ್ಯಾಂಕೂವರ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ರೈಲ್ವೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ವ್ಯಾಂಕೂವರ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ರೈಲು ಸೇವೆಯನ್ನು ವಿಐಎ ರೈಲ್ವೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ==== ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ==== ಬಿಸಿ ಫೆರ್ರೀಸ್ ಜಲಸಾರಿಗೆಯನ್ನು 1960ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯೀಯ ಕ್ರೌನ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್, ವ್ಯಾಂಕೂವರ್ ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಲೋವರ್ ಮೇನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳ ಜಲಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಕೆನಡಿಯನ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ರೈಲ್ವೆಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಅಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಭೂಭಾಗದ ನಡುವಿನ ಮಾರ್ಗವು ಸೇರಿದಂತೆ, ಬ್ರಿಟೀಷ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 25 ಜಲ ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ಗೆ ಜಲಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ರಾಜ್ಯ ಜಲಸಾರಿಗೆ(ಸಿಡ್ನಿ ಮತ್ತು ಅನಾಕೋರ್ಟ್ಸ್ ನಡುವೆ) ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಕ್ ಬಾಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್(ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಮತ್ತು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ನ ಪೋರ್ಟ್ ಏಂಜಲ್ಸ್ ನಡುವೆ) ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ದ್ವೀಪದ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ನದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಜಲಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಂತ್ಯೀಯ ಸರಕಾರವು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ [[ಸಾಗರ]] ಜಲ ಸಾರಿಗೆಯು ತುಂಬಾ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳು, ವ್ಯಾಂಕೂವರ್, ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್( ತ್ಸಾವಸೆನ್ ಹತ್ತಿರ), ಪ್ರಿನ್ಸ್ ರುಪರ್ಟ್ ಮತ್ತು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದಲ್ಲಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಂಕೂವರ್ ಬಂದರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು ಕೆನಡಾದ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಬಂದರಾಗಿದೆ. ವ್ಯಾಂಕೂವರ್, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ರುಪರ್ಟ್ ಮನರಂಜನಾ ನೌಕಾಯಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳಾಗಿವೆ. 2007ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿನ್ಸ್ ರುಬರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬಂದರನ್ನು ತರೆಯಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಸರಕು ವಿಂಗಡಣಾ ಬಂದರನ್ನು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಜಾರ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ==== ವಾಯುಮಾರ್ಗ/ವಿಮಾನಯಾನ ==== ಬ್ರಿಟೀಷ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ್ಯಂತ 200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳೆಂದರೆ, ವ್ಯಾಂಕೂವರ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಕೆಲೋನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಅಬಾಟ್ಸ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ. ಮೊದಲ ಮೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು 2005ರಲ್ಲಿ 1,000,000 ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು. ವ್ಯಾಂಕೂವರ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ದೇಶದ ಎರಡನೇ ಹೆಚ್ಚು ಚಟುವಟಿಕೆಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, 2008ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 17.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಇದರ ಮೂಲಕ ಹೋಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಸರಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ == [[ಚಿತ್ರ:BC Legislature Buildings and Undersea Gardens.jpg|thumb|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಸಂಸತ್ತು ಕಟ್ಟಡ]] [[ಚಿತ್ರ:Legislative Assembly of British Columbia - 20190510.jpg|thumb|ಪ್ರಾಂತದ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆಯ ಮೀಟಿಂಗ್ ಛೇಂಬರ್]] ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್- ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿರುವ ಸ್ಟಿವನ್ ಪಾಯಿಂಟ್, ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ರಾಣಿಯಾದ್ದಾರೆ. ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್-ಗವರ್ನರ್‍ರವರ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಕೌಂಸಿಲ್‌ನ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಕಚೇರಿಯ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಬಹುದು. ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://lois.justice.gc.ca/en/const/c1867_e.html#provincial ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706181625/http://www.lois.justice.gc.ca/en/const/c1867_e.html#provincial |date=2011-07-06 }} ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ವಿಧಿ, 1867ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ.</ref> ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾವು 85 ಮಂದಿ ಚುನಾಯಿತ ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವರನ್ನು ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಮತದಾನ ಪದ್ಧತಿಯ ಮೂಲಕ ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಇದನ್ನು ಏಕ ಮತದಾನ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಗೋರ್ಡನ್ ಕ್ಯಾಂಬೆಲ್‌ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಕ್ಯಾಂಬೆಲ್ ಮೇ 2009 ರಲ್ಲಿ 49 ಸ್ಥಾನ‌ಗಳಿಂದ ಮೂರನೇ ಬಾರಿಗೆ ಗೆದ್ದರು. ನ್ಯೂ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿಯು 35 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತ್ತು. ಕ್ಯಾಂಬೆಲ್ 2001ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಹಾಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ 79 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ, 77 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಇತಿಹಾಸ ನಿರ್ಮಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಿಧಾನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ 2005(79ರಲ್ಲಿ 46) ಮತ್ತು 2009(85ರಲ್ಲಿ 49)ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರಾಂತ್ಯೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಗಳು ಲಿಬರಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಡಿಪಿ ನಡುವೆ ಹಂಚಿಹೋಯಿತು. ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಗ್ರೀನ್‌ ಪಾರ್ಟಿಯು ಕೆನಡಾದ ನ್ಯಾಯಾಂಗದಲ್ಲಿ ವಹಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, 2001ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿನ ಜಯದ ನಂತರ(12.39%), ಪಕ್ಷದ ಮತಹಂಚಿಕೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ(2005-9.17%, 2009-8.09%). ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷವು ಫೆಡರಲ್ ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಒಂದೇ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾ ಪ್ರಗತಿಪರ ಪಕ್ಷವು ಕೇವಲ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಪಕ್ಷಗಳ ಏಕೀಕರಣವಲ್ಲ, ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಪಕ್ಷದ ಉಳಿದ ಸದಸ್ಯರುಗಳು, ಹಲವಾರು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಗತಿಪರರು, ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳು, ಮತ್ತು ಬಲಪಂಥದ-ಕೇಂದ್ರ ಅಥವಾ ಸ್ವತಂತ್ರ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹಿಂದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ವಿಧಾನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷವಿತ್ತು (ಲಿಬರಲ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ 1952ರಿಂದ 1975ರ ವರೆಗೆ). ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಯಾವುದೇ ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷವಿಲ್ಲ. ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ಉಗಮಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾವನ್ನು 20 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸತತವಾಗಿ ಆಳಿದ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಸೋಷಿಯಲ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಪಕ್ಷವು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಲಿಬರಲ್ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಈ ಪಕ್ಷವು, ಪ್ರಮುಖ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾದ ಬಿ ಸಿ ಹೈಡ್ರೊ ಮತ್ತು ಬಿ ಸಿ ಫೆರ್ರೀಸ್‌ಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಬಲಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. 2008ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಐಪ್‌ಸೀಸ್-ರೀಡ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಡೆಸಿದ ಚುನಾವಣಾ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಬಿ ಸಿ ಲಿಬರಲ್ಸ್ 49% ಹಾಗೂ ಎನ್‌ಡಿಪಿಯು 32% ಮತದಾರರ ಬೆಂಬಲವಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿತು. ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕವಾಗಿ ಎನ್‌ಡಿಪಿ ಅಥವಾ ಅದರ ಹಿಂದಿದ್ದ ಸಿಸಿಎಫ್ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸವು ಹಗರಣಗಳು ಹಾಗೂ ವರ್ಣಮಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಮೊದಲು ಬಂದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ವಸಾಹತು-ಯುಗದಲ್ಲಿ ಭೂ ಹಗರಣಗಳು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ದುರ್ಬಳಕೆ ನಡೆಯಿತು( ಇವು 1858-59ರ ಮೆಕ್‍ಗೊವಾನ್ಸ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು). ಸೋಷಿಯಲ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಪಕ್ಷದ ಆಡಳಿತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರಮುಖ ಹಗರಣಗಳೆಂದರೆ, ರಾಬರ್ಟ್ ಬೊನ್ನರ್ ಪ್ರಕರಣ, ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಬಿಲ್ ವಾಂಡರ್ ಝಲ್ಮ್ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ, ಸೋಷಿಯಲ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಯುಗ ಮುಗಿಯಲು ಕಾರಣವಾದ ಫ್ಯಾಂಟಸ್ಸಿ ಗಾರ್ಡನ್ ಹಗರಣ, ಎನ್‌ಡಿಪಿ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಮೈಕ್ ಹಾರ್ಕೋರ್ಟ್‌ರನನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸಿದ ಬಿಂಗೋಗೇಟ್ ಹಗರಣ, ಎನ್‌ಡಿಪಿ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಗ್ಲೆನ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಕೆಸಿನೋಗೇಟ್ ಹಗರಣ. ಅನೇಕ ಹಗರಣಗಳ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತವಿರುವ ಲಿಬರಲ್ ಸರ್ಕಾರವಿದ್ದು, ಮತದಾರರ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿದೆ. ಆ ಹಗರಣಗಳೆಂದರೆ, ಮೋಯಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿ ಚಾಲನೆ ಮಾಡಿ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಆಪಾದನೆಗಳಿಂದ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸಚಿವರುಗಳ ರಾಜೀನಾಮೆ. ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ಮುನ್ನಾ ದಿನ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ನ ಕಚೇರಿ ಸೇರಿದಂತೆ, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಅದು ಕೇವಲ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಮಂತ್ರಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ್ದ ಸದಸ್ಯರೂ ಸಹ ಅಲ್ಲಿದ್ದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಮೊಕದ್ದಮೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಚಾರಣೆಯು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಬಿ ಸಿ ರೈಲ್ವೆಯನ್ನು ಅಮೇರಿಕದ ಕಂಪನಿಗೆ ಮಾರಿದ ಬಗೆಗಿನ ಮೊಕದ್ದಮೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಚಾರಣೆಯು ಕೂಡ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. == ನಗರಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:BC-flag.jpg|thumb|ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಧ್ವಜವು ಬಿಸಿ ಫೆರಿಸ್‌ ವೆಸೆಲ್ ಎಂವಿ ಕ್ವೀನ್ ಆಫ್ ಓಕ್ ಬೇ ಮೇಲೆ ಹಾರಾಡುತ್ತಿದೆ.]] ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನ ಮೆಟ್ರೊ ವ್ಯಾಂಕೂವರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ವ್ಯಾಕೂವರ್, ಸರ್ರೆ, ನ್ಯೂ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿಂಸ್ಟರ್, ಪಶ್ಚಿಮ ವ್ಯಾಕೂವರ್, ಉತ್ತರ ವ್ಯಾಂಕೂವರ್(ನಗರ), ಉತ್ತರ ವ್ಯಾಂಕೂವರ್( ಜಿಲ್ಲಾ ಪುರಸಭೆ), ಬರ್ನಬಿ, ಕಕ್ವಿಟ್ಲಮ್, ಪೋರ್ಟ್ ಕಕ್ವಿಟ್ಲಮ್, ಮೇಪಲ್ ರಿಜ್, ಲ್ಯಾಂಗ್ಲೀ(ನಗರ), ಲ್ಯಾಂಗ್ಲೀ(ಜಿಲ್ಲಾ ಪುರಸಭೆ), ಡೆಲ್ಟ, ಪಿಟ್ ಮೆಡೋಸ್, ವೈಟ್ ರಾಕ್, ರಿಚ್ಮಂಡ್, ಪೋರ್ಟ್ ಮೂಡಿ, ಆ‍ಯ್‌ನ್ಮೋರ್, ಬೆಲ್ಕ್ಯಾರ, ಲಯನ್ಸ್ ಬೇ ಮತ್ತು ಬೋವೆನ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಅಸಂಘಟಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟರ್ ವ್ಯಾಂಕೂವರ್ ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಏರಿಯಾ ಎ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್(ಮಹಾನಗರ) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಆದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಹೊರಗೆ ಹದಿನೇಳು ಭಾರತೀಯರ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಎಂಡೋಮೆಂಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಎರಡನೇ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯು ವ್ಯಾಂಕೂವರ್ ದ್ವೀಪದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಗ್ರೇಟರ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ 13 ಪುರಸಭೆಗಳಿಂದಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ, ಸಾನಿಚ್, ಎಸ್‌ಕ್ವಿಮಾಲ್ಟ್, ಓಕ್ ಬೇ, ವ್ಯೂ ರಾಯಲ್, ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್, ಕಾಲ್‍ವುಡ್, ಲಾಂಗ್‍ಫೋರ್ಡ್, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸಾನಿಚ್/ಸಾನಿಚ್‌ಟನ್, ಉತ್ತರ ಸಾನಿಚ್, ಸಿಡ್ನಿ, ಮೆಚೊಸಿನ್, ಸೂಕ್. ಇವು ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ರೀಜನಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್‍ನ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಲವು ಭಾರತೀಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ(ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಥಳೀಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿಲ್ಲ). ವ್ಯಾಂಕೂವರ್ ದ್ವೀಪದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಗ್ರೇಟರ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದಲ್ಲಿದೆ. <div style="clear:both"></div> {{Col-begin}} {{Col-break|width=40%}} {| class="wikitable" style="margin-left:20px" |+ ಬಿಸಿಯಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಹತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು<td><ref>{{cite web | url= http://www12.statcan.ca/english/census01/products/standard/popdwell/Table-CMA-P.cfm?T=1&SR=1&PR=59&S=3&O=D Statistics Canada | title= Population and Dwelling Counts, for Canada, Provinces and Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations | author= Statistics Canada | authorlink= Statistics Canada | year= 2002 | accessdate= 2007-04-26 | archive-date= 2009-02-20 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090220141922/http://www12.statcan.ca/english/census01/products/standard/popdwell/Table-CMA-P.cfm?T=1&SR=1&PR=59&S=3&O=D | url-status= dead }}</ref><ref>ಈ ಅಂಕಿಅಂಶದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಮೀಸಲು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲ.</ref></td> ! align="left"|ಸಮುದಾಯ (ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು) !2006 !1996 |- | align="left"|ವ್ಯಾಂಕೊವರ್‌ | align="right"|2,215,200 | align="right"|1,831,665 |- | align="left"|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ | align="right"|330,088 | align="right"|304,287 |- | align="left"|ಕೆಲೊವ್ನಾ | align="right"|162,276 | align="right"|136,349 |- | align="left"|ಅಬೊಟ್ಸ್‌ಫೋರ್ಡ್ | align="right"|159,020 | align="right"|136,480 |- | align="left"|ಕಮ್‌ಲೂಪ್ಸ್ | align="right"|92,882 | align="right"|85,407 |- | align="left"|ನನೈಮೊ | align="right"|92,361 | align="right"|82,691 |- | align="left"|ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಜಾರ್ಜ್ | align="right"|83,225 | align="right"|87,731 |- | align="left"|ಚಿಲ್ಲಿವಾಕ್ | align="right"|80,892 | align="right"|66,254 |- | align="left"|ವೆರ್ನೊನ್ | align="right"|55,418 | align="right"|49,701 |- | align="left"|ಕೋರ್ಟನೆಯ್ | align="right"|49,214 | align="right"|46,297 |} {{Col-break|width=30%}} {| class="wikitable" style="margin-left:20px" |+ ಬಿಸಿಯಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಹತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪುರಸಭೆಗಳು ! align="left"| ಪುರಸಭೆ !2006 !1996 |- | align="left"|ವ್ಯಾಂಕೊವರ್‌ | 578,041 | 514,008 |- | align="left"|ಸರ್ರೆಯ್ (ಮಹಾ ವ್ಯಾಂಕೊವರ್) | 394,976 | 304,477 |- | align="left"|ಬರ್ನಾಬೇ (ಮಹಾ ವ್ಯಾಂಕೊವರ್) | 202,799 | 179,209 |- | align="left"|ರಿಚ್ಮಂಡ್ (ಮಹಾ ವ್ಯಾಂಕೊವರ್) | 174,461 | 148,867 |- | align="left"|ಅಬೊಟ್ಸ್‌ಫೋರ್ಡ್ | 123,864 | 104,403 |- | align="left"|ಕ್ವಾಂಕ್ವಿಟ್ಲಾಮ್ (ಮಹಾ ವ್ಯಾಂಕೊವರ್) | 114,565 | 101,820 |- | align="left"|ಸ್ಯಾನಿಚ್ (ಮಹಾ ವ್ಯಾಂಕೊವರ್) | 108,265 | 101,388 |- | align="left"|ಕೆಲೊವ್ನಾ | 106,707 | 89,422 |- | align="left"|ಡೆಲ್ಟಾ (ಮಹಾ ವ್ಯಾಂಕೊವರ್) | 96,723 | 95,411 |- | align="left"|ಲಾಂಗ್ಲೆ ಟೌನ್‌ಶಿಪ್ (ಮಹಾ ವ್ಯಾಂಕೊವರ್) | 93,726 | 80,179 |} {{Col-break|width=33%}} {{Col-end}} ;ಇತರೆ ಪುರಸಭೆಗಳು {{Col-begin}} {{Col-break}} : ಕ್ಯಾಂಬೆಲ್ ರಿವರ್ :: ಚಿಲ್ಲಿವಾಕ್ ::: ಕೋಲ್‌ವುಡ್ :::: ಕೋರ್ಟನೆಯ್ ::::: ಕ್ರ್ಯಾನ್‌ಬ್ರೂಕ್ :::::: ಡೌಸನ್ ಕ್ರೀಕ್ ::::::: ಫೆರ್ನಿ :::::::: ಪೋರ್ಟ್ ಸೆಂಟ್.ಜಾನ್ ::::::::: ಕಿಂಬರ್ಲಿ :::::::::: ಲಾಂಗ್‌ಫೋರ್ಡ್ ::::::::::: ಮೇಪಲ್ ರಿಡ್ಜ್ :::::::::::: ಮಿಷನ್ {{Col-break}} : ಪಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ :: ಉತ್ತರ ಕೋವಿಚಾನ್ ::: ಪೆಂಟಿಕ್ಟಾನ್ :::: ಪೋರ್ಟ್ ಅಲ್ಬೆರ್ನಿ ::::: ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಜಾರ್ಜ್ :::::: ಪ್ರಿನ್ಸ್ ರೂಪರ್ಟ್ ::::::: ಕ್ವೆಸ್ನೆಲ್ :::::::: ಟೆರ್ರಾಸ್ ::::::::: ವೆರ್ನೊನ್ :::::::::: ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ (ಪ್ರಾಂತೀಯ ರಾಜಧಾನಿ) ::::::::::: ವಿಲಿಯಂಸ್ ಲೇಕ್ {{Col-end}} == ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆ == ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವು ಕಾಡು ಅಥವಾ ಅರೆಕಾಡಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಸಸ್ತನಿ ವರ್ಗದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿವೆ. ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಪಕ್ಷಿಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆಯು ಸಹ ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಕರಡಿಗಳು(ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಲು ಸಿಗುವ ಬೂದುಬಣ್ಣದ, ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕರ್ಮೋಡ್ ಅಥವಾ ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಕರಡಿಗಳು), ಜಿಂಕೆ, ಎಲ್ಕ್, ಮೂಸ್(ಕಡವೆ), ಕ್ಯಾರಿಬೂ(ಹಿಮಸಾರಂಗ), ದೊಡ್ಡ ಕೊಂಬಿನ ಕುರಿ, ಬೆಟ್ಟದ ಆಡು, ಮಾರ್ಮಂಟ್, ಬೀವರ್ಸ್, ಕಸ್ತೂರಿ ಇಲಿ, ಕಯೋಟ್ಸ್(ಚಿಕ್ಕ ತೋಳ), ತೋಳಗಳು, ಮಸ್ಟ್ಯಾಲಿಡ್ಸ್(ವೊಲ್ವರಿನ್ಸ್, ಬ್ಯಾಜರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫಿಶರ್ಸ್), ಕೂಗರ್, ಗರುಡಗಳು, ಆಸ್ಪ್ರೇಸ್, ಹೆರಾನ್ಸ್, ಕೆನಡಾ ಗೀಸ್, ಹಂಸಗಳು, ಲೂನ್ಸ್, ಗಿಡುಗಗಳು, ಗೂಬೆಗಳು, ರೇವನ್ಸ್, ಹಾರ್ಲೆಕ್ವಿನ್ ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಜಾತಿಯ ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು, ಚಿಕ್ಕ ಪಕ್ಷಿಗಳು(ರಾಬಿನ್ಸ್, ಜೇಸ್, ಗ್ರೋಸ್‌ಬೀಕ್ಸ್, ಚಿಕುಡೀ, ಇತ್ಯಾದಿ.) ಮುಂತಾದವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿವೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳ ಮೀನುಗಳ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ (ಸಲ್ಮೊನಿಡ್ಸ್ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಸಲ್ಮಾನ್, ಟ್ರೌಟ್, ಚಾರ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಮೀನುಗಳು). ಸಾಲ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಟ್ರೌಟ್ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಪೋರ್ಟ್-ಮೇನುಗಾರರು ಹಾಲಿಬಟ್, ಸ್ಟೀಲ್‌ಹೆಡ್, ಬಾಸ್, ಮತ್ತು ಸ್ಟರ್‌ಗನ್ ಮೀನುಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ ಕರಾವಳಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಬರ್ ಸೀಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ರಿವರ್ ಆಟರ್ಸ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಓರ್ಕಾ, ಗ್ರೇ ವೇಲ್, ಹಾರ್ಬರ್ ಪೋರ್ಪಸ್, ಡಾಲ್ಸ್ ಪೋರ್ಪಸ್, ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವೈಟ್- ಸೈಡೆಡ್ ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಮತ್ತು ಮಿಂಕ್ ವೇಲ್‌ನಂತಹ ತಿಮಿಂಗಿಲ ಜಾತಿ ಮೀನುಗಳಿಗೆ ಈ ಕರಾವಳಿಯು ತವರಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಬೇಧಗಳು: ಕಾಮನ್ ಡ್ಯಾಂಡ್‌ಲಯನ್, ರಿಂಗ್-ನೆಕ್ಡ್ ಫೆಸೆಂಟ್, ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಓಸ್ಟರ್, ಬ್ರೌನ್ ಟ್ರೌಟ್, ಬ್ಲಾಕ್ ಸ್ಲಗ್, ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಸ್ಟಾರ್ಲಿಂಗ್, ಕೌಬರ್ಡ್, ನ್ಯಾಪ್‍ವೀಡ್, ಬುಲ್‍ಫ್ರಾಗ್, ಪರ್ಪಲ್ ಲೂಸಸ್‌ಟ್ರೈಫ್, ಸ್ಕಾಟ್ಚ್ ಬ್ರೂಮ್, ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಇಯರ್ವಿಗ್, ಟೆಂಟ್ ಕ್ಯಾಟರ್‌ಪಿಲ್ಲರ್, ಸೌಬಗ್, ಗ್ರೇ ಸ್ಕ್ವಿರ್ಲ್, ಏಷ್ಯನ್ ಲಾಂಗ್ ಹಾರ್ನ್ ಬೀಟಲ್, ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಐವೀ, ಫ್ಯಾಲೊ ಡೀರ್, ತಿಸಲ್, ಗೋರ್ಸ್, ನಾರ್ವೆ ಇಲಿ, ಕ್ರೆಸ್ಟೆಡ್ ಮೈನಾ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾ ಅಥವಾ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಗಿಪ್ಸಿ ಮೋತ್. ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅಳಿವಿನ (ಅಪಾಯಕಾರಿ) ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳು:ವ್ಯಾಂಕೂವರ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಾರ್ಮಟ್, ಸ್ಪಾಟೆಡ್ ಆಲ್ವ್, ವೈಟ್ ಪೆಲಿಕನ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಜರ್ಸ್. {| class="wikitable" |- ! ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಿಧ ! ಬಿಸಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು-ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ವರ್ಗಗಳು ! ಬಿಸಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗಗಳ್ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ |- | ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನುಗಳು | 24 | 80 |- | ಉಭಯಚರಗಳು | 5 | 19 |- | ರೆಪ್ಟೀಲ್ಸ್ | 6 | 16 |- | ಪಕ್ಷಿಗಳು | 34 | 465 |- | ಭೂಮಂಡಲದ ಸಸ್ತನಿಗಳು | 11 | 104 |- | ಮೆರಿನ್ ಸಸ್ತನಿಗಳು | 3 | 29 |- | ಸಸ್ಯಗಳು | 257 | 2333 |- | ಚಿಟ್ಟೆಗಳು | 12 | 187 |- | ಡ್ರ್ಯಾಗೋನ್‌ಫ್ಲೈಸ್ | 9 | 87 |} As of 2001<ref>ಬಿಸಿ ಮಿನಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸಸ್ಟೇನೆಬಲ್ ರಿಸೋರ್ಸ್ ಮ್ಯಾನೆಜ್ಮೆಂಟ್,ಸಂರಕ್ಷಣ ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರ</ref> == ಪರಿಸರ ವಲಯಗಳು == ಕೆನಡಾ ಪರಿಸರ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾವನ್ನು ಪರಿಸರ ವಲಯಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗಡೆ 6 ಉಪವಿಭಾಗವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತದೆ. ಫೆಸಿಫಿಕ್ ಮೆರಿನ್ ಫೆಸಿಫಿಕ್ ಮ್ಯಾರಿಟೈಮ್ ಬೊರಿಯಲ್ ಕೊರ್ಡಿಲ್ಲೆರಾ ಮೊಂಟಾನೆ ಕೊರ್ಡಿಲ್ಲೆರಾ ಟೈಗಾ ಪ್ಲೇನ್ಸ್ ಬೊರಿಯಲ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್ ಪರಿಸರ ವಲಯಗಳು. == ಮನರಂಜನೆ == ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಕರಾವಳಿ, ಸರೋವರ, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾವನ್ನು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಂಪಿಂಗ್, ಬಂಡೆ ಹತ್ತುವುದು, ಪರ್ವತಾರೋಹಣ, ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಮೀನು ಹಿಡಿಯುವುದು ಮುಂತಾದ ಮನರಂಜನಾ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. ಮೋಟಾರು ಚಾಲಿತ ಮತ್ತು ಮೋಟಾರು ರಹಿತ ಜಲಕ್ರೀಡೆಗಳು ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಕರಾವಳಿಯ ಸಮುದ್ರ ಚಾಚಿನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಯಾನ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ವೈಟ್ ವಾಟರ್ ರಾಫ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕಾಯಕಿಂಗ್ ಒಳನಾಡಿನ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾಗಿವೆ. ಸೇಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸೇಲ್‍ಬೋರ್ಡಿಂಗನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಡಿ ಆನಂದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Whistler ice sailor.jpg|thumb|250px|right|ವಿಸ್ಟಲರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಮ ತೇಲುವಿಕೆ]] ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ, ಕ್ರಾಸ್-ಕಂಟ್ರಿ ಮತ್ತು ಟೆಲೆಮಾರ್ಕ್ ಸ್ಕೀಯಿಂಗಳನ್ನು ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಡೌನ್‌ಹಿಲ್ ಸ್ಕೀಯಿಂಗನ್ನು ಬೆಟ್ಟದ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲು ಪ್ರದೇಶ, ಶಸ್ವಾಪ್ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಬೆಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸ್ನೊಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಕ್ರೀಡೆಯು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. 2010ರ ಚಳಿಗಾಲದ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್ ಡೌನ್‌ಹಿಲ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ವಿಸ್ಲರ್ ಬ್ಲಾಕಂಬ್‍ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು ಹಾಗೂ ಒಳಾಂಗಣ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಕೂವರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ವ್ಯಾಂಕೂವರ್ ಮತ್ತು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ(ಕೆಲವು ಇತರ ನಗರಗಳಲ್ಲೂ ಸಹ) ನಿಧಾನದ ಓಟಗಾರರಿಗೆ(ಜಾಗರ್ಸ್) ಮತ್ತು ಸೈಕಲ್ಲು ಸವಾರರಿಗೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಟೆನ್-ಸ್ಪೀಡ್ ಬೈಕುಗಳು ಲಭ್ಯವಾದಾಗಿನಿಂದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೈಕುಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಿಸಲು ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ಬೈಕುಗಳು ಬಂದಾಗಿನಿಂದ, ಅವರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ಕಡಿದಾದ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸದೆ ಇರುವ ರೈಲು ಹಳಿಗಳನ್ನು ಹೈಕಿಂಗ್, ಬೈಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಸ್-ಕಂಟ್ರಿ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್‍ಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬೆಟ್ಟಪ್ರದೇಶವಿರುವುದರಿಂದ ಲಾಂಗ್‍ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಸಹ ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯನ್ನರಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮಂದಿ ಕುದುರೆ ಸವಾರಿಯನ್ನು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಹಲವಾರು ರಮಣೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸವಾರಿಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾವು ಅನೇಕ ಕೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆ ಕ್ರೀಡೆಗಳೆಂದರೆ, ಗಾಲ್ಫ್, ಟೆನ್ನಿಸ್, ಸಾಕರ್, ಹಾಕಿ, ಕೆನಡಿಯನ್ ಫುಟ್‍ಬಾಲ್, ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್, ಸಾಫ್ಟ್‌ಬಾಲ್, ಬಾಸ್ಕೆಟ್‍ಬಾಲ್, ಕರ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕೇಟಿಂಗ್. ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಜಲಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೆ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕ್ರೀಡಾಳುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಹೆಚ್ಚಳ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯನ್ನರು ಮನೋರಂಜನಾ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಲಾಡ್ಜ್‌ಗಳು, ಗೃಹಗಳು, ಹಾಸಿಗೆ, ಬೆಳಗಿನ ಉಪಹಾರ, ಮೋಟೆಲ್‍ಗಳು, ಹೋಟೆಲ್‍ಗಳು, ಮೀನು ಹಿಡಿಯುವ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕ್ ಕ್ಯಾಂಪಿಂಗ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Cannabis sativa.jpg|thumb|200px|right|ಕೆನೆಬಿಸ್ ಸತಿವಾ ಬೆಳೆ, ಅಥವಾ "ಬಿಸಿ ಮೊಗ್ಗು".]] ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಲಾಭ ಪಡೆಯದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರವಾಸಿತಾಣಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ. ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಹಲವಾರು ರೈತರು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿತಾಣವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಡಬ್ಲೂಡಬ್ಲೂಓಓಎಫ್ ಕೆನಡಾ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್. ==== ವಿನೋದ ನೀಡುವ ಕ್ಯಾನಬಿಸ್‌(ಗಾಂಜಾ) ==== 2004ರಲ್ಲಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾವು ಅಡಿಕ್ಷನ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಆಫ್ ಬಿ ಸಿ ಮತ್ತು ಸೀಮನ್ ಅಪ್ಲೈಡ್ ರಿಸರ್ಚ್ ನಡೆಸಿದ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ದುಶ್ಚಟದ ಬಗೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಅಧ್ಯಯನವು(2006ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ) ಕೆನಡಾದ ಇತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಉಪಯೋಗವು ಹರಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, 2007ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ವರದಿಯು ಕ್ವಿಬೆಕನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯವೆಂದಿತು. ಕೆನಡಾ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 14.1% ಜನ ಮ್ಯಾರಿಹ್ವಾನವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ, ಕ್ವಿಬೆಕ್‍ನಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಮಾಣ 15.8% ಇತ್ತು. ಇದು ಕೆನಡಾವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾರಿಹ್ವಾನವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರಿಸಿತು. ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾವು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಒಟ್ಟು ಮ್ಯಾರಿಹ್ವಾನದ 40% ಭಾಗವನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ-ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನಗಳ ವಿಷಯ ಸೂಚಿ ** ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯನ್ನರ ಪಟ್ಟಿ * ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಸ್ಥಳಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಧರ್ಮಗಳ ಪಟ್ಟಿ {{-}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} * {{Cite bcgnis|id=39106 |title=British Columbia}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons|British Columbia}} * [http://www.hellobc.com/ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಧೀಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] * {{dmoz|Regional/North_America/Canada/British_Columbia}} * [http://www.bcarchives.gov.bc.ca/ ಪ್ರಾಂತ್ಯೀಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪೋಟೋ ಡಾಟಾಬೇಸ್] {{Webarchive|url=https://swap.stanford.edu/20090612041525/http://www.bcarchives.gov.bc.ca/ |date=2009-06-12 }} * [http://www.vpl.vancouver.bc.ca/find/cat/C393/ ವ್ಯಾನ್‌ಕೋವರ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ; ಬಿಸಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪೋಟೋಗಳು & ಯುಕೊನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324042144/http://www.vpl.vancouver.bc.ca/find/cat/C393/ |date=2009-03-24 }} * [http://www.multiculturalcanada.ca/vpl ವ್ಯಾಂಕೊವರ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಿಂದ ಬಿ.ಸಿ.ಬಹುವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಚಿತ್ರಗಳು-ಹುಡುಕಬಹುದಾದ ಪೋಟೋ ಡಾಟಾಬೇಸ್] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121205230512/http://www.multiculturalcanada.ca/vpl |date=2012-12-05 }} * [http://maps.gov.bc.ca/ ಬಿಸಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಕ್ಷೆಯ ದಾಖಲೆ] {{Coord|54|54|N|124|30|W|display=title|name=British Columbia}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಕೊಲಂಬಿಯಾ]] [[ವರ್ಗ:ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1821ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1904 ರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫೆಸಿಫಿಕ್ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ಖಂಡದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು]] dza87nfhofv6a3rq7p0maaw4juquee4 0 25364 1373267 1370407 2026-05-13T04:24:50Z Kwamikagami 17055 1373267 wikitext text/x-wiki {{about|ನಮ್ಮ ಸೌರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಹದ|ಹಿಂದೂ ದೇವರ|ಶನಿ}} {{ಗ್ರಹ Infobox/ಶನಿ}} '''ಶನಿ''' - [[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ೬ನೆಯ [[ಗ್ರಹ]]. [[:en:gas giant|ಅನಿಲ ರೂಪಿ]]ಯಾದ ಶನಿಯು [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು ಗ್ರಹ]]ದ ನಂತರ [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದಲ್ಲಿ ೨ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಹ. ಶನಿಯು ಎದ್ದುಕಾಣುವಂಥ [[:en:Rings of Saturn|ಉಂಗುರ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಹಿಮ|ಮಂಜಿನ]] ಪುಡಿಯಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಕಲ್ಲಿನ ಚೂರುಗಳು ಮತ್ತು ಧೂಳು ಸಹ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.ಟೈಟನಾ ಇದರ ದೊಡ ಉಪಗ್ರಹ == ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == ಶನಿಯು ಭೂಮಿಯಂತೆಯೇ ಧ್ರುವಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಮಭಾಜಕದಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿದೆ; ಅದರ ಸಮಭಾಜಕ ಮತ್ತು ಧ್ರುವಗಳ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಸಗಳು ಸುಮಾರು ೧೦% ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ (೧೨೦,೫೩೬ ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ೧೦೮,೭೨೮ ಕಿ.ಮೀ.). ಶನಿಯ ಈ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಅದರ ಅನಿಲರೂಪ ಮತ್ತು ತ್ವರಿತವಾದ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣಗಳು ಕಾರಣ. ಉಳಿದ ಅನಿಲರೂಪಿ ಗ್ರಹಗಳೂ ಈ ರೀತಿಯ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಶನಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನೀರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಏಕೈಕ ಗ್ರಹ ಶನಿ. ಶನಿಯ ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ನೀರಿನ ೬೯% ರಷ್ಟಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಮಾಣ; ಶನಿಯು ವಾಯುಮಂಡಲವು ನೀರಿಗಿಂತ ಹಗುರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಹದ ಒಳಭಾಗವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Saturn polar vortex.jpg|upright|left|thumbnail|ಶನಿಯ ತಾಪಮಾನದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ. ಚಿತ್ರದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಬಿಸಿಯಾದ ಪ್ರದೇಶವು ಶನಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿದೆ.]] ಶನಿಯ ಒಳಭಾಗವು ಗುರುವಿನ ಒಳಭಾಗದಂತೆಯೇ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಒಳಭಾಗದ ಮಧ್ಯವು ಸಣ್ಣ [[ಕಲ್ಲು|ಶಿಲೆ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅದರ ಸುತ್ತ ದ್ರವೀಕೃತ [[:en:metallic hydrogen|ಲೋಹರೂಪಿ ಜಲಜನಕ]]ದ ಒಂದು ಪದರವಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ [[ಅನಿಲ]]ರೂಪಿ ಜಲಜನಕದ ಇನ್ನೊಂದು ಪದರವಿದೆ. ನಾನಾರೀತಿಯ ಹಿಮದ ಜಾಡುಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಶನಿಯು ೧೨,೦೦೦&nbsp;[[:en:Kelvin|Kelvin]] (೧೧,೭೦೦° ಸೆ.) ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿರುವ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತಾನು [[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಶಾಖಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಖವನ್ನು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಾಖದ ಬಹುತೇಕ ಪಾಲು [[ಕೆಲ್ವಿನ್-ಹೆಲ್ಮ್‌ಹೋಲ್ಟ್‌ಜ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಯಿಂದ ([[:en:Kelvin-Helmholtz mechanism|Kelvin-Helmholtz mechanism]] - ಗುರುತ್ವ ಬಲದಿಂದ ಗ್ರಹವು ಸಂಕುಚಿಸುತ್ತದೆ) ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಾಖವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೊಂದೇ ಸಾಲದು. ಶನಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಗುರವಾದ ಜಲಜನಕದ ಅಣುಗಳ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರವಾದ ಹೀಲಿಯಂ ಅಣುಗಳು ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆಯೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗುರುವಿನಂತೆಯೇ ಶನಿಯ [[ವಾಯುಮಂಡಲ]]ದ ([[:en:celestial body atmosphere|celestial body atmosphere]]) ಮೇಲೆ ಪಟ್ಟಿಗಳಂಥ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ, ಶನಿಯ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಷೀಣವಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಗಲವಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಶನಿಯ ಮೇಲುಂಟಾಗುವ ಮಾರುತಗಳು ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದ ಮಾರುತಗಳಲ್ಲೊಂದು; ವಾಯೇಜರ್‌ನ ಮಾಹಿತಿಯು ೫೦೦ ಮೀ/ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣ (೧೧೧೬ ಮೈಲಿ/ಪ್ರತಿ ಘಂಟೆ) ಗರಿಷ್ಠ ವೇಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>http://www.solarviews.com/eng/vgrsat.htm Solarviews</ref>. ಶನಿಯ ಮೋಡಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು [[:en:Voyager program|ವಾಯೇಜರ್]] ಯಾನಗಳ ನಂತರವೇ ವಿವರವಾಗಿ ಅವಲೋಕಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಯಾನವಾದ ಬಳಿಕ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಈಗ ಭೂಮಿಯಿಂದಲೇ ನೋಡಬಹುದು. ಗುರುಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುವಂಥ ಅಂಡಾಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಬಹುತೇಕ ಸೌಮ್ಯವಾದ ಶನಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ; ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ವು ಶನಿಯ ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ ಒಂದು ಬೃಹದಾಕಾರದ ಬಿಳಿ ಮೋಡದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು. ಈ ಮೋಡವು ವಾಯೇಜರ್ ಯಾತ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸಣ್ಣ ಚಂಡಮಾರುತವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೯೦ರ ಚಂಡಮಾರುತವು [[:en:Great White Spot|ಬೃಹತ್ ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆ]]ಯ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ. ಅದ್ವಿತೀಯವಾದ, ಆದರೆ ಅಲ್ಪಾಯುಷಿಯಾದ ಈ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಸುಮಾರು ೩೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ೧೮೭೬, ೧೯೦೩, ೧೯೩೩ ಮತ್ತು ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಈ ಬೃಹತ್ ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿದ್ದವು. ೧೯೩೩ಯ ಚುಕ್ಕೆಯು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಘಟನೆಗಳ ಕೂಲಂಕುಷ ಅಧ್ಯಯನವು ಆಸಕ್ತಿಯುತವಾದ ಒಂದು ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿದ್ದರೆ, ಮುಂದಿನ ಚುಕ್ಕೆಯು ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.(Kidger 1992) [[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]] ಗಗನನೌಕೆಯಿಂದ ಬಂದ ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳಿಂದ, ಶನಿಯ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಗೋಳದ ಬಣ್ಣಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕೆಳಗಿನ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವಂತೆ, ಈ ಗೋಳಾರ್ಧವು ಯುರೇನಸ್‌ನಂತೆ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳು ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ಅದರ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಗೋಳವನ್ನು ಮರೆ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಶನಿಯ ಮೇಲೆ ತಾಪಮಾನವು ತಗ್ಗಿ, ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಶನಿಯ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಮೋಡಗಳು ಸಂಕುಚಿಸಿ, ಅದರ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಹೊರಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿರಬಹುದು. [[ಚಿತ್ರ:Saturn, Earth size comparison.jpg|thumbnail|left|ಶನಿ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಹೋಲಿಕೆ]] [[ನಸುಗೆಂಪು]] ([[:en:infrared|infrared]]) ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಶನಿಯ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಒಂದು [[ಸುಳಿ]]ಯಿದೆ ([[:en:vortex|vortex]]) ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಾವ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೂ ಈ ರೀತಿಯ ಸುಳಿಯ ಇರುವಿಕೆಯು ತಿಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲ. ೭೮° ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಧ್ರುವದ ಸುಳಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ [[ಷಟ್‌ಭುಜ]]ದ ಆಕಾರದ ಅಲೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವೊಂದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಾಯೇಜರ್ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು.<ref>http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1988Icar...76..335G&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=</ref><ref>http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1993Sci...260..329S&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=</ref>. ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕವು ತೆಗೆದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ]] ವಲಯದ ಚಿತ್ರಗಳು ಒಂದು "ಧಾರಾಪ್ರವಾಹ"ದ (jet stream) ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೂ, ಪ್ರಬಲವಾದ ಸುಳಿಯಾಗಲಿ, ಷಟ್‌ಭುಜಾಕಾರದ ಅಲೆಯಾಗಲಿ, ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>http://www.aas.org/publications/baas/v34n3/dps2002/10.htm</ref>. ಆದರೆ, ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಸಿನಿ ನೌಕೆಯು ದಕ್ಷಿಣಧ್ರುವದಲ್ಲಿ 'ಚಂಡಮಾರುತದಂತಹ' ಒಂದು ಸುಳಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆಯೆಂದು ನಾಸಾ ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ರೀತಿ ಶಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವಿರುವ ([[:en:eyewall|eyewall]]) ಮೋಡಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯನ್ನುಳಿದು ಇನ್ನಾವ ಗ್ರಹದ ಮೇಲೂ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಇದು ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಘೋಷಣೆ.<ref>{{Cite web |url=http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-release-details.cfm?newsID=703 |title=NASA Sees into the Eye of a Monster Storm on Saturn |access-date=2010-10-10 |archive-date=2011-10-05 |archive-url=https://www.webcitation.org/62DA9W8s8?url=http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-release-details.cfm?newsID=703 |url-status=dead }}</ref>. == ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ == ಗುರುವಿನಂತೆ, ಶನಿ ಗ್ರಹದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳೂ ಒಂದೇ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷದ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ಶನಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲಗಳನ್ನು ನಿಗದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ: "ಸಿಸ್ಟಮ್ ೧" ರ ಕಾಲವು ೧೦ ಘಂಟೆ ೧೪ ನಿಮಿಷ ೦೦ ಕ್ಷಣಗಳು (೮೪೪.೩°/[[:en:day|ಪ್ರತಿ ದಿನ]]). ಇದು ಸಮಭಾಜಕ ಮತ್ತು ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲ ವಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಅಕ್ಷಾಂಶ ವಲಯಗಳಿಗೂ (ಇವನ್ನು "ಸಿಸ್ಟಮ್ ೨" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ೧೦ ಘಂಟೆ ೩೯ ನಿಮಿಷ ೨೪ ಕ್ಷಣಗಳ (೮೧೦.೭೬°/ಪ್ರತಿ ದಿನ) ಕಾಲವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶನಿಯು ಹೊರಸೂಸುವ ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿದ "ಸಿಸ್ಟಮ್ ೩", ೧೦ ಘಂ, ೩೯ ನಿ, ೨೨.೪ ಕ್ಷ(೮೧೦.೮°/ಪ್ರತಿದಿನ)ಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಶನಿಯನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ [[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]] ಗಗನನೌಕೆಯು ಶನಿಯ ರೇಡಿಯೋ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲವು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸುಮಾರು ೧೦&nbsp;ಘಂ ೪೫&nbsp;ನಿ ೪೫&nbsp;ಕ್ಷ (± ೩೬&nbsp;ಕ್ಷ) ಗಳಾಗಿದೆಯೆಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-062804.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-07-21 |archive-date=2019-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503125605/https://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-062804.html |url-status=dead }}</ref> ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಾರಣ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ — ಆದರೆ, ಇದು ಶನಿಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತವಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿರದೆ, ರೇಡಿಯೋ ಮೂಲವು ಬೇರೆ ಅಕ್ಷಾಂಶದೆಡೆಗೆ ಚಲಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. == ಉಂಗುರಗಳು == ತನ್ನ [[:en:planetary ring|ಉಂಗುರ]]ಗಳ ಕಾರಣವಾಗಿಯೇ ಶನಿ ಗ್ರಹವು ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉಂಗುರಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ, ಶನಿಯು ನೋಟದಲ್ಲಿ ಮನಸೆಳೆಯುವ ಒಂದು ಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. === ಇತಿಹಾಸ === ೧೬೧೦ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಿಲೈ]] ತನ್ನ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಈ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದನು. ಆದರೆ, ಇವು ಉಂಗುರಗಳೆಂದು ಅವನಿಗೆ ಗುರುತು ಹಿಡಿಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನು [[:en:Tuscany|ಟಸ್ಕನಿ]]ಯ ರಾಜನಿಗೆ ಈ ರೀತಿ ಕಾಗದ ಬರೆದು ಕಳುಹಿಸಿದನು: "ಶನಿಗ್ರಹವು ಒಂದೇ ಗ್ರಹವಾಗಿರದೆ, ಮೂರು ಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಈ ಮೂರು ಒಂದನ್ನೊಂದು ಮುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಒಂದಿನ್ನೊಂದರಿಂದ ಚಲಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಇವು [[ನಕ್ಷತ್ರ ರಾಶಿ]]ಯ ([[:en:zodiac|zodiac]]) ರೇಖೆಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಮಧ್ಯದ ಕಾಯವು (ಶನಿ ಗ್ರಹ) ಪಕ್ಕದವುಗಳಿಗಿಂತ [ಉಂಗುರಗಳ ತುದಿಗಳು] ೩ ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ." ಶನಿಗೆ "ಕಿವಿ"ಗಳು ಇವೆಯೆಂದೂ ಅವನು ವಿವರಿಸಿದನು. ೧೬೧೨ರಲ್ಲಿ ಉಂಗುರಗಳ ಸಮತಳವು ಭೂಮಿಯತ್ತ ನೇರವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಉಂಗುರಗಳು ಮಾಯವಾದಂತೆ ಕಂಡವು. ಆದರೆ ೧೬೧೩ರಲ್ಲಿ ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಮತ್ತೆ ಗೋಚರಿಸಿದವು. ಇದರಿಂದ ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಮತ್ತಷ್ಟು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಈಡಾದನು. [[ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ಹಯ್ಗನ್ಸ್]]ನು ([[:en:Christiaan Huygens|Christiaan Huygens]]) ೧೬೫೫ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಶನಿಯು ಉಂಗುರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದನು. ಗೆಲಿಲಿಯೋಗೆ ಲಭ್ಯವಿದ್ದುದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು ಬಳಸಿ ಅವನು ಶನಿಯನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿ, ಈ ರೀತಿ ಬರೆದನು: "[ಶನಿಯು] ತೆಳುವಾದ ಮತ್ತು ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಉಂಗುರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಗ್ರಹವನ್ನು ಎಲ್ಲೂ ಮುಟ್ಟದೆ, ಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಯ ಸಮತಳಕ್ಕೆ ಓರೆಯಲ್ಲಿವೆ." <ref>{{Cite web |url=http://www2.jpl.nasa.gov/saturn/back.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-10-10 |archive-date=2009-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090321071339/http://www2.jpl.nasa.gov/saturn/back.html |url-status=dead }}</ref> ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳು ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಉಂಗುರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಸಂದುಗಳು (ಅಂತರಗಳು) ಇವೆಯೆಂದು, [[:en:Giovanni Domenico Cassini|ಜಿಯೋವಾನಿ ಡೊಮೆನಿಕೋ ಕ್ಯಾಸಿನಿ]]ಯು ೧೬೭೫ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದನು; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಂತರಕ್ಕೆ ತದನಂತರ [[:en:Cassini Division|ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಅಂತರ]]ವೆಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಘನರೂಪದಲ್ಲಿಲ್ಲವೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಇವು ಘನರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದದ್ದೇ ಆದರೆ, ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಮುರಿದುಹೋಗುವವೆಂದೂ ೧೮೫೯ರಲ್ಲಿ [[:en:James Clerk Maxwell|ಜೇಮ್ಸ್ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್]]ನು ತೋರಿಸಿದನು. ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಶನಿಯನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ತುಣುಕುಗಳಿಂದ ಉಂಗುರಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆಯೆಂದು ಅವನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು.<ref>http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/~history/Extras/Maxwell_Saturn.html</ref> ೧೮೯೫ರಲ್ಲಿ [[:en:Lick Observatory|ಲಿಕ್ ಖಗೋಳವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]]ದ [[:en:James Keeler|ಜೇಮ್ಸ್ ಕೀಲರ್]] ಅವರು ಈ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕದಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌ನ ವಾದವು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. === ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು === ಆಧುನಿಕ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಯ [[ದುರ್ಬೀನು|ದುರ್ಬೀನಿನ]] ಸಹಾಯದಿಂದ ಈ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಶನಿಯ ಸಮಭಾಜಕದಿಂದ ೬,೬೩೦ - ೧೨೦,೭೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು ೧ ಕಿ.ಮೀ. ದಪ್ಪವಿರುವ ಉಂಗುರಗಳು [[:en:silica|ಸಿಲಿಕಾ]] ಕಲ್ಲು, [[:en:iron oxide|ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಕ್ಸೈಡ್]], ಮತ್ತು ಧೂಳಿನಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣಕಾರಿನಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾದ ಹಿಮದ ತುಣುಕುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಈ ಉಂಗುರಗಳ ಉದ್ಭವದ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ವಾದಗಳಿವೆ. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[:en:Édouard Roche|ಎಡ್ವರ್ಡ್ ರೋಶೆ]] ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಒಂದು ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಶನಿಯ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಉಪಗ್ರಹವು ಶನಿಗೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ಅದರ [[ಉಬ್ಬರ ಬಲ]]ದಿಂದ ([[:en:tidal force|tidal force]]) ಪುಡಿಯಾಗಿಹೋಯಿತು ([[:en:Roche limit|ರೋಶೆ ಮಿತಿ]]ಯನ್ನು ನೋಡಿ). ಈ ವಾದದ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶನಿಯ ಉಪಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡದೊಂದು [[ಧೂಮಕೇತು]] ಅಥವಾ [[ಆಕಾಶಕಾಯ]]ವು ([[:en:asteroid|asteroid]]) ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಬೇರೊಂದು ವಾದವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವಂತೆ, ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಉಪಗ್ರಹದಿಂದ ಹುಟ್ಟಲೇ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಶನಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[ಜ್ಯೋತಿಪಟಲ]]ದ ([[:en:nebula|nebula]]) ಅವಶೇಷದಿಂದ ಉಂಗುರಗಳು ಉಂಟಾದವು. ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ಥಿರವಾಗುವವು ಮತ್ತು ಅವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹುಟ್ಟಿದವೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಎರಡನೆಯ ವಾದಕ್ಕೆ ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಂಬಲವಿಲ್ಲ. ಉಂಗುರಗಳಲ್ಲಿ [[:en:Cassini Division|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]] ಮತ್ತು [[:en:Encke division|ಎನ್ಕೆ]]ಗಳಂಥ ದೊಡ್ಡ ಅಂತರಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಬಹುದಾದರೂ, ಈ ಉಂಗುರಗಳು ಸಾವಿರಾರು ತೆಳುವಾದ ಸಂದುಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಕಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜಟಿಲವಾದ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆಯೆಂದು ವಾಯೇಜರ್ ನೌಕೆಯು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. ಶನಿಯ ಹಲವಾರು ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗುರುತ್ವ ಬಲವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ ಈ ಜಟಿಲ ವಿನ್ಯಾಸವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಂದು ಅನುಮಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. [[:en:Pan (moon)|ಪ್ಯಾನ್]]ನಂತಹ ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಹಾದುಹೋಗುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು ಅಂತರಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಅಂತರಗಳನ್ನು [[:en:Prometheus (moon)|ಪ್ರೊಮೇಥಿಯಸ್]] ಮತ್ತು [[:en:Pandora (moon)|ಪ್ಯಾಂಡೋರ]]ದಂತಹ [[:en:shepherd satellite|ಕಾವಲು ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳು ಪೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿವೆಯೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳು ಮತ್ತು ನಿಕಟದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಭಾರಿ ಉಪಗ್ರಹದ ನಡುವೆ ಉಂಟಾಗುವ [[ಅನುರಣನ]]ವು ಮತ್ತೂ ಕೆಲವು ಅಂತರಗಳಿಗೆ ಎಡೆಮಾಡುತ್ತದೆ; [[:en:Mimas (moon)|ಮಿಮಾಸ್]] ಉಪಗ್ರಹವು ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಅಂತರವನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಗುರುತ್ವದಲ್ಲುಂಟಾಗುವ ಗಲಿಬಿಲಿಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ರಚನೆಗಳು ಉಂಗುರಗಳ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಶೋಧಕದಿಂದ ಲಭ್ಯವಾದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ವಾಯುಮಂಡಲಗಳು, ಸೂರ್ಯನ ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳು ಉಂಗುರಗಳ ಮೇಲಿನ ಹಿಮವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದಾಗ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ದಿಂದ (O₂) ಕೂಡಿವೆ. ನೀರಿನ ಕಣಗಳ ನಡುವೆ ಉಂಟಾಗುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಅತಿನೇರಳೆ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ O₂ ಮತ್ತಿತರ ವಸ್ತುಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ವಾಯುಮಂಡಲಗಳ ಮಾದರಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇಲ್ಲಿ H₂ ವನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು. O₂ ಮತ್ತು H₂ ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ವಾಯುಮಂಡಲಗಳು ಎಷ್ಟು ವಿರಳವಾಗಿವೆಯೆಂದರೆ, ಈ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಹೇಗಾದರೂ ಮಾಡಿ ಉಂಗುರಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರೆ, ಇವು ಕೇವಲ ೧ ಪರಮಾಣುವಷ್ಟು ದಪ್ಪನಾದ ಪದರವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ.<ref>http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4640641.stm</ref> ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಉಂಗುರಗಳು ವಿರಳವಾದ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ (OH) ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ. O₂ ನಂತೆ, OH ವಾಯುಮಂಡಲವೂ ನೀರಿನ ಕಣಗಳ ವಿಭಜನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ವಿಭಜನೆಯು, ಶನಿಯ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Enceladus (moon)|ಎನ್‌ಸೆಲಾಡಸ್]] ಹೊರಹಾಕಿದ ನೀರಿನ ಕಣಗಳನ್ನು ಶಕ್ತಿಯುತ [[ಅಯಾನು]]ಗಳು ([[:en:ion|ion]]) ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಾಯುಮಂಡಲವು ಅತ್ಯಂತ ವಿರಳವಾಗಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕವು ಇದನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿತು. <ref>http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2006ApJ...644L.137J&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=42bf06f4d906731</ref> ಶನಿಯ ಪ್ರಕಾಶತೆಯಲ್ಲಿ ಜಟಿಲವಾದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳ ರೂಪದಲ್ಲುಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದವು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಶನಿಯ ಪ್ರತಿ ಪರಿಭ್ರಮಣದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೀಯ ಕೇಂದ್ರ ಚ್ಯುತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಶನಿಯ ವೈರುಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಗೋಳವು ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ ಗೋಳಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ (Henshaw, C., 2003).<ref>https://archive.is/20120723185300/www.britastro.org/jbaa/113-1.htm</ref> === ಉಂಗುರಗಳ ಕೀಲುಗಳು === [[ಚಿತ್ರ: Voyager 2 - Saturn Rings - 3085 7800 2.png|thumbnail|right|B ಉಂಗುರದ ಕೀಲುಗಳು: [[:en:Voyager 2|ವಾಯೇಜರ್ ೨]] ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರ.]] ೧೯೮೦ರವರೆಗೂ ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು [[ಗುರುತ್ವ]] ಬಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ವಾಯೇಜರ್ ನೌಕೆಯು B ಉಂಗುರದಲ್ಲಿ "ಕೀಲುಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ತ್ರಿಜ್ಯಾಕಾರದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿತು. ಇವುಗಳ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಉಂಗುರಗಳ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಣವು, [[:en:orbital mechanics|ಕಕ್ಷೀಯ ಚಲನೆ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಇವುಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಗುರುತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಉಂಗುರಗಳ ಬೆಳಕಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲಾಗಿ ಕಾಣುವ ಈ ಕೀಲುಗಳು ಉಂಗುರಗಳ ಕತ್ತಲ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇವು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಶನಿಯ [[magnetosphere|ಕಾಂತಗೋಳ]]ದೊಂದಿಗೇ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವುದರಿಂದ, ಇವು [[ವಿದ್ಯುತ್-ಕಾಂತೀಯ]] ([[:en:electromagnetism|electromagnetism]]) ಒಡನಾಟಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿವೆಯೆಂದು ಅನುಮಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಕೀಲುಗಳ ಹಿಂದೆಯಿರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಏನೆಂಬುದು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ: H_cassini_spokes_02.jpg|thumbnail|left|೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ [[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ]] ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಕೀಲುಗಳು.]] ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಕ್ಯಾಸಿನಿಯು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕೀಲುಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿತು. ಈ ಕೀಲುಗಳು ಋತುಕಾಲಿಕವೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವು ಶನಿಯ ಚಳಿಗಾಲ/ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಯವಾಗಿ ಶನಿಯು ವಿಷುವತ್‌ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು (equinox) ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಮರುಕಳಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ಯಾಸಿನಿಯು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಶನಿಯ ಬಳಿ ತಲುಪಿದಾಗ ಈ ಕೀಲುಗಳು ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕೀಲುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಲವು ಮಾದರಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಇವು ೨೦೦೭ರವರೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಕೆಲವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಶಂಕಿಸಿದರು. ಆದರೂ, ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ತಂಡವು ಉಂಗುರಗಳ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೀಲುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೫, ೨೦೦೫ರಂದು ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೀಲುಗಳು ಮತ್ತೆ ಗೋಚರಿಸಿದವು. == ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Cassini - four Saturn Moons.jpg|thumbnail|right|ಶನಿಯ ಉಪಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು: [[:en:Dione (moon)|ಡಯೋನಿ]], [[:en:Titan (moon)|ಟೈಟನ್]], [[:en:Prometheus (moon)|ಪ್ರೊಮೇಥಿಯಸ್]] (ಉಂಗುರಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ), [[:en:Telesto (moon)|ಟೆಲೆಸ್ಟೊ]] (ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ).]] ಶನಿಗ್ರಹವು ಹಲವಾರು [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶನಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಹಿಮದ ತುಣುಕುಗಳನ್ನೂ ಪಾರಿಭಾಷಿಕವಾಗಿ ಉಪಗ್ರಹಗಳೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಉಂಗುರದ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ತುಣುಕು ಮತ್ತು ಒಂದು ಉಪಗ್ರಹದ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಇದರಿಂದ, ಶನಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಉಪಗ್ರಹಗಳಿವೆ ಎಂದು ನಿಖರವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ೨೦೦೬ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ೫೬ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಹಳ ಸಣ್ಣವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಉಪಗ್ರಹಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಗುರುತ್ವ ಬಲದಿಂದ ಗೋಳಾಕಾರಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯುವಷ್ಟು ಭಾರಿಯಾಗಿವೆ. ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಈ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶನಿಯ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಒಂದು ಉಪಗ್ರಹ [[:en:Titan (moon)|ಟೈಟನ್]]. ಇದು ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:PIA08235.jpg|thumbnail|left|ಟೈಟನ್‌ನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಗ್ರಹವನ್ನಾವರಿಸುವ ಅದರ ಮಸುಕು ಉಂಟುಮಾಡಿರುವ ನಿಗೂಢತೆಯನ್ನು ಭೇದಿಸುತ್ತಿರುವ ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳು. ಎನ್‌ಸೆಲಾಡಸ್ ಉಪಗ್ರಹದ ಹಿಮಧಾರೆಗಳು ಅದರ ದಕ್ಷಿಣಧ್ರುವದ ಬಳಿ ಮಂದವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕು ಮೇಲಕ್ಕಿದೆ.]] {{clear|right}} {| class="wikitable" style="margin: 1em auto; clear:left;" |- ! colspan="6" style="background:#ffffff" | ಭೂಮಿಯ [[ಚಂದ್ರ]]ನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಂತೆ ಶನಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಗ್ರಹಗಳು. |- style="background:#efefef;" ! colspan="1" | ಹೆಸರು<br /> ! ವ್ಯಾಸ<br />(ಕಿ.ಮೀ.) ! ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ<br />(ಕಿ.ಗ್ರಾಂ.) ! ಕಕ್ಷೀಯ ತ್ರಿಜ್ಯ (ಕಿ.ಮೀ.) ! ಕಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲ (ದಿನಗಳು) |- style="background:#eeeeff" align="center" | '''[[:en:Mimas (moon)|ಮಿಮಾಸ್]]''' || ೪೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೦%) || ೦.೪×೧೦^೨೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೦.೦೫%) || ೧೮೫,೦೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೫೦%) || ೦.೯<br />(ಚಂದ್ರನ ೩%) |- style="background:#eeeeff" align="center" | '''[[:en:Enceladus (moon)|ಎನ್‌ಸೆಲಾಡಸ್]]''' || ೫೦೦<br />(೧೫%) || ೧.೧×೧೦^೨೦<br />(೦.೨%) || ೨೩೮,೦೦೦<br />(೬೦%) || ೧.೪<br />(ಚಂದ್ರನ ೫%) |- style="background:#eeeeff" align="center" | '''[[:en:Tethys (moon)|ಟೆಥಿಸ್]]''' || ೧೦೬೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೩೦%) || ೬.೨×೧೦^೨೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೦.೮%) || ೨೯೫,೦೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೮೦%) || ೧.೯<br />(ಚಂದ್ರನ ೭%) |- style="background:#eeeeff" align="center" | '''[[:en:Dione (moon)|ಡಯೋನಿ]]''' || ೧೧೨೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೩೦%) || ೧೧×೧೦^೨೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೧.೫%) || ೩೭೭,೦೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೦೦%) || ೨.೭<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೦%) |- style="background:#eeeeff" align="center" | '''[[:en:Rhea (moon)|ರಿಯಾ]]''' || ೧೫೩೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೪೫%) || ೨೩×೧೦^೨೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೩%) || ೫೨೭,೦೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೪೦%) || ೪.೫<br />(ಚಂದ್ರನ ೨೦%) |- style="background:#ccccff" align="center" | '''[[:en:Titan (moon)|ಟೈಟನ್]]''' || ೫೧೫೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೫೦%) || ೧೩೫೦×೧೦^೨೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೮೦%) || ೧,೨೨೨,೦೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೩೨೦%) || ೧೬<br />(ಚಂದ್ರನ ೬೦%) |- style="background:#eeeeff" align="center" | '''[[:en:Iapetus (moon)|ಲಪೀಟಸ್]]''' || ೧೪೪೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೪೦%) || ೨೦×೧೦^೨೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೩%) || ೩,೫೬೦,೦೦೦<br />(ಚಂದ್ರನ ೯೩೦%) || ೭೯<br />(ಚಂದ್ರನ ೨೯೦%) |} :''ಇವುಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಸಮಯಗಳಿಗೆ, [[:en:Timeline of discovery of Solar System planets and their natural satellites|ಸೌರಮಂಡಲದ ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತವುಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಸಮಯಗಳು]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ''. == ಶನಿಯ ಅನ್ವೇಷಣೆ == <!-- more about experiments other than imaging should be here --> === ಪಯೋನೀರ್ ೧೧ ಯಾತ್ರೆ === ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೭೧೯ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಶನಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ [[:en:Pioneer 11|ಪಯೋನೀರ್ ೧೧]] ನೌಕೆಯು ಶನಿಯ ಮೋಡದ ಪದರದಿಂದ ೨೦,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಯಿತು. ಶನಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೆಲವು ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಕೆಳ ದರ್ಜೆಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮೈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈ ಗಗನನೌಕೆಯು ಉಂಗುರಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನೂ ಮಾಡಿತು; ಈ ಅಧ್ಯಯನದ ಕೆಲವು ಫಲಿತಾಂಶಗಳೆಂದರೆ, ತೆಳುವಾದ F-ಉಂಗುರದ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನತ್ತ ನೋಡಿದಾಗ ಉಂಗುರಗಳಲ್ಲಿನ ಗಾಢವಾದ ಅಂತರಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆಯೆಂಬ ವಿಷಯ (ಅರ್ಥಾತ್, ಈ ಅಂತರಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಟೊಳ್ಳಾಗಿಲ್ಲ). ಪಯೋನೀರ್ ನೌಕೆಯು ಟೈಟನ್ ಉಪಗ್ರಹದ ತಾಪಮಾನವನ್ನೂ ಮಾಪಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PN10%2611.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2006-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060130100401/http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PN10%2611.html |url-status=dead }}</ref> === ವಾಯೇಜರ್ ಯಾತ್ರೆಗಳು === ನವೆಂಬರ್ ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ [[:en:Voyager 1|ವಾಯೇಜರ್ ೧]] ಶೋಧಕವು ಶನಿಯನ್ನು ತಲುಪಿ, ಗ್ರಹ, ಉಪಗ್ರಹಗಳು, ಮತ್ತು ಉಂಗುರಗಳ ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತೆಗೆಯಿತು. ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಮೇಲ್ಮೈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದವು. ವಾಯೇಜರ್ ೧ ಶೋಧಕವು ಟೈಟನ್ ಉಪಗ್ರಹದ ನಿಕಟಕದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗಿ, ಅದರ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗಿದ್ದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅಪಾರವಾಗಿ ವರ್ಧಿಸಿತು. ಆದರೆ, ಟೈಟನ್‌ನ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಗೋಚರ ಬೆಳಕು ಭೇದಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದೂ ಇದರಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ಇದರಿಂದ, ಟೈಟನ್‌ನ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ನೋಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಗಗನನೌಕೆಯನ್ನು ಸೌರಮಂಡಲದ ಸಮತಳದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿತು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ, [[:en:Voyager 2|ವಾಯೇಜರ್ 2]] ನೌಕೆಯು ಶನಿಯ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು. ನಿಕಟದಿಂದ ಶನಿಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಉಂಗುರಗಳ ವಾಯುಮಂಡಲಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಲಾಯಿತು. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದೆರಡು ದಿನಗಳ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಶೋಧಕದ ಕ್ಯಾಮೆರಾವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕೆಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದರಿಂದ, ಸ್ವಲ್ಪ ಪೂರ್ವೋದ್ದೇಶಿತ ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ, ಶನಿಯ ಗುರುತ್ವದ ಸಹಾಯದಿಂದ ನೌಕೆಯ ಪಥವನ್ನು [[ಯುರೇನಸ್]]ನ ಕಡೆ ತಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಶೋಧಕವು ಗ್ರಹದ ಉಂಗುರಗಳ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಒಳಗೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದು ಅವುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, [[:en:Maxwell gap|ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್]] ಮತ್ತು [[:en:Keeler gap|ಕೀಲರ್]] ಸಂದುಗಳಂಥ ಸಣ್ಣ ಅಂತರಗಳನ್ನೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. === ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಪರಿಭ್ರಮಕ === [[ಚಿತ್ರ:Saturn-newrings_cassini_big.jpg|thumbnail|ಕ್ಯಾಸಿನಿಯಿಂದ ಕಂಡಂತೆ ಶನಿಯು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಮರೆಮಾಡುತ್ತಿದೆ.]] ಜುಲೈ ೧, ೨೦೦೪ರಂದು [[:en:Cassini-Huygens|ಕ್ಯಾಸಿನಿ-ಹಯ್ಗನ್ಸ್]] ಗಗನನೌಕೆಯು ಶುಕ್ರನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನವೇ ಕ್ಯಾಸಿನಿಯು ಶನಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯಿಸಿತ್ತು. ಜೂನ್ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಇದು [[:en:Phoebe (moon)|ಫೀಬೀ]] ಉಪಗ್ರಹದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗಿ ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತ್ತು. ಪರಿಭ್ರಮಕವು ಎರಡು ಬಾರಿ ಟೈಟನ್‌ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹಾರಿಹೋಗಿ, ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೫, ೨೦೦೪ರಂದು [[:en:Huygens probe|ಹಯ್ಗನ್ಸ್]] ಶೋಧಕವನ್ನು ಇಳಿಸಿತು. ಜನವರಿ ೧೪, ೨೦೦೫ರಂದು ಇಳಿದ ಹಯ್ಗನ್ಸ್ ಶೋಧಕವು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮೂಲಕ ಚಲಿಸುವಾಗ ಮತು ಇಳಿದಾದ ಮೇಲೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು. ೨೦೦೫ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕ್ಯಾಸಿನಿಯು ಟೈಟನ್ ಮತ್ತಿತರ ಹಿಮಾವೃತ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಬಳಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಹಾದುಹೋಗಿತ್ತು. ಶನಿಯ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Enceladus (moon)|ಎನ್‌ಸೆಲಾಡಸ್]]ನ ಮೇಲೆ ಬಿಸಿ [[ಬುಗ್ಗೆ]]ಗಳ ([[:en:geysers|geysers]]) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮುವ ನೀರಿನ ಜಲಾಶಯಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿರುವುದಾಗಿ ಮಾರ್ಚ್ ೧೦, ೨೦೦೬ರಂದು ನಾಸಾ ಘೋಷಿಸಿತು<ref>{{Cite web |url=http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-release-details.cfm?newsID=639 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-10-10 |archive-date=2008-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080303154427/http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-release-details.cfm?newsID=639 |url-status=dead }}</ref>. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦, ೨೦೦೬ರಂದು ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಶೋಧಕವು ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರವೊಂದು, ಮುಂಚೆ ತಿಳಿದಿರದಿದ್ದ ಉಂಗುರವೊಂದನ್ನು ಬಯಲುಮಾಡಿತು. ಈ ಉಂಗುರವು G ಮತ್ತು E ಉಂಗುರಗಳ ಒಳಗಿದ್ದು, ಶನಿಯ ಮುಖ್ಯ ಉಂಗುರಗಳ ಹೊರಗಿದೆ.<ref>[http://www.cnn.com/2006/TECH/space/09/20/saturn.ring.reut/index.html New Ring Spotted Around Saturn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060920225736/http://www.cnn.com/2006/TECH/space/09/20/saturn.ring.reut/index.html |date=2006-09-20 }} – Article on CNN.com.</ref> ಈ ಗಗನನೌಕೆಯು ಶನಿಯ ಸುತ್ತ ೭೪ ಪರಿಭ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮುಖ್ಯೋದ್ದೇಶವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. :''ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ತಾಜಾ ಮಾಹಿತಿಗೆ, [http://saturn.jpl.nasa.gov ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಅಂತರಜಾಲ ಪುಟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060428051758/http://saturn.jpl.nasa.gov/ |date=2006-04-28 }} ವನ್ನು ನೋಡಿ.'' [[ಚಿತ್ರ:Looking_saturn_in_the_eye.jpg|thumbnail|ಶನಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಚಂಡಮಾರುತದ ಚಿತ್ರ.]] == [[ಶನಿ]]ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೋಟ == [[ಚಿತ್ರ:Saturnoppositions.jpg|thumbnail|ಶನಿಯ [[ಯುತಿ (ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ)|ವಿಯುತಿ]]ಗಳು: ೨೦೦೧-೨೦೨೯]] ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಕಾಲದಿಂದಲೂ [[ಶನಿ]]ಯು ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಗ್ರಹ. ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ೫ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಶನಿಯು ಅತಿ ದೂರದ ಗ್ರಹ (ಉಳಿದ 4 ಗ್ರಹಗಳು: [[ಬುಧ]], [[ಶುಕ್ರ]], ಮಂಗಳ ಮತ್ತು ಗುರು). ೧೭೮೧ರಲ್ಲಿ ಯುರೇನಸ್‌ನ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಮುನ್ನ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದ ಕಟ್ಟಕೊನೆಯ ಗ್ರಹ ಶನಿ. ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಹಳದಿ ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ ಕಾಣುವ ಶನಿಯ ಗೋಚರಪ್ರಮಾಣವು +೧ ರಿಂದ ೦ ಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಕಡೇಪಕ್ಷ ೨೦ ಪಟ್ಟು ದೃಷ್ಟಿ ವರ್ಧನೆ ಮಾಡುವಂಥ ದೊಡ್ಡ ದುರ್ಬೀನು ಅಥವಾ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ದ ನೆರವಿಲ್ಲದೆ ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ಕಷ್ಟ. ವರ್ಷದ ಬಹುತೇಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಶನಿ (ಗ್ರಹ)|ಶನಿಗ್ರಹ]]ವು ತನ್ನ ಉಂಗುರಗಳೊಂದಿಗೆ ನೋಡಲು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿದರೂ, ಗ್ರಹವು [[ಯುತಿ (ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ)|ವಿಯುತಿ]]ಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ (ಗ್ರಹವು ೧೮೦° [[ನೀಳತೆ (ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ)|ನೀಳತೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ಆಗಸದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಕಂಡಾಗ ವಿಯುತಿಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ) ಅದರ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಜನವರಿ ೧೨, ೨೦೦೫ರ ವೈರುಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಶನಿಯು ಬಹಳ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಂಡಿತು. ೨೦೩೧ರ ನಂತರವೇ ಶನಿಯು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ, [[:en:Aspects of Saturn|ಶನಿಗ್ರಹದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ. == ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಶನಿ]] == ಈ ಗ್ರಹವನ್ನು ಹಿಂದೂ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ "[[ಶನಿ]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ [[ನವ ಗ್ರಹ]]ಗಳೆಂದು ([[:en:Navagraha|Navagraha]]) ಕರೆಯಲಾಗುವ ೯ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹಗಳು ಜನರ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆಯೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ನವಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಶುಭವಾದ ಗ್ರಹವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾದ ಶನಿಯನ್ನು ಕಷ್ಟ ಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜನರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಸೂರ್ಯ]] ದೇವತೆಯು ಶನಿಯ ತಂದೆ. ಚೈನಾ ಮತ್ತು ಜಪಾನೀಯರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶನಿಯನ್ನು ''ಭೂ ನಕ್ಷತ್ರ''ವೆಂದು (土星) ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[:en:Five elements (Chinese philosophy)|ಚೀನೀಯರ ಪಂಚಭೂತ]]ಗಳ ತತ್ವದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ಹೀಬ್ರೂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಶನಿಯನ್ನು 'Shabbathai' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ([[:en:Kabbalah|ಕಬಾಲಾ]]ವನ್ನು ನೋಡಿ). ತುರುಷ್ಕರ ಮತ್ತು ಮಲಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಜುಹಲ್' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == *[[ಕ್ಯಾಸಿನಿ-ಹೈಜಿನ್ಸ್]] * [[:en:Planets in astrology#Saturn|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಶನಿಗ್ರಹ]]-[[ಶನಿ]] * [[:en:Aspects of Saturn|Aspects of Saturn]] * [[:en:Saturn in fiction|Saturn in fiction]] * [[:en:Dragon Storm (astronomy)|Dragon Storm]] *[https://www.prajavani.net/saturn-ring-595310.html ಹತ್ತು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಯವಾಗುತ್ತೆ ಶನಿಯ ಉಂಗುರಪಿಟಿಐ;d: 18 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <!-- ---------------------------------------------------------- See http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Footnotes for a discussion of different citation methods and how to generate footnotes using the <ref>, </ref> and <reference /> tags ----------------------------------------------------------- --> {{Reflist}} * H. Karttunen, P. Kröger, et al., ''Fundamental Astronomy'', Springer, 3th Ed., Helsinki, 2000. * [[Patrick Moore]], ed., ''The 1993 Yearbook of Astronomy'', Mark Kidger, "The 1990 Great White Spot of Saturn", 176-215, (New York: W.W. Norton & Company, 1992). == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == {{commons|Category:Saturn (planet)}} * [http://space.about.com/cs/solarsystem/p/saturninfo.htm Saturn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013113413/http://space.about.com/cs/solarsystem/p/saturninfo.htm |date=2008-10-13 }} - ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಬಗ್ಗೆ * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html NASA's Saturn fact sheet] * [http://saturn.jpl.nasa.gov/home/index.cfm ಶನಿಗ್ರಹದತ್ತ ನಾಸಾದ ಕ್ಯಾಸಿನಿ ಯಾತ್ರೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070426162116/http://saturn.jpl.nasa.gov/home/index.cfm |date=2007-04-26 }} * [http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2001/15/image/a ಶನಿಯ ಮೇಲೆ ಋತು ಬದಲಾವಣೆಗಳು] * [http://www.affs.org/html/studies_on_the_rings_of_saturn.html ಶನಿಯ ಉಂಗುರಗಳ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವಿವರಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160611212635/http://www.affs.org/html/studies_on_the_rings_of_saturn.html |date=2016-06-11 }} * [https://www.sciencedaily.com/news/space_time/saturn/ Saturn Research News] * [http://www.vias.org/spacetrip/saturn_1.html A Trip Into Space] ಶನಿಯ ವಿವರ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳು * [http://www.projectshum.org/Planets/saturn.html ಗ್ರಹಗಳು - ಶನಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060503183529/http://www.projectshum.org/Planets/saturn.html |date=2006-05-03 }} ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಶನಿಗ್ರಹದ ವಿವರ. * [https://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/multimedia/pia07966.html A WAV file of radio emissions from Saturn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210808215656/https://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/multimedia/pia07966.html |date=2021-08-08 }} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗ್ರಹಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] l2kwd0pbbbir0ql1a2tpevndzqpd1rd 0 26896 1373280 1364502 2026-05-13T04:49:40Z Kwamikagami 17055 1373280 wikitext text/x-wiki {{ಯಂತ್ರಾನುವಾದ}} [[File:Van Allen radiation belt.svg|thumb|ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಗಳು]] '''ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿ''' [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯ]] ಸುತ್ತಲಿನ ಒಂದು [[ಶಕ್ತಿ|ಶಕ್ತಿಯುತ]] ವಿದ್ಯುದಾವೇಶ ಪೂರಿತ ಕಣಗಳ ([[ಪ್ಲಾಸ್ಮ (ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ)|ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ]]) ವೃತ್ತಾಕಾರದ ವಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭೂಮಿಯ ಆಯಸ್ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇವು ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ [[ಕಣ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ]] ವಿದ್ಯುದಾವೇಶ ಪೂರಿತ ಕಣಗಳಾಗಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಸಮನಾಗಿ ಆವರಿಸಿಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯನಿರುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, [[ಸೌರ ಮಾರುತ|ಸೂರ್ಯ ಮಾರುತ]]ಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಒತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ತ್ರಿಜ್ಯದ ಮೂರರಷ್ಟು ದೀರ್ಘವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನಗಳು ಚಾಪ್‌ಮನ್‌-ಫೆರಾರೊ ಕ್ಯಾವಿಟಿ ಎನ್ನುವ ಕುಳಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಪೂರಿತ ಕಣಗಳು ರಚಿಸುವ ಬಾಹ್ಯ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟಾನ್ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗಳ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣದ ಆಂತರಿಕ ಪಟ್ಟಿ ಎಂದು ಎರಡು ವಿವಿಧ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಈ ಪಟ್ಟಿಯು ಇತರ [[ಅಲ್ಫ ಕಣ|ಆಲ್ಫ ಕಣ]]ಗಳಂತಹ ಇತರ ಬಿಂದು(ನೂಕ್ಲಿಯೈ)ಗಳನ್ನೂ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಧ್ರುವದ ಅರುಣೋದಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಕಣಗಳು ಮೇಲಿನ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿದೀಪಕಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅಪ್ಪಳಿಸುತ್ತದೆ. == ಆವಿಷ್ಕಾರ == ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯುಗದ ಮೊದಲು ವಿದ್ಯುತ್‌ಪೂರಿತ ಕಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದವರು ಕ್ರಿಸ್ಟೈನ್ ಬಿರ್ಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, ಕಾರ್ಲ್ ಸ್ಟಾರ್ಮರ್ ಮತ್ತು ನಿಕೊಲಾಸ್ ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫಿಲೊಸ್.<ref>{{cite web | author=Stern, David P.; Peredo, Mauricio | title=Trapped Radiation -- History | url=http://www-istp.gsfc.nasa.gov/Education/whtrap1.html | accessdate=2009-04-28 }}</ref> ಪಟ್ಟಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ೧ ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ೩ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಿಂದ ೧೯೫೮ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಡಾ.ಜೇಮ್ಸ್ ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್‌ರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಯೋವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾದ ವಿಕಿರಣಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ೪, ಪಯೋನಿಯರ್ ೩ ಮತ್ತು ಲೂನಾ ೧ರಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ''ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ಪಟ್ಟಿಗಳು'' ಎಂಬ ಪದವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯ]] ಸುತ್ತ ಆವರಿಸಿರುವ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿವೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಿಕಿರಣಗಳನ್ನು ಇತರ [[ಗ್ರಹ|ಗ್ರಹಗಳ]] ಸುತ್ತಲೂ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. [[ಸೂರ್ಯ]] ಮಾತ್ರವೇ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣವೂ ೨೦೦–೧,೦೦೦ ಕಿಮೀಯ ಮೇಲೆ ಪಟ್ಟಿಯ ಕಣಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ,<ref name="intro">ಮಾರ್ಟಿನ್ ವಾಲ್ಟ್‌ರ ''ಇಂಟ್ರಡಕ್ಷನ್‌ ಟೊ ಜಿಯೊಮೆಟ್ರಿಕಲೀ ಟ್ರಾಪ್ಡ್ ರೇಡಿಯೇಶನ್'' (೧೯೯೪).</ref> ಆದರೆ ಪಟ್ಟಿಯು ೭ ಭೂಮಿ ತ್ರಿಜ್ಯ ''R_E'' ಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="intro" /> ಪಟ್ಟಿಗಳು [[ಖಗೋಳ|ಖಗೋಳ ಸಮಭಾಜಕವೃತ್ತ]]ದಿಂದ ೬೫°<ref name="intro" /> ಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುವ ವರೆಗೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. == ಸಂಶೋಧನೆ == [[File:Jupiter_radio.jpg|thumb|ಗುರುವಿನ ಬದಲಾಗುವ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಗಳು]] ಮುಂಬರುವ ನಾಸಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿ ಚಂಡಮಾರುತ ಅಧ್ಯಯನಗಳು (ಆರ್‌ಬಿಎಸ್‌ಪಿ),ಮುಂದುವರೆದವು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ (ಊಹಿಸುವಷ್ಟು) ಹೇಗೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಮತ್ತು ಅಯಾನುಗಳು ಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಥವಾ ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸೌರ ಮಾರುತದಿಂದ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ. ಆರ್‌ಬಿಎಸ್‌ಪಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಅಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಕಳೆದ ೨ ವರ್ಷಕ್ಕೆಂದು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಇದು ೪ ವರ್ಷಗಳಾಗಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಾಸಾದ ಗೊಡ್ಡಾರ್ಡ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಹಾರಾಟ ಕೇಂದ್ರವು ಆರ್‌ಬಿಎಸ್‌ಪಿನ ನಿಯೋಜನೆಯಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲಿವಿಂಗ್ ವಿತ್ ಎ ಸ್ಟಾರ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸೋಲಾರ್ ಡೈನಾಮಿಕ್ ಅಬ್ಸರ್ವೇಟರಿಯೊಂದಿಗೆ (ಎಸ್‌ಡಿಒ) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಆನ್ವಯಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವು ಆರ್‌ಬಿಎಸ್‌ಪಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಅಳವಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಧನಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಜವಬ್ಧಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದೆ<ref>{{cite web |url=http://rbsp.jhuapl.edu/newscenter/intheloop/2010_01.php |title=Construction Begins! |date=January 2010 |publisher=The Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory |access-date=2010-12-30 |archive-date=2012-07-24 |archive-url=https://archive.is/20120724194220/http://rbsp.jhuapl.edu/newscenter/intheloop/2010_01.php |url-status=dead }}</ref>. ಸೌರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವಂತಹ ಕಾಂತೀಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಗ್ರಹ ಅಥವಾ ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಗಳುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಅನೇಕ ಇಂತಹ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ವೋಯೇಜರ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು (ವೋಯೇಜರ್ ೨ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ) ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು [[ಯುರೇನಸ್|ಯುರೆನಸ್]] ಮತ್ತು [[ನೆಪ್ಚೂನ್|ನೆಫ್ಚೂನ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಾಮಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಪಟ್ಟಿ== [[File:Birkeland-anode-globe-fig259.jpg|thumb|ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಸೌರಗಾಳಿಯ ಪ್ರಭಾವದ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ; ಈ ಅರುಣೋದಯದ ತರಹದ ಬ್ರಿಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಕರೆಂಟನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿ ಕ್ರಿಸ್ಟೈನ್ ಬ್ರಿಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ತನ್ನ ಟೆರೆಲ್ಲಾದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದನು, ನಿರ್ವಾತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಂತೀಯ ಆ‍ಯ್‌‍ನೋಡ್ ಗ್ಲೋಬ್‌.er.]] ಹೊರಗಿನ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಿಯು ಭೂಮಿಯ ತ್ರಿಜ್ಯದ (''R_E'' ) ಎತ್ತರ ಅಥವಾ ೧೩,೦೦೦ದಿಂದ ೧೯,೦೦೦ ಕಿಲೊಮೀಟರ್ ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತಳತೆಯ ಮೇಲಿನವರೆಗೂ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಇದರ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ೪–೫ ''R_E'' ಯಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಯು ಬಹುಶಃ ಆಂತರಿಕ ತ್ರಿಜ್ಯದ ಚದರಿಸುವಿಕೆ<ref>{{cite conference | author=Elkington, S. R.; Hudson, M. K.; Chan, A. A. | title=Enhanced Radial Diffusion of Outer Zone Electrons in an Asymmetric Geomagnetic Field | booktitle=Spring Meeting 2001 | publisher=American Geophysical Union | year=2001 | month=May | bibcode=2001AGUSM..SM32C04E }}</ref> ಯಿಂದಾಗಿದೆ <ref>{{cite journal | author=Shprits, Y. Y.; Thorne, R. M. | title=Time dependent radial diffusion modeling of relativistic electrons with realistic loss rates | journal=Geophysical Research Letters | volume=31 | issue=8 | doi=10.1029/2004GL019591 | year=2004 | pages=L08805 }}</ref> ಮತ್ತು ವಿಸ್ಲರ್ ಮೋಡ್ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಅಲೆಗಳಿಂದ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯು ಬದಲಾಗುವುದರಿಂದಾಗುವ ಸ್ಥಾನಿಕ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ<ref name="nature437">{{cite journal | author=Horne, Richard B.; Thorne, Richard M. ''et al'' | title=Wave acceleration of electrons in the Van Allen radiation belts | journal=Nature | volume=437 | issue=7056 | pages=227&ndash;230 | year=2005 | doi=10.1038/nature03939 | pmid=16148927 }}</ref>. ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಸತತವಾಗಿ ವಾತಾವರಣದ ನ್ಯೂಟ್ರಲ್‌ಗಳ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ,<ref name="nature437" /> ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟೊಪಾಸ್ ನಷ್ಟವಾಗುವುದರಿಂದ, ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ತ್ರಿಜ್ಯದ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಹ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯು ಭೂಮಿಯಕಾಂತ ವಲಯದಿಂದ ತಡೆ ಹಿಡಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ (೦.೧–೧೦ ಎಮ್‌ಇವಿ) ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಶಕ್ತಿಯುತ ಪ್ರೋಟಾನುಗಳ ತ್ರಿಜ್ಯ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯು ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹರಿವು ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಕೊನೆಯ (ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟೊಪಾಸ್ಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ), ಭೂಕಾಂತೀಯ "ಬಾಲ"ದ ಮೂಲಕ ಭೂಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಶಕ್ತಿಯುತ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಹರಿವುಗಳು ಕೆಳಗಿನ ಸುಮಾರು ೧೦೦&nbsp;ಕಿಮೀಯ ಒಳಗಿನ ಇಂಟರ್‌ಪ್ಲೇನರೀ ಹಂತಗಳವರೆಗೂ (೧,೦೦೦ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ) ಕುಸಿಯುತ್ತವೆ. ಬಾಹ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ರೋಧಕ ಕಣದ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಒಂದೇ ಸಮನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಇವು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಿಧದ ಅಯಾನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಯಾನುಗಳು ಶಕ್ತಿಯುತ ಪ್ರೊಟಾನುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಆಲ್ಫಾ ಕಣಗಳು ಮತ್ತು O⁺ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಅಯಾನುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಅವು ಅಯಾನುಗೋಳದಲ್ಲಿರುವಂತೇ ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಅಯಾನುಗಳ ಮಿಶ್ರಣವು ವಿದ್ಯುತ್‌ಶಕ್ತಿಪೂರಿತ ಕಣವು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾಹ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯು ಒಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೂಕಾಂತೀಯ ಚಂಡಮಾರುತದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯುತ(ವಿಕಿರಣ) ಕಣಗಳ ಚಲನೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇವುಗಳು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬಂದ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಅಲೆಗಳಿಂದ ತಾವೇ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಚಂಡ ಮಾರುತದ ಒಳನುಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಳವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಣಗಳ ವೇಗೊತ್ಕರ್ಷವು ಕಾಂತ ಗೋಳದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಿಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಹ್ಯ ಪಟ್ಟಿ ಯನ್ನು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುಎಸ್]] ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ೪ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿತೋ ಅಥವಾ [[ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌]] ಸ್ಪುಟ್ನಿಕ್ ೨/೩ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿತೋ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.{{Fact|date=April 2009}} ==ಆಂತರಿಕ ಪಟ್ಟಿ== ಒಳಗಿನ ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ಪಟ್ಟಿಯು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಪದರದಿಂದ ೧೦೦–೧೦,೦೦೦ ಕಿಮೀ<ref>ಇಸಿಎಸ್‌ಎಸ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಇಂಜಿನಿರಿಂಗ್ ಇಸಿಎಸ್‌ಎಸ್-E-ST-೧೦-೦೪C ೧೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೮</ref> (೦.೦೧ದಿಂದ ೧.೫ದ ವರೆಗಿನ ಭೂಮಿಯತ್ರಿಜ್ಯ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯು ೧೦೦ ಎಮ್‌ಇವಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಶಕ್ತಿಯುತ ಪ್ರೋಟಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಕೆಇವಿಗಳಷ್ಟಿರುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಬಲವಾದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ <span class="goog-gtc-fnr-highlight">ತಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ</span>(ಬಾಹ್ಯ ಪಟ್ಟಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ). ಮೇಲಿನ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿರುವ ನ್ಯೂಕ್ಲೈಗಳೊಂದಿಗಿನ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕಿರಣಗಳ ಸಂಘರ್ಷದಿಂದಾಗುವ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್‌ಗಳ ಬೀಟಾ ಕ್ಷೀಣಿಸುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಕಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ೫೦ ಎಮ್‌ಇವಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರೊಟಾನುಗಳುಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರೊಟಾನುಗಳ ಮೂಲವು ಭೂಕಾಂತೀಯ ಮಾರುತಗಳಿಂದಾದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗುವ ಪ್ರೋಟಾನ್‌ ಪ್ರಸರಣದಿಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book | first=Thomas F. | last=Tascione | title=Introduction to the Space Environment, 2nd. Ed. | publisher=Kreiger Publishing CO.| location=Malabar, Florida USA | year=1994 | isbn=0-89464-044-5}}</ref> ಪಟ್ಟಿಗಳ ತುಸು ಸಮತೋಲನ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಭೂಕೇಂದ್ರದಿಂದ, ಒಳಗಿನ ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ಪಟ್ಟಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಅಸಂಗತತೆ (ಎಸ್‌ಎಎ)ಯ ಮೇಲ್ಪದರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಸ್‌ಎಎಯು ದೀರ್ಘವಾದ ವಿರುದ್ಧ ಹಿಂಚಲನಾ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿನ ಅಸ್ತಿರ ಡೈಪೋಲ್‌ನಿಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನದ ಫಲಿತಾಂಶವೆಂದರೆ ಕಾಂತೀಯ ಉತ್ತರ ಧ್ರುವ ಮತ್ತು ಕಾಂತೀಯ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವಗಳು ಸ್ಥಳ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಅಸಂಗತತೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಭೂಕಾಂತೀಯ ಹಿಂಚಲನೆ ಎನ್ನುವರು. ==ಚಲನಾ ಮೌಲ್ಯಗಳು== ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ, ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ, ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಯ ಕಣಗಳ ಚಲನೆಯು ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಂತೀಯ ವಿಷುವದ್ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ, ೫೦೦ ಕೆಇವಿಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು (ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ. ೫ ಎಮ್‌ಇವಿ) ೧.೨×೧೦^೬ (ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ. ೩.೭×೧೦^೪)ಯಿಂದ ೯.೪×೧೦^೯ (ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ. ೨×೧೦^೭)ವರೆಗಿನ ಪ್ರತಿ ಸೆಂಟಿಮೀಟರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಕಣಗಳ ಸರ್ವದಿಕ್ಕಿನ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋಟಾನ್ ಪಟ್ಟಿಗಳು ೧೦೦ ಕೆಇವಿ (೦.೬ ಮಿಮೀಯವರೆಗಿನ ಸೀಸವನ್ನು ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊಗುವ)ಯಿಂದ ೪೦೦ ಎಮ್‌ಇವಿ (೧೪೩ ಮಿಮೀಯವರೆಗಿನ ಸೀಸವನ್ನು ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊಗುವ) ವರೆಗಿನ ಚಲನಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರೊಟಾನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref>ವಿಲ್ಮೊಟ್ ಹೆಸ್ರ ದ ರೇಡಿಯೇಶನ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ಮೆಗ್ನೆಟೊಸ್ಪಿಯರ್ (೧೯೬೮)</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿರುವ ಆಂತರಿಕ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಹರಿವಿನ ಬೆಲೆಯು ಗರಿಷ್ಠವಾದ ಹರಿವಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅವು ಕೇವಲ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಧ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿದೆ: ಕೆಲವು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಯಲ್ಲಿನ ಸಾಧನಗಳು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ನೈಜ ಸಮಯವು ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸೌರಮಾರುತದ ಕಾರಿಂಗ್ಟನ್ ಘಟನೆಯ ತೀವ್ರತೆಯು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆ ಘಟನೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾದ ಸಾಧನಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಯ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಆಂತರಿಕ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿನ ಹರಿವಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಬೀಟಾ ವಿಕಿರಣದ ಹಂತಗಳು ಮಾನವನಿಗೆ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಿವೆ. <gallery> File:Ap8-omni-0.100MeV.png|AP8 MIN omnidirectional proton flux >=100ಕೆಇವಿ File:Ap8-omni-1.000MeV.png|AP8 MIN omnidirectional proton flux >=1ಎಮ್‌ಇವಿ File:Ap8-omni-400.0MeV.png|AP8 MIN omnidirectional proton flux >=400ಎಮ್‌ಇವಿ </gallery> ==ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಯಾನದ ಪರಿಣಾಮಗಳು== ಸೌರ ಕೋಶಗಳು, ಅನುಕಲಿತ ಮಂಡಲಗಳು, ಮತ್ತು ಸಂವೇದಕಗಳು ವಿಕಿರಣಗಳಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಬಹುದು. ಭೂಕಾಂತೀಯ ಮಾರುತಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಉಪಗ್ರಹಗಳ [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಾಸ್ತ್ರ|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‌ಗಳನ್ನು]] ಮತ್ತು ಲಾಜಿಕ್ ಮಂಡಲಗಳನ್ನು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಂಕೀಯವಾಗಿಸುವುದರಿಂದ ವಿಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಸುಲಭ ಭೇದ್ಯವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ, ಒಳಬರುವ ಅಯಾನುಗಳು ಮಂಡಲದ [[ವಿದ್ಯುದಾವೇಶ|ಚಾರ್ಜ್‌]]ದಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉಪಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‍‌ಗಳನ್ನು ವಿಕಿರಣದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಗಡುಸಾಗಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇತರ ಉಪಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾಗ [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ|ಹಬಲ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ದೂರದರ್ಶಕ]]ವು ತೀವ್ರ ವಿಕಿರಣ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ ತನ್ನ ಸಂವೇದಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1996/25/text/ |title=Hubble Achieves Milestone: 100,000th Exposure |publisher=STScI |date=1996-07-18 |accessdate=2009-01-25 |archive-date=2016-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625164742/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1996/25/text/ |url-status=dead }}</ref> ಭೂಮಿಯ ಕೆಳ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಮ್ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕಿರಣಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ವಿಕಿರಣ ಅಥವಾ ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಭೂಮಿಯ ತ್ರಿಜ್ಯದ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಎರಡು ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಸುರಕ್ಷಿತ ವಲಯ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title=Earth's Radiation Belts with Safe Zone Orbit | publisher=Goddard Space Flight Center, NASA | url=http://svs.gsfc.nasa.gov/vis/a000000/a003000/a003052/index.html | accessdate=2009-04-27 | archive-date=2016-01-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160113122436/http://svs.gsfc.nasa.gov/vis/a000000/a003000/a003052/index.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | first=Rachel A. | last=Weintraub | title=Earth's Safe Zone Became Hot Zone During Legendary Solar Storms | publisher=Goddard Space Flight Center, NASA | url=https://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/safe_zone.html | accessdate=2009-04-27 | archive-date=2019-01-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190104030141/https://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/safe_zone.html | url-status=dead }}</ref> [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್|ಅಲ್ಯೂಮೀನಿಯಂ]]ನ ೩ ಮಿಮೀನಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಉಪಗ್ರಹವು ದೀರ್ಘವೃತ್ತೀಯ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು(೨೦೦ ಎತ್ತರದ ೨೦,೦೦೦ ಮೈಲಿಗಳಷ್ಟು ದೂರ) ಹಾದು ಹೋಗುವಾಗ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿ [[ವರ್ಷ|ವರ್ಷಕ್ಕೆ]] ೨,೫೦೦ ರೆಮ್ (೨೫ ಎಸ್‌ವಿ)ಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆಂತರಿಕ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ವಿಕಿರಣಗಳನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web| author=Ptak, Andy| year=1997| title=Ask an Astrophysicist| publisher=NASA GSFC| url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/970228a.html| accessdate=2006-06-11| archive-date=2014-10-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20141010230726/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/970228a.html| url-status=dead}}</ref> ==ಕಾರಣಗಳು== [[File:simulated-van-allen-belts.jpg|thumb|ಮೊದಲು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಪ್ರಪಲ್ಶನ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ, ಕ್ಲೆವೆಲ್ಯಾಂಡ್‌, ಒಹಾಯೊ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದ್ದ #5 ಲೆವೀಸ್ ರೆಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಥ್ರಸ್ಟರ್‌ನಿಂದ ಟ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಮಾದರೀಯ ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ಪಟ್ಟಿಗಳು.]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಂತರಿಕ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಬೇರೆ ವಿಧಾನಗಳಿಂದಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಲಾಗಿದೆ. ಆಂತರಿಕ ಪಟ್ಟಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೇಲ್ಪದರದಲ್ಲಿನ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕಿರಣಗಳ ಸಂಘರ್ಷದಿಂದಾದ ಆಲ್ಬೆಡೊ ನ್ಯೂಟ್ರಾನುಗಳ ಕ್ಷೀಣಿಸುವಿಕೆಯಿಂದಾದ ಶಕ್ತಿಯುತ ಪ್ರೊಟಾನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಬಾಹ್ಯ ಪಟ್ಟಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳು ಭೂಕಾಂತೀಯ ಮಾರುತಗಳ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಿಂದ ಒಳಸೇರಿದವುಗಳಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ನಂತರ ತರಂಗ ಕಣಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಕಣಗಳು ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ತಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಒಂದು ಕಾಂತೀಯ ದರ್ಪಣವಾಗಿದೆ. ಕಣಗಳು ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಕಣಗಳು ಕ್ಷೇತ್ರ ರೇಖೆಗಳು ಒಮ್ಮುಖವಾಗಿರುವ ಬಲಯುತ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನೆದರಿಸುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳ "ಅನುಲಂಬ" ವೇಗವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಿಮ್ಮುಖವಾಗಬಹುದು, ಕಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸಬಹುದು. ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಭೂಮಿಯ ಧ್ರುವಗಳ ನಡುವೆ ಕಣಗಳು ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆಂತರಿಕ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ಪಟ್ಟಿಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ವಲಯ ಅಥವಾ ಸುರಕ್ಷಿತ ರಂಧ್ರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ,ಇದು ಕಣಗಳನ್ನು ಪಿಚ್ ಕೋನ(ಸಮತಲ ಅಥವಾ ಲಂಬವಾಗಿ ಅಳೆದ ಕೋನ)ದಲ್ಲಿ ಹರಡುವ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಆವರ್ತನ (ವಿಎಲ್‍‌ಎಫ್) ಅಲೆಗಳಿದಾಗುತ್ತವೆ, ಅವು ವಾತಾವಣದಿಂದ ಪಡೆದ ಕಣಗಳಿಂದಾಗಿವೆ. ಸೌರ ಆಸ್ಪೋಟವು ಕಣಗಳನ್ನು ರಂಧ್ರದ ಮೂಲಕ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅವು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳು ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಯಿಂದಾಗಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ನಾಸಾದ ಗೊಡ್ಡಾರ್ಡ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಹಾರಾಟ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿನ ಜೇಮ್ಸ್ ಗ್ರೀನ್‌ನ ಮೈಕ್ರೊ ಲ್ಯಾಬ್ ೧ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಮಿಂಚಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಇಮೇಜ್‌ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಯ ವಿಕಿರಣ-ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ರಂಧ್ರದಲ್ಲಿನ ವಿಕಿರಣ ಅಲೆಗಳ ದತ್ತಾಂಶದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿ ನೋಡಿದಾಗ ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಮಿಂಚುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿದೆಯೆಂದು ಸೂಚಿಸಿತು. ಅವುಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ರೇಡಿಯೋ ಕಿರಣಗಳು ಐಯಾನೋಸ್ಪಿಯರ್‌ ಅನ್ನು ಲಂಬಕೋನದಲ್ಲಿ ಘರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಉನ್ನತ ಅಕ್ಷಾಂಶದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಖಾಲಿ ಜಾಗದ ಕೆಳಭಾಗ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಇನ್ನೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿನ ಅಣು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಕೃತಕ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿನ ಅಣು ಪ್ರಯೋಗವಾದ ಸ್ಟಾರ್‌ಫಿಶ್ ಪ್ರೈಮ್‌ ಕೃತಕ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಭೂಮಿಯ ಕೆಳ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿತು. ಥಾಮಸ್ ಗೋಲ್ಡ್‌ನ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ಬಾಹ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯು ಅರುಣೋದಯದಿಂದ ಉಳಿದಿರುವುದಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅಲೆಕ್ಸ್ ಡೆಸ್ಲೆರ್‌ ಪಟ್ಟಿಯು [[ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ|ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಾಗಿದೆ]] ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನೊಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಕಾರ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಸೌರಗಾಳಿಯಿಂದ ಪೂರಿತವಾದ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರೊಟಾನುಗಳು ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಪಟ್ಟಿಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಪಟ್ಟಿಗಳು "ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ." ಪಟ್ಟಿಗಳು ಅರುಣೋದಯವನ್ನು, ಮಿಂಚುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆಂದೂ ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. == ನಿವಾರಣೆ== ಪಟ್ಟಿಗಳು ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಕಂಟಕಪ್ರಾಯವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾನವನಿಗೂ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಇದರ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದುಬಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ರಾಬರ್ಟ್ ಪಿ. ಹೊಯ್ಟ್ ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ ಎಲ್. ಫಾರ್ವರ್ಡ್‌ರು ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಕಣಗಳು ನಾಶವಾಗಲು ಸಂಭವನೀಯ ಕಾರಣಗಳ ಹೈವೋಲ್ಟ್‌ (ಹೈ ವೊಲ್ಟೇಜ್ ಆರ್ಬಿಟಿಂಗ್ ಲಾಂಗ್ ಟೆಥರ್) ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿನ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಬಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಪೂರಿತ ಟೆಥರ್ಸ್‌ನ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನೊಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯತ್‌ ಪೂರಿತ ಕಣಗಳು ಈ ಟೆಥರ್‌ಗಳನ್ನೆದುರಿಸಿ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾಯೀ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಹಾಯ್ದು ಪಥವನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಿ ತಪ್ಪಿಸುತ್ತವೆ, ಇಲ್ಲಿ ಅವು ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡದೆ ಕರಗುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.space.com/scienceastronomy/radiation_belts_020916.html | title=Proposal: Removing Earth's Radiation Belts | last=David | first=L. | date=2002-09-16 | accessdate=2010-03-09 | publisher=[[Space.com]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021014173128/http://www.space.com/scienceastronomy/radiation_belts_020916.html|archivedate=2002-10-14}}</ref> ಪ್ರಯೋಗಗಳ‌ ಪ್ರಕಾರ ಆಂತರಿಕ ಪಟ್ಟಿ ೧%ರಷ್ಟು ತನ್ನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಹರಿವನ್ನು ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಹೈವೋಲ್ಟ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.tethers.com/HiVOLT.html | title=High-Voltage Orbiting Long Tether (HiVOLT): A System for Remediation of the Van Allen Radiation Belts | accessdate=2010-03-09 | publisher=Tethers Unlimited | archive-date=2011-05-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110517185827/http://www.tethers.com/HiVOLT.html | url-status=dead }}</ref> ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== *ಎಲ್-ಕೋಶ *ಕೃತಕ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ *ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಾತಾವರಣ {{clear}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist|2}} {{refbegin}} # ಹಾಮ್ಸ್-ಸೀಡ್ಲ್, ಎ. ಜಿ. ಮತ್ತು ಆ‍ಯ್‌ಡಮ್ಸ್, ಎಲ್‌ (೨೦೦೨). ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್ ‌ಆಫ್ ರೇಡಿಯೇಶನ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ (ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ‌ ಪ್ರೆಸ್‌, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ೨೦೦೨). ISBN ೦-೭೬೬೦-೨೧೬೭-X. # ಆ‍ಯ್‌ಡಮ್ಸ್, ಎಲ್‌., ಹಾರ್ಬೊಎ ಸೊರೆನ್ಸೆನ್, ಆರ್., ಹಾಮ್ಸ್ ಸೀಡ್ಲ್, ಎ. ಜಿ, ವಾರ್ಡ್‌, ಎ. ಕೆ. ಮತ್ತು ಬುಲ್, ಆರ್. (೧೯೯೧). ಎಸ್‌ಇ‌ಯು ಅಳತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿನ ಭೂಸ್ಥಿರ ಕಕ್ಷೆಯ ಕುರಿತಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ. ಐಇಇಇ ಟ್ರಾನ್ಸಾಕ್ಷನ್ಸ್ ಆನ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಸೈನ್ಸ್''''. ಎನ್‌ಎಸ್ ೩೮ (೬) ೧೬೮೬–೯೨ (ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೧) #ಶ್ಪ್ರಿಟ್ಸ್, ವೈ. ವೈ., ಎಸ್. ಆರ್. ಎಲ್ಕಿಂಗ್ಟನ್‌, ಎನ್. ಪಿ. ಮೆರೆಡಿತ್, ಮತ್ತು ಡಿ. ಎ. ಸುಬೊರ್ಟಿನ್ (೨೦೦೮), ಹೊರ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ನಷ್ಟಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮಾದರಿಯ ವಿಮರ್ಶೆ: ಐ. ರೇಡಿಯಲ್ ಟ್ರಾನ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್, ಜೆ. ಅಟ್ಮೊಸ್. Sol. Terr. Phys., ೭೦, ೧೬೭೯-೧೬೯೩, doi:೧೦.೧೦೧೬/j.jastp.೨೦೦೮.೦೬.೦೦೮. #ಶ್ಪ್ರಿಟ್ಸ್, ವೈ. ವೈ., ಡಿ. ಎ. ಸುಬೊರ್ಟಿನ್,ಎನ್. ಪಿ. ಮೆರೆಡಿತ್,ಮತ್ತು ಎಸ್. ಆರ್. ಎಲ್ಕಿಂಗ್ಟನ್ (೨೦೦೮), ಹೊರ ವಿಕಿರಣ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ನಷ್ಟಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮಾದರಿಯ ವಿಮರ್ಶೆ‌: II. ಲೋಕಲ್ ಅಕ್ಸೆಲರೇಶನ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಲಾಸ್, ಜೆ. ಅಟ್ಮೊಸ್. Sol. Terr. Phys., ೭೦, ೧೬೯೪-೧೭೧೩, doi:೧೦.೧೦೧೬/j.jastp.೨೦೦೮.೦೬.೦೧೪. {{refend}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.phy6.org/Education/Iradbelt.html ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲನೇಶನ್ ಆಫ್ ದ ಬೆಲ್ಟ್ಸ್] * [http://www.spenvis.oma.be/spenvis/help/background/traprad/traprad.html ಟ್ರಾಪ್ಡ್ ಪಾರ್ಟಿಕಲ್ ರೇಡಿಯೇಶನ್ ಮಾಡೆಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100601031142/http://www.spenvis.oma.be/spenvis/help/background/traprad/traprad.html |date=2010-06-01 }}-ಇಂಟ್ರಡಕ್ಷನ್ ಟು ದ ಟ್ರಾಪ್ಡ್ ರೇಡಿಯೇಶನ್ ಬೆಲ್ಟ್ಸ್. * [http://www.spenvis.oma.be/ ಸ್ಪೆನ್ವಿಸ್ - ಸ್ಪೇಸ್ ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್, ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್, ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್, ಎಜುಕೇಶನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್]—ಗೇಟ್‌ವೇ ಟು ದ ಸ್ಪೆನ್ವಿಸ್ ಆರ್ಬಿಟಲ್ ಡೋಸ್ ಕ್ಯಾಲ್ಕ್ಯುಲೇಶನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್. * {{cite web | author = D. P. Stern, M. Peredo | date= 2004-09-28 | url = http://www-istp.gsfc.nasa.gov/Education/Intro.html | title = The Exploration of the Earth's Magnetosphere | publisher = NASA | accessdate = 2006-08-22 }} *[http://rbsp.jhuapl.edu ನಾಸಾ ರೇಡಿಯೇಶನ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಸ್ಟಾರ್ಮ್ ಪ್ರೋಬ್ ಮಿಶನ್] {{Magnetosphere}} {{DEFAULTSORT:Van Allen Radiation Belt}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೂಮಿ]] [[ವರ್ಗ:ಆಕಾಶ ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಮಾಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಕಾಶ]] [[ವರ್ಗ:ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ]] eiszaa2fwb2jfodvnj40bcevd3mk3vh 0 27339 1373241 1357926 2026-05-13T00:39:29Z PrasannaKUSA 98856 1373241 wikitext text/x-wiki {{ಯಂತ್ರಾನುವಾದ}} {{cleanup|date=May 2009}} {{Refimprove|date=July 2010}} {{Infobox_Company |name = ಮದ್ರಾಸ್ ರಬ್ಬರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ |logo = [[Image:Madras Rubber Factory Logo.svg|225px]] | |type = ಸಾರ್ವಜನಿಕ |slogan = |foundation = 1949 ([[ಚೆನ್ನೈ ]]) |location_city = [[ಚೆನ್ನೈ ]] |location_country = ಭಾರತ |key_people = |num_employees = |industry = ತಯಾರಿಕ ಕಂಪೆನಿ |products = ಟೈರ್ |revenue = |location = |locations = |area served = |services = |parent = |divisions = |subsid = |dissolved = |footnotes = |intl = yes |operating_income = |net_income = |homepage = [http://www.mrftyres.com/ www.mrftyres.com] }} '''ಮದ್ರಾಸ್‌ ರಬ್ಬರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ''' ಯು '''ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್''' ಎಂದೇ ಜನಜನಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಟೈರ್‌ ಉತ್ಪಾದಕ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕವನ್ನು [[ಭಾರತ]] ದೇಶದ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದ [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈದಲ್ಲಿ]] ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಾಹನಗಳ ಟೈರು‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹನ್ನೆರಡು ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ೬೫ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಪ್ತು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ;೧೯೪೬ : ಉತ್ಸಾಹಿ ಯುವ ಉದ್ಯಮಿಯಾದ ಕೆ.ಎಮ್.ಮಾಮ್ಮೆನ್ ಮಾಪ್ಪಿಲ್ಲೈ, ಇವರು ಮದ್ರಾಸ್‌(ಚೆನ್ನೈ)ನ ತಿರುವತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಸಲಿನಂತಹ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಪುಗ್ಗೆಯಂತಹ ಸಣ್ಣ ಆಟಿಕೆ ಸಾಮಾನುಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವನ್ನು ತೆರೆದರು. ;೧೯೪೯ : ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವು ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಸಲಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದೇ ಇದ್ದರೂ ಕೂಡ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಪುಗ್ಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮರದ ಮೇಣದಂತಹ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಆಟದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ಮದ್ರಾಸ್‌(ಚೆನ್ನೈ)ನ ತಂಬು ಚಟ್ಟಿ ರಸ್ತೆ ನಂ.೩೩೪ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ತೆರೆದರು. ;೧೯೫೨ : ಆಗ ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಚಕ್ರದ ಹೊರಮೈಯಲ್ಲಿರುವ ರಬ್ಬರ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಧುಮುಕಿತು. ಅದರ ಮೂಲಕ ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ರಬ್ಬರ್ ತಯಾರಿಕಾ ಯಂತ್ರವು ಅವರ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ತನ್ಮೂಲಕ ಕೆಲವರ ಕನಸಾದ ಚಕ್ರದ ಹೊರಮೈ ರಬ್ಬರ್ ತಯಾರಿಕಾ ರಂಗಕ್ಕೆ ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್‌ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಟ್ಟಿತು. ;೧೯೫೫ : ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಅತಿ ಬೇಗನೆ ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾಮ್ಯತ್ವದ ಕಂಪನಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬೇಗನೆ ಉಬ್ಬದ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಹೊರಮೈ ರಬ್ಬರ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸತೊಡಗಿತು. ;೧೯೫೬ : ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಕಂಪನಿಯ ಹೊರಮೈ ರಬ್ಬರ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳು ಎಷ್ಟು ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ೧೯೫೬ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಶೇ.೫೦ ರಷ್ಟು ಭಾರತದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಬುಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಕಂಪನಿಯ ಪೈಪೋಟಿಯು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇತ್ತೆಂದರೆ ಬಹುಪಾಲು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ವಿಧಿಯಿಲ್ಲದೇ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬಂಡವಾಲುಗಳನ್ನು ವಾಪಸ್ ಪಡೆಯುವಂತಾಯಿತು. ;೧೯೬೦ : ಕಂಪನಿಯು ನವೆಂಬರ್ ೫ರಂದು ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಸಫಿಲ್ಡ್‌ ಟೈರ್‌ &amp; ರಬ್ಬರ್ ಕಂಪನಿ, ಓಹಾಯೊ ಯು.ಎಸ್.ಎ ಕಂಪನಿಗಳ ಜೊತೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವಾಹನದ ಬಿಡಿ ಭಾಗಗಳನ್ನು, ವಿಮಾನದ ಬಿಡಿಬಾಗಗಳನ್ನು, ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನದ ಗಾಲಿಯ ರಬ್ಬರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸತೊಡಗಿತು. ಇದರ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳು ಮ್ಯಾನ್ಸಫಿಲ್ಡ್‌ ಟೈರ್‌ಸ್‌(ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್) ಚಿನ್ಹೆಯಡಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಂಪನಿಯು ಇನ್ನಿತರ ರಬ್ಬರ್ನ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಾದ ಸಾಗಣೆ ಪಟ್ಟಿ (ಕಾನ್ವೆಯರ್ ಬೆಲ್ಟ್‌), ಕೊಳವೆಗಳಂತಹ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಉತ್ಪಾದಿಸತೊಡಗಿತು. ಇದು ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ವಹಿವಾಟುಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ನವೆಂಬರ್ ೧೬ರಂದು ರೂ. ೨೫ಲಕ್ಷದ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್‌ ರಬ್ಬರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಡಿ ಅಸ್ಥಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ;೧೯೬೧ : ಮದ್ರಾಸ್‌ ರಬ್ಬರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಫ್ರೈ.ಲಿ.ಕಂಪನಿಯು ಎಪ್ರಿಲ್ ೧ರಿಂದ ನಿಯಮಿತ, ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಮ್ಯಾನ್ಸಫಿಲ್ಡ್‌ ಟೈರ್‌ &amp; ರಬ್ಬರ್ ಕಂಪನಿ, ಓಹಾಯೊ ಯು.ಎಸ್.ಎ ಕಂಪನಿಗಳ ಜೊತೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವಾಹನದ ಬಿಡಿ ಬಾಗಗಳನ್ನು, ವಿಮಾನದ ಬಿಡಿಬಾಗಗಳನ್ನು, ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನದ ಗಾಲಿಯ ರಬ್ಬರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹೆಚ್ಚವರಿ ಬಂಡವಾಲು ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಾಗಿ ಶೇರುಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಮ್ಯಾನ್ಸಫಿಲ್ಡ್‌ ಚಿನ್ಹೆಯಡಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇತರ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ರಪ್ತು ಮಾಡುವ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆಯಿತು. ೨,೪೯,೬೫೦ ಶೇರುಗಳು ನಗದಿನ ರೂಪದ ಬದಲಾಗಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟವು. ೩೫೦ ಶೇರುಗಳನ್ನು ಮೆಮೊರಂಡಮ್ ಆಫ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ನ ಅಡಿ ಸಹಿ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ೨,೫೦,೦೦೦ ಶೇರುಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಕರುಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು ಎಪ್ರಿಲ್ ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ ೫,೦೦,೦೦೦ಶೇರುಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ;೧೯೬೨ : ಡಿಸೆಂಬರ್ ೪ರಂದು ಟೈರ್‌ ಮತ್ತು ಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. ;೧೯೬೩ : ಹೊಸ ವಿನ್ಯಾಸದ ನೈಲಾನ್ ಹಾಟ್ ಸ್ಟ್ರೆಚ್ ಯುನಿಟ್‌ಗೆ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿ ದೊರೆಯಿತು. : ೬,೨೫,೦೦೦ ರೈಟ್ ಇಕ್ವಿಟಿ ಶೇರುಗಳನ್ನು ೧:೨ರ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. ;೧೯೬೪ : ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವನ್ನು ಹೊಂದುವುದರ ಮೂಲಕ ಟೈರ್‌‌ಗಳ ರಪ್ತು ವಹಿವಾಟಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿತು. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸಮುದ್ರದಾಚೆ ಬೀರೂಟ್‌(ಲೆಬನಾನ್)ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ತೆರೆಯಿತು. ಇದು ಭಾರತೀಯರ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಈ ವರ್ಷ ಈಗ ನಾವು ನೋಡುತ್ತಿರುವ ''ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಮಸಲ್‌ಮನ್'' ಹುಟ್ಟಿದ ವರ್ಷ ಎಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ;೧೯೬೭ : ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಕಂಪನಿಯು ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಟೈರ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಉಗಮಸ್ಥಾನವಾದ ಅಮೇರಿಕಾ ದೇಶಕ್ಕೆ ಟೈರ್‌‌ಗಳ ರಪ್ತು ಮಾಡಿದ ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಯೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ;೧೯೭೦ : ಮಾರ್ಚ್‌ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ೫,೬೨,೫೦೦ಇನಾಮು ಶೇರುಗಳನ್ನು ೩:೧೦ರ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ;೧೯೭೩ : ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಕಂಪನಿಯು ನೈಲಾನ ಟೈರುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಥಮ ನೈಲಾನ್ ಟೈರು ಉತ್ಪಾದಕ ಕಂಪನಿಯೆಂಬ ಇತಿಹಾಸ ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ;೧೯೭೫ : ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ೧೨,೧೮,೭೧೪ ಇನಾಮು ಶೇರುಗಳನ್ನು ೧:೨ರ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. (ಆದರೆ ಕೇವಲ ೧೨,೧೮,೬೮೯ ಶೇರುಗಳು ಮಾತ್ರ ಮಾರಾಟವಾದವು) ;೧೯೭೮ : ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಲಹೆ ಸೂಚನೆಗಳಿಗಾಗಿ ೧೯೮೦-೮೧ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಬಿ.ಎಫ್. ಗುಡ್ರಿಚ್ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಅದು ಮತ್ತೆ ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ;೧೯೭೯ : ಮ್ಯಾನ್ಸ್‌ಫಿಲ್ಡ್‌ ಟೈರ್‌&amp;ರಬ್ಬರ್ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ೩,೭೪,೨೫೦ ರೂ.೧೦ರ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಶೇರುಗಳನ್ನು ರೂ.೪ರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೊತ್ತದೊಂದಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿತು. ಅದು ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ೩,೬೩,೭೮೬ ಶೇರುಗಳನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಕಂಪನಿಯ ಶೇರು ಹೊಂದಿರುವ ಶೇರುದಾರರಿಗೆ ೧:೮ರ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಮಾಡಿತು. ಮತ್ತು ಉಳಿದ ೧೦,೪೬೪ ಶೇರುಗಳನ್ನು ಕಂಪನಿಯ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ಮಾರಾಟಮಾಡಿತು. ;೧೯೮೦ : ಈ ವೇಳೆಗೆ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಜೀವಿತದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳನ್ನು ದಾಟಿತ್ತು. ಇದು ಈ ವರ್ಷ ಅಮೇರಿಕಾದ ಬಿಎಫ್ ಗುಡ್‌ರಿಚ್ ಟೈರ್ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಯೋಗ ಹೊಂದಿತು. ಇದೇ ವರ್ಷ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್‌ ರಬ್ಬರ್ ಕಂಪನಿ ಲಿ., ಎಂದಿದ್ದಿದ್ದನ್ನು ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್. ಲಿ., ಎಂದು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ;೧೯೮೧ : ಮ್ಯಾನ್ಸ್‌ಫಿಲ್ಡ್‌ ಟೈರ್‌&amp;ರಬ್ಬರ್ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ೩,೫೫,೫೩೭ ರೂ.೧೦ರ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಶೇರುಗಳನ್ನು ರೂ.೪ ರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೊತ್ತದೊಂದಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿತು. ಅದು ೩,೨೯,೫೮೭ಶೇರುಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿರುವ ಶೇರುದಾರಿಗೂ ಮತ್ತು ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ವಾಪಸಾಗದ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇರೆಗೆ ಹೊರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಶೇರುದಾರರಿಗೂ ೧:೧೦ರ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ನೀಡಿತು. ಮತ್ತು ೨೫,೯೫೦ ಶೇರುಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವರಿಗೆ ನೀಡಿತು. : ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ಐ.ಎಫ್.ಸಿ.ಐಗೆ ೨,೦೦,೦೦೦ ಇಕ್ವಿಟಿ ಶೇರುಗಳು ರೂ. ೫ರಂತೆ ಹೆಚ್ಚಳದ ದರದಲ್ಲಿ ಸಾಲದ ರೂಪಾಂತರಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟವು. ;೧೯೮೩ : ಕಂಪನಿಯು ಇಟಲಿಯ ಮೆ.ಮರಾನ್ಗೋನಿ ಟಿ.ಆರ್.ಎಸ್ ಎಸ್ಪಿಎ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ಪುನಃ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದಾದ ರಬ್ಬರ್ ತಯಾರಿಕಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ;೧೯೮೪ : ಮಾರಾಟವು ೨ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೂ ಮೀರಿತು. ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಟೈರ್‌‌ಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನವೀನ ಕಾರಾದ ಮಾರುತಿ ೮೦೦ನ ಟೈರ್‌ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು. ;೧೯೮೫ : ಔದ್ಯಮಿಕ ಪಿರೇಲಿ ಎಸ್ಪಿಯೆ ದೊಂದಿಗೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳವೆಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗಾಗಿ ಕೈ ಜೋಡಿಸುವ ಪತ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎಫ್ ಗುಡ್ರಿಚ್&amp;ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ವಿಮಾಗಳ ಟೈರ್‌‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮರುಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುವುದು ಸೇರಿತ್ತು. ;೧೯೮೬ : ಕಂಪನಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಈಗಾಗಲೇ ಇರುವ ಶೇರುದಾರಿಗೆ ರೂ.೮ ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತದ ಶೇರುಗಳನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಇರುವ ಶೇರುದಾರರ ಅಧಿಕಾರವೆಂದು ಶೇ.೧೫% ಮರುಪಾವತಿಯ ಭರವಸೆಯ ಮೇಲೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಬರಲಾರದ ರೂ. ೧೦೦ರ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಸಾಲಪತ್ರಗಳನ್ನು ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಅದರ ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು (ರೆಡಿಮೇಬಲ್) ಮೂರು ವರ್ಷದ ಮಿತಿಗೊಳಪಟ್ಟು ಕಂಪನಿಯು ಪಾವತಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಸಾಲ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಶೇ.೫ ನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ನೀಡಿ ಅಂದರೆ ರೂ. ೩೫ರ ಮೂರು ಕಂತುಗಳನ್ನು ೦೮ ಮೇ ೧೯೯೩ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ತುಂಬುವ ಷರತ್ತಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಅಥವಾ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಶೇರುಗಳನ್ನು ಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ಶೇ.೫ರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣವನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ರೂ.೨೦ರಂತೆ ಐದು ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾವತಿಸುವಂತೆ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ;೧೯೮೭ : ಕಂಪನಿಯು ಎಂ.ಆರ್.ಟಿ.ಪಿ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಶುದ್ಧತಾ ಪತ್ರ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೬೦೦೦ ಟನ್ ರಬ್ಬರ್‌ಗಳನ್ನು ಕಂಪನಿಯೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪುನರುತ್ಪಾದಿಸುವ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನೂ ಸಹ ಪಡೆಯಿತು. ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶದ ಟಾಡಾದಲ್ಲಿ ವರ್ಷವೊಂದಕ್ಕೆ ೧.೫ಮಿಲಿಯನ್ ಟೈರ್‌ ಮತ್ತು ಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲೂ ಕೂಡ ಎಂ.ಆರ್.ಟಿ.ಪಿಯಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪತ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ಕಂಪನಿಯು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ವಪೋಕ್ಯೂರ್ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ಓಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾತಾವರಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಣಗಬಹುದಾದ ಬಣ್ಣಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿತು. : ಮತ್ತು ಒಡೆದರೂ ಚುಚ್ಚದ ಗಾಜುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಗೊಮ್ಮಿದಿಪುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೧೦೦೦೦ ಟನ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವುಳ ಘಟಕವೊಂದನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಫನ್ಸ್ಕೂಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂ. ಲಿ., ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ಟಾಲ್ ಹುಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೈನಾನ್ಸ್‌ ಕಂ.ಲಿ., ಇವೆರಡು ಕಂಪನಿಗಳು ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಕಂಪನಿಯ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದವು. : ಫನ್ಸ್ಕೂಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂ.ಲಿ.,ಯು ಅಮೇರಿಕಾದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಆಟಿಕೆ ತಯಾರಿಕಾ ಕಂಪನಿ ಹಸ್ಬ್ರೋ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಯ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದಾಗಿ ಅಸ್ಥಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಫನ್ಸ್ಕೂಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂ.ಲಿ.,ಯು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಟಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆ ಅಮೇರಿಕಾದ ಹಾಸ್‌ಬ್ರೋ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ;೧೯೮೮ : ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇಗಿ ಚೆಂಡು ಎಸೆತಗಾರರಾದ ಡೆನ್ನಿಸ್ ಲಿಲ್ಲಿಯವರ ನಿರ್ದೇಶಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಫೇಸ್ ಪೌಂಡೆಶನ್ ಅಸ್ಥಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಮತ್ತು ಅತೀ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಆಟಗಾರರು ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ;೧೯೮೯ : ಕಂಪನಿಯು ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಪ್ತು ಕಂಪನಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಪ್ತು ತೆರಿಗೆ, ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ ಮುಂತಾದ ಕಡೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ ದೊರೆಯತೊಡಗಿತು. ಅಮೇರಿಕಾದ ಬಿ.ಎಫ್ ಗುಡ್ರಿಚ್ ಕಂಪನಿಯ ವಿಮಾನ ಟೈರ್‌‌ಗಳ : ತಯಾರಿಕಾ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸನ ಮಿಕಲಿನ ಸಿ ಕಂಪನಿಯು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. : ಸರ್ಕಾರವು ಮಿಕಲಿನ್ ಕಂಪನಿಯ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಬಿ.ಎಫ್ ಗುಡ್ರಿಚ್ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಮಾನ ಗಾಲಿಗಳ ನವೀನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪುರೈಕೆಗಾಗಿ ಮುಂದಿನ ೫ ವರ್ಷಗಳವರೆಗಿನ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಮಂಜೂರಿ ನೀಡಿತು. ;೧೯೯೦ : ಅರುಣಾ ಲೆದರ್ಸ್‌&amp;ರಪ್ತು ಕಂಪನಿಯು ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾಯಿತು. ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ರೂ.೧೦ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಎಂ.ಆರ್ ಎಫ್ ಕಂಪನಿಯ ಒಂದು ಶೇರನ್ನು ಅರುಣಾ ಲೆದರ್ಸ್‌&amp;ರಪ್ತು ಕಂಪನಿಯ ೧೦,೦೦೦ ಪೂರ್ಣ ಪಾವತಿಯಾದ ಶೇರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅರುಣಾ ಲೆದರ್ಸ್‌&amp;ರಪ್ತು ಕಂಪನಿಯ ಹಳೆಯ ಶೇರುದಾರರಿಗೆ ೨೫ ಇಕ್ವಿಟಿ ಶೇರುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. : ಕಂಪನಿಯು ಗುಟ್ಟಾಗಿ ೧೫,೦೦,೦೦೦ ೧೪% ಮರುಪಾವತಿ ಭರವಸೆಯ, ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಬರಲಾರದ ರೂ.೧೦೦ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಸಾಲಪತ್ರಗಳನ್ನು : ಮೂರನೇ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಶೇ.೫% ಹೆಚ್ಚಳದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಕಂತು ರೂ.೩೫ ರಂತೆ ಪಾವತಿಸಬೇಕಾದ ಮೊತ್ತವು ೩೧ ಜುಲೈ ೧೯೯೭ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವುದು. ಕಂಪನಿಯು ನಾಲ್ಕನೇ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಗುಟ್ಟಾಗಿ : ಎಸ್.ಬಿ.ಐದಿಂದ ರೂ.೧೦,೦೦,೦೦೦ ಶೇ.೧೪ ರ ಮರುಪಾವತಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಶೇ.೫% ಹೆಚ್ಚಳದ ರಿಡಿಮೇಬಲ್ ಸಾಲಪತ್ರಗಳನ್ನು ೨೬ ಜೂನ್ ೧೯೯೮ರಿಂದ ಅನ್ವಯವಾಗುವಂತೆ ನೀಡಿತು. ಕಂಪನಿಯು ಅದೇ ವರ್ಷ : ೫,೦೦,೦೦೦ ಶೇ.೧೪% ಮರುಪಾವತಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿನ ಸಾಲಪತ್ರಗಳನ್ನು ಇನ್ಪ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಲೀಸಿಂಗ್ &amp;ಪೈನಾನ್ಸ್‌ಿಯಲ್ ಸವರ್ಿಸ್ ಲಿ., ಕಂಪನಿಗೆ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ನೀಡಿತು. ಈ ಸಾಲಪತ್ರವು ಶೇ.೫%ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂತನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು. ೨೩ಜುಲೈ೧೯೯೭ರಿಂದ ಅನ್ವಯವಾಗುವಂತೆ ಕಂತುಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ;೧೯೯೧ : ಕಂಪನಿಯು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಪ್ತು ಹೆಚ್ಚಳದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಲಿ.,ಎಂಬ ಹೊಸ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅಸ್ಥಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. : ೩,೮೫,೦೦೦ ಇಕ್ವಿಟಿ ಶೇರುಗಳನ್ನು ಪ್ರತೀ ಶೇರಿಗೆ ರೂ.೨೪೨ರ ಹೆಚ್ಚಳದ ದರದಲ್ಲಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಕಾರರಾದ ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌ನ ಏಷ್ಯಾ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಸರ್ವೀಸಸ್ ಕಂಪನಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು. ;೧೯೯೨ : ಕಂಪನಿಯು ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ನಿ.,ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಪ್ರಾರಂಭಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ಪತ್ರ ಪಡೆಯಿತು. ;೧೯೯೩ : ಕೆ.ಎಂ.ಮಮ್ಮೆನ್ ಇವರನ್ನು ಇವರು ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯತು. ಇವರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕಂಪನಿಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೧೦ ಬಿಲಿಯನ್ ವಹಿವಾಟು ದಾಟಿದ ಮೊದಲ ಟೈರ್‌ ಕಂಪನಿಯಾಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೇ, ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ರಿವಿವ್ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ರಾಜ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಕಂಪನಿಯೆಂದು ಕೊಂಡಾಡಿತು. ಎ&amp;ಎಂ. ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನರ ವಿಶ್ವಾಸಗಳಿಸಿದ ಕಂಪನಿಯೆಂದು ಹೊಗಳಿತು. ;೧೯೯೫ : ರಬ್ಬರ್ ತಯಾರಿಕಾ ಸಂಘದಿಂದ ಉತ್ತಮ ರಬ್ಬರ್ ರಪ್ತು ಕಂಪನಿಯೆಂಬ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ;೧೯೯೬ : ವರ್ಷದ ಅತ್ಯೂತ್ತಮ ರಪ್ತು ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಕಂಪನಿಯು ಸೆಪೆಕ್ಸಿಲ್(ಅಂಕಇಘಿಐ) ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. : ಮತ್ತು ಸತತ ನಾಲ್ಕನೇ ವರ್ಷದ ಅಭೂತಪೂರ್ವವಾದ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಪಾರ್ ಈಸ್ಟರ್ನ ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೂಡ ದೊರೆಯಿತು. ;೧೯೯೭ : ೧೦೦ ಕೋಟಿ ವಹಿವಾಟಿನ ಘನತೆಗಾಗಿ ಧನಾತ್ಮಕ ಗುಣಪರಿಶೀಲನಾ ಮತ್ತು ಅನ್ವೇಶಣೆ ಕಂ ನಿ.,(ಅಂಖಇ)ರಿಂದ ಅತ್ಯೂತ್ತಮ ಕಂಪನಿ(ಪಿಆರ್೧+) ಗುಣಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. : ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಕಂಪನಿಯು ರೇಡಿಯಲ್ ಟೈರ್‌‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಚೆನ್ನೈನ [[ಪುದುಚೇರಿ|ಪಾಂಡಿಚೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವೊಂದನ್ನು ತೆರೆಯಿತು. : ಚೆನ್ನೈನ ಅರಾಕ್ಕೊಲಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೈಕಲ್ ಟೈರ್‌ ಮತ್ತು ಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಯಾ ಘಟಕವೊಂದನ್ನು ತರೆಯತು. : ಅಮೇರಿಕಾದ ಮ್ಯಾನ್ಸಫಿಲ್ಡ್‌ ಟೈರ್‌ ಮತ್ತು ರಬ್ಬರ್ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಟೈರ್‌ ಮತ್ತು ಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕವೊಂದನ್ನು ತೆರೆಯಿತು. : ನೈಲಾನಿನಿಂದ ಬಂದಿತವಾದ ನವೀನ ಮಾದರಿಯ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನದ ಟೈರ್‌‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. : ಇದೇ ವರ್ಷ ಕಂಪನಿಯು ಪ್ರೆಂಚ್ ಟೈರ್‌ ಗೇಂಟ್ ಮಿಕೆಲಿನ್ ಕಂಪನಿಯ ಅಂಗಸಸ್ಥೆಯಾದ ಅಮೇರಿಕಾದ ಯುನಿರಾಯಲ್ ಟೈರ್‌ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು ಆ ಕಂಪನಿಯು ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಕಂಪನಿಯ ಶೇ.೯.೮ರಷ್ಟು ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ;೧೯೯೮ : ಎಂ.ಆರ್ ಎಫ್ ಕಂಪನಿಯು ಸೀಲ್ ಹೊಂಡಾ ಮೋಟಾರ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಸ್ಥಾನ ಮೋಟಾರ್ಸ್‌ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೂಲ ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಿಕಾ ಭಾಂದವ್ಯಕ್ಕಾಗಿ(ಔಇಒ)ನ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು. : ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಜಿಗ್ಮಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪರಿಕ್ಷಾರ್ಥವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ;೧೯೯೯ : ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ನಗರಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. : ಕಂಪನಿಯು ಈ ಮುಂದಿನ ಹುಡಿಕೆದಾರರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು ಅವು ಯಾವುವೆಂದರೆ,ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಠೇವು ಕಂ.,(ಓಖಆಐ). ಕೇಂದ್ರ ಠೇವು ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಇಂಡಿಯಾ) ನಿ., : ೧೯೯೯ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಟೈರ್‌ ಮತ್ತು ಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ರಪ್ತು ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಎಐಆರ್‌ಐಎ ಹೈಯೆಸ್ಟ್ ಎಕ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ;೨೦೦೦ : ರಪ್ತು ಮಹಸೂಲಿನ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆ ರಕ್ಷಣೆಯ ಸಲುವಾಗಿ ದುಭೈದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಳಿಗೆಯೊಂದನ್ನು ತೆರೆಯಿತು. : ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಕಂಪನಿಯು ಉಕ್ಕಿನ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಹೊಸ ವಿಧಾನದ ಟೈರ್‌‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು. ಅದನ್ನು ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಜಿ.ವಿ.ಟಿ.ಎಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದು. ;೨೦೦೨ :ಜೆ.ಡಿ.ಪವರ್ ಏಷ್ಯಾ ಫೆಸಿಪಿಕ್‌ನಿಂದ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ರಿಡ್ಜಸ್ಟೋನ್ ಕಂಪನಿಗೆ ಸಮನಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆದಾರರ ಸಂತ್ರಪ್ತ ಸೇವೆ ನೀಡಿದ ಕಂಪನಿಯೆಂಬ ಅಗ್ರಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಲ್ಪಟ್ಟಿತು. :ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಕಂಪನಿಯು ವಾಣಿಜ್ಯ ಟೈರ್‌‌ಗಳ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಕುಸಿತವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಮತ್ತು ಸ್ವಂತ ಬಳಕೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಕಾರ್‌ಗಳ ಮಾರಾಟದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೂ ಇಳಿಮುಖವಾಯಿತು. :ಕೆಲಸಗಾರರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನನ್ನು ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾ ಮಾಡಿದ್ದರ ಪರವಾಗಿ ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಕಂಪನಿಯು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯ(ಹೈಕೋರ್ಟ)ವು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿತು. ಜೆ.ಕೆ. ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ನವರು ಹೊರಡಿಸಿದ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅವರೇ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು(ನಂಬರ್೧) :ಟೈರ್‌ ಉತ್ಪಾದಕರೆಂಬ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ನವರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಅಜರ್ಿಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಜಾಹಿರಾತು ಗುಣಮಟ್ಟ ಸಲಹಾಸಮಿತಿಯು ವಜಾ ಮಾಡಿತು. :ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಕಂಪನಿಯು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ;೨೦೦೩ :ಜೆ.ಡಿ.ಪವರ್ ಏಷ್ಯಾ ಫೆಸಿಪಿಕ್‌ನಿಂದ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಕಂಪನಿಗೆ ಸಮನಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆದಾರರ ಸಂತ್ರಪ್ತ ಸೇವೆ ನೀಡಿದ ಕಂಪನಿಯೆಂಬ ಅಗ್ರಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಲ್ಪಟ್ಟಿತು. :ಚೇರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನೇಜಿಂಗ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಕೆ ಎಂ ಮಮ್ಮೆನ್ ಮಾಪ್ಪಿಲ್ಲೈ ಮಾರ್ಚ್ ಎರಡರಂದು ತೀರಿಕೊಂಡರು. : ಸಿ.ಡಿ.ಕನ್ನಾರವರು ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಮಂಡಳಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕೆ.ಎಸ್. ನಾರಾಯಣರವರು ರಾಜಿನಾಮೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. :ಎನ್.ಕುಮಾರ ಮತ್ತು ರಂಜಿತ್ ಇಸಾಕ್ ಜೇಸುದಾಸನ್ರನ್ನು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಯಿತು. :ಕೆ.ಎಸ್ ನಾರಾಯಣರವರು ನೀಡಿದ ರಾಜಿನಾಮೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೭ ೨೦೦೩ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಅವರನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಕ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಇಳಿಸಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯ ೨೦೦೩ರಂದು ನಡೆದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗೆ ಮರುರೂಪ ನೀಡಲಾಯಿತು. :ಏಪ್ರಿಲ್ ೧,೨೦೦೪ರಿಂದ ಅನ್ವಯವಾಗುವಂತೆ ಶ್ರೀ ಅರುಣ ಮಮ್ಮೆನ್ ಇವರನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ;೨೦೦೪ :ಜನವರಿ ೫, ೨೦೦೪ರಿಂದ ಅನ್ವಯವಾಗುವಂತೆ ಶ್ರೀ ರವಿ ಮನ್ನತ್ರವರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಕಂಪನಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. :ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಕಂಪನಿಯು ಐದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಟೈರ್‌‌ಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕಾಗಿ, ಬಾಳಿಗೆ, ಹಿಡಿತ, ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. :೨೦೦೨-೦೩ನೇ ಸಾಲಿನ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಬ್ಬರ್ ಗ್ರಾಹಕ ಕಂಪನಿಯೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. :ವಾಹನಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಕ್ರಿಡಾ ವಾಹನಗಳ ಟೈರ್‌‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಮಾರುತಿ ಉದ್ಯೋಗ್ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ;೨೦೦೭ :೫೦ಎಫ್ಎಸ್ ಹೆಸರಿನ ಹೊಸ ಟ್ರಕ್ ಟೈರ್‌‌ಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ==ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ== ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಕಂಪನಿಯು ಕೇವಲ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳದೇ ಬಹುಮುಖವಾಗಿದೆ. ಫನ್ಸ್ಕೂಲ್ [[ಭಾರತ|ಇಂಡಿಯಾ]] ಎಂಬ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಆಟಿಕೆ ಸಾಮಾನುಗಳ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಯಾದ ಹಸ್ಬ್ರೋ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಕಂಪನಿಯು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಉತ್ತಮ ಟೈರ್‌‌ಗಳ ರಪ್ತು ವಹಿವಾಟು ಹೊಂದಿದೆ. ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಮಸಲ್ಪ್ಲೆಕ್ಷ ವಿಭಾಗವು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಪಟ್ಟಿ(ಕೊನ್ವೆಯರ್ ಬೆಲ್ಟ್‌)ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಂಪನಿಯು ಕೆ.ಎಂ.ಮಮ್ಮೆನ್ ಮಪ್ಪಿಲೈರವರ ಮಗನಾದ ವಿನೂ ಮಮ್ಮೆನ್ರವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ==ಕ್ರೀಡೆಗಳು== ತನ್ನದೇ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಪೇಸ್ ಫೌಂಡೆಶನ್ ವತಿಯಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಆಟಗಳ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವದ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಕಂಪನಿಯು ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಟಗಾರರಾದ [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]], [[ಬ್ರಿಯಾನ್ ಲಾರಾ|ಬ್ರಿಯನ್ ಲಾರಾ]], ಸ್ಟಿವ್ ವಾ ಇವರುಗಳ ಬ್ಯಾಟ್‌ಗಳ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ಟೀವ್ ವಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಯೆನ್ ಲಾರಾ ಇವರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದ ನಂತರ ಸಚಿನ್‌ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ ಜೊತೆ ಕೂಡ ಸಂಬಂದವನ್ನು ಕಡಿದುಕೊಂಡಿತು. ಸದ್ಯ ಸಚಿನ್‌ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ ಅವರು ಆಡಿದಾಸ್ ಬ್ಯಾಟಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈಗ ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಕಂಪನಿಯು ಗೌತಮ್ ಗಂಭೀರ್, ರೋಹಿತ್ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತಿಬ್ಬರು ಭಾರತೀಯ ಆಟಗಾರರ ಬ್ಯಾಟ್ ಹೊಣೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಐ.ಪಿ.ಎಲ್ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಕಂಪನಿಯ ದೊಡ್ಡದಾದ ಪುಗ್ಗೆಯೊಂದನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Blimp</ref> ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಕ್ಯಾಮರಾಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟದ ಸವಿವರವಾದ ಚಿತ್ರಿಕರಣ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ===ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವಗಳು=== ===[60] ಒನ್ ಇಂಡಿಯಾ=== *ರೋಹಿತ್ ಶರ್ಮಾ *ಗೌತಮ್ ಗಂಭೀರ್ ===ವೆಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌=== *{{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[ಬ್ರಿಯಾನ್ ಲಾರಾ]] ===ಎಚ್ಎಲ್೭ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ=== *ಸ್ಟೀವ್ ವಾ ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://www.mrftyres.com ಎಂ.ಆರ್.ಎಫ್ ಟೈರುಗಳ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225153507/http://mrftyres.com/ |date=2011-02-25 }} *[http://www.mrfcricketbats.com ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಬ್ಯಾಟ್‌ಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210426055335/http://www.mrfcricketbats.com/ |date=2021-04-26 }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <reflist> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಚೆನ್ನೈನ ಆರ್ಥಿಕತೆ]] [[ವರ್ಗ:ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ]] nx2dmvngpe37rg8taf0gpbmiifnrrmi 0 29784 1373236 1372522 2026-05-13T00:27:57Z PrasannaKUSA 98856 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 1373236 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Tuna | image =Tuna assortment.png| image_width = 300px | image_caption = [[Yellowfin tuna]], ''Thunnus albacares'' | regnum = Animalia | phylum = Chordata | classis = [[Actinopterygii]] | subclassis = [[Neopterygii]] | infraclassis = [[Teleostei]]| ordo = [[Perciformes]] | familia = [[Scombridae]] | genus = ''[[Thunnus]]'' | genus_authority = South, 1845 | subdivision_ranks = [[Species]] | subdivision = See text. |alt=Photo of three swimming fish }} '''ಟ್ಯೂನ ಮೀನು''' ಗಳು ಸ್ಕಾಂಬ್ರಿಡೇ ವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕಡಲನೀರಿನ ಮೀನುಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ''ಥೂನಸ್‌'' ಕುಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು ವೇಗದ ಈಜುಗಾರರಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಂದು {{Convert|70|km/h|mph|abbr=on}}ನಷ್ಟು ವೇಗಗಳಲ್ಲಿ ಈಜುವಷ್ಟು ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ. ಬಿಳಿ ಮಾಂಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಹುತೇಕ ಮೀನುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಟ್ಯೂನ ಮೀನಿನ ಸ್ನಾಯು ಅಂಗಾಂಶವು ನಸುಗೆಂಪು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಗಾಢ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದವರೆಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]-ಬಂಧಕ ಕಣವಾಗಿರುವ ಮಯೋಗ್ಲೋಬಿನ್‌‌‌ನಿಂದ ಕೆಂಪು ಸಹಜವರ್ಣವು ಜನ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಇತರ ಮೀನುಗಳು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಪರಿಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳಂಥ ಟ್ಯೂನ ಮೀನಿನ ಕೆಲವೊಂದು ದೊಡ್ಡದಾದ ಜಾತಿಗಳು ಒಂದಷ್ಟು ಶಾಖಪ್ರವೃತ್ತಿಯ (ಅಥವಾ ಬಿಸಿರಕ್ತದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ) ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಸ್ನಾಯುಸಂಬಂಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ನೆರವಿನಿಂದ ನೀರು ತಾಪಮಾನಗಳಿಗಿಂತ ಮೇಲಿರುವಂತೆ ತಮ್ಮ ಶರೀರದ ತಾಪಮಾನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ತಣ್ಣಗಿನ ಜಲರಾಶಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಬದುಕುಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಬಗೆಯ ಮೀನುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಾಗರ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಅಂಶವು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== "ಟ್ಯೂನ" ಎಂಬ ಪದವು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯ ಪದವಾದ ಅಟೂನ್‌, ಅರೇಬಿಕ್‌ ಭಾಷೆಯ تن ಅಥವಾ تون ಟುನ್‌/ಟೂನ್‌, ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಭಾಷೆಯ ಥೂನಸ್, ಗ್ರೀಕ್‌ ಭಾಷೆಯ θύννος, ಥೈನಸ್ ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ==ಜೀವಿವರ್ಗೀಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರ== [[File:Tuna all sizes Pengo.svg|thumb|350px|ಥೂನಸ್‌ ಥೈನಸ್‌ ಎಂಬುದು ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ದ ಮೀನಾಗಿದ್ದು ಸ್ಥಾನ [3]ನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ದಂಡನಕ್ಷೆಯು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅನ್ವಯ, ನಂತರದ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿರುವ ಟ್ಯೂನ ಮೀನಿನ ಪ್ರಭೇದಗಳ ವಿವರ ಹೀಗಿದೆ: ಥೂನಸ್‌ ಓರಿಯೆಂಟಾಲಿಸ್‌ [4]ನೇ ಸ್ಥಾನ, ಥೂನಸ್‌ ಒಬೆಸ್ಕಸ್‌ [5]ನೇ ಸ್ಥಾನ, ಜಿಮ್ನೋಸಾರ್ಡಾ ಯೂನಿಕಲರ್‌ [6]ನೇ ಸ್ಥಾನ, ಥೂನಸ್‌ ಮ್ಯಾಕೋಯೀ [7]ನೇ ಸ್ಥಾನ, ಥೂನಸ್‌ ಆಲ್ಬಾಕೇರ್ಸ್‌ [8]ನೇ ಸ್ಥಾನ, ಗ್ಯಾಸ್ಟರೊಚಿಸ್ಮ ಮೆಲಂಪಸ್‌ [9]ನೇ ಸ್ಥಾನ, ಥೂನಸ್‌ ಟೊಂಗೊಲ್‌ [10]ನೇ ಸ್ಥಾನ, ಥೂನಸ್‌ ಅಲಾಲುಂಗಾ [11]ನೇ ಸ್ಥಾನ, ಯುಥೈನಸ್‌ ಅಲೆಟ್ಟರೇಟಸ್‌ [12]ನೇ ಸ್ಥಾನ, Kanbcznmbazdmnbdfmbdmnmn.jgnbtsuwonus ಪೆಲಾಮಿಸ್‌ [13]ನೇ ಸ್ಥಾನ, ಥೂನಸ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕಸ್‌ [14]ನೇ ಸ್ಥಾನ, ಅಲ್ಲೂಥೂನಸ್‌ ಫಲ್ಲಾಯ್‌ [15]ನೇ ಸ್ಥಾನ, ಯುಥೈನಸ್‌ ಅಫಿನಿಸ್‌ [16]ನೇ ಸ್ಥಾನ, ಆಕ್ಸಿಸ್‌ ಥಜಾರ್ಡ್‌ ಥಜಾರ್ಡ್‌ [17]ನೇ ಸ್ಥಾನ,ಆಕ್ಸಿಸ್‌ ರೋಚೇ ರೋಚೇ [18]ನೇ ಸ್ಥಾನ, ಮತ್ತು ಆಕ್ಸಿಸ್‌ ರೋಚೇ ಯುಡೊರಾಕ್ಸ್‌ [19]ನೇ ಸ್ಥಾನ]] ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ 48ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಭಿನ್ನ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ''ಥೂನಸ್‌'' ಕುಲವು 9 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: * ಆಲ್ಬಾಕೋರ್‌, ''ಥೂನಸ್‌ ಅಲಾಲುಂಗಾ'' <small>(ಬೊನ್ನಾಟೆರ್ರೆ, 1788)</small>. * ಹಳದಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು, ''ಥೂನಸ್‌ ಆಲ್ಬಾಕೇರ್ಸ್‌'' <small>(ಬೊನ್ನಾಟೆರ್ರೆ, 1788)</small>. * ಕಪ್ಪು ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು, ''ಥೂನಸ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕಸ್‌'' <small>(ಲೆಸನ್‌, 1831)</small>. * ದಕ್ಷಿಣದ ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು, ''ಥೂನಸ್‌ ಮ್ಯಾಕೋಯೀ'' <small>(ಕ್ಯಾಸಲ್‌ನೌ, 1872)</small>. * ದೊಡ್ಡ ಕಣ್ಣಿನ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು, ''ಥೂನಸ್‌ ಒಬೆಸಸ್‌'' <small>(ಲೋವೆ, 1839)</small>. * ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು, ''ಥೂನಸ್‌ ಓರಿಯೆಂಟಾಲಿಸ್‌'' <small>(ಟೆಮ್ಮಿಂಕ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ಲೀಜೆಲ್‌, 1844)</small>. * ಉತ್ತರದ ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು, ''ಥೂನಸ್‌ ಥೈನಸ್‌'' <small>(ಲಿನಿಯಸ್‌, 1758)</small>. * ಉದ್ದಬಾಲದ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು, ''ಥೂನಸ್‌ ಟೊಂಗೊಲ್‌'' <small>(ಬ್ಲೀಕರ್‌‌, 1851)</small>. * ಕರಾಸಿಕ್‌ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು, ''ಥೂನಸ್‌ ಕರಾಸಿಕಸ್‌'' <small>(ಲೆಸನ್‌, 1831)</small>. ಇತರ ಹಲವಾರು ಕುಲಗಳ ಜಾತಿಗಳು (ಸ್ಕಾಂಬ್ರಿಡೇ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಇರುವಂಥ ಎಲ್ಲವೂ) "ಟ್ಯೂನ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: * ತೆಳ್ಳನೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು ''ಅಲ್ಲೂಥೂನಸ್‌ ಫಲ್ಲಾಯ್‌'' <small>(ಸರ್ವೆಂಟಿ, 1948) </small> * ಗುಂಡು ಟ್ಯೂನ ಮೀನು ''ಆಕ್ಸಿಸ್‌ ರೋಚೇ'' <small>(ರಿಸೋ, 1810)</small> * ಟೆರಿಯೊವೈಪೆಟ್‌ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು ''ಆಕ್ಸಿಸ್‌ ಟೊಂಗೊಲಿಸ್‌'' <small>(ಬೊನ್ನಾಟೆರ್ರೆ, 1788)</small>. * ಚುರುಕುವೇಗದ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು ''ಆಕ್ಸಿಸ್‌ ಥಜಾರ್ಡ್‌'' <small>(ಲ್ಯಾಸಿಪೀಡ್‌, 1800)</small> * ಕಾವಕಾವಾ (ಪುಟ್ಟ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು ಅಥವಾ ಬಂಗಡೆ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು) ''ಯುಥೈನಸ್‌ ಅಫಿನಿಸ್‌'' <small>(ಕ್ಯಾಂಟರ್‌, 1849)</small> * ಪುಟ್ಟ ಟ್ಯೂನಿ (ಪುಟ್ಟ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು) ''ಯುಥೈನಸ್‌ ಅಲೆಟ್ಟರೇಟಸ್‌'' <small>(ರಾಫಿನೆಸ್ಕ್‌, 1810)</small> * ಹಾರುವ ಕಪ್ಪು ಟ್ಯೂನ ಮೀನು ''ಯುಥೈನಸ್‌ ಲಿನಿಯೇಟಸ್‌'' <small>(ಕಿಶಿನೌಯೆ, 1920)</small> * ಗೋಪುರಬಂಧ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು ''ಜಿಮ್ನೋಸಾರ್ಡಾ ಯೂನಿಕಲರ್‌'' <small>(ರೂಪ್ಪೆಲ್‌, 1836)</small> * ಹಾರುವ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು ''ಕಾಟ್ಸುವೋನಸ್‌ ಪೆಲಾಮಿಸ್‌'' <small>(ಲಿನಿಯಸ್‌, 1758)</small> * ‌ಲೈನ್‌ಸೈಡ್ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು, ''ಥೂನಸ್‌ ಲಿನಿಯಸ್‌'' <small>(ಟೆಮ್ಮಿಂಕ್‌ & ಸ್ಕ್ಲೀಜೆಲ್‌, 1844)</small>. ==ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನ== ಸುತ್ತುವರಿದ ಕಡಲ ಜಲದಲ್ಲಿನ ತಾಪಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರುವ ಶರೀರ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡುಹೋಗುವಲ್ಲಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ''ಥೂನಸ್‌'' ಕುಲದ ಜೀವಿಗಳ ಶರೀರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಅಸಾಧಾರಣವಾದ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು {{Convert|43|F|C}}ನಷ್ಟು ತಂಪಾಗಿರುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ {{Convert|75|-|95|F|C}}ನಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಧಾನ ಶರೀರ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡುಹೋಗಬಲ್ಲವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಸ್ತನಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳಂಥ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂತರುಷ್ಣಕ ಜೀವಿಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಿರಿದಾಗಿರುವ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡುಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="tbot">{{cite web |url=http://science.jrank.org/pages/7020/Tuna-Biology-tuna.html |title=Tuna - Biology Of Tuna |accessdate=September 12, 2009 |archive-date=ನವೆಂಬರ್ 2, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111102133857/http://science.jrank.org/pages/7020/Tuna-Biology-tuna.html |url-status=dead }}</ref> ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಯಾಪಚಯಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶಾಖವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು ಅಂತರುಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತವೆ. ರೀಟಿ ಮಿರಾಬೈಲ್‌ ("ಅದ್ಭುತ ಬಲೆ") ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಶರೀರ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅಭಿದಮನಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಧಮನಿಗಳ ಹೆಣೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಅಭಿದಮನಿಯ ರಕ್ತದಿಂದ ಅಪದಮನಿಯ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ಎದುರು ಪ್ರವಾಹ ವಿನಿಮಯದ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಶಾಖವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ಮೈ ತಂಪಾಗುವುದನ್ನು ಇದು ತಗ್ಗಿಸುವುದರಿಂದ, ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಸ್ನಾಯುಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡುಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ತಗ್ಗಿಸಿದ ಶಕ್ತಿ ವೆಚ್ಚದೊಂದಿಗೆ ಉನ್ನತವಾದ ಈಜುವಿಕೆಯ ವೇಗವು ಹೊರಹೊಮ್ಮುವುದನ್ನು ಇದು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="tbot" /> ==ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ== [[File:TunaFish.JPG|thumb|right|ಮಾನವರಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಮೀನೊಂದು ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ; ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರರನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.]] [[File:Tsukiji Fish market and Tuna edit.jpg|thumb|right|ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು ಬಹುವಿಧದ ಸಾಲುಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.]] [[File:Tuna cut half japan.jpg|thumb|right|ಕತ್ತರಿಸುವ ಯಂತ್ರದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಸೀಳಲಾದ ಟ್ಯೂನ ಮೀನಿನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.]] ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೀನುಗಳೆನಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಜಾಗತಿಕ ಟ್ಯೂನ ಮೀನಿನ ಕುಲಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯ ಕುರಿತು ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೀಫುಡ್‌ ಸಸ್ಟೇನಬಿಲಿಟಿ ಫೌಂಡೇಷನ್‌ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯು 2009ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಸ್ತೃತವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರದಿಯನ್ನು ಸಂಕಲಿಸಿದ್ದು, ಇದು ನಿಯತವಾದ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ವರದಿಯ ಅನುಸಾರ, ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು ಪ್ರಪಂಚದ ಸಾಗರಗಳ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಆದರೆ ವಿರಳವಾಗಿ ಹಂಚಿಹೋಗಿವೆ; ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದ ಸುಮಾರು 45 ಡಿಗ್ರಿಗಳಷ್ಟು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ನಡುವಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮತ್ತು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣದ ಜಲರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಜೀವಿವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಸ್ಕಾಂಬ್ರಿಡೇ ವಂಶದಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ವಂಶವು ಸುಮಾರು 50 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ-ವಿಹಾರದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಇವುಗಳ ಪೈಕಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಗಳೆಂದರೆ: ಹಳದಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು (''ಥೂನಸ್‌ ಆಲ್ಬಾಕೇರ್ಸ್‌'' ), ದೊಡ್ಡ ಕಣ್ಣಿನ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು (''T. ಒಬೆಸಸ್‌'' ), ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು (''T. ಥೈನಸ್‌'', ''T. ಓರಿಯೆಂಟಾಲಿಸ್‌'', ಮತ್ತು ''T. ಮೆಕೋಯೀ'' ), ಆಲ್ಬಾಕೋರ್‌ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು (''T. ಅಲಾಲುಂಗಾ'' ), ಮತ್ತು ಹಾರುವ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು (''ಕಾಟ್ಸುವೋನಸ್‌ ಪೆಲಾಮಿಸ್‌'' ).<ref name="ISSF">{{cite web |url=http://www.iss-foundation.org/files/b45a4eb2-f9d7-4ed6-87a1-2efe2519baf6/ISSF_A-1%20Introduction.pdf |title=Status of the World Fisheries for Tuna |publisher=ISSF |date=10 November 09 |accessdate=2009-11-10 |archive-date=2010-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327021649/http://www.iss-foundation.org/files/b45a4eb2-f9d7-4ed6-87a1-2efe2519baf6/ISSF_A-1%20Introduction.pdf |url-status=dead }}</ref> ಸದರಿ ವರದಿಯು ಮುಂದುವರೆದು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ: :1940 ಮತ್ತು 1960ರ ದಶಕದ ನಡುವೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂಥ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳ ಐದು ಪ್ರಧಾನ ಜಾತಿಗಳ, ವಿಶ್ವದ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಿಡಿತದ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು 300 ಸಾವಿರ ಟನ್ನುಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು 1 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಿಗೆ ಏರಿತು ಮತ್ತು ಇವುಗಳ ಪೈಕಿಯ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಗಾಳಹಾಕಿ-ಮೀನುಹಿಡಿಯುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಕೊಕ್ಕೆ ಸಾಧನವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಚೀಲದ-ಬೀಸುಬಲೆಯಂಥ ಬಲೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಹಿಡಿದ ಮೀನಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 4 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟಿವೆ. ಹೀಗೆ ಹಿಡಿದ ಮೀನುಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 68 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವು ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದರೆ, 22 ಪ್ರತಿಶತ ಭಾಗವು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಉಳಿದ 10 ಪ್ರತಿಶತ ಭಾಗವು [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರ]] ಹಾಗೂ ಮೆಡಿಟೆರೇನಿಯನ್‌ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೂ ಸೇರಿವೆ. ಹಿಡಿದ ಮೀನಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಪೈಕಿ ಹಾರುಮೀನಿನ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು 60 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ನಂತರದ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹಳದಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು (24 ಪ್ರತಿಶತ), ದೊಡ್ಡ ಕಣ್ಣಿನ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು (10 ಪ್ರತಿಶತ), ಆಲ್ಬಾಕೋರ್‌ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು (5 ಪ್ರತಿಶತ) ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ, ಮತ್ತು ಉಳಿದಭಾಗವನ್ನು ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಚೀಲದ-ಬೀಸುಬಲೆಗಳು ಪ್ರಪಂಚ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸುಮಾರು 62 ಪ್ರತಿಶತ ಭಾಗವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಉದ್ದನೆಯ ಗಾಳಗಳು ಸುಮಾರು 14 ಪ್ರತಿಶತ ಭಾಗವನ್ನು ಹಾಗೂ ಕಂಬ ಮತ್ತು ಗಾಳಗಳು ಸುಮಾರು 11 ಪ್ರತಿಶತ ಭಾಗವನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಉಳಿದ 3 ಪ್ರತಿಶತ ಭಾಗವನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ಇತರ ಕೊಕ್ಕೆ ಸಾಧನಗಳು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref name="ISSF" /> [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನ್‌]] ದೇಶವು ತನಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ ವಾರ್ಷಿಕ 6,000 ಟನ್ನುಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ 12,000ದಿಂದ 20,000 ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ದಕ್ಷಿಣದ ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಮೂಲಕ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸರ್ಕಾರವು 2006ರಲ್ಲಿ ಆರೋಪಿಸಿತು; ಇಂಥ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಮೌಲ್ಯವು ಸುಮಾರು 2 ಶತಕೋಟಿ US $ನಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20061113131846/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200610/s1765413.htm ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್‌, ಗಿಲಿಯನ್‌.][https://web.archive.org/web/20061113131846/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200610/s1765413.htm "ಬ್ಲೂಫಿನ್‌ ಟೂನ ಪ್ಲಂಡರಿಂಗ್‌ ಕ್ಯಾಚಸ್‌ ಅಪ್‌ ವಿತ್‌ ಜಪಾನ್‌."] ABC ನ್ಯೂಸ್‌. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16, 2006</ref> ಇಂಥ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನಿನ ಕುಲಗಳಿಗೆ ಅತೀವವಾದ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಿದೆ.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/11/28/AR2009112801066.html ಐಲ್‌ಪೆರಿನ್‌, ಜೂಲಿಯೆಟ್‌. ][http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/11/28/AR2009112801066.html "ಸೇವಿಂಗ್‌ ದಿ ರಿಚಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಸೀ."] ''ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್.'' ನವೆಂಬರ್‌ 29, 2009.</ref> WWF ಅನುಸಾರ, "ಹೆಚ್ಚು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಪಾಲುಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಲಯಗಳು ಸಮ್ಮತಿಸದೇ ಹೋದಲ್ಲಿ, ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳೆಡೆಗೆ ಜಪಾನ್ ಹೊಂದಿರುವ ಬೃಹತ್‌ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದಾಗಿ ಬಹುಜನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮೀನುಗಳ ಬಹುತೇಕ ಕುಲಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿಗೆ ತಲುಪುವುದನ್ನು ನೋಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ".<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/environment/2007/jan/22/japan.conservationandendangeredspecies |title=Japan warned tuna stocks face extinction |first=Justin |last=McCurry |work=The Guardian |date=January 22, 2007 |accessdate=2008-04-02 | location=London }}</ref> ಈ ಕುರಿತಾಗಿ ಜಪಾನಿನ ಫಿಶರೀಸ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿಯು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ಗಳ ಟ್ಯೂನ ಮೀನಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಕಂಪನಿಗಳು ತಾವು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹಿಡಿದಿರುವ ದಕ್ಷಿಣದ ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳ ಪ್ರಮಾಣದ ಕುರಿತು ತಪ್ಪಾದ ವರದಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ ಹಾಗೂ ಹಿಡಿದ ಮೀನುಗಳ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಕುರಿತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡಬಹುದಾದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.<ref>ರೈಟ್‌, ಹಿಲೆಲ್‌, "[https://archive.is/20120714062548/search.japantimes.co.jp/cgi-bin/fl20110109x1.html ಆರ್‌ ಜಪಾನ್‌'ಸ್‌ ಫಿಶ್‌ ಲವರ್ಸ್‌ ಈಟಿಂಗ್‌ ಟ್ಯೂನ ಟು ಎಕ್ಸ್ಟಿಂಕ್ಷನ್‌?]", ''ಜಪಾನ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', 9 ಜನವರಿ 2011, ಪುಟ 7.</ref> 232 ಕಿಲೋಗ್ರಾಂಗಳಷ್ಟು (511.47 ಪೌಂಡುಗಳಷ್ಟು) ತೂಗುವ ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಒಂದು ಟ್ಯೂನ ಮೀನು 2010ರಲ್ಲಿ ಟೋಕಿಯೊದ ತ್ಸುಕಿಜಿ ಮೀನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ 16.28 ದಶಲಕ್ಷ ಯೆನ್‌ ($US 175,000) ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8440758.stm ಟ್ಯೂನ ಹಿಟ್ಸ್‌ ಹೈಯೆಸ್ಟ್‌ ಪ್ರೈಸ್‌ ಇನ್‌ ನೈನ್‌ ಇಯರ್ಸ್‌ ಅಟ್‌ ಟೋಕಿಯೊ ಆಕ್ಷನ್‌] ''BBC ನ್ಯೂಸ್‌'', 5 ಜನವರಿ 2010.</ref> 2011ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಟೋಕಿಯೊದ ತ್ಸುಕಿಜಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಹರಾಜಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 754-ಪೌಂಡುಗಳಷ್ಟು (342-ಕಿಲೋಗ್ರಾಂಗಳಷ್ಟು) ತೂಗುವ ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಒಂದು ಟ್ಯೂನ ಮೀನು 32.49 ದಶಲಕ್ಷ ಯೆನ್‌ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಹೊಸ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಇದು ಪ್ರತಿ ಕಿಲೋಗ್ರಾಂಗೆ 95,000 ಯೆನ್‌ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://sg.finance.yahoo.com/news/Giant-tuna-fetches-record-apf-858529627.html?x=0 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-05-17 |archive-date=2011-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110109153607/http://sg.finance.yahoo.com/news/Giant-tuna-fetches-record-apf-858529627.html?x=0 |url-status=dead }}</ref> ===ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ವಿಧಾನಗಳು=== * ''ಆಲ್ಮಾಡ್ರಾಬಾ'' ದ ಆಂದಲೂಸಿಯನ್‌ ವಿಧಾನವು ಬಲೆಗಳ ಒಂದು ಜಟಿಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ಕಲಸು ಮೇಲೋಗರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಸಿಸಿಲಿಯಲ್ಲಿ, ಇದೇ ವಿಧಾನವನ್ನು ''ಟೊನ್ನಾರಾ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಮೀನು ಕೃಷಿ (ಬೋನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ)<ref name="doolette" /> * ಉದ್ದನೆಯ ಗಾಳದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ * ಚೀಲದ ಬೀಸುಬಲೆಗಳು * ಕಂಬ ಮತ್ತು ಗಾಳದ ವಿಧಾನ * ಈಟಿಗಾಳದ ಬಂದೂಕು * ದೊಡ್ಡ ಬೇಟೆಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ * ಮೀನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಸಾಧನ ===ತಿಮಿಬೇಟೆಯೊಂದಿಗಿನ ಸಹಯೋಗ=== 2005ರಲ್ಲಿ, ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ವೇಲಿಂಗ್‌ ಕಮಿಷನ್‌‌‌‌ನ ಆ ವರ್ಷದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತಾನು ಅಭಿಮತವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದ್ದನ್ನು ನೌರು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಟ್ಯೂನ ಮೀನಿನ ಕುಲಗಳು ಮತ್ತು ಆ ದೇಶದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಪಡೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ತಿಮಿಬೇಟೆಯು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿತು.<ref>{{cite web|last=Dorney |first=Sean |url=http://www.abc.net.au/news/newsitems/200506/s1402449.htm |title=Nauru defends whaling vote. 28/06/2005. ABC News Online |publisher=Abc.net.au |date=2005-06-28 |accessdate=2010-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060111145430/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200506/s1402449.htm|archivedate=2006-01-11}}</ref> ===ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಹಯೋಗ=== ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ಗಳು ಈಜುತ್ತವೆ. ಇಂಥವುಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಸಾಗರದಲ್ಲಿನ ಹಳದಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು ಸೇರಿರುತ್ತವೆಯೇ ಹೊರತು ಆಲ್ಬಾಕೋರ್‌ ಮೀನುಗಳಲ್ಲ. ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳ ಭಕ್ಷಕ ಜೀವಿಗಳಾಗಿರುವ ಷಾರ್ಕುಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಟ್ಯೂನ ಮೀನಿನ ಗುಂಪುಗಳು ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಈಜುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://journalism.berkeley.edu/projects/border/ensenada.html |title=ENSENADA: El Puerto del Atun |publisher=Journalism.berkeley.edu |date= |accessdate=2010-09-22 |archive-date=2010-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100524134557/http://journalism.berkeley.edu/projects/border/ensenada.html |url-status=dead }}</ref> ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ ಹಿಂಡುಗಳಿಗಾಗಿ ಹುಡುಕುವ ಮೂಲಕ ಈ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ದೋಣಿಗಳ ಪರಿಪಾಠವಾಗಿತ್ತು. ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಬಳಸುವ ಬಲೆಗಳನ್ನು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡ ಇಂಥ ದೋಣಿಗಳು ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ ಹಿಂಡನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿಯುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |url=http://www.wdcs.org/dan/publishing.nsf/allweb/ADED9F368A73DC3280256E1B003F367C |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-05-17 |archive-date=2007-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015152805/http://www.wdcs.org/dan/publishing.nsf/allweb/ADED9F368A73DC3280256E1B003F367C |url-status=dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ಗಳು ಬಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದುಬೀಳುತ್ತಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಅವು ಗಾಯಗೊಳಿಸುವ ಅಥವಾ ಸಾಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ಈಗ NOAA ವತಿಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು "ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ ಸ್ನೇಹಿ" ವಿಧಾನಗಳು ಈಗ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈಗ ಈ ವಿಧಾನಗಳು ಬಲೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಗಾಳವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾದ ಸ್ವತಂತ್ರ ತಪಾಸಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾಗಲೀ ಅಥವಾ "ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ ಭದ್ರತೆ"ಯ ಪರಿಶೀಲನೆಯಾಗಲೀ ಇಲ್ಲ; ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವಿಧಾನಗಳೂ ಪರಿಪೂರ್ಣವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ಸ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌ ಅನುಸಾರ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಸಾಧನಗಳ ಕೊರತೆಯು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, "ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ ಸುರಕ್ಷಿತ" ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ನಂಬಿಕೆ ಇಡಬೇಕು. ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಪರಿಪಾಠಗಳು ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿರುವ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಮಹತ್ತರವಾದ ಉಪಜೀವಿಗಳ-ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಷಾರ್ಕುಗಳು, ಕಡಲಾಮೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಗರದ ಇತರ ಮೀನುಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಮೀನುಗಾರರು ಈಗ ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿಲ್ಲ, ಆದರೆ FADಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಸಾಧನಗಳಂಥ (fish aggregation devices-FADs) ತೇಲುವ ವಸ್ತುಗಳ ಸುತ್ತ ತಮ್ಮ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಾಧನಗಳು ಇತರ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ. ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಬಂದ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಕ್ರಮಗಳು, ಇತರ ಜಾತಿಗಳಿಗೂ ಸಹ ಹಾನಿಮಾಡುವಷ್ಟು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://southernfriedscience.com/2009/02/16/the-ecological-disaster-that-is-dolphin-safe-tuna/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-05-17 |archive-date=2010-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100121054428/http://southernfriedscience.com/2009/02/16/the-ecological-disaster-that-is-dolphin-safe-tuna/ |url-status=dead }}</ref> ==ಮನರಂಜನೆ-ವಿಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ== 1950ರ ದಶಕದಿಂದ 1970ರ ದಶಕದವರೆಗೆ, ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು [[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಫ್ಲೋರಿಡಾ]] ತೀರಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಕೆಲವೇ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವ [[ಕ್ಯೂಬಾ]], ಬಿಮಿನಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಟ್‌ ಕೇಗಳ ಜಲರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಇವನ್ನು ಮನರಂಜನೆ-ವಿಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೀನುಗಾರರು ಗುರಿಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು; ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಅರ್ನೆಸ್ಟ್‌ ಹೆಮಿಂಗ್ವೆ ಮತ್ತು ಹಬಾನಾ ಜೋ ಈ ಇಬ್ಬರೂ 1938ರ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ, ''ಪೈಲರ್‌'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ 40-ಅಡಿ ವಾಹನವನ್ನು ಏರಿದ್ದರು. ದೊಡ್ಡ-ಬೇಟೆಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಎಂಬ ಹೊಸ ರೋಮಾಂಚನಕಾರಿ ಕ್ರೀಡೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರವಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇದ್ದ ಕ್ರೀಡೆಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಆ ಕಾಲದ ದೋಣಿಗಳು ಬಹಳ ಬೆಲೆಕಟ್ಟಲಾದ ಮೀನುಗಳಿಗೆ ಹೋರಾಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಾದರಿಗಳೆನಿಸಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಬಹುಪಾಲು ದೋಣಿಗಳು ಮಾರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕ್ಯಾಬಿನ್‌ ಕ್ರೂಸರುಗಳಾಗಿದ್ದವು (ಅಂದರೆ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯವಿರುವ ಶಕ್ತಿಚಾಲಿತ ನೌಕೆಗಳಾಗಿದ್ದವು). ಇವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿಧಾನವಾಗಿದ್ದುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕುಶಲ ಚಲನೆಗೆ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದವು. ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ರೈಬೋವಿಕ್‌ ಕುಟುಂಬವು 1946ರಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಂದು ದೋಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈ ದೋಣಿಯು ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಮರುಪರಿಚಯಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಹೊಸತೊಂದು ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಜನ್ಮನೀಡಿತು. ಮಿಸ್‌ ಷೆವಿ II ಎಂಬ ಈ ದೋಣಿಯು ಪ್ರಪಂಚವು ಕಂಡ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ವಿಹಾರ-ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ದೋಣಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.rybovich.com/RyboHistory.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-05-17 |archive-date=2010-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100309125935/http://www.rybovich.com/RyboHistory.aspx |url-status=dead }}</ref> ತಾನು ಹೊಂದಿದ್ದ 37 ಅಡಿ ಮತ್ತು 43 ಅಡಿ ಉದ್ದದ ವಾಡಿಕೆಯ ದೋಣಿಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ 1950ರ ದಶಕದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು 1970ರ ದಶಕದವರೆಗೆ ಮೆರಿಟ್‌ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕುಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು; ಈ ದೋಣೆಗಳು ರೈಬೋವಿಕ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದಂಥ ದೋಣಿಗಳ ಜೊತೆಗೂಡಿ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ-ಬೇಟೆ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಾಣಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿದವು. ==ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ== ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಐದು ಮುಖ್ಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಓಷನ್‌ ಪಿಷರೀಸ್‌ ಕಮಿಷನ್‌, ಇಂಟರ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್‌ ಟ್ಯೂನ ಕಮಿಷನ್‌, ಇಂಡಿಯನ್‌ ಓಷನ್‌ ಟ್ಯೂನ ಕಮಿಷನ್‌, ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಕಮಿಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಟೂನಾಸ್‌ ಮತ್ತು ಕಮಿಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಬ್ಲೂಫಿನ್‌ ಟ್ಯೂನ.<ref>{{cite news | title = WWF demands tuna monitoring system | url = http://www.theage.com.au/news/World/WWF-demands-tuna-monitoring-system/2007/01/19/1169095972203.html | date = 2007-01-19 | accessdate = 2008-05-19 | location=Melbourne | work=The Age }}</ref> ಈ ಐದೂ ಘಟಕಗಳು 2007ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನ್‌‌‌]]ನ ಕೋಬ್‌, ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದವು. ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಅಪಾಯಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಪರಿಸರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು ನಿವೇದನೆಗಳನ್ನು<ref>{{cite web | url = http://oceans.greenpeace.org/en/documents-reports/rfmo-kobe | title = Briefing: Joint Tuna RFMO Meeting, Kobe 2007 | date = 2007-01-23 | accessdate = 2008-05-19 | archive-date = 2008-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080323185155/http://oceans.greenpeace.org/en/documents-reports/rfmo-kobe | url-status = dead }}</ref> ಸಲ್ಲಿಸಿದವು. ಸುಮಾರು 60 ದೇಶಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಕರಡು ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಕ್ರಿಯಾಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಸಭೆಯು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಪಾಲುಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರವಾದ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು ಇದರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. 2009ರ ಜನವರಿ ಅಥವಾ ಫೆಬ್ರುವರಿ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮತ್ತೊಂದು ಜಂಟಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಬೇಕೆಂದು ನಿಯೋಗಿಗಳ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.abc.net.au/news/newsitems/200701/s1834563.htm | title = Conference approves global plan to save tuna stocks | date = 2007-01-26 | accessdate = 2008-05-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070128200120/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200701/s1834563.htm|archivedate=2007-01-28}}</ref> 2010ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೀನ್‌ಪೀಸ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸಂಘಟನೆಯು ಸಮುದ್ರಾಹಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತನ್ನ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಈ ಮುಂದಿನ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಿದೆ: ಆಲ್ಬಾಕೋರ್‌, ದೊಡ್ಡ ಕಣ್ಣಿನ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು, ಕಪ್ಪು ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು, ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು, ಉತ್ತರದ ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು, ದಕ್ಷಿಣದ ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು. "ಗ್ರೀನ್‌ಪೀಸ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ನ ಸಮುದ್ರಾಹಾರಗಳ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯು, ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ಸೂಪರ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥನೀಯವಲ್ಲದ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಪರಿಪಾಠಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿರುವುದರ ಒಂದು ಅತೀವವಾದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೀನುಗಳ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ."<ref>{{cite web |url=http://www.greenpeace.org/international/seafood/red-list-of-species |title=Greenpeace International Seafood Red list |publisher=Greenpeace.org |date=2003-03-17 |accessdate=2010-09-22 |archive-date=2008-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080702100700/http://www.greenpeace.org/international/seafood/red-list-of-species |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2010/06/27/magazine/27Tuna-t.html | title=Tuna's End | first=Paul | last=Greenberg | date=2010-06-21 | work=The New York Times}}</ref> ಮೀನುಗಳ ಅನೇಕ ಕುಲಗಳು ಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಅತಿಯಾಗಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಕ ಮನ್ನಣೆ ದೊರೆತಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು ಕೆಲವೊಂದು ಕುಲಗಳು ಅಳಿವಿನ ಅಪಾಯಕ್ಕೂ ಸಿಲುಕಿವೆ.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7040011.stm |title=Last rites for a marine marvel? |first=Richard |last=Black |publisher=BBC News Online |date=17 October 2007 |accessdate=2007-10-17 }}</ref><ref>ಇಟೊ, ಮಸಾಮಿ, "[https://archive.is/20120716111403/search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20100831i1.html ಡಸ್‌ ಜಪಾನ್‌'ಸ್‌ ಅಫೇರ್‌ ವಿತ್‌ ಟ್ಯೂನ ಮೀನ್‌ ಲವಿಂಗ್‌ ಇಟ್‌ ಟು ಎಕ್ಸ್‌ಟಿಂಕ್ಷನ್‌?]", ''ಜಪಾನ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಆಗಸ್ಟ್‌ 31, 2010, ಪುಟ 3.</ref> ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೀಫುಡ್‌ ಸಸ್ಟೇನಬಿಲಿಟಿ ಫೌಂಡೇಷನ್‌ (ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳ ಉದ್ಯಮ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಮತ್ತು ವರ್ಲ್ಡ್‌ ವೈಡ್‌ ಫಂಡ್‌ ಫಾರ್‌ ನೇಚರ್‌ ಸಂಘಟನೆಯ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಲಾಭೋದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ಸಹಯೋಗ) ಎಂಬ ಸಂಘಟನೆಯ ಅನುಸಾರ, [[ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ]] ಹಳದಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು, ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಸಾಗರದ (ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ) ದೊಡ್ಡ ಕಣ್ಣಿನ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು, ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಆಲ್ಬಾಕೋರ್‌ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅತಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ ಬಲಿಪಶುಗಳಾಗಿವೆ. 2009ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾರುವ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳ (ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುವ ಎಲ್ಲಾ ಬಗೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳ ಪೈಕಿ ಇದರ ಪಾಲು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 60 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿದೆ) ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.iss-foundation.org/files/e71afd66-086a-41c7-a71c-c2935687dcef/ISSF_A-2%20Summary%20(3).pdf |title=Status of the World Fisheries for Tuna |publisher=ISSF |date=10 November 09 |accessdate=2009-11-10 |archive-date=2010-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327022746/http://www.iss-foundation.org/files/e71afd66-086a-41c7-a71c-c2935687dcef/ISSF_A-2%20Summary%20%283%29.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ== ಉನ್ನತ-ದರ್ಜೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪರಿಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಲೆ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಹಾಗೂ ಅವಕ್ಕೆ ಎರೆಮೀನುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಹಿಂದಿನ ಮೀನುಗಾರರು ''ಥೂನಸ್‌ ಮ್ಯಾಕೋಯೀ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದಕ್ಷಿಣದ ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು, ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಂದು ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನಿನ ಜಾತಿಯನ್ನು ಸಾಕುತ್ತಾರೆ.<ref name="doolette">{{cite journal |author=Doolette, DJ and Craig, D |title=Tuna farm diving in South Australia |journal=South Pacific Underwater Medicine Society Journal |volume=29 |issue=2 |year=1999 |issn=0813-1988 |oclc=16986801 |url=http://archive.rubicon-foundation.org/6006 |accessdate=2008-08-17 |archive-date=2010-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107101138/http://archive.rubicon-foundation.org/6006 |url-status=dead }}</ref> ಅದರ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ''ಥೂನಸ್‌ ಥೈನಸ್‌'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಉತ್ತರದ ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳ ಕೃಷಿಯು ಮೆಡಿಟೆರೇನಿಯನ್‌ ವಲಯ, [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ]] ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದೆ. {{Convert|1300|ft|m}}ನಷ್ಟು ಆಳವಿರುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಣ್ಣಿನ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳ U.S. ಕಡಲ ಕರೆಯಾಚೆಯ ಮೊದಲ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ [[ಹವಾಯಿ|ಹವಾಯಿ{{Okina}}]] ದ್ವೀಪವು ಈಗಷ್ಟೇ ಪರವಾನಗಿಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5iIg_1XadMxI68UaNlH2WUHf0F18QD9BH6M880 |title=Hawaii regulators approve first US tuna farm |agency=Associated Press |date=October 24, 2009 |accessdate=October 28, 2009 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಜಪಾನ್‌ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳ ಕೃಷಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ಅಗ್ರಗಣ್ಯನಾಗಿದೆ.<ref> {{cite web |url=http://www.livescience.com/animals/080317-sl-tuna-farming.html |title=[[Kinki University]] }}</ref> ಜಪಾನ್‌ ದೇಶವು 1979ರಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ-ಮರಿಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆ ಮಾಡಿ ಸಾಕಿತು. 2002ರಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಚಕ್ರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಅದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು 2007ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೂರನೇ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು.<ref> {{Cite news |url=http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2006/09/30/2003329854 |title=The holy grail of fish breeding }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.flku.jp/english/aquaculture/index.html |title=Cultivation, seedling production, and selective breeding of bluefin tuna and other fish at the Kinki University Fisheries Laboratory |publisher=Flku.jp |date= |accessdate=2010-09-22 |archive-date=2011-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110624194508/http://www.flku.jp/english/aquaculture/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/05/21/FDI910LR9P.DTL&type=printable | first=Carolyn | last=Jung | date=2008-05-21 | work=The San Francisco Chronicle | title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು | access-date=2011-05-17 | archive-date=2012-09-10 | archive-url=https://archive.today/20120910223147/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/05/21/FDI910LR9P.DTL&type=printable | url-status=dead }}</ref> ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಲಾದ ತಳಿಯನ್ನು ಕಿಂಡಾಯ್‌ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಿಂಡಾಯ್‌ ಎಂಬುದು ಜಪಾನಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಿನ್‌ಕಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ (ಕಿನ್‌ಕಿ ಡೈಗಕು) ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವಾಗಿದೆ.<ref>http://nymag.com/restaurants/features/46633/</ref> ಕಿನ್‌ಕಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ <ref>{{cite web|url=http://www.fnarena.com/index2.cfm?type=dsp_newsitem&n=4213142B-1871-E587-E13DAA02FD0A4316 |title=FNArena |publisher=FNArena |date=2009-05-15 |accessdate=2010-09-22}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/cgi-bin/common/printfriendly.pl?http://www.abc.net.au/stateline/sa/content/2005/s1509579.htm |title=Stateline South Australia |publisher=Abc.net.au |date= |accessdate=2010-09-22}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.news.com.au/adelaidenow/story/0,22606,24389186-913,00.html|title=Clean Seas teams up with Japan's Kinki Uni for tuna research|first=Nigel|last=Austin|date=2008-09-23|work=The Advertiser|archiveurl=https://archive.today/20121202225644/http://www.adelaidenow.com.au/business/sa-business-journal/clean-seas-signs-tuna-research-deal/story-e6fredel-1111117560776|archivedate=2012-12-02|access-date=2011-05-17|url-status=live}}</ref> ನೆರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವ ಕ್ಲೀನ್‌ ಸೀಸ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಒಂದು ಕಂಪನಿಯು 2009ರಲ್ಲಿ, ಸೆರೆಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು; ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ''ಟೈಮ್‌'' ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ವತಿಯಿಂದ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ 2009ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1934027_1934003_1933946,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120043444/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1934027_1934003_1933946,00.html |date=2013-01-20 }}][http://www.thinkingaustralia.com/news/brief_view.asp?id=1525] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130403110610/http://www.thinkingaustralia.com/news/brief_view.asp?id=1525 |date=2013-04-03 }}</ref> ==ಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು== [[File:Canned and packaged tuna on supermarket shelves.jpg|thumb|right|Canned tuna on sale at an American supermarket|ಕಿರಾಣಿ ಮಳಿಗೆಯ ಕಪಾಟುಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.]] [[File:tuna steak.JPG|thumb|right|Tuna steak served in a French bistro|ಬೇಯಿಸಿದ/ಸುಟ್ಟ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು ಮತ್ತು ಸೊಪ್ಪಿನ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ತಟ್ಟೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.]] ಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡುವ ಟ್ಯೂನ ಮೀನಿನ ಮಾಂಸವನ್ನು 1903ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref name="Choice2004">ಚಾಯ್ಸ್‌: ಜನವರಿ/ಫೆಬ್ರುವರಿ 2004.</ref> ಟ್ಯೂನ ಮೀನಿನ ಮಾಂಸವನ್ನು ಖಾದ್ಯ [[ಎಣ್ಣೆ|ತೈಲ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಕಡು ಉಪ್ಪುನೀರಿನಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಚಿಲುಮೆ ನೀರಿನ ದ್ರಾವಣ-ಸಂಸ್ಕರಣದಲ್ಲಿ ಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳ ಮಾಂಸದ ಪೈಕಿ 52%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಚ್‌‌ಗಳಿಗಾಗಿ, 22%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಪಚ್ಚಡಿಗಳಿಗಾಗಿ ಹಾಗೂ 15%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಶಾಖರೋಧ ಪಾತ್ರೆಯ ಅಡಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕ ವ್ಯಂಜನಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="modernmarvels">"ಟ್ಯೂನ". ''ಮಾಡರ್ನ್‌ ಮಾರ್ವೆಲ್ಸ್‌'', 4 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2010.</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಆಲ್ಬಾಕೋರ್‌ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ "ಬಿಳಿ ಮಾಂಸದ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು"<ref>ಎಲ್ಲಿಸ್‌, ರಿಚರ್ಡ್‌. ''ಟ್ಯೂನ: ಎ ಲವ್‌ ಸ್ಟೋರಿ.'' ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ರ್ಯಾಂಡಮ್‌ ಹೌಸ್‌, 2009, ಪುಟ 119. ISBN 0307387100</ref> ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾರಬಹುದಾಗಿದೆ; ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಳದಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳೂ ಸಹ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ 1980ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣದ ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳೇ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳಾಗಿದ್ದವು; {{As of|2003|lc=on}}ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಳದಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು, ಹಾರುವ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು, ಅಥವಾ ಟೊಂಗೊಲ್‌ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು (ಇದಕ್ಕೆ "ಉತ್ತರದ ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನು" ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಅಂಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು) ಸೇರಿದ್ದವು.<ref name="Choice2004" /> ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುವ ಜಾಗದಕ್ಕೆ ಬಹುದೂರದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಹಿಡಿಯಲಾಗುವುದರಿಂದ, ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಒಂದು ವೇಳೆ ಕಳಪೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ಸಂಸ್ಕರಿತ ಮೀನು ಹಳಸಿದ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳ ಕರುಳನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕೈನಿಂದ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆಮೇಲೆ 45 ನಿಮಿಷಗಳಿಂದ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ-ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೀನುಗಳನ್ನು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಚೊಕ್ಕವಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಸಿ ಮೊಹರು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊಹರುಹಾಕಿದ ಡಬ್ಬಿಯನ್ನು ಇಡಿಯಾಗಿ 2ರಿಂದ 4 ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ಬಿಸಿಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ (ಇದಕ್ಕೆ ಬಟ್ಟಿಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ).<ref>{{cite web |url=http://www.dol.gov/esa/whd/AS/sec3.htm |title=The tuna processing industry |publisher=US Dept. of Labor |accessdate=15 October 2007 |archive-date=30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930165245/http://www.dol.gov/esa/whd/AS/sec3.htm |url-status=dead }}</ref> ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಯಾವುದೇ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು ಸಾಯಿಸುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಕಮಟು ವಾಸನೆ/ರುಚಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಲ್ಲ ಹಿಸ್ಟಮೀನ್‌ ಅಂಶವನ್ನು ಹಾಗೇ ಉಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಕಿಲೋಗ್ರಾಂಗೆ ಗರಿಷ್ಟ 200 ಮಿಲಿಗ್ರಾಂಗಳಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಿಸ್ಟಮೀನ್‌ ಮಟ್ಟವು ಇರಬೇಕೆಂದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡವು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದೆ. ಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ ಸುವಾಸನೆ ಅಥವಾ ರುಚಿಕಟ್ಟದ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳ 53 ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾವೊಂದು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯೂ ಸುರಕ್ಷಿತ ಹಿಸ್ಟಮೀನ್‌ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮೀರಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಕೆಲವೊಂದು ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳು "ಒಗ್ಗದ" ವಾಸನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref name="Choice2004" /> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮಾನದಂಡಗಳ ಅನುಸಾರ ಒಂದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಟ್ಯೂನ ಮೀನಿನ ಡಬ್ಬಿಗಳು ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ 51%ನಷ್ಟು ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾದುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು 2003ರಲ್ಲಿ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು.<ref name="Choice2003">ಚಾಯ್ಸ್‌, ಆಗಸ್ಟ್‌ 2003.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.choice.com.au/viewArticle.aspx?id=104101&catId=100406&tid=100008&p=2&title=Test:+Canned+tuna+(archived) |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2008-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080801143345/http://www.choice.com.au/viewArticle.aspx?id=104101&catId=100406&tid=100008&p=2&title=Test%3A+Canned+tuna+%28archived%29 |url-status=dead }}</ref> ಉಳಿದ ತೂಕವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೈಲ ಅಥವಾ ನೀರಿನದಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|US]]ನಲ್ಲಿ FDAಯು ಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಭಾಗ ''c'' ಯನ್ನು ನೋಡಿ).<ref>{{cite web|url=http://www.accessdata.fda.gov/scripts/cdrh/cfdocs/cfcfr/CFRSearch.cfm?fr=161.190 |title=CFR - Code of Federal Regulations Title 21 |publisher=Accessdata.fda.gov |date= |accessdate=2010-09-22}}</ref> "ಮಿತಿಮೀರಿದ ಟ್ಯೂನ ಮೀನಿನ ವೆಚ್ಚಗಳ" ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ 2008ರಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ಟ್ಯೂನ ಮೀನಿನ ಡಬ್ಬಿಗಳು {{Convert|6|oz|g}}ನಿಂದ {{Convert|5|oz|g}}ಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref>{{cite web|url=http://foodimportgroup.blogspot.com/2008_05_01_archive.html |title=FOOD IMPORT GROUP Market Flash: May 2008 |publisher=Foodimportgroup.blogspot.com |date=2008-05-22 |accessdate=2010-09-22}}</ref> ==ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ== ಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರೋಟೀನ್|ಪ್ರೋಟೀನು]] ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ, ತೂಕದ ತರಬೇತುದಾರರ ಅನೇಕ ಆಹಾರ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಪ್ರಧಾನ ಅಂಗಭಾಗ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಟ್ಯೂನ ಮೀನು ಒಂದು ತೈಲಯುಕ್ತ ಮೀನು ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಒಂದು ಉನ್ನತ ಪ್ರಮಾಣದ D ಜೀವಸತ್ವವನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ತೈಲದಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರಿತವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಡಬ್ಬಿಯಷ್ಟು ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು, ಹಸುಗೂಸುಗಳು, ಮಕ್ಕಳು, ಪುರುಷರು, ಮತ್ತು 19ರಿಂದ 50ವರ್ಷದವರೆಗಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮಾಣವಾದ 200 IUನಷ್ಟು D ಜೀವಸತ್ವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ; ಇದು US ಡಯೆಟರಿ ರೆಫರೆನ್ಸ್‌ ಇಂಟೇಕ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸೇವಿಸಬೇಕಾದ ಆಹಾರಕ್ರಮದ ನಿರ್ದೇಶನದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಸೇವಿಸಬೇಕಾದ D ಜೀವಸತ್ವದ ''ಸಮರ್ಪಕ ಸೇವನೆ'' (ಅಡಿಕ್ವೇಟ್‌ ಇನ್‌ಟೇಕ್‌-AI) ಆಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು ಒಮೆಗಾ-3 ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಮೂಲವಾಗುವಲ್ಲಿಯೂ ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ. ಬಡಿಸಲ್ಪಡುವ ತಲಾ ಆಹಾರದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ {{Convert|300|mg|oz}}ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.omega-3centre.com/sources_long_chain.html |title=Omega-3 Centre |accessdate=2008-07-27 |work=Omega-3 sources |publisher=Omega-3 Centre |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080718174524/http://www.omega-3centre.com/sources_long_chain.html <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2008-07-18}}</ref> ===ಪಾದರಸದ ಮಟ್ಟಗಳು=== ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪಾದರಸದ ಅಂಶವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಲ್ಲದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ರಟ್ಗರ್ಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ನಡೆಸಿದ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಕಂಡುಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಸ್ಟಾರ್‌ಕಿಸ್ಟ್‌ ಮೀನುಗಳ ಒಂದು ಡಬ್ಬಿಯು, ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಅದೇ ಬಗೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಡಬ್ಬಿಗಿಂತ 10 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಪಾದರಸವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ತನ್ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಕಡೆಯಿಂದ ಸದರಿ ಪಾದರಸ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದ್ದ ರಟ್ಗರ್ಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಓರ್ವ ವಿಜ್ಞಾನಿಯು ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಅಂಶವು ಪ್ರಚೋದಿಸಿತು: "ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ... ನೀವು ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಪಾದರಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಡಬ್ಬಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ಅದು ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಲಾರದು" ಎಂಬುದು ಅವನ ಹೇಳಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿನ ಪಾದರಸದ ಅಂಶದ ಕುರಿತಾದ ಸುಧಾರಿತ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕರೆನೀಡುತ್ತಿರುವವರ ಪೈಕಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌‌ ಕೂಡಾ ಸೇರಿದ್ದು, ಪಾದರಸದ ಸಂಭವನೀಯ ಅಪಾಯಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ತಮ್ಮ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲು ವೈದ್ಯರು ನೆರವಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಒಂದು ಕಾರ್ಯನೀತಿಯನ್ನು ಇದು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite news| url=http://www.chicagotribune.com/features/health/chi-0512130114dec13,0,4864620,full.story | work=Chicago Tribune | title=How safe is tuna? | first1=Sam | last1=Roe | first2=Michael | last2=Hawthorne}}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಪ್ರಕಾರ, ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳ ಮಾಂಸದಲ್ಲಿನ ಪಾದರಸದ ಹರಡಿಕೆಯು ಮೇದಸ್ಸಿನ ಅಂಶಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಖಾದ್ಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನಿನ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಒಳಗಿರುವ ಮೇದಸ್ಸಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಪಾದರಸದ ಅಂಶದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal | last = Balshaw | first = S. | authorlink = | coauthors = J.W. Edwards, K.E. Ross, and B.J. Daughtry | title = Mercury distribution in the muscular tissue of farmed southern bluefin tuna (Thunnus maccoyii) is inversely related to the lipid content of tissues | journal = Food Chemistry | volume = 111 | issue = 3 | pages = 616–621 | publisher = | location = | date = December 2008 | url = http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6T6R-4SBY4YP-1&_user=10&_coverDate=12%2F01%2F2008&_rdoc=1&_fmt=high&_orig=search&_sort=d&_docanchor=&view=c&_searchStrId=1274914421&_rerunOrigin=google&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=47ba5949faf1e1a3fc0e071896f6eeb7 | issn = | doi = 10.1016/j.foodchem.2008.04.041 | id = | accessdate = March 30, 2010 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಕೊಬ್ಬಿನ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಟ್ಯೂನ ಮೀನಿನ ಒಂದು ಬಗೆಯನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದಕ್ಕೆಂದು ಆರಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಕಡಿಮೆ ಕೊಬ್ಬಿನ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಟ್ಯೂನ ಮೀನನ್ನು ಸೇವನೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಪಾದರಸದ ಒಳತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಅದು ನೆರವಾಗಬಹುದು. ಉದ್ಯಮ-ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಸಮೂಹವಾದ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಲೇಖನದಾರರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದ ಸಂಘಟನೆಯಾದ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್‌ ಫ್ರೀಡಮ್ ಈ ಕುರಿತು ಸಮರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ, ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮೀಥೈಲ್‌ ಪಾದರಸವು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ<ref>{{cite web | title = Selenium: Mercury's Magnet | url = http://www.mercuryfacts.org/fselenium.cfm | accessdate = 2009-07-03 | archive-date = 2009-08-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090804022520/http://www.mercuryfacts.org/fSelenium.cfm | url-status = dead }}</ref> ಕಂಡುಬರುವ [[ಸೆಲೆನಿಯಮ್|ಸೆಲಿನಿಯಂ]] ಅಂಶದಿಂದ ತಗ್ಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆಯಾದರೂ, ಇದರ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |journal=Tohoku J Exp Med |year=2002 |volume=196 |issue=2 |pages=71–7 |title=Modification of mercury toxicity by selenium: practical importance? |author=Watanabe C |doi=10.1620/tjem.196.71 |pmid=12498318 |url=http://www.jstage.jst.go.jp/article/tjem/196/2/71/_pdf |format=PDF |access-date=2011-05-17 |archive-date=2009-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090113062833/http://www.jstage.jst.go.jp/article/tjem/196/2/71/_pdf |url-status=dead }}</ref> ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿನ ಅವುಗಳ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಹಾಗೂ ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಆಹಾರಕ್ರಮದಿಂದ ಭಾರದ ಲೋಹಗಳು ಸಂಚಯವಾಗುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಆಲ್ಬಾಕೋರ್‌ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳಂಥ ದೊಡ್ಡದಾದ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾದರಸದ ಮಟ್ಟಗಳು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಮೀಥೈಲ್‌ಪಾದರಸವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಅಂಶವಾದ್ದರಿಂದ, ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳ ಡಬ್ಬಿಯ ಮೇಲೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಒಂದು ತೀರ್ಪನ್ನು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯವೊಂದು 2009ರಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು.<ref>{{cite web | title = California Court of Appeals Ruling | url = http://www.courtinfo.ca.gov/opinions/documents/A116792.PDF | date = 2009-03 | accessdate = 2009-03-25 | archive-date = 2009-03-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090326130249/http://www.courtinfo.ca.gov/opinions/documents/A116792.PDF | url-status = dead }}</ref> 2004ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ, ಒಂದಷ್ಟು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ]] FDAಯು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು. ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರು, ಮೊಲೆಯೂಡಿಸುವ ತಾಯಿಯರು, ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪರಭಕ್ಷಕ ಮೀನುಗಳ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದೇ ಆ ಶಿಫಾರಸು ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web | title = What You Need to Know About Mercury in Fish and Shellfish | url = http://www.cfsan.fda.gov/~dms/admehg3.html | date = 2004-03 | accessdate = 2007-05-19 | archive-date = 2007-05-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070519060018/http://www.cfsan.fda.gov/~dms/admehg3.html | url-status = dead }}</ref> 2007ರಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಅನುಸಾರ, ಹಳದಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳಂಥ<ref>{{cite news |title=FDA to check tuna |url=http://www.chicagotribune.com/news/nationworld/chi-0512310211dec31,1,2450043.story |accessdate=2007-06-21 | work=Chicago Tribune |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071115021039/http://www.chicagotribune.com/news/nationworld/chi-0512310211dec31,1,2450043.story|archivedate=2007-11-15}}</ref> ಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ ಕೆಲವೊಂದು ಹಗುರವಾದ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು ಹಾರುವ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳಿಗಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಪಾದರಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂತು. ಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸದೆ ಅವುಗಳಿಂದ ದೂರವುಳಿಯುವಂತೆ ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ಸ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ಇತರ ಕ್ರಿಯಾವಾದಿ ಸಮೂಹಗಳು ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಇದು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title = Mercury in tuna | url = http://www.consumerreports.org/cro/food/tuna-safety/overview/0607_tuna_ov.htm | date = 2006-06 | accessdate = 2007-05-19 }}</ref> ಇದೊಂದು ಅತಿರೇಕದ ಕ್ರಮ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಘಟಕಗಳು ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವ ಘಟಕಗಳು ಇದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕಡಿಮೆ-ಮಟ್ಟದ ಪಾದರಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ದುಬಾರಿಯಲ್ಲದ, ಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಪುಟ್ಟ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳು (''ಯುಥೈನಸ್‌ ಅಫಿನಿಸ್‌'' ) ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ ಟ್ಯೂನ ಮೀನುಗಳ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಇದು ವ್ಯಾಪಾರಿ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಆಕರ್ಷಕವೆನಿಸಿದೆ. ಇದು ಹೊಂದಿರುವ ಗಾಢವರ್ಣ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಎದ್ದುಕಾಣುವ 'ಮೀನಿನಂಥ' ವಾಸನೆಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು. ಇದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ (ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರಾಟವಲ್ಲದ) ವ್ಯಾಪಾರಗಳಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. 2008ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌ ವತಿಯಿಂದ ಒಂದು ತನಿಖೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದಾಗ, ಸೂಷಿ ಟ್ಯೂನ ಮೀನಿನ ಕೆಲವೊಂದು ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿನ [[ಪಾದರಸ]]ವು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂತು; ಸದರಿ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಫುಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡ್ರಗ್‌ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಪಾದರಸವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/01/23/dining/23sushi.html?ref=nyregion |title=High Mercury Levels Are Found in Tuna Sushi |publisher=New York Times |date=January 23, 2008 |accessdate=September 11, 2009 | first=Marian | last=Burros }}</ref> ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌== *ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಪರಿಸರೀಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌‌== {{Reflist|2}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ== * ಕ್ಲೋವರ್‌, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌. 2004. ''[[The End of the Line: How Overfishing Is Changing the World and What We Eat]]''. ಎಬರಿ ಪ್ರೆಸ್‌, ಲಂಡನ್‌. ISBN 0-09-189780-7 * FAO: ಸ್ಪೀಷೀಸ್‌ ಕೆಟಲಾಗ್‌ ಸಂಪುಟ 2 ಸ್ಕಾಂಬ್ರಿಡ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌. FAO ಫಿಶರೀಸ್‌ ಸಿನಾಪ್ಸಿಸ್‌ ಸಂ. 125, ಸಂಪುಟ 2. FIR/S125 ಸಂಪುಟ 2.ISBN 92-5-101381-0 * FAO: ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್‌ ದಿ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಆಫ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಮೆರೈನ್‌ ಫಿಶರಿ ರಿಸೋರ್ಸಸ್‌: [http://firms.fao.org/firms/resource/16001/en ಟೂನ ಅಂಡ್‌ ಟೂನ-ಲೈಕ್‌ ಸ್ಪೋಷೀಸ್‌ - ಗ್ಲೋಬಲ್‌, 2005] ರೋಮ್‌‌. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌‌== {{Commons category|Scombridae}} {{Cookbook}} *[http://www.atuna.com/ atuna.com] - ಟ್ಯೂನ ಮೀನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ * [http://www.healthytuna.com/health-nutrition ಟ್ಯೂನ ಮೀನಿನ ಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101025031417/http://www.healthytuna.com/health-nutrition |date=2010-10-25 }} * [http://www.watanabeblade.com/english/custom.htm ಚಿತ್ರಫಲಕದ ಪ್ರದರ್ಶನ - ಹೌ ಟು ಕಟ್‌ ಮ್ಯಾಗುರೊ (ಟ್ಯೂನ)] * [http://www.cfsan.fda.gov/~lrd/FCF161.html U.S. ಕೋಡ್‌ ಆಫ್‌ ಫೆಡರ;್‌ ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್ಸ್‌ 21CFR161 ಫಿಶ್‌ ಅಂಡ್‌ ಷೆಲ್‌ಫಿಶ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090511233558/http://www.cfsan.fda.gov/~lrd/fcf161.html |date=2009-05-11 }} * ನೌರು ಮತ್ತು ಸಸ್ಟೇನಬಲ್‌ ಟ್ಯೂನ ಫಿಶಿಂಗ್‌: {{cite web |author=Vince Sinning and Alex Kasten, Research Assistant |url=https://www.un.int/nauru/pressreleases.html#062905 |title=Nauru Press Releases |publisher=Un.int |date= |accessdate=2010-09-22 |archive-date=2011-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606113406/http://www.un.int/nauru/pressreleases.html#062905 |url-status=dead }} *[https://www.nytimes.com/2008/01/25/nyregion/25nyc.html?ref=nyregion nytimes.com, ಟ್ಯೂನ ಫಿಶ್‌ ಸ್ಟೋರೀಸ್‌: ದಿ ಕ್ಯಾಂಡಿಡೇಟ್ಸ್‌ ಸ್ಪಿನ್‌ ದಿ ಸೂಷಿ] *‌[http://www.stanford.edu/group/microdocs/ ಮೈಕ್ರೊಡಾಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024014829/http://www.stanford.edu/group/microdocs/ |date=2012-10-24 }}: [http://www.stanford.edu/group/microdocs/sucks.html ಟ್ಯೂನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727042839/http://www.stanford.edu/group/microdocs/sucks.html |date=2011-07-27 }} * [http://www.sciam.com/article.cfm?id=bluefin-tuna-in-peril&amp;print=true ದಿ ಬ್ಲ್ಯೂಫಿನ್‌ ಟ್ಯೂನ ಇನ್‌ ಪೆರಿಲ್‌], ಸೈಂಟಿಫಿಕ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌, ಜೂನ್‌ 24, 2008 * [https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=104543&amp;org=NSF&amp;from=news ಹೌ ಹಾಟ್‌ ಟ್ಯೂನ (ಅಂಡ್‌ ಸಮ್‌ ಶಾರ್ಕ್ಸ್‌) ಸ್ಟೇ ವಾರ್ಮ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420141808/https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=104543&org=NSF&from=news |date=2021-04-20 }} ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌, ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 27, 2005 [[ವರ್ಗ:ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೀನು]] [[ವರ್ಗ:ಖಾದ್ಯ ಮೀನು]] [[ವರ್ಗ:ತೈಲಯುಕ್ತ ಮೀನು]] [[ವರ್ಗ:ಮನರಂಜನೆಯ ಮೀನು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಕಾಂಬ್ರಿಡೇ]] [[ವರ್ಗ:ಅರೇಬಿಕ್‌ ಪದಗಳು ಹಾಗೂ ಪದಗುಚ್ಛಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೀನುಗಳು]] [[af:Tuna]] [[ca:Tonyina]] [[da:Tunfisk]] [[eo:Tinuso]] [[es:Thunnus]] [[eu:Atun]] [[fr:Thon]] [[ht:Ton]] [[io:Atuno]] [[is:Túnfiskur]] [[it:Thunnus]] [[lt:Paprastieji tunai]] [[nl:Tonijn]] [[pt:Atum]] [[qu:Atun challwa]] [[scn:Tunnu]] [[si:කෙලවල්ලා]] [[simple:Tuna]] [[sv:Tonfisk]] [[tr:Orkinos]] [[ur:ٹیونا(مچھلی)]] 3vb4c985z2nehqn2sb5tkh3k9tjicab 0 29880 1373282 1357382 2026-05-13T04:50:45Z Kwamikagami 17055 1373282 wikitext text/x-wiki {{About|the geological phenomenon|Ruddslide (disambiguation)}} {{Expert-subject|Geology|date=November 2007}} [[File:Landslide animation San Matteo County.gif|thumb|upright=1.5|ಜನವರಿ 1997ರಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾನ್ ಮಟೆಯೋ ಕೌಂಟಿ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾನಲ್ಲಿ(USA) ಸಂಭವಿಸಿದ "ತೀವ್ರ" ಭೂಕುಸಿತದ ಗಣಕೀಕೃತ ಅನುಕರಣೆ]] '''ಭೂಕುಸಿತ''' ಅಥವಾ '''ಭೂಪಾತ''' ವೆಂಬುದು ಒಂದು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಚಲನೆಯು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬಂಡೆ ಉರುಳುವುದು, ಪ್ರಪಾತಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಳವಾಗುವುದು ಹಾಗು ಲಘುವಾಗಿ ಬಂಡೆಚೂರುಗಳ ರಾಶಿಗಳು ನುಗ್ಗುವುದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ಕಡಲಾಚೆಗೆ, ಸಮುದ್ರದಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಗುರುತ್ವ ಚಲನೆಯು ಮೂಲವಾಗಿ ಭೂಕುಸಿತ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಇತರ ಅಂಶಗಳೂ ಸಹ ಮೂಲ ಇಳಿಜಾರು ಸ್ಥಿರತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಾದರಿಯಾಗಿ, ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಅಂಶಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಉಪ-ಮೇಲ್ಮೈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಇದು ಪ್ರದೇಶದ/ಇಳಿಜಾರಿನ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಭೂಕುಸಿತವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವ ಮುಂಚೆ ಸರಣಿಕ್ರಿಯಾಕಾರಿಯಾಗಿರುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ==ಕಾರಣಗಳು == {{Main|Causes of landslides}} [[File:Mameyes.jpg|thumb|right|ಸ್ಪಾನಿಶ್ ಪ್ರಾಂತಗಳಾದ ಟಿಬೆಸ್, ಪೋನ್ಸ್, ಪೋರ್ಟೊ ರಿಕೊನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಮಮೆಯೆಸ್ ಭೂಕುಸಿತ, ಇದು 100ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿತು, ಇದು ಭಾರಿ ಮಳೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿತು ಹಾಗು ಕೆಲವೊಂದು ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮಿಂಚಿನಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿರಬಹುದು.]] ಸ್ಥಿರದಿಂದ ಅಸ್ಥಿರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಇಳಿಜಾರಿನ ಸ್ಥಿರತೆಯು ಬದಲಾವಣೆಯಾದಾಗ ಭೂಕುಸಿತಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇಳಿಜಾರಿನ ಸ್ಥಿರತೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯು ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು, ಇವುಗಳು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಒಂದು ಅಂಶವು ಭೂಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಭೂಕುಸಿತವು ಉಂಟಾಗುವ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಕಂಡವುಗಳು ಸೇರಿವೆ: *ಅಂತರ್ಜಲದ (ಮಳೆನೀರು) ಒತ್ತಡವು ಇಳಿಜಾರಿನ ಅಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ *ಸಮಗ್ರ ಸಸ್ಯಕ ರಚನೆ, ಮಣ್ಣಿನ ಪೌಷ್ಟಿಕಗಳು, ಹಾಗು ಮಣ್ಣಿನ ರಚನೆಯ(ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕಾಳ್ಗಿಚ್ಚು|ಕಾಳ್ಕಿಚ್ಚಿನ]] ನಂತರ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮ) ನಷ್ಟ ಅಥವಾ ಕೊರತೆ *ನದಿಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಗರದ [[ತರಂಗ|ಅಲೆ]]ಗಳಿಂದ ಇಳಿಜಾರಿನ ಕೆಳತುದಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸವೆತ *ಹಿಮಕರಗುವಿಕೆ, [[ಹಿಮನದಿ]]ಗಳ ದ್ರವೀಕರಣ, ಅಥವಾ ಭಾರಿ ಮಳೆಯಿಂದ ಆರ್ದ್ರೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಇಳಿಜಾರುಗಳು ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ *ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಇಳಿಜಾರುಗಳು [[ಭೂಕಂಪ]]ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. *ಭೂಕಂಪಗಳು ದ್ರವೀಕರಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಇದು ಇಳಿಜಾರುಗಳ ಅಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ *[[ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ|ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸ್ಫೋಟಗಳು]] ಭೂಕುಸಿತಗಳು ಮಾನವನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಧಿಕಗೊಂಡಿವೆ, ಮನುಷ್ಯನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕುವ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ:ಅರಣ್ಯನಾಶ, ಕೃಷಿ ಹಾಗು ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಇವುಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುವ ಇಳಿಜಾರುಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ *ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು ಅಥವಾ ವಾಹನ ದಟ್ಟಣೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕಂಪನಗಳು *ಸ್ಫೋಟ *ಮಣ್ಣುದಿಬ್ಬವು ಇಳಿಜಾರಿನ ಆಕಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಹೊರೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇರುತ್ತದೆ *ಆಳ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಮಣ್ಣುಗಳು, ಆಳವಾಗಿ-ಬೇರುಬಿಟ್ಟ ಸಸ್ಯಕಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದರಿಂದ, ಇದು ಆಧಾರಶಿಲೆಗೆ ಕೊಲ್ಲುವಿಯಂ ಅನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. *ನಿರ್ಮಾಣ, ಕೃಷಿ ಅಥವಾ ವನ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು(ಮರ ಕಡಿಯುವುದು) ಇದು ಮಣ್ಣು ಅಂತರ್ವ್ಯಾಪಿಸುವ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[File:Landslide in Sweden (Surte) 1950, 2.jpg|thumb| ಸ್ವೀಡನ್ ನ ಸುರ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಭೂಕುಸಿತ, 1950.ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಹುತಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಂತಹ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ಕುಸಿತ.]] ==ವಿಧಗಳು == {{sync|Landslide classification}} {{Main|Landslide classification}} ===ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಚಲನೆ=== ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರಿತವಾಗುವ ಇಳಿಜಾರಿನ ವಸ್ತುಗಳು ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಚಲನೆ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಹರಿವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬಹುದು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವ [[ಕಲ್ಲು|ಬಂಡೆ]]ಯ ತಿಳಿ ಕೆಸರು ಹಾಗು ಮಣ್ಣು, ಮರಗಳು, ಮನೆಗಳು ಹಾಗು ಕಾರ್ ಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಬಹುದು, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸೇತುವೆಗಳು ಹಾಗು ಉಪನದಿಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಒಡ್ಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಮಾರ್ಗದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಠಾತ್ ಪ್ರವಾಹವೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಚಲನೆಯು ಆಲ್ಪೈನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾಗು ಅಡಿವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ತೀವ್ರತರವಾದ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾನುಶ್ಯರ ಜೀವಕ್ಕೆ ಕುತ್ತು ತರಬಹುದು. ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶಿಲಾಖಂಡ ರಚನೆಗಳ ಹರಿವು ಇಳಿಜಾರು-ಸಂಬಂಧಿ ಅಂಶಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಅಷ್ಟೇನೂ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಭೂಕುಸಿತಗಳು ಹಳ್ಳದ ಆಧಾರಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು, ಇದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನೀರಿನ ತಡೆಯನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಶೇಖರಣೆಯಾದ ನೀರಿಗೆ ಪೋಲಾದರೆ, "ಡಾಮಿನೊ ಪರಿಣಾಮ"ವು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಬಹುದು, ಜೊತೆಗೆ ಹರಿಯುವ ನೀರಿನ ರಾಶಿಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಬಹುದು, ಇದು ಹಳ್ಳದಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಘನ-ದ್ರವದ ಮಿಶ್ರಣವು 2 ಟನ್ ಗಳಷ್ಟು/m³ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹಾಗು 14 m/sನಷ್ಟು ವೇಗವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು (ಚಿಯರ್ಲೆ ಹಾಗು ಲುಯಿನೊ, 1998; ಅರಟ್ಟನೋ, 2003). ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಮೊದಲು ತೀವ್ರತರವಾಗಿ ರಸ್ತೆಯ ತಡೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ರಸ್ತೆಯ ಮೇಲೆ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಸಂಚಯವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ(ಹಲವಾರು ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಮೀಟರ್ ಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ನೂರಾರು ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಮೀಟರ್ ಗಳವರೆಗೆ), ಆದರೆ ಕೆಲವೊಂದು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿರುವ ಸೇತುವೆಗಳು ಅಥವಾ ರಸ್ತೆಮಾರ್ಗಗಳು ಅಥವಾ ರೈಲ್ವೆ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್ ನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾನಿಯು, ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ-ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಚಲನೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೀಳಂದಾಜಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ: ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆಲ್ಪೈನ್ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸೇತುವೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಲನೆಯ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯ ಬಲದಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆಲ್ಪ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬೋಗುಣಿಗೆ ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಚಲನೆಯಿಂದ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗಿದೆ, ಚಿಯರ್ಲೆ ಹಾಗು ಲುಯಿನೊ (1998){{Citation needed|date=May 2007}} ಮುಖ್ಯ ಕಾಲುವೆಯ ಮಧ್ಯದ ವಿಸ್ತರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 750 m³/ಗಳಷ್ಟು ಅತ್ಯಧಿಕ ವಿಸರ್ಜನೆಯು ಉಂಟಾಗಿದೆಯೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರದೇ ಅಡ್ಡ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, ನಿರೀಕ್ಷಿತ ನೀರಿನ ಗರಿಷ್ಠ ಹರಿವು (HEC-1ನಿಂದ) 19 m³/ಗಳಷ್ಟಿತ್ತು, ಉಂಟಾದ ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಚಲನೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದರ ಪ್ರಮಾಣವು 40 ಬಾರಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. ===ಭೂಮಿಯ ಚಲನೆ=== [[File:slide-guerrero1.JPG|thumb|ಗುಯೆರ್ರೆರೋ, ಮೆಕ್ಸಿಕೋನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಬಂಡೆ ಕುಸಿತ]] ಭೂಮಿಯಚಲನೆಗಳು ಇಳಿಜಾರಿನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಸಂಪೂರಿತವಾದ, ನುಣುಪಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಅರೆದ್ರವಗಳು ಚಲಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಯಾವುದೇ ವೇಗದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಿಡಿದು ರಭಸವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಮಾದರಿಯಾಗಿ, ಇವುಗಳು 0.17ರಿಂದ ಹಿಡಿದು 20&nbsp;km/hನ ವೇಗದವರೆಗೂ ಚಲಿಸಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇವುಗಳು ಮಣ್ಣಿನಚಲನೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೊಳುತ್ತವಾದರೂ, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಇವುಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗು ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಭಾಗದಿಂದ ಚಲಿಸುವ ಘನ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಆವರಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ದ್ರವದ ಚಲನೆಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳು ರಭಸವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು, ನಯವಾದ ಮರುಳು ಹಾಗು ಮೆಕ್ಕಲು, ಹಾಗು ನುಣುಪಾಗಿರುವ, ಉಷ್ಣರೂಪಿತ ಪದರ್ಥಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸಹ ಭೂಮಿಯಚಲನೆಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಚಲನೆಯ ವೇಗವು, ಸ್ವತಃ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ನೀರಿನ ಅಂಶವಿದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ: ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ನೀರಿನ ಅಂಶವಿದ್ದರೆ, ವೇಗವು ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಚಲನೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನುಣುಪಾದ ಪದಾರ್ಥದ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಂಧ್ರದ ಒತ್ತಡಗಳು, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಂಧ್ರದ ನೀರಿನಿಂದ ಆಧರಿಸಿದ ಪದಾರ್ಥದ ತೂಕವು ತಡೆಯುವಷ್ಟು ಅಧಿಕಗೊಂಡಾಗ, ಇದು ಮಹತ್ವವಾಗಿ ಪದಾರ್ಥದ ಆಂತರಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಬಲವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಈ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಒಂದು ಹಿಗ್ಗುದ ಹಾಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಉರುಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಾಳೆಗಳು ಹರಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಸಂಚಯದ ಜಲನಿರ್ಗಮನವು ಅಧಿಕಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಅಧಿಕಾಂಶವು ಒಣಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಚಲನೆಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ವೇಗವು ತಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಹರಿವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಚಲನೆಗಳ ಗೆಡ್ಡೆಯಾಕಾರದ ವಿಧವು ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿರೂಪಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುಸಿತವು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಇವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂಲದಲ್ಲಿರುವ ಕುಸಿತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯಚಲನೆಗಳು ಅಧಿಕ ಅವಕ್ಷೇಪನದ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಸಂಪೂರಣಗೊಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇಳಿಜಾರಿನ ಅಂಶಕ್ಕೆ ನೀರನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು-ಮಾದರಿಯ ಪದಾರ್ಥವು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಭೂಮಿಯಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಒಳನುಗ್ಗಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಿರುಕುಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ನೀರು ಸೂಕ್ಷ್ಮರಂಧ್ರದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪದಾರ್ಥದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಬಲವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="b1">{{cite book|last=Easterbrook|first=Don J.|title=Surface Processes and Landforms|location=[[Upper Saddle River]]|publisher=Prentice-Hall|year=1999|isbn=0138609586}}</ref> === ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಕುಸಿತ === [[File:Goodell Creek Debris Avalanche.jpg|thumb|ಗೂಡೆಲ್ ಕ್ರೀಕ್ ಡೆಬ್ರಿಸ್ ಅವಲಾಂಚೆ, ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್]] ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಕುಸಿತವು, ಕುಸಿತದ ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾಗಿದ್ದು ಬಂಡೆಗಳ ಮಣ್ಣಿನ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತ ಚಲನೆಯಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗು ನೀರು ಅಥವಾ ಐಸ್ ನೊಂದಿಗೆ(ಅಥವಾ ಎರಡೂ) ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳು ಮಿಶ್ರಣಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಟ್ಟವಾದ ಸಸ್ಯಕ ಇಳಿಜಾರುಗಳ ಸಂಪೂರತೆಯಿಂದ ಸರಣಿಕ್ರಿಯಾಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಮರದ ತುಂಡುಗಳು, ಸಣ್ಣ ಸಸ್ಯಕಗಳು ಹಾಗು ಇತರ ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಅಸಂಬದ್ಧ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="b1" /> ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಕುಸಿತವು ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಕುಸಿತಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇವುಗಳ ಚಲನೆಯು ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಟಿಕೆಯ ಪರಿನಾಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಅಧಿಕ ನೀರಿನ ಅಂಶದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. '''ಚಲನೆ''' ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಕುಸಿತವು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಗಳ ಉರುಳುವಿಕೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಕುಸಿತದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಕುಸಿವಾಗ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಛಿದ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಕುಸಿತಕ್ಕಿಂತ ನಿಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಕುಸಿತವು ಬಹಳ ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಶಿಯು ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯುವಾಗ ದ್ರವೀಕರಿಸುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಪೂರಿತ ಪದಾರ್ಥ, ಹಾಗು ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳು ಇಳಿಜಾರಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವಾಗಿ ಇದು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಹಳ್ಳದ ಹರಿವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ, ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವಾಗ v-ಆಕಾರದ ಗುರುತನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕುಸಿತದ ಹೆಚ್ಚು U-ಆಕಾರದ ಗುರುತಿನಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಕುಸಿತವು ಅವುಗಳ ರಭಸದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇಳಿಜಾರಿನ ತಪ್ಪಲಿಗೆ ಬಹಳ ಬೇಗನೆ ಚಲಿಸಬಹುದು.<ref>ಸ್ಚುಸ್ಟರ್, R.L. &amp; ಕ್ರಿಜೆಕ್, R.J. (1978). ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲೈಡ್ಸ್: ಅನಾಲಿಸಿಸ್ ಅಂಡ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್. ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್, D.C.: ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್.</ref> [[File:Hunza River.jpg|thumb|ಹುನ್ಜ ನದಿಯ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ]] ===ಸ್ಟುರ್ಜ್ ಸ್ಟ್ರಾಮ್ === ಒಂದು ಸ್ಟುರ್ಜ್ ಸ್ಟ್ರಾಮ್ ಬಹಳ ವಿರಳವಾಗಿ ಜರುಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಭೂಕುಸಿತದ ಅತ್ಯಲ್ಪವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಧವಾಗಿದೆ, ಮಾದರಿಯಾಗಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಗೊಮ್ಮೆ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾದ ಈ ಇಳಿಜಾರುಗಳು ಅಪಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಲನೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಕಡಿಮೆ ಕೋನದಲ್ಲಿ, ಚಪ್ಪಟ್ಟೆಯಾಗಿ, ಅಥವಾ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗಿನ ಚಡಾವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದೂರಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. {{See also|Slump (geology)}} ===ಆಳ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಭೂಕುಸಿತ=== [[File:Limone sul Garda Hotel 001.JPG|thumb|ಗಾರ್ಡ ಸರೋವರದಲ್ಲಿರುವ ಹೋಟೆಲ್ ಲಿಮೋನ್.ದೆವೋನಿಯನ್ ಪರ್ವತದ ಜೇಡಿ ಪದರುಗಲ್ಲುಗಳ ಭಾಗವನ್ನು ರಸ್ತೆಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಆಳವಾದ-ಇಳಿಜಾರನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.ಮೇಲ್ಭಾಗದ ದೊಡ್ಡ-ತುಂಡುಗಳು ಸ್ತರವಿನ್ಯಾಸದ ಸಮತಲದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಇದು ಬೆಟ್ಟದ ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ, ಇದು ಭೂಕುಸಿತದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಯ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಒಡ್ದನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.]] ಭೂಕುಸಿತದಲ್ಲಿ ಕುಸಿತದ ಮೇಲ್ಮೈ ಮಣ್ಣಿನ ಹೊದಿಕೆ ಅಥವಾ ಹವಾಮಾನ ಆಧಾರಿತ ಆಧಾರಶಿಲೆಯೊಳಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಕೆಲವು ಡೆಸಿಮೀಟರ್ ಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೆಲವು ಮೀಟರ್ ಗಳ ಆಳಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ). ಇವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಕುಸಿತಗಳು, ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಹರಿವು, ಹಾಗು ರಸ್ತೆಯ ವಿಭಜಿತ-ಇಳಿಜಾರುಗಳ ವಿಫಲತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇಳಿಜಾರಿನ ಕೆಳಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಬಂಡೆಯ ಏಕೈಕ ದೊಡ್ಡ ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವ ಭೂಕುಸಿತಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಕಲ್ಲುಬಂಡೆಗಳ ಜಾರಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಳವಿಲ್ಲದ ಭೂಕುಸಿತಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಅಂತರ್ವ್ಯಾಪ್ಯವಾಗಿರುವ ಕೆಳಗಿನ ಮಣ್ಣುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕ ಅಂತರ್ವ್ಯಾಪ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇಳಿಜಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ ಅಂತರ್ವ್ಯಾಪ್ಯತೆಯುಳ್ಳ, ಕೆಳಗಿನ ಮಣ್ಣು ತೀರ ಆಳವಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ ನೀರನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ, ಅಧಿಕ ಅಂತರ್ವ್ಯಾಪ್ಯತೆಯುಳ್ಳ ಮಣ್ಣುಗಳು ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ನೀರಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಮಣ್ಣು ನೀರಿನಿಂದ ಭರ್ತಿಯಾಗಿ, ಭಾರವಾದರೆ, ಇಳಿಜಾರುಗಳು ಬಹಳ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಕಡಿಮೆ ಅಂತರ್ವ್ಯಾಪ್ಯತೆಯುಳ್ಳ ಕೆಳಭಾಗ ಮಣ್ಣಿನ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿರುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದ ಇಳಿಜಾರಿದ್ದು, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮರಳು ಅದರ ಮಣ್ಣಾಗಿದ್ದು, ಆಧಾರಶಿಲೆಯು ಇದರ ಕೆಳಭಾಗದ ಮಣ್ಣು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸೋಣ. ತೀವ್ರತರವಾದ ಗಾಳಿಮಳೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆಧಾರಶಿಲೆಯು ಮಳೆ ನೀರನ್ನು ಬಿರುಕಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಮಣ್ಣುಗಳು ಹಾಗು ಮರುಳಿನ ಮೇಲೆ ಬೀಳದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಮಣ್ಣು ಸಂಪೂರಣಗೊಂಡು, ಭಾರವಾಗುವಾಗ, ಇದು ಅಧಾರಶಿಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಸಿಯಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಇದು ತೀರ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಭೂಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. R. H. ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸಾಂಟ ಕ್ರೂಜ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ತೀರ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಭೂಕುಸಿತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದರು. ಆಳದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪ್ಯತೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ಚಪ್ಪಟ್ಟೆ ಮೇಲ್ಮೈ ಮಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರತರವಾದ ಅವಕ್ಷೇಪನದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಬಹುದು. ಸೂಕ್ಷ್ಮರಂಧ್ರದ ಒತ್ತಡಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ತೀವ್ರತರ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಗ್ಗಿಸಲು ಸಾಕಾದಾಗ, ವಿಫಲತೆಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|doi=10.2307/520642|author=Renwick,W., Brumbaugh, R. and Loeher, L|year= 1982|title=Landslide Morphology and Processes on Santa Cruz Island California|journal=Geografiska Annaler. Series A, Physical Geography|volume= 64|issue=3/4|pages=149–159|url=http://www.jstor.org/pss/520642}}</ref> ===ಆಳವಾದ ಭೂಕುಸಿತ=== [[File:Landslide 2.jpg|thumb|ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಕುಸಿತ ಹಾಗು ರೆಗಲಿತ್]] ಭೂಕುಸಿತಗಳು, ಮರಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ಆಳದ ಕೆಳಗೂ ಇಳಿಜಾರಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಹತ್ತು ಮೀಟರ್ ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಆಳ). ಆಳವಾದ ಭೂಕುಸಿತಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಳವಾದ ರೆಗಲಿತ್ (ಆಧಾರಶಿಲಾತಲದ ಮೇಲಿನ ಗಟ್ಟಿಗೊಂಡಿಲ್ಲದ ಘನ ಪದಾರ್ಥ), ಆಧಾರಿತ ಬಂಡೆ, ಹಾಗು/ಅಥವಾ ಆಧಾರಶಿಲೆ ಹಾಗು ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುವ, ಕ್ರಮಾವರ್ತನದ, ಅಥವಾ ಸಂಕೀರ್ಣ ಚಲನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡದಾದ ಇಳಿಜಾರು ವಿಫಲತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಬಹಳ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕೇವಲ ಹಲವಾರು ಮೀಟರ್ ಗಳಷ್ಟು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಬಹಳ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಭೂಕುಸಿತಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗು ದೋಷ ಅಥವಾ ಸ್ತರವಿನ್ಯಾಸದ ಸಮತಲಗಳಂತಹ ಸಮತಲಗಳ ನ್ಯೂನ್ಯತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಳಬಾಗಿದ ತುಂಡುಗಳು ಹಾಗು ಕೆಳಭಾಗದ ಆಳವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>ಜಾನ್ಸನ್, B.F. ಸ್ಲಿಪರಿ ಸ್ಲೋಪ್ಸ್. ಅರ್ಥ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕ. June 2010. ಪುಟಗಳು 48–55.</ref> ==ಸುನಾಮಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದು== ಸಮುದ್ರದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಭೂಕುಸಿತಗಳು, ಅಥವಾ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುವ ಭೂಕುಸಿತಗಳು [[ಸುನಾಮಿ]]ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಭಾರಿ ಭೂಕುಸಿತಗಳೂ ಸಹ ಮೆಗಾಸುನಾಮಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು, ಇವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೂರಾರು ಮೀಟರ್ ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. 1958ರಲ್ಲಿ, ಇಂತಹ ಒಂದು ಸುನಾಮಿಯು ಅಲಾಸ್ಕಾದ ಲಿಟುಯ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತ್ತು. ==ಸಂಬಂಧಿತ ಘಟನೆ== *ಆಕಸ್ಮಿಕ ಭೂಕುಸಿತದಲ್ಲಿ, ಭೂಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಸಮನಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಐಸ್, ಹಿಮ ಹಾಗು ಬಂಡೆಯು ಪರ್ವತದ ಬದಿಯಿಂದ ಬೇಗನೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. *ಒಂದು ಉಷ್ಣರೂಪಿತ ಚಲನೆಯು, ಒಂದು ಸ್ಫೋಟಗೊಳ್ಳುವ [[ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ]]ಯ ಕೆಳಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಬಿಸಿಯಾದ ಬೂದಿ, ಅನಿಲ ಹಾಗು ಬಂಡೆಗಳ ಒಂದು ಕುಸಿದು ಬೀಳುವ ಧೂಮರಾಶಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ==ಸಂಭವನೀಯ ಭೂಕುಸಿತದ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಿಕೆ== [[File:Global Landslide Risks.jpg|thumb|ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಭೂಕುಸಿತಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅಪಾಯಗಳು]] [[File:Ferguson-slide.jpg|thumb|ಜೂನ್ 2006ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಸ್ಟೇಟ್ ರೂಟ್ 140ಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಫೆರ್ಗುಸನ್ ಕುಸಿತ]] ಭೂಕುಸಿತವು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅಪಾಯದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಹಾಗು ನಕ್ಷೆಯು, ದುರಂತವು ಉಂಟುಮಾಡುವ ನಷ್ಟವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಉಪಯುಕ್ತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆಯ ಯೋಜನೆಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಭೂಕುಸಿತಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಭೂಕುಸಿತಗಳನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುವ ಅಂಶಗಳ ಸಂಬಂಧಿತ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸುತ್ತದೆ, ಅಂಶಗಳು ಹಾಗು ಭೂಕುಸಿತಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಇಂತಹ ಸಂಬಂಧದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಭೂಕುಸಿತದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಊಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last1=Chen|first1=Zhaohua|last2=Wang|first2=Jinfei|title=Landslide hazard mapping using logistic regression model in Mackenzie Valley, Canada|journal=Natural Hazards|volume=42|pages=75|year=2007|doi=10.1007/s11069-006-9061-6}}</ref> ಭೂಕುಸಿತವು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅಪಾಯದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರ, [[ಭೂರಚನಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]], ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆ/ಭೂಮಿಯ ವ್ಯಾಪನೆ, ಹಾಗು ಹೈಡ್ರೋಜಿಯಾಲಜಿ ಎಂದು ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭೂಕುಸಿತವು ಉಂಟು ಮಾಡುವ ಅಪಾಯದ ಬಗೆಗಿನ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಹಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿರುವ ಕಾರಣ, GIS ಒಂದು ಸೂಕ್ತ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಶೇಖರಣೆ, ಕುಶಲ ಬಳಕೆ, ಪ್ರದರ್ಶನ, ಹಾಗು ದೈಶಿಕವಾಗಿ ಸೂಚಿತವಾಗುವ ದತ್ತಾಂಶದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಂತಹ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಿಂದ ಭೂಕುಸಿತವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಬೇಗನೆ ಹಾಗು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref>{{cite journal|last1=Clerici|first1=A|last2=Perego|first2=S|last3=Tellini|first3=C|last4=Vescovi|first4=P|title=A procedure for landslide susceptibility zonation by the conditional analysis method1|journal=Geomorphology|volume=48|pages=349|year=2002|doi=10.1016/S0169-555X(02)00079-X}}</ref> ರಿಮೋಟ್ ಸೆನ್ಸಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು, ಭೂಕುಸಿತವು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅಪಾಯದ ನಿರ್ಧಾರಣೆ ಹಾಗು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಅಧಿಕ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮುಂಚೆ ಹಾಗು ನಂತರದ ವೈಮಾನಿಕ ಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗು ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಚಿತ್ರಣಗಳನ್ನು ಭೂಕುಸಿತದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹಂಚಿಕೆ ಹಾಗು ವರ್ಗಾವಣೆ, ಹಾಗು ಇಳಿಜಾರು, ಶಿಲಾವಿಜ್ಞಾನ, ಹಾಗು ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆ/ಭೂಮಿಯ ವ್ಯಾಪನೆಯಂತಹ ಅಂಶಗಳು ಭವಿಷ್ಯದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಊಹಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite journal|last1=Metternicht|first1=G|last2=Hurni|first2=L|last3=Gogu|first3=R|title=Remote sensing of landslides: An analysis of the potential contribution to geo-spatial systems for hazard assessment in mountainous environments|journal=Remote Sensing of Environment|volume=98|pages=284|year=2005|doi=10.1016/j.rse.2005.08.004}}</ref> ಮುಂಚಿನ ಹಾಗು ನಂತರದ ಚಿತ್ರಣಗಳು, ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಹೇಗೆ ಭೂದೃಶ್ಯವು ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಭೂಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಹಾಗು ಸುಧಾರಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last1=De La Ville|first1=Noemi|last2=Chumaceiro Diaz|first2=Alejandro|last3=Ramirez|first3=Denisse|journal=Environment, Development and Sustainability|volume=4|pages=221|year=2002|doi=10.1023/A:1020835932757}}</ref> GISನ ಸಂಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಉಪಗ್ರಹದ ಚಿತ್ರಣಗಳ ಬಳಕೆ ಹಾಗು ಘಟನಾ ಸ್ಥಳದ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಭೂಕುಸಿತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last1=Fabbri|first1=Andrea G.|last2=Chung|first2=Chang-Jo F.|last3=Cendrero|first3=Antonio|last4=Remondo|first4=Juan|title=Is Prediction of Future Landslides Possible with a GIS?|journal=Natural Hazards|volume=30|pages=487|year=2003|doi=10.1023/B:NHAZ.0000007282.62071.75}}</ref> ಇಂತಹ ನಕ್ಷೆಗಳು ಹಿಂದಿನ ಘಟನೆಗಳು ನಡೆದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತೊರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ ಭೂಕುಸಿತಗಳ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಬೇಕು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಭೂಕುಸಿತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಊಹಿಸಬೇಕಾದರೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವು ಕೆಲವು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಂಶಗಳಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತವೆಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು, ಹಾಗು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಭೂಕುಸಿತಗಳು ಹಿಂದಿನ ಘಟನೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last1=Lee|first1=S|last2=Talib|first2=Jasmi Abdul|title=Probabilistic landslide susceptibility and factor effect analysis|journal=Environmental Geology|volume=47|pages=982|year=2005|doi=10.1007/s00254-005-1228-z}}</ref> ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಈ ಹಿಂದೆ ಘಟಿಸಿದ ಭೂಕುಸಿತಗಳ ಭೂರೂಪಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಹಾಗು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last1=Ohlmacher|first1=G|title=Using multiple logistic regression and GIS technology to predict landslide hazard in northeast Kansas, USA|journal=Engineering Geology|volume=69|pages=331|year=2003|doi=10.1016/S0013-7952(03)00069-3}}</ref> ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಕೋಪಗಳು, ನಿಸರ್ಗದೊಂದಿಗೆ ಘರ್ಷಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಜನರ ಒಂದು ನಾಟಕೀಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಆಸ್ತಿ ಹಾನಿ ಹಾಗು ಜೀವಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗುವ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಮುಂಚೆಯೇ ತಿಳಿದುಬರುವ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಹಾಗು ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಭೂಕುಸಿತಗಳು ಸತತವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವುದರಿಂದ ಹಾಗು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಬಲಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದರಿಂದ, ಇದು ಉಂಟಾಗುವ ಕಾರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಜನರು ಹೇಗೆ ಇದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಸಹಕರಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಅವುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಹೇಗೆ ಎದುರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದಿರಬೇಕು. ಸಮರ್ಥನೀಯ ಭೂಮಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಭೂಕುಸಿತಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. GIS, ಭೂಕುಸಿತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ವಿಧಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಬೇಗನೆ ಹಾಗು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೆರೆಹಿಡಿದು, ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಕುಶಲ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಿ, ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹಲವು ವ್ಯತ್ಯಾಸಸಾಧ್ಯಗಳು ಒಳಗೊಂಡ ಕಾರಣದಿಂದ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನಲ್ಲಿ ಎಂದು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಾಗು ನಿಖರವಾದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುವ ಹಲವು ಸ್ತರಗಳ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಶೋಧಕರು, ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ ಭೂಕುಸಿತಗಳಿಗೆ ಯಾವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಸಾಧ್ಯಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗುತ್ತವೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. GISನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ, ಇದರಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಘಟನೆಗಳು ಹಾಗು ಭವಿಷ್ಯದ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಘಟನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿಯಲು ಸಹಕಾರಿ, ಇವುಗಳು ಸಂಭವನೀಯವಾಗಿ ಜೀವಗಳನ್ನು, ಆಸ್ತಿಯನ್ನು, ಹಾಗು ಹಣವನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ. ==ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಯುಗದ ಭೂಕುಸಿತಗಳು== [[File:Rhine cutting through Flims Rockslide debris.jpg|thumb|ಫ್ಲಿಮ್ಸ್ ರಾಕ್ ಸ್ಲೈಡ್ ನ ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಮೂಲಕ ರೈನ್ ಕತ್ತರಿಸುವಿಕೆ, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್]] * ಹಾರ್ಟ್ ಮೌಂಟೈನ್ ಇರುವ ಪ್ರಸಕ್ತದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಅದು ಚಲಿಸಲು ಭೂಕುಸಿತವು ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಂಡಿರದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಭೂಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಭೂಕುಸಿತವು ಸಂಭವಿಸಿ 48 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳಿಂದೀಚೆಗೆ, ಭೂಸವೆತವು ಭೂಕುಸಿತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಅಳಿಸಿ ಹಾಕಿದೆ. * ಫ್ಲಿಮ್ಸ್ ರಾಕ್ ಸ್ಲೈಡ್, ಸುಮಾರು. {{Convert|13000|km3|mi3|abbr=on}}, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್, ಸುಮಾರು 10000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಹಿಮಶಿಲೆಯ ನಂತರದ ಪ್ಲೇಸ್ಟಸೀನ್ ಹಾಲಸೀನ್, ಆಲ್ಪ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಈವರೆಗೂ ಕಂಡುಬಂದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಭೂಕುಸಿತವೆನಿಸಿದೆ ಹಾಗು ಒಣ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ಅತಿಶಯವಿಲ್ಲದ ಭೂಸವೆತವಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು.<ref>[http://www.angewandte-geologie.ch/Archiv/Volumes/vol112.htm Weitere Erkenntnisse und weitere Fragen zum Flimser Bergsturz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706221400/http://www.angewandte-geologie.ch/Archiv/Volumes/vol112.htm |date=2011-07-06 }} A.v. Poschinger, Angewandte Geologie, Vol. 11/2, 2006</ref> * ಸುಮಾರು 200 BCಯಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ನ ನಾರ್ತ್ ಐಲೆಂಡ್ ನ ಮೇಲೆ ವೈಕರೆಮೊಯನ ಸರೋವರವನ್ನು ಭೂಕುಸಿತವು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು, ಇಲ್ಲಿ ನ್ಗಮೊಕೋ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಕುಸಿತ ಹಾಗು ವೈಕರೆತಹೇಕೆ ನದಿಯ ಅಡಚಿತು, ಇದು 248 ಮೀಟರ್ ಆಳದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜಲಾಶವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. * ಚೀಕ್ಯೇ ಫ್ಯಾನ್, ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ, ಕೆನಡಾ, ಸುಮಾರು. {{Convert|25|km2|mi2|abbr=on}}, ಪ್ಲೇಸ್ಟಸೀನ್ ನಂತರದ ಯುಗ. ==ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಯುಗದ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ಭೂಕುಸಿತಗಳು== * ಸ್ಟಾರೆಗ್ಗ ಕುಸಿತ, ನಾರ್ವೆ, ಸುಮಾರು. {{Convert|3500|km3|mi3|abbr=on}}, ಸುಮಾರು. 8,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಕರಾವಳಿ ತೀರದ ಸಮಕಾಲೀನ ಮೆಸೋಲಿಥಿಕ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ದುರಂತ ಪರಿಣಾಮ * ಅಗುಲ್ಹಾಸ್ ಕುಸಿತ, ಸುಮಾರು. {{Convert|20000|km3|mi3|abbr=on}}, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಿನದ್ದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರಕ್ಕೆ, ಪ್ಲಿಯೋಸೀನ್ ಯುಗದ ನಂತರ, ವಿವರಿಸಲಾದಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಭೂಕುಸಿತ ಇದಾಗಿದೆ<ref>{{cite journal|last1=Dingle|first1=R. V.|title=The anatomy of a large submarine slump on a sheared continental margin (SE Africa)|journal=Journal of the Geological Society|volume=134|pages=293|year=1977|doi=10.1144/gsjgs.134.3.0293}}</ref> * ರುವಟೋರಿಯಾ ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಕುಸಿತ, ನಾರ್ತ್ ಐಲೆಂಡ್ ನ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರಕ್ಕೆ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್, ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3,000&nbsp;km³, 170,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ.<ref>[http://www.agu.org/pubs/crossref/2001/2001JB900004.shtml ದಿ ಜೈಂಟ್ ರುವಟೋರಿಯಾ ಡೆಬ್ರಿಸ್ ಅವಲಾಂಚೆ ಆನ್ ದಿ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಹಿಕುರಂಗಿ ಮಾರ್ಜಿನ್, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್: ರಿಸಲ್ಟ್ ಆಫ್ ಆಬ್ಲೀಕ್ ಸೀಮೌಂಟ್ ಸಬ್ಡಕ್ಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100716025516/http://www.agu.org/pubs/crossref/2001/2001JB900004.shtml |date=2010-07-16 }}. Agu.org. 2010-12-16ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ==ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭೂಕುಸಿತಗಳು== {{main|List of landslides}} * ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2, 1806ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಗೋಲ್ಡು * ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 19, 1889ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಕ್ಯಾಪ್ ಡಿಯಮಾಂಟ್ ಕ್ಯೂಬೆಕ್ ಬಂಡೆಕುಸಿತ * 29 ಏಪ್ರಿಲ್ 1903ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಫ್ರಾಂಕ್ ಸ್ಲೈಡ್, ಟರ್ಟಲ್ ಮೌಂಟನ್, ಆಲ್ಬರ್ಟ, ಕೆನಡಾ * ಜುಲೈ 10, 1949ರಲ್ಲಿ ಖೈತ್ ಭೂಕುಸಿತ, ಖೈತ್, ತಜಿಕಿಸ್ತಾನ್, ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ * ಅಕ್ಟೋಬರ್ 9, 1963ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಮೊಂಟೆ ಟಾಕ್ ಭೂಕುಸಿತ (260 ದಶಲಕ್ಷ ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಮೀಟರ್ ಗಳು), ಇದು ಇಟಲಿಯ ವಜೋಂಟ್ ಆಣೆಕಟ್ಟು ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಿತು, ಇದು ಮೆಗಾಸುನಾಮಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸುಮಾರು 2000 ಜನರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು * ಜನವರಿ 9, 1965ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಹೋಪ್ ಸ್ಲೈಡ್ ಭೂಕುಸಿತ (46 ದಶಲಕ್ಷ ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಮೀಟರ್ ಗಳು), ಹೋಪ್, ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಸಮೀಪ.<ref>{{Cite bcgnis|id=53154 |title=Hope Slide}}</ref> * 1966ರ ಅಬೇರ್ಫಾನ್ ವಿಪತ್ತು * ನವೆಂಬರ್ 30, 1977ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ತುವೆ ಭೂಕುಸಿತ, ಗೋಥೆನ್ಬರ್ಗ್, ಸ್ವೀಡನ್. * ಆಗಸ್ಟ್ 8, 1979ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ 1979ರ ಅಬೋಟ್ಸ್ಫೋರ್ಡ್ ಭೂಕುಸಿತ, ಡುನೆಡಿನ್, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್. * ವಲ್ಟೆಲ್ಲಿನ ವಿಪತ್ತಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ವಾಲ್ ಪೋಲ ಭೂಕುಸಿತ (1987) ಇಟಲಿ * 30 ಜುಲೈ 1997ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಥ್ರೆಡ್ಬೊ ಭೂಕುಸಿತ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಇದು ವಸತಿನಿಲಯವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿತು. * ಡಿಸೆಂಬರ್ 1999ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ವರ್ಗಾಸ್ ಮಣ್ಣುಕುಸಿತಗಳು, ಇದು [[ವೆನೆಜುವೆಲಾ]]ದ ವರ್ಗಾಸ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುರಿದ ಭಾರಿ ಮಳೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಯಿತು, ಇದು ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. * ಜೂನ್ 11, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ 2007 ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಮಣ್ಣುಕುಸಿತ, ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್, [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]]. * ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6, 2008ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ 2008ರ ಕೈರೋ ಭೂಕುಸಿತ. * 2010ರ ಉಗಾಂಡ ಭೂಕುಸಿತ, ಇದು ಬುಡುಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುರಿದ ಭಾರಿ ಮಳೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ 100 ಜನರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. * ಆಗಸ್ಟ್ 8, 2010ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಜ್ಹೌಗು ಕೌಂಟಿ ಮಣ್ಣುಕುಸಿತ, ಗಾನ್ಸು, ಚೀನಾ.<ref>[http://www.easyseosolution.com/blog/archives/932 ಲಾರ್ಜ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲೈಡ್ ಇನ್ ಗಾನ್ಸು ಜ್ಹೌಗು ಆಗಸ್ಟ್ 7] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100824060054/http://www.easyseosolution.com/blog/archives/932 |date=2010-08-24 }} ಆಗಸ್ಟ್ 19, 2010. 2010ರ ಅಗಸ್ಟ್ 19ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> * ಡೆವಿಲ್'ಸ್ ಸ್ಲೈಡ್, ಸ್ಯಾನ್ ಮಟೆಯೋ ಕೌಂಟಿ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಭೂಕುಸಿತ. * ಜನವರಿ 11, 2011ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ 2011 ರಿಯೋ ಡಿ ಜನೈರೊ ಭೂಕುಸಿತ, ರಿಯೋ ಡಿ ಜನೈರೊ, ಬ್ರೆಜಿಲ್, ಇದು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ 610 ಜನರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.cbc.ca/world/story/2011/01/13/brazil-flood-deaths.html ] ಜನವರಿ 13, 2011. ಜನವರಿ 13, 20011ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ==ಭೂಮ್ಯತೀತ ಭೂಕುಸಿತಗಳು== [[File:Venus-Landslide.jpg|thumb|ಶುಕ್ರನ ಮೇಲೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಭೂಕುಸಿತಗಳಿಗೆ ಮುನ್ನ ಹಾಗು ನಂತರದ ರೇಡಾರ್ ಚಿತ್ರಣಗಳು.ಚಿತ್ರದ ಬಲಬದಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ, ಹೊಸ ಭೂಕುಸಿತ ಸಂಭವಿಸಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ, ಒಂದು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ, ಚಲಿಸುವ-ಮಾದರಿಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಬಿರಿತದ ಎಡಭಾಗಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. 1990ರ ಚಿತ್ರ.]] [[File:Avalanche on Mars February 19th 2008 01.jpg|thumb|2008-02-19ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭೂಕುಸಿತ]] ಈ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಹಲವು ಭೂಕುಸಿತಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಸೌರ ಮನ್ಡಲ ಹಲವು ಕಾಯಗಳಲ್ಲೂ ಸಹ ಪತ್ತೆಯಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿ ನೀಡುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಶೋಧನೆಗಳು ಕೇವಲ ಸೀಮಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸೌರ ಮಂಡಲದ ಹಲವು ಕಾಯಗಳು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವೆಂದು ಕಂಡು ಬಂದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಹಲವು ಭೂಕುಸಿತಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿಲ್ಲವೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಶುಕ್ರ ಹಾಗು ಮಂಗಳದ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿವೆ, ಹಾಗು ಎರಡೂ ಗ್ರಹಗಲ್ ಮೇಲೆ ಭೂಕುಸಿತಗಳು ಉಂಟಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌ == [[File:Landslide Buries Valley of the Geysers.jpg|thumb|ಗೆಯ್ಸರ್ಸ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಭೂಕುಸಿತದ ಒಂದು ಅವರೊಹಿತ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ]] {{colbegin}} * ಆಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಡಿಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಮಾನಿಟರಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ * ಡಿಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಮಾನಿಟರಿಂಗ್ * ಭೂಕಂಪ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ * ಭೂಗರ್ಭಶಾಸ್ತ್ರದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ * ಭೂತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ ಎಂಜಿನೀಯರಿಂಗ್ * ಭೂಕುಸಿತದ ಅಣೆಕಟ್ಟು * ಭೂಕುಸಿತ * ಸಂಚಯದ ನಿರುಪಯುಕ್ತತೆ * ಇಳಿಜಾರಿನ ಸ್ಥಿರತೆ * ಸ್ಟುರ್ಜ್ ಸ್ಟ್ರಾಮ್ * ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ಭೂಕುಸಿತ * ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡುಹೋಗುವುದು * ಮಣ್ಣುಕುಸಿತ * ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಭೂಕುಸಿತಗಳು {{colend}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌‌== {{reflist|2}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌‌== {{commons|Landslide|Landslide}} * [http://landslides.usgs.gov/ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷಾ ಜಾಲತಾಣ] * [http://www.bgs.ac.uk/landslides/ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಭೂಕುಸಿತಗಳು ಜಾಲತಾಣ] * [http://www.bgs.ac.uk/landslides/NLD.html ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭೂಕುಸಿತ ದತ್ತಾಂಶಸಂಗ್ರಹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200817154620/http://www.bgs.ac.uk/landslides/NLD.html |date=2020-08-17 }} * [http://eusoils.jrc.ec.europa.eu/library/themes/LandSlides/ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಾಯಿಲ್ ಪೋರ್ಟಲ್, ಭೂಕುಸಿತಗಳು] * [http://www.em.gov.bc.ca/Mining/Geolsurv/Surficial/landslid/ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲೈಡ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080612172240/http://www.em.gov.bc.ca/Mining/Geolsurv/Surficial/landslid/ |date=2008-06-12 }} * [http://www.knowledgenetwork.ca/slide/splash.html ಸ್ಲೈಡ್!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430071739/http://www.knowledgenetwork.ca/slide/splash.html |date=2009-04-30 }}, ಏ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಆನ್ B.C.'s ನಾಲೆಡ್ಜ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್, ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ * [http://www.foundationengineering.info/photo_galleries/17/slopes/ ಇಳಿಜಾರು ವಿಫಲತೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090422174652/http://www.foundationengineering.info/photo_galleries/17/slopes/ |date=2009-04-22 }} * [http://www.geoforum.com/jtc1/ JTC1 ಜಾಯಿಂಟ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಕಮಿಟಿ ಆನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲೈಡ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಇಂಜಿನೀರ್ಡ್ ಸ್ಲೋಪ್ಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://blogs.agu.org/landslideblog/ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಡೇವಿಡ್ ಪೆಟ್ಲಿ, ವಿಲ್ಸನ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ, ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗ, ಡುರ್ಹ್ಯಾಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, UK ಬರೆದಿರುವ ಭೂಕುಸಿತಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಬ್ಲಾಗ್] {{Geotechnical engineering|state=collapsed}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೂಕುಸಿತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪರಿಸರಸಂಬಂಧಿತ ಮೃದ್ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಭೂರಚನಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಭೂಮಿ]] [[de:Bergsturz]] [[no:Skred]] lqto7il0zpaadauh5089nganwbo22n7 0 30399 1373221 1355475 2026-05-12T12:00:22Z Prajwal Mudiyappa 33383 1373221 wikitext text/x-wiki [[File:Indian Constituent Assembly.JPG|thumb|right|250px|First day of Constituent Assembly of India. From Left B. G. Kher and Sardar Vallabhai Patel; K. M. Munshi is seated behind Patel,11 December 1946]] '''ಬಿ. ಜಿ. ಖೇರ್'''<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/03/09/stories/2007030900300901.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-03-30 |archive-date=2012-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302200113/http://www.hindu.com/2007/03/09/stories/2007030900300901.htm |url-status=dead }}</ref> ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಬಾಲಾಸಾಹೇಬ್ ಗಂಗಾಧರ್ ಖೇರ್, ಅಗಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬಾಂಬೆ ಸರಕಾರದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. (Marathi: बाळासाहेब गंगाधर खेर) (ಆಗಸ್ಟ್ ೨೪, ೧೮೮೮-ಮಾರ್ಚ್, ೮, ೧೯೫೭) ಬಾಂಬೆ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಈಗಿನ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್ ಸೇರಿತ್ತು. ಲಾಯರ್, ಸಾಲಿಸಿಟರ್, ರಾಜಕೀಯ ಪಟು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಸರಳ ಸ್ವಭಾವದ ನಿರಾಡಂಬರ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ ಖೇರ್ ರವರು, ಒಳ್ಳೆಯ ವಾಗ್ಮಿ ಮತ್ತು ಮೇಧಾವಿ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ಜನರೆಲ್ಲ ಸಜ್ಜನ್ ಎಂದು ಹೊಗಳುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಚಿತ್ರ:BG_Kher_1989_stamp_of_India.jpg|thumb|ಖೇರ್ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅಂಚೆಚೀಟಿ]] ==ಜನನ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== [[ಬಿ.ಜಿ.ಖೇರ್]] <ref>{{Cite web |url=http://nammabagalkot.in/balasaheb-gangadhar-kher/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-03-30 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308063207/http://nammabagalkot.in/balasaheb-gangadhar-kher/ |url-status=dead }}</ref> ರವರು, ೪, ಆಗಸ್ಟ್, ೧೮೮೮ ರಲ್ಲಿ [[ರತ್ನಾಗಿರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮರಾಠಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಮಯ [[ಜಮಖಂಡಿ ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಕುಂದಗೋಳ]] ದಲ್ಲಿದ್ದರು. [[ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಗೋಖಲೆ]]ಯವರ ಆದೇಶದಂತೆ ’ಪುಣೆ’ಯಲ್ಲಿ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿ ’ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸ್ಕೂಲ್’ ನಲ್ಲಿ ಭರ್ತಿಪಡೆದರು. ಸನ್, ೧೯೦೮ ರಲ್ಲಿ, ’ವಿಲ್ಸನ್ ಕಾಲೇಜ್’ ನಿಂದ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಅಂಕಗಳಿಂದ ಉತ್ತಿರ್ಣರಾದ ಖೇರ್ ರವರಿಗೆ [[ಭಾವುದಾಜಿ ಲಾಡ್ ಪಾರಿತೋಷಕ]] ದೊರೆಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://irishphotoarchive.photoshelter.com/gallery/1952-B-G-Kher-Indian-Ambassador-to-Ireland-presents-his-Credentials-to-President-OKelly/G0000cNC1FQyPMa4/C00002PuQMcS.8KY |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-03-30 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305003617/http://irishphotoarchive.photoshelter.com/gallery/1952-B-G-Kher-Indian-Ambassador-to-Ireland-presents-his-Credentials-to-President-OKelly/G0000cNC1FQyPMa4/C00002PuQMcS.8KY |url-status=dead }}</ref> ==ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಧುಮುಕಿದರು== ೧೯೨೨ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆಮಾಡಿದರು. ಮುಂಬಯಿ ಶಾಖೆಯ [[ಸ್ವರಾಜ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ [[ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ, ೮ ತಿಂಗಳು ಕಠಿಣ ಜೈಲುವಾಸ ಹಾಗೂ ಜುಲ್ಮಾನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಪುನಃ ೧೯೩೨ ರಲ್ಲಿ ೨ ವರ್ಷ ಕಠಿಣ ಸೆರೆಮನೆವಾಸವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ೧೯೩೭ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಮುಂಬಯಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೩೯ ರವರೆಗೆ ಆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು. ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯ ಆಂದೋಳನ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಬಂದೀಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಯಿತು. ಮುಂದೆ, ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೪೨ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕಾರ,ಅವರನ್ನು ಜೈಲಿಗೆ ಕಳಿಸಿದರು. ೧೪, ಜುಲೈ, ೧೯೪೪ ರಲ್ಲಿ ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ದೊರೆಯಿತು. ೩೦, ಮಾರ್ಚ್, ೧೯೪೬ ರಲ್ಲಿ ಖೇರ್ ರವರು, ಪುನಃ ಮುಂಬಯಿನ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದರು. ೨೧, ಏಪ್ರಿಲ್, ೧೯೫೨ ರವರೆಗೆ ಆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== # ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ 'ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'. ==ನಿಧನ== 'ಬಿ.ಜಿ.ಖೇರ್ ರವರು, ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ೮, ಮಾರ್ಚ್, ೧೯೫೭ ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <References >/ {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] mwomphc2z8z25chql03xk579tjh2dh9 0 37757 1373223 1368466 2026-05-12T12:05:41Z Prajwal Mudiyappa 33383 1373223 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಸ್ಯಾಮ್ ಮಾಣಿಕ್ ಶಾ |image= [[ಚಿತ್ರ:Field_marshal_SHFJ_Manekshaw.jpg]] |birth_date=ಎಪ್ರಿಲ್ ೩, ೧೯೧೪ |death_date=ಜೂನ್ ೨೭, ೨೦೦೮ |birth_place= ಪಂಜಾಬಿನ ಅಮೃತಸರ |death_place= ತಮಿಳುನಾಡಿನ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ |placeofburial= ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಊಟಿ |placeofburial_label= |nickname= ಸ್ಯಾಮ್ ಬಹದ್ದೂರ್ |branch=[[ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ]] |serviceyears= ೧೯೩೪-೨೦೦೮ |occupation= [[ಭಾರತ ಸೇನೆಯ ಮಹಾದಂಡನಾಯಕ]] |commands= |battles=[[ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]<br />[[ಭಾರತ - ಪಾಕಿಸ್ಥಾನ ಯುದ್ಧ 1947]]<br />[[ಭಾರತ - ಚೀನಾ ಯುದ್ಧ]]<br />[[ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ಥಾನ ಯುದ್ಧ 1965]]<br />[[ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶ ವಿಮೋಚನಾ ಯುದ್ಧ ]] ೧೯೭೧ |awards=[[ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್]]<br /> [[ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ]]<br />[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]]<br />[[ಸೇನಾ ಪದಕ]] |relations= |laterwork= |signature= Autograph of Manek Shaw.JPG }} ಭಾರತ ಸೇನೆಯ ಮಹಾನ್ ದಂಡನಾಯಕರಾಗಿ '''ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಸ್ಯಾಮ್ ಮಾಣಿಕ್ ಶಾ''' ([[ಎಪ್ರಿಲ್ ೩]], [[೧೯೪೮]]-[[ಜೂನ್ ೨೭]],[[೨೦೦೮]]) ಅನುಪಮ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಗುಜರಾತಿನ ವೆಲ್ಸಾಡಿನಿಂದ ಪಂಜಾಬಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿದ್ದ ಪಾರ್ಸಿ ಕುಟುಂಬವೊಂದದಲ್ಲಿ ಮಾಣಿಕ್ ಶಾ, 1914ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 3ರಂದು ಅಮೃತಸರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ==ಭಾರತದ ಪ್ರಥಮ ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್== ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಉದಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಭಾರತ – ಪಾಕ್ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ವಿಜಯದ ರೂವಾರಿಯಾದ ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಸ್ಯಾಮ್ ಮಾಣಿಕ್ ಶಾ, ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿ ಶೌರ್ಯ ಪಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದವರು. ಸ್ಯಾಮ್ ಬಹಾದೂರ್ ಎಂದೇ ಆದರಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕರೆಸಿಕೊಂಡ ಮಾಣಿಕ್ ಶಾ ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬರ್ಮಾದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದ ವೇಳೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡು ಬದುಕುಳಿದ ಅದೃಷ್ಟಶಾಲಿ. ಭಾರತ ಸೇನೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಹುದ್ದೆ ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಗೌರವ ಪಡೆದ ಪ್ರಥಮರಿವರು ==ಐದು ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದ ಸೇನಾನಿ== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೀರೋ ಹಾಗೂ ದಂತಕತೆಯಾದ ಮೇರುಯೋಧ ಮಾಣಿಕ್ ಶಾ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಅವರ ಮಿಲಿಟರಿ ವೃತ್ತಿ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಸಾಗಿದ್ದು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವ ಸಮರವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಒಟ್ಟು ೫ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೋರಾಡಿದ್ದರು. ಸುಂದರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ‘ಹ್ಯಾಂಡಲ್ ಬಾರ್’ ಮೀಸೆಯ ಮಾಣಿಕ್ ಶಾ ವಿನೋದಪೂರ್ಣ ಮಾತುಕತೆಗಳಿಗೆ ಕೂಡಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ. ಚತುರ ಯುದ್ಧಕಲಾ ತಂತ್ರಗಾರರಾಗಿದ್ದ ಅವರು 1971ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು ಪಾಕಿಸ್ಥಾನದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ದಾಳಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಚಾಣಾಕ್ಷತನದಿಂದ ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ==ಯಶೋಗಾಥೆ== ಭಾರತೀಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಯೋಧ ಸ್ಯಾಮ್ ಕುರಿತು ಹೇರಳ ದಂತಕಥೆಗಳಿವೆ. ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ಸ್ಯಾಮ್ ಮಾಣಿಕ್ ಶಾ ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ಎದುರು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಇಂತಹ ಒಂದು ಘಟನೆ. ೧೯೯೫ರ ಅಕ್ಟೋಬರಿನಲ್ಲಿ ದಿಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಕೆ. ಎಂ. ಕಾರಿಯಪ್ಪ ಸ್ಮಾರಕ ಉಪನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಮ್ ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದು ಹೀಗೆ: “ನಾನು ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಆದದ್ದಕ್ಕೂ, ಸೇವೆಯಿಂದ ವಜಾಗೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದ್ದಕ್ಕೂ ಇದ್ದ ಅಂತರ ಅತ್ಯಲ್ಪದ್ದು. ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ಥಾನವು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯನ್ನು ನುಗ್ಗಿಸಿದಾಗ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ನಿರಾಶ್ರಿತರು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಅಸ್ಸಾಂ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುರಾಗಳಲ್ಲಿ ನುಗ್ಗತೊಡಗಿದ್ದರು. ಪ್ರಧಾನಿ ತನ್ನ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪುಟ ಸಭೆಯೊಂದನ್ನು ಕರೆದಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕೆ ನನ್ನನ್ನೂ ಕರೆಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಕುದಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಠೋರ ಮುಖಭಾವದ ಪ್ರಧಾನಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಅಸ್ಸಾಂ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುರಾ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ತಂತಿ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಓದಿ ಹೇಳಿದರು. ಅಷ್ಟಾದ ನಂತರ ನನ್ನೆಡೆಗೆ ತಿರುಗಿದ ಅವರು “ಆ ಬಗ್ಗೆ ನೀವೇನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರಾ?” ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ನಾನು ತಣ್ಣಗಿನ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ, “ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಅದು ನನಗೆ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ವಿಷಯ. ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ಥಾನಿಗಳು ದಂಗೆಯೇಳುವಂತೆ ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಬಿ.ಎಸ್.ಎಫ್ ಮತ್ತು ಸಿ.ಆರ್. ಪಿ. ಎಫ್ ಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವಾಗ ನೀವು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ನೀವು ತೊಂದರೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ್ದೀರಿ. ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ. ನನ್ನದು ಉದ್ದವಾದ ಮೂಗು, ಏನು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದೆ. ನೀವು ಪಾಕಿಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕೆಂದು ನಾನು ಬಯಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಇಂದಿರಾ ಹೇಳಿದಾಗ, ಅಂದರೆ ಯುದ್ಧ ಎಂದು ನಾನು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದೆ. ಅದು ಯುದ್ಧವಾದರೂ ನಾನು ಲೆಕ್ಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದಾಗ, “ನೀವು ಸಿದ್ಧರಿದ್ದೀರಾ? ನಾನಂತೂ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಇದು ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ಕಣಿವೆಗಳು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಚೀನಾದಿಂದ ದಾಳಿ ನಡೆಯಬಹುದು; ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲ ಇನ್ನೇನು ಆರಂಭವಾಗಲಿದೆ ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಬೀಳುವ ಮಳೆ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ತೂತು ಬಿದ್ದಿದೆಯೇನೋ ಎಂಬಂತೆ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ದೇಶವೇ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತದೆ. ಹಿಮ ಕರಗಿದೊಡನೆ ನದಿಗಳು ಸಾಗರದಂತಾಗುತ್ತವೆ. ನನ್ನೆಲ್ಲ ಚಲನವಲನಗಳೂ ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಹವಾಮಾನದಿಂದಾಗಿ ನಮಗೆ ನೆರವು ನೀಡಲು ವಾಯುಪಡೆಗೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈಗ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳೇ, ನನಗೆ ನಿಮ್ಮ ಆದೇಶವೇನೆಂದು ಹೇಳಿ.” ಹೀಗೆ ನಾನು ಹೇಳಿದಾಗ, ಹಲ್ಲು ಕಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕಾಠಿಣ್ಯ ತುಂಬಿಕೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರಧಾನಿಯವರು, ಸಂಪುಟವು ಸಂಜೆ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಸೇರುತ್ತದೆ ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳಿದರು. ಸಂಪುಟದ ಸದಸ್ಯರ ಹಿಂದೆ ನಾನು ಹೊರಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಚೀಫ್ ಸ್ವಲ್ಪ ನಿಲ್ಲುತ್ತೀರಾ ಎಂದು ಇಂದಿರಾ ಹೇಳಿದರು. ಅವರೆಡೆಗೆ ತಿರುಗಿದ ನಾನು “ಪ್ರಧಾನಿಗಳೇ ನೀವು ಬಾಯಿ ತೆರೆಯುವ ಮುನ್ನ ಒಂದು ಮಾತು. ಮಾನಸಿಕ ಅಥವಾ ದೈಹಿಕ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ನೆಪದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ರಾಜೀನಾಮೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಬಹುದೇ?” ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದೆ. “ನೀವು ಹೇಳಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ನಿಜ” ಎಂದು ಇಂದಿರಾ ಹೇಳಿದಾಗ, “ನಿಮಗೆ ನಿಜ ಹೇಳುವುದು ನನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯ. ಹೋರಾಡುವುದು ನನ್ನ ಕೆಲಸ. ಗೆಲುವಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡುವುದು ನನ್ನ ಕೆಲಸ. ನಿಮಗೆ ನಿಜವನ್ನೇ ಹೇಳಬೇಕು” ಎಂದೆ. ನಸುನಕ್ಕ ಇಂದಿರಾ ಸರಿ. “ಸ್ಯಾಮ್. ನನಗೇನು ಬೇಕು ಎಂದು ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತು ತಾನೇ?” ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. “ಹೌದು ಅದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ” ಎಂದಷ್ಟೇ ನಾನು ಉತ್ತರಿಸಿದೆ. ಏಳು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಭಾರತ – ಪಾಕ್ ಯುದ್ಧ ನಡೆದಾಗ ಸ್ಯಾಮ್ ವಿಜಯಮಾಲೆ ಧರಿಸಿ ಬಂದಿದ್ದರು! ==ಗೌರವಗಳು== ೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ ಅವರು ದೇಶದ ಭೂಪಡೆಯ 8ನೇ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು. ೧೯೭೩ರ ಜನವರಿ ಒಂದರಂದು ಅವರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಗೌರವವನ್ನು ಪ್ರದಾನಿಸಿದರು. ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಮತ್ತು ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ]] ಗೌರವಗಳಿಗೂ ಅವರು ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದರು. ==ವಿದಾಯ== ಈ ಮಹಾನುಭಾವರು ಜೂನ್ 27, 2008ರಂದು ಈ ಲೋಕವನ್ನಗಲಿದರು. ಈ ಮರೆಯಲಾಗದ ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಕಾಲದ ಈ ಮಹಾನ್ ನಾಯಕನಿಗೆ ನಮ್ಮ ಗೌರವಪೂರ್ವಕ ನಮನಗಳು. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ: ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು]] [[ವರ್ಗ: ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ (ಭಾರತ)]] [[ವರ್ಗ: ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೪೮ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೨೦೦೮ ನಿಧನ]] [[ವರ್ಗ:ಯೋಧರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯ]] q89tzl1kdzrape2fxld63k6kwdj47vo 0 50602 1373252 1359101 2026-05-13T04:14:48Z Kwamikagami 17055 1373252 wikitext text/x-wiki [[File:Mars Orbiter Mission - India - ArtistsConcept.jpg|thumb|right|ಕಲಾವಿದನ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಗಳಗ್ರಹವನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ಮಂಗಳಯಾನ ಉಪಗ್ರಹ]] == '''ಮಂಗಳಯಾನ''' == '''ಮಾರ್ಸ್ ಆರ್ಬಿಟರ್ ಮಿಷನ್''' ಅಥವಾ '''ಮಂಗಳಯಾನ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಭಾರತವು [[ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ|ಮಂಗಳಗ್ರಹದ]] ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿರುವ [[ಉಪಗ್ರಹ]]. ಇದನ್ನು ನವಂಬರ್ 5,2013 ರಂದು [[ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆ ಸಂಸ್ಥೆ]](ಇಸ್ರೋ) ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಉಡ್ಡಯನ ಮಾಡಿತು. ಈ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಬೇಕಿರುವ ವಿನ್ಯಾಸ, ಯೋಜನೆ, ನಿರ್ವಹಣೆ, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು ಈ ''''ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶಕ'''' ಯೋಜನೆಯು ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. {{Quote_box| width=40%|align=right|quote=.The Mars Orbiter Mission probe lifted-off from the First Launch Pad at Satish Dhawan Space Centre SHAR, Sriharikota,Andhra Pradesh, using a Polar Satellite Launch Vehicle (PSLV) rocket C25 at 09:08 UTC (14:38 IST) on 5 November 2013 (English wikipedea [[https://en.wikipedia.org/wiki/Mars_Orbiter_Mission]] |-}} ಈ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು [[ಇಸ್ರೋ]] ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] [[ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾ|ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾದಲ್ಲಿರುವ]] [[ಸತೀಶ್ ಧವನ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರ]]ದ ಉಡ್ಡಯನ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ [[ಪೋಲಾರ್ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಲಾಂಚ್ ವೆಹಿಕಲ್|ಪಿ.ಎಸ್.ಎಲ್.ವಿ]] ರಾಕೆಟ್ ಸಿ೨೫ ಅನ್ನು ಬಳಸಿ ೫ನೇ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೩ರಂದು ೦೯:೦೮ UTC (ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ ೧೪:೩೮)ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಡ್ಡಯನ ಮಾಡಿತು. ಇದು ಭೂಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದು ತಿಂಗಳಿದ್ದು, ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧,೨೦೧೩ರಂದು ''ಹೆಲಿಯೋಸೆಂಟ್ರಿಕ್ ಮಾರ್ಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‍ಫರ್ ಆರ್ಬಿಟ್'' {ಮಂಗಳಗ್ರಹದ ದಾರಿಯ ಕಕ್ಷೆ}ಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮುಂದೆ ಸುಮಾರು ಒಂಭತ್ತು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದತ್ತ ಚಲಿಸುವ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೪,೨೦೧೪ರಂದು ಮಂಗಳಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.ಮಾರ್ಸ್ ಆರ್ಬಿಟರ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೭೮೦,೦೦೦ ಮಿಲ್ಲಿಯನ್ ಕಿಲೋಮೀಟರ್(೪೮೦ ಮಿಲ್ಲಿಯನ್ ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಮಂಗಳಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕುರುಹಾಗಿ [[ಮಿಥೇನ್]] ಅನಿಲದ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವುದು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲೊಂದು.(ನೋಡಿ: {{cite web |title=ಅಂಗಾರಕನತ್ತ ಅಭಿಯಾನ ಆರಂಭ|url=http://epaper.udayavani.com/Display.aspx?Pg=A&Edn=MN&DispDate=2013-11-6}}) == ಸೂರ್ಯ ಪ್ರಭಾವಲಯಕ್ಕೆ ನೌಕೆ == :ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಮಂಗಳ ನೌಕೆಯು ಶನಿವಾರ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ಭೂಮಿಯ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಬಂಧನದಿಂದ ಕಳಚಿಕೊಂಡು ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಭಾವಲಯವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. :ರಾತ್ರಿ ೧೨.೪೯ಕ್ಕೆ ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಹೊರಹೋಗಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ಇಸ್ರೋ ನೌಕೆಯು ೨೩ ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ ಸೌರ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸೇರಿತು. :ಚೆನ್ನೈ: ಭಾರತದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಮಂಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಾಮಿ (ಮಾರ್ಸ್ ಆರ್ಬಿಟರ್) ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಈ ತಿಂಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಗಾರಕನ ವಾತಾವರಣ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇಸ್ರೊ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>•Sun, 12/01/2013 (ಐಎಎನ್‌ಎಸ್‌-ಸುದ್ದಿ)ಬೆಂಗಳೂರು</ref> ===ಮಂಗಳ ಕಕ್ಷೆಗೆ ನೌಕೆ=== ------ *''ಮಂಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಾಮಿ ತನ್ನ ಶೇ.95ರಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದೆ. ಅಂದರೆ ಇದುವರೆಗೂ ಇದು 21.1 ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ.ದೂರ ಕ್ರಮಿಸಿದೆ. ಮಂಗಳನ ಕಕ್ಷೆ ತಲುಪಲು ಇನ್ನು ಬರೀ 40 ಲಕ್ಷ ಕಿ.ಮೀ. ಪಯಣವಷ್ಟೇ ಬಾಕಿಯಿದೆ. ಕಕ್ಷೆಗಾಮಿ ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಹಲವು ಉಪಕರಣಗಳು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆ ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದೆ. ಕಕ್ಷೆಗಾಮಿ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಉಪಕರಣಗಳು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿವೆ,'' ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇಸ್ರೊ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. 2.2 ಎಂ ಹೈ ಗೇನ್ ಆಂಟೆನಾದ ಮೂಲಕ 21.1 ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ.ದೂರದಿಂದ ಈ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕಕ್ಷೆಗಾಮಿ ಕಳುಹಿಸಿದೆ. ಕಕ್ಷೆಗಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಎಂಜಿನ್ ಕಳೆದ 10 ತಿಂಗಳಿನಿಂದ ಬಳಕೆಯಾಗದೆ ಉಳಿದಿದ್ದು, ಸೆ.24ರಂದು ಇದನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಂಗಳನ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಕಕ್ಷೆಗಾಮಿಯನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಂಗಳಯಾನ 450 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕಳೆದ ವರ್ಷದ ನ.5ರಂದು ಇದನ್ನು [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] ಶ್ರೀ ಹರಿಕೋಟಾದಿಂದ ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಭೂ ಕಕ್ಷೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಭೂ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕಕ್ಷೆಗಾಮಿಯನ್ನು ಡಿ.1ರಂದು ಮಂಗಳನ ಪಥಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವತ್ತಿನಿಂದ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಕಕ್ಷೆಗಾಮಿಯ ಪಥವನ್ನು ತಿರುಗಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವೇಗವನ್ನು ಉತ್ಕರ್ಷ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅಂತರ ಗ್ರಹ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಉಪಗ್ರಹ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಸಾಧಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮಂಗಳನ ವಾತಾವರಣ, ಅಲ್ಲಿರಬಹುದಾದ ಖನಿಜಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಈ ಯೋಜನೆಯ ಉದ್ದೇಶ. == ದಿ.16 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್, 2014-ಮಂಗಳ ನೌಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:16-9-2014 PSLV to Mars.JPG|thumb|right|ಮಂಗಳಯಾನದ ಯೋಜನೆ-(ಇಸ್ರೋದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ)ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವರದಿ/೧೬-೯-೨೦೧೪]] *ಭಾರತದ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಅಂತರ ಗ್ರಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ‘ಮಂಗಳಯಾನ’ (ಮಾರ್ಸ್ ಆರ್ಬಿಟರ್ ಮಿಷನ್) ನಿಗದಿತ ಯೋಜನೆಯಂತೆ ಸಾಗು­ತ್ತಿದೆ. *‘ನೌಕೆ ಈಗ ಭೂಮಿಯಿಂದ 21.5 ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರ ಕ್ರಮಿಸಿದೆ. ಇಸ್ರೊ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ನೌಕೆಗೆ ಸಂಕೇತ ತಲುಪಲು 12 ನಿಮಿಷ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಇದೇ 24ಕ್ಕೆ 22.4 ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರ ತಲುಪಲಿದೆ. ಸದ್ಯ ನೌಕೆಯ ವೇಗ ಸೆಕೆಂಡ್‌ಗೆ 5.2 ಕಿ.ಮೀ. ಅಂದು ಈ ವೇಗವನ್ನು 4.1 ಕಿ.ಮೀ.ಗೆ ತಗ್ಗಿಸಿ ಮಂಗಳನ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುವುದು. ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಇಸ್ರೊ ಬ್ಯಾಲಾಳು ಕೇಂದ್ರ, ಅಮೆರಿಕದ ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋನ್‌, ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್‌, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಅಗತ್ಯ ನೆರವು ನೀಡ­ಲಾಗುವುದು’ ಇಸ್ರೊ) ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಲಹೆಗಾರ ವಿ. ಕೋಟೇಶ್ವರ ರಾವ್‌ ಎಂದರು. *ಸಂಕೇತಗಳ ಏಕಮುಖದ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೇ ತಗಲುವ ಅವಧಿ 12 ನಿಮಿಷ. ::'''ಇಸ್ರೊ ನಡೆ'''... *ಯೋಜನಾ ವೆಚ್ಚ ₨450 ಕೋಟಿ * 300 ದಿನಗಳ ಸಂಚಾರ * 2013ರ ನವೆಂಬರ್‌ 5ಕ್ಕೆ ಉಡಾವಣೆ * ನ.7,8,9,11,12,16: ನೌಕೆಯನ್ನು ಕಕ್ಷೆಗೆ ಏರಿಸಲು ಆರು ಹಂತದ ಪೂರಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ * ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 4: ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಭಾವಲಯಕ್ಕೆ ನೌಕೆ * ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 11: ನೌಕೆಯು ನಿಗದಿತ ಪಥದಲ್ಲೇ ಸಂಚರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಪಥ ಸರಿಪಡಿಸುವಿಕೆ ಕಾರ್ಯ (ಟಿಸಿಎಂ–1) * ಫೆ.2: 100 ದಿನದ ಯಶಸ್ವಿ ಪಯಣ * ಏಪ್ರಿಲ್‌9: ಅರ್ಧ ಹಾದಿ ಕ್ರಮಿಸಿದ ನೌಕೆ * ಜೂನ್‌ 12: ನೌಕೆಯು ನಿಗದಿತ ಪಥದಲ್ಲೇ ಸಂಚರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಪಥ ಸರಿಪಡಿಸುವಿಕೆ ಕಾರ್ಯ (ಟಿಸಿಎಂ–2) * ಜುಲೈ 4: ಶೇ 75ರಷ್ಟು ದೂರ ಕ್ರಮಿಸಿದ ನೌಕೆ * ಆಗಸ್ಟ್‌ 28: ಶೇ 98ರಷ್ಟು ಯಾನ ಪೂರ್ಣ * ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 22: ನೌಕೆಯು ನಿಗದಿತ ಪಥದಲ್ಲೇ ಸಂಚರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಪಥ ಸರಿಪಡಿಸುವಿಕೆ ಕಾರ್ಯ (ಟಿಸಿಎಂ–2) * ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 24: ಮಂಗಳನ ಕಕ್ಷೆಗೆ ನೌಕೆ ಪ್ರವೇಶ ;ಜತೆಗಿದೆ ಸಾಧನ ಸಲಕರಣೆ *‘ಮಂಗಳನ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಾಗಿ ನೌಕೆಯು ಒಟ್ಟು ೧೫ ಕೆ.ಜಿ ತೂಕದ 5 ಸಾಧನಗ­ಳನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ‘ಲೈಮನ್ ಆಲ್ಫಾ ಫೋಟೋ­ಮೀಟರ್’(ಎಲ್‌ಎಪಿ) ಅನಿಲಗಳ ಆವಿ ಬಗ್ಗೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಲಿದೆ. ಮಾರ್ಸ್ ಮಿಥೇನ್ ಸಂವೇದ­ಕವು (ಎಂಎಸ್‌ಎಂ) ಜೀವಕಣಗಳು ಎಂದಾದರೊಮ್ಮೆ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದವೇ ಅಥವಾ ಈಗಲೂ ಇವೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲಿದೆ’ ಎಂದರು. ;ಆರು ತಿಂಗಳು ಕಾರ್ಯ’ *‘ಒಟ್ಟಾರೆ ಅಂಗಾರಕನ ವಾತಾವರಣ, ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣ, [[ಗ್ರಹ|ಗ್ರಹದ]] ವಿಕಾಸ, ಜೀವಕಣಗಳ ಸಂಭಾವ್ಯ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತಿತರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ದೊರೆಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದೆ. ಮಂಗಳನ ಕಕ್ಷೆ ಸೇರಿದ ನಂತರ ನೌಕೆಯು ೬ ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲಿದೆ’ ಎಂದು ಸೋಮವಾರ(೧೫-೯-೨೦೧೪) ಕೋಟೇಶ್ವರ ರಾವ್‌ ತಿಳಿಸಿದರು. ((ಇಸ್ರೋದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ)ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವರದಿ/೧೬-೯-೨೦೧೪--[[https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%A8#.E0.B2.A6.E0.B2.BF.16_.E0.B2.B8.E0.B3.86.E0.B2.AA.E0.B3.8D.E0.B2.9F.E0.B2.82.E0.B2.AC.E0.B2.B0.E0.B3.8D.2C_2014-.E0.B2.AE.E0.B2.82.E0.B2.97.E0.B2.B3_.E0.B2.A8.E0.B3.8C.E0.B2.95.E0.B3.86]]) == ಮೊದಲ ಯಶಸ್ಸು == ಸೋಮವಾರ (22-9-2014) ಮೊದಲ ಯಶಸ್ಸು : ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಕಾಶ ಕೇಂದ್ರ - ಪೀಣ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಇಸ್ಟ್ರಾಕ್‌ ಕೇಂದ್ರ : ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದೆಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಮಂಗಳಯಾನ (ಮಾರ್ಸ್‌ ಅರ್ಬಿಟರ್ ಮಿಷನ್ - ಮಾಮ್) [[ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ]] ನೌಕೆ ಕೊನೆಯ ಹಂತದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಸೋಮವಾರ (22-9-2014) ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮಂಗಳಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವ ಎಲ್ಎಎಂ(ನ್ಯೂಟನ್ ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಅಪೋಜಿ ಮೋಟಾರ್) [[ದ್ರವ]] ದಹನ ಪರೀಕ್ಷೆ ಸೋಮವಾರ ನಡೆದಿದ್ದು, 300 ದಿನದಿಂದ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ಇಂಜಿನ್ ನನ್ನು 4 ಸೆಕೆಂಡುಗಳ(3.968 secs) ಕಾಲ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟವನ್ನು ದಾಟಿದ್ದರು. [one india] ಬೆಂಗಳೂರು: ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲೇ ಮಂಗಳ ಯಾನ ಯಶಸ್ವಿ! ಬೇರೆಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಅತ್ಯಂತ ಅಗ್ಗದ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ ಯಾತ್ರೆ ಸಂಘಟಿಸಿದ ಇಸ್ರೋದ ಕಕ್ಷೆಗಾಮಿ ನೌಕೆ ಮಾರ್ಸ್ ರೋವರ್ ಮಂಗಳನ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಇಳಿದಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲೇ ಯಶಸ್ಸು ಸಾಧಿಸಿದ ಮೊದಲ ದೇಶವೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ. ಬುಧವಾರ ಬೆಳಗ್ಗೆ 7.47ರ ಶುಭ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೋದ ಮಂಗಳದ ಕಕ್ಷೆಗಾಮಿ ನೌಕೆಯು ಮಂಗಳನ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಸೇರಿತು ಎಂದು ಇಸ್ರೋ ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸ್ವತಃ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಸಹಿತ ಗಣ್ಯರು ಇಸ್ರೋ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದರು. == ಮಂಗಳನ ಕಕ್ಷೆಗೆ == 2013ರ ನವೆಂಬರ್ 5ರಂದು ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟದಿಂದ ಪಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ-ಸಿ25 ಗಗನನೌಕೆ ವಾಹಕವು ಈ ಕಕ್ಷೆಗಾಮಿಯನ್ನು ಮಂಗಳನತ್ತ ಕಳುಹಿಸಿತ್ತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಅದು ಭೂಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:24Mars Orbiter Missi.jpg|thumb|right|ಚಿತ್ರ:ದಿ.24-9-2014 ರಂದು ಮಂಗಳ ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.]] ಬುಧವಾರದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಏನು? *ಬೆಳಗ್ಗೆ 7.17ಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಲ್ಯಾಮ್ ಎಂಜಿನ್ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡು ಸುಮಾರು 24 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಉರಿಯಲಿದೆ *ಈ ದಹನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು 440 ನ್ಯೂಟನ್ ಶಕ್ತಿ ದೊರೆಯಲಿದೆ *ಈ ಬಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನೌಕೆಯನ್ನು ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ತಿರುಗಿಸಿ ಅದರ ವೇಗ ತಗ್ಗಿಸಿ ಮಂಗಳನ ಕಕ್ಷೆಗೆ ತಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ *ಬುಧವಾರ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12.30ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನೌಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಲರ್ ಕ್ಯಾಮರಾದಿಂದ ಪ್ರಥಮ ಚಿತ್ರ ದೊರೆಯಲಿದೆ ---------- 66.6 ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ.- ನೌಕೆ ಕ್ರಮಿಸಬೇಕಿದ್ದ ಒಟ್ಟು ದೂರ 66.3 ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ.-ಸೋಮವಾರದವರೆಗೆ ನೌಕೆ ಕ್ರಮಿಸಿರುವ ದೂರ 22.1 ಕಿ.ಮೀ./ಸೆಕೆಂಡ್-ನೌಕೆ ಈಗ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ವೇಗ 4.4 ಕಿ.ಮೀ./ಸೆಕೆಂಡ್-ಕಕ್ಷೆಗೆ ಸೇರುವಾಗ ನೌಕೆಗೆ ಇರಬೇಕಾದ ವೇಗ. *(‘ನೌಕೆ ಈಗ ಭೂಮಿಯಿಂದ 21.5 ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರ ಕ್ರಮಿಸಿದೆ. ಇಸ್ರೊ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ನೌಕೆಗೆ ಸಂಕೇತ ತಲುಪಲು 12 ನಿಮಿಷ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಇದೇ 24ಕ್ಕೆ 22.4 ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರ ತಲುಪಲಿದೆ. ಸದ್ಯ ನೌಕೆಯ ವೇಗ ಸೆಕೆಂಡ್‌ಗೆ 5.2 ಕಿ.ಮೀ. ಅಂದು ಈ ವೇಗವನ್ನು 4.1 ಕಿ.ಮೀ.ಗೆ ತಗ್ಗಿಸಿ ಮಂಗಳನ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:B'lore ISRO Center-24-isac601.jpg|thumb|right|24-9-2014 ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇಸ್ರೋ ಕೇಂದ್ರ]] ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಇಸ್ರೊ ಬ್ಯಾಲಾಳು ಕೇಂದ್ರ, ಅಮೆರಿಕದ ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋನ್‌, ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್‌, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಅಗತ್ಯ ನೆರವು ನೀಡ¬ಲಾಗುವುದು’ ಎಂದರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಕಾಶ ಕೇಂದ್ರ ISAC, ಇಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಕಾಶ ಕೇಂದ್ರ- ಟೆಲಿಮೆಟ್ರಿ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ISTRAC, ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಟೆಲಿಮೆಟ್ರಿ ಕೇಂದ್ರ, ಬ್ಯಾಲಾಳುವಿನ ಹೊಸ ಕೇಂದ್ರ, LPSC, LEOS ಜೊತೆಗೆ ಹಾಸನದ ಎಂಸಿಎಫ್ ಕೇಂದ್ರ ಹೀಗೆ ಇಸ್ರೋದ ಪ್ರತಿ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ ವಾಗಿದೆ.[one india,) ( ಇಸ್ರೋದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು: ಕೆ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್, ವಿ ಆದಿಮೂರ್ತಿ, ಎಂ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ, ಪಿ ರಾಬರ್ಟ್, ಸುಬ್ಬಯ್ಯ ಅರುಣನ್, ಬಿಎಸ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್, ಎಸ್‌ಕೆ ಶಿವಕುಮಾರ್, ಬಿ ಜಯಕುಮಾರ್, ವಿ ಕೇಶವರಾಜು, ಪಿ ಏಕಾಂಬರಂ, ಪಿಕೆ ಕೃಷ್ಣನ್ ) == ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲೇ ಮಂಗಳಯಾನ ಯಶಸ್ವಿ == {{Quote_box| width=40%|align=right|quote= *The spacecraft is expected to circle the planet for at least six months, following an elliptical orbit that gets within 365 kilometers (227 miles) of the planet's surface at its closest and 80,000 kilometers (49,700 miles) at its farthest (ಇದು 24 SEPTEMBER, 2014 ರನಂತರ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗಿದೆ ಮುಂದೆ ನೋಡಿ) *Indian Space Research Organisation's Mars Orbiter Mission (MOM) spacecraft started orbiting the red planet at 7.47am, but it was only 12 minutes later —because of a time delay in radio signals travelling the 680 million km -- that scientists at Isro Telemetry, Tracking and Command Network in Bangalore, could erupt in joy as '''Prime Minister Narendra Modi stood a happy witness'''. (TOI) |-}} ಬುಧವಾರ (24-9-2014) ಮಂಗಳಯಾನ ನೌಕೆ( a Polar Satellite Launch Vehicle (PSLV) rocket C25) ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಯೊಳಗೆ ಭದ್ರವಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ಮಂಗಳನ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲೇ ಸುಮಾರು 420 ಕಿ.ಮೀ. ರಿಂದ 80 ಸಾವಿರ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡಲಿರುವ ಈ ಕಕ್ಷೆಗಾಮಿ ನೌಕೆಯು ಅಲ್ಲೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಜೀವಕಣಗಳ ಇರುವಿಕೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗುವ ಡ್ಯುಟೇರಿಯಂ ಮತ್ತು ಜಲಜನಕದ ಪ್ರಮಾಣ ಇದ್ದರೆ ಎಷ್ಟಿರಬಹುದು ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಈ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಮಿಥೇನ್ ಸೆನ್ಸರ್, ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಅನಿಲದ ಮೂಲವಿದೆಯೇ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಲಿದ್ದರೆ, ಥರ್ಮಲ್ ಇನ್ಫ್ರಾರೆಡ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಮೀಟರ್, ಅಲ್ಲಿನ ತಾಪಮಾನ, ಖನಿಜಾಂಶ, ಮಣ್ಣಿನಾಂಶ ಇತ್ಯಾದಿಯ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:MODI.jpg|thumb|right| ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪೀಣ್ಯಾದ ಇಸ್ರೋ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಇಸ್ರೋ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಕೆ.ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್`ಅವರನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿಯೇ ಯಶಸ್ವೀ ಮಂಗಳಯಾನ (MOM) ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ, ಅಭಿನಂದಿಸತ್ತಿರುವುದು (ವೆಬ್`ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ೨೪-೯-೨೦೧೪]] ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲೇ ಮಂಗಳ ಯಾನ ಯಶಸ್ವಿ! ಬೇರೆಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಅತ್ಯಂತ ಅಗ್ಗದ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ ಯಾತ್ರೆ ಸಂಘಟಿಸಿದ ಇಸ್ರೋದ ಕಕ್ಷೆಗಾಮಿ ನೌಕೆ ಮಾರ್ಸ್ ರೋವರ್ ಮಂಗಳನ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಇಳಿದಿದೆ. ಇಡೀ ದೇಶಕ್ಕೆ ದೇಶವೇ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿದೆ. ([[ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ]], 24 SEPTEMBER, 2014) *ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರೂ ಆಗಿರುವ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ]] ನಲವತ್ತು ಕಿ.ಮೀ.ದೂರದ ಪೀಣ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಇಸ್ರೋದ ಟೆಲಿಮೆಟ್ರಿ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕಮ್ಯಾಂಡ್ ನೆಟ್`ವರ್ಕಿನ (ಇಸ್`ಟ್ರ್ಯಾಕ್`)ಗಗನ ನೌಕೆ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಏಳು ಗಂಟೆಗೆ ಬಂದರು. *ಇಸ್ರೋ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಕೆ.ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್`ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಯ ಹಿರಿಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಯೋಜನೆಯ ವಿವಿಧ ಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. ;ಸಂಕೇತ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಗಳು. ಇಸ್ರೋದ ಬ್ಯಾಲಾಳುವಿನಲ್ಲಿರುವ ಡೀಪ್`ಸ್ಪೇಸ್`ನೆಟ್`ವರ್ಕ್ (ಡಿ.ಎಸ್.ಎನ್.); ಅಮೇರಿಕಾದ ನಾಸಾ; ಸ್ಪೇನ್`ನ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್` ; ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕ್ಯಾನ್ಬೆರಾದಲ್ಲಿರುವ ಡಿ.ಎಸ್`ಎನ್`ಗಳು ಈ ಮಂಗಳಯಾನದ ನೌಕೆಯಿಂದ ಬರುವ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತವೆ. == ಇಸ್ರೊದಿಂದ ಇತಿಹಾಸ ನಿರ್ಮಾಣ == {{Quote_box| width=80%|align=center|quote= '''51 ಬಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನ''': *ಇಸ್ರೋ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲೇ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24-9-2014ರಂದು ಮಂಗಳಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದೆ. *51 ಬಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನ: ಈ ವರೆಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮಂಗಳನ ಕಕ್ಷೆ ತಲುಪಲು 51 ಬಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದವು. ಇದರಲ್ಲಿ 30 ಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಬಹುತೇಕ ಯೋಜನೆ­ಗಳೆಲ್ಲ ಉಡಾವಣೆ ಹಂತ, ಭೂ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಮಂಗಳ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಸೇರುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ವಿಫಲ­ಗೊಂಡಿದ್ದವು. *'''ಆರು ತಿಂಗಳು ಕಾರ್ಯ''': ನೌಕೆಯು ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ (180 ದಿನ)ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲಿದೆ. *ಚೊಚ್ಚಲ ಯತ್ನದಲ್ಲೇ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದ ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಭಾರತ ಪಾತ್ರ­ವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮಂಗಳ­ನ ಕಕ್ಷೆಗೆ ನೌಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಮಂಗಳ­ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಯಶಸ್ವಿ­ಯಾಗಿ ನೌಕೆ­ಗಳನ್ನು ಕಳು­ಹಿಸಿದ ಅಮೆರಿಕ, ರಷ್ಯಾ, ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂ­ಟದ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು.)--|| "|source=(ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ೨೫-೯-೨೦೧೪) }} [[ಚಿತ್ರ:Result-zone.jpg|thumb|right|‘ಮಂಗಳಯಾನ’ (ಮಾರ್ಸ್ ಆರ್ಬಿಟರ್ ಮಿಷನ್) ನೌಕೆಯಲ್ಲಿನ ವರ್ಣ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಸೆರೆಹಿಡಿದ '''ಮಂಗಳನ ಪ್ರಥಮ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ'''( ಇಸ್ರೋ ಫೇಸ್`ಬುಕ್`& ಪಿ.ಟಿ.ಐ.ವರದಿ ಪ್ರಜಾವಾಣಿ.೨೫-೯-೨೦೧೪)]] '''ಮಂಗಳಯಾನ-ಅಂಕಿ ಅಂಶ''' *ಮಂಗಳ ಗ್ರಹವು ೭೮೦/780 ದಿನಗಳಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ ಅದೇ ಸಮಯ ನೋಡಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಿದೆ. ಯು.ಎಸ್.ಎ. ಯೂ ಅದೇ ಸಮಯ ನೋಡಿ ಎರಡು ದಿನ ಮುಂಚೆ ಮಂಗಳಕಕ್ಷೆಗೆ ಉಪಗ್ರಹ ಕಳಿಸಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಅಂತಹ ಸಮಯ ಜನವರಿ ೨೦೧೬/2016 ಕ್ಕೆ ಬರುವುದು. *ಈ ಬಗೆಯ ಉಡ್ಡಯನ ವೆಚ್ಚ ಯು.ಎಸ್‘.ಎ.ಗೆ ೨೦೧೪/2014 ರ ಯೋಜನೆಗೆ 4026 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ; ೨೦೧೫/2015 ರ ಯೋಜನೆಗೆ - ೧೭೯೦/1790 ಕೋಟಿ ಡಾಲರ್.)(1790X60 ಕೋಟಿ ರೂ.)ನಿಗದಿಮಾಡಿದೆ. *ಭಾರತದ ಉಡ್ಡಯನ ವೆಚ್ಚ ೪೫೦/450 ಕೋಟಿ.ರೂಪಾಯಿ ರಾಕೆಟ್ ಗೆ ೧೧೦/110 ಕೊಟಿ. ಮಂಗಳ ನೌಕೆಗೆ-೧೫೦ /150 ಕೋಟಿ . ನಿಗಾ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ೧೯೦/190 ಕೋಟಿ (ಒಟ್ಟು-೭.೪/ 7.4ಕೋಟಿ ಡಾಲರ್) *ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪದ ದೂರ ೬೬.೬/66.6 ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ. * ಈಗ ಮಂಗಳ:ನನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ನೌಕೆಯು ಕಕ್ಷಾಪಥದ ಕನಿಷ್ಟ ದೂರವು ೪೨೧.೭/421.7 ಕಿಮೀ.ದೂರವು. ಗರಿಷ್ಠ ದೂರವು ೭೬,೯೯೩.೬/76993.6 ಕಿ.ಮೀ. ಆಗಿದೆ. ಅದು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತಕ್ಕೆ ೧೫೦/150 ಡಿಗ್ರಿ ಓರೆಯಾಗಿ ಸುತ್ತುತ್ತಿದೆ. ಈಪಥದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳನನ್ನು ೭೨/72 ಗಂ. ೫೧/51 ನಿ. ೫೧/51 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. *‘ಮಂಗಳಯಾನ’ (ಮಾರ್ಸ್ ಆರ್ಬಿಟರ್ ಮಿಷನ್) ನೌಕೆಯಲ್ಲಿನ ವರ್ಣ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಸೆರೆಹಿಡಿದ ಮಂಗಳನ ಪ್ರಥಮ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಭಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಇಸ್ರೊ) ತನ್ನ ಫೇಸ್ ಬುಕ್ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಟ್ವಿಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಗುರುವಾರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಇಸ್ರೊ ತಾನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಹೊಸ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದೆ. ‘ಈ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು 7,300 ಕಿ.ಮೀ. ಎತ್ತರದಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. 376 ಎಂ. ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್ ಹೊಂದಿದೆ’ ಎಂದು ಇಸ್ರೊ ಟ್ವಿಟ್ ಮಾಡಿದೆ. (ಬೆಂಗಳೂರು(ಪಿಟಿಐ)ಪ್ರಜಾವಾಣಿ-೨೫-೯-೨೦೧೪) * ‘ಮಂಗಳಯಾನ’ (ಮಾರ್ಸ್ ಆರ್ಬಿಟರ್ ಮಿಷನ್) ನೌಕೆಯಲ್ಲಿನ ವರ್ಣ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಸೆರೆಹಿಡಿದ ಮಂಗಳನ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ (ಗ್ಲೋಬಲ್ ವ್ಯೂ) ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಭಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಇಸ್ರೊ) ತನ್ನ ಫೇಸ್ ಬುಕ್ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ತನ್ನ ಅಪೋಬಿಂದುವಿನ ಬಳಿಯಿಂದ (ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು ೭೪,೫೦೦ ಎತ್ತರದಿಂದ) ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದೆ. (ಡಿಸ್ಕವರಿ ವಾರ್ತೆಯ ಜಾಲತಾಣ: http://news.discovery.com/space/dusty-days-india-mission-photographs-stormy-mars-globe-140929.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141002021722/http://news.discovery.com/space/dusty-days-india-mission-photographs-stormy-mars-globe-140929.htm |date=2014-10-02 }}) ==ಮಾಮ್‌ ಮಂಗಳ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ== [[File:Assembly_Animation_of_Mars_Orbiter_Mission.webm|thumb|start=3|end=577|ಮಾರ್ಸ್ ಆರ್ಬಿಟರ್ ಮಿಷನ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಯ ಅನಿಮೇಟೆಡ್ ಜೋಡಣೆ ()ಚಲನೆಯ ಚಿತ್ರ]] *3 Jul, 2017 *'ಜೂನ್19ಕ್ಕೆ ಮಾಮ್‌ ಮಂಗಳ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ದಿನ ಪೂರೈಸಿದೆ. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮಾಮ್‌, 40 ಕೋಟಿ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ನಾವು ಒಂದು ಸಿಗ್ನಲ್‌ ಕಳುಹಿಸಿದರೆ ತಲುಪಲು 22 ನಿಮಿಷ ಆಗುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ತಲುಪಿದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಬರಲು 22 ನಿಮಿಷ ಬೇಕು. ದಿನದ 24 ಗಂಟೆಯೂ ಮಾಮ್‌ ಅನ್ನು ಜೋಪಾನವಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ' ಎಂದು ಈಗಿನ ಉಪಗ್ರಹದ ಆಪರೇಷನ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜರ್‌ ಇಸ್ರೊ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಎಂ.ವಿ. ರೂಪ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2017/07/03/503228.html |title=ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಕಂಡೆ’;ರಮೇಶ ಕೆ.;3 Jul, 2017 |access-date=2017-07-03 |archive-date=2017-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702235308/http://www.prajavani.net/news/article/2017/07/03/503228.html |url-status=dead }}</ref> == ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೋ ಸಾಧನೆಗಳು: == *1962 ರಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಇಂಧನ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಮಿತಿ ಸ್ಥಾಪನೆ. ಕೇರಳದ ತುಂಬಾ ರಾಕೆಟ್ ಉಡಾವನಾ ಕೇಂದ್ರದ ಕೆಲಸ ಆರಂಭ. *1963 ನವಂಬರ್ 21, ಟಿಇಅರ್‘ಎಲ್‘ಎಸ್‘ನಿಂದಮೊದಲ ರಾಕೆಟ್‘ ಉಡಾವಣೆ. *1965 ಥಂಬಾದಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಿಜ್ಞಾನ ತಂತ್ರ ಜ್ಞಾನ ಕೆಂದ್ರ ಸ್ಥಾಪನೆ. *1969 ಆಗಸ್ಟ 15, ಪರಮಾಣು ಇಂಧನ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ [[ಇಸ್ರೋ]] ಸ್ಥಾಪನೆ. *1972 ಆಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾದಲ್ಲಿ ಸತೀಶ್‘ಧವನ್‘ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾಪನೆ. *1975 ಏಪ್ರಿಲ್ 19, ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ ಮೊದಲ ಉಪಗ್ರಹ ಆರ್ಯಭಟ ಉಡಾವಣೆ. *1979 ಭೂ ವೀಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ ಭಾಸ್ಕರ-1 ಉಡಾವಣೆ. *1984 ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಗಗನ ಯಾನಿ ರಾಕೇಶ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರಿಂದ ರಷ್ಯಾ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನಿಲ್ದಾಣ ಸಲ್ಯೂಟ್` 7ರಲ್ಲಿ ಎಂಟು ದಿನ ವಾಸ. *1988 ರಷ್ಯಾದ ರಾಕೆಟ್‘ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ದೂರ ಸಂವೇದಿ ಐಆರ್‘ಎಸ್‘ (IRS)ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣೆ. *1993 ಮೊದಲ ದೃವಗಾಮಿ ಉಪಗ್ರಹ-ಉಡಾವಣಾ ವಾಹಕ ಪಿಎಸ್‘ಎಲ್‘ವಿ (PSLV)ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ; ಯೋಜನೆ ವಿಫಲ. *1997ಉಪಗ್ರಹ-ಉಡಾವಣಾ ವಾಹಕ ಪಿಎಸ್‘ಎಲ್‘ವಿ ಮೊದಲ ಉಡಾವಣೆ. (ಐಅರ್‘ಎಸ್‘-1ಡಿ=IRS-1Dಉಪಗ್ರಹ) *2001 ಜಿಸಾಟ್‘-1 ಉಪಗ್ರಹ ಹೊತ್ತ ಭೂ ಸ್ಥಿರ ಉಪಗ್ರಹ ಹೊತ್ತ ಭೂಸ್ಥಿರ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹಕದ (ಜಿಎಸ್‘ಎಲ್‘ವಿ-GSLV) ಯಶಸ್ವಿ ಉಡಾವಣೆ. *2008ಅಕ್ಟೋಬರ್‘೨೨22 ಚಂದ್ರಯಾನ 1 ರ ನೌಕೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತ ಪಿಎಸ್‘ಎಲ್‘ವಿ. -ಎಕ್ಷ್‘ಎಲ್‘ (PSLV_XL) ಉಡಾವಣೆ. *2013 ನವೆಂಬರ್‘ 5 , ಸ್ವದೇಶಿ ನಿರ್ಮಿತ ಮಂಗಳ ನೌಕೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತ ಪಿಎಸ್‘ಎಲ್‘ವಿ. ಸಿ 25(PSLV_C25) ಉಡಾವಣೆ.. *2014 ಜನವರಿ 5 , ಸ್ವದೇಶಿ ನಿರ್ಮಿತ ಕ್ರಯೋಜನಿಕ್‘ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಒಳಗೊಂಡ ಜಿಎಸ್‘ಎಲ್‘ವಿ-ಡಿ5 (GSLV-D25) ಉಡಾವಣೆ (ಆಧಾರ: ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ೨೫-೯-೨೦೧೪) *ನೋಡಿ:[[ಇಸ್ರೋ]][[https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D._%E0%B2%A8%E0%B2%82%E0%B2%AC%E0%B2%BF_%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%A3%E0%B2%A8%E0%B3%8D#.E0.B2.86.E0.B2.A7.E0.B2.BE.E0.B2.B0]] <ref>{{Cite web |url=https://www.isro.gov.in/Spacecraft/mars-orbiter-mission-spacecraft |title=Nov 05, 2013;Mars Orbiter Mission Spacecraft |access-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16, 2018 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190205233935/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/mars-orbiter-mission-spacecraft |url-status=dead }}</ref> == ನೋಡಿ == *[[ಎಸ್.ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣನ್]] *[[ಪಿ.ಎಸ್.ಎಲ್.ವಿ.|ಪಿ.ಎಸ್.ಎಲ್.ವಿ.ಮತ್ತು]][[ಜಿ.ಎಸ್.ಎಲ್.ವಿ.|ಜಿ.ಎಸ್.ಎಲ್.ವಿ.ರಾಕೆಟ್]] ರೂವಾರಿ *[[ಕ್ಯೂರಿಯಾಸಿಟಿ]] -- [[ನಾಸಾ]] *[[ಭೂಸ್ಥಾಯೀ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡ್ಡಯನ ವಾಹನ-GSLV]] ==ಉಲ್ಲೇಖ== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವೇಷಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ]] 9ztxu39la0v50kwahfndjf4a70t8qgl 0 63876 1373281 1345284 2026-05-13T04:50:18Z Kwamikagami 17055 1373281 wikitext text/x-wiki [[File:Lechuguilla Cave Pearlsian Gulf.jpg|thumb|[[Lechuguilla Cave]], [[New Mexico]], USA]] [[File:hawaiian lava tube.jpg|thumb|Exploring a [[lava tube]] in [[Hawaii]].]] [[File:Big Four Glacier Ice cave.jpg|right|thumb|[[Glacier cave]] in Big Four Glacier, [[Big Four Mountain]], [[Washington (state)|Washington]], [[circa|ca.]] 1920]] [[Image:Domica Cave 22.jpg|thumb|[[Domica|Domica Cave]] in [[Slovak Karst]] ([[Slovakia]])]] [[File:Proteus anguinus Postojnska Jama Slovenija.jpg|thumb|[[Olm]]s in a Slovenian cave]] '''ಗುಹೆ'''ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಪದರದ [[ಶಿಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ ಪೊಳ್ಳುಭಾಗ (ಕೇವ್). ಗುಹೆಗಳ ವೈಶಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ದ್ವಾರದ ಅಗಲ ಎತ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಂಟು. ತೆವಳಿ ಹೋಗುವಷ್ಟು ಕಿರಿದಾದ ದ್ವಾರ ಉಳ್ಳವು ಕೆಲವಾದರೆ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಎತ್ತರವಾದ ಆಳು ಸರಾಗವಾಗಿ ನಡೆದು ಹೋಗುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಮಾನವನಿರ್ಮಿತ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿನಿರ್ಮಿತ ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಭೌತ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಿಥಿಲೀಕರಣದಿಂದಲೂ [[ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ]]ಗಳ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಗಳಿಂದಲೂ ಗುಹೆಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ==ಇತಿವೃತ್ತ== *ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಕಡಿದಾದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗುಹೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇವು [[ಸಮುದ್ರ]]ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವುವು. ಈ ಗುಹೆಗಳ ನೆಲ ಮಟ್ಟವಾಗಿದ್ದು [[ಮರಳು]] ಅಥವಾ ನೊರಜುಗಲ್ಲುಗಳ ಹೊದಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದು. ಇವನ್ನು ಹಲವು ಕಡೆ ಗಳಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಸಮುದ್ರದ [[ಅಲೆ]]ಗಳು ತೀರಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುವಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೊರಜುಗಲ್ಲುಗಳು ತೀರವನ್ನು ಉಜ್ಜುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ತೀರದಾದ್ಯಂತ ಪೊಟರೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೃದು ಶಿಲೆಗಳಿದ್ದರೆ, ಸ್ತರಭಂಗವಾಗಿದ್ದರೆ ಇಲ್ಲವೇ [[ಚಿಲುಮೆ]]ಗಳಿದ್ದರೆ ಪೊಟರೆಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಗುಹೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. * [[ಇಟಲಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ನೇಪಲ್ಸ್‌ಕೊಲ್ಲಿಯ ಭ್ಲೂಗ್ರೊಟೊ ಗುಹೆ ಈ ಬಗೆಯ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಇದರ ಉದ್ದ 175' ಅಗಲ 90' ಮತ್ತು ಎತ್ತರ 50' ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕೇವಲ 3' ಮಾತ್ರ ಎತ್ತರವಿರುವುದರಿಂದ ವೀಕ್ಷಕರು ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾದರಿ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ನಾನಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತೀರಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ==ಗುಹೆಗಳ ರಚನೆ== [[File:HallOfTheMountainKings.jpg|right|thumb|[[Speleothem]]s in Hall of the Mountain King, [[Ogof Craig a Ffynnon]], [[South Wales]].]] *[[ಪದರ ಶಿಲೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಗಡಸು ಮತ್ತು ಮೃದು ಶಿಲೆಗಳು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮಾರುತ ಶಿಥಿಲೀಕರಣದಿಂದ ಮೃದುಶಿಲೆಗಳು ಬೇಗ ಸವೆದು ಗುಹೆಗಳಾಗುವುದುಂಟು. ಇಂಥ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನದಿ ಇದ್ದರೆ, ಅದರ ನೀರು ಚಾಚುಭಾಗಗಳಿಂದ ದುಮುಕುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಅದು ಹಿಮ್ಮೊಗವಾಗಿ ಹೊರಳಿ ಶಿಲೆಗಳಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಕೆಳಭಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಸವೆದು ಗುಹೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗುವುದು. ಘಟಪ್ರಭಾನದಿ ಬೆಳಗಾಂವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗೋಕಾಕ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ 180' ಎತ್ತರದಿಂದ ದುಮುಕುತ್ತದೆ. ಬೆಣಚುಶಿಲೆ ಇಲ್ಲಿ ಚಾಚುಭಾಗವಾಗಿದೆ. *ಇದರ ತಳದಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೊಗ ಶಿಥಿಲೀಕರಣವಾಗಿ ಜಲಪಾತದ ಹಿಂದೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ಓಡಾಡಬಹುದಾದ ಗುಹೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ [[ನಯಾಗರ ಜಲಪಾತ]] ಲಾಳದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. ನೀರಿನ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಜಲಪಾತದ ರಮ್ಯ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನೋಡಲು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಭೌತ ಶಿಥಿಲೀಕರಣದಿಂದಾದ ಗುಹೆಗಳು. ಪ್ರಪಂಚದ ಬಹುಪಾಲು ಗುಹೆಗಳು ಸುಣ್ಣಶಿಲಾಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ವಿಲೀನವಾಗಿರುವ ನೀರು ಸುಣ್ಣಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸೀಳುಗಳ ಮೂಲಕ ಒಳಗಿಳಿಯುತ್ತದೆ. *ಈ [[ಅಂತರ್ಜಲ]] [[ಸುಣ್ಣಶಿಲೆ]]ಗಳನ್ನು ಸುಣ್ಣದ ಬೈಕಾರ್ಬೊನೇಟಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ವಿಲೀನವಾಗುವುದರಿಂದ ಪೊಟರೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಸುಣ್ಣಶಿಲಾಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ಬಹಳ ವಿರಳ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ನೀರಿಲ್ಲದ ಕಣಿವೆಗಳು, ಕಂದರಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಕಣಿವೆ ಭಾಗಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನದಿಗಳಿದ್ದುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲೆಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಚಕ್ಕರ್ ಕಣಿವೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ. ನೀರೆಲ್ಲ ಸುಣ್ಣಶಿಲೆಗಳ ಬಿರುಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಕೆಳಗಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ. *ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನದಿಗಳೆಲ್ಲ ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತಗಾಮಿಗಳಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ರಷ್ಯದ ಅನೇಕ ನದಿಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ನೆರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹರಿದುಬರುವ ನದಿಗಳು ಸುಣ್ಣಶಿಲಾಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಲಪಿದ ಬಳಿಕ ರಂಧ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಒಳಹೋಗುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವು ಗಳಿಗೆ ಮುಳುಗುರಂಧ್ರಗಳೆಂದು ಹೆಸರು. ಈ ರಂಧ್ರಗಳ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗುಹೆಗಳಿರುವುವು. ಅವುಗಳ ತಳದಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ಹರಿದು, ಸುಣ್ಣಶಿಲಾಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ತರುವಾಯ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. *ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಇಂಗಲ್ಬರೊ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಗೇಪಿಂಗ್ ಘಿಲ್ ಎಂಬ ದೊಡ್ಡ ಗುಹೆ 365' ಆಳದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುರಂಧ್ರದ ಮೂಲಕ ನೀರು 365' ಕೆಳಗೆ ದುಮುಕುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಕೆಂಟುಕಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 60,000 ಮುಳುಗುರಂಧ್ರಗಳಿವೆ ಹಾಗೂ ನೂರಾರು ಗುಹೆಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಮ್ಯಾಮತ್ ಕೇವ್ ಎಂಬುದು 48 ಕಿಮೀ ಉದ್ದವಿದೆ. ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಪ್ರಾಂತದ ಕಾರಲ್ಸ್‌ಬಾಡ್ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ 4,000' ಉದ್ದ, 600' ಅಗಲ ಮತ್ತು 300' ಎತ್ತರದ ವಿಶಾಲ ಅಂಗಣ ಉಂಟು. *ಇವೆಲ್ಲ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಿಥಿಲೀಕರಣದಿಂದಾದವು. ಈ ಬಗೆಯ ಗುಹೆಗಳ ನೆಲ ಮಟ್ಟಸವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳ ಮಾಳಿಗೆಗಳು ಸದಾ ತೇವವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಣ್ಣ ಬಿರುಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಅಂತರ್ಜಲ ತೊಟ್ಟು ತೊಟ್ಟಾಗಿ ಹೊರಬೀಳುವುದು. ಇವು ಚಿಕ್ಕವಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ನೇತಾಡುತ್ತಿರುವುವು. ಕೊನೆಗೆ ಆವಿಯಾಗಿ ವಿಲೀನವಸ್ತು ತೆಳುಪೊರೆಯಾಗಿ ಮಾಳಿಗೆಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಲ ನಡೆದು ಮಾಳಿಗೆಗಳಿಂದ ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಸ್ತಂಭಾಕೃತಿಯ ರಚನೆಗಳು ಬೆಳೆಯುವುವು. *ಇವಕ್ಕೆ ತೂಗು ತೊಂಗಲುಗಳು (ಸ್ಟಾಲಕ್ಟೈಟ್ಸ್‌) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇವು ನೆಲಮುಟ್ಟುವವರೆಗೂ ಬೆಳೆಯುವುದುಂಟು. ಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಬೀಳುವ ನೀರಿನ ತೊಟ್ಟುಗಳ ಗಾತ್ರ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು, ಆವಿಯಾಗಿ, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ತೆಳು ಖನಿಜದ ಪೊರೆ ಉಳಿಯುವುದು. ಈ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಮೇಲ್ಮೊಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸ್ತಂಭಾಕೃತಿ ರಚನೆಗಳಾಗುವುವು. ಇವುಗಳಿಗೆ ನೆಲ ತೊಂಗಲುಗಳು (ಸ್ಟಾಲಕ್ಟ್ಯ್‌ಟ್ಸ್‌) ಎಂದು ಹೆಸರು. *ಸುಣ್ಣಶಿಲಾಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಲದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಿಥಿಲೀಕರಣ ಮುಂದು ವರಿದು ಆ ಪ್ರದೇಶದ [[ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯೆಲ್ಲ ಮಾಯವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಜೇನುಗೂಡಿನ ಹಾಗೆ ಅನೇಕ ಚಿಕ್ಕ ಗವಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಪ್ರರೂಪದ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ [[ಪೋರ್ಟೊರಿಕೊ]]ದಲ್ಲಿ ಪಿಪಿನೊ ಬೆಟ್ಟಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವರು. ಇವನ್ನು [[ಕ್ಯೂಬ]] ಮತ್ತು [[ಜಮೈಕ]]ಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಚೀನದ ಯೂನಾನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಕಂಬಗಳಂತೆ ಕಾಣುವುದರಿಂದ ಅವನ್ನು ಶಿಲಾಕಾಡುಗಳೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. * [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ [[ಕರ್ನೂಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಬೇತಂಚರ್ಲದ ಹತ್ತಿರ ಸುಣ್ಣಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಗುಹೆಗಳಿವೆ. ಇವನ್ನು ಬ್ರೂಸ್ಫುಟ್ ಮತ್ತು ಆತನ ಮಗ ಅನ್ವೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಸುಣ್ಣಮಿಶ್ರ ಕೆಂಪು ಜೇಡು ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ಲೀಸ್ಟೋಸೀನ್ ಯುಗದ [[ಸಸ್ತನಿ]]ಗಳು, [[ಸರೀಸೃಪ]]ಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವಿಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಕಾಣಲಾಗಿದೆ. ಅವೆಲ್ಲ ಹಾಲಿ ಜೀವಂತ ಪ್ರಾಣಿ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವು. *ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗತವಂಶಿಗಳಾದ ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳೂ ಇವೆ: ಕುದುರೆ ಅಸಿನಸ್, ಕತ್ತೆಕಿರುಬ ಕ್ರೊಕುಟ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನಿಸ್ ಜೈಗ್ಯಾಂಟ. ಆದರೆ ಇವು ಆಫ್ರಿಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ.ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಶಿಲಾರಸದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಗುಹೆಗಳೂ ಉಂಟು. ಇವು [[ಹವಾಯ್]] ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಶಿಲಾರಸ ಹೊರಹರಿದು ಪದರಗಳಾಗುವುದು ಸರಿಯಷ್ಟೆ. ಪದರದ ತಳ, ಪಕ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಭಾಗಗಳು ಬೇಗ ಆರಿ ಘನೀಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಒಳಭಾಗದ ಶಿಲಾರಸ ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲೇ ಇದ್ದು, ಹರಿದು ಹೋಗಿ ಸುರಂಗ ಪ್ರರೂಪದ ಗುಹೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ==ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಗುಹೆಗಳು== *ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಮಾನವನಿರ್ಮಿತ ಗುಹೆಗಳೂ ಇವೆ. ಭಾರತದ [[ಎಲ್ಲೋರ]], [[ಅಜಂತ]], ಭಾಜ, ಬೇಡ್ಸ, ಕಾರ್ಲ ಮೊದಲಾದ ಕಡೆ ಪ್ರಸಕ್ತಶಕಪುರ್ವದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅನೇಕ ಏಕಶಿಲಾ ಗುಹಾಂತರ್ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಗುಹೆಗಳು ಆದಿಮಾನವನಿಗೆ ವಸತಿಗಳಾಗಿದ್ದುವೆಂಬುದು ಈಗ ತಿಳಿದಿರುವ ವಿಚಾರ. ಅನೇಕ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವನ [[ಅಸ್ಥಿ]] ಮತ್ತು ಅವನ ಶಿಲೋಪಕರಣಗಳು. ಅವನು ಸಾಕಿದ ಮತ್ತು ಬೇಟೆಯಾಡಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅಸ್ಥಿಗಳೊಡನೆ ದೊರೆತಿವೆ. *[[ಕರಡಿ]], [[ಸಿಂಹ]], ಕುಡುಗೋಲಾಕಾರದ ಹಲ್ಲುಳ್ಳ [[ಹುಲಿ]], [[ಕತ್ತೆಕಿರುಬ]], ಬೃಹದ್ಗಜ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಮಾನವ ಬೇಟೆಯಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಇವುಗಳ ಅಸ್ಥಿಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇವುಗಳ ಚಿತ್ರ. [[ವರ್ಣಚಿತ್ರ]] ಮತ್ತು ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಗುಹೆಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣಲಾಗಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಹಳೆ ಶಿಲಾಯುಗ, ನವಶಿಲಾಯುಗ, ಹಿತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವು. [[ಸ್ಪೇನ್]] ದೇಶದ ಆಲ್ಟಮೀರ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಾನ್ ಮಾರ್ಸಿಲಿನೊ ಡಿ. ಸೌಟೊಲೊ ಎಂಬಾತ ವರದಿ ಮಾಡಿ ಇವು [[ಹಳೆಶಿಲಾಯುಗ]]ದ ಮಾನವನಿರ್ಮಿತಗಳೆಂದು ಸಾರಿದ. ಈ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಗಳೆಯಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಲೆ ಐಜೀಸಿನಲ್ಲಿ ಲಾ ಮೌತ್ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿರುವುದನ್ನು ಎಮಿಲಿ ರಿವೆರಿ ಎಂಬಾತ ವರದಿಮಾಡಿದ (1895). *ಅನಂತರ ಲೆ ಕಂಬರೆಲ್ಲೆಸ್ ಮತ್ತು ಪಾಂಟ್ ಡಿ. ಗಾಮೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇವಿರುವುದು ವರದಿಯಾಯಿತು. ಭೂವಿಜ್ಞಾನ, ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದುದರ ಫಲವಾಗಿ ಈ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಆದಿಮಾನವನಿಂದ ರಚಿತವಾದ ವುಗಳೆಂದು ನಿರ್ವಿವಾದವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಇದರ ಕೀರ್ತಿ ಇ. ಪಿ. ಬ್ರೆಯುಲ್ ಎಂಬಾತನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಸಂಶೋಧನೆ ಸತತವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಲಾಸೆಕ್ಸ್‌ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಭಂಡಾರವನ್ನೇ ಶೋಧಿಸಿದ್ದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. *ಈ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಚಿತ್ರಗಳು ಒಂದು ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನ ಅಥವಾ ಒಂದು ಕಾಲದ ಜನಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲ. ಇವು ಆರಿಗ್ನೇಸಿಯನ್, ಸಲ್ಯೂಟ್ರಿಯನ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಗ್ಡಲೇನಿಯನ್ ಕಾಲದವು. ಹಳೆ ಶಿಲಾಯುಗದ ಆದಿಮಾನವ ರಚಿತ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ರಷ್ಯದ [[ಉಜ್ಜೆಕಿಸ್ತಾನ]] ಮತ್ತು ಲೇನಾ ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೆ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಗುಹೆಗಳು ಸಮರ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಬೀಡುಗಳೂ ಆಗಿದ್ದುದುಂಟು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗುಹೆಗಳು ಸನ್ಯಾಸಿಮಠಗಳಾಗಿದ್ದುವು. *ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಯುರೋಪಿನ [[ಆಲ್ಪ್ಸ್ ಪರ್ವತ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗುಹೆಗಳಿವೆ. ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಗ್ರೆನೊಬಲ್ ಹತ್ತಿರದ ಜಿ. ಬರ್ಜರ್ ಗುಹೆ ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದದ್ದು (3680'). ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡಿನ ಹಾಲೊಜ್ ಗುಹೆ ಅತಿ ಉದ್ದವಾದದ್ದು (ಸು. 51 ಕಿಮೀ). ಇದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಗುಹೆಯ ಉದ್ದ 1300'. ಅಗಲ 5,000' ಮತ್ತು ಎತ್ತರ 150'. ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲೂ ಗುಹೆಗಳಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಬಸ್ತಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗುಹೆಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು 300' ಉದ್ದ 40' ಎತ್ತರ ಇವೆ. ==ಗುಹಾಶಾಸ್ತ್ರ== *ಗುಹೆಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಈ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವಸ್ತು (ಸ್ಟೀಲಿಯಾಲಜಿ). ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುವ ವಿಧಾನ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ [[ಸಸ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಣಿ]]ವರ್ಗಗಳ ಪರಿಶೋಧನೆ, ನೀರಿನ ಗುಣ, ವಾತಾವರಣದ ವರ್ತನೆ ಮುಂತಾದವನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಸಿಸಲಾಗುವುದು. ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸೂರ್ಯನ ರಶ್ಮಿ ತಲಪುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸದಾ ಕತ್ತಲೆ. ಗವಿಗಳ ಮಾಳಿಗೆಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸದಾ ತೇವಭರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನೀರು ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. *ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ವಾಯು ಹೆಚ್ಚು ತೇವಾಂಶದಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದು. ಅಲ್ಲಿ ಹಸಿರುಗಿಡಗಳು ಬೆಳೆಯಲಾರವು. ಅಣಬೆ ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳಿರುವುದುಂಟು. ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿಯೆ ಕಾಯಂ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಗುಹೆಗಳ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಎರಡು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಾಸಮಾಡುವಂಥವು ಮತ್ತು ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಗುಹೆ ಪ್ರವೇಶಮಾಡಿದಂಥವು ಅಥವಾ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಕಾಲ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಎಂದು ಗುಹಾಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು. ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಯಂ ವಾಸಮಾಡುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಿರ್ವರ್ಣ ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೃಷ್ಟಿಹೀನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. *ಸಂಪೂರ್ಣ ದೃಷ್ಟಿಹೀನ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ದೃಷ್ಟಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವವುಗಳ ನಡುವಣ ಅನೇಕ ಮಧ್ಯಾಂತರ ಅವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಎಲ್ಲರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಗುಹಾಪ್ರಾಣಿ ಎಂದರೆ ಬಿಳಿಮೀನು. ಇದು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕೆಂಟುಕಿ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಚಾರಾಸಿನಿಡ್ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿಹೀನತೆಯ ವಿವಿಧ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಗುಹಾ ವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಸಂಧಿಪದಿ]]ಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದವು. * [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಲಮ್ಯಾಂಡರ್ ಎಂಬ ದ್ವಿಚರಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಗುಹಾವಾಸಿಗಳಾಗಿವೆ. [[ಬಾವಲಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಗೂಬೆ]]ಗಳು ಹಗಲನ್ನು ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತವೆ. ಟ್ರಿನಿಡಾಡಿನಲ್ಲಿ ತೈಲಪಕ್ಷಿ (ಆಯಿಲ್ ಬರ್ಡ್) ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೂಡು ಕಟ್ಟುತ್ತದೆ. ವೆನಿಜೂಲದ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಪಕ್ಷಿಯ ರೆಕ್ಕೆಗಳು 1.2 ಮೀ ಉದ್ದ ಇವೆಯಂತೆ. ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಗುಹೆಗಳು ಚಳಿಗಾಲದ ಆಶ್ರಯಸ್ಥಾನಗಳು. *ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬರುವ ಆಹಾರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅತ್ಯಲ್ಪ. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಕೊಂದು ತಿನ್ನುವುದುಂಟು. ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು [[ಅಣಬೆ]] ಮುಂತಾದವನ್ನು ತಿಂದು ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ. ಆಹಾರಾಭಾವದಿಂದ ಗುಹಾವಾಸಿಗಳ ದೇಹಗಾತ್ರವೂ ಕಡಿಮೆ. ಒಂದು ಅಡಿ ಉದ್ದವಿರುವ ಓಮ್ ಪ್ರಾಣಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಗುಹಾವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿಹೀನತೆಯ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶೇಂದ್ರಿಯಗಳು ವಿಶೇಷ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವುವು. *ಸಂಧಿಪದಿಗಳ ಕುಡಿಮೀಸೆ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳು ಬಹು ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಶರೀರಾದ್ಯಂತ ಸ್ವರ್ಶ ಗ್ರಾಹಕ ಕೂದಲುಗಳೂ ಇರುವುದುಂಟು. ಋತು ವೈಪರೀತ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಬೆದೆಕಾಲವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್‍ನಲ್ಲಿ ಮೈಸಿಟೊಫಿಲ್ಲಿಡ್ ನೊಣಗಳ ಮರಿಗಳು ಮಶಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಗುಹೆಗಳ ಮಾಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಟುದಾರದ ಬಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಮಿನುಗುತ್ತವೆ. ಆಗ ನೀಲಿ ಬೆಳಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ರಮ್ಯ ದೃಶ್ಯವಾಗುವುದರಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== {{Commons category|Caves}} * [http://www.goodearthgraphics.com/virtcave/index.html The Virtual Cave ] Large educational site about caves and speleothems * [http://www.troglodytt.no Norwegian Cave Federation ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161005234052/http://troglodytt.no/ |date=2016-10-05 }} NO * [http://www.caves.org.au Australian Speleological Federation (ASF)], AU * [http://www.british-caving.org.uk/ British Caving Association (BCA)], UK * [http://www.caves.res.in National Cave Research and Protection Organization], India * [http://www.mulucaves.org The Mulu Caves Project], A British-Malaysian collaboration to explore the caves of the Gunung Mulu National Park, Sarawak *[http://sarawak-caves.com The Caves and Karst of Malaysian Borneo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306011032/https://sarawak-caves.com/ |date=2021-03-06 }} * [http://www.showcaves.com/english/explain/Speleology/Classification.html Classification of Caves] A list of cave types with links to further information * [http://www.caves.org/pub/journal/ Journal of Cave and Karst Studies] * [http://www.caves.org/ National Speleological Society (NSS)], US * [http://www.uis-speleo.org/ International Union of Speleology (UIS)]. * [http://www.cave-biology.org cave-biology.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060818112024/http://www.cave-biology.org/ |date=2006-08-18 }} Cave biology (biospeleology) in India. * [http://www.utexas.edu/tmm/sponsored_sites/biospeleology Biospeleology; The Biology of Caves, Karst, and Groundwater], by Texas Natural Science Center, The University of Texas at Austin and the Missouri Department of Conservation. * [http://thetunnel.free.fr/francest/france-ste.php?var=7&n=1 French Caves] List of Commercial Caves in France. * [http://public.carnet.hr/speleo/karta.html Caves of Croatia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220100138/http://public.carnet.hr/speleo/karta.html |date=2008-12-20 }} List and details about longest and deepest caves and pits in Croatia. * [http://www.q-mag.org/the-dead-from-the-kirschbaum-cavethree-burials-three-millennia.html Kirschbaum Cave in Germany], Three burials, three millennia. {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗುಹೆ}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಭೂಮಿ]] gzjtfcnl7ov2p6aoa15chwbnfojtou3 0 65324 1373222 1347786 2026-05-12T12:03:01Z Prajwal Mudiyappa 33383 1373222 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name = Jigme Dorji Wangchuck<br>[[Image:Jigme Dorji Wangchuck Name.svg]] | title = ಭೂತಾನಿನ ಮೂರನೆಯ ದೊರೆ | image =[[File:Jigme_Dorje_Wangchuck_portrait_(cropped).jpg]] | caption = | reign = 30 March 1952 – 21 July 1972 | coronation = 27 October 1952 <ref name="Royal Ark">[http://www.royalark.net/Bhutan/bhutan3.htm Royal Ark]</ref> | predecessor = [[ಜಿಗ್ಮೆ ವಾಂಗ್ಚುಕ್]] | successor = [[ಜಿಗ್ಮೆ ಸಿಂಗ್ಯೆ ವಾಂಗ್ಚುಕ್]] | spouse = ''[[Ashi (title)|Ashi]]'' [[Kesang Choden (born 1930)|Kesang Choden]] | issue = [[Sonam Choden Wangchuck]] <br> [[Dechan Wangmo Wangchuck]] <br> [[Jigme Singye Wangchuck]]<br> [[Pema Lhaden Wangchuck]] <br>[[Kesang Wangmo Wangchuck]] | royal house = ವಾಂಗ್ಚುಕ್ ವಂಶ | father = [[ಜಿಗ್ಮೆ ವಾಂಗ್ಚುಕ್]] | mother = [[ಪುಂಟ್ಶೋ ಚೋಡೆನ್]] | birth_date = {{birth date|df=yes|1929|5|2}} | birth_place = [[Thruepang Palace]], [[Trongsa]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1972|7|21|1929|5|2}},m/o'i[iy' | death_place = [[Nairobi]], [[Kenya]] | place of burial= Bhutan (Chirang |}} '''ಜಿಗ್ಮೆ ದೋರ್ಜಿ ವಾಂಗ್‍ಚುಕ್'''(2 May 1929 – 21 July 1972)[[ಭೂತಾನ್]] ದೇಶದ ಅರಸರಾಗಿದ್ದರು.ಭೂತಾನನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿಗೆ ತೆರೆದವರು.ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿದ್ದ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಗುಲಾಮ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದರು.ರಾಜಾಡಳಿತದ ಒಳಗೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://www.britannica.com/eb/topic-635454/Jigme-Dorji-Wangchuk Encyclopædia Britannica] *[http://www.bhutanmajestictravel.com/bhutan-100-years-of-monarchy/ More about His Majesty Jigme Dorji Wangchuck, "Father of Modern Bhutan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607234917/http://www.bhutanmajestictravel.com/bhutan-100-years-of-monarchy/ |date=2007-06-07 }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೂತಾನ್]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] mozn12ib92yfew4vc5ib87fjsuu9twj 0 72368 1373242 1339337 2026-05-13T02:16:27Z ~2026-28760-38 99377 ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಿದ್ದ ಪುರಾತನ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆ.. 1373242 wikitext text/x-wiki {{ವಿಲೀನ|ವೀಳ್ಯದೆಲೆ : ಮೈಸೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕಾವೇರಿ ಕಪಿಲಾ ತೀರದ ಬಹುಭಾಗಗಳಲಿ ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿ ರಾಜ ಮಹಾರಾಜರು ವೀಳ್ಯ ತೋಟವನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಬೇಡರ ಉಪಕುಲವಾದ ಮುತ್ತೂರಾಯರ ಕುಲದವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಮೈಸೂರು ಭಾಗದ ಕೂಲಮೂಲ ಚರಿತೆಯ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇವರು ಪ್ರಷ್ಯ ವರ್ಗದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಾದ ಕಾರಣ ಅಂದಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ವರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇವರಿಗೆ ಹೂವಿನ ತೋಟ, ತೆಂಗಿನತೋಟ ನಿರ್ವಹಣೆ ಜೊತೆ ವೀಳ್ಯದ ತೋಟ ಬೆಳೆಯುವ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ರಾಜಪ್ರಭ್ಯವದಲ್ಲಿ ಕರುಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇವತ್ತಿಗೂ ಕಾವೇರಿ ಕಪಿಲ ಸುವರ್ಣಾವತಿ ನದಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ಸಮುದಾಯದವರನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಕುಲದವರು ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಬೇಡರ ಈ ಕುಲದವರು ಬೆಳೆದರೆ ಮಾತ್ರ ಅದು ಬೆಳೆದು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಆದರೆ ಇತರರು ಬೆಳೆದರೆ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಸಹ ಇವತ್ತಿಗೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಮುತ್ತುರಾಯರ ಕುಲದವರಿಗೆ ಚಿಗುರೆಲೆ ಅರಸರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಡಲಾಧಿಪತಿ, ಪಾಳೇಗಾರಿಕೆ, ದಳಪತಿ, ದಳವಾಯಿತನ, ತಾಳವಾರಿಕೆಯಂತಹ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಯುದ್ದ ವಿರಾಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗರಡಿ ತರಬೇತಿ ಜೊತೆ ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುವುದೇ ಇವರ ಮುಖ್ಯಕಸುಬಾಗಿತ್ತು. ಮೈಸೂರು ಅರಸರ ಹಾಗೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಂತರವೂ ಸಹ ಇದೆ ಕುಲದವರು ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಬೆಳೆಯಲು ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದ ಜನರಾಗಿದ್ದರು. ಕಾಲಾನಂತರ ಬಂದ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಆಧುನಿಕತೆ ಪರಿಣಾಮ ಭೂಮಿಯುಳ್ಳ ಎಲ್ಲ ಜನ ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಬೆಳೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ.}} {{Taxobox | name = ವೀಳ್ಯದೆಲೆ | image = Piper betle plant.jpg | image_width = 240px | image_caption = ವೀಳ್ಯದೆಲೆ | regnum = plantae | divisio = [[ಹೂ ಬಿಡುವ ಸಸ್ಯ]] | classis = [[ಮ್ಯಾಗ್ನೋಲಿಪ್ಸಿಡ]] | ordo = [[ಪೈಪರಾಲೆಸ್]] | familia = [[ಪೈಪರಾಸಿಯೆ]] | genus = ''[[Piper (genus)|ಪೈಪರ್]]'' | species = '''''P. betle''''' | binomial = ''ಪೈಪರ್ ಬೀಟಲ್'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} '''ಎಲೆತೋಟ''': ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯ ಬಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಎಲೆತೋಟವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮೆಣಸಿನಂತೆ ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯ ಬಳ್ಳಿಯನ್ನೂ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ವ್ಯವಸಾಯ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗ ಏಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದೆ. ಇದರ ಮೂಲಸ್ಥಾನ ಮಲೇಸಿಯ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಮಲೇಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಾಂಬೂಲ ಚರ್ವಣ ಬಹು ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಇಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಚಾರಗಳಲ್ಲೂ ತಾಂಬೂಲಕ್ಕೆ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನವಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ (ನೋಡಿ- ತಾಂಬೂಲ). ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯನ್ನು ಭಾರತ ದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿಯೂ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಮೈಸೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ಹಾಸನ, ಧಾರವಾಡ ಮುಂತಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಎಲೆ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ. ಇತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ವ್ಯವಸಾಯ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ನೆಲದಲ್ಲಿ ತೇವಾಂಶವಿದ್ದು ಹವೆ ಶುಷ್ಕವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎಲೆ ಸೊಗಸಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. 45-90 ಸೆಂ.ಮೀ. ಅಂಗುಲದಿಂದ ಮೂವತ್ತು ಅಂಗುಲ ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಎಲೆಯ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ಅನುಕೂಲ ಇರಬೇಕು. ಇದು ಒಣಹವೆಯಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದಾದರೂ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತೇವಾಂಶ ಚೆನ್ನಾಗಿರಬೇಕು. ಸೂರ್ಯನ ತಾಪವನ್ನು ಇದು ತಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೆರಳು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕ. ಇದು ಬಳ್ಳಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹಬ್ಬುವುದಕ್ಕೆಂದು ನೆಟ್ಟ ಮರಗಳು ನೆರಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. 150-250 ಸೆಂ. ಉಷ್ಣತೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದುದು. ಅಲ್ಲದೆ ಎಲೆ ವ್ಯವಸಾಯ ಬಹು ನಾಜೂಕಿನ ಕೆಲಸ. ನೆಲ, ನೀರು, ಬಿಸಿಲು, ಗೊಬ್ಬರ, ಕಟಾವು-ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳಲ್ಲೂ ಬಹು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆಳವಾದ ಜೌಗಿಲ್ಲದ ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣು ಎಲೆಯ ತೋಟಮಾಡಲು ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ್ದು. ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಬೆಳೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣುಬೇಕು. ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಕೊಳೆತು ಹೆಚ್ಚು ಫಲವತ್ತಾಗಿರುವ ಕೆಂಪು ಗೋಡು ಭೂಮಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಫಸಲನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. 6-7ರವರೆಗೆ ಪಿ.ಎಚ್.ಉಳ್ಳ ಮಣ್ಣು ಸರಿಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿಗೆ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಡೆದು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ ಇರಬೇಕು. ನೀರು ಹೆಚ್ಚು ಬೇಕಿದ್ದರೂ ಬುಡದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬಾರದು, ಬಿದ್ದ ನೀರು ಬಸಿದು ಹೋಗಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಇಂಗು ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಬೇಕು. ಬಳ್ಳಿಯನ್ನು ಹಂಬುಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಂಬು ನೆಡುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಸು. 1ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿದ್ದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಲಿತಿರುವ ಹಂಬುಗಳನ್ನು ಸು. 1 ಮೀ. ಉದ್ದ ಗೆಣ್ಣುಗಳು ಬರುವಂತೆ ಕತ್ತರಿಸಿಕೊಂಡು ನೆಡಬೇಕು. ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯ ಹಂಬುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಇದುವರೆಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಯಿಂದ ವಿಂಗಡಿಸಿಲ್ಲ. ಎಲೆಯ ರುಚಿ, ವಾಸನೆ, ಕಟುತ್ವ, ಗಾತ್ರ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಕರಿಎಲೆ, ನಾಗವಲ್ಲಿ ಎಲೆ, ಅಂಬಾಡಿ ಎಲೆ, ಮದ್ರಾಸು ಎಲೆ, ಕಣಿಗೆ ಎಲೆ-ಎಂದು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕರಿಎಲೆ ಜಾತಿ ಮೈಸೂರು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ ತರೀಕೆರೆ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ಹಾಸನ, ಅಜ್ಜಂಪುರ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡಿನ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಸಾಯದಲ್ಲಿದೆ. ಇಳುವರಿ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ಇತರ ಜಾತಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಪ್ಪಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು, ಈ ಜಾತಿಯ ತೊಟ್ಟು ಉದ್ದ. ಎಳೆಯದಾಗಿದ್ದಾಗ ಎಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಲಿತಾಗ ಬಹು ಒರಟು, ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ದಿವಸ ಇಡಬಹುದು. ಬೇರೆ ಜಾತಿಯ ಎಲೆಗಳಿಗಿಂತ ಇದರ ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆ. ನಾಗವಲ್ಲಿ ಎಲೆಯನ್ನು ಏಲಕ್ಕಿ ಎಲೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಎಲೆ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು ನಾಗರಹಾವಿನ ಹೆಡೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲೆ ಕಾರವಾಗಿಲ್ಲ, ಸ್ವಲ್ಪ ಸಿಹಿಯಾಗಿದೆ. ಬಹು ಮೃದು, ಬಣ್ಣ ಬಿಳುಪಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಿಳಿ ಹಸುರು. ಮೈಸೂರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಈ ಜಾತಿ ಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಇಳುವರಿ ಕಡಿಮೆ. ಅದರೂ ಈ ಎಲೆಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಬೆಲೆ ಇದೆ. ಅಂಬಾಡಿ ಎಲೆಗೆ ಕರ್ಪುರದ ವಾಸನೆ ಇದೆ. ಬಣ್ಣ ತೆಳುಹಸುರು, ಅಗಲ ಕಡಿಮೆ, ಉದ್ದ ಹೆಚ್ಚು, ಸ್ವಲ್ಪ ಒರಟು, ಹೆಚ್ಚು ದಿವಸ ಇಡಬಹುದು, ತಿಂದಾಗ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಚರಟು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಬೇಸಾಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಮದರಾಸು ಎಲೆ ಅದರ ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಚೆನ್ನೈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ದಿನ ಇಟ್ಟರೂ ಎಲೆ ಬಾಡದು. ಜಾತಿ ಉತ್ತಮವಾದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆಯೂ ಬೇಡಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯ ಹಂಬನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಮೊದಲು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹದಮಾಡಬೇಕು. ಬೇಸಗೆ ಬರುವ ಮೊದಲೆ ನೆಲವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಅಗೆದು ಬಿಸಿಲಿನ ತಾಪಕ್ಕೆ ಬಿಡಬೇಕು. ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೆಂಟೆಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪುಡಿ ಮಾಡಿ ಮಟ್ಟಸಮಾಡಬೇಕು. ಗರಿಕೆ, ಕೆಳೆ, ಕಲ್ಲು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ಶುದ್ಧಮಾಡಬೇಕು. ಭದ್ರವಾದ ಬೇಲಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು. ನೀರಾವರಿಗೋಸ್ಕರ ಬಾವಿ ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ತೋಟದ ಸುತ್ತಲೂ ಗಾಳಿತಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಮೊದಲು ಹಂಬುಗಳನ್ನು ಹಬ್ಬಿಸಲು ಅಗಸೆ, [[ಬೂರುಗ]], ನುಗ್ಗೆ, ಪಾರಿಜಾತ ಮುಂತಾದ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಡುವುದರಿಂದ ಬೇಸಾಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಅನುಕೂಲತೆಗೆ ತಕ್ಕ ಹಾಗೆ 1 ಮೀ. ಅಗಲದ ಉದ್ದನೆಯ ಪಾತಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಪ್ರತಿ ಎರಡು ಪಾತಿಗಳಿಗೆ ನಡುವೆ 1.3 ಮೀ ಅಗಲವಿರುವ ಚೌಗು ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಮೀ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಮಾಡಬೇಕು. ಅನಂತರ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸಾಲುಗಳಾಗಿ ನೆರಳಿನ ಮರಗಳನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಬೇಕು. ಅಗಸೆ, ಬೂರುಗ, ನುಗ್ಗೆ, ಪಾರಿಚಾತ, ಹಾಲಿವಾಣ ಇವು ಒಳ್ಳೆಯ ನೆರಳು ಕೊಡುವ ಮರಗಳು. ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಬೆಳೆದ ಅಡಕೆ ಮತ್ತು ತೆಂಗುಗಳಿಗೂ ಬಳ್ಳಿಯನ್ನು ಹಬ್ಬಿಸುವುದುಂಟು. ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನೆರಳು ಗಿಡಗಳು 1.3-1.6 ಮೀ. ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪಾತಿಯಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಬುಗಳ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒತ್ತಾಗಿರುವ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಬೇಕು. ಅಂಟುಗಳು ಚಿಗುರುವವರೆಗೆ ನೀರು ಹೊತ್ತು ಹಾಕುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಸರಿಯಾದ ನೆರಳನ್ನೂ ಒದಗಿಸಬೇಕು. ಅನಂತರವೂ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನೀರು ಹಾಯಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಕಳೆ ಕಿತ್ತು ಸ್ವಚ್ಚ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ತೋಟಕ್ಕೆ ರೋಗಗಳು ಹರಡುವ ಸಂಭವ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ತುಂಬ ನೆರಳು ಕಟ್ಟಿರುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೆಂಬೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಬೇಕು. ಉತ್ತಮ ಫಸಲನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರತಿ ಎರಡು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪಾತಿ ಒಂದಕ್ಕೆ 10 ಕಿ.ಗ್ರಾಂ.ನಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೊಳೆತ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು. ವರ್ಷಕ್ಕೊಂದು ಸಾರಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆದಿರುವ ಹಂಬುಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಿ ಪಕ್ಕದ ಪಾತಿಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕು. ಸುತ್ತಿದ ಹಂಬುಗಳನ್ನು ಪಾತಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಮಣ್ಣು ಉಂಡೆಗಳನ್ನು ಇಡಬೇಕು. ಅನಂತರ ಅವು ಬೆಳೆದಂತೆಲ್ಲ ಆಶ್ರಯದ ಮರಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಹಂಬು ಇಳಿಸುವಾಗ ಅದರ ಪಕ್ಕದ ರೆಂಬೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಬೇಕು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲೆ ಬಳ್ಳಿಯನ್ನು ಮಿಶ್ರಬೆಳೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.ಜೌಗು ಕಾಲುವೆ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಅಥವಾ ಮುಖ್ಯ ಕಾಲುವೆಗಳ ನಡುವೆ ಹಂಬು ನೆಡುತ್ತಾರೆ. ಪರಂಗಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಇದೇ ರೀತಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ನೆರಳು ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯಕ್ಕಾಗಿ ನೆಟ್ಟ ನುಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ಅಗಸೆ ಮರಗಳು ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದರಿಂದ ಅವನ್ನು ಸಹ ಮಿಶ್ರಬೆಳೆ ಎಂದೇ ಕರೆಯಬಹುದು. ಎಲೆ ಹಂಬು ನೆಟ್ಟ ಹೊಸದರಲ್ಲಿ ಸೌತೆ, ಹುರುಳಿ ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಬೆಳೆಯಬಹುದು. ಅದರ ಹಂಬು ದೊಡ್ಡದಾದಮೇಲೆ ಬಾಳೆ, ಪರಂಗಿ ಮತ್ತು ಅಡಕೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ಯಾವ ಮಿಶ್ರ ಬೆಳೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಎಲೆ ಎರಡು ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಂದಾವರ್ತಿ ಕುಯ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಹದವಾದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಚಾಕುವಿನಿಂದ ಕುಯ್ದು ಜೋಡಿಸಿ ಕಟ್ಟುಗಳಾಗಿ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ತುದಿಗೆ ಲೋಹದ ಉಗುರನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಚಿವುಟಿ ತೆಗೆಯುವುದೂ ಉಂಟು. ಇಂಥ ಲೋಹದ ಉಗುರನ್ನು ಎಲೆಯುಗುರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ನೇರ ಉಗುರುಗಳಿಂದಲೇ ಚಿವುಟಿದರೆ ಬಳ್ಳಿಗೆ ನಂಜಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲೆ ಬಿಡಿಸುವವರನ್ನು ಉಗುರರು ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡಿದ ತೋಟ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎಕರೆ ಒಂದಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಲಕ್ಷ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆಗಾಗ ನೆಲಕ್ಕೆ ಊರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಹಂಬು ಅರವತ್ತು ವರ್ಷ ಫಲಕೊಡುತ್ತದೆಂದು ಬೇಸಾಯಗಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ವೀಳ್ಯದೆಲೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬರುವ ರೋಗವೆಂದರೆ ಬೂದಿರೋಗ. ಅದು ಬಂದಾಗ ಎಲೆಗಳ ಕೆಳಗಡೆ ಬೂದಿಗಟ್ಟಿದಂತಾಗಿ ಎಲೆಗಳು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಉದುರಿಹೋಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಗಂಧಕದ ಪುಡಿಯನ್ನು ಎರಚಬೇಕು; ರೋಗ ಹರಡದಂತೆ ತೋಟವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಟ್ಟಿರಬೇಕು. ಎರೆಹುಳು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತೂತುಗಳನ್ನು ಕೊರೆದು ನೀರು ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಮಾಡುವುದ ರಿಂದ ಚೌಗು ಹಿಡಿದು ಹಂಬುಗಳು ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಸಾರಿ, ಎರೆ ಹುಳುಗಳು ನೆಲದಂತೆ ಹಂಬುಗಳನ್ನೂ ಕೊರೆಯಬಹುದು. ಯುಕ್ತ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಪುಡಿಯನ್ನು ರಂಧ್ರಗಳ ಒಳಗಡೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಹುಳುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕು. ಎಲೆತೋಟ ಬಹು ಲಾಭದಾಯಕವಾದ ಉದ್ಯಮ, ಬೆಳೆದ ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ದೇಶೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲೇ ಖರ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ರಫ್ತಾಗುವುದೂ ಉಂಟು. ಭಾರತ ತಾನು ಬೆಳೆದ ಎಲೆಯನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಕೀನ್ಯ, ಏಡನ್, ಪುರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಬಹ್ರೇನ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ಕುವಾಯಿತ್, ನೇಪಾಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ರಫ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಉಪಯೋಗಗಳು: ತಾಂಬುಲದೊಡನೆಯೊ ಹಾಗೆಯೊ ಸೇವಿಸಿದಾಗ ವೀಳ್ಯದೆಲೆ ಸುವಾಸನೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ನರಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ತಿಂದ ಆಹಾರ ಜೀರ್ಣಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಫ, ಕೆಮ್ಮು ಮೊದಲಾದ ಗಂಟಲ ಮತ್ತು ಎದೆಯ ರೋಗಗಳನ್ನು ಶಮನಮಾಡುತ್ತದೆ. ಎಲೆಗಳಿಂದ ಬೆಚ್ಚಾರ (ಪೌಲ್ಟೀಸ್) ಮಾಡಿ ಕುರು ಮೊದಲಾದ ಚರ್ಮರೋಗಗಳಿರುವ ಎಡೆಗೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಹೊಸ ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶಗಳಿವೆ : (ಶೇಕಡ) ತೇವ 85.4; ಪ್ರೋಟೀನು 3.1; ಕೊಬ್ಬು 0.8; ಶರ್ಕರ ಷಿಷ್ಠಾದಿಗಳು 6.1; ನಾರು 2.3; ಖನಿಜ ವಸ್ತು 2.3 ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ 230 ಮಿಗ್ರಾಂ; ರಂಜಕ 40 ಮಿಗ್ರಾಂ; ಕಬ್ಬಿಣ 7 ಮಿಗ್ರಾಂ; ಅಯಾನೀಕೃತವಾಗಬಲ್ಲ ಕಬ್ಬಿಣ 3.5 ಮಿಗ್ರಾಂ; ಕೆರೊಟೀನ್ 9.600 ಐ.ಯು; ತಯಾಮಿನ್ 70ಮಿಗ್ರಾಂ; ರೈಬೊಪ್ಲೇವಿನ್ 30ಮಿಗ್ರಾಂ; ನಿಕೋಟಿನಿಕ್ ಅಮ್ಲ 0.7 ಮಿಗ್ರಾಂ ಸಿ ಜೀವಾತು 5.0 ಮಿಗ್ರಾಂ/100 ಗ್ರಾಂ; ಅಯೋಡಿನ್ 3.4 ಮಿ.ಗ್ರಾಂ./100 ಗ್ರಾಂ; ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ನೈಟ್ರೇಟ್ ಶೇ. 0.26-0.42. ಬೊಂಬಾಯಿಯ ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶಗಳಿವೆ: ಗ್ಲೂಕೋಸ್ 1.4-3.2; ಸುಕ್ರೋಸ್ 0.6-2.5; ಷಿಷ್ಠ 1.0-1.2; ತೈಲಾಂಶ 0.8-1.8; ಟ್ಯಾನಿನ್ ಶೇ. 1.0-1.3. ಎಲೆಯಲ್ಲಿನ ತೈಲಾಂಶವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಅನೇಕ ಔಷಧಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲೆಗಳನ್ನು ಎಣ್ಣೆ, ಬೆಣ್ಣೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳೊಡನೆ ಹಾಕಿ ಕಾಯಿಸಿದಾಗ ಜಿಡ್ಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಮಟುನಾತ ಮಾಯವಾಗಿ ಶುಭ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. {{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಎಲೆತೋಟ |ಎಲೆತೋಟ}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] g1pvarepnz6xscu4zowhcj5v1ryb84q 0 75718 1373303 1363715 2026-05-13T07:39:15Z VASANTH S.N. 728 ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಷ್ಕರಣೆ 1373303 wikitext text/x-wiki '''ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶ''' ರಾಸಾಯನಿಕಶಕ್ತಿಯನ್ನು [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ]]ಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಒಂದು ಸಾಧನ (ಸೆಲ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್,) ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೋಶಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಾವಳಿ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಬ್ಯಾಟರಿ) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸೆಲ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿ ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಪರ್ಯಾಯ ಪದಗಳಾಗಿ ಬಳಸುವ ರೂಢಿ ಉಂಟು. ಕೋಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವಾಗಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೌತ]] ಮತ್ತು [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ|ರಾಸಾಯನಿಕ]] ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದುವುದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ವಿಪರ್ಯಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು (ರಿವರ್ಸ್ ರಿಯಾಕ್ಷನ್ಸ್). ಹೀಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ವಿಪರ್ಯಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಕೋಶದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಮೊದಲಿನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರಬಹುದು. ಎಂದರೆ ಒಂದು ಸಲ ನಿರುಪಯೋಗಿಯಾದ ಕೋಶ ಪುನಃ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂಥ ಕೋಶಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ==ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನ ಕೋಶ== ಇಂಥವುಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳು (ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಬ್ಯಾಟರೀಸ್) ಅಥವಾ ದ್ವಿತೀಯಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳು (ಸೆಕೆಂಡರಿ ಬ್ಯಾಟರೀಸ್) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಭೌತಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಪರ್ಯಯಕ್ರಿಯೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಕೋಶವನ್ನು ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದನೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬಹುದೇ ವಿನಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಮುಗಿದ ಅನಂತರ ಇಂಥ ಕೋಶ ನಿರುಪಯೋಗಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದವುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಧಾನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪತ್ತಿಮಾಡುವ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ವೋಲ್ಟಾಮಾದರಿಯ ಕೋಶಗಳೆಂಬ ಹೆಸರು ಸಹ ಉಂಟು. [[ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕ|ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕ]]ಗಳಲ್ಲಿನ [[ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ|ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ]] ಏಕಮುಖ ಪ್ರವಾಹವಾಗಿರಬಹುದು, ಇಲ್ಲವೆ ಪರ್ಯಾಯ ಪ್ರವಾಹವಾಗಿರಬಹುದು. ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶಗಳು ಏಕಮುಖ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. [[ವಿದ್ಯುತ್ ಮಂಡಲಗಳು|ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲ]]ದಲ್ಲಿ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಸಕ್ರ್ಯೂಟ್) ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದಾಗ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನು]]ಗಳು ಕೋಶದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ([[ಋಣ ಧ್ರುವ]] ಅಥವಾ ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್) ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಿ ಕೋಶದ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ (ಧನ ಧ್ರುವ ಅಥವಾ ಧನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್) ಸೇರುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಕ್ಕಿರುವ ಈ ಶಕ್ತಿಗೆ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಶಕ್ತಿ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಮೋಟಿವ್ ಫೋರ್ಸ್) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದನ್ನು ಸಹ ವೋಲ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಯೋಗ್ಯರೀತಿಯ ಅಳವಡಿಕೆ ಮುಖ್ಯ. ==ಕೋಶದ ವಿಭವ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಶಕ್ತಿ== ಯಾವುದೇ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ವಿಭವವನ್ನು (ಪೊಟೆನ್ಯಿಯಲ್) ಅವಲಂಬಿಸಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ [[ವಿದ್ಯುದೃಣತ್ವ|ವಿದ್ಯುತ್‍ಗುಣ]]ವನ್ನು ಸಹ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಮಂಡಲದ ವಿದ್ಯುತ್‍ಗುಣವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡುವ ಅಡಚಣೆಯಿಂದಾಗಲೀ ಅಥವಾ [[ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ|ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ]]ವನ್ನು ಸುಲಲಿತವಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಗುಣವೆಂದಾಗಲೀ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡುವ ಅಡಚಣೆಗೆ ವಿದ್ಯುದ್ರೋಧತ್ವ ಎಂದು ಹೆಸರು. ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಗಳ ವಿದ್ಯುದ್ರೋಧತ್ವ ಅತ್ಯಲ್ಪ. ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಆಂಪಿಯರುಗಳಲ್ಲೂ ವಿದ್ಯುನ್ನಿರೋಧವನ್ನು [[ಓಮ್ಮೀಟರ್|ಓಮ್‍]]ಗಳಲ್ಲೂ ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೋಶದ ವಿಭವವನ್ನು ವೋಲ್ಟ್‍ಮಾಪಕದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಅಳೆಯಬಹುದು. ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕ ಶಕ್ತಿ ಕೋಶದ ರಚನೆಯಿಂದಾಗಿ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳು, ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ) ತಿಳಿದಿರುವುದು. ಕೋಶವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರುವ ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ ಅದರ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಶಕ್ತಿಯೂ ವಿಭವವೂ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವಿರುವಾಗ ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿಭವ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಶಕ್ತಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶದ ಆಂತರಿಕ ರೋಧತ್ವ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ಇರುವಂತೆಯೇ ಕೋಶಕ್ಕೆ ಸಹ [[ವಿದ್ಯುದ್ರೋಧತ್ವ]] ಇದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕೋಶದ ಆಂತರಿಕ ರೋಧತೆ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದನ್ನು ದಾಟಲು ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ವ್ಯಯವಾಗುವುದರಿಂದ ಕೋಶದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಭವ ಕಡಿಮೆ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವಿಲ್ಲದಿರುವಾಗ ಈ ರೀತಿಯ ಆಂತರಿಕ ವ್ಯಯ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿಭವ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಕೋಶವನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಕೋಶದ ವಿಭವ ಎಂದರೆ ಕೋಶ ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲದಲ್ಲಿಲ್ಲದಾಗಿನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಭವ ಎಂದರ್ಥ; ಅಂದರೆ ವಿವೃತಮಂಡಲ ವಿಭವ (ಓಪನ್ ಸಕ್ರ್ಯೂಟ್ ಪೊಟೆನ್ಯಿಯಲ್). ==ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶದ ಕ್ಷಮತೆ== ಮಂಡಲದಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಕೊಡಬಹುದು. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಋಣವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನು]]ಗಳ ಪ್ರವಾಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಆಂಪಿಯರುಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಏಕಮಾನದಿಂದಲೂ ಅಳೆಯುವುದು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶದ ಆನೋಡಿನಿಂದ ಕ್ಯಾಥೋಡಿಗೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಪ್ರವಹಿಸಿದರೆ ಕೋಶದಿಂದ ಒಂದು ಫ್ಯಾರಡೆ ವಿದ್ಯುತ್ತು ಪ್ರವಹಿಸಿದೆ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. 1/96,000 ಭಾಗದ ಫ್ಯಾರಡೆಯನ್ನು ಪ್ರವಹಿಸುವ ಕ್ಷಮತೆ ಇರುವ ಕೋಶಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕೂಲಂಬ್ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪ್ರವಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇರುವುದು. ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಒಂದು ಕೂಲಂಬಿನಂತೆ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಆಗ 1 ಆಂಪಯರ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಇದೆ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಲೆಕ್ಕದ ಮೇರೆಗೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಋಣವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಮಾಣ 1.602 ಘಿ 10-19 ಕೂಲಂಬುಗಳು. ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶ ಕೆಲಸಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ತರುವಾಯ ಅದರಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕಕ್ರಿಯೆ ನಿಲ್ಲುವ ವರೆಗೂ ಅದು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಶದ ಈ ಉಪಯುಕ್ತ ಜೀವಿತದ (ಯೂಸ್‍ಫುಲ್ ಲೈಫ್) ಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಅಂದರೆ ಕೋಶ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಮೊತ್ತವನನು ಆಂಪಿಯರ್-ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ 100 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಸತತವಾಗಿ 1 ಆಂಪಿಯರ್ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪ್ರವಹಿಸಬಲ್ಲುದು. ಅಥವಾ 20 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಸತತವಾಗಿ 5 ಆಂಪಿಯರ್ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪ್ರವಹಿಸಬಲ್ಲುದು; ಅಥವಾ 10 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ 10 ಆಂಪಿಯರ್ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪ್ರವಹಿಸಬಲ್ಲುದು. ==ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಗೆಗಳು== ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಪಂಗಡಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು-1 ವೋಲ್ಟಾ ಮಾದರಿಯ ಕೋಶಗಳು, 2 ವೋಲ್ಟಾ ಮಾದರಿಯಲ್ಲದ ಇತರ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳು. ವೋಲ್ಟಾಮಾದರಿಯ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದಲ್ಲಿಟ್ಟಿರುವ ಎರಡು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ನಡುವೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ವಿಭವ ಏರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳು ಒಂದೇ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದಲ್ಲಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಶ್ಲೇಷಗಳಲ್ಲಿರಬಹುದು. ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯಗಳು ಬೇರೆ ಇದ್ದಾಗ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕ ಕಣಗಳ ಚಲನೆಗೆ ಅಡಚಣೆಯಾಗದಂತಿರಬೇಕು. ಸಚ್ಛಿದ್ರ ತೆರೆಯಿಂದ ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದು. ವೋಲ್ಟಾ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗೆ ತೋರಿಸಿರುವಂತೆ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು: 1 ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳು. 2 ದ್ವಿತೀಯಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳು ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳು. 3 ಶಿಷ್ಟ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳು ಅಥವಾ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಳತೆಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕೋಶಗಳು. ==ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳು== ಈ ಪಂಗಡದಲ್ಲಿ ಮೊತ್ತಮೊದಲಿಗೆ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದ ಕೋವೆಂದರೆ ಅಲೆಸ್ಸಾಂಡ್ರೋ ವೋಲ್ಟಾ ರಚಿಸಿದ (1800) ವೋಲ್ಟಾ ಶ್ರೇಣಿ. ಇದು ಹಲವಾರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳ ಜೋಡಣೆಯಿಂದಾದ ಕೋಶಾವಳಿ. ಕೋಶಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕ್ಯಾಥೋಡನ್ನು (ಋಣಧ್ರುವ) ಮತ್ತು ಸತುವಿನ ಆನೋಡನ್ನು (ಧನಧ್ರುವ) ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳಾಗಿಯೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಡುಗೆ ಉಪ್ಪಿನ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾಗಿಯೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆನೋಡು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೋಡುಗಳು ಒಂದೇ ಆಕಾರದ ಬಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಇವುಗಳಿಗಿಂತ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಉಪ್ಪಿನ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿದ ಕಾಗದ ಅಥವಾ ಬಟ್ಟೆಯ ಬಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇಂಥ ಒಂದು ಕೋಶದಿಂದ ದೊರೆತ ವಿಭವ ಅತ್ಯಲ್ಪವಾದುದರಿಂದ ಹಲವು ಕೋಶಗಳ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು (ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು) ರಚಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಭವವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಬೆಳ್ಳಿ]]ಗೆ ಬದಲಾಗಿ [[ತಾಮ್ರ]]ದ ಕ್ಯಾಥೋಡನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ವೋಲ್ಟಾಶ್ರೇಣಿಯ ಧನ ಮತ್ತು ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಿದಾಗ ಸತು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷದ ನಡುವಣ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಕ್ಯಾಥೋಡಿನಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಿ ಆನೋಡ್ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಕೋಶವನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಆನೋಡ್ ಬಳಿ ಜಲಜನಕದ ಅನಿಲ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ವೋಲ್ಟಾ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯವಾದ ತೊಂದರೆ ಎಂದರೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ [[ಜಲಜನಕ]] ಅನಿಲ ಆನೋಡಿನ ಸುತ್ತಲೂ ಗುಳ್ಳೆಗಳಾಗಿ ಶೇಖರವಾಗುವುದರಿಂದ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪತ್ತಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲಾನಂತರ ನಿಲ್ಲುವುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಧ್ರುವೀಕರಣವೆಂದು ಹೆಸರು. ಡೇನಿಯಲ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ 1836ರಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ವೋಲ್ಟಾ ಮಾದರಿಯ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಧ್ರುವೀಕರಣದ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಸತುವಿನ ಆನೋಡ್ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರದ ಕ್ಯಾಥೋಡುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸತುವಿನ ಆನೋಡನ್ನು [[ಸತುವು|ಸತು]]ವಿನ ಸಲ್ಫೇಟು ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಾಗಲಿ [[ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟು]] ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಸಾರರಿಕ್ತ [[ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ದ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಾಗಲಿ ಇರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಆನೋಡ್ ದ್ರಾವಣ ಎಂದು ಹೆಸರು. ತಾಮ್ರದ ಕ್ಯಾಥೋಡನ್ನು ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟಿನ ಸಂತೃಪ್ತದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಆನೋಡ್ ದ್ರಾವಣ ಎಂದು ಹೆಸರು. ತಾಮ್ರದ ಕ್ಯಾಥೋಡನ್ನು ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟಿನ ಸಂತೃಪ್ತದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ದ್ರಾವಣ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಆನೋಡ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ದ್ರಾವಣಗಳು ಬೆರೆಯದಂತೆ ಮಾಡಲು ಎರಡು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬಹುದು. ಈ ಎರಡೂ ದ್ರಾವಣಗಳನ್ನು ಕೋಶದ ಒಂದೇ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟಾಗ ಸಂತೃಪ್ತ ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟ್ ದ್ರಾವಣ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಕೋಶದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಕ್ಯಾಥೋಡನ್ನು ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಕೋಶದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೋಶಕ್ಕೆ ಗುರುತ್ವರೀತಿಯ ಡೇನಿಯಲ್ ಕೋಶ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟ್ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಸಚ್ಛಿದ್ರ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಈ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಆನೋಡ್ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಕೋಶಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಡೇನಿಯಲ್ ಕೋಶ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಎರಡು ರೀತಿಯ ಕೋಶದ ರಚನೆಯಲ್ಲೂ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಿಕಣಗಳು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ಚಲಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಸಹ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದು. ಆನೋಡ್‍ವಸ್ತು ವೋಲ್ಟಾಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಜರಗುವಂತೆ ಸತುವಿನ ಲವಣವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆನೋಡ್ ಪದಾರ್ಥ ಕ್ರಮೇಣ ನಶಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿನ ತಾಮ್ರದ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಿ ಕಣಗಳು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗಗೊಂಡು ತಾಮ್ರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟ್ ದ್ರಾವಣದಿಂದ ತಾಮ್ರ ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟ್ ದ್ರಾವಣ ಸತತವಾಗಿ ಸಾರರಿಕ್ತವಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಕ್ರಮೇಣ ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗುವುದು. ಇದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಹರಳುಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ದ್ರಾವಣದ ಸಾರ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಹರಳುಗಳು ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವುದರಿಂದ ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ದ್ರಾವಣದ ಸಾರ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. [[ಪಾದರಸ]]ದ ಲೇಪಿತ (ಅಮಾಲ್ಗಮೇಟೆಡ್) ಆನೋಡನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ ಕೋಶ ಕೆಲಸ ಮಾಡದಿದ್ದಾಗಿನ ಆನೋಡಿನ ನಶಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದೆಂಬ ವಿಷಯ 1801ರ ವೇಳೆಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದಿತು. ಅಲ್ಲದೆ [[ಉತ್ಕರ್ಷಣಕಾರಕ]] ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಈ ವಸ್ತುಗಳು ವಿಧ್ರುವೀಕಾರಕಗಳಾಗಿ (ಡೀಪೋಲರೈಸರ್ಸ್) ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಾಗಲೂ ಕೋಶ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವೆಂಬ ವಿಷಯವೂ ತಿಳಿದಿದ್ದಿತು. ಈ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ 1839ರಲ್ಲಿ [[ಡಬ್ಲ್ಯು.ಆರ್.ಗ್ರೌಸ್]] ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಕೋಶಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶವನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ಡೇನಿಯಲ್ ಕೋಶಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶವನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ಡೇನಿಯಲ್ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತೆಯೇ ಗ್ರೌಸ್‍ನ ಕೋಶದಲ್ಲೂ ಎರಡು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೋಶದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಾರರಿಕ್ತ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಇಟ್ಟು ಈ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಸತುವಿನ ಆನೋಡನ್ನು ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಸಚ್ಛಿದ್ರ ಪಾತ್ರೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಸಾರ [[ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ವನ್ನೂ (ಉತ್ಕರ್ಷಣಕಾರಿ) ಈ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ [[ಪ್ಲಾಟಿನಮ್|ಪ್ಲಾಟಿನಂ]] ಲೋಹದ ಕ್ಯಾಥೋಡನ್ನೂ ಇರಿಸಿ ಈ ಸಚ್ಛಿದ್ರ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು [[ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಗ್ರೌಸನ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಅತಿ ದುಬಾರಿಯಾದ ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಲೋಹಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಶುದ್ಧ [[ಇಂಗಾಲ]]ದ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ಆಗಿ ಲಉಪಯೋಗಿಸುವುದನ್ನು [[ಆರ್.ಡಬ್ಲ್ಯು. ಬುನ್‍ಸೆನ್]] ಎಂಬಾತ ಬಳಕೆಗೆ ತಂದ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶವನ್ನು ಗ್ರೌಸ್-ಬುನ್‍ಸೆನ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಅಪಕರ್ಷಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆನೋಡಿನ ಸತುವಿನ ಸಲ್ಫೇಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೋಶವನ್ನು ಸೇರುವುದು. ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮೊತ್ತ ಕ್ರಮೇಣ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಸಾರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕೋಶದ ವಿಭವ 1.8-1.95 ವೋಲ್ಟುಗಳಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕೋಶ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಾತ್ರದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಕೋಶದ ವಿಭವದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಆಗದಂತೆ ಒದಗಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಲಿ ಮುಂದೆ ಬಲಕೆಗೆ ಬಂದ ಕೋಶ ಡೈಕ್ರೊಮೇಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶ. ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತೆ ಸುಧಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗ್ರೌಸ್-ಬುನ್‍ಸೆನ್ ಕೋಶವಿದು. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಗ್ರೌಸ್-ಬುನ್‍ಸೆನ್ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ದ್ರಾವಣದ (ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ) ಬದಲಾಗಿ ಕ್ರೋಮಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಎರಡು ದ್ರಾವಣಗಳಿಗೆ (ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಮಿಕ್ ಆಮ್ಲ) ಬದಲಾಗಿ ಒಂದೇ ದ್ರಾವಣ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಕ್ರೋಮೇಟ್ ಲವಣಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಚ್ಛಿದ್ರ ಪಾತ್ರೆಯ ಅವಸೈಕತೆ ಇಲ್ಲವಾಗಿ ಕೋಶದ ರಚನೆ ಸರಳವಾಗಿತ್ತು. ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಡೈಕ್ರೊಮೇಟ್ ಅಥವಾ ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಗ್ಗವಾದ ಸೋಡಿಯಂ ಡೈಕ್ರೊಮೇಟ್ ಹರಳುಗಳನ್ನು ಉತ್ಕರ್ಷಕ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೋಶದಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುವಾಗ ಆನೋಡ್ ವಸ್ತು (ಸತು) ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಕರಗಿ ಸತುವಿನ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಕೋಶದ ವಿಭವ 2 ವೋಲ್ಟುಗಳಿದ್ದು ಕೋಶ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್‍ಪ್ರವಾಹವನ್ನು (ಅಲ್ಪಕಾಲದ ವರೆಗೆ) ಧ್ರುವೀಕರಣದ ತೊಂದರೆ ಇಲ್ಲದೆ ಒದಗಿಸಬಲ್ಲುದು. ಆದರೆ ಈ ಕೋಶದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಪಡೆಯುವಾಗ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಡೈಕ್ರೊಮೇಟ್ ಕೋಶ ಗ್ರೌಸ್-ಬುನ್‍ಸೆನ್ ಕೋಶದೊಡನೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಅಸಮರ್ಪಕ. ರೌವ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಕೋಶದ ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಕರ್ಷಕ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ [[ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ಅಥವಾ ಸೀಸದ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಘನಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತಂದದ್ದು (1856) ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ್ಯ ಹಂತ. ಅದುವರೆಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ದ್ರಾವಣ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗ್ರೌಸ್-ಬುನ್‍ಸೆನ್ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ) ಆನೋಡ್ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರವಹಿಸಿ ಆನೋಡಿನ ನಶಿಸುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಕೋಶ ಬೇಗನೆ ನಿರುಪಯೋಗ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಹೊಸ ವಿಧಾನದ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಕರಗದಿರುವುದರಿಂದ (ಅಥವಾ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರವೇ ಕರಗುತ್ತವೆ) ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ದ್ರಾವಣದಿಂದಾಗಿ ಆನೋಡ್ ವಸ್ತುವಿನ ನಶಿಸುವಿಕೆ ನಿವಾರಣೆಯಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಫನಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಕೋಶದ ರಚನೆ ಸರಳವೂ ಸುಲಭವೂ ಆಯಿತು. ಈಗ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದಿನನಿತ್ಯದ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಹಲವಾರು ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ ಸತತವಾದ ಬಳಕೆಗೆ ಕೆಲವು ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿವೆ. ಈ ಕೋಶಗಳ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು: * ಕೋಶದ ರಚನೆಗೆ ತಗಲುವ ವೆಚ್ಚ; * ಕೋಶದ ಭಾಗಗಳ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ, ನಶಿಸುವಿಕೆ, * ಕ್ಯಾಥೋಡುಗಳ ಬಳಿ ಅನಿಲಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ; * ಕೋಶವನ್ನು ಬಳಸುವುದರಲ್ಲಿ ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ. ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗೆ ತೋರಿಸಿರುವಂತೆ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: # ಆದ್ರ್ರಕೋಶಗಳು (ವೆಟ್ ಸೆಲ್ಸ್); # ಶುಷ್ಕಕೋಶಗಳು (ಡ್ರೈ ಸೆಲ್ಸ್) # ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ರೀತಿಯ ಕೋಶಗಳು (ರಿಸರ್ವ್ ಟೈಪ್ ಆಫ್ ಸೆಲ್ಸ್); # ಘನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯಕೋಶಗಳು (ಸಾಲಿಡ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟ್ ಸೆಲ್ಸ್). ==ಆದ್ರ್ರಕೋಶಗಳು== ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಲೆಕ್ಲಾಂಚೆ ಕೋಶ; ಲೆಲಾಂಡೆ ಕೋಶ ಅಥವಾ ತಾಮ್ರದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್-ಸತುವಿನ ಕೋಶ; ವಾಯುವಿಧ್ರುವೀಕೃತ ಕೋಶ (ಏರ್ ಡೀಪೋಲರೈಸ್ಡ್ ಸೆಲ್). # ಲೆಕ್ಲಾಂಚೆ ಕೋಶ: ಕೋಶದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸತುವಿನ ಕ್ಯಾಥೋಡ್, ಘನ ಇಂಗಾಲದ ಆನೋಡುಗಳನ್ನೂ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾಗಿ ಅಮೋನಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ದ್ರಾವಣವನ್ನೂ ವಿಧ್ರುವೀಕಾರಕವಾಗಿ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲೆಕ್ಲಾಂಚೆ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕ ಶಕ್ತಿ 1.5 ವೋಲ್ಟುಗಳು. ಕೋಶದಿಂದ ಪಡೆಯುವ ವಿದ್ಯುತ್ಪರವಾಹ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಭವ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವಿರುವಾಗ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಧ್ರುವೀಕರಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಡೆಗಟ್ಟಲಾಗದಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಕೋಶದಿಂದ ಸತತವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹದ ಪರಿಮಾಣ ಕಡಿಮೆ ಇರುವಂತೆ (1/1000 ಆಂಪಿಯರು) ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಆವಶ್ಯಕ. ಕೋಶಸ್ತಬ್ಧವಾಗಿರುವಾಗ (ಅಂದರೆ ಕೋಶದಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್‍ಪೂರೈಕೆ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ) ಈ ಕೋಶದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ರಚನೆಯಿಂದಾಗಿ ಆನೋಡ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೋಡುಗಳ ನಶಿಸುವಿಕೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಪ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಕೆಲಸಮಾಸುವ ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ವಿದ್ಯುದುಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಲೆಕ್ಲಾಂಚೆ ಕೋಶ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಗಂಟೆಯಂಥ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಲೆಕ್ಲಾಂಚೆ ಕೋಶ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತೊಂದರೆ ಇಲ್ಲದೆ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 15-20 ವರ್ಷಗಳಿಂದೀಚೆಗೆ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿರುವ ಶುಷ್ಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳು ಲೆಕ್ಲಾಂಚೆ ಕೋಶದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿವೆ. ಶುಷ್ಕ ಕೋಶ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡು ಹೊಂದಿದ ಲೆಕ್ಲಾಂಚೆ ಕೋಶವೇ ಆಗಿದೆ. # ಲೆಲಾಂಡೆ ಕೋಶ: ಕೆಲವು ವಿದ್ಯುದುಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಮೊತ್ತದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಒದಗಿಸುವ ಕೋಶಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಟೆಲಿಫೋನ್ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ, ರೈಲ್ವೆ, ಗಣಿ, ನೌಕೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಂಕೇತ ಸೂಚಕ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪಗಳಲ್ಲಿ). ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಲೆಲಾಂಡೆ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವ ಫೆಲಿಕ್ಸ್ ಲೆಲಾಂಡೆ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ. ಈ ಕೋಶದ ಸಂಚಯನ ಶಕ್ತಿ 500-1000 ಆಂಪಿಯರ್ ಗಂಟೆಗಳಷ್ಟು. ಇದು 0.5-0.7 ವೋಲ್ಟ್ ವಿಭವದಲ್ಲಿ 15 ಆಂಪಿಯರುಗಳಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಒದಗಿಸಬಲ್ಲುದು. ಕೋಶದ ಆಂತರಿಕ ನಿರೋಧವೂ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಬಳಿ ನಶಿಸುವಿಕೆಯೇ ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಬಳಕೆಗೆ ಈ ಕೋಶ ಉಪಯುಕ್ತ. ಕೋಶದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಸ್ಟಿಕ್ ಸೋಡಾ (ಸೋಡಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡನ್ನು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾಗಿಯೂ ತಾಮ್ರದ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ವಿಧ್ರುವೀಕಾರಕವಾಗಿಯೂ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ ಈ ಕೋಶವನ್ನು ಕಾಸ್ಟಿಕ್ ಸೋಡಾ-ತಾಮ್ರದ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಕೋಶವೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. # ವಾಯು ವಿಧ್ರುವೀಕೃತ ಕೋಶ: ಇದು ಎಲ್ಲ ವಿಧದಲ್ಲೂ ಲೆಲಾಂಡೆ ಕೋಶದಂತೆಯೇ ಇದ್ದು ಕ್ಯಾಥೋಡಿನ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬೇರೆಯಾಗಿದೆ. ಲೆಲಾಂಡೆ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಸತು ತಾಮ್ರದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳಿದ್ದರೆ ವಾಯುವಿಧ್ರುವೀಕೃತ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಸತು-ಇಂಗಾಲದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್‍ಗಳಿವೆ. ಸತುವಿನ ಅನೋಡನ್ನೂ ಇಂಗಾಲದ ಕ್ಯಾಥೋಡನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಕ್ಯಾಥೋಡಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಧ್ರುವೀಕರಣದ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ವಿಧ್ರುವೀಕಾರಕದ ಬಳಕೆ ಅವಶ್ಯಕ. ವಾಯುವಿಧ್ರುವೀಕೃತ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ವಾಯು (ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ) ವಿಧ್ರುವೀಕಾರಕವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕೋಶದಲ್ಲಿಯೂ [[ಕಾಸ್ಟಿಕ್ ಸೋಡಾ]]ವನ್ನು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದೆ. ಅನಿಲವನ್ನು ಹೀರುವುದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿಯಾದ ಪರಿಶುದ್ಧ ಇಂಗಾಲದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂಗಾಲದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡನ್ನು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದೊಳಗೇ ಅಲ್ಲದೆ ದ್ರಾವಣದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಚಾಚಿದ್ದು ಗಾಳಿಯೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿರುವಂತೆ ಇರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಇಂಗಾಲವನ್ನು ನೆನೆಸುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಆ ದ್ರಾವಣ ಇಂಗಾಲದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಒಳಗೆ ಪಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹೊರಗಿನ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಮ್ಲಜನಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಒಳಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಶದಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕಕ್ರಿಯೆ ನಡೆದಾಗ ಇಂಗಾಲದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನ ಹೊರ ಮೈ ಮೇಲೆ ಶೇಖರವಾಗುವ ಜಲಜನಕದೊಂದಿಗೆ ಆಮ್ಲಜನಕ ಸಂಯೋಗವಾಗುವುದರಿಂದ ನೀರು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿ ಧ್ರುವೀಕರಣದ ತೊಂದರೆ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. ಕೋಶದಿಂದ 1.1-1.2 ವೋಲ್ಟುಗಳಷ್ಟು ವಿಭವದಲ್ಲಿ ಆಂಪಿಯರುಗಳ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ತೊಂದರೆಯಿಲ್ಲದೆ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಇಂಗಾಲದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾಲಾವಕಾಶ ಬೇಕಾಗುವುದರಿಂದ ಕೋಶದಿಂದ ವಿದ್ಯತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೋಶ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಇಂಗಾಲದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳಿಗೆ ಹೊರಗಿನಗಾಳಿಯೊಡನೆ ಅನಿರ್ಬಂಧ ಸಂಪರ್ಕ ಇರಬೇಕು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕೋಶದ ಮುಚ್ಚಳದಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಡುವ ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ನಿರುಪಯೋಗಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಲೆಲಾಂಡೆ ಕೋಶದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಅನೋಡಿನ ನಶಿಸುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ವಾಯುವಿಧ್ರುವೀಕೃತ ಕೋಶವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರೈಲ್ವೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಕೇತ ದೀಪಗಳನ್ನು ಉರಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಶುಷ್ಕಕೋಶಗಳು== ಹೆಸರು ಸೂಚಿಸುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಶಗಳು ನಿಜವಾದ ಶುಷ್ಕಕೋಶಗಳಲ್ಲ. (ಘನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಕೋಶಗಳ ವಿನಾ ಯಾವಕೋಶಗಳೂ ಶುಷ್ಕವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ). ಉಪಯೋಗದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆದ್ರ್ರಕೋಶದೊಡನೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೊರಚೆಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಕೋಶವನ್ನು ಯಾವ ನಿಲುವಿನಲ್ಲಾದರೂ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಆದ್ರ್ರಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದು ಕೋಶವನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ಚಲಿಸಿದಾಗ ದ್ರಾವಣ ಕೋಶದ ಪಾತ್ರೆಯೊಳಗಿನಿಂದ ಹೊರಚೆಲ್ಲುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಆದ್ರ್ರಕೋಶದ ಮುಚ್ಚಳವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಿರುವಂಥ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಭದ್ರವಾಗಿ ಮುಚ್ಚುವಂತೆ ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡಿರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಗೂ ಆದ್ರ್ರ ಕೋಶಗಳನ್ನುಗಳೂೀಶಗಳೂೀಶಗಳನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ದ್ರಾವಣ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೋಮಡು ಕೋಶದ ಸಮರ್ಪಕ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಶುಷ್ಕಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳಲಾರದಂಥ ಸ್ತಬ್ಧ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ವಿವರಿಸಿದ ಲೆಕ್ಲಾಂಚೆ (ಆದ್ರ್ರ) ಕೋಶದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡಿದ ಶುಷ್ಕಕೋಶವೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವನ್ನು (ಅಮೋನಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್) ಆನೋಡ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೋಡುಗಳ ನಡುವೆ ಇರಿಸಿದ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಹೀರುವಂಥ ಸಚ್ಛಿದ್ರ ಪದಾರ್ಥವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದಾಗಿ ದ್ರಾವಣ ಚೆಲ್ಲಿಹೋಗುವ ಸಂಭವವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವಾತಾವರಣದ ಉಷ್ಣತೆ ಅಧಿಕವಾಗಿದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ಕೋಶ ನಿರುಪಯೋಗ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳು ವಿಕಾಸಗೊಂಡು ಕೋಶದ ಹೊರಪದರವನ್ನು ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊರಕ್ಕೆ ಜಿನುಗಿ ಬರುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಕೋಶಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷ ಕವಚದಿಂದ ಸುತ್ತಿರುವ ಜಿನುಗುರಹಿತ (ಲೀಕ್ ಪ್ರೂಫ್) ಕೋಶಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯವಾದ ಶುಷ್ಕಕೋಶಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದೆ. ಲೆಕ್ಲಾಂಚೆ ಮಾದರಿಯ ಕೋಶ : ಜನರ ನಿತ್ಯಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ಶುಷ್ಕಕೋಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಉಂಟು. ಟಾರ್ಚ್ ದೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್ ರೇಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ, ಮಕ್ಕಳ ಆಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಲಾಂಚಿ ಶುಷ್ಕಕೋಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕೋಶಗಳು ವರ್ತುಲ ಸ್ತಂಭಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಇವಲ್ಲದೆ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಕಾರದ ಕೋಶಗಳೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್ ರೇಡಿಯೋಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ಇಲ್ಲದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದ ರೇಡಿಯೋ ಸೆಟ್ಟುಗಳು ಕೆಲಸಮಾಡಲು ಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಈಗಲೂ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ 45-90 ವೋಲ್ಟುಗಳಷ್ಟು ವಿಭವವಿರುವ ಶುಷ್ಕಕೋಶಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ವಿಭವದ ಹಲವು ಕೋಶಗಳನ್ನು ಜೊತೆಯಾಗಿಟ್ಟು ಒಂದು ಕೋಶದ ಅನೋಡನ್ನು ಮುಂದಿನ ಕೋಶದ ಕ್ಯಾಥೋಡಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ (ವೋಲ್ಟಾ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತೆ) ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೋಶಾವಳಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಸುರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಕೋಶಗಳ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೆ ಅವಾಹಕ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೇಣ, ಬಿಟುಮೆನ್ ಇತ್ಯಾದಿ) ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಇಡಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಕೋಶವನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ವಾತಾವರಣದ ನೀರಿನ ಆವಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬಹುದು. == ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ರೀತಿಯ ಕೋಶಗಳು== ಶುಷ್ಕಕೋಶಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ ಅನಂತರ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಂತೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸೌಕರ್ಯ ಉಂಟು. ಆದರೆ ತಯಾರಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಪರಿಮಿತ ಕಾಲದೊಳಗೆ ಇವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಕೋಶ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪೂರೈಸದೆ ಸ್ತಬ್ಧವಾಗಿರುವಾಗಲೂ ಅದರ ಅನೋಡಿನ ಬಳಿ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಅನೋಡ್ ನಶಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದ ನೀರಿನ ಭಾಗ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಆವಿಯಾಗಿ ಹೊರಬೀಳುವುದರಿಂದ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಒಣಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೋಶವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ ಕೆಲಕಾಲದ ಅನಂತರ ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸದೆ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡಿದ್ದಾಗಲೂ ಅದು ನಿರುಪಯೋಗಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಅನಂತರ ಶುಷ್ಕಕೋಶಗಳಿಗೆ ಗೊತ್ತಾದ ದಾಸ್ತಾನು ಕಾಲದ ಮಿತಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಲದೊಳಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸದೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸಹ ನಿರುಪಯೋಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮಿಲಿಟೆರಿ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ತಯಾರಿಸಿದ ಕೋಶಗಳು) ಕೋಶಗಳ ದಾಸ್ತಾನು ಕಾಲವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಟಾರ್ಚ್ ದೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷಕಾಲ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡಬಹುದು. ಆಗಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಇಲ್ಲದೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವನ್ನು ಇಟ್ಟಿರಬೇಕು. ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರದ ಕೋಶಗಳ ದಾಸ್ತಾನು ಕಾಲದ ಇತಿ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳು ಮಾತ್ರ. ಶುಷ್ಕ ಕೋಶಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಲ್ಲಿರುವ ಈ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಕೋಶದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡಿದ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ಕೋಶಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸದೆ ಕೋಶಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಕೋಶವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಂದರ್ಭ ಒದಗಿದಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವನ್ನು ಕೋಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವಂಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುವುದಾದರೆ ಶುಷ್ಕಕೋಶವನ್ನು ಎಷ್ಟು ಕಾಲದವರೆಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ತೊಂದರೆ ಇಲ್ಲದೆ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡಬಹುದು. ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಈ ಆಧಾರದ ಮೇರೆಗೆ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಕೆಲಸವiಡುವ (ಒನ್ ಶಾಟ್) ಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಾವಕಾಶ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ (ಡಿಲೇಡ್ ಏಕ್ಷನ್) ಕೋಶಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೋಶವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದಾಗ ಅದು ಜಡವಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಮುಂಚೆ ಕೋಶವನ್ನು ಚೇತನಗೊಳಿಸಲು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕು. ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಂ ಸಿಲ್ವರ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಕೋಶ ಮತ್ತು ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಂ ಕಾಪರ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಚೇತನಗೊಳಿಸಲು ನೀರನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇವೆರಡು ಕೋಶಗಳ£ೀಶಗಳ£ೀಶಗಳ£ೀಶಗಳ£ವ ಕೋಶಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಇವನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲೆ ಅಪಘಾತಕ್ಕೀಡಾಗಬಹುದಾದ ವೈಮಾನಿಕರು ಮತ್ತು ನಾವಿಕರು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಜೀವರಕ್ಷಣೆಯ ಸಲಕರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರಕವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ರೇಡಿಯೊ ಸಲಕರಣೆಯ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಮೇಲಿನ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕೋಶ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಷ್ಟು ಕಾಲವೂ ಸ್ಥಿರ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. == ಘನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಕೋಶಗಳು== ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲವಣಗಳು ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಕರಗಿ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾಗಿ (ಧನ ಮತ್ತು ಋಣ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಿ ಕಣಗಳಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡುವುದು) ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಲವಣಗಳು ಘನರೂಪದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಂಥ ಘನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಘನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಕೋಶಗಳೆಂದು ಹೆಸರು. ಸಿಲ್ವರ್ ಅಯೋಡೈಡ್ ಮತ್ತು ಸಿಲ್ವರ್ ಬ್ರೋಮೈಡ್ ಲವಣಗಳನ್ನು ಘನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯಗಳಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲವಣಗಳು ಘನರೂಪದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಿಕಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅತ್ಯಲ್ಪವಾದುದರಿಂದ (ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಿಕಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೊಡನೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ) ಈ ರೀತಿಯ ಕೋಶಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಒಣಗಿ ಕೋಶ ನಿರುಪಯೋಗವಾಗುವ ತೊಂದರೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕೋಶಗಳು ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶುಷ್ಕಕೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ದಾಸ್ತಾನು ಕಾಲಮಿತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 10-20 ವರ್ಷಗಳು. ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಆದರೆ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಗತ್ಯದ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಇತರ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳು ನಿರುಪಯೋಗಿಯಾದಾಗ ಇವನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ವರೆಗೆ ಕೈಗಾವಲಾಗಿ ಘನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ದ್ವಿತೀಯಕ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳು ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳು== ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಕೋಶಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಆಂಪಿಯರ್-ಗಂಟೆಗಳಿಂದ 1,000 ಆಂಪಿಯರ್-ಗಂಟೆಗಳಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಕೊಡಬಲ್ಲ ಕೋಶಗಳು ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ದ್ವಿತೀಯಕ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷದ ಪ್ರಕಾರ ಇದನ್ನು ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಪಂಗಡಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: (1) ಆಮ್ಲ ಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳು : (2) ಕ್ಷಾರ ಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳು. == ಆಮ್ಲ ಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳು== ಇವನ್ನು ಸೀಸ-ಆಮ್ಲ ಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳೆಂದೂ ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ಕೋಶಗಳ ಉಪಯೋಗದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಾಗಿ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಬಗೆಗಳಿವೆ-1. ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭದ ಚಲನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕೋಶಗಳು; 2. ಚಾಲಕಶಕ್ತಿಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕೋಶಗಳು; 3. ಸ್ಥಿರ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಕೋಶಗಳು. ಈ ಮೂರು ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳಲ್ಲೂ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದು ಕೋಶದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಶದ ವಿಭವ 1.95-2.05 ವೋಲ್ಟುಗಳು. ಕೋಶದ ರಚನೆ : ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳೊಡನೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಸಂಚಯನ ಕೋಶ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಕಾರಣ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ಉಪಯೋಗ ಉಂಟು. ಸಂಚಯನ ಕೋಶದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳಿಗೆ ತಟ್ಟೆಗಳೆಂದು ಹೆಸರು. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನ ಪದಾರ್ಥಗಳಾದ Pb ಮತ್ತು Pbಔ2 ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತಟ್ಟೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸುವುದರಿಂದ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸಂಪರ್ಕ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ತಟ್ಟೆಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರ ಜಾಸ್ತಿ ಇದ್ದಷ್ಟೂ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನ ಶಕ್ತಿ ಹೆZ್ಚು ಇರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳಾದ Pb ಮತ್ತು Pbಔ2ಗಳನ್ನೇ(ಇವುಗಳ ಭೌತಗುಣಗಳಿಂದಾಗಿ) ತಟ್ಟೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಆಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಲೋಹದ ಚೌಕ ಜಾಲರಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜಾಲರಿಯ ಚೌಕ ಸಂದುಗಳಲ್ಲಿ Pb ಮತ್ತು Pbಔ2 ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾಲರಿಯ ಮೂiÀು Áಲರಿಯ Áಲರಿಯ ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುತಗಳು ಬಾಹ್ಯಮಂಡಲದೊಂದಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದು. ಅನೇಕ ಜಾಲರಿಗಳ ಒಟ್ಟುಜೋಡಣೆಯ ಸಂಘಟಿತ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳು ಕೋಶದ ಧನ ಮತ್ತು ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಜಾಲರಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಸೀಸದೊಂದಿಗೆ 5%-12% ಆಂಟಿಮೊನಿ ಮತ್ತು 0.5% ತವರವನ್ನು ಬೆರೆಸಿದ ಮಿಶ್ರ ಲೋಹದಿಂದ ಎರಕ ಹೊಯ್ದು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅತಿ ಮೃದುವಾಗಿರುವ ಸೀಸ ಆಂಟಿಮೊನಿಯ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದಾಗಿ ಗಡುಸಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸೀಸದಿಂದ ಜಾಲರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದರಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳು ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಾಲ ನಶಿಸದೆ ಇರಬಲ್ಲವು. ತವರ ತುಕ್ಕುಹಿಡಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಜಾಲರಿಗಳಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. 1.ಪ್ಲಾಂಟೆ ವಿಧಾನ 2.ಫಾರೆ ವಿಧಾನ. ಫಾರೆ ವಿಧಾನದ ತಟೆಗಳು ಪ್ಲಾಂಟೆ ವಿಧಾನದ ತಟ್ಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಹಗುರ ಮತ್ತು ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಫಾರೆ ತಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಜಾಲರಿಯಿಂದ ಕಳಚಿ ಬೀಳುವ ಸಂಭವವಿದ್ದು ಕೋಶ ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೂ ನಿರುಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರ-10-1 ಪ್ಲಾಂಟೆ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸೀಸದ ಜಾಲರಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತೆಳುವಾದ ಪದರದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಕಾಗುವ ಸೀಸವನ್ನು ಜಾಲರಿಯೇ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾಲರಿಯ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲೀ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮೊತ್ತ ಜಾಲರಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಸಿಕ್ಕುವ ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಳದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವುದರಿಂದ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಲರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಚಿತ್ರ-10-2 ಜಾಲರಿಯ ಕಿವಿರುಗಳಿರುವಂತೆ ರಚಿಸುವುದರಿಂದ ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ಲಾಂಟೆ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದಾಗ ತಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿನ ಶುದ್ಧ ಸೀಸ ಸೀಸದ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿ ಕೋಶದ ಧನಧ್ರುವದ ತಟ್ಟೆಗಳು ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಪುನಃ ರಾಸಾಯನಿಕಕ್ರಿಯೆಗೆ (ವಿಪರ್ಯಾಯ) ಒಳಪಡಿಸಿ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಸೀಸದ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡನ್ನು ಪರಿಶುದ್ಧ ಸೀಸವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಕೋಶದ ಋಣ ಧ್ರುವದ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ಲಾಂಟೆ ಧನದ್ರುವದ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸೀಸವೆಲ್ಲವೂ ಸೀಸದ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿರದೆ ತಟ್ಟೆಯ ಸೀಸದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟೆನಿಂತಿರುವ ಸೀಸದ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಪದರವಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಶವನ್ನು ಅನೇಕಾವರ್ತಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ, ಸಂಚಯನಗಳಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದಾಗ ಸೀಸದ ಪೆರಕ್ಸೈಡ್ ವಸ್ತು ಘನಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಪದರದ ಕೆಳಭಾಗದ ಸೀಸ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದರಿಂದ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಪ್ಲಾಂಟೆ ತಟ್ಟೆಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಏರುತ್ತದೆ. ಪ್ಲಾಂಟೆ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ಕೋಶವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಅನಂತರ ತಟ್ಟೆಗಳ ಗಾತ್ರ ವಿಕಾಸವನ್ನು ತಕ್ಕರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿದೂಗಿಸದಿದ್ದರೆ ತಟ್ಟೆಗಳ ಉದ್ದ ಅಗಲಗಳು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿ ತಟ್ಟೆಗಳು ಡೊಂಕಾಗುವುದರಿಂದ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸೀಸದ ಗಾತ್ರ ವಿಕಾಸವಾಗುವುದು ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿಪದಾರ್ಥಗಳಿರುವ ಕಿವಿರುಗಳ ಮೇಲೆ. ಈ ಕಿವಿರುಗಳನ್ನು ತಟ್ಟೆಯ ಉದ್ದ ಅಗಲಗಳಿಗೆ ಲಂಬವಾಗಿರುವಂತೆ (ತಟ್ಟೆಯ ದಪ್ಪದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ) ನಿಲ್ಲಿಸುವುದರಿಂದ ತಟ್ಟೆಯ ಗಾತ್ರ ವಿಕಾಸವಾದಾಗ ತಟ್ಟೆ ಹೆಚ್ಚು ದಪ್ಪವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಟ್ಟೆಯ ಉದ್ದ ಅಗಲ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾರರಿಕ್ತ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿ ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಒಂದು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಿದಾಗ ತಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಸೀಸದ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ (Pbಔ2)ಉಂಟಾಗಿ ಧನಧ್ರುವದ ತಟ್ಟೆಗಳು ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ತಟ್ಟೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ವಿರುದ್ಧದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಿದಾಗ ಪರಿಶುದ್ಧ ಸೀಸ (ಸ್ಪಾಂಜ್ ಸೀಸ) ಉಂಟಾಗಿ ಋಣಧ್ರುವದ ತಟ್ಟೆಗಳು ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಸೂಕ್ತ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಧನ ಮತ್ತು ಋಣ ಧ್ರುವದ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಋಣಧ್ರುವದ ತಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಪಾಂಜ್‍ಸೀಸ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ತಟ್ಟೆಗಳ ಕಣಿಕದ ಮಿಶ್ರಣಕ್ಕೆ ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಜಡವಾಗಿರುವ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬೆರೆಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ವಸ್ತು ದೀಪದ ಕಪ್ಪು(ಇಂಗಾಲ) ಮತ್ತು ಬೇರಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಮಿಶ್ರಣ. ಈ ಮಿಶ್ರಣ ಸ್ಪಾಂಜ್ ಸೀಸದಂತೆ ಕುಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಕಣಿಕ ಜಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಭದ್ರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ. ಕಬ್ಬಿಣದ ಹೊದಿಕೆಯ ತಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಇರಿಸಿದ ಎರಡು ಸರಳುಗಳ ನಡುವೆ (ಎರಡು ಸರಳುಗಳೂ ಮಿಶ್ರಲೋಹದ್ದಿರಬಹುದು ಇಲ್ಲವೆ ಮೇಲಿನದು ಮಿಶ್ರಲೋಹದ್ದಾಗಿದ್ದು ಕೆಳಗಿನದು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‍ನಿಂದ ಮಾಡಿರಬಹುದು) ಹಿಡಿದು ನಿಂತಿರುವಂತೆ ಮಿಶ್ರಲೋಹದ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಲಂಬವಾಗಿ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಮಾಂತರವಾಗಿರುವಂತೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲಂಬದ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಸ್ತಂಭಾಕೃತಿಯ ಟೊಳ್ಳಾದ ಪಾಲೆಸ್ಟೈರಿನ್ ಕೊಳವೆಯನ್ನಿರಿಸಿ ಕಡ್ಡಿಗಳ ಮತ್ತು ಕೊಳವೆಯ ನಡುವಿನ ಜಾಗವನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿಪದಾರ್ಥದ ಕಣಿಕದಿಂದ ತುಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾಲೆಸ್ಟೈರಿನ್ ಕೊಳವೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸಮಾಂತರ ದೂರದಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರಗಳಿದ್ದು ಈ ರಂಧ್ರಗಳ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಲವು ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಧಾನದಿಂದ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರೂ ತಟ್ಟೆಗಳ ಒಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ಚಾಚಿದ ಭಾಗವಿರುವಂತೆ ಜಾಲರಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೋಶದೊಳಗೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಸಮಾಂತರವಾಗಿಟ್ಟು ತಟ್ಟೆಗಳ ಚಾಚಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಹಿಡಿಯುವಂತೆ ಲೋಹದ ಪಟ್ಟಿಯೊಂದನ್ನು ಕೂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತಿರುವ ಲೋಹದ ಸಂಬಂಧಕ (ತಿರುಪು) ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶವನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ಪರಿಧಿಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಆಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದಾಗ ಧನ ಮತ್ತು ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ತಟ್ಟೆಗಳು ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಒಂದರ ತರುವಾಯ ಮತ್ತೊಂದು ಆದರೆ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ತಗಲದಂತೆ ಇರುತ್ತವೆ. ತಟ್ಟೆಗಳ ಮಧ್ಯದಜಾಗದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುದವಾಹಕದ ಸಚ್ಛಿದ್ರ ತೆರೆಗಳನ್ನಿಡುವುದರಿಂದ ಧನ ಮತ್ತು ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ತಗಲುವ ಸಂಭವವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸಚ್ಛಿದ್ರ ತೆರೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಸರಾಗವಾಗಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ತೆರೆಗಳನ್ನು ಮರ, ರಬ್ಬರ್, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‍ನಿಂದಾಗಲಿ ಇಲ್ಲವೇ ಗಾಜಿನ ಎಳೆಗಳಿಂದಾಗಲಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಿತ್ರ-ಸ್ಟೇಷನರಿ-ಕೋಶ ಕೋಶದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಾಜು, ಗಡಸು ರಬ್ಬರ್, ಕಪ್ಪುರಾಳ ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವು ಚೌಕಾಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸದೆ ಒಂದೇ ಕಡೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವಂಥ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಗಾಜಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗಾಜಿನ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆ ಇವುಗಳ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕೋಶದ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಗಡಸು ರಬ್ಬರಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತೀಚೆಗೆ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‍ನಿಂದ ತಯಾರಾದ ಕೋಶದ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿವೆ. ಕೋಶವನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವಾಗ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ತುಳುಕಾಟದಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಲಿ ಹೋಗದಂತಿರಲು ಕೋಶದ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‍ನಂಥ ಬಿಟುಮೆನ್ ಪದಾರ್ಥದಿಂದ ಭದ್ರವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮುಚ್ಚಳದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ತಿರುಪುಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೋಶದಲ್ಲಿ ನೀರು ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವನ್ನು ತುಂಬಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ತಿರುಪಿನಿಂದ ಬಂಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ರಂಧ್ರವನ್ನೂ ಮುಚ್ಚಳದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರ-11 ಈ ರಂಧ್ರಮೂಲಕವಾಗಿಯೇ ದ್ರಾವಣದ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಗುರುತ್ವ ಮಾಪಿಯ ರಬ್ಬರ್ ಕೊಳವೆಯನ್ನು ಕೋಶದೊಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಬಿಡುವುದು. ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಬಹುದಾದ ಅನಿಲಗಳು ಹೊರಗೆ ಹೋಗಲು ಸೂಕ್ರವಾದ ಕಂಡಿಯನ್ನೂ ಕೋಶದ ಮುಚ್ಚಳದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹವಿರುವ (ಅಂದರೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ) ಕೋಶದಿಂದ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಕೋಶದೊಳಗೆ ಗಾಳಿ ಹೋಗದಂತೆ ಭದ್ರವಾಗಿ ಮುಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಚಿತ್ರ-12 ಈ ಕೋಶವನ್ನು ಎಷ್ಟು ಕಾಲದವರೆಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡಿಟ್ಟಿದ್ದು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕಾದಾಗ ಕೋಶದೊಳಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಕೋಶವನ್ನು ಉತ್ತೇಜನಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಇಂಥ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಶುಷ್ಕವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಇವು ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ಶುಷ್ಕಕೋಶಗಳಷ್ಟು ಅನುಕೂಲತೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಡುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಕೋಶದ ಬಾಳಿಕೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಗಳಾಗಿವೆ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ಕೋಶಗಳೆಂದೂ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಿತ್ರ-ಅಟೊಮೊಬೈಲ್-ಕೋಶ ದ್ವಿತೀಯಕ ಕೋಶಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸೀಸ ಮತ್ತು ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಶುದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು. ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಶುದ್ಧಸೀಸದಲ್ಲಿ 99.95% ಸೀಸವಿದ್ದು ಅತಿ ಸವಲ್ಪ ಭಾಗ ಬೆಳ್ಳಿ, ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ನಿಲುಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಿರುತ್ತದೆ. ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ಶತಾಂಶಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಶುದ್ಧತೆ ಇರದಂತೆ ನೋಡಿಕೆ ನೊÀಂತೆ ನೊÀಂತೆ ನೊಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ಶತಾಂಶಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಶುದ್ಧತೆ ಇರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಶುದ್ಧತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ತಾಮ್ರದ ತಂತಿಯಿಂದಾಗಿ ತಾಮ್ರ ಕೋಶದೊಳಗೆ ಸೇರಿ ಋಣಧ್ರುವದ ಮೇಲೆ ಶೇಖರವಾಗುವುದರಿಂದ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಜಲಜನಕದ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಈ ರೀತಿ ಬೆರೆಯುವ ತಾಮ್ರದ ಮೊತ್ತ 0.01% ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇರಬೇಕು. ಕೋಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ : ಕೋಶದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಏಕಮುಖ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸುವುದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ನಿಂತು ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕಮುಖ ಪ್ರವಾಹದ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪರ್ಯಾಯ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಮಕಾರಕಗಳನ್ನು (ರೆಕ್ಟಿಫೈಯರ್ಸ್) ಯಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಪಡೆಯಬಹುದು. ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಾರ್, ಬಸ್, ಟ್ರೇನ್, ವಿಮಾನ ಇತ್ಯಾದಿ) ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವಾಹನಗಳಲ್ಲೇ ಅಳವಡಿಸಿದ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರ ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ ಯಂತ್ರಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿತವಾಗುವ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನ ಪೂರ್ತಿಯಾದ ಮೇಲೆಯೂ ಕೋಶಕ್ಕೆ ಸಂಗ್ರಹ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರೆ ಈ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಿಂದ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ನೀರು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೊಂಡು ಜಲಜನಕ, ಆಮ್ಲಜನಕ ಅನಿಲಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುವಲ್ಲದೆ ಕೋಶದ ಉಷ್ಣತೆಯೂ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕೋಶ ಮರಳಿಕೆ (ಗ್ಯಾಸ್ಸಿಂಗ್) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೋಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳು ನಾಶವಾಗುವ ಸಂಭವವಿರುವುದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೋಶದ ಉಷ್ಣತೆ 50ಲಿ ಸೆಂ.ನ್ನು ಮೀರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಸೀಸದ ಸಲ್ಫೇಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಗುವಾಗ ಪರಿಶುದ್ಧ ಸೀಸ ಮತ್ತು ಸೀಸದ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುವುದಲ್ಲದೆ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಸಾರತೆ ಸಹ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೇ ಜಲಜನಕ ಆಮ್ಲಜನಕ ಅನಿಲಗಳೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಇತರ ಹಾನಿಕರ ವಿಷಾನಿಲಗಳೂ ಸಹ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಜಲಜನಕ, ಆಮ್ಲಜನಕ ಅನಿಲಗಳು ಸ್ಫೋಟನೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಗುವಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ. ದ್ವಿತೀಯಕ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಶವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಮಂಡಲದಿಂದ (ಲೋಡ್ ಸಕ್ರ್ಯೂಟ್) ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮಂಡಲಕ್ಕೆ (ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಸಕ್ರ್ಯೂಟ್) ಜೋಡಿಸಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಎರಡನೆಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಶವನ್ನು ಪೂರೈಕೆಯ ಮಂಡಲದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸದೆ ಇದ್ದರೂ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಾರು, ಬಸ್, ರೈಲು, ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪ, ಪಂಖ, ಹವಾನಿಯಂತ್ರಣ ಯಂತ್ರ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಕೋಶದಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪಡೆದು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದ ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ ಯಂತ್ರ ವಾಹನದ ಚಲನೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಿಂದ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶದ ವಿಭವ ನಿಗದಿಯಾದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ ಕೂಡಲೆ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಗದಂತೆ ಕೋಶವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮಂಡಲದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಸ್ವಯಂಚಲಿ(ಆಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್) ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೋಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಗುವಾಗ ಸ್ಥಿರ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಮಂಡಲವನ್ನಾಗಲಿ (ಕಾನ್ಸ್‍ಟೆಂಟ್ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್) ಇಲ್ಲವೇ ಸ್ಥಿರ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ಮಂಡಲವನ್ನಾಗಲಿ (ಕಾನ್ಸ್‍ಟೆಂಟ್ ಕರೆಂಟ್ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್) ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಈ ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಕೋಶ ಸತತವಾಗಿ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಿಗದಿಯಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಲನಶಕ್ತಿಗಾಗಿ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಲ್ಪ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ವಾಹನದ ವಿರಾಮ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ (ಒಂದೆರಡು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ) ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ನಡೆಸಬಹುದು. ಈ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ (ಬೂಸ್ಟಿಂಗ್ ಚಾರ್ಜ್) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳದೆ ಒಂದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯ ಮಂಡಲದೊಂದಿಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿರುವ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ತೇಲುಭರಣ(ಫ್ಲೋಟ್ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್) ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಭರಣ (ಟ್ರಿಕ್ಕಲ್ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್) ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ತೇಲುಭರಣದಲ್ಲಿ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ ಸ್ಥಿರ ವೋಲ್ಟೇಜನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರೆ ಅಲ್ಪಭರಣ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದಿಂದಾಗಿ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ತೇಲುಭರಣದಲ್ಲಿ ಕೋಶ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯ ಮಂಡಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಸದಾಕಾಲ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಮಂಡಲದ ವಿಭವಕೋಶದ ವಿಭವಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹೆಚ್ಚು. ಇದ್ದು ಕೋಶದ ವಿಭವ ನಿಗದಿಯಾದ ಮೊತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದಾಗಲೆಲ್ಲ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಶ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿನ ವಿಭವ ಇಲ್ಲವೆ ಇವೆರಡೂ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು. ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ವಿಭವ (ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ) ಸಂಗ್ರಹಣ ಮಂಡಲ ಒದಗಿಸಬಹುದಾದುದಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಕೋಶದಿಂದಲೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಸಹ ಕೋಶ ಸತತವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪೂರೈಸದೆ ಆಗೊಮ್ಮೆ ಈಗೊಮ್ಮೆ ಪೂರೈಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ ಸಂಗ್ರಹಣ ಮಂಡಲದಿಂದ ಕೋಶ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಡೆದು ಕೋಶದ ವಿಭವ ಸದಾಕಾಲ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಪಭರಣ ವಿಧಾನದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಹ ಮೇಲಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಶಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣ ಮಂಡಲದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಇದ್ದು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಶವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣ ಮಂಡಲದೊಂದಿಗೆ ಸದಾಕಾಲ ಜೋಡಿಸಿರಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಏರ್ಪಡಿಸಬಹುದು. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪೂರೈಸದಿರುವಾಗ ತಾನೆತಾನಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಣ ಮಂಡಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆದು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಗುವಂತೆ ಮಂಡಲಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೋಶವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸದೆ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡಿದಾಗ ಸಹ ಕೋಶದ ಆಂತರಿಕನಿರೋಧದಿಂದಾಗಿ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯವಾಗುತ್ತಿರುವುದಾದ್ದರಿಂದ ನಿಗದಿಯಾದ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಬೇಕಾದಾಗ ಒದಗಿಸಲು ಕೋಶಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮೇಲಿನ ಎರಡು ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಲ್ಪಭರಣ ವಿಧಾನದಿಂದ ಕೋಶ ಸದಾಕಾಲ ಪೂರ್ಣಾವಿಷ್ಟ (ಫುಲ್ಲಿ ಚಾಜ್ರ್ಡ್) ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. (ii) ಕ್ಷಾರ ಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳು : ಈ ಬಗೆಯ ದ್ವಿತೀಯಕ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷಾರ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ ಇವುಗಳಿಗೆ ಈ ಹೆಸರು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳಿಂದಾಗಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಬಗೆಗಳಿವೆ. 1.ನಿಕಲ್-ಕಬ್ಬಿಣ ಕೋಶ ಅಥವಾ ಎಡಿಸನ್ ಕೋಶ ; 2.ನಿಕಲ್-ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ಕೋಶ ಅಥವಾ ಜುಂಗನರ್ ಕೋಶ; 3.ಸತು ಬೆಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ಸತು-ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಕೋಶ. ಚಿತ್ರ-13-ಎಡಿಸನ್-ಕೋಶ ನಿಕಲ್-ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ನಿಕಲ್-ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕ ಜೋಡಿಗಳು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಒಂದೇ ವಿಭವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಡಿಸನ್ ಮತ್ತು ಜುಂಗನರ್ ಕೋಶಗಳು ಸರಾಸರಿ 1.2 ವೋಲ್ಟುಗಳಷ್ಟು ವಿಭವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಸತು-ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕೋಶ 1.45-1.50 ವೋಲ್ಟುಗಳಷ್ಟು ವಿಭವವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಎಡಿಸನ್ ಕೋಶ : ಎಡಿಸನ್ನನ 10 ವರ್ಷಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಈ ಕೋಶಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತು (1898). ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಅಥವಾ ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ಋಣಧ್ರವದಲ್ಲೂ ನಿಕಲ್ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ಅಥವಾ ನಿಕೆಲ್ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡನ್ನು ಧನ ಧ್ರುವದಲ್ಲೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಲಿಥಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ಬೆರೆತ ಪೊಟ್ಯಾಷಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ (20%) ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸಾಂದ್ರತೆ 15ಲಿ ಸೆಂ. ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲೂ 1.2 ಇರುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುವಾಗ ಧನಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಅಪಕರ್ಷಣೆಯೂ ಋಣಧ್ರೂವದಲ್ಲಿ ಉತ್ಕರ್ಷಣೆಯೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕ ಅಥವಾ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್ ಅಯಾನುಗಳು (ಔ- ಅಥವಾ ಔಊ) ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ನಡುವೆ ವಿನಿಮಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈe + ಓi2ಔ3↔ ಈeಔ + 2ಓiಔ (ಈeಔ) (ಈeಔ2) ಅಥವಾ ಈe + 2ಓi(ಔಊ)3 ↔ ಈe(ಔಊ)2 + 2ಓi(ಔಊ)2 ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ದ್ರಾವಣದ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸಾಂದ್ರತೆ, ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕತೆ (ಕಂಡಕ್ಟಿವಿಟಿ) ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲೂ (ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಅಥವಾ ಸಂಗ್ರಹಣೆ) ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್‍ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಭವವನ್ನು ಅಳೆಯುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಪ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಬೆರೆಸಿರುವ ಲಿಥಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ವಸ್ತು ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನ ಮತ್ತು ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಾದರೂ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಇದುವರೆಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ದ್ರಾವಣ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ತುಕ್ಕುಹಿಡಿಯದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಕೋಶದ ಸಂಚಯನ ಶಕ್ತಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿಪದಾರ್ಥಗಳ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿಪದಾರ್ಥಗಳ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡುವುದರಿಂದ ಬೇಕಾದ ಸಂಚಯನ ಶಕ್ತಿಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಕೋಶದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳನ್ನು ಆಮ್ಲಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ತಟ್ಟೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸುವುದರಿಂದ ಕೋಶದ ಸಂಚಯನಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಕಲ್ ಲೇಪನವಿರುವ ಉಕ್ಕಿನ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಜಾಲರಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಿಕಲ್ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ನಿಕೆಲಿನ ತೆಳುವಾದ ಬಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಅನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ಇರುವಂತೆ ತುಂಬಿದ ರಂಧ್ರವಿರುವ ಉಕ್ಕಿನ ಕೊಳವೆಗಳನ್ನು ಧನಧ್ರುವದ ಜಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕೊಳವೆಗಳ ಒಳವ್ಯಾಸ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ¼ ". ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ಜಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೊಳವೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಇರಿಸುವುದರಿಂದ ಕೋಶದ ಸಂಚಯನಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನ ಉಕ್ಕಿನ ಜಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕುಳಿಗಳಿರುವಂತೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿ ಈ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ತುಂಬಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಜುಂಗನರ್ ಕೋಶ : ನಿಕಲ್-ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೋಶವನ್ನು ಎಡಿಸನ್ ರಚಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಸ್ವೀಡನ್ನಿನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಜುಂಗನರ್ ಮತ್ತು ಬರ್ಗರು ಮತ್ತೊಂದು ಬಗೆಯ ಕ್ಷಾರಸಂಚಯನ ಕೋಶವನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತಂದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಜುಂಗನರ್ ಕೋಶವೆಂದು ಹೆಸರು. ಈ ಕೋಶ ಎಡಿಸನ್ನಿನ ಕೋಶದಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಋಣ ಧ್ರುವವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದ (ಸ್ವಲ್ಪ ಲಿಥಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ಸೇರಿಸಿದ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್) ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸಾಂದ್ರತೆ 1.19-1.12. ಧನಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಗ್ರಾಫೈಟಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತ ನಿಕಲ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ (ಅಥವಾ ನಿಕೆಲ್ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್) ಮಿಶ್ರಣವನ್ನೂ ಋಣಧ್ರುವದಲ್ಲಿ 10-15% ಗಳಷ್ಟು ಕಬ್ಬಿಣ ಬೆರೆತ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ಲೋಹದ ಪುಡಿಯನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೋಶದ ಧನ ಮತ್ತು ಋಣ ಧ್ರುವದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಜಾಲರಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಂಧ್ರಗಳಿರುವ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಕಿ ತುಂಬಿರುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶದ ರಚನೆ ಎಡಿಸನ್ ಕೋಶದಂತೆಯೇ ಇದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ವಿಸರ್ಜನೆಯಲ್ಲಿ ಧನ-ಋಣ ಧ್ರುವಗಳ ನಡುವೆ ಆಮ್ಲಜನಕ ಅಥವಾ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್ ಅಯಾನುಗಳು ವಿನಿಮಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳ ಮುಖ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೆಂದರೆ : 1.ಆಂತರಿಕ ನಿರೋಧ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದು. 2.ಶೈತ್ಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲೂ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು. 3. ಅಲ್ಪಭರಣದ ವಿಧಾನದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿನ ಸೌಲಭ್ಯ. ಜುಂಗನರ್ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಡೀಸೆಲ್ ಎಂಜಿನ್ನುಗಳ ಪ್ರಾರಂಭ ಚಲನೆಗೆ, ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪಗಳನ್ನು ಉರಿಸಲು ಮತ್ತು ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿನ ದೀಪ, ಫ್ಯಾನು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಜುಂಗನರ್ ಕೋಶಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದು ಆದರೆ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಪದಾರ್ಥದಿಂದಲೇ ತಯಾರಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ ಕೋಶ ನಿಕೆಲ್ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ಸಿಂಟರ್ಡ್ ಕೋಶ. ಬೆಳ್ಳಿ-ಸತು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನ ಕೋಶ : ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳ ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ಕೋಶಗಳೆಂದೂ ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾಗಿ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈ ಡನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ ಕ್ಷಾರ ಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳ ಗುಂಪಿಳ Uಶಗಳ Uಶಗಳ Uಹುದು. ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರ್ಣ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೋಶದ ಧನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಇದ್ದು ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪದಾರ್ಥ ಆಕರ್ಷಣಗೊಂಡು ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರ-ಸಂಚಯನ-ಕೋಶ ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಆಗಿ ಸಚ್ಛಿದ್ರ ಸತುವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೋಶದಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುವಾಗ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿರುವ ಸತುಸತುವಿನ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇತರ ಕ್ಷಾರಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಅಯಾನುಗಳು ಧನ ಋಣಧ್ರುವಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾದ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿಯೇ ಸತುವಿನ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಸಂತೃಪ್ತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರಿಸುವುದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನ ಉಪಯೋಗ ವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಚಿತ್ರ-14 ಕೋಶದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಧನ ಧ್ರುವದ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಸೆಲ್ಲೊಫೇನ್ ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಅಥವಾ ಮತ್ತಾವುದೇ ರೀತಿಯ ತೆರೆಗಳನ್ನು ತಟ್ಟೆಗಳ ನಡುವೆ ಇಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಇಂಥ ಅನೇಕ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕೋಶದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳನ್ನು ಪರಿಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಗೊಳಿಸಲು ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಿತಂತಿಗಳನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಡುಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಹಲವಾರು ಕೋಶಗಳನ್ನು ಲೋಹದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರ ವಿಭವವನ್ನಾಗಲೀ ಸ್ಥಿರ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನಾಗಲೀ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಂಚಯನಶಕ್ತಿಯ ಕೋಶಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯುವ ಚಿತ್ರಗ್ರಹಣ ಹಾಗೂ ಧ್ವನಿಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. 3 ಶಿಷ್ಟ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳು : ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ವಿಭವವನ್ನು ಕೊಡುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಮತ್ತು ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ವೆಸ್ಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಕೋಶ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾದರಸ ಮಿಶ್ರಿತ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ಲೋಹವನ್ನು ಋಣಧ್ರುವವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಋಣಧ್ರುವದ ಸುತ್ತಲೂ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಹರಳುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿದೆ. ಧನಧ್ರುವವಾಗಿ ಪಾದರಸವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಇದನ್ನು ಪಾದರಸದ ಸಲ್ಫೇಟು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂನ ಸಲ್ಫೇಟು ಮಿಶ್ರಣದ ಕಣದಿಂದ ಆವರಿಸಿ ಈ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಪುನಃ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟು ಆವರಿಸುವಂತೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾಗಿ ಸಂತೃಪ್ತ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದೆ. ಕೋಶದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಗಾಳಿ ಹೋಗದಂತೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ ಕೋಶಸುತ್ತಲಿನ ವಾತಾವರಣದ ಏರಿಳಿತಗಳಿಂದ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಶದ ಆಂತರಿಕ ನಿರೋಧ ತೀರ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು ಅದರಿಂದ ಪಡೆಯುವ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಕಡಿಮೆಯಿರುವಾಗ ಧ್ರುವೀಕರಣದ ತೊಂದರೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೋಶವನ್ನು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾಪನಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವಾಗ ಅದರಿಂದ ಪಡೆಯುವ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಇರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಅಳತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಧನ ಅಥವಾ ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒದಗಿಸುವ ವಿಭವವನ್ನು ಅಳೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರ-15 ಅಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡನ್ನು ಶಿಷ್ಟ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಡ್ ಆಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಮತ್ತೊಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಒದಗಿಸುವ ವಿಭವವನ್ನು ಅಳೆಯಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಟಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನ ಅರ್ಧಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ (ಹಾಫ್ ರಿಯಾಕ್ಷನ್) ಉಂಟಾಗುವ ವಿಭವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಉಳಿದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನ ಅರ್ಧ ಕ್ತಿಯೆಯ ವಿಭವವನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಭವವನ್ನು ಅಳೆಯುವುದರಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಶಿಷ್ಟ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳಲ್ಲಿ ಜಲಜನಕದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಡ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲೊಮೆಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಜಲಜನಕದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನಲ್ಲಿ ಜಲಜನಕದ ಅನಿಲ ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಲೋಹದಲ್ಲಿ ಶೇಖರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಲೋಹ ಜಡ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಆಗಿಯೂ ಜಲಜನಕ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿಯೂ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಕ್ರಿಯೆ ಈ ರೀತಿ ಇರುತ್ತದೆ : ಊ2 → 2ಊ + 2e- ವಿಭವದ ಅಳತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭವ ಶೂನ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನೊಂದಿಗೆ ಜಲಜನಕದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಭವ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲಿನ ಅಜ್ಞಾತ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನ ವಿಭವವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಲೊಮೆಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ರೀತಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಊg2ಅಟ2 + 2e- → 2ಊg + 2ಅಟ- ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ವಿಭವ ಪಾದರಸ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ದ್ರಾವಣದ ಸಾರತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ವಿಭವ ದ್ರಾವಣದ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನೂ ಅವಲಂಬಿಸಿರುವುದರಿಂದ ನಿಷ್ಕøಷ್ಟ ಅಳತೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನೂ ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇತರ ಬಗೆಯ (ವೋಲ್ಟಾ ಮಾದರಿಯಲ್ಲದ) ಕೋಶಗಳು : ಈ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮೂಲವಲ್ಲದ ಇತರ ಬಗೆಯ ಶಕ್ತಿಗಳ ರೂಪಾಂತರತೆಯಿಂದ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕೋಶಗಳು :1.ಸೌರವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶ. 2.ಇಂಧನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶ. 3.ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶ. ಈ ಕೋಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ ನಡೆದಿದೆಯಾದರೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಾಗಿರುವ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ರಾಕೆಟ್, ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹ, ಆಕಾಶವಾಹನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬರುತ್ತಿವೆ. ವೋಲ್ಟಾ ಮಾದರಿಯ ಕೋಶಗಳೆಂದರೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ನಿತ್ಯಜೀವನದಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳು ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವಷ್ಟುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಚಿತ್ರ-16 ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಈ ಕೋಶಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಬಲು ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತಗಲುವ ಅಧಿಕವೆಚ್ಚ. ಆಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಶಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಪಯುP್ತತೆಗೆ ಕಾರಣಗಳಿವು :1 ಕೋಶಗಳು ಪರಿಸರದಿಮದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅನುಕೂಲತೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೌರಕೋಶ). 2 ಕೋಶಗಳ ಅತಿದೀರ್ಘ ಬಾಳಿಕೆ(ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಕೋಶ).3 ಕೋಶ ಕೆಲಸಮಾಡಲು ಬೇಕಾಗುವ ಇಂಧನ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಯ್ಯಲು ಇರುವ ಸೌಲಭ್ಯ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂಧನಕೋಶಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಜಲಜನಕ ಆಮ್ಲಜನಕಗಳು ರಾಕೆಟಿನ ಇಂಧನವೂ ಆಗಿವೆ). 4 ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಿಂದ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ವಿದ್ಯುದುಪಕರಣಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಅತಿ ಕಡಿಮೆಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ತೂಕದ ಈ ಕೋಶಗಳು ಒದಗಿಸುವ ಸಾಮಥ್ರ್ಯ ಪಡೆದಿರುವಿಕೆ. ಆಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದೀಪ, ಹವಾನಿಯಂತ್ರಣ ಯಂತ್ರ ಇತ್ಯಾದಿ) ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ವೋಲ್ಟಾಮಾದರಿಯ ಕೋಶಗಳೇ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಸೌರವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶ : ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ತಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಕೋಶದ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ದ್ಯುತಿ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದನಪರಿಣಾಮದಿಂದ (ಫೋಟೋವೋಲ್ಟೇಯಿಕ್ ಎಫೆಕ್ಟ್) ವಿವರಿಸಬಹುದು. ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಿಲಿಕಾನ್ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಶುದ್ಧ ಸಿಲಿಕಾನ್ ಟಿ - ವಿಧದ ಅರೆವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕವಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಚಲನೆಯಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕ ಲೋಹಗಳಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಬಲು ಕಡಿಮೆ. ಟಿ - ವಿಧದ ಅರೆವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಗಳಿರುವಂತೆ ಠಿ - ವಿಧದ ಅರೆವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಗಳೂ ಇವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಧನವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ರಂಧ್ರಗಳಿದ್ದು ಈ ರಂಧ್ರಗಳ ಚಲನೆಯಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಮಾಣುವಿನಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನು ಇರಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನು ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ರಂಧ್ರದಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಠಿ - ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಸಂಖ್ಯೆಯ ರಂಧ್ರಗಳ ಚಲನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯೆಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಚಲನೆಯೂ ಟಿ - ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಸಂಖ್ಯೆಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಚಲನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯೆಯ ರಂಧ್ರಗಳ ಚಲನೆಯೂ ಇರಬಹುದು. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನು ಮತ್ತು ರಂಧ್ರಗಳು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು ವಿಭವ ಇರುವಾಗ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಟಿ - ಮತ್ತು ಠಿ - ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಣಗಳ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಚಲನೆ ಇರುವುದಾದರೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಈ ವಸ್ತುಗಳು ವಿದ್ಯುದ್ರಹಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಶುದ್ಧ ಸಿಲಿಕಾನ್ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬೋರಾನಿನ ಆವಿಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟಾಗ ಟಿ - ವಿಧದ ಸಿಲಿಕಾನಿನ ಹೊರಮೈಮೇಲೆ ಠಿ - ವಿಧದ ವಸ್ತುವಿನ ಅತಿ ತೆಳುವಾದ ಪದರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ರಚನೆ ಠಿ - ಮತ್ತು ಟಿ - ವಿಧದ ವಸ್ತುಗಳು ಅತಿ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿರುವ ಸಂಘಟಿತ ಠಿ - ಟಿ ಅರೆವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕ ವಸ್ತುವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರ-17 ಈ ರಚನೆಯನ್ನು ಠಿ - ಟಿ ಸಂಧಿ ಎಂದೂ ಠಿ ಮತ್ತು ಟಿ ವಸ್ತುಗಳು ಸೇರುವ ಜಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಕ (ಬ್ಯಾರಿಯರ್) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಠಿ - ಟಿ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿನ ಠಿ- ಮತ್ತು ಟಿ -ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿರುವ ರಂಧ್ರ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಒಂದನ್ನೊಂದು ಆಕರ್ಷಿಸುವುದರಿಂದ ಠಿ- ಮತ್ತು ಟಿ - ವಸ್ತುಗಳ ಕಡೆಗೆ ಈ ವಿದೆಗೆ ಕಡೆಗೆ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರತಿಬಂಧಕದ ಮೂಲಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ರೀತಿಯ ಎಲೆಕಟ್ರಾನು ಮತ್ತು ರಂಧ್ರಗಳ ಚಲನೆ ಪ್ರತಿಬಂಧಕದ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗಿ ನಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಠಿ- ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿನ ರಂಧ್ರಗಳು ಪ್ರತಿಬಂಧಕವನ್ನು ದಾಟಿ ಟಿ- ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿ ವಿದ್ಯುದ್ರಹಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯುದ್ರಹಿತ ಟಿ- ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಅಭಾವ ಉಂಟಾಗಿ ಟಿ- ವಸ್ತು ಧನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಧನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಿತಿ ಪ್ರತಿಬಂಧಕದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಂಧ್ರಗಳು ಠಿ-ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಟಿ- ವಸ್ತುವಿಗೆ ಬರುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಂಧಕದ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ (ಠಿ- ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ) ಋಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗಿ ಟಿ- ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಠಿ -ವಸ್ತುವಿಗೆ ಚಲಿಸುವಲ್ಲಿ ತಡೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಬಂಧಕದ ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಈ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸಂಧಿವಿಭವದಿಂದ (ಜಂಕ್ಷನ್ ಪೊಟೆನ್ಶಿಯಲ್) ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಠಿ - ಟಿ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಬಂಧಕದ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ತೆಳುವಾದ ಪದರದಲ್ಲಿ (ಸುಮಾರು 10-4 ಸೆಂ.ಮೀ ದಪ್ಪ) ಈ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಿತಿಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದರಕ್ಕೆ ಶೋಷಕಪದರ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಈಗ ಠಿ - ಟಿ ಸಂಧಿಯನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ಬಾಹ್ಯವಿಭವದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಗೊಳಿಸಿ ಠಿ ಯನ್ನು ಧನ ವಿಭವಕ್ಕೂ ಟಿ- ಟಿ- ವಸ್ತುವನ್ನು ಋಣ ವಿಭವಕ್ಕೂ ಒಳಪಡಿಸಿದರೆ ಠಿ- ಮತ್ತು ಟಿ- ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಿಕಣಗಳು ಬಾಹ್ಯವಿಭವದಿಂದ ವಿಕರ್ಷಿತವಾಗಿ ಸಂಧಿ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭವವನ್ನು ದಾಟಿ ಠಿ -ಟಿ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿನ ಚಲಿಸಿ ಬಾಹ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಉಪಯುಕ್ತ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭವದ ಧ್ರುವಗಳನ್ನು ಅದಲು ಬದಲು ಮಾಡಿ ಠಿ ಗೆ ಋಣ ವಿಭವವನ್ನೂ ಟಿ ಗೆ ಧನ ವಿಭವವನ್ನೂ ಒದಗಿಸಿದಾಗ ಬಾಹ್ಯವೋಲ್ಟೇಜ್ ವಿಭವದಂತೆಯೇ ವರ್ತಿಸಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮತ್ತು ರಂಧ್ರಗಳ ಚಲನೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಡಚಣೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಠಿ -ಟಿ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿನ ಈ ರೀತಿಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಗುಣ ಠಿ -ಟಿ ಸಂಧಿಯನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಪರಿಶೋಧಕವನ್ನಾಗಿ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ರೆಕ್ಟಿಫೈಯರ್) ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ಈಗ ಸಿಲಿಕಾನ್-ಬೋರಾನ್ ಠಿ -ಟಿ ಸಂಧಿಯ ಠಿ- ಭಾಗವನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟಾಗ ಬೆಳಕಿನ ಕಣಗಳು (ಫೋಟಾನುಗಳು) ಠಿ - ವಸ್ತುವಿನ ಅತಿ ತೆಳುವಾದ ಪದರದಲ್ಲಿ (0.00001 ಸೆಂಮೀ) ಹೀರಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಬೆಳಕಿನ ಕಣಗಳ ಶಕ್ತಿ ಠಿ -ವಸ್ತುವಿನ ಪರಮಾಣುಗಳಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಠಿ - ವಸ್ತು ಹೀರುವ ಒಂದೊಂದು ಫೋಟಾನ್ ಕಣವೂ ಒಂದೊಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪರಮಾಣುವಿನಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರಗಳೂ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮತ್ತು ರಂಧ್ರಗಳು ಠಿ - ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಚಲಿಸಬಲ್ಲುವು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಠಿ -ು ತಿಯ ತಿಯ ಂತ್ರ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕಣಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಬೆಳಕಿನ ಕಣಗಳು ಹೀರಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ ಠಿ - ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಒಮ್ಮೆಗೇ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ರಂಧ್ರಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಅಷ್ಟೇ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಠಿ - ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಳದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಚಲನಶಕ್ತಿ ಇದ್ದಾಗ ಇವು ಸಂಧಿವಿಭಬವನ್ನು ದಾಟಿ ಟಿ- ವಸ್ತುವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಟಿ- ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಚಲಿಸಬಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಠಿ ಯಿಂದ ಬಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಬಾಹ್ಯಪರಿಧಿಯನ್ನು ಸೇರಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಟಿ- ವಿಧದ ಸಿಲಿಕಾನ್ ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ಬೋರಾನ್ ವಸ್ತುವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ (ಡಿಫ್ಯೂಸ್ ಬೋರಾನ್) ಠಿ -ಟಿ ಸಂಧಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆಯೇ ಠಿ- ವಿಧದ ಸಿಲಿಕಾನ್ ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ರಂಜಕದ ಕಣಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುವುದರಿಂದ ಟಿ - ಠಿ ಸಂಧಿಯನ್ನೂ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಈಗ ಟಿ -ವಸ್ತುವನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟಾಗ ಸಹ ಟಿ -ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ಕಣಗಳು ಹೀರಲ್ಪಟ್ಟು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ರಂಧ್ರಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ಇವು ಬಾಹ್ಯ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವುದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ವೋಲ್ಟಾ ಮಾದರಿಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಉತ್ಪಾದಕ ಎನ್ನುವಂತೆ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರವಿದ್ಯುತ್‍ಪ್ರವಾಹ ಉತ್ಪಾದಕಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಸರದ ಉಷ್ಣತೆ ಸೌರಶಕ್ತಿಕೋಶದ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಉಷ್ಣತೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುವಾಗ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಸೌರಶಕ್ತಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಅತಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹಾರುವ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಉಪಗ್ರಹ ಭೂಮಿಯ ಸನಿಹದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವಾಗ ಕೋಶ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಗೆ ವೋಲ್ಟಾ ಮಾದರಿಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತರಗ್ರಹಯಾನ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಸೌರಶಕ್ತಿಕೋಶಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಕೋಶಗಳಿರುವ ಭಾಗ ಯಾವಾಗಲೂ ತಾನೇ ತಾನಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿ ನಿಂತಿರುವಂಥ ಏರ್ಪಾಡು ಇರುತ್ತದೆ. ಕೋಶಗಳು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಲು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಪಡೆಯಬೇಕಾದ್ದರಿಂದ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಆಕಾಶನೌಕೆಯ ಹೊರಗೇ ಇಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೋಶಗಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸದಾಕಾಲ ಇರುವ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ವಿಕಿರಣಪಟು ಕಣಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಧಿಕಶಕ್ತಿಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್, ಪ್ರೋಟಾನ್, ಎಕ್ಸ್‍ಕಿರಣ, ಗಾಮಾಕಿರಣ ಇತ್ಯಾದಿ) ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅರೆವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಗಳು ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಭೌತ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸಿಲಿಕಾನಿಗೆ ಅತ್ಯಲ್ಪಮೊತ್ತದ ಲೀಥಿಯಂನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ವಿಕರಣಪಟು ಕಣಗಳಿಂದುಂಟಾಗುವ ಹಾನಿ ತಪ್ಪುತ್ತದೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಇಂಧನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶ : ಇದನ್ನು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶವೆಂದು ಸಹ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ರೂಪದಲ್ಲಾಗಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ದ್ರಾವಣದ ರೂಪದಲ್ಲಾಗಲಿ ಇರದೆ ಕೋಶದ ಮೂಲಕ ಪ್ರವಹಿಸುವ ಇಂಧನ ಅನಿಲಗಳಾಗಿವೆ. ಸರಳ ರೀತಿಯ ಇಂಧನ ಕೋಶವನ್ನು ಚಿತ್ರ 18ರಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದೆ. ಈ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕ ಅನಿಲಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಂಧ್ರಗಳಿರುವ ನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅನಿಲಗಳು ರಂಧ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಕೋಶದಲ್ಲಿರುವ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಚಿತ್ರ-18 ಆದರೆ ದ್ರಾವಣದಿಂದ ಅನಿಲಗಳು ಪುನಃ ನಾಳಗಳ ಒಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ನಾಳಗಳಲ್ಲಿನ ಅನಿಲದ ಒತ್ತಡ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅನಿಲನಾಳಗಳನ್ನು ದ್ರಾವಣವೇ ಆಗಲಿ ಅನಿಲಗಳೇ ಆಗಲಿ ನಾಶಪಡಿಸದಂಥ ಅಂದರೆ (ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯದಂಥ) ಲೋಹದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಕ್ರಿಯೆ ಈ ರೀತಿ ಇದೆ : ಕ್ರಿಯೆ 1, ಎಡನಾಳದ ಬಳಿ : ಊ2 + 2ಔಊ → 2ಊ2ಔ + 2e- ಕ್ರಿಯೆ 2. ಬಲನಾಶದ ಬಳಿ : ಳಿ ಔ2 + ಊ2ಔ → 2ಔಊ - - 2e- ಆದ್ದರಿಂದ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಜಲಜನಕ ಆಮ್ಲಜನಕಗಳನ್ನು 2:1 ರ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟಾಗ 2ನೆಯ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್ ಅಯಾನುಗಳು (ಔಊ-) 1ನೆಯ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಯವಾಗಿ ಕೋಶದ ಆದ್ಯಂತಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು (ಊ2ಔ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಎಡನಾಳದ ಬಳಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಬಲನಾಳದ ಬಳಿ ವ್ಯಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲನಾಳಗಳಿಗೆ ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲದ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿದಾಗ ಮೇಲಿನ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಎಡನಾಳದಿಂದ ಹೊರಟು ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಿ ಬಲನಾಳದ ಮೂಲಕ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಾಹ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತ ವಿದ್ಯುತ್‍ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಅವುಗಳ ಶಿಷ್ಟಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ (ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಸ್ಟೇಟ್) ಇದ್ದಾಗ ಕೋಶ 1.17 ವೋಲ್ಟುಗಳಷ್ಟು ವಿಭವವನ್ನು 1-2 ಆಂಪಿಯರ್/ಚದರ ಮೀಟರ್ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಡಬಲ್ಲುದು. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳು (ಅನಿಲನಾಳಗಳು) ಬಲು ಬೇಗನೆ ಅನಿಲಗಳ ಅಶುದ್ಧತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜಲಜನಕದ ಅಶುದ್ಧತೆಯಿಂದಾಗಿ, ನಶಿಸಿಹೋಗುವುದರಿಂದ ಇಂಧನ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗುವುದು. ಕೋಶಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಪರಿಶುದ್ಧ ಜಲಜನಕ ಅನಿಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತಗಲುವ ವೆಚ್ಚ ಅಪಾರ. ಇಂಧನಶಕ್ತಿಕೋಶದಷ್ಟೇ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಷ್ಣವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕಯಂತ್ರಗಳಿಂದ (ಥರ್ಮೋ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಜನರೇಟರ್ಸ್) ಪಡೆಯುವ ವೆಚ್ಚಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಇಂಧನ ಕೋಶದ ವೆಚ್ಚ ಹಲವು ಪಾಲು ಹೆಚ್ಚು ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಧನಶಕ್ತಿಗಾಗಿ ಘನೀಕರಿಸಿದ ಪರಿಶುದ್ಧ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಸಲಕರಣೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಅತಿ ದುಬಾರಿಯಲ್ಲದ ಇಂಧನ ಶಕ್ತಿವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಇಂಧನ ಶಕ್ತಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಮಾದರಿಯ ವಾಹನಗಳ ಚಾಲಕ ಶಕ್ತಿಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಇವು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಲಕಶಕ್ತಿಗೆ ಈ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಟಾದಾಗ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋಲನ್ನು ಇಂಧನವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು. ಪೆಟ್ರೋಲನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಚಲಿಸುವ ವಾಹನಗಳು ಹೊರದೂಡುವ ಹಾನಿಕರ ಅನಿಲಗಳು ಸುತ್ತಲಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಇಂಧನಶಕ್ತಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಕುಲುಮೆಗಳೊಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಗಾಳಿಯ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಕರಾರುವಕ್ಕಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಇಂಧನ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಇವು ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಕುಲುಮೆಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಅನಿಲಗಳ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇಂಧನಕೋಶವನ್ನು (ಜಿರ್‍ಕೋನಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡಿನ ಘನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಕೋಶ) ಸೂಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದಾಗ ಈ ಅನಿಲಗಳಲ್ಲಿರುವ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಕೋಶ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕುಲುಮೆಂiÀಲಿನ ಬೆಂಕಿ ಉರಿಯಲು ಹೊರಗಿನ ಗಾಳಿಯನ್ನು (ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು) ಒದಗಿಸಿದಾಗ ಗಾಳಿಯ ಮೊತ್ತ ಸಾಕಷ್ಟಿದೆಯೆ ಇಲ್ಲವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಕುಲುಮೆಯಿಂದ ಹೊರ ಬರುವ ಅನಿಲದಲ್ಲಿ ತೀರ ಕಡಿಮೆ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಪ್ರಮಾಣ ಕುಲುಮೆಯ ಉರಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೊರಗಿನ ಗಾಳಿ ಬರುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಕುಲುಮೆಯೊಳಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದಾಗಲೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಉರಿಯುವುದು ಪೂರ್ಣವಾಗದೆ (ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಾಳಿ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ನಂದಿಸಲೂಬಹುದು) ಕುಲುಮೆಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಅನಿಲದಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಮೊತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಇರುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಕಾರ್ಯನಿಯಂತ್ರಣ (ಸರ್ವೋ ಮೆಕ್ಯಾನಿಸಂ) ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕುಲುಮೆಯ ಗಾಳಿ ಸರಬರಾಜನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಪರಮಾಣುಶಕ್ತಿ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳು : ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊರ ಬರುವ ಬೀಟ ಕಣದ ಅಥವಾ ವಿಕಿರಣಪಟುವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಈ ಕೋಶಗಳು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ : 1. ಹೆಚ್ಚು ವಿಭವದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಕೋಶಗಳು. ಇವು ಸಾವಿರಾರು ವೋಲ್ಟ್ ವಿಭವವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹದೊಂದಿಗೆ (10-12 ಆಂಪಿಯರ್) ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕೋಶಗಳು ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವದಲ್ಲಿ ಬೀಟ ಕಣಗಳ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತವೆ. 2. ಕಡಿಮೆ ವಿಭವದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಕೋಶಗಳು. ಇವು ಒಂದೆರಡು ವೋಲ್ಟುಗಳಷ್ಟು ವಿಭವವನ್ನು 10-6 ಆಂಪಿಯರ್ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹದೊಂದಿಗೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಕೋಶಗಳು ಕೆಲಸಮಾಡುವ ವಿಧಾನದಿಂದಾಗಿ ಮೂರು ರೀತಿಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು : (ಅ)ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದಕ ಕೋಶ ; (ಬಿ) ಅನಿಲ ಅಯಾನೀಕರಣ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಕೋಶ ; (ಸಿ) ಎರಡು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಮಿಣುಕು ದ್ಯುತಿ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದಕ ಕೋಶ. ಮೇಲಿನ ಕೋಶಗಳೆಲ್ಲವೂ ವಿಕಿರಣಪಟುವಸ್ತುವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವ ಸ್ವಯಂಚಲಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಕೋಶಗಳ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಾಹ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸದಿರಲಿ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದನೆ ಮಾತ್ರ ಸತತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಗುಣದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಕೋಶಗಳು ಇತರ ಕೋಶಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಗುಣವೆಂದರೆ ಇತರ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳಂತೆ ವಿಕಿರಣಪಟುವಸ್ತು ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವ್ಯಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಒಮ್ಮೆ ರಚಿಸಿದ ಅನಂತರ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್‍ಪೂರೈಕೆ ಸದಾಕಾಲ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಿಕಿರಣಪಟುವಸ್ತುವಿನ ಅರ್ಧಾಯುವಿನೊಳಗೆ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕ ವೋಲ್ಟೇಜಿನ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಕೋಶ : ಕೋಶದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬೀಟ ಕಣಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಹೊರಸೂಸುವ ವಿಕಿರಣ ಸಮಸ್ಥಾನಿಯನ್ನು (ಐಸೊಟೋಪ್) ಕೋಶದ ಒಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಮೇಲೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಟ್ರಾನ್‍ಷಿಯಂ-90 ಅಥವಾ ಕ್ರಿಪ್ಟಾನ್-85 ಅಥವಾ ಟ್ರಿಟಿಯಂ (ಜಲಜನಕ-3) ವಿಕಿರಣಪಟು ಸಮಸ್ಥಾನಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುವ ಬೀಟಕಣಗಳು ಕೋಶದ ಮತ್ತೊಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವಂತೆ ಇಟ್ಟು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ನಡುವೆ ವಿದ್ಯುದವಾಹಕ ಘನವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಾತಕೋಶದಲ್ಲಿಟ್ಟಂಥ ಕೋಶವನ್ನು ರಚಿಸಬಹುದು. ಬೀಟ ಕಣಗಳು ಒಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿಗೆ (ಕೋಶದಲ್ಲಿ) ಚಲಿಸಿ ಅನಂತರ ಬಾಹ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಬಾಹ್ಯವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಬೀಟಕಣಗಳು ಅಧಿಕಶಕ್ತಿಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳಾದ್ದರಿಂದ ಇವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಎರಡನೆಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನಿಂದ ದ್ವಿತೀಯಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದಂಥ ವಸ್ತುವನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಚಿತ್ರ-19 ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹದ ಉತ್ಪಾದನ ಕೋಶಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಬೀಟ ಕಣಗ್ರಾಹಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡನ್ನು ಒಂದು ಸೆಕೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಬಂದು ಸೇರುವ ಕಣಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೋಶದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಕೋಶದ ಸುತ್ತಲಿನ ವಾತಾವರಣದಿಂದಾಗಲೀ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯ ಮಂಡಲದ ಗುಣದಿಂದಾಗಲೀ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳು ವೋಲ್ಟಾ ಮಾದರಿಯ ಕೋಶಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿವೆ. ವಿಕಿರಣಪಟು ಸಮಸ್ಥಾನಿ ಹಳೆಯದಾದಂತೆ ಕೋಶದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ವಿದ್ಯತ್ಪ್ರವಾಹ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಟ್ರಿಟಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ 50% ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಟ್ರಾನ್‍ಷಿಯಂ-90ನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ 20 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 50% ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಉಷ್ಣವಿದ್ಯುದುತ್ಪ್ರಾಹಕ ಕೋಶ : ಕಡಿಮೆ ವಿಭವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಈ ಕೋಶ ವಿಕಿರಣಪಟುವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿನ ಅಧಿಕ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಭಿನ್ನ ಲೋಹಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಉಷ್ಣಯುಗ್ಮದ (ಥರ್ಮೋಕಪಲ್) ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣದ ಅಂತರ ಇರುವಂತೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದಾಗ ಉಷ್ಣಯುಗ್ಮದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ವಿಕಿರಣಪಟು ಸಮಸ್ಥಾನಿ ಮೇಲ್ಮೈ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣತೆಯ ಪರಿಸರದ ನಡುವೆ ಉಷ್ಣತೆಯ ಅಂತರವಿರುತ್ತದೆ. ಸಮಸ್ಥಾನಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಯುಗ್ಮಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು (ಥರ್ಮೋಫೈಲ್) ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿದ ರಚನೆ ಉಪಯುಕ್ತ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲದು. ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವದ ತತ್ತ್ವಗಳ ಲೆಕ್ಕದಂತೆ 0.1" ವ್ಯಾಸದ ಗೋಳಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟ ವಿಕಿರಣಪಟು ಸಮಸ್ಥಾನಿ ಪಲೋನಿಯಂ 210ರ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಉಷ್ಣತೆ ಸುಮಾರು 2200ಲಿ ಸೆಂ. ಇರುತ್ತದೆ (ಗೋಳದ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಉಷ್ಣವಿಸರಣ ಸಾಮಥ್ರ್ಯ 0.25 ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದೆ). ಕೋಶದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಥಾನಿಯನ್ನು ಗಾಳಿಹೋಗದಂಥ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟಾಗ ಅದರ ಉಷ್ಣತೆ 2,200ಲಿ ಸೆಂ.ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಕೋಶದೊಳಗಿರಿಸಿದ ವಿಕಿರಣಪಟು ಸಮಸ್ಥಾನಿಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರ ವಾತಾವರಣದೊಂದಿಗೆ ಉಷ್ಣಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆದಿರುವಂತೆ, ಆದರೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆದಿರುವಂತೆ ಉಷ್ಣಯುಗ್ಮ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನಿರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೋಶದೊಳಗಿನ ಮತ್ತು ಕೋಶದ ಹೊರಗಿರುವ ಉಷ್ಣಯುಗ್ಮಗಳ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮತೋಲಸ್ಥಿತಿ ಉಷ್ಣತೆ (ಈಕ್ವಿಲಿಬ್ರಿಯಂ ಟೆಂಪರೇಚರ್ ಡಿಫರೆನ್ಸ್) ಏರ್ಪಟ್ಟಾಗ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಶದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ವಿಭವ ಉಷ್ಣಯುಗ್ಮದ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣತೆಯ ಅಂತರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಶದೊಳಗಿನ ಉಷ್ಣಜನಕ ವಿಕಿರಣಪಟು ಸಮಸ್ಥಾನಿ ಹಳೆಯದಾದಂತೆ ಕೋಶದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ವಿಭವ ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಪಲೋನಿಯಂ-210ರ ಅರ್ಧಾಯು 138 ದಿವಸಗಳು. ಈ ವಸ್ತುವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಕೋಶದ ವಿಭವ ಪ್ರತಿದಿನವೂ 0.5% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಟ್ರಾನ್‍ಷಿಯಂ-90ನ್ನು (ಅರ್ಧಾಯು 20 ವರ್ಷಗಳು) ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರತಿದಿನ 0.01% ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಿಲ ಅಯಾನೀಕರಣ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಕೋಶ : ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣಪಟು ಸಮಸ್ಥಾನಿಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಬೀಟಕಣಗಳು ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುವ ಅನಿಲದಲ್ಲಿ ಅಯಾನೀಕರಣವನ್ನು (ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೆ) ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅಯಾನೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಿ ಕಣಗಳು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳನ್ನು ಸೇರಿ ಬಾಹ್ಯ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಉಪಯುಕ್ತ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬೀಟಕಣದಿಂದಲೂ ಸುಮಾರು 200 ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಿ ಕಣಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಒದಗುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಸಂಖ್ಯಾವರ್ಧನೆಯಿಂದಾಗಿ ಕೋಶ ಬೀಟಕಣಗಳ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಭಿನ್ನ ಕಾರ್ಯೋತ್ಪನ್ನಗಳಿರುವ (ವರ್ಕ್ ಫಂಕ್ಷನ್ಸ್) ಎರಡು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂಪರ್ಕವಿಭವಾಂತರ (ಕಾಂಟೇಕ್ಟ್ ಪೊಟೆನ್ಷಿಯಲ್ ಡಿಫರೆನ್ಸ್) ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ರಚಿಸಿದ ಕೋಶವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯಪರಿಮಾಣದ ಸೀಸದ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಕಾರ್ಯಪರಿಮಾಣದ ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಂ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ಜೋಡಣೆಯಿಂದುಂಟಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಾಯುಭಾರದ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿರುವ ಆರ್ಗಾನ್ ಅನಿಲವನ್ನು ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಕೋಶದ ಗಾತ್ರ 0,91 ಘನ ಇಂಚಿದ್ದು 1.5 ಘಿ 10-3 ಕ್ಯೂರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಟ್ರಿಟಿಯಂ ಸಮಸ್ಥಾನಿಯನ್ನು 0.2 ಚದರ ಇಂಚು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ತಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಹರಡಿದಂತೆ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕೋಶ 1.6 ಘಿ 10-9 ಆಂಪಿಯರ್ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. ಕೋಶದ ವಿಭವ ಅದಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಲವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಈ ಕೋಶ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ 1.5 ವೋಲ್ಟ್ ವಿಭವವನ್ನು ಒದಗಿಸಬಲ್ಲದು. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಭವವನ್ನು ಹಲವಾರು ಕೋಶಗಳ ಜೋಡಣೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಮಿಣುಕು ದ್ಯುತಿ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದಕ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಕೋಶ : ಈ ಕೋಶ ಎರಡು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ವಿಕಿರಣಪಟು ಸಮಸ್ಥಾನಿಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಬೀಟ ಕಣಗಳ ಶಕ್ತಿ ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಬೆಳಕಿನ ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಹಿಂದೆ ವಿವರಿಸಿದ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಮಾದರಿಯ ಕೋಶ, ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೋಶದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳಿವೆ. 1.ಬೀಟಕಣಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಬೆಳಕನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವಸ್ತು-ಮಿಣುಕುವಸ್ತು (ಫಾಸ್ಪರ್). 2.ಬೆಳಕಿನ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ದ್ಯುತಿ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದಕಕೋಶ (ಫೋಟೋವೋಲ್ಟೇಯಿಕ್ ಸೆಲ್). ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಟ ಕಣಗಳು(ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಶಕ್ತಿಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು) ಬಿದ್ದಾಗ ವಸ್ತುವಿನ ಪರಮಾಣುಗಳ ಅಂತರಿಕಶಕ್ತಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಪರಮಾಣುಗಳು ಉದ್ರಿಕ್ತಸ್ಥಿತಿಗೆ (ಎಗ್ಸೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್) ಬಂದು ಅನಂತರ ಭೂಹಂತಸ್ಥಿತಿಗೆ (ಗ್ರೌಂಡ್ ಸ್ಟೇಟ್) ಬರುವುದರಿಂದ ಬೆಳಕು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಮಿಣುಕು ವಸ್ತುಗಳು (ಸಿಂಟಿಲ್ಲೇಟರ್ಸ್) ಅಥವಾ ಫಾಸ್‍ಫರ್ಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರು. ( ==ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳು== [[ಚಿತ್ರ:ಟಾರ್ಚ್.jpg|thumb|ಟಾರ್ಚ್ ಬೆಳಕು]] ವಿದ್ಯುದಾವಿಷ್ಟ [[ಕಣ]]ಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿತರಣೆಗೊಂಡಾಗ [[ಧ್ರುವ]]ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಋಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಣಗಳು ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿರುವ ಧ್ರುವವನ್ನು ಋಣಾಗ್ರವೆನ್ನುವರು. ಕಡಿಮೆ ಋಣ ವಿದ್ಯುದಾಗ್ರಗಳು ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿರುವ ಧ್ರುವವನ್ನು ಧನಾಗ್ರವೆನ್ನುವರು. ಋಣಾಗ್ರ ಮತ್ತು ಧನಾಗ್ರಗಳಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶವೆನ್ನುವರು.ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶದ ಋಣಾಗ್ರ ಮತ್ತು ಧನಾಗ್ರಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ|ವಿದ್ಯುತ್]] ಎನ್ನುವರು. ಟಾರ್ಚ್ ಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳಿಂದ ಸಿಗುತ್ತದೆ.ಈ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳು ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ಒಂದು ಆಕರ.ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳು [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ|ರಾಸಾಯನಿಕ]] ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಉಪಯುಕ್ತ ಕೋಶವೆಂದರೆ ಶುಷ್ಕಕೋಶ.ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶುಷ್ಕವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.ಆದರೂ ಇದರಲ್ಲಿ ದ್ರವದ ಬದಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಅಂಟು ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಶುಷ್ಕಕೋಶ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web | title=electric cell | website=TheFreeDictionary.com | url=https://www.thefreedictionary.com/electric+cell | access-date=2023-09-18}}</ref> ===ಕೋಶಗಳ ವಿಧಗಳು=== ಕೋಶಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಬಳಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಕೋಶಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ನಂತರ ಪುನಃ ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.ಅಂತಹ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಕೋಶಗಳು ಎನ್ನುವರು. *ಉದಾಹರಣೆ:ಲೆಕ್ಲಾಂಚ್ ಕೋಶ([[:w:Leclanché cell|Leclanché cell]]),ಡೇನಿಯಲ್ ಕೋಶ. ಕೆಲವು ಕೋಶಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ನಂತರವೂ ರೀಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು.ಅಂತಹ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಅಧೀನ ಕೋಶಗಳ್ಳೆನ್ನುವರು. *ಉದಾಹರಣೆ:ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು. ===ಕೋಶದ ಕಾರ್ಯ=== ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶವು ಒಂದು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಾಜಕ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುವ ಎರಡು ವಿದ್ಯುದಗ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.ಒಂದು ಧನಾಗ್ರ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಋಣಾಗ್ರ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.ಈ ವಿದ್ಯುದಗ್ರಗಳನ್ನು ವಾಹಕದಿಂದ ಜೋಡಿಸಿದಾಗ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಋಣಾಗ್ರದಿಂದ ಧನಾಗ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಪ್ರವಾಹ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಧನಾಗ್ರದಿಂದ ಋಣಾಗ್ರಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಎನ್ನುವರು. ===ಶುಷ್ಕಕೋಶ (ಡ್ರೈಸೆಲ್)=== ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳ ಜೋಡಣೆಗೆ [[ಶುಷ್ಕಕೋಶ (ಡ್ರೈಸೆಲ್)]] ಎನ್ನುವರು.ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಪಡೆಯಲು ಬಳಸುವರು. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿ == [[:simple:Electrical cell|Electrical cell]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿದ್ಯುಚ್ಛಾಸ್ತ್ರ]] 3qqy2vg025cfg5vpkbu8vggjfuack09 1373310 1373303 2026-05-13T09:44:04Z VASANTH S.N. 728 ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಷ್ಕರಣೆ 1373310 wikitext text/x-wiki '''ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶ''' ರಾಸಾಯನಿಕಶಕ್ತಿಯನ್ನು [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ]]ಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಒಂದು ಸಾಧನ (ಸೆಲ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್,) ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೋಶಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಾವಳಿ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಬ್ಯಾಟರಿ) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸೆಲ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿ ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಪರ್ಯಾಯ ಪದಗಳಾಗಿ ಬಳಸುವ ರೂಢಿ ಉಂಟು. ಕೋಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವಾಗಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೌತ]] ಮತ್ತು [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ|ರಾಸಾಯನಿಕ]] ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದುವುದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ವಿಪರ್ಯಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು (ರಿವರ್ಸ್ ರಿಯಾಕ್ಷನ್ಸ್). ಹೀಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ವಿಪರ್ಯಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಕೋಶದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಮೊದಲಿನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರಬಹುದು. ಎಂದರೆ ಒಂದು ಸಲ ನಿರುಪಯೋಗಿಯಾದ ಕೋಶ ಪುನಃ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂಥ ಕೋಶಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ==ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನ ಕೋಶ== ಇಂಥವುಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳು (ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಬ್ಯಾಟರೀಸ್) ಅಥವಾ ದ್ವಿತೀಯಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳು (ಸೆಕೆಂಡರಿ ಬ್ಯಾಟರೀಸ್) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಭೌತಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಪರ್ಯಯಕ್ರಿಯೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಕೋಶವನ್ನು ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದನೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬಹುದೇ ವಿನಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಮುಗಿದ ಅನಂತರ ಇಂಥ ಕೋಶ ನಿರುಪಯೋಗಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದವುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಧಾನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪತ್ತಿಮಾಡುವ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ವೋಲ್ಟಾಮಾದರಿಯ ಕೋಶಗಳೆಂಬ ಹೆಸರು ಸಹ ಉಂಟು. [[ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕ|ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕ]]ಗಳಲ್ಲಿನ [[ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ|ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ]] ಏಕಮುಖ ಪ್ರವಾಹವಾಗಿರಬಹುದು, ಇಲ್ಲವೆ ಪರ್ಯಾಯ ಪ್ರವಾಹವಾಗಿರಬಹುದು. ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶಗಳು ಏಕಮುಖ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. [[ವಿದ್ಯುತ್ ಮಂಡಲಗಳು|ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲ]]ದಲ್ಲಿ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಸಕ್ರ್ಯೂಟ್) ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದಾಗ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನು]]ಗಳು ಕೋಶದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ([[ಋಣ ಧ್ರುವ]] ಅಥವಾ ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್) ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಿ ಕೋಶದ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ (ಧನ ಧ್ರುವ ಅಥವಾ ಧನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್) ಸೇರುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಕ್ಕಿರುವ ಈ ಶಕ್ತಿಗೆ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಶಕ್ತಿ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಮೋಟಿವ್ ಫೋರ್ಸ್) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದನ್ನು ಸಹ ವೋಲ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಯೋಗ್ಯರೀತಿಯ ಅಳವಡಿಕೆ ಮುಖ್ಯ. ==ಕೋಶದ ವಿಭವ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಶಕ್ತಿ== ಯಾವುದೇ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ವಿಭವವನ್ನು (ಪೊಟೆನ್ಯಿಯಲ್) ಅವಲಂಬಿಸಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ [[ವಿದ್ಯುದೃಣತ್ವ|ವಿದ್ಯುತ್‍ಗುಣ]]ವನ್ನು ಸಹ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಮಂಡಲದ ವಿದ್ಯುತ್‍ಗುಣವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡುವ ಅಡಚಣೆಯಿಂದಾಗಲೀ ಅಥವಾ [[ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ|ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ]]ವನ್ನು ಸುಲಲಿತವಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಗುಣವೆಂದಾಗಲೀ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡುವ ಅಡಚಣೆಗೆ ವಿದ್ಯುದ್ರೋಧತ್ವ ಎಂದು ಹೆಸರು. ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಗಳ ವಿದ್ಯುದ್ರೋಧತ್ವ ಅತ್ಯಲ್ಪ. ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಆಂಪಿಯರುಗಳಲ್ಲೂ ವಿದ್ಯುನ್ನಿರೋಧವನ್ನು [[ಓಮ್ಮೀಟರ್|ಓಮ್‍]]ಗಳಲ್ಲೂ ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೋಶದ ವಿಭವವನ್ನು ವೋಲ್ಟ್‍ಮಾಪಕದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಅಳೆಯಬಹುದು. ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕ ಶಕ್ತಿ ಕೋಶದ ರಚನೆಯಿಂದಾಗಿ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳು, ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ) ತಿಳಿದಿರುವುದು. ಕೋಶವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರುವ ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ ಅದರ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಶಕ್ತಿಯೂ ವಿಭವವೂ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವಿರುವಾಗ ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿಭವ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಶಕ್ತಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶದ ಆಂತರಿಕ ರೋಧತ್ವ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ಇರುವಂತೆಯೇ ಕೋಶಕ್ಕೆ ಸಹ [[ವಿದ್ಯುದ್ರೋಧತ್ವ]] ಇದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕೋಶದ ಆಂತರಿಕ ರೋಧತೆ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದನ್ನು ದಾಟಲು ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ವ್ಯಯವಾಗುವುದರಿಂದ ಕೋಶದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಭವ ಕಡಿಮೆ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವಿಲ್ಲದಿರುವಾಗ ಈ ರೀತಿಯ ಆಂತರಿಕ ವ್ಯಯ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿಭವ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಕೋಶವನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಕೋಶದ ವಿಭವ ಎಂದರೆ ಕೋಶ ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲದಲ್ಲಿಲ್ಲದಾಗಿನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಭವ ಎಂದರ್ಥ; ಅಂದರೆ ವಿವೃತಮಂಡಲ ವಿಭವ (ಓಪನ್ ಸಕ್ರ್ಯೂಟ್ ಪೊಟೆನ್ಯಿಯಲ್). ==ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶದ ಕ್ಷಮತೆ== ಮಂಡಲದಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಕೊಡಬಹುದು. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಋಣವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನು]]ಗಳ ಪ್ರವಾಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಆಂಪಿಯರುಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಏಕಮಾನದಿಂದಲೂ ಅಳೆಯುವುದು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶದ ಆನೋಡಿನಿಂದ ಕ್ಯಾಥೋಡಿಗೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಪ್ರವಹಿಸಿದರೆ ಕೋಶದಿಂದ ಒಂದು ಫ್ಯಾರಡೆ ವಿದ್ಯುತ್ತು ಪ್ರವಹಿಸಿದೆ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. 1/96,000 ಭಾಗದ ಫ್ಯಾರಡೆಯನ್ನು ಪ್ರವಹಿಸುವ ಕ್ಷಮತೆ ಇರುವ ಕೋಶಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕೂಲಂಬ್ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪ್ರವಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇರುವುದು. ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಒಂದು ಕೂಲಂಬಿನಂತೆ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಆಗ 1 ಆಂಪಯರ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಇದೆ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಲೆಕ್ಕದ ಮೇರೆಗೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಋಣವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಮಾಣ 1.602 ಘಿ 10-19 ಕೂಲಂಬುಗಳು. ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶ ಕೆಲಸಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ತರುವಾಯ ಅದರಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕಕ್ರಿಯೆ ನಿಲ್ಲುವ ವರೆಗೂ ಅದು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಶದ ಈ ಉಪಯುಕ್ತ ಜೀವಿತದ (ಯೂಸ್‍ಫುಲ್ ಲೈಫ್) ಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಅಂದರೆ ಕೋಶ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಮೊತ್ತವನನು ಆಂಪಿಯರ್-ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ 100 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಸತತವಾಗಿ 1 ಆಂಪಿಯರ್ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪ್ರವಹಿಸಬಲ್ಲುದು. ಅಥವಾ 20 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಸತತವಾಗಿ 5 ಆಂಪಿಯರ್ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪ್ರವಹಿಸಬಲ್ಲುದು; ಅಥವಾ 10 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ 10 ಆಂಪಿಯರ್ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪ್ರವಹಿಸಬಲ್ಲುದು. ==ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಗೆಗಳು== ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಪಂಗಡಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು-1 ವೋಲ್ಟಾ ಮಾದರಿಯ ಕೋಶಗಳು, 2 ವೋಲ್ಟಾ ಮಾದರಿಯಲ್ಲದ ಇತರ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳು. ವೋಲ್ಟಾಮಾದರಿಯ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದಲ್ಲಿಟ್ಟಿರುವ ಎರಡು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ನಡುವೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ವಿಭವ ಏರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳು ಒಂದೇ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದಲ್ಲಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಶ್ಲೇಷಗಳಲ್ಲಿರಬಹುದು. ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯಗಳು ಬೇರೆ ಇದ್ದಾಗ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕ ಕಣಗಳ ಚಲನೆಗೆ ಅಡಚಣೆಯಾಗದಂತಿರಬೇಕು. ಸಚ್ಛಿದ್ರ ತೆರೆಯಿಂದ ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದು. ವೋಲ್ಟಾ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗೆ ತೋರಿಸಿರುವಂತೆ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು: 1 ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳು. 2 ದ್ವಿತೀಯಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳು ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳು. 3 ಶಿಷ್ಟ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳು ಅಥವಾ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಳತೆಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕೋಶಗಳು. ==ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳು== ಈ ಪಂಗಡದಲ್ಲಿ ಮೊತ್ತಮೊದಲಿಗೆ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದ ಕೋವೆಂದರೆ ಅಲೆಸ್ಸಾಂಡ್ರೋ ವೋಲ್ಟಾ ರಚಿಸಿದ (1800) ವೋಲ್ಟಾ ಶ್ರೇಣಿ. ಇದು ಹಲವಾರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳ ಜೋಡಣೆಯಿಂದಾದ ಕೋಶಾವಳಿ. ಕೋಶಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕ್ಯಾಥೋಡನ್ನು (ಋಣಧ್ರುವ) ಮತ್ತು ಸತುವಿನ ಆನೋಡನ್ನು (ಧನಧ್ರುವ) ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳಾಗಿಯೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಡುಗೆ ಉಪ್ಪಿನ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾಗಿಯೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆನೋಡು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೋಡುಗಳು ಒಂದೇ ಆಕಾರದ ಬಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಇವುಗಳಿಗಿಂತ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಉಪ್ಪಿನ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿದ ಕಾಗದ ಅಥವಾ ಬಟ್ಟೆಯ ಬಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇಂಥ ಒಂದು ಕೋಶದಿಂದ ದೊರೆತ ವಿಭವ ಅತ್ಯಲ್ಪವಾದುದರಿಂದ ಹಲವು ಕೋಶಗಳ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು (ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು) ರಚಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಭವವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಬೆಳ್ಳಿ]]ಗೆ ಬದಲಾಗಿ [[ತಾಮ್ರ]]ದ ಕ್ಯಾಥೋಡನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ವೋಲ್ಟಾಶ್ರೇಣಿಯ ಧನ ಮತ್ತು ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಿದಾಗ ಸತು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷದ ನಡುವಣ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಕ್ಯಾಥೋಡಿನಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಿ ಆನೋಡ್ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಕೋಶವನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಆನೋಡ್ ಬಳಿ ಜಲಜನಕದ ಅನಿಲ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ವೋಲ್ಟಾ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯವಾದ ತೊಂದರೆ ಎಂದರೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ [[ಜಲಜನಕ]] ಅನಿಲ ಆನೋಡಿನ ಸುತ್ತಲೂ ಗುಳ್ಳೆಗಳಾಗಿ ಶೇಖರವಾಗುವುದರಿಂದ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪತ್ತಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲಾನಂತರ ನಿಲ್ಲುವುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಧ್ರುವೀಕರಣವೆಂದು ಹೆಸರು. ಡೇನಿಯಲ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ 1836ರಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ವೋಲ್ಟಾ ಮಾದರಿಯ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಧ್ರುವೀಕರಣದ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಸತುವಿನ ಆನೋಡ್ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರದ ಕ್ಯಾಥೋಡುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸತುವಿನ ಆನೋಡನ್ನು [[ಸತುವು|ಸತು]]ವಿನ ಸಲ್ಫೇಟು ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಾಗಲಿ [[ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟು]] ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಸಾರರಿಕ್ತ [[ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ದ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಾಗಲಿ ಇರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಆನೋಡ್ ದ್ರಾವಣ ಎಂದು ಹೆಸರು. ತಾಮ್ರದ ಕ್ಯಾಥೋಡನ್ನು ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟಿನ ಸಂತೃಪ್ತದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಆನೋಡ್ ದ್ರಾವಣ ಎಂದು ಹೆಸರು. ತಾಮ್ರದ ಕ್ಯಾಥೋಡನ್ನು ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟಿನ ಸಂತೃಪ್ತದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ದ್ರಾವಣ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಆನೋಡ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ದ್ರಾವಣಗಳು ಬೆರೆಯದಂತೆ ಮಾಡಲು ಎರಡು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬಹುದು. ಈ ಎರಡೂ ದ್ರಾವಣಗಳನ್ನು ಕೋಶದ ಒಂದೇ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟಾಗ ಸಂತೃಪ್ತ ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟ್ ದ್ರಾವಣ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಕೋಶದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಕ್ಯಾಥೋಡನ್ನು ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಕೋಶದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೋಶಕ್ಕೆ ಗುರುತ್ವರೀತಿಯ ಡೇನಿಯಲ್ ಕೋಶ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟ್ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಸಚ್ಛಿದ್ರ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಈ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಆನೋಡ್ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಕೋಶಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಡೇನಿಯಲ್ ಕೋಶ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಎರಡು ರೀತಿಯ ಕೋಶದ ರಚನೆಯಲ್ಲೂ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಿಕಣಗಳು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ಚಲಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಸಹ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದು. ಆನೋಡ್‍ವಸ್ತು ವೋಲ್ಟಾಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಜರಗುವಂತೆ ಸತುವಿನ ಲವಣವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆನೋಡ್ ಪದಾರ್ಥ ಕ್ರಮೇಣ ನಶಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿನ ತಾಮ್ರದ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಿ ಕಣಗಳು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗಗೊಂಡು ತಾಮ್ರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟ್ ದ್ರಾವಣದಿಂದ ತಾಮ್ರ ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟ್ ದ್ರಾವಣ ಸತತವಾಗಿ ಸಾರರಿಕ್ತವಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಕ್ರಮೇಣ ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗುವುದು. ಇದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಹರಳುಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ದ್ರಾವಣದ ಸಾರ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಹರಳುಗಳು ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವುದರಿಂದ ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ದ್ರಾವಣದ ಸಾರ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. [[ಪಾದರಸ]]ದ ಲೇಪಿತ (ಅಮಾಲ್ಗಮೇಟೆಡ್) ಆನೋಡನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ ಕೋಶ ಕೆಲಸ ಮಾಡದಿದ್ದಾಗಿನ ಆನೋಡಿನ ನಶಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದೆಂಬ ವಿಷಯ 1801ರ ವೇಳೆಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದಿತು. ಅಲ್ಲದೆ [[ಉತ್ಕರ್ಷಣಕಾರಕ]] ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಈ ವಸ್ತುಗಳು ವಿಧ್ರುವೀಕಾರಕಗಳಾಗಿ (ಡೀಪೋಲರೈಸರ್ಸ್) ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಾಗಲೂ ಕೋಶ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವೆಂಬ ವಿಷಯವೂ ತಿಳಿದಿದ್ದಿತು. ಈ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ 1839ರಲ್ಲಿ [[ಡಬ್ಲ್ಯು.ಆರ್.ಗ್ರೌಸ್]] ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಕೋಶಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶವನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ಡೇನಿಯಲ್ ಕೋಶಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶವನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ಡೇನಿಯಲ್ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತೆಯೇ ಗ್ರೌಸ್‍ನ ಕೋಶದಲ್ಲೂ ಎರಡು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೋಶದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಾರರಿಕ್ತ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಇಟ್ಟು ಈ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಸತುವಿನ ಆನೋಡನ್ನು ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಸಚ್ಛಿದ್ರ ಪಾತ್ರೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಸಾರ [[ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ವನ್ನೂ (ಉತ್ಕರ್ಷಣಕಾರಿ) ಈ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ [[ಪ್ಲಾಟಿನಮ್|ಪ್ಲಾಟಿನಂ]] ಲೋಹದ ಕ್ಯಾಥೋಡನ್ನೂ ಇರಿಸಿ ಈ ಸಚ್ಛಿದ್ರ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು [[ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಗ್ರೌಸನ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಅತಿ ದುಬಾರಿಯಾದ ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಲೋಹಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಶುದ್ಧ [[ಇಂಗಾಲ]]ದ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ಆಗಿ ಲಉಪಯೋಗಿಸುವುದನ್ನು [[ಆರ್.ಡಬ್ಲ್ಯು. ಬುನ್‍ಸೆನ್]] ಎಂಬಾತ ಬಳಕೆಗೆ ತಂದ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶವನ್ನು ಗ್ರೌಸ್-ಬುನ್‍ಸೆನ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಅಪಕರ್ಷಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆನೋಡಿನ ಸತುವಿನ ಸಲ್ಫೇಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೋಶವನ್ನು ಸೇರುವುದು. ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮೊತ್ತ ಕ್ರಮೇಣ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಸಾರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕೋಶದ ವಿಭವ 1.8-1.95 ವೋಲ್ಟುಗಳಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕೋಶ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಾತ್ರದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಕೋಶದ ವಿಭವದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಆಗದಂತೆ ಒದಗಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಲಿ ಮುಂದೆ ಬಲಕೆಗೆ ಬಂದ ಕೋಶ ಡೈಕ್ರೊಮೇಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶ. ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತೆ ಸುಧಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗ್ರೌಸ್-ಬುನ್‍ಸೆನ್ ಕೋಶವಿದು. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಗ್ರೌಸ್-ಬುನ್‍ಸೆನ್ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ದ್ರಾವಣದ (ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ) ಬದಲಾಗಿ ಕ್ರೋಮಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಎರಡು ದ್ರಾವಣಗಳಿಗೆ (ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಮಿಕ್ ಆಮ್ಲ) ಬದಲಾಗಿ ಒಂದೇ ದ್ರಾವಣ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಕ್ರೋಮೇಟ್ ಲವಣಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಚ್ಛಿದ್ರ ಪಾತ್ರೆಯ ಅವಸೈಕತೆ ಇಲ್ಲವಾಗಿ ಕೋಶದ ರಚನೆ ಸರಳವಾಗಿತ್ತು. ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಡೈಕ್ರೊಮೇಟ್ ಅಥವಾ ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಗ್ಗವಾದ ಸೋಡಿಯಂ ಡೈಕ್ರೊಮೇಟ್ ಹರಳುಗಳನ್ನು ಉತ್ಕರ್ಷಕ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೋಶದಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುವಾಗ ಆನೋಡ್ ವಸ್ತು (ಸತು) ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಕರಗಿ ಸತುವಿನ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಕೋಶದ ವಿಭವ 2 ವೋಲ್ಟುಗಳಿದ್ದು ಕೋಶ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್‍ಪ್ರವಾಹವನ್ನು (ಅಲ್ಪಕಾಲದ ವರೆಗೆ) ಧ್ರುವೀಕರಣದ ತೊಂದರೆ ಇಲ್ಲದೆ ಒದಗಿಸಬಲ್ಲುದು. ಆದರೆ ಈ ಕೋಶದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಪಡೆಯುವಾಗ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಡೈಕ್ರೊಮೇಟ್ ಕೋಶ ಗ್ರೌಸ್-ಬುನ್‍ಸೆನ್ ಕೋಶದೊಡನೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಅಸಮರ್ಪಕ. ರೌವ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಕೋಶದ ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಕರ್ಷಕ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ [[ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ಅಥವಾ ಸೀಸದ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಘನಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತಂದದ್ದು (1856) ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ್ಯ ಹಂತ. ಅದುವರೆಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ದ್ರಾವಣ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗ್ರೌಸ್-ಬುನ್‍ಸೆನ್ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ) ಆನೋಡ್ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರವಹಿಸಿ ಆನೋಡಿನ ನಶಿಸುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಕೋಶ ಬೇಗನೆ ನಿರುಪಯೋಗ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಹೊಸ ವಿಧಾನದ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಕರಗದಿರುವುದರಿಂದ (ಅಥವಾ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರವೇ ಕರಗುತ್ತವೆ) ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ದ್ರಾವಣದಿಂದಾಗಿ ಆನೋಡ್ ವಸ್ತುವಿನ ನಶಿಸುವಿಕೆ ನಿವಾರಣೆಯಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಫನಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಕೋಶದ ರಚನೆ ಸರಳವೂ ಸುಲಭವೂ ಆಯಿತು. ಈಗ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದಿನನಿತ್ಯದ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಹಲವಾರು ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆಯಾದರೂ ಸತತವಾದ ಬಳಕೆಗೆ ಕೆಲವು ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿವೆ. ಈ ಕೋಶಗಳ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು: * ಕೋಶದ ರಚನೆಗೆ ತಗಲುವ ವೆಚ್ಚ; * ಕೋಶದ ಭಾಗಗಳ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ, ನಶಿಸುವಿಕೆ, * ಕ್ಯಾಥೋಡುಗಳ ಬಳಿ ಅನಿಲಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ; * ಕೋಶವನ್ನು ಬಳಸುವುದರಲ್ಲಿ ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ. ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗೆ ತೋರಿಸಿರುವಂತೆ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: # ಆದ್ರ್ರಕೋಶಗಳು (ವೆಟ್ ಸೆಲ್ಸ್); # ಶುಷ್ಕಕೋಶಗಳು (ಡ್ರೈ ಸೆಲ್ಸ್) # ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ರೀತಿಯ ಕೋಶಗಳು (ರಿಸರ್ವ್ ಟೈಪ್ ಆಫ್ ಸೆಲ್ಸ್); # ಘನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯಕೋಶಗಳು (ಸಾಲಿಡ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟ್ ಸೆಲ್ಸ್). ==ಆದ್ರ್ರಕೋಶಗಳು== ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಲೆಕ್ಲಾಂಚೆ ಕೋಶ; ಲೆಲಾಂಡೆ ಕೋಶ ಅಥವಾ ತಾಮ್ರದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್-ಸತುವಿನ ಕೋಶ; ವಾಯುವಿಧ್ರುವೀಕೃತ ಕೋಶ (ಏರ್ ಡೀಪೋಲರೈಸ್ಡ್ ಸೆಲ್). # ಲೆಕ್ಲಾಂಚೆ ಕೋಶ: ಕೋಶದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸತುವಿನ ಕ್ಯಾಥೋಡ್, ಘನ ಇಂಗಾಲದ ಆನೋಡುಗಳನ್ನೂ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾಗಿ ಅಮೋನಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ದ್ರಾವಣವನ್ನೂ ವಿಧ್ರುವೀಕಾರಕವಾಗಿ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲೆಕ್ಲಾಂಚೆ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕ ಶಕ್ತಿ 1.5 ವೋಲ್ಟುಗಳು. ಕೋಶದಿಂದ ಪಡೆಯುವ ವಿದ್ಯುತ್ಪರವಾಹ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಭವ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವಿರುವಾಗ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಧ್ರುವೀಕರಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಡೆಗಟ್ಟಲಾಗದಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಕೋಶದಿಂದ ಸತತವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹದ ಪರಿಮಾಣ ಕಡಿಮೆ ಇರುವಂತೆ (1/1000 ಆಂಪಿಯರು) ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಆವಶ್ಯಕ. ಕೋಶಸ್ತಬ್ಧವಾಗಿರುವಾಗ (ಅಂದರೆ ಕೋಶದಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್‍ಪೂರೈಕೆ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ) ಈ ಕೋಶದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ರಚನೆಯಿಂದಾಗಿ ಆನೋಡ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೋಡುಗಳ ನಶಿಸುವಿಕೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಪ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಕೆಲಸಮಾಸುವ ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ವಿದ್ಯುದುಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಲೆಕ್ಲಾಂಚೆ ಕೋಶ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಗಂಟೆಯಂಥ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಲೆಕ್ಲಾಂಚೆ ಕೋಶ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತೊಂದರೆ ಇಲ್ಲದೆ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 15-20 ವರ್ಷಗಳಿಂದೀಚೆಗೆ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿರುವ ಶುಷ್ಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳು ಲೆಕ್ಲಾಂಚೆ ಕೋಶದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿವೆ. ಶುಷ್ಕ ಕೋಶ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡು ಹೊಂದಿದ ಲೆಕ್ಲಾಂಚೆ ಕೋಶವೇ ಆಗಿದೆ. # ಲೆಲಾಂಡೆ ಕೋಶ: ಕೆಲವು ವಿದ್ಯುದುಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಮೊತ್ತದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಒದಗಿಸುವ ಕೋಶಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಟೆಲಿಫೋನ್ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ, ರೈಲ್ವೆ, ಗಣಿ, ನೌಕೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಂಕೇತ ಸೂಚಕ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪಗಳಲ್ಲಿ). ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಲೆಲಾಂಡೆ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವ ಫೆಲಿಕ್ಸ್ ಲೆಲಾಂಡೆ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ. ಈ ಕೋಶದ ಸಂಚಯನ ಶಕ್ತಿ 500-1000 ಆಂಪಿಯರ್ ಗಂಟೆಗಳಷ್ಟು. ಇದು 0.5-0.7 ವೋಲ್ಟ್ ವಿಭವದಲ್ಲಿ 15 ಆಂಪಿಯರುಗಳಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಒದಗಿಸಬಲ್ಲುದು. ಕೋಶದ ಆಂತರಿಕ ನಿರೋಧವೂ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಬಳಿ ನಶಿಸುವಿಕೆಯೇ ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಬಳಕೆಗೆ ಈ ಕೋಶ ಉಪಯುಕ್ತ. ಕೋಶದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಸ್ಟಿಕ್ ಸೋಡಾ (ಸೋಡಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡನ್ನು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾಗಿಯೂ ತಾಮ್ರದ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ವಿಧ್ರುವೀಕಾರಕವಾಗಿಯೂ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ ಈ ಕೋಶವನ್ನು ಕಾಸ್ಟಿಕ್ ಸೋಡಾ-ತಾಮ್ರದ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಕೋಶವೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. # ವಾಯು ವಿಧ್ರುವೀಕೃತ ಕೋಶ: ಇದು ಎಲ್ಲ ವಿಧದಲ್ಲೂ ಲೆಲಾಂಡೆ ಕೋಶದಂತೆಯೇ ಇದ್ದು ಕ್ಯಾಥೋಡಿನ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬೇರೆಯಾಗಿದೆ. ಲೆಲಾಂಡೆ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಸತು ತಾಮ್ರದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳಿದ್ದರೆ ವಾಯುವಿಧ್ರುವೀಕೃತ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಸತು-ಇಂಗಾಲದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್‍ಗಳಿವೆ. ಸತುವಿನ ಅನೋಡನ್ನೂ ಇಂಗಾಲದ ಕ್ಯಾಥೋಡನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಕ್ಯಾಥೋಡಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಧ್ರುವೀಕರಣದ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ವಿಧ್ರುವೀಕಾರಕದ ಬಳಕೆ ಅವಶ್ಯಕ. ವಾಯುವಿಧ್ರುವೀಕೃತ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ವಾಯು (ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ) ವಿಧ್ರುವೀಕಾರಕವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕೋಶದಲ್ಲಿಯೂ [[ಕಾಸ್ಟಿಕ್ ಸೋಡಾ]]ವನ್ನು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದೆ. ಅನಿಲವನ್ನು ಹೀರುವುದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿಯಾದ ಪರಿಶುದ್ಧ ಇಂಗಾಲದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂಗಾಲದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡನ್ನು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದೊಳಗೇ ಅಲ್ಲದೆ ದ್ರಾವಣದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಚಾಚಿದ್ದು ಗಾಳಿಯೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿರುವಂತೆ ಇರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಇಂಗಾಲವನ್ನು ನೆನೆಸುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಆ ದ್ರಾವಣ ಇಂಗಾಲದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಒಳಗೆ ಪಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹೊರಗಿನ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಮ್ಲಜನಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಒಳಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಶದಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕಕ್ರಿಯೆ ನಡೆದಾಗ ಇಂಗಾಲದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನ ಹೊರ ಮೈ ಮೇಲೆ ಶೇಖರವಾಗುವ ಜಲಜನಕದೊಂದಿಗೆ ಆಮ್ಲಜನಕ ಸಂಯೋಗವಾಗುವುದರಿಂದ ನೀರು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿ ಧ್ರುವೀಕರಣದ ತೊಂದರೆ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. ಕೋಶದಿಂದ 1.1-1.2 ವೋಲ್ಟುಗಳಷ್ಟು ವಿಭವದಲ್ಲಿ ಆಂಪಿಯರುಗಳ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ತೊಂದರೆಯಿಲ್ಲದೆ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಇಂಗಾಲದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾಲಾವಕಾಶ ಬೇಕಾಗುವುದರಿಂದ ಕೋಶದಿಂದ ವಿದ್ಯತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೋಶ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಇಂಗಾಲದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳಿಗೆ ಹೊರಗಿನಗಾಳಿಯೊಡನೆ ಅನಿರ್ಬಂಧ ಸಂಪರ್ಕ ಇರಬೇಕು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕೋಶದ ಮುಚ್ಚಳದಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಡುವ ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ನಿರುಪಯೋಗಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಲೆಲಾಂಡೆ ಕೋಶದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಅನೋಡಿನ ನಶಿಸುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ವಾಯುವಿಧ್ರುವೀಕೃತ ಕೋಶವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರೈಲ್ವೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಕೇತ ದೀಪಗಳನ್ನು ಉರಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಶುಷ್ಕಕೋಶಗಳು== ಹೆಸರು ಸೂಚಿಸುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಶಗಳು ನಿಜವಾದ ಶುಷ್ಕಕೋಶಗಳಲ್ಲ. (ಘನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಕೋಶಗಳ ವಿನಾ ಯಾವಕೋಶಗಳೂ ಶುಷ್ಕವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ). ಉಪಯೋಗದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆದ್ರ್ರಕೋಶದೊಡನೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹೊರಚೆಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಕೋಶವನ್ನು ಯಾವ ನಿಲುವಿನಲ್ಲಾದರೂ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಆದ್ರ್ರಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದು ಕೋಶವನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ಚಲಿಸಿದಾಗ ದ್ರಾವಣ ಕೋಶದ ಪಾತ್ರೆಯೊಳಗಿನಿಂದ ಹೊರಚೆಲ್ಲುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಆದ್ರ್ರಕೋಶದ ಮುಚ್ಚಳವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಿರುವಂಥ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಭದ್ರವಾಗಿ ಮುಚ್ಚುವಂತೆ ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡಿರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಗೂ ಆದ್ರ್ರ ಕೋಶಗಳನ್ನುಗಳೂೀಶಗಳೂೀಶಗಳನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ದ್ರಾವಣ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೋಮಡು ಕೋಶದ ಸಮರ್ಪಕ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಶುಷ್ಕಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳಲಾರದಂಥ ಸ್ತಬ್ಧ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ವಿವರಿಸಿದ ಲೆಕ್ಲಾಂಚೆ (ಆದ್ರ್ರ) ಕೋಶದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡಿದ ಶುಷ್ಕಕೋಶವೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವನ್ನು (ಅಮೋನಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್) ಆನೋಡ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೋಡುಗಳ ನಡುವೆ ಇರಿಸಿದ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಹೀರುವಂಥ ಸಚ್ಛಿದ್ರ ಪದಾರ್ಥವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದಾಗಿ ದ್ರಾವಣ ಚೆಲ್ಲಿಹೋಗುವ ಸಂಭವವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವಾತಾವರಣದ ಉಷ್ಣತೆ ಅಧಿಕವಾಗಿದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ಕೋಶ ನಿರುಪಯೋಗ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳು ವಿಕಾಸಗೊಂಡು ಕೋಶದ ಹೊರಪದರವನ್ನು ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊರಕ್ಕೆ ಜಿನುಗಿ ಬರುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಕೋಶಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷ ಕವಚದಿಂದ ಸುತ್ತಿರುವ ಜಿನುಗುರಹಿತ (ಲೀಕ್ ಪ್ರೂಫ್) ಕೋಶಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯವಾದ ಶುಷ್ಕಕೋಶಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದೆ. ಲೆಕ್ಲಾಂಚೆ ಮಾದರಿಯ ಕೋಶ : ಜನರ ನಿತ್ಯಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ಶುಷ್ಕಕೋಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಉಂಟು. ಟಾರ್ಚ್ ದೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್ ರೇಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ, ಮಕ್ಕಳ ಆಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಲಾಂಚಿ ಶುಷ್ಕಕೋಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕೋಶಗಳು ವರ್ತುಲ ಸ್ತಂಭಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಇವಲ್ಲದೆ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಕಾರದ ಕೋಶಗಳೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್ ರೇಡಿಯೋಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ಇಲ್ಲದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದ ರೇಡಿಯೋ ಸೆಟ್ಟುಗಳು ಕೆಲಸಮಾಡಲು ಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಈಗಲೂ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ 45-90 ವೋಲ್ಟುಗಳಷ್ಟು ವಿಭವವಿರುವ ಶುಷ್ಕಕೋಶಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ವಿಭವದ ಹಲವು ಕೋಶಗಳನ್ನು ಜೊತೆಯಾಗಿಟ್ಟು ಒಂದು ಕೋಶದ ಅನೋಡನ್ನು ಮುಂದಿನ ಕೋಶದ ಕ್ಯಾಥೋಡಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ (ವೋಲ್ಟಾ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತೆ) ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೋಶಾವಳಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಸುರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಕೋಶಗಳ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೆ ಅವಾಹಕ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೇಣ, ಬಿಟುಮೆನ್ ಇತ್ಯಾದಿ) ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಇಡಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಕೋಶವನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ವಾತಾವರಣದ ನೀರಿನ ಆವಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬಹುದು. == ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ರೀತಿಯ ಕೋಶಗಳು== ಶುಷ್ಕಕೋಶಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ ಅನಂತರ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಂತೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸೌಕರ್ಯ ಉಂಟು. ಆದರೆ ತಯಾರಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಪರಿಮಿತ ಕಾಲದೊಳಗೆ ಇವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಕೋಶ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪೂರೈಸದೆ ಸ್ತಬ್ಧವಾಗಿರುವಾಗಲೂ ಅದರ ಅನೋಡಿನ ಬಳಿ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಅನೋಡ್ ನಶಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದ ನೀರಿನ ಭಾಗ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಆವಿಯಾಗಿ ಹೊರಬೀಳುವುದರಿಂದ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಒಣಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೋಶವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ ಕೆಲಕಾಲದ ಅನಂತರ ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸದೆ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡಿದ್ದಾಗಲೂ ಅದು ನಿರುಪಯೋಗಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಅನಂತರ ಶುಷ್ಕಕೋಶಗಳಿಗೆ ಗೊತ್ತಾದ ದಾಸ್ತಾನು ಕಾಲದ ಮಿತಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಲದೊಳಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸದೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸಹ ನಿರುಪಯೋಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮಿಲಿಟೆರಿ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ತಯಾರಿಸಿದ ಕೋಶಗಳು) ಕೋಶಗಳ ದಾಸ್ತಾನು ಕಾಲವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಟಾರ್ಚ್ ದೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷಕಾಲ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡಬಹುದು. ಆಗಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಇಲ್ಲದೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವನ್ನು ಇಟ್ಟಿರಬೇಕು. ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರದ ಕೋಶಗಳ ದಾಸ್ತಾನು ಕಾಲದ ಇತಿ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳು ಮಾತ್ರ. ಶುಷ್ಕ ಕೋಶಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಲ್ಲಿರುವ ಈ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಕೋಶದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡಿದ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ಕೋಶಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸದೆ ಕೋಶಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಕೋಶವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಂದರ್ಭ ಒದಗಿದಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವನ್ನು ಕೋಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವಂಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುವುದಾದರೆ ಶುಷ್ಕಕೋಶವನ್ನು ಎಷ್ಟು ಕಾಲದವರೆಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ತೊಂದರೆ ಇಲ್ಲದೆ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡಬಹುದು. ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಈ ಆಧಾರದ ಮೇರೆಗೆ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಕೆಲಸವiಡುವ (ಒನ್ ಶಾಟ್) ಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಾವಕಾಶ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ (ಡಿಲೇಡ್ ಏಕ್ಷನ್) ಕೋಶಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೋಶವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದಾಗ ಅದು ಜಡವಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಮುಂಚೆ ಕೋಶವನ್ನು ಚೇತನಗೊಳಿಸಲು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕು. ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಂ ಸಿಲ್ವರ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಕೋಶ ಮತ್ತು ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಂ ಕಾಪರ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಚೇತನಗೊಳಿಸಲು ನೀರನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇವೆರಡು ಕೋಶಗಳ£ೀಶಗಳ£ೀಶಗಳ£ೀಶಗಳ£ವ ಕೋಶಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಇವನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲೆ ಅಪಘಾತಕ್ಕೀಡಾಗಬಹುದಾದ ವೈಮಾನಿಕರು ಮತ್ತು ನಾವಿಕರು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಜೀವರಕ್ಷಣೆಯ ಸಲಕರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರಕವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ರೇಡಿಯೊ ಸಲಕರಣೆಯ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಮೇಲಿನ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕೋಶ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಷ್ಟು ಕಾಲವೂ ಸ್ಥಿರ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. == ಘನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಕೋಶಗಳು== ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲವಣಗಳು ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಕರಗಿ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾಗಿ (ಧನ ಮತ್ತು ಋಣ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಿ ಕಣಗಳಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡುವುದು) ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಲವಣಗಳು ಘನರೂಪದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಂಥ ಘನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಘನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಕೋಶಗಳೆಂದು ಹೆಸರು. ಸಿಲ್ವರ್ ಅಯೋಡೈಡ್ ಮತ್ತು ಸಿಲ್ವರ್ ಬ್ರೋಮೈಡ್ ಲವಣಗಳನ್ನು ಘನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯಗಳಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲವಣಗಳು ಘನರೂಪದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಿಕಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅತ್ಯಲ್ಪವಾದುದರಿಂದ (ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಿಕಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೊಡನೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ) ಈ ರೀತಿಯ ಕೋಶಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಒಣಗಿ ಕೋಶ ನಿರುಪಯೋಗವಾಗುವ ತೊಂದರೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕೋಶಗಳು ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶುಷ್ಕಕೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ದಾಸ್ತಾನು ಕಾಲಮಿತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 10-20 ವರ್ಷಗಳು. ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಆದರೆ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಗತ್ಯದ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಇತರ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳು ನಿರುಪಯೋಗಿಯಾದಾಗ ಇವನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ವರೆಗೆ ಕೈಗಾವಲಾಗಿ ಘನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ದ್ವಿತೀಯಕ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳು ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳು== ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಕೋಶಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಆಂಪಿಯರ್-ಗಂಟೆಗಳಿಂದ 1,000 ಆಂಪಿಯರ್-ಗಂಟೆಗಳಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಕೊಡಬಲ್ಲ ಕೋಶಗಳು ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ದ್ವಿತೀಯಕ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷದ ಪ್ರಕಾರ ಇದನ್ನು ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಪಂಗಡಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: (1) ಆಮ್ಲ ಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳು : (2) ಕ್ಷಾರ ಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳು. == ಆಮ್ಲ ಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳು== ಇವನ್ನು [[ಸೀಸ]]-ಆಮ್ಲ ಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳೆಂದೂ ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ಕೋಶಗಳ ಉಪಯೋಗದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಾಗಿ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಬಗೆಗಳಿವೆ-1. ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭದ ಚಲನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕೋಶಗಳು; 2. ಚಾಲಕಶಕ್ತಿಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕೋಶಗಳು; 3. ಸ್ಥಿರ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಕೋಶಗಳು. ಈ ಮೂರು ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳಲ್ಲೂ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದು ಕೋಶದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಶದ ವಿಭವ 1.95-2.05 ವೋಲ್ಟುಗಳು. ಕೋಶದ ರಚನೆ : ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳೊಡನೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಸಂಚಯನ ಕೋಶ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಕಾರಣ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ಉಪಯೋಗ ಉಂಟು. ಸಂಚಯನ ಕೋಶದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳಿಗೆ ತಟ್ಟೆಗಳೆಂದು ಹೆಸರು. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನ ಪದಾರ್ಥಗಳಾದ Pb ಮತ್ತು Pbಔ2 ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತಟ್ಟೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸುವುದರಿಂದ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸಂಪರ್ಕ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ತಟ್ಟೆಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರ ಜಾಸ್ತಿ ಇದ್ದಷ್ಟೂ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚು ಇರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳಾದ ಸೀಸ( Pb) ಮತ್ತು ಸೀಸದ ಆಕ್ಸೈಡು (ಇವುಗಳ ಭೌತಗುಣಗಳಿಂದಾಗಿ) ತಟ್ಟೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಆಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಲೋಹದ ಚೌಕ ಜಾಲರಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜಾಲರಿಯ ಚೌಕ ಸಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಸೀಸ ಮತ್ತು ಸೀಸದ ಆಕ್ಸೈಡು ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾಲರಿಯ ಮೂಲಕ ಜಾಲರಿಯ ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುತಗಳು ಬಾಹ್ಯಮಂಡಲದೊಂದಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದು. ಅನೇಕ ಜಾಲರಿಗಳ ಒಟ್ಟುಜೋಡಣೆಯ ಸಂಘಟಿತ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳು ಕೋಶದ ಧನ ಮತ್ತು ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಜಾಲರಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಸೀಸದೊಂದಿಗೆ 5%-12% [[ಆಂಟಿಮೊನಿ]] ಮತ್ತು 0.5% [[ತವರ]]ವನ್ನು ಬೆರೆಸಿದ ಮಿಶ್ರ ಲೋಹದಿಂದ ಎರಕ ಹೊಯ್ದು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅತಿ ಮೃದುವಾಗಿರುವ ಸೀಸ ಆಂಟಿಮೊನಿಯ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದಾಗಿ ಗಡುಸಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸೀಸದಿಂದ ಜಾಲರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದರಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳು ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಾಲ ನಶಿಸದೆ ಇರಬಲ್ಲವು. ತವರ ತುಕ್ಕುಹಿಡಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಜಾಲರಿಗಳಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. 1.ಪ್ಲಾಂಟೆ ವಿಧಾನ 2.ಫಾರೆ ವಿಧಾನ. ಫಾರೆ ವಿಧಾನದ ತಟೆಗಳು ಪ್ಲಾಂಟೆ ವಿಧಾನದ ತಟ್ಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಹಗುರ ಮತ್ತು ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಫಾರೆ ತಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಜಾಲರಿಯಿಂದ ಕಳಚಿ ಬೀಳುವ ಸಂಭವವಿದ್ದು ಕೋಶ ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೂ ನಿರುಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ಲಾಂಟೆ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸೀಸದ ಜಾಲರಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತೆಳುವಾದ ಪದರದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಕಾಗುವ ಸೀಸವನ್ನು ಜಾಲರಿಯೇ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾಲರಿಯ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲೀ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮೊತ್ತ ಜಾಲರಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಸಿಕ್ಕುವ ಒಟ್ಟು ಸ್ಥಳದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವುದರಿಂದ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಲರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಜಾಲರಿಯ ಕಿವಿರುಗಳಿರುವಂತೆ ರಚಿಸುವುದರಿಂದ ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ಲಾಂಟೆ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದಾಗ ತಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿನ ಶುದ್ಧ ಸೀಸ ಸೀಸದ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿ ಕೋಶದ ಧನಧ್ರುವದ ತಟ್ಟೆಗಳು ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಪುನಃ ರಾಸಾಯನಿಕಕ್ರಿಯೆಗೆ (ವಿಪರ್ಯಾಯ) ಒಳಪಡಿಸಿ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಸೀಸದ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡನ್ನು ಪರಿಶುದ್ಧ ಸೀಸವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಕೋಶದ ಋಣ ಧ್ರುವದ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ಲಾಂಟೆ ಧನದ್ರುವದ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸೀಸವೆಲ್ಲವೂ ಸೀಸದ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿರದೆ ತಟ್ಟೆಯ ಸೀಸದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟೆನಿಂತಿರುವ ಸೀಸದ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಪದರವಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಶವನ್ನು ಅನೇಕಾವರ್ತಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ, ಸಂಚಯನಗಳಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದಾಗ ಸೀಸದ ಪೆರಕ್ಸೈಡ್ ವಸ್ತು ಘನಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಪದರದ ಕೆಳಭಾಗದ ಸೀಸ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದರಿಂದ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಪ್ಲಾಂಟೆ ತಟ್ಟೆಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಏರುತ್ತದೆ. ಪ್ಲಾಂಟೆ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ಕೋಶವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಅನಂತರ ತಟ್ಟೆಗಳ ಗಾತ್ರ ವಿಕಾಸವನ್ನು ತಕ್ಕರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿದೂಗಿಸದಿದ್ದರೆ ತಟ್ಟೆಗಳ ಉದ್ದ ಅಗಲಗಳು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿ ತಟ್ಟೆಗಳು ಡೊಂಕಾಗುವುದರಿಂದ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸೀಸದ ಗಾತ್ರ ವಿಕಾಸವಾಗುವುದು ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿಪದಾರ್ಥಗಳಿರುವ ಕಿವಿರುಗಳ ಮೇಲೆ. ಈ ಕಿವಿರುಗಳನ್ನು ತಟ್ಟೆಯ ಉದ್ದ ಅಗಲಗಳಿಗೆ ಲಂಬವಾಗಿರುವಂತೆ (ತಟ್ಟೆಯ ದಪ್ಪದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ) ನಿಲ್ಲಿಸುವುದರಿಂದ ತಟ್ಟೆಯ ಗಾತ್ರ ವಿಕಾಸವಾದಾಗ ತಟ್ಟೆ ಹೆಚ್ಚು ದಪ್ಪವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಟ್ಟೆಯ ಉದ್ದ ಅಗಲ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾರರಿಕ್ತ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿ ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಒಂದು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಿದಾಗ ತಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಸೀಸದ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಉಂಟಾಗಿ ಧನಧ್ರುವದ ತಟ್ಟೆಗಳು ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ತಟ್ಟೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ವಿರುದ್ಧದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಿದಾಗ ಪರಿಶುದ್ಧ ಸೀಸ (ಸ್ಪಾಂಜ್ ಸೀಸ) ಉಂಟಾಗಿ ಋಣಧ್ರುವದ ತಟ್ಟೆಗಳು ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಸೂಕ್ತ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಧನ ಮತ್ತು ಋಣ ಧ್ರುವದ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಋಣಧ್ರುವದ ತಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಪಾಂಜ್‍ಸೀಸ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ತಟ್ಟೆಗಳ ಕಣಿಕದ ಮಿಶ್ರಣಕ್ಕೆ ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಜಡವಾಗಿರುವ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬೆರೆಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ವಸ್ತು ದೀಪದ ಕಪ್ಪು(ಇಂಗಾಲ) ಮತ್ತು ಬೇರಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಮಿಶ್ರಣ. ಈ ಮಿಶ್ರಣ ಸ್ಪಾಂಜ್ ಸೀಸದಂತೆ ಕುಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಕಣಿಕ ಜಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಭದ್ರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ. ಕಬ್ಬಿಣದ ಹೊದಿಕೆಯ ತಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಇರಿಸಿದ ಎರಡು ಸರಳುಗಳ ನಡುವೆ (ಎರಡು ಸರಳುಗಳೂ ಮಿಶ್ರಲೋಹದ್ದಿರಬಹುದು ಇಲ್ಲವೆ ಮೇಲಿನದು ಮಿಶ್ರಲೋಹದ್ದಾಗಿದ್ದು ಕೆಳಗಿನದು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‍ನಿಂದ ಮಾಡಿರಬಹುದು) ಹಿಡಿದು ನಿಂತಿರುವಂತೆ ಮಿಶ್ರಲೋಹದ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಲಂಬವಾಗಿ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಮಾಂತರವಾಗಿರುವಂತೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲಂಬದ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಸ್ತಂಭಾಕೃತಿಯ ಟೊಳ್ಳಾದ ಪಾಲೆಸ್ಟೈರಿನ್ ಕೊಳವೆಯನ್ನಿರಿಸಿ ಕಡ್ಡಿಗಳ ಮತ್ತು ಕೊಳವೆಯ ನಡುವಿನ ಜಾಗವನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿಪದಾರ್ಥದ ಕಣಿಕದಿಂದ ತುಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾಲೆಸ್ಟೈರಿನ್ ಕೊಳವೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸಮಾಂತರ ದೂರದಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರಗಳಿದ್ದು ಈ ರಂಧ್ರಗಳ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಲವು ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಧಾನದಿಂದ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರೂ ತಟ್ಟೆಗಳ ಒಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ಚಾಚಿದ ಭಾಗವಿರುವಂತೆ ಜಾಲರಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೋಶದೊಳಗೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಸಮಾಂತರವಾಗಿಟ್ಟು ತಟ್ಟೆಗಳ ಚಾಚಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಹಿಡಿಯುವಂತೆ ಲೋಹದ ಪಟ್ಟಿಯೊಂದನ್ನು ಕೂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತಿರುವ ಲೋಹದ ಸಂಬಂಧಕ (ತಿರುಪು) ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶವನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ಪರಿಧಿಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಆಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದಾಗ ಧನ ಮತ್ತು ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ತಟ್ಟೆಗಳು ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಒಂದರ ತರುವಾಯ ಮತ್ತೊಂದು ಆದರೆ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ತಗಲದಂತೆ ಇರುತ್ತವೆ. ತಟ್ಟೆಗಳ ಮಧ್ಯದಜಾಗದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುದವಾಹಕದ ಸಚ್ಛಿದ್ರ ತೆರೆಗಳನ್ನಿಡುವುದರಿಂದ ಧನ ಮತ್ತು ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ತಗಲುವ ಸಂಭವವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸಚ್ಛಿದ್ರ ತೆರೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಸರಾಗವಾಗಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ತೆರೆಗಳನ್ನು ಮರ, [[ರಬ್ಬರು|ರಬ್ಬರ್]], [[ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್|ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‍]]ನಿಂದಾಗಲಿ ಇಲ್ಲವೇ [[ಗಾಜು|ಗಾಜಿ]]ನ ಎಳೆಗಳಿಂದಾಗಲಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೋಶದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಾಜು, ಗಡಸು ರಬ್ಬರ್, ಕಪ್ಪು[[ರಾಳ]] ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವು ಚೌಕಾಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸದೆ ಒಂದೇ ಕಡೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವಂಥ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಗಾಜಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗಾಜಿನ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆ ಇವುಗಳ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕೋಶದ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಗಡಸು ರಬ್ಬರಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತೀಚೆಗೆ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‍ನಿಂದ ತಯಾರಾದ ಕೋಶದ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿವೆ. ಕೋಶವನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವಾಗ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ತುಳುಕಾಟದಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಲಿ ಹೋಗದಂತಿರಲು ಕೋಶದ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‍ನಂಥ ಬಿಟುಮೆನ್ ಪದಾರ್ಥದಿಂದ ಭದ್ರವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮುಚ್ಚಳದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ತಿರುಪುಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೋಶದಲ್ಲಿ ನೀರು ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವನ್ನು ತುಂಬಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ತಿರುಪಿನಿಂದ ಬಂಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ರಂಧ್ರವನ್ನೂ ಮುಚ್ಚಳದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಈ ರಂಧ್ರಮೂಲಕವಾಗಿಯೇ ದ್ರಾವಣದ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಗುರುತ್ವ ಮಾಪಿಯ ರಬ್ಬರ್ ಕೊಳವೆಯನ್ನು ಕೋಶದೊಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಬಿಡುವುದು. ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಬಹುದಾದ ಅನಿಲಗಳು ಹೊರಗೆ ಹೋಗಲು ಸೂಕ್ರವಾದ ಕಂಡಿಯನ್ನೂ ಕೋಶದ ಮುಚ್ಚಳದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹವಿರುವ (ಅಂದರೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ) ಕೋಶದಿಂದ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಕೋಶದೊಳಗೆ ಗಾಳಿ ಹೋಗದಂತೆ ಭದ್ರವಾಗಿ ಮುಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕೋಶವನ್ನು ಎಷ್ಟು ಕಾಲದವರೆಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡಿಟ್ಟಿದ್ದು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕಾದಾಗ ಕೋಶದೊಳಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಕೋಶವನ್ನು ಉತ್ತೇಜನಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಇಂಥ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಶುಷ್ಕವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಇವು ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ಶುಷ್ಕಕೋಶಗಳಷ್ಟು ಅನುಕೂಲತೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಡುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಕೋಶದ ಬಾಳಿಕೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಗಳಾಗಿವೆ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ಕೋಶಗಳೆಂದೂ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ದ್ವಿತೀಯಕ ಕೋಶಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸೀಸ ಮತ್ತು ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಶುದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು. ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಶುದ್ಧಸೀಸದಲ್ಲಿ 99.95% ಸೀಸವಿದ್ದು ಅತಿ ಸವಲ್ಪ ಭಾಗ ಬೆಳ್ಳಿ, ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ನಿಲುಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಿರುತ್ತದೆ. ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ಶತಾಂಶಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಶುದ್ಧತೆ ಇರದಂತೆ ನೋಡಿಕೆ ನೊÀಂತೆ ನೊÀಂತೆ ನೊಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ಶತಾಂಶಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಶುದ್ಧತೆ ಇರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಶುದ್ಧತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ತಾಮ್ರದ ತಂತಿಯಿಂದಾಗಿ ತಾಮ್ರ ಕೋಶದೊಳಗೆ ಸೇರಿ ಋಣಧ್ರುವದ ಮೇಲೆ ಶೇಖರವಾಗುವುದರಿಂದ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಜಲಜನಕದ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಈ ರೀತಿ ಬೆರೆಯುವ ತಾಮ್ರದ ಮೊತ್ತ 0.01% ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇರಬೇಕು. ಕೋಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ : ಕೋಶದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಏಕಮುಖ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸುವುದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ನಿಂತು ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕಮುಖ ಪ್ರವಾಹದ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪರ್ಯಾಯ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಮಕಾರಕಗಳನ್ನು (ರೆಕ್ಟಿಫೈಯರ್ಸ್) ಯಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಪಡೆಯಬಹುದು. ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಾರ್, ಬಸ್, ಟ್ರೇನ್, ವಿಮಾನ ಇತ್ಯಾದಿ) ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವಾಹನಗಳಲ್ಲೇ ಅಳವಡಿಸಿದ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರ ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ ಯಂತ್ರಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿತವಾಗುವ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನ ಪೂರ್ತಿಯಾದ ಮೇಲೆಯೂ ಕೋಶಕ್ಕೆ ಸಂಗ್ರಹ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರೆ ಈ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಿಂದ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ನೀರು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೊಂಡು ಜಲಜನಕ, ಆಮ್ಲಜನಕ ಅನಿಲಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುವಲ್ಲದೆ ಕೋಶದ ಉಷ್ಣತೆಯೂ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕೋಶ ಮರಳಿಕೆ (ಗ್ಯಾಸ್ಸಿಂಗ್) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೋಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳು ನಾಶವಾಗುವ ಸಂಭವವಿರುವುದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೋಶದ ಉಷ್ಣತೆ 50ಲಿ ಸೆಂ.ನ್ನು ಮೀರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಸೀಸದ ಸಲ್ಫೇಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಗುವಾಗ ಪರಿಶುದ್ಧ ಸೀಸ ಮತ್ತು ಸೀಸದ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುವುದಲ್ಲದೆ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಸಾರತೆ ಸಹ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೇ ಜಲಜನಕ ಆಮ್ಲಜನಕ ಅನಿಲಗಳೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಇತರ ಹಾನಿಕರ ವಿಷಾನಿಲಗಳೂ ಸಹ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಜಲಜನಕ, ಆಮ್ಲಜನಕ ಅನಿಲಗಳು ಸ್ಫೋಟನೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಗುವಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ. ದ್ವಿತೀಯಕ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಶವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಮಂಡಲದಿಂದ (ಲೋಡ್ ಸಕ್ರ್ಯೂಟ್) ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮಂಡಲಕ್ಕೆ (ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಸಕ್ರ್ಯೂಟ್) ಜೋಡಿಸಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಎರಡನೆಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಶವನ್ನು ಪೂರೈಕೆಯ ಮಂಡಲದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸದೆ ಇದ್ದರೂ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಾರು, ಬಸ್, ರೈಲು, ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪ, ಪಂಖ, ಹವಾನಿಯಂತ್ರಣ ಯಂತ್ರ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಕೋಶದಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪಡೆದು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದ ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ ಯಂತ್ರ ವಾಹನದ ಚಲನೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಿಂದ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶದ ವಿಭವ ನಿಗದಿಯಾದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ ಕೂಡಲೆ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಗದಂತೆ ಕೋಶವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮಂಡಲದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಸ್ವಯಂಚಲಿ(ಆಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್) ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೋಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಗುವಾಗ ಸ್ಥಿರ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಮಂಡಲವನ್ನಾಗಲಿ (ಕಾನ್ಸ್‍ಟೆಂಟ್ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್) ಇಲ್ಲವೇ ಸ್ಥಿರ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದ ಮಂಡಲವನ್ನಾಗಲಿ (ಕಾನ್ಸ್‍ಟೆಂಟ್ ಕರೆಂಟ್ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್) ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಈ ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಕೋಶ ಸತತವಾಗಿ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಿಗದಿಯಾದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಲನಶಕ್ತಿಗಾಗಿ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಲ್ಪ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ವಾಹನದ ವಿರಾಮ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ (ಒಂದೆರಡು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ) ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ನಡೆಸಬಹುದು. ಈ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ (ಬೂಸ್ಟಿಂಗ್ ಚಾರ್ಜ್) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳದೆ ಒಂದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯ ಮಂಡಲದೊಂದಿಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿರುವ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ತೇಲುಭರಣ(ಫ್ಲೋಟ್ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್) ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಭರಣ (ಟ್ರಿಕ್ಕಲ್ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್) ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ತೇಲುಭರಣದಲ್ಲಿ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ ಸ್ಥಿರ ವೋಲ್ಟೇಜನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರೆ ಅಲ್ಪಭರಣ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹದಿಂದಾಗಿ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ತೇಲುಭರಣದಲ್ಲಿ ಕೋಶ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯ ಮಂಡಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಸದಾಕಾಲ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಮಂಡಲದ ವಿಭವಕೋಶದ ವಿಭವಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹೆಚ್ಚು. ಇದ್ದು ಕೋಶದ ವಿಭವ ನಿಗದಿಯಾದ ಮೊತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದಾಗಲೆಲ್ಲ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಶ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿನ ವಿಭವ ಇಲ್ಲವೆ ಇವೆರಡೂ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು. ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ವಿಭವ (ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ) ಸಂಗ್ರಹಣ ಮಂಡಲ ಒದಗಿಸಬಹುದಾದುದಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಕೋಶದಿಂದಲೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಸಹ ಕೋಶ ಸತತವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪೂರೈಸದೆ ಆಗೊಮ್ಮೆ ಈಗೊಮ್ಮೆ ಪೂರೈಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ ಸಂಗ್ರಹಣ ಮಂಡಲದಿಂದ ಕೋಶ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಡೆದು ಕೋಶದ ವಿಭವ ಸದಾಕಾಲ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಪಭರಣ ವಿಧಾನದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಹ ಮೇಲಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಶಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣ ಮಂಡಲದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಇದ್ದು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಶವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣ ಮಂಡಲದೊಂದಿಗೆ ಸದಾಕಾಲ ಜೋಡಿಸಿರಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಏರ್ಪಡಿಸಬಹುದು. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪೂರೈಸದಿರುವಾಗ ತಾನೆತಾನಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಣ ಮಂಡಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆದು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಗುವಂತೆ ಮಂಡಲಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೋಶವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸದೆ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡಿದಾಗ ಸಹ ಕೋಶದ ಆಂತರಿಕನಿರೋಧದಿಂದಾಗಿ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಯವಾಗುತ್ತಿರುವುದಾದ್ದರಿಂದ ನಿಗದಿಯಾದ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಬೇಕಾದಾಗ ಒದಗಿಸಲು ಕೋಶಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮೇಲಿನ ಎರಡು ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಲ್ಪಭರಣ ವಿಧಾನದಿಂದ ಕೋಶ ಸದಾಕಾಲ ಪೂರ್ಣಾವಿಷ್ಟ (ಫುಲ್ಲಿ ಚಾಜ್ರ್ಡ್) ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. (ii) ಕ್ಷಾರ ಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳು : ಈ ಬಗೆಯ ದ್ವಿತೀಯಕ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷಾರ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ ಇವುಗಳಿಗೆ ಈ ಹೆಸರು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳಿಂದಾಗಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಬಗೆಗಳಿವೆ. 1.ನಿಕಲ್-ಕಬ್ಬಿಣ ಕೋಶ ಅಥವಾ ಎಡಿಸನ್ ಕೋಶ ; 2.ನಿಕಲ್-ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ಕೋಶ ಅಥವಾ ಜುಂಗನರ್ ಕೋಶ; 3.ಸತು ಬೆಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ಸತು-ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಕೋಶ. ನಿಕಲ್-ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು [[ನಿಕಲ್]]-[[ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ]] ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕ ಜೋಡಿಗಳು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಒಂದೇ ವಿಭವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಡಿಸನ್ ಮತ್ತು ಜುಂಗನರ್ ಕೋಶಗಳು ಸರಾಸರಿ 1.2 ವೋಲ್ಟುಗಳಷ್ಟು ವಿಭವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಸತು-ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕೋಶ 1.45-1.50 ವೋಲ್ಟುಗಳಷ್ಟು ವಿಭವವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ==ಎಡಿಸನ್ ಕೋಶ== [[ಎಡಿಸನ್|ಎಡಿಸನ್ನ]]ನ 10 ವರ್ಷಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಈ ಕೋಶಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತು (1898). ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಅಥವಾ ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ಋಣಧ್ರವದಲ್ಲೂ ನಿಕಲ್ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ಅಥವಾ ನಿಕೆಲ್ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡನ್ನು ಧನ ಧ್ರುವದಲ್ಲೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಲಿಥಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ಬೆರೆತ ಪೊಟ್ಯಾಷಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ (20%) ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸಾಂದ್ರತೆ 15ಲಿ ಸೆಂ. ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲೂ 1.2 ಇರುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುವಾಗ ಧನಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಅಪಕರ್ಷಣೆಯೂ ಋಣಧ್ರೂವದಲ್ಲಿ ಉತ್ಕರ್ಷಣೆಯೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕ ಅಥವಾ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್ ಅಯಾನುಗಳು (ಔ- ಅಥವಾ ಔಊ) ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ನಡುವೆ ವಿನಿಮಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ದ್ರಾವಣದ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸಾಂದ್ರತೆ, ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕತೆ (ಕಂಡಕ್ಟಿವಿಟಿ) ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲೂ (ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಅಥವಾ ಸಂಗ್ರಹಣೆ) ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್‍ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಭವವನ್ನು ಅಳೆಯುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಪ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಬೆರೆಸಿರುವ [[ಲಿಥಿಯಂ]] ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ವಸ್ತು ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನ ಮತ್ತು ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಾದರೂ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಇದುವರೆಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. [[ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್]] ದ್ರಾವಣ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ತುಕ್ಕುಹಿಡಿಯದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಕೋಶದ ಸಂಚಯನ ಶಕ್ತಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿಪದಾರ್ಥಗಳ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿಪದಾರ್ಥಗಳ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡುವುದರಿಂದ ಬೇಕಾದ ಸಂಚಯನ ಶಕ್ತಿಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಕೋಶದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳನ್ನು ಆಮ್ಲಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ತಟ್ಟೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸುವುದರಿಂದ ಕೋಶದ ಸಂಚಯನಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಕಲ್ ಲೇಪನವಿರುವ ಉಕ್ಕಿನ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಜಾಲರಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಿಕಲ್ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ನಿಕೆಲಿನ ತೆಳುವಾದ ಬಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಅನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ಇರುವಂತೆ ತುಂಬಿದ ರಂಧ್ರವಿರುವ ಉಕ್ಕಿನ ಕೊಳವೆಗಳನ್ನು ಧನಧ್ರುವದ ಜಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕೊಳವೆಗಳ ಒಳವ್ಯಾಸ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ¼ ". ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ಜಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೊಳವೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಇರಿಸುವುದರಿಂದ ಕೋಶದ ಸಂಚಯನಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನ ಉಕ್ಕಿನ ಜಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕುಳಿಗಳಿರುವಂತೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿ ಈ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ತುಂಬಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ==ಜುಂಗನರ್ ಕೋಶ== ನಿಕಲ್-ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೋಶವನ್ನು ಎಡಿಸನ್ ರಚಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಸ್ವೀಡನ್ನಿನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಜುಂಗನರ್ ಮತ್ತು ಬರ್ಗರು ಮತ್ತೊಂದು ಬಗೆಯ ಕ್ಷಾರಸಂಚಯನ ಕೋಶವನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತಂದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಜುಂಗನರ್ ಕೋಶವೆಂದು ಹೆಸರು. ಈ ಕೋಶ ಎಡಿಸನ್ನಿನ ಕೋಶದಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಋಣ ಧ್ರುವವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದ (ಸ್ವಲ್ಪ ಲಿಥಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ಸೇರಿಸಿದ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್) ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸಾಂದ್ರತೆ 1.19-1.12. ಧನಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಗ್ರಾಫೈಟಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತ ನಿಕಲ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ (ಅಥವಾ ನಿಕೆಲ್ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್) ಮಿಶ್ರಣವನ್ನೂ ಋಣಧ್ರುವದಲ್ಲಿ 10-15% ಗಳಷ್ಟು ಕಬ್ಬಿಣ ಬೆರೆತ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ಲೋಹದ ಪುಡಿಯನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೋಶದ ಧನ ಮತ್ತು ಋಣ ಧ್ರುವದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಜಾಲರಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಂಧ್ರಗಳಿರುವ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಕಿ ತುಂಬಿರುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶದ ರಚನೆ ಎಡಿಸನ್ ಕೋಶದಂತೆಯೇ ಇದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ವಿಸರ್ಜನೆಯಲ್ಲಿ ಧನ-ಋಣ ಧ್ರುವಗಳ ನಡುವೆ ಆಮ್ಲಜನಕ ಅಥವಾ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್ ಅಯಾನುಗಳು ವಿನಿಮಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳ ಮುಖ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೆಂದರೆ : * ಆಂತರಿಕ ನಿರೋಧ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದು. * ಶೈತ್ಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲೂ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು. * ಅಲ್ಪಭರಣದ ವಿಧಾನದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿನ ಸೌಲಭ್ಯ. ಜುಂಗನರ್ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಡೀಸೆಲ್ ಎಂಜಿನ್ನುಗಳ ಪ್ರಾರಂಭ ಚಲನೆಗೆ, ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪಗಳನ್ನು ಉರಿಸಲು ಮತ್ತು ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿನ ದೀಪ, ಫ್ಯಾನು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಜುಂಗನರ್ ಕೋಶಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದು ಆದರೆ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಪದಾರ್ಥದಿಂದಲೇ ತಯಾರಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ ಕೋಶ ನಿಕೆಲ್ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ಸಿಂಟರ್ಡ್ ಕೋಶ. ಬೆಳ್ಳಿ-ಸತು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಯನ ಕೋಶ : ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳ ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ಕೋಶಗಳೆಂದೂ ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾಗಿ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ [[ಕ್ಷಾರ]] ಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿರಿಸಹುದು. ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರ್ಣ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೋಶದ ಧನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಇದ್ದು ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪದಾರ್ಥ ಆಕರ್ಷಣಗೊಂಡು ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಆಗಿ ಸಚ್ಛಿದ್ರ ಸತುವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೋಶದಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುವಾಗ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿರುವ ಸತುಸತುವಿನ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇತರ ಕ್ಷಾರಸಂಚಯನ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಹ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಅಯಾನುಗಳು ಧನ ಋಣಧ್ರುವಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾದ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿಯೇ ಸತುವಿನ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಸಂತೃಪ್ತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರಿಸುವುದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನ ಉಪಯೋಗ ವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೋಶದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಧನ ಧ್ರುವದ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಸೆಲ್ಲೊಫೇನ್ ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಅಥವಾ ಮತ್ತಾವುದೇ ರೀತಿಯ ತೆರೆಗಳನ್ನು ತಟ್ಟೆಗಳ ನಡುವೆ ಇಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಇಂಥ ಅನೇಕ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕೋಶದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳನ್ನು ಪರಿಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಗೊಳಿಸಲು ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಿತಂತಿಗಳನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಡುಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಹಲವಾರು ಕೋಶಗಳನ್ನು ಲೋಹದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರ ವಿಭವವನ್ನಾಗಲೀ ಸ್ಥಿರ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನಾಗಲೀ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಂಚಯನಶಕ್ತಿಯ ಕೋಶಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯುವ ಚಿತ್ರಗ್ರಹಣ ಹಾಗೂ ಧ್ವನಿಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. == ಶಿಷ್ಟ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳು== ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ವಿಭವವನ್ನು ಕೊಡುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಮತ್ತು ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ವೆಸ್ಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಕೋಶ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾದರಸ ಮಿಶ್ರಿತ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ಲೋಹವನ್ನು ಋಣಧ್ರುವವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಋಣಧ್ರುವದ ಸುತ್ತಲೂ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಹರಳುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿದೆ. ಧನಧ್ರುವವಾಗಿ ಪಾದರಸವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಇದನ್ನು ಪಾದರಸದ ಸಲ್ಫೇಟು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂನ ಸಲ್ಫೇಟು ಮಿಶ್ರಣದ ಕಣದಿಂದ ಆವರಿಸಿ ಈ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಪುನಃ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟು ಆವರಿಸುವಂತೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವಾಗಿ ಸಂತೃಪ್ತ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದೆ. ಕೋಶದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಗಾಳಿ ಹೋಗದಂತೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ ಕೋಶಸುತ್ತಲಿನ ವಾತಾವರಣದ ಏರಿಳಿತಗಳಿಂದ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಶದ ಆಂತರಿಕ ನಿರೋಧ ತೀರ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು ಅದರಿಂದ ಪಡೆಯುವ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಕಡಿಮೆಯಿರುವಾಗ ಧ್ರುವೀಕರಣದ ತೊಂದರೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೋಶವನ್ನು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾಪನಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವಾಗ ಅದರಿಂದ ಪಡೆಯುವ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಇರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಅಳತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಧನ ಅಥವಾ ಋಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒದಗಿಸುವ ವಿಭವವನ್ನು ಅಳೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡನ್ನು ಶಿಷ್ಟ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಡ್ ಆಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಮತ್ತೊಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಒದಗಿಸುವ ವಿಭವವನ್ನು ಅಳೆಯಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಟಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನ ಅರ್ಧಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ (ಹಾಫ್ ರಿಯಾಕ್ಷನ್) ಉಂಟಾಗುವ ವಿಭವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಉಳಿದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನ ಅರ್ಧ ಕ್ತಿಯೆಯ ವಿಭವವನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಭವವನ್ನು ಅಳೆಯುವುದರಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಶಿಷ್ಟ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳಲ್ಲಿ ಜಲಜನಕದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಡ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲೊಮೆಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಜಲಜನಕದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನಲ್ಲಿ ಜಲಜನಕದ ಅನಿಲ ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಲೋಹದಲ್ಲಿ ಶೇಖರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಲೋಹ ಜಡ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಆಗಿಯೂ ಜಲಜನಕ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿಯೂ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಎ ವಿಭವದ ಅಳತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭವ ಶೂನ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನೊಂದಿಗೆ ಜಲಜನಕದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಭವ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲಿನ ಅಜ್ಞಾತ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನ ವಿಭವವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ವಿಭವ ದ್ರಾವಣದ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನೂ ಅವಲಂಬಿಸಿರುವುದರಿಂದ ನಿಷ್ಕøಷ್ಟ ಅಳತೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನೂ ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇತರ ಬಗೆಯ (ವೋಲ್ಟಾ ಮಾದರಿಯಲ್ಲದ) ಕೋಶಗಳು : ಈ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮೂಲವಲ್ಲದ ಇತರ ಬಗೆಯ ಶಕ್ತಿಗಳ ರೂಪಾಂತರತೆಯಿಂದ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕೋಶಗಳು : * [[ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ಕೋಶ|ಸೌರವಿದ್ಯುತ್]] ಕೋಶ. * ಇಂಧನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶ. * ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶ. ಈ ಕೋಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ ನಡೆದಿದೆಯಾದರೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಾಗಿರುವ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ [[ಆಕಾಶ ಬಾಣ (ರಾಕೆಟ್ )|ರಾಕೆಟ್]], [[ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹ]], ಆಕಾಶವಾಹನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬರುತ್ತಿವೆ. ವೋಲ್ಟಾ ಮಾದರಿಯ ಕೋಶಗಳೆಂದರೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ನಿತ್ಯಜೀವನದಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳು ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವಷ್ಟುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಈ ಕೋಶಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಬಲು ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತಗಲುವ ಅಧಿಕವೆಚ್ಚ. ಆಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಶಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಪಯುಕ್ತತತೆಗೆ ಕಾರಣಗಳಿವು : # ಕೋಶಗಳು ಪರಿಸರದಿಮದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅನುಕೂಲತೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೌರಕೋಶ). # ಕೋಶಗಳ ಅತಿದೀರ್ಘ ಬಾಳಿಕೆ(ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಕೋಶ). # ಕೋಶ ಕೆಲಸಮಾಡಲು ಬೇಕಾಗುವ ಇಂಧನ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಯ್ಯಲು ಇರುವ ಸೌಲಭ್ಯ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂಧನಕೋಶಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಜಲಜನಕ ಆಮ್ಲಜನಕಗಳು ರಾಕೆಟಿನ ಇಂಧನವೂ ಆಗಿವೆ). # ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಿಂದ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ವಿದ್ಯುದುಪಕರಣಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಅತಿ ಕಡಿಮೆಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ತೂಕದ ಈ ಕೋಶಗಳು ಒದಗಿಸುವ ಸಾಮಥ್ರ್ಯ ಪಡೆದಿರುವಿಕೆ. ಆಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ದೀಪ]], ಹವಾನಿಯಂತ್ರಣ ಯಂತ್ರ ಇತ್ಯಾದಿ) ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ವೋಲ್ಟಾಮಾದರಿಯ ಕೋಶಗಳೇ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ==ಸೌರವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶ== ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ತಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಕೋಶದ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ದ್ಯುತಿ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದನಪರಿಣಾಮದಿಂದ (ಫೋಟೋವೋಲ್ಟೇಯಿಕ್ ಎಫೆಕ್ಟ್) ವಿವರಿಸಬಹುದು. ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸಿಲಿಕಾನ್]] ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಶುದ್ಧ ಸಿಲಿಕಾನ್ ಟಿ - ವಿಧದ ಅರೆವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕವಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಚಲನೆಯಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕ ಲೋಹಗಳಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಬಲು ಕಡಿಮೆ. ಟಿ - ವಿಧದ ಅರೆವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಗಳಿರುವಂತೆ ಠಿ - ವಿಧದ ಅರೆವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಗಳೂ ಇವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಧನವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ರಂಧ್ರಗಳಿದ್ದು ಈ ರಂಧ್ರಗಳ ಚಲನೆಯಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಮಾಣುವಿನಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನು ಇರಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನು ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ರಂಧ್ರದಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಠಿ - ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಸಂಖ್ಯೆಯ ರಂಧ್ರಗಳ ಚಲನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯೆಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಚಲನೆಯೂ ಟಿ - ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಸಂಖ್ಯೆಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಚಲನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯೆಯ ರಂಧ್ರಗಳ ಚಲನೆಯೂ ಇರಬಹುದು. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನು ಮತ್ತು ರಂಧ್ರಗಳು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು ವಿಭವ ಇರುವಾಗ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಟಿ - ಮತ್ತು ಠಿ - ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಣಗಳ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಚಲನೆ ಇರುವುದಾದರೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಈ ವಸ್ತುಗಳು ವಿದ್ಯುದ್ರಹಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಶುದ್ಧ ಸಿಲಿಕಾನ್ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬೋರಾನಿನ ಆವಿಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟಾಗ ಟಿ - ವಿಧದ ಸಿಲಿಕಾನಿನ ಹೊರಮೈಮೇಲೆ ಠಿ - ವಿಧದ ವಸ್ತುವಿನ ಅತಿ ತೆಳುವಾದ ಪದರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ರಚನೆ ಠಿ - ಮತ್ತು ಟಿ - ವಿಧದ ವಸ್ತುಗಳು ಅತಿ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿರುವ ಸಂಘಟಿತ ಠಿ - ಟಿ ಅರೆವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕ ವಸ್ತುವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ರಚನೆಯನ್ನು ಠಿ - ಟಿ ಸಂಧಿ ಎಂದೂ ಠಿ ಮತ್ತು ಟಿ ವಸ್ತುಗಳು ಸೇರುವ ಜಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಕ (ಬ್ಯಾರಿಯರ್) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಠಿ - ಟಿ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿನ ಠಿ- ಮತ್ತು ಟಿ -ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿರುವ ರಂಧ್ರ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಒಂದನ್ನೊಂದು ಆಕರ್ಷಿಸುವುದರಿಂದ ಠಿ- ಮತ್ತು ಟಿ - ವಸ್ತುಗಳ ಕಡೆಗೆ ಈ ವಿದೆಗೆ ಕಡೆಗೆ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರತಿಬಂಧಕದ ಮೂಲಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ರೀತಿಯ ಎಲೆಕಟ್ರಾನು ಮತ್ತು ರಂಧ್ರಗಳ ಚಲನೆ ಪ್ರತಿಬಂಧಕದ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗಿ ನಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಠಿ- ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿನ ರಂಧ್ರಗಳು ಪ್ರತಿಬಂಧಕವನ್ನು ದಾಟಿ ಟಿ- ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿ ವಿದ್ಯುದ್ರಹಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯುದ್ರಹಿತ ಟಿ- ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಅಭಾವ ಉಂಟಾಗಿ ಟಿ- ವಸ್ತು ಧನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಧನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಿತಿ ಪ್ರತಿಬಂಧಕದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಂಧ್ರಗಳು ಠಿ-ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಟಿ- ವಸ್ತುವಿಗೆ ಬರುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಂಧಕದ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ (ಠಿ- ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ) ಋಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗಿ ಟಿ- ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಠಿ -ವಸ್ತುವಿಗೆ ಚಲಿಸುವಲ್ಲಿ ತಡೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಬಂಧಕದ ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಈ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸಂಧಿವಿಭವದಿಂದ (ಜಂಕ್ಷನ್ ಪೊಟೆನ್ಶಿಯಲ್) ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಠಿ - ಟಿ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಬಂಧಕದ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ತೆಳುವಾದ ಪದರದಲ್ಲಿ (ಸುಮಾರು 10-4 ಸೆಂ.ಮೀ ದಪ್ಪ) ಈ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಿತಿಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದರಕ್ಕೆ ಶೋಷಕಪದರ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಈಗ ಠಿ - ಟಿ ಸಂಧಿಯನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ಬಾಹ್ಯವಿಭವದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಗೊಳಿಸಿ ಠಿ ಯನ್ನು ಧನ ವಿಭವಕ್ಕೂ ಟಿ- ಟಿ- ವಸ್ತುವನ್ನು ಋಣ ವಿಭವಕ್ಕೂ ಒಳಪಡಿಸಿದರೆ ಠಿ- ಮತ್ತು ಟಿ- ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಿಕಣಗಳು ಬಾಹ್ಯವಿಭವದಿಂದ ವಿಕರ್ಷಿತವಾಗಿ ಸಂಧಿ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭವವನ್ನು ದಾಟಿ ಠಿ -ಟಿ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿನ ಚಲಿಸಿ ಬಾಹ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಉಪಯುಕ್ತ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭವದ ಧ್ರುವಗಳನ್ನು ಅದಲು ಬದಲು ಮಾಡಿ ಠಿ ಗೆ ಋಣ ವಿಭವವನ್ನೂ ಟಿ ಗೆ ಧನ ವಿಭವವನ್ನೂ ಒದಗಿಸಿದಾಗ ಬಾಹ್ಯವೋಲ್ಟೇಜ್ ವಿಭವದಂತೆಯೇ ವರ್ತಿಸಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮತ್ತು ರಂಧ್ರಗಳ ಚಲನೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಡಚಣೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಠಿ -ಟಿ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿನ ಈ ರೀತಿಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಗುಣ ಠಿ -ಟಿ ಸಂಧಿಯನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಪರಿಶೋಧಕವನ್ನಾಗಿ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ರೆಕ್ಟಿಫೈಯರ್) ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. ಈಗ ಸಿಲಿಕಾನ್-ಬೋರಾನ್ ಠಿ -ಟಿ ಸಂಧಿಯ ಠಿ- ಭಾಗವನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟಾಗ ಬೆಳಕಿನ ಕಣಗಳು (ಫೋಟಾನುಗಳು) ಠಿ - ವಸ್ತುವಿನ ಅತಿ ತೆಳುವಾದ ಪದರದಲ್ಲಿ (0.00001 ಸೆಂಮೀ) ಹೀರಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಬೆಳಕಿನ ಕಣಗಳ ಶಕ್ತಿ ಠಿ -ವಸ್ತುವಿನ ಪರಮಾಣುಗಳಿಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಠಿ - ವಸ್ತು ಹೀರುವ ಒಂದೊಂದು ಫೋಟಾನ್ ಕಣವೂ ಒಂದೊಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪರಮಾಣುವಿನಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರಗಳೂ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಮತ್ತು ರಂಧ್ರಗಳು ಠಿ - ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಚಲಿಸಬಲ್ಲುವು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಠಿ -ು ತಿಯ ತಿಯ ಂತ್ರ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕಣಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಬೆಳಕಿನ ಕಣಗಳು ಹೀರಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ ಠಿ - ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಒಮ್ಮೆಗೇ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ರಂಧ್ರಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಅಷ್ಟೇ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಠಿ - ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಳದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಚಲನಶಕ್ತಿ ಇದ್ದಾಗ ಇವು ಸಂಧಿವಿಭಬವನ್ನು ದಾಟಿ ಟಿ- ವಸ್ತುವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಟಿ- ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಚಲಿಸಬಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಠಿ ಯಿಂದ ಬಂದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಬಾಹ್ಯಪರಿಧಿಯನ್ನು ಸೇರಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಟಿ- ವಿಧದ ಸಿಲಿಕಾನ್ ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ಬೋರಾನ್ ವಸ್ತುವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ (ಡಿಫ್ಯೂಸ್ ಬೋರಾನ್) ಠಿ -ಟಿ ಸಂಧಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆಯೇ ಠಿ- ವಿಧದ ಸಿಲಿಕಾನ್ ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ರಂಜಕದ ಕಣಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುವುದರಿಂದ ಟಿ - ಠಿ ಸಂಧಿಯನ್ನೂ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಈಗ ಟಿ -ವಸ್ತುವನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟಾಗ ಸಹ ಟಿ -ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ಕಣಗಳು ಹೀರಲ್ಪಟ್ಟು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ರಂಧ್ರಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ಇವು ಬಾಹ್ಯ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವುದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ವೋಲ್ಟಾ ಮಾದರಿಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಉತ್ಪಾದಕ ಎನ್ನುವಂತೆ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರವಿದ್ಯುತ್‍ಪ್ರವಾಹ ಉತ್ಪಾದಕಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಸರದ ಉಷ್ಣತೆ ಸೌರಶಕ್ತಿಕೋಶದ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಉಷ್ಣತೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುವಾಗ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಸೌರಶಕ್ತಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಅತಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹಾರುವ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಉಪಗ್ರಹ ಭೂಮಿಯ ಸನಿಹದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವಾಗ ಕೋಶ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಗೆ ವೋಲ್ಟಾ ಮಾದರಿಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತರಗ್ರಹಯಾನ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಸೌರಶಕ್ತಿಕೋಶಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಕೋಶಗಳಿರುವ ಭಾಗ ಯಾವಾಗಲೂ ತಾನೇ ತಾನಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿ ನಿಂತಿರುವಂಥ ಏರ್ಪಾಡು ಇರುತ್ತದೆ. ಕೋಶಗಳು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಲು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಪಡೆಯಬೇಕಾದ್ದರಿಂದ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಆಕಾಶನೌಕೆಯ ಹೊರಗೇ ಇಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೋಶಗಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸದಾಕಾಲ ಇರುವ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ವಿಕಿರಣಪಟು ಕಣಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಧಿಕಶಕ್ತಿಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್, [[ಪ್ರೋಟಾನ್]], ಎಕ್ಸ್‍ಕಿರಣ, [[ಗ್ಯಾಮಾ ಕಿರಣ|ಗಾಮಾಕಿರಣ]] ಇತ್ಯಾದಿ) ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅರೆವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಗಳು ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಭೌತ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸಿಲಿಕಾನಿಗೆ ಅತ್ಯಲ್ಪಮೊತ್ತದ ಲೀಥಿಯಂನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ವಿಕರಣಪಟು ಕಣಗಳಿಂದುಂಟಾಗುವ ಹಾನಿ ತಪ್ಪುತ್ತದೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ==ಇಂಧನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶ == ಇದನ್ನು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶವೆಂದು ಸಹ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ರೂಪದಲ್ಲಾಗಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ದ್ರಾವಣದ ರೂಪದಲ್ಲಾಗಲಿ ಇರದೆ ಕೋಶದ ಮೂಲಕ ಪ್ರವಹಿಸುವ ಇಂಧನ ಅನಿಲಗಳಾಗಿವೆ. ಸರಳ ರೀತಿಯ ಇಂಧನ ಕೋಶವನ್ನು ಚಿತ್ರ 18ರಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದೆ. ಈ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕ ಅನಿಲಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಂಧ್ರಗಳಿರುವ ನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅನಿಲಗಳು ರಂಧ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಕೋಶದಲ್ಲಿರುವ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸರಿಸುತ್ತವೆ.ಆದರೆ ದ್ರಾವಣದಿಂದ ಅನಿಲಗಳು ಪುನಃ ನಾಳಗಳ ಒಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ನಾಳಗಳಲ್ಲಿನ ಅನಿಲದ ಒತ್ತಡ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅನಿಲನಾಳಗಳನ್ನು ದ್ರಾವಣವೇ ಆಗಲಿ ಅನಿಲಗಳೇ ಆಗಲಿ ನಾಶಪಡಿಸದಂಥ ಅಂದರೆ (ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯದಂಥ) ಲೋಹದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಜಲಜನಕ ಆಮ್ಲಜನಕಗಳನ್ನು 2:1 ರ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟಾಗ 2ನೆಯ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್ ಅಯಾನುಗಳು (ಔಊ-) 1ನೆಯ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಯವಾಗಿ ಕೋಶದ ಆದ್ಯಂತಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು (ಊ2ಔ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಎಡನಾಳದ ಬಳಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಬಲನಾಳದ ಬಳಿ ವ್ಯಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲನಾಳಗಳಿಗೆ ಬಾಹ್ಯ ವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲದ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿದಾಗ ಮೇಲಿನ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಎಡನಾಳದಿಂದ ಹೊರಟು ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಿ ಬಲನಾಳದ ಮೂಲಕ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಾಹ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತ ವಿದ್ಯುತ್‍ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಅವುಗಳ ಶಿಷ್ಟಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ (ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಸ್ಟೇಟ್) ಇದ್ದಾಗ ಕೋಶ 1.17 ವೋಲ್ಟುಗಳಷ್ಟು ವಿಭವವನ್ನು 1-2 ಆಂಪಿಯರ್/ಚದರ ಮೀಟರ್ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಡಬಲ್ಲುದು. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳು (ಅನಿಲನಾಳಗಳು) ಬಲು ಬೇಗನೆ ಅನಿಲಗಳ ಅಶುದ್ಧತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜಲಜನಕದ ಅಶುದ್ಧತೆಯಿಂದಾಗಿ, ನಶಿಸಿಹೋಗುವುದರಿಂದ ಇಂಧನ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗುವುದು. ಕೋಶಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಪರಿಶುದ್ಧ ಜಲಜನಕ ಅನಿಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತಗಲುವ ವೆಚ್ಚ ಅಪಾರ. ಇಂಧನಶಕ್ತಿಕೋಶದಷ್ಟೇ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಷ್ಣವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕಯಂತ್ರಗಳಿಂದ (ಥರ್ಮೋ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಜನರೇಟರ್ಸ್) ಪಡೆಯುವ ವೆಚ್ಚಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಇಂಧನ ಕೋಶದ ವೆಚ್ಚ ಹಲವು ಪಾಲು ಹೆಚ್ಚು ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಧನಶಕ್ತಿಗಾಗಿ ಘನೀಕರಿಸಿದ ಪರಿಶುದ್ಧ ಜಲಜನಕ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಸಲಕರಣೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಅತಿ ದುಬಾರಿಯಲ್ಲದ ಇಂಧನ ಶಕ್ತಿವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಇಂಧನ ಶಕ್ತಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಮಾದರಿಯ ವಾಹನಗಳ ಚಾಲಕ ಶಕ್ತಿಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಇವು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಲಕಶಕ್ತಿಗೆ ಈ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಟಾದಾಗ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋಲನ್ನು ಇಂಧನವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು. ಪೆಟ್ರೋಲನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಚಲಿಸುವ ವಾಹನಗಳು ಹೊರದೂಡುವ ಹಾನಿಕರ ಅನಿಲಗಳು ಸುತ್ತಲಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಇಂಧನಶಕ್ತಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಕುಲುಮೆಗಳೊಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಗಾಳಿಯ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಕರಾರುವಕ್ಕಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಇಂಧನ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಇವು ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಕುಲುಮೆಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಅನಿಲಗಳ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇಂಧನಕೋಶವನ್ನು (ಜಿರ್‍ಕೋನಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡಿನ ಘನ ವಿದ್ಯುದ್ವಿಶ್ಲೇಷ್ಯವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಕೋಶ) ಸೂಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದಾಗ ಈ ಅನಿಲಗಳಲ್ಲಿರುವ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಕೋಶ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿನ ಬೆಂಕಿ ಉರಿಯಲು ಹೊರಗಿನ ಗಾಳಿಯನ್ನು (ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು) ಒದಗಿಸಿದಾಗ ಗಾಳಿಯ ಮೊತ್ತ ಸಾಕಷ್ಟಿದೆಯೆ ಇಲ್ಲವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಕುಲುಮೆಯಿಂದ ಹೊರ ಬರುವ ಅನಿಲದಲ್ಲಿ ತೀರ ಕಡಿಮೆ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಪ್ರಮಾಣ ಕುಲುಮೆಯ ಉರಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೊರಗಿನ ಗಾಳಿ ಬರುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಕುಲುಮೆಯೊಳಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದಾಗಲೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಉರಿಯುವುದು ಪೂರ್ಣವಾಗದೆ (ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಾಳಿ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ನಂದಿಸಲೂಬಹುದು) ಕುಲುಮೆಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಅನಿಲದಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಮೊತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಇರುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಕಾರ್ಯನಿಯಂತ್ರಣ (ಸರ್ವೋ ಮೆಕ್ಯಾನಿಸಂ) ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕುಲುಮೆಯ ಗಾಳಿ ಸರಬರಾಜನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು. ==ಪರಮಾಣುಶಕ್ತಿ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕೋಶಗಳು== ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊರ ಬರುವ ಬೀಟ ಕಣದ ಅಥವಾ ವಿಕಿರಣಪಟುವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಈ ಕೋಶಗಳು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ : # ಹೆಚ್ಚು ವಿಭವದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಕೋಶಗಳು. ಇವು ಸಾವಿರಾರು ವೋಲ್ಟ್ ವಿಭವವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹದೊಂದಿಗೆ (10-12 ಆಂಪಿಯರ್) ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕೋಶಗಳು ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವದಲ್ಲಿ ಬೀಟ ಕಣಗಳ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತವೆ. # ಕಡಿಮೆ ವಿಭವದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಕೋಶಗಳು. ಇವು ಒಂದೆರಡು ವೋಲ್ಟುಗಳಷ್ಟು ವಿಭವವನ್ನು 10-6 ಆಂಪಿಯರ್ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹದೊಂದಿಗೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಕೋಶಗಳು ಕೆಲಸಮಾಡುವ ವಿಧಾನದಿಂದಾಗಿ ಮೂರು ರೀತಿಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು : (ಅ)ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದಕ ಕೋಶ ; (ಬಿ) ಅನಿಲ ಅಯಾನೀಕರಣ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಕೋಶ ; (ಸಿ) ಎರಡು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಮಿಣುಕು ದ್ಯುತಿ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದಕ ಕೋಶ. ಮೇಲಿನ ಕೋಶಗಳೆಲ್ಲವೂ ವಿಕಿರಣಪಟುವಸ್ತುವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವ ಸ್ವಯಂಚಲಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಕೋಶಗಳ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಾಹ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸದಿರಲಿ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದನೆ ಮಾತ್ರ ಸತತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಗುಣದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಕೋಶಗಳು ಇತರ ಕೋಶಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಗುಣವೆಂದರೆ ಇತರ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳಂತೆ ವಿಕಿರಣಪಟುವಸ್ತು ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವ್ಯಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಒಮ್ಮೆ ರಚಿಸಿದ ಅನಂತರ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್‍ಪೂರೈಕೆ ಸದಾಕಾಲ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಿಕಿರಣಪಟುವಸ್ತುವಿನ ಅರ್ಧಾಯುವಿನೊಳಗೆ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕ ವೋಲ್ಟೇಜಿನ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಕೋಶ : ಕೋಶದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬೀಟ ಕಣಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಹೊರಸೂಸುವ ವಿಕಿರಣ ಸಮಸ್ಥಾನಿಯನ್ನು (ಐಸೊಟೋಪ್) ಕೋಶದ ಒಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಮೇಲೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸ್ಟ್ರಾನ್ಶಿಯಮ್|ಸ್ಟ್ರಾನ್‍ಷಿಯಂ]]-90 ಅಥವಾ [[ಕ್ರಿಪ್ಟಾನ್]]-85 ಅಥವಾ ಟ್ರಿಟಿಯಂ (ಜಲಜನಕ-3) ವಿಕಿರಣಪಟು ಸಮಸ್ಥಾನಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುವ [[ಬೀಟ ಕಣ|ಬೀಟಕಣ]]ಗಳು ಕೋಶದ ಮತ್ತೊಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವಂತೆ ಇಟ್ಟು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ನಡುವೆ ವಿದ್ಯುದವಾಹಕ ಘನವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಾತಕೋಶದಲ್ಲಿಟ್ಟಂಥ ಕೋಶವನ್ನು ರಚಿಸಬಹುದು. ಬೀಟ ಕಣಗಳು ಒಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿಗೆ (ಕೋಶದಲ್ಲಿ) ಚಲಿಸಿ ಅನಂತರ ಬಾಹ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಬಾಹ್ಯವಿದ್ಯುನ್ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಬೀಟಕಣಗಳು ಅಧಿಕಶಕ್ತಿಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳಾದ್ದರಿಂದ ಇವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಎರಡನೆಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡಿನಿಂದ ದ್ವಿತೀಯಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದಂಥ ವಸ್ತುವನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹದ ಉತ್ಪಾದನ ಕೋಶಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಬೀಟ ಕಣಗ್ರಾಹಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡನ್ನು ಒಂದು ಸೆಕೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಬಂದು ಸೇರುವ ಕಣಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೋಶದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಕೋಶದ ಸುತ್ತಲಿನ ವಾತಾವರಣದಿಂದಾಗಲೀ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯ ಮಂಡಲದ ಗುಣದಿಂದಾಗಲೀ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶಗಳು ವೋಲ್ಟಾ ಮಾದರಿಯ ಕೋಶಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿವೆ. ವಿಕಿರಣಪಟು ಸಮಸ್ಥಾನಿ ಹಳೆಯದಾದಂತೆ ಕೋಶದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ವಿದ್ಯತ್ಪ್ರವಾಹ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಟ್ರಿಟಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ 50% ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಟ್ರಾನ್‍ಷಿಯಂ-90ನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ 20 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 50% ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉಷ್ಣವಿದ್ಯುದುತ್ಪ್ರಾಹಕ ಕೋಶ== ಕಡಿಮೆ ವಿಭವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಈ ಕೋಶ ವಿಕಿರಣಪಟುವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿನ ಅಧಿಕ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಭಿನ್ನ ಲೋಹಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಉಷ್ಣಯುಗ್ಮದ (ಥರ್ಮೋಕಪಲ್) ಎರಡು ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣದ ಅಂತರ ಇರುವಂತೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದಾಗ ಉಷ್ಣಯುಗ್ಮದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ವಿಕಿರಣಪಟು ಸಮಸ್ಥಾನಿ ಮೇಲ್ಮೈ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣತೆಯ ಪರಿಸರದ ನಡುವೆ ಉಷ್ಣತೆಯ ಅಂತರವಿರುತ್ತದೆ. ಸಮಸ್ಥಾನಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಯುಗ್ಮಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು (ಥರ್ಮೋಫೈಲ್) ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿದ ರಚನೆ ಉಪಯುಕ್ತ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲದು. ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವದ ತತ್ತ್ವಗಳ ಲೆಕ್ಕದಂತೆ 0.1" ವ್ಯಾಸದ ಗೋಳಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟ ವಿಕಿರಣಪಟು ಸಮಸ್ಥಾನಿ ಪಲೋನಿಯಂ 210ರ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಉಷ್ಣತೆ ಸುಮಾರು 2200ಲಿ ಸೆಂ. ಇರುತ್ತದೆ (ಗೋಳದ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಉಷ್ಣವಿಸರಣ ಸಾಮಥ್ರ್ಯ 0.25 ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದೆ). ಕೋಶದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಥಾನಿಯನ್ನು ಗಾಳಿಹೋಗದಂಥ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟಾಗ ಅದರ ಉಷ್ಣತೆ 2,200ಲಿ ಸೆಂ.ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಕೋಶದೊಳಗಿರಿಸಿದ ವಿಕಿರಣಪಟು ಸಮಸ್ಥಾನಿಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರ ವಾತಾವರಣದೊಂದಿಗೆ ಉಷ್ಣಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆದಿರುವಂತೆ, ಆದರೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆದಿರುವಂತೆ ಉಷ್ಣಯುಗ್ಮ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನಿರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೋಶದೊಳಗಿನ ಮತ್ತು ಕೋಶದ ಹೊರಗಿರುವ ಉಷ್ಣಯುಗ್ಮಗಳ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮತೋಲಸ್ಥಿತಿ ಉಷ್ಣತೆ (ಈಕ್ವಿಲಿಬ್ರಿಯಂ ಟೆಂಪರೇಚರ್ ಡಿಫರೆನ್ಸ್) ಏರ್ಪಟ್ಟಾಗ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಶದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ವಿಭವ ಉಷ್ಣಯುಗ್ಮದ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣತೆಯ ಅಂತರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಶದೊಳಗಿನ ಉಷ್ಣಜನಕ ವಿಕಿರಣಪಟು ಸಮಸ್ಥಾನಿ ಹಳೆಯದಾದಂತೆ ಕೋಶದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ವಿಭವ ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಪಲೋನಿಯಂ-210ರ ಅರ್ಧಾಯು 138 ದಿವಸಗಳು. ಈ ವಸ್ತುವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಕೋಶದ ವಿಭವ ಪ್ರತಿದಿನವೂ 0.5% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಟ್ರಾನ್‍ಷಿಯಂ-90ನ್ನು (ಅರ್ಧಾಯು 20 ವರ್ಷಗಳು) ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಕೋಶದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರತಿದಿನ 0.01% ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ==ಅನಿಲ ಅಯಾನೀಕರಣ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಕೋಶ == ಈ ಬಗೆಯ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣಪಟು ಸಮಸ್ಥಾನಿಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಬೀಟಕಣಗಳು ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುವ ಅನಿಲದಲ್ಲಿ ಅಯಾನೀಕರಣವನ್ನು (ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೆ) ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅಯಾನೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಿ ಕಣಗಳು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳನ್ನು ಸೇರಿ ಬಾಹ್ಯ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಉಪಯುಕ್ತ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬೀಟಕಣದಿಂದಲೂ ಸುಮಾರು 200 ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಿ ಕಣಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಒದಗುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಸಂಖ್ಯಾವರ್ಧನೆಯಿಂದಾಗಿ ಕೋಶ ಬೀಟಕಣಗಳ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಭಿನ್ನ ಕಾರ್ಯೋತ್ಪನ್ನಗಳಿರುವ (ವರ್ಕ್ ಫಂಕ್ಷನ್ಸ್) ಎರಡು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂಪರ್ಕವಿಭವಾಂತರ (ಕಾಂಟೇಕ್ಟ್ ಪೊಟೆನ್ಷಿಯಲ್ ಡಿಫರೆನ್ಸ್) ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ರಚಿಸಿದ ಕೋಶವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯಪರಿಮಾಣದ ಸೀಸದ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಕಾರ್ಯಪರಿಮಾಣದ ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಂ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡುಗಳ ಜೋಡಣೆಯಿಂದುಂಟಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಾಯುಭಾರದ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿರುವ ಆರ್ಗಾನ್ ಅನಿಲವನ್ನು ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಕೋಶದ ಗಾತ್ರ 0,91 ಘನ ಇಂಚಿದ್ದು 1.5 ಘಿ 10-3 ಕ್ಯೂರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಟ್ರಿಟಿಯಂ ಸಮಸ್ಥಾನಿಯನ್ನು 0.2 ಚದರ ಇಂಚು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ತಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಹರಡಿದಂತೆ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕೋಶ 1.6 ಘಿ 10-9 ಆಂಪಿಯರ್ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. ಕೋಶದ ವಿಭವ ಅದಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಲವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಈ ಕೋಶ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ 1.5 ವೋಲ್ಟ್ ವಿಭವವನ್ನು ಒದಗಿಸಬಲ್ಲದು. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಭವವನ್ನು ಹಲವಾರು ಕೋಶಗಳ ಜೋಡಣೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಮಿಣುಕು ದ್ಯುತಿ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದಕ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಕೋಶ : ಈ ಕೋಶ ಎರಡು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ವಿಕಿರಣಪಟು ಸಮಸ್ಥಾನಿಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಬೀಟ ಕಣಗಳ ಶಕ್ತಿ ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಬೆಳಕಿನ ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಹಿಂದೆ ವಿವರಿಸಿದ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಮಾದರಿಯ ಕೋಶ, ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೋಶದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳಿವೆ. # ಬೀಟಕಣಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಬೆಳಕನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವಸ್ತು-ಮಿಣುಕುವಸ್ತು (ಫಾಸ್ಪರ್). # ಬೆಳಕಿನ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ದ್ಯುತಿ ವಿದ್ಯುದುತ್ಪಾದಕಕೋಶ (ಫೋಟೋವೋಲ್ಟೇಯಿಕ್ ಸೆಲ್). ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಟ ಕಣಗಳು(ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಶಕ್ತಿಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು) ಬಿದ್ದಾಗ ವಸ್ತುವಿನ ಪರಮಾಣುಗಳ ಅಂತರಿಕಶಕ್ತಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಪರಮಾಣುಗಳು ಉದ್ರಿಕ್ತಸ್ಥಿತಿಗೆ (ಎಗ್ಸೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್) ಬಂದು ಅನಂತರ ಭೂಹಂತಸ್ಥಿತಿಗೆ (ಗ್ರೌಂಡ್ ಸ್ಟೇಟ್) ಬರುವುದರಿಂದ ಬೆಳಕು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಮಿಣುಕು ವಸ್ತುಗಳು (ಸಿಂಟಿಲ್ಲೇಟರ್ಸ್) ಅಥವಾ ಫಾಸ್‍ಫರ್ಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರು. ==ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳು== [[ಚಿತ್ರ:ಟಾರ್ಚ್.jpg|thumb|ಟಾರ್ಚ್ ಬೆಳಕು]] ವಿದ್ಯುದಾವಿಷ್ಟ [[ಕಣ]]ಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿತರಣೆಗೊಂಡಾಗ [[ಧ್ರುವ]]ಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಋಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಣಗಳು ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿರುವ ಧ್ರುವವನ್ನು ಋಣಾಗ್ರವೆನ್ನುವರು. ಕಡಿಮೆ ಋಣ ವಿದ್ಯುದಾಗ್ರಗಳು ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿರುವ ಧ್ರುವವನ್ನು ಧನಾಗ್ರವೆನ್ನುವರು. ಋಣಾಗ್ರ ಮತ್ತು ಧನಾಗ್ರಗಳಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶವೆನ್ನುವರು.ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶದ ಋಣಾಗ್ರ ಮತ್ತು ಧನಾಗ್ರಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ|ವಿದ್ಯುತ್]] ಎನ್ನುವರು. ಟಾರ್ಚ್ ಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳಿಂದ ಸಿಗುತ್ತದೆ.ಈ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳು ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ಒಂದು ಆಕರ.ವಿದ್ಯುತ್ ಕೋಶಗಳು [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ|ರಾಸಾಯನಿಕ]] ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಉಪಯುಕ್ತ ಕೋಶವೆಂದರೆ ಶುಷ್ಕಕೋಶ.ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶುಷ್ಕವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.ಆದರೂ ಇದರಲ್ಲಿ ದ್ರವದ ಬದಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಅಂಟು ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಶುಷ್ಕಕೋಶ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web | title=electric cell | website=TheFreeDictionary.com | url=https://www.thefreedictionary.com/electric+cell | access-date=2023-09-18}}</ref> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿ == [[:simple:Electrical cell|Electrical cell]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಶ, ವಿದ್ಯುತ್}} [[ವರ್ಗ:ವಿದ್ಯುಚ್ಛಾಸ್ತ್ರ]] n96u9homs9l4ydzq3q2rihykwy48n17 0 79350 1373314 1336406 2026-05-13T10:27:21Z VASANTH S.N. 728 merge 1373314 wikitext text/x-wiki {{merge|ಅಗಸ್ಟಿನ್ ಲೂಯಿ ಕೋಷಿ}} {{Orphan|date=ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯}} {{Infobox person | name = ಆಗಸ್ಟಿನ್-ಲೂಯಿ ಕೌಚಿ | image = Augustin-Louis Cauchy 1901.jpg | caption = ಆಗಸ್ಟಿನ್-ಲೂಯಿ ಕೌಚಿ | birth_name = ಆಗಸ್ಟಿನ್-ಲೂಯಿ ಕೌಚಿ | birth_date = ೨೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೭೮೯ | birth_place = ಫ್ರಾನ್ಸ್ | nationality = ಫ್ರಾನ್ಸ್ | occupation = | networth = | spouse = | children = | residence = | alma_mater = | website = | signature = | parents = }} ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದ ಆಗಸ್ಟಿನ್-ಲೂಯಿ ಕೌಚಿರವರು ೧೭೮೯ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೧ರಂದು ಪ್ಯಾರಿಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ೧೮೪೮ರಲ್ಲಿ ಕೌಚಿಯವರು ಪ್ಯಾರಿಸ್ಸಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ [[ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ|ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರೀಯ]] ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನದ (mathematical astronomy) ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಕೌಚಿಯವರು ದೀರ್ಘವೃತ್ತ ಫಲನಗಳ (elliptic functions) ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಫಲನಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ (general theory of functions) ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಅನಂತ ಸರಣಿಯ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತೆಯ (convergence of infinite series) ಆಧುನಿಕತೆಗೆ ತಳಹದಿ ಹಾಕಿದರು. ರೇಖೀಯ ಅವಕಲ ಸಮೀಕರಣದ ಅನುಕಲನದ (integration of linear differential equations) ವಿಧಾನವನ್ನು ಕೌಚಿಯವರು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಶೇಷಗಳ ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು (calculus of residues) ಅವರು ಸಂಶೋಧಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.famous-mathematicians.com/augustin-louis-cauchy/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-04-21 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323070150/http://www.famous-mathematicians.com/augustin-louis-cauchy/ |url-status=dead }}</ref> ಕೌಚಿಯವರು ೧೮೫೭ರ ಮೇ ೨೩ರಂದು ಸಿಯೋಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ]] 3evjxasvwm2ru7qb12lcak462faqf1d 0 93137 1373316 1372119 2026-05-13T11:21:11Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373316 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Britannia Industries logo.svg|350px|thumb|right|ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್]] '''ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್''' ಒಂದು ಭಾರತೀಯ [[ಮಲ್ಟಿನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್|ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳು, [[ಬ್ರೆಡ್|ಬ್ರೆಡ್ಗಳು]] ಮತ್ತು ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ೧೮೯೨ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ನುಸ್ಲಿ ವಾಡಿಯಾ ನೇತೃತ್ವದ ವಾಡಿಯಾ ಸಮೂಹದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ೨೦೨೩ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅದರ ಆದಾಯದ ಸುಮಾರು ೮೦% ರಷ್ಟು ಬಿಸ್ಕತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ.<ref name="revshare">{{Cite news |date=17 March 2023 |title=A freshly baked strategy: Behind Britannia Industries' plan to pivot from biscuits to a food player |language=en |work=Business Today |url=https://www.businesstoday.in/magazine/editors-note/story/a-freshly-baked-strategy-behind-britannia-industries-gameplan-to-pivot-from-biscuits-to-a-food-player-373778-2023-03-17 |access-date=20 January 2024}}</ref> ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಾಡಿಯಾ ಸಮೂಹವು ಇದನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಕಂಪನಿಯು ಅದರ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರು ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="bt">{{Cite news |last=Kant |first=Krishna |date=April 1, 2014 |title=Britannia boost for Wadia's slow-moving empire |publisher=[[Business Standard]] |url=https://www.business-standard.com/article/companies/britannia-boost-for-wadia-s-slow-moving-empire-114033100677_1.html}}</ref><ref name="bs">{{Cite news |last=Susan Pinto |first=Viveat |date=October 30, 2014 |title=40 years ago... and now: Britannia has crowned many as 'biscuit king'... |publisher=[[Business Standard]] |url=https://www.business-standard.com/article/companies/40-years-ago-and-now-britannia-has-crowned-many-as-biscuit-king-114103000008_1.html}}</ref>]<ref>{{Cite news |last=Yadav |first=Navdeep |date=July 2, 2020 |title=Here's how Britannia is eating into ParleG's market share for five years now⁠— and now wants more of it |publisher=[[Business Insider]] |url=https://www.businessinsider.in/business/corporates/news/how-britannia-is-beating-parle-g-in-market-share/articleshow/76744606.cms |access-date=ಮೇ 30, 2024 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240813032432/https://www.businessinsider.in/business/corporates/news/how-britannia-is-beating-parle-g-in-market-share/articleshow/76744606.cms |url-status=dead }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ, ಬಾಂಬೆ ಡೈಯಿಂಗ್‌ನ ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮಿ ನುಸ್ಲಿ ವಾಡಿಯಾ ಅವರು ಫ್ರೆಂಚ್ ಆಹಾರದ ದೈತ್ಯ ಡಾನೋನ್ ಸಹಾಯದಿಂದ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾದ ಆಗಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರಾಜನ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರಿಂದ ಕಂಪನಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪಡೆದರು. ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಗ್ರೂಪ್ ಡ್ಯಾನೋನ್ ಒಡೆತನದ ೨೫% ಪಾಲನ್ನು ವಾಡಿಯಾ ಗ್ರೂಪ್ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಬಿಐಎಲ್(BIL) ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಷೇರುದಾರರಾದರು.<ref name="bt"/><ref>{{Cite news |last=Khanna |first=Sundeep |date=March 30, 2021 |title=Rajan Pillai and the battle for Britannia |publisher=[[CNBC TV18]] |url=https://www.cnbctv18.com/retail/backstory-rajan-pillai-and-the-battle-for-britannia-8754511.htm}}</ref> [[ಡಿಸೆಂಬರ್]] ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಇದು ಟ್ರೀಟ್ ಕ್ರೀಮ್ ವೇಫರ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ವರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=December 24, 2018 |title=Britannia launches Crème Wafers |publisher=Adgully |url=https://www.adgully.com/britannia-launches-cr-me-wafers-82479.html}}</ref><ref>{{Cite news |last=Law |first=Abhishek |date=April 5, 2019 |title=Britannia Industries looks to expand 'adjacencies' portfolio |publisher=[[Business Line]] |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/britannia-industries-looks-to-expand-adjacencies-portfolio/article26747888.ece}}</ref> ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ೨೦೨೨ರ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌|ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ]], ಕೀನ್ಯಾದ ಕೆನಾಫ್ರಿಕ್ ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |date=Oct 4, 2022 |title=Britannia acquires controlling stake in Kenya's Kenafric Biscuits, stock price up over 1% |publisher=[[Zee Business]] |url=https://www.zeebiz.com/companies/news-britannia-acquires-controlling-stake-in-kenyas-kenafric-biscuits-stock-price-up-over-1-201623}}</ref> [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್]] ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ವರುಣ್ ಬೆರ್ರಿ ಅವರನ್ನು ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರಂಜಿತ್ ಕೊಹ್ಲಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಸಿಇಒ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |last=D’Souza |first=Sharleen |date=September 24, 2022 |title=Britannia elevates Varun Berry to vice-chairman, names Rajneet Kohli CEO |publisher=[[Business Standard]] |url=https://www.business-standard.com/article/companies/britannia-elevates-varun-berry-to-vice-chairmanm-names-rajneet-kohli-ceo-122092301144_1.html#:~:text=Britannia%20Industries%20has%20appointed%20Rajneet,vice%20chairman%20with%20immediate%20effect}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top 100 stocks by Market Capitalization {{!}} BSE Listed stocks Market Capitalization |url=https://www.bseindia.com/markets/equity/eqreports/topmarketcapitalization.aspx |access-date=2022-12-19 |website=www.bseindia.com |archive-date=2019-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725202033/https://www.bseindia.com/markets/equity/EQReports/TopMarketCapitalization.aspx |url-status=dead }}</ref> [[ಡಿಸೆಂಬರ್]] ೨೦೨೨ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಚೀಸ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು, ತಯಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಫ್ರಾನ್ಸ್ನ ಬೆಲ್ ಎಸ್ಎ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಡೈರಿ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಬಿಡಿಪಿಎಲ್) ನೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, '<nowiki/>''ಬೆಲ್ ಎಸ್‌ಎ'<nowiki/>''ಯು ₹೨೬೨ ಕೋಟಿಗೆ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ '<nowiki/>''ಬಿಡಿಪಿಎಲ್‌'''ನಲ್ಲಿ ೪೯% ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ₹೨೧೫ ಕೋಟಿಯನ್ನು ತುಂಬಿತು.<ref>{{Cite news |last=Bhushan |first=Ratna |date=December 1, 2022 |title=Britannia enters JV with Bel SA; to sell 49% stake in Britannia Dairy |publisher=[[The Economic Times]] |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/fmcg/britannia-enters-jv-with-bel-sa-to-sell-49-stake-in-britannia-diary/articleshow/95859979.cms}}</ref> [[ಆಗಸ್ಟ್]] ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಟ್ರೀಟ್ ಕ್ರೋಸೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ತಿಂಡಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನದ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=August 19, 2022 |title=Prabhu Deva says 'Don't Dare Compare' in Britannia's latest ad |publisher=[[The Economic Times]] |url=https://brandequity.economictimes.indiatimes.com/news/advertising/prabhu-deva-says-dont-dare-compare-in-britannias-latest-ad/93628158}}</ref> == ಉದ್ಯಮಗಳು == ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳು, [[ಬ್ರೆಡ್]], ರಸ್ಕ್, [[ಕೇಕ್|ಕೇಕ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟವಾಗಿದೆ. === ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳು === ೨೦೨೩ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾದ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯದ ಸುಮಾರು ೮೦% ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="revshare"/> ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಸಂಘಟಿತ ಬಿಸ್ಕತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ 'ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ'ವು ಅಂದಾಜು ೩೩% ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="revshare" /> ಕಂಪನಿಯ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ವಾರ್ಷಿಕ ೪೩೩,೦೦೦ ಟನ್‌ಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="scarred" /> ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾದ ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳ ಬ್ರಾಂಡ್ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಿಗೋಲ್ಡ್, ಟೈಗರ್, ನ್ಯೂಟ್ರಿಚಾಯ್ಸ್, ಗುಡ್ ಡೇ, ೫೦ ೫೦, ಟ್ರೀಟ್, ಪ್ಯೂರ್ ಮ್ಯಾಜಿಕ್, ಮಿಲ್ಕ್ ಬಿಕಿಸ್, ಬಾರ್ಬನ್, ನೈಸ್ ಟೈಮ್ ಮತ್ತು ಲಿಟಲ್ ಹಾರ್ಟ್ಸ್ ಸೇರಿವೆ.<ref name="scarred">Ruchita Saxena,[http://www.business-standard.com/common/storypage.php?autono=300420&leftnm=1&subLeft=0&chkFlg= "Battle-scarred Britannia on expansion spree"], ''[[Business Standard]]'', 6 October 2007</ref> ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಸಾಮೂಹಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬ್ರಾಂಡ್ ಆದ ಟೈಗರ್, ಯು. ಎಸ್. ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಕ್ಕೆ ರಫ್ತು ಸೇರಿದಂತೆ $೧೫೦.೭೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. ಇದು ಆ ವರ್ಷದ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾದ ಆದಾಯದ ೨೦% ನಷ್ಟಿದೆ. === ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು === ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾದ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೦% ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref name="hindu1">Abhrajit Gangopadhyay, [http://www.blonnet.com/bline/2002/01/08/stories/2002010800950500.htm "Danone move may hit Britannia's dairy plans"]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Hindu Business Line'', 7 January 2002</ref> ಕಂಪನಿಯು ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೆ, ಡೈರಿ ಸರಕುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಡೈರಿ ಬಂಡವಾಳವು ೨೦೦೦-೦೧ ರಲ್ಲಿ ೪೭% ಮತ್ತು ೨೦೦೧-೦೨ನಲ್ಲಿ ೩೦% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳೆಂದರೆ ನೆಸ್ಲೆ ಇಂಡಿಯಾ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೈರಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿ (ಎನ್. ಡಿ. ಡಿ. ಬಿ.) ಮತ್ತು [[ಅಮುಲ್]] (ಜಿ. ಸಿ. ಎಂ. ಎಂ. ಎಫ್.) ಆಗಿವೆ. <ref name="hindu">Aarati Krishnan, [http://www.blonnet.com/iw/2002/02/03/stories/2002020300110800.htm "Britannia Industries: Pare exposures"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070809054951/http://www.blonnet.com/iw/2002/02/03/stories/2002020300110800.htm |date=2007-08-09 }}, ''Hindu Business Line'', 3 February 2002</ref> ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾವು ''ಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್ ಡೈರಿ''ಯಲ್ಲಿ ಈಕ್ವಿಟಿ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಅದರ ಸಹವರ್ತಿಯಿಂದ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ೨೭ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್]] ೨೦೦೧ ರಂದು, ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾವು ಹಾಲು ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಚೀಸ್ ಮತ್ತು ಮಜ್ಜಿಗೆಯಂತಹ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯವರೆಗಿನ ಮೌಲ್ಯ ಸರಪಳಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಮಗ್ರ ಡೈರಿ ಕಂಪನಿಯಾದ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನ ''ಫಾಂಟೆರಾ ಕೋ-ಆಪರೇಟಿವ್ ಗ್ರೂಪ್‌''ನೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="hindu"/> ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ಪಡೆಯಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="hindu1"/> ಈ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವು ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾಕ್ಕೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಡೈರಿಗಳು ಜೆವಿ ಯ ತಲಾ ೪೯% ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ೨ ಪ್ರತಿಶತವು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಬಳಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾವು ತನ್ನ ಡೈರಿ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು (ಬಹುಶಃ ಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ) ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಅನುಮೋದನೆಯು ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನದೇ ಆದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿತು. ಸಗಟು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲು ಇದನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಡೈರಿ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಡ್ಯಾನೋನ್ ಜೊತೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="hindu" /> == ವಿವಾದಗಳು == === ವಾಡಿಯಾ ಮತ್ತು ರಾಜನ್ ಪಿಳ್ಳೈ === ಕೇರಳದ ಉದ್ಯಮಿ ರಾಜನ್ ಪಿಳ್ಳೈಯವರು ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಗುಂಪಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 'ಬಿಸ್ಕತ್ತು ರಾಜ' ಎಂದು ಹೆಸರಾದರು.<ref>{{Cite news |title=Rajan Pillai death: Advani rejects probe plea |work=Rediff.com |url=http://mypage.rediff.com/money/1998/aug/04rajan.htm |url-status=dead |access-date=27 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131111035857/http://mypage.rediff.com/money/1998/aug/04rajan.htm |archive-date=11 November 2013}}</ref> ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ, ''ವಾಡಿಯಾ ಸಮೂಹ''ವು ''ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಬಿಸ್ಕಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ (ಎಬಿಐಎಲ್)'' ನಲ್ಲಿ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ''ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌''ನಲ್ಲಿ ''ಡ್ಯಾನೋನ್‌''ನೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನ ಪಾಲುದಾರವಾಯಿತು. ''[[ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್|ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' [ಭಾರತದ] ಅತ್ಯಂತ ನಾಟಕೀಯ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವಂತೆ, ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರು ಮಂಡಳಿಯ ತೀವ್ರ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ ವಾಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಡ್ಯಾನೋನ್‌ಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು. ನಂತರ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾಕ್ಕೆ ವಂಚನೆ ಮಾಡಿದ ಆರೋಪದ ನಂತರ ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಿಂಗಾಪುರ್ ನೆಲೆಯಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅದೇ ವರ್ಷ ತಿಹಾರ್ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.<ref name="pie">{{Cite news |date=12 February 2007 |title=Pillai's brother eyes global JV for biscuits pie |work=[[The Economic Times]] |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-02-12/news/28384619_1_global-majors-dry-fruit-rajmohan-pillai |url-status=dead |access-date=7 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121130202/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-02-12/news/28384619_1_global-majors-dry-fruit-rajmohan-pillai |archive-date=21 January 2012}}</ref><ref name="barista">{{Cite news |date=10 October 2006 |title=Barista to be sold again, for Rs 150-200 cr |work=[[The Times of India]] |url=http://www.articlearchives.com/consumer-products/food-beverage-products-nonalcoholics/1773492-1.html |access-date=4 March 2009}}</ref> === ವಾಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಡ್ಯಾನೋನ್ === ವಾಡಿಯಾಸ್ ಕಲಬಕನ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್ಮೆಂಟ್ಸ್ ಯ್ಯಾಂಡ್ ಗ್ರೂಪ್ ಡ್ಯಾನೋನ್, '<nowiki/>''ವಾಡಿಯಾ ಬಿಎಸ್ಎನ್'<nowiki/>'' ಮತ್ತು ''[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|<nowiki/>'ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]] ನೋಂದಾಯಿತ ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಬಿಸ್ಕಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌''' ಎಂಬ ''ಎ''ರಡು ಸಮಾನ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಇವು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾದಲ್ಲಿ ೫೧ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref name="standard">Dev Chatterjee, [http://www.business-standard.com/india/news/danone-takes-arbitration-route-to-end-wadia-ties/289603/ "Danone takes arbitration route to end Wadia ties"], ''[[Business Standard]]'', 1 July 2007. </ref> ಎಬಿಐಹೆಚ್(ABIH) ಭಾಗವು ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ವಾಡಿಯಾ ಬಿಎಸ್‌ಎನ್(BSN) ಹೊಂದಿದ್ದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಾಲನ್ನು ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಪಾಲುದಾರರ ನಡುವಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಡ್ಯಾನೋನ್ ವಾಡಿಯಾ ಬಿಎಸ್ಎನ್ ಪಾಲನ್ನು "ನ್ಯಾಯಯುತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯ" ದಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಲು ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಎಬಿಐಹೆಚ್ ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾನೂನಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು.<ref>Kala Vijayraghavan, [http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/498004.cms "ABIL joins Britannia-Group Danone battle"], ''[[The Economic Times]]'', 21 November 2006</ref> ವಾಡಿಯಾ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾನೋನ್‌ನ ಪಾಲುದಾರರಾಗಬೇಕಿತ್ತು ಮತ್ತು ಗ್ರೂಪ್ ಡ್ಯಾನೋನ್‌ನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಗಳನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ೧೧ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಜೆವಿ(JV) ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅದು ಎಂದಿಗೂ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ.<ref name="standard"/> ೧೯೯೫ ರ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ವಾಡಿಯಾಗಳ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆ ಡ್ಯಾನೋನ್ ಭಾರತದೊಳಗೆ ಆಹಾರ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>Ruth David, [https://web.archive.org/web/20071227192700/http://www.forbes.com/markets/2007/06/25/danone-brittania-wadia-markets-equity-cx_rd_0625markets1.html "Danone's Indian Cookie JV Set To Snap"], ''Forbes'', 25 June 2007</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ಪಾಲುದಾರರು ತಮ್ಮ ಹಿಡುವಳಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಪಾಲುದಾರರನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಮೊದಲ ನಿರಾಕರಣೆ ಹಕ್ಕು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪಾಲುದಾರರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.<ref name="iris">{{Cite news |date=21 June 2007 |title=Danone may dissolve ties with Britannia |work=Business Standard |publisher=IRIS News Digest |url=http://www.myiris.com/newsCentre/newsPopup.php?fileR=20070621074733126&dir=2007/06/21&secID=livenews |url-status=dead |access-date=27 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720001438/http://www.myiris.com/newsCentre/newsPopup.php?fileR=20070621074733126&dir=2007%2F06%2F21&secID=livenews |archive-date=20 July 2011}}</ref> [[ಜೂನ್]] ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಡ್ಯಾನೋನ್ 'ಟೈಗರ್ ಬ್ರಾಂಡ್' ಅನ್ನು ಬಳಸಿದೆ ಎಂದು ವಾಡಿಯಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="iris"/> ಮೇ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ನುಸ್ಲಿ ವಾಡಿಯಾ ಅವರು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಡಾನೋನ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಮೂಲದ ಜೈವಿಕ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಕಂಪನಿಯಾದ ಅವೆಸ್ತಗನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಇದು ಸರ್ಕಾರದ ೨೦೦೫ ರ ಪತ್ರಿಕಾ ಟಿಪ್ಪಣಿ ೧ನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಯೋಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಮೊದಲು ವಿದೇಶಿ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಭಾರತೀಯ ಜಂಟಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಪಾಲುದಾರರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಅವೆಸ್ತಗನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಔಪಚಾರಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವರ್ಗಾವಣೆ ಅಥವಾ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಪ್ರೆಸ್ ನೋಟ್ ೧ ಇದಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅದರ ೨೫% ಹಿಡುವಳಿ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಡ್ಯಾನೋನ್ ವಾದಿಸಿದರು.<ref>[http://www.abcmoney.co.uk/news/25200777303.htm "Danone denies JV with India's Britannia; to proceed with solo plans - report"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130827221942/http://www.abcmoney.co.uk/news/25200777303.htm |date=27 ಆಗಸ್ಟ್ 2013 }}, ''Thomson Financial'', 25 May 2007</ref> ವಾಡಿಯಾ ಅವರು ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ ಷರತ್ತಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಾಗಿ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದರು. ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಡ್ಯಾನೋನ್‌ಗೆ ಅವೆಸ್ತಗನ್‌ನ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಅನ್ಯಗೊಳಿಸದಂತೆ, ಸಾಲ ಮಾಡದಂತೆ ಅಥವಾ ಮಾರಾಟ ಮಾಡದಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿತು.<ref>[http://news.moneycontrol.com/mccode/news/article/news_article.php?autono=254762 "Wadias take Danone to court"]{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=October 2023|bot=InternetArchiveBot}}, 5 December 2006</ref> [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್]] ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಮಾತ್ರ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ವಾಡಿಯಾಗಳಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ ವಿನಾಯಿತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಡ್ಯಾನೋನ್‌ನ ವಾದವನ್ನು ಭಾರತದ ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ಮಂಡಳಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು.<ref>[http://www.domainb.com/companies/companies_b/britannia/20070928_wadia.html "Danone needs NOC from Wadias: FIPB"], 28 September 2007</ref> ಸುದೀರ್ಘ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟದ ನಂತರ, ಮಾರಿಷಸ್ ಮೂಲದ ವಾಡಿಯಾ ಸಮೂಹ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಲೈಲಾ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ಗೆ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ೨೫.೪೮% ಪಾಲನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಡ್ಯಾನೋನ್ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಈ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು. ಒಪ್ಪಂದವು $೧೭೫-೨೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಖರೀದಿಯೊಂದಿಗೆ, ವಾಡಿಯಾ ೫೦.೯೬% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/Business/Danone-to-sell-Britannia-stake/articleshow/4367591.cms "Danone to sell Britannia stake"], 7 April 2009</ref> === ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ವಿವಾದ === ಷೇರುದಾರರ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾನೋನ್ ತನ್ನ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಟೈಗರ್ ಅನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸುವ ಮತ್ತು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಟೈಗರ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿತು. ಡ್ಯಾನೋನ್ ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ನಂತರ [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷ್ಯಾ]], [[ಸಿಂಗಾಪುರ]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ಮತ್ತು [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ]] 'ಟೈಗರ್ ಬ್ರಾಂಡ್' ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಪನಿಯು ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಟೈಗರ್ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಅನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ ಎಂದು ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="forbes1">{{Cite news |last=Ruth David |date=20 September 2007 |title=Indian Cookie Maker Taking Danone To Court |work=Forbes |url=https://www.forbes.com/2007/09/20/brittania-danone-legal-markets-equity-cx_rd_0920markets41.html |access-date=27 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071125125430/http://www.forbes.com/markets/2007/09/20/brittania-danone-legal-markets-equity-cx_rd_0920markets41.html |archive-date=25 November 2007}}</ref> ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ೨೦೦೬ ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ೨೦೦೭ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರವು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0198-369415/Danone-to-return-Tiger-to.html "Danone to return 'Tiger' to Britannia"], ''Knight-Ridder Tribune Business News'', 4 December 2006</ref> ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಡ್ಯಾನೋನ್‌ನ ಬಿಸ್ಕತ್ತು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಮಲೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಟೈಗರ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ '''ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಟೈಗರ್ ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳು''' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್]] ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ [[ಸಿಂಗಾಪುರ|ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ]] ಡ್ಯಾನೋನ್ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=21 September 2007 |title=Britannia sues Danone in S'pore |work=Deccan Herald |url=http://www.deccanherald.com/Content/Sep212007/business2007092026383.asp |access-date=27 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213062825/http://www.deccanherald.com/Content/Sep212007/business2007092026383.asp |archive-date=13 December 2007}}</ref> ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಟೈಗರ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ವಿವಾದವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಡ್ಯಾನೋನ್ ₹೨೨೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಪಾವತಿಸಿತು.<ref>[http://economictimes.indiatimes.com/Markets/Stocks/Stocks-in-News/Britannia-surges-on-Danone-dispute-settlement/articleshow/4957770.cms "Britannia surges on Danone dispute settlement"], ''Economics Times'', 1 September 2009</ref>&nbsp; == ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳು == [[ಮಾರ್ಚ್]] ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ತಿನ್ನಲು ಸಿದ್ಧವಾದ ಕ್ರೊಯಿಸೆಂಟ್‍ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಚಿಪಿಟಾ ಎಸ್‌ಎ ಜೊತೆ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ರಚಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=March 28, 2017 |title=Britannia forms joint venture with Chipita of Greece |publisher=[[The Economic Times]] |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/fmcg/britannia-forms-joint-venture-with-chipita-of-greece/articleshow/57873174.cms?from=mdr}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಗೋದಾಮುಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣಗೊಳಿಸಲು ಕಂಪನಿಯು ಆಕ್ಸೆಂಚರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |last=Sen |first=Sesa |date=September 29, 2021 |title=Britannia Partners Accenture For Digital Overhaul Of Operations |publisher=[[BloombergQuint]] |url=https://www.bloombergquint.com/business/britannia-partners-accenture-for-digital-overhaul-of-operations |access-date=ಮೇ 30, 2024 |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024152428/https://www.bloombergquint.com/business/britannia-partners-accenture-for-digital-overhaul-of-operations |url-status=dead }}</ref> [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೨೦೨೦ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇದು ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಮನೆ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸಲು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕನ್ಸೈರ್ಜ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ಡಂಜೊ ಜೊತೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=April 7, 2020 |title=Covid-19 impact: Britannia partners with Dunzo to home-deliver food essentials |publisher=[[The Economic Times]] |url=https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/newsbuzz/covid-19-impact-britannia-partners-with-dunzo-to-home-deliver-food-essentials/articleshow/75024088.cms}}</ref> == ಲೋಕೋಪಕಾರ == ಈ ಕಂಪನಿಯು ವಿವಿಧ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸುಸ್ಥಿರ ಉಪಕ್ರಮವಾದ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್‌ಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳೊಂದಿಗೆ (ಎಸ್‌ಡಿಜಿ(SDG)) ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಸಾಗರ ವಿಮಾ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಪರಿವರ್ತನಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಡಗು ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಸಹಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=14 July 2022 |title=Britannia P&I publishes sustainability progress report |publisher=Hellenic Shipping News |url=https://www.hellenicshippingnews.com/britannia-pi-publishes-sustainability-progress-report/}}</ref> 'ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಪಿ & ಐ' ಯು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮ್ಯಾರಿಟೈಮ್ ರೆಸ್ಕ್ಯೂ ಫೆಡರೇಶನ್‌ನ ಸಹಾಯಕ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Associate Members |url=https://www.international-maritime-rescue.org/associate-members |publisher=IMF |access-date=2024-05-30 |archive-date=2022-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929044018/https://www.international-maritime-rescue.org/associate-members |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಲಾಭರಹಿತ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ನ್ಯೂಟ್ರಿಷನ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತಮ ಮಕ್ಕಳ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |last=Karmali |first=Naazneen |date=January 31, 2012 |title=Britannia's Tough Cookie |work=[[Forbes]] |url=https://www.forbes.com/sites/naazneenkarmali/2012/01/31/tough-cookie/?sh=48b2646b5cf7}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ == * ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಕಂತಾರ್ ಇಂಡಿಯಾದ ವಾರ್ಷಿಕ ಬ್ರಾಂಡ್ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಆಯ್ದ ಎಫ್ಎಂಸಿಜಿ ಬ್ರಾಂಡ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ೪ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=Brand Footprint report, the new FMCG ranking, is out |work=Kantar.com |url=https://www.kantar.com/north-america/inspiration/fmcg/brand-footprint-report-the-new-fmcg-ranking}}</ref> * ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಸುಸ್ಥಿರತೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ಜಾಗತಿಕ ಸುಸ್ಥಿರತೆ ನಾಯಕತ್ವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web |date=November 27, 2021 |title=Won big at the Global Sustainability Leadership Awards 2021 |url=https://twitter.com/BritanniaIndLtd/status/1464421217230753794/photo/1}}</ref> * [[ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್|ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]], ಈ ಕಂಪನಿಯ ಗುಡ್ ಡೇ ಬಿಸ್ಕತ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅನ್ನು ೨೦೧೯-೨೦ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರ ಬ್ರಾಂಡ್ ಇಕ್ವಿಟಿಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=March 26, 2021 |title=Brand Equity's Most Trusted Brands of Indians in 2019-20 |work=Nextbigbrand.in |url=https://www.nextbigbrand.in/brand-equitys-most-trusted-brands-of-indians-in-2019-20/ |access-date=ಮೇ 30, 2024 |archive-date=ಜುಲೈ 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220703022534/https://www.nextbigbrand.in/brand-equitys-most-trusted-brands-of-indians-in-2019-20/ |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೧೬ ರ 'ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಭಾರತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್‌ಇ(RE) ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷ ಮನ್ನಣೆಗಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2016 |title=Winners |url=https://reiawards.com/winners |website=Reiawards.com}}</ref> * ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ ಟ್ರಸ್ಟೆಡ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಭಾಗವಾದ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯ ವರ್ಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ ಟ್ರಸ್ಟೆಡ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದು ಮತ ಹಾಕಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=2014 |title=Reader's Digest Trusted Brand - 2014 |url=https://www.readersdigest.in/tb-winner/past-winner2014.php |publisher=[[Reader's Digest]]}}</ref> * ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, [[ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್|ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] ೨೦೧೪ ರ ಭಾರತದ ೧೦೦ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ೧೧ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=October 22, 2014 |title=India's most-trusted brands of 2014 |publisher=[[The Economic Times]] |url=https://economictimes.indiatimes.com/indias-most-trusted-brands-of-2014/articleshow/44896800.cms?from=mdr}}</ref> * ಈ ಕಂಪನಿಯು ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಟಿಆರ್‌ಎ(TRA) ಬ್ರಾಂಡ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ವರದಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕ ಬ್ರಾಂಡ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=India's Most Attractive Brands 2013 |url=https://trustadvisory.info/tra/fullReportMAB13.php |website=Trustadvisory.info}}</ref> * ಕಂಪೆನಿಯು ಜೂನ್ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸಂಸ್ಥೆ (ಏಷ್ಯಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ (APQO))ನೀಡಿದ ಜಾಗತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು(ಗ್ಲೋಬಲ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್ ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ (GPEA)) ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=June 28, 2012 |title=Britannia bags the 'Global Performance Excellence Award' |publisher=Adgully |url=https://www.adgully.com/britannia-bags-the-global-performance-excellence-award-50832.html}}</ref> * [[ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್|ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನ]]‌ ಬ್ರಾಂಡ್ ಈಕ್ವಿಟಿಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದು #೨ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Chamikutty |first=Preethi |date=November 7, 2012 |title=Most Trusted Brands 2012: Britannia climbs five spots to number two; beats Nokia and other HUL products |publisher=[[The Economic Times]] |url=https://economictimes.indiatimes.com/most-trusted-brands-2012-britannia-climbs-five-spots-to-number-two-beats-nokia-and-other-hul-products/articleshow/17099800.cms?from=mdr}}</ref> * ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾವು ''ಗೋಲ್ಡನ್ ಪೀಕಾಕ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಅವಾರ್ಡ್ - ೨೦೧೨'' ಅನ್ನು ಎಫ್‌ಎಮ್‌ಸಿಜಿ(FMCG) ವರ್ಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=2012 |title=National Quality (GPNQA) |work=Goldenpeacockaward.com |url=http://goldenpeacockaward.com/national-quality-award-gpnqa.html |access-date=2024-05-30 |archive-date=2021-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507105446/http://goldenpeacockaward.com/national-quality-award-gpnqa.html |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ''ಇಂಡಿಯನ್ ಮರ್ಚೆಂಟ್ಸ್ ಚೇಂಬರ್(ಐಎಮ್‌ಸಿ)''ನ ''ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಬಜಾಜ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''ಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |date=2011 |title=Past Winners |work=imcrbnqa.com |url=http://imcrbnqa.com/Past-Winners.html}}</ref><ref>{{Cite news |date=August 24, 2017 |title=70 companies with pre-1947 roots |publisher=[[Livemint]] |url=https://www.livemint.com/Companies/IvqNiC0KHlZg9ZOXhFbe4O/70-companies-with-pre1947-roots.html}}</ref> * ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ಭಾರತೀಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ(ಸಿಐಐ)ದಿಂದ 'ದೊಡ್ಡ ಆಹಾರ ವ್ಯವಹಾರಗಳು - ಉತ್ಪಾದನೆ' ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ೨೦೧೧ ರ ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಸಿಐಐ ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=2011 |title=Annual Report of the CII Institute of Quality for 2011 |url=http://newsletters.cii.in/CII_may/may.pdf |publisher=[[Confederation of Indian Industry]] |access-date=2024-05-30 |archive-date=2023-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712184933/http://newsletters.cii.in/CII_may/may.pdf |url-status=dead }}</ref> * ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನ ಬ್ರಾಂಡ್ ಇಕ್ವಿಟಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಬ್ರಾಂಡ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅಗ್ರ ೧೦ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಬ್ರಾಂಡ್‌‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೫ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅಗ್ರ ೧೦ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೨ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Chamikutty |first=Preethi |date=November 7, 2012 |title=Most Trusted Brands 2012: Britannia climbs five spots to number two; beats Nokia and other HUL products |publisher=[[The Economic Times]] |url=https://economictimes.indiatimes.com/most-trusted-brands-2012-britannia-climbs-five-spots-to-number-two-beats-nokia-and-other-hul-products/articleshow/17099800.cms}}</ref><ref>{{Cite news |date=September 1, 2010 |title=Brand Equity Survey 2010 |publisher=[[The Economic Times]] |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/brand-equity-survey-indias-top-10-most-trusted-brands/articlelist/6473402.cms}}</ref> * ದಿ ಬ್ರಾಂಡ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ಭಾರತದ ೧೦೦ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=All India Brand Trust Ranking |url=http://www.trustadvisory.info/allindia.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218001005/http://www.trustadvisory.info/allindia.html |archive-date=18 February 2012 |access-date=27 February 2012 |website=The Brand Trust Report |publisher=Trust Research Advisory |quote=67: Britannia}}</ref> == ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ == * ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ (೨೦೧೮-ಪ್ರಸ್ತುತ) == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ಪಾರ್ಲೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] 2jfyf2yap56k5lerrmrxq75vt5b2dq3 0 94946 1373318 1356591 2026-05-13T11:50:09Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373318 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|image=Breaking Bad title card.png|genre=ನಾಟಕ<br> [[Thriller (genre)|ರೋಮಾಂಚಕ]]<ref name="AutoHY-1" /><br> [[Western (genre)#Contemporary Western|Neo-western]]<ref name="western" /><ref name="western2" /><br> [[Black comedy]]<ref name="black-comedy" />|creator=[[Vince Gilligan|ವಿನ್ಸ್ ಗಿಲ್ಲಿಗನ್]]|starring=* ಬ್ರಿಯಾನ್ ಕ್ರಾನ್ಸ್ಟನ್<br> * ಅನ್ನಾ ಗುನ್ * ಆರೋನ್ ಪೌಲ್ * ಡೀನ್ ನಾರ್ರಿಸ್ * ಬೆಟ್ಸಿ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ * ಆರ್ಜೆ ಮಿಟ್ಟೆ * ಬಾಬ್ ಓಡೆನ್ಕಿರ್ಕ್|theme_music_composer=<!-- The credits are written as: "Music by Dave Porter". -->|composer=ಡೇವ್ ಪೋರ್ಟರ್|country=ಅಮೆರಿಕ&nbsp;|language=ಆಂಗ್ಲ <div>ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ </div>|num_seasons=೫|num_episodes=೬೨|list_episodes=List of Breaking Bad episodes|producer={{plainlist| * Stewart A. Lyons * [[Sam Catlin]] * [[John Shiban]] * [[Peter Gould (writer)|Peter Gould]] * [[George Mastras]] * [[Thomas Schnauz]] * Bryan Cranston * [[Moira Walley-Beckett]] * Karen Moore * [[Patty Lin]] }}|executive_producer=* ವಿನ್ಸ್ ಗಿಲ್ಲಿಗನ್<br> * ಮಾರ್ಕ್ ಜಾನ್ಸನ್ * ಮಿಚೆಲ್ ಮ್ಯಾಕ್ಲಾರೆನ್|location=ಆಲ್ಬುಕರ್ಕ್, ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|runtime=43-58 ನಿಮಿಷಗಳು|cinematography={{plainlist| * [[Michael Slovis]] * [[Reynaldo Villalobos]] * [[Arthur Albert]] * [[John Toll]] * [[Nelson Cragg]] }}|company={{plainlist| * High Bridge Entertainment * Gran Via Productions * [[Sony Pictures Television]] }}|distributor=ಸೋನಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್|network=[[AMC (TV channel)|AMC]]|picture_format=[[1080i]] ([[16:9]] [[HDTV]])<!--Original picture format-->|first_aired=ಜನವರಿ 20, 2008<span style="display:none">&nbsp;(<span class="bday dtstart published updated">2008-01-20</span>)</span>|last_aired=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29, 2013<span style="display:none">&nbsp;(<span class="dtend">2013-09-29</span>)</span>|followed_by=''[[Better Call Saul]]''|related=''[[Talking Bad]]''<br />''[[Metástasis]]''|website=http://www.amc.com/shows/breaking-bad}} <big>'''ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಡ್''' ವಿನ್ಸ್ ಗಿಲ್ಲಿಗನ್ನಿಂದ ರಿ೦ದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅಮೆರಿಕಾದ  ನಾಟಕ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿ.</big> <big><br> </big> == <big>ಪಾತ್ರವರ್ಗ</big> == [[ಚಿತ್ರ:PaleyFest_2010_-_Breaking_Bad.jpg|right|thumb|300x300px|ಪಾತ್ರವರ್ಗ]] === <big>ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳು</big> === * <big>ವಾಲ್ಟರ್ ವೈಟ್ ಆಗಿ ಬ್ರಿಯಾನ್ ಕ್ರಾನ್ಸ್ಟನ್</big> * <big>ಅನ್ನ ಗುನ್ ಸ್ಕೈಲರ್ ವೈಟ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ&nbsp;– ವಾಲ್ಟರ್ ಅವರ ಹೆಂಡತಿ </big> * <big>ಜೆಸ್ಸಿ ಪಿಂಕ್ಮನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರನ್ ಪಾಲ್</big> * <big>ಹ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಕ್ರಾಡರ್ ಆಗಿ ಡೀನ್ ನಾರ್ರಿಸ್ &nbsp;– ಮೇರಿ ಪತಿ, ವಾಲ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕೈಲರ್ ಅವರ ಸೋದರ ಮತ್ತು  DEA ಏಜೆಂಟ್. </big> * <big>ಮೇರಿ ಸ್ಕ್ರಾಡರ್ ಆಗಿ ಬೆಟ್ಸಿ ಬ್ರಾಂಡ್ &nbsp;&#x20;&nbsp;– ಸ್ಕೈಲರ್ನ ಸಹೋದರಿ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಂಕ್ ಪತ್ನಿ. </big> * <big>ವಾಲ್ಟರ್ ವೈಟ್, ಜೂನಿಯರ್ ಆಗಿ ಆರ್ಜೆ ಮಿಟ್ಟೆ&nbsp;– ವಾಲ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕೈಲರ್ ಮಗ,ಸೆರೆಬ್ರಲ್ ಪಾಲ್ಸಿ ಹೊಂದಿರುವವ.</big> * <big>ಸಾಲ್ ಗುಡ್ಮ್ಯಾನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಾಬ್ ಓಡೆನ್ಕಿರ್ಕ್.</big> * <big>ಗುಸ್ಟಾವೊ "ಗಸ್" ಫ್ರಿಂಗ್ ಆಗಿ ಜಿಯಾನ್ಕಾರ್ಲೊ ಎಸ್ಪೊಸಿಟೊ .</big><blockquote><big><br></big> </blockquote> == <big>ಕಂತುಗಳು</big> == [[ಚಿತ್ರ:Breaking Bad logo.svg|alt=ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಡ್|thumb|ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಡ್]] <big>{{:List of Breaking Bad episodes}}</big> == <big>References</big> == {{Reflist|30em|refs=<ref name="AutoHY-1">{{cite web |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1995863,00.html |title=''Breaking Bad'': TV's Best Thriller |work=Time |first=James |last=Poniewozik |date=June 21, 2010 |accessdate=November 5, 2013 |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 12, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181012193741/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1995863,00.html |url-status=dead }}</ref> <ref name="western">{{cite news |url=http://www.local-iq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=3019&Itemid=56 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130403091323/http://www.local-iq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=3019&Itemid=56 |dead-url=yes |archive-date=April 3, 2013 |title=Contemporary Western: An Interview with Vince Gilligan |date=March 27, 2013 |publisher=Local IQ |first=Bill |last=Nevins |accessdate=May 31, 2013 }}</ref> <ref name="western2">{{cite news |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2013/09/29/breaking-bad-finale-lost-interviews-with-bryan-cranston-vince-gilligan.html |title=Breaking Bad Finale: Lost Interviews With Bryan Cranston & Vince Gilligan |date=September 29, 2013 |work=The Daily Beast |accessdate=March 6, 2014}}</ref> <ref name="black-comedy">Sources that refer to ''Breaking Bad'' being considered a [[black comedy]] include: *{{cite web |url=http://www.avclub.com/articles/the-writers-strike-of-200708-changed-breaking-bad,101217/ |title=The Writers' Strike of 2007–08 Changed ''Breaking Bad'' for the Better |work=[[The A.V. Club]] |date=August 6, 2013 |accessdate=August 31, 2013 |author=McFarland, Kevin }} *{{cite web |url=http://insidetv.ew.com/2012/07/13/breaking-bad-bryan-cranston-aaron-paul-season-5/ |title='Breaking Bad': Bryan Cranston, Aaron Paul, Vince Gilligan Reveal Season 5 Details |work=[[Entertainment Weekly]] |date=July 13, 2012 |accessdate=August 31, 2013 |author=Snierson, Dan |archive-date=ಜುಲೈ 3, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140703103123/http://insidetv.ew.com/2012/07/13/breaking-bad-bryan-cranston-aaron-paul-season-5/ |url-status=dead }} *{{cite web |url=http://www.hitfix.com/the-fien-print/comic-con-2012-live-blog-amcs-breaking-bad |title=Comic-Con 2012 Live-Blog: AMC's 'Breaking Bad' |work=[[HitFix]] |date=July 13, 2012 |accessdate=August 31, 2013 |author=Fienberg, Daniel |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927195933/http://www.hitfix.com/the-fien-print/comic-con-2012-live-blog-amcs-breaking-bad |archivedate=September 27, 2013 |df=mdy-all }} *{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/breaking-bad-why-life-wont-be-the-same-without-this-radical-american-television-drama-8750844.html |title=Breaking Bad: Why Life Won't Be the Same Without This Radical American Television Drama |last=Bland |first=Archie |date=August 8, 2013 |work=[[The Independent]] |accessdate=September 1, 2013 }}</ref> <ref name="grantland">{{cite web |last=Klosterman |first=Chuck |title=Bad Decisions |url=http://www.grantland.com/story/_/id/6763000/bad-decisions |work=Grantland |date=July 12, 2011 |accessdate=July 17, 2011}}</ref> <ref name="THR">{{cite web |last=Goodman |first=Tim |title='Breaking Bad': Dark Side of the Dream |url=http://www.hollywoodreporter.com/review/breaking-bad-dark-side-dream-210786 |work=The Hollywood Reporter |date=July 13, 2011 |accessdate=July 17, 2011}}</ref> <ref name="Bowles0713">{{cite news |last=Bowles |first=Scott |title='Breaking Bad' Shows Man at His Worst in Season 4 |work=[[USA Today]] |date=July 13, 2011 |url=https://www.usatoday.com/life/television/news/2011-07-12-breaking-bad-season-4_n.htm |accessdate=July 26, 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/60TswtrpQ?url=http://www.usatoday.com/life/television/news/2011-07-12-breaking-bad-season-4_n.htm |archivedate=July 27, 2011 |deadurl=yes |df=mdy }}</ref> <ref name="Ginsberg0716">{{cite news |last=Ginsberg |first=Merle |title='Breaking Bad' Star Bryan Cranston on Walter White: 'He's Well on His Way to Badass' (Q&A) |work=[[The Hollywood Reporter]] |date=July 16, 2011 |url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/breaking-bad-star-bryan-cranston-212262 |accessdate=July 26, 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/60TuJ6YOA?url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/breaking-bad-star-bryan-cranston-212262 |archivedate=July 27, 2011 |deadurl=yes |df=mdy }}</ref> <ref name="AutoHY-2">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=9572UEEa530 |title=Vince Gilligan Explains Why Breaking Bad Is Called Breaking Bad |publisher=American Film Institute |date=June 4, 2010 |accessdate=November 17, 2010}}</ref> <ref name=Rothman>Rothman, Lily, {{cite web |url=http://entertainment.time.com/2013/09/23/breaking-bad-what-does-that-phrase-actually-mean/ |title=Breaking Bad: What Does That Phrase Actually Mean? |work=[[Time (magazine)|Time]] |date=September 23, 2013 |accessdate=March 9, 2014}}</ref> <ref name=tease>{{cite book |title=Script Tease: Today's Hottest Screenwriters Bare All |first=Dylan |last=Callaghan |pages=83–4 |publisher=Adams Media |year=2012 |ISBN=1-4405-4176-0}}</ref> <ref name="Segal0706">{{cite news |last=Segal |first=David |title=The Dark Art of 'Breaking Bad' |work=[[The New York Times]] |date=July 6, 2011 |url=https://www.nytimes.com/2011/07/10/magazine/the-dark-art-of-breaking-bad.html?pagewanted=4&_r=1 |accessdate=July 25, 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/60QsLGyR0?url=https://www.nytimes.com/2011/07/10/magazine/the-dark-art-of-breaking-bad.html?_r=2&pagewanted=4 |archivedate=July 25, 2011 |deadurl=yes |df=mdy-all }}</ref> <ref name="huffington-weeds">{{cite web |url=http://www.huffingtonpost.com/2012/07/17/vince-gilligan-breaking-bad_n_1679038.html |title=Vince Gilligan Talks 'Breaking Bad' Beginnings, 'Weeds' |work=The Huffington Post |date=July 17, 2012 |accessdate=October 23, 2012}}</ref> <ref name="season 1 episodes">{{cite web |url=http://ign.com/articles/2007/06/20/amc-breaking-bad-with-bryan-cranston |title=AMC Breaking Bad with Bryan Cranston |work=IGN |date=June 20, 2007 |accessdate=January 16, 2008}}</ref> <ref name="AutoHY-3">{{cite web |url=http://www.vulture.com/2013/05/vince-gilligan-on-breaking-bad.html |title=In Conversation: Vince Gilligan on the End of ''Breaking Bad'' |work=Vulture |first=Lane |last=Brown |date=May 12, 2013 |accessdate=June 10, 2013}}</ref> <ref name="AutoHY-4">{{cite web |url=http://www.abqstudios.com/news.aspx?ID=151 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071014052137/http://abqstudios.com/news.aspx?ID=151 |title=Series 'Breaking Bad' to Begin Production at Albuquerque Studios |work=Albuquerque Studios |date=August 23, 2007 |accessdate=August 23, 2007 |archivedate=October 14, 2007}}</ref> <ref name="AutoHY-5">{{cite video |people=[[Vince Gilligan|Gilligan, Vince]] |date=August 2, 2011 |title=Breaking Bad Insider 403 |medium=Podcast |publisher=Breaking Bad Insider Podcast |time=7:17–7:50}}</ref> <ref name="AutoHY-6">{{cite web |last=Dixon |first=Kelley |title=Breaking Bad Insider Podcast |url=https://itunes.apple.com/us/podcast/breaking-bad-insider-505/id311058181?i=119345800&mt=2 |accessdate=December 3, 2013 |format=Podcast |publisher=iTunes Store}}</ref> <ref name="AutoHY-7">{{cite web|last=Littleton|first=Cynthia|url=http://www.variety.com/article/VR1118020572?refCatId=14|title=AMC, Sony Make 'Bad' Budget Work|work=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=June 13, 2010|accessdate=November 8, 2015}}</ref> <ref name="AutoHY-8">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/07/17/arts/television/breaking-bad-returns-and-walter-whites-descent-continues.html |title=Shattering All Vestiges of Innocence |work=The New York Times |first=Joe |last=Rhodes |date=July 15, 2011 |accessdate=December 20, 2011}}</ref> <ref name="AutoHY-9">{{cite web |url=http://insidetv.ew.com/2011/08/01/breaking-bad-renewal-talks/ |title='Breaking Bad' Shopped to Other Networks as Fifth (and Final?) Season Renewal Talks Drag On |work=Entertainment Weekly |first=James |last=Hibberd |date=August 1, 2011 |accessdate=August 2, 2011 |archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 30, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930080933/http://insidetv.ew.com/2011/08/01/breaking-bad-renewal-talks/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="final season">{{cite web |url=http://www.deadline.com/2011/08/done-amc-sony-tv-reach-deal-for-16-episode-final-season-of-breaking-bad/ |title=AMC & Sony TV Reach Deal for 16-Episode Final Order of 'Breaking Bad' |work=Deadline |first=Nellie |last=Andreeva |date=August 14, 2011 |accessdate=August 14, 2011}}</ref> <ref name="AutoHY-10">{{cite web |url=http://mashable.com/2014/02/24/all-breaking-bad-netflix/ |title=All 'Breaking Bad' Episodes Are Now on Netflix |publisher=Mashable |first=Brian Anthony |last=Hernandez |date=February 24, 2014 |accessdate=September 13, 2014}}</ref> <ref name="Sepinwall0306">{{cite news |last=Sepinwall |first=Alan |author-link=Alan Sepinwall |title=Sepinwall on TV: Bryan Cranston talks 'Breaking Bad' season two |work=[[The Star-Ledger]] |date=March 6, 2009 |url=http://www.nj.com/entertainment/tv/index.ssf/2009/03/sepinwall_on_tv_bryan_cranston.html |accessdate=July 25, 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/60QsPtard?url=http://www.nj.com/entertainment/tv/index.ssf/2009/03/sepinwall_on_tv_bryan_cranston.html |archivedate=July 25, 2011 |deadurl=yes |df=mdy }}</ref> <ref name="AutoHY-11">{{cite web |url=http://www.huffingtonpost.com/2012/07/16/breaking-bad-john-cusack-matthew-broderick_n_1676856.html |title='Breaking Bad': John Cusack, Matthew Broderick Turned Down Walter White Role |work=The Huffington Post |first=Leigh |last=Weingus |date=July 16, 2012 |accessdate=October 9, 2013}}</ref> <ref name="Rosenblum0313">{{cite news |last=Rosenblum |first=Emma |title=Bleak House |work=[[New York (magazine)|New York]] |date=March 13, 2009 |url=http://nymag.com/arts/tv/features/55303/ |accessdate=July 25, 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/60QsbKSY9?url=http://nymag.com/arts/tv/features/55303/ |archivedate=July 25, 2011 |deadurl=yes |df=mdy }}</ref> <ref name="AutoHY-12">{{cite web |url=http://www.nj.com/entertainment/tv/index.ssf/2009/03/breaking_bad_bryan_cranstonvin.html |title=Breaking Bad: Bryan Cranston/Vince Gilligan Q&A |work=The Star-Ledger |first=Alan |last=Sepinwall |date=March 6, 2009 |accessdate=October 21, 2013}}</ref> <ref name="AutoHY-13">{{cite web |url=http://www.fastcocreate.com/1682957/bryan-cranston-on-how-to-collaborate-the-breaking-bad-way |title=Bryan Cranston on How to Collaborate the 'Breaking Bad' Way |work=Fast Company |first=Nicole |last=Laporte |date=May 14, 2013 |accessdate=October 21, 2013}}</ref> <ref name="Paley Centre">{{cite web |title=Breaking Bad&nbsp;– Aaron Paul Almost Got Killed Off (Paley Interview) |url=https://www.youtube.com/watch?v=YqnoJ10HqP0 |publisher=Paley Center |date=March 4, 2010 |accessdate=August 2, 2011}}</ref> <ref name="AutoHY-14">{{cite web |last=Cyriaque |first=Lamar |title=We Talk to the Cast of Breaking Bad about Science, Swearing, and Saul Goodman |url=http://io9.com/5926069/we-talk-to-the-cast-of-breaking-bad-about-science-swearing-and-saul-goodman/ |work=io9 |date=July 14, 2012 |accessdate=March 5, 2013 |archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928174206/http://io9.com/5926069/we-talk-to-the-cast-of-breaking-bad-about-science-swearing-and-saul-goodman |url-status=dead }}</ref> <ref name="AutoHY-15">{{cite web |last=Gross |first=Terry |title='Breaking Bad': Vince Gilligan on Meth and Morals |url=http://www.npr.org/2011/09/19/140111200/breaking-bad-vince-gilligan-on-meth-and-morals |publisher=NPR |date=September 19, 2011 |accessdate=March 5, 2013}}</ref> <ref name="AutoHY-16">{{cite web |last=Creghton |first=Jennifer |title=Scientist Spotlight: Donna Nelson |url=http://www.scienceandentertainmentexchange.org/article/scientist-spotlight-donna-nelson/ |work=The Science and Entertainment Exchange |date=October 17, 2011 |accessdate=March 5, 2013}}</ref> <ref name=vice>{{cite web |title=A Comprehensive Guide to Cooking Meth on 'Breaking Bad' |url=https://www.vice.com/read/a-comprehensive-guide-to-cooking-meth-on-breaking-bad |last=Wallach |first=Jason |work=[[Vice (magazine)|Vice]] |date=August 11, 2013 |accessdate=March 3, 2014}}</ref> <ref name="chemistry">{{cite journal|last1=Harnish|first1=Falk|last2=Salthammer|first2=Tunga|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ciuz.201300612/pdf|title=Die Chemie bei Breaking Bad|language=de|format=pdf|date=August 2013|journal=Chemie in unserer Zeit|volume=47|issue=4|publisher=[[Wiley-VCH Verlag]]|location=Weinheim, Germany|pp=214–221|via= [[ChemistryViews]]: Translated into English from original as [http://www.chemistryviews.org/details/ezine/5416791/The_Chemistry_of_Breaking_Bad.html "The Chemistry of Breaking Bad"] by David Old Brand|accessdate=December 25, 2014|doi=10.1002/ciuz.201300612}}</ref> <ref name="AutoHY-18">{{cite web|url=http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2008/02/qa-bryan-cranst.php |title=Q&A: Bryan Cranston (Walt White)&nbsp;– Part I |publisher=AMC |first=Clayton |last=Neuman |date=February 10, 2008 |accessdate=December 20, 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120204133726/http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2008/02/qa-bryan-cranst.php |archivedate=February 4, 2012 |df=mdy-all }}</ref> <ref name="AutoHY-19">{{cite web|url=http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2008/03/interview-with-anna-gunn.php |publisher=AMC |first=Clayton |last=Neuman |date=March 24, 2008 |title=Q&A: Anna Gunn (Skyler White) |accessdate=December 20, 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111224040346/http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2008/03/interview-with-anna-gunn.php |archivedate=December 24, 2011 |df=mdy-all }}</ref> <ref name="AutoHY-20">{{cite web|url=http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2008/02/qa-aaron-paul-j-1.php |publisher=AMC |first=Clayton |last=Neuman |date=February 25, 2008 |title=Q&A: Aaron Paul (Jesse Pinkman)&nbsp;– Part I |accessdate=December 20, 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120304072712/http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2008/02/qa-aaron-paul-j-1.php |archivedate=March 4, 2012 |df=mdy-all }}</ref> <ref name="AutoHY-21">{{cite web|url=http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2008/03/qa-dean-norris.php |title=Q&A: Dean Norris (Hank Schrader) |publisher=AMC |first=Clayton |last=Neuman |date=March 3, 2008 |accessdate=December 20, 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120304072733/http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2008/03/qa-dean-norris.php |archivedate=March 4, 2012 |df=mdy-all }}</ref> <ref name="AutoHY-22">{{cite web|url=http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2008/02/qa-betsy-brandt.php |publisher=AMC |first=Clayton |last=Neuman |date=February 28, 2008 |title=Q&A: Betsy Brandt (Marie Schrader) |accessdate=December 20, 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111227105129/http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2008/02/qa-betsy-brandt.php |archivedate=December 27, 2011 |df=mdy-all }}</ref> <ref name="http://www.amctv.com/shows/breaking-bad/cast/walter-white-jr/rj-mitte">{{cite web|url=http://www.amctv.com/shows/breaking-bad/cast/walter-white-jr/rj-mitte |title=RJ Mitte as Walter White Jr. |publisher=AMC |accessdate=December 20, 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111218160659/http://www.amctv.com/shows/breaking-bad/cast/walter-white-jr/rj-mitte |archivedate=December 18, 2011 |df=mdy-all }}</ref> <ref name="AutoHY-23">{{cite web|url=http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2008/03/qa-rj-mitte-wal.php |publisher=AMC |first=Clayton |last=Neuman |date=March 11, 2008 |title=Q&A: RJ Mitte (Walter Jr.) |accessdate=December 20, 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120109234648/http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2008/03/qa-rj-mitte-wal.php |archivedate=January 9, 2012 |df=mdy-all }}</ref> <ref name="AutoHY-24">{{cite web|url=http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2009/04/bob-odenkirk-interview.php |publisher=AMC |first=Clayton |last=Neuman |date=April 30, 2009 |title=Q&A&nbsp;– Bob Odenkirk (Saul Goodman) |accessdate=December 20, 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111220230837/http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2009/04/bob-odenkirk-interview.php |archivedate=December 20, 2011 |df=mdy-all }}</ref> <ref name="AutoHY-25">{{cite web|url=http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2010/04/giancarlo-esposito-interview.php |publisher=AMC |first=Clayton |last=Neuman |date=April 27, 2010 |title=Q&A&nbsp;– Giancarlo Esposito (Gus Fring) |accessdate=December 20, 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111213071637/http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2010/04/giancarlo-esposito-interview.php |archivedate=December 13, 2011 |df=mdy-all }}</ref> <ref name="AutoHY-26">{{cite web|url=http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2009/11/jonathan-banks-interview.php |publisher=AMC |first=Clayton |last=Neuman |date=November 12, 2009 |title=Q&A&nbsp;– Jonathan Banks (Mike "The Cleaner") |accessdate=December 20, 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110809020832/http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2009/11/jonathan-banks-interview.php |archivedate=August 9, 2011 |df=mdy-all }}</ref> <ref name="AutoHY-27">{{cite web |last=Douthat |first=Ross |title=Good and Evil on Cable |url=http://douthat.blogs.nytimes.com/2011/07/28/good-and-evil-on-cable/ |work=The New York Times |date=July 28, 2011 |accessdate=January 2, 2012}}</ref> <ref name="atlantic">{{cite web |url=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2012/07/on-breaking-bad-family-is-a-motivation-and-a-liability/260216/ |title=On 'Breaking Bad,' Family Is a Motivation and a Liability |work=The Atlantic |first=Scott |last=Meslow |date=July 23, 2013 |accessdate=August 13, 2013}}</ref> <ref name="AutoHY-28">{{cite web |url=https://blogs.wsj.com/speakeasy/2010/04/19/breaking-bad-season-3-episode-5-mas-tv-recap/ |title='Breaking Bad' Season 3, Episode 5, 'Mas,': TV Recap |work=The Wall Street Journal |first=Chris |last=Simmons |date=April 19, 2010 |accessdate=August 13, 2013}}</ref> <ref name="AutoHY-29">{{cite web |url=http://www.avclub.com/articles/phoenix,28398/ |title=Phoenix |work=The A.V. Club |first=Donna |last=Bowman |date=May 24, 2009 |accessdate=August 13, 2013}}</ref> <ref name="AutoHY-30">{{cite web |url=http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2009/02/original-minisodes.php |title=Watch Five Original ''Breaking Bad'' Minisodes |work=AMC Blog |last=Neuman |first=Clayton |date=February 17, 2009 |accessdate=May 27, 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120531044758/http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2009/02/original-minisodes.php |archivedate=May 31, 2012 |df=mdy-all }}</ref> <ref name="nj">{{cite web |url=http://www.nj.com/entertainment/tv/index.ssf/2009/05/breaking_bad_vince_gilligan_se.html |title=Breaking Bad: Vince Gilligan Season Two Finale Interview |work=[[The Star-Ledger]] |date=May 31, 2009 |accessdate=June 8, 2012 |author=Sepinwall, Alan}}</ref> <ref name="lat">{{cite web |url=http://latimesblogs.latimes.com/showtracker/2009/05/breaking-bad-perfect-season-ends-with-a-falling-sky.html |title='Breaking Bad': Perfect Season Ends with a Falling Sky |work=[[Los Angeles Times]] |date=May 31, 2009 |accessdate=June 8, 2012 |author=Gajewski, Josh}}</ref> <ref name="time">{{cite web |url=http://entertainment.time.com/2009/06/01/breaking-bad-watch-crash/ |title=Breaking Bad Watch: Crash |work=Time |date=June 1, 2009 |accessdate=June 8, 2012 |author=Poniewozik, James |archive-date=ಜನವರಿ 20, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120045906/http://entertainment.time.com/2009/06/01/breaking-bad-watch-crash/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="Gilligan Answers Fan Questions">{{cite web |url=http://www.amc.com/shows/breaking-bad/talk/2009/05/vince-gilligan-answers |title=Creator Vince Gilligan Answers Fan Questions |publisher=AMC |date=May 31, 2009 |accessdate=May 29, 2012 |author=Neuman, Clayton |archive-date=ಮೇ 12, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512182507/http://www.amc.com/shows/breaking-bad/talk/2009/05/vince-gilligan-answers |url-status=dead }}</ref> <ref name="AutoHY-31">{{cite web |url=http://www.slashfilm.com/breaking-bads-season-finale-abq-gives-ridiculous-new-meaning-to-the-words-left-behind-body-bags-secret-codes-and-the-teddy-bear-discussed/ |title=Breaking Bad's Season Finale "ABQ" Gives Ridiculous New Meaning to the Words "Left Behind." Body Bags, Secret Codes, and the Teddy Bear Discussed. |publisher=Slashfilm |first=Hunter |last=Stephenson |date=June 4, 2009 |accessdate=August 8, 2013}}</ref> <ref name="AutoHY-32">{{cite web |url=http://www.nj.com/entertainment/tv/index.ssf/2009/05/breaking_bad_abq_reviewing_the.html |title=Breaking Bad, "ABQ": Reviewing the Season Finale |work=The Star-Ledger |first=Alan |last=Sepinwall |date=May 21, 2009 |accessdate=August 8, 2013}}</ref> <ref name="AutoHY-33">{{cite web |last=Sepinwall |first=Alan |title=Vince Gilligan Post-Mortems Season 2 Finale |url=http://sepinwall.blogspot.com/2009/05/breaking-bad-vince-gilligan-post.html |publisher=What's Alan Watching |date=May 31, 2009 |accessdate=January 2, 2012}}</ref> <ref name="AutoHY-34">{{cite web |last=McNutt |first=Myles |title=Breaking Bad: 'Box Cutter' |url=http://cultural-learnings.com/2011/07/17/season-premiere-breaking-bad-box-cutter/ |publisher=Cultural Learnings |date=July 17, 2011 |accessdate=January 2, 2012}}</ref> <ref name="avc">{{cite web |url=http://www.avclub.com/articles/no-mas,39388/ |title=No Mas |work=[[The A.V. Club]] |date=March 21, 2010 |accessdate=May 22, 2012 |author=Bowman, Donna}}</ref> <ref name="AutoHY-35">{{cite web |last=Amitin |first=Seth |title=Breaking Bad: "Face Off" Review |url=http://ign.com/articles/2011/10/10/breaking-bad-face-off-review |publisher=IGN |date=October 9, 2011 |accessdate=January 3, 2011}}</ref> <ref name=rollingstone>{{cite web |url=https://www.rollingstone.com/movies/news/breaking-bad-selling-off-charred-teddy-bear-walts-aztek-20130920 |title='Breaking Bad' Selling Off Charred Teddy Bear, Walt's Aztek |last=Coulehan |first=Erin |date=September 20, 2013 |work=[[Rolling Stone]] |accessdate=November 19, 2013}}</ref> <ref name=people>{{cite web |url=http://www.people.com/people/article/0,,20737563,00.html |title=''Breaking Bad'' Auction: Win Walter White's Undies! |last=Billups |first=Andrea |date=September 22, 2013 |work=[[People (magazine)|People]] |accessdate=November 19, 2013 |archive-date=ನವೆಂಬರ್ 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131118162052/http://www.people.com/people/article/0,,20737563,00.html |url-status=dead }}</ref> <ref name="AutoHY-36">{{cite web |url=http://articles.latimes.com/2012/sep/03/entertainment/la-et-st-breaking-bad-recap-20120903 |title='Breaking Bad' Recap: Crystal Blue Persuasion |work=Los Angeles Times |first=Todd |last=VanDerWerff |date=September 3, 2012 |accessdate=November 16, 2012}}</ref> <ref name="AutoHY-37">{{cite web |url=http://www.vulture.com/2012/09/breaking-bad-recap-season-5-episode-8.html |title=''Breaking Bad'' Recap: Walt, Anonymous? |work=Vulture |first=Matt Zoller |last=Seitz |date=September 3, 2012 |accessdate=November 16, 2012}}</ref> <ref name="AutoHY-38">{{cite web |url=http://www.hitfix.com/whats-alan-watching/breaking-bad-creator-vince-gilligan-on-poetry-books-time-jumps-and-the-end-for-walter-white |title='Breaking Bad' Creator Vince Gilligan on Poetry Books, Time Jumps and the End for Walter White |work=HitFix |first=Alan |last=Sepinwall |date=September 6, 2012 |accessdate=November 16, 2012 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 11, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130811090733/http://www.hitfix.com/whats-alan-watching/breaking-bad-creator-vince-gilligan-on-poetry-books-time-jumps-and-the-end-for-walter-white |url-status=dead }}</ref> <ref name="AutoHY-39">{{cite web |url=http://acrossthemargin.com/walter-white-vs-walt-whitman/ |title=Walter White vs. Walt Whitman |publisher=Across the Margin |first=Michael |last=Shields |date=August 4, 2012 |accessdate=November 16, 2012}}</ref> <ref name=complete>{{cite web |url=http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2013/09/breaking-bad-complete-series-blu-ray-includes-2-hour-documentary-alternate-ending.html |title='Breaking Bad' complete series Blu-ray includes 2-hour documentary, alternate ending |last=Porter |first=Rick |date=September 9, 2013 |work=[[Zap2it]] |accessdate=November 18, 2013 |archive-date=ನವೆಂಬರ್ 22, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131122032655/http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2013/09/breaking-bad-complete-series-blu-ray-includes-2-hour-documentary-alternate-ending.html |url-status=dead }}</ref> <ref name=slashfilm>{{cite web |url=http://www.slashfilm.com/geek-deal-30-off-the-breaking-bad-the-complete-series-collectors-set/ |title=Geek Deal: 30% Off The ‘Breaking Bad: The Complete Series’ Collector’s Set |last=Sciretta |first=Peter |date=September 23, 2013 |work=[[/Film]] |accessdate=November 18, 2013}}</ref> <ref name=wonderful>{{cite web |url=http://www.huffingtonpost.com/2013/11/17/breaking-bad-alternate-ending-jane-kaczmarek_n_4291566.html |title='Breaking Bad' Reveals Wonderful Alternate Ending With 'Malcolm in the Middle,' Jane Kaczmarek |last=Harnick |first=Chris |date=November 17, 2013 |work=[[The Huffington Post]] |accessdate=November 18, 2013}}</ref> <ref name=avclub>{{cite web |url=http://www.avclub.com/article/watch-this-in-embreaking-badems-alternate-ending-b-105727 |title=Watch this: In ''Breaking Bad''<nowiki>'</nowiki>s alternate ending, Bryan Cranston discovers it was all a ''Malcolm In The Middle'' dream |last=Teti |first=John |date=November 17, 2013 |work=[[The A.V. Club]] |accessdate=November 18, 2013 |archive-date=ನವೆಂಬರ್ 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131118153110/http://www.avclub.com/article/watch-this-in-embreaking-badems-alternate-ending-b-105727 |url-status=dead }}</ref> <ref name="AutoHY-40">{{cite web |url=http://www.esquire.com/features/esquire-100/cranston1007 |title=No. 93: Bryan Cranston |work=Esquire |date=September 18, 2007 |accessdate=September 18, 2007}}</ref> <ref name="AutoHY-43">{{cite press |url=http://www.thefutoncritic.com/news/2009/04/02/amc-renews-award-winning-drama-series-breaking-bad-for-third-season-30905/20090402amc01/ |title=AMC Renews Award Winning Drama Series Breaking Bad for Third Season |publisher=AMC |date=April 2, 2009 |accessdate=November 17, 2010}}</ref> <ref name="s3 release">{{cite web |url=http://www.tvshowsondvd.com/news/Breaking-Bad-Season-3/15177 |title=Breaking Bad&nbsp;– Press Release, Package Art, Extras for 'The Complete 3rd Season' DVDs, Blu-rays |publisher=TVShowsOnDVD.com |last=Lambert |first=David |date=March 28, 2011 |accessdate=March 28, 2011 |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 18, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018204024/http://www.tvshowsondvd.com/news/Breaking-Bad-Season-3/15177 |url-status=dead }}</ref> <ref name="season 4">{{cite press |url=http://www.thefutoncritic.com/news/2010/06/14/amc-renews-emmy-award-winning-and-critical-hit-breaking-bad-for-fourth-season-36112/20100614amc01/ |title=AMC Renews Emmy(R) Award-Winning and Critical Hit "Breaking Bad" for Fourth Season |publisher=AMC |date=June 14, 2010 |accessdate=November 17, 2010}}</ref> <ref name="AutoHY-44">{{cite press |url=http://www.thefutoncritic.com/news/2011/01/07/amc-begins-production-on-breaking-bad-season-four-396400/20110107amc02/ |title=AMC Begins Production on 'Breaking Bad' Season Four |publisher=AMC |date=January 7, 2011 |accessdate=January 11, 2011}}</ref> <ref name="AutoHY-45">{{cite press |url=http://www.thefutoncritic.com/video/2011/05/31/video-amc-announces-breaking-bad-season-four-premiere-sunday-july-17-at-10pm-et-pt-993101/20110531amc01/ |title=Video: AMC Announces "Breaking Bad" Season Four Premiere Sunday, July 17 at 10PM ET/PT |publisher=AMC |date=May 31, 2011 |accessdate=October 12, 2011}}</ref> <ref name="AutoHY-46">{{cite web |url=http://www.deadline.com/2010/08/breaking-bad-wont-be-back-until-2011-plans-for-mini-episodes-on-amc-website/ |title='Breaking Bad' Won't Be Back Until July 2011: Plans for Mini-Episodes Online |work=Deadline Hollywood |date=August 4, 2010 |accessdate=January 3, 2011}}</ref> <ref name="AutoHY-47">{{cite web |url=http://collider.com/bryan-cranston-interview-breaking-bad-total-recall-drive/94188/ |title=Exclusive: Bryan Cranston Talks Breaking Bad Season 3 and 4, Total Recall, Drive, Rock of Ages, Larry Crowne & Lincoln Lawyer |work=Collider |date=June 1, 2011 |accessdate=June 14, 2011}}</ref> <ref name="s5 premiere">{{cite web |url=http://tvline.com/2013/04/17/breaking-bad-return-date-final-8-episodes/ |title=AMC Announces ''Breaking Bad''{{'}}s Final Premiere Date, Confirms Launch of 'Spin-Off' |work= TVLine|last=Ausiello|first=Michael|date=April 17, 2013|accessdate=April 17, 2013}}</ref> <ref name="AutoHY-48">{{cite news |first=Josh |last=Woodfin |title=Breaking Bad Ozymandias Review: Death, Sadness, Stress, Tears, 80 Million Dollars, One Knife Fight and the Last Journey of a Once Good Man |date=September 16, 2013 |work=[[Daily Mirror]] |url=http://www.mirror.co.uk/tv/tv-reviews/breaking-bad-ozymandias-review-death-2277353 |accessdate=September 17, 2013}}</ref> <ref name="greatest">Sources that refer to ''Breaking Bad'' being praised as one of the greatest television shows of all time include: *{{cite web |last=Moore |first=Frazier |title=2013 brought surprises, good and bad, to viewers |url=http://bigstory.ap.org/article/2013-brought-surprises-good-and-bad-viewers |agency=Associated Press |date=December 18, 2013 |accessdate=December 24, 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131224145338/http://bigstory.ap.org/article/2013-brought-surprises-good-and-bad-viewers |archivedate=December 24, 2013 |df=mdy-all }} *{{cite web |last=St. John |first=Allen |title=Why 'Breaking Bad' Is The Best Show Ever And Why That Matters |url=https://www.forbes.com/sites/allenstjohn/2013/09/16/why-breaking-bad-is-the-best-show-ever-and-why-that-matters/ |work=Forbes |date=September 16, 2013 |accessdate=December 24, 2013 }} *{{cite web |last=Bianculli |first=David |title=Great New DVD Box Sets: Blasts From The Past And 'Breaking Bad' |url=http://www.npr.org/2013/12/23/255740346/2013s-best-dvd-box-sets-blasts-from-the-past-and-breaking-bad |publisher=NPR |date=December 23, 2013 |accessdate=December 24, 2013 }} *{{cite web |title=2013′s 10 Best and Worst TV Shows, From Good 'Breaking Bad' to Bad 'Broke Girls' |url=https://tv.yahoo.com/news/2013-10-best-worst-tv-shows-good-breaking-213235107.html |work=Yahoo TV |date=December 19, 2013 |accessdate=December 24, 2013 }} *{{cite web |last=Hickey |first=Walter |title=Breaking Bad Is The Greatest Show Ever Made |url=http://www.businessinsider.com/chart-breaking-bad-is-the-greatest-show-ever-made-2013-9 |work=Business Insider |date=September 29, 2013 |accessdate=December 24, 2013 }} *{{cite web |last=Lawson |first=Richard |title=The Case for 'Breaking Bad' as Television's Best Show |url=http://www.thewire.com/entertainment/2012/07/case-breaking-bad-televisions-best-show/54565/ |work=The Wire |date=July 13, 2012 |accessdate=December 24, 2013 |archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 24, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224105403/http://www.thewire.com/entertainment/2012/07/case-breaking-bad-televisions-best-show/54565/ |url-status=dead }} *{{cite web |last=Ryan |first=Maureen |title='Breaking Bad': Five Reasons It's One of TV's All-Time Greats |url=http://www.huffingtonpost.com/maureen-ryan/breaking-bad-greatest-show_b_1665640.html |work=The Huffington Post |date=July 11, 2012 |accessdate=July 15, 2013 }}</ref> <ref name="AutoHY-49">{{cite web |url=http://www.afi.com/afiawards/AFIAwards08.aspx |title=AFI Awards 2008 |publisher=The American Film Institute |accessdate=October 6, 2013}}</ref> <ref name="AutoHY-50">{{cite web |url=http://www.deadline.com/2010/12/afi-top-10-filmtv-awards-official-selections/ |title=AFI Top 10 Film/TV Awards Official Selections |publisher=Deadline |first=Nikki |last=Finke |date=December 12, 2010}}</ref> <ref name="AutoHY-51">{{cite web |url=http://www.ibtimes.com/articles/265741/20111212/afi-awards-2011-bridesmaids-good-wife.htm |title=AFI Awards 2011: Bridesmaids, The Good Wife among Best in Film and TV |work=International Business Times |first=Peggy |last=Truong |date=December 12, 2011 |accessdate=December 14, 2011}}</ref> <ref name="AutoHY-52">{{cite web |url=http://www.hollywoodreporter.com/news/afi-names-best-movies-tv-399891 |title=AFI Names Best Movies and TV Series of 2012 |work=The Hollywood Reporter |first=Seth |last=Abramovitch |date=December 10, 2012 |accessdate=October 6, 2013}}</ref> <ref name="AutoHY-53">{{cite news |url=http://www.cnn.com/2013/12/09/showbiz/movies/afi-best-movies-tv-shows-2013/ |title=AFI names 10 best movies, TV shows of 2013 |publisher=CNN |first=Breeanna |last=Hare |date=December 9, 2013 |accessdate=January 10, 2014}}</ref> <ref name="AutoHY-54">{{cite news |url=http://www.vulture.com/2013/08/breaking-bad-returns-to-its-biggest-ratings-ever.html |title=''Breaking Bad'' Returns to Its Biggest Ratings Ever |date=August 12, 2013 |work=Vulture |first=Josef |last=Adalian |accessdate=September 11, 2013}}</ref> <ref name="AutoHY-55">{{cite web |url=https://nypost.com/2008/01/17/tour-de-pants/ |title=TOUR DE PANTS, Breaking Bad is Not Your Typical Drama |work=New York Post |date=January 17, 2008 |accessdate=December 20, 2011 |author=Stasi, Linda}}</ref> <ref name="AutoHY-56">{{cite web |url=https://www.usatoday.com/life/television/reviews/2008-01-17-breaking-bad_N.htm |title='Breaking' Is Far from Bad; It's Fantastic |work=USA Today |date=January 17, 2008 |accessdate=December 20, 2011 |author=Bianco, Robert}}</ref> <ref name="AutoHY-57">{{cite web |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20261336,00.html |title=Breaking Bad Review |work=Entertainment Weekly |date=March 8, 2009 |accessdate=December 20, 2011 |author=Tucker, Ken |archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111229063324/http://www.ew.com/ew/article/0,,20261336,00.html |url-status=dead }}</ref> <ref name="AutoHY-58">{{cite web |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2009/03/06/DDIG169229.DTL&type=entertainment |title=TV review: 'Breaking Bad' Proves Anything But |work=San Francisco Chronicle |date=March 6, 2009 |accessdate=December 20, 2011 |author=Goodman, Tim |archive-date=ಜನವರಿ 31, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110131121542/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2009%2F03%2F06%2FDDIG169229.DTL&type=entertainment |url-status=dead }}</ref> <ref name="AutoHY-59">{{cite web |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20263453,00.html |title=Stephen King: I Love 'Breaking Bad'! |work=Entertainment Weekly |date=March 6, 2009 |accessdate=December 20, 2011 |author=King, Stephen |archive-date=ಜನವರಿ 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120106032427/http://www.ew.com/ew/article/0,,20263453,00.html |url-status=dead }}</ref> <ref name="AutoHY-60">{{cite web |url=http://entertainment.time.com/2010/03/19/tv-weekend-breaking-bads-white-hot-slow-burn/ |title=TV Weekend: Breaking Bad's White-Hot Slow Burn |work=Time |date=March 19, 2010 |accessdate=December 20, 2011 |author=Poniewosik, James |archive-date=ಜೂನ್ 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606150017/http://entertainment.time.com/2010/03/19/tv-weekend-breaking-bads-white-hot-slow-burn/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="AutoHY-61">{{cite web |url=http://www.newsday.com/entertainment/tv-zone-1.811968/breaking-bad-still-bad-in-a-good-way-1.1820031 |title="Breaking Bad:" Still Bad, in a Good Way |work=Newsday |date=March 19, 2010 |accessdate=December 20, 2011 |author=Gay, Verne}}</ref> <ref name="AutoHY-62">{{cite web |last=Goodman |first=Tim |title=TV Review: 'Breaking Bad' Premiere |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2010/03/19/DDDK1CHL6S.DTL |work=San Francisco Chronicle |date=March 19, 2010 |accessdate=January 2, 2012 |archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421232149/https://www.sfgate.com/news/article/TV-review-Breaking-Bad-premiere-3195442.php |url-status=dead }}</ref> <ref name="AutoHY-63">{{cite web |last=Bowman |first=Donna |title=Breaking Bad: Full Measure |url=http://www.avclub.com/articles/full-measure,42061/ |work=The A.V. Club |date=June 13, 2010 |accessdate=January 2, 2012}}</ref> <ref name="AutoHY-64">{{cite web |url=http://articles.boston.com/2011-07-15/ae/29778265_1_meth-jesse-dean-norris |title=A Gripping Portrait of Change |work=Boston Globe |date=July 15, 2011 |accessdate=December 20, 2011 |author=Gilbert, Matthew |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/60KlhQkGH?url=http://articles.boston.com/2011-07-15/ae/29778265_1_meth-jesse-dean-norris |archivedate=July 21, 2011 |df=mdy }}</ref> <ref name="AutoHY-65">{{cite web |url=http://www.post-gazette.com/pg/11198/1158667-67-0.stm |title=Tuned In: 'Breaking Bad' Is Back and Better Than Ever |work=Pittsburgh Post-Gazette |date=July 17, 2011 |accessdate=December 20, 2011 |author=Owen, Rob}}</ref> <ref name="AutoHY-66">{{cite web|first=Carolyn |last=Koo |title=Breaking Bad Makes Best of Lists for 2011 of the Boston Globe, ''New York'', and Collider |url=http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2011/12/press-roundup-1230.php |publisher=AMC |date=December 30, 2011 |accessdate=January 3, 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120107133056/http://blogs.amctv.com/breaking-bad/2011/12/press-roundup-1230.php |archivedate=January 7, 2012 |df=mdy-all }}</ref> <ref name="AutoHY-67">{{cite web |last=Poniewozik |first=James |title=What Were the Best TV Lines of 2011? |url=http://entertainment.time.com/2011/12/21/what-were-the-best-tv-lines-of-2011/ |work=Time |date=December 21, 2011 |accessdate=January 3, 2012 |archive-date=ಜನವರಿ 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107160338/http://entertainment.time.com/2011/12/21/what-were-the-best-tv-lines-of-2011/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="AutoHY-68">{{cite web |last=Owen |first=Rob |title=Best TV Show: 'Breaking Bad' |url=http://www.post-gazette.com/pg/11356/1198492-67-0.stm |work=Pittsburgh Post-Gazette |date=December 22, 2011 |accessdate=January 2, 2012}}</ref> <ref name="AutoHY-69">{{cite web |last=Bowman |first=Donna |title=Breaking Bad: 'Face Off' |url=http://www.avclub.com/articles/face-off,62754/ |work=The A.V. Club |date=October 9, 2011 |accessdate=January 3, 2012}}</ref> <ref name="AutoHY-70">{{cite web |url=http://www.denofgeek.us/tv/breaking-bad/200626/breaking-bad-felina-review |title=Breaking Bad: Felina, Review |publisher=Den of Geek |first=Nick |last=Harley |date=September 30, 2013 |accessdate=September 30, 2013 |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002234935/http://www.denofgeek.us/tv/breaking-bad/200626/breaking-bad-felina-review |url-status=dead }}</ref> <ref name="AutoHY-71">{{cite web|url=http://grrm.livejournal.com/337511.html |title=Breaking Bad |publisher=Not A Blog |first=George R. R. |last=Martin |date=September 16, 2013 |accessdate=October 3, 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130918020921/http://grrm.livejournal.com/337511.html |archivedate=September 18, 2013 |df=mdy-all }}</ref> <ref name="AutoHY-72">{{cite web |url=http://www.ign.com/articles/2013/10/03/breaking-bad-the-final-season-review |title=''Breaking Bad'': The Final Season Review |work=IGN |first=Seth |last=Amitin |date=October 3, 2013 |accessdate=October 4, 2013}}</ref> <ref name="AutoHY-73">{{cite web |url=http://www.nationalreview.com/article/359223/breaking-bad-breaks-through-jonah-goldberg/page/0/1 |title=''Breaking Bad'' Breaks Through |work=National Review |first=Jonah |last=Goldberg |date=August 19, 2013 |accessdate=August 20, 2014 |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 27, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141027025751/http://www.nationalreview.com/article/359223/breaking-bad-breaks-through-jonah-goldberg/page/0/1 |url-status=dead }}</ref> <ref name=awesome>{{cite web |url=http://www.huffingtonpost.com/2013/10/14/anthony-hopkins-breaking-bad-letter_n_4098441.html |title=Anthony Hopkins' 'Breaking Bad' Fan Letter To Bryan Cranston Is Awesome |author=Moaba, Alex |date=October 15, 2013 |work=The Huffington Post |accessdate=November 18, 2013}}</ref> <ref name=theguardian>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/film/2013/oct/17/anthony-hopkins-bryan-cranston-breaking-bad-fan-letter |title=Anthony Hopkins's letter to Breaking Bad star Bryan Cranston |author=[[Anthony Hopkins|Hopkins, Anthony]] |date=October 17, 2013 |work=[[The Guardian]] |accessdate=November 18, 2013}}</ref> <ref name=cbsnews>{{cite web |url=http://www.cbsnews.com/8301-207_162-57607525/anthony-hopkins-writes-fan-letter-praising-bryan-cranston-breaking-bad/ |title=Anthony Hopkins writes fan letter praising Bryan Cranston, "Breaking Bad" |last=Derschowitz |first=Jessica |date=October 15, 2013 |publisher=[[CBS News]] |accessdate=November 18, 2013 |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 29, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029151453/http://www.cbsnews.com/8301-207_162-57607525/anthony-hopkins-writes-fan-letter-praising-bryan-cranston-breaking-bad/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="guinness">{{cite web |url=http://www.guinnessworldrecords.com/news/2013/9/breaking-bad-cooks-up-record-breaking-formula-for-guinness-world-records-2014-edition-51000/ |title=Breaking Bad Cooks Up Record-breaking Formula for Guinness World Records 2014 Edition |date=September 4, 2013 |first=Mike |last=Janela |publisher=[[Guinness World Records]] |accessdate=September 9, 2013}}</ref> <ref name="thr">{{cite web |url=http://www.hollywoodreporter.com/news/breaking-bad-sets-guinness-world-622475 |title='Breaking Bad' Sets Guinness World Record |work=[[The Hollywood Reporter]] |date=September 5, 2013 |accessdate=May 5, 2014 |author=Couch, Aaron}}</ref> <ref name="AutoHY-74">{{cite web |url=http://www.peabodyawards.com/award-profile/breaking-bad |title=Breaking Bad (AMC) |publisher=The Peabody Awards |date=May 2009 |accessdate=September 11, 2014}}</ref> <ref name="AutoHY-75">{{cite web |url=http://www.peabodyawards.com/award-profile/breaking-bad-amc |title=Breaking Bad (AMC) |publisher=The Peabody Awards |date=May 2014 |accessdate=September 11, 2014}}</ref> <ref name="AutoHY-76">{{cite web |url=http://goldderby.latimes.com/awards_goldderby/2010/08/mad-men-and-bryan-cranston-repeat-at-emmys-while-kyra-sedgwick-finally-wins.html |title='Mad Men' and Bryan Cranston Three-peat at Emmys While Kyra Sedgwick Finally Wins |work=Los Angeles Times |date=August 29, 2010 |accessdate=November 26, 2010 |archive-date=ಜುಲೈ 14, 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6I6t6VteJ?url=http://goldderby.latimes.com/awards_goldderby/2010/08/mad-men-and-bryan-cranston-repeat-at-emmys-while-kyra-sedgwick-finally-wins.html |url-status=dead }}</ref> <ref name="AutoHY-77">{{cite web |url=http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2013/02/writers-guild-awards-2013-full-winners-list.html |title=Writers Guild Awards 2013: Full Winners List |publisher=Zap2it |first=Chris E. |last=Hayner |date=February 18, 2013 |accessdate=February 19, 2013 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 20, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130220125205/http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2013/02/writers-guild-awards-2013-full-winners-list.html |url-status=dead }}</ref> <ref name="Deadline.com">{{cite web |url=http://www.deadline.com/2013/06/wgas-101-best-written-tv-series-of-all-time-complete-list/ |title='101 Best Written TV Series of All Time' From WGA/TV Guide: Complete List |publisher=Deadline.com |date=June 2, 2013 |accessdate=July 15, 2013}}</ref> <ref name="remake">{{cite web |url=http://www.deadline.com/2013/05/univision-announces-adaptations-of-breaking-bad-gossip-girl-for-hispanic-market/ |title=Univision Announces Adaptations of ''Breaking Bad'' & ''Gossip Girl'' for Hispanic Market |last=Patten |first=Dominic |date=May 10, 2013 |accessdate=May 14, 2013 |publisher=[[Deadline.com]] }}</ref> <ref name="remakeconfirm">{{cite web |url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/univision-sony-firm-up-plans-521718 |title=Univision and Sony Firm Up Plans for a ''Breaking Bad'' Spanish-language Remake |last=O'Connell |first=Michael |date=May 13, 2013 |accessdate=May 14, 2013 |work=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> <ref name="metacast">{{cite web |url=http://www.hollywoodreporter.com/news/breaking-bad-remake-metastasis-meet-640039 |title=Meet Walter Blanco: ''Breaking Bad'' Gets Spanish-language Version |work=[[The Hollywood Reporter]]|date=October 2, 2013 |last=Roxborough |first=Scott |accessdate=October 2, 2013}}</ref> <ref name="ns">{{cite web |url=http://www.newstatesman.com/culture/2014/02/amazing-world-breaking-bad-en-espanol |title=The Amazing World of ''Breaking Bad'' en Español |last=Bennett |first=Laura |work=[[New Statesman]] |publisher=Progressive Media International |date=February 7, 2014 |accessdate=February 9, 2014}}</ref> <ref name="AutoHY-78">{{cite web |url=http://entertainment.time.com/2013/10/08/coming-soon-breaking-bad-the-opera/ |title=Coming Soon: ‘Breaking Bad’ The Opera |work=Time |first=Charlotte |last=Atler |date=October 8, 2013 |accessdate=October 24, 2014 |archive-date=ನವೆಂಬರ್ 9, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141109150130/http://entertainment.time.com/2013/10/08/coming-soon-breaking-bad-the-opera/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="AutoHY-79">{{cite web |last=Andreeva |first=Nellie |url=http://www.deadline.com/2013/04/breaking-bad-spinoff-series-bob-odenkirk-saul-goodman-amc/ |title=AMC Eyes 'Breaking Bad' Spinoff Toplined by Bob Odenkirk |publisher=Deadline.com |date=April 9, 2013 |accessdate=April 9, 2013}}</ref> <ref name="AutoHY-80">{{cite web |last=Roots |first=Kimberly |url=http://tvline.com/2013/09/11/breaking-bad-spinoff-better-call-saul-series-order-amc/ |title=Breaking Bad Prequel Spin-Off Better Call Saul Ordered to Series at AMC |publisher=TVLine |date=September 11, 2013 |accessdate=September 11, 2013 |archive-date=ಜೂನ್ 27, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627022140/https://tvline.com/2013/09/11/breaking-bad-spinoff-better-call-saul-series-order-amc/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="AutoHY-81">{{cite news |url=http://www.ign.com/articles/2013/09/11/breaking-bad-spinoff-better-call-saul-confirmed |publisher=IGN |title=Breaking Bad Spinoff Series Better Call Saul Confirmed |first=Roth |last=Cornet |date=September 11, 2013 |accessdate=September 11, 2013}}</ref> <ref name="AutoHY-82">{{cite web |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/06/19/amc-releases-first-photo-from-better-call-saul/275154/ |title='Better Call Saul' Renewed for Second Season by AMC; First Season Pushed Back to 2015 |last=Kondolojy |first=Amanda |work=[[TV by the Numbers]] |date=June 19, 2014 |accessdate=June 19, 2014 |archive-date=ಮೇ 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519145525/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/06/19/amc-releases-first-photo-from-better-call-saul/275154/ |url-status=dead }}</ref>}} {{Interwikineeded}} 2xi0sikcisu1rkpngnq0xkuysbfwkau 0 123777 1373300 1343810 2026-05-13T06:47:26Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ವಿಜ್ಞಾನ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373300 wikitext text/x-wiki '''ಕೋಶ ವಿಜ್ಞಾನ''' ಕೋಶವೆಂದರೆ ನಿಘಂಟು. ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಆಕಾರಾದಿಯಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಅವುಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳಿದಲ್ಲಿ ಅದು ಕೋಶವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕೋಶವಿಜ್ಞಾನವೆನ್ನುತ್ತೇವೆ. (ಲೆಕ್ಸಿಕಾಗ್ರಫಿ). ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಕೋಶವಿಜ್ಞಾನದ ಉಗಮ, ವಿಕಾಸ, ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ವೈವಿಧ್ಯ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೋಶಗಳು-ಈ ಬಗ್ಗೆ ವಿಷಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಭಾಷೆ ಮೊದಲು, ಅನಂತರ [[ವ್ಯಾಕರಣ]]. ಹಾಗೆಯೇ ಭಾಷೆ ಮೊದಲು, ಅನಂತರ ಕೋಶ. ಭಾಷೆ ಇನ್ನೂ ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದು [[ಲಿಪಿ]] ಬಳಕೆಗೆ ಬಾರದಿದ್ದಾಗ ವ್ಯಾಕರಣ ಹಾಗೂ ಕೋಶಗಳ ಅಗತ್ಯ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಇರಲಿಲ್ಲವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಭಾಷೆ ಬೆಳೆದಂತೆಲ್ಲ ಕಾಲ ಮತ್ತು ದೇಶಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದಾಗಿ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಶಬ್ದಾರ್ಥ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತಾಗಿ ಭಾಷೆಗೊಂದು ವ್ಯಾಕರಣ, ಒಂದು ಕೋಶ ಅಗತ್ಯವೆನಿಸುತ್ತ ಬಂದಿರಬೇಕು. ಆಡಿದ ಮಾತು, ಬರೆದ ವಿಷಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಬೇಕಾದರೆ ನಮ್ಮ ಭಾಷೆ ಶುದ್ಧವಾಗಿ, ವ್ಯಾಕರಣಬದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕಲ್ಲದೆ ಮಾತಿನಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಬ್ದಕ್ಕೂ ಖಚಿತವಾದ ಅರ್ಥವಿರಬೇಕು. ಒಂದೇ ಶಬ್ದವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಜನ ನಾಲ್ಕು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದಾಗ, ಒಂದೇ ಪದವನ್ನು ಒಬ್ಬನೇ ಒಂದು ಬರೆಹದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದಾಗ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಧಿಗ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಶಬ್ದದ [[ಕಾಗುಣಿತ]] ಕೂಡ. <ref>{{cite news |title=ಕೋಶ ವಿಜ್ಞಾನ |url=https://kn.eferrit.com/%E0%B2%B6%E0%B2%AC%E0%B3%8D%E0%B2%A6%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%B6%E0%B2%B6%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%9E/ |accessdate=11 January 2020}}</ref> ==ಕೋಶನಿರ್ಮಾಣ== ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೋಶನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಬಹು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ನಡೆದು ಬಂದಿದೆ. ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಕೋಶ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಭರತಖಂಡದಲ್ಲಿ. ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ.1000ಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದೆಯೇ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿಘಂಟುಗಳು ರಚನೆಯಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಪಾಣಿನಿಗಿಂತಲ್ಲೂ ಬಹು ಹಿಂದೆ [[ಯಾಸ್ಕಮಹಾಮುನಿ]] ಮುಂತಾದ ಭಾರತೀಯ ಪಂಡಿತರು ಅನೇಕ ನಿಘಂಟುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿಯಬಂದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಲಬ್ಧವಿರುವ ನಿಘಂಟುಗಳು ಕಡಿಮೆ. ಪಾಣಿನಿಯ ವ್ಯಾಕರಣಗ್ರಂಥ ಹೊರಬರುವ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಹಲವಾರು ನಿಘಂಟುಗಳು ಇದ್ದುವೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಮೇಲೆ [[ಗ್ರೀಕ್]], [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಮುಂತಾದ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಕ್ರಿ.ಶ. 8, 9, 10ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ನಿಘಂಟುಗಳ ರಚನಾಕಾರ್ಯ [[ಪಾಣಿನಿ]] ಮತ್ತು ಯಾಸ್ಕ ಮಹಾಮುನಿಗಳ ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ನಿಘಂಟುಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆದಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅಂತು ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ.1000ಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದೆ ಯಾವ ವ್ಯಾಕರಣ ಹಾಗೂ ನಿಘಂಟು ರಚಿತವಾಗಿಲ್ಲವೆನ್ನುವುದು ಖಚಿತ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಶ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರ್ಯ ಸುಮಾರು 15 ಮತ್ತು 16ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಿಂದೀಚೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲು ಐವತ್ತು ಆರುವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ]]ರು ಕೋಶ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಯಾವ ಖಚಿತ ಆಧಾರಗಳೂ ಇಲ್ಲದಾಗ, ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ, ಸನ್ನಿವೇಶದಿಂದ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಟು. ಹೀಗಾಗಿ ಒಂದು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣ ಶಿಷ್ಯರೂಪಗಳು, ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ್ಯರೂಪಗಳು-ಎಂದು ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಮೂರು ರೂಪಗಳು ಏರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇಂಥ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಷೆಗೂ ಸರಿಯಾದ ಒಂದು ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕೋಶ ಅಗತ್ಯವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡೂ [[ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite news |last1=writer |first1=Richard Nordquist Richard Nordquist is a freelance |last2=English |first2=former professor of |last3=Grammar |first3=Rhetoric who wrote college-level |last4=textbooks |first4=Composition |title=What Is Lexicography? |url=https://www.thoughtco.com/what-is-lexicography-1691229 |accessdate=11 January 2020 |work=ThoughtCo |}}</ref> ==ಕೋಶಗಳ ವಿಂಗಡಣೆ== ಕೋಶಗಳನ್ನು [[ಪುಸ್ತಕಕೋಶ]], [[ವ್ಯಕ್ತಿಕೋಶ]] ಮತ್ತು [[ಭಾಷಾಕೋಶ]] ಎಂದು ಮೂರು ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹದು. [[ವೇದ]], [[ಪುರಾಣ]], [[ಮಹಾಭಾರತ]], [[ರಾಮಾಯಣ]] ಮುಂತಾದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ [[ಪೌರಾಣಿಕ |ಪೌರಾಣಿಕ ಗ್ರಂಥ]]ಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ಕ್ಲಿಷ್ಟ ಪದಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅರ್ಥೈಸಿದಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಕೋಶ ಅಥವಾ ಗ್ರಂಥಸ್ಥ ಕೋಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ಕ್ಲಿಷ್ಟಪದಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅರ್ಥೈಸಿದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಕೋಶವಾಗುತ್ತದೆ. [[ಪಂಪ]], [[ರನ್ನ]], [[ಶೆಲ್ಲಿ]], [[ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್]], [[ಮಿಲ್ಟನ್]], [[ಕಾಳಿದಾಸ]] ಮುಂತಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯಸಂಬಂಧಿ ಕೋಶ ಈ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಭಾಷಾಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕೋಶಗಳು ಉಂಟು. ಒಂದೇ ಭಾಷೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪದಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಅದೇ ಭಾಷೆಯ ಸರಳ ಅರ್ಥ ನೀಡಿ ಕೋಶವನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆ-ಕನ್ನಡ-ಕನ್ನಡ ಕೋಶ. ಒಂದು ಭಾಷೆಯ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥನೀಡಿದಲ್ಲಿ ಅದೊಂದು ಬಗೆಯ ಕೋಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಕನ್ನಡ-ಹಿಂದೀ, ಕನ್ನಡ-ಮರಾಠಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ತೆಲುಗು ಕೋಶಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಶನಗಳು. ಕೆಲವು ಭಾಷಾಕೋಶಗಳು ಇದೇ ರೀತಿ ಎರಡು ಮತ್ತು ಎರಡಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥನೀಡುತ್ತವೆ. ಇವನ್ನೇ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಏಕಭಾಷಿಕಕೋಶ, ದ್ವಿಭಾಷಿಕ ಕೋಶ ಮತ್ತು ಬಹುಭಾಷಿಕ ಕೋಶ ಎಂತಲೂ ಕರೆಯುವುದಿದೆ.<ref>{{cite news |title=ಕೋಶ ವಿಜ್ಞಾನ |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/lexicography |accessdate=11 January 2020}}</ref> ==ಕೋಶಗಳ ವರ್ಗ== ಕೋಶವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಮೂರು ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಅವೇ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಕೋಶ, ಐತಿಹಾಸಿಕಕೋಶ ಮತ್ತು ತೌಲನಾತ್ಮಕ ಕೋಶಗಳು. ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಕೋಶಗಳು ಏಕಭಾಷಿಕವಾಗಿಯೂ ದ್ವಿಭಾಷಿಕ ಮತ್ತು ಬಹುಭಾಷಿಕವಾಗಿಯೂ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಯಾವ ಒಂದು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯಬಹುದಾದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಎಲ್ಲ ಶಬ್ದಗಳನ್ನೂ ಅವುಗಳ ಪರಿಸರದೊಂದಿಗೇ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅವುಗಳ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕರಣ ವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ವಿವರಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಕೋಶವೇ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಕೋಶ. ಕನ್ನಡ-ಕನ್ನಡ ಕೋಶ ಮತ್ತು ಬೃಹದ್ ಹಿಂದೀಕೋಶ ಈ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಕೇವಲ ಆಡುಮಾತಿಗೂ ಇಂಥ ಒಂದು ಕೋಶವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite news |title=Definition of lexicography {{!}} Dictionary.com |url=https://www.dictionary.com/browse/lexicography |accessdate=11 January 2020 |work=www.dictionary.com |}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ]] 01s5wof8fipsmsd8ej10ymr306dug42 0 130964 1373286 1341581 2026-05-13T04:55:59Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ನಗರಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373286 wikitext text/x-wiki <span style="font-size: small;"><span id="coordinates">ನಿರ್ದೇಶಾಂಕ: <span class="plainlinks nourlexpansion">[//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%A1&params=11.25_N_75.77_E_type:city_region:IN-XX <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="इस जगह के लिए मानचित्र, हवाई छायाचित्र एवं अन्य आँकड़े"><span class="latitude">11°15′N</span> <span class="longitude">75°46′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct"> / </span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="इस जगह के लिए मानचित्र, हवाई छायाचित्र एवं अन्य आँकड़े">11.25°N 75.77°E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">11.25; 75.77</span></span></span>]</span></span></span> '''ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ''' (ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್, ಕೋ<big>ೞಿ</big>ಕ್ಕೋಡ್, ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್, [[ಮಲಯಾಳಂ]] : കോഴിക്കോട് ) [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ನೈಋತ್ಯ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅದರ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ವಿಶಾಲ ಮತ್ತು ನೆಮ್ಮದಿಯ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವಿದೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ವಯನಾಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಹಸಿರು, ಪ್ರಶಾಂತ ಪರಿಸರ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು, ನದಿಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಬರುತ್ತಾರೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಕಾಲದ ಕಲ್ಲಿನ ಗುಹೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಸಂಗಮ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಚೇರ ವ|ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳವು ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಕೊಡಿಕೋಡ್ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಹದಿಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಇರ್ನಾಡ್ ರಾಜ ಉದಯವರ್ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಪೊನ್ನಿಯಾಂಕರ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ವೇಲಾಪುರಂ ಎಂಬ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ನಾವಿಕ [[ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮ|ವಾಸ್ಕೊ ಡ]] [[ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮ|ಗಾಮಾ]] ತನ್ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿ.ಶ 1498 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕ ಆಗಮಿಸಿದ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಇವರು. ಅದರ ನಂತರ ಡಚ್, ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ನಂತರ, ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರಬಲ ಝಾಮೊರಿನ್ ಅಥವಾ ಸಂಬೂದಿರಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. 1956 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳವು ಒಂದು ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ನಂತರ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ರಾಜ್ಯದ ವ್ಯವಹಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Calicut_1572.jpg|center|thumb|550x550px| ಸಿವಿಟೇಟ್ಸ್ ಆರ್ಬಿಸ್ ಟೆರಾರಮ್ (ಜಾರ್ಜ್ ಬ್ರೌನ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾಂಜ್ ಹೊಗೆನ್ಬರ್, 1572) ಎಂಬ ಅಟ್ಲಾಸ್ನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ]] == ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Kerala State Road Transport Volvo 8400 operating Route 610.jpg|right|thumb|350x350px| ಕೆಎಸ್‌ಆರ್‌ಟಿಸಿಯ ವೋಲ್ವೋ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಬಸ್ ಸೇವೆ]] === ಪಝಸಿರಾಜ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ === ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ನೋಟವನ್ನು ಈ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ನಗರದ 5 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಣ್ಯಗಳು, ಕಂಚಿನ ವಸ್ತುಗಳು, ಪ್ರಾಚೀನ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರತಿಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. === ಕಲಾ ಸೌಧ === ಈ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಪಝಸಿರಾಜ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. [[ರಾಜಾ ರವಿವರ್ಮ]] ಅವರ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಇಬ್ಬರು ಕಲಾವಿದರು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಕಲೆಯ ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ರವಿ ರಾಜ ವರ್ಮಾ ಆಯಿಲ್ ಪೇಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ಕಲಾವಿದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಸೋಮವಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜಾದಿನಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 10 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 5 ರವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. === ಮನಚಿರಾ ಮೈದಾನ === ಈ ಮೈದಾನವು ನಗರದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಝಾಮೊರಿನ್ ಅರಸರ ಅರಮನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಂಗಣವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಈಗ ಸುಂದರವಾದ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೆಗಳನ್ನು ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನೀರಿನ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಇದೆ. === ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಬೀಚ್ === ನಗರದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ದೂರದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಈ ಬೀಚ್ ಒಂದು ಅನನ್ಯ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಡಲತೀರದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವು ಮರಳಿನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಾಗ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೋಟವು ಬಹಳ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಲಘು ಮನೆಗಳು, ಲಯನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಅನ್ನು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. === ಬೇಪೋರ್ === ಈ ಸಣ್ಣ ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಣವು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಿಂದ 11 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಚಾಲಿಯಾರ್ ನದಿಯ ಮುಖಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. 1500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳವು ಉಋ ಅಂದರೆ ಅರೇಬಿಕ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಡಗುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. === ವಡಕರ್ === ಈ ಸ್ಥಳವು ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್‌ನ ಪೌರಾಣಿಕ ನಾಯಕ ತಚೋಲಿ ಒಥೆನಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದವರು ವಡಕರ್. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಡಕರ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. === ತುಷಾರಗಿರಿ === [[ಚಿತ್ರ:Tali_Subramanya_Temple,_Chalappuram,_Kozhikode.1.jpg|thumb|ತಾಲಿ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಈ ಸ್ಥಳವು ಜಲಪಾತಗಳು ಮತ್ತು ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ ಕಾಡುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ತುಷಾರಗಿರಿ ಕೊಡಂಚರಿಯಿಂದ 11 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ರಬ್ಬರ್ ಸಸ್ಯಗಳು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಕಾಗದ, ಶುಂಠಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಮಸಾಲೆ ಮರದ ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ತುಷಾರ್ಗಿರಿ ಬಳಿಯ ಕಾಕ್ಕಾಯಂನಲ್ಲಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಚಾರಣವನ್ನು ಆನಂದಿಸಬಹುದು. === ವಿಜ್ಞಾನ ತಾರಾಲಯ === ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕರ್ನಲ್ಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಲಿಯಲು ನೀವು ತಾರಾಲಯಕ್ಕೆ (ಸೈನ್ಸ್ ಪ್ಲಾನೆಟೇರಿಯಮ್) ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದು. ಜಾಫರ್ಖಾನ್ ಕಾಲೋನಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ತಾರಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಆಟಗಳು ಮತ್ತು ಒಗಟುಗಳ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯಬಹುದು. === ಪೂಕೋಟ್ ಸರೋವರ === ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಸರೋವರವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ. ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ ಮರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಈ ಸರೋವರವು ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. === ತಾಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ನಗರದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಝಾಮೊರಿನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಮರಣೀಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ರೇವತಿ ಪಟ್ಟಥಾನಂ ಎಂಬ ವಾರ್ಷಿಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಶಾಪಿಂಗ್ == ಒಣ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ತೆಂಗಿನ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಸಿಹಿ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಪುಡಿಂಗ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಚಿಪ್ಸ್ಗಾಗಿ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕೋರ್ಟ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಸಾಲೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ತಾಜಾ ಮಸಾಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಅರೇಬಿಕ್ ನೀರಿನ ಹಡಗುಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಖರೀದಿಸಬಹುದು. ಕೈಮಗ್ಗ ಬಟ್ಟೆಗೆ ಕೊಡಿಕೋಡ್ ಕೂಡ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. == ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ == ; ವಾಯುಮಾರ್ಗ ಕರಿಪುರವು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ನಗರದಿಂದ 23 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಮುಂಬೈ, ಚೆನ್ನೈ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿದಿನ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ; ರೈಲು ಮಾರ್ಗ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವು ಮಂಚೀರಾ ಚೌಕದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಇದೆ. ಈ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವು ಮಂಗಳೂರು, ಎರ್ನಾಕುಲಂ, ತಿರುವನಂತಪುರ, ಚೆನ್ನೈ, ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಮತ್ತು ಗೋವಾಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೈಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ; ರಸ್ತೆಮಾರ್ಗಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 14 ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯನ್ನು ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ನಗರದಿಂದ ಅನೇಕ ಬಸ್ಸುಗಳು ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Kozhikode_Mavoor_Road_Bus_Stand,_a_distant_view..jpg|thumb|ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಮಾವೂರ್ ರಸ್ತೆ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] == ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20190812151749/https://kozhikode.nic.in/ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [https://web.archive.org/web/20090326175545/http://www.nitc.ac.in/nitc/layout_specific/sp/main/about_us/location/map.jpg ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ (ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ) ನಗರ ನಕ್ಷೆ] * [https://web.archive.org/web/20071021084039/http://india-world.net/op-ed/portuguese.htm ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪಡೆಗಳ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ನಗರಗಳು]] 0piq1ip5wf6uoqspd1rat5jme77vhte 1373287 1373286 2026-05-13T04:56:21Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373287 wikitext text/x-wiki <span style="font-size: small;"><span id="coordinates">ನಿರ್ದೇಶಾಂಕ: <span class="plainlinks nourlexpansion">[//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%A1&params=11.25_N_75.77_E_type:city_region:IN-XX <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="इस जगह के लिए मानचित्र, हवाई छायाचित्र एवं अन्य आँकड़े"><span class="latitude">11°15′N</span> <span class="longitude">75°46′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct"> / </span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="इस जगह के लिए मानचित्र, हवाई छायाचित्र एवं अन्य आँकड़े">11.25°N 75.77°E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">11.25; 75.77</span></span></span>]</span></span></span> '''ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ''' (ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್, ಕೋ<big>ೞಿ</big>ಕ್ಕೋಡ್, ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್, [[ಮಲಯಾಳಂ]] : കോഴിക്കോട് ) [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ನೈಋತ್ಯ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅದರ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ವಿಶಾಲ ಮತ್ತು ನೆಮ್ಮದಿಯ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವಿದೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ವಯನಾಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಹಸಿರು, ಪ್ರಶಾಂತ ಪರಿಸರ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು, ನದಿಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಬರುತ್ತಾರೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಕಾಲದ ಕಲ್ಲಿನ ಗುಹೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಸಂಗಮ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಚೇರ ವ|ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳವು ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಕೊಡಿಕೋಡ್ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಹದಿಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಇರ್ನಾಡ್ ರಾಜ ಉದಯವರ್ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಪೊನ್ನಿಯಾಂಕರ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ವೇಲಾಪುರಂ ಎಂಬ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ನಾವಿಕ [[ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮ|ವಾಸ್ಕೊ ಡ]] [[ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮ|ಗಾಮಾ]] ತನ್ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿ.ಶ 1498 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕ ಆಗಮಿಸಿದ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಇವರು. ಅದರ ನಂತರ ಡಚ್, ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ನಂತರ, ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರಬಲ ಝಾಮೊರಿನ್ ಅಥವಾ ಸಂಬೂದಿರಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. 1956 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳವು ಒಂದು ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ನಂತರ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ರಾಜ್ಯದ ವ್ಯವಹಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Calicut_1572.jpg|center|thumb|550x550px| ಸಿವಿಟೇಟ್ಸ್ ಆರ್ಬಿಸ್ ಟೆರಾರಮ್ (ಜಾರ್ಜ್ ಬ್ರೌನ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾಂಜ್ ಹೊಗೆನ್ಬರ್, 1572) ಎಂಬ ಅಟ್ಲಾಸ್ನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ]] == ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Kerala State Road Transport Volvo 8400 operating Route 610.jpg|right|thumb|350x350px| ಕೆಎಸ್‌ಆರ್‌ಟಿಸಿಯ ವೋಲ್ವೋ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಬಸ್ ಸೇವೆ]] === ಪಝಸಿರಾಜ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ === ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ನೋಟವನ್ನು ಈ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ನಗರದ 5 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಣ್ಯಗಳು, ಕಂಚಿನ ವಸ್ತುಗಳು, ಪ್ರಾಚೀನ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರತಿಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. === ಕಲಾ ಸೌಧ === ಈ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಪಝಸಿರಾಜ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. [[ರಾಜಾ ರವಿವರ್ಮ]] ಅವರ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಇಬ್ಬರು ಕಲಾವಿದರು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಕಲೆಯ ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ರವಿ ರಾಜ ವರ್ಮಾ ಆಯಿಲ್ ಪೇಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ಕಲಾವಿದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಸೋಮವಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜಾದಿನಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 10 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 5 ರವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. === ಮನಚಿರಾ ಮೈದಾನ === ಈ ಮೈದಾನವು ನಗರದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಝಾಮೊರಿನ್ ಅರಸರ ಅರಮನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಂಗಣವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಈಗ ಸುಂದರವಾದ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೆಗಳನ್ನು ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನೀರಿನ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಇದೆ. === ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಬೀಚ್ === ನಗರದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ದೂರದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಈ ಬೀಚ್ ಒಂದು ಅನನ್ಯ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಡಲತೀರದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವು ಮರಳಿನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಾಗ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೋಟವು ಬಹಳ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಲಘು ಮನೆಗಳು, ಲಯನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಅನ್ನು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. === ಬೇಪೋರ್ === ಈ ಸಣ್ಣ ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಣವು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಿಂದ 11 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಚಾಲಿಯಾರ್ ನದಿಯ ಮುಖಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. 1500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳವು ಉಋ ಅಂದರೆ ಅರೇಬಿಕ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಡಗುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. === ವಡಕರ್ === ಈ ಸ್ಥಳವು ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್‌ನ ಪೌರಾಣಿಕ ನಾಯಕ ತಚೋಲಿ ಒಥೆನಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದವರು ವಡಕರ್. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಡಕರ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. === ತುಷಾರಗಿರಿ === [[ಚಿತ್ರ:Tali_Subramanya_Temple,_Chalappuram,_Kozhikode.1.jpg|thumb|ತಾಲಿ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಈ ಸ್ಥಳವು ಜಲಪಾತಗಳು ಮತ್ತು ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ ಕಾಡುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ತುಷಾರಗಿರಿ ಕೊಡಂಚರಿಯಿಂದ 11 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ರಬ್ಬರ್ ಸಸ್ಯಗಳು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಕಾಗದ, ಶುಂಠಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಮಸಾಲೆ ಮರದ ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ತುಷಾರ್ಗಿರಿ ಬಳಿಯ ಕಾಕ್ಕಾಯಂನಲ್ಲಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಚಾರಣವನ್ನು ಆನಂದಿಸಬಹುದು. === ವಿಜ್ಞಾನ ತಾರಾಲಯ === ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕರ್ನಲ್ಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಲಿಯಲು ನೀವು ತಾರಾಲಯಕ್ಕೆ (ಸೈನ್ಸ್ ಪ್ಲಾನೆಟೇರಿಯಮ್) ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದು. ಜಾಫರ್ಖಾನ್ ಕಾಲೋನಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ತಾರಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಆಟಗಳು ಮತ್ತು ಒಗಟುಗಳ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯಬಹುದು. === ಪೂಕೋಟ್ ಸರೋವರ === ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಸರೋವರವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ. ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ ಮರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಈ ಸರೋವರವು ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. === ತಾಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ನಗರದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಝಾಮೊರಿನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಮರಣೀಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ರೇವತಿ ಪಟ್ಟಥಾನಂ ಎಂಬ ವಾರ್ಷಿಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಶಾಪಿಂಗ್ == ಒಣ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ತೆಂಗಿನ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಸಿಹಿ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಪುಡಿಂಗ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಚಿಪ್ಸ್ಗಾಗಿ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕೋರ್ಟ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಸಾಲೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ತಾಜಾ ಮಸಾಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಅರೇಬಿಕ್ ನೀರಿನ ಹಡಗುಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಖರೀದಿಸಬಹುದು. ಕೈಮಗ್ಗ ಬಟ್ಟೆಗೆ ಕೊಡಿಕೋಡ್ ಕೂಡ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. == ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ == ; ವಾಯುಮಾರ್ಗ ಕರಿಪುರವು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ನಗರದಿಂದ 23 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಮುಂಬೈ, ಚೆನ್ನೈ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿದಿನ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ; ರೈಲು ಮಾರ್ಗ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವು ಮಂಚೀರಾ ಚೌಕದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಇದೆ. ಈ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವು ಮಂಗಳೂರು, ಎರ್ನಾಕುಲಂ, ತಿರುವನಂತಪುರ, ಚೆನ್ನೈ, ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಮತ್ತು ಗೋವಾಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೈಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ; ರಸ್ತೆಮಾರ್ಗಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 14 ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯನ್ನು ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ನಗರದಿಂದ ಅನೇಕ ಬಸ್ಸುಗಳು ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Kozhikode_Mavoor_Road_Bus_Stand,_a_distant_view..jpg|thumb|ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಮಾವೂರ್ ರಸ್ತೆ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] == ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20190812151749/https://kozhikode.nic.in/ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [https://web.archive.org/web/20090326175545/http://www.nitc.ac.in/nitc/layout_specific/sp/main/about_us/location/map.jpg ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ (ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ) ನಗರ ನಕ್ಷೆ] * [https://web.archive.org/web/20071021084039/http://india-world.net/op-ed/portuguese.htm ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪಡೆಗಳ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] nj0rsslr2i2i47fdxigbn2w2oztk7qt 1373288 1373287 2026-05-13T04:56:50Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಭಾರತದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373288 wikitext text/x-wiki <span style="font-size: small;"><span id="coordinates">ನಿರ್ದೇಶಾಂಕ: <span class="plainlinks nourlexpansion">[//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%A1&params=11.25_N_75.77_E_type:city_region:IN-XX <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="इस जगह के लिए मानचित्र, हवाई छायाचित्र एवं अन्य आँकड़े"><span class="latitude">11°15′N</span> <span class="longitude">75°46′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct"> / </span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="इस जगह के लिए मानचित्र, हवाई छायाचित्र एवं अन्य आँकड़े">11.25°N 75.77°E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">11.25; 75.77</span></span></span>]</span></span></span> '''ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ''' (ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್, ಕೋ<big>ೞಿ</big>ಕ್ಕೋಡ್, ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್, [[ಮಲಯಾಳಂ]] : കോഴിക്കോട് ) [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ನೈಋತ್ಯ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅದರ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ವಿಶಾಲ ಮತ್ತು ನೆಮ್ಮದಿಯ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವಿದೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ವಯನಾಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಹಸಿರು, ಪ್ರಶಾಂತ ಪರಿಸರ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು, ನದಿಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಬರುತ್ತಾರೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಕಾಲದ ಕಲ್ಲಿನ ಗುಹೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಸಂಗಮ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಚೇರ ವ|ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳವು ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಕೊಡಿಕೋಡ್ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಹದಿಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಇರ್ನಾಡ್ ರಾಜ ಉದಯವರ್ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಪೊನ್ನಿಯಾಂಕರ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ವೇಲಾಪುರಂ ಎಂಬ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ನಾವಿಕ [[ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮ|ವಾಸ್ಕೊ ಡ]] [[ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮ|ಗಾಮಾ]] ತನ್ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿ.ಶ 1498 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕ ಆಗಮಿಸಿದ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಇವರು. ಅದರ ನಂತರ ಡಚ್, ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ನಂತರ, ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರಬಲ ಝಾಮೊರಿನ್ ಅಥವಾ ಸಂಬೂದಿರಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. 1956 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳವು ಒಂದು ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ನಂತರ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ರಾಜ್ಯದ ವ್ಯವಹಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Calicut_1572.jpg|center|thumb|550x550px| ಸಿವಿಟೇಟ್ಸ್ ಆರ್ಬಿಸ್ ಟೆರಾರಮ್ (ಜಾರ್ಜ್ ಬ್ರೌನ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾಂಜ್ ಹೊಗೆನ್ಬರ್, 1572) ಎಂಬ ಅಟ್ಲಾಸ್ನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ]] == ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Kerala State Road Transport Volvo 8400 operating Route 610.jpg|right|thumb|350x350px| ಕೆಎಸ್‌ಆರ್‌ಟಿಸಿಯ ವೋಲ್ವೋ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಬಸ್ ಸೇವೆ]] === ಪಝಸಿರಾಜ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ === ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ನೋಟವನ್ನು ಈ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ನಗರದ 5 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಣ್ಯಗಳು, ಕಂಚಿನ ವಸ್ತುಗಳು, ಪ್ರಾಚೀನ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರತಿಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. === ಕಲಾ ಸೌಧ === ಈ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಪಝಸಿರಾಜ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. [[ರಾಜಾ ರವಿವರ್ಮ]] ಅವರ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಇಬ್ಬರು ಕಲಾವಿದರು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಕಲೆಯ ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ರವಿ ರಾಜ ವರ್ಮಾ ಆಯಿಲ್ ಪೇಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ಕಲಾವಿದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಸೋಮವಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜಾದಿನಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 10 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 5 ರವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. === ಮನಚಿರಾ ಮೈದಾನ === ಈ ಮೈದಾನವು ನಗರದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಝಾಮೊರಿನ್ ಅರಸರ ಅರಮನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಂಗಣವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಈಗ ಸುಂದರವಾದ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೆಗಳನ್ನು ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನೀರಿನ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಇದೆ. === ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಬೀಚ್ === ನಗರದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ದೂರದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಈ ಬೀಚ್ ಒಂದು ಅನನ್ಯ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಡಲತೀರದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವು ಮರಳಿನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಾಗ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೋಟವು ಬಹಳ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಲಘು ಮನೆಗಳು, ಲಯನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಅನ್ನು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. === ಬೇಪೋರ್ === ಈ ಸಣ್ಣ ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಣವು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಿಂದ 11 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಚಾಲಿಯಾರ್ ನದಿಯ ಮುಖಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. 1500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳವು ಉಋ ಅಂದರೆ ಅರೇಬಿಕ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಡಗುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. === ವಡಕರ್ === ಈ ಸ್ಥಳವು ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್‌ನ ಪೌರಾಣಿಕ ನಾಯಕ ತಚೋಲಿ ಒಥೆನಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದವರು ವಡಕರ್. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಡಕರ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. === ತುಷಾರಗಿರಿ === [[ಚಿತ್ರ:Tali_Subramanya_Temple,_Chalappuram,_Kozhikode.1.jpg|thumb|ತಾಲಿ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಈ ಸ್ಥಳವು ಜಲಪಾತಗಳು ಮತ್ತು ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ ಕಾಡುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ತುಷಾರಗಿರಿ ಕೊಡಂಚರಿಯಿಂದ 11 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ರಬ್ಬರ್ ಸಸ್ಯಗಳು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಕಾಗದ, ಶುಂಠಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಮಸಾಲೆ ಮರದ ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ತುಷಾರ್ಗಿರಿ ಬಳಿಯ ಕಾಕ್ಕಾಯಂನಲ್ಲಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಚಾರಣವನ್ನು ಆನಂದಿಸಬಹುದು. === ವಿಜ್ಞಾನ ತಾರಾಲಯ === ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕರ್ನಲ್ಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಲಿಯಲು ನೀವು ತಾರಾಲಯಕ್ಕೆ (ಸೈನ್ಸ್ ಪ್ಲಾನೆಟೇರಿಯಮ್) ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದು. ಜಾಫರ್ಖಾನ್ ಕಾಲೋನಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ತಾರಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಆಟಗಳು ಮತ್ತು ಒಗಟುಗಳ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯಬಹುದು. === ಪೂಕೋಟ್ ಸರೋವರ === ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಸರೋವರವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ. ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ ಮರಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಈ ಸರೋವರವು ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. === ತಾಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ನಗರದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಝಾಮೊರಿನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಮರಣೀಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ರೇವತಿ ಪಟ್ಟಥಾನಂ ಎಂಬ ವಾರ್ಷಿಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಶಾಪಿಂಗ್ == ಒಣ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ತೆಂಗಿನ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಸಿಹಿ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಪುಡಿಂಗ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಚಿಪ್ಸ್ಗಾಗಿ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕೋರ್ಟ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಸಾಲೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ತಾಜಾ ಮಸಾಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಅರೇಬಿಕ್ ನೀರಿನ ಹಡಗುಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಖರೀದಿಸಬಹುದು. ಕೈಮಗ್ಗ ಬಟ್ಟೆಗೆ ಕೊಡಿಕೋಡ್ ಕೂಡ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. == ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ == ; ವಾಯುಮಾರ್ಗ ಕರಿಪುರವು ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ನಗರದಿಂದ 23 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಮುಂಬೈ, ಚೆನ್ನೈ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿದಿನ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ; ರೈಲು ಮಾರ್ಗ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವು ಮಂಚೀರಾ ಚೌಕದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಇದೆ. ಈ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವು ಮಂಗಳೂರು, ಎರ್ನಾಕುಲಂ, ತಿರುವನಂತಪುರ, ಚೆನ್ನೈ, ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಮತ್ತು ಗೋವಾಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೈಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ; ರಸ್ತೆಮಾರ್ಗಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 14 ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯನ್ನು ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ನಗರದಿಂದ ಅನೇಕ ಬಸ್ಸುಗಳು ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Kozhikode_Mavoor_Road_Bus_Stand,_a_distant_view..jpg|thumb|ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಮಾವೂರ್ ರಸ್ತೆ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] == ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20190812151749/https://kozhikode.nic.in/ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [https://web.archive.org/web/20090326175545/http://www.nitc.ac.in/nitc/layout_specific/sp/main/about_us/location/map.jpg ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ (ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ) ನಗರ ನಕ್ಷೆ] * [https://web.archive.org/web/20071021084039/http://india-world.net/op-ed/portuguese.htm ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪಡೆಗಳ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] dlzfo68nf23tsp4ioe2f3h4cps7hcds 0 139106 1373235 1352359 2026-05-12T21:16:14Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373235 wikitext text/x-wiki '''ನೆಹರು''' ತಾರಾಲಯಗಳು ಭಾರತದ ಐದು ತಾರಾಲಯಗಳುಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಮೊದಲ [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನಿ]] [[ಜವಾಹರ‌ಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ]] ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]], [[ನವ ದೆಹಲಿ|ನವದೆಹಲಿ]], [[ಪುಣೆ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿವೆ]], ಜೊತೆಗೆ [[ಜವಾಹರ‌ಲಾಲ್ ನೆಹರು|ನೆಹರೂ]] ಜನಿಸಿದ [[ಪ್ರಯಾಗ್ ರಾಜ್|ಪ್ರಯಾಗರಾಜದಲ್ಲಿ]] ಜವಾಹರ್ ತಾರಾಲಯವಿದೆ. ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ನೆಹರು ತಾರಾಲಯವು ತೀನ್ ಮೂರ್ತಿ ಭವನದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿದೆ, ಇದನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ' ನೆಹರು ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮತ್ತು ಲೈಬ್ರರಿ ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಮೊದಲು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರ ಅಧಿಕೃತ ನಿವಾಸ ಆಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ಈಗ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಆಗಿದೆ. 1964 ರಲ್ಲಿ, ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಸ್ಮಾರಕ ನಿಧಿಯನ್ನು ಅವರ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ನಿಧಿಯು ಖಗೋಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಉತ್ತೇಜನದ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ನೆಹರು ತಾರಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ತಾರಾಲಯವು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ತಾರಾಲಯದಂತೆಯೇ ಶ್ರೀಮತಿ [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ]] ಅವರಿಂದ 6 ಫೆಬ್ರವರಿ 1984 ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು..<ref>[http://pib.nic.in/feature/feyr2001/foct2001/f171020012.html "Features" on ''Press Information Bureau of India'']</ref> ಈ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೆಂದರೆ ಭಾರತದ ಮೊದಲ [[ಗಗನಯಾತ್ರಿ]] [[ರಾಕೇಶ್ ಶರ್ಮಾ]] ಅವರನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದ ಸೊಯುಜ್ ಟಿ -10 ಮತ್ತು ಅವರ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸೂಟ್ ಮತ್ತು ಮಿಷನ್ ಜರ್ನಲ್. ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ತಾರಾಲಯದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗುವ ಸ್ಕೈ ಥಿಯೇಟರ್ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 200,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಕೈ ಥಿಯೇಟರ್ ಒಂದು ಗುಮ್ಮಟದ ಆಕಾರದ ಥಿಯೇಟರ್ ಆಗಿದ್ದು ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು, ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗಳು, ವೀಡಿಯೋ ಕ್ಲಿಪ್ಪಿಂಗ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಪರಿಣಾಮಗಳಂತಹ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಕೈ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 11 ಕೋಟಿ ರೂ. ಮೌಲ್ಯದ ನವೀಕರಣದ ನಂತರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2010 ರಲ್ಲಿ ತಾರಾಲಯವನ್ನು ಪುನಃ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.,ಇದು [[ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್|2010 ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಕ್ಕಿಂತ]] ಮುಂಚಿತವಾಗಿದ್ದು ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಬ್ಯಾಟನ್ ಪಡೆಯಿತು. ಇದು ಈಗ 'ಡೆಫಿನಿಟಿ ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್ "ಮೆಗಾಸ್ಟಾರ್" ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದು 2 ಮಿಲಿಯನ್ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬಲ್ಲದು.<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2010/09/30/stories/2010093054610200.htm|title=Nehru Planetarium ready to receive the Queen's Baton|date=30 September 2010|work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20101012102329/http://www.hindu.com/2010/09/30/stories/2010093054610200.htm|archive-date=12 October 2010}}</ref> ಇದು ಹಳೆಯ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್‌ಗಳು, ಪ್ರೊಜೆಕ್ಷನ್ ಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸೌರ ಫಿಲ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಅದರ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ [[ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ|ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣಗಳ]] ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2009/07/22/stories/2009072261670300.htm|title=Nehru Planetarium all set for the eclipse [|date=22 July 2009|work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090726233518/http://www.hindu.com/2009/07/22/stories/2009072261670300.htm|archive-date=26 July 2009}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-16/delhi/28138088_1_longest-annular-amateur-astronomers-association-special-goggles|title=Children throng Nehru Planetarium for glimpse of eclipse|date=16 January 2010|work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811040831/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-16/delhi/28138088_1_longest-annular-amateur-astronomers-association-special-goggles|archive-date=11 August 2011}}</ref> == ಚಿತ್ರ ಗ್ಯಾಲರಿ == === ನೆಹರು ತಾರಾಲಯ, ನವದೆಹಲಿ === <gallery> ಚಿತ್ರ:Nehru Planetarium Entrance Stone.jpg|ಪ್ರವೇಶ ಕಲ್ಲು ಚಿತ್ರ:Nehru_Planetarium_Entrance_Section.jpg|ಪ್ರವೇಶ ಗೋಡೆ ಚಿತ್ರ:NMML Entrance.jpg|ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ ಚಿತ್ರ:Antriksha Master.jpg|ಆತ್ರಿಕ್ಷಾ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್ ಚಿತ್ರ:Soyuz-T-10 Landing Pod.jpg|[[Soyuz T-10|ಸೋಯುಜ್ ಟಿ -10]] ಅನ್ನು [[Rakesh Sharma|ರಾಕೇಶ್ ಶರ್ಮಾ]] ಮತ್ತು ಇತರರು ಬಳಸಿದ್ದರು ಚಿತ್ರ:Nehru_Planetarium_Section.jpg|ಗ್ಯಾಲರಿ ಚಿತ್ರ:Nehru Planetarium Gallery.jpg|ಮುಖ್ಯ ಗ್ಯಾಲರಿ ಚಿತ್ರ:Nehru Planetarium Gallery Users.jpg|ಕೆಲವು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಗ್ಯಾಲರಿ ಚಿತ್ರ:Nehru_Planetarium_Stone.jpg| ಒಂದು ಉಲ್ಲೇಖ ಕಲ್ಲು </gallery> == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ ತಾರಾಲಯ, ಮಂಗಳೂರು]] * [[ತಾರಾಲಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] *[[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ತಾರಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==  {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.taralaya.org/ ನೆಹರು ತಾರಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು] * [http://www.nehru-centre.org/planetarium/ ನೆಹರು ತಾರಾಲಯ, ಮುಂಬೈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161127022804/http://www.nehru-centre.org/planetarium/ |date=2016-11-27 }} * [http://www.nehruplanetarium.org/ ನೆಹರು ತಾರಾಲಯ, ನವದೆಹಲಿ] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]] q7ouuxwfz5vx2mbjfoouvmp053uxync 0 144443 1373232 1349682 2026-05-12T13:42:00Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373232 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Tarkarli_Photo_by_Sandeep_Wairkar_1231313.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Tarkarli_Photo_by_Sandeep_Wairkar_1231313.jpg/220px-Tarkarli_Photo_by_Sandeep_Wairkar_1231313.jpg|thumb| ತಾರ್ಕರ್ಲಿಯ ಹಿನ್ನೀರು]] '''ತಾರ್ಕರ್ಲಿ''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ರಾಜ್ಯದ ಸಿಂಧುದುರ್ಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಾಲ್ವಣ್ ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.konkan.me/popular-beach-konkan-tarkarli-beach/|title=Tarkali|access-date=2018-08-02}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಡಲತೀರದ ತಾಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದೂರಸ್ಥ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ತಾರ್ಕರ್ಲಿ ಬೀಚನ್ನು [[ಕೊಂಕಣ]] ಪ್ರದೇಶದ ರಾಣಿ ಬೀಚ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾಸಿಕ, ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಜಲಕ್ರೀಡೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಆನಂದಿಸಲು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ತಾರ್ಕರ್ಲಿಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಜಲಕ್ರೀಡಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಾನದಂಡಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಸುರಕ್ಷತಾ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಬೋಧಕ (ಡೈವ್ ಮಾಸ್ಟರ್) ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Tarkarli_Photo_by_Sandeep_Wairkar123.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Tarkarli_Photo_by_Sandeep_Wairkar123.jpg/220px-Tarkarli_Photo_by_Sandeep_Wairkar123.jpg|thumb| ತಾರ್ಕರ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಮೀನುಬಲೆಗಳು]] ತಾರ್ಕರ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿ ಹಾಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಉಪಾಹಾರ ಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಎಮ್‍ಟಿಡಿಸಿ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.maharashtratourism.gov.in/|title=MTDC|access-date=2020-02-04}}</ref> ಎಮ್‍ಟಿಡಿಸಿ ತಾರ್ಕರ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಹಾರಧಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ನಿಖರವಾಗಿ ಬೀಚ್‌ನ ಮುಂದಿದೆ. ಎಮ್‍ಟಿಡಿಸಿ ಸ್ಕೂಬಾ ಡೈವಿಂಗ್ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.maharashtratourism.gov.in/treasures/adventure-sport/scuba-diving|title=MTDC training center|access-date=2020-04-02}}</ref> ತಾರ್ಕರ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸ್ಕೂಬಾ ಡೈವಿಂಗ್ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಾರ್ಕರ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ವಿವಿಧ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Tarkarli_Photo_by_Rohit_Keluskar_1.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Tarkarli_Photo_by_Rohit_Keluskar_1.jpg/220px-Tarkarli_Photo_by_Rohit_Keluskar_1.jpg|thumb| ತಾರ್ಕರ್ಲಿ ರಸ್ತೆ]] [[ಚಿತ್ರ:Jevan_@_Tarkarkli.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Jevan_%40_Tarkarkli.jpg/220px-Jevan_%40_Tarkarkli.jpg|thumb| ತಾರ್ಕರ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ]] == ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == # ಮಹಾಪುರುಷ್ ದೇವಾಲಯ # ಭೋಗ್ವೆ ಬೀಚ್ # ವಿಠ್ಠಲ್ ದೇವಾಲಯ # ಸ್ಕೂಬಾ ಡೈವಿಂಗ್ # ಕಾರ್ಲಿ ನದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬೋಟಿಂಗ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಮತ್ತು ವಾಟರ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್ # ತಾರ್ಕರ್ಲಿ ಬೀಚ್ # ದೇವ್‍ಬಾಗ್ ಸಂಗಮ್ # ಗೋಲ್ಡನ್ ರಾಕ್ # ಮಾಲ್ವಣ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಸಿಂಧುದುರ್ಗ ಕೋಟೆ # ಮಾಲ್ವಣ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ # ಮಾಲ್ವಣ್‍ನಲ್ಲಿ ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ # ಸುನಾಮಿ ದ್ವೀಪ # ಕುಂಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಬೀಚ್‍ಗಳು]] rpcs5m9o52fg7xk9mmzltk3izmy5oih 0 146321 1373239 1348139 2026-05-13T00:36:11Z PrasannaKUSA 98856 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 1373239 wikitext text/x-wiki '''ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಅನ್ನಿ ಡೌಡ್ನಾ:''' ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯,೧೯೬೪ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಅಮೇರಿಕನ್ ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದು, ಸಿಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿ‌ಆರ್ ಜಿನ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಕ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇತರ ಮೂಲಭೂತ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೨೦೨೦ [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ರ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಚಾರ್ಪೆಂಟಿಯರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ "ಜೀನೋಮ್ ಸಂಪಾದನೆಗಾಗಿ ಒಂದು ವಿಧಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ" ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/10/07/science/nobel-prize-chemistry-crispr.html|title=Nobel Prize in Chemistry Awarded to 2 Scientists for Work on Genome Editing|last=Wu|first=Katherine J.|date=October 7, 2020|work=[[The New York Times]]|access-date=October 7, 2020|last2=Zimmer|first2=Carl|last3=Peltier|first3=Elian}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2020/press-release/|title=Press release: The Nobel Prize in Chemistry 2020|date=October 7, 2020|website=nobelprize.org|publisher=Nobel Foundation|access-date=October 7, 2020}}</ref> ಅವರು ಬರ್ಕ್ಲಿಯ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಣ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಕೋಶ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲಿ ಕಾ ಶಿಂಗ್ ಚಾನ್ಸೆಲರ್ [[ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ|ಚೇರ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್]] ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೧೯೯೭ ರಿಂದ ಹೊವಾರ್ಡ್ ಹ್ಯೂಸ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web|url=https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf|title=Curriculum Vitae (Jennifer A. Doudna)|publisher=Lawrence Berkeley National Laboratory|access-date=October 24, 2017|archive-date=ಜನವರಿ 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170115054118/https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf|url-status=dead}}</ref>. ಅವರು ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ಪೊಮೊನಾ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಪಡೆದರು. ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಯಿಂದ. ಬರ್ಕ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕತ್ವದ ಹೊರತಾಗಿ, ಅವರು ಇನ್ನೋವೇಟಿವ್ ಜೀನೋಮಿಕ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಲಾರೆನ್ಸ್ ಬರ್ಕ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ, ಗ್ಲಾಡ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಸೆಲ್ಯುಲಾರ್ ಮತ್ತು ಆಣ್ವಿಕ ಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ (ಯುಸಿಎಸ್‌ಎಫ).<ref>Multiple sources: </ref> ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಡೌಡ್ನಾ ಮತ್ತು ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ಲೆ ಚಾರ್ಪೆಂಟಿಯರ್ ಅವರು ಸಿಅರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿ‌ಆರ್‌- ಕ್ಯಾಸ್ ೯ (ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಪ್ರತಿರಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದಿಂದ ಕಿಣ್ವಗಳು) ಅನ್ನು ಜೀನೋಮ್‌ಗಳ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮೆಬಲ್ ಸಂಪಾದನೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದೆಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು.<ref name=":4" /><ref name="Russell">{{Cite web|url=https://alumni.berkeley.edu/california-magazine/winter-2014-gender-assumptions/cracking-code-jennifer-doudna-and-her-amazing|title=Cracking the Code: Jennifer Doudna and Her Amazing Molecular Scissors|last=Russell|first=Sabin|date=December 8, 2014|publisher=Cal Alumni Association|access-date=November 10, 2017}}</ref> ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ.<ref name="NYT-20150511">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/05/12/science/jennifer-doudna-crispr-cas9-genetic-engineering.html|title=Jennifer Doudna, a Pioneer Who Helped Simplify Genome Editing|last=Pollack|first=Andrew|date=May 11, 2015|work=[[The New York Times]]|access-date=May 12, 2015}}</ref> ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸಿಆರ್‌ಐ‌ಎಸ್‌ಪಿ‌ಆರ್ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಜೀನೋಮ್ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿನ ಮೂಲಭೂತ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕಾಗಿ " ಸಿಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿ‌ಆರ್ ಕ್ರಾಂತಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವಲ್ಲಿ ಡೌಡ್ನಾ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":4">Jennifer A. Doudna and Samuel H. Sternberg. ''A Crack in Creation: Gene Editing and the Unthinkable Power to Control Evolution.'' Houghton Mifflin Harcourt, 2017.</ref> [[ಚಿತ್ರ:Jennifer_Doudna_by_Chris_Michel_02.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Jennifer_Doudna_by_Chris_Michel_02.jpg/220px-Jennifer_Doudna_by_Chris_Michel_02.jpg|thumb| ನವೀನ ಜೀನೋಮಿಕ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಡಾ ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಡೌಡ್ನಾ]] ಆಕೆಯ ಇತರ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ಗಳು ೨೦೦೦ ರ ಅಲನ್ ಟಿ. ವಾಟರ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ರೈಬೋಜೈಮ್‌ನ ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಚನೆಯ ಮೇಲಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ,<ref>{{Cite web|url=https://www.nsf.gov/od/waterman/waterman_recipients.jsp|title=Alan T. Waterman Award Recipients, 1976 – present|publisher=National Science Foundation|access-date=October 31, 2017}}</ref> ಮತ್ತು ಸಿಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿಆರ್- ಕ್ಯಾಸ್ ೯ ಜೀನೋಮ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಲೈಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦೧೫ ರ ಬ್ರೇಕ್‌ಥ್ರೂ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ., ಚಾರ್ಪೆಂಟಿಯರ್ ಜೊತೆ.<ref name="Laureates: Jennifer A. Doudna">{{Cite web|url=https://breakthroughprize.org/Laureates/2/L63|title=Laureates: Jennifer A. Doudna|website=breakthroughprize.org|access-date=October 31, 2017}}</ref> ಅವರು ಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರೂಬರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೧೫),<ref name="Gruber">{{Cite web|url=http://gruber.yale.edu/genetics/jennifer-doudna|title=2015 Genetics Prize: Jennifer Doudna|publisher=The Gruber Foundation|access-date=October 24, 2017}}</ref> ಟ್ಯಾಂಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೧೬),<ref>{{Cite web|url=http://www.tang-prize.org/en/owner.php?cat=11|title=Laureates: Biopharmaceutical Science (2016)|publisher=Tang Prize Foundation|access-date=November 1, 2017}}</ref> ಕೆನಡಾ ಗೈರ್ಡ್ನರ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ (೨೦೧೬),<ref>{{Cite web|url=http://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Jennifer_Doudna|title=Jennifer Doudna|publisher=Canada Gairdner Foundation|access-date=November 2, 2017}}</ref> ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೧೭) ಸಹ-ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="JP">{{Cite web|url=http://www.japanprize.jp/en/prize_prof_2017_doudna.html|title=Laureates of the Japan Prize: Jennifer A. Doudna, Ph.D.|publisher=The Japan Prize Foundation|access-date=November 1, 2017}}</ref> ಅವರು ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ಟೈಮ್ ೧೦೦ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಡೌಡ್ನಾ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯,೧೯೬೪ ರಂದು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿಸಿ ನಲ್ಲಿ ಡೊರೊಥಿ ಜೇನ್ (ವಿಲಿಯಮ್ಸ್) ಮತ್ತು ಮಾರ್ಟಿನ್ ಕಿರ್ಕ್ ಡೌಡ್ನಾ ಅವರ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Jennifer-Doudna|title=Jennifer Doudna – American biochemist|website=[[Encyclopædia Britannica Online]]|access-date=November 13, 2015}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=voRmAAAAMAAJ&q=%22Arthur+Bundy+and+Ruth+Edson+(+Dewey+)+D+.;+m+.+Dorothy+Jane+Williams+,+Sept.+15.+1962+;+children+:+Jennifer+Anne%22|title=Who's who in the West|year=1999|isbn=9780837909240}}</ref> ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಪಡೆದರು. ಮಿಚಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವ ಪೋಷಕರು, ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name=":4"/><ref name="Russell"/> ಡೌಡ್ನಾ ಏಳು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಕುಟುಂಬವು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಹಿಲೋದಲ್ಲಿನ ಹವಾಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೋಧನಾ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಡೌಡ್ನಾ ಅವರ ತಾಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಏಷ್ಯನ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು. ಹವಾಯಿಯ ಹಿಲೋದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಡೌಡ್ನಾ ದ್ವೀಪದ ಪರಿಸರ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಅದರ [[ಸಾವಯವ|ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ]] ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು. ಪ್ರಕೃತಿಯು ತನ್ನ ಕುತೂಹಲದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಜೈವಿಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಯಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಆಕೆಯ ಪೋಷಕರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ವಾತಾವರಣದೊಂದಿಗೆ ಇದು ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ಅವಳ ತಂದೆ ವಿಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಓದುವುದನ್ನು ಆನಂದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಂದ ಮನೆ ತುಂಬಿದರು. ಡೌಡ್ನಾ ಆರನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅವರು [[ಜೇಮ್ಸ್.ಡಿ.ವಾಟ್ಸನ್|ಜೇಮ್ಸ್ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್]] ಅವರ ೧೯೬೮ ರ ಡಿಎನ್‌ಎ ರಚನೆಯ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರು, ''ದಿ ಡಬಲ್ ಹೆಲಿಕ್ಸ್,'' ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ದೌಡ್ನಾ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಳು.<ref name="Doudna12">{{Cite web|url=http://www.asbmb.org/asbmbtoday/201408/Features/Doudna/|title=On the same wavelength|last=Mukhopadyay|first=Rajendrani|publisher=American Society for Biochemistry and Molecular Biology|access-date=October 24, 2017}}</ref> ಅವರು ಹಿಲೋ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ಗೆ ಸೇರಿದಾಗ, ಡೌಡ್ನಾ ಅವರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವರ ೧೦ ನೇ ತರಗತಿಯ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಿಕ್ಷಕಿ, ಶ್ರೀಮತಿ ಜೀನೆಟ್ ವಾಂಗ್ ಅವರು ಪೋಷಿಸಿದರು, ಆಕೆ ತನ್ನ ನವೀನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಭಾವ ಎಂದು ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Doudna12" /><ref>{{Cite web|url=https://www.civilbeat.org/2020/10/lee-cataluna-remembering-the-hilo-teacher-who-inspired-a-nobel-prize-winner/|title=Remembering The Hilo Teacher Who Inspired A Nobel Prize Winner|last=Cataluna|first=Lee|date=October 11, 2020|publisher=Honolulu Civil Beat|access-date=October 22, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sbgrid.org/software/tale/big_questions_big_answers|title=Big Questions, Big Answers|publisher=SBGrid Consortium|access-date=October 22, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://kavliprize.org/events-and-features/2018-kavli-prize-nanoscience-conversation-jennifer-doudna-emmanuelle-charpentier|title=2018 Kavli Prize in Nanoscience: A Conversation with Jennifer Doudna, Emmanuelle Charpentier and Virginijus Šikšnys|publisher=The Kavli Prize|access-date=October 22, 2020}}</ref> ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೋಶಗಳ ಕುರಿತು ಸಂದರ್ಶಕ ಉಪನ್ಯಾಸಕಿಯೊಬ್ಬರು ವೃತ್ತಿಯ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ವಿಜ್ಞಾನದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು.<ref name="Doudna12" /> ಅವರು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹವಾಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮೈಕೊಲೊಜಿಸ್ಟ್ ಡಾನ್ <ref>{{Cite web|url=https://hilo.hawaii.edu/chancellor/stories/2018/09/19/genome-editing-pioneer-and-hilo-high-graduate-jennifer-doudna-speaks-at-uh-hilo-about-her-discovery-crispr-technology/|title=Genome editing pioneer and Hilo High graduate Jennifer Doudna speaks at UH Hilo about her discovery: CRISPR technology|publisher=UH Hilo Stories|access-date=October 7, 2020}}</ref> ಅವರ ಹಿಲೋ ಲ್ಯಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೮೧ ರಲ್ಲಿ ಹಿಲೋ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಡೌಡ್ನಾ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಕ್ಲಾರೆಮಾಂಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪೊಮೊನಾ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಳು, ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದಳು.<ref name=":4"/><ref name="Russell"/> ತನ್ನ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೋರ್ಸ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ಅವಳು ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ಎರಡನೇಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಮೇಜರ್ ಅನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಯೋಚಿಸಿದಳು.<ref name=":4" /> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಶಿಕ್ಷಕರು ಅವರು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು.<ref name=":4" /> ಪೊಮೊನಾದಲ್ಲಿ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದ ಫ್ರೆಡ್ ಗ್ರೀಮನ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ವಿನ್ ಹ್ಯಾನ್ಸ್ ಅವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಶರೋನ್ ಪನಾಸೆಂಕೊ ಅವರ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ಬಯೋಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name="TSL Nobel">{{Cite news|url=https://tsl.news/pomona-college-alum-awarded-nobel/|title=Pomona College alumna wins Nobel Prize in Chemistry|last=Engineer|first=Anushe|date=October 7, 2020|work=[[The Student Life]]|access-date=October 8, 2020}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಅನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಣ್ವಿಕ ಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಗಳಿಸಿದರು <ref>{{Cite web|url=https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf|title=Curriculum Vitae (Jennifer A. Doudna)|publisher=Lawrence Berkeley National Laboratory|access-date=October 24, 2017|archive-date=ಜನವರಿ 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170115054118/https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf|url-status=dead}}</ref> ಆಕೆಯ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪ್ರಬಂಧವು ಸ್ವಯಂ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯ ವೇಗವರ್ಧಕ [[ಆರ್.ಎನ್.ಎ|ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ]] <ref name="Laureates: Jennifer A. Doudna"/> ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಜಾಕ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಸ್ಜೋಸ್ಟಾಕ್. == ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ == ಅವರ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ನಂತರ, ಅವರು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಜನರಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಆಣ್ವಿಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಫೆಲೋಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web|url=https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf|title=Curriculum Vitae (Jennifer A. Doudna)|publisher=Lawrence Berkeley National Laboratory|access-date=October 24, 2017|archive-date=ಜನವರಿ 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170115054118/https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf|url-status=dead}}</ref> ೧೯೯೧ ರಿಂದ ೧೯೯೪ ರವರೆಗೆ, ಅವರು ಕೊಲೊರಾಡೋ ಬೌಲ್ಡರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬಯೋಮೆಡಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲುಸಿಲ್ಲೆ ಪಿ. ಮಾರ್ಕಿ ಪೋಸ್ಟ್‌ಡಾಕ್ಟರಲ್ ಸ್ಕಾಲರ್ ಆಗಿದ್ದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಥಾಮಸ್ ಸೆಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ೨೦೧೧, ಗೂಗಲ್ ಸ್ಕಾಲರ್ ಪ್ರಕಾರ ೧೪೧ ಮತ್ತು ಸ್ಕೋಪಸ್ ಪ್ರಕಾರ ೧೧೧ ರ ಹೆಚ್- ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ಡೌಡ್ನಾ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=7006285665|title=Scopus preview – Doudna, Jennifer A. – Author details – Scopus|website=www.scopus.com|access-date=October 15, 2021}}</ref> === ರೈಬೋಜೈಮ್ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದ ಮೇಲೆ ಸಂಶೋಧನೆ === ತನ್ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಡೌಡ್ನಾ [[ಆರ್.ಎನ್.ಎ|ಆರ್ಎನ್ಎ]] ಕಿಣ್ವಗಳು ಅಥವಾ ರೈಬೋಜೈಮ್ಗಳ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಸ್ಜೋಸ್ಟಾಕ್ ಲ್ಯಾಬ್‌ನಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಡೌಡ್ನಾ ಸ್ವಯಂ-ವಿಭಜಿಸುವ ''ಟೆಟ್ರಾಹೈಮೆನಾ'' ಗ್ರೂಪ್ ೨ ವೇಗವರ್ಧಕ ಇಂಟ್ರಾನ್ ಅನ್ನು ನಿಜವಾದ ವೇಗವರ್ಧಕ ರೈಬೋಜೈಮ್ ಆಗಿ ಮರು-ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮಾಡಿದರು ಅದು ಆರ್ಎನ್ಎ ಟೆಂಪ್ಲೆಟ್ಗಳನ್ನು ನಕಲಿಸಿತು. ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ರೈಬೋಜೈಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೇಲೆ ಅವಳ ಗಮನವಿತ್ತು; ಆದಾಗ್ಯೂ, ರೈಬೋಜೈಮ್‌ಗಳ ಆಣ್ವಿಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರುವುದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದು ಅವಳು ಅರಿತುಕೊಂಡಳು. ಡೌಡ್ನಾ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರೈಬೋಜೈಮ್‌ನ ಮೂರು ಆಯಾಮದ ರಚನೆಯನ್ನು ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಕೊಲೊರಾಡೋ ಬೌಲ್ಡರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಥಾಮಸ್ ಸೆಕ್‌ನ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ರೈಬೋಜೈಮ್ ರಚನೆಯನ್ನು ಕಿಣ್ವಗಳು, [[ವೇಗವರ್ಧನೆ|ವೇಗವರ್ಧಕ]] [[ಪ್ರೋಟೀನ್|ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ]] ಹೋಲಿಸಬಹುದು. ಅವರು ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಕೇಚ್ ಲ್ಯಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೯೬ <ref name="Laureates: Jennifer A. Doudna"/> ಯೇಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಡೌಡ್ನಾ ೧೯೯೪ <ref>{{Cite web|url=https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf|title=Curriculum Vitae (Jennifer A. Doudna)|publisher=Lawrence Berkeley National Laboratory|access-date=October 24, 2017|archive-date=ಜನವರಿ 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170115054118/https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf|url-status=dead}}</ref> ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಯೇಲ್‌ನ ಮಾಲಿಕ್ಯುಲರ್ ಬಯೋಫಿಸಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬಯೋಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. [[ಚಿತ್ರ:Jennifer_Doudna_by_Chris_Michel_03.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/Jennifer_Doudna_by_Chris_Michel_03.jpg/220px-Jennifer_Doudna_by_Chris_Michel_03.jpg|thumb| ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಮೈಕೆಲ್ ಅವರಿಂದ ಡಾ ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಡೌಡ್ನಾ ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರ]] === ಯೇಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರೈಬೋಜೈಮ್‌ನ ಸಕ್ರಿಯ ಸೈಟ್‌ನ ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಡಿಫ್ರಾಕ್ಷನ್-ಆಧಾರಿತ ರಚನೆ === [[ಚಿತ್ರ:065-Self-Splicing-RNA-1u6b.tiff|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/065-Self-Splicing-RNA-1u6b.tiff/lossy-page1-220px-065-Self-Splicing-RNA-1u6b.tiff.jpg|thumb| ಎರಡು ಎಕ್ಸಾನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಯಂ-ಸ್ಪ್ಲಿಸಿಂಗ್ ಇಂಟ್ರಾನ್‌ನ ಆಕಾರ (ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ).ಡಿಎಸ್ ಗುಡ್‌ಸೆಲ್, ೨೦೦೫,ಪಿಡಿಬಿ.]] ಯೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಡೌಡ್ನಾ ಅವರ ಗುಂಪು ''ಟೆಟ್ರಾಹೈಮೆನಾ'' ಗ್ರೂಪ್ ೧ ರೈಬೋಜೈಮ್‌ನ ವೇಗವರ್ಧಕ ಕೋರ್‌ನ ಮೂರು ಆಯಾಮದ ರಚನೆಯನ್ನು ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ರೈಬೋಜೈಮ್‌ನ ಪಿ೪-ಪಿ೬ ಡೊಮೇನ್‌ನ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಐದು ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್ ಅಯಾನುಗಳ ಕೋರ್ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ತೋರಿಸಿದರು. ಇದು ಹೈಡ್ರೋಫೋಬಿಕ್ ಕೋರ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಉಳಿದ ರಚನೆಯು ಮಡಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದು ಸದೃಶವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ, ಪ್ರೋಟೀನ್ಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೈಡ್ರೋಫೋಬಿಕ್ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳ ಕೋರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅವಳ ಗುಂಪು ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಡೆಲ್ಟಾ ವೈರಸ್ ರೈಬೋಜೈಮ್ <ref name="Laureates: Jennifer A. Doudna"/> ಇತರ ರೈಬೋಜೈಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಿಸಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಈ ಆರಂಭಿಕ ಕೆಲಸವು ಆಂತರಿಕ ರೈಬೋಸೋಮ್ ಎಂಟ್ರಿ ಸೈಟ್ ( ಐಆರ್‌ಇಎಸ್ ) ಮತ್ತು ಸಿಗ್ನಲ್ ರೆಕಗ್ನಿಷನ್ ಪಾರ್ಟಿಕಲ್‌ನಂತಹ ಪ್ರೋಟೀನ್-ಆರ್‌ ಎನ್‌ಎ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ರಚನಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಡೌಡ್ನಾ ಅವರನ್ನು ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಯೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ ಫೋರ್ಡ್ ೨ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಫ್ ಮಾಲಿಕ್ಯುಲರ್ ಬಯೋಫಿಸಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬಯೋಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ ಹುದ್ದೆಗೆ ಬಡ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ೨೦೦೦-೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ರಾಬರ್ಟ್ ಬರ್ನ್ಸ್ ವುಡ್ವರ್ಡ್ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂದರ್ಶಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf|title=Curriculum Vitae (Jennifer A. Doudna)|publisher=Lawrence Berkeley National Laboratory|access-date=October 24, 2017|archive-date=ಜನವರಿ 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170115054118/https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf|url-status=dead}}</ref> === ಬರ್ಕ್ಲಿಗೆ ಸರಿಸಿ ===   ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬರ್ಕ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪತಿ ಜೇಮೀ ಕೇಟ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು, ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಣ್ವಿಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು.<ref name="Laureates: Jennifer A. Doudna"/> ಡೌಡ್ನಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯ [[ಕ್ಷ-ಕಿರಣ]] ವಿವರ್ತನೆಯೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗಾಗಿ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಬರ್ಕ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಿಂಕ್ರೊಟ್ರಾನ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪಡೆದರು.<nowiki></ref></nowiki> ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅನ್ವೇಷಣೆ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ಜೆನೆಂಟೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಬರ್ಕ್ಲಿಯಿಂದ ಗೈರುಹಾಜರಿಯ ರಜೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://cen.acs.org/biological-chemistry/gene-editing/A-day-with-Jennifer-Doudna-Trying-to-keep-up-with-one-of-the-world-most-sought-after-scientists/98/i9|title=A DAY WITH JENNIFER DOUDNA: TRYING TO KEEP UP WITH ONE OF THE WORLD'S MOST SOUGHT-AFTER SCIENTISTS|date=March 8, 2020}}</ref> ಅವಳು ಎರಡು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಜೆನೆಂಟೆಕ್ ಅನ್ನು ತೊರೆದಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಮೈಕೆಲ್ ಮಾರ್ಲೆಟ್ಟಾ {{Sfn|Isaacson|2021|p=101}} ಸಹಾಯದಿಂದ ಬರ್ಕ್ಲಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದಳು, ಸಿಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿಆರ್ ಅನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದಳು.<ref name=":02" /> ೨೦೨೦ ರಂತೆ, ಡೌಡ್ನಾ ಅವರು ಬರ್ಕ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರ್ಕ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯುಸಿಎಸ್‌ಎಫ ನಡುವಿನ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ನವೀನ ಜೀನೋಮಿಕ್ಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಯೋಮೆಡಿಸಿನ್ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಿ ಕಾ ಶಿಂಗ್ ಕುಲಪತಿಗಳ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ; ಮತ್ತು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಕುಲಪತಿಗಳ ಸಲಹೆಗಾರರ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf|title=Curriculum Vitae (Jennifer A. Doudna)|publisher=Lawrence Berkeley National Laboratory|access-date=October 24, 2017|archive-date=ಜನವರಿ 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170115054118/https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf|url-status=dead}}</ref> ಆಕೆಯ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವು ಈಗ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಜೈವಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಯಾಂತ್ರಿಕ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Laureates: Jennifer A. Doudna"/> ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಸಿಆರ್‌‌ಐಎಸ್‌ಪಿ‌ಆರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ [[ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ|ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ]] ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಗಳ ಮೂಲಕ ಅನುವಾದ ನಿಯಂತ್ರಣ. === ಸಿಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿಆರ್-ಕ್ಯಾಸ್ ೯ ಜೀನೋಮ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ಅನ್ವೇಷಣೆ === ಡೌಡ್ನಾ ಅವರನ್ನು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಜಿಲಿಯನ್ ಬ್ಯಾನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಅವರು ಸಿಆರ್‌ಎಸ್‌ಪಿಆರ್‌ಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು, ಅವರು ಗೂಗಲ್ ಹುಡುಕಾಟದ ಮೂಲಕ ಡೌಡ್ನಾವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು, ಅವರ ಬ್ರೌಸರ್‌ನಲ್ಲಿ "ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಐ ಮತ್ತು ಯುಸಿ ಬರ್ಕ್ಲಿ" ಎಂದು ಟೈಪ್ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಡೌಡ್ನಾ ಅವರ ಹೆಸರು ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು.<ref>[https://news.berkeley.edu/2020/10/07/jill-banfield-how-a-curious-google-search-led-me-to-jennifer-doudna/ Jill Banfield: How a curious Google search led me to Jennifer Doudna], Jill Banfield (Berkeley News, published October 7, 2020)</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=RbNI_V0P574&t=41s Jennifer Doudna's First Reactions to 2020 Nobel Prize Win] (published October 7, 2020, to the UC Berkeley channel on YouTube)</ref> ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಡೌಡ್ನಾ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಅದು ಜೀನೋಮಿಕ್ ಡಿಎನ್‌ಎ ಸಂಪಾದಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಕೆಲಸವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅವರ ಆವಿಷ್ಕಾರವು ''ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಟೋಕಾಕಸ್'' ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ "ಸಿಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿ‌ಆರ್" ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ Cas9 ಹೆಸರಿನ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಅದು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕತ್ತರಿಗಳಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋಟೀನ್ ತನ್ನ ಬೇಟೆಯನ್ನು, ವೈರಸ್‌ಗಳ ಡಿಎನ್‌ಎ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ತುಂಡು ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಂಗೆ ಸೋಂಕು ತಗುಲದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="Russell"/> ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ಯೋಶಿಜುಮಿ ಇಶಿನೊ ಮತ್ತು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಮೊಜಿಕಾ, ನಿರೂಪಿಸಿದರು ಆದರೆ ಡೌಡ್ನಾ ಮತ್ತು ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ಲೆ ಚಾರ್ಪೆಂಟಿಯರ್ ಅವರು ವಿಭಿನ್ನ ಡಿಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಮಾಡಲು ವಿಭಿನ್ನ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದೆಂದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತೋರಿಸಿದರು. ಬಹುಕೋಶೀಯ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಸಿಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿಆರ್‌ ಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಸಿಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿಆರ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಜೀವಿಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ಚಿಂತನೆಯ-ನಾಯಕನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಡೌಡ್ನಾಗೆ ಕರೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.stanforddaily.com/2019/01/25/crispr-co-inventor-jennifer-doudna-talks-ethics-and-biological-frontiers/|title=CRISPR co-inventor Jennifer Doudna talks ethics and biological frontiers|date=January 25, 2019}}</ref> ಅವರ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಗುಂಪುಗಳು <ref>{{Cite web|url=https://breakthroughprize.org/Laureates/2/L63|title=Laureates: Jennifer A. Doudna|website=breakthroughprize.org|access-date=October 31, 2017}}</ref> ಮೂಲಭೂತ ಕೋಶ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು [[ಕುಡಗೋಲು-ಕಣ ರೋಗ|ಕುಡಗೋಲು ಕೋಶ ರಕ್ತಹೀನತೆ]], ಸಿಸ್ಟಿಕ್ ಫೈಬ್ರೋಸಿಸ್, [[ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್‌‌ನ ಕಾಯಿಲೆ|ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್ಸ್ ಕಾಯಿಲೆ]] ಮತ್ತು ಹೇಚ್‌ಐವಿ ಸೇರಿದಂತೆ ರೋಗಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳವರೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=":4"/> ಡೌಡ್ನಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸಿಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿಆರ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಜೀನ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ [[wiktionary:moratorium|ನಿಷೇಧಕ್ಕೆ]] ಕರೆ ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/03/20/science/biologists-call-for-halt-to-gene-editing-technique-in-humans.html?_r=0|title=Scientists Seek Ban on Method of Editing the Human Genome|last=Wade|first=Nicholas|date=March 19, 2015|work=The New York Times}}</ref> ಡೌಡ್ನಾ ದೈಹಿಕ ಜೀನ್ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿಆರ್ ನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ, ಜೀನ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ರವಾನಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜರ್ಮ್ಲೈನ್ ಜೀನ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ಅಲ್ಲ.<ref>{{Cite web|url=https://www.vox.com/2020/2/28/21154930/jennifer-doudna-crispr-gene-editing-babies|title=CRISPR's co-developer on the revolutionary gene-editing technology's past — and its future|date=February 28, 2020}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:GRNA-Cas9.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/GRNA-Cas9.svg/220px-GRNA-Cas9.svg.png|left|thumb| ಸಿಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿಆರ್‌-ಕ್ಯಾಸ್ ೯ ಸಂಕೀರ್ಣ]] ಸಿಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿಆರ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಡಿಎನ್‌ಎಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಹೊಸ ನೇರವಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು ಮತ್ತು ತಂತ್ರವನ್ನು ಪೇಟೆಂಟ್ ಮಾಡಲು ವಿಪರೀತವಾಗಿತ್ತು.<ref name=":4"/> ಡೌಡ್ನಾ ಮತ್ತು ಯುಸಿ ಬರ್ಕ್ಲಿ ಸಹಯೋಗಿಗಳು ಪೇಟೆಂಟ್‌ಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ|ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]] ಮತ್ತು ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿರುವ ಬ್ರಾಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುಂಪು ಮಾಡಿದೆ.<ref name=":2" /> ಡೌಡ್ನಾ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಪೆಂಟಿಯರ್ ತಮ್ಮ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಸಿಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿಆರ್‌-ಕ್ಯಾಸ್ ೯ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಮಾನವ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಜೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಬ್ರಾಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಫೆಂಗ್ ಜಾಂಗ್ ತೋರಿಸಿದರು. ಯುಸಿ ಬರ್ಕ್ಲಿ ಪೇಟೆಂಟ್ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಮೊದಲು, ಬ್ರಾಡ್ ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಪೇಟೆಂಟ್ ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಯುಸಿ ಬರ್ಕ್ಲಿ ನಿರ್ಧಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದರು.<ref name=":2" /> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಬ್ರಾಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಪರವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು, ಅವರು ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮೊದಲೇ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಮೊದಲು ಮಾನವ ಕೋಶ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಮಾನವ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಪುರಾವೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ಯುಸಿ ಬರ್ಕ್ಲಿ ಗುಂಪು ಈ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೂಚಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು..<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.latimes.com%2Fscience%2Fsciencenow%2Fla-sci-sn-crispr-patent-decision-20170215-story.html|title=UC Berkeley suffers big loss in CRISPR patent fight: What's next for the gene-editing technology?|last=Netburn|first=Deborah|date=February 15, 2017|website=Los Angeles Times|access-date=September 2, 2018}}</ref> ಯುಸಿ ಬರ್ಕ್ಲಿ ಅವರು ಬ್ರಾಡ್ ಅನುಸರಿಸಿದ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಅನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://medium.com/bloomberg/this-court-battle-will-decide-who-will-make-a-fortune-from-gene-editing-tech-94f47fd39ce8|title=This court battle will decide who will make a fortune from gene-editing technique|last=Decker|first=Susan|last2=Cortez|first2=Michelle|date=April 28, 2018|website=Bloomberg|access-date=September 2, 2018}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ, ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಬ್ರಾಡ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ನ ಪೇಟೆಂಟ್ ಪರವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.<ref>Jeff Akst, (2018) "The higher court's decision to uphold the ruling of the Patent Trial and Appeal Board essentially ends the intellectual property battle in theUS" ''The Scientist'', September 10, 2018.</ref> ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ತಂತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಲು ಯುಸಿ ಬರ್ಕ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಹ-ಅರ್ಜಿದಾರರ ಪೇಟೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಸಹ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://cariboubio.com/in-the-news/press-releases/crispr-therapeutics-intellia-therapeutics-and-caribou-biosciences-announce|title=CRISPR Therapeutics, Intellia Therapeutics, and Caribou Biosciences announce grant of US patent for CRISPR/Cas9 Genome Editing|last=Paganelli|first=Jennifer|date=June 19, 2018|website=Caribou Biosciences, Inc|access-date=September 2, 2018|archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180912092014/https://cariboubio.com/in-the-news/press-releases/crispr-therapeutics-intellia-therapeutics-and-caribou-biosciences-announce|url-status=dead}}</ref> ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಲು, ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನ ಹಕ್ಕು, ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಅದನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.<ref name=":5" /> ಮೊಕದ್ದಮೆ ಮತ್ತು ಪೇಟೆಂಟ್ ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ವಿಭಿನ್ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ದೋಷದಿಂದಾಗಿ ನಿರಾಕರಣೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಯುಸಿ ಬರ್ಕ್ಲಿ ಗುಂಪು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಊಹಾಪೋಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.science.org/content/article/broad-institute-takes-hit-european-crispr-patent-struggle|title=Broad Institute takes a hit in European CRISPR patent struggle|last=Servick|first=Kelly|date=January 18, 2018|website=Science|access-date=September 2, 2018}}</ref> ೨೦೧೧ <ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=272189231|title=Caribou Biosciences, Inc|website=Bloomberg business|access-date=September 2, 2018}}</ref> ಸಿಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿಆರ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣಗೊಳಿಸಲು ಡೌಡ್ನಾ ಕ್ಯಾರಿಬೌ ಬಯೋಸೈನ್ಸ್ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಡೌಡ್ನಾ ಅವರ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಜಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಎಡಿಟಾಸ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಅನ್ನು ಸಹಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅವರು ಜೂನ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಿದರು; ಚಾರ್ಪೆಂಟಿಯರ್ ನಂತರ ಅವಳನ್ನು ಸಿಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿಆರ್‌ ಥೆರಪ್ಯೂಟಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಸೇರಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದಳು, ಆದರೆ ಎಡಿಟಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ "ವಿಚ್ಛೇದನ" ತರಹದ ಅನುಭವವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಅವಳು ನಿರಾಕರಿಸಿದಳು. {{Sfn|Isaacson|2021|pp=208–213}} ಡೌಡ್ನಾ ಕ್ಯಾರಿಬೌ ಸ್ಪಿನ್-ಆಫ್ ಇಂಟೆಲಿಯಾ ಥೆರಪ್ಯೂಟಿಕ್ಸ್ <ref>{{Cite web|url=https://www.businesswire.com/news/home/20141118005278/en/Caribou-Biosciences-Announces-Co-Founding-of-Intellia-Therapeutics|title=Caribou Biosciences Announces Co-Founding of Intellia Therapeutics|date=November 18, 2014|website=www.businesswire.com|language=en|access-date=May 16, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://finance.yahoo.com/news/intellia-therapeutics-congratulates-co-founder-202000572.html|title=Intellia Therapeutics Congratulates Co-Founder Jennifer Doudna On Winning the 2020 Nobel Prize in Chemistry for Inventing the Revolutionary CRISPR/Cas9 Genome Editing Technology|website=finance.yahoo.com|language=en-US|access-date=May 16, 2021}}</ref> ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ರೈಬ್ ಥೆರಪ್ಯೂಟಿಕ್ಸ್‌ನ ಸಹ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಕ್ಯಾಸ್ಎಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸಿದ, ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರವಾದ, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಕ್ಯಾಸ್ ೯ ಇದು ಡಿಎನ್‌ಎಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಬಲ್ಲದು.<ref>{{Cite web|url=https://cen.acs.org/biological-chemistry/gene-editing/A-day-with-Jennifer-Doudna-Trying-to-keep-up-with-one-of-the-world-most-sought-after-scientists/98/i9|title=A day with Jennifer Doudna: Trying to keep up with one of the world's most sought-after scientists|website=Chemical & Engineering News|language=en|access-date=May 2, 2020}}</ref> ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಎ ಕ್ರ್ಯಾಕ್ ಇನ್ ಕ್ರಿಯೇಶನ್: ಜೀನ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಎವಲ್ಯೂಷನ್ ಅನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಯೋಚಿಸಲಾಗದ ಶಕ್ತಿ'',<ref name=":4"/> ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪ್ರಮುಖ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಮೊದಲ-ವ್ಯಕ್ತಿ ಖಾತೆಯ ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಕರಣ.<ref name="guard20170617">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2017/jun/17/a-crack-in-creation-by-jennifer-doudna-and-samuel-sternberg-review|title=A Crack in Creation review – Jennifer Doudna, Crispr and a great scientific breakthrough|date=June 17, 2017|website=[[TheGuardian.com]]|access-date=October 8, 2020}}</ref> ಸಿಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿಆರ್‌ ಪ್ರಗತಿಯ ಜೊತೆಗೆ, ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ ಸಿ ವೈರಸ್ ವೈರಲ್ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಡೌಡ್ನಾ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="hhmi3" /> ಈ ಕೆಲಸವು ದೇಹದ ಅಂಗಾಂಶಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ಸೋಂಕುಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಹೊಸ ಔಷಧಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.<ref name="hhmi3">{{Cite web|url=http://www.hhmi.org/research/investigators/doudna_bio.html|title=Jennifer A. Doudna, Ph.D.|publisher=HHMI|access-date=August 26, 2012|archive-date=ಮೇ 16, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130516024203/http://www.hhmi.org/research/investigators/doudna_bio.html|url-status=dead}}</ref> === ಮ್ಯಾಮತ್ ಬಯೋಸೈನ್ಸ್ === ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಡೌಡ್ನಾ ಮ್ಯಾಮತ್ ಬಯೋಸೈನ್ಸ್,<ref name="mamabout">{{Cite web|url=https://mammoth.bio/about/|title=Mammoth Biosciences {{!}} About Us|website=Mammoth Biosciences|access-date=April 14, 2020}}</ref> ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಮೂಲದ ಜೈವಿಕ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಟೆಕ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ಅನ್ನು ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆರಂಭಿಕ ನಿಧಿಯು $೨೩ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ. ಮಿಲಿಯನ್,<ref>{{Cite web|url=https://www.biospace.com/article/mammoth-biosciences-closes-on-series-a-worth-23-million/|title=Mammoth Biosciences Closes on Series A Worth $23 Million|date=August 1, 2019|website=BioSpace|access-date=April 14, 2020}}</ref> 2020 ರಲ್ಲಿ $೪೫ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಸರಣಿ ಬಿ ಸುತ್ತಿನ ನಿಧಿಯೊಂದಿಗೆ ದಶಲಕ್ಷ.<ref>{{Cite web|url=https://www.biospace.com/article/-mammoth-biosciences-raises-45-million-to-build-next-generation-crispr-products-for-therapeutics-and-diagnostics/|title=Mammoth Biosciences Raises $45 Million to Build Next Generation CRISPR Products For Therapeutics and Diagnostics|date=January 30, 2020|website=BioSpace|access-date=April 14, 2020}}</ref> "ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಕೃಷಿ, ಪರಿಸರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಜೈವಿಕ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳಾದ್ಯಂತ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು" ಪರಿಹರಿಸುವ ಜೈವಿಕ ಸಂವೇದನಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರವು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. === ಕೋವಿಡ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ === ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ ರಿಂದ, ಡೇವ್ ಸ್ಯಾವೇಜ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಟಿಜಿಯಾನ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನೋವೇಟಿವ್ ಜೀನೋಮಿಕ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ (ಐಜಿಐ) ಇತರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೋವಿಡ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಿಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿಆರ್‌ ಆಧಾರಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಡೌಡ್ನಾ ಆಯೋಜಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. {{Sfn|Isaacson|2021|p=401}} ಈ ಕೇಂದ್ರವು ದಿನಕ್ಕೆ ೧,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೋಗಿಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.bionews.org.uk/page_148961|title=CRISPR pioneer Doudna opens COVID-19 testing lab – BioNews|date=April 3, 2020|website=www.bionews.org.uk|access-date=May 2, 2020}}</ref> ಮ್ಯಾಮತ್ ಬಯೋಸೈನ್ಸ್ ಕ್ಯುಆರ್‌ಟಿ-ಪಿಸಿಆರ್ ಆಧಾರಿತ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗಿಂತ ವೇಗವಾದ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕೋವಿಡ್ ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ತ್ವರಿತ, ಸಿಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿಆರ್-ಆಧಾರಿತ ಪಾಯಿಂಟ್‌ನ ಪೀರ್-ರಿವ್ಯೂಡ್ ಮೌಲ್ಯೀಕರಣವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.webwire.com/ViewPressRel.asp?aId=258059|title=Mammoth Biosciences Announces Peer-Reviewed Validation Of Its Rapid, CRISPR-Based COVID-19 Diagnostic|last=Release|first=Press|date=April 21, 2020|website=SynBioBeta|language=en-US|access-date=May 2, 2020}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಡೌಡ್ನಾ ಅವರ ಮೊದಲ ವಿವಾಹವು ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಟಾಮ್ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಹ ಪದವೀಧರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಂದಿಗೆ ಆಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಗಳು ಅವಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ ಗಮನಹರಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವರು ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದರು. ಗ್ರಿಫಿನ್ ಕೊಲೊರಾಡೋದ ಬೌಲ್ಡರ್‌ಗೆ ತೆರಳಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಅಲ್ಲಿ ಡೌಡ್ನಾ ಕೂಡ ಥಾಮಸ್ ಸೆಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. {{Sfn|Isaacson|2021|pp=54–55}} ಕೊಲೊರಾಡೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್‌ಡಾಕ್ಟರಲ್ ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿ, ಡೌಡ್ನಾ ನಂತರ ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದ ಜೇಮೀ ಕೇಟ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಅವರು ಟೆಟ್ರಾಹೈಮೆನಾ ಗ್ರೂಪ್ ೧ ಇಂಟ್ರಾನ್ ಪಿ೪-ಪಿ೫ ವೇಗವರ್ಧಕ ಪ್ರದೇಶದ ರಚನೆಯನ್ನು ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಡೌಡ್ನಾ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕೇಟ್ ಅನ್ನು ಯೇಲ್‌ಗೆ ಕರೆತಂದರು ಮತ್ತು ಅವರು ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಹವಾಯಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ಕೇಟ್ ನಂತರ [[ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ|ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದರು ಮತ್ತು ಡೌಡ್ನಾ ಅವರನ್ನು ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ಗೆ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದರು, ಆದರೆ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಬರ್ಕ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಸಾಂಟಾ ಕ್ರೂಜ್ ಮತ್ತು ಲಾರೆನ್ಸ್ ಬರ್ಕ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಔಪಚಾರಿಕ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಕೇಟ್ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಬರ್ಕ್ಲಿಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಡೌಡ್ನಾ ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರು. {{Sfn|Isaacson|2021|pp=63–66}} ಕೇಟ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಬರ್ಕ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು [[ಜೈವಿಕ ಇಂಧನ]] ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ತಮ್ಮ ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್ ಹುದುಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಜೀನ್-ಎಡಿಟಿಂಗ್ ಯೀಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಡೌಡ್ನಾ ಮತ್ತು ಕೇಟ್ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮಗನನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವರು ಈಗ ಬರ್ಕ್ಲಿಯ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://alumni.berkeley.edu/california-magazine/winter-2014-gender-assumptions/cracking-code-jennifer-doudna-and-her-amazing|title=Cracking the Code: Jennifer Doudna and Her Amazing Molecular Scissors|last=Russell|first=Sabin|date=December 8, 2014|publisher=Cal Alumni Association|access-date=November 10, 2017}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == ಡೌಡ್ನಾ ಅವರು ಸಿಯರ್ಲೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ೧೯೯೬ ರ ಬೆಕ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಯಂಗ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಟರ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.beckman-foundation.org/programs/beckman-young-investigators-award-recipients|title=Beckman Young Investigators Award Recipients|publisher=Arnold and Mabel Beckman Foundation|access-date=November 6, 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.beckman-foundation.org/beckman-young-investigators/jennifer-a-doudna|title=Jennifer A. Doudna|website=Arnold and Mabel Beckman Foundation|access-date=August 1, 2018|archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190913100038/http://www.beckman-foundation.org/beckman-young-investigators/jennifer-a-doudna|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ, ಆಕೆಗೆ ಅಲನ್ ಟಿ. ವಾಟರ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು, ಇದು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗೌರವವಾಗಿದೆ, ಇದು ರೈಬೋಜೈಮ್‌ನ ರಚನೆಯ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕಾಗಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ೩೫ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಶೋಧಕರನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.nsf.gov/od/waterman/waterman_recipients.jsp|title=Alan T. Waterman Award Recipients, 1976 – present|publisher=National Science Foundation|access-date=October 31, 2017}}</ref> ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅಮೇರಿಕನ್ ಕೆಮಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಜೈವಿಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಲಿ ಲಿಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web|url=https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf|title=Curriculum Vitae (Jennifer A. Doudna)|publisher=Lawrence Berkeley National Laboratory|access-date=October 24, 2017|archive-date=ಜನವರಿ 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170115054118/https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಚಾರ್ಪೆಂಟಿಯರ್ ಜೊತೆಗೆ, ಅವರು ಸಿಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಪಿಆರ್ / ಕ್ಯಾಸ್ ೯ ಜೀನೋಮ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಲೈಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರೇಕ್‌ಥ್ರೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web|url=https://breakthroughprize.org/Laureates/2/L63|title=Jennifer Doudna|website=Breakthrough Prize|access-date=September 13, 2018}}</ref> ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಚಾರ್ಪೆಂಟಿಯರ್, ಫೆಂಗ್ ಜಾಂಗ್, ಫಿಲಿಪ್ ಹೊರ್ವತ್ ಮತ್ತು ರೊಡಾಲ್ಫ್ ಬರಾಂಗೌ ಅವರೊಂದಿಗೆ, ಅವರು ಕೆನಡಾ ಗೈರ್ಡ್ನರ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web|url=http://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Jennifer_Doudna|title=Jennifer Doudna|publisher=Canada Gairdner Foundation|access-date=November 2, 2017}}</ref> ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬಯೋಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ ಮತ್ತು ಬಯೋಫಿಸಿಕ್ಸ್ಗಾಗಿ ಹೈನೆಕೆನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.knaw.nl/en/awards/heineken-prizes/jennifer-doudna|title=Jennifer Doudna|publisher=The Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences|access-date=November 6, 2017|archive-date=ಮೇ 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513022626/https://www.knaw.nl/en/awards/heineken-prizes/jennifer-doudna|url-status=dead}}</ref> ಅವರು ಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರೂಬರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೧೫),<ref name="Gruber2">{{Cite web|url=http://gruber.yale.edu/genetics/jennifer-doudna|title=2015 Genetics Prize: Jennifer Doudna|publisher=The Gruber Foundation|access-date=October 24, 2017}}</ref> ಟ್ಯಾಂಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೧೬),<ref>{{Cite web|url=http://www.tang-prize.org/en/owner.php?cat=11|title=Laureates: Biopharmaceutical Science (2016)|publisher=Tang Prize Foundation|access-date=November 1, 2017}}</ref> ಜಪಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೧೭) ಮತ್ತು ಆಲ್ಬನಿ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೧೭) ಸಹ-ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.amc.edu/news/gene-editing-pioneers-receive-americas-most-distinguished-prize-in-medicine.cfm|title=Gene Editing Pioneers Selected to Receive America's Most Distinguished Prize in Medicine|publisher=Albany Medical Center|access-date=November 1, 2017|archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 3, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190203100831/http://www.amc.edu/news/gene-editing-pioneers-receive-americas-most-distinguished-prize-in-medicine.cfm|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಡೌಡ್ನಾಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಎನ್‌‌ಎ‌ಎಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,<ref>{{Cite web|url=http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2018-nas-awards-recipients.html|title=National Academy of Sciences Awards|website=National Academy of Sciences|access-date=September 13, 2018}}</ref> ರಾಕ್‌ಫೆಲ್ಲರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪರ್ಲ್ ಮೀಸ್ಟರ್ ಗ್ರೀನ್‌ಗಾರ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,<ref>{{Cite web|url=https://www.rockefeller.edu/news/23764-jennifer-doudna-receive-2018-pearl-meister-greengard-prize/|title=Jennifer Doudna To Receive 2018 Pearl Meister Greengard Prize|website=Rockefeller University|access-date=September 13, 2018}}</ref> ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೊಸೈಟಿಯಿಂದ ಗೌರವ ಪದಕವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://news.berkeley.edu/story_jump/doudna-receives-medal-of-honor-from-american-cancer-society/|title=Doudna receives Medal of Honor from American Cancer Society|last=Sanders|first=Robert|date=October 18, 2018|website=Berkeley News|access-date=March 16, 2019|archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200802004929/https://news.berkeley.edu/story_jump/doudna-receives-medal-of-honor-from-american-cancer-society/|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಆಕೆಗೆ ನ್ಯಾನೊಸೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು (ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಚಾರ್ಪೆಂಟಿಯರ್ ಮತ್ತು ವರ್ಜಿನಿಜಸ್ ಸ್ಕಿನಿಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ).<ref name="Cohen p.">{{Cite journal|last=Cohen|first=Jon|title=With prestigious prize, an overshadowed CRISPR researcher wins the spotlight|journal=Science|publisher=American Association for the Advancement of Science (AAAS)|date=4 June 2018|issn=0036-8075|doi=10.1126/science.aau3736|page=}}</ref> ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ೨೦೧೮ ರ ಟೆಕ್ನಿಯನ್/ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ ಹಾರ್ವೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು ( ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ಲೆ ಚಾರ್ಪೆಂಟಿಯರ್ ಮತ್ತು ಫೆಂಗ್ ಜಾಂಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ) <ref>{{Cite web |url=https://www.technion.ac.il/en/2019/10/technion-to-award-harvey-prize/ |title=Harvey Prize 2018 |access-date=2022-10-29 |archive-date=2019-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191109121844/https://www.technion.ac.il/en/2019/10/technion-to-award-harvey-prize/ |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಸುಧಾರಣೆಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್‌ಯುಐ ಚೆ ವೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.luiprize.org/en/newsroom/press-release/detail/lui-che-woo-prize-reveals-2019-laureates-furthering-its-mission-to-enrich-world-civilisation|title=LUI Che Woo Prize Reveals 2019 Laureates – Furthering Its Mission to Enrich World Civilisation|website=luiprize.org|access-date=November 12, 2019|archive-date=ಜನವರಿ 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200129105757/http://www.luiprize.org/en/newsroom/press-release/detail/lui-che-woo-prize-reveals-2019-laureates-furthering-its-mission-to-enrich-world-civilisation|url-status=dead}}</ref> ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ವುಲ್ಫ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು ( ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಚಾರ್ಪೆಂಟಿಯರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ).<ref>[https://wolffund.org.il/the-wolf-prize/#Laureates Wolf Prize 2020]</ref> "ಜೀನೋಮ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ವಿಧಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ" ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಡೌಡ್ನಾ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಪೆಂಟಿಯರ್ ಅವರಿಗೆ [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ನೀಡಲಾಯಿತು <ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2020/press-release/|title=Press release: The Nobel Prize in Chemistry 2020|date=October 7, 2020|website=nobelprize.org|publisher=Nobel Foundation|access-date=October 7, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/10/07/science/nobel-prize-chemistry-crispr.html|title=Nobel Prize in Chemistry Awarded to 2 Scientists for Work on Genome Editing|last=Wu|first=Katherine J.|date=October 7, 2020|work=[[The New York Times]]|access-date=October 7, 2020|last2=Zimmer|first2=Carl|last3=Peltier|first3=Elian}}</ref> ಅವರು ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್, ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್, ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಮತ್ತು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಇನ್ವೆಂಟರ್ಸ್ <ref>{{Cite web|url=https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf|title=Curriculum Vitae (Jennifer A. Doudna)|publisher=Lawrence Berkeley National Laboratory|access-date=October 24, 2017|archive-date=ಜನವರಿ 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170115054118/https://biosciences.lbl.gov/wp-content/uploads/2015/10/Doudna_cv_082815-CURRENT.pdf|url-status=dead}}</ref> ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಚಾರ್ಪೆಂಟಿಯರ್ ಜೊತೆಗೆ, ಅವರು ಅಮೇರಿಕನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಮೈಕ್ರೋಬಯಾಲಜಿಯ ಸಹವರ್ತಿಯಾದರು.<ref>{{Cite web|url=https://asm.org/Articles/2020/October/Nobel-Prize-Awarded-to-ASM-Members-for-Development|title=Nobel Prize Awarded to ASM Members for Development of CRISPR-Cas9|publisher=American Society for Microbiology|access-date=18 October 2021}}</ref> ಅವರು ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ (ಫ಼ೋರ್‌ಮೆಮ್‌ಆರ್‌ಎಸ್S) ವಿದೇಶಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು <ref>{{Cite web|url=https://royalsociety.org/people/jennifer-doudna-12860/|title=Professor Jennifer Doudna ForMemRS|last=Anon|year=2016|publisher=[[Royal Society]]|location=London}} One or more of the preceding sentences incorporates text from the royalsociety.org website where:{{ನುಡಿಮುತ್ತು|"All text published under the heading 'Biography' on Fellow profile pages is available under [[Creative Commons license|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]." --{{cite web|url=https://royalsociety.org/about-us/terms-conditions-policies/ |title=Royal Society Terms, conditions and policies |access-date=2016-03-09}}}}</ref> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಡೌಡ್ನಾ ಅವರಿಗೆ ಅಮೇರಿಕನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಅಚೀವ್‌ಮೆಂಟ್‌ನ ಗೋಲ್ಡನ್ ಪ್ಲೇಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{Cite web|url=https://www.achievement.org/our-history/golden-plate-awards/|title=Golden Plate Awardees of the American Academy of Achievement|website=achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]}}</ref> ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.achievement.org/achiever/jennifer-a-doudna-ph-d/#interview|title=Jennifer A. Doudna, Ph.D. Biography and Interview|website=achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]}}</ref> ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರಿಗೆ ಗುಗೆನ್‌ಹೀಮ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/jennifer-doudna/|title=John Simon Guggenheim Foundation &#124; Jennifer Doudna|access-date=October 15, 2021|archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413045924/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/Jennifer-Doudna/|url-status=dead}}</ref> ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಪೋಪ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಅವರು ಡೌಡ್ನಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳಾ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರಾದ [[ಡೊನ್ನಾ ಸ್ಟ್ರಿಕ್ ಲೆಂಡ್|ಡೊನ್ನಾ ಸ್ಟ್ರಿಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಚಾರ್ಪೆಂಟಿಯರ್ ಅವರನ್ನು ಪಾಂಟಿಫಿಕಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನ ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.americamagazine.org/faith/2021/08/13/pope-francis-pontifcal-academy-science-women-241214|title=Pope Francis appointed three women to the Pontifical Academy of Sciences this summer. What's their role at the Vatican?|last=Dulle|first=Colleen|date=August 18, 2021|publisher=America Magazine|access-date=15 October 2021}}</ref> ಅವರು ಚಾರ್ಪೆಂಟಿಯರ್ ಜೊತೆಗೆ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ''ಟೈಮ್'' ೧೦೦ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಮತ್ತು ಅವರು ಇತರ ಸಿಆರ್‌ಐ‌ಎಸ್‌ಪಿ‌ಆರ್ ಸಂಶೋಧಕರ ಜೊತೆಗೆ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ವರ್ಷದ ''ವ್ಯಕ್ತಿಗಾಗಿ'' ರನ್ನರ್ ಅಪ್ ಆಗಿದ್ದರು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{Cite book|title=The Code Breaker: Jennifer Doudna, Gene Editing, and the Future of the Human Race|title-link=The Code Breaker|last=Isaacson|first=Walter|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=2021|isbn=978-1-9821-1585-2|chapter=Introduction – Into the Breach|author-link=Walter Isaacson|access-date=March 8, 2021|chapter-url=https://www.simonandschuster.com/books/The-Code-Breaker/Walter-Isaacson/9781982115852}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * Jennifer Doudna publications indexed by Google Scholar * {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=SuAxDVBt7kQ|title=Jennifer Doudna (UC Berkeley / HHMI): Genome Engineering with CRISPR-Cas9|date=March 23, 2015|website=YouTube|publisher=iBiology Science Stories}} * {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=47pkFey3CZ0|title=Jennifer Doudna: CRISPR Basics|date=November 4, 2017|website=YouTube|publisher=Innovative Genomics Institute – IGI}} * {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=cUe-cOgpDDw|title=Into the Future with CRISPR Technology with Jennifer Doudna|date=October 26, 2019|website=YouTube|publisher=University of California Television (UCTV)}} * [https://www.npr.org/sections/health-shots/2021/03/08/974751834/crispr-scientists-biography-explores-ethics-of-rewriting-the-code-of-life CRISPR Scientist's Biography Explores Ethics Of Rewriting The Code Of Life]. Author interview, audio and transcript. Fresh Air, NPR, March 8, 2021. * {{YouTube||title="How CRISPR lets us edit our DNA". TED talk by Jennifer Doudna}} * Jennifer A. Doudna on Nobelprize.org <nowiki> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೬೪ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</nowiki> [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] ca28wl3ba4s2w2n7e0vdz2hwqtoihrn 0 149202 1373237 1372951 2026-05-13T00:32:36Z PrasannaKUSA 98856 1373237 wikitext text/x-wiki {{notable}} {{Infobox Writer | name       = | image = ಚಿತ್ರ:ಎ.ರಘುರಾಂ.jpg | imagesize = | caption = | pseudonym = ಎ.ರಘುರಾಂ | birth_date = ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ | birth_place = ಮಾದಾಪುರ, ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ | alma_mater = [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ| ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] | spouse = ಬಿ. ಶ್ಯಾಮಲ | children = ಆರ್. ಮಾನಸ, ವಿಕಾಸ್ ಆರ್. | occupation = ಕವಿ, ಲೇಖಕ, ವಿಮರ್ಶಕ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ | nationality = ಭಾರತೀಯ | period = ೨೧ನೆಯ ಶತಮಾನ | genre = ಕವಿತೆ, ಸಣ್ಣಕತೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಅನುವಾದ | subject = ನುಡಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ವಿಚಾರ | movement = ಪ್ರಗತಿಶೀಲ, ಬಂಡಾಯ | notable_works = ಭರವಸೆ, ಆಕೃತಿ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ, ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ, ಅಯನ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ, ನುಡಿ ಚಿಗುರು | awards = ಹಾ ಮಾ ನಾಯಕ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ }} ಎ. ರಘುರಾಂ ಅವರು ೨೦ ಮತ್ತು ೨೧ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ, ಬೋಧನೆ, ಉಪನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಬರಹ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ‍ಗಳ ಮನೋಚೈತನ್ಯವನ್ನೇ ಬದುಕಿನ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹಲವು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವರು. ಬರಹದ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ವರ್ತಮಾನದ ಓದುಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಚಿಂತಕರು. ===ಜೀವನ=== ===ಬಾಲ್ಯ=== ರಘುರಾಂ ಅವರು ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿ ಮಾದಾಪುರದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಸಾಪುರ, ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ===ಶಿಕ್ಷಣ=== ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವು ಬಸಾಪುರದಲ್ಲೇ ಆಯಿತು. ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ, ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆಯ ಬಿ.ಎಂ. ಸರ್ಕಾರಿ ಫ್ರೌಡಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು.೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. === ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ೧೯೯೬ರಿಂದ ಕಾಲೇಜು ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ. ಎಚ್.ಪಿ.ಪಿ.ಸಿ.ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ಚಳ್ಳಕೆರೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಿಂಧನೂರು, ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ಗುಬ್ಬಿ, ಶ್ರೀ ಹೊನ್ನಾದೇವಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ದಂಡಿನಶಿವರದಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಸದ್ಯ ಮಹಾರಾಣಿ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ == == ಕೃತಿಗಳು == === ವಿಮರ್ಶೆ === # ಆಕೃತಿ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ) # ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಅಯನ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ಬೆಂಗಳೂರು) # ನುಡಿ ಚಿಗುರು (ವಿಮರ್ಶೆ - ಐಸಿರಿ ಪ್ರಕಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು) === ಸಂಪಾದನೆ === # ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕತೆಗಳು (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಸಿಂಧೂರ (ವಾರ್ಷಿಕ-ಸಂಪಾದನೆ) # ಬೆಳ್ಳಿಚುಕ್ಕಿ (ಸಿಂಧನೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೆಳ್ಳಿಹಬ್ಬ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ಸಂಪಾದನೆ) # ವಿಮರ್ಶೆಯ ನೆಲೆ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಭಾಷಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ (ಸಂಶೋಧನೆ- ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೧, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೨, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೩, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೪, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೫, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೬, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೭, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೮, (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಂಪಾದನೆ) # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ‘ಅನಿಕೇತನ’ ಸಂಚಿಕೆ೧೧೫, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೬, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೭, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೮ರ ಸಂಪಾದನೆ. # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ‘ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ೨೦೨೧ # ಲೇಖನಗಳು - ‘ಹೊಸತು’, ‘ತರಂಗ’, ‘ಸಂಕ್ರಮಣ’, ‘ಸಂಚಯ’, ‘ಸಂವಾದ’, ‘ಸುಧಾ’ ‘ಮಯೂರ’, ‘ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದ’ ‘ಅನಿಕೇತನ’, ‘ಅರುಹು-ಕುರುಹು’, ‘ಪುಸ್ತಕಲೋಕ’ ‘ಅಕ್ಷರ ಸಂಗಾತ’ ಮುಂತಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://bevarahani.com/dr-raghuram-navyothara-kadambari] * [https://kendasampige.com/%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%8F%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%AC%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A8/] * [https://www.prajavani.net/district/tumakuru/%E0%B2%AE%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%AF-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%8B%E0%B2%A7%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%AF-%E0%B2%95%E0%B3%88%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%BF-462575.html] 89rj61531heje1xe28adfu0v6p35ava 1373238 1373237 2026-05-13T00:34:00Z PrasannaKUSA 98856 1373238 wikitext text/x-wiki {{notable}} {{Infobox Writer | name       = | image = ಚಿತ್ರ:ಎ.ರಘುರಾಂ.jpg | imagesize = | caption = | pseudonym = ಎ.ರಘುರಾಂ | birth_date = ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ | birth_place = ಮಾದಾಪುರ, ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ | alma_mater = [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ| ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] | spouse = ಬಿ. ಶ್ಯಾಮಲ | children = ಆರ್. ಮಾನಸ, ವಿಕಾಸ್ ಆರ್. | occupation = ಕವಿ, ಲೇಖಕ, ವಿಮರ್ಶಕ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ | nationality = ಭಾರತೀಯ | period = ೨೧ನೆಯ ಶತಮಾನ | genre = ಕವಿತೆ, ಸಣ್ಣಕತೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಅನುವಾದ | subject = ನುಡಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ವಿಚಾರ | movement = ಪ್ರಗತಿಶೀಲ, ಬಂಡಾಯ | notable_works = ಭರವಸೆ, ಆಕೃತಿ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ, ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ, ಅಯನ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ, ನುಡಿ ಚಿಗುರು | awards = ಹಾ ಮಾ ನಾಯಕ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ }} ಎ. ರಘುರಾಂ ಅವರು ೨೦ ಮತ್ತು ೨೧ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ, ಬೋಧನೆ, ಉಪನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಬರಹ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ‍ಗಳ ಮನೋಚೈತನ್ಯವನ್ನೇ ಬದುಕಿನ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹಲವು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವರು. ಬರಹದ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ವರ್ತಮಾನದ ಓದುಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಚಿಂತಕರು. ===ಜೀವನ=== ===ಬಾಲ್ಯ=== ರಘುರಾಂ ಅವರು ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿ ಮಾದಾಪುರದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಸಾಪುರ, ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ===ಶಿಕ್ಷಣ=== ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವು ಬಸಾಪುರದಲ್ಲೇ ಆಯಿತು. ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ, ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆಯ ಬಿ.ಎಂ. ಸರ್ಕಾರಿ ಫ್ರೌಡಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು.೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. === ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ೧೯೯೬ರಿಂದ ಕಾಲೇಜು ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ. ಎಚ್.ಪಿ.ಪಿ.ಸಿ.ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ಚಳ್ಳಕೆರೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಿಂಧನೂರು, ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ಗುಬ್ಬಿ, ಶ್ರೀ ಹೊನ್ನಾದೇವಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ದಂಡಿನಶಿವರದಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಸದ್ಯ ಮಹಾರಾಣಿ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ == == ಕೃತಿಗಳು == === ವಿಮರ್ಶೆ === # ಆಕೃತಿ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ) # ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಅಯನ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ಬೆಂಗಳೂರು) # ನುಡಿ ಚಿಗುರು (ವಿಮರ್ಶೆ - ಐಸಿರಿ ಪ್ರಕಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು) === ಸಂಪಾದನೆ === # ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕತೆಗಳು (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಸಿಂಧೂರ (ವಾರ್ಷಿಕ-ಸಂಪಾದನೆ) # ಬೆಳ್ಳಿಚುಕ್ಕಿ (ಸಿಂಧನೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೆಳ್ಳಿಹಬ್ಬ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ಸಂಪಾದನೆ) # ವಿಮರ್ಶೆಯ ನೆಲೆ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಭಾಷಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆ) # ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ (ಸಂಶೋಧನೆ- ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು) # ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೧, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೨, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೩, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೪, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೫, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೬, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೭, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೮, (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಂಪಾದನೆ) # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ‘ಅನಿಕೇತನ’ ಸಂಚಿಕೆ೧೧೫, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೬, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೭, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೮ರ ಸಂಪಾದನೆ. # ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ‘ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ೨೦೨೧ # ಲೇಖನಗಳು - ‘ಹೊಸತು’, ‘ತರಂಗ’, ‘ಸಂಕ್ರಮಣ’, ‘ಸಂಚಯ’, ‘ಸಂವಾದ’, ‘ಸುಧಾ’ ‘ಮಯೂರ’, ‘ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದ’ ‘ಅನಿಕೇತನ’, ‘ಅರುಹು-ಕುರುಹು’, ‘ಪುಸ್ತಕಲೋಕ’ ‘ಅಕ್ಷರ ಸಂಗಾತ’ ಮುಂತಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://bevarahani.com/dr-raghuram-navyothara-kadambari] * [https://kendasampige.com/%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%8F%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%AC%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A8/] * [https://www.prajavani.net/district/tumakuru/%E0%B2%AE%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%AF-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%8B%E0%B2%A7%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%AF-%E0%B2%95%E0%B3%88%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%BF-462575.html] l0p4bcpk2csyolatrbyzinwyc6has7z 0 151568 1373243 1350557 2026-05-13T03:30:22Z Srinivasrjy 96761 1373243 wikitext text/x-wiki '''ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್''' (2 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1978- 13 ಮೇ 2026 ) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕನಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಕನ್ನಡ]] ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Exclusive biography of #DilipRaj(KannadaActor) and on his life. |url=http://www.filmibeat.com/celebs/dilip-raj-kannada-actor/biography.html |access-date=2016-06-22 |website=FilmiBeat}}</ref> ಅವರು 24 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ನಟನಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ನಂತರ, ಅವರು 2005ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಬಾಯ್ ಫ್ರೆಂಡ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. {{Infobox person |name= ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್ |image= |caption= |birth_name= |birth_date= 2 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1978 | death_date = 13 ಮೇ 2026 (47 ವರ್ಷಗಳು) | death_place = ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ |nationality= ಭಾರತೀಯ |other names= |citizenship= |alma mater= |occupation= [[ನಟ]],ಕಂಠದಾನ ಕಲಾವಿದ ನಿರ್ಮಾಪಕ, [[ನಿರ್ದೇಶಕ]] |years active= |known for= [[ಮಿಲನ]], [[ಯು-ಟರ್ನ್|ಯು ಟರ್ನ್]] |height_m= |spouse(s)= ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾ |children= 2 |parents= |relatives=}} ಅವರು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದ್ದು 2007ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ' [[ಮಿಲನ]] ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್|ಪುನೀತ್]] ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಖಳನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. 2016ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ [[ಯು-ಟರ್ನ್|ಯು ಟರ್ನ್]] ಎಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಟಕೀಯ ರೋಮಾಂಚಕ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Meet Kannada TV's poster boy |url=http://www.rediff.com/movies/report/tv-meet-kannada-tvs-poster-boy/20100526.htm |access-date=2016-06-22 |website=Rediff}}</ref> ''ಟ್ರೆಡ್ಮಿಲ್'' ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Dileep Raj returns to theatre with Treadmill - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Dileep-Raj-returns-to-theatre-with-Treadmill/articleshow/26962743.cms |access-date=2016-06-22 |website=The Times of India}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ. ಇವರು ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾ ಎಂಬವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರಿಯರಿದ್ದಾರೆ. == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಇವರು ಜನಪ್ರಿಯ ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜನನಿ, ಅರ್ಧ ಸತ್ಯ, ರಂಗೋಲಿ, ಕುಂಕುಮ ಬಾಗ್ಯ, ಮಾಂಗಲ್ಯ, ಮಾಳೆಬಿಲ್ಲು, ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಥಸಪ್ತಮಿ. ಇವರು ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕಲಾವಿದರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಆ ದಿನಗಳು]] ([[ಚೇತನ್ (ನಟ)|ಚೇತನ್]] ಅವರ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ) ಡಬ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಡಬ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಮೇ 13, 2026 ರಂದು ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ನಿಧನರಾದರು.<ref>{{Cite web |last=RR |first=Mangala |date=2026-05-13 |title=ಕನ್ನಡದ ಖ್ಯಾತ ನಟ ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್ ಇನ್ನಿಲ್ಲ; ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ನಿಧನ |url=https://tv9kannada.com/entertainment/sandalwood/kannada-actor-dileep-raj-dies-due-to-heart-attack-at-the-age-of-47-1185466.html |access-date=2026-05-13 |website=TV9 Kannada |language=kn}}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == * ''ಎಲ್ಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿವೆ, ಬೇರೆ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.'' {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ !ಶೀರ್ಷಿಕೆ !ಪಾತ್ರ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |2005 |''ಗೆಳೆಯ'' |ಶಿವ | |- |2005 |''ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿ ಮಾಡ್ತೀಯಾ'' | | |- |2006 |''7 ಓ' ಗಡಿಯಾರ'' | | |- |2007 |''[[ಮಿಲನ|ಮಿಲಾನಾ]]'' |ಹೇಮಂತ್ | |- |2008 |''ನೀನೆ ನೀನೆ'' | | |- |2009 |''ನಿನಗಾಗಿ ಕಾದಿರುವೆ'' | | |- |2009 |''ಲವ್ ಗುರು'' |ಅಭಿ | |- |2010 |''ಕಿಲಾಡಿ ಕೃಷ್ಣ'' | | |- |2010 |''[[ಗಾನ ಬಜಾನಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾನಾ ಬಜಾನಾ]]'' |ಕುಟ್ಟಪ್ಪ "ಕುತ್ತು" | |- |2010 |''[[ಸುಗ್ರೀವ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸುಗ್ರೀವ]]'' | | |- |2010 |''[[ಪೊಲೀಸ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪೊಲೀಸ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್]]'' |ರಾಜು |<ref>{{Cite web |title=''Police Quarters'' |url=http://www.deccanherald.com/content/44364/police-quarters.html}} Deccan Herald Retrieved 2016-6-21</ref> |- |2011 | I'm Sorry, ಮತ್ತೆ ಬನ್ನಿ ಪ್ರೀತಿಸೋಣ | | |- |2011 |''ಪಂಚಾಮೃತ'' | | |- |2012 |''[[ಚಾಲೆಂಜ್ (೨೦೧೨ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸವಾಲು]]'' |ಕಿಶೋರ್ |ತ್ರಿಭಾಷಾ ಚಿತ್ರ (ಕನ್ನಡ, ಮಲಯಾಳಂ, ತಮಿಳು) |- |2013 |''ಬರ್ಫಿ'' | | |- |2013 |''ಮಹಾನದಿ'' | | |- |2013 |''[[ಟೋನಿ]]'' | | |- |2013 |''[[ಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲಕ್ಷ್ಮಿ]]'' | | |- |2013 |''ಭೈರವಿ'' | | |- |2014 |''[[ಕ್ರೇಜಿ ಸ್ಟಾರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕ್ರೇಜಿ ಸ್ಟಾರ್]]'' | | |- |2014 |''ನನ್ ಲೈಫ್ ಅಲ್ಲೀ'' | | |- |2014 |''ಮಾರ್ಯದೆ'' | | |- |2015 |''[[ಮಿಂಚಾಗಿ ನೀ ಬರಲು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಿಂಚಾಗಿ ನೀ ಬರಲು]]'' | | |- |2016 |''[[ಯು-ಟರ್ನ್|ಯು ಟರ್ನ್]]'' |ಆದಿತ್ಯ | |- |2018 |''ಜಾವ'' | | |- |2018 |''ಅಂಬಿ ನಿಂಗ್ ವಯಸ್ಸಾಯ್ತೋ'' |ಅಂಬಿಯ ಮಗ | |- |2018 |''ಕಿಸ್ಮತ್'' | | |- |2018 |''[[Neevu Kare Madida Chandadararu (2018 film)|ನೀನು ಕರೇ ಮಾಡಿದ ಚಂದದಾರಾರು]]'' | | |- |2023 |''ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಮೈಸೂರು'' |ನವೀನ್ ರಾಜು | |- |} ಕಂಠದಾನ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ * ''ಅಂತು ಇಂತೂ ಪ್ರೀತಿ ಬಂತು'' (2008) ಆದಿತ್ಯ ಬಾಬುಗಾಗಿ == ದೂರದರ್ಶನ == {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ !ಶೀರ್ಷಿಕೆ !ಪಾತ್ರ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | | ರಥಸಪ್ತಮಿ | | |- | | | | |- |2021 - ಪ್ರಸ್ತುತ |[[ಹಿಟ್ಲರ್ ಕಲ್ಯಾಣ]] |ಅಭಿರಾಮ್ ಜಯಶಂಕರ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಎ. ಜೆ. | |- |} == ನಿರ್ಮಾಪಕನಾಗಿ == {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ. !ಶೀರ್ಷಿಕೆ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |2017 - 2018 |ವಿದ್ಯಾ ವಿನಾಯಕ | |- |2018 - ಪ್ರಸ್ತುತ |[[ಪಾರು]] | |- |2021 - ಪ್ರಸ್ತುತ |[[ಹಿಟ್ಲರ್ ಕಲ್ಯಾಣ]] | |- |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == {{Imdb name|5798465}}{{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೭೮ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ]] 9jfe0j658plomrhlj3yvixq6knh2ruy 1373296 1373243 2026-05-13T06:20:11Z Kannadafan2001 87079 /* ದೂರದರ್ಶನ */ 1373296 wikitext text/x-wiki '''ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್''' (2 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1978- 13 ಮೇ 2026 ) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕನಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಕನ್ನಡ]] ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Exclusive biography of #DilipRaj(KannadaActor) and on his life. |url=http://www.filmibeat.com/celebs/dilip-raj-kannada-actor/biography.html |access-date=2016-06-22 |website=FilmiBeat}}</ref> ಅವರು 24 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ನಟನಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ನಂತರ, ಅವರು 2005ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಬಾಯ್ ಫ್ರೆಂಡ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. {{Infobox person |name= ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್ |image= |caption= |birth_name= |birth_date= 2 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1978 | death_date = 13 ಮೇ 2026 (47 ವರ್ಷಗಳು) | death_place = ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ |nationality= ಭಾರತೀಯ |other names= |citizenship= |alma mater= |occupation= [[ನಟ]],ಕಂಠದಾನ ಕಲಾವಿದ ನಿರ್ಮಾಪಕ, [[ನಿರ್ದೇಶಕ]] |years active= |known for= [[ಮಿಲನ]], [[ಯು-ಟರ್ನ್|ಯು ಟರ್ನ್]] |height_m= |spouse(s)= ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾ |children= 2 |parents= |relatives=}} ಅವರು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದ್ದು 2007ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ' [[ಮಿಲನ]] ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್|ಪುನೀತ್]] ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಖಳನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. 2016ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ [[ಯು-ಟರ್ನ್|ಯು ಟರ್ನ್]] ಎಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಟಕೀಯ ರೋಮಾಂಚಕ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Meet Kannada TV's poster boy |url=http://www.rediff.com/movies/report/tv-meet-kannada-tvs-poster-boy/20100526.htm |access-date=2016-06-22 |website=Rediff}}</ref> ''ಟ್ರೆಡ್ಮಿಲ್'' ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Dileep Raj returns to theatre with Treadmill - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Dileep-Raj-returns-to-theatre-with-Treadmill/articleshow/26962743.cms |access-date=2016-06-22 |website=The Times of India}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ. ಇವರು ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾ ಎಂಬವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರಿಯರಿದ್ದಾರೆ. == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಇವರು ಜನಪ್ರಿಯ ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜನನಿ, ಅರ್ಧ ಸತ್ಯ, ರಂಗೋಲಿ, ಕುಂಕುಮ ಬಾಗ್ಯ, ಮಾಂಗಲ್ಯ, ಮಾಳೆಬಿಲ್ಲು, ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಥಸಪ್ತಮಿ. ಇವರು ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕಲಾವಿದರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಆ ದಿನಗಳು]] ([[ಚೇತನ್ (ನಟ)|ಚೇತನ್]] ಅವರ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ) ಡಬ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಡಬ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಮೇ 13, 2026 ರಂದು ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ನಿಧನರಾದರು.<ref>{{Cite web |last=RR |first=Mangala |date=2026-05-13 |title=ಕನ್ನಡದ ಖ್ಯಾತ ನಟ ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್ ಇನ್ನಿಲ್ಲ; ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ನಿಧನ |url=https://tv9kannada.com/entertainment/sandalwood/kannada-actor-dileep-raj-dies-due-to-heart-attack-at-the-age-of-47-1185466.html |access-date=2026-05-13 |website=TV9 Kannada |language=kn}}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == * ''ಎಲ್ಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿವೆ, ಬೇರೆ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.'' {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ !ಶೀರ್ಷಿಕೆ !ಪಾತ್ರ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |2005 |''ಗೆಳೆಯ'' |ಶಿವ | |- |2005 |''ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿ ಮಾಡ್ತೀಯಾ'' | | |- |2006 |''7 ಓ' ಗಡಿಯಾರ'' | | |- |2007 |''[[ಮಿಲನ|ಮಿಲಾನಾ]]'' |ಹೇಮಂತ್ | |- |2008 |''ನೀನೆ ನೀನೆ'' | | |- |2009 |''ನಿನಗಾಗಿ ಕಾದಿರುವೆ'' | | |- |2009 |''ಲವ್ ಗುರು'' |ಅಭಿ | |- |2010 |''ಕಿಲಾಡಿ ಕೃಷ್ಣ'' | | |- |2010 |''[[ಗಾನ ಬಜಾನಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾನಾ ಬಜಾನಾ]]'' |ಕುಟ್ಟಪ್ಪ "ಕುತ್ತು" | |- |2010 |''[[ಸುಗ್ರೀವ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸುಗ್ರೀವ]]'' | | |- |2010 |''[[ಪೊಲೀಸ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪೊಲೀಸ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್]]'' |ರಾಜು |<ref>{{Cite web |title=''Police Quarters'' |url=http://www.deccanherald.com/content/44364/police-quarters.html}} Deccan Herald Retrieved 2016-6-21</ref> |- |2011 | I'm Sorry, ಮತ್ತೆ ಬನ್ನಿ ಪ್ರೀತಿಸೋಣ | | |- |2011 |''ಪಂಚಾಮೃತ'' | | |- |2012 |''[[ಚಾಲೆಂಜ್ (೨೦೧೨ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸವಾಲು]]'' |ಕಿಶೋರ್ |ತ್ರಿಭಾಷಾ ಚಿತ್ರ (ಕನ್ನಡ, ಮಲಯಾಳಂ, ತಮಿಳು) |- |2013 |''ಬರ್ಫಿ'' | | |- |2013 |''ಮಹಾನದಿ'' | | |- |2013 |''[[ಟೋನಿ]]'' | | |- |2013 |''[[ಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲಕ್ಷ್ಮಿ]]'' | | |- |2013 |''ಭೈರವಿ'' | | |- |2014 |''[[ಕ್ರೇಜಿ ಸ್ಟಾರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕ್ರೇಜಿ ಸ್ಟಾರ್]]'' | | |- |2014 |''ನನ್ ಲೈಫ್ ಅಲ್ಲೀ'' | | |- |2014 |''ಮಾರ್ಯದೆ'' | | |- |2015 |''[[ಮಿಂಚಾಗಿ ನೀ ಬರಲು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಿಂಚಾಗಿ ನೀ ಬರಲು]]'' | | |- |2016 |''[[ಯು-ಟರ್ನ್|ಯು ಟರ್ನ್]]'' |ಆದಿತ್ಯ | |- |2018 |''ಜಾವ'' | | |- |2018 |''ಅಂಬಿ ನಿಂಗ್ ವಯಸ್ಸಾಯ್ತೋ'' |ಅಂಬಿಯ ಮಗ | |- |2018 |''ಕಿಸ್ಮತ್'' | | |- |2018 |''[[Neevu Kare Madida Chandadararu (2018 film)|ನೀನು ಕರೇ ಮಾಡಿದ ಚಂದದಾರಾರು]]'' | | |- |2023 |''ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಮೈಸೂರು'' |ನವೀನ್ ರಾಜು | |- |} ಕಂಠದಾನ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ * ''ಅಂತು ಇಂತೂ ಪ್ರೀತಿ ಬಂತು'' (2008) ಆದಿತ್ಯ ಬಾಬುಗಾಗಿ ==ದೂರದರ್ಶನ== {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ !! ಶೀರ್ಷಿಕೆ !! ಪಾತ್ರ !! ವಾಹಿನಿ !! ಟಿಪ್ಪಣಿ |- | 2004 || ಅರ್ಧ ಸತ್ಯ || || ಡಿಡಿ ಚಂದನ || |- | 2013 || ರಥಸಪ್ತಮಿ || ಜೀವನ್ || ಉದಯ ಟಿವಿ || |- | 2017 || ವಿದ್ಯಾ ವಿನಾಯಕ || || ಜೀ ಕನ್ನಡ || ನಿರ್ಮಾಪಕ |- | 2018 || ಪಾರು || || ಜೀ ಕನ್ನಡ || ನಿರ್ಮಾಪಕ |- | 2021–2024 || [[ಹಿಟ್ಲರ್ ಕಲ್ಯಾಣ]] || ಅಭಿರಾಮ್ ಜಯಶಂಕರ್ ಅka ಎಜೆ || ಜೀ ಕನ್ನಡ || ನಿರ್ಮಾಪಕ |- | 2024 || ಬ್ರಹ್ಮಗಂಟು || || ಜೀ ಕನ್ನಡ || ನಿರ್ದೇಶಕ |- | 2025 || ವಧು || || ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ || ನಿರ್ಮಾಪಕ |- | 2025 || ನಾ ನಿನ್ನ ಬಿಡಲಾರೆ || || ಜೀ ಕನ್ನಡ || ನಿರ್ಮಾಪಕ |- | 2026 || ಕೃಷ್ಣ ರುಕ್ಕು || || ಜೀ ಕನ್ನಡ || ನಿರ್ದೇಶಕ |} == ನಿರ್ಮಾಪಕನಾಗಿ == {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ. !ಶೀರ್ಷಿಕೆ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |2017 - 2018 |ವಿದ್ಯಾ ವಿನಾಯಕ | |- |2018 - ಪ್ರಸ್ತುತ |[[ಪಾರು]] | |- |2021 - ಪ್ರಸ್ತುತ |[[ಹಿಟ್ಲರ್ ಕಲ್ಯಾಣ]] | |- |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == {{Imdb name|5798465}}{{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೭೮ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ]] d2gmf39u3kykf8kzzseg6sghuil4xxf 1373304 1373296 2026-05-13T07:56:26Z ~2026-28896-41 99381 ಊರಿನ ಹೆಸರು 1373304 wikitext text/x-wiki '''ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್''' (2 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1978- 13 ಮೇ 2026 ) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕನಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಕನ್ನಡ]] ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Exclusive biography of #DilipRaj(KannadaActor) and on his life. |url=http://www.filmibeat.com/celebs/dilip-raj-kannada-actor/biography.html |access-date=2016-06-22 |website=FilmiBeat}}</ref> ಅವರು 24 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ನಟನಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ನಂತರ, ಅವರು 2005ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಬಾಯ್ ಫ್ರೆಂಡ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. {{Infobox person |name= ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್ |image= |caption= |birth_name= |birth_date= 2 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1978 | death_date = 13 ಮೇ 2026 (47 ವರ್ಷಗಳು) | death_place = ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ |nationality= ಭಾರತೀಯ |other names= |citizenship= |alma mater= |occupation= [[ನಟ]],ಕಂಠದಾನ ಕಲಾವಿದ ನಿರ್ಮಾಪಕ, [[ನಿರ್ದೇಶಕ]] |years active= |known for= [[ಮಿಲನ]], [[ಯು-ಟರ್ನ್|ಯು ಟರ್ನ್]] |height_m= |spouse(s)= ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾ |children= 2 |parents= |relatives=}} ಅವರು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದ್ದು 2007ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ' [[ಮಿಲನ]] ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್|ಪುನೀತ್]] ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಖಳನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. 2016ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ [[ಯು-ಟರ್ನ್|ಯು ಟರ್ನ್]] ಎಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಟಕೀಯ ರೋಮಾಂಚಕ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Meet Kannada TV's poster boy |url=http://www.rediff.com/movies/report/tv-meet-kannada-tvs-poster-boy/20100526.htm |access-date=2016-06-22 |website=Rediff}}</ref> ''ಟ್ರೆಡ್ಮಿಲ್'' ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Dileep Raj returns to theatre with Treadmill - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Dileep-Raj-returns-to-theatre-with-Treadmill/articleshow/26962743.cms |access-date=2016-06-22 |website=The Times of India}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ. ಇವರು ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾ ಎಂಬವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರಿಯರಿದ್ದಾರೆ. == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಇವರು ಜನಪ್ರಿಯ ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜನನಿ, ಅರ್ಧ ಸತ್ಯ, ರಂಗೋಲಿ, ಕುಂಕುಮ ಬಾಗ್ಯ, ಮಾಂಗಲ್ಯ, ಮಾಳೆಬಿಲ್ಲು, ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಥಸಪ್ತಮಿ. ಇವರು ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕಲಾವಿದರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಆ ದಿನಗಳು]] ([[ಚೇತನ್ (ನಟ)|ಚೇತನ್]] ಅವರ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ) ಡಬ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಡಬ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಮೇ 13, 2026 ರಂದು ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ನಿಧನರಾದರು.<ref>{{Cite web |last=RR |first=Mangala |date=2026-05-13 |title=ಕನ್ನಡದ ಖ್ಯಾತ ನಟ ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್ ಇನ್ನಿಲ್ಲ; ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ನಿಧನ |url=https://tv9kannada.com/entertainment/sandalwood/kannada-actor-dileep-raj-dies-due-to-heart-attack-at-the-age-of-47-1185466.html |access-date=2026-05-13 |website=TV9 Kannada |language=kn}}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == * ''ಎಲ್ಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿವೆ, ಬೇರೆ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.'' {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ !ಶೀರ್ಷಿಕೆ !ಪಾತ್ರ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |2005 |''ಗೆಳೆಯ'' |ಶಿವ | |- |2005 |''ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿ ಮಾಡ್ತೀಯಾ'' | | |- |2006 |''7 ಓ' ಗಡಿಯಾರ'' | | |- |2007 |''[[ಮಿಲನ|ಮಿಲಾನಾ]]'' |ಹೇಮಂತ್ | |- |2008 |''ನೀನೆ ನೀನೆ'' | | |- |2009 |''ನಿನಗಾಗಿ ಕಾದಿರುವೆ'' | | |- |2009 |''ಲವ್ ಗುರು'' |ಅಭಿ | |- |2010 |''ಕಿಲಾಡಿ ಕೃಷ್ಣ'' | | |- |2010 |''[[ಗಾನ ಬಜಾನಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾನಾ ಬಜಾನಾ]]'' |ಕುಟ್ಟಪ್ಪ "ಕುತ್ತು" | |- |2010 |''[[ಸುಗ್ರೀವ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸುಗ್ರೀವ]]'' | | |- |2010 |''[[ಪೊಲೀಸ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪೊಲೀಸ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್]]'' |ರಾಜು |<ref>{{Cite web |title=''Police Quarters'' |url=http://www.deccanherald.com/content/44364/police-quarters.html}} Deccan Herald Retrieved 2016-6-21</ref> |- |2011 | I'm Sorry, ಮತ್ತೆ ಬನ್ನಿ ಪ್ರೀತಿಸೋಣ | | |- |2011 |''ಪಂಚಾಮೃತ'' | | |- |2012 |''[[ಚಾಲೆಂಜ್ (೨೦೧೨ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸವಾಲು]]'' |ಕಿಶೋರ್ |ತ್ರಿಭಾಷಾ ಚಿತ್ರ (ಕನ್ನಡ, ಮಲಯಾಳಂ, ತಮಿಳು) |- |2013 |''ಬರ್ಫಿ'' | | |- |2013 |''ಮಹಾನದಿ'' | | |- |2013 |''[[ಟೋನಿ]]'' | | |- |2013 |''[[ಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲಕ್ಷ್ಮಿ]]'' | | |- |2013 |''ಭೈರವಿ'' | | |- |2014 |''[[ಕ್ರೇಜಿ ಸ್ಟಾರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕ್ರೇಜಿ ಸ್ಟಾರ್]]'' | | |- |2014 |''ನನ್ ಲೈಫ್ ಅಲ್ಲೀ'' | | |- |2014 |''ಮಾರ್ಯದೆ'' | | |- |2015 |''[[ಮಿಂಚಾಗಿ ನೀ ಬರಲು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಿಂಚಾಗಿ ನೀ ಬರಲು]]'' | | |- |2016 |''[[ಯು-ಟರ್ನ್|ಯು ಟರ್ನ್]]'' |ಆದಿತ್ಯ | |- |2018 |''ಜಾವ'' | | |- |2018 |''ಅಂಬಿ ನಿಂಗ್ ವಯಸ್ಸಾಯ್ತೋ'' |ಅಂಬಿಯ ಮಗ | |- |2018 |''ಕಿಸ್ಮತ್'' | | |- |2018 |''[[Neevu Kare Madida Chandadararu (2018 film)|ನೀನು ಕರೇ ಮಾಡಿದ ಚಂದದಾರಾರು]]'' | | |- |2023 |''ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಮೈಸೂರು'' |ನವೀನ್ ರಾಜು | |- |} ಕಂಠದಾನ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ * ''ಅಂತು ಇಂತೂ ಪ್ರೀತಿ ಬಂತು'' (2008) ಆದಿತ್ಯ ಬಾಬುಗಾಗಿ ==ದೂರದರ್ಶನ== {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ !! ಶೀರ್ಷಿಕೆ !! ಪಾತ್ರ !! ವಾಹಿನಿ !! ಟಿಪ್ಪಣಿ |- | 2004 || ಅರ್ಧ ಸತ್ಯ || || ಡಿಡಿ ಚಂದನ || |- | 2013 || ರಥಸಪ್ತಮಿ || ಜೀವನ್ || ಉದಯ ಟಿವಿ || |- | 2017 || ವಿದ್ಯಾ ವಿನಾಯಕ || || ಜೀ ಕನ್ನಡ || ನಿರ್ಮಾಪಕ |- | 2018 || ಪಾರು || || ಜೀ ಕನ್ನಡ || ನಿರ್ಮಾಪಕ |- | 2021–2024 || [[ಹಿಟ್ಲರ್ ಕಲ್ಯಾಣ]] || ಅಭಿರಾಮ್ ಜಯಶಂಕರ್ ಅka ಎಜೆ || ಜೀ ಕನ್ನಡ || ನಿರ್ಮಾಪಕ |- | 2024 || ಬ್ರಹ್ಮಗಂಟು || || ಜೀ ಕನ್ನಡ || ನಿರ್ದೇಶಕ |- | 2025 || ವಧು || || ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ || ನಿರ್ಮಾಪಕ |- | 2025 || ನಾ ನಿನ್ನ ಬಿಡಲಾರೆ || || ಜೀ ಕನ್ನಡ || ನಿರ್ಮಾಪಕ |- | 2026 || ಕೃಷ್ಣ ರುಕ್ಕು || || ಜೀ ಕನ್ನಡ || ನಿರ್ದೇಶಕ |} == ನಿರ್ಮಾಪಕನಾಗಿ == {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ. !ಶೀರ್ಷಿಕೆ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |2017 - 2018 |ವಿದ್ಯಾ ವಿನಾಯಕ | |- |2018 - ಪ್ರಸ್ತುತ |[[ಪಾರು]] | |- |2021 - ಪ್ರಸ್ತುತ |[[ಹಿಟ್ಲರ್ ಕಲ್ಯಾಣ]] | |- |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == {{Imdb name|5798465}}{{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೭೮ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ]] 0jfutctjnoqggn6i70ymomsu1n8riw6 0 175865 1373231 1361091 2026-05-12T13:13:43Z ~2026-28412-94 99366 1373231 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = | image_alt = | caption = | genre = {{plainlist| * [[ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ]] }} | writer = ಡಿ ನಾಗೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ | screenplay = ದ್ವಾರಕಿ ರಾಘವ್ | story = Dialogues: ತುರುವೆಕೆರೆ ಪ್ರಸಾದ್ | director = ಮಲಿಶಾಂತ್ | starring = ಮಧುಸಾಗರ್ <br> ಅಖಿಲ ದೆಚ್ಚಮ್ಮ | theme_music_composer = | open_theme = "Ninu Obbale Nana Lokavu" <br> Vivan Arya, Shashank, Shruthi Prashant (Vocals) | composer = | language = ಕನ್ನಡ | num_seasons = 1 | num_episodes = 617<!---As of 19 Oct 2023---> | producer = ಕೆ. ಎಮ್ ಚೈತನ್ಯ <br> ಹರಿದಾಸ್ ಕೆ.ಜಿ.ಎಫ್. | editor = ಗುರುರಾಜ್ ಬಿ.ಕೆ. | camera = [[ಮಲ್ಟೀ ಕ್ಯಾಮೆರಾ]] | runtime = 22–23 ನಿಮಿಷಗಳು | company = ಚೈತನ್ಯ ಹರಿದಾಸ್ ಸಿನಿಮಾಸ್ | network = [[ಉದಯ ಟಿ.ವಿ|ಉದಯ ಟಿವಿ]] | first_aired = {{Start date|2021|11|22|df=y}} | last_aired = ಪ್ರಸ್ತುತ | related = [[Vanathai Pola (TV series)|Vanathai Pola]] }} '''''ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮದುವೆ''''' [[ಉದಯ ಟಿ.ವಿ|ಉದಯ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಭಾರತೀಯ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ]] ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ ಆಗಿದೆ. ಧಾರಾವಾಹಿಯು 1 ಜೂನ್ 2026 ರಂದು ಸಂಜೆ 6:30 ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಧು ಸಾಗರ್ ಮತ್ತು ಅಖಿಲಾ ದೇಚಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸರಣಿಯು [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ]] ಮರುಮಗಲ್ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಅಧಿಕೃತ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿದೆ <ref>{{Cite news |title=Watch new show Anna Tangi from Monday |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/watch-new-show-anna-tangi-from-monday/articleshow/87753187.cms}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Anna Thangi to premiere today; here's everything you need to know about the upcoming show |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/anna-thangi-to-premiere-today-heres-everything-you-need-to-know-about-the-upcoming-show/articleshow/87844054.cms}}</ref> <ref>{{Cite news |title=New serial 'Anna-sister' on 'Udaya TV'; Since when? What kind of story?, Udaya TV new Kannada serial Anna Thangi to go on air 22nd November |work=pipanews.com |url=https://pipanews.com/new-serial-anna-sister-on-udaya-tv-since-when-what-kind-of-story-udaya-tv-new-kannada-serial-anna-thangi-to-go-on-air-22nd-november/}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Daily soap Anna Thangi completes 100 episodes |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/daily-soap-anna-thangi-completes-100-episodes/articleshow/90373263.cms}}</ref> <ref>{{Cite web |title=ಕಿರುತೆರೆಯಲ್ಲಿ ಸೆಂಚುರಿ ಬಾರಿಸಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸಿದ 'ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿ'; ಮಹತ್ವದ ಘಟ್ಟ ತಲುಪಿದ ಧಾರಾವಾಹಿ |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/k-m-chaitanya-akhila-prakashs-anna-thangi-serial-completes-100-episode/articleshow/90663038.cms |access-date=2023-03-03 |website=Vijay Karnataka |language=kn}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2022-04-05 |title=Anna Thangi Serial 100 Episodes On Udaya TV - Monday To Saturday At 7:00 P:M |url=https://www.indiantvinfo.com/anna-thangi-serial-100-episode/ |access-date=2023-03-03 |website=Indian TV News |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=ಕಿರುತೆರೆಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟ ನಟಿ ಅಖಿಲಾ ಪ್ರಕಾಶ್; ಶುರುವಾಗಲಿದೆ ಹೊಸ ಧಾರಾವಾಹಿ 'ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿ' |url=https://vijaykarnataka.com/tv/news/akhila-prakash-k-m-chaitanyas-new-serial-anna-thangi-to-go-on-air-on-udaya-tv-from-november-22nd/articleshow/87749077.cms |access-date=2023-03-03 |website=Vijay Karnataka |language=kn}}</ref> {{Interwikineeded}} t2t0s4a5scquzx4sotul08nec5j71xs 3 177733 1373290 1325702 2026-05-13T05:19:25Z Bhakti margi 97721 /* ಶ್ರೀ ಬಸವಲಿಂಗ ಮೂರ್ತಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳು. ಉಳವಿ */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1373290 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Bhakti margi}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೩೦, ೨೫ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == ಶ್ರೀ ಬಸವಲಿಂಗ ಮೂರ್ತಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳು. ಉಳವಿ == ಶ್ರೀ ಬಸವಲಿಂಗ ಮೂರ್ತಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಮೂಲತಹ ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಧುಗಿರಿ ತಾಲೂಕಿನ ರಂಟ ವಳಲು. ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದವರು. 19 74 ಮಾರ್ಚ್ 18ನೇ ತಾರೀಕಿನಂದು ತಾಯಿಯ ತವರು ಮನೆಯಾದ ಶಿರಾ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆಶೀರ್ವಾದ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಗೋವಿಂದಪ್ಪ ಈರಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳ ಮೊದಲನೆಯ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು . ಇವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ತಾಯಿಯ ತವರು ಮನೆಯಾದ ಶಿರಾ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಳ್ಳಂಬೆಳ್ಳ ಹೋಬಳಿಯ ಶಿರಾದಡು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ತಾಳಗುಂದ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವು ಕಾಳಾಪುರದ ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು ಹಾಗೂ ಪಿಯುಸಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ಅಥವಾ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವು ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಧುಗಿರಿಯ ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಧುಗಿರಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಟಿವಿ ವೆಂಕಟಸ್ವಾಮಿ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು ನಂತರ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಮೂರುಗಾ ಮಠದ ಜಗದ್ಗುರುಗಳಾದ. ಶ್ರೀ ಶಿವಮೂರ್ತಿ ಮುರುಘ ರಾಜೇಂದ್ರ ಶರಣರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ದೀಕ್ಷೆಯಾಯಿತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಎಂಬ ಬಾಲಕ ದೀಕ್ಷೆಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಬಸವಲಿಂಗ ಮೂರ್ತಿ ಶರಣರು ಎಂಬ ನಾಮದೊಂದಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಗುರುಗಳ ಆದೇಶದಂತೆ ಮೈಸೂರಿನ ಶ್ರೀ ಮರುಘರಾಜೇಂದ್ರ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಮಠಕ್ಕೆ ನೇಮಕಗೊಂಡರು(.2002) ಮೈಸೂರಿನ ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಮಠದಲ್ಲಿ 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಮಾಡಿ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ರಮನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾವೈಕ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಶ್ರೀ ಬಸವ ಧ್ಯಾನ ಮಂದಿರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.(೨೦೧೦) ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳು ಇದ್ದು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಶಿರಾ ತಾಲೂಕಿನ ಚನ್ನೇನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ. ಶ್ರೀ ಮಹದೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಮಠವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 2024ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ. ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಮೃಗಾ ಮಠದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯವರು ಶ್ರೀ ಬಸವಲಿಂಗ ಮೂರ್ತಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳನ್ನು ಕಾರವಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉಳವಿಯ ಶ್ರೀ ಚನ್ನಬಸವೇಶ್ವರ ಮಠಕ್ಕೆ ನೇಮಕ ಮಾಡಿದರು. ಈಗ ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಳವಿ ಚನ್ನಬಸವೇಶ್ವರ ಮಠದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಉಳವಿಯ ಮಠದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡು ಜನಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ವಿಳಾಸ ಶ್ರೀ ಬಸವಲಿಂಗ ಮೂರ್ತಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಶ್ರೀ ಚನ್ನಬಸವೇಶ್ವರ ಮಹಾ ಮಠ ಉಳವಿ ಕಾರವಾರ ಜಿಲ್ಲೆ.ಜೊಯಿಡಾ .ತಾಲ್ಲೂಕ್ ೯೮೪೪೫೫೮೭೪೩ [[ಸದಸ್ಯ:Bhakti margi|Bhakti margi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhakti margi|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೪೯, ೧೩ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) taes39baj6kutvh9zqatcjvhnnfnrs2 1373291 1373290 2026-05-13T05:25:33Z Bhakti margi 97721 /* ಶ್ರೀ ಬಸವ ಧ್ಯಾನ ಮಂದಿರ. ರಮನಹಳ್ಳಿ, ಮೈಸೂರು */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1373291 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Bhakti margi}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೩೦, ೨೫ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == ಶ್ರೀ ಬಸವಲಿಂಗ ಮೂರ್ತಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳು. ಉಳವಿ == ಶ್ರೀ ಬಸವಲಿಂಗ ಮೂರ್ತಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಮೂಲತಹ ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಧುಗಿರಿ ತಾಲೂಕಿನ ರಂಟ ವಳಲು. ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದವರು. 19 74 ಮಾರ್ಚ್ 18ನೇ ತಾರೀಕಿನಂದು ತಾಯಿಯ ತವರು ಮನೆಯಾದ ಶಿರಾ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆಶೀರ್ವಾದ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಗೋವಿಂದಪ್ಪ ಈರಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳ ಮೊದಲನೆಯ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು . ಇವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ತಾಯಿಯ ತವರು ಮನೆಯಾದ ಶಿರಾ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಳ್ಳಂಬೆಳ್ಳ ಹೋಬಳಿಯ ಶಿರಾದಡು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ತಾಳಗುಂದ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವು ಕಾಳಾಪುರದ ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು ಹಾಗೂ ಪಿಯುಸಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ಅಥವಾ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವು ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಧುಗಿರಿಯ ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಧುಗಿರಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಟಿವಿ ವೆಂಕಟಸ್ವಾಮಿ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು ನಂತರ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಮೂರುಗಾ ಮಠದ ಜಗದ್ಗುರುಗಳಾದ. ಶ್ರೀ ಶಿವಮೂರ್ತಿ ಮುರುಘ ರಾಜೇಂದ್ರ ಶರಣರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ದೀಕ್ಷೆಯಾಯಿತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಎಂಬ ಬಾಲಕ ದೀಕ್ಷೆಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಬಸವಲಿಂಗ ಮೂರ್ತಿ ಶರಣರು ಎಂಬ ನಾಮದೊಂದಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಗುರುಗಳ ಆದೇಶದಂತೆ ಮೈಸೂರಿನ ಶ್ರೀ ಮರುಘರಾಜೇಂದ್ರ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಮಠಕ್ಕೆ ನೇಮಕಗೊಂಡರು(.2002) ಮೈಸೂರಿನ ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಮಠದಲ್ಲಿ 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಮಾಡಿ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ರಮನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾವೈಕ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಶ್ರೀ ಬಸವ ಧ್ಯಾನ ಮಂದಿರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.(೨೦೧೦) ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳು ಇದ್ದು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಶಿರಾ ತಾಲೂಕಿನ ಚನ್ನೇನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ. ಶ್ರೀ ಮಹದೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಮಠವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 2024ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ. ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಮೃಗಾ ಮಠದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯವರು ಶ್ರೀ ಬಸವಲಿಂಗ ಮೂರ್ತಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳನ್ನು ಕಾರವಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉಳವಿಯ ಶ್ರೀ ಚನ್ನಬಸವೇಶ್ವರ ಮಠಕ್ಕೆ ನೇಮಕ ಮಾಡಿದರು. ಈಗ ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಳವಿ ಚನ್ನಬಸವೇಶ್ವರ ಮಠದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಉಳವಿಯ ಮಠದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡು ಜನಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ವಿಳಾಸ ಶ್ರೀ ಬಸವಲಿಂಗ ಮೂರ್ತಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಶ್ರೀ ಚನ್ನಬಸವೇಶ್ವರ ಮಹಾ ಮಠ ಉಳವಿ ಕಾರವಾರ ಜಿಲ್ಲೆ.ಜೊಯಿಡಾ .ತಾಲ್ಲೂಕ್ ೯೮೪೪೫೫೮೭೪೩ [[ಸದಸ್ಯ:Bhakti margi|Bhakti margi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhakti margi|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೪೯, ೧೩ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) == ಶ್ರೀ ಬಸವ ಧ್ಯಾನ ಮಂದಿರ. ರಮನಹಳ್ಳಿ, ಮೈಸೂರು == ಭಾವೈಕ್ಯ ಕೇಂದ್ರ. ಶ್ರೀ ಬಸವ ಧ್ಯಾನ ಮಂದಿರ. ಮೈಸೂರು ಇದನ್ನು ಶ್ರೀ ಬಸವಲಿಂಗ ಮೂರ್ತಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳು 2010 ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು ಮುಸಲ್ಮಾನ್ ದಂಪತಿಗಳಾದ ಶ್ರೀಮತಿ ಸಲ್ಮಾಸಿದ್ಧಿಕ. ಜಾಹೀದುಲ್ಲ ಖಾನ್ ಇವರ. ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ದಾನ ಪಡೆದು ಭಾವೈಕ್ಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಮಠದಲ್ಲಿ ಸೌಹಾರ್ದತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಾತಿಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರ್ಧರ್ಮೀಯ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ರಂಜಾನ್ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಭಾವೈಕ್ಯ ಭೋಜನಕೂಟವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಮಠದಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಾದಿಗಳಿಗೆ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾವಿರಾರು ಜನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಆನಂದದ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ [[ಸದಸ್ಯ:Bhakti margi|Bhakti margi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhakti margi|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೫೫, ೧೩ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) 331sc1bpsclg6c9y1znzm4yjg1ej32n 1373295 1373291 2026-05-13T05:29:01Z Bhakti margi 97721 /* ಶ್ರೀ ಚಲವಾದಿ ಮಠ. ಚನ್ನೇನಹಳ್ಳಿ */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1373295 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Bhakti margi}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೩೦, ೨೫ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == ಶ್ರೀ ಬಸವಲಿಂಗ ಮೂರ್ತಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳು. ಉಳವಿ == ಶ್ರೀ ಬಸವಲಿಂಗ ಮೂರ್ತಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಮೂಲತಹ ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಧುಗಿರಿ ತಾಲೂಕಿನ ರಂಟ ವಳಲು. ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದವರು. 19 74 ಮಾರ್ಚ್ 18ನೇ ತಾರೀಕಿನಂದು ತಾಯಿಯ ತವರು ಮನೆಯಾದ ಶಿರಾ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆಶೀರ್ವಾದ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಗೋವಿಂದಪ್ಪ ಈರಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳ ಮೊದಲನೆಯ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು . ಇವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ತಾಯಿಯ ತವರು ಮನೆಯಾದ ಶಿರಾ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಳ್ಳಂಬೆಳ್ಳ ಹೋಬಳಿಯ ಶಿರಾದಡು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ತಾಳಗುಂದ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವು ಕಾಳಾಪುರದ ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು ಹಾಗೂ ಪಿಯುಸಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ಅಥವಾ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವು ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಧುಗಿರಿಯ ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಧುಗಿರಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಟಿವಿ ವೆಂಕಟಸ್ವಾಮಿ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು ನಂತರ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಮೂರುಗಾ ಮಠದ ಜಗದ್ಗುರುಗಳಾದ. ಶ್ರೀ ಶಿವಮೂರ್ತಿ ಮುರುಘ ರಾಜೇಂದ್ರ ಶರಣರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ದೀಕ್ಷೆಯಾಯಿತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಎಂಬ ಬಾಲಕ ದೀಕ್ಷೆಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಬಸವಲಿಂಗ ಮೂರ್ತಿ ಶರಣರು ಎಂಬ ನಾಮದೊಂದಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಗುರುಗಳ ಆದೇಶದಂತೆ ಮೈಸೂರಿನ ಶ್ರೀ ಮರುಘರಾಜೇಂದ್ರ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಮಠಕ್ಕೆ ನೇಮಕಗೊಂಡರು(.2002) ಮೈಸೂರಿನ ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಮಠದಲ್ಲಿ 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಮಾಡಿ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ರಮನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾವೈಕ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಶ್ರೀ ಬಸವ ಧ್ಯಾನ ಮಂದಿರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.(೨೦೧೦) ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳು ಇದ್ದು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಶಿರಾ ತಾಲೂಕಿನ ಚನ್ನೇನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ. ಶ್ರೀ ಮಹದೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಮಠವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 2024ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ. ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಮೃಗಾ ಮಠದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯವರು ಶ್ರೀ ಬಸವಲಿಂಗ ಮೂರ್ತಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳನ್ನು ಕಾರವಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉಳವಿಯ ಶ್ರೀ ಚನ್ನಬಸವೇಶ್ವರ ಮಠಕ್ಕೆ ನೇಮಕ ಮಾಡಿದರು. ಈಗ ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಳವಿ ಚನ್ನಬಸವೇಶ್ವರ ಮಠದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಉಳವಿಯ ಮಠದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡು ಜನಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ವಿಳಾಸ ಶ್ರೀ ಬಸವಲಿಂಗ ಮೂರ್ತಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಶ್ರೀ ಚನ್ನಬಸವೇಶ್ವರ ಮಹಾ ಮಠ ಉಳವಿ ಕಾರವಾರ ಜಿಲ್ಲೆ.ಜೊಯಿಡಾ .ತಾಲ್ಲೂಕ್ ೯೮೪೪೫೫೮೭೪೩ [[ಸದಸ್ಯ:Bhakti margi|Bhakti margi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhakti margi|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೪೯, ೧೩ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) == ಶ್ರೀ ಬಸವ ಧ್ಯಾನ ಮಂದಿರ. ರಮನಹಳ್ಳಿ, ಮೈಸೂರು == ಭಾವೈಕ್ಯ ಕೇಂದ್ರ. ಶ್ರೀ ಬಸವ ಧ್ಯಾನ ಮಂದಿರ. ಮೈಸೂರು ಇದನ್ನು ಶ್ರೀ ಬಸವಲಿಂಗ ಮೂರ್ತಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳು 2010 ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು ಮುಸಲ್ಮಾನ್ ದಂಪತಿಗಳಾದ ಶ್ರೀಮತಿ ಸಲ್ಮಾಸಿದ್ಧಿಕ. ಜಾಹೀದುಲ್ಲ ಖಾನ್ ಇವರ. ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ದಾನ ಪಡೆದು ಭಾವೈಕ್ಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಮಠದಲ್ಲಿ ಸೌಹಾರ್ದತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಾತಿಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರ್ಧರ್ಮೀಯ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ರಂಜಾನ್ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಭಾವೈಕ್ಯ ಭೋಜನಕೂಟವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಮಠದಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಾದಿಗಳಿಗೆ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾವಿರಾರು ಜನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಆನಂದದ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ [[ಸದಸ್ಯ:Bhakti margi|Bhakti margi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhakti margi|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೫೫, ೧೩ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) == ಶ್ರೀ ಚಲವಾದಿ ಮಠ. ಚನ್ನೇನಹಳ್ಳಿ == ಶ್ರೀ ಚಲವಾದಿ ಮಠವನ್ನು 2015 ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಬಸವಲಿಂಗ ಮೂರ್ತಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು ಇದೇನಾ ದಲಿತರ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಈ ಮಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿ ಹಾಗಾಗಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಶರಣರ ಹಾಗೂ ದಾರ್ಶನಿಕರ ಜಯಂತಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಹಾಗೂ ದೂರದಿಂದ ಆಗಮಿಸಿರುವ ಸಾಧು ಸಂತರಿಗೆ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ವಸತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿಯರು ಕೂಡ ಆಗಮಿಸಿ ಚಿಂತನ ಮಂಥನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಇಲ್ಲಿ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಕೂಡ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ . ವಧು-ವರರ ಸಮಾವೇಶಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ [[ಸದಸ್ಯ:Bhakti margi|Bhakti margi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhakti margi|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೫೯, ೧೩ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) 50uhul75b34xgq0mvcnv22c71csegf0 0 177838 1373289 1354840 2026-05-13T05:16:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373289 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] '''ಬಣಜಿಗ''' (Banajiga) ಪಂಗಡವು ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಮೂಲ ಕಸುಬಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ದಕ್ಷಿಣ [[ಭಾರತ]]ದ ಒಂದು ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ. ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದು, [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ತೆಲಂಗಾಣ]]ದಲ್ಲಿ '''ಬಲಿಜ''' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿ]]ನಲ್ಲಿಯೂ ಇವರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬಣಜಿಗರು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ [[ವ್ಯಾಪಾರ]] ಮತ್ತು [[ವಾಣಿಜ್ಯ(ವ್ಯಾಪಾರ)|ವಾಣಿಜ್ಯ]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಣಜಿಗರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮ|ಲಿಂಗಾಯತ]] ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸಮುದಾಯದ ಕೆಲವರು ಪ್ರಾರಂಭಿಕವಾಗಿ [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ]] ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ ಜೈನ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅಧ್ಯಯನಗಳಂತೆ, ಹದಿನಾರನೇ ಮತ್ತು ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಾಯತ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕರ ಪ್ರಭಾವದ ಮೂಲಕ ಬಣಜಿಗ ಸಮುದಾಯದೊಳಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆ ನಡೆಯಿತು.<ref>{{cite book |last=Avari |first=Burjor |title=India: The Ancient Past: A History of the Indian Subcontinent from c. 7000 BCE to CE 1200 |publisher=Routledge |year=2016 |pages=276–278 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Michael |first=R. Blake |title=Hinduism and Secularism: After Ayodhya |publisher=Routledge |year=2018 |pages=92–93 |language=en}}</ref> ಇಂದಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಣಜಿಗರು ಲಿಂಗಾಯತ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಂಗಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮಠಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನ, ದತ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಪೋಷಕರಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite book |last=Michael |first=R. Blake |title=Foundation of the Vīraśaiva Sect |publisher=Motilal Banarsidass |year=1992 |pages=147–149 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Bayly |first=Susan |title=Saints, Goddesses and Kings: Muslims and Christians in South Indian Society, 1700–1900 |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |pages=85–86 |language=en}}</ref> == ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ == “ಬಣಜಿಗ” ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಸ್ಕೃತದ '''ವಣಿಕ್ / ವಣಿಜ''' (ವ್ಯಾಪಾರಿ) ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಮುದಾಯವನ್ನು '''ಬಲನ್ಜ, ಬನಂಜ, ಬನಂಜಿಗ, ಬಲಿಜಿಗ''' ಮುಂತಾದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |title=Epigraphia Indica |volume=4 |publisher=Manager of Publications |year=1896 |page=296 |quote=In the Telugu word balija or balijiga has the same meaning. It is therefore probable that the words vaļañjiyam, vaļañjiyar, balañji, baṇañji, baṇañjiga and balija are cognate and derived from the Sanskrit vanij.}}</ref><ref>{{cite journal |title=Quarterly Journal of the Andhra Historical Research Society |volume=11 |publisher=Andhra Historical Research Society |year=1938 |page=54}}</ref> ಮಧ್ಯಯುಗದ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಬಣಜಿಗ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹಲವು ರೂಪಾಂತರಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ '''ಬಲನ್ಜ, ಬನಂಜ, ಬನಂಜು, ಬಣಜಿಗ ಮತ್ತು ಬಣಿಜಿಗ''' ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪದರೂಪಗಳು '''ಬಲಿಜಿಗ, ವಳಂಜಿಯಾರ್, ಬಲನ್ಜಿ, ಬನನ್ಜಿ''' ಹಾಗೂ '''ಬಲಿಗ''' ಮುಂತಾದ ಸಂಬಂಧಿತ ರೂಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಜ್ಞಾತ (cognate)ವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತದ ''ವಣಿಕ್'' ಅಥವಾ ''ವಣಿಜ'' (ವ್ಯಾಪಾರಿ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದವುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಕಸುಬು == ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಬಣಜಿಗರು ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ವ್ಯಾಪಾರದ ಜೊತೆಗೆ [[ಶಿಕ್ಷಣ]], [[ವೈದ್ಯಕೀಯ]], ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book |last=Rice |first=Benjamin Lewis |url=https://books.google.co.in/books?id=D2pBAAAAYAAJ&dq=Banajiga+occupation&pg=PA246&redir_esc=y#v=onepage&q=Banajiga%20occupation&f=false |title=Mysore in general |date=1897 |publisher=A. Constable |language=en}}</ref> == ಉಪ ಪಂಗಡಗಳು == ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಕುಲಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಬಣಜಿಗ ಸಮುದಾಯದೊಳಗೆ ವಿವಿಧ ಉಪಗುಂಪುಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite book |last=Karnataka (India) |url=https://books.google.co.in/books?id=ViALAQAAIAAJ&q=Banajiga+sub+groups&redir_esc=y |title=Karnataka State Gazetteer: Bangalore Rural District |date=1990 |publisher=Director of Print, Stationery and Publications at the Government Press |language=en}}</ref> ಈ ಉಪವಿಭಾಗಗಳು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಾಸಸ್ಥಾನ, ವೃತ್ತಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರೂಪಗೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಗುಂಪುಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. {| class="wikitable sortable" |+ಬಣಜಿಗ ಉಪಪಂಗಡಗಳು !ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ !ಉಪ ಪಂಗಡ |- |೧ |ಆದಿ ಬಣಜಿಗ<ref name=":0">{{Cite book |last=Ishwaran |first=K. |url=https://books.google.co.in/books?id=YfGAAAAAQBAJ&dq=Adi+banajiga&pg=PA18&redir_esc=y#v=onepage&q=Adi%20banajiga&f=false |title=Tradition and Economy in Village India |date=2013-08-21 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-23736-2 |language=en}}</ref> |- |೨ |ಎಲೆ ಬಣಜಿಗ / ತೋಟ ಬಣಜಿಗ<ref name=":1">{{Cite book |last=Iyengar |first=Venkatesa |url=https://books.google.co.in/books?id=zseCqGFRpyQC&dq=ravut+banajiga&pg=RA1-PA104&redir_esc=y#v=onepage&q=ravut%20banajiga&f=false |title=The Mysore |date=1932 |publisher=Mittal Publications |language=en}}</ref> |- |೩ |ಗಂದುಡಿ ಬಣಜಿಗ |- |೪ |ಗಜುಲು ಬಣಜಿಗ<ref name=":1" /> |- |೫ |ಗೋಣಿ ಬಣಜಿಗ / ಕ್ರೋಣಿ ಬಣಜಿಗ<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite book |last=Singh |first=K. S. |url=https://books.google.co.in/books?id=bfAMAQAAMAAJ&dq=Sub+groups+of+banajiga&pg=PA1100&redir_esc=y#v=onepage&q=Sub%20groups%20of%20banajiga&f=false |title=Communities, Segments, Synonyms, Surnames and Titles |date=1996 |publisher=Anthropological Survey of India |isbn=978-0-19-563357-3 |language=en}}</ref> |- |೬ |ಗೋಪಾಲ ಬಣಜಿಗ<ref>{{Cite book |url=https://books.google.co.in/books?id=bo8BAAAAMAAJ&q=gopala+banajiga&redir_esc=y |title=Karnataka State Gazetteer: Bangalore District |date=1990 |publisher=Director of Print., Stationery and Publications at the Government Press |language=en}}</ref> |- |೭ |ಗೋಪತಿ ಬಣಜಿಗ<ref>{{Cite book |last=Commissioner |first=India Census |url=https://books.google.co.in/books?id=Aw5FAQAAMAAJ&q=Gopati+banajiga&redir_esc=y |title=Census of India, 1911 ... |date=1912 |publisher=Superintendent government printing, India |language=en}}</ref> |- |೮ |ಗೌಡ ಬಣಜಿಗ / ಬಲಜಿಗ / ಬಣಜಿಗ |- |೯ |ಜಿಡಿಪಳ್ಳಿ ಬಣಜಿಗ<ref name=":1" /> |- |೧೦ |ಜೋತಿ ಬಣಜಿಗ |- |೧೧ |ತೆಲುಗು ಬಣಜಿಗ<ref name=":3">{{Cite book |url=https://books.google.co.in/books?id=QVVuAAAAMAAJ&q=sadu+banajiga&redir_esc=y |title=Karnataka State Gazetteers: Kodagu District |date=1993 |publisher=Office of the Chief Editor, Karnataka Gazetteer |language=en}}</ref> |- |೧೨ |ದಾಸ ಬಣಜಿಗ<ref name=":1" /> |- |೧೩ |ದುಡಿ ಬಣಜಿಗ<ref name=":1" /> |- |೧೪ |ನಾಯ್ಡು / ನೈಡು ಬಣಜಿಗ<ref name=":1" /> |- |೧೫ |ಪಂಚಮ ಬಣಜಿಗ<ref name=":2" /> |- |೧೬ |ಪುನವಲು ಬಣಜಿಗ |- |೧೭ |ಪುವುಲು ಬಣಜಿಗ<ref name=":1" /> |- |೧೮ |ಬಳೆಗಾರ<ref name=":2" />/ಬಳೆ ಬಣಜಿಗ<ref name=":3" /> |- |೧೯ |ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಂ ಬಣಜಿಗ / ಮುಸು ಕಮ್ಮ<ref name=":1" /> |- |೨೦ |ರೌತ್ / ರಾವುತ್ / ರಾಹುತರ ಬಣಜಿಗ<ref>{{Cite book |last=Karnataka (India) |url=https://books.google.co.in/books?id=7yQLAQAAIAAJ&q=raut+banajiga&redir_esc=y |title=Karnataka State Gazetteer: Mysore |date=1988 |publisher=Director of Print, Stationery and Publications at the Government Press |language=en}}</ref> |- |೨೧ |ಲಿಂಗ ಬಲಿಜ / ಲಿಂಗ ಬಣಜಿಗ<ref name=":4">{{Cite book |last=Britain) |first=Royal Society of Arts (Great |url=https://books.google.co.in/books?id=1BJGAQAAMAAJ&dq=Linga+banajiga&pg=PA419&redir_esc=y#v=onepage&q=Linga%20banajiga&f=false |title=Journal of the Royal Society of Arts |date=1909 |publisher=Society of Arts |language=en}}</ref> |- |೨೨ |ಸಾದು ಬಣಜಿಗ<ref name=":3" /> |- |೨೩ |ಸುಕಮಂಚಿ ಬಣಜಿಗ<ref name=":1" /> |- |೨೪ |ಸೆಟ್ಟಿ ಬಲಿಜ / ಸೆಟ್ಟಿ ಬಣಜಿಗ / ಬಣಜಿಗ ಸೆಟ್ಟಿ<ref name=":2" /> |- |೨೫ |ಶಿಲ್ವಂತ / ಶೀಲವಂತ ಬಣಜಿಗ<ref name=":0" /> |- |೨೬ |ಉಪ್ಪು ಬಣಜಿಗ<ref name=":1" /> |} === ಆದಿ ಬಣಜಿಗ === ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಆದಿ ಬಣಜಿಗರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ [[ದೇವಸ್ಥಾನ|ದೇವಾಲಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಪೌರೋಹಿತ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Bahadur) |first=Sarat Chandra Roy (Rai |url=https://books.google.co.in/books?id=MMGAAAAAMAAJ&q=adi+banajiga&redir_esc=y |title=Man in India |date=1988 |publisher=A. K. Bose |language=en}}</ref> === ಎಲೆ ಬಣಜಿಗ === ಕೆಲವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಕುಲಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಎಲೆ ಬಣಜಿಗರನ್ನು ಪರಂಪರೆಯಿಂದ [[ವೀಳ್ಯದೆಲೆ|ವೀಳ್ಯದ ಎಲೆ]] ಕೃಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ ಉಪಗುಂಪಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಹೆಸರು ಈ ವೃತ್ತಿ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಬಂದುದಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗಿದೆ. === ದಾಸ ಬಣಜಿಗ === ವಸಾಹತು ಯುಗದ ಕುಲಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಪ್ರದೇಶದ ದಾಸ ಬಣಜಿಗರನ್ನು ವೈಷ್ಣವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಉಪಗುಂಪಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯವು ತನ್ನನ್ನು ''ರಾಮಾನುಜ ದಾಸ ವಣಿಜರು'' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಮೂಲವನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದೆಂದು ಹೇಳುವ ಸಮುದಾಯಪರಂಪರೆಯ ವಿವರಣೆಗಳೂ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಇಂತಹ ವಿವರಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಸಮುದಾಯದ ಸ್ವಯಂ ಗುರುತಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿವೆ. ದಾಸ ಬಣಜಿಗರು ಇಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಚೆನ್ನಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. === ದುಡಿ ಬಣಜಿಗ === ಕುಲಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿ ಬಣಜಿಗರನ್ನು ಪರಂಪರೆಯಿಂದ [[ಹತ್ತಿ]] ವ್ಯಾಪಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ ಉಪಗುಂಪಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಇವರು ಇಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಕೋಲಾರ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಗೋವಿಲ ಮತ್ತು ಬಭ್ರುವಾಹನ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರಿನ ಹೊರಗೋತ್ರೀಯ ವಂಶಪಂಕ್ತಿಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ದುಡಿ ಬಣಜಿಗ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ''ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಪುರಾಣಂ'' ಎಂಬ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಗಜುಲು ಬಣಜಿಗ === ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಗಜುಲು ಬಣಜಿಗರನ್ನು ಗಾಜಿನ ಬಳೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉಪಗುಂಪಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು '''ಗೌರಿಪುತ್ರ, ಬಣಜಿಗ, ಕವರೈ, ಬಲಿಜ ನಾಯ್ಡು''' ಮುಂತಾದ ಹೆಸರಗಳಿಂದಲೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಜುಲು ಬಣಜಿಗರನ್ನು ವಿಸ್ತೃತ ಬಲಿಜ ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ''ನಾಯ್ಡು'', ''ನೈಯುಡು'' ಮತ್ತು ''ಸೆಟ್ಟಿ'' ಎಂಬ ಪದವಿಗಳು ಈ ಉಪಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿರುವುದಾಗಿ ಮೂಲಗಳು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ. === ಗೌಡ ಬಣಜಿಗ === ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ''ಗೌಡ'' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಗ್ರಾಮಮಟ್ಟದ ಆಡಳಿತ ಅಥವಾ ನಾಯಕತ್ವದ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಯಕತ್ವ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದರೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾದ ಬಣಜಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು '''ಗೌಡ ಬಣಜಿಗ''' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಲಿಂಗ ಬಣಜಿಗ === ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಕುಲಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಬಣಜಿಗರನ್ನು ಲಿಂಗಾಯತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮೂಲದ ಉಪಗುಂಪಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ''ಲಿಂಗ'' ಚಿಹ್ನೆಯ ಪೂಜೆಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಿಂಗ ಬಣಜಿಗರನ್ನು ಈ ವಿಸ್ತೃತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ ಸಮುದಾಯವಾಗಿ ಮೂಲಗಳು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ.<ref name=":4" /> === ನಾಯುಡು ಬಣಜಿಗ === ನಾಯುಡು ಬಣಜಿಗವು ಬಣಜಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಉಪಗುಂಪು. ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ “ನಾಯಡು” ಪದವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪಗುಂಪಿನ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಮೂಲಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. === ಪುವುಲು ಬಣಜಿಗ === ಪುವುಲು ಬಣಜಿಗವು ಬಣಜಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಉಪಗುಂಪಾಗಿದೆ. ಈ ಉಪಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರು ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ಹೂವುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಗಾಜುಲು ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರನ್ನಾಗಿ ಕೂಡ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. === ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಂ ಬಣಜಿಗ === ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಂ ಬಣಜಿಗವು ಬಣಜಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಉಪಗುಂಪಾಗಿದೆ. “ಜಿಡಿಪಳ್ಳಿ” ಮತ್ತು “ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಂ” ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಗುಂಪುಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಅವು ಸಮುದಾಯದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಪವರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಕೆಯಾಗಿವೆ. ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಂ ಬಣಜಿಗ ಉಪಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರು [[ನೆಲ್ಲೂರು]], [[ಕಡಪ|ಕಡುಪ]], [[ಅನಂತಪುರ]], ನಾರ್ತ್ ಅರ್ಕಾಟ್ ಮತ್ತು [[ಚೆಂಗಲ್ಪಟ್ಟು ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿಂಗಲ್ಪೆಟ್]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ವಲಸಿದವರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. === ರೌತ್ / ರಾವುತ / ರಾಹುತರ್ ಬಣಜಿಗ === ರೌತ್, ರಾವುತ ಅಥವಾ ರಾಹುತರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವವರು ಬಣಜಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಉಪಪಂಗಡದವರು. ಈ ಗುಂಪು ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ಬಲಿಜ ಉಪವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಯನ ಹೆಸರು ಅಥವಾ ಹುದ್ದೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾವುಟ್‌ಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಮೈಸೂರು]] ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಪ್ಪನ ಬಣಜಿಗ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇತಿಹಾಸಾತ್ಮಕ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇವರನ್ನು [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ]]ದಿಂದ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. “ಒಪ್ಪನ” ಎಂಬ ಪದವು ಆ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಉಪಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲಸಮಾಡಿದ್ದರು, ಅದರಿಂದ ಅವರು ರಾವುತ್ಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. === ಸಾದು ಬಣಜಿಗ === ಸಾದು ಬಣಜಿಗರು ಬಣಜಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಉಪವರ್ಗ. ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸಮುದಾಯದವರು ಮೊದಲು ಜೈನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಹೋಯ್ಸಳ ರಾಜವಂಶದ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಾಮಾನುಜ ದಾಸ-ವಣಿಜಕ್ಷತ್ರಿಯರಂತೆ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಜೈನ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಗೋತ್ರಗಳಿವೆ. ದಾಸ ಬಣಜಿಗರು ಶವದಹನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಬಹುತೇಕ ಬಣಜಿಗ ಗುಂಪುಗಳು ಶವಾವಸಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾಧಿ ಅಥವಾ ಪುಟ್ಟುವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರು ವೈಷ್ಣವ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿರಾಜಪೇಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಉಪಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮನ್ನು ಸಾದು ಸೆಟ್ಟಿಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಅವರು ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಳೇ ಎಲೆಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ, ಮತ್ತು ಬೇರೆ ವಿವಿಧ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. === ಸೆಟ್ಟಿ ಬಣಜಿಗ === ಸೆಟ್ಟಿ ಬಣಜಿಗರು, ಸೆಟ್ಟಿ ಬಲಿಜ, ಬಲಿಜಾ, ಕಾಪು, ಬಲಿಜಾ ಸೆಟ್ಟ್ಲು ಅಥವಾ ಚೆಟ್ಟಿ ಬಲಿಜಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವರು, ಬಣಜಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಗುಂಪಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾವ್, ನಾಯ್ಡು, ನಾಯುಡು ಮತ್ತು ಸೆಟ್ಟಿ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆಟ್ಟಿ ಬಣಜಿಗರು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ, ಇವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ''ಬಲಿಜಾ ವಂಶಪುರಾಣ''ದಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ವಂಶಾವಳಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಅರಸು ಮನೆತನಗಳು == ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಬಣಜಿಗರು ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದರು. ಕೆಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು '''[[ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರು|ಕೆಳದಿ ನಾಯಕ]]ರ'''<ref>{{Cite book |last=<td class="label-cell">dc.contributor.author</td><td class="word-break"></td><td></td> |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.277202 |title=The quarterly journal of the Mythic society Vol.XI |date=1921}}</ref> ಮತ್ತು '''ಚೆನ್ನಪಟ್ಟಣ ನಾಯಕರ''' ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಬಣಜಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. == ಅರಸರು == === ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರು / ಕೆಳದಿ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜರು === # '''[[ಬೆಳವಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ|ಬೆಳವಡಿ ಮಲಮ್ಮ]]''' (೧೬೨೪–೧೬೭೮) # '''[[ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕ]]''' (೧೬೪೫–೧೬೬೦) # '''ಚಿಕ್ಕ ವೆಂಕಟಪ್ಪ ನಾಯಕ''' (೧೬೬೦–೧೬೬೨) # '''ಭದ್ರಪ್ಪ ನಾಯಕ''' (೧೬೬೨–೧೬೬೪) # '''ಸೋಮಶೇಖರ ನಾಯಕ I''' (೧೬೬೪–೧೬೭೨) # '''[[ಕೆಳದಿಯ ಚೆನ್ನಮ್ಮ|ಕೆಳದಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ]]''' (೧೬೭೨–೧೬೯೭) # '''ಬಸವಪ್ಪ ನಾಯಕ''' (೧೬೯೭–೧೭೧೪) # '''ಸೋಮಶೇಖರ ನಾಯಕ II''' (೧೭೧೪–೧೭೩೯) # '''ಕಿರಿಯ ಬಸವಪ್ಪ ನಾಯಕ''' (೧೭೩೯–೧೭೫೪) # '''ಚೆನ್ನ ಬಸಪ್ಪ ನಾಯಕ''' (೧೭೫೪–೧೭೫೭) # '''ರಾಣಿ ವಿರಮ್ಮಾಜಿ''' (೧೭೫೭–೧೭೬೩) === ರಾಣ ಜಗದೇವರಾಯರ ವಂಶ === # '''ರಾಣ ಪೆಡ ಜಗದೇವರಾಯ''' # '''ರಾಣ ಇಮ್ಮಡಿ ಜಗದೇವರಾಯ''' # '''ರಾಣ ಅಂಕುಸರಾಯ''' # '''ರಾಣ ಕುಮಾರ ಜಗದೇವರಾಯ''' # '''ಇಮ್ಮಡಿ ಅಂಕುಸರಾಯ''' == ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == ಬಣಜಿಗ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಹಲವು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹೊರಬಂದಿದ್ದಾರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ: {| class="wikitable sortable" |+ !ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ !ಹೆಸರು !ಹೊಂದಿದ್ದ ಹುದ್ದೆ/ಸ್ಥಾನ |- |೧ |[[ಬಿ.ಡಿ.ಜತ್ತಿ|ಬಿ. ಡಿ. ಜತ್ತಿ]]<ref>''Parliament mourns death of B.D. Jatti, adjourns''. 2002. <q>Sri Basappa Danappa Jatti Born in a Kannadiga Lingayat Banajiga family at Savalgi in Jamkhandi Taluk of Bijapur district, Jatti entered politics as a Municipality member at Jamakhandi in 1940 and later became its President. He was eventually elected to the Jamakhandi State Legislature</q></ref> |ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ |- |೨ |[[ಎಸ್ ಆರ್ ಕಂಠಿ|ಎಸ್. ಆರ್. ಕಂಠಿ]]<ref name=":5">{{Cite news |last=NewsKarnataka |date=2013-05-11 |title=Mysorian Becomes CM after 33 Years |url=https://www.newskarnataka.com/mysore/mysorian-becomes-cm-after-33-years |access-date=2026-02-03 |work=NewsKarnataka |language=en-US |archive-date=2019-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826134729/https://www.newskarnataka.com/mysore/mysorian-becomes-cm-after-33-years |url-status=dead }}</ref> |ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ |- |೩ |[[ವೀರೇಂದ್ರ ಪಾಟೀಲ್|ವೀರೆಂದ್ರ ಪಾಟೀಲ್]]<ref name=":5" /><ref>Thomas Blom Hansen; Christophe Jaffrelot (2001). ''The BJP and the compulsions of politics in India''. p. 176. <q>The Lingayat votes had been important to the Janata Dal since 1978. Without Veerendra Patil (a member of the Banajiga jati), the long-standing difficulties of the national party president S. R. Bommai in appealing to voters beyond his Sadar jati (which has represent of other jatis gaining disproportionate share of spoils) became especially serious</q></ref> |ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ |- |೪ |[[ಎಸ್.ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪ|ಎಸ್. ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪ]]<ref>{{Cite book |last=Anderson |first=Nels |url=https://books.google.co.in/books?id=6pM3AAAAIAAJ&dq=Nijalingappa,+who+belongs+to+the+Banajiga&pg=PA134&redir_esc=y#v=onepage&q=Nijalingappa,%20who%20belongs%20to%20the%20Banajiga&f=false |title=Studies in Multilingualism |date=1969 |publisher=Brill Archive |language=en}}</ref> |ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ |- |೫ |[[ಜೆ ಹೆಚ್ ಪಟೇಲ್|ಜೆ. ಹೆಚ್. ಪಟೇಲ್]]<ref>{{Cite web |title=Rediff On The NeT: Constituency/Channagiri, Karnataka |url=https://www.rediff.com/election/1999/sep/04patel.htm |access-date=2026-02-03 |website=www.rediff.com}}</ref> |ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ |- |೬ |[[ಬಿ.ಎಸ್. ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ|ಬಿ. ಎಸ್. ಯಡಿಯುರಪ್ಪ]]<ref>{{Cite web |last=Aji |first=Sowmya |date=2009-06-02 |title=1 year in office earns CM a snub |url=https://www.indiatoday.in/mail-today/story/1-year-in-office-earns-cm-a-snub-49142-2009-06-01 |access-date=2026-02-03 |website=India Today |language=en}}</ref> |ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ |- |೭ |[[ಜಗದೀಶ್ ಶೆಟ್ಟರ್|ಜಗದೀಶ ಶೆಟ್ಟರ್]]<ref>{{Cite web |last=Bijapur |first=Bansy Kalappa , Naushad |date=2019-08-23 |title=Stormy season ahead for BJP over rebel Karnataka MLA Umesh Katti’s exclusion |url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2019/Aug/23/stormy-season-ahead-for-bjp-over-rebel-karnataka-mla-umesh-kattis-exclusion-2023061.html |access-date=2026-02-03 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> |ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ |} == ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿ == ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಣಜಿಗ ಸಮುದಾಯವನ್ನು '''ಇತರೆ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು (OBC)''' ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://www.nsbacademy.ac.in/dvv/criteria-2/2-1-2/Copy-of-communication-issued-by-state-govt.pdf</ref> ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} fpm12ydgn9c08peiy0cefgs1h9m2jq2 0 178856 1373240 1367127 2026-05-13T00:38:21Z PrasannaKUSA 98856 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|1|0 */ 1373240 wikitext text/x-wiki [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] ಮರಿಜಾನ್ ಕಾಪ್ (/mɑːriːˈzɑːn ˈkæp/ ಮಹ್-ರೀ-ಝಾನ್ ಕಾಪ್; ಆಫ್ರಿಕಾನ್ಸ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆ: [mɑːriˈzɑːn ˈkæp]; ಜನನ: 4 ಜನವರಿ 1990) [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] ದೇಶದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ್ತಿ.<ref>https://www.espncricinfo.com/cricketers/marizanne-kapp-351836</ref> ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಟಿ20 ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಪರವಾಗಿ ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಎಂಬ ಗೌರವ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20230128170812/https://www.womenscriczone.com/hat-trick-heroes-first-to-take-a-t20i-hat-trick-from-each-team/</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Marizanne_Kapp</ref> == ವೃತ್ತಿ == ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017ರಲ್ಲಿ, ಅವರನ್ನು ಐಸಿಸಿ (ICC) ವರ್ಷದ ಮಹಿಳಾ ಒಡಿಐ ತಂಡದ ಆಟಗಾರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಮಾರ್ಚ್ 2018ರಲ್ಲಿ, 2018–19 ಋತುವಿನ ಮುನ್ನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದ ಪಡೆದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಆಟಗಾರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. == ವಿಶ್ವ ಟ್ವೆಂಟಿ20 ಸಾಧನೆಗಳು == ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018ರಲ್ಲಿ, [[ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್]] ವಿರುದ್ಧದ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳಾ ಒಡಿಐ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ (WODIs) ತಮ್ಮ 100ನೇ ವಿಕೆಟ್ ಅನ್ನು ಅವರು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018ರಲ್ಲಿ, ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2018 ಐಸಿಸಿ ಮಹಿಳಾ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟ್ವೆಂಟಿ20 ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‌ಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 98 ರನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರನ್ ಗಳಿಸಿದ ಆಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ನವೆಂಬರ್ 2018ರಲ್ಲಿ, 2018–19 ಮಹಿಳಾ ಬಿಗ್ ಬ್ಯಾಶ್ ಲೀಗ್ ಋತುವಿಗಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸಿಡ್ನಿ ಸಿಕ್ಸರ್ಸ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಮೇ 2019ರಲ್ಲಿ, [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಒಡಿಐ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, 100 ಮಹಿಳಾ ಒಡಿಐ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೂರನೇ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಪ್ ಪಡೆದರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019ರಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಮಹಿಳಾ ಟಿ20 ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್‌ನ ಪ್ರಥಮ ಆವೃತ್ತಿಗಾಗಿ ಎಂ. ವಾನ್ ಡರ್ ಮೆರ್ವೆ XI ತಂಡದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. == ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ‘ದಿ ಹಂಡ್ರೆಡ್’ == ಜನವರಿ 2020ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2020 ಐಸಿಸಿ ಮಹಿಳಾ ಟಿ20 ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸ್ಥಾನ ದೊರಕಿತು. 23 ಜುಲೈ 2020ರಂದು, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಪ್ರಿಟೋರಿಯಾದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಆರಂಭಿಸಲು ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ 24 ಮಹಿಳಾ ಆಟಗಾರ್ತಿಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಕಾಪ್ ಅವರನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. 2021ರಲ್ಲಿ, ದಿ ಹಂಡ್ರೆಡ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‌ನ ಪ್ರಥಮ ಋತುವಿಗಾಗಿ ಓವಲ್ ಇನ್‌ವಿನ್ಸಿಬಲ್ಸ್ ತಂಡವು ಅವರನ್ನು ಡ್ರಾಫ್ಟ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿ 2022ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2022 ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 14 ಮಾರ್ಚ್ 2022ರಂದು, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ತಂಡದ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಕಾಪ್ ಅವರು ಮಹಿಳಾ ಒಡಿಐ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಐದು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಸಾಧನೆ (ಫೈವ್-ವಿಕೆಟ್ ಹಾಲ್) ಅನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರು. ಏಪ್ರಿಲ್ 2022ರಲ್ಲಿ, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದಿ ಹಂಡ್ರೆಡ್ 2022 ಋತುವಿಗಾಗಿ ಓವಲ್ ಇನ್‌ವಿನ್ಸಿಬಲ್ಸ್ ತಂಡವು ಕಾಪ್ ಅವರನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. ನಂತರ ಆ ತಂಡವು ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‌ನ್ನು ಜಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯ ಗೆಲ್ಲುವ ಇನಿಂಗ್ಸ್ ಆಡಿದ ಕಾರಣ ಅವರಿಗೆ ಪ್ಲೇಯರ್ ಆಫ್ ದ ಮ್ಯಾಚ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು. ಮೇ 2022ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್‌ನ ದುಬೈನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2022 ಫೇರ್‌ಬ್ರೇಕ್ ಇನ್ವಿಟೇಷನಲ್ ಟಿ20 ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಫಾಲ್ಕನ್ಸ್ ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದರು. ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಟೋರ್ನಾಡೋಸ್ ತಂಡದ ವಿರುದ್ಧ, ಅವರು ಆರು ಫೋರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಸಿಕ್ಸರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ 67 ರನ್‌ಗಳನ್ನು (ಔಟ್ ಆಗದೆ) ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ಲೇಯರ್ ಆಫ್ ದ ಮ್ಯಾಚ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಟೋರ್ನಾಡೋಸ್ ತಂಡವು ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್ ಗೆಲ್ಲುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>https://www.espncricinfo.com/story/ellyse-perry-declared-icc-s-women-s-cricketer-of-the-year-1130244</ref> == ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ == ಜೂನ್ 2022ರಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಏಕೈಕ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಕಾಪ್ ಅವರು 150 ರನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಶತಕವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರು. ಈ ಮೊತ್ತವು ಮಹಿಳಾ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಆಟಗಾರ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಗಳಿಸಿದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ಕೋರ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref>https://www.icc-cricket.com/news</ref> ಜುಲೈ 2022ರಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2022 ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‌ಗಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‌ನಿಂದ ಹೊರಗಿಟ್ಟರು. ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡು ತೀವ್ರ ನಿಗಾ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಮಾವನಿಗೆ (brother-in-law) ಕಾರಣವಾಗಿ, ಕಾಪ್ ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.<ref>https://www.espncricinfo.com/story/chetty-ismail-return-to-sa-squad-for-world-t20-khaka-to-miss-out-1161978</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180917143338/http://cricket.co.za/news/26084/CSA-congratulates-Marizanne-Kapp-on-bowling-landmark</ref> ಅವರನ್ನು 2024 ಐಸಿಸಿ ಮಹಿಳಾ ಟಿ20 ವಿಶ್ವಕಪ್ ಹಾಗೂ ನವೆಂಬರ್ 2024ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಬಹು-ರೂಪದ ಸ್ವದೇಶಿ ಸರಣಿಯ ಒಡಿಐ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>https://www.icc-cricket.com/news</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025ರ ತನಕ, ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ ಐಸಿಸಿ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಲ್‌ರೌಂಡರ್‌ ಆಗಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳಾಗಿ: ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 68 ರನ್‌ಗಳನ್ನು (43 ಚೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಔಟ್ ಆಗದೆ) ಗಳಿಸಿ 3–20 ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಕಾರಣ ಅವರಿಗೆ ಪ್ಲೇಯರ್ ಆಫ್ ದ ಮ್ಯಾಚ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು 5–20 ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು; ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಡಬಲ್ ವಿಕೆಟ್ ಮೇಡನ್ ಓವರ್‌ಗಳು ಸೇರಿದ್ದು, ಐಸಿಸಿ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು (44) ಪಡೆದ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಎಂಬ ದಾಖಲೆ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿತು. == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಜುಲೈ 2018ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಹ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಮಾಜಿ ನಾಯಕಿ ಡೇನ್ ವಾನ್ ನೀಕರ್ಕ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == 5s6afg1606072cbwdbmpgxxaaog08dl 0 178986 1373227 1373220 2026-05-12T12:20:35Z Ranjitha kundhapura 94505 1373227 wikitext text/x-wiki '''ಮರಾಠಿಯರ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ''' [[File:Maratiyara_Holi_Habba_Karnataka_2026.jpg|thumb|]] ಭಾರತವು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಗೊಂಡ ದೇಶ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹಬ್ಬಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಸಂಭ್ರಮಭರಿತ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. <ref>ಗೊ.ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ.ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು.ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು. ೧೯೭೭</ref> <ref>ಗೊ.ರು. ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ, ''ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ಕೋಶ'', ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೧೯೯೬.</ref> == ಪರಿಚಯ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗ್ಮೋ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಹಲವು ಕಟ್ಟು ಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಮುಂತಾದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜನರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿ, ಹಾಡು-ನೃತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿಯರ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ==ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯೊಂದು ಇದೆ. ಈ ಕಥೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರಿ ರಾಜನು ಇದ್ದನು. ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ದೇವರಂತೆ ಜನರು ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅವನ ಮಗ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಭಗವಂತನಾದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ರಾಜನು ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹಲವು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಪ್ರತಿಯೊಮ್ಮೆ ದೇವರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಉಳಿಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಕೊನೆಗೆ ರಾಜನು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಹೋಲಿಕಾಳ ಸಹಾಯ ಪಡೆದನು. ಹೋಲಿಕಾಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡದ ವರವಿತ್ತು. ಅವಳು ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡು ಬೆಂಕಿಗೆ ಕುಳಿತಳು. ಆದರೆ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಹೋಲಿಕಾ ಸುಟ್ಟುಹೋದಳು; ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಬದುಕುಳಿದನು. ಈ ಘಟನೆ ಕೆಟ್ಟತನ ಸೋತು ಸತ್ಯ ಜಯಿಸಿದುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ನೆನಪಿಸಲು ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಮುನ್ನ ಹೋಲಿಕಾ ದಹನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಜಯವನ್ನು ಸಾರುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಹಬ್ಬವು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಡಿದ್ದು, ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಗುರುತಿನ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ==ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ== [[File:Traditional_Holi_Attire_Karnataka_2026.jpg|thumb|]] ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಂಗು ರಂಗಾದ ಉದ್ದನೆಯ ನೆರಿ ಅಂಗಿ, ಧೋತಿ, ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಿ, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗುಮಟೆ ಹಿಡಿದು ಕುಣಿಯುವವರ ವೇಷ ಇದಾಗಿದೆ. ಇವರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ “ಅಜ್ಜನ ವೇಷ”ವೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಈ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿ ಬಣ್ಣದ ಧೋತಿ ಮತ್ತು ಕುರ್ಥಾ ಧರಿಸಿ, ಉದ್ದನೆಯ ಬಿಳಿ ಗಡ್ಡ ಇಟ್ಟು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡು (ಕೋಲು) ಹಿಡಿದು ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಇತರರು ಅಂಗಿ, ಪಂಜೆ ಹಾಗೂ ಕೇಸರಿ ಶಾಲು ಧರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. == ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ == ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವು ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಕುಣಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ, ಗುಮಟಿ, ತಾಳ ಮುಂತಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ, ಕೊಲ್ಲೂರು ಶ್ರೀ ಮೂಕಾಂಬಿಕೆ ದೇವಿ, ಶೃಂಗೇರಿ ಮತ್ತು ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ದೇವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯದ ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೃತ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ ತೊಟ್ಟವರು ಗುಮಟಿಯನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಸರಧಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜನ ವೇಷ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾದ ಅಜ್ಜನ ಕುಣಿತವೂ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಇವರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ ಮತ್ತು ತಾಳಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಣಿತದವರು ಈ ಹಾಡನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕುಣಿತದ ನಂತರ ಕೋಲಾಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪರಸ್ಪರ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಹಾಡಿನ ಲಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮರಾಠಿ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಸಂಗೀತವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು, ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. '''ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದ ಮರಾಠಿ ಹಾಡು''' “ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ಶೃಂಗೇರಿ ಅಮ್ಮಕ್ ಪಟ್ನಾಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ಶೃಂಗೇರಿ ವವರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ಶೃಂಗೇರಿ ಅಮ್ಮಾನು ಸಹಾಯ. ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಅಮ್ಮಕೋ ಪಟ್ನಾಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಅಮ್ಮಕೋ ವವರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ಅಮ್ಮಾನು ಸಹಾಯ. ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬು ಅಮ್ಮಕೋ ಪಟ್ನಾಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬು ಅಮ್ಮಕೋ ವವರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ಅಮ್ಮಾನು ಸಹಾಯ. ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ವೀರಭದ್ರ ಪಟ್ನಾಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ವೀರಭದ್ರ ವವರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ವೀರಭದ್ರನ್ ಸಹಾಯ. ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ಮೂಡಲಿಂಗ ಪಟ್ನಾಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ಮೂಡಲಿಂಗನ್ ವವರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ಮೂಡಲಿಂಗ ಸಹಾಯ. ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ಮಾಸ್ತಿ ಅಮ್ಮ ಕಟ್ಟೆಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ಮಾಸ್ತಿ ಅಮ್ಮನ್ ವವರರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ಮಾಸ್ತಿ ಅಮ್ಮನ್ ಸಹಾಯ. ==ಹೋಳಿಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸುವ ವಿಧಾನ== ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಉದ್ದೇಶ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಆಚರಣೆ ವಿಧಾನವು ಸ್ಥಳಾನುಸಾರ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಯಡಮೊಗ್ಗೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಏಳನೇ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಸತತವಾಗಿ ಹತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆ ಹಾಗೂ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ವಿವಿಧ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು “ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವಾಗಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಮೊದಲ ದಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಮರಾಠಿ ಜನರು ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಕಾಯಿ (ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ) ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ, ಕೋಲು, ಉಡುಪು ಹಾಗೂ ಇತರ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ದೇವರ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ.ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು “ಮದಲೆಗೆ ಹೂ ಇಡುವುದು” ಅಥವಾ “ಕಾಯಿ ಇಡುವುದು” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಗಂಡಸರು ಎಲ್ಲರೂ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ಚಪ್ಪರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಯ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅವರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುಚಿಯಾಗಿ ಅಂಗಿ–ಪಂಚೆ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಮಂಗಳಾರತಿ ಮಾಡಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅನಂತರ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದ ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ ಹಾಗೂ ಕೋಲಾಟದ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟವರು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮನೆಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯವರು ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರನ್ನು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೋಳಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಗುಮಟಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟವನ್ನು ಕೂಡ ಆಡುತ್ತಾರೆ.ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮನೆಯವರು ಕೊಡುವ ಕಾಣಿಕೆ, ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಮನೆಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಣಿತ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ದಿನದ ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯಾರಾದರೂ ಒಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟೋಪಚಾರ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದಿನದ ಕೊನೆಯ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅವರ ಅತಿಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ಪುನಃ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಅವರು ಹೊರಗೆ ಕೂತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಚಪ್ಪರದೊಳಗೆ ಹೋಗಲು ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಒಳಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಂಡಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರು ಆ ದಂಡದ ಅಡಿಯಿಂದ ನುಗ್ಗಿಕೊಂಡು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ.ನಂತರ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ನೀರನ್ನು (ಹಾನಾ) ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಉಂಡೆ ಹಾಗೂ ದೀಪವನ್ನು ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುತ್ತೈದೆಯವರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಪುರಾಣಕಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಾಡಿನ ಜೊತೆಗೆ ಕುಣಿತವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ದಿನದ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈ ಆಚರಣೆ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಪುರಾಣಕಥೆಯು ಮುಂದುವರಿದು ಏಳನೇ ದಿನಕ್ಕೆ ಕಥೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. [[File:Holi Keri, the traditional place where Maratiyara Holi Habba is celebrated in Karnataka.jpg|thumb|250px|]] ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೂರನೇ ದಿನ, ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದ ಅಂಗಳದ ಎರಡು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಎರಡು ಕಂಬಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಎರಡು ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಉದ್ದನೆಯ ಕಂಬವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಂಬವನ್ನು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಎಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಜಾಗಂಟೆ ಬಾರಿಸಿ, ಶಂಖ ಊದುತ್ತಾ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಂಬವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಂಟನೇ ದಿನ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಜಡೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು “ಜಡೆಕಂಬ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟ ಮೇಲೆ ಆ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ದಿನ ಅವರು ಚಪ್ಪರವನ್ನು ಬಿಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಳನೇ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಮನೆಮನೆಯ ತಿರುಗಾಟದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನದ ರಾತ್ರಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳ ಹಾಡುಗಳಿಗೂ ಸಮಾಪ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹಾಡು ಮುಗಿಯುವ ವೇಳೆ ಇಬ್ಬರು ಪಾತ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವ ಆವೇಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಹನುಮಂತನ ಆಕರ್ಷಣೆಯಂತೆ ಹಾರುತ್ತ, ಕೂಗುತ್ತ ಹಾಗೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದವರು ಅವರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತದಂತೆ ನಿಂತು, ಅವರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅವರು ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ಏರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಅಂಗಳದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಕುಂಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ದೇವಿಯ ವಾಹನವಾದ ಹುಲಿ ಬಂದು ಚಳಿ ಕಾಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಂಕಿ ಆರಿದ ನಂತರ ಉಳಿದ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಪುರುಷರೇಲ್ಲರೂ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೈ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಕರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೈಯನ್ನು ತಟ್ಟಿಬೂದಿಯನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಕೈ ಮುಗಿದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಎಂಟನೇ ದಿನವೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನ ಪ್ರತಿ ಮರಾಠಿ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಹಬ್ಬದ ಊಟವನ್ನು ಮಾಡಿ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟವೆಲ್ಲವೂ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಗುಮಟಿ ಬಡಿಯುತ್ತಾ ಹಾಡು ಹೇಳುತ್ತಾ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಡೆ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಜಡೆ ಹಾಕುವ ಆಟವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಜನ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಜಡೆ ಕಂಬದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಎಂಟು ಎಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಸರದಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬರು ಓಡುತ್ತಾ ಕೂಗುತ್ತ ಹಗ್ಗದ ತುದಿಯವರೆಗೆ ಜಡೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಡೆ ಹೇಗೆ ಹಾಕಿದರೋ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜಡೆಯನ್ನು ಬಿಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟವು ಮನರಂಜನೆಯುತವಾಗಿದೆ. ಈ ಆಟವು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳ ನೀರು ಮೀಯುವ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಮದುವೆಯಾಗದ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ಮಾತ್ರ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ನೀರು ಮೀಯುವ ಮೊದಲು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಅಂಗಳದ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಎರಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾ, ಒಬ್ಬರನ್ನು ಒಬ್ಬರು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಕೂಗುತ್ತ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀರು ಮೀಯುವ ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲರೂ ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಓಡಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಗೆ ಬಂದವರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಹೊಳೆಯ ಗುಂಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ದೇವರ ಕಲ್ಲನ್ನು ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೋಳಿಗುಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಎಲ್ಲ ಗಂಡಸರು ಹೋಳಿ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೋಳಿ ದೇವರಿಗೆ ಕಾಯಿ ಒಡೆದು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಹಾಕಿ ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ದಾಟಿಯೇ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕು. ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಂದವರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸರದಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಒಂಬತ್ತು ಜನ ಮುತೈದೆಯರು ಆರತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರತಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಆರತಿ ತಟ್ಟೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕೇರಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಬಂದ ಮುತೈದೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬಿಸಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಆರಿಸುವುದು ಒಂದು ಮನರಂಜನೆಯ ಆಟವಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮುಗಿಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಮುಗಿದ ನಂತರದ ಮಂಗಳವಾರದಂದು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನನ್ನು ನಂಬಿದ ಭಕ್ತರು ದೇವರಿಗೆ ಕುರಿ ಮತ್ತು ಕೋಳಿಯ ಬಲಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅದರಿಂದ ಬಾಡೂಟವನ್ನು ಮಾಡಿ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪಾತ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವ ಆಕರ್ಷಣೆಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಭಕ್ತರು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಹೂವು, ಹಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಕಾಯಿಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನ ಮಹಿಮೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನನ್ನು ಕೇವಲ ಮರಾಠಿ ಜನರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಇತರ ವರ್ಗದವರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆ ವರ್ಷದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಅದು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲಕ ಜನರು ಹಳೆಯ ವೈಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಬಣ್ಣಗಳ ಆಟ, ಹಬ್ಬದ ಊಟ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮ ಎಲ್ಲವು ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂತೋಷ, ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೊಬಗುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== l9s2v1lim1baonbgywujkcenmqg4vou 1373228 1373227 2026-05-12T12:37:44Z Ranjitha kundhapura 94505 1373228 wikitext text/x-wiki '''ಮರಾಠಿಯರ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ''' [[File:Maratiyara_Holi_Habba_Karnataka_2026.jpg|thumb|]] [[File:Shree Devi Siddeshwara Holi Festival Celebration Karnataka 2026.jpg|thumb|]] ಭಾರತವು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಗೊಂಡ ದೇಶ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹಬ್ಬಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಸಂಭ್ರಮಭರಿತ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. <ref>ಗೊ.ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ.ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು.ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು. ೧೯೭೭</ref> <ref>ಗೊ.ರು. ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ, ''ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ಕೋಶ'', ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೧೯೯೬.</ref> == ಪರಿಚಯ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗ್ಮೋ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಹಲವು ಕಟ್ಟು ಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಮುಂತಾದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜನರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿ, ಹಾಡು-ನೃತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿಯರ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ==ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯೊಂದು ಇದೆ. ಈ ಕಥೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರಿ ರಾಜನು ಇದ್ದನು. ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ದೇವರಂತೆ ಜನರು ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅವನ ಮಗ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಭಗವಂತನಾದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ರಾಜನು ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹಲವು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಪ್ರತಿಯೊಮ್ಮೆ ದೇವರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಉಳಿಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಕೊನೆಗೆ ರಾಜನು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಹೋಲಿಕಾಳ ಸಹಾಯ ಪಡೆದನು. ಹೋಲಿಕಾಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡದ ವರವಿತ್ತು. ಅವಳು ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡು ಬೆಂಕಿಗೆ ಕುಳಿತಳು. ಆದರೆ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಹೋಲಿಕಾ ಸುಟ್ಟುಹೋದಳು; ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಬದುಕುಳಿದನು. ಈ ಘಟನೆ ಕೆಟ್ಟತನ ಸೋತು ಸತ್ಯ ಜಯಿಸಿದುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ನೆನಪಿಸಲು ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಮುನ್ನ ಹೋಲಿಕಾ ದಹನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಜಯವನ್ನು ಸಾರುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಹಬ್ಬವು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಡಿದ್ದು, ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಗುರುತಿನ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ==ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ== [[File:Traditional_Holi_Attire_Karnataka_2026.jpg|thumb|]] ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಂಗು ರಂಗಾದ ಉದ್ದನೆಯ ನೆರಿ ಅಂಗಿ, ಧೋತಿ, ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಿ, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗುಮಟೆ ಹಿಡಿದು ಕುಣಿಯುವವರ ವೇಷ ಇದಾಗಿದೆ. ಇವರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ “ಅಜ್ಜನ ವೇಷ”ವೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಈ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿ ಬಣ್ಣದ ಧೋತಿ ಮತ್ತು ಕುರ್ಥಾ ಧರಿಸಿ, ಉದ್ದನೆಯ ಬಿಳಿ ಗಡ್ಡ ಇಟ್ಟು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡು (ಕೋಲು) ಹಿಡಿದು ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಇತರರು ಅಂಗಿ, ಪಂಜೆ ಹಾಗೂ ಕೇಸರಿ ಶಾಲು ಧರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. == ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ == ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವು ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಕುಣಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ, ಗುಮಟಿ, ತಾಳ ಮುಂತಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ, ಕೊಲ್ಲೂರು ಶ್ರೀ ಮೂಕಾಂಬಿಕೆ ದೇವಿ, ಶೃಂಗೇರಿ ಮತ್ತು ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ದೇವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯದ ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೃತ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ ತೊಟ್ಟವರು ಗುಮಟಿಯನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಸರಧಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜನ ವೇಷ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾದ ಅಜ್ಜನ ಕುಣಿತವೂ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಇವರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ ಮತ್ತು ತಾಳಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಣಿತದವರು ಈ ಹಾಡನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕುಣಿತದ ನಂತರ ಕೋಲಾಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪರಸ್ಪರ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಹಾಡಿನ ಲಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮರಾಠಿ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಸಂಗೀತವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು, ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. '''ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದ ಮರಾಠಿ ಹಾಡು''' “ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ಶೃಂಗೇರಿ ಅಮ್ಮಕ್ ಪಟ್ನಾಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ಶೃಂಗೇರಿ ವವರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ಶೃಂಗೇರಿ ಅಮ್ಮಾನು ಸಹಾಯ. ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಅಮ್ಮಕೋ ಪಟ್ನಾಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಅಮ್ಮಕೋ ವವರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ಅಮ್ಮಾನು ಸಹಾಯ. ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬು ಅಮ್ಮಕೋ ಪಟ್ನಾಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬು ಅಮ್ಮಕೋ ವವರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ಅಮ್ಮಾನು ಸಹಾಯ. ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ವೀರಭದ್ರ ಪಟ್ನಾಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ವೀರಭದ್ರ ವವರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ವೀರಭದ್ರನ್ ಸಹಾಯ. ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ಮೂಡಲಿಂಗ ಪಟ್ನಾಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ಮೂಡಲಿಂಗನ್ ವವರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ಮೂಡಲಿಂಗ ಸಹಾಯ. ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ಮಾಸ್ತಿ ಅಮ್ಮ ಕಟ್ಟೆಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ಮಾಸ್ತಿ ಅಮ್ಮನ್ ವವರರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ಮಾಸ್ತಿ ಅಮ್ಮನ್ ಸಹಾಯ. ==ಹೋಳಿಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸುವ ವಿಧಾನ== ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಉದ್ದೇಶ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಆಚರಣೆ ವಿಧಾನವು ಸ್ಥಳಾನುಸಾರ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಯಡಮೊಗ್ಗೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಏಳನೇ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಸತತವಾಗಿ ಹತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆ ಹಾಗೂ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ವಿವಿಧ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು “ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವಾಗಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಮೊದಲ ದಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಮರಾಠಿ ಜನರು ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಕಾಯಿ (ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ) ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ, ಕೋಲು, ಉಡುಪು ಹಾಗೂ ಇತರ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ದೇವರ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ.ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು “ಮದಲೆಗೆ ಹೂ ಇಡುವುದು” ಅಥವಾ “ಕಾಯಿ ಇಡುವುದು” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಗಂಡಸರು ಎಲ್ಲರೂ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ಚಪ್ಪರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಯ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅವರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುಚಿಯಾಗಿ ಅಂಗಿ–ಪಂಚೆ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಮಂಗಳಾರತಿ ಮಾಡಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅನಂತರ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದ ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ ಹಾಗೂ ಕೋಲಾಟದ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟವರು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮನೆಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯವರು ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರನ್ನು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೋಳಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಗುಮಟಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟವನ್ನು ಕೂಡ ಆಡುತ್ತಾರೆ.ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮನೆಯವರು ಕೊಡುವ ಕಾಣಿಕೆ, ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಮನೆಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಣಿತ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ದಿನದ ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯಾರಾದರೂ ಒಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟೋಪಚಾರ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದಿನದ ಕೊನೆಯ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅವರ ಅತಿಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ಪುನಃ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಅವರು ಹೊರಗೆ ಕೂತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಚಪ್ಪರದೊಳಗೆ ಹೋಗಲು ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಒಳಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಂಡಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರು ಆ ದಂಡದ ಅಡಿಯಿಂದ ನುಗ್ಗಿಕೊಂಡು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ.ನಂತರ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ನೀರನ್ನು (ಹಾನಾ) ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಉಂಡೆ ಹಾಗೂ ದೀಪವನ್ನು ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುತ್ತೈದೆಯವರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಪುರಾಣಕಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಾಡಿನ ಜೊತೆಗೆ ಕುಣಿತವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ದಿನದ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈ ಆಚರಣೆ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಪುರಾಣಕಥೆಯು ಮುಂದುವರಿದು ಏಳನೇ ದಿನಕ್ಕೆ ಕಥೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. [[File:Holi Keri, the traditional place where Maratiyara Holi Habba is celebrated in Karnataka.jpg|thumb|250px|]] ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೂರನೇ ದಿನ, ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದ ಅಂಗಳದ ಎರಡು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಎರಡು ಕಂಬಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಎರಡು ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಉದ್ದನೆಯ ಕಂಬವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಂಬವನ್ನು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಎಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಜಾಗಂಟೆ ಬಾರಿಸಿ, ಶಂಖ ಊದುತ್ತಾ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಂಬವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಂಟನೇ ದಿನ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಜಡೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು “ಜಡೆಕಂಬ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟ ಮೇಲೆ ಆ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ದಿನ ಅವರು ಚಪ್ಪರವನ್ನು ಬಿಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಳನೇ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಮನೆಮನೆಯ ತಿರುಗಾಟದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನದ ರಾತ್ರಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳ ಹಾಡುಗಳಿಗೂ ಸಮಾಪ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹಾಡು ಮುಗಿಯುವ ವೇಳೆ ಇಬ್ಬರು ಪಾತ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವ ಆವೇಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಹನುಮಂತನ ಆಕರ್ಷಣೆಯಂತೆ ಹಾರುತ್ತ, ಕೂಗುತ್ತ ಹಾಗೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದವರು ಅವರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತದಂತೆ ನಿಂತು, ಅವರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅವರು ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ಏರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಅಂಗಳದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಕುಂಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ದೇವಿಯ ವಾಹನವಾದ ಹುಲಿ ಬಂದು ಚಳಿ ಕಾಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಂಕಿ ಆರಿದ ನಂತರ ಉಳಿದ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಪುರುಷರೇಲ್ಲರೂ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೈ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಕರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೈಯನ್ನು ತಟ್ಟಿಬೂದಿಯನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಕೈ ಮುಗಿದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಎಂಟನೇ ದಿನವೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನ ಪ್ರತಿ ಮರಾಠಿ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಹಬ್ಬದ ಊಟವನ್ನು ಮಾಡಿ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟವೆಲ್ಲವೂ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಗುಮಟಿ ಬಡಿಯುತ್ತಾ ಹಾಡು ಹೇಳುತ್ತಾ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಡೆ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಜಡೆ ಹಾಕುವ ಆಟವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಜನ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಜಡೆ ಕಂಬದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಎಂಟು ಎಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಸರದಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬರು ಓಡುತ್ತಾ ಕೂಗುತ್ತ ಹಗ್ಗದ ತುದಿಯವರೆಗೆ ಜಡೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಡೆ ಹೇಗೆ ಹಾಕಿದರೋ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜಡೆಯನ್ನು ಬಿಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟವು ಮನರಂಜನೆಯುತವಾಗಿದೆ. ಈ ಆಟವು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳ ನೀರು ಮೀಯುವ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಮದುವೆಯಾಗದ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ಮಾತ್ರ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ನೀರು ಮೀಯುವ ಮೊದಲು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಅಂಗಳದ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಎರಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾ, ಒಬ್ಬರನ್ನು ಒಬ್ಬರು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಕೂಗುತ್ತ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀರು ಮೀಯುವ ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲರೂ ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಓಡಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಗೆ ಬಂದವರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಹೊಳೆಯ ಗುಂಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ದೇವರ ಕಲ್ಲನ್ನು ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೋಳಿಗುಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಎಲ್ಲ ಗಂಡಸರು ಹೋಳಿ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೋಳಿ ದೇವರಿಗೆ ಕಾಯಿ ಒಡೆದು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಹಾಕಿ ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ದಾಟಿಯೇ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕು. ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಂದವರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸರದಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಒಂಬತ್ತು ಜನ ಮುತೈದೆಯರು ಆರತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರತಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಆರತಿ ತಟ್ಟೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕೇರಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಬಂದ ಮುತೈದೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬಿಸಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಆರಿಸುವುದು ಒಂದು ಮನರಂಜನೆಯ ಆಟವಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮುಗಿಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಮುಗಿದ ನಂತರದ ಮಂಗಳವಾರದಂದು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನನ್ನು ನಂಬಿದ ಭಕ್ತರು ದೇವರಿಗೆ ಕುರಿ ಮತ್ತು ಕೋಳಿಯ ಬಲಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅದರಿಂದ ಬಾಡೂಟವನ್ನು ಮಾಡಿ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪಾತ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವ ಆಕರ್ಷಣೆಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಭಕ್ತರು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಹೂವು, ಹಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಕಾಯಿಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನ ಮಹಿಮೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನನ್ನು ಕೇವಲ ಮರಾಠಿ ಜನರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಇತರ ವರ್ಗದವರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆ ವರ್ಷದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಅದು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲಕ ಜನರು ಹಳೆಯ ವೈಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಬಣ್ಣಗಳ ಆಟ, ಹಬ್ಬದ ಊಟ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮ ಎಲ್ಲವು ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂತೋಷ, ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೊಬಗುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== ag64ovjkpluc28oejj1e4qskdigfb8q 1373229 1373228 2026-05-12T12:40:11Z Ranjitha kundhapura 94505 1373229 wikitext text/x-wiki '''ಮರಾಠಿಯರ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ''' [[File:Shree Devi Siddeshwara Holi Festival Celebration Karnataka 2026.jpg|thumb|]] ಭಾರತವು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಗೊಂಡ ದೇಶ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹಬ್ಬಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಸಂಭ್ರಮಭರಿತ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. <ref>ಗೊ.ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ.ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು.ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು. ೧೯೭೭</ref> <ref>ಗೊ.ರು. ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ, ''ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ಕೋಶ'', ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೧೯೯೬.</ref> == ಪರಿಚಯ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗ್ಮೋ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಹಲವು ಕಟ್ಟು ಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಮುಂತಾದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜನರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿ, ಹಾಡು-ನೃತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿಯರ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ==ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯೊಂದು ಇದೆ. ಈ ಕಥೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರಿ ರಾಜನು ಇದ್ದನು. ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ದೇವರಂತೆ ಜನರು ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅವನ ಮಗ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಭಗವಂತನಾದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ರಾಜನು ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹಲವು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಪ್ರತಿಯೊಮ್ಮೆ ದೇವರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಉಳಿಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಕೊನೆಗೆ ರಾಜನು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಹೋಲಿಕಾಳ ಸಹಾಯ ಪಡೆದನು. ಹೋಲಿಕಾಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡದ ವರವಿತ್ತು. ಅವಳು ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡು ಬೆಂಕಿಗೆ ಕುಳಿತಳು. ಆದರೆ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಹೋಲಿಕಾ ಸುಟ್ಟುಹೋದಳು; ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಬದುಕುಳಿದನು. ಈ ಘಟನೆ ಕೆಟ್ಟತನ ಸೋತು ಸತ್ಯ ಜಯಿಸಿದುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ನೆನಪಿಸಲು ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಮುನ್ನ ಹೋಲಿಕಾ ದಹನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಜಯವನ್ನು ಸಾರುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಹಬ್ಬವು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಡಿದ್ದು, ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಗುರುತಿನ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ==ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ== [[File:Traditional_Holi_Attire_Karnataka_2026.jpg|thumb|]] ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಂಗು ರಂಗಾದ ಉದ್ದನೆಯ ನೆರಿ ಅಂಗಿ, ಧೋತಿ, ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಿ, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗುಮಟೆ ಹಿಡಿದು ಕುಣಿಯುವವರ ವೇಷ ಇದಾಗಿದೆ. ಇವರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ “ಅಜ್ಜನ ವೇಷ”ವೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಈ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿ ಬಣ್ಣದ ಧೋತಿ ಮತ್ತು ಕುರ್ಥಾ ಧರಿಸಿ, ಉದ್ದನೆಯ ಬಿಳಿ ಗಡ್ಡ ಇಟ್ಟು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡು (ಕೋಲು) ಹಿಡಿದು ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಇತರರು ಅಂಗಿ, ಪಂಜೆ ಹಾಗೂ ಕೇಸರಿ ಶಾಲು ಧರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. == ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ == [[File:Maratiyara_Holi_Habba_Karnataka_2026.jpg|thumb|]] ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವು ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಕುಣಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ, ಗುಮಟಿ, ತಾಳ ಮುಂತಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ, ಕೊಲ್ಲೂರು ಶ್ರೀ ಮೂಕಾಂಬಿಕೆ ದೇವಿ, ಶೃಂಗೇರಿ ಮತ್ತು ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ದೇವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯದ ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೃತ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ ತೊಟ್ಟವರು ಗುಮಟಿಯನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಸರಧಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜನ ವೇಷ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾದ ಅಜ್ಜನ ಕುಣಿತವೂ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಇವರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ ಮತ್ತು ತಾಳಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಣಿತದವರು ಈ ಹಾಡನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕುಣಿತದ ನಂತರ ಕೋಲಾಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪರಸ್ಪರ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಹಾಡಿನ ಲಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮರಾಠಿ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಸಂಗೀತವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು, ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. '''ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದ ಮರಾಠಿ ಹಾಡು''' “ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ಶೃಂಗೇರಿ ಅಮ್ಮಕ್ ಪಟ್ನಾಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ಶೃಂಗೇರಿ ವವರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ಶೃಂಗೇರಿ ಅಮ್ಮಾನು ಸಹಾಯ. ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಅಮ್ಮಕೋ ಪಟ್ನಾಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಅಮ್ಮಕೋ ವವರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ಅಮ್ಮಾನು ಸಹಾಯ. ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬು ಅಮ್ಮಕೋ ಪಟ್ನಾಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬು ಅಮ್ಮಕೋ ವವರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ಅಮ್ಮಾನು ಸಹಾಯ. ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ವೀರಭದ್ರ ಪಟ್ನಾಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ವೀರಭದ್ರ ವವರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ವೀರಭದ್ರನ್ ಸಹಾಯ. ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ಮೂಡಲಿಂಗ ಪಟ್ನಾಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ಮೂಡಲಿಂಗನ್ ವವರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ಮೂಡಲಿಂಗ ಸಹಾಯ. ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ಮಾಸ್ತಿ ಅಮ್ಮ ಕಟ್ಟೆಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ಮಾಸ್ತಿ ಅಮ್ಮನ್ ವವರರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ಮಾಸ್ತಿ ಅಮ್ಮನ್ ಸಹಾಯ. ==ಹೋಳಿಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸುವ ವಿಧಾನ== ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಉದ್ದೇಶ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಆಚರಣೆ ವಿಧಾನವು ಸ್ಥಳಾನುಸಾರ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಯಡಮೊಗ್ಗೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಏಳನೇ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಸತತವಾಗಿ ಹತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆ ಹಾಗೂ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ವಿವಿಧ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು “ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವಾಗಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಮೊದಲ ದಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಮರಾಠಿ ಜನರು ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಕಾಯಿ (ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ) ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ, ಕೋಲು, ಉಡುಪು ಹಾಗೂ ಇತರ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ದೇವರ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ.ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು “ಮದಲೆಗೆ ಹೂ ಇಡುವುದು” ಅಥವಾ “ಕಾಯಿ ಇಡುವುದು” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಗಂಡಸರು ಎಲ್ಲರೂ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ಚಪ್ಪರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಯ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅವರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುಚಿಯಾಗಿ ಅಂಗಿ–ಪಂಚೆ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಮಂಗಳಾರತಿ ಮಾಡಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅನಂತರ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದ ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ ಹಾಗೂ ಕೋಲಾಟದ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟವರು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮನೆಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯವರು ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರನ್ನು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೋಳಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಗುಮಟಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟವನ್ನು ಕೂಡ ಆಡುತ್ತಾರೆ.ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮನೆಯವರು ಕೊಡುವ ಕಾಣಿಕೆ, ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಮನೆಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಣಿತ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ದಿನದ ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯಾರಾದರೂ ಒಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟೋಪಚಾರ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದಿನದ ಕೊನೆಯ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅವರ ಅತಿಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ಪುನಃ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಅವರು ಹೊರಗೆ ಕೂತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಚಪ್ಪರದೊಳಗೆ ಹೋಗಲು ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಒಳಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಂಡಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರು ಆ ದಂಡದ ಅಡಿಯಿಂದ ನುಗ್ಗಿಕೊಂಡು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ.ನಂತರ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ನೀರನ್ನು (ಹಾನಾ) ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಉಂಡೆ ಹಾಗೂ ದೀಪವನ್ನು ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುತ್ತೈದೆಯವರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಪುರಾಣಕಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಾಡಿನ ಜೊತೆಗೆ ಕುಣಿತವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ದಿನದ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈ ಆಚರಣೆ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಪುರಾಣಕಥೆಯು ಮುಂದುವರಿದು ಏಳನೇ ದಿನಕ್ಕೆ ಕಥೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. [[File:Holi Keri, the traditional place where Maratiyara Holi Habba is celebrated in Karnataka.jpg|thumb|250px|]] ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೂರನೇ ದಿನ, ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದ ಅಂಗಳದ ಎರಡು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಎರಡು ಕಂಬಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಎರಡು ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಉದ್ದನೆಯ ಕಂಬವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಂಬವನ್ನು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಎಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಜಾಗಂಟೆ ಬಾರಿಸಿ, ಶಂಖ ಊದುತ್ತಾ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಂಬವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಂಟನೇ ದಿನ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಜಡೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು “ಜಡೆಕಂಬ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟ ಮೇಲೆ ಆ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ದಿನ ಅವರು ಚಪ್ಪರವನ್ನು ಬಿಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಳನೇ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಮನೆಮನೆಯ ತಿರುಗಾಟದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನದ ರಾತ್ರಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳ ಹಾಡುಗಳಿಗೂ ಸಮಾಪ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹಾಡು ಮುಗಿಯುವ ವೇಳೆ ಇಬ್ಬರು ಪಾತ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವ ಆವೇಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಹನುಮಂತನ ಆಕರ್ಷಣೆಯಂತೆ ಹಾರುತ್ತ, ಕೂಗುತ್ತ ಹಾಗೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದವರು ಅವರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತದಂತೆ ನಿಂತು, ಅವರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅವರು ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ಏರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಅಂಗಳದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಕುಂಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ದೇವಿಯ ವಾಹನವಾದ ಹುಲಿ ಬಂದು ಚಳಿ ಕಾಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಂಕಿ ಆರಿದ ನಂತರ ಉಳಿದ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಪುರುಷರೇಲ್ಲರೂ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೈ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಕರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೈಯನ್ನು ತಟ್ಟಿಬೂದಿಯನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಕೈ ಮುಗಿದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಎಂಟನೇ ದಿನವೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನ ಪ್ರತಿ ಮರಾಠಿ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಹಬ್ಬದ ಊಟವನ್ನು ಮಾಡಿ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟವೆಲ್ಲವೂ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಗುಮಟಿ ಬಡಿಯುತ್ತಾ ಹಾಡು ಹೇಳುತ್ತಾ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಡೆ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಜಡೆ ಹಾಕುವ ಆಟವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಜನ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಜಡೆ ಕಂಬದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಎಂಟು ಎಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಸರದಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬರು ಓಡುತ್ತಾ ಕೂಗುತ್ತ ಹಗ್ಗದ ತುದಿಯವರೆಗೆ ಜಡೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಡೆ ಹೇಗೆ ಹಾಕಿದರೋ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜಡೆಯನ್ನು ಬಿಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟವು ಮನರಂಜನೆಯುತವಾಗಿದೆ. ಈ ಆಟವು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳ ನೀರು ಮೀಯುವ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಮದುವೆಯಾಗದ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ಮಾತ್ರ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ನೀರು ಮೀಯುವ ಮೊದಲು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಅಂಗಳದ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಎರಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾ, ಒಬ್ಬರನ್ನು ಒಬ್ಬರು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಕೂಗುತ್ತ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀರು ಮೀಯುವ ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲರೂ ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಓಡಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಗೆ ಬಂದವರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಹೊಳೆಯ ಗುಂಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ದೇವರ ಕಲ್ಲನ್ನು ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೋಳಿಗುಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಎಲ್ಲ ಗಂಡಸರು ಹೋಳಿ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೋಳಿ ದೇವರಿಗೆ ಕಾಯಿ ಒಡೆದು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಹಾಕಿ ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ದಾಟಿಯೇ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕು. ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಂದವರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸರದಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಒಂಬತ್ತು ಜನ ಮುತೈದೆಯರು ಆರತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರತಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಆರತಿ ತಟ್ಟೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕೇರಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಬಂದ ಮುತೈದೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬಿಸಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಆರಿಸುವುದು ಒಂದು ಮನರಂಜನೆಯ ಆಟವಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮುಗಿಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಮುಗಿದ ನಂತರದ ಮಂಗಳವಾರದಂದು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನನ್ನು ನಂಬಿದ ಭಕ್ತರು ದೇವರಿಗೆ ಕುರಿ ಮತ್ತು ಕೋಳಿಯ ಬಲಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅದರಿಂದ ಬಾಡೂಟವನ್ನು ಮಾಡಿ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪಾತ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವ ಆಕರ್ಷಣೆಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಭಕ್ತರು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಹೂವು, ಹಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಕಾಯಿಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನ ಮಹಿಮೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನನ್ನು ಕೇವಲ ಮರಾಠಿ ಜನರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಇತರ ವರ್ಗದವರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆ ವರ್ಷದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಅದು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲಕ ಜನರು ಹಳೆಯ ವೈಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಬಣ್ಣಗಳ ಆಟ, ಹಬ್ಬದ ಊಟ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮ ಎಲ್ಲವು ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂತೋಷ, ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೊಬಗುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 1enlzhrgwtcent8skijfpbp0luznqq5 0 179043 1373230 1372472 2026-05-12T12:52:16Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373230 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ಢಾಕಾ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | other_name = ಢಾಕಾ ಕೇಂದ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | image = | image_size = 200px | caption = ಢಾಕಾ ಕೇಂದ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಚಿಹ್ನೆ | motto = | top_free_label = ಘೋಷವಾಕ್ಯ | top_free = | established = {{Start date and age|2026|2|8}} | affiliation = [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅನುದಾನ ಆಯೋಗ (ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ)|ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅನುದಾನ ಆಯೋಗ]] | type = [[ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಸಂಶೋಧನಾ ಆಧಾರಿತ]] [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] | chancellor = ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ | vice_chancellor = [[ಮೊ. ನೂರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ (ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ)|ಮೊ. ನೂರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ]] | students = 98,271+ | undergrad = 86,960+ | postgrad = 11,311+ | doctoral = 00 | other = 00 | city = [[ಢಾಕಾ]] | country = ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ | campus = [[ನಗರ ಪ್ರದೇಶ|ಢಾಕಾ ನಗರ]] [[#ರಚನೆ|ಸಂಯೋಜಿತ ಏಳು ಕಾಲೇಜುಗಳು]] | language = ಬೆಂಗಾಳಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | sports_nickname = ಡಿಸಿಯು (ಢಾಕೇಬಿ) | website = {{URL|https://dcu.ac.bd/}} }} '''ಢಾಕಾ ಕೇಂದ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ''' ಅಥವಾ '''ಢಾಕಾ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ''' ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಒಂದು [[ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಸಂಶೋಧನಾ ಆಧಾರಿತ]] [[ಕಾಲೇಜಿಯೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಫೆಡರಲ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಢಾಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಏಳು ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=":0">{{Cite news |date=2025-03-16 |title='ಢಾಕಾ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ' ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಏಳು ಕಾಲೇಜುಗಳು ಒಂದಾಗುತ್ತಿವೆ |url=https://www.dhakapost.com/education/351216 |access-date=2025-03-16 |website=[[ಢಾಕಾ ಪೋಸ್ಟ್]] |language=bn}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=ಏಳು ಕಾಲೇಜುಗಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಢಾಕಾ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಎಂಬ ಹೆಸರು |url=https://www.ittefaq.com.bd/723490/%E0%A7%AD-%E0%A6%95%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%AE-%E0%A6%B9%E0%A7%8B%E0%A6%9A%E0%A7%8D%E0%A6%9B%E0%A7%87-%E0%A6%A2%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE-%E0%A6%B8%E0%A7%87%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%9F%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%B2 |access-date=2025-03-16 |website=ದೈನಿಕ ಇತ್ತೆಫಾಕ್ |language=bn}}</ref> 2026ರ ಜನವರಿ 22ರಂದು ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯು ''ಢಾಕಾ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಆದೇಶ, 2026'' ಅನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=ಢಾಕಾ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಆದೇಶ, 2026 |url=https://bdlaws.minlaw.gov.bd/act-1619.html |website=bdlaws.minlaw.gov.bd |publisher=[[ಕಾನೂನು, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ]] |access-date=16 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |title=ಢಾಕಾ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಆದೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆ |publisher=The Daily Star |url=https://bangla.thedailystar.net/youth/education/news/dhaakaa-saenataraala-iunaibhaarasaitaira-adhayaadaesa-anaumaodana-734216 |access-date=5 ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 |work=bangla.thedailystar.net |date=22 ಜನವರಿ 2026 |language=bn}}</ref> 2026ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 8ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿ ಗಜೆಟ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ನಂತರ, ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ದೇಶದ 57ನೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು 5ನೇ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಎಂಬ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ನಂತರ 2026ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 10ರಂದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸಂಸತ್ತು ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ಮಸೂದೆಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |title=ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಢಾಕಾ ಕೇಂದ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮಸೂದೆ-2026 ಅಂಗೀಕೃತ |url=https://www.ittefaq.com.bd/783690/সংসদে-ঢাকা-সেন্ট্রাল-ইউনিভার্সিটি-বিল-২০২৬-পাস |work=[[ದೈನಿಕ ಇತ್ತೆಫಾಕ್]] |language=bn |date=10 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |access-date=15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == {{sisterlinks|Dhaka Central University}} *[https://dcu.ac.bd/ Official website] [[ವರ್ಗ:ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] ggsxmf4u2vyebuwwzgnozfg0apnhxqu 3 179087 1373258 1373136 2026-05-13T04:20:08Z DareshMohan 73536 /* ಅನುವಾದ */ ce 1373258 wikitext text/x-wiki == ಅನುವಾದ == ದಯವಿಟ್ಟು [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ]] ಲೇಖನವನ್ನು, ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿ.-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೧೫, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) :{{ping|Baangla}} ನಾನು ನಿಜವಾದ ಕನ್ನಡಿಗನೂ ಅಲ್ಲ, ನಿರರ್ಗಳನೂ ಅಲ್ಲ, ನನಗೆ ಕನ್ನಡ ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟ ಆದರೆ ನಾನು ಇನ್ನೂ ಕಲಿತಿಲ್ಲ. (written using Google Translate). ದಯವಿಟ್ಟು Bangwiki ಜ್ಯಾಕ್ Editor5454 ಕೇಳಿ. [[ಸದಸ್ಯ:DareshMohan|DareshMohan]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:DareshMohan|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೦, ೧೩ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) a8ozfxu49uirdlob5iwmzbqjekxocqt 1 179097 1373233 2026-05-12T16:39:04Z ~2026-28643-50 99368 /* ಇತಿಹಾಸ ಅರ್ಥ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಆಯಮಗಳು */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1373233 wikitext text/x-wiki == ಇತಿಹಾಸ ಅರ್ಥ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಆಯಮಗಳು == ಇತಿಹಾಸ ಅರ್ಥ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಆಯಮಗಳು [[ವಿಶೇಷ:Contributions/&#126;2026-28643-50|&#126;2026-28643-50]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:&#126;2026-28643-50|talk]]) ೨೨:೦೯, ೧೨ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) opgs0s53fbzl6kdhgpup9yehu5q03jq 0 179098 1373283 2026-05-13T04:52:36Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1373283 wikitext text/x-wiki [[File:Pesse oujheas H9N2 tanfla.JPG|thumb|alt=Side view of a yellow chick leaning forward, with its eye closed, beak wide open, and feathers in a disheveled state.|8 day old chick with difficulty breathing, due to an Avian influenza infection.]] '''ಕೋಳಿ ರೋಗಗಳು'''ಇವನ್ನು [[ಗಾಯ]]ಗಳು, [[ಭೇದಿ]], ಸಾಂಸರ್ಗಿಕ ರೋಗಗಳು ಎಂದು ಮೂರು ಸ್ಥೂಲವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು.<ref name="FAO">{{cite web |title=Poultry species |url=http://www.fao.org/poultry-production-products/production/poultry-species/en/ |website=Food and Agriculture Organization of the United Nations |access-date=21 August 2021}}</ref> ==ಗಾಯಗಳು== ಕೋಳಿ ಹಾರಿ ಜಿಗಿದು ಬಿರುಸಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತರೆ ಅಂಗಾಲುಗಳಿಗೆ ಪೆಟ್ಟು ತಗಲಿ ಮೊದಲು ಚಿಕ್ಕ ಗಾಯವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಕೀವು ತುಂಬಿ ಹೆಚ್ಚು ನೋವಾಗಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಅದು ತಿಂಡಿ ತಿನ್ನುವುದನ್ನೂ ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದನ್ನೂ ತೊರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೋವಿನಿಂದ ಸೊರಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಗತ್ಯ. ಇಂಥ ಗಾಯಗಳು ಆಗದಂತೆ ನಿವಾರಣೋಪಾಯಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಗುತ್ತವೆ. [[ಕೋಳಿ]]ಯ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಗಾಯ ಆಗದಂತೆ ವಿಶೇಷ ಎಚ್ಚರಿಕೆವಹಿಸಬೇಕು. ಎದೆಯ ಮೂಳೆಯನ್ನು ಕೊರೆಯದಂಥ ತಿಂಡಿಯ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಕಾಲುಗಳು ನಿಶ್ಯಕ್ತವಾದಾಗ ಕೋಳಿ ತನ್ನ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂತುಕೊಳ್ಳುವುದುಂಟು. ಇದು ಸಂಭವಿಸದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕೋಳಿಯ ಆಹಾರ ಸಮತೂಕವಾಗಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡಾಗ ಕಾಲುಗಳು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದು ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂರುವ ಸಂದರ್ಭ ಒದಗುವುದಿಲ್ಲ. ==ಭೇದಿ ರೋಗ== [[File:Infestation Echidnophaga gillinacea.JPG|thumb|Infestation of ''Echidnophaga gillinacea'' fleas on the comb and around the eye of a chicken]] ಇದು ಆರಂಭವಾಗಲು ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳು ಹೀಗಿವೆ- # ಕೋಳಿಗಳು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಲವಣಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು. # ತಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಕಾಕಂಬಿ]]ಯ ಭಾಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು. # ಉಪಯೋಗಿಸುವ [[ಮೀನು|ಮೀನಿ]]ನ ಪುಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಉಪ್ಪು (ಖಾದ್ಯ)|ಉಪ್ಪಿ]]ನ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು. # ನೀರಿನ [[ಪಾತ್ರೆಪರಡಿ|ಪಾತ್ರೆ]]ಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಜ್ಜದಿದ್ದಾಗ ಅದರೊಳಗೆ ಬೆಳೆದ [[ಹಾವಸೆ ಸಸ್ಯಗಳು|ಹಾವಸೆ]] ಮಿಶ್ರಿತ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದು. # ಅನ್ನನಾಳಿಕೆಯ ರೋಗ. # [[ಜಂತುಹುಳು]]ಗಳ ಏರಿಕೆ. ==ರಕ್ತಭೇದಿ== ಇದು ಚಿಕ್ಕ ಮರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು. 2.ವಾರದ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ 12 ವಾರದ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ಇರುವ ಕೋಳಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಬಳಲುವ ಕೋಳಿಮರಿಗಳು ಮುದುಡಿಕೊಂಡು ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಜೋತುಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೆ ಬಗ್ಗಿಸಿಕೊಂಡು ತೂಕಡಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಆಹಾರಸೇವನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿಯೇ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಈ ರೋಗವನ್ನು ಸೂಕ್ತ [[ಔಷಧ|ಔಷಧಿ]]ಗಳ ಅನುಪಾನದಿಂದ ಗುಣಪಡಿಸಬೇಕು. ==ಸಾಂಸರ್ಗಿಕ ರೋಗಗಳು== # ರಾಣಿಕೇತ ಅಥವಾ [[ಕೊಕ್ಕರೆ]]ರೋಗ-ಇದು ಎಲ್ಲ ವಯಸ್ಸಿನ ಕೋಳಿಗಳಿಗೂ ತಗಲುವುದುಂಟು. ಒಮ್ಮೆ ಬಂದರೆ ಪಿಡುಗಿನಂತೆ ಹಬ್ಬಿ ಎಲ್ಲ ಕೋಳಿಗಳನ್ನೂ ಧ್ವಂಸಮಾಡುತ್ತದೆ. ತೂಕಡಿಕೆ, ತುರಾಯಿ ಮತ್ತು ಪದರಗಳು ಕಳೆಗುಂದಿರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ತೊಂದರೆ ಮತ್ತು ಸದ್ದು ಈ ವ್ಯಾಧಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಹಸಿರಾದ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ವಾಸನೆಯ ಭೇದಿಯಿಂದ ಕೋಳಿ ಸಂಕಟಪಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. # ಪಾಶ್ರ್ವವಾಯು: ಈ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಕೋಳಿಯ ಕುತ್ತಿಗೆ ಒಂದು ಕಡೆ ತಿರುಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಒಂದು ಕಡೆ ಮುದುಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಒಂದು ಕಾಲು ಅಥವಾ ಎರಡು ಕಾಲುಗಳು ಪಾಶ್ರ್ವನೋವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರಬಹುದು. ಕಾಲಿಗೆ ಪಾಶ್ರ್ವವಾಯು ಬಂದಾಗ ಕೋಳಿ ನಿಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ್ದರಿಂದ ಅದು ಒಂದೇ ಕಡೆ ಬೀಳುವುದು. ರೋಗಬಂದಮೇಲೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಪ್ರಯೋಜಕ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಅವಶ್ಯ. # ಮೈಲಿಬೇನೆ: ಬೇಸಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಬೇನೆ ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ ಸಂಭವವುಂಟು. ವಯೋಪರಿಮಿತಿ ಇಲ್ಲ. ಈ ರೋಗದಿಂದ ಕೋಳಿಗಳು ಅಶಕ್ತವಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು. ಕೋಳಿಗಳ ತುರಾಯಿ ಅಥವಾ ಜುಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮೈಲಿಬೇನೆಯ ಲಕ್ಷಣ. ಬಾಯಿಯ ಸಂದಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾಲುಬೆರಳುಗಳ ಸಂದಿನಲ್ಲಿ ಸಹ ಈ ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇವು ಕಣ್ಣುಗಳ ಮೇಲೆ ಆದರೆ ಕಣ್ಣುನೋವಿನಿಂದ ಕುರುಡು ಸಂಭವಿಸುವುದು. ಮುಂದೆ ಈ ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಕೀವು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಅನಂತರ ಒಣಗಿ ಕರ್ರಗೆ ಆಗುವುವು. # [[ನೆಗಡಿ]]: ಹವಾಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಬದಲಾವಣೆ ತಲೆದೋರಿದರೆ, ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಳಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಲಿಟ್ಟರ್ ತೇವವಾಗಿದ್ದರೆ ಗಾಳಿಸಂಚಾರತ ಚೆನ್ನಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಲಿಟ್ಟರಿನಲ್ಲಿ ಮಲ ತುಂಬಿ [[ಅಮೊನಿಯ|ಅಮೋನಿಯ]] ವಾಸನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದರೆ ಆಗೆಲ್ಲ ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ನೆಗಡಿರೋಗ ಆಗುವ ಸಂಭವವುಂಟು. ಆಹಾರದಲ್ಲಿ [[ವಿಟಮಿನ್ನುಗಳು|ವಿಟಮಿನ್ನು]]ಗಳ ಅಂಶ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದಾಗ ಸಹ ಈ ರೋಗ ತಲೆದೋರುವುದುಂಟು. ಕಣ್ಣು ಮೂಗುಗಳಿಂದ ನೀರು ಸೋರುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ತಲೆ ಊದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆಗ ಕೋಳಿಗಳು ತಿಂಡಿ ತಿನ್ನುವುದು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. # ಸ್ಟೈರೋಕೀಟ ಗ್ಯಾಲಿನೇರಮ್: (ಈಚೆಗೆ ಬೊರಿಲ್ಲಾ ಗ್ಯಾಲಿನೇರಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ) ಎಂಬ ಜೀವಿಯಿಂದ ಕೋಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಟೈರೋಕೀಟ ರೋಗ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಜೀವಿಯ ಅನೇಕ ಸಮೀಪ ಸಂಬಂಧಿಗಳು [[ಮನುಷ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಪರಂಗಿ (ಸಿಫಿಲಿಸ್) ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಟ್ರಪೊನಿಮ ಪಲ್ಲಿಡ ಕೂಡ ಒಂದು. ಏಕಕೋಶ ಜೀವಿಗಳ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಸ್ಟೈರೋಕೀಟ ಜೀವಿ ಈಗ [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ]] ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳ ದೇಹಗಳನ್ನು ಸ್ಟೈರೋಕೀಟ ಆಕ್ರಮಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದಿ ಕಂಡುಬಂದು, ಕ್ರಮೇಣ ಹಸಿವು ಅಡಗಿ, ತಲೆಯ ಶಕ್ತಿ ಕುಗ್ಗುತ್ತ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಯುರೋಗದಿಂದ ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ನರಳುವುದೂ ಉಂಟು. ಅಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು [[ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು|ಪಾಶ್ರ್ವವಾಯು]] ರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಕ್ರಮೇಣ ಕೃಶವಾಗಿ ಹದಿನೈದು ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿಗೀಡಾಗುತ್ತವೆ. ಕೋಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಸುವ ಆರ್ಗಸ್ ಪರ್ಸಿಕಸ್ ಎಂಬ ಜಾತಿಯ ಉಣ್ಣಿಗಳಿಂದ ಈ ರೋಗ ಹರಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರೋಗಾಣುಜೀವಿಗಳನ್ನುಳ್ಳ [[ಉಣ್ಣಿ]] ತನ್ನ [[ಮೊಟ್ಟೆ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ರೋಗಾಣು ಜೀವಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸಿ ಅವುಗಳಿಂದ ಪುನಃ ಇತರ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಹರಡಿಸಬಹುದು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಳಿ ರೋಗಗಳು}} e4akosut5jh7mtfo5gj9ot261qhx3o1 1373284 1373283 2026-05-13T04:53:23Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ರೋಗಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373284 wikitext text/x-wiki [[File:Pesse oujheas H9N2 tanfla.JPG|thumb|alt=Side view of a yellow chick leaning forward, with its eye closed, beak wide open, and feathers in a disheveled state.|8 day old chick with difficulty breathing, due to an Avian influenza infection.]] '''ಕೋಳಿ ರೋಗಗಳು'''ಇವನ್ನು [[ಗಾಯ]]ಗಳು, [[ಭೇದಿ]], ಸಾಂಸರ್ಗಿಕ ರೋಗಗಳು ಎಂದು ಮೂರು ಸ್ಥೂಲವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು.<ref name="FAO">{{cite web |title=Poultry species |url=http://www.fao.org/poultry-production-products/production/poultry-species/en/ |website=Food and Agriculture Organization of the United Nations |access-date=21 August 2021}}</ref> ==ಗಾಯಗಳು== ಕೋಳಿ ಹಾರಿ ಜಿಗಿದು ಬಿರುಸಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತರೆ ಅಂಗಾಲುಗಳಿಗೆ ಪೆಟ್ಟು ತಗಲಿ ಮೊದಲು ಚಿಕ್ಕ ಗಾಯವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಕೀವು ತುಂಬಿ ಹೆಚ್ಚು ನೋವಾಗಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಅದು ತಿಂಡಿ ತಿನ್ನುವುದನ್ನೂ ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದನ್ನೂ ತೊರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೋವಿನಿಂದ ಸೊರಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಗತ್ಯ. ಇಂಥ ಗಾಯಗಳು ಆಗದಂತೆ ನಿವಾರಣೋಪಾಯಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಗುತ್ತವೆ. [[ಕೋಳಿ]]ಯ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಗಾಯ ಆಗದಂತೆ ವಿಶೇಷ ಎಚ್ಚರಿಕೆವಹಿಸಬೇಕು. ಎದೆಯ ಮೂಳೆಯನ್ನು ಕೊರೆಯದಂಥ ತಿಂಡಿಯ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಕಾಲುಗಳು ನಿಶ್ಯಕ್ತವಾದಾಗ ಕೋಳಿ ತನ್ನ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂತುಕೊಳ್ಳುವುದುಂಟು. ಇದು ಸಂಭವಿಸದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕೋಳಿಯ ಆಹಾರ ಸಮತೂಕವಾಗಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡಾಗ ಕಾಲುಗಳು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದು ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂರುವ ಸಂದರ್ಭ ಒದಗುವುದಿಲ್ಲ. ==ಭೇದಿ ರೋಗ== [[File:Infestation Echidnophaga gillinacea.JPG|thumb|Infestation of ''Echidnophaga gillinacea'' fleas on the comb and around the eye of a chicken]] ಇದು ಆರಂಭವಾಗಲು ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳು ಹೀಗಿವೆ- # ಕೋಳಿಗಳು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಲವಣಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು. # ತಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಕಾಕಂಬಿ]]ಯ ಭಾಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು. # ಉಪಯೋಗಿಸುವ [[ಮೀನು|ಮೀನಿ]]ನ ಪುಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಉಪ್ಪು (ಖಾದ್ಯ)|ಉಪ್ಪಿ]]ನ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು. # ನೀರಿನ [[ಪಾತ್ರೆಪರಡಿ|ಪಾತ್ರೆ]]ಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಜ್ಜದಿದ್ದಾಗ ಅದರೊಳಗೆ ಬೆಳೆದ [[ಹಾವಸೆ ಸಸ್ಯಗಳು|ಹಾವಸೆ]] ಮಿಶ್ರಿತ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದು. # ಅನ್ನನಾಳಿಕೆಯ ರೋಗ. # [[ಜಂತುಹುಳು]]ಗಳ ಏರಿಕೆ. ==ರಕ್ತಭೇದಿ== ಇದು ಚಿಕ್ಕ ಮರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು. 2.ವಾರದ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ 12 ವಾರದ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ಇರುವ ಕೋಳಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಬಳಲುವ ಕೋಳಿಮರಿಗಳು ಮುದುಡಿಕೊಂಡು ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಜೋತುಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೆ ಬಗ್ಗಿಸಿಕೊಂಡು ತೂಕಡಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಆಹಾರಸೇವನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿಯೇ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಈ ರೋಗವನ್ನು ಸೂಕ್ತ [[ಔಷಧ|ಔಷಧಿ]]ಗಳ ಅನುಪಾನದಿಂದ ಗುಣಪಡಿಸಬೇಕು. ==ಸಾಂಸರ್ಗಿಕ ರೋಗಗಳು== # ರಾಣಿಕೇತ ಅಥವಾ [[ಕೊಕ್ಕರೆ]]ರೋಗ-ಇದು ಎಲ್ಲ ವಯಸ್ಸಿನ ಕೋಳಿಗಳಿಗೂ ತಗಲುವುದುಂಟು. ಒಮ್ಮೆ ಬಂದರೆ ಪಿಡುಗಿನಂತೆ ಹಬ್ಬಿ ಎಲ್ಲ ಕೋಳಿಗಳನ್ನೂ ಧ್ವಂಸಮಾಡುತ್ತದೆ. ತೂಕಡಿಕೆ, ತುರಾಯಿ ಮತ್ತು ಪದರಗಳು ಕಳೆಗುಂದಿರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ತೊಂದರೆ ಮತ್ತು ಸದ್ದು ಈ ವ್ಯಾಧಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಹಸಿರಾದ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ವಾಸನೆಯ ಭೇದಿಯಿಂದ ಕೋಳಿ ಸಂಕಟಪಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. # ಪಾಶ್ರ್ವವಾಯು: ಈ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಕೋಳಿಯ ಕುತ್ತಿಗೆ ಒಂದು ಕಡೆ ತಿರುಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಒಂದು ಕಡೆ ಮುದುಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಒಂದು ಕಾಲು ಅಥವಾ ಎರಡು ಕಾಲುಗಳು ಪಾಶ್ರ್ವನೋವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರಬಹುದು. ಕಾಲಿಗೆ ಪಾಶ್ರ್ವವಾಯು ಬಂದಾಗ ಕೋಳಿ ನಿಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ್ದರಿಂದ ಅದು ಒಂದೇ ಕಡೆ ಬೀಳುವುದು. ರೋಗಬಂದಮೇಲೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಪ್ರಯೋಜಕ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಅವಶ್ಯ. # ಮೈಲಿಬೇನೆ: ಬೇಸಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಬೇನೆ ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ ಸಂಭವವುಂಟು. ವಯೋಪರಿಮಿತಿ ಇಲ್ಲ. ಈ ರೋಗದಿಂದ ಕೋಳಿಗಳು ಅಶಕ್ತವಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು. ಕೋಳಿಗಳ ತುರಾಯಿ ಅಥವಾ ಜುಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮೈಲಿಬೇನೆಯ ಲಕ್ಷಣ. ಬಾಯಿಯ ಸಂದಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾಲುಬೆರಳುಗಳ ಸಂದಿನಲ್ಲಿ ಸಹ ಈ ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇವು ಕಣ್ಣುಗಳ ಮೇಲೆ ಆದರೆ ಕಣ್ಣುನೋವಿನಿಂದ ಕುರುಡು ಸಂಭವಿಸುವುದು. ಮುಂದೆ ಈ ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಕೀವು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಅನಂತರ ಒಣಗಿ ಕರ್ರಗೆ ಆಗುವುವು. # [[ನೆಗಡಿ]]: ಹವಾಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಬದಲಾವಣೆ ತಲೆದೋರಿದರೆ, ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಳಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಲಿಟ್ಟರ್ ತೇವವಾಗಿದ್ದರೆ ಗಾಳಿಸಂಚಾರತ ಚೆನ್ನಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಲಿಟ್ಟರಿನಲ್ಲಿ ಮಲ ತುಂಬಿ [[ಅಮೊನಿಯ|ಅಮೋನಿಯ]] ವಾಸನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದರೆ ಆಗೆಲ್ಲ ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ನೆಗಡಿರೋಗ ಆಗುವ ಸಂಭವವುಂಟು. ಆಹಾರದಲ್ಲಿ [[ವಿಟಮಿನ್ನುಗಳು|ವಿಟಮಿನ್ನು]]ಗಳ ಅಂಶ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದಾಗ ಸಹ ಈ ರೋಗ ತಲೆದೋರುವುದುಂಟು. ಕಣ್ಣು ಮೂಗುಗಳಿಂದ ನೀರು ಸೋರುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ತಲೆ ಊದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆಗ ಕೋಳಿಗಳು ತಿಂಡಿ ತಿನ್ನುವುದು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. # ಸ್ಟೈರೋಕೀಟ ಗ್ಯಾಲಿನೇರಮ್: (ಈಚೆಗೆ ಬೊರಿಲ್ಲಾ ಗ್ಯಾಲಿನೇರಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ) ಎಂಬ ಜೀವಿಯಿಂದ ಕೋಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಟೈರೋಕೀಟ ರೋಗ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಜೀವಿಯ ಅನೇಕ ಸಮೀಪ ಸಂಬಂಧಿಗಳು [[ಮನುಷ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಪರಂಗಿ (ಸಿಫಿಲಿಸ್) ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಟ್ರಪೊನಿಮ ಪಲ್ಲಿಡ ಕೂಡ ಒಂದು. ಏಕಕೋಶ ಜೀವಿಗಳ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಸ್ಟೈರೋಕೀಟ ಜೀವಿ ಈಗ [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ]] ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳ ದೇಹಗಳನ್ನು ಸ್ಟೈರೋಕೀಟ ಆಕ್ರಮಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದಿ ಕಂಡುಬಂದು, ಕ್ರಮೇಣ ಹಸಿವು ಅಡಗಿ, ತಲೆಯ ಶಕ್ತಿ ಕುಗ್ಗುತ್ತ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಯುರೋಗದಿಂದ ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ನರಳುವುದೂ ಉಂಟು. ಅಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು [[ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು|ಪಾಶ್ರ್ವವಾಯು]] ರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಕ್ರಮೇಣ ಕೃಶವಾಗಿ ಹದಿನೈದು ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿಗೀಡಾಗುತ್ತವೆ. ಕೋಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಸುವ ಆರ್ಗಸ್ ಪರ್ಸಿಕಸ್ ಎಂಬ ಜಾತಿಯ ಉಣ್ಣಿಗಳಿಂದ ಈ ರೋಗ ಹರಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರೋಗಾಣುಜೀವಿಗಳನ್ನುಳ್ಳ [[ಉಣ್ಣಿ]] ತನ್ನ [[ಮೊಟ್ಟೆ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ರೋಗಾಣು ಜೀವಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸಿ ಅವುಗಳಿಂದ ಪುನಃ ಇತರ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಹರಡಿಸಬಹುದು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಳಿ ರೋಗಗಳು}} [[ವರ್ಗ:ರೋಗಗಳು]] h895rmlgnbz4rxuiy9yokdvxpltza7f 1373285 1373284 2026-05-13T04:54:04Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಪ್ರಾಣಿ ರೋಗಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373285 wikitext text/x-wiki [[File:Pesse oujheas H9N2 tanfla.JPG|thumb|alt=Side view of a yellow chick leaning forward, with its eye closed, beak wide open, and feathers in a disheveled state.|8 day old chick with difficulty breathing, due to an Avian influenza infection.]] '''ಕೋಳಿ ರೋಗಗಳು'''ಇವನ್ನು [[ಗಾಯ]]ಗಳು, [[ಭೇದಿ]], ಸಾಂಸರ್ಗಿಕ ರೋಗಗಳು ಎಂದು ಮೂರು ಸ್ಥೂಲವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು.<ref name="FAO">{{cite web |title=Poultry species |url=http://www.fao.org/poultry-production-products/production/poultry-species/en/ |website=Food and Agriculture Organization of the United Nations |access-date=21 August 2021}}</ref> ==ಗಾಯಗಳು== ಕೋಳಿ ಹಾರಿ ಜಿಗಿದು ಬಿರುಸಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತರೆ ಅಂಗಾಲುಗಳಿಗೆ ಪೆಟ್ಟು ತಗಲಿ ಮೊದಲು ಚಿಕ್ಕ ಗಾಯವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಕೀವು ತುಂಬಿ ಹೆಚ್ಚು ನೋವಾಗಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಅದು ತಿಂಡಿ ತಿನ್ನುವುದನ್ನೂ ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದನ್ನೂ ತೊರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೋವಿನಿಂದ ಸೊರಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಗತ್ಯ. ಇಂಥ ಗಾಯಗಳು ಆಗದಂತೆ ನಿವಾರಣೋಪಾಯಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಗುತ್ತವೆ. [[ಕೋಳಿ]]ಯ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಗಾಯ ಆಗದಂತೆ ವಿಶೇಷ ಎಚ್ಚರಿಕೆವಹಿಸಬೇಕು. ಎದೆಯ ಮೂಳೆಯನ್ನು ಕೊರೆಯದಂಥ ತಿಂಡಿಯ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಕಾಲುಗಳು ನಿಶ್ಯಕ್ತವಾದಾಗ ಕೋಳಿ ತನ್ನ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂತುಕೊಳ್ಳುವುದುಂಟು. ಇದು ಸಂಭವಿಸದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕೋಳಿಯ ಆಹಾರ ಸಮತೂಕವಾಗಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡಾಗ ಕಾಲುಗಳು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದು ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂರುವ ಸಂದರ್ಭ ಒದಗುವುದಿಲ್ಲ. ==ಭೇದಿ ರೋಗ== [[File:Infestation Echidnophaga gillinacea.JPG|thumb|Infestation of ''Echidnophaga gillinacea'' fleas on the comb and around the eye of a chicken]] ಇದು ಆರಂಭವಾಗಲು ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳು ಹೀಗಿವೆ- # ಕೋಳಿಗಳು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಲವಣಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು. # ತಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಕಾಕಂಬಿ]]ಯ ಭಾಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು. # ಉಪಯೋಗಿಸುವ [[ಮೀನು|ಮೀನಿ]]ನ ಪುಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಉಪ್ಪು (ಖಾದ್ಯ)|ಉಪ್ಪಿ]]ನ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು. # ನೀರಿನ [[ಪಾತ್ರೆಪರಡಿ|ಪಾತ್ರೆ]]ಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಜ್ಜದಿದ್ದಾಗ ಅದರೊಳಗೆ ಬೆಳೆದ [[ಹಾವಸೆ ಸಸ್ಯಗಳು|ಹಾವಸೆ]] ಮಿಶ್ರಿತ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದು. # ಅನ್ನನಾಳಿಕೆಯ ರೋಗ. # [[ಜಂತುಹುಳು]]ಗಳ ಏರಿಕೆ. ==ರಕ್ತಭೇದಿ== ಇದು ಚಿಕ್ಕ ಮರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು. 2.ವಾರದ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ 12 ವಾರದ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ಇರುವ ಕೋಳಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಬಳಲುವ ಕೋಳಿಮರಿಗಳು ಮುದುಡಿಕೊಂಡು ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಜೋತುಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೆ ಬಗ್ಗಿಸಿಕೊಂಡು ತೂಕಡಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಆಹಾರಸೇವನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿಯೇ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಈ ರೋಗವನ್ನು ಸೂಕ್ತ [[ಔಷಧ|ಔಷಧಿ]]ಗಳ ಅನುಪಾನದಿಂದ ಗುಣಪಡಿಸಬೇಕು. ==ಸಾಂಸರ್ಗಿಕ ರೋಗಗಳು== # ರಾಣಿಕೇತ ಅಥವಾ [[ಕೊಕ್ಕರೆ]]ರೋಗ-ಇದು ಎಲ್ಲ ವಯಸ್ಸಿನ ಕೋಳಿಗಳಿಗೂ ತಗಲುವುದುಂಟು. ಒಮ್ಮೆ ಬಂದರೆ ಪಿಡುಗಿನಂತೆ ಹಬ್ಬಿ ಎಲ್ಲ ಕೋಳಿಗಳನ್ನೂ ಧ್ವಂಸಮಾಡುತ್ತದೆ. ತೂಕಡಿಕೆ, ತುರಾಯಿ ಮತ್ತು ಪದರಗಳು ಕಳೆಗುಂದಿರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ತೊಂದರೆ ಮತ್ತು ಸದ್ದು ಈ ವ್ಯಾಧಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಹಸಿರಾದ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ವಾಸನೆಯ ಭೇದಿಯಿಂದ ಕೋಳಿ ಸಂಕಟಪಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. # ಪಾಶ್ರ್ವವಾಯು: ಈ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಕೋಳಿಯ ಕುತ್ತಿಗೆ ಒಂದು ಕಡೆ ತಿರುಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಒಂದು ಕಡೆ ಮುದುಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಒಂದು ಕಾಲು ಅಥವಾ ಎರಡು ಕಾಲುಗಳು ಪಾಶ್ರ್ವನೋವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರಬಹುದು. ಕಾಲಿಗೆ ಪಾಶ್ರ್ವವಾಯು ಬಂದಾಗ ಕೋಳಿ ನಿಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ್ದರಿಂದ ಅದು ಒಂದೇ ಕಡೆ ಬೀಳುವುದು. ರೋಗಬಂದಮೇಲೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಪ್ರಯೋಜಕ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಅವಶ್ಯ. # ಮೈಲಿಬೇನೆ: ಬೇಸಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಬೇನೆ ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ ಸಂಭವವುಂಟು. ವಯೋಪರಿಮಿತಿ ಇಲ್ಲ. ಈ ರೋಗದಿಂದ ಕೋಳಿಗಳು ಅಶಕ್ತವಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು. ಕೋಳಿಗಳ ತುರಾಯಿ ಅಥವಾ ಜುಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮೈಲಿಬೇನೆಯ ಲಕ್ಷಣ. ಬಾಯಿಯ ಸಂದಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾಲುಬೆರಳುಗಳ ಸಂದಿನಲ್ಲಿ ಸಹ ಈ ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇವು ಕಣ್ಣುಗಳ ಮೇಲೆ ಆದರೆ ಕಣ್ಣುನೋವಿನಿಂದ ಕುರುಡು ಸಂಭವಿಸುವುದು. ಮುಂದೆ ಈ ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಕೀವು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಅನಂತರ ಒಣಗಿ ಕರ್ರಗೆ ಆಗುವುವು. # [[ನೆಗಡಿ]]: ಹವಾಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಬದಲಾವಣೆ ತಲೆದೋರಿದರೆ, ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಳಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಲಿಟ್ಟರ್ ತೇವವಾಗಿದ್ದರೆ ಗಾಳಿಸಂಚಾರತ ಚೆನ್ನಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಲಿಟ್ಟರಿನಲ್ಲಿ ಮಲ ತುಂಬಿ [[ಅಮೊನಿಯ|ಅಮೋನಿಯ]] ವಾಸನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದರೆ ಆಗೆಲ್ಲ ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ನೆಗಡಿರೋಗ ಆಗುವ ಸಂಭವವುಂಟು. ಆಹಾರದಲ್ಲಿ [[ವಿಟಮಿನ್ನುಗಳು|ವಿಟಮಿನ್ನು]]ಗಳ ಅಂಶ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದಾಗ ಸಹ ಈ ರೋಗ ತಲೆದೋರುವುದುಂಟು. ಕಣ್ಣು ಮೂಗುಗಳಿಂದ ನೀರು ಸೋರುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ತಲೆ ಊದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆಗ ಕೋಳಿಗಳು ತಿಂಡಿ ತಿನ್ನುವುದು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. # ಸ್ಟೈರೋಕೀಟ ಗ್ಯಾಲಿನೇರಮ್: (ಈಚೆಗೆ ಬೊರಿಲ್ಲಾ ಗ್ಯಾಲಿನೇರಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ) ಎಂಬ ಜೀವಿಯಿಂದ ಕೋಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಟೈರೋಕೀಟ ರೋಗ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಜೀವಿಯ ಅನೇಕ ಸಮೀಪ ಸಂಬಂಧಿಗಳು [[ಮನುಷ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಪರಂಗಿ (ಸಿಫಿಲಿಸ್) ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಟ್ರಪೊನಿಮ ಪಲ್ಲಿಡ ಕೂಡ ಒಂದು. ಏಕಕೋಶ ಜೀವಿಗಳ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಸ್ಟೈರೋಕೀಟ ಜೀವಿ ಈಗ [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ]] ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳ ದೇಹಗಳನ್ನು ಸ್ಟೈರೋಕೀಟ ಆಕ್ರಮಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದಿ ಕಂಡುಬಂದು, ಕ್ರಮೇಣ ಹಸಿವು ಅಡಗಿ, ತಲೆಯ ಶಕ್ತಿ ಕುಗ್ಗುತ್ತ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಯುರೋಗದಿಂದ ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ನರಳುವುದೂ ಉಂಟು. ಅಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು [[ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು|ಪಾಶ್ರ್ವವಾಯು]] ರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಕ್ರಮೇಣ ಕೃಶವಾಗಿ ಹದಿನೈದು ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿಗೀಡಾಗುತ್ತವೆ. ಕೋಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಸುವ ಆರ್ಗಸ್ ಪರ್ಸಿಕಸ್ ಎಂಬ ಜಾತಿಯ ಉಣ್ಣಿಗಳಿಂದ ಈ ರೋಗ ಹರಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರೋಗಾಣುಜೀವಿಗಳನ್ನುಳ್ಳ [[ಉಣ್ಣಿ]] ತನ್ನ [[ಮೊಟ್ಟೆ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ರೋಗಾಣು ಜೀವಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸಿ ಅವುಗಳಿಂದ ಪುನಃ ಇತರ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಹರಡಿಸಬಹುದು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಳಿ ರೋಗಗಳು}} [[ವರ್ಗ:ರೋಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿ ರೋಗಗಳು]] ist8xeq50bhu56uw8nifyz1820dmj68 0 179099 1373292 2026-05-13T05:25:45Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1373292 wikitext text/x-wiki [[File:Battery hens -Bastos, Sao Paulo, Brazil-31March2007.jpg|thumb|upright|Bank of cages for layer hens<ref name="Appleby et al. 1992">{{cite book |title=Poultry Production Systems: Behaviour, Management and Welfare |author1=Appleby, M.C. |author2=Hughes, B.O. |author3=Elson, H.A. |publisher=CAB International |year=1992}}</ref>]]{{farming}} '''ಕೋಳಿಸಾಕಣೆ''' [[ಮೊಟ್ಟೆ]], [[ಮಾಂಸ]] ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೋಳಿ ವರ್ಗದ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆ (ಪೋಲ್ಟ್ರಿ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್). ವಿಶಾಲಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕೋಳಿಗಳು, [[ಬಾತುಕೋಳಿ]]ಗಳು, ಟರ್ಕಿ ಕೋಳಿ ಮೊದಲಾದ ಉಪಯುಕ್ತ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕೋಳಿವರ್ಗದ ಪಕ್ಷಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವ ಪದ್ಧತಿ ಉಂಟು.ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಆಹಾರ ಸರಪಣಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಘಟಕವಾಗಿದ್ದು ವಾರ್ಷಿಕ ಸುಮಾರು ೬೦ ಬಿಲಿಯನ್ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=https://faunalytics.org/global-animal-slaughter-statistics-and-charts/|title=Global Animal Slaughter Statistics And Charts|date=2018-10-10|website=[[Faunalytics]]|language=en-US|access-date=2019-11-05}}</ref><ref name="http">{{cite web |url= https://www.ciwf.org.uk/farm-animals/chickens/ |title= Compassion in World Farming – Poultry |publisher= Ciwf.org.uk |access-date= October 3, 2018 |quote= There are more chickens in the world than any other bird. In fact, more than 50 billion chickens are reared annually as a source of food, for both their meat and their eggs. |archive-date= April 26, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170426063521/https://www.ciwf.org.uk/farm-animals/chickens/ |url-status= dead }}</ref> ==ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆ== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೋಳಿಸಾಕಣೆ ಒಂದು ಉಪಕಸುಬು. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ರೈತಾಪಿ ಸಂಸಾರ ಸರಾಸರಿ 10-12 ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಸಾಕುವುದುಂಟು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತಂದಿಲ್ಲ. ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಬೇಕಾಬಿಟ್ಟಿ ಅಲೆದು ಆಹಾರ ಸಂಪಾದಿಸಿ ರಾತ್ರಿವೇಳೆ ಗೂಡುಸೇರುವ ಈ ಸಾಕುಕೋಳಿಗಳಿಂದ ರೈತರಿಗೆ ಒದಗುವ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭ ತೀರ ಅಂಚಿನದಷ್ಟೆ. ಇಂಥ ಕೋಳಿಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಉತ್ಪನ್ನ ಕಡಿಮೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇವು ಸ್ವತಃ ರೋಗರುಜಿನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವಗಡಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಸಾಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಂಟುಜಾಡ್ಯಗಳ ವಾಹಕಗಳಾಗುವುದೂ ಉಂಟು. ಕೋಳಿಸಾಕಣೆಯನ್ನು ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕೆ]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಆ ರೀತಿ ನಡೆಸದಿದ್ದರೆ ಅದರಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಪ್ರತಿಫಲ ದೊರೆಯಲಾರದು. ಈಚೆಗೆ [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಿ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾದರೆ ಸುಧಾರಿಸಿದ ಒಳ್ಳೆ ತಳಿಯ ಕೋಳಿಗಳು, ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವುಳ್ಳ ಹಿತಕರವಾದ ಮನೆ, ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಸಮತೂಕವಾದ ಆಹಾರ ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ರೋಗ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉತ್ತಮ ತಳಿಯ ಕೋಳಿಗಳು == [[File:Poultry farm, South Africa.jpg|thumb|260px|Poultry farm in [[South Africa]], showing black terrain in foreground after [[controlled burn]] to stimulate new growth of nutritious grass]] ಕೋಳಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ತಜ್ಞರು ತಳಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಂಥ ತಳಿಗಳಿಗೆ ಲೆರ್ ಹಾರ್ನ್, ಮಿನಾರ್ಕಾ, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ರೆಡ್ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ತಳಿಯ ಕೋಳಿಗಳಿವೆ. ಮಾಂಸಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕೋಳಿಗಳ ತಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕೋಳಿಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯ ಗತಿ ತೀವ್ರ, ಇವುಗಳ ಮೈ ಮಾಂಸ ಬೇಗನೆ ಬೆಳೆದು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ರಾಕ್, ವೈಯಾನೆಟ್, ಕಾರ್ನಿಕ್ ಎಂಬ ಕೋಳಿಗಳು ಈ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವು. ಇತ್ತಿತ್ತಲಾಗಿ ತಳಿಸುಧಾರಕರು ಅನುಕೂಲವಾದ ತಳಿಗಳಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭ ಕೊಡುವ ಮಿಶ್ರ ಜಾತಿಯ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹ್ವೈಟ್ ಲೆಗ್‍ಹಾರ್ನ್ ಮತ್ತು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ರೆಡ್ ಜಾತಿಯ ಕೋಳಿಗಳಿಂದ ಮಿಶ್ರ ಜಾತಿಯ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೋಲಾರ್ಪ್ ಮತ್ತು ಹ್ವೈಟ್ ಲೆಗ್‍ಹಾರ್ನ್ ಜಾತಿಗಳ ಮಿಶ್ರ ತಳಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಮಿಶ್ರ ತಳಿ ಕೋಳಿಗಳು ಬಲು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಇವು ಮಿಶ್ರತಳಿಯ ಸಾಮಥ್ರ್ಯ (ಹೈಬ್ರಿಡ್ ವಿಗರ್) ಪಡೆದಿರುವುದರಿಂದ ದೃಢವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿಯ ಮನೆ, ತಿಂಡಿ ಮುಂತಾದ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಿಶ್ರ ತಳಿಯ ಗಂಡು ಮರಿಗಳು ಬೇಗನೆ ಮೈ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆಯುವುದರಿಂದ ಅವನ್ನು ಕೂಡಲೆ ಮಾಂಸಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಇದೇ ಜಾತಿಯ ಹೆಣ್ಣು ಕೋಳಿಗಳು ಅಂದರೆ( ಹೇಂಟೆಗಳು) ಬೇಗನೆ ಮೊಟ್ಟೆ ಇಡುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಇಡೀ ವರ್ಷ ಇವು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ==ಕೋಳಿ ಮನೆಗಳು== [[ಚಳಿ]], [[ಮಳೆ]], [[ಗಾಳಿ]], ಕಾವಿನ ಬಾಧೆಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಿ ಹಿತಕರವಾದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮನೆಗಳು ಬೇಕು. ಒಳ್ಳೆಯ ತಳಿಯ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ದು ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಮತೂಕದ ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು. ಅವಕ್ಕೆ ಹಿತಕರವಾದ ಪರಿಸರವಿರುವ ನೆಲೆಗಳನ್ನೂ ಒದಗಿಸಿದರೆ ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ತೇವ ಮತ್ತು [[ನೀರು]] ನಿಲ್ಲುವಂಥ ತಗ್ಗುಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎತ್ತರವಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಳಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕು. ತಳಪಾಯವನ್ನು [[ಇಲಿ]], [[ಹೆಗ್ಗಣ]] ಮುಂತಾದವು ಕೊರೆಯದಂತೆ ಸುಮಾರು 2'-3' ಆಳವಾಗಿ ಹಾಕುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ನೆಲಮಟ್ಟ ಹೊರಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಅಡಿ ಎತ್ತರವಾಗಿರಬೇಕು. ಹೊರಗಿನಿಂದ ತೇವ ಮತ್ತು ನೀರು ಒಳಗೆ ಬರದಂತೆ ಇದು ಸಹಕಾರಿ. ನೆಲದಮೇಲೆ ಒಣಗಿದ ಎಲೆಯ ಚೂರು, ಕಬ್ಬಿನ ಸಿಪ್ಪೆ, [[ರಾಗಿ]] ಉಬ್ಬಲು, ಮರದ ಹೊಟ್ಟು, ನೆಲಗಡಲೆಕಾಯಿ ಅಥವಾ ಬತ್ತದ ಹೊಟ್ಟನ್ನು ದಪ್ಪವಾಗಿ ಹಾಕಬಹುದು. ನೆಲಮಟ್ಟದಿಂದ 2.5'-3' ಎತ್ತರದ ಮತ್ತು 4.5"-9' ದಪ್ಪದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಈ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ 3' ಅಗಲದ 0.5" ಬಲೆ ಕಣ್ಣಿನ ತಂತಿಯ ಜಾಳಿಗೆಯನ್ನು ಚಾವಣಿ ವರೆಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದಷ್ಟು ಒಳಗಿನ ಜಾಗದಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಪೋಣಿಸಬೇಕು. ಮೇಲ್ಚಾವಣಿಗಾಗಿ [[ಹೆಂಚು]] ಅಥವಾ ಕಲ್ನಾರು ತಗಡುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಹುಲ್ಲು, ತೆಂಗಿನ ಗರಿಗಳ ಅಥವಾ ಈಚಲ ಎಲೆಗಳ ಚಾಪೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಸತುವಿನ ತಗಡುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಲು ಸೆಕೆಯಾಗಿಯೂ ಚಳಿಗಾಲದ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬಲು ಚಳಿಯಾಗಿಯೂ ಕೋಳಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವಾಗಬಹುದು. ಮನೆ ನಡುವಿನ ಎತ್ತರ 10'ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇರಬಾರದು. ಬಿಸಿಲು ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ನೀರು ಒಳಗಡೆ ಬರದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಮನೆಯ ಮೇಲ್ಚಾವಣಿಯ ಸೂರನ್ನು ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ 2.5'-3' ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಾಚಿರಬೇಕು. ==ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ == ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 2.5-3 ಚದರಡಿಗಳಷ್ಟು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಶದ 3-5 ಚದರಡಿಗಳಷ್ಟು ಜಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೋಳೀಗೂ ಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ 15'x20' ಇರುವ ಮನೆಯಲ್ಲಿ 75-120 ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಸಾಕಬಹುದು. ==ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಉಪಕರಣಗಳು== [[File:Poultry Farm in Namakkal, Tamil Nadu.jpg|thumb|Poultry farm using battery cages in India]] ಇವುಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬ್ರೂಡಲ್ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರಚನೆಯ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧ-ತಂತಿ ಜಾಳಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮರಿಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಅವಕಾಶವುಳ್ಳ ಬ್ರೂಡರುಗಳು (ಬ್ಯಾಟರಿ ಬ್ರೂಡರ್ಸ್) ಮತ್ತು ನೆಲಮಟ್ಟದ ಮರಿಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಬ್ರೂಡರುಗಳು (ಫ್ಲೋರ್ ಬ್ರೂಡರ್ಸ್) ಬ್ರೂಡರುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. 10"-12" ಎತ್ತರವಿರುವ ಬಹಳ ವಿಶಾಲವಾದ ಬುಟ್ಟಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಡಬ್ಬುಮಾಡಿ ಮೇಲ್ಚಾವಣಿಯಿಂದ ತೂಗುಹಾಕಬಹುದು. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬುಟ್ಟಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದೆರಡು ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಬಲ್ಬುಗಳನ್ನು ಹಾಕಲು ಬರುವಂತೆ ಯೋಜಿಸಬೇಕು. ಬುಟ್ಟಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ನೆಲದ ಮೇಲೆ 10"-12" ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 12'-15' ಉದ್ದವಿರುವ ಚಾಪೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಕಾರ್ಡ್‍ಬೋರ್ಡ್‍ಗಳನ್ನು ವರ್ತುಲಾಕಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಈ ವರ್ತುಲದ ಆಕಾರವನ್ನು ದಿನವೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತ ಮರಿ ಸಾಕುವುದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ದಿನದಿಂದ 4-6 ದಿವಸಗಳವರೆಗೆ ಇದನ್ನು ಇಟ್ಟು ಆಮೇಲೆ ತೆಗೆಯಬಹುದು. ವರ್ತುಲಾಕಾರದ ಉಪಕರಣಕ್ಕೆ ಮರಿಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ (ಚೆಕ್ ಗಾರ್ಡ್) ಎಂದು ಹೆಸರು. ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹೊಟ್ಟಿನ ಹಾಸನ್ನು ಹರಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ತಿಂಡಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಯೋಗ್ಯಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಇಡಬೇಕು. ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಸೌಕರ್ಯವಿಲ್ಲದವರು ಇದೇ ಬುಟ್ಟಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತೂತನ್ನು ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಾಂದ್ರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಲಾಂದ್ರದ ಹೊಗೆ ಸುಸೂತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿರಬೇಕು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸೌಕರ್ಯವಿರುವ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಬ್ರೂಡರುಗಳಿವೆ. ಇಂಥ ಬ್ರೂಡರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಮರಿಗಳನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾಂಸದ ತಳಿಯ ಕೋಳಿಮರಿಗಳನ್ನೇ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಹೇಂಟೆಗಳ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿಯ ಉಪಕರಣಗಳು, ತಿಂಡಿಯ ಪಾತ್ರೆಗಳು : # ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಮೊದಲು ಕೆದರಿ ಆ ಮೇಲೆ ಆರಿಸಿ ತಿನ್ನುವ ಸ್ವಭಾವ ಕೋಳಿಗಳದು. ಇದರಿಂದ ತಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪವ್ಯಯವಾಗುವುದು. ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆಯಲ್ಲಿ ತಿಂಡಿಯ ಬಾಬತ್ತೇ 60% ಖರ್ಚು ಬರುವುದರಿಂದ ಅದು ಸದುಪಯೋಗವಾಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ತಿಂಡಿಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಬಿದಿರಿನಿಂದಾಗಲೀ ಮರದ ಹಲಗೆಗಳಿಂದಾಗಲೀ ಸತುವಿನ ತಗಡುಗಳಿಂದಾಗಲೀ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಕೋಳಿಗಳು ಈ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲಿಡಲು ಅವಕಾಶವಾಗದಂತೆ ಮರದ ತುಂಡುಗಳಿಂದಾಗಲೀ ಅಥವಾ 1/8" ಗಾತ್ರದ ಮೆತ್ತನೆಯ ತಂತಿಯಿಂದಾಗಲೀ ಅವುಗಳಿಗೆ ಕವಚವನ್ನು ಹೊದಿಸಿರಬೇಕು. ಕೋಳಿಗಳು ತಿಂಡಿ ತಿನ್ನುವಾಗ ಹೊರಬೀಳುವ ಆಹಾರವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ತಿಂಡಿ ಪಾತ್ರೆಯ ಎರಡು ಬದಿಗೆ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇಂಚಿನ ತಡೆಪಟ್ಟಿ ಇರಬೇಕು. # ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು : ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಳಿಗಳು ಕಾಲಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂತೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿರಬೇಕು. ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ನೀರು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ದೊರೆಯಬೇಕು. ಅವು ನೀರು ಕುಡಿಯುವಾಗ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನೀರು ಬೀಳಕೂಡದು. ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಮೆಲ್ಲನೆ ನೀರು ಹರಿಯುವ ಎರಡು ಅಗಲವಾದ ನಾಲೆಗಳನ್ನು ಕೋಳಿಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬದಿಗೆ ಕಟ್ಟಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ. # ಮೊಟ್ಟೆ ಇಕ್ಕುವ ಗೂಡುಗಳು : ಐದು ಹೇಂಟೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಗೂಡಿನ ಪ್ರಮಾಣದಂತೆ ಇವು ಇರಬೇಕು. ಗೂಡುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ ತೊಳೆದಿಡಲು ಮತ್ತು ಕೋಳಿಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೋಗಿಬರಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕು. ಖಾಲಿ ಎಣ್ಣೆ ಪೀಪಾಯಿಯಿಂದ ಇಂಥ ಗೂಡನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ==ಕೋಳಿಯ ತಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಘಟಕಗಳು == ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೋಳಿಯ ಆಹಾರದಲ್ಲಿನ ಸತ್ತ್ವ ಅದರ ಘಟಕಗಳಾದ ನೀರು, [[ಸಾರಜನಕ|ಸಸಾರಜನಕ]], [[ಪಿಷ್ಟ|ಪಿಷ್ಟ,]] ಮೇದಸ್ಸು [[ಲವಣ|ಲವಣಗ]]ಳು ಮತ್ತು [[ವಿಟಮಿನ್ನುಗಳು|ವಿಟಮಿನ್ನು]]ಗಳನ್ನವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರಕ್ಕೆಂದು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಖಾದ್ಯಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 10% ರಂತೆ ನೀರಿನ ಅಂಶವುಂಟು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ನೀರಿನ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೆ ಆ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಬೂಷ್ಟು ಬರುವುದುಂಟು. ಕೋಳಿ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಸಾರಜನಕ ಕೋಳಿತಿನ್ನುವ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದಲೇ ದೊರೆಯುವುದು. ಕೋಳಿ ತಿಂಡಿಯಲ್ಲು ಸಸಾರಜನಕ ಭಾಗ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸಿಕ್ಕಲಾರದು. ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅರ್ಜಿನಿನ್, ಸಿಸ್ಟಿನ್, ಲ್ಯೂಸಿನ್, ಮೀಥಿಯೋನಿನ್, ಟ್ರಿಪ್ಟೋಫೆನ್, ಲೈಸೀನ್ ಎಂಬ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅವಶ್ಯಕ. ಈ ಎಲ್ಲ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳೂ ಒಂದೇ ತರದ ಸಸಾರಜನಕ ಖಾದ್ಯದಲ್ಲಿಸಾಕಷ್ಟು ಸಿಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಇವು ಸಾಕಷ್ಟು ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಬೇಕಾದರೆ ಅನೇಕ ತರದ ಸಸಾರಜನಕ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಡಲೇಕಾಯಿ, ಹಿಂಡಿ, ಮೀನಿನ ಪುಡಿ, ರೇಷ್ಮೆ ಹುಳುವಿನ ಗೂಡು, ಒಣಗಿದ ಮಾಂಸದ ಪುಡಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಬೆರೆಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, [[ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್|ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಂ]], [[ಪೊಟ್ಯಾಶಿಯಮ್|ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ]], [[ಸೋಡಿಯಮ್|ಸೋಡಿಯಂ,]] [[ಕಬ್ಬಿಣ]], [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್]] [[ಸತುವು|ಸತು]], [[ತಾಮ್ರ|ತಾಮ್ರ,]] [[ಕ್ಲೋರಿನ್]], [[ಅಯೊಡಿನ್|ಅಯೋಡೀನ್]], [[ಗಂಧಕ|ಗಂಧಕ,]] [[ಕೋಬಾಲ್ಟ್]] ಮೊದಲಾದ ಲವಣಗಳು ಅವಶ್ಯ. ಕೋಳಿಗಳಿಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ಫಾಸ್ಫರಸ್, ಸೋಡಿಯಂ, ಕ್ಲೋರೀನ್, ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಲವಣಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಲವಣಗಳು ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಇರುವುದು. ಕೋಳಿಯ ತಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಡೈಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ಫಾಸ್ಫೇಟ್, ಮೂಳೆಯ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪೆಚಿಪ್ಪಿನ ಪುಡಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ಫಾಸ್ಫರುಗಳ ಅಭಾವವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಲೋರೀನ್ ಮತ್ತು ಸೋಡಿಯಂ ಲವಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅಡುಗೆಯ ಉಪ್ಪನ್ನು 0.5% ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೋಳಿಯ ತಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೀನಿನ ಪುಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೆ ಅಡುಗೆಯ ಉಪ್ಪಿನ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಕೋಳಿಗಳ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಸಲ್ಫೇಟ್]] ಅಥವಾ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ ಈ ಲವಣದ ಅಭಾವವನ್ನು ನೀಗಿಸಿದಂತಾಗುವುದು. ಈ ಲವಣಗಳು ಆಹಾರವನ್ನು ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಇಂಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ವಿಟಮಿನ್ನುಗಳು ಅವಶ್ಯಕ. ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲು, ಕುದುರೆ ಮಸಾಲೆ, ಗೋವಿನ ಜೋಳ(ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ) ಮೀನಿನ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಎ ಜೀವಸತ್ವ|ವಿಟಮಿನ್ ಎ]] ಕೋಳಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೆ ಬಲು ಉಪಯುಕ್ತ. ==ಕೋಳಿಗಳಿಗಾಗಿ ತಿಂಡಿಗಳು== ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ನಿರುಪಯುಕ್ತವಾದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಅತಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಮೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಮಾಂಸ ಕೊಡುವ ಒಂದು ಜೀವಯಂತ್ರ ಕೋಳಿ. ಎಲ್ಲ ಕುಕ್ಕುಟ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಕೋಳಿ ತಿಂಡಿ ತಯಾರಿಸುವವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಕಿತೌಡು, ಬೂಸ, ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಹಿಂಡಿಪುಡಿ, ಮೀನಿನ ಪುಡಿ, ಗೋವಿನ ಜೋಳ, ಉಗ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಹಿಟ್ಟಿನ ಗಿರಣಿಗಳ ಕಸ, ಲವಣತತ್ವ ಮತ್ತು ವಿಟಮಿನ್ನುಗಳನ್ನು ಬೆರಕೆಮಾಡಿ ಕೋಳಿತಿಂಡಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವರು. ಇವನ್ನು ಬೆರಕೆ ಮಾಡುವಾಗ ಆಹಾರದ ಘಟಕಗಳಾದ ಸಸಾರಜನಕ, ಕೊಬ್ಬುಪದಾರ್ಥಗಳು, ಲವಣಗಳು, ವಿಟಮಿನ್ನುಗಳು, ರೋಗನಿವಾರಕ ಔಷಧಗಳು ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರ ತಯಾರಿಸಿದ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಸಮತೂಕ ಆಹಾರವೆಂದು ಹೆಸರು. ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಇನ್‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೋಳಿಗಳ ತಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಣಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಘಟಕಗಳ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಕೋಳಿಗಳ ತಿಂಡಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರೆ ಕೋಳಿಸಾಕಣೆ ಉದ್ಯಮಗಾರನ ಕೆಲಸ ಎಷ್ಟೋ ಕಡಿಮೆ ಆಗುವುದಲ್ಲದೆ ಕೋಳಿಗಳ ಮೆಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪಾಲನೆ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಕೊಟ್ಟು ಅಧಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು. ಭಾರತದ ಆಹಾರ ಪೂರೈಕೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆ ಅದರ ತೀರ ಹೊರ ಸರಹದ್ದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿವೆಯಷ್ಟೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೃಷಿಯನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನಿಸುವುದರಿಂದ ವೆಯಕ್ತಿಕ ಲಾಭದ ಜೊತೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರಮಾನವೂ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಹಾರಗಳ ಸರಬರಾಜೂ ಏರುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{Commons category-inline|Poultry husbandry}} * [https://lohmann-breeders.com/lohmanninfo/economics-of-dual-purpose-breeds/ Economics of dual-purpose breeds] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಳಿಸಾಕಣೆ}} 8dhbqj9i2n7iuamj2o47jo5kkrzbehm 1373293 1373292 2026-05-13T05:26:22Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಪ್ರಾಣಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373293 wikitext text/x-wiki [[File:Battery hens -Bastos, Sao Paulo, Brazil-31March2007.jpg|thumb|upright|Bank of cages for layer hens<ref name="Appleby et al. 1992">{{cite book |title=Poultry Production Systems: Behaviour, Management and Welfare |author1=Appleby, M.C. |author2=Hughes, B.O. |author3=Elson, H.A. |publisher=CAB International |year=1992}}</ref>]]{{farming}} '''ಕೋಳಿಸಾಕಣೆ''' [[ಮೊಟ್ಟೆ]], [[ಮಾಂಸ]] ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೋಳಿ ವರ್ಗದ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆ (ಪೋಲ್ಟ್ರಿ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್). ವಿಶಾಲಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕೋಳಿಗಳು, [[ಬಾತುಕೋಳಿ]]ಗಳು, ಟರ್ಕಿ ಕೋಳಿ ಮೊದಲಾದ ಉಪಯುಕ್ತ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕೋಳಿವರ್ಗದ ಪಕ್ಷಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವ ಪದ್ಧತಿ ಉಂಟು.ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಆಹಾರ ಸರಪಣಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಘಟಕವಾಗಿದ್ದು ವಾರ್ಷಿಕ ಸುಮಾರು ೬೦ ಬಿಲಿಯನ್ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=https://faunalytics.org/global-animal-slaughter-statistics-and-charts/|title=Global Animal Slaughter Statistics And Charts|date=2018-10-10|website=[[Faunalytics]]|language=en-US|access-date=2019-11-05}}</ref><ref name="http">{{cite web |url= https://www.ciwf.org.uk/farm-animals/chickens/ |title= Compassion in World Farming – Poultry |publisher= Ciwf.org.uk |access-date= October 3, 2018 |quote= There are more chickens in the world than any other bird. In fact, more than 50 billion chickens are reared annually as a source of food, for both their meat and their eggs. |archive-date= April 26, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170426063521/https://www.ciwf.org.uk/farm-animals/chickens/ |url-status= dead }}</ref> ==ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆ== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೋಳಿಸಾಕಣೆ ಒಂದು ಉಪಕಸುಬು. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ರೈತಾಪಿ ಸಂಸಾರ ಸರಾಸರಿ 10-12 ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಸಾಕುವುದುಂಟು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತಂದಿಲ್ಲ. ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಬೇಕಾಬಿಟ್ಟಿ ಅಲೆದು ಆಹಾರ ಸಂಪಾದಿಸಿ ರಾತ್ರಿವೇಳೆ ಗೂಡುಸೇರುವ ಈ ಸಾಕುಕೋಳಿಗಳಿಂದ ರೈತರಿಗೆ ಒದಗುವ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭ ತೀರ ಅಂಚಿನದಷ್ಟೆ. ಇಂಥ ಕೋಳಿಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಉತ್ಪನ್ನ ಕಡಿಮೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇವು ಸ್ವತಃ ರೋಗರುಜಿನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವಗಡಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಸಾಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಂಟುಜಾಡ್ಯಗಳ ವಾಹಕಗಳಾಗುವುದೂ ಉಂಟು. ಕೋಳಿಸಾಕಣೆಯನ್ನು ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕೆ]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಆ ರೀತಿ ನಡೆಸದಿದ್ದರೆ ಅದರಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಪ್ರತಿಫಲ ದೊರೆಯಲಾರದು. ಈಚೆಗೆ [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಿ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾದರೆ ಸುಧಾರಿಸಿದ ಒಳ್ಳೆ ತಳಿಯ ಕೋಳಿಗಳು, ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವುಳ್ಳ ಹಿತಕರವಾದ ಮನೆ, ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಸಮತೂಕವಾದ ಆಹಾರ ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ರೋಗ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉತ್ತಮ ತಳಿಯ ಕೋಳಿಗಳು == [[File:Poultry farm, South Africa.jpg|thumb|260px|Poultry farm in [[South Africa]], showing black terrain in foreground after [[controlled burn]] to stimulate new growth of nutritious grass]] ಕೋಳಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ತಜ್ಞರು ತಳಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಂಥ ತಳಿಗಳಿಗೆ ಲೆರ್ ಹಾರ್ನ್, ಮಿನಾರ್ಕಾ, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ರೆಡ್ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ತಳಿಯ ಕೋಳಿಗಳಿವೆ. ಮಾಂಸಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕೋಳಿಗಳ ತಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕೋಳಿಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯ ಗತಿ ತೀವ್ರ, ಇವುಗಳ ಮೈ ಮಾಂಸ ಬೇಗನೆ ಬೆಳೆದು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ರಾಕ್, ವೈಯಾನೆಟ್, ಕಾರ್ನಿಕ್ ಎಂಬ ಕೋಳಿಗಳು ಈ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವು. ಇತ್ತಿತ್ತಲಾಗಿ ತಳಿಸುಧಾರಕರು ಅನುಕೂಲವಾದ ತಳಿಗಳಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭ ಕೊಡುವ ಮಿಶ್ರ ಜಾತಿಯ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹ್ವೈಟ್ ಲೆಗ್‍ಹಾರ್ನ್ ಮತ್ತು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ರೆಡ್ ಜಾತಿಯ ಕೋಳಿಗಳಿಂದ ಮಿಶ್ರ ಜಾತಿಯ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೋಲಾರ್ಪ್ ಮತ್ತು ಹ್ವೈಟ್ ಲೆಗ್‍ಹಾರ್ನ್ ಜಾತಿಗಳ ಮಿಶ್ರ ತಳಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಮಿಶ್ರ ತಳಿ ಕೋಳಿಗಳು ಬಲು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಇವು ಮಿಶ್ರತಳಿಯ ಸಾಮಥ್ರ್ಯ (ಹೈಬ್ರಿಡ್ ವಿಗರ್) ಪಡೆದಿರುವುದರಿಂದ ದೃಢವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿಯ ಮನೆ, ತಿಂಡಿ ಮುಂತಾದ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಿಶ್ರ ತಳಿಯ ಗಂಡು ಮರಿಗಳು ಬೇಗನೆ ಮೈ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆಯುವುದರಿಂದ ಅವನ್ನು ಕೂಡಲೆ ಮಾಂಸಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಇದೇ ಜಾತಿಯ ಹೆಣ್ಣು ಕೋಳಿಗಳು ಅಂದರೆ( ಹೇಂಟೆಗಳು) ಬೇಗನೆ ಮೊಟ್ಟೆ ಇಡುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಇಡೀ ವರ್ಷ ಇವು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ==ಕೋಳಿ ಮನೆಗಳು== [[ಚಳಿ]], [[ಮಳೆ]], [[ಗಾಳಿ]], ಕಾವಿನ ಬಾಧೆಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಿ ಹಿತಕರವಾದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮನೆಗಳು ಬೇಕು. ಒಳ್ಳೆಯ ತಳಿಯ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ದು ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಮತೂಕದ ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು. ಅವಕ್ಕೆ ಹಿತಕರವಾದ ಪರಿಸರವಿರುವ ನೆಲೆಗಳನ್ನೂ ಒದಗಿಸಿದರೆ ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ತೇವ ಮತ್ತು [[ನೀರು]] ನಿಲ್ಲುವಂಥ ತಗ್ಗುಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎತ್ತರವಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಳಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕು. ತಳಪಾಯವನ್ನು [[ಇಲಿ]], [[ಹೆಗ್ಗಣ]] ಮುಂತಾದವು ಕೊರೆಯದಂತೆ ಸುಮಾರು 2'-3' ಆಳವಾಗಿ ಹಾಕುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ನೆಲಮಟ್ಟ ಹೊರಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಅಡಿ ಎತ್ತರವಾಗಿರಬೇಕು. ಹೊರಗಿನಿಂದ ತೇವ ಮತ್ತು ನೀರು ಒಳಗೆ ಬರದಂತೆ ಇದು ಸಹಕಾರಿ. ನೆಲದಮೇಲೆ ಒಣಗಿದ ಎಲೆಯ ಚೂರು, ಕಬ್ಬಿನ ಸಿಪ್ಪೆ, [[ರಾಗಿ]] ಉಬ್ಬಲು, ಮರದ ಹೊಟ್ಟು, ನೆಲಗಡಲೆಕಾಯಿ ಅಥವಾ ಬತ್ತದ ಹೊಟ್ಟನ್ನು ದಪ್ಪವಾಗಿ ಹಾಕಬಹುದು. ನೆಲಮಟ್ಟದಿಂದ 2.5'-3' ಎತ್ತರದ ಮತ್ತು 4.5"-9' ದಪ್ಪದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಈ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ 3' ಅಗಲದ 0.5" ಬಲೆ ಕಣ್ಣಿನ ತಂತಿಯ ಜಾಳಿಗೆಯನ್ನು ಚಾವಣಿ ವರೆಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದಷ್ಟು ಒಳಗಿನ ಜಾಗದಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಪೋಣಿಸಬೇಕು. ಮೇಲ್ಚಾವಣಿಗಾಗಿ [[ಹೆಂಚು]] ಅಥವಾ ಕಲ್ನಾರು ತಗಡುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಹುಲ್ಲು, ತೆಂಗಿನ ಗರಿಗಳ ಅಥವಾ ಈಚಲ ಎಲೆಗಳ ಚಾಪೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಸತುವಿನ ತಗಡುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಲು ಸೆಕೆಯಾಗಿಯೂ ಚಳಿಗಾಲದ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬಲು ಚಳಿಯಾಗಿಯೂ ಕೋಳಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವಾಗಬಹುದು. ಮನೆ ನಡುವಿನ ಎತ್ತರ 10'ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇರಬಾರದು. ಬಿಸಿಲು ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ನೀರು ಒಳಗಡೆ ಬರದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಮನೆಯ ಮೇಲ್ಚಾವಣಿಯ ಸೂರನ್ನು ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ 2.5'-3' ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಾಚಿರಬೇಕು. ==ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ == ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 2.5-3 ಚದರಡಿಗಳಷ್ಟು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಶದ 3-5 ಚದರಡಿಗಳಷ್ಟು ಜಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೋಳೀಗೂ ಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ 15'x20' ಇರುವ ಮನೆಯಲ್ಲಿ 75-120 ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಸಾಕಬಹುದು. ==ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಉಪಕರಣಗಳು== [[File:Poultry Farm in Namakkal, Tamil Nadu.jpg|thumb|Poultry farm using battery cages in India]] ಇವುಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬ್ರೂಡಲ್ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರಚನೆಯ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧ-ತಂತಿ ಜಾಳಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮರಿಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಅವಕಾಶವುಳ್ಳ ಬ್ರೂಡರುಗಳು (ಬ್ಯಾಟರಿ ಬ್ರೂಡರ್ಸ್) ಮತ್ತು ನೆಲಮಟ್ಟದ ಮರಿಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಬ್ರೂಡರುಗಳು (ಫ್ಲೋರ್ ಬ್ರೂಡರ್ಸ್) ಬ್ರೂಡರುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. 10"-12" ಎತ್ತರವಿರುವ ಬಹಳ ವಿಶಾಲವಾದ ಬುಟ್ಟಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಡಬ್ಬುಮಾಡಿ ಮೇಲ್ಚಾವಣಿಯಿಂದ ತೂಗುಹಾಕಬಹುದು. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬುಟ್ಟಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದೆರಡು ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಬಲ್ಬುಗಳನ್ನು ಹಾಕಲು ಬರುವಂತೆ ಯೋಜಿಸಬೇಕು. ಬುಟ್ಟಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ನೆಲದ ಮೇಲೆ 10"-12" ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 12'-15' ಉದ್ದವಿರುವ ಚಾಪೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಕಾರ್ಡ್‍ಬೋರ್ಡ್‍ಗಳನ್ನು ವರ್ತುಲಾಕಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಈ ವರ್ತುಲದ ಆಕಾರವನ್ನು ದಿನವೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತ ಮರಿ ಸಾಕುವುದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ದಿನದಿಂದ 4-6 ದಿವಸಗಳವರೆಗೆ ಇದನ್ನು ಇಟ್ಟು ಆಮೇಲೆ ತೆಗೆಯಬಹುದು. ವರ್ತುಲಾಕಾರದ ಉಪಕರಣಕ್ಕೆ ಮರಿಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ (ಚೆಕ್ ಗಾರ್ಡ್) ಎಂದು ಹೆಸರು. ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹೊಟ್ಟಿನ ಹಾಸನ್ನು ಹರಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ತಿಂಡಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಯೋಗ್ಯಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಇಡಬೇಕು. ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಸೌಕರ್ಯವಿಲ್ಲದವರು ಇದೇ ಬುಟ್ಟಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತೂತನ್ನು ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಾಂದ್ರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಲಾಂದ್ರದ ಹೊಗೆ ಸುಸೂತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿರಬೇಕು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸೌಕರ್ಯವಿರುವ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಬ್ರೂಡರುಗಳಿವೆ. ಇಂಥ ಬ್ರೂಡರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಮರಿಗಳನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾಂಸದ ತಳಿಯ ಕೋಳಿಮರಿಗಳನ್ನೇ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಹೇಂಟೆಗಳ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿಯ ಉಪಕರಣಗಳು, ತಿಂಡಿಯ ಪಾತ್ರೆಗಳು : # ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಮೊದಲು ಕೆದರಿ ಆ ಮೇಲೆ ಆರಿಸಿ ತಿನ್ನುವ ಸ್ವಭಾವ ಕೋಳಿಗಳದು. ಇದರಿಂದ ತಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪವ್ಯಯವಾಗುವುದು. ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆಯಲ್ಲಿ ತಿಂಡಿಯ ಬಾಬತ್ತೇ 60% ಖರ್ಚು ಬರುವುದರಿಂದ ಅದು ಸದುಪಯೋಗವಾಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ತಿಂಡಿಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಬಿದಿರಿನಿಂದಾಗಲೀ ಮರದ ಹಲಗೆಗಳಿಂದಾಗಲೀ ಸತುವಿನ ತಗಡುಗಳಿಂದಾಗಲೀ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಕೋಳಿಗಳು ಈ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲಿಡಲು ಅವಕಾಶವಾಗದಂತೆ ಮರದ ತುಂಡುಗಳಿಂದಾಗಲೀ ಅಥವಾ 1/8" ಗಾತ್ರದ ಮೆತ್ತನೆಯ ತಂತಿಯಿಂದಾಗಲೀ ಅವುಗಳಿಗೆ ಕವಚವನ್ನು ಹೊದಿಸಿರಬೇಕು. ಕೋಳಿಗಳು ತಿಂಡಿ ತಿನ್ನುವಾಗ ಹೊರಬೀಳುವ ಆಹಾರವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ತಿಂಡಿ ಪಾತ್ರೆಯ ಎರಡು ಬದಿಗೆ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇಂಚಿನ ತಡೆಪಟ್ಟಿ ಇರಬೇಕು. # ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು : ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಳಿಗಳು ಕಾಲಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂತೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿರಬೇಕು. ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ನೀರು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ದೊರೆಯಬೇಕು. ಅವು ನೀರು ಕುಡಿಯುವಾಗ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನೀರು ಬೀಳಕೂಡದು. ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಮೆಲ್ಲನೆ ನೀರು ಹರಿಯುವ ಎರಡು ಅಗಲವಾದ ನಾಲೆಗಳನ್ನು ಕೋಳಿಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬದಿಗೆ ಕಟ್ಟಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ. # ಮೊಟ್ಟೆ ಇಕ್ಕುವ ಗೂಡುಗಳು : ಐದು ಹೇಂಟೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಗೂಡಿನ ಪ್ರಮಾಣದಂತೆ ಇವು ಇರಬೇಕು. ಗೂಡುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ ತೊಳೆದಿಡಲು ಮತ್ತು ಕೋಳಿಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೋಗಿಬರಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕು. ಖಾಲಿ ಎಣ್ಣೆ ಪೀಪಾಯಿಯಿಂದ ಇಂಥ ಗೂಡನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ==ಕೋಳಿಯ ತಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಘಟಕಗಳು == ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೋಳಿಯ ಆಹಾರದಲ್ಲಿನ ಸತ್ತ್ವ ಅದರ ಘಟಕಗಳಾದ ನೀರು, [[ಸಾರಜನಕ|ಸಸಾರಜನಕ]], [[ಪಿಷ್ಟ|ಪಿಷ್ಟ,]] ಮೇದಸ್ಸು [[ಲವಣ|ಲವಣಗ]]ಳು ಮತ್ತು [[ವಿಟಮಿನ್ನುಗಳು|ವಿಟಮಿನ್ನು]]ಗಳನ್ನವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರಕ್ಕೆಂದು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಖಾದ್ಯಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 10% ರಂತೆ ನೀರಿನ ಅಂಶವುಂಟು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ನೀರಿನ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೆ ಆ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಬೂಷ್ಟು ಬರುವುದುಂಟು. ಕೋಳಿ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಸಾರಜನಕ ಕೋಳಿತಿನ್ನುವ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದಲೇ ದೊರೆಯುವುದು. ಕೋಳಿ ತಿಂಡಿಯಲ್ಲು ಸಸಾರಜನಕ ಭಾಗ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸಿಕ್ಕಲಾರದು. ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅರ್ಜಿನಿನ್, ಸಿಸ್ಟಿನ್, ಲ್ಯೂಸಿನ್, ಮೀಥಿಯೋನಿನ್, ಟ್ರಿಪ್ಟೋಫೆನ್, ಲೈಸೀನ್ ಎಂಬ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅವಶ್ಯಕ. ಈ ಎಲ್ಲ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳೂ ಒಂದೇ ತರದ ಸಸಾರಜನಕ ಖಾದ್ಯದಲ್ಲಿಸಾಕಷ್ಟು ಸಿಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಇವು ಸಾಕಷ್ಟು ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಬೇಕಾದರೆ ಅನೇಕ ತರದ ಸಸಾರಜನಕ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಡಲೇಕಾಯಿ, ಹಿಂಡಿ, ಮೀನಿನ ಪುಡಿ, ರೇಷ್ಮೆ ಹುಳುವಿನ ಗೂಡು, ಒಣಗಿದ ಮಾಂಸದ ಪುಡಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಬೆರೆಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, [[ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್|ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಂ]], [[ಪೊಟ್ಯಾಶಿಯಮ್|ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ]], [[ಸೋಡಿಯಮ್|ಸೋಡಿಯಂ,]] [[ಕಬ್ಬಿಣ]], [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್]] [[ಸತುವು|ಸತು]], [[ತಾಮ್ರ|ತಾಮ್ರ,]] [[ಕ್ಲೋರಿನ್]], [[ಅಯೊಡಿನ್|ಅಯೋಡೀನ್]], [[ಗಂಧಕ|ಗಂಧಕ,]] [[ಕೋಬಾಲ್ಟ್]] ಮೊದಲಾದ ಲವಣಗಳು ಅವಶ್ಯ. ಕೋಳಿಗಳಿಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ಫಾಸ್ಫರಸ್, ಸೋಡಿಯಂ, ಕ್ಲೋರೀನ್, ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಲವಣಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಲವಣಗಳು ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಇರುವುದು. ಕೋಳಿಯ ತಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಡೈಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ಫಾಸ್ಫೇಟ್, ಮೂಳೆಯ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪೆಚಿಪ್ಪಿನ ಪುಡಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ಫಾಸ್ಫರುಗಳ ಅಭಾವವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಲೋರೀನ್ ಮತ್ತು ಸೋಡಿಯಂ ಲವಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅಡುಗೆಯ ಉಪ್ಪನ್ನು 0.5% ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೋಳಿಯ ತಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೀನಿನ ಪುಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೆ ಅಡುಗೆಯ ಉಪ್ಪಿನ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಕೋಳಿಗಳ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಸಲ್ಫೇಟ್]] ಅಥವಾ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ ಈ ಲವಣದ ಅಭಾವವನ್ನು ನೀಗಿಸಿದಂತಾಗುವುದು. ಈ ಲವಣಗಳು ಆಹಾರವನ್ನು ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಇಂಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ವಿಟಮಿನ್ನುಗಳು ಅವಶ್ಯಕ. ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲು, ಕುದುರೆ ಮಸಾಲೆ, ಗೋವಿನ ಜೋಳ(ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ) ಮೀನಿನ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಎ ಜೀವಸತ್ವ|ವಿಟಮಿನ್ ಎ]] ಕೋಳಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೆ ಬಲು ಉಪಯುಕ್ತ. ==ಕೋಳಿಗಳಿಗಾಗಿ ತಿಂಡಿಗಳು== ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ನಿರುಪಯುಕ್ತವಾದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಅತಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಮೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಮಾಂಸ ಕೊಡುವ ಒಂದು ಜೀವಯಂತ್ರ ಕೋಳಿ. ಎಲ್ಲ ಕುಕ್ಕುಟ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಕೋಳಿ ತಿಂಡಿ ತಯಾರಿಸುವವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಕಿತೌಡು, ಬೂಸ, ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಹಿಂಡಿಪುಡಿ, ಮೀನಿನ ಪುಡಿ, ಗೋವಿನ ಜೋಳ, ಉಗ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಹಿಟ್ಟಿನ ಗಿರಣಿಗಳ ಕಸ, ಲವಣತತ್ವ ಮತ್ತು ವಿಟಮಿನ್ನುಗಳನ್ನು ಬೆರಕೆಮಾಡಿ ಕೋಳಿತಿಂಡಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವರು. ಇವನ್ನು ಬೆರಕೆ ಮಾಡುವಾಗ ಆಹಾರದ ಘಟಕಗಳಾದ ಸಸಾರಜನಕ, ಕೊಬ್ಬುಪದಾರ್ಥಗಳು, ಲವಣಗಳು, ವಿಟಮಿನ್ನುಗಳು, ರೋಗನಿವಾರಕ ಔಷಧಗಳು ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರ ತಯಾರಿಸಿದ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಸಮತೂಕ ಆಹಾರವೆಂದು ಹೆಸರು. ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಇನ್‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೋಳಿಗಳ ತಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಣಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಘಟಕಗಳ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಕೋಳಿಗಳ ತಿಂಡಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರೆ ಕೋಳಿಸಾಕಣೆ ಉದ್ಯಮಗಾರನ ಕೆಲಸ ಎಷ್ಟೋ ಕಡಿಮೆ ಆಗುವುದಲ್ಲದೆ ಕೋಳಿಗಳ ಮೆಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪಾಲನೆ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಕೊಟ್ಟು ಅಧಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು. ಭಾರತದ ಆಹಾರ ಪೂರೈಕೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆ ಅದರ ತೀರ ಹೊರ ಸರಹದ್ದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿವೆಯಷ್ಟೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೃಷಿಯನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನಿಸುವುದರಿಂದ ವೆಯಕ್ತಿಕ ಲಾಭದ ಜೊತೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರಮಾನವೂ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಹಾರಗಳ ಸರಬರಾಜೂ ಏರುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{Commons category-inline|Poultry husbandry}} * [https://lohmann-breeders.com/lohmanninfo/economics-of-dual-purpose-breeds/ Economics of dual-purpose breeds] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಳಿಸಾಕಣೆ}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು]] 9233hy8fuu3u1fq73duacqcdhcxs08k 1373294 1373293 2026-05-13T05:27:10Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಉದ್ಯೋಗಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373294 wikitext text/x-wiki [[File:Battery hens -Bastos, Sao Paulo, Brazil-31March2007.jpg|thumb|upright|Bank of cages for layer hens<ref name="Appleby et al. 1992">{{cite book |title=Poultry Production Systems: Behaviour, Management and Welfare |author1=Appleby, M.C. |author2=Hughes, B.O. |author3=Elson, H.A. |publisher=CAB International |year=1992}}</ref>]]{{farming}} '''ಕೋಳಿಸಾಕಣೆ''' [[ಮೊಟ್ಟೆ]], [[ಮಾಂಸ]] ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೋಳಿ ವರ್ಗದ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆ (ಪೋಲ್ಟ್ರಿ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್). ವಿಶಾಲಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕೋಳಿಗಳು, [[ಬಾತುಕೋಳಿ]]ಗಳು, ಟರ್ಕಿ ಕೋಳಿ ಮೊದಲಾದ ಉಪಯುಕ್ತ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕೋಳಿವರ್ಗದ ಪಕ್ಷಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವ ಪದ್ಧತಿ ಉಂಟು.ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಆಹಾರ ಸರಪಣಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಘಟಕವಾಗಿದ್ದು ವಾರ್ಷಿಕ ಸುಮಾರು ೬೦ ಬಿಲಿಯನ್ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=https://faunalytics.org/global-animal-slaughter-statistics-and-charts/|title=Global Animal Slaughter Statistics And Charts|date=2018-10-10|website=[[Faunalytics]]|language=en-US|access-date=2019-11-05}}</ref><ref name="http">{{cite web |url= https://www.ciwf.org.uk/farm-animals/chickens/ |title= Compassion in World Farming – Poultry |publisher= Ciwf.org.uk |access-date= October 3, 2018 |quote= There are more chickens in the world than any other bird. In fact, more than 50 billion chickens are reared annually as a source of food, for both their meat and their eggs. |archive-date= April 26, 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170426063521/https://www.ciwf.org.uk/farm-animals/chickens/ |url-status= dead }}</ref> ==ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆ== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೋಳಿಸಾಕಣೆ ಒಂದು ಉಪಕಸುಬು. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ರೈತಾಪಿ ಸಂಸಾರ ಸರಾಸರಿ 10-12 ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಸಾಕುವುದುಂಟು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತಂದಿಲ್ಲ. ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಬೇಕಾಬಿಟ್ಟಿ ಅಲೆದು ಆಹಾರ ಸಂಪಾದಿಸಿ ರಾತ್ರಿವೇಳೆ ಗೂಡುಸೇರುವ ಈ ಸಾಕುಕೋಳಿಗಳಿಂದ ರೈತರಿಗೆ ಒದಗುವ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭ ತೀರ ಅಂಚಿನದಷ್ಟೆ. ಇಂಥ ಕೋಳಿಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಉತ್ಪನ್ನ ಕಡಿಮೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇವು ಸ್ವತಃ ರೋಗರುಜಿನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವಗಡಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಸಾಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಂಟುಜಾಡ್ಯಗಳ ವಾಹಕಗಳಾಗುವುದೂ ಉಂಟು. ಕೋಳಿಸಾಕಣೆಯನ್ನು ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕೆ]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಆ ರೀತಿ ನಡೆಸದಿದ್ದರೆ ಅದರಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಪ್ರತಿಫಲ ದೊರೆಯಲಾರದು. ಈಚೆಗೆ [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಿ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾದರೆ ಸುಧಾರಿಸಿದ ಒಳ್ಳೆ ತಳಿಯ ಕೋಳಿಗಳು, ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವುಳ್ಳ ಹಿತಕರವಾದ ಮನೆ, ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಸಮತೂಕವಾದ ಆಹಾರ ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ರೋಗ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ==ಉತ್ತಮ ತಳಿಯ ಕೋಳಿಗಳು == [[File:Poultry farm, South Africa.jpg|thumb|260px|Poultry farm in [[South Africa]], showing black terrain in foreground after [[controlled burn]] to stimulate new growth of nutritious grass]] ಕೋಳಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ತಜ್ಞರು ತಳಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಂಥ ತಳಿಗಳಿಗೆ ಲೆರ್ ಹಾರ್ನ್, ಮಿನಾರ್ಕಾ, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ರೆಡ್ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ತಳಿಯ ಕೋಳಿಗಳಿವೆ. ಮಾಂಸಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕೋಳಿಗಳ ತಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕೋಳಿಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯ ಗತಿ ತೀವ್ರ, ಇವುಗಳ ಮೈ ಮಾಂಸ ಬೇಗನೆ ಬೆಳೆದು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ರಾಕ್, ವೈಯಾನೆಟ್, ಕಾರ್ನಿಕ್ ಎಂಬ ಕೋಳಿಗಳು ಈ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವು. ಇತ್ತಿತ್ತಲಾಗಿ ತಳಿಸುಧಾರಕರು ಅನುಕೂಲವಾದ ತಳಿಗಳಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭ ಕೊಡುವ ಮಿಶ್ರ ಜಾತಿಯ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹ್ವೈಟ್ ಲೆಗ್‍ಹಾರ್ನ್ ಮತ್ತು ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ರೆಡ್ ಜಾತಿಯ ಕೋಳಿಗಳಿಂದ ಮಿಶ್ರ ಜಾತಿಯ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೋಲಾರ್ಪ್ ಮತ್ತು ಹ್ವೈಟ್ ಲೆಗ್‍ಹಾರ್ನ್ ಜಾತಿಗಳ ಮಿಶ್ರ ತಳಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಮಿಶ್ರ ತಳಿ ಕೋಳಿಗಳು ಬಲು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಇವು ಮಿಶ್ರತಳಿಯ ಸಾಮಥ್ರ್ಯ (ಹೈಬ್ರಿಡ್ ವಿಗರ್) ಪಡೆದಿರುವುದರಿಂದ ದೃಢವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿಯ ಮನೆ, ತಿಂಡಿ ಮುಂತಾದ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಿಶ್ರ ತಳಿಯ ಗಂಡು ಮರಿಗಳು ಬೇಗನೆ ಮೈ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆಯುವುದರಿಂದ ಅವನ್ನು ಕೂಡಲೆ ಮಾಂಸಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಇದೇ ಜಾತಿಯ ಹೆಣ್ಣು ಕೋಳಿಗಳು ಅಂದರೆ( ಹೇಂಟೆಗಳು) ಬೇಗನೆ ಮೊಟ್ಟೆ ಇಡುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಇಡೀ ವರ್ಷ ಇವು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ==ಕೋಳಿ ಮನೆಗಳು== [[ಚಳಿ]], [[ಮಳೆ]], [[ಗಾಳಿ]], ಕಾವಿನ ಬಾಧೆಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಿ ಹಿತಕರವಾದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮನೆಗಳು ಬೇಕು. ಒಳ್ಳೆಯ ತಳಿಯ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ದು ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಮತೂಕದ ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು. ಅವಕ್ಕೆ ಹಿತಕರವಾದ ಪರಿಸರವಿರುವ ನೆಲೆಗಳನ್ನೂ ಒದಗಿಸಿದರೆ ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ತೇವ ಮತ್ತು [[ನೀರು]] ನಿಲ್ಲುವಂಥ ತಗ್ಗುಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎತ್ತರವಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಳಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕು. ತಳಪಾಯವನ್ನು [[ಇಲಿ]], [[ಹೆಗ್ಗಣ]] ಮುಂತಾದವು ಕೊರೆಯದಂತೆ ಸುಮಾರು 2'-3' ಆಳವಾಗಿ ಹಾಕುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ನೆಲಮಟ್ಟ ಹೊರಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಅಡಿ ಎತ್ತರವಾಗಿರಬೇಕು. ಹೊರಗಿನಿಂದ ತೇವ ಮತ್ತು ನೀರು ಒಳಗೆ ಬರದಂತೆ ಇದು ಸಹಕಾರಿ. ನೆಲದಮೇಲೆ ಒಣಗಿದ ಎಲೆಯ ಚೂರು, ಕಬ್ಬಿನ ಸಿಪ್ಪೆ, [[ರಾಗಿ]] ಉಬ್ಬಲು, ಮರದ ಹೊಟ್ಟು, ನೆಲಗಡಲೆಕಾಯಿ ಅಥವಾ ಬತ್ತದ ಹೊಟ್ಟನ್ನು ದಪ್ಪವಾಗಿ ಹಾಕಬಹುದು. ನೆಲಮಟ್ಟದಿಂದ 2.5'-3' ಎತ್ತರದ ಮತ್ತು 4.5"-9' ದಪ್ಪದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಈ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ 3' ಅಗಲದ 0.5" ಬಲೆ ಕಣ್ಣಿನ ತಂತಿಯ ಜಾಳಿಗೆಯನ್ನು ಚಾವಣಿ ವರೆಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದಷ್ಟು ಒಳಗಿನ ಜಾಗದಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಪೋಣಿಸಬೇಕು. ಮೇಲ್ಚಾವಣಿಗಾಗಿ [[ಹೆಂಚು]] ಅಥವಾ ಕಲ್ನಾರು ತಗಡುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಹುಲ್ಲು, ತೆಂಗಿನ ಗರಿಗಳ ಅಥವಾ ಈಚಲ ಎಲೆಗಳ ಚಾಪೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಸತುವಿನ ತಗಡುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಲು ಸೆಕೆಯಾಗಿಯೂ ಚಳಿಗಾಲದ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬಲು ಚಳಿಯಾಗಿಯೂ ಕೋಳಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವಾಗಬಹುದು. ಮನೆ ನಡುವಿನ ಎತ್ತರ 10'ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇರಬಾರದು. ಬಿಸಿಲು ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ನೀರು ಒಳಗಡೆ ಬರದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಮನೆಯ ಮೇಲ್ಚಾವಣಿಯ ಸೂರನ್ನು ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ 2.5'-3' ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಾಚಿರಬೇಕು. ==ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ == ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 2.5-3 ಚದರಡಿಗಳಷ್ಟು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಶದ 3-5 ಚದರಡಿಗಳಷ್ಟು ಜಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೋಳೀಗೂ ಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ 15'x20' ಇರುವ ಮನೆಯಲ್ಲಿ 75-120 ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಸಾಕಬಹುದು. ==ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಉಪಕರಣಗಳು== [[File:Poultry Farm in Namakkal, Tamil Nadu.jpg|thumb|Poultry farm using battery cages in India]] ಇವುಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬ್ರೂಡಲ್ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇದೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರಚನೆಯ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧ-ತಂತಿ ಜಾಳಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮರಿಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಅವಕಾಶವುಳ್ಳ ಬ್ರೂಡರುಗಳು (ಬ್ಯಾಟರಿ ಬ್ರೂಡರ್ಸ್) ಮತ್ತು ನೆಲಮಟ್ಟದ ಮರಿಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಬ್ರೂಡರುಗಳು (ಫ್ಲೋರ್ ಬ್ರೂಡರ್ಸ್) ಬ್ರೂಡರುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. 10"-12" ಎತ್ತರವಿರುವ ಬಹಳ ವಿಶಾಲವಾದ ಬುಟ್ಟಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಡಬ್ಬುಮಾಡಿ ಮೇಲ್ಚಾವಣಿಯಿಂದ ತೂಗುಹಾಕಬಹುದು. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬುಟ್ಟಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದೆರಡು ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಬಲ್ಬುಗಳನ್ನು ಹಾಕಲು ಬರುವಂತೆ ಯೋಜಿಸಬೇಕು. ಬುಟ್ಟಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ನೆಲದ ಮೇಲೆ 10"-12" ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 12'-15' ಉದ್ದವಿರುವ ಚಾಪೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಕಾರ್ಡ್‍ಬೋರ್ಡ್‍ಗಳನ್ನು ವರ್ತುಲಾಕಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಈ ವರ್ತುಲದ ಆಕಾರವನ್ನು ದಿನವೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತ ಮರಿ ಸಾಕುವುದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ದಿನದಿಂದ 4-6 ದಿವಸಗಳವರೆಗೆ ಇದನ್ನು ಇಟ್ಟು ಆಮೇಲೆ ತೆಗೆಯಬಹುದು. ವರ್ತುಲಾಕಾರದ ಉಪಕರಣಕ್ಕೆ ಮರಿಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ (ಚೆಕ್ ಗಾರ್ಡ್) ಎಂದು ಹೆಸರು. ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹೊಟ್ಟಿನ ಹಾಸನ್ನು ಹರಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ತಿಂಡಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಯೋಗ್ಯಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಇಡಬೇಕು. ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಸೌಕರ್ಯವಿಲ್ಲದವರು ಇದೇ ಬುಟ್ಟಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತೂತನ್ನು ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಾಂದ್ರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಲಾಂದ್ರದ ಹೊಗೆ ಸುಸೂತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿರಬೇಕು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸೌಕರ್ಯವಿರುವ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಬ್ರೂಡರುಗಳಿವೆ. ಇಂಥ ಬ್ರೂಡರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಮರಿಗಳನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾಂಸದ ತಳಿಯ ಕೋಳಿಮರಿಗಳನ್ನೇ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಹೇಂಟೆಗಳ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿಯ ಉಪಕರಣಗಳು, ತಿಂಡಿಯ ಪಾತ್ರೆಗಳು : # ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಮೊದಲು ಕೆದರಿ ಆ ಮೇಲೆ ಆರಿಸಿ ತಿನ್ನುವ ಸ್ವಭಾವ ಕೋಳಿಗಳದು. ಇದರಿಂದ ತಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪವ್ಯಯವಾಗುವುದು. ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆಯಲ್ಲಿ ತಿಂಡಿಯ ಬಾಬತ್ತೇ 60% ಖರ್ಚು ಬರುವುದರಿಂದ ಅದು ಸದುಪಯೋಗವಾಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ತಿಂಡಿಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಬಿದಿರಿನಿಂದಾಗಲೀ ಮರದ ಹಲಗೆಗಳಿಂದಾಗಲೀ ಸತುವಿನ ತಗಡುಗಳಿಂದಾಗಲೀ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಕೋಳಿಗಳು ಈ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲಿಡಲು ಅವಕಾಶವಾಗದಂತೆ ಮರದ ತುಂಡುಗಳಿಂದಾಗಲೀ ಅಥವಾ 1/8" ಗಾತ್ರದ ಮೆತ್ತನೆಯ ತಂತಿಯಿಂದಾಗಲೀ ಅವುಗಳಿಗೆ ಕವಚವನ್ನು ಹೊದಿಸಿರಬೇಕು. ಕೋಳಿಗಳು ತಿಂಡಿ ತಿನ್ನುವಾಗ ಹೊರಬೀಳುವ ಆಹಾರವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ತಿಂಡಿ ಪಾತ್ರೆಯ ಎರಡು ಬದಿಗೆ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇಂಚಿನ ತಡೆಪಟ್ಟಿ ಇರಬೇಕು. # ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು : ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಳಿಗಳು ಕಾಲಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂತೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿರಬೇಕು. ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ನೀರು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ದೊರೆಯಬೇಕು. ಅವು ನೀರು ಕುಡಿಯುವಾಗ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನೀರು ಬೀಳಕೂಡದು. ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಮೆಲ್ಲನೆ ನೀರು ಹರಿಯುವ ಎರಡು ಅಗಲವಾದ ನಾಲೆಗಳನ್ನು ಕೋಳಿಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬದಿಗೆ ಕಟ್ಟಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ. # ಮೊಟ್ಟೆ ಇಕ್ಕುವ ಗೂಡುಗಳು : ಐದು ಹೇಂಟೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಗೂಡಿನ ಪ್ರಮಾಣದಂತೆ ಇವು ಇರಬೇಕು. ಗೂಡುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ ತೊಳೆದಿಡಲು ಮತ್ತು ಕೋಳಿಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೋಗಿಬರಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕು. ಖಾಲಿ ಎಣ್ಣೆ ಪೀಪಾಯಿಯಿಂದ ಇಂಥ ಗೂಡನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ==ಕೋಳಿಯ ತಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಘಟಕಗಳು == ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೋಳಿಯ ಆಹಾರದಲ್ಲಿನ ಸತ್ತ್ವ ಅದರ ಘಟಕಗಳಾದ ನೀರು, [[ಸಾರಜನಕ|ಸಸಾರಜನಕ]], [[ಪಿಷ್ಟ|ಪಿಷ್ಟ,]] ಮೇದಸ್ಸು [[ಲವಣ|ಲವಣಗ]]ಳು ಮತ್ತು [[ವಿಟಮಿನ್ನುಗಳು|ವಿಟಮಿನ್ನು]]ಗಳನ್ನವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರಕ್ಕೆಂದು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಖಾದ್ಯಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 10% ರಂತೆ ನೀರಿನ ಅಂಶವುಂಟು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ನೀರಿನ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೆ ಆ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಬೂಷ್ಟು ಬರುವುದುಂಟು. ಕೋಳಿ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಸಾರಜನಕ ಕೋಳಿತಿನ್ನುವ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದಲೇ ದೊರೆಯುವುದು. ಕೋಳಿ ತಿಂಡಿಯಲ್ಲು ಸಸಾರಜನಕ ಭಾಗ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸಿಕ್ಕಲಾರದು. ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅರ್ಜಿನಿನ್, ಸಿಸ್ಟಿನ್, ಲ್ಯೂಸಿನ್, ಮೀಥಿಯೋನಿನ್, ಟ್ರಿಪ್ಟೋಫೆನ್, ಲೈಸೀನ್ ಎಂಬ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅವಶ್ಯಕ. ಈ ಎಲ್ಲ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳೂ ಒಂದೇ ತರದ ಸಸಾರಜನಕ ಖಾದ್ಯದಲ್ಲಿಸಾಕಷ್ಟು ಸಿಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಇವು ಸಾಕಷ್ಟು ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಬೇಕಾದರೆ ಅನೇಕ ತರದ ಸಸಾರಜನಕ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಡಲೇಕಾಯಿ, ಹಿಂಡಿ, ಮೀನಿನ ಪುಡಿ, ರೇಷ್ಮೆ ಹುಳುವಿನ ಗೂಡು, ಒಣಗಿದ ಮಾಂಸದ ಪುಡಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಬೆರೆಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, [[ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್|ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಂ]], [[ಪೊಟ್ಯಾಶಿಯಮ್|ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ]], [[ಸೋಡಿಯಮ್|ಸೋಡಿಯಂ,]] [[ಕಬ್ಬಿಣ]], [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್]] [[ಸತುವು|ಸತು]], [[ತಾಮ್ರ|ತಾಮ್ರ,]] [[ಕ್ಲೋರಿನ್]], [[ಅಯೊಡಿನ್|ಅಯೋಡೀನ್]], [[ಗಂಧಕ|ಗಂಧಕ,]] [[ಕೋಬಾಲ್ಟ್]] ಮೊದಲಾದ ಲವಣಗಳು ಅವಶ್ಯ. ಕೋಳಿಗಳಿಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ಫಾಸ್ಫರಸ್, ಸೋಡಿಯಂ, ಕ್ಲೋರೀನ್, ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಲವಣಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಲವಣಗಳು ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಇರುವುದು. ಕೋಳಿಯ ತಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಡೈಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ಫಾಸ್ಫೇಟ್, ಮೂಳೆಯ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪೆಚಿಪ್ಪಿನ ಪುಡಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ಫಾಸ್ಫರುಗಳ ಅಭಾವವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಲೋರೀನ್ ಮತ್ತು ಸೋಡಿಯಂ ಲವಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅಡುಗೆಯ ಉಪ್ಪನ್ನು 0.5% ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೋಳಿಯ ತಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೀನಿನ ಪುಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೆ ಅಡುಗೆಯ ಉಪ್ಪಿನ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಕೋಳಿಗಳ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಸಲ್ಫೇಟ್]] ಅಥವಾ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ ಈ ಲವಣದ ಅಭಾವವನ್ನು ನೀಗಿಸಿದಂತಾಗುವುದು. ಈ ಲವಣಗಳು ಆಹಾರವನ್ನು ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಇಂಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ವಿಟಮಿನ್ನುಗಳು ಅವಶ್ಯಕ. ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲು, ಕುದುರೆ ಮಸಾಲೆ, ಗೋವಿನ ಜೋಳ(ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ) ಮೀನಿನ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಎ ಜೀವಸತ್ವ|ವಿಟಮಿನ್ ಎ]] ಕೋಳಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೆ ಬಲು ಉಪಯುಕ್ತ. ==ಕೋಳಿಗಳಿಗಾಗಿ ತಿಂಡಿಗಳು== ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ನಿರುಪಯುಕ್ತವಾದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಅತಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಮೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಮಾಂಸ ಕೊಡುವ ಒಂದು ಜೀವಯಂತ್ರ ಕೋಳಿ. ಎಲ್ಲ ಕುಕ್ಕುಟ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಕೋಳಿ ತಿಂಡಿ ತಯಾರಿಸುವವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಕಿತೌಡು, ಬೂಸ, ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಹಿಂಡಿಪುಡಿ, ಮೀನಿನ ಪುಡಿ, ಗೋವಿನ ಜೋಳ, ಉಗ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಹಿಟ್ಟಿನ ಗಿರಣಿಗಳ ಕಸ, ಲವಣತತ್ವ ಮತ್ತು ವಿಟಮಿನ್ನುಗಳನ್ನು ಬೆರಕೆಮಾಡಿ ಕೋಳಿತಿಂಡಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವರು. ಇವನ್ನು ಬೆರಕೆ ಮಾಡುವಾಗ ಆಹಾರದ ಘಟಕಗಳಾದ ಸಸಾರಜನಕ, ಕೊಬ್ಬುಪದಾರ್ಥಗಳು, ಲವಣಗಳು, ವಿಟಮಿನ್ನುಗಳು, ರೋಗನಿವಾರಕ ಔಷಧಗಳು ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರ ತಯಾರಿಸಿದ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಸಮತೂಕ ಆಹಾರವೆಂದು ಹೆಸರು. ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಇನ್‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೋಳಿಗಳ ತಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಣಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಘಟಕಗಳ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಕೋಳಿಗಳ ತಿಂಡಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರೆ ಕೋಳಿಸಾಕಣೆ ಉದ್ಯಮಗಾರನ ಕೆಲಸ ಎಷ್ಟೋ ಕಡಿಮೆ ಆಗುವುದಲ್ಲದೆ ಕೋಳಿಗಳ ಮೆಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪಾಲನೆ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಕೊಟ್ಟು ಅಧಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು. ಭಾರತದ ಆಹಾರ ಪೂರೈಕೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆ ಅದರ ತೀರ ಹೊರ ಸರಹದ್ದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿವೆಯಷ್ಟೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೃಷಿಯನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನಿಸುವುದರಿಂದ ವೆಯಕ್ತಿಕ ಲಾಭದ ಜೊತೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರಮಾನವೂ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಹಾರಗಳ ಸರಬರಾಜೂ ಏರುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{Commons category-inline|Poultry husbandry}} * [https://lohmann-breeders.com/lohmanninfo/economics-of-dual-purpose-breeds/ Economics of dual-purpose breeds] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಳಿಸಾಕಣೆ}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯೋಗಗಳು]] 1i7mrzzh03l3uhdylqosvg1mr6oi9v2 0 179100 1373297 2026-05-13T06:44:08Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1373297 wikitext text/x-wiki '''ಕೋಳೂರು ಕೊಡಗೂಸು''' ಮುಗ್ಧ ಬಾಲಕಿಯೊಬ್ಬಳ ಭಕ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಒಂದು [[ಕಥೆ]]. ಈ ವಸ್ತುವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ [[ಹರಿಹರ (ಕವಿ)|ಹರಿಹರ]] ಒಂದು [[ರಗಳೆ]] ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. [[ಭೀಮಕವಿ]]ಯ [[ಬಸವ ಪುರಾಣ|ಬಸವಪುರಾಣ]], [[ಷಡಕ್ಷರಿ]]ಯ [[ವೃಷಭೇಂದ್ರ ವಿಜಯ]] ಮೊದಲಾದ [[ವೀರಶೈವ]] ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಥಾಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಗಣಸಹಸ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಡಗೂಸಿನ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಮೇಲಿನ ಕವಿಗಳಲ್ಲದೆ ಅನೇಕರು ಈಕೆಯ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಡಿ ಹೊಗಳಿದ್ದಾರೆ. [[ಭಕ್ತಿ]]ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ನಿಷ್ಠೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ ಉಜ್ಜ್ವಲ ಸಂಕೇತವಾದ ಈ ಕಥೆ ಚಿರಂತನವಾಗಿದ್ದು ನಿತ್ಯನೂತನವಾಗಿದೆ. ==ಕಥೆ ಸಂಗ್ರಹ== ಕೋಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಶಿವದೇವನೆಂಬ ಭಕ್ತನಿದ್ದ. ಈ ಗ್ರಾಮ [[ಹಾವೇರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ; ಶಿವಭಕ್ತ ಮತ್ತು ಆತನ ಹೆಂಡತಿ ಉತ್ಕಟ ಶಿವಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಊರಿನ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರಲಿಂಗ ಇವರ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿನಿತ್ಯವೂ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಕಪಿಲವರ್ಣದ ಗೋವಿನ ಹಾಲನ್ನು [[ನೈವೇದ್ಯ]] ಮಾಡುವ ನೇಮವನ್ನು ಇವರು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಈ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಒಬ್ಬಳೇ ಮಗಳು. ಹೆಸರು ಚೆನ್ನಕ್ಕ. ಭಕ್ತಿಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಳೆದ ಈಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅಳವಟ್ಟಿತ್ತು. ಏಳು ವರ್ಷಗಳೂ ತುಂಬದ ಈ ಕೂಸು ಅವರ ಸಂಸಾರದ ಸಾರಸರ್ವಸ್ವವಾಗಿತ್ತು. ಒಮ್ಮೆ ಚೆನ್ನಕ್ಕನ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ಕಾರ್ಯನಿಮಿತ್ತರಾಗಿ ಪರವೂರಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಆಗ ಅವರು ಕಲ್ಲೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ನೈವೇದ್ಯದ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಚೆನ್ನಕ್ಕನಿಗೆ ವಹಿಸಿದರಲ್ಲದೆ ಪೂಜೆಯ ಅನಂತರ ಹಾಲನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ತಪ್ಪದೆ ಅರ್ಪಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿಹೋದರು. ಈ ಸುಯೋಗ ಲಭಿಸಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಚೆನ್ನಕ್ಕ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಿಗ್ಗಿದಳು. ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಮಡಿಯುಟ್ಟು, [[ದೇವಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ ಬಂದಳು. [[ಶಿವಲಿಂಗ]]ವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯ ತನ್ಮಯತೆಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದಳು. ಅನಂತರ ಬಳ್ಳದಲ್ಲಿ ತಾನು ತಂದಿದ್ದ ಹಾಲನ್ನು ಶಿವನ ಮುಂದಿಟ್ಟು ಅದನ್ನು ಕುಡಿಯುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು. ಆದರೆ ಇವಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು. ಶಿವ ಬಂದು ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತೆಯ ಮುಗ್ಧಸಂಭ್ರಮ ಮರೆಯಾಯಿತು. ಆತಂಕದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದಳು. ಬಹುಶಃ ತಾನು ಎದುರಿಗಿರುವುದರಿಂದ ಶಿವ ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿಯಲಾರನೆಂದು ಮರೆಗೆ ಹೋಗಿ ನಿಂತಳು. ಪುನಃ ಬಂದು ನೋಡಿದಳು; ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು. ಎಲ್ಲವೂ ವ್ಯರ್ಥವಾದಾಗ ಅವಳ ಸಂಕಟ ಮಿತಿಮೀರಿತು. ತನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲೇನೋ ಕುಂದಿರಬೇಕೆಂದು ಅನಿಸಿತು. ಕ್ಷಮಿಸಿ ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕೆಂದು ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ವಿಫಲವಾದಾಗ ಆ ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ತಾಳಲಾರದೆ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಕಲ್ಲಿಗೆ ತನ್ನ ತಲೆಯನ್ನು ಹೊಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತ ತನ್ನನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಿದ್ಧಳಾದಳು. ಶಿವ ಗತ್ಯಂತರವಿಲ್ಲದೆ ಕೂಡಲೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ನೈವೇದ್ಯದ ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿದು ಅವಳನ್ನು ಸಂತೈಸಿದ. ಅಂದಿನಿಂದ ದಿನದಿನವೂ ಇವಳ ಪೂಜೆಯ ಕ್ರಮ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ನಿತ್ಯವೂ ಶಿವ ಬಂದು ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದ. ಅನಂತರ ಬರಿಯ ಬಟ್ಟಲನ್ನು ಚೆನ್ನಕ್ಕ ಮನೆಗೆ ತರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಹೀಗೆ ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ಕಳೆದಮೇಲೆ ಚೆನ್ನಕ್ಕನ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ಊರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸಂಧಿಸಿದರು. ಆಕೆಯ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹಾಲಿನ ಪಾತ್ರೆ ಬರಿದಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಅಚ್ಚರಿಗೊಂಡರು. ಶಿವ ನಿಜವಾಗಿ ಹಾಲು ಕುಡಿಯುವನೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ನೋಡುವ ಮನಸ್ಸಾಯಿತು, ಅವರಿಗೆ. ಮರುದಿನ ಪೂಜೆಯ ಸಮಯ ಬಂತು. ಚೆನ್ನಕ್ಕ ಎಂದಿನಂತೆ ಪೂಜೆಮಾಡಿ ಹಾಲನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಾಗ ಶಿವ ಅದನ್ನು ಕುಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ಮಗಳು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿದಳೆದು ತಂದೆಗೆ ಕೋಪ ಬಂತು. ಅವಳನ್ನು ದಂಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂದೆ ಬಂದ. ಮುಗ್ಧೆ ಚೆನ್ನಕ್ಕ ಏನೂ ಮಾಡಲಾರದೆ ಶಿವನೇ ಗತಿಯೆಂದು ಓಡಿಹೋಗಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ತಬ್ಬಿಕೊಂಡಳು. ಶಿವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸಿಕೊಂಡ. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ತಂದೆಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವಾಯಿತು. ಮಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಾರದೆ ಓಡಿಬಂದು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಆಕೆಯ ತಲೆಗೂದಲನ್ನು ಹಿಡೆದೆಳೆದ. ಆಗ ಕೂದಲು ಮಾತ್ರ ಹೊರಗುಳಿದು ಆಕೆ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯವಾದಳು. ಕೋಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲಿನಾಥನ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಕೂದಲ ಗುರುತುಗಳಿವೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಭಕ್ತೆ ಚೆನ್ನಕ್ಕ ಕೋಳೂರು ಕೊಡಗೂಸು (ಕೊಡದ ಕೂಸು-ಕನ್ಯೆ) ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಳೂರು ಕೊಡಗೂಸು}} 93b7657w7k0u0k5g5c723rgyxdtmury 1373298 1373297 2026-05-13T06:44:54Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373298 wikitext text/x-wiki '''ಕೋಳೂರು ಕೊಡಗೂಸು''' ಮುಗ್ಧ ಬಾಲಕಿಯೊಬ್ಬಳ ಭಕ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಒಂದು [[ಕಥೆ]]. ಈ ವಸ್ತುವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ [[ಹರಿಹರ (ಕವಿ)|ಹರಿಹರ]] ಒಂದು [[ರಗಳೆ]] ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. [[ಭೀಮಕವಿ]]ಯ [[ಬಸವ ಪುರಾಣ|ಬಸವಪುರಾಣ]], [[ಷಡಕ್ಷರಿ]]ಯ [[ವೃಷಭೇಂದ್ರ ವಿಜಯ]] ಮೊದಲಾದ [[ವೀರಶೈವ]] ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಥಾಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಗಣಸಹಸ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಡಗೂಸಿನ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಮೇಲಿನ ಕವಿಗಳಲ್ಲದೆ ಅನೇಕರು ಈಕೆಯ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಡಿ ಹೊಗಳಿದ್ದಾರೆ. [[ಭಕ್ತಿ]]ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ನಿಷ್ಠೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ ಉಜ್ಜ್ವಲ ಸಂಕೇತವಾದ ಈ ಕಥೆ ಚಿರಂತನವಾಗಿದ್ದು ನಿತ್ಯನೂತನವಾಗಿದೆ. ==ಕಥೆ ಸಂಗ್ರಹ== ಕೋಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಶಿವದೇವನೆಂಬ ಭಕ್ತನಿದ್ದ. ಈ ಗ್ರಾಮ [[ಹಾವೇರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ; ಶಿವಭಕ್ತ ಮತ್ತು ಆತನ ಹೆಂಡತಿ ಉತ್ಕಟ ಶಿವಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಊರಿನ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರಲಿಂಗ ಇವರ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿನಿತ್ಯವೂ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಕಪಿಲವರ್ಣದ ಗೋವಿನ ಹಾಲನ್ನು [[ನೈವೇದ್ಯ]] ಮಾಡುವ ನೇಮವನ್ನು ಇವರು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಈ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಒಬ್ಬಳೇ ಮಗಳು. ಹೆಸರು ಚೆನ್ನಕ್ಕ. ಭಕ್ತಿಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಳೆದ ಈಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅಳವಟ್ಟಿತ್ತು. ಏಳು ವರ್ಷಗಳೂ ತುಂಬದ ಈ ಕೂಸು ಅವರ ಸಂಸಾರದ ಸಾರಸರ್ವಸ್ವವಾಗಿತ್ತು. ಒಮ್ಮೆ ಚೆನ್ನಕ್ಕನ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ಕಾರ್ಯನಿಮಿತ್ತರಾಗಿ ಪರವೂರಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಆಗ ಅವರು ಕಲ್ಲೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ನೈವೇದ್ಯದ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಚೆನ್ನಕ್ಕನಿಗೆ ವಹಿಸಿದರಲ್ಲದೆ ಪೂಜೆಯ ಅನಂತರ ಹಾಲನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ತಪ್ಪದೆ ಅರ್ಪಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿಹೋದರು. ಈ ಸುಯೋಗ ಲಭಿಸಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಚೆನ್ನಕ್ಕ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಿಗ್ಗಿದಳು. ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಮಡಿಯುಟ್ಟು, [[ದೇವಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ ಬಂದಳು. [[ಶಿವಲಿಂಗ]]ವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯ ತನ್ಮಯತೆಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದಳು. ಅನಂತರ ಬಳ್ಳದಲ್ಲಿ ತಾನು ತಂದಿದ್ದ ಹಾಲನ್ನು ಶಿವನ ಮುಂದಿಟ್ಟು ಅದನ್ನು ಕುಡಿಯುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು. ಆದರೆ ಇವಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು. ಶಿವ ಬಂದು ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತೆಯ ಮುಗ್ಧಸಂಭ್ರಮ ಮರೆಯಾಯಿತು. ಆತಂಕದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದಳು. ಬಹುಶಃ ತಾನು ಎದುರಿಗಿರುವುದರಿಂದ ಶಿವ ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿಯಲಾರನೆಂದು ಮರೆಗೆ ಹೋಗಿ ನಿಂತಳು. ಪುನಃ ಬಂದು ನೋಡಿದಳು; ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು. ಎಲ್ಲವೂ ವ್ಯರ್ಥವಾದಾಗ ಅವಳ ಸಂಕಟ ಮಿತಿಮೀರಿತು. ತನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲೇನೋ ಕುಂದಿರಬೇಕೆಂದು ಅನಿಸಿತು. ಕ್ಷಮಿಸಿ ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕೆಂದು ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ವಿಫಲವಾದಾಗ ಆ ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ತಾಳಲಾರದೆ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಕಲ್ಲಿಗೆ ತನ್ನ ತಲೆಯನ್ನು ಹೊಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತ ತನ್ನನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಿದ್ಧಳಾದಳು. ಶಿವ ಗತ್ಯಂತರವಿಲ್ಲದೆ ಕೂಡಲೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ನೈವೇದ್ಯದ ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿದು ಅವಳನ್ನು ಸಂತೈಸಿದ. ಅಂದಿನಿಂದ ದಿನದಿನವೂ ಇವಳ ಪೂಜೆಯ ಕ್ರಮ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ನಿತ್ಯವೂ ಶಿವ ಬಂದು ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದ. ಅನಂತರ ಬರಿಯ ಬಟ್ಟಲನ್ನು ಚೆನ್ನಕ್ಕ ಮನೆಗೆ ತರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಹೀಗೆ ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ಕಳೆದಮೇಲೆ ಚೆನ್ನಕ್ಕನ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ಊರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸಂಧಿಸಿದರು. ಆಕೆಯ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹಾಲಿನ ಪಾತ್ರೆ ಬರಿದಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಅಚ್ಚರಿಗೊಂಡರು. ಶಿವ ನಿಜವಾಗಿ ಹಾಲು ಕುಡಿಯುವನೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ನೋಡುವ ಮನಸ್ಸಾಯಿತು, ಅವರಿಗೆ. ಮರುದಿನ ಪೂಜೆಯ ಸಮಯ ಬಂತು. ಚೆನ್ನಕ್ಕ ಎಂದಿನಂತೆ ಪೂಜೆಮಾಡಿ ಹಾಲನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಾಗ ಶಿವ ಅದನ್ನು ಕುಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ಮಗಳು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿದಳೆದು ತಂದೆಗೆ ಕೋಪ ಬಂತು. ಅವಳನ್ನು ದಂಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂದೆ ಬಂದ. ಮುಗ್ಧೆ ಚೆನ್ನಕ್ಕ ಏನೂ ಮಾಡಲಾರದೆ ಶಿವನೇ ಗತಿಯೆಂದು ಓಡಿಹೋಗಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ತಬ್ಬಿಕೊಂಡಳು. ಶಿವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸಿಕೊಂಡ. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ತಂದೆಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವಾಯಿತು. ಮಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಾರದೆ ಓಡಿಬಂದು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಆಕೆಯ ತಲೆಗೂದಲನ್ನು ಹಿಡೆದೆಳೆದ. ಆಗ ಕೂದಲು ಮಾತ್ರ ಹೊರಗುಳಿದು ಆಕೆ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯವಾದಳು. ಕೋಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲಿನಾಥನ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಕೂದಲ ಗುರುತುಗಳಿವೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಭಕ್ತೆ ಚೆನ್ನಕ್ಕ ಕೋಳೂರು ಕೊಡಗೂಸು (ಕೊಡದ ಕೂಸು-ಕನ್ಯೆ) ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಳೂರು ಕೊಡಗೂಸು}} [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ]] 66ush9p9s6oe5g4a7mgzm8h43ssae0l 1373299 1373298 2026-05-13T06:45:08Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ವೀರಶೈವ ಸಾಹಿತ್ಯ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373299 wikitext text/x-wiki '''ಕೋಳೂರು ಕೊಡಗೂಸು''' ಮುಗ್ಧ ಬಾಲಕಿಯೊಬ್ಬಳ ಭಕ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಒಂದು [[ಕಥೆ]]. ಈ ವಸ್ತುವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ [[ಹರಿಹರ (ಕವಿ)|ಹರಿಹರ]] ಒಂದು [[ರಗಳೆ]] ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. [[ಭೀಮಕವಿ]]ಯ [[ಬಸವ ಪುರಾಣ|ಬಸವಪುರಾಣ]], [[ಷಡಕ್ಷರಿ]]ಯ [[ವೃಷಭೇಂದ್ರ ವಿಜಯ]] ಮೊದಲಾದ [[ವೀರಶೈವ]] ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಥಾಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಗಣಸಹಸ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಡಗೂಸಿನ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಮೇಲಿನ ಕವಿಗಳಲ್ಲದೆ ಅನೇಕರು ಈಕೆಯ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಡಿ ಹೊಗಳಿದ್ದಾರೆ. [[ಭಕ್ತಿ]]ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ನಿಷ್ಠೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ ಉಜ್ಜ್ವಲ ಸಂಕೇತವಾದ ಈ ಕಥೆ ಚಿರಂತನವಾಗಿದ್ದು ನಿತ್ಯನೂತನವಾಗಿದೆ. ==ಕಥೆ ಸಂಗ್ರಹ== ಕೋಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಶಿವದೇವನೆಂಬ ಭಕ್ತನಿದ್ದ. ಈ ಗ್ರಾಮ [[ಹಾವೇರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ; ಶಿವಭಕ್ತ ಮತ್ತು ಆತನ ಹೆಂಡತಿ ಉತ್ಕಟ ಶಿವಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಊರಿನ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರಲಿಂಗ ಇವರ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿನಿತ್ಯವೂ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಕಪಿಲವರ್ಣದ ಗೋವಿನ ಹಾಲನ್ನು [[ನೈವೇದ್ಯ]] ಮಾಡುವ ನೇಮವನ್ನು ಇವರು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಈ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಒಬ್ಬಳೇ ಮಗಳು. ಹೆಸರು ಚೆನ್ನಕ್ಕ. ಭಕ್ತಿಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಳೆದ ಈಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅಳವಟ್ಟಿತ್ತು. ಏಳು ವರ್ಷಗಳೂ ತುಂಬದ ಈ ಕೂಸು ಅವರ ಸಂಸಾರದ ಸಾರಸರ್ವಸ್ವವಾಗಿತ್ತು. ಒಮ್ಮೆ ಚೆನ್ನಕ್ಕನ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ಕಾರ್ಯನಿಮಿತ್ತರಾಗಿ ಪರವೂರಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಆಗ ಅವರು ಕಲ್ಲೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ನೈವೇದ್ಯದ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಚೆನ್ನಕ್ಕನಿಗೆ ವಹಿಸಿದರಲ್ಲದೆ ಪೂಜೆಯ ಅನಂತರ ಹಾಲನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ತಪ್ಪದೆ ಅರ್ಪಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿಹೋದರು. ಈ ಸುಯೋಗ ಲಭಿಸಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಚೆನ್ನಕ್ಕ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಿಗ್ಗಿದಳು. ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಮಡಿಯುಟ್ಟು, [[ದೇವಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ ಬಂದಳು. [[ಶಿವಲಿಂಗ]]ವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯ ತನ್ಮಯತೆಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದಳು. ಅನಂತರ ಬಳ್ಳದಲ್ಲಿ ತಾನು ತಂದಿದ್ದ ಹಾಲನ್ನು ಶಿವನ ಮುಂದಿಟ್ಟು ಅದನ್ನು ಕುಡಿಯುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು. ಆದರೆ ಇವಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು. ಶಿವ ಬಂದು ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತೆಯ ಮುಗ್ಧಸಂಭ್ರಮ ಮರೆಯಾಯಿತು. ಆತಂಕದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದಳು. ಬಹುಶಃ ತಾನು ಎದುರಿಗಿರುವುದರಿಂದ ಶಿವ ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿಯಲಾರನೆಂದು ಮರೆಗೆ ಹೋಗಿ ನಿಂತಳು. ಪುನಃ ಬಂದು ನೋಡಿದಳು; ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು. ಎಲ್ಲವೂ ವ್ಯರ್ಥವಾದಾಗ ಅವಳ ಸಂಕಟ ಮಿತಿಮೀರಿತು. ತನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲೇನೋ ಕುಂದಿರಬೇಕೆಂದು ಅನಿಸಿತು. ಕ್ಷಮಿಸಿ ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕೆಂದು ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಳು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ವಿಫಲವಾದಾಗ ಆ ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ತಾಳಲಾರದೆ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಕಲ್ಲಿಗೆ ತನ್ನ ತಲೆಯನ್ನು ಹೊಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತ ತನ್ನನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಿದ್ಧಳಾದಳು. ಶಿವ ಗತ್ಯಂತರವಿಲ್ಲದೆ ಕೂಡಲೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ನೈವೇದ್ಯದ ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿದು ಅವಳನ್ನು ಸಂತೈಸಿದ. ಅಂದಿನಿಂದ ದಿನದಿನವೂ ಇವಳ ಪೂಜೆಯ ಕ್ರಮ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ನಿತ್ಯವೂ ಶಿವ ಬಂದು ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದ. ಅನಂತರ ಬರಿಯ ಬಟ್ಟಲನ್ನು ಚೆನ್ನಕ್ಕ ಮನೆಗೆ ತರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಹೀಗೆ ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ಕಳೆದಮೇಲೆ ಚೆನ್ನಕ್ಕನ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ಊರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸಂಧಿಸಿದರು. ಆಕೆಯ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹಾಲಿನ ಪಾತ್ರೆ ಬರಿದಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಅಚ್ಚರಿಗೊಂಡರು. ಶಿವ ನಿಜವಾಗಿ ಹಾಲು ಕುಡಿಯುವನೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ನೋಡುವ ಮನಸ್ಸಾಯಿತು, ಅವರಿಗೆ. ಮರುದಿನ ಪೂಜೆಯ ಸಮಯ ಬಂತು. ಚೆನ್ನಕ್ಕ ಎಂದಿನಂತೆ ಪೂಜೆಮಾಡಿ ಹಾಲನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಾಗ ಶಿವ ಅದನ್ನು ಕುಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ಮಗಳು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿದಳೆದು ತಂದೆಗೆ ಕೋಪ ಬಂತು. ಅವಳನ್ನು ದಂಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂದೆ ಬಂದ. ಮುಗ್ಧೆ ಚೆನ್ನಕ್ಕ ಏನೂ ಮಾಡಲಾರದೆ ಶಿವನೇ ಗತಿಯೆಂದು ಓಡಿಹೋಗಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ತಬ್ಬಿಕೊಂಡಳು. ಶಿವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸಿಕೊಂಡ. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ತಂದೆಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವಾಯಿತು. ಮಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಾರದೆ ಓಡಿಬಂದು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಆಕೆಯ ತಲೆಗೂದಲನ್ನು ಹಿಡೆದೆಳೆದ. ಆಗ ಕೂದಲು ಮಾತ್ರ ಹೊರಗುಳಿದು ಆಕೆ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯವಾದಳು. ಕೋಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲಿನಾಥನ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಕೂದಲ ಗುರುತುಗಳಿವೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಭಕ್ತೆ ಚೆನ್ನಕ್ಕ ಕೋಳೂರು ಕೊಡಗೂಸು (ಕೊಡದ ಕೂಸು-ಕನ್ಯೆ) ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಳೂರು ಕೊಡಗೂಸು}} [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ವೀರಶೈವ ಸಾಹಿತ್ಯ]] ld1qu6v2mjqjozl3q1yp3auiz5t0mxv 0 179101 1373305 2026-05-13T08:47:52Z ఉదయ్ కిరణ్ 83995 /* */ 1373305 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ (1961–2026)}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Infobox officeholder | name = ದಶರಥಯ್ಯ ಸುಧಾಕರ್ | image = File:D. Sudhakar.jpg | caption = | office = ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಸಚಿವರು, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ | predecessor = | successor = | governor = [[Thawarchand Gehlot]] | 1blankname = ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ | 1namedata = [[Siddaramaiah]] | subterm = '''ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ''' | suboffice = [[Second Siddaramaiah ministry]] | 2blankname = ಇಲಾಖೆಗಳು | 2namedata = '''ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು''' | term_start = 27 May 2023 | term_end = 10 May 2026 | predecessor1 = Goolihatti D Shekhar | successor1 = | governor1 = [[Rameshwar Thakur]]<br />(24 June 2009ರವರೆಗೆ)<br /> [[Hans Raj Bhardwaj]]<br />(24 June 2009ರಿಂದ) | 1blankname1 = ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ | 1namedata1 = [[B. S. Yediyurappa]] | subterm1 = '''ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ''' | suboffice1 = [[Second Yediyurappa ministry]] | 2blankname1 = ಇಲಾಖೆಗಳು | 2namedata1 = '''ಯುವಜನ ವ್ಯವಹಾರಗಳು''' | term_start1 = 23 September 2010 | term_end1 = 31 July 2011 | successor2 = [[A. Narayanaswamy]] | governor2 = [[Rameshwar Thakur]]<br />(24 June 2009ರವರೆಗೆ)<br /> [[Hans Raj Bhardwaj]]<br />(24 June 2009ರಿಂದ) | 1blankname2 = ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ | 1namedata2 = [[B. S. Yediyurappa]] | subterm2 = '''ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ''' | suboffice2 = [[Second Yediyurappa ministry]] | 2blankname2 = ಇಲಾಖೆಗಳು | 2namedata2 = '''ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ''' | term_start2 = 30 May 2008 | term_end2 = 9 September 2009 | office3 = [[Karnataka Legislative Assembly]] ಸದಸ್ಯ | term_start3 = May 2023 | term_end3 = 10 May 2026 | predecessor3 = [[Poornima Krishnappa]] | successor3 = | constituency3 = [[Hiriyur Assembly constituency|ಹಿರಿಯೂರು]] | term_start4 = 2008 | term_end4 = 2018 | predecessor4 = D. Manjunath | successor4 = [[Poornima Krishnappa]] | constituency4 = [[Hiriyur Assembly constituency|ಹಿರಿಯೂರು]] | term_start5 = 2004 | term_end5 = 2008 | predecessor5 = G. Basavaraj Mandimutt | successor5 = Thippeswamy | constituency5 = [[Challakere Assembly constituency|ಚಳ್ಳಕೆರೆ]] | birth_date = {{birth date|1961|03|28|df=y}} | birth_place = [[Challakere]], ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ, ಭಾರತ | death_date = {{death date and age|2026|05|10|1961|03|28|df=y}} | death_place = [[Bangaluru]], ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ | party = [[Indian National Congress]] | other_party = [[Bharatiya Janata Party]] | occupation = ರಾಜಕಾರಣಿ }} '''ದಶರಥಯ್ಯ ಸುಧಾಕರ್''' (28 ಮಾರ್ಚ್ 1961 – 10 ಮೇ 2026) ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ. ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದು, [[Karnataka Legislative Assembly]]ನಲ್ಲಿ [[Hiriyur Assembly constituency|ಹಿರಿಯೂರು]] ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದರು. == ಜೀವನ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ == ಸುಧಾಕರ್ ಅವರು 2004ರಲ್ಲಿ [[Challakere]] ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಹಾಗೂ 2008 ಮತ್ತು 2013ರಲ್ಲಿ [[Hiriyur]] ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.kla.kar.nic.in/assembly/member/members.htm |title=Members of Legislative Assembly |website=Karnataka Legislative Assembly |accessdate=12 March 2017}}</ref> ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[B. S. Yediyurappa]] ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://kannada.oneindia.com/news/2010/02/25/fecilities-scheduled-caste-survey.html |language=kn |title=Pariśiṣṭa jāti kuṭumba samīkṣege anudāna |publisher=[[oneindia]] kannada |date=25 February 2010 |accessdate=12 March 2017}}</ref> 2016ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (KEONICS) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.<ref name="21 MLAs to head boards, corporations">{{cite news |date=2 November 2016 |title=21 MLAs to head boards, corporations |url=https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/21-MLAs-to-head-boards-corporations/article16091341.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423075123/https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/21-MLAs-to-head-boards-corporations/article16091341.ece |archive-date=23 April 2025 |access-date=23 April 2025 |publisher=The Hindu |language=en-IN}}</ref> ಸುಧಾಕರ್ ಅವರು 10 ಮೇ 2026 ರಂದು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಸೋಂಕಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ 66 ವರ್ಷದ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.<ref>{{cite news |title=Karnataka’s Planning Minister D. Sudhakar passes away |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-planning-minister-sudhakar-passes-away/article70961370.ece |access-date=10 May 2026 |work=The Hindu |date=10 May 2026 |language=en-IN}}</ref><ref>{{cite web |title=Karnataka minister D Sudhakar, 66, passes away after prolonged illness in Bengaluru |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/karnataka-minister-d-sudhakar-66-passes-away-after-prolonged-illness-in-bengaluru-101778379422697.html |website=Hindustan Times |access-date=10 May 2026 |language=en |date=10 May 2026}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Sudhakar, D.}} [[Category:1961 ಜನನಗಳು]] [[Category:2026 ಸಾವುಗಳು]] [[Category:ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು 2008–2013]] [[Category:ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು 2013–2018]] [[Category:ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು 2023–2028]] [[Category:ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] 8opb8flccczxk3gkpfnawzok0dhsb6f 0 179102 1373306 2026-05-13T08:54:24Z Mouna Changappa 97163 ಹೊಸ ಪುಟ: == ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟ - ಕೂರ್ಗ್‌ನ ಹಿಡನ್ ಜ್ಯುವೆಲ್ == ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಮಂಜಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಡುವೆ ಆಳವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಡಗು (ಕೊಡಗು) ನಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು... 1373306 wikitext text/x-wiki == ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟ - ಕೂರ್ಗ್‌ನ ಹಿಡನ್ ಜ್ಯುವೆಲ್ == ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಮಂಜಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಡುವೆ ಆಳವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಡಗು (ಕೊಡಗು) ನಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಅನ್ವೇಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಾರಣ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳು, ಸುತ್ತುವರಿದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಉಸಿರುಕಟ್ಟುವ ಪರ್ವತ ನೋಟಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟವು ಸಾಹಸ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಂದರ್ಶಕರಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಈ ಗುಪ್ತ ಬೆಟ್ಟವು ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲ್ಪಡದೆ ಉಳಿದಿದೆ, ಇದು ಚಾರಣಿಗರು, ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗವಾಗಿದೆ.<ref>https://indiahikes.com/documented-trek/nishani-motte-trek</ref> ಕೂರ್ಗ್‌ನ ತಾಲ ಕಾವೇರಿ ಬಳಿಯ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 4,100 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಚಾರಣವು ಅದರ ಸುಂದರವಾದ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯ ನಡಿಗೆಗಳು, ದಟ್ಟವಾದ ಶೋಲಾ ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ನಿಶಾನಿ ಮೊಟ್ಟೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪದ "ಮೊಟ್ಟೆ" ಎಂದರೆ "ಮೊಟ್ಟೆ", ಇದು ಶಿಖರದ ದುಂಡಾದ ಆಕಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. == ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ == ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟವು ಪವಿತ್ರ ಪಟ್ಟಣ ಭಾಗಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ತಾಳ ಕಾವೇರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಮಳೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ವರ್ಷವಿಡೀ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನಿಂದ ಇರಿಸುತ್ತದೆ. ತಂಪಾದ ಹವಾಮಾನ, ಮಂಜಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಕಣಿವೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಹಸಿರು ಬೆಟ್ಟಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತದ ಚಾರಣಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಮಾಂತ್ರಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗವು ಈ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ: *ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳು *ದಟ್ಟವಾದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳು *ಬಿದಿರಿನ ತೋಪುಗಳು *ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು *ಕಲ್ಲಿನ ರೇಖೆಗಳು ಈ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು ಚಾರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. == ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ== "ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟ" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ "ಗುರುತು ಬೆಟ್ಟ" ಅಥವಾ "ಸಿಗ್ನಲ್ ಬೆಟ್ಟ" ಎಂದರ್ಥ. ಸ್ಥಳೀಯ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಅಥವಾ ಸಂಕೇತ ಬಿಂದುವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಗೋಚರಿಸುವುದರಿಂದ, ಇದು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಲ್ಲೇಖ ಬಿಂದುವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಕೂರ್ಗ್ ಸ್ವತಃ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೊಡಗಿನ ಸ್ಥಳೀಯರಾದ ಕೊಡವ ಜನರು ತಮ್ಮ ಶೌರ್ಯ, ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಸುಂದರ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. == ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಚಾರಣ ಅನುಭವ == ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟ ಚಾರಣವು ಮಧ್ಯಮ ಕಷ್ಟಕರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕರಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಅನುಭವಿ ಚಾರಣಿಗರಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಒಟ್ಟು ಚಾರಣ ದೂರವು ಸುಮಾರು 14–16 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು. ಚಾರಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಾಳ ಕಾವೇರಿ ಬಳಿ ಅಥವಾ ಗಾಳಿಬೀಡು ಮತ್ತು ಮದೆನಾಡು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಾರಣಿಗರು ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅವರು ಕೂರ್ಗ್‌ನ ಅರಣ್ಯದ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಕಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣ == ಈ ಚಾರಣದ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕ ಭಾಗವೆಂದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಶೋಲಾ ಕಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುವುದು. ಅರಣ್ಯ ಮಾರ್ಗವು ಬಿದ್ದ ಎಲೆಗಳು, ಪಾಚಿಯಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ತಂಪಾದ ಪರ್ವತ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಮೇಲಿನ ದಟ್ಟವಾದ ಮೇಲಾವರಣದಿಂದಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>https://gochaarana.com/treks/nishani-motte-trek/</ref> ಚಾರಣಿಗರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ: *ಪಕ್ಷಿಗಳ ಚಿಲಿಪಿಲಿ *ಬಿದಿರಿನ ಮರಗಳ ಮೂಲಕ ಚಲಿಸುವ ಗಾಳಿ *ಹರಿಯುವ ಹೊಳೆಗಳು *ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಶಬ್ದಗಳು ಕಾಡಿನ ಶಾಂತಿಯುತ ಮೌನವು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಆಳವಾದ ಉಲ್ಲಾಸಕರ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. == ದಿ ರಿಡ್ಜ್ ವಾಕ್ == ಅರಣ್ಯ ವಿಭಾಗವನ್ನು ದಾಟಿದ ನಂತರ, ಚಾರಣಿಗರು ಪ್ರಯಾಣದ ಅತ್ಯಂತ ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ - ರಿಡ್ಜ್ ವಾಕ್. ಹುಲ್ಲಿನ ರೇಖೆಗಳು ಬೆಟ್ಟಗಳಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಿಸಿ 360-ಡಿಗ್ರಿ ನೋಟಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ: *ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಶ್ರೇಣಿ *ಕೂರ್ಗ್ ಕಣಿವೆಗಳು *ಉರುಳುವ ಬೆಟ್ಟಗಳು *ಕಾಡಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಪರ್ವತಗಳು ಮೋಡ ಕವಿದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ, ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮೋಡಗಳ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ, ಇದು ಮರೆಯಲಾಗದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ತಂಪಾದ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಆಕಾಶವು ಈ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಟ್ರೆಕ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ರಿಡ್ಜ್ ವಾಕ್ ಅನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ರಿಡ್ಜ್ ಹಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಅನೇಕ ಚಾರಣಿಗರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ == ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕಾಡುಗಳು ಹಲವಾರು ಅಪರೂಪದ ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ===== ಸಸ್ಯವರ್ಗ ===== ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: *ನಿತ್ಯಹಸಿರು ಮರಗಳು *ಬಿದಿರು ಸಮೂಹಗಳು *ಕಾಡು ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು *ಜರೀಗಿಡಗಳು *ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು *ಪಾಚಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಹೂವುಗಳು ===== ಪ್ರಾಣಿಗಳು ===== ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: *ಮಲಬಾರ್ ದೈತ್ಯ ಅಳಿಲುಗಳು *ಜಿಂಕೆ *ಕಾಡುಹಂದಿಗಳು *ಚಿಟ್ಟೆಗಳು *ವಿದೇಶಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು *ಸರೀಸೃಪಗಳು ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಆನೆಗಳು, ಚಿರತೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಚಾರಣಿಗರು ವಿರಳವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. == ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಉತ್ತಮ ಸಮಯ == ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಸೂಕ್ತ ಸಮಯವೆಂದರೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ ನಡುವೆ ಹವಾಮಾನವು ತಂಪಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಹ್ಲಾದಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಋತುಮಾನದ ಅನುಭವ ===== ಮಾನ್ಸೂನ್ (ಜೂನ್–ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್) ===== *ಅತ್ಯಂತ ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ *ಮಂಜು ಆವರಿಸಿದ ಬೆಟ್ಟಗಳು *ಚಾರಣದ ಹಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಗಣೆಗಳು *ಜಾರು ಹಾದಿಗಳು ===== ಚಳಿಗಾಲ (ಅಕ್ಟೋಬರ್–ಫೆಬ್ರವರಿ) ===== *ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಾರಣ ಕಾಲ *ಸ್ಪಷ್ಟ ಪರ್ವತ ನೋಟಗಳು *ಆಹ್ಲಾದಕರ ಹವಾಮಾನ *ಆರಾಮದಾಯಕ ಚಾರಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ===== ಬೇಸಿಗೆ (ಮಾರ್ಚ್–ಮೇ) ===== *ಮಧ್ಯಮ ತಾಪಮಾನ *ಉತ್ತಮ ಗೋಚರತೆ *ಕಡಿಮೆ ಮಂಜು ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಾರಣಿಗರು ಚಳಿಗಾಲವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ ಏಕೆಂದರೆ ಆಕಾಶವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯಾವಳಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. == ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟದ ಬಳಿಯ ಸೈಡ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == ===== ತಲಕಾವೇರಿ===== ತಲಕಾವೇರಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಾವೇರಿಯಮ್ಮ ದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವರ್ಷವಿಡೀ ಯಾತ್ರಿಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ===== ಭಾಗಮಂಡಲ===== ಮೂರು ನದಿಗಳು ಸಂಗಮಿಸುವ ತ್ರಿವೇಣಿ ಸಂಗಮಕ್ಕೆ ಭಾಗಮಂಡಲ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ರಮಣೀಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ===== ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ===== ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಶ್ರೇಣಿಯು ಅದ್ಭುತವಾದ ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗಗಳು, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಹಂಗಮ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ===== ಮಾಂದಲಪಟ್ಟಿ ===== ಮಂಡಳಪಟ್ಟಿ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ನೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಮೋಡಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಕಣಿವೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಕೊಡಗಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬೆಟ್ಟದ ವೀಕ್ಷಣಾ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ===== ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳು ===== ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗವು ಕೊಡಗಿನ ಕೃಷಿ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಸುಂದರವಾದ ಕಾಫಿ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕಾಫಿ ಮತ್ತು ಮೆಣಸಿನ ತೋಟಗಳ ಸುವಾಸನೆಯು ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಮೋಡಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. == ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ== ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟ ಈ ಕೆಳಗಿನವರಿಗೆ ಕನಸಿನ ತಾಣವಾಗಿದೆ: *ಸಾಹಸ ಪ್ರಿಯರು *ಭೂದೃಶ್ಯ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು *ವನ್ಯಜೀವಿ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು *ಏಕಾಂಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು *ಕ್ಯಾಂಪಿಂಗ್ ಪ್ರಿಯರು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ನಾಟಕೀಯ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಮುಂಜಾನೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅದ್ಭುತ ನೋಟಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref>https://www.bmcadventures.com/tours/trek-to-nishani-betta-galibeedu</ref> ಜನಪ್ರಿಯ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ವಿಷಯಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: *ಮಂಜು ಆವರಿಸಿದ ರೇಖೆಗಳು *ಸೂರ್ಯೋದಯ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು *ಅರಣ್ಯ ಹಾದಿಗಳು *ಪರ್ವತ ಸಿಲೂಯೆಟ್‌ಗಳು *ಕಾಫಿ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು == ಚಾರಣ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳು == ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟವು ಸುಂದರವಾದ ತಾಣವಾಗಿದ್ದರೂ, ಚಾರಣಿಗರು ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ===== ಪ್ರಮುಖ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳು ===== *ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಿರಿ *ಗ್ರಿಪ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಚಾರಣ ಬೂಟುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ *ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕಸವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ *ಪರಿಚಿತರಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯೊಂದಿಗೆ ಚಾರಣ ಮಾಡಿ *ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಿರಿ *ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಜಿಗಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರಿ ಚಾರಣವು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವುದರಿಂದ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅರಣ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಅನುಮತಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು. ==== ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟ ಏಕೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ==== ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಅನನ್ಯವಾಗಿಸುವುದು ಅದರ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯ. ಜನದಟ್ಟಣೆಯ ಗಿರಿಧಾಮಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಈ ಚಾರಣವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಕಚ್ಚಾ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಅನುಭವವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಡಿನ ಮೌನ, ​​ತಂಪಾದ ಪರ್ವತ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಹಸಿರು ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು ಆಧುನಿಕ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶಾಂತಿಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಚಾರಣವು ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ಪ್ರಯಾಣವಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಗರ ಜೀವನದಿಂದ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಮೋಡಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕದ ಭಾವನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟ ನಿಜಕ್ಕೂ ಕೂರ್ಗ್‌ನ ಗುಪ್ತ ನಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಮೋಡಿಮಾಡುವ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು, ಶ್ರೀಮಂತ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ, ಶಾಂತಿಯುತ ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ರೋಮಾಂಚಕ ಚಾರಣ ಹಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಇದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೂ ಮರೆಯಲಾಗದ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನೀವು ಸಾಹಸ ಪ್ರಿಯರಾಗಿರಲಿ, ಪ್ರಕೃತಿ ಉತ್ಸಾಹಿಯಾಗಿರಲಿ, ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯನಿರತ ನಗರ ಜೀವನದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವವರಾಗಿರಲಿ, ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟವು ನಿಮ್ಮನ್ನು ತೆರೆದ ತೋಳುಗಳಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತದೆ.<ref>https://sahyadristays.com/destination/nishani-motte-coorg</ref> ನಿಶಾನಿ ಬೆಟ್ಟದ ಸೌಂದರ್ಯವು ಅದರ ರಮಣೀಯ ನೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಅರಣ್ಯದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ. ಮೋಡಗಳು ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ, ಕಾಡುಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಪಿಸುಗುಟ್ಟುವ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಹೆಜ್ಜೆಯೂ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುವ ಸ್ಥಳ ಇದು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == 78vk02sk1sa249yk466wp7ec3atmkgt 0 179103 1373307 2026-05-13T09:11:02Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1373307 wikitext text/x-wiki [[File:Om symbol.svg|thumb|right]] '''ಕೋಶಗಳು (ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ)''' ಕೋಶ ಎಂದರೆ [[ಒರೆ|ಒರೆ,]] [[ಕವಚ]], ಹೊದಿಕೆ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಇಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿರುವ ಕೋಶಗಳು [[ಆತ್ಮ]]ನನ್ನು ಆಚ್ಛಾದಿಸಿರುವ ಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಅವಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾದ, [[ವಿಶ್ವ]]ವನ್ನು ಆಚ್ಛಾದಿಸಿರುವ ಕೋಶಗಳು. ==ಮನುಷ್ಯನ ಹೊದಿಕೆಗಳು== ಮನುಷ್ಯನ ಆತ್ಮದ ಹೊದಿಕೆಗಳು ಐದು: ಅನ್ನ ಕೋಶ ಪ್ರಾಣಕೋಶ, ಮನೋಕೋಶ, ಬುದ್ಧಿಕೋಶ, ಪ್ರೀತಿ ಅಥವಾ ಆನಂದಕೋಶ. ಮಾನವನ ಜೀವ ಈ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದಕ್ಕೆ [[ಪರಮಾತ್ಮ]]ನ ಅನ್ನಮಯ, ಪ್ರಾಣಮಯ ಮನೋಮಯ, [[ವಿಜ್ಞಾನ]]ಮಯ ಮತ್ತು ಆನಂದಮಯ ಕೋಶಗಳು ಆಧಾರ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಾಣ]]ಕ್ಕೆ [[ಅನ್ನ]], [[ಮನಸ್ಸು|ಮನಸ್ಸಿ]]ಗೆ [[ಪ್ರಾಣ]], [[ಬುದ್ಧಿ]]ಗೆ ಮನಸ್ಸು, [[ಆನಂದ]]ಕ್ಕೆ ಬುದ್ಧಿ ಆಧಾರ. ಒಂದರ ಮೂಲಕ ಒಂದು, ಒಂದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಏರಿ ಎಲ್ಲ ಕೋಶಗಳೂ ಆನಂದಮಯ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಆನಂದದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ, ಆನಂದದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಗೊಂಡು ಆನಂದದಲ್ಲಿ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. [[ಬ್ರಹ್ಮ]]ಮಯವಾದ ಈ [[ವಿಶ್ವ]]ವನ್ನು ಈ ಎಲ್ಲ ಕೋಶಗಳೂ ಆವರಿಸಿವೆ. ಕೋಶತತ್ತ್ವದ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳು [[ತೈತ್ತಿರೀಯೋಪನಿಷತ್|ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿ]]ನಲ್ಲಿವೆ. <poem> स य एषोऽन्तरहृदय आकाशः। तस्मिन्नयं पुरुषो मनोमयः। अमृतो हिरण्मयः। अन्तरेण तालुके। य एष स्तन इवावलम्बते।सेन्द्रयोनिः। यत्रासौ केशान्तो विवर्तते। व्यपोह्य शीर्षकपाले। भूरित्यग्नौ प्रतितिष्ठति।भुव इति वायौ। सुवरित्यादित्ये। मह इति ब्रह्मणि। आप्नोति स्वाराज्यम्। आप्नोति मनसस्पतिम्‌। वाक्पतिश्चक्षुष्पतिः।श्रोत्रपतिर्विज्ञानपतिः। एतत्ततो भवति। आकाशशरीरं ब्रह्म। सत्यात्मप्राणारामं मनानन्दम्‌।शान्तिसमृद्धममृतम्। इति प्राचीनयोग्योपास्व॥ ||१||<ref>{{cite book |last=Olivelle |first=Patrick |title=The Early Upaniṣads: Annotated Text and Translation |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-512435-4}}</ref>{{Quote| </poem> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಶಗಳು (ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ)} 745maojbndjjazitt5q6libfkb1l09b 1373308 1373307 2026-05-13T09:11:18Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373308 wikitext text/x-wiki [[File:Om symbol.svg|thumb|right]] '''ಕೋಶಗಳು (ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ)''' ಕೋಶ ಎಂದರೆ [[ಒರೆ|ಒರೆ,]] [[ಕವಚ]], ಹೊದಿಕೆ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಇಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿರುವ ಕೋಶಗಳು [[ಆತ್ಮ]]ನನ್ನು ಆಚ್ಛಾದಿಸಿರುವ ಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಅವಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾದ, [[ವಿಶ್ವ]]ವನ್ನು ಆಚ್ಛಾದಿಸಿರುವ ಕೋಶಗಳು. ==ಮನುಷ್ಯನ ಹೊದಿಕೆಗಳು== ಮನುಷ್ಯನ ಆತ್ಮದ ಹೊದಿಕೆಗಳು ಐದು: ಅನ್ನ ಕೋಶ ಪ್ರಾಣಕೋಶ, ಮನೋಕೋಶ, ಬುದ್ಧಿಕೋಶ, ಪ್ರೀತಿ ಅಥವಾ ಆನಂದಕೋಶ. ಮಾನವನ ಜೀವ ಈ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದಕ್ಕೆ [[ಪರಮಾತ್ಮ]]ನ ಅನ್ನಮಯ, ಪ್ರಾಣಮಯ ಮನೋಮಯ, [[ವಿಜ್ಞಾನ]]ಮಯ ಮತ್ತು ಆನಂದಮಯ ಕೋಶಗಳು ಆಧಾರ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಾಣ]]ಕ್ಕೆ [[ಅನ್ನ]], [[ಮನಸ್ಸು|ಮನಸ್ಸಿ]]ಗೆ [[ಪ್ರಾಣ]], [[ಬುದ್ಧಿ]]ಗೆ ಮನಸ್ಸು, [[ಆನಂದ]]ಕ್ಕೆ ಬುದ್ಧಿ ಆಧಾರ. ಒಂದರ ಮೂಲಕ ಒಂದು, ಒಂದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಏರಿ ಎಲ್ಲ ಕೋಶಗಳೂ ಆನಂದಮಯ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಆನಂದದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ, ಆನಂದದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಗೊಂಡು ಆನಂದದಲ್ಲಿ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. [[ಬ್ರಹ್ಮ]]ಮಯವಾದ ಈ [[ವಿಶ್ವ]]ವನ್ನು ಈ ಎಲ್ಲ ಕೋಶಗಳೂ ಆವರಿಸಿವೆ. ಕೋಶತತ್ತ್ವದ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳು [[ತೈತ್ತಿರೀಯೋಪನಿಷತ್|ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿ]]ನಲ್ಲಿವೆ. <poem> स य एषोऽन्तरहृदय आकाशः। तस्मिन्नयं पुरुषो मनोमयः। अमृतो हिरण्मयः। अन्तरेण तालुके। य एष स्तन इवावलम्बते।सेन्द्रयोनिः। यत्रासौ केशान्तो विवर्तते। व्यपोह्य शीर्षकपाले। भूरित्यग्नौ प्रतितिष्ठति।भुव इति वायौ। सुवरित्यादित्ये। मह इति ब्रह्मणि। आप्नोति स्वाराज्यम्। आप्नोति मनसस्पतिम्‌। वाक्पतिश्चक्षुष्पतिः।श्रोत्रपतिर्विज्ञानपतिः। एतत्ततो भवति। आकाशशरीरं ब्रह्म। सत्यात्मप्राणारामं मनानन्दम्‌।शान्तिसमृद्धममृतम्। इति प्राचीनयोग्योपास्व॥ ||१||<ref>{{cite book |last=Olivelle |first=Patrick |title=The Early Upaniṣads: Annotated Text and Translation |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-512435-4}}</ref>{{Quote| </poem> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಶಗಳು (ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ)} [[ವರ್ಗ:ತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ]] qeqkoi0fxuohq78vz5xda1xmzxiq318 1373309 1373308 2026-05-13T09:11:52Z VASANTH S.N. 728 /* ಉಲ್ಲೇಖಗಳು */ 1373309 wikitext text/x-wiki [[File:Om symbol.svg|thumb|right]] '''ಕೋಶಗಳು (ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ)''' ಕೋಶ ಎಂದರೆ [[ಒರೆ|ಒರೆ,]] [[ಕವಚ]], ಹೊದಿಕೆ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಇಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿರುವ ಕೋಶಗಳು [[ಆತ್ಮ]]ನನ್ನು ಆಚ್ಛಾದಿಸಿರುವ ಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಅವಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾದ, [[ವಿಶ್ವ]]ವನ್ನು ಆಚ್ಛಾದಿಸಿರುವ ಕೋಶಗಳು. ==ಮನುಷ್ಯನ ಹೊದಿಕೆಗಳು== ಮನುಷ್ಯನ ಆತ್ಮದ ಹೊದಿಕೆಗಳು ಐದು: ಅನ್ನ ಕೋಶ ಪ್ರಾಣಕೋಶ, ಮನೋಕೋಶ, ಬುದ್ಧಿಕೋಶ, ಪ್ರೀತಿ ಅಥವಾ ಆನಂದಕೋಶ. ಮಾನವನ ಜೀವ ಈ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದಕ್ಕೆ [[ಪರಮಾತ್ಮ]]ನ ಅನ್ನಮಯ, ಪ್ರಾಣಮಯ ಮನೋಮಯ, [[ವಿಜ್ಞಾನ]]ಮಯ ಮತ್ತು ಆನಂದಮಯ ಕೋಶಗಳು ಆಧಾರ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಾಣ]]ಕ್ಕೆ [[ಅನ್ನ]], [[ಮನಸ್ಸು|ಮನಸ್ಸಿ]]ಗೆ [[ಪ್ರಾಣ]], [[ಬುದ್ಧಿ]]ಗೆ ಮನಸ್ಸು, [[ಆನಂದ]]ಕ್ಕೆ ಬುದ್ಧಿ ಆಧಾರ. ಒಂದರ ಮೂಲಕ ಒಂದು, ಒಂದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಏರಿ ಎಲ್ಲ ಕೋಶಗಳೂ ಆನಂದಮಯ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಆನಂದದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ, ಆನಂದದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಗೊಂಡು ಆನಂದದಲ್ಲಿ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. [[ಬ್ರಹ್ಮ]]ಮಯವಾದ ಈ [[ವಿಶ್ವ]]ವನ್ನು ಈ ಎಲ್ಲ ಕೋಶಗಳೂ ಆವರಿಸಿವೆ. ಕೋಶತತ್ತ್ವದ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳು [[ತೈತ್ತಿರೀಯೋಪನಿಷತ್|ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿ]]ನಲ್ಲಿವೆ. <poem> स य एषोऽन्तरहृदय आकाशः। तस्मिन्नयं पुरुषो मनोमयः। अमृतो हिरण्मयः। अन्तरेण तालुके। य एष स्तन इवावलम्बते।सेन्द्रयोनिः। यत्रासौ केशान्तो विवर्तते। व्यपोह्य शीर्षकपाले। भूरित्यग्नौ प्रतितिष्ठति।भुव इति वायौ। सुवरित्यादित्ये। मह इति ब्रह्मणि। आप्नोति स्वाराज्यम्। आप्नोति मनसस्पतिम्‌। वाक्पतिश्चक्षुष्पतिः।श्रोत्रपतिर्विज्ञानपतिः। एतत्ततो भवति। आकाशशरीरं ब्रह्म। सत्यात्मप्राणारामं मनानन्दम्‌।शान्तिसमृद्धममृतम्। इति प्राचीनयोग्योपास्व॥ ||१||<ref>{{cite book |last=Olivelle |first=Patrick |title=The Early Upaniṣads: Annotated Text and Translation |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-512435-4}}</ref>{{Quote| </poem> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಶಗಳು (ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ)}} [[ವರ್ಗ:ತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ]] eo2xe5s3g99222tv5f2wxb7ct0scd6d 0 179104 1373311 2026-05-13T10:20:26Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1373311 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ಅಗಸ್ಟಿನ್ ಲೂಯಿ ಕೋಷಿ | image = Augustin-Louis Cauchy 1901.jpg | caption = Lithography of Cauchy around 1840 | birth_date = {{Birth date|1789|8|21|df=y}} | birth_place = Paris, [[Kingdom of France|France]] | death_date = {{Death date and age|1857|5|23|1789|8|21|df=y}} | death_place = [[Sceaux, Hauts-de-Seine|Sceaux]], [[Second French Empire|France]] | residence = | alma_mater = [[École Nationale des Ponts et Chaussées]] | doctoral_advisor = <!-- No PhDs in France before 1808. --> | doctoral_students = {{ubl | [[Francesco Faà di Bruno]] | [[Viktor Bunyakovsky]] }} | known_for = {{ubl | [[Civil engineering]] | [[Mathematical analysis]] | [[Gradient descent]] | [[Implicit function theorem]] | [[Intermediate value theorem]] | [[Spectral theorem]] | [[Limit (mathematics)]] | ''[[List of topics named after Augustin-Louis Cauchy|See full list]]'' }} | awards = Grand Prize of L'Académie Royale des Sciences | footnotes = | spouse = Aloise de Bure | children = Marie Françoise Alicia, Marie Mathilde | field = {{hlist|[[Mathematics]]|[[physics]]}} | work_institutions = {{ubl | [[École Centrale du Panthéon]] | [[École Nationale des Ponts et Chaussées]] | [[École Polytechnique]] }} }} '''ಅಗಸ್ಟಿನ್ ಲೂಯಿ ಕೋಷಿ''' 1789-1857. [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸಿ]]ನ ಪ್ರಥಮ ಶ್ರೇಣಿಯ ಗಣಿತ ಹಾಗೂ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ]] ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಜನನ ಪ್ಯಾರಿಸಿನಲ್ಲಿ 1789ರ ಆಗಸ್ಟ್ 21ರಂದು. ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಇಕೊಲೆ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಇಕೊಲೆಡ್ ಪಾಂಟ್ಸ್‍ಎಟ್ ಚೂಸಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಪಡೆದು ಅನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಎಂಜಿನಿಯರಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿದ. ಆದರೆ ತೀವ್ರ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ಕಾರಣ 1813ರಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮುಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಣಿತಜ್ಞರಾದ ಲಾಪ್ಲಾಸ್ ಮತ್ತು ಲಾಗ್ರಾಂಜ್ ಇವರ ಸಲಹೆಯ ಪ್ರಕಾರ [[ಗಣಿತ]]ದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ಮಗ್ನನಾದ. 1816ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಇಕೊಲೆ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ. ಆದರೆ ದೇಶದ ದೊರೆಯಾದ ಲೂಯಿ ಫಿಲಿಪನಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ತಯಾರಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಕೋಷಿ ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಒಂದೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[ಇಟಲಿ]] ದೇಶದ ಟ್ಯೂರಿನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿದ್ದ. 1832ರಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ಇಕೊಲೆ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ. ಈ ಹಿಂದೆ ಇಕೊಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಕೋಷಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡಮಿಗೆ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ಚುನಾಯಿತನಾಗಿದ್ದ. ಗಣಿತ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಷಿಯ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ 1832ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಉಚ್ಚ ವಿಜ್ಞಾನಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ]] ಇವನನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಸದಸ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಚುನಾಯಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ==ಸಂಶೋಧನೆಗಳು== [[File:Cauchy-Portrait.jpg|thumb|Portrait of Cauchy by Jean Roller, today in the [[Château de Sceaux]], near Paris]] ಗಣಿತ ಹಾಗೂ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಷಿ ಅನೇಕ ಮೂಲಭೂತ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಕೆಲವು ಹೊಸ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮೂರು ದತ್ತವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ವೃತ್ತದ ರಚನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪಲೋನಿಯಸ್ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಕೋಷಿ ಸರಿಯಾದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ(1805). ಗಣಿತದ [[ಅವಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ|ಅವಕಲನ]] ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಟೇಲರ್ ಪ್ರಮೇಯವನ್ನು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗೆ ಅತಿ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ಸಾಧಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಈತನದು. [[ಅನ್ವಯ ಗಣಿತ]] ಹಾಗೂ [[ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯವಶ್ಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಂಕೀರ್ಣಚರ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗಣಿತಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವ ಕೋಷಿಯೇ. ಅದೇ ರೀತಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತ (ಥಿಯೊರಿ ಆಫ್ ಫಂಕ್ಷನ್), ಪರ್‍ಮ್ಯುಟೇಷನ್ ಗ್ರೂಪಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಇವನ್ನು ಕೂಡ ಕೋಷಿಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಎನ್ನಬಹುದು. ಇದಲ್ಲದೆ ಸಂಭಾವ್ಯತೆ (ಪ್ರಾಬೆಬಿಲಿಟಿ) ಮತ್ತು ವ್ಯತ್ಯಸ್ತಿಕೆಗೆ (ಎರ್ರರ್) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅವಕಲನಶಾಸ್ತ್ರಭಾಗಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೋಷಿಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿದೆ. ಪರಿಮಿತಿ ಮತ್ತು ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನತೆ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವಕಲನಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲತತ್ವಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯೆಯನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಿದ್ದು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೋಷಿಯ ಮುಖ್ಯ ಸಾಧನೆ. [[ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ವಾದ ಸರಣಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವಾಗ, ಅದು ಅತಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೂ ಅತಿ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿಯೂ ಇರಬೇಕೆಂಬುದೇ ಇವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ರೀತಿ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಕಾರ್ಯತಃ ಸಾಧಿಸಿಯೂ ತೋರಿಸಿದ. ಅವನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಗ್ರಂಥಗಳಾದ ''ಕೋರ್ಸ್ ಡಿ ಅನಾಲಿಸ್'', ''ಲೆ ಕ್ಯಾಲ್‍ಕ್ಯೂಲ್ ಇನ್ ಫಿನಿಟೆಸಿಮಲ್'' ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹ ಇವನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಮಟ್ಟದವು. ಅಲೆ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಪ್ರೌಢ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು 1816ರಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಇವನಿಗೆ ''ಇನ್ಸ್‍ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಡೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್'' ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ವಿಶೆಷ ರೀತಿಯ ಮನ್ನಣೆ ದೊರಕಿತು. [[ಈಥರ್ (ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ)|ಈಥರಿ]]ನ ಗುಣ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಣತೀಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಆಧಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ. ಪಾರಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಆಗುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳ ವಿಂಗಡಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೋಷಿ ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ. ಇದನ್ನು ರೋಹಿತದ ಕೆಲವು ಮಿತಭಾಗಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದಾಗ, ಅನೇಕ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಆಗುವ ಕಿಣರ ವಿಂಗಡಣೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಪುಟಿತತೆಗೆ (ಇಲಾಸ್ಟಿಸಿಟಿ) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಕೋಷಿ ಅನೇಕ ಮುಖ್ಯ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೆ (ಸ್ಟ್ರೆಸ್) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಾದವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪುಟಿತ ಘನಪದಾರ್ಥಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನೇಪಿಯರ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಹೂಕ್‍ನ ನಿಯಮವನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರೀಕರಿಸಿದ. 15 ಪುಟಿತ ನಿಯತಾಂಕಕಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಎಲ್ಲ ವಿಧವಾದ [[ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣ|ಸ್ಫಟಿಕೀ]]ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯ ಯೋಗ್ಯ ಎಂದು ಕೋಷಿ ಭಾವಿಸಿದ್ದ. ==ನಿಧನ== ಕೋಷಿ ಮಡಿದದ್ದು ಸಿಯೇನಿನಲ್ಲಿ 1857ರ ಮೇ 23ರಂದು. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{MacTutor Biography|id=Cauchy}} * {{MathGenealogy |id=55177}} * [http://math.berkeley.edu/~robin/Cauchy/ Augustin-Louis Cauchy – Cauchy's Life] by [[Robin Hartshorne]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಷಿ, ಅಗಸ್ಟಿನ್ ಲೂಯಿ}} frpplkgr658wr3l7c4qshzpcjf9jp2t 1373312 1373311 2026-05-13T10:20:44Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಗಣಿತಜ್ಞರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373312 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ಅಗಸ್ಟಿನ್ ಲೂಯಿ ಕೋಷಿ | image = Augustin-Louis Cauchy 1901.jpg | caption = Lithography of Cauchy around 1840 | birth_date = {{Birth date|1789|8|21|df=y}} | birth_place = Paris, [[Kingdom of France|France]] | death_date = {{Death date and age|1857|5|23|1789|8|21|df=y}} | death_place = [[Sceaux, Hauts-de-Seine|Sceaux]], [[Second French Empire|France]] | residence = | alma_mater = [[École Nationale des Ponts et Chaussées]] | doctoral_advisor = <!-- No PhDs in France before 1808. --> | doctoral_students = {{ubl | [[Francesco Faà di Bruno]] | [[Viktor Bunyakovsky]] }} | known_for = {{ubl | [[Civil engineering]] | [[Mathematical analysis]] | [[Gradient descent]] | [[Implicit function theorem]] | [[Intermediate value theorem]] | [[Spectral theorem]] | [[Limit (mathematics)]] | ''[[List of topics named after Augustin-Louis Cauchy|See full list]]'' }} | awards = Grand Prize of L'Académie Royale des Sciences | footnotes = | spouse = Aloise de Bure | children = Marie Françoise Alicia, Marie Mathilde | field = {{hlist|[[Mathematics]]|[[physics]]}} | work_institutions = {{ubl | [[École Centrale du Panthéon]] | [[École Nationale des Ponts et Chaussées]] | [[École Polytechnique]] }} }} '''ಅಗಸ್ಟಿನ್ ಲೂಯಿ ಕೋಷಿ''' 1789-1857. [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸಿ]]ನ ಪ್ರಥಮ ಶ್ರೇಣಿಯ ಗಣಿತ ಹಾಗೂ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ]] ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಜನನ ಪ್ಯಾರಿಸಿನಲ್ಲಿ 1789ರ ಆಗಸ್ಟ್ 21ರಂದು. ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಇಕೊಲೆ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಇಕೊಲೆಡ್ ಪಾಂಟ್ಸ್‍ಎಟ್ ಚೂಸಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಪಡೆದು ಅನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಎಂಜಿನಿಯರಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿದ. ಆದರೆ ತೀವ್ರ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ಕಾರಣ 1813ರಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮುಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಣಿತಜ್ಞರಾದ ಲಾಪ್ಲಾಸ್ ಮತ್ತು ಲಾಗ್ರಾಂಜ್ ಇವರ ಸಲಹೆಯ ಪ್ರಕಾರ [[ಗಣಿತ]]ದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ಮಗ್ನನಾದ. 1816ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಇಕೊಲೆ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ. ಆದರೆ ದೇಶದ ದೊರೆಯಾದ ಲೂಯಿ ಫಿಲಿಪನಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ತಯಾರಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಕೋಷಿ ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಒಂದೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[ಇಟಲಿ]] ದೇಶದ ಟ್ಯೂರಿನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿದ್ದ. 1832ರಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ಇಕೊಲೆ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ. ಈ ಹಿಂದೆ ಇಕೊಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಕೋಷಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡಮಿಗೆ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ಚುನಾಯಿತನಾಗಿದ್ದ. ಗಣಿತ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಷಿಯ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ 1832ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಉಚ್ಚ ವಿಜ್ಞಾನಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ]] ಇವನನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಸದಸ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಚುನಾಯಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ==ಸಂಶೋಧನೆಗಳು== [[File:Cauchy-Portrait.jpg|thumb|Portrait of Cauchy by Jean Roller, today in the [[Château de Sceaux]], near Paris]] ಗಣಿತ ಹಾಗೂ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಷಿ ಅನೇಕ ಮೂಲಭೂತ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಕೆಲವು ಹೊಸ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮೂರು ದತ್ತವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ವೃತ್ತದ ರಚನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪಲೋನಿಯಸ್ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಕೋಷಿ ಸರಿಯಾದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ(1805). ಗಣಿತದ [[ಅವಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ|ಅವಕಲನ]] ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಟೇಲರ್ ಪ್ರಮೇಯವನ್ನು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗೆ ಅತಿ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ಸಾಧಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಈತನದು. [[ಅನ್ವಯ ಗಣಿತ]] ಹಾಗೂ [[ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯವಶ್ಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಂಕೀರ್ಣಚರ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗಣಿತಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವ ಕೋಷಿಯೇ. ಅದೇ ರೀತಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತ (ಥಿಯೊರಿ ಆಫ್ ಫಂಕ್ಷನ್), ಪರ್‍ಮ್ಯುಟೇಷನ್ ಗ್ರೂಪಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಇವನ್ನು ಕೂಡ ಕೋಷಿಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಎನ್ನಬಹುದು. ಇದಲ್ಲದೆ ಸಂಭಾವ್ಯತೆ (ಪ್ರಾಬೆಬಿಲಿಟಿ) ಮತ್ತು ವ್ಯತ್ಯಸ್ತಿಕೆಗೆ (ಎರ್ರರ್) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅವಕಲನಶಾಸ್ತ್ರಭಾಗಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೋಷಿಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿದೆ. ಪರಿಮಿತಿ ಮತ್ತು ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನತೆ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವಕಲನಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲತತ್ವಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯೆಯನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಿದ್ದು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೋಷಿಯ ಮುಖ್ಯ ಸಾಧನೆ. [[ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ವಾದ ಸರಣಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವಾಗ, ಅದು ಅತಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೂ ಅತಿ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿಯೂ ಇರಬೇಕೆಂಬುದೇ ಇವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ರೀತಿ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಕಾರ್ಯತಃ ಸಾಧಿಸಿಯೂ ತೋರಿಸಿದ. ಅವನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಗ್ರಂಥಗಳಾದ ''ಕೋರ್ಸ್ ಡಿ ಅನಾಲಿಸ್'', ''ಲೆ ಕ್ಯಾಲ್‍ಕ್ಯೂಲ್ ಇನ್ ಫಿನಿಟೆಸಿಮಲ್'' ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹ ಇವನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಮಟ್ಟದವು. ಅಲೆ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಪ್ರೌಢ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು 1816ರಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಇವನಿಗೆ ''ಇನ್ಸ್‍ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಡೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್'' ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ವಿಶೆಷ ರೀತಿಯ ಮನ್ನಣೆ ದೊರಕಿತು. [[ಈಥರ್ (ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ)|ಈಥರಿ]]ನ ಗುಣ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಣತೀಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಆಧಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ. ಪಾರಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಆಗುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳ ವಿಂಗಡಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೋಷಿ ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ. ಇದನ್ನು ರೋಹಿತದ ಕೆಲವು ಮಿತಭಾಗಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದಾಗ, ಅನೇಕ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಆಗುವ ಕಿಣರ ವಿಂಗಡಣೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಪುಟಿತತೆಗೆ (ಇಲಾಸ್ಟಿಸಿಟಿ) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಕೋಷಿ ಅನೇಕ ಮುಖ್ಯ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೆ (ಸ್ಟ್ರೆಸ್) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಾದವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪುಟಿತ ಘನಪದಾರ್ಥಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನೇಪಿಯರ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಹೂಕ್‍ನ ನಿಯಮವನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರೀಕರಿಸಿದ. 15 ಪುಟಿತ ನಿಯತಾಂಕಕಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಎಲ್ಲ ವಿಧವಾದ [[ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣ|ಸ್ಫಟಿಕೀ]]ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯ ಯೋಗ್ಯ ಎಂದು ಕೋಷಿ ಭಾವಿಸಿದ್ದ. ==ನಿಧನ== ಕೋಷಿ ಮಡಿದದ್ದು ಸಿಯೇನಿನಲ್ಲಿ 1857ರ ಮೇ 23ರಂದು. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{MacTutor Biography|id=Cauchy}} * {{MathGenealogy |id=55177}} * [http://math.berkeley.edu/~robin/Cauchy/ Augustin-Louis Cauchy – Cauchy's Life] by [[Robin Hartshorne]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಷಿ, ಅಗಸ್ಟಿನ್ ಲೂಯಿ}} [[ವರ್ಗ:ಗಣಿತಜ್ಞರು]] otw45uqdq55n2h176ahi296obn2i2zs 1373313 1373312 2026-05-13T10:21:01Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373313 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ಅಗಸ್ಟಿನ್ ಲೂಯಿ ಕೋಷಿ | image = Augustin-Louis Cauchy 1901.jpg | caption = Lithography of Cauchy around 1840 | birth_date = {{Birth date|1789|8|21|df=y}} | birth_place = Paris, [[Kingdom of France|France]] | death_date = {{Death date and age|1857|5|23|1789|8|21|df=y}} | death_place = [[Sceaux, Hauts-de-Seine|Sceaux]], [[Second French Empire|France]] | residence = | alma_mater = [[École Nationale des Ponts et Chaussées]] | doctoral_advisor = <!-- No PhDs in France before 1808. --> | doctoral_students = {{ubl | [[Francesco Faà di Bruno]] | [[Viktor Bunyakovsky]] }} | known_for = {{ubl | [[Civil engineering]] | [[Mathematical analysis]] | [[Gradient descent]] | [[Implicit function theorem]] | [[Intermediate value theorem]] | [[Spectral theorem]] | [[Limit (mathematics)]] | ''[[List of topics named after Augustin-Louis Cauchy|See full list]]'' }} | awards = Grand Prize of L'Académie Royale des Sciences | footnotes = | spouse = Aloise de Bure | children = Marie Françoise Alicia, Marie Mathilde | field = {{hlist|[[Mathematics]]|[[physics]]}} | work_institutions = {{ubl | [[École Centrale du Panthéon]] | [[École Nationale des Ponts et Chaussées]] | [[École Polytechnique]] }} }} '''ಅಗಸ್ಟಿನ್ ಲೂಯಿ ಕೋಷಿ''' 1789-1857. [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸಿ]]ನ ಪ್ರಥಮ ಶ್ರೇಣಿಯ ಗಣಿತ ಹಾಗೂ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ]] ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಜನನ ಪ್ಯಾರಿಸಿನಲ್ಲಿ 1789ರ ಆಗಸ್ಟ್ 21ರಂದು. ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಇಕೊಲೆ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಇಕೊಲೆಡ್ ಪಾಂಟ್ಸ್‍ಎಟ್ ಚೂಸಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಪಡೆದು ಅನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಎಂಜಿನಿಯರಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿದ. ಆದರೆ ತೀವ್ರ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ಕಾರಣ 1813ರಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮುಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಣಿತಜ್ಞರಾದ ಲಾಪ್ಲಾಸ್ ಮತ್ತು ಲಾಗ್ರಾಂಜ್ ಇವರ ಸಲಹೆಯ ಪ್ರಕಾರ [[ಗಣಿತ]]ದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ಮಗ್ನನಾದ. 1816ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಇಕೊಲೆ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ. ಆದರೆ ದೇಶದ ದೊರೆಯಾದ ಲೂಯಿ ಫಿಲಿಪನಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ತಯಾರಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಕೋಷಿ ಈ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಒಂದೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[ಇಟಲಿ]] ದೇಶದ ಟ್ಯೂರಿನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿದ್ದ. 1832ರಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ಇಕೊಲೆ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ. ಈ ಹಿಂದೆ ಇಕೊಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಕೋಷಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡಮಿಗೆ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ಚುನಾಯಿತನಾಗಿದ್ದ. ಗಣಿತ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಷಿಯ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ 1832ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಉಚ್ಚ ವಿಜ್ಞಾನಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ]] ಇವನನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಸದಸ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಚುನಾಯಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ==ಸಂಶೋಧನೆಗಳು== [[File:Cauchy-Portrait.jpg|thumb|Portrait of Cauchy by Jean Roller, today in the [[Château de Sceaux]], near Paris]] ಗಣಿತ ಹಾಗೂ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಷಿ ಅನೇಕ ಮೂಲಭೂತ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಕೆಲವು ಹೊಸ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮೂರು ದತ್ತವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ವೃತ್ತದ ರಚನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪಲೋನಿಯಸ್ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಕೋಷಿ ಸರಿಯಾದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ(1805). ಗಣಿತದ [[ಅವಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ|ಅವಕಲನ]] ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಟೇಲರ್ ಪ್ರಮೇಯವನ್ನು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗೆ ಅತಿ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ಸಾಧಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಈತನದು. [[ಅನ್ವಯ ಗಣಿತ]] ಹಾಗೂ [[ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯವಶ್ಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಂಕೀರ್ಣಚರ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗಣಿತಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವ ಕೋಷಿಯೇ. ಅದೇ ರೀತಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತ (ಥಿಯೊರಿ ಆಫ್ ಫಂಕ್ಷನ್), ಪರ್‍ಮ್ಯುಟೇಷನ್ ಗ್ರೂಪಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಇವನ್ನು ಕೂಡ ಕೋಷಿಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಎನ್ನಬಹುದು. ಇದಲ್ಲದೆ ಸಂಭಾವ್ಯತೆ (ಪ್ರಾಬೆಬಿಲಿಟಿ) ಮತ್ತು ವ್ಯತ್ಯಸ್ತಿಕೆಗೆ (ಎರ್ರರ್) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅವಕಲನಶಾಸ್ತ್ರಭಾಗಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೋಷಿಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿದೆ. ಪರಿಮಿತಿ ಮತ್ತು ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನತೆ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವಕಲನಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲತತ್ವಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯೆಯನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಿದ್ದು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೋಷಿಯ ಮುಖ್ಯ ಸಾಧನೆ. [[ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ವಾದ ಸರಣಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವಾಗ, ಅದು ಅತಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೂ ಅತಿ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿಯೂ ಇರಬೇಕೆಂಬುದೇ ಇವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ರೀತಿ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಕಾರ್ಯತಃ ಸಾಧಿಸಿಯೂ ತೋರಿಸಿದ. ಅವನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಗ್ರಂಥಗಳಾದ ''ಕೋರ್ಸ್ ಡಿ ಅನಾಲಿಸ್'', ''ಲೆ ಕ್ಯಾಲ್‍ಕ್ಯೂಲ್ ಇನ್ ಫಿನಿಟೆಸಿಮಲ್'' ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹ ಇವನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಮಟ್ಟದವು. ಅಲೆ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಪ್ರೌಢ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು 1816ರಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಇವನಿಗೆ ''ಇನ್ಸ್‍ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಡೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್'' ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ವಿಶೆಷ ರೀತಿಯ ಮನ್ನಣೆ ದೊರಕಿತು. [[ಈಥರ್ (ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ)|ಈಥರಿ]]ನ ಗುಣ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಣತೀಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಆಧಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ. ಪಾರಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಆಗುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳ ವಿಂಗಡಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೋಷಿ ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ. ಇದನ್ನು ರೋಹಿತದ ಕೆಲವು ಮಿತಭಾಗಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದಾಗ, ಅನೇಕ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಆಗುವ ಕಿಣರ ವಿಂಗಡಣೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಪುಟಿತತೆಗೆ (ಇಲಾಸ್ಟಿಸಿಟಿ) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಕೋಷಿ ಅನೇಕ ಮುಖ್ಯ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೆ (ಸ್ಟ್ರೆಸ್) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಾದವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪುಟಿತ ಘನಪದಾರ್ಥಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನೇಪಿಯರ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಹೂಕ್‍ನ ನಿಯಮವನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರೀಕರಿಸಿದ. 15 ಪುಟಿತ ನಿಯತಾಂಕಕಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಎಲ್ಲ ವಿಧವಾದ [[ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣ|ಸ್ಫಟಿಕೀ]]ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯ ಯೋಗ್ಯ ಎಂದು ಕೋಷಿ ಭಾವಿಸಿದ್ದ. ==ನಿಧನ== ಕೋಷಿ ಮಡಿದದ್ದು ಸಿಯೇನಿನಲ್ಲಿ 1857ರ ಮೇ 23ರಂದು. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{MacTutor Biography|id=Cauchy}} * {{MathGenealogy |id=55177}} * [http://math.berkeley.edu/~robin/Cauchy/ Augustin-Louis Cauchy – Cauchy's Life] by [[Robin Hartshorne]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಷಿ, ಅಗಸ್ಟಿನ್ ಲೂಯಿ}} [[ವರ್ಗ:ಗಣಿತಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] bym7pozeg0kf7qcmwbrtdde4xnowc7b 3 179105 1373315 2026-05-13T10:45:39Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1373315 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=AZShetty}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೫, ೧೩ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) 6xienrue8k3xsdglf8a38n7aam49zz2