ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 2216 1373431 1346345 2026-05-15T07:50:23Z VASANTH S.N. 728 ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಷ್ಕರಣೆ 1373431 wikitext text/x-wiki {{ದ್ವಂದ್ವ|'ಚಾಣಕ್ಯ' ಹೆಸರಿನ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನಕ್ಕೆ [[ಚಾಣಕ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] ನೋಡಿ.}} {{Infobox person | image = Chanakya artistic depiction.jpg | caption = ಚಾಣಕ್ಯ, ಕಲಾವಿದನೊಬ್ಬ ಅನಿಸಿಕೆ | other_names = ಕೌಟಿಲ್ಯ, ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತಾ | occupation = ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ, ಸಲಹೆಗಾರ [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ]] | known_for = ಅಡಿಪಾಯ [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] | notable_works = '''[[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ (ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥ)]]''', '' ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ '' | disciples = [[Chandragupta Maurya]] }} '''ಕೌಟಿಲ್ಯ''' ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ '''ಚಾಣಕ್ಯ''' (ಸು. [[ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ|ಕ್ರಿ.ಪೂ.]] ೩೫೦ - ೨೮೩), [[ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತ]]ದ ಅದ್ವಿತೀಯ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ|ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]. [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಚಾಣಕ್ಯನ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ವದ್ದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.kanaja.in/%E0%B2%9A%E0%B2%BE%E0%B2%A3%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%AF/ |title=ಚಾಣಕ್ಯ ಅಸಾಧಾರಣ ಪುರುಷ |access-date=2016-12-04 |archive-date=2017-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170413103542/http://kanaja.in/%E0%B2%9A%E0%B2%BE%E0%B2%A3%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%AF/ |url-status=dead }}</ref>."ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತ" ಎಂಬುದು ಚಾಣಕ್ಯನ ನಿಜವಾದ ಹೆಸರು. ಚಣಕನ ಮಗನಾದ್ದರಿಂದ ಚಾಣಕ್ಯನೆಂದು ಹೆಸರು ಬಂದಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತ [[ತಕ್ಷಶಿಲಾ|ತಕ್ಷಶಿಲೆ]]ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿದ್ದನು. ತಕ್ಷಶಿಲೆ [[ಗಾಂಧಾರ]]ದಲ್ಲಿತ್ತು. ಗಾಂಧಾರದ ರಾಜ ಅಂಬಿ, [[ಗ್ರೀಸ್‍ನ ಇತಿಹಾಸ#ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್‍ನ ಇತಿಹಾಸ|ಯವನ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾದ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ]]ನ ಜೊತೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಇಡೀ ಭಾರತವನ್ನು ಯವನರ ಕೈಗೊಪ್ಪಿಸಲು ಹೊಂಚು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಅಚಾರ್ಯ ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತನು ಬಂಡೇಳುತ್ತಾನೆ. ಈತನ ಶಿಷ್ಯನೆ [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ]]. ==ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ== ಕೌಟಿಲ್ಯ ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ. ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತ, ಚಾಣಕ್ಯ ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನಗಳೂ ಇವನಿಗುಂಟು. ಈತ ಕುಟಲನೆಂಬ ಗೋತ್ರಪ್ರವರ್ತಕನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಇವನ ಹೆಸರು ಕೌಟಿಲ್ಯನೆಂದೂ ಚಣಕ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನಾದ್ದರಿಂದ ಚಾಣಕ್ಯನೆಂದೂ ಇವನಿಗೆ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಟ್ಟ ಹೆಸರು ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತನೆಂದೂ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Mabbett">{{cite journal |last1=Mabbett |first1=I. W. |title=The Date of the Arthaśāstra |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=84 |issue=2 |pages=162–169 |issn=0003-0279 |doi=10.2307/597102 |jstor=597102 |year=1964 |publisher=American Oriental Society }}</ref> [[ತಕ್ಷಶಿಲಾ|ತಕ್ಷಶಿಲೆ]]ಯ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈತ [[ನಂದ ರಾಜವಂಶ|ನಂದವಂಶ]]ದ ಕೊನೆಯ ರಾಜನನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಿಂದ ಉರುಳಿಸಿ, [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ]]ನಿಂದ ರಾಜ್ಯಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿಸಿದನೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಸ್ಥಾಪನೆಯ ಅನಂತರ ಇವನು ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಲು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣನಾದ. ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನ ತರುವಾಯ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಿದ [[ಬಿಂದುಸಾರ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩೦೦-೨೭೩)|ಬಿಂದುಸಾರ]]ನ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದನೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|date=2020-08-20|title=Mauryan Empire|url=https://education.nationalgeographic.org/resource/mauryan-empire|access-date=2022-01-20|website=National Geographic Society|language=en}}</ref> ==ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ== <ref name="Mabbett">{{cite journal |last1=Mabbett |first1=I. W. |title=The Date of the Arthaśāstra |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=84 |issue=2 |pages=162–169 |issn=0003-0279 |doi=10.2307/597102 |jstor=597102 |year=1964 |publisher=American Oriental Society }}</ref> ಇವನ ''ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ''ವೆಂಬ ರಾಜನೀತಿಗ್ರಂಥ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 325-296 ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ್ದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 3ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಂಥ ರಚಿತವಾಗಿರಬಹುದೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಉಂಟು. ಮೈಸೂರಿನ ಪ್ರಾಚ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಪಾಲಕರಾಗಿದ್ದ [[ಆರ್. ಶಾಮಾ ಶಾಸ್ತ್ರಿ|ಆರ್.ಶಾಮಶಾಸ್ತ್ರಿ]]ಗಳು 1909ರಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|last1=Srinivasaraju|first1=Sugata|title=Year of the Guru|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/year-of-the-guru/250522|access-date=17 March 2018|work=Outlook India|date=27 July 2009}}</ref> ಅನಂತರ [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರ]]ದ ಟಿ.ಗಣಪತಿಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರೂ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಈ ಗ್ರಂಥದ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಟೀಕೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಇದು [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]], [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]], [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]] ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಭಾಷಾಂತರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ರಾಜನೀತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ಈ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಅನಂತರಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮೇಲೂ ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ತುಂಬ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು [[ಇಟಲಿ]]ಯ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ ಮ್ಯಾಕಿಯವೆಲಿಯ ''ಇಲ್ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪೆ'' (ದಿ ಪ್ರನ್ಸ್) ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಕೌಟಿಲ್ಯನನ್ನು ಭಾರತದ ಮ್ಯಾಕಿಯವೆಲಿ ಎಂದು ಕರೆದಿರುವುದು ಅಷ್ಟು ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ. ಕೌಟಿಲ್ಯನನ್ನು [[ಗ್ರೀಸ್|ಗ್ರೀಸಿ]]ನ [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್|ಅರಿಸ್ಟಾಟಲಿ]]ಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದೆಂದು ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ವಾದಿಸಿರುವುದೇ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ==ಗ್ರಂಥಸಾರ== ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತ ರೀತಿನೀತಿ, ರಾಜಧರ್ಮ, ಮಂತ್ರಿಗಳೇ ಮುಂತಾದ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳ ನಡೆವಳಿಕೆ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರತೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಕೌಟಿಲ್ಯ ಹೊರಗೆಡಹಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಧಿನಿಯಮಗಳು, ಯುದ್ಧನೀತಿ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಳು, ಆಸ್ತಿಯ ವಿನಿಮಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ನಿಯಮಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು-ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದರೂ ತನ್ನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೌಟಿಲ್ಯನ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]] ಕೇವಲ ಆದರ್ಶನೀತಿನಿಯಮಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗ್ರಂಥವಾಗಿರದೆ ಪ್ರಜಾಹಿತೈಷಿಯಾದ ರಾಜ ನಿತ್ಯವೂ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತ್ರಯೀ, ಆನ್ವೀಕ್ಷಿಕೀ, ವಾರ್ತಾ ಮತ್ತು ದಂಡನೀತಿ ಎಂದು ನಾಲ್ಕಾಗಿ ವಿಭಾಗ ಮಾಡುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನೇ ಕೌಟಿಲ್ಯನೂ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ವೇದ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ತ್ರಯೀ, ಅದು ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಗಳ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ, [[ವರ್ಣಾಶ್ರಮಧರ್ಮ]]ಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಯೋಜನ, ಅವನ್ನು ಮೀರಿದರೆ ಒದಗುವ ಆಪತ್ತು, ಇವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಅನ್ವೀಕ್ಷಿಕೀ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಕಾರ್ಯಕಾರಣಗಳ ತಿಳಿವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕ್ಲೇಶಗಳಿಗೀಡಾಗದಂತೆ ಹದಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕೃಷಿ]], [[ಪಶುಪಾಲನೆ]], [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕೆ]]ಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು ವಾರ್ತಾ, ಆಡಳಿತದ ರೀತಿನೀತಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು ದಂಡನೀತಿ-ಅಥವಾ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ. ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು 15 ಅಧಿಕರಣಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿದೆ. ಒಂದನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರನ ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವಿಚಾರ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಜಕುಮಾರ [[ವೇದ]][[ವೇದಾಂಗ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಧರ್ಮವನ್ನೂ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಕೃಷಿ, ಪಶುಪಾಲನೆ, [[ವಾಣಿಜ್ಯ(ವ್ಯಾಪಾರ)|ವಾಣಿಜ್ಯ]], ಕೈಗಾರಿಕೆ, ರಾಜನೀತಿ ಮತ್ತು ದಂಡನೀತಿಗಳನ್ನೂ ಅಭ್ಯಸಿಸಬೇಕು. ಅವನ [[ಮಂತ್ರಿ]]ಗಳ ಮತ್ತು ಆಸ್ಥಾನಿಕರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ, ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲೆಳಸುವ, ಅವನ ವಂಶದ ರಾಜಕುಮಾರರಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಜೆಯವರೆಗೆ ಅವನ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಉಚ್ಚ ನೀಚ ವರ್ಗಗಳ ಜನರ ಮೇಲೆ ಭದ್ರವಾದ ಹಿಡಿತವನ್ನಿರಿಸಲು ಸಹಕರಿಸುವ [[ಗೂಢಚರ್ಯೆ|ಗೂಢಚಾರ]]ರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ [[ರಾಯಭಾರಿ]]ಗಳು ಅವನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾಗಿಯೂ ಗೂಢಚಾರರಾಗಿಯೂ ಇರಬೇಕು. ಗೂಢಚಾರರು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಏನೆಲ್ಲ ಆಗುತ್ತದೋ ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ರಾಜನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ರಾಜನ [[ಅಂತಃಪುರ]]ಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನವೀಯಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇವನಿಗೆ ಒದಗಬಹುದಾದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವೇಚನೆಯಿದೆ. ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಕೊಲೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅರಸರನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ. [[ಅರಮನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಬೀದಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ರಾಜ ಕೊಲೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗದಂತೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಗೊಳಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಪರಿವೀಕ್ಷಕ ದಳದ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಎರಡನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಮೂರನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ [[ಕಾನೂನು|ಕಾನೂನಿ]]ನ ವಿವರಣೆಯುಂಟು. ಪೋಲೀಸ್ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಠಿಣಶಿಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ದುಷ್ಟರನ್ನು ಅಡಗಿಸುವ ವಿಧಾನ, ವಂಚಕ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮೋಸದ ತೂಕ ಅಳತೆಗಳ ಮತ್ತು ಕೃತಕವಾಗಿ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಏರಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಜಾಗ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳು-ಇವನ್ನು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದೆ. ರಾಜ ಮೋಸಗಾರನಾದ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಕ್ರಮ, ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ವಸೂಲು ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ, ಕೃಷಿಕರಿಂದ ಮತ್ತು ಕೈಕಸಬುದಾರರಿಂದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ವಸೂಲು ಮಾಡಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ಗೂಢಚಾರರು ಶ್ರೀಮಂತರನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವಂತೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಶ್ರೀಮಂತರ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ರಾಜ್ಯಭಂಡಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವುದು, ರಾಜಸೇವಕರ ವಾರ್ಷಿಕ ವೇತನಕ್ರಮ-ಮುಂತಾದವನ್ನು ಐದನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದೆ. ಆರನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ರಾಜ, ಮಂತ್ರಿ, [[ಭೂಮಿ]], [[ಕೋಟೆ]], [[ಕೋಶ]], [[ಸೈನ್ಯ|ಸೇನೆ]] ಮತ್ತು ಮಿತ್ರರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳೂ ರಾಷ್ಟ್ರಾಂತರ ಸಂಬಂಧದ ವಿವರಣೆಯೂ ಇವೆ. [[ಶಾಂತಿ]], ಯುದ್ಧ ತಾಟಸ್ಥ್ಯ ವಿಜಯಯಾತ್ರೆಗೆ ಸನ್ನಾಹ, ಒಪ್ಪಂದ, ಅನಿಶ್ಚಿತ ವರ್ತನೆಗಳು ಎಂಬ ಆರು ರಾಜಕಾರ್ಯಗಳ ವಿವೇಚನೆಗೆ ಏಳನೆಯ ಅಧಿಕರಣ ಮೀಸಲು, [[ಜೂಜು]], [[ಬೇಟೆ]], [[ಸ್ತ್ರೀ]] ಮತ್ತು [[ಮದ್ಯ ಪಾನೀಯ|ಮದ್ಯ]]ಗಳಿಗೆ ರಾಜ ಬಲಿ ಬೀಳುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷಯಗಳು ತರಬಹುದಾದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಎಂಟನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಕೌಟಿಲ್ಯ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಒಂಬತ್ತು ಮತ್ತು ಹತ್ತನೆಯ ಅಧಿಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ವಿಚಾರವಿದೆ. ನೇರವಾದ ಯುದ್ಧವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ರಾಜನಿಗೊದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೇರ ಹೋರಾಟ ನಡೆಯಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. [[ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಕ]]ರು, ಪುರೋಹಿತರು ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜನಿಷ್ಠರು ಈ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ರಾಜನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕುಹಕೋಪಾಯವೇ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಸೈನ್ಯದ ಅಧಿಕಾರವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲು [[ಕಲಹ]]ದ ಬೀಜವನ್ನು ರಾಜ ಬಿತ್ತಬೇಕಾದ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ತ್ರೀಯರ ನೆರವು-ಇವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಗೂಢಚಾರ, ಗುಪ್ತಸಹಾಯಕ, ಕೊಲೆಗಡುಕ, ಸೆರೆಯಾಳು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ನೆರವಿನಿಂದ ಒಬ್ಬ ದುರ್ಬಲರಾಜ ತನ್ನ ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ರೀತಿಯನ್ನೂ ಶತ್ರುರಾಜನನ್ನು ಮೋಸದಿಂದ ಕೊಲ್ಲುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದೆ. ಹದಿಮೂರನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ರಾಜನ [[ಪಾಂಡಿತ್ಯ]] ಮತ್ತು ಅವನ ಗುಣಾತಿಶಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದೈವದೊಲುಮೆಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಹೆದರಿಸಿಡುವ ಕ್ರಮವನ್ನೂ ಇದಕ್ಕೆ ಗೂಢಚಾರರಿಂದ ಮತ್ತು ಇತರರಿಂದ ಸಹಾಯ ಪಡೆದು ತಮ್ಮ ನೆರವಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನೂ ಜನರ [[ಮೂಢ ನಂಬಿಕೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗೆಯನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದೆ. ಒಬ್ಬನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು, ಕುರುಡು ಮಾಡಲು, ಇಲ್ಲವೆ ಬುದ್ಧಿಭ್ರಮಣೆಗೊಳಿಸಲು [[ಔಷಧ]] ಮತ್ತು [[ಮಂತ್ರ]]ಗಳ ಬಳಕೆ, ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಯಿಸುವುದು, ಮನುಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಿದ್ದೆಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ, ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದು, ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಅಪಾಯವಾಗದಂತೆ ರಕ್ಷಣೆ-ಇವು ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧಿಕರಣದ ವಿಷಯಗಳು. ಕೊನೆಯದಾದ ಹದಿನೈದನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥದ ಯೋಜನೆಯನ್ನೂ ವಾದದಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನೂ ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಡನೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ== ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ. ಹಿಡಿದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿದು, ಸಾಧಿಸುವ ಸ್ವಭಾವದವನು. ಸಕಲ ಶಾಸ್ತ್ರ ಪಾರಂಗತ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರವೀಣ. ರಾಜನೀತಿ ವಿಶಾರದ. ಸಾಮ, ದಾನ, ಭೇದ, ದಂಡ ಎಂಬ ಚತರೋಪಾಯ ಚತುರದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಅನುಭವಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಮತಿ. ಆತನ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೀಗೆಂದು ತಿಳಿಯಲು ಯಾರಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬಹಳ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವನು. ಬಹುದೂರದ ಅಲೋಚನೆ, ಯಾವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿಯೇ ಆಗಲಿ ಆತ ಇಟ್ಟ ಗುರಿ, ಮಾಡಿದ ಅಂದಾಜು ಎಂದೂ ತಪ್ಪುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಹಾತ್ಯಾಗಿ, ಮಹಾ ತಪಸ್ವಿ. ಹೊರನೋಟಕ್ಕೆ ತುಂಬ ಕಠಿಣ ಸ್ವಭಾವದವನು. ಅಪಾರ ಲೋಕಾನುಭವವಿದ್ದವನು. ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಬಗೆಬಗೆಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಮಯವರಿತು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮಾಡುವಾತ. ಆತನಿಗೆ ತಿಳಿಯದ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲ. ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ವಿಚಾರವಿಲ್ಲ. ಅದೊಂದು ಪ್ರತಿಭಾಪುಂಜ. “ಚಾಣಕ್ಯ ತಂತ್ರ” ಎಂಬ ಮಾತು ಈಗಲೂ ಗಾದೆಯಾಗಿದೆ. ನಂದವಂಶವನ್ನು ಸರ್ವನಾಶಮಾಡಿ, ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಿಸಿ, ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಕನಾಗಿ ಮೆರೆದ ಪುಣ್ಯ ಪುರುಷ ಚಾಣಕ್ಯ. ಚಾಣಕ್ಯನಿಗೆ ಕೌಟಿಲ್ಯ ಎಂದು ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಈತನ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ಇಂದೂ ಉಳಿದಿದೆ. “ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ” ಎಂದು ಅದರ ಹೆಸರು. ಅದು ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಜರ್ಮನ್- ಹೀಗೆ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ. ದುರದೃಷ್ಟವೆಂದರೆ ಈತನ ವಿಷಯ ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವುದು ಬಹು ಸ್ವಲ್ಪ. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸೇರಿಸಿ ನಾವು, “ಪ್ರಾಯಶ: ಇದು ಇವನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ” ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಚಾಣಕ್ಯನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ತಕ್ಷಶಿಲೆ ಎಂಬ ಊರಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ತಕ್ಷಶಿಲೆಯ ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸರು. ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜರು ಸಹ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಉಪಾಧ್ಯಾಯನ ಬಳಿ ಒಂದು ನೂರು ಒಂದು ಮಂದಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇದ್ದರಂತೆ. ಅಷ್ಟು ಮಂದಿಯೂ ರಾಜಕುಮಾರರಂತೆ! ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹದಿನಾರನೆಯ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದ. ವೇದಗಳನ್ನೂ ಧನುರ್ವಿದ್ಯೆ, ಬೇಟೆ, ಆನೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುವುದನ್ನೂ ಹದಿನೆಂಟು ಕಲೆಗಳನ್ನೂ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ, ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಮರಶಾಸ್ತ್ರ, ಇವುಗಳಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆಚೆಯೂ ಸಹ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದ್ದವು. ಇಂತಹ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವಾಯಿತು. ==ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು== ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ ಸಾರ(ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ)ಚಾಣಕ್ಯನ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳಾಗಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|2}} ೧) ಬೇರೆಯವರ ತಪ್ಪುಗಳಿಂದ ಕಲಿಯಿರಿ ಎಲ್ಲಾ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಷ್ಟು ಆಯಸ್ಸು ನಿಮಗಿಲ್ಲಾ ೨) ನೀವು ಹುಟ್ಟುವಾಗ ಏನು ಇರಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಸಾಯುವಾಗ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಸಾಯುತ್ತೀರಿ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರು ಬರಿ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ ಸಾಲದು ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇತಿಹಾಸ ಇರಬೇಕು. ೩)ಸತ್ಯವಿದ್ದರು ನಂಬಲಾರದ್ದನ್ನು ಹೇಳಬಾರದು ೪) ಶತ್ರುವನ್ನು ಅವನ ಮರ್ಮದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆಯಬೇಕು ೫) ಬುದ್ಧಿವಂತನಿಗೆ ಜೀವನದ ಭಯವಿಲ್ಲ ೬)ಅತಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರಾಗಬೇಡಿ ಏಕೆಂದರೆ ನೇರವಾಗಿರುವ ಮರಗಳು ಮೊದಲು ನೆಲಕ್ಕುರುಳುತ್ತವೆ ಆನಂತರ ಡೊಂಕು ಮರದ ಸರದಿ ೭) ನಿಮ್ಮ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳಬೇಡಿ ಅವೇ ನಿಮಗೆ ಮುಳುವಾಗುತ್ತವೆ. ೮) ಪ್ರತಿ ಸ್ನೇಹದ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಸ್ವಾರ್ಥ ಇದ್ದೆ ಇರುತ್ತದೆ ಸ್ವಾರ್ಥ ರಹಿತ ಸ್ನೇಹವೇ ಇಲ್ಲಾ ಇದೊಂದು ಕಹಿಸತ್ಯ ೯) ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದಲೇ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆಗುತ್ತಾನೆಯೇ ವಿನಃ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲ್ಲಾ ೧೦) ದೇವರು ವಿಗ್ರಹದೊಳಗಿಲ್ಲಾ ನಿಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳೇ ದೇವರು ನಿಮ್ಮ ಆತ್ಮವೇ ದೇವಸ್ಥಾನ ೧೧) ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಯುವ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತೊಂದು ಯುವತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.hinduism.co.za/chanakya.htm Chanakya Nitishastra]: English translation by Miles Davis. * [http://www.patheos.com/blogs/hindu2/2014/09/chanakya-niti-pdf-downloads/ Chanakya Nitishastra]: Sanskrit, Hindi and English versions. {{wikiquote|ಚಾಣಕ್ಯ}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು-- {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೌಟಿಲ್ಯ}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೌರ್ಯ ವಂಶ]]<br>[[ವರ್ಗ:ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]<br> gemv5g0vvtts1mkb8pg955vjfw7k4y4 1373432 1373431 2026-05-15T07:52:37Z VASANTH S.N. 728 1373432 wikitext text/x-wiki {{ದ್ವಂದ್ವ|'ಚಾಣಕ್ಯ' ಹೆಸರಿನ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನಕ್ಕೆ [[ಚಾಣಕ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] ನೋಡಿ.}} {{Infobox person | image = Chanakya artistic depiction.jpg | caption = ಚಾಣಕ್ಯ, ಕಲಾವಿದನೊಬ್ಬ ಅನಿಸಿಕೆ | other_names = ಕೌಟಿಲ್ಯ, ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತಾ | occupation = ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ, ಸಲಹೆಗಾರ [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ]] | known_for = ಅಡಿಪಾಯ [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] | notable_works = '''[[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ (ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥ)]]''', '' ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ '' | disciples = [[Chandragupta Maurya]] }} '''ಕೌಟಿಲ್ಯ''' ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ '''ಚಾಣಕ್ಯ''' (ಸು. [[ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ|ಕ್ರಿ.ಪೂ.]] ೩೫೦ - ೨೮೩), [[ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತ]]ದ ಅದ್ವಿತೀಯ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ|ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]. [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಚಾಣಕ್ಯನ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ವದ್ದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.kanaja.in/%E0%B2%9A%E0%B2%BE%E0%B2%A3%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%AF/ |title=ಚಾಣಕ್ಯ ಅಸಾಧಾರಣ ಪುರುಷ |access-date=2016-12-04 |archive-date=2017-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170413103542/http://kanaja.in/%E0%B2%9A%E0%B2%BE%E0%B2%A3%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%AF/ |url-status=dead }}</ref>."ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತ" ಎಂಬುದು ಚಾಣಕ್ಯನ ನಿಜವಾದ ಹೆಸರು. ಚಣಕನ ಮಗನಾದ್ದರಿಂದ ಚಾಣಕ್ಯನೆಂದು ಹೆಸರು ಬಂದಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತ [[ತಕ್ಷಶಿಲಾ|ತಕ್ಷಶಿಲೆ]]ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿದ್ದನು. ತಕ್ಷಶಿಲೆ [[ಗಾಂಧಾರ]]ದಲ್ಲಿತ್ತು. ಗಾಂಧಾರದ ರಾಜ ಅಂಬಿ, [[ಗ್ರೀಸ್‍ನ ಇತಿಹಾಸ#ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್‍ನ ಇತಿಹಾಸ|ಯವನ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾದ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ]]ನ ಜೊತೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಇಡೀ ಭಾರತವನ್ನು ಯವನರ ಕೈಗೊಪ್ಪಿಸಲು ಹೊಂಚು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಅಚಾರ್ಯ ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತನು ಬಂಡೇಳುತ್ತಾನೆ. ಈತನ ಶಿಷ್ಯನೆ [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ]]. ==ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ== ಕೌಟಿಲ್ಯ ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ. ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತ, ಚಾಣಕ್ಯ ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನಗಳೂ ಇವನಿಗುಂಟು. ಈತ ಕುಟಲನೆಂಬ ಗೋತ್ರಪ್ರವರ್ತಕನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಇವನ ಹೆಸರು ಕೌಟಿಲ್ಯನೆಂದೂ ಚಣಕ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನಾದ್ದರಿಂದ ಚಾಣಕ್ಯನೆಂದೂ ಇವನಿಗೆ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಟ್ಟ ಹೆಸರು ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತನೆಂದೂ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Mabbett">{{cite journal |last1=Mabbett |first1=I. W. |title=The Date of the Arthaśāstra |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=84 |issue=2 |pages=162–169 |issn=0003-0279 |doi=10.2307/597102 |jstor=597102 |year=1964 |publisher=American Oriental Society }}</ref> [[ತಕ್ಷಶಿಲಾ|ತಕ್ಷಶಿಲೆ]]ಯ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈತ [[ನಂದ ರಾಜವಂಶ|ನಂದವಂಶ]]ದ ಕೊನೆಯ ರಾಜನನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಿಂದ ಉರುಳಿಸಿ, [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ]]ನಿಂದ ರಾಜ್ಯಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿಸಿದನೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಸ್ಥಾಪನೆಯ ಅನಂತರ ಇವನು ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಲು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣನಾದ. ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನ ತರುವಾಯ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಿದ [[ಬಿಂದುಸಾರ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩೦೦-೨೭೩)|ಬಿಂದುಸಾರ]]ನ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದನೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|date=2020-08-20|title=Mauryan Empire|url=https://education.nationalgeographic.org/resource/mauryan-empire|access-date=2022-01-20|website=National Geographic Society|language=en}}</ref> ==ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ== ಇವನ ''ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ''ವೆಂಬ ರಾಜನೀತಿಗ್ರಂಥ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 325-296 ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ್ದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="Mabbett">{{cite journal |last1=Mabbett |first1=I. W. |title=The Date of the Arthaśāstra |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=84 |issue=2 |pages=162–169 |issn=0003-0279 |doi=10.2307/597102 |jstor=597102 |year=1964 |publisher=American Oriental Society }}</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. 3ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಂಥ ರಚಿತವಾಗಿರಬಹುದೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಉಂಟು. ಮೈಸೂರಿನ ಪ್ರಾಚ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಪಾಲಕರಾಗಿದ್ದ [[ಆರ್. ಶಾಮಾ ಶಾಸ್ತ್ರಿ|ಆರ್.ಶಾಮಶಾಸ್ತ್ರಿ]]ಗಳು 1909ರಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|last1=Srinivasaraju|first1=Sugata|title=Year of the Guru|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/year-of-the-guru/250522|access-date=17 March 2018|work=Outlook India|date=27 July 2009}}</ref> ಅನಂತರ [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರ]]ದ ಟಿ.ಗಣಪತಿಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರೂ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಈ ಗ್ರಂಥದ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಟೀಕೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಇದು [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]], [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]], [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]] ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಭಾಷಾಂತರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ರಾಜನೀತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ಈ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಅನಂತರಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮೇಲೂ ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ತುಂಬ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು [[ಇಟಲಿ]]ಯ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ ಮ್ಯಾಕಿಯವೆಲಿಯ ''ಇಲ್ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪೆ'' (ದಿ ಪ್ರನ್ಸ್) ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಕೌಟಿಲ್ಯನನ್ನು ಭಾರತದ ಮ್ಯಾಕಿಯವೆಲಿ ಎಂದು ಕರೆದಿರುವುದು ಅಷ್ಟು ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ. ಕೌಟಿಲ್ಯನನ್ನು [[ಗ್ರೀಸ್|ಗ್ರೀಸಿ]]ನ [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್|ಅರಿಸ್ಟಾಟಲಿ]]ಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದೆಂದು ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ವಾದಿಸಿರುವುದೇ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ==ಗ್ರಂಥಸಾರ== ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತ ರೀತಿನೀತಿ, ರಾಜಧರ್ಮ, ಮಂತ್ರಿಗಳೇ ಮುಂತಾದ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳ ನಡೆವಳಿಕೆ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರತೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಕೌಟಿಲ್ಯ ಹೊರಗೆಡಹಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಧಿನಿಯಮಗಳು, ಯುದ್ಧನೀತಿ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಳು, ಆಸ್ತಿಯ ವಿನಿಮಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ನಿಯಮಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು-ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದರೂ ತನ್ನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೌಟಿಲ್ಯನ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]] ಕೇವಲ ಆದರ್ಶನೀತಿನಿಯಮಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗ್ರಂಥವಾಗಿರದೆ ಪ್ರಜಾಹಿತೈಷಿಯಾದ ರಾಜ ನಿತ್ಯವೂ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತ್ರಯೀ, ಆನ್ವೀಕ್ಷಿಕೀ, ವಾರ್ತಾ ಮತ್ತು ದಂಡನೀತಿ ಎಂದು ನಾಲ್ಕಾಗಿ ವಿಭಾಗ ಮಾಡುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನೇ ಕೌಟಿಲ್ಯನೂ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ವೇದ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ತ್ರಯೀ, ಅದು ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಗಳ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ, [[ವರ್ಣಾಶ್ರಮಧರ್ಮ]]ಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಯೋಜನ, ಅವನ್ನು ಮೀರಿದರೆ ಒದಗುವ ಆಪತ್ತು, ಇವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಅನ್ವೀಕ್ಷಿಕೀ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಕಾರ್ಯಕಾರಣಗಳ ತಿಳಿವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕ್ಲೇಶಗಳಿಗೀಡಾಗದಂತೆ ಹದಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕೃಷಿ]], [[ಪಶುಪಾಲನೆ]], [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕೆ]]ಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು ವಾರ್ತಾ, ಆಡಳಿತದ ರೀತಿನೀತಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು ದಂಡನೀತಿ-ಅಥವಾ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ. ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು 15 ಅಧಿಕರಣಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿದೆ. ಒಂದನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರನ ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವಿಚಾರ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಜಕುಮಾರ [[ವೇದ]][[ವೇದಾಂಗ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಧರ್ಮವನ್ನೂ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಕೃಷಿ, ಪಶುಪಾಲನೆ, [[ವಾಣಿಜ್ಯ(ವ್ಯಾಪಾರ)|ವಾಣಿಜ್ಯ]], ಕೈಗಾರಿಕೆ, ರಾಜನೀತಿ ಮತ್ತು ದಂಡನೀತಿಗಳನ್ನೂ ಅಭ್ಯಸಿಸಬೇಕು. ಅವನ [[ಮಂತ್ರಿ]]ಗಳ ಮತ್ತು ಆಸ್ಥಾನಿಕರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ, ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲೆಳಸುವ, ಅವನ ವಂಶದ ರಾಜಕುಮಾರರಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಜೆಯವರೆಗೆ ಅವನ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಉಚ್ಚ ನೀಚ ವರ್ಗಗಳ ಜನರ ಮೇಲೆ ಭದ್ರವಾದ ಹಿಡಿತವನ್ನಿರಿಸಲು ಸಹಕರಿಸುವ [[ಗೂಢಚರ್ಯೆ|ಗೂಢಚಾರ]]ರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ [[ರಾಯಭಾರಿ]]ಗಳು ಅವನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾಗಿಯೂ ಗೂಢಚಾರರಾಗಿಯೂ ಇರಬೇಕು. ಗೂಢಚಾರರು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಏನೆಲ್ಲ ಆಗುತ್ತದೋ ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ರಾಜನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ರಾಜನ [[ಅಂತಃಪುರ]]ಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನವೀಯಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇವನಿಗೆ ಒದಗಬಹುದಾದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವೇಚನೆಯಿದೆ. ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಕೊಲೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅರಸರನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ. [[ಅರಮನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಬೀದಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ರಾಜ ಕೊಲೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗದಂತೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಗೊಳಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಪರಿವೀಕ್ಷಕ ದಳದ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಎರಡನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಮೂರನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ [[ಕಾನೂನು|ಕಾನೂನಿ]]ನ ವಿವರಣೆಯುಂಟು. ಪೋಲೀಸ್ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಠಿಣಶಿಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ದುಷ್ಟರನ್ನು ಅಡಗಿಸುವ ವಿಧಾನ, ವಂಚಕ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮೋಸದ ತೂಕ ಅಳತೆಗಳ ಮತ್ತು ಕೃತಕವಾಗಿ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಏರಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಜಾಗ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳು-ಇವನ್ನು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದೆ. ರಾಜ ಮೋಸಗಾರನಾದ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಕ್ರಮ, ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ವಸೂಲು ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ, ಕೃಷಿಕರಿಂದ ಮತ್ತು ಕೈಕಸಬುದಾರರಿಂದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ವಸೂಲು ಮಾಡಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ಗೂಢಚಾರರು ಶ್ರೀಮಂತರನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವಂತೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಶ್ರೀಮಂತರ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ರಾಜ್ಯಭಂಡಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವುದು, ರಾಜಸೇವಕರ ವಾರ್ಷಿಕ ವೇತನಕ್ರಮ-ಮುಂತಾದವನ್ನು ಐದನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದೆ. ಆರನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ರಾಜ, ಮಂತ್ರಿ, [[ಭೂಮಿ]], [[ಕೋಟೆ]], [[ಕೋಶ]], [[ಸೈನ್ಯ|ಸೇನೆ]] ಮತ್ತು ಮಿತ್ರರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳೂ ರಾಷ್ಟ್ರಾಂತರ ಸಂಬಂಧದ ವಿವರಣೆಯೂ ಇವೆ. [[ಶಾಂತಿ]], ಯುದ್ಧ ತಾಟಸ್ಥ್ಯ ವಿಜಯಯಾತ್ರೆಗೆ ಸನ್ನಾಹ, ಒಪ್ಪಂದ, ಅನಿಶ್ಚಿತ ವರ್ತನೆಗಳು ಎಂಬ ಆರು ರಾಜಕಾರ್ಯಗಳ ವಿವೇಚನೆಗೆ ಏಳನೆಯ ಅಧಿಕರಣ ಮೀಸಲು, [[ಜೂಜು]], [[ಬೇಟೆ]], [[ಸ್ತ್ರೀ]] ಮತ್ತು [[ಮದ್ಯ ಪಾನೀಯ|ಮದ್ಯ]]ಗಳಿಗೆ ರಾಜ ಬಲಿ ಬೀಳುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷಯಗಳು ತರಬಹುದಾದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಎಂಟನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಕೌಟಿಲ್ಯ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಒಂಬತ್ತು ಮತ್ತು ಹತ್ತನೆಯ ಅಧಿಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ವಿಚಾರವಿದೆ. ನೇರವಾದ ಯುದ್ಧವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ರಾಜನಿಗೊದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೇರ ಹೋರಾಟ ನಡೆಯಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. [[ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಕ]]ರು, ಪುರೋಹಿತರು ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜನಿಷ್ಠರು ಈ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ರಾಜನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕುಹಕೋಪಾಯವೇ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಸೈನ್ಯದ ಅಧಿಕಾರವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲು [[ಕಲಹ]]ದ ಬೀಜವನ್ನು ರಾಜ ಬಿತ್ತಬೇಕಾದ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ತ್ರೀಯರ ನೆರವು-ಇವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಗೂಢಚಾರ, ಗುಪ್ತಸಹಾಯಕ, ಕೊಲೆಗಡುಕ, ಸೆರೆಯಾಳು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ನೆರವಿನಿಂದ ಒಬ್ಬ ದುರ್ಬಲರಾಜ ತನ್ನ ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ರೀತಿಯನ್ನೂ ಶತ್ರುರಾಜನನ್ನು ಮೋಸದಿಂದ ಕೊಲ್ಲುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದೆ. ಹದಿಮೂರನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ರಾಜನ [[ಪಾಂಡಿತ್ಯ]] ಮತ್ತು ಅವನ ಗುಣಾತಿಶಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದೈವದೊಲುಮೆಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಹೆದರಿಸಿಡುವ ಕ್ರಮವನ್ನೂ ಇದಕ್ಕೆ ಗೂಢಚಾರರಿಂದ ಮತ್ತು ಇತರರಿಂದ ಸಹಾಯ ಪಡೆದು ತಮ್ಮ ನೆರವಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನೂ ಜನರ [[ಮೂಢ ನಂಬಿಕೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗೆಯನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದೆ. ಒಬ್ಬನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು, ಕುರುಡು ಮಾಡಲು, ಇಲ್ಲವೆ ಬುದ್ಧಿಭ್ರಮಣೆಗೊಳಿಸಲು [[ಔಷಧ]] ಮತ್ತು [[ಮಂತ್ರ]]ಗಳ ಬಳಕೆ, ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಯಿಸುವುದು, ಮನುಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಿದ್ದೆಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ, ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದು, ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಅಪಾಯವಾಗದಂತೆ ರಕ್ಷಣೆ-ಇವು ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧಿಕರಣದ ವಿಷಯಗಳು. ಕೊನೆಯದಾದ ಹದಿನೈದನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥದ ಯೋಜನೆಯನ್ನೂ ವಾದದಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನೂ ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಡನೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ== ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ. ಹಿಡಿದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿದು, ಸಾಧಿಸುವ ಸ್ವಭಾವದವನು. ಸಕಲ ಶಾಸ್ತ್ರ ಪಾರಂಗತ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರವೀಣ. ರಾಜನೀತಿ ವಿಶಾರದ. ಸಾಮ, ದಾನ, ಭೇದ, ದಂಡ ಎಂಬ ಚತರೋಪಾಯ ಚತುರದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಅನುಭವಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಮತಿ. ಆತನ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೀಗೆಂದು ತಿಳಿಯಲು ಯಾರಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬಹಳ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವನು. ಬಹುದೂರದ ಅಲೋಚನೆ, ಯಾವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿಯೇ ಆಗಲಿ ಆತ ಇಟ್ಟ ಗುರಿ, ಮಾಡಿದ ಅಂದಾಜು ಎಂದೂ ತಪ್ಪುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಹಾತ್ಯಾಗಿ, ಮಹಾ ತಪಸ್ವಿ. ಹೊರನೋಟಕ್ಕೆ ತುಂಬ ಕಠಿಣ ಸ್ವಭಾವದವನು. ಅಪಾರ ಲೋಕಾನುಭವವಿದ್ದವನು. ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಬಗೆಬಗೆಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಮಯವರಿತು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮಾಡುವಾತ. ಆತನಿಗೆ ತಿಳಿಯದ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲ. ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ವಿಚಾರವಿಲ್ಲ. ಅದೊಂದು ಪ್ರತಿಭಾಪುಂಜ. “ಚಾಣಕ್ಯ ತಂತ್ರ” ಎಂಬ ಮಾತು ಈಗಲೂ ಗಾದೆಯಾಗಿದೆ. ನಂದವಂಶವನ್ನು ಸರ್ವನಾಶಮಾಡಿ, ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಿಸಿ, ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಕನಾಗಿ ಮೆರೆದ ಪುಣ್ಯ ಪುರುಷ ಚಾಣಕ್ಯ. ಚಾಣಕ್ಯನಿಗೆ ಕೌಟಿಲ್ಯ ಎಂದು ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಈತನ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ಇಂದೂ ಉಳಿದಿದೆ. “ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ” ಎಂದು ಅದರ ಹೆಸರು. ಅದು ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಜರ್ಮನ್- ಹೀಗೆ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ. ದುರದೃಷ್ಟವೆಂದರೆ ಈತನ ವಿಷಯ ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವುದು ಬಹು ಸ್ವಲ್ಪ. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸೇರಿಸಿ ನಾವು, “ಪ್ರಾಯಶ: ಇದು ಇವನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ” ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಚಾಣಕ್ಯನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ತಕ್ಷಶಿಲೆ ಎಂಬ ಊರಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ತಕ್ಷಶಿಲೆಯ ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸರು. ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜರು ಸಹ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಉಪಾಧ್ಯಾಯನ ಬಳಿ ಒಂದು ನೂರು ಒಂದು ಮಂದಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇದ್ದರಂತೆ. ಅಷ್ಟು ಮಂದಿಯೂ ರಾಜಕುಮಾರರಂತೆ! ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹದಿನಾರನೆಯ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದ. ವೇದಗಳನ್ನೂ ಧನುರ್ವಿದ್ಯೆ, ಬೇಟೆ, ಆನೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುವುದನ್ನೂ ಹದಿನೆಂಟು ಕಲೆಗಳನ್ನೂ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ, ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಮರಶಾಸ್ತ್ರ, ಇವುಗಳಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆಚೆಯೂ ಸಹ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದ್ದವು. ಇಂತಹ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವಾಯಿತು. ==ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು== ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ ಸಾರ(ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ)ಚಾಣಕ್ಯನ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳಾಗಿವೆ. ೧) ಬೇರೆಯವರ ತಪ್ಪುಗಳಿಂದ ಕಲಿಯಿರಿ ಎಲ್ಲಾ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಷ್ಟು ಆಯಸ್ಸು ನಿಮಗಿಲ್ಲಾ ೨) ನೀವು ಹುಟ್ಟುವಾಗ ಏನು ಇರಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಸಾಯುವಾಗ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಸಾಯುತ್ತೀರಿ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರು ಬರಿ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ ಸಾಲದು ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇತಿಹಾಸ ಇರಬೇಕು. ೩)ಸತ್ಯವಿದ್ದರು ನಂಬಲಾರದ್ದನ್ನು ಹೇಳಬಾರದು ೪) ಶತ್ರುವನ್ನು ಅವನ ಮರ್ಮದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆಯಬೇಕು ೫) ಬುದ್ಧಿವಂತನಿಗೆ ಜೀವನದ ಭಯವಿಲ್ಲ ೬)ಅತಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರಾಗಬೇಡಿ ಏಕೆಂದರೆ ನೇರವಾಗಿರುವ ಮರಗಳು ಮೊದಲು ನೆಲಕ್ಕುರುಳುತ್ತವೆ ಆನಂತರ ಡೊಂಕು ಮರದ ಸರದಿ ೭) ನಿಮ್ಮ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳಬೇಡಿ ಅವೇ ನಿಮಗೆ ಮುಳುವಾಗುತ್ತವೆ. ೮) ಪ್ರತಿ ಸ್ನೇಹದ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಸ್ವಾರ್ಥ ಇದ್ದೆ ಇರುತ್ತದೆ ಸ್ವಾರ್ಥ ರಹಿತ ಸ್ನೇಹವೇ ಇಲ್ಲಾ ಇದೊಂದು ಕಹಿಸತ್ಯ ೯) ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದಲೇ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆಗುತ್ತಾನೆಯೇ ವಿನಃ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲ್ಲಾ ೧೦) ದೇವರು ವಿಗ್ರಹದೊಳಗಿಲ್ಲಾ ನಿಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳೇ ದೇವರು ನಿಮ್ಮ ಆತ್ಮವೇ ದೇವಸ್ಥಾನ ೧೧) ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಯುವ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತೊಂದು ಯುವತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.hinduism.co.za/chanakya.htm Chanakya Nitishastra]: English translation by Miles Davis. * [http://www.patheos.com/blogs/hindu2/2014/09/chanakya-niti-pdf-downloads/ Chanakya Nitishastra]: Sanskrit, Hindi and English versions. {{wikiquote|ಚಾಣಕ್ಯ}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|2}}- {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೌಟಿಲ್ಯ}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೌರ್ಯ ವಂಶ]]<br>[[ವರ್ಗ:ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]<br> 0j2y1etd8cdwhj6ed38boladxngbiez 1373433 1373432 2026-05-15T07:55:11Z VASANTH S.N. 728 /* ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು */ 1373433 wikitext text/x-wiki {{ದ್ವಂದ್ವ|'ಚಾಣಕ್ಯ' ಹೆಸರಿನ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನಕ್ಕೆ [[ಚಾಣಕ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] ನೋಡಿ.}} {{Infobox person | image = Chanakya artistic depiction.jpg | caption = ಚಾಣಕ್ಯ, ಕಲಾವಿದನೊಬ್ಬ ಅನಿಸಿಕೆ | other_names = ಕೌಟಿಲ್ಯ, ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತಾ | occupation = ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ, ಸಲಹೆಗಾರ [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ]] | known_for = ಅಡಿಪಾಯ [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] | notable_works = '''[[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ (ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥ)]]''', '' ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ '' | disciples = [[Chandragupta Maurya]] }} '''ಕೌಟಿಲ್ಯ''' ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ '''ಚಾಣಕ್ಯ''' (ಸು. [[ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ|ಕ್ರಿ.ಪೂ.]] ೩೫೦ - ೨೮೩), [[ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತ]]ದ ಅದ್ವಿತೀಯ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ|ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]. [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಚಾಣಕ್ಯನ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ವದ್ದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.kanaja.in/%E0%B2%9A%E0%B2%BE%E0%B2%A3%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%AF/ |title=ಚಾಣಕ್ಯ ಅಸಾಧಾರಣ ಪುರುಷ |access-date=2016-12-04 |archive-date=2017-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170413103542/http://kanaja.in/%E0%B2%9A%E0%B2%BE%E0%B2%A3%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%AF/ |url-status=dead }}</ref>."ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತ" ಎಂಬುದು ಚಾಣಕ್ಯನ ನಿಜವಾದ ಹೆಸರು. ಚಣಕನ ಮಗನಾದ್ದರಿಂದ ಚಾಣಕ್ಯನೆಂದು ಹೆಸರು ಬಂದಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತ [[ತಕ್ಷಶಿಲಾ|ತಕ್ಷಶಿಲೆ]]ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿದ್ದನು. ತಕ್ಷಶಿಲೆ [[ಗಾಂಧಾರ]]ದಲ್ಲಿತ್ತು. ಗಾಂಧಾರದ ರಾಜ ಅಂಬಿ, [[ಗ್ರೀಸ್‍ನ ಇತಿಹಾಸ#ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್‍ನ ಇತಿಹಾಸ|ಯವನ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾದ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ]]ನ ಜೊತೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಇಡೀ ಭಾರತವನ್ನು ಯವನರ ಕೈಗೊಪ್ಪಿಸಲು ಹೊಂಚು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಅಚಾರ್ಯ ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತನು ಬಂಡೇಳುತ್ತಾನೆ. ಈತನ ಶಿಷ್ಯನೆ [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ]]. ==ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ== ಕೌಟಿಲ್ಯ ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ. ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತ, ಚಾಣಕ್ಯ ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನಗಳೂ ಇವನಿಗುಂಟು. ಈತ ಕುಟಲನೆಂಬ ಗೋತ್ರಪ್ರವರ್ತಕನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಇವನ ಹೆಸರು ಕೌಟಿಲ್ಯನೆಂದೂ ಚಣಕ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನಾದ್ದರಿಂದ ಚಾಣಕ್ಯನೆಂದೂ ಇವನಿಗೆ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಟ್ಟ ಹೆಸರು ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತನೆಂದೂ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Mabbett">{{cite journal |last1=Mabbett |first1=I. W. |title=The Date of the Arthaśāstra |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=84 |issue=2 |pages=162–169 |issn=0003-0279 |doi=10.2307/597102 |jstor=597102 |year=1964 |publisher=American Oriental Society }}</ref> [[ತಕ್ಷಶಿಲಾ|ತಕ್ಷಶಿಲೆ]]ಯ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈತ [[ನಂದ ರಾಜವಂಶ|ನಂದವಂಶ]]ದ ಕೊನೆಯ ರಾಜನನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಿಂದ ಉರುಳಿಸಿ, [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ]]ನಿಂದ ರಾಜ್ಯಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿಸಿದನೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಸ್ಥಾಪನೆಯ ಅನಂತರ ಇವನು ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಲು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣನಾದ. ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನ ತರುವಾಯ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಿದ [[ಬಿಂದುಸಾರ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩೦೦-೨೭೩)|ಬಿಂದುಸಾರ]]ನ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದನೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|date=2020-08-20|title=Mauryan Empire|url=https://education.nationalgeographic.org/resource/mauryan-empire|access-date=2022-01-20|website=National Geographic Society|language=en}}</ref> ==ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ== ಇವನ ''ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ''ವೆಂಬ ರಾಜನೀತಿಗ್ರಂಥ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 325-296 ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ್ದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="Mabbett">{{cite journal |last1=Mabbett |first1=I. W. |title=The Date of the Arthaśāstra |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=84 |issue=2 |pages=162–169 |issn=0003-0279 |doi=10.2307/597102 |jstor=597102 |year=1964 |publisher=American Oriental Society }}</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. 3ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಂಥ ರಚಿತವಾಗಿರಬಹುದೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಉಂಟು. ಮೈಸೂರಿನ ಪ್ರಾಚ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಪಾಲಕರಾಗಿದ್ದ [[ಆರ್. ಶಾಮಾ ಶಾಸ್ತ್ರಿ|ಆರ್.ಶಾಮಶಾಸ್ತ್ರಿ]]ಗಳು 1909ರಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|last1=Srinivasaraju|first1=Sugata|title=Year of the Guru|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/year-of-the-guru/250522|access-date=17 March 2018|work=Outlook India|date=27 July 2009}}</ref> ಅನಂತರ [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರ]]ದ ಟಿ.ಗಣಪತಿಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರೂ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಈ ಗ್ರಂಥದ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಟೀಕೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಇದು [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]], [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]], [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]] ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಭಾಷಾಂತರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ರಾಜನೀತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ಈ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಅನಂತರಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮೇಲೂ ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ತುಂಬ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು [[ಇಟಲಿ]]ಯ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ ಮ್ಯಾಕಿಯವೆಲಿಯ ''ಇಲ್ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪೆ'' (ದಿ ಪ್ರನ್ಸ್) ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಕೌಟಿಲ್ಯನನ್ನು ಭಾರತದ ಮ್ಯಾಕಿಯವೆಲಿ ಎಂದು ಕರೆದಿರುವುದು ಅಷ್ಟು ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ. ಕೌಟಿಲ್ಯನನ್ನು [[ಗ್ರೀಸ್|ಗ್ರೀಸಿ]]ನ [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್|ಅರಿಸ್ಟಾಟಲಿ]]ಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದೆಂದು ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ವಾದಿಸಿರುವುದೇ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ==ಗ್ರಂಥಸಾರ== ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತ ರೀತಿನೀತಿ, ರಾಜಧರ್ಮ, ಮಂತ್ರಿಗಳೇ ಮುಂತಾದ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳ ನಡೆವಳಿಕೆ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರತೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಕೌಟಿಲ್ಯ ಹೊರಗೆಡಹಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಧಿನಿಯಮಗಳು, ಯುದ್ಧನೀತಿ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಳು, ಆಸ್ತಿಯ ವಿನಿಮಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ನಿಯಮಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು-ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದರೂ ತನ್ನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೌಟಿಲ್ಯನ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]] ಕೇವಲ ಆದರ್ಶನೀತಿನಿಯಮಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗ್ರಂಥವಾಗಿರದೆ ಪ್ರಜಾಹಿತೈಷಿಯಾದ ರಾಜ ನಿತ್ಯವೂ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತ್ರಯೀ, ಆನ್ವೀಕ್ಷಿಕೀ, ವಾರ್ತಾ ಮತ್ತು ದಂಡನೀತಿ ಎಂದು ನಾಲ್ಕಾಗಿ ವಿಭಾಗ ಮಾಡುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನೇ ಕೌಟಿಲ್ಯನೂ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ವೇದ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ತ್ರಯೀ, ಅದು ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಗಳ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ, [[ವರ್ಣಾಶ್ರಮಧರ್ಮ]]ಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಯೋಜನ, ಅವನ್ನು ಮೀರಿದರೆ ಒದಗುವ ಆಪತ್ತು, ಇವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಅನ್ವೀಕ್ಷಿಕೀ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಕಾರ್ಯಕಾರಣಗಳ ತಿಳಿವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕ್ಲೇಶಗಳಿಗೀಡಾಗದಂತೆ ಹದಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕೃಷಿ]], [[ಪಶುಪಾಲನೆ]], [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕೆ]]ಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು ವಾರ್ತಾ, ಆಡಳಿತದ ರೀತಿನೀತಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು ದಂಡನೀತಿ-ಅಥವಾ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ. ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು 15 ಅಧಿಕರಣಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿದೆ. ಒಂದನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರನ ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವಿಚಾರ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಜಕುಮಾರ [[ವೇದ]][[ವೇದಾಂಗ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಧರ್ಮವನ್ನೂ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಕೃಷಿ, ಪಶುಪಾಲನೆ, [[ವಾಣಿಜ್ಯ(ವ್ಯಾಪಾರ)|ವಾಣಿಜ್ಯ]], ಕೈಗಾರಿಕೆ, ರಾಜನೀತಿ ಮತ್ತು ದಂಡನೀತಿಗಳನ್ನೂ ಅಭ್ಯಸಿಸಬೇಕು. ಅವನ [[ಮಂತ್ರಿ]]ಗಳ ಮತ್ತು ಆಸ್ಥಾನಿಕರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ, ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲೆಳಸುವ, ಅವನ ವಂಶದ ರಾಜಕುಮಾರರಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಜೆಯವರೆಗೆ ಅವನ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಉಚ್ಚ ನೀಚ ವರ್ಗಗಳ ಜನರ ಮೇಲೆ ಭದ್ರವಾದ ಹಿಡಿತವನ್ನಿರಿಸಲು ಸಹಕರಿಸುವ [[ಗೂಢಚರ್ಯೆ|ಗೂಢಚಾರ]]ರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ [[ರಾಯಭಾರಿ]]ಗಳು ಅವನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾಗಿಯೂ ಗೂಢಚಾರರಾಗಿಯೂ ಇರಬೇಕು. ಗೂಢಚಾರರು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಏನೆಲ್ಲ ಆಗುತ್ತದೋ ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ರಾಜನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ರಾಜನ [[ಅಂತಃಪುರ]]ಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನವೀಯಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇವನಿಗೆ ಒದಗಬಹುದಾದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವೇಚನೆಯಿದೆ. ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಕೊಲೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅರಸರನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ. [[ಅರಮನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಬೀದಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ರಾಜ ಕೊಲೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗದಂತೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಗೊಳಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಪರಿವೀಕ್ಷಕ ದಳದ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಎರಡನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಮೂರನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ [[ಕಾನೂನು|ಕಾನೂನಿ]]ನ ವಿವರಣೆಯುಂಟು. ಪೋಲೀಸ್ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಠಿಣಶಿಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ದುಷ್ಟರನ್ನು ಅಡಗಿಸುವ ವಿಧಾನ, ವಂಚಕ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮೋಸದ ತೂಕ ಅಳತೆಗಳ ಮತ್ತು ಕೃತಕವಾಗಿ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಏರಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಜಾಗ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳು-ಇವನ್ನು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದೆ. ರಾಜ ಮೋಸಗಾರನಾದ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಕ್ರಮ, ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ವಸೂಲು ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ, ಕೃಷಿಕರಿಂದ ಮತ್ತು ಕೈಕಸಬುದಾರರಿಂದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ವಸೂಲು ಮಾಡಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ಗೂಢಚಾರರು ಶ್ರೀಮಂತರನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವಂತೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಶ್ರೀಮಂತರ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ರಾಜ್ಯಭಂಡಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವುದು, ರಾಜಸೇವಕರ ವಾರ್ಷಿಕ ವೇತನಕ್ರಮ-ಮುಂತಾದವನ್ನು ಐದನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದೆ. ಆರನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ರಾಜ, ಮಂತ್ರಿ, [[ಭೂಮಿ]], [[ಕೋಟೆ]], [[ಕೋಶ]], [[ಸೈನ್ಯ|ಸೇನೆ]] ಮತ್ತು ಮಿತ್ರರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳೂ ರಾಷ್ಟ್ರಾಂತರ ಸಂಬಂಧದ ವಿವರಣೆಯೂ ಇವೆ. [[ಶಾಂತಿ]], ಯುದ್ಧ ತಾಟಸ್ಥ್ಯ ವಿಜಯಯಾತ್ರೆಗೆ ಸನ್ನಾಹ, ಒಪ್ಪಂದ, ಅನಿಶ್ಚಿತ ವರ್ತನೆಗಳು ಎಂಬ ಆರು ರಾಜಕಾರ್ಯಗಳ ವಿವೇಚನೆಗೆ ಏಳನೆಯ ಅಧಿಕರಣ ಮೀಸಲು, [[ಜೂಜು]], [[ಬೇಟೆ]], [[ಸ್ತ್ರೀ]] ಮತ್ತು [[ಮದ್ಯ ಪಾನೀಯ|ಮದ್ಯ]]ಗಳಿಗೆ ರಾಜ ಬಲಿ ಬೀಳುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷಯಗಳು ತರಬಹುದಾದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಎಂಟನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಕೌಟಿಲ್ಯ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಒಂಬತ್ತು ಮತ್ತು ಹತ್ತನೆಯ ಅಧಿಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ವಿಚಾರವಿದೆ. ನೇರವಾದ ಯುದ್ಧವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ರಾಜನಿಗೊದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೇರ ಹೋರಾಟ ನಡೆಯಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. [[ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಕ]]ರು, ಪುರೋಹಿತರು ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜನಿಷ್ಠರು ಈ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ರಾಜನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕುಹಕೋಪಾಯವೇ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಸೈನ್ಯದ ಅಧಿಕಾರವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲು [[ಕಲಹ]]ದ ಬೀಜವನ್ನು ರಾಜ ಬಿತ್ತಬೇಕಾದ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ತ್ರೀಯರ ನೆರವು-ಇವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಗೂಢಚಾರ, ಗುಪ್ತಸಹಾಯಕ, ಕೊಲೆಗಡುಕ, ಸೆರೆಯಾಳು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ನೆರವಿನಿಂದ ಒಬ್ಬ ದುರ್ಬಲರಾಜ ತನ್ನ ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ರೀತಿಯನ್ನೂ ಶತ್ರುರಾಜನನ್ನು ಮೋಸದಿಂದ ಕೊಲ್ಲುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದೆ. ಹದಿಮೂರನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ರಾಜನ [[ಪಾಂಡಿತ್ಯ]] ಮತ್ತು ಅವನ ಗುಣಾತಿಶಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದೈವದೊಲುಮೆಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಹೆದರಿಸಿಡುವ ಕ್ರಮವನ್ನೂ ಇದಕ್ಕೆ ಗೂಢಚಾರರಿಂದ ಮತ್ತು ಇತರರಿಂದ ಸಹಾಯ ಪಡೆದು ತಮ್ಮ ನೆರವಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನೂ ಜನರ [[ಮೂಢ ನಂಬಿಕೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗೆಯನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದೆ. ಒಬ್ಬನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು, ಕುರುಡು ಮಾಡಲು, ಇಲ್ಲವೆ ಬುದ್ಧಿಭ್ರಮಣೆಗೊಳಿಸಲು [[ಔಷಧ]] ಮತ್ತು [[ಮಂತ್ರ]]ಗಳ ಬಳಕೆ, ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಯಿಸುವುದು, ಮನುಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಿದ್ದೆಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ, ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದು, ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಅಪಾಯವಾಗದಂತೆ ರಕ್ಷಣೆ-ಇವು ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧಿಕರಣದ ವಿಷಯಗಳು. ಕೊನೆಯದಾದ ಹದಿನೈದನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥದ ಯೋಜನೆಯನ್ನೂ ವಾದದಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನೂ ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಡನೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ== ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ. ಹಿಡಿದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿದು, ಸಾಧಿಸುವ ಸ್ವಭಾವದವನು. ಸಕಲ ಶಾಸ್ತ್ರ ಪಾರಂಗತ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರವೀಣ. ರಾಜನೀತಿ ವಿಶಾರದ. ಸಾಮ, ದಾನ, ಭೇದ, ದಂಡ ಎಂಬ ಚತರೋಪಾಯ ಚತುರದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಅನುಭವಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಮತಿ. ಆತನ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೀಗೆಂದು ತಿಳಿಯಲು ಯಾರಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬಹಳ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವನು. ಬಹುದೂರದ ಅಲೋಚನೆ, ಯಾವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿಯೇ ಆಗಲಿ ಆತ ಇಟ್ಟ ಗುರಿ, ಮಾಡಿದ ಅಂದಾಜು ಎಂದೂ ತಪ್ಪುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಹಾತ್ಯಾಗಿ, ಮಹಾ ತಪಸ್ವಿ. ಹೊರನೋಟಕ್ಕೆ ತುಂಬ ಕಠಿಣ ಸ್ವಭಾವದವನು. ಅಪಾರ ಲೋಕಾನುಭವವಿದ್ದವನು. ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಬಗೆಬಗೆಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಮಯವರಿತು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮಾಡುವಾತ. ಆತನಿಗೆ ತಿಳಿಯದ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲ. ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ವಿಚಾರವಿಲ್ಲ. ಅದೊಂದು ಪ್ರತಿಭಾಪುಂಜ. “ಚಾಣಕ್ಯ ತಂತ್ರ” ಎಂಬ ಮಾತು ಈಗಲೂ ಗಾದೆಯಾಗಿದೆ. ನಂದವಂಶವನ್ನು ಸರ್ವನಾಶಮಾಡಿ, ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಿಸಿ, ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಕನಾಗಿ ಮೆರೆದ ಪುಣ್ಯ ಪುರುಷ ಚಾಣಕ್ಯ. ಚಾಣಕ್ಯನಿಗೆ ಕೌಟಿಲ್ಯ ಎಂದು ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಈತನ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ಇಂದೂ ಉಳಿದಿದೆ. “ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ” ಎಂದು ಅದರ ಹೆಸರು. ಅದು ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಜರ್ಮನ್- ಹೀಗೆ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ. ದುರದೃಷ್ಟವೆಂದರೆ ಈತನ ವಿಷಯ ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವುದು ಬಹು ಸ್ವಲ್ಪ. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸೇರಿಸಿ ನಾವು, “ಪ್ರಾಯಶ: ಇದು ಇವನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ” ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಚಾಣಕ್ಯನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ತಕ್ಷಶಿಲೆ ಎಂಬ ಊರಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ತಕ್ಷಶಿಲೆಯ ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸರು. ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜರು ಸಹ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಉಪಾಧ್ಯಾಯನ ಬಳಿ ಒಂದು ನೂರು ಒಂದು ಮಂದಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇದ್ದರಂತೆ. ಅಷ್ಟು ಮಂದಿಯೂ ರಾಜಕುಮಾರರಂತೆ! ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹದಿನಾರನೆಯ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದ. ವೇದಗಳನ್ನೂ ಧನುರ್ವಿದ್ಯೆ, ಬೇಟೆ, ಆನೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುವುದನ್ನೂ ಹದಿನೆಂಟು ಕಲೆಗಳನ್ನೂ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ, ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಮರಶಾಸ್ತ್ರ, ಇವುಗಳಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆಚೆಯೂ ಸಹ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದ್ದವು. ಇಂತಹ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವಾಯಿತು. ==ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು== ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ ಸಾರ(ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ)ಚಾಣಕ್ಯನ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳಾಗಿವೆ. ೧) ಬೇರೆಯವರ ತಪ್ಪುಗಳಿಂದ ಕಲಿಯಿರಿ ಎಲ್ಲಾ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಷ್ಟು ಆಯಸ್ಸು ನಿಮಗಿಲ್ಲಾ ೨) ನೀವು ಹುಟ್ಟುವಾಗ ಏನು ಇರಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಸಾಯುವಾಗ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಸಾಯುತ್ತೀರಿ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರು ಬರಿ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ ಸಾಲದು ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇತಿಹಾಸ ಇರಬೇಕು. ೩)ಸತ್ಯವಿದ್ದರು ನಂಬಲಾರದ್ದನ್ನು ಹೇಳಬಾರದು ೪) ಶತ್ರುವನ್ನು ಅವನ ಮರ್ಮದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆಯಬೇಕು ೫) ಬುದ್ಧಿವಂತನಿಗೆ ಜೀವನದ ಭಯವಿಲ್ಲ ೬)ಅತಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರಾಗಬೇಡಿ ಏಕೆಂದರೆ ನೇರವಾಗಿರುವ ಮರಗಳು ಮೊದಲು ನೆಲಕ್ಕುರುಳುತ್ತವೆ ಆನಂತರ ಡೊಂಕು ಮರದ ಸರದಿ ೭) ನಿಮ್ಮ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳಬೇಡಿ ಅವೇ ನಿಮಗೆ ಮುಳುವಾಗುತ್ತವೆ. ೮) ಪ್ರತಿ ಸ್ನೇಹದ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಸ್ವಾರ್ಥ ಇದ್ದೆ ಇರುತ್ತದೆ ಸ್ವಾರ್ಥ ರಹಿತ ಸ್ನೇಹವೇ ಇಲ್ಲಾ ಇದೊಂದು ಕಹಿಸತ್ಯ ೯) ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದಲೇ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆಗುತ್ತಾನೆಯೇ ವಿನಃ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲ್ಲಾ ೧೦) ದೇವರು ವಿಗ್ರಹದೊಳಗಿಲ್ಲಾ ನಿಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳೇ ದೇವರು ನಿಮ್ಮ ಆತ್ಮವೇ ದೇವಸ್ಥಾನ ೧೧) ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಯುವ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತೊಂದು ಯುವತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.hinduism.co.za/chanakya.htm Chanakya Nitishastra]: English translation by Miles Davis. * [http://www.patheos.com/blogs/hindu2/2014/09/chanakya-niti-pdf-downloads/ Chanakya Nitishastra]: Sanskrit, Hindi and English versions. {{wikiquote|ಚಾಣಕ್ಯ}} * [https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/kautilya-arthashastra Kautilya Arthashastra] English translation by R. Shamasastry 1956 (revised edition with IAST diacritics and interwoven glossary) *[https://web.archive.org/web/20140716182652/http://www.hinduism.co.za/chanakya.htm Chanakya Nitishastra]: English translation by Miles Davis. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|2}}- {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೌಟಿಲ್ಯ}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೌರ್ಯ ವಂಶ]]<br>[[ವರ್ಗ:ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]<br> mng54y93hi50potabzo1jyudcdjgd6e 1373434 1373433 2026-05-15T07:56:04Z VASANTH S.N. 728 removed [[Category:ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373434 wikitext text/x-wiki {{ದ್ವಂದ್ವ|'ಚಾಣಕ್ಯ' ಹೆಸರಿನ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನಕ್ಕೆ [[ಚಾಣಕ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] ನೋಡಿ.}} {{Infobox person | image = Chanakya artistic depiction.jpg | caption = ಚಾಣಕ್ಯ, ಕಲಾವಿದನೊಬ್ಬ ಅನಿಸಿಕೆ | other_names = ಕೌಟಿಲ್ಯ, ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತಾ | occupation = ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ, ಸಲಹೆಗಾರ [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ]] | known_for = ಅಡಿಪಾಯ [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] | notable_works = '''[[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ (ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥ)]]''', '' ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ '' | disciples = [[Chandragupta Maurya]] }} '''ಕೌಟಿಲ್ಯ''' ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ '''ಚಾಣಕ್ಯ''' (ಸು. [[ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ|ಕ್ರಿ.ಪೂ.]] ೩೫೦ - ೨೮೩), [[ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತ]]ದ ಅದ್ವಿತೀಯ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ|ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]. [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಚಾಣಕ್ಯನ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ವದ್ದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.kanaja.in/%E0%B2%9A%E0%B2%BE%E0%B2%A3%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%AF/ |title=ಚಾಣಕ್ಯ ಅಸಾಧಾರಣ ಪುರುಷ |access-date=2016-12-04 |archive-date=2017-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170413103542/http://kanaja.in/%E0%B2%9A%E0%B2%BE%E0%B2%A3%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%AF/ |url-status=dead }}</ref>."ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತ" ಎಂಬುದು ಚಾಣಕ್ಯನ ನಿಜವಾದ ಹೆಸರು. ಚಣಕನ ಮಗನಾದ್ದರಿಂದ ಚಾಣಕ್ಯನೆಂದು ಹೆಸರು ಬಂದಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತ [[ತಕ್ಷಶಿಲಾ|ತಕ್ಷಶಿಲೆ]]ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿದ್ದನು. ತಕ್ಷಶಿಲೆ [[ಗಾಂಧಾರ]]ದಲ್ಲಿತ್ತು. ಗಾಂಧಾರದ ರಾಜ ಅಂಬಿ, [[ಗ್ರೀಸ್‍ನ ಇತಿಹಾಸ#ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್‍ನ ಇತಿಹಾಸ|ಯವನ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾದ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ]]ನ ಜೊತೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಇಡೀ ಭಾರತವನ್ನು ಯವನರ ಕೈಗೊಪ್ಪಿಸಲು ಹೊಂಚು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಅಚಾರ್ಯ ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತನು ಬಂಡೇಳುತ್ತಾನೆ. ಈತನ ಶಿಷ್ಯನೆ [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ]]. ==ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ== ಕೌಟಿಲ್ಯ ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ. ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತ, ಚಾಣಕ್ಯ ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನಗಳೂ ಇವನಿಗುಂಟು. ಈತ ಕುಟಲನೆಂಬ ಗೋತ್ರಪ್ರವರ್ತಕನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಇವನ ಹೆಸರು ಕೌಟಿಲ್ಯನೆಂದೂ ಚಣಕ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನಾದ್ದರಿಂದ ಚಾಣಕ್ಯನೆಂದೂ ಇವನಿಗೆ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಟ್ಟ ಹೆಸರು ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತನೆಂದೂ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Mabbett">{{cite journal |last1=Mabbett |first1=I. W. |title=The Date of the Arthaśāstra |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=84 |issue=2 |pages=162–169 |issn=0003-0279 |doi=10.2307/597102 |jstor=597102 |year=1964 |publisher=American Oriental Society }}</ref> [[ತಕ್ಷಶಿಲಾ|ತಕ್ಷಶಿಲೆ]]ಯ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈತ [[ನಂದ ರಾಜವಂಶ|ನಂದವಂಶ]]ದ ಕೊನೆಯ ರಾಜನನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಿಂದ ಉರುಳಿಸಿ, [[ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ]]ನಿಂದ ರಾಜ್ಯಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿಸಿದನೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಸ್ಥಾಪನೆಯ ಅನಂತರ ಇವನು ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಲು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣನಾದ. ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನ ತರುವಾಯ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಿದ [[ಬಿಂದುಸಾರ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩೦೦-೨೭೩)|ಬಿಂದುಸಾರ]]ನ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದನೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|date=2020-08-20|title=Mauryan Empire|url=https://education.nationalgeographic.org/resource/mauryan-empire|access-date=2022-01-20|website=National Geographic Society|language=en}}</ref> ==ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ== ಇವನ ''ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ''ವೆಂಬ ರಾಜನೀತಿಗ್ರಂಥ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 325-296 ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ್ದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="Mabbett">{{cite journal |last1=Mabbett |first1=I. W. |title=The Date of the Arthaśāstra |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=84 |issue=2 |pages=162–169 |issn=0003-0279 |doi=10.2307/597102 |jstor=597102 |year=1964 |publisher=American Oriental Society }}</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. 3ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಂಥ ರಚಿತವಾಗಿರಬಹುದೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಉಂಟು. ಮೈಸೂರಿನ ಪ್ರಾಚ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಪಾಲಕರಾಗಿದ್ದ [[ಆರ್. ಶಾಮಾ ಶಾಸ್ತ್ರಿ|ಆರ್.ಶಾಮಶಾಸ್ತ್ರಿ]]ಗಳು 1909ರಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|last1=Srinivasaraju|first1=Sugata|title=Year of the Guru|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/year-of-the-guru/250522|access-date=17 March 2018|work=Outlook India|date=27 July 2009}}</ref> ಅನಂತರ [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರ]]ದ ಟಿ.ಗಣಪತಿಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರೂ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಈ ಗ್ರಂಥದ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಟೀಕೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಇದು [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]], [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]], [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]] ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಭಾಷಾಂತರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ರಾಜನೀತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ಈ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಅನಂತರಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮೇಲೂ ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ತುಂಬ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು [[ಇಟಲಿ]]ಯ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ ಮ್ಯಾಕಿಯವೆಲಿಯ ''ಇಲ್ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪೆ'' (ದಿ ಪ್ರನ್ಸ್) ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಕೌಟಿಲ್ಯನನ್ನು ಭಾರತದ ಮ್ಯಾಕಿಯವೆಲಿ ಎಂದು ಕರೆದಿರುವುದು ಅಷ್ಟು ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ. ಕೌಟಿಲ್ಯನನ್ನು [[ಗ್ರೀಸ್|ಗ್ರೀಸಿ]]ನ [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್|ಅರಿಸ್ಟಾಟಲಿ]]ಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದೆಂದು ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ವಾದಿಸಿರುವುದೇ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ==ಗ್ರಂಥಸಾರ== ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತ ರೀತಿನೀತಿ, ರಾಜಧರ್ಮ, ಮಂತ್ರಿಗಳೇ ಮುಂತಾದ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳ ನಡೆವಳಿಕೆ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರತೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಕೌಟಿಲ್ಯ ಹೊರಗೆಡಹಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಧಿನಿಯಮಗಳು, ಯುದ್ಧನೀತಿ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಳು, ಆಸ್ತಿಯ ವಿನಿಮಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ನಿಯಮಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು-ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದರೂ ತನ್ನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೌಟಿಲ್ಯನ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]] ಕೇವಲ ಆದರ್ಶನೀತಿನಿಯಮಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗ್ರಂಥವಾಗಿರದೆ ಪ್ರಜಾಹಿತೈಷಿಯಾದ ರಾಜ ನಿತ್ಯವೂ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತ್ರಯೀ, ಆನ್ವೀಕ್ಷಿಕೀ, ವಾರ್ತಾ ಮತ್ತು ದಂಡನೀತಿ ಎಂದು ನಾಲ್ಕಾಗಿ ವಿಭಾಗ ಮಾಡುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನೇ ಕೌಟಿಲ್ಯನೂ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ವೇದ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ತ್ರಯೀ, ಅದು ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಗಳ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ, [[ವರ್ಣಾಶ್ರಮಧರ್ಮ]]ಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಯೋಜನ, ಅವನ್ನು ಮೀರಿದರೆ ಒದಗುವ ಆಪತ್ತು, ಇವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಅನ್ವೀಕ್ಷಿಕೀ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಕಾರ್ಯಕಾರಣಗಳ ತಿಳಿವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕ್ಲೇಶಗಳಿಗೀಡಾಗದಂತೆ ಹದಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕೃಷಿ]], [[ಪಶುಪಾಲನೆ]], [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕೆ]]ಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು ವಾರ್ತಾ, ಆಡಳಿತದ ರೀತಿನೀತಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು ದಂಡನೀತಿ-ಅಥವಾ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ. ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು 15 ಅಧಿಕರಣಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿದೆ. ಒಂದನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರನ ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವಿಚಾರ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಜಕುಮಾರ [[ವೇದ]][[ವೇದಾಂಗ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಧರ್ಮವನ್ನೂ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಕೃಷಿ, ಪಶುಪಾಲನೆ, [[ವಾಣಿಜ್ಯ(ವ್ಯಾಪಾರ)|ವಾಣಿಜ್ಯ]], ಕೈಗಾರಿಕೆ, ರಾಜನೀತಿ ಮತ್ತು ದಂಡನೀತಿಗಳನ್ನೂ ಅಭ್ಯಸಿಸಬೇಕು. ಅವನ [[ಮಂತ್ರಿ]]ಗಳ ಮತ್ತು ಆಸ್ಥಾನಿಕರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ, ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲೆಳಸುವ, ಅವನ ವಂಶದ ರಾಜಕುಮಾರರಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಜೆಯವರೆಗೆ ಅವನ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಉಚ್ಚ ನೀಚ ವರ್ಗಗಳ ಜನರ ಮೇಲೆ ಭದ್ರವಾದ ಹಿಡಿತವನ್ನಿರಿಸಲು ಸಹಕರಿಸುವ [[ಗೂಢಚರ್ಯೆ|ಗೂಢಚಾರ]]ರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ [[ರಾಯಭಾರಿ]]ಗಳು ಅವನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾಗಿಯೂ ಗೂಢಚಾರರಾಗಿಯೂ ಇರಬೇಕು. ಗೂಢಚಾರರು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಏನೆಲ್ಲ ಆಗುತ್ತದೋ ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ರಾಜನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ರಾಜನ [[ಅಂತಃಪುರ]]ಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನವೀಯಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇವನಿಗೆ ಒದಗಬಹುದಾದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವೇಚನೆಯಿದೆ. ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಕೊಲೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅರಸರನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ. [[ಅರಮನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಬೀದಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ರಾಜ ಕೊಲೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗದಂತೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಗೊಳಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಪರಿವೀಕ್ಷಕ ದಳದ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಎರಡನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಮೂರನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ [[ಕಾನೂನು|ಕಾನೂನಿ]]ನ ವಿವರಣೆಯುಂಟು. ಪೋಲೀಸ್ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಠಿಣಶಿಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ದುಷ್ಟರನ್ನು ಅಡಗಿಸುವ ವಿಧಾನ, ವಂಚಕ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮೋಸದ ತೂಕ ಅಳತೆಗಳ ಮತ್ತು ಕೃತಕವಾಗಿ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಏರಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಜಾಗ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳು-ಇವನ್ನು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದೆ. ರಾಜ ಮೋಸಗಾರನಾದ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಕ್ರಮ, ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ವಸೂಲು ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ, ಕೃಷಿಕರಿಂದ ಮತ್ತು ಕೈಕಸಬುದಾರರಿಂದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ವಸೂಲು ಮಾಡಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ಗೂಢಚಾರರು ಶ್ರೀಮಂತರನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವಂತೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಶ್ರೀಮಂತರ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ರಾಜ್ಯಭಂಡಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವುದು, ರಾಜಸೇವಕರ ವಾರ್ಷಿಕ ವೇತನಕ್ರಮ-ಮುಂತಾದವನ್ನು ಐದನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದೆ. ಆರನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ರಾಜ, ಮಂತ್ರಿ, [[ಭೂಮಿ]], [[ಕೋಟೆ]], [[ಕೋಶ]], [[ಸೈನ್ಯ|ಸೇನೆ]] ಮತ್ತು ಮಿತ್ರರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳೂ ರಾಷ್ಟ್ರಾಂತರ ಸಂಬಂಧದ ವಿವರಣೆಯೂ ಇವೆ. [[ಶಾಂತಿ]], ಯುದ್ಧ ತಾಟಸ್ಥ್ಯ ವಿಜಯಯಾತ್ರೆಗೆ ಸನ್ನಾಹ, ಒಪ್ಪಂದ, ಅನಿಶ್ಚಿತ ವರ್ತನೆಗಳು ಎಂಬ ಆರು ರಾಜಕಾರ್ಯಗಳ ವಿವೇಚನೆಗೆ ಏಳನೆಯ ಅಧಿಕರಣ ಮೀಸಲು, [[ಜೂಜು]], [[ಬೇಟೆ]], [[ಸ್ತ್ರೀ]] ಮತ್ತು [[ಮದ್ಯ ಪಾನೀಯ|ಮದ್ಯ]]ಗಳಿಗೆ ರಾಜ ಬಲಿ ಬೀಳುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷಯಗಳು ತರಬಹುದಾದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಎಂಟನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಕೌಟಿಲ್ಯ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಒಂಬತ್ತು ಮತ್ತು ಹತ್ತನೆಯ ಅಧಿಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ವಿಚಾರವಿದೆ. ನೇರವಾದ ಯುದ್ಧವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ರಾಜನಿಗೊದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೇರ ಹೋರಾಟ ನಡೆಯಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. [[ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಜ್ಯೋತಿಷ್ಕ]]ರು, ಪುರೋಹಿತರು ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜನಿಷ್ಠರು ಈ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ರಾಜನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕುಹಕೋಪಾಯವೇ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಸೈನ್ಯದ ಅಧಿಕಾರವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲು [[ಕಲಹ]]ದ ಬೀಜವನ್ನು ರಾಜ ಬಿತ್ತಬೇಕಾದ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ತ್ರೀಯರ ನೆರವು-ಇವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಗೂಢಚಾರ, ಗುಪ್ತಸಹಾಯಕ, ಕೊಲೆಗಡುಕ, ಸೆರೆಯಾಳು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ನೆರವಿನಿಂದ ಒಬ್ಬ ದುರ್ಬಲರಾಜ ತನ್ನ ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ರೀತಿಯನ್ನೂ ಶತ್ರುರಾಜನನ್ನು ಮೋಸದಿಂದ ಕೊಲ್ಲುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದೆ. ಹದಿಮೂರನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ರಾಜನ [[ಪಾಂಡಿತ್ಯ]] ಮತ್ತು ಅವನ ಗುಣಾತಿಶಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದೈವದೊಲುಮೆಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಹೆದರಿಸಿಡುವ ಕ್ರಮವನ್ನೂ ಇದಕ್ಕೆ ಗೂಢಚಾರರಿಂದ ಮತ್ತು ಇತರರಿಂದ ಸಹಾಯ ಪಡೆದು ತಮ್ಮ ನೆರವಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನೂ ಜನರ [[ಮೂಢ ನಂಬಿಕೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗೆಯನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದೆ. ಒಬ್ಬನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು, ಕುರುಡು ಮಾಡಲು, ಇಲ್ಲವೆ ಬುದ್ಧಿಭ್ರಮಣೆಗೊಳಿಸಲು [[ಔಷಧ]] ಮತ್ತು [[ಮಂತ್ರ]]ಗಳ ಬಳಕೆ, ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಯಿಸುವುದು, ಮನುಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಿದ್ದೆಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ, ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದು, ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಅಪಾಯವಾಗದಂತೆ ರಕ್ಷಣೆ-ಇವು ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧಿಕರಣದ ವಿಷಯಗಳು. ಕೊನೆಯದಾದ ಹದಿನೈದನೆಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥದ ಯೋಜನೆಯನ್ನೂ ವಾದದಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನೂ ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಡನೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ== ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ. ಹಿಡಿದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿದು, ಸಾಧಿಸುವ ಸ್ವಭಾವದವನು. ಸಕಲ ಶಾಸ್ತ್ರ ಪಾರಂಗತ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರವೀಣ. ರಾಜನೀತಿ ವಿಶಾರದ. ಸಾಮ, ದಾನ, ಭೇದ, ದಂಡ ಎಂಬ ಚತರೋಪಾಯ ಚತುರದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಅನುಭವಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಮತಿ. ಆತನ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೀಗೆಂದು ತಿಳಿಯಲು ಯಾರಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬಹಳ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವನು. ಬಹುದೂರದ ಅಲೋಚನೆ, ಯಾವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿಯೇ ಆಗಲಿ ಆತ ಇಟ್ಟ ಗುರಿ, ಮಾಡಿದ ಅಂದಾಜು ಎಂದೂ ತಪ್ಪುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಹಾತ್ಯಾಗಿ, ಮಹಾ ತಪಸ್ವಿ. ಹೊರನೋಟಕ್ಕೆ ತುಂಬ ಕಠಿಣ ಸ್ವಭಾವದವನು. ಅಪಾರ ಲೋಕಾನುಭವವಿದ್ದವನು. ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಬಗೆಬಗೆಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಮಯವರಿತು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮಾಡುವಾತ. ಆತನಿಗೆ ತಿಳಿಯದ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲ. ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ವಿಚಾರವಿಲ್ಲ. ಅದೊಂದು ಪ್ರತಿಭಾಪುಂಜ. “ಚಾಣಕ್ಯ ತಂತ್ರ” ಎಂಬ ಮಾತು ಈಗಲೂ ಗಾದೆಯಾಗಿದೆ. ನಂದವಂಶವನ್ನು ಸರ್ವನಾಶಮಾಡಿ, ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಿಸಿ, ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಕನಾಗಿ ಮೆರೆದ ಪುಣ್ಯ ಪುರುಷ ಚಾಣಕ್ಯ. ಚಾಣಕ್ಯನಿಗೆ ಕೌಟಿಲ್ಯ ಎಂದು ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು. ಈತನ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ಇಂದೂ ಉಳಿದಿದೆ. “ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ” ಎಂದು ಅದರ ಹೆಸರು. ಅದು ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಜರ್ಮನ್- ಹೀಗೆ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ. ದುರದೃಷ್ಟವೆಂದರೆ ಈತನ ವಿಷಯ ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವುದು ಬಹು ಸ್ವಲ್ಪ. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸೇರಿಸಿ ನಾವು, “ಪ್ರಾಯಶ: ಇದು ಇವನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ” ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಚಾಣಕ್ಯನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ತಕ್ಷಶಿಲೆ ಎಂಬ ಊರಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ತಕ್ಷಶಿಲೆಯ ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸರು. ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜರು ಸಹ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಉಪಾಧ್ಯಾಯನ ಬಳಿ ಒಂದು ನೂರು ಒಂದು ಮಂದಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇದ್ದರಂತೆ. ಅಷ್ಟು ಮಂದಿಯೂ ರಾಜಕುಮಾರರಂತೆ! ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹದಿನಾರನೆಯ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದ. ವೇದಗಳನ್ನೂ ಧನುರ್ವಿದ್ಯೆ, ಬೇಟೆ, ಆನೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುವುದನ್ನೂ ಹದಿನೆಂಟು ಕಲೆಗಳನ್ನೂ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ, ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಮರಶಾಸ್ತ್ರ, ಇವುಗಳಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆಚೆಯೂ ಸಹ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದ್ದವು. ಇಂತಹ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವಾಯಿತು. ==ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು== ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ ಸಾರ(ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ)ಚಾಣಕ್ಯನ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳಾಗಿವೆ. ೧) ಬೇರೆಯವರ ತಪ್ಪುಗಳಿಂದ ಕಲಿಯಿರಿ ಎಲ್ಲಾ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಷ್ಟು ಆಯಸ್ಸು ನಿಮಗಿಲ್ಲಾ ೨) ನೀವು ಹುಟ್ಟುವಾಗ ಏನು ಇರಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಸಾಯುವಾಗ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಸಾಯುತ್ತೀರಿ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರು ಬರಿ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ ಸಾಲದು ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇತಿಹಾಸ ಇರಬೇಕು. ೩)ಸತ್ಯವಿದ್ದರು ನಂಬಲಾರದ್ದನ್ನು ಹೇಳಬಾರದು ೪) ಶತ್ರುವನ್ನು ಅವನ ಮರ್ಮದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆಯಬೇಕು ೫) ಬುದ್ಧಿವಂತನಿಗೆ ಜೀವನದ ಭಯವಿಲ್ಲ ೬)ಅತಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರಾಗಬೇಡಿ ಏಕೆಂದರೆ ನೇರವಾಗಿರುವ ಮರಗಳು ಮೊದಲು ನೆಲಕ್ಕುರುಳುತ್ತವೆ ಆನಂತರ ಡೊಂಕು ಮರದ ಸರದಿ ೭) ನಿಮ್ಮ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳಬೇಡಿ ಅವೇ ನಿಮಗೆ ಮುಳುವಾಗುತ್ತವೆ. ೮) ಪ್ರತಿ ಸ್ನೇಹದ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಸ್ವಾರ್ಥ ಇದ್ದೆ ಇರುತ್ತದೆ ಸ್ವಾರ್ಥ ರಹಿತ ಸ್ನೇಹವೇ ಇಲ್ಲಾ ಇದೊಂದು ಕಹಿಸತ್ಯ ೯) ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದಲೇ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆಗುತ್ತಾನೆಯೇ ವಿನಃ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲ್ಲಾ ೧೦) ದೇವರು ವಿಗ್ರಹದೊಳಗಿಲ್ಲಾ ನಿಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳೇ ದೇವರು ನಿಮ್ಮ ಆತ್ಮವೇ ದೇವಸ್ಥಾನ ೧೧) ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಯುವ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತೊಂದು ಯುವತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.hinduism.co.za/chanakya.htm Chanakya Nitishastra]: English translation by Miles Davis. * [http://www.patheos.com/blogs/hindu2/2014/09/chanakya-niti-pdf-downloads/ Chanakya Nitishastra]: Sanskrit, Hindi and English versions. {{wikiquote|ಚಾಣಕ್ಯ}} * [https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/kautilya-arthashastra Kautilya Arthashastra] English translation by R. Shamasastry 1956 (revised edition with IAST diacritics and interwoven glossary) *[https://web.archive.org/web/20140716182652/http://www.hinduism.co.za/chanakya.htm Chanakya Nitishastra]: English translation by Miles Davis. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|2}}- {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೌಟಿಲ್ಯ}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೌರ್ಯ ವಂಶ]]<br> <br> g157mvrmvg0yja7727p1c8nmtmjsq7p 0 7916 1373435 1346346 2026-05-15T07:56:32Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373435 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಚಲನಚಿತ್ರ |ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು = ಚಾಣಕ್ಯ |ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ವರ್ಷ = [[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೪]] |ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ = ಸುಂದರ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ |ನಾಯಕ(ರು) = [[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]] |ನಾಯಕಿ(ಯರು) = [[ಮಾಧವಿ]] |ಪೋಷಕ ನಟರು = [[ಶಿವರಾಂ]], [[ವಜ್ರಮುನಿ]] |ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ = [[ಸತ್ಯಂ]] |ಕಥೆ = |ಚಿತ್ರಕಥೆ = |ಸಂಭಾಷಣೆ = |ಚಿತ್ರಗೀತೆ ರಚನೆ = |ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ = |ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ = ಹೆಚ್.ಜಿ.ರಾಜು |ನೃತ್ಯ = |ಸಾಹಸ = |ಸಂಕಲನ = |ನಿರ್ದೇಶನ = [[ವಿ.ಸೋಮಶೇಖರ್]] |ನಿರ್ಮಾಪಕರು = [[ಎಂ.ಡಿ.ಸುಂದರ್]] |ಬಿಡುಗಡೆ ದಿನಾಂಕ = |ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು = |ಇತರೆ ಮಾಹಿತಿ = }} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] sfpht7so1ysjgj2ioxuf9iqgpu1y7gp 0 10209 1373392 1373330 2026-05-14T16:24:06Z PrasannaKUSA 98856 Changed the infobox so that date of death shows in Kannada 1373392 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ | image = Karpur_Srinivasa_Rao_portrait.jpg | image_caption = ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್, ಅಂದಾಜು ೧೯೨೦ರ ದಶಕ | birth_date = {{birth date|1863|7|27|df=y}} | birth_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ]], ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ | death_date = ೨ ಜೂನ್ ೧೯೩೨ (ವಯಸ್ಸು ೬೮) | death_place = ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ | citizenship = ಭಾರತೀಯ | occupation = ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್, ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿ | known_for = ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್; [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ|ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್. ಅಣೆಕಟ್ಟು]]; ೧೯೨೪ರ ಕಾವೇರಿ ಒಪ್ಪಂದ; [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು|ಕ.ಸಾ.ಪ.]]ದ ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಕರು | awards = ರಾಜಸಭಾಭೂಷಣ (ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರ); ವಿದ್ಯಾಭೂಷಣ; M.R.A.S. (೧೯೧೪) | spouse = ವೆಂಕುಬಾಯಿ | children = ೬ (ಕರ್ಪೂರ ಸುಬ್ಬರಾವ್, ಕರ್ಪೂರ ಗೋವಿಂದರಾವ್, ಕರ್ಪೂರ ಕೃಷ್ಣರಾವ್, ಶೇಷಿಬಾಯಿ ಕರ್ಪೂರ, ಅಂಬಾಬಾಯಿ ಕರ್ಪೂರ, ಭಾಗೀರಥಿಬಾಯಿ ಕರ್ಪೂರ) | father = ಕರ್ಪೂರ ಸುಬ್ಬರಾವ್ | mother = ಜೀವುಬಾಯಿ ಕರ್ಪೂರ }} '''ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್''' (ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾಯರು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ೨೭ ಜುಲೈ ೧೮೬೩ – ೨ ಜೂನ್ ೧೯೩೨), B.Sc., L.C.E., M.R.A.S., ಒಬ್ಬ ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳ ನಡುವೆ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ: [[ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ (೧೯೧೨–೧೯೧೭) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದದ್ದು, ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ]]ಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ|ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು; ೧೯೨೪ರ ಕಾವೇರಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಂಧಾನದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ತಾಂತ್ರಿಕ ತಂಡದ ಮುಖ್ಯರಾಗಿದ್ದದ್ದು; ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]]ದ ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದ್ದದ್ದು. [[ಡಿ. ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ]] (೧೮೮೭–೧೯೭೫), ಕನ್ನಡ ಕವಿ, ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿದ್ದು ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದವರು,{{sfn|Indian Philatelics|1988}} ತಮ್ಮ ''ಜ್ಞಾಪಕಚಿತ್ರಶಾಲೆ'' (೧೯೭೦) ಎಂಬ ನೆನಪಿನ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ಭಾಗಗಳ ಜೀವನಚರಿತ್ರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಬಂಧ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಗುಂಡಪ್ಪನವರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತನ್ನು ಕಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು 'ಹರ್ಕ್ಯುಲಿಯನ್' ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಪ್ರಬಂಧ ಗೋಖಲೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದದಲ್ಲೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ.{{sfn|Gundappa|1970}} ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದ ನಂತರ, ಲೇಖಕಿ ಗೌರಿ ಸತ್ಯ ಅವರು ''ಮೈಸೂರಿನ ಅಸಾಮಾನ್ಯರು'' (ಮಹಿಮಾ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮೈಸೂರು, ೨೦೨೫) ಎಂಬ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಅವರ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವೃತ್ತಿ, ಕಾವೇರಿ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ನೇತೃತ್ವ ಕುರಿತು ಆರು ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.{{sfn|Satya|2025|pp=162-167}}{{efn|ಸತ್ಯ (೨೦೨೫) ಬಿರುದನ್ನು 'ರಾಜಭಾಷಾ ಭೂಷಣ' ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸರಿಯಾದ ರೂಪ 'ರಾಜಸಭಾಭೂಷಣ' ಎಂದು ಐದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆಕರಗಳಿಂದ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ — ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್. ಮತ್ತು ಕ.ಸಾ.ಪ. ಫಲಕಗಳು, ಬಡ್ತಿ ದಾಖಲೆ ಮತ್ತು ಡಿ.ವಿ.ಜಿ. ಯವರ ಪ್ರಬಂಧ. ಈ ಆಕರ ಜೀವನಚರಿತ್ರಾತ್ಮಕ ವಿವರಣೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಬಿರುದಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ.|group=note}} ==ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ== ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರು ೨೭ ಜುಲೈ ೧೮೬೩ರಂದು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಕರ್ಪೂರ ಸುಬ್ಬರಾವ್. 'ಕರ್ಪೂರ' ಎಂಬ ವಂಶನಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಕುಟುಂಬ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹೀಗಿದೆ: ಪೂರ್ವಿಕರು ತಿರುಪತಿ ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮಹಾಪ್ರಾಕಾರದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿಟ್ಟು ಉಂಡೆ ಕರ್ಪೂರ ಉರಿಸಿ ಗಳಿಸಿದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ್ದ ಕಾರಣ ವಂಶಕ್ಕೆ 'ಕರ್ಪೂರ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತಂತೆ.<ref>"''ಮಾಧ್ವ ಧುರೀಣ'' ''ದಿ. ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಯರು", ಸುಬೋಧ ಎಮ್. ರಾಮರಾವ್, ತತ್ವವಾದ, ನವೆ೦ಬರ್ ೧೯೬೭, ಪುಟಗಳು: ೯-೧೩, ಉತ್ತರಾಧಿ ಮಠ, ಬೆ೦ಗಳೂರು.''</ref>{{sfn|Chaturvedi|2020}} ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಸ್ನಾತಕ (B.Sc.) ಪದವಿ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಪುಣೆಯ ಸಾಯನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ೧೮೮೭ರಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯ ಶ್ರೇಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪರವಾನಗಿ (L.C.E.) ಪಡೆದರು. ೧೮೮೬–೮೭ರ ಮುಂಬೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಪ್ರಕಾರ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಕಚೇರಿ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಅಂಕ ಗಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಜಮ್‌ಶೇಟ್‌ಜಿ ದೊರಾಬ್‌ಜಿ ನಾಗೊಂವ್‌ವಾಲಾ ಬಹುಮಾನ ಪಡೆದರು — ಆ ವರ್ಷ ಆ ಬಗೆಯ ಏಕೈಕ ಬಹುಮಾನ ಅದೇ ಆಗಿತ್ತು.{{sfn|Bombay University Calendar|1886}} ಅದೇ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಹಪಾಠಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ]] (ಸರ್ ಎಂ.ವಿ.) ಅವರೂ ಇದ್ದರು; ನಂತರ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.{{sfn|Gundappa|1970}} ==ವೃತ್ತಿ== ===ಮುಂಬೈ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಮಗಾರಿ ಇಲಾಖೆ (೧೮೮೭–೧೯೧೨)=== ೫ ಮಾರ್ಚ್ ೧೮೮೭ರಂದು ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಮುಂಬೈ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಮಗಾರಿ ಇಲಾಖೆ (PWD) ಸೇರಿದರು.{{sfn|Promotion Roll|1913}} ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪುಣೆ, ಸಿಂಧ್ ಮತ್ತು ನಾಶಿಕ್ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಧೀಕ್ಷಕ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಏರಿದರು. ಪುಣೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಖಡಕ್‌ವಾಸ್ಲಾ ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ಮುತ್ತಾ ಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಸಿಂಧ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಕ್ಕೂರ್‌ಗೆ ನಿಯೋಜಿತರಾದರು; ಅಲ್ಲಿ ಸುಕ್ಕೂರ್ ಜಲ ಸರಬರಾಜಿಗಾಗಿ ಶೋಧನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.{{sfn|Visvesvaraya|1951|p=28}} ಇದೇ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ೧೮೯೨ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜ ಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ವಡಿಯರ್ ಅವರ ಆಜ್ಞೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ ಬಡಾವಣೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು — ನಗರದ ಮೊದಲ ಯೋಜಿತ ವಸತಿ ವಿಸ್ತರಣೆ. ಈ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಅಗಲವಾದ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ನಿವೇಶನಗಳ ಚೌಕ-ಗ್ರಿಡ್ ಮಾದರಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿತ್ತು. ನಗರ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಜಾನಕಿ ನಾಯರ್ ಅವರ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ೧೮೯೮ರ ಪ್ಲೇಗ್ ನಂತರ [[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]] ಮತ್ತು [[ಬಸವನಗುಡಿ]] ವಿಸ್ತರಣೆಗಳಿಗೆ ಈ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನೇ ನೇರ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಯಿತು.{{sfn|Nair|2005|pp=38-41}} ===ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ (೧೯೧೨–೧೯೧೭)=== ೧೯೧೨ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಅವರು ಮೈಸೂರಿನ ದಿವಾನರಾದಾಗ, ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಹುದ್ದೆಗಾಗಿ ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹುಡುಕಿ ಕರೆದರು. ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಅವರು ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ: 'ಮುಂಬೈ ಪಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ.ಯಲ್ಲಿ ಅಧೀಕ್ಷಕ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ ಅವರ ಸೇವೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಪಡೆಯಲು ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಾನು ಕೋರಿದೆ. ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ ಅವರು ಮುಂಬೈ ಪಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ.ಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಳಂಕ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿ.'{{sfn|Visvesvaraya|1951|p=48}} ಮೈಸೂರು ಪಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ.ಯ ಅಧಿಕೃತ ಇತಿಹಾಸ ದಾಖಲಿಸಿದಂತೆ, ನೇಮಕ 'ಕಾವೇರಿ ಜಲಾಶಯ ಯೋಜನೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ದಿವಾನ, ಸರ್ ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಅವರ ಸೂಚನೆಯ ಮೇರೆಗೆ' ಆಯಿತು.{{sfn|Mysore PWD History|1956|p=115}}{{sfn|Satya|2025|pp=162-167}} ನೇಮಕ ಜುಲೈ ೧೯೧೩ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಸಂ. ೪೧೨ ಗೆಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.{{sfn|Mysore Gazette|1913}} ಅವರು ೨೨ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೧೨ರಂದು ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡು{{efn|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್‌ನ ಮೈಸೂರು ಪಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ. ಸಿವಿಲ್ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಬಡ್ತಿ ಶಿಫಾರಸು ದಾಖಲೆ, G.M. ಫೈಲ್ ಸಂ. ೨೪೯ of ೧೯೧೩-೧೪ ಮೂಲಕ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ.|group=note}} ಜೂನ್ ೧೯೧೭ರ ವರೆಗೆ ಆ ಹುದ್ದೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.{{sfn|Mysore PWD Civil List|1912}} ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾದ ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಪ್ರಥಮ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಿಮೆಂಟ್ ಕೊರತೆ. ಆಮದು ಸಿಮೆಂಟ್ ಸಿಗದಾದರೂ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ನಿರ್ಮಾಣ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗದಿತ್ತು. ಪಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ. ಇತಿಹಾಸ ದಾಖಲಿಸಿದಂತೆ, ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಇಲಾಖೆ ಸುಟ್ಟ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಪುಡಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಸುಣ್ಣದ ಸುರ್ಕಿ ಗಾರೆಯನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.{{sfn|Mysore PWD History|1956|p=115}} ====ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು==== [[ಚಿತ್ರ:KRS_Dam_Principal_Officers_Plaque.png|thumb|right|280px|ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್. ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಫಲಕ, ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರನ್ನು ನವೆಂಬರ್ ೧೯೧೨ ರಿಂದ ಜೂನ್ ೧೯೧೭ರ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದೆ.]] [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ]] (ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್.) ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು [[ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕಣ್ಣಂಬಾಡಿ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ಇದು ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜಲಾಶಯವಾಗಿತ್ತು.{{sfn|Mysore PWD History|1956|p=115}} ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಫಲಕ ಮುಖ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೆಸರು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದು, ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರನ್ನು ನವೆಂಬರ್ ೧೯೧೨ ರಿಂದ ಜೂನ್ ೧೯೧೭ರ ವರೆಗಿನ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದೆ.{{efn|ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್. ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಮುಖ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಫಲಕ, ಪ್ರಸನ್ನ ಕರ್ಪೂರ ಅವರು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಫಲಕದಲ್ಲಿ: "Rajasabhabhushana Karpur Shrinivasa Rav, B.Sc., L.C.E. — Nov 1912 – Jun 1917." ಎಂದು ಓದಲಾಗುತ್ತದೆ.|group=note}} ====೧೯೨೪ರ ಕಾವೇರಿ ಒಪ್ಪಂದ==== ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆದ ಅವರ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲೇ ಕಾವೇರಿ ವಿವಾದ ಅವರ ಮೇಜಿನ ಮೇಲಿತ್ತು. ಅವರ ಬಡ್ತಿ ಶಿಫಾರಸು ದಾಖಲೆ ಪ್ರಕಾರ, ೧೯೧೩ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ನಡುವಣ ನದಿ ನೀರಿನ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ 'ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ನೇಮಕ ಮಾಡಿದ ಮಧ್ಯಸ್ಥ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು' ವಿಶೇಷ ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.{{sfn|Promotion Roll|1913}} ಆದರೆ ಆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ತಕ್ಷಣ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಾತುಕತೆಗೆ ಕರೆಯಲಾಯಿತು; ೧೯೨೧ ರಿಂದ ೧೯೨೪ರ ವರೆಗೆ ಮದ್ರಾಸಿನ ಫೋರ್ಟ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಕಡಂಬಿ ಅವರ ಜೊತೆ ಮೈಸೂರು ತಾಂತ್ರಿಕ ತಂಡದ ಮುಖ್ಯಸ್ತರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಎದುರು ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಜೆ. ಹೌಲೇ, ಕೆ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ (ನಂತರ ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕುಲಪತಿ), ಮತ್ತು ಸಿ. ಪಿ. ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯರ್ ಇದ್ದರು.{{sfn|Chaturvedi|2020}} ಟಿ. ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರ ೨೦೨೪ರ ಬರಹದ ಪ್ರಕಾರ, 'ಕಡಂಬಿ ಜೊತೆ ಮೈಸೂರನ್ನು ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ ಅವರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು.'{{sfn|Ramakrishnan|2024|p=33}} ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೨೪ರಂದು ಫೋರ್ಟ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಭಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಸಹಿ ಮಾಡಿದ ಒಪ್ಪಂದ ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್. ಜಲಾಶಯ ಮಟ್ಟ ೧೨೪.೮೦ ಅಡಿ ನಿಗದಿ ಮಾಡಿ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಂಗ್ರಹ ೪೪,೮೨೭ ದಶಲಕ್ಷ ಘನ ಅಡಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಐವತ್ತು ವರ್ಷ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.{{sfn|Chaturvedi|2020}} ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಮೈಸೂರಿನ ದಿವಾನ ಎ.ಆರ್. ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ಪಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ. ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಪಿ. ಹಾಕಿನ್ಸ್ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಒಪ್ಪಂದದ ನಂತರ, ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಮತ್ತು ಕಡಂಬಿ ಅವರಿಗೆ ಮಹಾರಾಜ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ವಡಿಯಾರ್ IV ಅವರಿಂದ 'ರಾಜಸಭಾಭೂಷಣ' ಬಿರುದು ನೀಡಲಾಯಿತು.{{sfn|Dakshini MarathiAdda|2020}}{{efn|ದಕ್ಷಿಣಿ ಮರಾಠಿ ಅಡ್ಡ (೨೦೨೦) ಬಿರುದನ್ನು 'ರಾಜಭಾಷಾ ಭೂಷಣ' ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸರಿಯಾದ ರೂಪ 'ರಾಜಸಭಾಭೂಷಣ' ಎಂದು ಐದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆಕರಗಳಿಂದ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಆಕರ ಜೀವನಚರಿತ್ರಾತ್ಮಕ ವಿವರಣೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಬಿರುದಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ.|group=note}} ==ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು== [[ಚಿತ್ರ:Participants of the first Kannada Sahitya Parishat (Bangalore, 1915).jpg|thumb|right|280px|ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸ್ಥಾಪನಾ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರು, ಬೆಂಗಳೂರು, ೩ ಮೇ ೧೯೧೫. ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ (ಕುಳಿತಿರುವವರಲ್ಲಿ ಎಡದಿಂದ ಐದನೆಯವರು) ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.]] ೩ ಮೇ ೧೯೧೫ರಂದು ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರು ಎಚ್. ವಿ. ನಂಜುಂಡಯ್ಯ, ಪಿ.ಎಸ್. ಅಚ್ಯುತ ರಾವ್ ಮತ್ತು ಆರ್. ರಘುನಾಥ ರಾವ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]] (ಕ.ಸಾ.ಪ.) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.{{sfn|Star of Mysore|2015}}{{sfn|Mysuru Mithra|2024}}{{sfn|Satya|2025|pp=162-167}} ಸಂಘಟನೆಯ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಅವರೇ ರಚಿಸಿದರು.{{sfn|Chaturvedi|2020}} ೧೯೧೮ ರಿಂದ ೧೯೩೨ರ ತಮ್ಮ ನಿಧನದವರೆಗೆ — ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ — ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿ ಮೈಸೂರು ರಾಜ ಪರಿವಾರದ ಸದಸ್ಯರ ಗೌರವ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರೇ ಸಂಘಟನೆಯ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.{{sfn|Dakshini MarathiAdda|2020}}{{sfn|KSP Website|2024}} ಅವರು ೧೯೧೯ರಲ್ಲಿ [[ಹಾಸನ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೫ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನೂ ವಹಿಸಿದ್ದರು.{{sfn|Star of Mysore|2015}}{{sfn|SV Srinivasa Rao}} ಕಾಯಂ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕಾಗಿ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಕಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೨೬ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜರ ಬೆಂಬಲ ಕೋರಿ ಅರಮನೆಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದರು; ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೨೬ರಂದು ಅರಮನೆ ₹೩೦,೦೦೦ ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚದ ಪೈಕಿ ₹೫,೦೦೦ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಲು, ಕೆಲವು ಷರತ್ತುಗಳ ಸಹಿತ, ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು (ಪತ್ರ ಸಂ. ೫೮, ಟಿ. ತಂಬೂ ಚೆಟ್ಟಿ ಸಹಿ).{{sfn|Ashwathanarayana|2015}} ೧೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೩೧ರಂದು ಅಡಿಗಲ್ಲು ಹಾಕಿದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ ಭಾಗಶಃ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಆಗಿದ್ದರೂ ಸ್ವತಃ ಅಡಿಗಲ್ಲು ಹಾಕಿದರು. ಕಟ್ಟಡ ೧೯೩೩ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು; ಅದಕ್ಕೆ 'ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣರಾಜೇಂದ್ರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷನ್ಮಂದಿರ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು.{{sfn|Gundappa|1970}} [[ಚಿತ್ರ:Kannada Sahitya Parishat.JPG|thumb|right|280px|ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣರಾಜೇಂದ್ರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷನ್ಮಂದಿರ, ೧೯೩೩ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಕ.ಸಾ.ಪ.ದ ಶಾಶ್ವತ ಕಟ್ಟಡ.]] [[ಚಿತ್ರ:KSP_Foundation_Stone_Plaque_KSR_1931.png|thumb|right|280px|ಕ.ಸಾ.ಪ. ಕಟ್ಟಡದ ಅಡಿಗಲ್ಲಿನ ಫಲಕ, ೧೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೩೧. ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರ ಪದ ಪ್ರಮಾಣ B.Sc., L.C.E., M.R.A.S. ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.]] ಡಿ.ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ ಅವರು ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ''ಜ್ಞಾಪಕಚಿತ್ರಶಾಲೆ''ಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ: 'ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಹಣ ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನೂ ಅರಿತಿದ್ದರು. ಒಂದೇ ಒಂದು ಸಮ್ಮೇಳನ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ.'{{sfn|Gundappa|1970}} ಕ.ಸಾ.ಪ.ದ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ದಾಖಲಿಸಿದಂತೆ, ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದಷ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾವ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರೂ ನಡೆಸಿಲ್ಲ.{{sfn|KSP Website|2024}} ==ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಜೀವನ== ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ವೆಂಕುಬಾಯಿ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು; ಅವರಿಗೆ ಆರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು: ಕರ್ಪೂರ ಸುಬ್ಬರಾವ್, ಕರ್ಪೂರ ಗೋವಿಂದರಾವ್, ಕರ್ಪೂರ ಕೃಷ್ಣರಾವ್, ಶೇಷಿಬಾಯಿ, ಅಂಬಾಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಭಾಗೀರಥಿಬಾಯಿ.{{sfn|Chaturvedi|2020}} ಅವರು ಮಾಧ್ವ ವೈಷ್ಣವ ಮತಾನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದು ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ 'ವಿದ್ಯಾಭೂಷಣ' ಬಿರುದು ಪಡೆದಿದ್ದರು.{{sfn|Dakshini MarathiAdda|2020}} ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ ೧೨ ಮೇ ನಡೆದ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಲಾರ್ಡ್ ರೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ, ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ರಾಯಲ್ ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ (M.R.A.S.) ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.{{sfn|JRAS|1914|p=820}} ಅವರ ಪೂರ್ಣ ಪದ ಪ್ರಮಾಣ — B.Sc., L.C.E., M.R.A.S. — ೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ ಅವರೇ ಹಾಕಿದ ಕ.ಸಾ.ಪ. ಅಡಿಗಲ್ಲಿನ ಫಲಕದ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.{{efn|ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣರಾಜೇಂದ್ರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷನ್ಮಂದಿರದ ಅಡಿಗಲ್ಲಿನ ಫಲಕ. ಛಾಯಾಚಿತ್ರ: ಪ್ರಸನ್ನ ಕರ್ಪೂರ.|group=note}} ಕ.ಸಾ.ಪ.ದ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಅವರ ಬಹಳಷ್ಟು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ 'ಸಾಹಿತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.{{sfn|SV Srinivasa Rao}} ==ನಿಧನ== ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರು ೨ ಜೂನ್ ೧೯೩೨ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ==ಪರಂಪರೆ== [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ]] ಅಣೆಕಟ್ಟು ಇಂದಿಗೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು [[ಮೈಸೂರು]], [[ಮಂಡ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ]] ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಮೂಲವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ — ಕಾವೇರಿ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಯೋಜನೆ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿದಿನ ಸುಮಾರು ೧,೪೫೦ ದಶಲಕ್ಷ ಲೀಟರ್ ನೀರು ನಗರಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ.{{sfn|The Hindu|2023}} ಅವರು ಸಂಧಾನ ಮಾಡಿ ತಂದ ೧೯೨೪ರ ಕಾವೇರಿ ಒಪ್ಪಂದ ತನ್ನ ಐವತ್ತು ವರ್ಷದ ಅವಧಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು; ಎಸ್. ಗುಹಾನ್ ವರ್ಣಿಸುವಂತೆ, [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ದ ನಡುವೆ ಕಾವೇರಿ ನೀರಿನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ನಡೆಸುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಚೌಕಟ್ಟು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಿದೆ.{{sfn|Guhan|1993|pp=18-22}} ಅವರು ೧೮೯೨ರಲ್ಲಿ ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ ಚೌಕ-ಗ್ರಿಡ್ ಬಡಾವಣೆ ವಿನ್ಯಾಸ ಆ ಪ್ರದೇಶ ಮೀರಿ ಹರಡಿತು. ೧೮೯೮ರ ಪ್ಲೇಗ್ ನಂತರ [[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]] ಮತ್ತು [[ಬಸವನಗುಡಿ]] ವಿಸ್ತರಣೆಗಳಿಗೆ ಅದನ್ನೇ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಜಾನಕಿ ನಾಯರ್ ಅವರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇತಿಹಾಸ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.{{sfn|Nair|2005|pp=38-41}} ಅವರು ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿಗೆ ಇಂದು ೫ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಾರೆ. ಜನವರಿ ೨೦೨೩ರಲ್ಲಿ [[ಹಾವೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೮೬ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನ ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ೩ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು.{{sfn|The Hindu KSP|2023}} ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{notelist|group=note}} ==ಆಕರಗಳು== {{reflist}} ==ಮೂಲಗಳು== ===ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೂಲಗಳು=== * {{cite book | title = Mysore Public Works Department Civil List | year = 1912 | publisher = Government of Mysore | location = Mysore | language = en | ref = {{sfnref|Mysore PWD Civil List|1912}} }} * {{cite book | title = Bombay University Calendar 1886 | year = 1886 | publisher = Thacker & Co. | location = Bombay | language = en | ref = {{sfnref|Bombay University Calendar|1886}} }} * {{cite web | title = Mysore Gazette, Notification No. 412: Appointment of Chief Engineer | work = The Mysore Gazette, January–October 1913 | date = July 1913 | publisher = Government Press | location = Bangalore | url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.106560 | access-date = 7 April 2026 | language = en | ref = {{sfnref|Mysore Gazette|1913}} }} * {{cite web | title = Annual award of a prize of Rs. 100 by Mr. Karpur Srinivasa Rao | website = Karnataka State Archives, Bangalore (via archive.org) | date = September 1908 | url = https://archive.org/details/karnataka-state-archives-RGVlcGFrMTM4NTY4-RGVlcGFrMQ/page/n1/mode/2up | access-date = 4 April 2026 | language = en | ref = {{sfnref|Karnataka State Archives|1908}} }} * {{cite book | title = Yearly Promotion Recommendation Roll of the Engineer Establishment: Mr. Karpur Shrinivasarao, B.Sc., L.C.E., for the year ending 31 December 1913 | year = 1913 | publisher = General and Revenue Secretariat, Government of Mysore | location = Bangalore | type = Archival document. Karnataka State Archives, Bangalore. G.M. File No. 249 of 1913–14, Serial Nos. 1–2 | language = en | ref = {{sfnref|Promotion Roll|1913}} }} * {{cite web | title = Notes of the Quarter: Anniversary Meeting, 12 May 1914 | work = Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland | date = July 1914 | url = https://archive.org/details/dli.ministry.15625/page/819/mode/2up | access-date = 4 April 2026 | language = en | ref = {{sfnref|JRAS|1914}} }} ===ಪ್ರಕಟಿತ ಮೂಲಗಳು=== * {{cite book | last = Visvesvaraya | first = M. | year = 1951 | title = Memoirs of My Working Life | publisher = Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting | location = Delhi | url = https://archive.org/details/VisvesvarayaAutobiography | access-date = 7 April 2026 | language = en }} * {{cite book | title = History of the Mysore Public Works Department (1856–1956) | year = 1956 | publisher = Government Press | location = Bangalore | oclc = 569234854 | language = en | ref = {{sfnref|Mysore PWD History|1956}} }} * {{cite book | last = Gundappa | first = D. V. | author-link = ಡಿ. ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ | year = 1970 | title = ಜ್ಞಾಪಕಚಿತ್ರಶಾಲೆ, ಸಂಪುಟ ೩: ಸಾಹಿತ್ಯೋಪಾಸಕರು | chapter = ಲೇಖನ ೧೨: ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ (ಭಾಗ ೧ ಮತ್ತು ೨) | publisher = ಗೋಖಲೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆ | location = ಬೆಂಗಳೂರು | language = kn | chapter-url = https://www.prekshaa.in/Karpura-Srinivasa-Rao-Part-1 }} * {{cite book | last = Guhan | first = S. | year = 1993 | title = The Cauvery River Dispute: Towards Conciliation | publisher = Madras Institute of Development Studies in association with Frontline | location = Madras | isbn = 9788185966014 | language = en }} * {{cite book | last = Nair | first = Janaki | year = 2005 | title = The Promise of the Metropolis: Bangalore's Twentieth Century | publisher = Oxford University Press | location = New Delhi | isbn = 9780195672084 | language = en }} * {{cite book | last = Ashwathanarayana | first = G. | year = 2015 | title = ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ೧೦೦: ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನ | publisher = ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು | location = ಬೆಂಗಳೂರು | isbn = 9788193077306 | language = kn }} * {{cite book | last = Ramakrishnan | first = T. | year = 2024 | title = Cauvery: A Long-Winded Dispute | publisher = The Hindu Group | location = Chennai | isbn = 9789393875969 | language = en }} * {{cite book | last = Satya | first = Gouri | year = 2025 | title = ಮೈಸೂರಿನ ಅಸಾಮಾನ್ಯರು | publisher = ಮಹಿಮಾ ಪ್ರಕಾಶನ | location = ಮೈಸೂರು | isbn = 9788198100092 | language = kn | pages = 162–167 }} : ''ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಸತ್ಯ (೨೦೨೫) ಬಿರುದನ್ನು "ರಾಜಭಾಷಾ ಭೂಷಣ" ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸರಿಯಾದ ರೂಪ "ರಾಜಸಭಾಭೂಷಣ" ಎಂದು ಐದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆಕರಗಳಿಂದ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಆಕರ ಜೀವನಚರಿತ್ರಾತ್ಮಕ ವಿವರಣೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಬಿರುದಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ.'' * {{cite book | last = Chaturvedi | first = Hari Rao R. | title = Rajasabhabhushana Sri Karpur Srinivasa Rao: To My Knowledge | year = 2020 | type = Unpublished manuscript | language = en }} * {{cite news | title = KRS reaches maximum level, water security for Bengaluru ensured | work = The Hindu | date = 2023-08-20 | url = https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/ | access-date = 9 April 2026 | language = en | ref = {{sfnref|The Hindu|2023}} }} * {{cite news | title = 86th Kannada Sahitya Sammelana, Haveri | work = The Hindu | date = 2023-01-07 | url = https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/ | access-date = 9 April 2026 | language = en | ref = {{sfnref|The Hindu KSP|2023}} }} * {{cite web | title = Rajabhasha Bhushana Karpur Srinivasa Rao | website = Dakshini Marathi Adda | date = 2020 | url = https://www.dakshinimarathiadda.com/rajabhasha-bhushana-karpur-srinivas | access-date = 4 April 2026 | language = en | ref = {{sfnref|Dakshini MarathiAdda|2020}} }} ''ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಲೇಖನದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ "ರಾಜಭಾಷಾ ಭೂಷಣ" ಎಂದಿದೆ. ಸರಿಯಾದ ರೂಪ "ರಾಜಸಭಾಭೂಷಣ" — ಮೇಲಿನ ಟಿಪ್ಪಣಿ ನೋಡಿ. ಜೀವನಚರಿತ್ರಾತ್ಮಕ ವಿವರಣೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖ.'' * {{cite web | title = ನಮ್ಮ ಪರಿಷತ್ತು (About the Parishat) | website = ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು | url = https://kannadasahithyaparishattu.in/%e0%b2%a8%e0%b2%ae%e0%b3%8d%e0%b2%ae-%e0%b2%aa%e0%b2%b0%e0%b2%bf%e0%b2%b7%e0%b2%a4%e0%b3%8d%e0%b2%a4%e0%b3%81/ | language = kn | access-date = 28 April 2026 | ref = {{sfnref|KSP Website|2024}} }} * {{cite web | title = Birth of Kannada Sahitya Parishat | website = Star of Mysore | date = 2015 | url = https://starofmysore.com/birth-kannada-sahitya-parishat/ | access-date = 4 April 2026 | language = en | ref = {{sfnref|Star of Mysore|2015}} }} * {{cite news | title = ನಮ್ಮ ಮೈಸೂರಿನ ಅಸಾಮಾನ್ಯರು: ರಾಜಸಭಾ ಭೂಷಣ ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ | work = ಮೈಸೂರು ಮಿತ್ರ | date = 2024-07-07 | language = kn | ref = {{sfnref|Mysuru Mithra|2024}} }} * {{cite web | title = Dr. D.V. Gundappa (Scholar and Journalist) | website = Indian Philatelics | url = https://www.indianphilatelics.com/stamps/commemorative-stamps/1987-1988/item/8343-dr-dv-gundappa-scholar-and-journalist-click-for-stamp-information.html | access-date = 8 May 2026 | language = en | ref = {{sfnref|Indian Philatelics|1988}} }} ಭಾರತ ಅಂಚೆ ಮತ್ತು ತಂತಿ ಇಲಾಖೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿ ಫೋಲ್ಡರ್ ಆಧರಿಸಿ. * {{cite book | last = Srinivasa Rao | first = S. V. | title = ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಾಧ್ಯಕ್ಷರು | publisher = ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು | location = ಬೆಂಗಳೂರು | language = kn | ref = {{sfnref|SV Srinivasa Rao}} }} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ]] * [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ]] * [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]] ==ಹೊರ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://www.prekshaa.in/Karpura-Srinivasa-Rao-Part-1 ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ (ಭಾಗ ೧ ಮತ್ತು ೨)] — ಡಿ.ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ ಅವರ ''ಜ್ಞಾಪಕಚಿತ್ರಶಾಲೆ'' (೧೯೭೦) ಪ್ರಬಂಧದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದ, Prekshaa.in. [[ವರ್ಗ:೧೮೬೩ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೨ ಮರಣ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ]] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು|ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್]] 4rda4w725pcf8ksp09p0bqc1ghiot8r 1373395 1373392 2026-05-14T17:50:39Z PrasannaKUSA 98856 Fixed a few errors. 1373395 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ | image = Karpur_Srinivasa_Rao_portrait.jpg | image_caption = ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್, ಅಂದಾಜು ೧೯೨೦ರ ದಶಕ | birth_date = {{birth date|1863|7|27|df=y}} | birth_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ]], ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ | death_date = ೨ ಜೂನ್ ೧೯೩೨ (ವಯಸ್ಸು ೬೮) | death_place = ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ | citizenship = ಭಾರತೀಯ | occupation = ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್, ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿ | known_for = ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್; [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ|ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್. ಅಣೆಕಟ್ಟು]]; ೧೯೨೪ರ ಕಾವೇರಿ ಒಪ್ಪಂದ; [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು|ಕ.ಸಾ.ಪ.]]ದ ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಕರು | awards = ರಾಜಸಭಾಭೂಷಣ (ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರ); ವಿದ್ಯಾಭೂಷಣ; M.R.A.S. (೧೯೧೪) | spouse = ವೆಂಕುಬಾಯಿ | children = ೬ (ಕರ್ಪೂರ ಸುಬ್ಬರಾವ್, ಕರ್ಪೂರ ಗೋವಿಂದರಾವ್, ಕರ್ಪೂರ ಕೃಷ್ಣರಾವ್, ಶೇಷಿಬಾಯಿ ಕರ್ಪೂರ, ಅಂಬಾಬಾಯಿ ಕರ್ಪೂರ, ಭಾಗೀರಥಿಬಾಯಿ ಕರ್ಪೂರ) | father = ಕರ್ಪೂರ ಸುಬ್ಬರಾವ್ | mother = ಜೀವುಬಾಯಿ ಕರ್ಪೂರ }} '''ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್''' (ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾಯರು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ೨೭ ಜುಲೈ ೧೮೬೩ – ೨ ಜೂನ್ ೧೯೩೨), B.Sc., L.C.E., M.R.A.S., ಒಬ್ಬ ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳ ನಡುವೆ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ: [[ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ (೧೯೧೨–೧೯೧೭) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದದ್ದು, ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ]]ಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ|ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು; ೧೯೨೪ರ ಕಾವೇರಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಂಧಾನದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ತಾಂತ್ರಿಕ ತಂಡದ ಮುಖ್ಯರಾಗಿದ್ದದ್ದು; ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]]ದ ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದ್ದದ್ದು. [[ಡಿ. ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ]] (೧೮೮೭–೧೯೭೫), ಕನ್ನಡ ಕವಿ, ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿದ್ದು ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದವರು,{{sfn|Indian Philatelics|1988}} ತಮ್ಮ ''ಜ್ಞಾಪಕಚಿತ್ರಶಾಲೆ'' (೧೯೭೦) ಎಂಬ ನೆನಪಿನ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ಭಾಗಗಳ ಜೀವನಚರಿತ್ರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಬಂಧ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಗುಂಡಪ್ಪನವರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತನ್ನು ಕಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು 'ಹರ್ಕ್ಯುಲಿಯನ್' ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಪ್ರಬಂಧ ಗೋಖಲೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದದಲ್ಲೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ.{{sfn|Gundappa|1970}} ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದ ನಂತರ, ಲೇಖಕಿ ಗೌರಿ ಸತ್ಯ ಅವರು ''ಮೈಸೂರಿನ ಅಸಾಮಾನ್ಯರು'' (ಮಹಿಮಾ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮೈಸೂರು, ೨೦೨೫) ಎಂಬ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಅವರ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವೃತ್ತಿ, ಕಾವೇರಿ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ನೇತೃತ್ವ ಕುರಿತು ಆರು ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.{{sfn|Satya|2025|pp=162-167}}{{efn|ಸತ್ಯ (೨೦೨೫) ಬಿರುದನ್ನು 'ರಾಜಭಾಷಾ ಭೂಷಣ' ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸರಿಯಾದ ರೂಪ 'ರಾಜಸಭಾಭೂಷಣ' ಎಂದು ಐದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆಕರಗಳಿಂದ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ — ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್. ಮತ್ತು ಕ.ಸಾ.ಪ. ಫಲಕಗಳು, ಬಡ್ತಿ ದಾಖಲೆ ಮತ್ತು ಡಿ.ವಿ.ಜಿ. ಯವರ ಪ್ರಬಂಧ. ಈ ಆಕರ ಜೀವನಚರಿತ್ರಾತ್ಮಕ ವಿವರಣೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಬಿರುದಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ.|group=note}} ==ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ== ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರು ೨೭ ಜುಲೈ ೧೮೬೩ರಂದು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಕರ್ಪೂರ ಸುಬ್ಬರಾವ್. 'ಕರ್ಪೂರ' ಎಂಬ ವಂಶನಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಕುಟುಂಬ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹೀಗಿದೆ: ಪೂರ್ವಿಕರೊಬ್ಬರು ತಿರುಪತಿ ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮಹಾಪ್ರಾಕಾರದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ಮಣಗಟ್ಟಲೆ ಉಂಡೆ ಕರ್ಪೂರ ಉರಿಸಿ ರಾತ್ರಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಬೆಳಕು ನೀಡಿದರು; ಈ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ವಂಶಕ್ಕೆ 'ಕರ್ಪೂರ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತಂತೆ. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅನ್ನ ದಾನ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರ ದಾನ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ದೇವಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು.<ref>"''ಮಾಧ್ವ ಧುರೀಣ'' ''ದಿ. ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾಯರು", ಸುಬೋಧ ಎಮ್. ರಾಮರಾವ್, ತತ್ವವಾದ, ನವೆ೦ಬರ್ ೧೯೬೭, ಪುಟಗಳು: ೯-೧೩, ಉತ್ತರಾಧಿ ಮಠ, ಬೆ೦ಗಳೂರು.''</ref>{{sfn|Chaturvedi|2020}} ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಸ್ನಾತಕ (B.Sc.) ಪದವಿ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಪುಣೆಯ ಸಾಯನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ೧೮೮೭ರಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯ ಶ್ರೇಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪರವಾನಗಿ (L.C.E.) ಪಡೆದರು. ೧೮೮೬–೮೭ರ ಮುಂಬೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಪ್ರಕಾರ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಕಚೇರಿ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಅಂಕ ಗಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಜಮ್‌ಶೇಟ್‌ಜಿ ದೊರಾಬ್‌ಜಿ ನಾಗೊಂವ್‌ವಾಲಾ ಬಹುಮಾನ ಪಡೆದರು — ಆ ವರ್ಷ ಆ ಬಗೆಯ ಏಕೈಕ ಬಹುಮಾನ ಅದೇ ಆಗಿತ್ತು.{{sfn|Bombay University Calendar|1886}} ಅದೇ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲು [[ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ]] (ಸರ್ ಎಂ.ವಿ.) ಕಲಿತಿದ್ದರು; ನಂತರ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.{{sfn|Gundappa|1970}} ==ವೃತ್ತಿ== ===ಮುಂಬೈ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಮಗಾರಿ ಇಲಾಖೆ (೧೮೮೭–೧೯೧೨)=== ೫ ಮಾರ್ಚ್ ೧೮೮೭ರಂದು ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಮುಂಬೈ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಮಗಾರಿ ಇಲಾಖೆ (PWD) ಸೇರಿದರು.{{sfn|Promotion Roll|1913}} ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪುಣೆ, ಸಿಂಧ್ ಮತ್ತು ನಾಶಿಕ್ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಧೀಕ್ಷಕ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಏರಿದರು. ಪುಣೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಖಡಕ್‌ವಾಸ್ಲಾ ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ಮುತ್ತಾ ಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಸಿಂಧ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಕ್ಕೂರ್‌ಗೆ ನಿಯೋಜಿತರಾದರು; ಅಲ್ಲಿ ಸುಕ್ಕೂರ್ ಜಲ ಸರಬರಾಜಿಗಾಗಿ ಶೋಧನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.{{sfn|Visvesvaraya|1951|p=28}} ಇದೇ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ೧೮೯೨ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜ ಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ವಡಿಯರ್ ಅವರ ಆಜ್ಞೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ ಬಡಾವಣೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು — ನಗರದ ಮೊದಲ ಯೋಜಿತ ವಸತಿ ವಿಸ್ತರಣೆ. ಈ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಅಗಲವಾದ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ನಿವೇಶನಗಳ ಚೌಕ-ಗ್ರಿಡ್ ಮಾದರಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿತ್ತು. ನಗರ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಜಾನಕಿ ನಾಯರ್ ಅವರ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ೧೮೯೮ರ ಪ್ಲೇಗ್ ನಂತರ [[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]] ಮತ್ತು [[ಬಸವನಗುಡಿ]] ವಿಸ್ತರಣೆಗಳಿಗೆ ಈ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನೇ ನೇರ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಯಿತು.{{sfn|Nair|2005|pp=38-41}} ===ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ (೧೯೧೨–೧೯೧೭)=== ೧೯೧೨ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಅವರು ಮೈಸೂರಿನ ದಿವಾನರಾದಾಗ, ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಹುದ್ದೆಗಾಗಿ ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹುಡುಕಿ ಕರೆದರು. ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಅವರು ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ: 'ಮುಂಬೈ ಪಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ.ಯಲ್ಲಿ ಅಧೀಕ್ಷಕ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ ಅವರ ಸೇವೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಪಡೆಯಲು ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಾನು ಕೋರಿದೆ. ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ ಅವರು ಮುಂಬೈ ಪಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ.ಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಳಂಕ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿ.'{{sfn|Visvesvaraya|1951|p=48}} ಮೈಸೂರು ಪಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ.ಯ ಅಧಿಕೃತ ಇತಿಹಾಸ ದಾಖಲಿಸಿದಂತೆ, ನೇಮಕ 'ಕಾವೇರಿ ಜಲಾಶಯ ಯೋಜನೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ದಿವಾನ, ಸರ್ ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಅವರ ಸೂಚನೆಯ ಮೇರೆಗೆ' ಆಯಿತು.{{sfn|Mysore PWD History|1956|p=115}}{{sfn|Satya|2025|pp=162-167}} ನೇಮಕ ಜುಲೈ ೧೯೧೩ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಸಂ. ೪೧೨ ಗೆಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.{{sfn|Mysore Gazette|1913}} ಅವರು ೨೨ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೧೨ರಂದು ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡು{{efn|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್‌ನ ಮೈಸೂರು ಪಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ. ಸಿವಿಲ್ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಬಡ್ತಿ ಶಿಫಾರಸು ದಾಖಲೆ, G.M. ಫೈಲ್ ಸಂ. ೨೪೯ of ೧೯೧೩-೧೪ ಮೂಲಕ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ.|group=note}} ಜೂನ್ ೧೯೧೭ರ ವರೆಗೆ ಆ ಹುದ್ದೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.{{sfn|Mysore PWD Civil List|1912}} ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾದ ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಪ್ರಥಮ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಿಮೆಂಟ್ ಕೊರತೆ. ಆಮದು ಸಿಮೆಂಟ್ ಸಿಗದಾದರೂ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ನಿರ್ಮಾಣ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗದಿತ್ತು. ಪಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ. ಇತಿಹಾಸ ದಾಖಲಿಸಿದಂತೆ, ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಇಲಾಖೆ ಸುಟ್ಟ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಪುಡಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಸುಣ್ಣದ ಸುರ್ಕಿ ಗಾರೆಯನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.{{sfn|Mysore PWD History|1956|p=115}} ====ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು==== [[ಚಿತ್ರ:KRS_Dam_Principal_Officers_Plaque.png|thumb|right|280px|ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್. ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಫಲಕ, ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರನ್ನು ನವೆಂಬರ್ ೧೯೧೨ ರಿಂದ ಜೂನ್ ೧೯೧೭ರ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದೆ.]] [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ]] (ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್.) ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು [[ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕಣ್ಣಂಬಾಡಿ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ಇದು ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜಲಾಶಯವಾಗಿತ್ತು.{{sfn|Mysore PWD History|1956|p=115}} ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಫಲಕ ಮುಖ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೆಸರು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದು, ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರನ್ನು ನವೆಂಬರ್ ೧೯೧೨ ರಿಂದ ಜೂನ್ ೧೯೧೭ರ ವರೆಗಿನ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದೆ.{{efn|ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್. ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಮುಖ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಫಲಕ, ಪ್ರಸನ್ನ ಕರ್ಪೂರ ಅವರು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಫಲಕದಲ್ಲಿ: "Rajasabhabhushana Karpur Shrinivasa Rav, B.Sc., L.C.E. — Nov 1912 – Jun 1917." ಎಂದು ಓದಲಾಗುತ್ತದೆ.|group=note}} ====೧೯೨೪ರ ಕಾವೇರಿ ಒಪ್ಪಂದ==== ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆದ ಅವರ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲೇ ಕಾವೇರಿ ವಿವಾದ ಅವರ ಮೇಜಿನ ಮೇಲಿತ್ತು. ಅವರ ಬಡ್ತಿ ಶಿಫಾರಸು ದಾಖಲೆ ಪ್ರಕಾರ, ೧೯೧೩ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ನಡುವಣ ನದಿ ನೀರಿನ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ 'ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ನೇಮಕ ಮಾಡಿದ ಮಧ್ಯಸ್ಥ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು' ವಿಶೇಷ ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.{{sfn|Promotion Roll|1913}} ಆದರೆ ಆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ತಕ್ಷಣ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಾತುಕತೆಗೆ ಕರೆಯಲಾಯಿತು; ೧೯೨೧ ರಿಂದ ೧೯೨೪ರ ವರೆಗೆ ಮದ್ರಾಸಿನ ಫೋರ್ಟ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಕಡಂಬಿ ಅವರ ಜೊತೆ ಮೈಸೂರು ತಾಂತ್ರಿಕ ತಂಡದ ಮುಖ್ಯಸ್ತರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಎದುರು ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಜೆ. ಹೌಲೇ, ಕೆ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ (ನಂತರ ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕುಲಪತಿ), ಮತ್ತು ಸಿ. ಪಿ. ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯರ್ ಇದ್ದರು.{{sfn|Chaturvedi|2020}} ಟಿ. ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರ ೨೦೨೪ರ ಬರಹದ ಪ್ರಕಾರ, 'ಕಡಂಬಿ ಜೊತೆ ಮೈಸೂರನ್ನು ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ ಅವರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು.'{{sfn|Ramakrishnan|2024|p=33}} ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೨೪ರಂದು ಫೋರ್ಟ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಭಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಸಹಿ ಮಾಡಿದ ಒಪ್ಪಂದ ಕೆ.ಆರ್.ಎಸ್. ಜಲಾಶಯ ಮಟ್ಟ ೧೨೪.೮೦ ಅಡಿ ನಿಗದಿ ಮಾಡಿ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಂಗ್ರಹ ೪೪,೮೨೭ ದಶಲಕ್ಷ ಘನ ಅಡಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಐವತ್ತು ವರ್ಷ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.{{sfn|Chaturvedi|2020}} ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಮೈಸೂರಿನ ದಿವಾನ ಎ.ಆರ್. ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ಪಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ. ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಪಿ. ಹಾಕಿನ್ಸ್ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಒಪ್ಪಂದದ ನಂತರ, ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಮತ್ತು ಕಡಂಬಿ ಅವರಿಗೆ ಮಹಾರಾಜ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ವಡಿಯಾರ್ IV ಅವರಿಂದ 'ರಾಜಸಭಾಭೂಷಣ' ಬಿರುದು ನೀಡಲಾಯಿತು.{{sfn|Dakshini MarathiAdda|2020}}{{efn|ದಕ್ಷಿಣಿ ಮರಾಠಿ ಅಡ್ಡ (೨೦೨೦) ಬಿರುದನ್ನು 'ರಾಜಭಾಷಾ ಭೂಷಣ' ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸರಿಯಾದ ರೂಪ 'ರಾಜಸಭಾಭೂಷಣ' ಎಂದು ಐದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆಕರಗಳಿಂದ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಆಕರ ಜೀವನಚರಿತ್ರಾತ್ಮಕ ವಿವರಣೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಬಿರುದಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ.|group=note}} ==ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು== [[ಚಿತ್ರ:Participants of the first Kannada Sahitya Parishat (Bangalore, 1915).jpg|thumb|right|280px|ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸ್ಥಾಪನಾ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾಗವಹಿಸಿದವರು, ಬೆಂಗಳೂರು, ೩ ಮೇ ೧೯೧೫. ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ (ಕುಳಿತಿರುವವರಲ್ಲಿ ಎಡದಿಂದ ಐದನೆಯವರು) ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.]] ೩ ಮೇ ೧೯೧೫ರಂದು ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರು ಎಚ್. ವಿ. ನಂಜುಂಡಯ್ಯ, ಪಿ.ಎಸ್. ಅಚ್ಯುತ ರಾವ್ ಮತ್ತು ಆರ್. ರಘುನಾಥ ರಾವ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]] (ಕ.ಸಾ.ಪ.) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.{{sfn|Star of Mysore|2015}}{{sfn|Mysuru Mithra|2024}}{{sfn|Satya|2025|pp=162-167}} ಸಂಘಟನೆಯ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಅವರೇ ರಚಿಸಿದರು.{{sfn|Chaturvedi|2020}} ೧೯೧೮ ರಿಂದ ೧೯೩೨ರ ತಮ್ಮ ನಿಧನದವರೆಗೆ — ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ — ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿ ಮೈಸೂರು ರಾಜ ಪರಿವಾರದ ಸದಸ್ಯರ ಗೌರವ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರೇ ಸಂಘಟನೆಯ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.{{sfn|Dakshini MarathiAdda|2020}}{{sfn|KSP Website|2024}} ಅವರು ೧೯೧೯ರಲ್ಲಿ [[ಹಾಸನ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೫ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನೂ ವಹಿಸಿದ್ದರು.{{sfn|Star of Mysore|2015}}{{sfn|SV Srinivasa Rao}} ಕಾಯಂ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕಾಗಿ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಕಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೨೬ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜರ ಬೆಂಬಲ ಕೋರಿ ಅರಮನೆಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದರು; ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೨೬ರಂದು ಅರಮನೆ ₹೩೦,೦೦೦ ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚದ ಪೈಕಿ ₹೫,೦೦೦ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಲು, ಕೆಲವು ಷರತ್ತುಗಳ ಸಹಿತ, ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು (ಪತ್ರ ಸಂ. ೫೮, ಟಿ. ತಂಬೂ ಚೆಟ್ಟಿ ಸಹಿ).{{sfn|Ashwathanarayana|2015}} ೧೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೩೧ರಂದು ಅಡಿಗಲ್ಲು ಹಾಕಿದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ ಭಾಗಶಃ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಆಗಿದ್ದರೂ ಸ್ವತಃ ಅಡಿಗಲ್ಲು ಹಾಕಿದರು. ಕಟ್ಟಡ ೧೯೩೩ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು; ಅದಕ್ಕೆ 'ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣರಾಜೇಂದ್ರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷನ್ಮಂದಿರ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು.{{sfn|Gundappa|1970}} [[ಚಿತ್ರ:Kannada Sahitya Parishat.JPG|thumb|right|280px|ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣರಾಜೇಂದ್ರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷನ್ಮಂದಿರ, ೧೯೩೩ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಕ.ಸಾ.ಪ.ದ ಶಾಶ್ವತ ಕಟ್ಟಡ.]] [[ಚಿತ್ರ:KSP_Foundation_Stone_Plaque_KSR_1931.png|thumb|right|280px|ಕ.ಸಾ.ಪ. ಕಟ್ಟಡದ ಅಡಿಗಲ್ಲಿನ ಫಲಕ, ೧೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೩೧. ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರ ಪದ ಪ್ರಮಾಣ B.Sc., L.C.E., M.R.A.S. ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.]] ಡಿ.ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ ಅವರು ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ''ಜ್ಞಾಪಕಚಿತ್ರಶಾಲೆ''ಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ: 'ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಹಣ ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನೂ ಅರಿತಿದ್ದರು. ಒಂದೇ ಒಂದು ಸಮ್ಮೇಳನ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ.'{{sfn|Gundappa|1970}} ಕ.ಸಾ.ಪ.ದ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ದಾಖಲಿಸಿದಂತೆ, ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದಷ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾವ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರೂ ನಡೆಸಿಲ್ಲ.{{sfn|KSP Website|2024}} ==ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಜೀವನ== ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ವೆಂಕುಬಾಯಿ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು; ಅವರಿಗೆ ಆರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು: ಕರ್ಪೂರ ಸುಬ್ಬರಾವ್, ಕರ್ಪೂರ ಗೋವಿಂದರಾವ್, ಕರ್ಪೂರ ಕೃಷ್ಣರಾವ್, ಶೇಷಿಬಾಯಿ, ಅಂಬಾಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಭಾಗೀರಥಿಬಾಯಿ.{{sfn|Chaturvedi|2020}} ಅವರು ಮಾಧ್ವ ವೈಷ್ಣವ ಮತಾನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದು ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ 'ವಿದ್ಯಾಭೂಷಣ' ಬಿರುದು ಪಡೆದಿದ್ದರು.{{sfn|Dakshini MarathiAdda|2020}} ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ ೧೨ ಮೇ ನಡೆದ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಲಾರ್ಡ್ ರೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ, ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ರಾಯಲ್ ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ (M.R.A.S.) ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.{{sfn|JRAS|1914|p=820}} ಅವರ ಪೂರ್ಣ ಪದ ಪ್ರಮಾಣ — B.Sc., L.C.E., M.R.A.S. — ೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ ಅವರೇ ಹಾಕಿದ ಕ.ಸಾ.ಪ. ಅಡಿಗಲ್ಲಿನ ಫಲಕದ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.{{efn|ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣರಾಜೇಂದ್ರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷನ್ಮಂದಿರದ ಅಡಿಗಲ್ಲಿನ ಫಲಕ. ಛಾಯಾಚಿತ್ರ: ಪ್ರಸನ್ನ ಕರ್ಪೂರ.|group=note}} ಕ.ಸಾ.ಪ.ದ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಅವರ ಬಹಳಷ್ಟು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ 'ಸಾಹಿತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.{{sfn|SV Srinivasa Rao}} ==ನಿಧನ== ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ ಅವರು ೨ ಜೂನ್ ೧೯೩೨ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ==ಪರಂಪರೆ== [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ]] ಅಣೆಕಟ್ಟು ಇಂದಿಗೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು [[ಮೈಸೂರು]], [[ಮಂಡ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ]] ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಮೂಲವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ — ಕಾವೇರಿ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಯೋಜನೆ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿದಿನ ಸುಮಾರು ೧,೪೫೦ ದಶಲಕ್ಷ ಲೀಟರ್ ನೀರು ನಗರಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ.{{sfn|The Hindu|2023}} ಅವರು ಸಂಧಾನ ಮಾಡಿ ತಂದ ೧೯೨೪ರ ಕಾವೇರಿ ಒಪ್ಪಂದ ತನ್ನ ಐವತ್ತು ವರ್ಷದ ಅವಧಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು; ಎಸ್. ಗುಹಾನ್ ವರ್ಣಿಸುವಂತೆ, [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ದ ನಡುವೆ ಕಾವೇರಿ ನೀರಿನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ನಡೆಸುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಚೌಕಟ್ಟು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಿದೆ.{{sfn|Guhan|1993|pp=18-22}} ಅವರು ೧೮೯೨ರಲ್ಲಿ ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ ಚೌಕ-ಗ್ರಿಡ್ ಬಡಾವಣೆ ವಿನ್ಯಾಸ ಆ ಪ್ರದೇಶ ಮೀರಿ ಹರಡಿತು. ೧೮೯೮ರ ಪ್ಲೇಗ್ ನಂತರ [[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ]] ಮತ್ತು [[ಬಸವನಗುಡಿ]] ವಿಸ್ತರಣೆಗಳಿಗೆ ಅದನ್ನೇ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಜಾನಕಿ ನಾಯರ್ ಅವರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇತಿಹಾಸ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.{{sfn|Nair|2005|pp=38-41}} ಅವರು ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿಗೆ ಇಂದು ೫ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಾರೆ. ಜನವರಿ ೨೦೨೩ರಲ್ಲಿ [[ಹಾವೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೮೬ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನ ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ೩ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು.{{sfn|The Hindu KSP|2023}} ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{notelist|group=note}} ==ಆಕರಗಳು== {{reflist}} ==ಮೂಲಗಳು== ===ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೂಲಗಳು=== * {{cite book | title = Mysore Public Works Department Civil List | year = 1912 | publisher = Government of Mysore | location = Mysore | language = en | ref = {{sfnref|Mysore PWD Civil List|1912}} }} * {{cite book | title = Bombay University Calendar 1886 | year = 1886 | publisher = Thacker & Co. | location = Bombay | language = en | ref = {{sfnref|Bombay University Calendar|1886}} }} * {{cite web | title = Mysore Gazette, Notification No. 412: Appointment of Chief Engineer | work = The Mysore Gazette, January–October 1913 | date = July 1913 | publisher = Government Press | location = Bangalore | url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.106560 | access-date = 7 April 2026 | language = en | ref = {{sfnref|Mysore Gazette|1913}} }} * {{cite web | title = Annual award of a prize of Rs. 100 by Mr. Karpur Srinivasa Rao | website = Karnataka State Archives, Bangalore (via archive.org) | date = September 1908 | url = https://archive.org/details/karnataka-state-archives-RGVlcGFrMTM4NTY4-RGVlcGFrMQ/page/n1/mode/2up | access-date = 4 April 2026 | language = en | ref = {{sfnref|Karnataka State Archives|1908}} }} * {{cite book | title = Yearly Promotion Recommendation Roll of the Engineer Establishment: Mr. Karpur Shrinivasarao, B.Sc., L.C.E., for the year ending 31 December 1913 | year = 1913 | publisher = General and Revenue Secretariat, Government of Mysore | location = Bangalore | type = Archival document. Karnataka State Archives, Bangalore. G.M. File No. 249 of 1913–14, Serial Nos. 1–2 | language = en | ref = {{sfnref|Promotion Roll|1913}} }} * {{cite web | title = Notes of the Quarter: Anniversary Meeting, 12 May 1914 | work = Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland | date = July 1914 | url = https://archive.org/details/dli.ministry.15625/page/819/mode/2up | access-date = 4 April 2026 | language = en | ref = {{sfnref|JRAS|1914}} }} ===ಪ್ರಕಟಿತ ಮೂಲಗಳು=== * {{cite book | last = Visvesvaraya | first = M. | year = 1951 | title = Memoirs of My Working Life | publisher = Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting | location = Delhi | url = https://archive.org/details/VisvesvarayaAutobiography | access-date = 7 April 2026 | language = en }} * {{cite book | title = History of the Mysore Public Works Department (1856–1956) | year = 1956 | publisher = Government Press | location = Bangalore | oclc = 569234854 | language = en | ref = {{sfnref|Mysore PWD History|1956}} }} * {{cite book | last = Gundappa | first = D. V. | author-link = ಡಿ. ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ | year = 1970 | title = ಜ್ಞಾಪಕಚಿತ್ರಶಾಲೆ, ಸಂಪುಟ ೩: ಸಾಹಿತ್ಯೋಪಾಸಕರು | chapter = ಲೇಖನ ೧೨: ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ (ಭಾಗ ೧ ಮತ್ತು ೨) | publisher = ಗೋಖಲೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆ | location = ಬೆಂಗಳೂರು | language = kn | chapter-url = https://www.prekshaa.in/Karpura-Srinivasa-Rao-Part-1 }} * {{cite book | last = Guhan | first = S. | year = 1993 | title = The Cauvery River Dispute: Towards Conciliation | publisher = Madras Institute of Development Studies in association with Frontline | location = Madras | isbn = 9788185966014 | language = en }} * {{cite book | last = Nair | first = Janaki | year = 2005 | title = The Promise of the Metropolis: Bangalore's Twentieth Century | publisher = Oxford University Press | location = New Delhi | isbn = 9780195672084 | language = en }} * {{cite book | last = Ashwathanarayana | first = G. | year = 2015 | title = ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ೧೦೦: ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನ | publisher = ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು | location = ಬೆಂಗಳೂರು | isbn = 9788193077306 | language = kn }} * {{cite book | last = Ramakrishnan | first = T. | year = 2024 | title = Cauvery: A Long-Winded Dispute | publisher = The Hindu Group | location = Chennai | isbn = 9789393875969 | language = en }} * {{cite book | last = Satya | first = Gouri | year = 2025 | title = ಮೈಸೂರಿನ ಅಸಾಮಾನ್ಯರು | publisher = ಮಹಿಮಾ ಪ್ರಕಾಶನ | location = ಮೈಸೂರು | isbn = 9788198100092 | language = kn | pages = 162–167 }} : ''ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಸತ್ಯ (೨೦೨೫) ಬಿರುದನ್ನು "ರಾಜಭಾಷಾ ಭೂಷಣ" ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸರಿಯಾದ ರೂಪ "ರಾಜಸಭಾಭೂಷಣ" ಎಂದು ಐದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆಕರಗಳಿಂದ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಆಕರ ಜೀವನಚರಿತ್ರಾತ್ಮಕ ವಿವರಣೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಬಿರುದಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ.'' * {{cite book | last = Chaturvedi | first = Hari Rao R. | title = Rajasabhabhushana Sri Karpur Srinivasa Rao: To My Knowledge | year = 2020 | type = Unpublished manuscript | language = en }} * {{cite news | title = KRS reaches maximum level, water security for Bengaluru ensured | work = The Hindu | date = 2023-08-20 | url = https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/ | access-date = 9 April 2026 | language = en | ref = {{sfnref|The Hindu|2023}} }} * {{cite news | title = 86th Kannada Sahitya Sammelana, Haveri | work = The Hindu | date = 2023-01-07 | url = https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/ | access-date = 9 April 2026 | language = en | ref = {{sfnref|The Hindu KSP|2023}} }} * {{cite web | title = Rajabhasha Bhushana Karpur Srinivasa Rao | website = Dakshini Marathi Adda | date = 2020 | url = https://www.dakshinimarathiadda.com/rajabhasha-bhushana-karpur-srinivas | access-date = 4 April 2026 | language = en | ref = {{sfnref|Dakshini MarathiAdda|2020}} }} ''ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಲೇಖನದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ "ರಾಜಭಾಷಾ ಭೂಷಣ" ಎಂದಿದೆ. ಸರಿಯಾದ ರೂಪ "ರಾಜಸಭಾಭೂಷಣ" — ಮೇಲಿನ ಟಿಪ್ಪಣಿ ನೋಡಿ. ಜೀವನಚರಿತ್ರಾತ್ಮಕ ವಿವರಣೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖ.'' * {{cite web | title = ನಮ್ಮ ಪರಿಷತ್ತು (About the Parishat) | website = ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು | url = https://kannadasahithyaparishattu.in/%e0%b2%a8%e0%b2%ae%e0%b3%8d%e0%b2%ae-%e0%b2%aa%e0%b2%b0%e0%b2%bf%e0%b2%b7%e0%b2%a4%e0%b3%8d%e0%b2%a4%e0%b3%81/ | language = kn | access-date = 28 April 2026 | ref = {{sfnref|KSP Website|2024}} }} * {{cite web | title = Birth of Kannada Sahitya Parishat | website = Star of Mysore | date = 2015 | url = https://starofmysore.com/birth-kannada-sahitya-parishat/ | access-date = 4 April 2026 | language = en | ref = {{sfnref|Star of Mysore|2015}} }} * {{cite news | title = ನಮ್ಮ ಮೈಸೂರಿನ ಅಸಾಮಾನ್ಯರು: ರಾಜಸಭಾ ಭೂಷಣ ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್ | work = ಮೈಸೂರು ಮಿತ್ರ | date = 2024-07-07 | language = kn | ref = {{sfnref|Mysuru Mithra|2024}} }} * {{cite web | title = Dr. D.V. Gundappa (Scholar and Journalist) | website = Indian Philatelics | url = https://www.indianphilatelics.com/stamps/commemorative-stamps/1987-1988/item/8343-dr-dv-gundappa-scholar-and-journalist-click-for-stamp-information.html | access-date = 8 May 2026 | language = en | ref = {{sfnref|Indian Philatelics|1988}} }} ಭಾರತ ಅಂಚೆ ಮತ್ತು ತಂತಿ ಇಲಾಖೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿ ಫೋಲ್ಡರ್ ಆಧರಿಸಿ. * {{cite book | last = Srinivasa Rao | first = S. V. | title = ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಾಧ್ಯಕ್ಷರು | publisher = ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು | location = ಬೆಂಗಳೂರು | language = kn | ref = {{sfnref|SV Srinivasa Rao}} }} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ]] * [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ]] * [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]] ==ಹೊರ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://www.prekshaa.in/Karpura-Srinivasa-Rao-Part-1 ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ (ಭಾಗ ೧ ಮತ್ತು ೨)] — ಡಿ.ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ ಅವರ ''ಜ್ಞಾಪಕಚಿತ್ರಶಾಲೆ'' (೧೯೭೦) ಪ್ರಬಂಧದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದ, Prekshaa.in. [[ವರ್ಗ:೧೮೬೩ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೨ ಮರಣ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ]] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು|ಕರ್ಪೂರ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್]] mtoliogp5qzvw9j8te5xo4z57e9xxrq 0 12892 1373412 1369050 2026-05-15T03:24:25Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373412 wikitext text/x-wiki '''ಹವ್ಯಕ''', [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಜಾತಿಯ ಒಳ ಪಂಗಡ. ಹವ್ಯಕರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವುದು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಮಲೆನಾಡು ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ. ಬಹುತೇಕ ಹವ್ಯಕರ ಪೂರ್ವಜರು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ [[ಉಡುಪಿ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]], [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]], [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಹಾಗೂ [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಜಿಲ್ಲೆಯವರು. [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಹೊಸನಗರ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಕಾರಣಗಿರಿ]] ಬಳಿಯಿರುವ [[ರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರ ಮಠ|ಶ್ರೀ ರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರ ಮಠ]]<ref name="ರಾಮಚಂದ್ರಪುರಮಠದ ಜಾಲತಾಣ">{{cite web |url=http://www.srisamsthana.org/ |title= ರಾಮಚಂದ್ರಪುರಮಠದ ಜಾಲತಾಣ}}</ref> ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಸಿರ್ಸಿ]] ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಸೋಂದಾ|ಸೋಂದೆಯಲ್ಲಿರುವ]] [[ಸ್ವರ್ಣವಲ್ಲೀ ಮಠ]] ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ಮಠಗಳು. ಮೂರನೇಯದಾದ, [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿದ್ದಾಪುರ ತಾಲೋಕಿನ ಹೇರೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ನೆಲೆಮಾವು ಪೀಠ ೨೦೦೨ರಿಂದ ಗುರುಗಳಿಲ್ಲದೆ ರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ.<ref>'ಹವ್ಯಕರ ಇತಿಹಾಸ ದರ್ಶನ'-ಗ್ರಂಥಕರ್ತ: ಹೆಚ್.ಎಂ.ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ಕಲಸಿ, 2012, ಪ್ರಕಾಶನ: ಹವ್ಯಕ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ, ಶ್ರೀ ಅಖಿಲ ಹವ್ಯಕ ಮಹಾಸಭಾ (ರಿ), ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ, [[ಬೆಂಗಳೂರು]]-560 003.</ref> ಹವ್ಯಕರು [[ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ|ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ]] [[ಅದ್ವೈತ]] ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅನುಯಾಯಿಗಳು. ಮೊದಲಿನಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವೈದಿಕರು ಮತ್ತು [[ಅಡಿಕೆ]] ಕೃಷಿಕರಾಗಿದ್ದು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹವ್ಯಕರ ಪಾತ್ರ ಗಣನೀಯವಾಗಿದೆ. [[ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ]], [[ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿ|ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ==ಹವ್ಯಕ ಎಂದರೇನು?== ಹವ್ಯಕ ಎಂಬ ಪದವು ಹವೀಗ (ಹವೀಕ) ಅಥವಾ ಹವ್ಯಗ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ ಹವ್ಯ-ಕವ್ಯ. ಅಂದರೆ ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳಿಗಾಗಿ ಹವನ ಹೋಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವನು ಎಂದು. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ರಾಜರಿಗೆ ಹವನ-ಹೋಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು ಹವ್ಯಕರ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು. ಮೇಲೆ [[ಕೊಂಕಣ]] ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ತುಳುವ ಗಡಿಯವರೆಗೆ ಈಗಿನ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹಿಂದೆ 'ಹೈವ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ 'ಹೈಗ' ಎಂಬ ಪದ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿರಬಹುದು. ಈಗಲೂ ಹವ್ಯಕರನ್ನು ಹೈಗರು ಎಂದು ಕರೆಯುವ ರೂಢಿ ಇದೆ. [[ಹೈಗುಂದ]] ಎಂಬ ಊರಿನಿಂದ ಹವ್ಯಕರಿಗೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿರಬಹುದು ಎಂಬ ವಿಚಾರವೂ ಇದೆ. ಹವ್ಯಕ ಅಥವಾ [[ಹವ್ಯಕ ಕನ್ನಡ]] ಎಂದರೆ ಹವ್ಯಕರು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ. ಇದು ಕನ್ನಡದ ಒಂದು ಉಪಭಾಷೆ. == ಹವ್ಯಕರ ಮೂಲ == ಹವ್ಯಕರ ಮೂಲದ ನಿಖರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಸಂದೇಹಗಳಿದ್ದರೂ ಸಹ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಹವ್ಯಕರು ಮೂಲತಃ [[ಬನವಾಸಿ]] ಪ್ರದೇಶದವರೇ ಆಗಿದ್ದು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವೈದಿಕ ಮತಗಳ ಹಾವಳಿಯಿಂದಾಗಿ [[ಅಹಿಚ್ಛತ್ರ]] ಎಂಬ ಸ್ಠಳಕ್ಕೆ (ಈಗಿನ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ) ವಲಸೆ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ರಾಜಮನೆತನ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಕದಂಬ|ಕದಂಬರ]] [[ಮಯೂರವರ್ಮ|ಮಯೂರವರ್ಮನಿಗೆ]] ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ತನ್ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತಂತೆ, ಆತ ಹೋಮ-ಹವನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಲು ಹವ್ಯಕ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು [[ಅಹಿಚ್ಛತ್ರ]]ದಿಂದ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಕರೆತಂದು ರಾಜಾಶ್ರಯ ಕಲ್ಪಿಸಿ ಕೆಲವು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಉಂಬಳಿ ನೀಡಿ, ನೆಲೆ ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಅನುಕೂಲ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. [[ಸಾಗರ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ವರದಹಳ್ಳಿ|ವರದಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ]] [[ಶಿಲಾಶಾಸನ|ಶಿಲಾಶಾಸನದಲ್ಲಿ]] [[ಮಯೂರವರ್ಮ]]ನು ಹವ್ಯಕರನ್ನು ಕರೆತಂದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಕದಂಬರು ಕರೆತಂದ ಕುಟುಂಬಗಳು [[ಬನವಾಸಿ|ಬನವಾಸಿಯಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಯೂರಿ ಅನಂತರ ಹರಡಿದರು. == ಹವ್ಯಕರು ಇಂದು == ಹವ್ಯಕರ ಜೀವನಾಧಾರ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು. [[ಅಡಿಕೆ]], [[ತೆಂಗು]], [[ಭತ್ತ]], [[ಏಲಕ್ಕಿ]], [[ಕಾಳುಮೆಣಸು]], [[ವೀಳ್ಯದೆಲೆ]] ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರ ಜೊತೆ ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳು [[ಪುರೋಹಿತ|ಪೌರೋಹಿತ್ಯವನ್ನು]] ಕೂಡ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಇವತ್ತಿಗೂ ಕೃಷಿಯೇ ಹವ್ಯಕರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೆಲದಶಕಗಳಿಂದ ಹವ್ಯಕರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹವ್ಯಕರು [[ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ|ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ]] [[ಅದ್ವೈತ|ಅದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತದ]] ಸ್ವರ್ಣವಲ್ಲಿ ಮಠ ಮತ್ತು [[ರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರ ಮಠ]]ಗಳ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ===ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿ=== ಹವ್ಯಕರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವುದು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ|ಉತ್ತರಕನ್ನಡ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ]], [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]], [[ಕೊಡಗು]], [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಸರಗೋಡು ಮತ್ತು ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಧಾರವಾಡ]], [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ]], [[ಮುಂಬಯಿ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಕಡೆಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಿನ ತಲೆಮಾರಿನಲ್ಲಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿ]]ಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೇ ಭಾರತದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹವ್ಯಕರು ವಲಸೆ ಹೋಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಯು.ಎಸ್.ಎ]]., [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಯು.ಕೆ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], ಅರಬ್ ದೇಶಗಳು ಮೊದಲಾದ ಹೊರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಸಹ ಹವ್ಯಕರು ಹೋಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಮುಂಬಯಿ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹವ್ಯಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿದೆ. ವಲಸೆ ಬಂದ ಹವ್ಯಕರ ಬೇರುಗಳು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿದೆ. ===ಜನಸಂಖ್ಯೆ=== ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಹವ್ಯಕರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ಆರು ಲಕ್ಷ <ref>'ಹವ್ಯಕರ ಇತಿಹಾಸ ದರ್ಶನ' ಪುಸ್ತಕ, ಪುಟ ಸಂಖ್ಯೆ: ೩೯- ಗ್ರಂಥಕರ್ತ: ಹೆಚ್.ಎಂ.ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ಕಲಸಿ, ೨೦೧೨, ಪ್ರಕಾಶನ: ಹವ್ಯಕ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ, ಶ್ರೀ ಅಖಿಲ ಹವ್ಯಕ ಮಹಾಸಭಾ (ರಿ)</ref> ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲೇ ಹವ್ಯಕರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದ್ದರೂ ಕೂಡ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಗರಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಹವ್ಯಕರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಪ್ರಮಾಣ ಕುಸಿದಿದೆ. ===ಅಡ್ಡಹೆಸರು/ಕುಟುಂಬದ ಹೆಸರು=== ಹವ್ಯಕರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡುಬರುವುದು ಭಟ್ಟ ಮತ್ತು ಹೆಗಡೆ ಎಂಬ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು. ಇವಲ್ಲದೇ ದೀಕ್ಷಿತ, ಉಪಾಧ್ಯಾಯ, ಉಪಾಧ್ಯ, ಹೆಬ್ಬಾರ, ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಶರ್ಮಾ, ವೈದ್ಯ, ಭಾಗವತ, ರಾವ್, ಪಂಡಿತ, ಸಭಾಹಿತ, ಜೋಯ್ಸ, ಗಾಂವ್ಕರ್, ಪುರೋಹಿತ, ಪುರಾಣಿಕ, ಜೋಶಿ ಮುಂತಾದ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಅವರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಬಂದಿರುವಂತವು. ಕರ್ಕಿ, ದೊಡ್ಡೇರಿ, ನಡಹಳ್ಳಿ ಮುಂತಾದ ಮೂಲ ಊರಿನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ. ===ಭಾಷೆ=== ಹವ್ಯಕರು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ [[ಹವ್ಯಕ ಕನ್ನಡ]] ಅಥವಾ ಹವಿಗನ್ನಡ. ಇದು ಕನ್ನಡದ ಉಪಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು ೬೦ -೭೦ % ಸಾಮಾನ್ಯ ಕನ್ನಡದಂತೆಯೇ ಇದ್ದು ಹಳೆಗನ್ನಡದ ಕೆಲವು ಪದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವಾಕ್ಯಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳು ಬೇರೆ ರೀತಿ ಇರುತ್ತವೆ. [[ಸಿರ್ಸಿ]], [[ಯಲ್ಲಾಪುರ]], [[ಸಾಗರ]], [[ಸೊರಬ]], [[ಕುಮಟಾ]]-[[ಹೊನ್ನಾವರ]], [[ಗೋಕರ್ಣ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]], [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಮುಂತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಹವ್ಯಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಹವ್ಯಕ ಕನ್ನಡದ ಲಿಪಿ [[ಕನ್ನಡ]]. ಹವ್ಯಕ ಭಾಷೆಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ==ಹವ್ಯಕ ಹಬ್ಬಗಳು== ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹವ್ಯಕರು ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಹಿಂದೂಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಯುಗಾದಿ ]], [[ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ]], [[ನವರಾತ್ರಿ]], [[ದೀಪಾವಳಿ]] ಹಬ್ಬಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದವು. [[ದೀಪಾವಳಿ]] ಹಬ್ಬ ಹವ್ಯಕರಲ್ಲಿ 'ದೊಡ್ಡಹಬ್ಬ'ವೆಂದು ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ==ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ== ಹವ್ಯಕರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿದೆ. ಸಂಗೀತ, ವಾದ್ಯ, ನೃತ್ಯ, ಬರವಣಿಗೆಗಳು ಹವ್ಯಕರಿಗೆ ಕರಗತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಹವ್ಯಕರು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ೧೮೮೭ರಲ್ಲಿ [[ಸೂರಿ ವೆಂಕಟರಮಣ ಶಾಸ್ತ್ರಿ|ಸೂರಿ ವೆಂಕಟರಮಣ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳಿಂದ]] ರಚಿತವಾದ [[ಇಗ್ಗಪ್ಪ ಹೆಗಡೆ ವಿವಾಹ ಪ್ರಹಸನ]] ಎಂಬ ನಾಟಕವು ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಾಟಕವಾಗಿದೆ. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ಕಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಂಡದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರವಾಸ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು [[ಮರಾಠಿ]] ನಾಟಕ ರಂಗಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದವು. ಹವ್ಯಕ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ ಬರಹಗಾರರು, ಕಲಾವಿದರು ವಿವಿಧ ರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಟೀವಿ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹವ್ಯಕರು ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ==ಹವ್ಯಕ ಆಹಾರ/ಅಡುಗೆ== ಹವ್ಯಕರು ಶುದ್ದ ಶಾಕಾಹಾರಿಗಳು. ಹವ್ಯಕರ ಆಹಾರ-ಅಡುಗೆಗಳು ಅವುಗಳ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಗೋಧಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಹವ್ಯಕರ ಮೂಲನೆಲೆ ಹಳ್ಳಿಗಳಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಚಿಗುರು, ಎಲೆ, ಬೇರು, ಗಡ್ಡೆ, ಕಾಯಿ, ತೊಗಟೆ, ತರಕಾರಿ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಹಾಲು, ಮಜ್ಜಿಗೆ, ತುಪ್ಪ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಚಪಾತಿ, [[ಅಪ್ಪೆ ಹುಳಿ]], ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ [[ತಂಬುಳಿ|ತಂಬುಳಿಗಳು]], [[ಗೊಜ್ಜು]], [[ಸಾಸ್ಮೆ]], [[ಚಟ್ನಿ]], [[ಮೆಣಸ್ಕಾಯಿ, ಕೊಚ್ಚಿಸಳ್ಳಿ, ಅವಿಲು]], [[ಕಾಯ್ರಸ]], [[ಹಶಿ]], [[ಕರ್ಕ್ಲಿ]], [[ಮಜ್ಜಿಗೆ ಹುಳಿ]], [[ಪೊಳದ್ಯ]], ಹುಳಿ(ಸಾಂಬಾರು), [[ಸಾರು]], [[ಪಲ್ಯ]] ಮುಂತಾದವು ಹವ್ಯಕರ ಅಡುಗೆ ಪದಾರ್ಥಗಳು. [[ತೊಡದೇವು]], [[ವಡಪ್ಪೆ]]''', ಸುಕ್ರುಂಡೆ, ಮುಳಕ, ಶಿರಾ, ಮಣೆಬೆಲ್ಲ, ಕಡುಬು,''' ಹಲಸಿನಕಾಯಿ ಹುಳಿ, ಒಗ್ಗರಣೆ ಅವಲಕ್ಕಿ, [[ಕುಟ್ಟವಲಕ್ಕಿ]],[[ಹಪ್ಪಳ]], [[ಹೋಳಿಗೆ]], [[ಸಂಡಿಗೆ]], [[ಸುಟ್ಟೆವು]], ಕೇಸರಿಅನ್ನ, ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಹಣ್ಣುಗಳ ರಸಾಯನ/ಸೀಕರಣೆ, [[ಚಟ್ನಿ ಪುಡಿ|ಚಟ್ನಿ ಪುಡಿಗಳು]], [[ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ|ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಗಳು]] ಇನ್ನೂ ಹತ್ತು ಹಲವು ಬಗೆಯ ಅಡುಗೆ/ಸಿಹಿತಿನಿಸುಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಕೂಡ ಹವ್ಯಕರ ವಿಶಿಷ್ಟತೆ. ==ಹವ್ಯಕ ವೇದ, ಗೋತ್ರಗಳು== ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಹವ್ಯಕರು ಯಜುರ್ವೇದಿಗಳು. ಜೊತೆಗೆ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದಿಗಳೂ, ಸಾಮವೇದಿಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಹವ್ಯಕರೂ ಒಂದೊಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗೋತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಗೋತ್ರವೆಂದರೆ ಆ ಋಷಿಗಳ ವಂಶದವರು ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಂಬಿಕೆ. ಯಾರು ಯಾವ ಋಷಿಯ ಬಳಿ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರೋ ಅಥವಾ/ಮತ್ತು ಗೋವುಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರೋ ಅದೇ ಋಷಿಯ ಪಂಗಡ ಅಥವಾ ಗೋತ್ರ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎನ್ನುವ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಒಂದೇ ಗೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಹವ್ಯಕರ ಗೋತ್ರಗಳು # [[ಆಂಗೀರಸ]] # [[ಭಾರದ್ವಾಜ]] # [[ಭಾರ್ಗವ]] # [[ಗೌತಮ ]] # [[ಜಮದಗ್ನಿ]] # [[ಕಶ್ಯಪ|ಕಾಶ್ಯಪ]] #[[ವಸಿಷ್ಠ|ವಸಿಷ್ಠ ]] # [[ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ]] ==ಪ್ರಮುಖ/ಪ್ರಸಿದ್ಧ/ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== # ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ [[ರಾಘವೇಶ್ವರ ಭಾರತಿ]] ಸ್ವಾಮಿಗಳು - [[ರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರ ಮಠ]] ಪೀಠಾರೂಢರು. # ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ [[ಗಂಗಾಧರೇಂದ್ರ ಸರಸ್ವತಿ]] ಸ್ವಾಮಿಗಳು - [[ಸ್ವರ್ಣವಲ್ಲೀ ಮಠ]] ಪೀಠಾರೂಢರು. # [[ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಮಹರ್ಷಿ]]ಗಳು - ಹಕ್ಕ-ಬುಕ್ಕರ ಮೂಲಕ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣರಾದವರು<ref>'ಹವ್ಯಕರ ಇತಿಹಾಸ ದರ್ಶನ' ಪುಸ್ತಕ - ಗ್ರಂಥಕರ್ತ: ಹೆಚ್.ಎಂ.ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ಕಲಸಿ, ೨೦೧೨, ಪ್ರಕಾಶನ: ಹವ್ಯಕ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ, ಶ್ರೀ ಅಖಿಲ ಹವ್ಯಕ ಮಹಾಸಭಾ (ರಿ)</ref> # [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ]]- [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ|ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಮಾಜಿ [[ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ]], ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ, ೧೦ನೇ ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗದ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಚೇರ್ ಮನ್. # [[ಕೆ.ರಾಮಭಟ್ ಉರಿಮಜಲು]] - ಮಾಜಿ ಶಾಸಕರು, ರಾಜಕೀಯ ಮುಖಂಡರು (ಜನಸಂಘ, ಭಾ.ಜ.ಪ). # [[ಕಾಗೇರಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಹೆಗಡೆ]] - [[ಸಿರ್ಸಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಿರ್ಸಿ]]/ಅಂಕೋಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಶಾಸಕರು, ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಸಭೆ # [[ಅನಂತ ಕುಮಾರ ಹೆಗಡೆ]]- ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು, ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. # [[ಎಲ್.ಟಿ.ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ಹೆಗಡೆ]] ಮಾಜಿ ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು [[ಸಾಗರ]] ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸೇವಕರು # [[ಕಲ್ಲಡ್ಕ ಪ್ರಭಾಕರ ಭಟ್ಟ]] - ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಂದೂ ಮುಖಂಡರು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘದ ಪ್ರಮುಖರು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು. # [[ದೊಡ್ಮನೆ ಮಹಾದೇವಿ ಹೆಗಡೆ ಅಥವಾ ಮಹಾದೇವಿತಾಯಿ]]- ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ, [[ಸರ್ವೋದಯ]] ಚಳುವಳಿಯ ಮುಂದಾಳು, [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು]]. # [[ಕಡವೆ ಶ್ರೀಪಾದ ಹೆಗಡೆ]]- ತೋಟಗಾರರ ಸೊಸೈಟಿ (ಟಿ.ಎಸ್.ಎಸ್) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಜನಕ. # [[ವಾರಣಾಸಿ ಸುಬ್ರಾಯ ಭಟ್ಟ]] - [[CAMPCO|ಕ್ಯಾಂಪ್ಕೋ]] ಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು.<ref>http://www.hindu.com/2007/07/10/stories/2007071051220300.htm{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # [[ವಿ.ಜಿ.ಸಭಾಹಿತ]] - ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ, [[ಕರ್ನಾಟಕ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]. # [[ಟಿ.ಮಡಿಯಾಳ]](ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ಮಡಿಯಾಳ)- ನಿವೃತ್ತ IPS ಅಧಿಕಾರಿ, ಮಾಜಿ ಪೋಲೀಸ್ ಕಮೀಷನರ್, ಮಾಜಿ DGP. # [[ಅಪ್ಪಿಕೊ ಪಾಂಡುರಂಗ ಹೆಗಡೆ]] -[[ಅಪ್ಪಿಕೊ ಚಳುವಳಿ]]ಯ ಸಕ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು # [[ಕೆ.ವಿ.ಸುಬ್ಬಣ್ಣ]]- ಕನ್ನಡ ಬರಹಗಾರ, ನಾಟಕಕಾರ, [[ಮ್ಯಾಗ್ಸೆಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪಡೆದವರು. # [[ಸೇಡಿಯಾಪು ಕೃಷ್ಣಭಟ್ಟ]] - ಕವಿ, ಕಥೆಗಾರ, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ನಿಘಂಟುಕಾರ, ವಿದ್ವಾಂಸ. # [[ಡಿ. ಎನ್. ಶಂಕರ ಭಟ್ಟ]] - ಅಚ್ಚಕನ್ನಡ ಖ್ಯಾತಿಯ ಬರಹಗಾರರು, ಭಾಷಾತಜ್ಞರು, ನಿಘಂಟುಕಾರರು. # [[ವಿದ್ವಾನ್ ರಂಗನಾಥ ಶರ್ಮಾ]] - [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಲೇಖಕರು. # [[ಎಂ ಎಸ್ ತಿಮ್ಮಪ್ಪ]] - [[ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ]] ಮಾಜಿ [[ಉಪಕುಲಪತಿ]]. # [[ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ಭಟ್]] - ಪತ್ರಕರ್ತ, ಸಂಪಾದಕ # [[ಶಿವಸುಬ್ರಮಣ್ಯ]] - ಪತ್ರಕರ್ತ, ಸಂಪಾದಕ # [[ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್]] - ಪತ್ರಕರ್ತ, ಬರಹಗಾರ, ಸಂಪಾದಕ # [[ಕೆ.ವಿ.ಅಕ್ಷರ]]- ಕನ್ನಡ ಬರಹಗಾರ, ನಾಟಕಕಾರ. # [[ನಾಗೇಶ ಹೆಗಡೆ]] - ಕನ್ನಡ ವಿಜ್ಞಾನ ಬರಹಗಾರ, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಪರಿಸರವಾದಿ. # [[ದಿವಸ್ಪತಿ ಹೆಗಡೆ]] - ಕನ್ನಡ ಬರಹಗಾರ. # [[ಗಜಾನನ ಶರ್ಮಾ]] - ಕನ್ನಡ ಬರಹಗಾರ. # [[ಪ. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] (ಪ.ಗೋ)- ಪತ್ರಕರ್ತ ಹಾಗೂ ಅಂಕಣಕಾರ.<ref>{{Cite web |url=http://www.gulfkannadiga.com/news-26676.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-10-19 |archive-date=2010-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006004140/http://gulfkannadiga.com/news-26676.html |url-status=deviated |archivedate=2010-10-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006004140/http://gulfkannadiga.com/news-26676.html }}</ref> # [[ಅಡ್ಯನಡ್ಕ ಕೃಷ್ಣಭಟ್ಟ]] - ವಿಜ್ಞಾನ ಬರಹಗಾರ, ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ.<ref>{{Cite web |url=http://krvp.org/founders.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-01-07 |archive-date=2009-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091231031203/http://krvp.org/founders.html |url-status=dead }}</ref> # [[ಪ್ರೊ.ಎಂ.ಎ.ಹೆಗಡೆ]] - ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಕರ್ತರು, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ನಿವೃತ್ತ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು. # [[ಡಾ.ದೊಡ್ಡೇರಿ ವೆಂಕಟಗಿರಿರಾವ್]] -ವೈದ್ಯರು, ಸಾಹಿತಿಗಳು, ಬರಹಗಾರರು, ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರಕಾರರು # ಡಾ.ಯು.ಬಿ.[[ಪವನಜ]] - ವಿಜ್ಞಾನಿ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಲೇಖಕ, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಗಣಕ ತಂತ್ರಜ್ಞ, ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಥಮ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ ನಿರ್ಮಾಪಕ # [[ದಿಗಂತ್ ಮಂಚಾಲೆ]] - [[ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ]] ನಟ. # [[ನೀರ್ನಳ್ಳಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] - [[ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ]] ನಟ. # [[ಹೇಮಂತ ಹೆಗಡೆ]] - ಕನ್ನಡ ಕಿರುತೆರೆ/ಸಿನೆಮಾ ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ. # [[ಅನುರಾಧಾ ಭಟ್]] - ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ. # [[ವಿಜಯ್ ಕಾಶಿ]] - ಕನ್ನಡ ಕಿರುತೆರೆ/ಸಿನೆಮಾ ನಟಿ # [[ಮ೦ಜುನಾಥ ಹೆಗಡೆ]]- ಕನ್ನಡ ಕಿರುತೆರೆ ನಟ # [[ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ರಾಮಚಂದ್ರ ಹೆಗಡೆ]] - [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಕಲಾವಿದ. # [[ಕೆರೆಮನೆ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ]] - ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ, ಕೇಂದ್ರ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪುರಸ್ಕ್ರುತ # [[ಕೆರೆಮನೆ ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ]] - ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ. # [[ಹೊಸ್ತೋಟ ಮಂಜುನಾಥ ಭಾಗವತರು]] - ಯಕ್ಷಗಾನ ಕವಿ, ಕೇಂದ್ರ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು. # [[ಕೆರೆಕೈ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್]] - [[ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ]] ಕಲಾವಿದ. # [[ಪಂ. ಗಣಪತಿ ಭಟ್,ಹಾಸಣಗಿ.]] - [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ]] ಸಂಗೀತಗಾರ. # [[ಧನಂಜಯ ಹೆಗಡೆ]] - ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತಗಾರ. # [[ಪಂ.ಪರಮೇಶ್ವರ ಹೆಗಡೆ]] - ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಗಾಯಕರು # [[ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್]]- ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರು # [[ನೆಬ್ಬೂರು ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತ]]- ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಕಲಾವಿದರು # [[ಹೆಚ್. ಎ. ಪ್ರಭಾಕರ ರಾವ್]] ಹೊಸಬಾಳೆ ಸೊರಬ ತಾಲ್ಲೂಕು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ.ಸಮಾಜ ಸೇವಕರು # [[ಹೊಸಬಾಳೆ ಸುಬ್ಬರಾಯರು]] ರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರ ಮಠದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದಂತ ಸಿಂಹಾಸನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣಕರ್ತರು, ಸಮಾಜಸೇವಕರು # [[ಮನೆಘಟ್ಟದ ಟಿ.ಸುಬ್ಬರಾಯರು]] ಗಮಕ ಕಲಾವಿದರು, ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು ಹವ್ಯಾಸಿ ನಾಟಕ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸೇವಕರು # [[ರಘುರಾಮ ಭಟ್]] - [[ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ]] ಮಾಜಿ ಆಟಗಾರ, ಎಡಗೈ ಸ್ಪಿನ್ ಬೌಲರ್. # [[ಆರ್. ವಿ.ಶಾಸ್ತ್ರಿ]], ಕಕಿ‌‌೯, [[ಕರ್ಣಾಟಕ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ನಿದೇ‍೯ಶಕರು, ಹಿಂದಿನ [[ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಚೇರಮನ್ # [[ನೀರ್ನಳ್ಳಿ ಗಣಪತಿ]] - ಖ್ಯಾತ ಕಲಾವಿದರು, ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು # [[ಶ್ಯಾಮಸುಂದರ ನೆತ್ರಕೆರೆ]] - ಖ್ಯಾತ ಕಲಾವಿದರು, ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು # [[ಕೆ.ಪರಮೇಶ್ವರ.ಹೆಗಡೆ]]- ಖ್ಯಾತ ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಬರಹಗಾರರು # [[ಕೆರೆಮನೆ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ]] - ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ, ಭಾಗವತ, ಸಂಗೀತಗಾರ # [[ವಿ. ತಿ. ಶೀಗೇಹಳ್ಳಿ]] - ಸಾಹಿತಿ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ನಾಟಕಕಾರ, ನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ # [[ಶಿವಾನಂದ ಕಳವೆ]] - ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಪರಿಸರ ತಜ್ಞರು, ಅಂಕಣಕಾರರು # [[ಜಯಪ್ರಕಾಶ ಮಾವಿನಕುಳಿ]] - ಸಾಹಿತಿ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ನಾಟಕಕಾರ, ರಂಗ ನಿರ್ದೇಶಕ, ರಂಗ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ, == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಆಧಾರಗಳು/ಆಕರಗಳು== 'ಹವ್ಯಕರ ಇತಿಹಾಸ ದರ್ಶನ'-ಗ್ರಂಥಕರ್ತ:[[ಎಚ್.ಎಂ. ತಿಮ್ಮಪ್ಪ|ಹೆಚ್.ಎಂ.ತಿಮ್ಮಪ್ಪ]],ಕಲಸಿ, 2012, ಪ್ರಕಾಶನ: ಹವ್ಯಕ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ, ಶ್ರೀ ಅಖಿಲ ಹವ್ಯಕ ಮಹಾಸಭಾ (ರಿ), ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ, ಬೆಂಗಳೂರು-560 003. ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.havyakamahasabha.com/ ಹವ್ಯಕ ಮಹಾಸಭೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ ಸೈಟ್] * [http://www.avalambana.org/ ಅವಲಂಬನ - ಹವ್ಯಕ ಸಹಾಯವಾಣಿ ವೆಬ್ ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411232035/http://avalambana.org/ |date=2010-04-11 }} * [http://www.srimath.org ರಾಮಚಂದ್ರಾಪುರ ಮಠದ ಜಾಲತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117112643/http://srimath.org/ |date=2015-11-17 }} * [http://swarnavallimatha.org ಸ್ವರ್ಣವಲ್ಲಿ ಮಠದ ಜಾಲತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160901030246/http://swarnavallimatha.org/ |date=2016-09-01 }} * [http://shrigurukulam.org/ ಶ್ರೀ ಭಾರತಿ ಗುರುಕುಲ ಜಾಲತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119025559/http://shrigurukulam.org/ |date=2010-11-19 }} * [http://havyakasagara.tripod.com ಹವ್ಯಕಸಾಗರ ಗುಂಪಿನ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.havyak.com ಅಮೆರಿಕಾ ಹವ್ಯಕ ಒಕ್ಕೂಟದ ಜಾಲತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204083732/http://www.havyak.com/ |date=2012-02-04 }} * [http://www.angelfire.com/pro/havyaka/ ಹವ್ಯಕ ಅಡುಗೆಗಳು] * [http://www.niu.edu/hosmane/aboutme/roots.shtml ಹವ್ಯಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090317001944/http://www.niu.edu/hosmane/aboutme/roots.shtml |date=2009-03-17 }} * [http://www.kamat.com/kalranga/people/havyaka/index.htm ಹವ್ಯಕ (ಕಾಮತ್.ಕಾಂ)] * [http://www.kuntikanamata.com ಕುಂಟಿಕಾನ ಮಠ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305122109/http://www.kuntikanamata.com/ |date=2016-03-05 }} * [http://www.srigokarna.org/ ಗೋಕರ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಜಾಲತಾಣ] * [http://kan.gougram.org/ ಗೋಗ್ರಾಮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100104092453/http://kan.gougram.org/ |date=2010-01-04 }} * [http://vishwagou.org/ ವಿಶ್ವಗೋವು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090920205333/http://vishwagou.org/ |date=2009-09-20 }} * [http://oppanna.com/ ಹವ್ಯಕ ಭಾಷೆಯ ಮೊದಲ ವೆಬ್ ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112013827/http://oppanna.com/ |date=2012-11-12 }} ==ಇವುಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಅದ್ವೈತ]]-[[ಆದಿ ಶಂಕರರು ಮತ್ತು ಅದ್ವೈತ]] *[[ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] *[[ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯ]] *[[ಹವ್ಯಕ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯ]] *[[ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮಂತ್ರ]] ಹವ್ಯಕ ಪದ್ಧತಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಸಹಿತ *[[ಸಂಧ್ಯಾವಂದನ ಪೂರ್ಣಪಾಠ]] ಬೋಧಾಯನೀಯ ಹವ್ಯಕ ಪದ್ಧತಿ-ಅರ್ಥ *[[ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಭೋಜನ ವಿಧಿ]] *[[ದೇವತಾರ್ಚನ ವಿಧಿ]], ಹವ್ಯಕ ಪದ್ಧತಿ, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪ {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಜಾತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಮುದಾಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಸಮುದಾಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜಾತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹವ್ಯಕ]] mlhmvc1i7ze8fa3v9jsz6341msdcle0 2 16573 1373444 1373359 2026-05-15T10:18:43Z Makrumanju 1772 [[Special:Diff/1373359|1373359]] ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯನ್ನು [[Special:Contributions/Makrumanju|Makrumanju]] ([[User talk:Makrumanju|ಚರ್ಚೆ]]) ಅವರ ಮೂಲಕ ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. 1373444 wikitext text/x-wiki {{User kn}} ---- {| class="wikitable" |- !ಡಾ. ಎಂ.ಕೆ.ಮಂಜುನಾಥ್ !ವಿಳಾಸ !ಸಂಪರ್ಕ |- |[[ಚಿತ್ರ:Makrumanju.jpg|thumb|ಡಾ.ಎಂ.ಕೆ.ಮಂಜುನಾಥ]]<br /> | <br />[[ಮಾಕಳಿ]] ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಅಂಚೆ,<br />[[ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ]] ತಾಲ್ಲೂಕು<br />[[ರಾಮನಗರ]] ಜಿಲ್ಲೆ<br />[[ಕರ್ನಾಟಕ]]ರಾಜ್ಯ<br />[[ಭಾರತ]]<br /> | <br />makrumanju@gmail.com |} </center> [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ==== '''ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬ್ಲಾಗ್ ಗಳು''' ==== * '''ಮಾ.ಕೃ.ಮಂಜು ಕನ್ನಡ ಪ್ರಪಂಚ :''' http://makrumanju.blogspot.in/ ಇಂತಿ ನಿಮ್ಮವ, [[ಸದಸ್ಯ:Makrumanju|Makrumanju]] [[en:makrumanju]] [[en:makruma]] [[kn:ಮಾ ಕೃ ಮಂಜು|ಮಾ ಕೃ ಮಂಜು]] 1xee8ufegi9j33l0qndkgfdqzplt3rz 1373445 1373444 2026-05-15T10:19:09Z Makrumanju 1772 [[Special:Diff/1373358|1373358]] ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯನ್ನು [[Special:Contributions/Makrumanju|Makrumanju]] ([[User talk:Makrumanju|ಚರ್ಚೆ]]) ಅವರ ಮೂಲಕ ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. 1373445 wikitext text/x-wiki {{User kn}} ---- {| class="wikitable" |- !ಡಾ. ಎಂ.ಕೆ.ಮಂಜುನಾಥ್ !ವಿಳಾಸ !ಸಂಪರ್ಕ |- |[[ಚಿತ್ರ:Makrumanju.jpg|thumb|ಡಾ.ಎಂ.ಕೆ.ಮಂಜುನಾಥ]]<br /> | <br />[[ಮಾಕಳಿ]] ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಅಂಚೆ,<br />[[ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ]] ತಾಲ್ಲೂಕು<br />[[ರಾಮನಗರ]] ಜಿಲ್ಲೆ<br />[[ಕರ್ನಾಟಕ]]ರಾಜ್ಯ<br />[[ಭಾರತ]]<br /> | <br />makrumanju@gmail.com |} </center> [[ಕರ್ನಾಟಕ]] <BR><BR> ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸ್ವಾಗತ ಸುಸ್ವಾಗತ :) ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ, '''ಮಾ ಕೃ ಮಂಜು''' ಅರ್ಥಾತ್ '''ಡಾ.ಎಂ.ಕೆ.ಮಂಜುನಾಥ''' ಆದ ನಾನು ರಾಮನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮಾಕಳಿ ಗ್ರಾಮದವನು. ತಂದೆ ದೊಡ್ಡಿನಿಂಗೇಗೌಡರ ಮಗ ಕೃಷ್ಣೇಗೌಡ, ತಾಯಿ ಶಿವಲಿಂಗಮ್ಮ. ನಾನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತರ ಪದವಿ ಮುಗಿಸಿದ್ದೇನೆ. ''''ಶಾಸನಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ'''' ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತೇನೆ. ವಿಶ್ವ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಬೆಳಗಬೇಕೆಂಬುದು ನನ್ನ ಬಯಕೆ. ಕನ್ನಡದ ಕೀರ್ತಿ ಬೆಳಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕನ್ನಡಿಗನ ಪಾತ್ರ ಅತಿಮುಖ್ಯ. ಕವನ ಬರೆಯುವುದು, ಸಂಶೋಧನಾ ಬರಹ ಬರೆಯುವುದು ಹಾಗೂ ಕಥೆ - ಕಾದಂಬರಿ ಓದುವುದು ನನ್ನ ಹವ್ಯಾಸ. ಕನ್ನಡದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಬಲು ಇಷ್ಟ. ನನ್ನ ಮೇಲ್ : makrumanju@gmail.com, mobile : 9844674004 <BR><BR> '''ಆಸಕ್ತಿ:''' ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು, ಕನ್ನಡ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದು. .<BR> '''ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚು:''' [[ಕನ್ನಡ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]]. .<BR> '''ಹವ್ಯಾಸ''' [[ಕವನ]] ಬರೆಯುವುದು, ಸಂಶೋಧನಾ ಬರವಣಿಗೆ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ಸಮಯ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಕನ್ನಡದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು. .<BR> '''ಬರವಣಿಗೆಗಳು''' * [[ಅಮೃತಮುತ್ತು]] (ಕವನ ಸಂಕಲನ) * [[ಕಂಬಾರರ ಎರಡು ಕಾದಂಬರಿಗಳು]] (ವಿಮರ್ಶಾ ಕೃತಿ) * [[ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಏಕೀಕರಣ]] (ಕೃತಿ) * [[ಶಾಸನ ದೀವಿಗೆ]] (ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿ) * [[ರಾಮನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ]] (ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿ) * [[ಶಾಸನ ಪರಿವೀಕ್ಷಣೆ]] (ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿ) * ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಶಾಸನಗಳು (ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿ) * ಬೊಂಬೆಬೀಡಿನ ದೇವಾಲಯಗಳು (ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿ) * ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ (ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿ) * ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಮಾರಕ ಶಿಲ್ಪಗಳು (ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿ) * ಮಾಕಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚರಿತ್ರೆ (ಅಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ) * ಜ್ಞಾನಮಂಟಪ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಳೂರು(ಅಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ) * ೩೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳು ==== '''ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬ್ಲಾಗ್ ಗಳು''' ==== * '''ಮಾ.ಕೃ.ಮಂಜು ಕನ್ನಡ ಪ್ರಪಂಚ :''' http://makrumanju.blogspot.in/ ಇಂತಿ ನಿಮ್ಮವ, [[ಸದಸ್ಯ:Makrumanju|Makrumanju]] [[en:makrumanju]] [[en:makruma]] [[kn:ಮಾ ಕೃ ಮಂಜು|ಮಾ ಕೃ ಮಂಜು]] owe1b9w7c4jdzllb1l5lgs7s7vxgtp8 0 20172 1373414 1369323 2026-05-15T04:16:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373414 wikitext text/x-wiki '''ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ'''ವು ಒಬ್ಬ ಗಾಯಕನ (ಗಾಯಕಿಯ) ಗಾಯನವನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿಲಿಡಲಾಗುವ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. [[ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿ]]ಗಳಿಗಾಗಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿಡಲಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಕ್ಯಾಮೆರಾದ ಎದುರು ಚಿತ್ರನಟರು ಅಥವಾ ಚಿತ್ರನಟಿಯರು ತಮ್ಮ ತುಟಿಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಚಿತ್ರರಂಗ|ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] ಈ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತ ಸಿನಿಮಾ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯರು]] {{ಚುಟುಕು}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <ref>https://www.careersinmusic.com/background-singer/</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.indeed.com/m/jobs?q=Background+Singer |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-08-31 |archive-date=2021-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210919042213/https://www.indeed.com/m/jobs?q=Background+Singer |url-status=dead }}</ref> <ref>https://m.ranker.com/list/celebrities-who-started-as-backup-singers/ranker-music{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2e1x1f8j46bjsuc3qthvry4zspya2cu 0 21371 1373382 1364134 2026-05-14T12:47:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373382 wikitext text/x-wiki {{Infobox Website | name = WikiMapia | logo = | screenshot = [[ಚಿತ್ರ:Wikimapia.png|220px]] | caption = WikiMapia as seen in [[Firefox]] with fullscreen mode | url = [http://www.wikimapia.org/ www.wikimapia.org] | slogan = Let's describe the whole World! | commercial = Yes | type = [[Collaborative mapping]] | language = 101 languages, including English | registration = Yes (not compulsory) | author = [[Alexandre Koriakine]] and [[Evgeniy Saveliev]] | launch date = [[May 24]], [[2006]] | current status = Active | revenue = From [[AdSense]] }} '''ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ''' ಎಂಬುದು ಒಂದು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ [[ಭೂಪಟ|ಭೂಪಟ‌]] ಮತ್ತು [[ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಿಕೆ|ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಿತ]] [[Google Maps]]ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ವಿಕಿ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ, ಒಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, [[ಭೂಮಿ]]ಯ ಮೇಲಿನ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.<ref>{{cite-web|url = http://www.post-gazette.com/pg/07007/751307-96.stm|title = Getting a bird's-eye view of any place on Earth|author = Bear, David|accessdate = 2007-11-13|date = 2007-01-07|archive-date = 2008-03-02|archive-url = https://web.archive.org/web/20080302022201/http://www.post-gazette.com/pg/07007/751307-96.stm|url-status = dead}}</ref> [[Google Maps]] ಮತ್ತು [[ವೀಕಿಪೀಡಿಯಾ]]ಗಳ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿತರಾಗಿ ಇಬ್ಬರು ರಷ್ಯನ್‌ ಅಂತರಜಾಲ ಉದ್ಯಮಿಗಳಾದ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರೆ ಕೊರಿಯಾಕಿನೆ ಮತ್ತು ಎವ್‌ಜಿನೈ ಸವ್‌ಲೆವ್‌ ಮೇ 24, 2006ರಂದು ಈ ಜಾಲತಾಣ ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{cite book |title=Representing, Modeling, and Visualizing the Natural Environment |last=Mount |first=Nick |coauthors=Paul Aplin, and Gary Priestnall |year=2008 |publisher=CRC Press |isbn=1420055496 |page=271 |url=https://books.google.com/books?id=_copvxkM3n8C&pg=PA271&dq=Alexandre+Koriakine#v=onepage&q=Alexandre%20Koriakine&f=false }}</ref> ಇದರ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ ''ಇಡೀ ವಿಶ್ವವನ್ನೇ ವರ್ಣಿಸುವುದು''. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ 10,000,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite-web|url =http://wikimapia.com/|title =Wikimapia Main Page|accessdate =2009-05-06|4 =|archive-date =2008-05-17|archive-url =https://web.archive.org/web/20080517012946/http://wikimapia.com/|url-status =dead}} (ಎಡ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ತುದಿಯನ್ನು ನೋಡಿ)</ref> ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾಗೆ ಸೇರಿಸಲು ಇಲ್ಲವೇ ಸಂಪಾದಿಸಲು ನೋಂದಣಿಯಾಗುವುದು ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೂ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ, 387,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಳಕೆದಾರರು ಪ್ರಸ್ತುತ ನೊಂದಾಯಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.wikimapia.org/sys/user_stats/?order=rating&amp;sort=desc</ref> == ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು == === ಸ್ಥಳವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು === ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಯಾವುದೇ ಲೇಖನದಾತರಿಗೆ ಆಯಾ ಸ್ಥಳದ ಸುತ್ತ [[ಬಹುಭುಜಾಕೃತಿ]]ಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ “ಟ್ಯಾಗ್‌” (ಸ್ಥಳಗುರುತು) ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಹಾಗೂ ನಂತರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷೆ, ಶೀರ್ಷಿಕೆ, ವಿವರ ಮತ್ತು ಒಂದು ಇಲ್ಲವೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite-web|url=http://wikimapiablog.blogspot.com/2007/01/place-types-etc.html|title= Place types, etc.|author = Koriakine, Alexandre|accessdate = 2007-11-14|date = 2006-12-04}}</ref> ಸ್ಥಳದ ಮಾಹಿತಿ ವಿಂಡೋನ ಕೆಳಗೆ ಕಾಣಿಸುವ ಹಾಗೆ ಐಚ್ಛಿಕ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ [[YouTube]] ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite-web|url = http://wikimapia.mattjonesblog.com/2006/12/04/how-to-5-youtube-in-wikimapia/|title = How To #5: YouTube in Wikimapia!|author = Jones, Matt|accessdate = 2007-11-14|date = 2007-01-11|archive-date = 2009-02-20|archive-url = https://web.archive.org/web/20090220225634/http://wikimapia.mattjonesblog.com/2006/12/04/how-to-5-youtube-in-wikimapia/|url-status = dead}}</ref> ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳಗುರುತಿಗೆ ಅನೇಕ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ''ವರ್ಗ ಸೇರಿಸು'' ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಕ್ಲಿಕ್‌ ಮಾಡಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ನಂತರ ಕಾಣಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದುದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ ಇಲ್ಲವೇ ವರ್ಗದ ಮೊದಲ ಕೆಲವು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸಿ ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಹುದು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಗದ ಮುಂದಿರುವ ಆವರಣ ಚಿಹ್ನೆಯೊಳಗಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಆಯಾ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಸ್ಥಳಗುರುತುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಮೂಲ ಕಾರ್ಯಗಳು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ [[ವೀಕಿಪೀಡಿಯಾ]] ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು, ವಿಳಾಸವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು, ಅಥವಾ ಬಹುಭುಜಾಕೃತಿಯು ಕೇವಲ ಕಟ್ಟಡವೊಂದನ್ನು (ಭೂಭಾಗದ ಬದಲಿಗೆ) ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತವೆ. === ಚಿತ್ರಗಳು === ಬಳಕೆದಾರರು ಪ್ರತಿ ಗುರುತಿಗೆ ಸ್ಥಳಟ್ಯಾಗ್‌‌ನ ಮೆನುವಿನ ''ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸು/ನಿರ್ವಹಿಸು'' ಆದೇಶವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಏಳು ಚಿತ್ರಗಳವರೆಗೆ ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಈ ಆದೇಶವು ಕಿರುಫಲಕವೊಂದನ್ನು ತೆರೆದು, ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಗಣಕದಿಂದ ಇಲ್ಲವೇ ಅಂತರಜಾಲದಿಂದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಊಡಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. === ಭಾಷೆಗಳು === ಸ್ಥಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಹು-ಭಾಷೀಯ ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನಳವಡಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಹು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದ್ದರೆ, ಬಳಕೆದಾರ ವಿಂಡೋದ ಕೆಳಗಿರುವ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಕ್ಲಿಕ್‌ ಮಾಡಿ ಇತರೆ ಭಾಷಾಪುಟಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಬಹುದು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಒಟ್ಟಾರೆ 101 ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ಕೊಡಲಾಗಿದ್ದು, ಅಂತವರ್ತನವನ್ನು 56 ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ 100% ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಷೆಗಳು (ಚೀನೀಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ISO 639-1 ನಾಮಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ.<ref name="ISOcode">{{cite web|url=http://wikimapia.org/forum/?t=2823&goto=55070#goto55070|title=Wikimapia forum: ISO letters|publisher=wikimapia.org|accessdate=2009-05-12}}</ref> ನೊಂದಾಯಿತ ಬಳಕೆದಾರರು ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಅಂತರ್ವರ್ತನವನ್ನು ವಿಶೇಷ ಪುಟವೊಂದರಲ್ಲಿ (http://wikimapia.org/translate/) ಭಾಷಾಂತರಿಸಲು ಸಹಾಯ ನೀಡಬಹುದಾಗಿದೆ. === ರೇಖಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು === ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ "ರೇಖಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿವರಗಳನ್ನು, ಎಂದರೆ ರಸ್ತೆಗಳು,ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳು, ನೌಕಾ ಮಾರ್ಗಗಳು ಹಾಗೂ ನದಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂತರ್ವರ್ತನದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ರಸ್ತೆಯ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು (ಪ್ರಮುಖ ಹೆದ್ದಾರಿ, ಬದಿಯ ಬೀದಿ, ಕಚ್ಚಾ ರಸ್ತೆ, ಇತ್ಯಾದಿ.), ಏಕ-ಮುಖ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಸರಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಡಲು ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಕೂಡುದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುರಂಗಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಸೂಚಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ನೌಕಾ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸುವ ಅಂತರ್ವರ್ತನವು ರಸ್ತೆಗೆ ಬಳಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ನದಿಯ ತೀರಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಎರಡನೆಯ ಹಂತದ ಸಾಲುಗಳೂ ಲಭ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ ನದಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಸಾಧನವು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಗುರುತಿನ ವಿಳಾಸ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರದ ರಸ್ತೆಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಇಳಿಕೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಹಾ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. === ಪಹರೆಪಟ್ಟಿಗಳು === ನೊಂದಾಯಿತ ಬಳಕೆದಾರರು ಭೂಪಟದ ನಿಗದಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಪಹರೆಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಬಳಕೆದಾರರು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರದೇಶದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೂ ಸಹಾ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. === ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಚಾವಡಿ === ಭೂಪಟ ಪರದೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಂದೇಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ, ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2007<ref>{{cite-web|url = http://www.wikimapia.org/faq.htm|title = WikiMapia FAQ|accessdate = 2007-11-14|date = 2006-10-08|archive-date = 2007-11-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20071118235244/http://www.wikimapia.org/faq.htm|url-status = dead}}</ref> ರಲ್ಲಿ ಚಾವಡಿಯೊಂದನ್ನು ಸಹಾ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಕಿ ಬಳಕೆದಾರ ಕೈಪಿಡಿ ಇದ್ದರೂ, ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾದ ನೀತಿನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಚರ್ಚೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. === ಮತ ಚಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು === ಸಮುದಾಯದ ಇತರರ ಮಧ್ಯೆ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಬಳಕೆದಾರರು ಇತರ ಬಳಕೆದಾರರ ಕೊಡುಗೆಗಳ ಪರ ಅಥವಾ ವಿರುದ್ಧ ತಮ್ಮ ಮತವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಬಳಕೆದಾರರ ಕೊಡುಗೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ನೀಡುವ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು ಹಾಗೂ ಬಳಕೆದಾರರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಫಲಕವಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಮತ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಹಾಗೂ ಬಳಕೆದಾರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಬಳಕೆದಾರರ ಬಳಕೆದಾರ-ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. == ಬಳಕೆದಾರ ಖಾತೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಂತಗಳು == ಐಚ್ಛಿಕ ಬಳಕೆದಾರ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2006<ref>{{cite-web|url=http://wikimapiablog.blogspot.com/2006/10/registration-started.html|title= Registration started|author = Koriakine, Alexandre|accessdate = 2007-11-14|date = 2006-10-08}}</ref> ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ದುರ್ಬಳಕೆ ಹಾಗೂ ದುಂಡಾವರ್ತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಬಳಕೆದಾರ ದರ್ಜೆ ಮತ್ತು ಅನುಮತಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ವಿಕಸಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ FAQನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿರುವ ಹಾಗೆ ಮೂರು ಬಳಕೆದಾರ ಹಂತಗಳಿವೆ. * '''ಬಳಕೆದಾರರ ಹಂತ 0 (UL0)''' : ಹಂತ 0ಯು ಎಲ್ಲಾ ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸರ್ವೇಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗುವ ಹಂತ. UL0 ಬಳಕೆದಾರರು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಲ್ಲರು, ಇರುವ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಬಲ್ಲರು ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಸಂದೇಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಬಲ್ಲರು. ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಚಾವಡಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದಾಖಲಾತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. * '''ಬಳಕೆದಾರರ ಹಂತ 1 (UL1)''' : ಕೆಲ ದಿನಗಳ ನಂತರ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಬಳಕೆದಾರರು UL1 ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಿಗದಿತ UL0 ಕಾರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ, UL1 ಬಳಕೆದಾರರು ಬಹುಭುಜಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವಿಕೆ (ರೂಪರೇಖೆ ನಮೂದನೆ), ಸ್ಥಳಗಳ ಅಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲರಲ್ಲದೇ ಚಾವಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಾ ಭಾಗವಹಿಸಬಲ್ಲರು. ವಿಪುಲ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಕೊಡುಗೆದಾರರು ಈ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. * '''ಬಳಕೆದಾರರ ಹಂತ 2 (UL2)''' : ನೊಂದಾಯಿತ ಬಳಕೆದಾರರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನೂರು ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ 2ನೇ ಹಂತಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. UL2 ಅನುಮತಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಲತಾಣ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಕಾಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಬೇಕಾಗುವ (ದುಂಡಾವರ್ತಿ ನಡೆಸುವವರನ್ನು ನಿಷೇಧ ಹೇರುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವಂತಹಾ) ಮತ್ತು ಭೂಪಟದ ಮೇಲೆಯೇ ಆಗಬಲ್ಲ ದುಂಡಾವರ್ತಿ ತಡೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲು ಬೇಕಾಗುವ (ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಬಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯತೆ, ನೊಂದಾಯಿಸಿರದ ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗದಂತೆ ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿಗದಿತ ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಳಿಸಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ) ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. === UL2 ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು “ಧರಣಿ” === UL2 ಸ್ಥಾನಮಾನವು ಬಹುಶಃ ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾದ ಶ್ರೇಣಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾರ್ಥಕ್ಕೊಳಗಾದ ವಿಚಾರವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಬಹುಶಃ ಬಡ್ತಿಯ ವೈಖರಿಯನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ರಹಸ್ಯವಾಗಿರಿಸಿರುವುದೇ ಕಾರಣವಿರಬಹುದು.<ref name="Forum_UL2_question">{{cite web|url=http://wikimapia.org/forum/?t=1957&goto=34231|title=Forum Topic: Pitr|accessdate=2009-07-18}}</ref> 2ನೇ ಹಂತದ ಅನುಮತಿಗಳನ್ನು ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಆಡಳಿತಗಾರರು (ಅಥವಾ ಜಾಲತಾಣ ಮಾಲೀಕರ) ವಿವೇಚನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ನೀಡುವುದಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ವಾಪಸ್‌ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಹೊಸ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಬಡ್ತಿ ನೀಡಬೇಕಾದರೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ,<ref name="Forum_Goodusers">{{cite web|url=http://wikimapia.org/forum/?t=754&goto=7269|title=Wikimapia forum: Good users|accessdate=2009-07-18}}</ref> ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ UL2 ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಹಿಂಬಡ್ತಿ ನೀಡುವಾಗ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೂ ಇದೆ. ಜುಲೈ 2009ರಲ್ಲಿ, ಕಂಠೋಕ್ತವಾಗಿ ಯೋಜನೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಅನೇಕ ಬಳಕೆದಾರರ ಅಪ್ರಕಟಿತ ಹಿಂಬಡ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಯೋಜನೆಯ ಅನೇಕ ಹಿರಿಯ ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಬಿರುಸಿನ ಪ್ರತಿರೋಧ ಎದುರಾಗಿತ್ತು.<ref name="Forum_Appeal">{{cite web|url=http://wikimapia.org/forum/?t=4674|title=Wikimapia forum: Final appeal|accessdate=2009-07-18}}</ref> ಈ ವಿರೋಧವು ಭಾಗವಹಿಸಿದ UL2ಗಳಿಂದ ವಿಶಾಲದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ "ಪರಿಣತ" ಬಳಕೆದಾರ ಹಂತದ ಕಾರ್ಯಗಳ ನಿಲುಗಡೆಯಂತಹಾ [[ಸಾಧಾರಣ ಮುಷ್ಕರ|ಸಾಧಾರಣ ಧರಣಿ]]ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="Forum_Strike">{{cite web|url=http://wikimapia.org/forum/?t=4695|title=Wikimapia forum: General strike|accessdate=2009-07-18}}</ref>. ಆಡಳಿತಗಾರರು ನಿಯಂತ್ರಣಾಧಿಕಾರದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಲೇಖನ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ಅಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿಸಿದರು <ref>http://wikimapia.org/forum/?t=4733&amp;last=1#last</ref> == ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಬೀಟಾ == ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2008ರಲ್ಲಿ, ನೊಂದಾಯಿತ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ [[ತಂತ್ರಾಂಶ ಬಿಡುಗಡೆ ಜೀವನಚಕ್ರ#ಬೀಟಾ|ಬೀಟಾ]] ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ನವೀನ ಅಂತರ್ವರ್ತನವು “ಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರದೇಶ”ದಂತಹಾ ಹೊಸ ಸೌಲಭ್ಯ ಹಾಗೂ "ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಭೂಪಟ"ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿರುವ ಹೊಸ ಪದರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಭೂಪಟ ಪದರವು ಬಹುಭುಜಾಕೃತಿ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗಳಂತಹಾ ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, — ಟ್ಯಾಗ್‌‌ಗಳ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ವಿವಿಧ ವರ್ಣಗಳ ಬಹುಭುಜಾಕೃತಿ e.g., ಸರೋವರ ಇಲ್ಲವೇ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ನೀಲಿ, ಅಥವಾ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಹಸಿರು ಇತ್ಯಾದಿ. ಬಳಕೆದಾರರು ವರ್ಗಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಯಾವ ಸ್ಥಳಗಳು ತೋರಿಸಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಬಹುದು. ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ವಿಕಿ<ref>[http://www.wikimapia.org/wiki/Main_Page ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ವಿಕಿ]</ref> ಯನ್ನು ಸಹಾ ದಾಖಲೆಸಂಗ್ರಹ ಹಾಗೂ ಸಹಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಹಾಯವಾಗಲೆಂದು ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲ ಬಳಕೆದಾರರು ಈ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಅಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾಗ್ಯೂ (ಜುಲೈ 3, 2009ರಿಂದ) ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಬೀಟಾವು ಈಗ ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾದ ಅಧಿಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://wikimapia.org/forum/?t=4621&amp;last=1#last http://wikimapia.org/forum/?t=4621&amp;last=1#last]</ref> ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಅಳತೆಯ ಸೌಲಭ್ಯದ ನಿಲುಗಡೆಗೆ ಟೀಕೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೂ ಜಾಲಾಡುವಿನ/ಬ್ರೌಸರ್‌ನ URL ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಜಾವಾ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನ್ನು ಚಾಲಿತಗೊಳಿಸಿ ಮತ್ತೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ ''javascript:loadjs('polynewa.js');loadjs('geotoolsa.js','if(is_addfn){cancelpoly();}mesarea();');jwindow3_menu(1);''. == ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆ ಮತ್ತು ಶೋಧಿಸುವಿಕೆ == ಹಳೆಯ ಅಥವಾ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚದ ನಕ್ಷೆರೂಪಿಸುವಿಕೆ ಇರುವ [[ಭಾರತ]]ದಂತಹಾ, ವಿಶ್ವದ ಕೆಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಅಭೂತಪೂರ್ವ ವೇಗ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೂ ಈ ವೇಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ತನ್ನದೇ ಆದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನೂ ಹೊತ್ತು ತಂದಿತ್ತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಖಾಸಗಿ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಅಂತರ್ವರ್ತನವು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲವಾದುದರಿಂದ, ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಒಂದರಮೇಲೊಂದು ಖಾಸಗಿ ಗೃಹಗಳ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಗುರುತು ಮಾಡಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಚತುರ್ಭುಜಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಆದರೂ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಯಾವ ವರ್ಗದ ಅಥವಾ ವರ್ಗಗಳ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕೆಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಹಾಗೆ ವರ್ಗಾತ್ಮಕ ಜಾಲಾಡಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆಯುವಿಕೆ == ವೀಕಿಪೀಡಿಯಾದಂತಲ್ಲದೇ, ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾದ ಎಲ್ಲಾ ಬಳಕೆದಾರರ ವಿಷಯಗಳು ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ [[GFDL]] ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲವಾದುದರಿಂದ, ಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಬಳಕೆದಾರ ಹಕ್ಕುಗಳು ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ ನಂತರ ಅದರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆ. ಜಾಲತಾಣದ ಸೇವಾಶರ್ತುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬಳಕೆದಾರ ಸಮರ್ಪಣೆಗಳು ಜಾಲತಾಣದ ಮೂಲಕ ಖಾಸಗೀ ಅಥವಾ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://wikimapia.org/terms_reference.html |title=Wikimapia Terms of Service |accessdate=2008-06-24 |date=2007-10-27}}</ref> == ವ್ಯವಹಾರ ಮಾದರಿ == [[ಆಡ್‌ಸೆನ್ಸ್‌|Google ಜಾಹಿರಾತುಗಳ]] ಮೂಲಕ ಈ ಜಾಲತಾಣವು ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ವರಮಾನವನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜುಲೈ 2007ರಲ್ಲಿ, ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾದ ಸ್ಥಾಪಕರು ತಮ್ಮ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://wikimapiablog.blogspot.com/2007/07/wikimapia-is-looking-for-investor.html |title=ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಬ್ಲಾಗ್‌ಸ್ಪಾಟ್‌ ದಾಖಲಾತಿ |access-date=2007-10-31 |archive-date=2007-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071031184139/http://wikimapiablog.blogspot.com/2007/07/wikimapia-is-looking-for-investor.html |url-status=live }}</ref> == ಪರಸ್ಪರ-ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು == [[ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸ್ಥಾನೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|GPS]] [[GPS ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆ|ಗ್ರಾಹಕ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಗ್‌-ಇನ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾದ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ (ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ವಿಂಡೋಸ್‌ OSನ ಬೀಟಾ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು <ref>[http://wikimapia.org/gps.htm GPSನಿಂದ ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ (ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಂಡೋಸ್‌ಗೆ ಮಾತ್ರ)]</ref>). ಸೀಮಿತ ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ: * [[Google Earth]], KML ಕಡತದಲ್ಲಿ [http://www.wikimapia.org/ge.kml Google Earthನ ಚೋದಕ/ಡೈನಮಿಕ್‌ ಪದರ] ವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. * Google Mapsನ ಭೂಪಟಚಿತ್ರಿಕೆಗಳ ವಿಶೇಷ ಸ್ತರದ ಕೆಳಕಂಡ ಕೊಂಡಿಯಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣೆ [http://maps.google.com/ig/directory?synd=mpl&amp;pid=mpl&amp;features=sharedmap,geofeed&amp;backlink=http%3A%2F%2Fmaps.google.com%2Fmaps%2Fmm%3Fmapprev%3D1%26ie%3DUTF8%26ll%3D21.779905,-72.685547%26spn%3D55.41436,82.265625%26t%3Dk%26z%3D4%26om%3D1&amp;num=24&amp;url=http://wikimapia.org/wm_mapplet.xml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100410041233/http://wikimapia.org/wm_mapplet.xml |date=2010-04-10 }}. * ಯಾವುದೇ HTML ಜಾಲಪುಟದಲ್ಲಿ, "ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ:ನಿಮ್ಮ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಭೂಪಟ" ಎಂಬುದರ ಕೆಳಗಿರುವ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಮೆನುವಿನಲ್ಲಿರುವ ಭೂಪಟದ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆಂದು ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಬರೆದು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು * ಬಹಳಷ್ಟು ಜಾವಾ-ಸಶಕ್ತ ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಮೊಬೈಲ್‌ ಜಿಮ್ಯಾಪ್ಸ್‌]]ನಂತಹಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತಂತ್ರಾಂಶದೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. * [http://www.iphoneappindex.com/2009/07/09/wikiplaces/ ವಿಕಿಪ್ಲೇಸಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091128134833/http://www.iphoneappindex.com/2009/07/09/wikiplaces/ |date=2009-11-28 }} ಎಂಬ [[iPhone]] ತಂತ್ರಾಂಶದಲ್ಲಿ. == ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ ನೋಡಿ == * [[ಸಹಯೋಗದ ಭೂಪಟರಚನೆ|ಸಹಯೋಗಿತ ಭೂಪಟ ರಚನೆ]] * [[ಗೂಗಲ್ ನಕ್ಷೆಗಳು]] * [[ವಿಕಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಒಪನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ಮ್ಯಾಪ್]] * [[ಸಹಯೋಗದ GIS]] * [[ಪ್ಲೇಸೋಪೀಡಿಯಾ]] * [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಯೋಗದ GIS]] == ಆಕರಗಳು == {{Reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commonscat|WikiMapia}} * [http://wikimapia.org/ ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ] * [http://wikimapia.org/forum/ ಚರ್ಚೆಗಳಿಗಾಗಿರುವ ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಚಾವಡಿ] * [http://www.wikimapia.org/wiki/User_Guide ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಪೂರ್ಣ ಬಳಕೆದಾರ ಕೈಪಿಡಿ] * [http://www.wikimapia.org/wiki/Main_Page ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ವಿಕಿ] * [http://addons.mozilla.org/en-US/firefox/addon/9843 WikiMapper Plus Firefox ಆಡ್‌-ಆನ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://wikimapiablog.blogspot.com/ ಅಧಿಕೃತ ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಬ್ಲಾಗ್‌] * [http://wikimapia.mattjonesblog.com/ ಮ್ಯಾಟ್‌ ಜೋನ್ಸ್‌ರ ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಬ್ಲಾಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019022943/http://wikimapia.mattjonesblog.com/ |date=2007-10-19 }} * [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimapia ಮೆಟಾ.][http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimapia ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ / ವೀಕಿಪೀಡಿಯಾದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕದ ಬಗ್ಗೆ] * [http://wikimapia.org/wiki/Wikimapia_Anthem 'ಬಾರ್ಡರ್‌ಲೆಸ್‌' – ವೀಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ಸ್ತುತಿಗೀತೆ/ಧ್ಯೇಯವಾಣಿ] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜಾಲ ಭೂಪಟ ಸೇವೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜಾಲ ಭೂಪಟರಚನೆ]] [[ವರ್ಗ:ಸಹಯೋಗದ ಭೂಪಟರಚನೆ]] [[ವರ್ಗ:ಜಾಲ 2.0]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೀಹೋಲ್‌ ಮಾರ್ಕ್‌ಅಪ್‌ ಭಾಷೆ]] [[ವರ್ಗ:2006ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಅಂತರಜಾಲ ಸ್ವತ್ತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೀಕಿಪೀಡಿಯಾವನ್ನು ಬಳಸುವ ಜಾಲತಾಣಗಳು]] pvp0s666dkvx2m224jq5kc1jllyaxl5 0 22941 1373407 1367914 2026-05-15T00:06:35Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373407 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction | native_name = Salem(சேலம்) | type = city | latd = 11.65 | longd = 78.16 | skyline= Salem city from Hills.jpg | skyline_caption= Part of city from Oothumalai | state_name = ತಮಿಳುನಾಡು | district = [[Salem district]] | language = Tamil | locator_position = right | leader_title=Mayor | leader_name= J. Rekha Priyadharshini | altitude = 278 | population_as_of = 2008 | population_total = 1551,438 | population_density = 9060 | area_magnitude= | area_total= 93.5 | area_telephone= 91-427 | postal_code= 636xxx | vehicle_code_range= TN-27, TN-30 and TN-54 | website=www.salemcorporation.gov.in | unlocode=INTEN | footnotes = | portal=Tamil Nadu }} '''ಸೇಲಂ''' {{audio|Salem.ogg|pronunciation}} ({{Lang-ta|சேலம்}}) ಒಂದು ನಗರ ಮತ್ತು [[ನಗರಸಭೆ]] ಇದು [[ಭಾರತ]]ದ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ [[ಸೇಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿದೆ , ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.ಸೇಲಂ [[ಕೊಂಗು ರಾಜ್ಯ ]]ದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ[[ತಮಿಳುನಾಡು‌]] ಒಳಗೊಂಡ [[ತಮಿಳಕಮ್‌]]‍ನ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೇಲಂ [[ಯೆರ್ಕಾಡ್]] ಗಿರಿಗಳ ಹೆಸರಾಂತ ಪ್ರವಾಸಿ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದು ಉಸಿರು ಬಿಗಿ ಹಿಡಿಯುವಂಥ ಸಂತೋಷದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ತುತ್ತತುದಿಯಿಂದಲೂ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟ ಹತ್ತುವಾಗಲೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ [[ಕಿಳಿಯೂರ್ ಫಾಲ್ಸ್]] ನಂತಹ ಸೌಂದರ್ಯದ ತಾಣಗಳು ಸಹ ಬದಿಯಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2006/02/11/stories/2006021102780300.htm|title=Jungle Look|publisher=The Hindu|accessdate=2006-12-09|archive-date=2007-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017144023/http://hindu.com/mp/2006/02/11/stories/2006021102780300.htm|url-status=deviated|archivedate=2007-10-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071017144023/http://hindu.com/mp/2006/02/11/stories/2006021102780300.htm}}</ref> ಯೆರ್ಕಾಡ್ ಪ್ರದೇಶವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 1600 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.ಈ ನಗರವು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ನಾಗರಮಲೈ, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಜರಗುಮಲೈ, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಗೋಡುಮಲೈ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಕಂಜಾಮಲೈ ಎಂಬ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಆಗಿರುವ ಒಂದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗಿರಿಗಳ ವರ್ತುಲರಂಗದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಿರುಮಣಿಮುತರ್ ನದಿಯಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೇಯ ಜಾಗವೇ ದುರ್ಗದ ಪ್ರದೇಶ.<ref>{{cite web |url=http://www.http://www.salema2z.in/about/index.php |title=About Salem |publisher=Vii InnovatioN |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2018-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180912072355/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8490524.stm |url-status=dead }}</ref> ಸೇಲಂ - ಸ್ಟೀಲ್ ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಲೈಮ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಸಿಟಿ ಮ್ಯಾಂಗೊ == ಪೂರ್ವ ಇತಿಹಾಸ == ದೊರೆತ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಇದು ಬೆಟ್ಟ ಗಿರಿಗಳ ಸುತ್ತುವರಿದ ದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ''ಹೈ'' ಅಥವಾ ''ಶಲ್ಯ'' ಅಥವಾ ''ಸಾಯಿಲಂ'' ಗಳಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ''ಸೇಲಂ'' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೇಲಂ ಮತ್ತು ಸುತ್ತುವರಿದ ಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳು [[ಚೆರಾ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಂಗು ರಾಜ್ಯ|ಕೊಂಗು]] ದೇಶಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು. ಅವು ಅವರದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಮಿಳುನಾಡಿನ '''ಕುರುನಿಲ ಮನ್ನಾರ್ಗಲ್''' ಎಂಬ ಕೊಂಗು ರಾಜರುಗಳಿಂದ ಆಳ್ವಿಕೆಗೊಳಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಸ್ಥಳಿಯ ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಸೇಲಂನ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವು [[ತಮಿಳು]] ಕವಯತ್ರಿ [[ಅವ್ವಯ್ಯರ್‌]]ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಗಂಗ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಪುನರ್ವಶ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ನಗರವು [[ಕೊಂಗು ನಾಡು]]ವಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಆಮೇಲೆ ಮುಂದೆ ಸೇಲಂ [[ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಗಂಗ ರಾಜವಂಶ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಗಂಗಕುಲಂ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಂದ ಧೀರ್ಘಾವಧಿಯವರೆಗೆ ಆಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖ ಆಕ್ರಮಣವು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ನಡೆದು ಸೇಲಂ [[ಮಧುರೈ ನಾಯಕರು]]ಗಳ ಕೈ ಕೆಳಗೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಆನಂತರ ಅದು ಸೇಲಂನ '''ಗಟ್ಟಿ ಮೂದಲೀಸ್''' [[ಪೋಲಿಗಾರ್ಸ್‌]]ರಿಂದ ಆಳಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಅವರು ನಗರದ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲೂ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದು [[ಮೈಸೂರು]]-[[ಮಧುರೈ]] ನಡುವಿನ ಧೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ [[ಹೈದರ್ಅಲಿ]]ಯ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂದಿತ್ತು. 1768ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೇಲಂ ಅನ್ನು ಕರ್ನಲ್ ವುಡ್ ಅವರು ಹೈದರಾಲಿಯಿಂದ ತಮ್ಮ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. 1772ರ ವರ್ಷಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಲಿಯು ಪುನಃ ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. 1799ರಲ್ಲಿ [[ಲಾರ್ಡ್ ಕ್ಲೈವ್‌]]ನ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಕಗಿರಿ ದುರ್ಗ ಸೇನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗದ ತಾಣದಿಂದ ಪುನಃ ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ತಂಡವು ವಾಪಸ್ಸು ಪಡೆಯುವವರೆಗೂ ಉಳಿದ ಸೇನೆ ತಾಣವು 1861 ವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇತ್ತು. ಮ್ಯಾಗನಮ್ ಚೌಲ್ಟ್ರಿಯನ್ನು ಮಗುದಂಚವಾಡಿ ಎಂದು ಮರುಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ ಇಂತಹ ಪುನರ್ ನಾಮಕರಣಗೊಂಡಂಥ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ನಾವು ಕಾಣಬಹುದು. ಧೀರನ್ ಚಿನ್ನಾಮಲೈನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೇಲಂ ಮತ್ತು ಸಂಕಗಿರಿಯಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳು ಕೊಂಗು ಸೇನಾಬಲ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೀಷರ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಪಡೆಗಳ ನಡುವಿನ ಯುದ್ದದ ತಾಣವಾಗಿದ್ದವು. ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕೊಂಗು ಸೇನಾನಿ '''ಥೀರನ್ ಚಿನ್ನಾಮಲೈ''' ಯನ್ನು [[ಸಂಕಗಿರಿ]]ಯ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ''ಆದಿ ಪೆರುಕ್ಕು ದಿನ'' ದಂದು ಹೀನಾಯವಾಗಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿದ್ದರು, ನಂತರ ಅದೇ ಬ್ರಿಟೀಷರ ಸೇನಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಾಗಿತ್ತು. == ಭೂಗೋಳ ಮತ್ತು ಹವಾಗುಣ == ಸೇಲಂ ಇರುವುದು{{Coord|11.669437|N|78.140865|E|}}.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/25/Salem.html Falling Rain Genomic s, Inc - ಸೇಲಂ]</ref> ಇದು ಸರಾಸರಿ 278&nbsp;ಮೀಟರ್ (912&nbsp;ft)ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದ ಮಟ್ಟ ಹೊಂದಿದೆ. ಸೇಲಂ ಗುಡ್ಡಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ದಿಣ್ಣೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮೈದಾನಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. {{Geographic Location |title = |Northwest = [[Mettur]] |North = [[Dharmapuri]] |Northeast = [[Shevaroy Hills]] |West = Thramangalam |Centre = Salem City |East = Attur |Southwest = [[Sankari]] |South = [[Namakkal]] |Southeast = [[Rasipuram]] }} == ರಾಜಕೀಯ == ಸೇಲಂ ಮೂರು ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ : ಸೇಲಂ ಉತ್ತರ, ಸೇಲಂ ದಕ್ಷಿಣ, ಹಾಗೂ ಸೇಲಂ ಪಶ್ಚಿಮ, ಇವೆಲ್ಲಾ [[ಸೇಲಂ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)]]ನ ಭಾಗಗಳು.<ref>{{cite web | url = http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf | format = PDF | title = List of Parliamentary and Assembly Constituencies | accessdate = 2008-10-09 | work = Tamil Nadu | publisher = Election Commission of India | archive-date = 2006-05-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060504185928/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S22/TN_ACPC.pdf | url-status = dead }}</ref> . ಹೆಸರಾಂತ ಗಣ್ಯವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾದ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಮುದಲಿಯಾರ್ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಸಿ. ವಿಜಯರಾಘವಾಚಾರಿಯರ್, ಪಗದಲ ನರಸಿಂಹಲು ನಾಯ್ಡು, [[ಸಿ. ರಾಜಗೋಪಾಲಾಚಾರಿ]] ([[ರಾಜಾಜಿ]]), ಡಾ.ಪಿ.ಸುಬ್ಬರಾಯನ್ ಮತ್ತು ಎಸ್.ವಿ.ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಮುಂತಾದವರು ಸೇಲಂನಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು.ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿಯವರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್ ಕುಮಾರ‍ಮಂಗಲಂ ಅವರು ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. [[ತಮಿಳುನಾಡಿ]]ನ ಒಬ್ಬ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಕೃಷಿ ಮಂತ್ರಿಯಾದ ಶ್ರೀಯುತ ವೀರಪಾಂಡೆ ಆರ್ಮುಗಮ್ (DMK ಪಾರ್ಟಿ) ರವರು ಸಹ ಇದೇ ನಗರದವರು. == ಜನಸಾಂದ್ರತೆ == 2001ರ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿ<ref>[http://www.censusindia.gov.in Indian Census]</ref> ಯ ಪ್ರಕಾರ ಸೇಲಂ ನಗರವು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 751,438 ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇಲಂ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ನಗರಸಭೆ (696,760), ಕೊಂಡಲಂಪಟ್ಟಿ (16,808), ಕನ್ನನ್ ಕುರಿಚಿ (14,994), ನೆಕ್ಕಾರಪಟ್ಟಿ (9,869), ಮಲ್ಲಮುಪ್ಪಂಪಟ್ಟಿ (6,783) ಮತ್ತು ದಳವಾಯಿಪಟ್ಟಿ (6,224)ಗಳು ಸೇರಿವೆ.ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು 51% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು 49% ಚುನಾವಣೆಗೆ ಭಾಗಿದಾರರು. ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಸರಾಸರಿ 64.5% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೇಲಂ ಸಾಕ್ಷರತಾ ದರದ ಸರಾಸರಿ 77% ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಪುರಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 82% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 72% ಇದೆ. ಸೇಲಂನಲ್ಲಿ 6 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನವರೇ 10% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಸೇಲಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ '''ಕೊಂಗು ತಮಿಳ್''' ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೇಲಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯರಾದ [[ಜೈನರು]] ಮತ್ತು ಮಾರ್ವಾಡಿಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದು, ಅವರೂ ಸಹ ತಮಿಳು ಮಾತನಾಡಲು ಕಲಿತಿದ್ದಾರೆ.ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ ವರದಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕಂಡುಕೊಂಡಂತೆ ಈ ನಗರ ಅತ್ಯಂತ ಶೀಘ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದೆ. 1991ರಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ : 499,024 ಮತ್ತು 2001ರಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ: 696,760 == ಮನರಂಜನೆ == === ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂದಿರಗಳು === ಸೇಲಂ ಸುಧೀರ್ಘವಾಗಿ ಒಂದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳ ನಗರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕಿಚ್ಚಿಪಾಲಯಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು ಇರುವುದು ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ. 80ರ ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 28 ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು, ಭಾಷಾಂತರಗೊಂಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಸಿನಿಮಾಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ 15 ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಿವೆ, ಹಳೆಯ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಮತ್ತು ಈಗಲೂ 15 ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳೆಂದರೆ ARRS ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್, BIG CINEMAS, ಮಂತಾದವುಗಳು. === ವ್ಯಾಪಾರ ಮಳಿಗೆಗಳು === ಸೇಲಂ ಕೂಡ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಹು ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರುತ್ತಾ ಇದೆ. ಶಾರದಾ ಕಾಲೇಜ್ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಒಮಲೂರ್ ರಸ್ತೆಗಳು ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರಾಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಗತಿಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.ಸ್ವರ್ಣಾಂಬಿಗೈ ಪ್ಲಾಜಃ, ಕಂದಸ್ವರ್ಣ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್, ವಿ.ವಿ. ಶಾಪಿಂಗ್ ಪ್ಲಾಜಃ, ತುಲಸಿ ರಿಟೇಲ್, ಕಂದಸ್ವರ್ಣ ಮೆಗಾ ಮಾಲ್, ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ಸ್, ಮೋರ್ ಫಾರ್ ಯು,ನೀಲ್ಗಿರೀಸ್, ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಹಲವು.ಹಾಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೊಟೇಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟುಗಳು ಈಗ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Saillogo.JPG|right|thumb|SAIL]] ಸೇಲಂನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಳ್ಳಿ ಕಾಲ್ಕಡಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.salema2z.in/about/silver.php |title=Salem Silver Works |access-date=2010-03-29 |archive-date=2010-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100531032009/http://www.salema2z.in/about/silver.php |url-status=deviated |archivedate=2010-05-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100531032009/http://www.salema2z.in/about/silver.php }}</ref> ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಡುಪು, ಉಕ್ಕು, ಸ್ವಚಾಲಿತ ಉತ್ಪನ್ನ, ಕೊಳಿ ಸಾಕಾಣೆ ಮತ್ತು [[ಸಗೊ]] ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಂದ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.salema2z.in/about/sago.php |title=Sago Point of the World |access-date=2010-03-29 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528185447/http://www.salema2z.in/about/sago.php |url-status=deviated |archivedate=2010-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100528185447/http://www.salema2z.in/about/sago.php }}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ [[ಮ್ಯಾಗ್ನಸೈಟ್]] ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಸಹ ಸೇಲಂ ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ [[ದಾಲ್ಮಿಯ]] ಮತ್ತು TANMAG ಕಂಪನಿಗಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.tnmine.tn.nic.in/TN-Mining.htm#Magnesite |title=Dept.Geology and mining, TN |access-date=2010-03-29 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304033759/http://www.tnmine.tn.nic.in/TN-Mining.htm#Magnesite |url-status=deviated |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304033759/http://www.tnmine.tn.nic.in/TN-Mining.htm#Magnesite }}</ref> ಲೀಘ್ ಬಜಾರ್ ಎನ್ನುವುದು ಆಗ್ರೋ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=July 2007}} ರತ್ನ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಮುಂಚಿನ ಮಾರ್ಡನ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿದ್ದು ಇದರಿಂದ ಸೇಲಂ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರಧಾನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ{{Citation needed|date=January 2008}}. ಈಗ ಗತಿಸಿದ, [[ಮಾರ್ಡನ್ ಥಿಯೇಟರ್‌ಗಳು]] ಕೆಲವು ಅತಿ ಯಶಸ್ವಿ ತಮಿಳು ಸಿನಿಮಾಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು. ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿ [[ಎಮ್.ಜಿ.ರಾಮಚಂದ್ರನ್]] ಅವರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ನಟರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈಗ ಸೇಲಂನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳು ಇಲ್ಲ. === ರಫ್ತು ಸರಕುಗಳು === 1930 ಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಸೇಲಂ ವಸ್ತ್ರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ರಫ್ತಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತಿರುಪುರ್ ನೇಯ್ದ ಉಡುಪುಗಳ ರಫ್ತಿನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುವ ತನದ ಸೇಲಂ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಉಡುಪು ಬಟ್ಟೆ/ವಸ್ತ ಸರಕಿನ ರಫ್ತುಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಸೇಲಂ, ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣುಗಳಿಗೂ ಸಹ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಅವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸೇಲಂ ಮಾವಿನ ತಿರುಳಿನ ರಫ್ತು ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಒಂದು ಮಾವಿನ ತಿರುಳಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. === ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು (SEZ) === ಶೀಘ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಶ್ರೇಣಿ II ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಸೇಲಂನಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ELCOT ಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು IT ಪಾರ್ಕಿನ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಯೋಜನೆ ಹಾಕುತ್ತಿವೆ.{{convert|160|acre|km2}}.<ref>{{cite web |url=http://elcot.in/it-parks.php?page=2#4 |title=Tamilnadu Elcot Website |publisher=Elcot |accessdate=2008-09-26 |archive-date=2008-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918053613/http://www.elcot.in/it-parks.php?page=2#4 |url-status=deviated |archivedate=2008-09-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080918053613/http://www.elcot.in/it-parks.php?page=2#4 }}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2006/09/01/stories/2006090103810500.htm |title=Site for IT Park ideally situated |publisher=The Hindu |accessdate=2006-01-09 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930235245/http://www.hindu.com/2006/09/01/stories/2006090103810500.htm |url-status=dead }}</ref> ಸೇಲಂ ಉಕ್ಕು ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಉಕ್ಕು SEZ ನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು SAIL ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದೆ{{convert|250|acre|km2}}<ref>{{cite web |url=http://www.processregister.com/Salem_Steel_S_E_Z/Project/pid20353.htm |title=Site for IT Park ideally situated |accessdate=2008-09-26 }}</ref>. ಸೇಲಂ ನಗರದ ಸುರಮಂಗಲಂ ಪ್ರದೇಶವು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಕಾರ್ಖಾನಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{cite web |url=http://www.tn.gov.in/policynotes/archives/policy2001-2/pbrsi6-e-2001-2.htm |title=Electrical and electronics industries |publisher=Government of Tamil Nadu |access-date=2010-03-29 |archive-date=2009-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090421030716/http://www.tn.gov.in/policynotes/archives/policy2001-2/pbrsi6-e-2001-2.htm |url-status=dead }}</ref> == ಧಾರ್ಮಿಕ ತಾಣಗಳು == ಅನೇಕ [[ಮಾರಿಯಮ್ಮನ್]][[ದೇವಾಲಯ]]ಗಳು ಸೇಲಂನಲ್ಲಿವೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಜುಲೈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು ಎರಡುವಾರಗಳ ಕಾಲ ಮಾರಿಯಮ್ಮನ್ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ, ದೇವತೆ ಮಾರಿಯಮ್ಮನ್ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ತೇರಿನಲ್ಲಿರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯವರೆಗೆ ನಗರದ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೊಗಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಥಮ ದಿನದಂದು ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಹಾಗೂ ಹರಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ. (ಸೂಚನೆ : ಭಕ್ತರು ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹೂವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಹಬ್ಬದ ಎರಡನೇ ದಿನದಂದು ವಿಚಿತ್ರ ವೇಷಗಳ ಉಡುಪನ್ನು ಧರಿಸಿ ಕವಾಯಿತು ನಡೆಸುವುದು ವರ್ಣರಂಜಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಅಮ್ಮನ್ ದೇವಾಲಯದ ಬಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಶೇವಾಪೆಟ್ ಮಾರಿಯಮ್ಮನ್ [[ದೇವಾಸ್ಥಾನದ ಬಂಡಿ]] ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ದದಾದ ಬಂಡಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಒಂದು ವಾರದ ವರೆಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೇಲಂನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದೆ ಇಡೀ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲೇ ಕೊಟ್ಟಾಯ್ ಮಾರಿಯಮ್ಮನ್ ದೇವಾಲಯವು ತುಂಬಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿರುವ ಅಲಗಿರನಾಥರ್ ತಿರುಕೊಯಿಲ್, "ಕೊಟ್ಟಾಯ್ ಪೆರುಮಾಲ್ ಕೊಯಿಲ್" ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಇದು ನಗರದ ಹೃದಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಹಾಗೂ ಸುಂದರವಾದ ಕೆಲವು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. "ಈ ದೇವಾಲಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಹಬ್ಬ "[[ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶಿ]]" ಮತ್ತು ಆ ದಿನದಂದು ಲಕ್ಷೋಪಲಕ್ಷ ಭಕ್ತರು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಬೇರೆ ಹಬ್ಬಗಳಾದ ಬ್ರಹ್ಮೋತ್ಸವಮ್, ಪವಿತ್ರೋತ್ಸವಮ್, ನವರಾತ್ರಿ, ಮತ್ತು ಪುರತಸಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಉತ್ಸಾಹಗಳಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ "ಆಂಡಾಲ್ ತಿರುಕಲ್ಯಾಣಂ" ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉತ್ಸವ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಹೂವಿನ ಹಾರವನ್ನು ಶ್ರೀ ವಿಲ್ಲಿ ಪುತ್ತುರ್ ("ಸೂಡಿ ಕೊಡುಥಾ ಸುಡರ್ ಮಲೈ") ನಿಂದ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಗವನೇಶ್ವರರ್ ದೇವಾಲಯವು ಕೂಡ ಸೇಲಂನ ಒಂದು ಅತಿಮುಖ್ಯ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಪುರಾಣ ಕಥೆಯ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸುಘ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯು ಇಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅರುಣಗಿರಿನಧಾರನು ಮುರುಗ ದೇವನ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಯನ್ನು ಸುಗವನೇಶ್ವರರ್ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದನು. ಅಲ್ಲಿರುವ [http://www.sribvpanjaneya.org ಶ್ರೀ ಹನುಮಾನ್, ಆಶ್ರಮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120303051114/http://www.sribvpanjaneya.org/ |date=2012-03-03 }} ವು [http://www.sribvpanjaneya.org ಶ್ರಿ ಭಕ್ತ ವರಪ್ರಸಾದ ಆಂಜನೇಯರ್, ಆಶ್ರಮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120303051114/http://www.sribvpanjaneya.org/ |date=2012-03-03 }} ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಇದು ನಗರದ ಹೃದಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಹನುಮಾನ್‌ನನ್ನು ಶ್ರೀ ಆಂಜನೇಯರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. '''ಶ್ರೀ ಹನುಮಾನ್ ಜಯಂತಿ''' ; '''ಶ್ರೀ ರಾಮನವಮಿ''' ಮತ್ತು '''ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಆಚರಣೆಗಳು''' ಈ ಆಶ್ರಮದ ಬಹು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಆಚರಣೆಗಳಾಗಿವೆ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ಮಹತ್ವದ ಗ್ರಂಥವಾದ '''ರಾಮಾಯಣದ ಸುಂದರ ಕಾಂಡಂ''' ವಾಚನ ಮಾಡುವುದು ಈ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಅಭ್ಯಾಸ. ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆ ಏನೆಂದರೆ, ಎಲ್ಲಾ ಭಕ್ತಾದಿಗಳು '''ಸುಂದರ ಕಾಂಡಂ''' ಅನ್ನು ವಾಚನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ '''ಶ್ರೀ ಹನುಮಾನ್''' ನು ಅತ್ಯುತ್ಸಾಹದಿಂದ ಅದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಜೊತೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಭಕ್ತರಿಗೂ ಆಶೀರ್ವದಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವ ಮುರುಗನ್‌ಗಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ಬೆಟ್ಟ ಸೀಲನಾಯ್ಕೆನ್‌ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಅದನ್ನು ಊತುಮಲೈ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಮಾರಗಿರಿಯು ಸ್ವಾಮಿ [[ಮುರುಗ]]ನ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸೇಲಂ ನಗರದಿಂದ ಇದು 5 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಸೇಲಂನಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್ ಆಶ್ರಮವು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು 1928 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಮತ್ತು 1941ರಲ್ಲಿ ಈ ಮಿಷನ್‌ನ ಉಪಶಾಖೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಸೇಲಂನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾದ ISKCON ಆಶ್ರಮವು ಇದೆ. ವೈಕಲ್ಪಟ್ಟರೈನಲ್ಲಿ ಒಂದು ನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯವು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣನ್ ಕುರುಚಿಯಲ್ಲಿ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಮಠವು ಇದೆ. ಸೇಲಂನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳೂ ಮಸೀದಿಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಬಜಾರ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿನ ಜಾಮಿಯಾ ಮಸೀದಿ, ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಥೇರು ಮತ್ತು ಕೀಲ್ಥೇರು ಮಸೀದಿಗಳು, ರೈಲ್ವೆ ಜಂಕ್ಷನ್ ಬಳಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಘಟಿತ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಬಳಿಯ ಮಸೀದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಮ್ಮಪೇಟೆಯಲ್ಲಿನ ಮಸೀದಿಗಳು, 5ರಸ್ತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಗುಗೈಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾದವುಗಳು. ಅದಲ್ಲದೆ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ [[ಅರಾಬಿಕ್]]ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೇಲಂ ನಲ್ಲಿದೆ, ಮ್ಯಾಗ್ನೆಸೈಟ್ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಸರಾದ ಅರೇಬಿಕ್ ಕಾಲೇಜು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.ವಯಿಕಾಲಪಟ್ಟರೈನಲ್ಲಿ ನರಶಿಮ್ಮಾರ್ ದೇವಾಲಯವು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣನ್ ಕುರುಚಿಯಲ್ಲಿ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಮಠವು ಇದೆ. ಸೇಲಂನ, ಫೋರ್ ರೋಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಇನ್ಫ್ಯಾಂಟ್ ಜೀಸಸ್ ಚರ್ಚ್ ಇದೆ. 1930 ರಲ್ಲಿ, ಸೇಲಂ ನಗರವು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಡಿಯೋಸಿಸ್‌ನ ಪೀಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಅಂದಿನ ಬಿಷಪ್‌ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನಪ್ಪನ್ ಸಿಂಗರೋಯನ್ ಆಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತರ ಮುಖ್ಯ ಆರಾಧನಾ ಮಂದಿರವು ಇನ್ಫ್ಯಾಂಟ್ ಜೀಸಸ್ ಆರಾಧನಾ ಮಂದಿರವಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗೂ ಗಾಂಧಿ ರಸ್ತೆಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಈಡನ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಶಾಲೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿರುವ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರವು [[LEF]] ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕುಲದೇವಿಯಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಕುಟುಂಬ ಅವರದೇ ವಿವಿಧ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಉದಾ : ಒಮಲೂರ್‌ನ ಮಲಕೌಂದನೂರ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ದೇವಸ್ಥಾನ ಅಯ್ಯನರಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬೇರೊಂದು ಕುಟುಂಬದ ಅಯ್ಯನರಪ್ಪನ್ ದೇವಾಲಯ ಆತ್ಯಂಪಟ್ಟಿಯ ಸರೋವರದ ಪಾಪರಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ವರ್ಷದ ಥೇವಮ್(ಹಬ್ಬ) ತುಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿಂದ ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಗಳು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.... ಸೇಲಂನಿಂದ ಎಲ್ಲಂಪಿಲೈ ಕಡೆಗೆ ಸುಮಾರು 10ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಸ್ಥಾನವೆನ್ನಲಾದ ಸಿಧಾರ್ ಕೊಯಿಲ್ ಇದೆ. ( ಸಿಧಾರ್ ಗಳು ಸಾಧುಸಂತರು ಇವರು ಚಮತ್ಕಾರಗಳನ್ನು ತೋರುವಂಥವರು- ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲೂ ಅವರಿಂದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾದ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ನಿಯಮವಿದೆ). ಕಂಜಮಲೈ ಬಳಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಸಂತರು ತುಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲೇ ಪಡೆದರು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಸ್ಥಳಿಯರೆಲ್ಲಾ ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಪೌರ್ಣಿಮೆ ದಿನದಂದು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲು ಬರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಹತ್ತಿರದ ಔಷದೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಆರೋಗ್ಯ ಹೊಂದುವರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. == ಯೆರ್ಕಾಡ್ == ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇರಿರುವ ಸೆರ್ವರಾಯನ್ ಎಂಬ ಸಾಲು ಸಾಲಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ [[ಯೆರ್ಕಾಡ್]]ಎಂಬ ಗಿರಿಧಾಮವು ಸೇಲಂನ ಬಳಿಯಿದೆ. ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 1515 ಮೀಟರ್‌ಗಳು (4969 ಅಡಿ) ನಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸರೋವರ ಇರುವದರಿಂದ ಈ ನಗರ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ - ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ "ಯೆರಿ" ಎಂದರೆ "ಸರೋವರ" ಮತ್ತು "ಕಾಡು" ಎಂದರೆ "ಫಾರೆಸ್ಟ್". ಯೆರ್ಕಾಡ್ ಕಾಫಿ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ ಮರಗಳ ತೋಪುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಸರ್ವೇ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ವತಿಯಿಂದ ನಡೆಯುವ ಆರ್ಖಿಡೇರಿಯಮ್ ಕೂಡಾ ಹೊಂದಿದೆ. ಸೆರ್ವರಾಯನ್ ದೇವಾಲಯವು ಯೆರ್ಕಾಡ್‍೬ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಯೆರ್ಕಾಡ್ ಗಿರಿಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಶೆವರಾಯ್ ಗಿರಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಯೆರ್ಕಾಡ್ ಅನ್ನು ಬಡವರ ಊಟಿ ಎಂದು ಕೂಡಾ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 11°46′46″N 78°12′12″E / 11.7794°N 78.2034°E / 11.7794; 78.2034 ಇದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ == ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ == <gallery> File:Kiliyur waterfalls near Yercaud.jpg|ಯೆರ್ಕಾಡ್ ಹತ್ತಿರದ ಕಿಲಿಯೂರ್ ಜಲಪಾತ File:Yercaud rainbow.jpg|ಪಗೋಡಾ ಪಾಯಿಟ್ ಹತ್ತಿರದ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು File:Salem from Yercaud.jpg|ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇಲಂ ನಗರದ ನೋಟ File:Road Yercaud.jpg|ಯೆರ್ಕಾಡ್‌ನ ಒಂದು ನಿಶ್ಯಬ್ಧ ರಸ್ತೆ File:Yercaud lake 1.JPG|ಬೋಟಿಂಗ್ ಲೇಕ್ File:HogenakkalFalls DrySeason.jpg|ಒಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಲಪಾತಗಳು File:Hogenakkal waterfalls (India, 2006) 1.jpg|ಬೆಟ್ಟದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ ಜಲಪಾತಗಳು File:Emerald Lake Nilgiris.jpg|ಯೆರ್ಕಾಡ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಲೇಕ್‌ವ್ಯೂ </gallery> == ಸಾರಿಗೆ == [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]], [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರ್]], [[ಮಧುರೈ]], [[ಎರ್ನಾಕುಲಮ್]]/[[ಕೊಚಿನ್]], [[ಪಾಂಡಿಚೆರಿ]], [[ತ್ರಿಚಿ]], [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]] ಮತ್ತು ಇತರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ಸೇಲಂ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. === ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ === ==== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ==== ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು]] ಸೇಲಂ ಮುಖಾಂತರ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತವೆ: * [[NH7]] (ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ), * [[NH47]] (ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಗೆ) ಮತ್ತು * [[NH68]] (ಪೂರ್ವದೆಡೆಗೆ) ಸೇಲಂ ಬಳಿ ಅಡ್ಡಹಾಯ್ದು ವಿಭಾಗಿಸಿದೆ. ==== ಬಸ್ ನಿಲ್ಡಾಣಗಳು ==== ಸಲೇಮ್ ಕೆಳಕಂಡ 2 ಪ್ರಮುಖ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: * MGR ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಸ್ ಇದನ್ನು ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಸ್ ಎಂತಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ (ಹೊಸ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ)- ಮೊಫುಸ್ಸಿಲ್ ದಾರಿಗಳು * ಟೌನ್ ಬಸ್ ಸ್ಟೇಷನ್ (ಹಳೆಯ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ)- ನಗರದ ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ರಸ್ತೆಗಳು. === ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ === [[ಚಿತ್ರ:Salem Town RS.JPG|right|thumb|ಸೇಲಂ ನಗರ]] [[ಚಿತ್ರ:Salem Market.JPG|right|thumb|ಸೇಲಂ ಮಾರ್ಕೆಟ್]] ಗ್ರೇಟ್ ಸೇಲಂ ವಿಭಾಗ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಅಲಂಕಾರದ ಕೆಲಸ ನಡೆಯಿತು. ಸೇಲಂ ರೈಲ್ವೆ ವಿಭಾಗದ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ 842&nbsp;ಕಿಮೀ. [[ಸೇಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್]] ಆರು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಜಂಕ್ಷನ್ ಆಗಿದೆ, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವಹಿಸುವ ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ರೈಲುಗಳು ಸೇಲಂ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ನೇರವಾಗಿ ಕೆಳಕಂಡ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಹೊರಡುವ ಹಲವಾರು ರೈಲುಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ (ಜೊತೆಗೆ ಮಾರ್ಗಗಳೂ ಇವೆ): {| class="ವಿಕಿಟೇಬಲ್‌" |- ! ಸೇಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸಾಗುವ ರೈಲುಗಳು (ಕಡೆಗೆ / ಮಾರ್ಗವಾಗಿ) ! ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ [b]ನೇರ ರೈಲುಗಳು[/b] |- '''1'''ಜೋಲರ್ಪೆಟ್ಟಾಯಿ ಕಡೆಗೆ (via) ಮ್ಯಾಗ್ನೆಸೈಟ್ ಜಂಕ್ಷನ್ | * ಚೆನ್ನೈ (ಮದ್ರಾಸ್) ಸೆಂಟ್ರಲ್ * ಮುಂಬಯಿ * ಹೌರಾಹ್, ಗುವಾಹತಿ * ಗೋರಖ್‌ಪುರ್ * ನವ ದೆಹಲಿ |- 2.ಬೆಂಗಳೂರು ಕಡೆಗೆ (ವಯಾ) ಒಮಲೂರು ಜಂಕ್ಷನ್ | * ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು * ಮುಂಬಯಿ |- 3.ಮೆಟ್ಟೂರ್ ಡ್ಯಾಮ್ ಕಡೆಗೆ (via) ಒಮಲೂರ್ ಜಂಕ್ಷನ್) | ಮೆಟ್ಟೂರ್ ಡ್ಯಾಮ್ |- [4];ಈರೋಡ್ ಕಡೆಗೆ (via) ಸಂಕಗಿರಿ | * ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು * ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ * ಮದುರೈ, ಟುಟಿಕೊರಿನ್, ರಾಮೇಶ್ವರಂ, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ * ಕೊಚಿನ್ (ಎರ್ನಾಕುಲಮ್), ತ್ರಿವೆಂಡ್ರಮ್, ಮಂಗಳೂರು |- 5ವ್ರಿಧಾಚಲಂ ಕಡೆಗೆ (via) ಸೇಲಂ ನಗರ | * ಚೆನ್ನೈ-ಎಗ್ಮೋರ್ |- } ಈ ಆರು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲದೆ, ಸೇಲಂನಿಂದ ಸ್ಟೀಲ್ ಪ್ಲ್ಯಾಂಟ್ ಕಡೆಗೆ ಒಂದು ಸರಕು ಸಾಗಿಸುವ ಮಾರ್ಗ ಕೂಡಾ ಇದೆ.ಚೈನ್ನೈನಿಂದ ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು/ಕೇರಳ (ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ)ದ ಕಡೆಗಿನ ರೈಲುಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ [ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ] ಹೋಗುವ ರೈಲುಗಳು ಈ ನಗರದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸಗುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇದು ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ, ಸೇಲಂ ರೈಲ್ವೆ-ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಇದು 1 ನವೆಂಬರ್ 2007ರಂದು [[ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ]] [[ಎಮ್. ಕರುಣಾನಿಧಿ]] ಹಾಗೂ ಮಾಜಿ ರೈಲ್ವೆಖಾತೆ ಸಚಿವ [[ಲಾಲು ಪ್ರಸಾದ್ ಯಾದವ್‌]]ರಿಂದ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/10/14/stories/2007101454340400.htm |title=Staff (14 October 2007) "ಸೇಲಂ railway division formed" ''The Hindu'' |access-date=29 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |archive-date=13 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213034108/http://www.hindu.com/2007/10/14/stories/2007101454340400.htm |url-status=dead }}</ref> ಸೇಲಂ ರೈಲ್ವೆ-ವಿಭಾಗವು ಕೇರಳದ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ರೈಲ್ವೆ-ವಿಭಾಗದ ತರಹವೇ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಒಡಕು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಸೇಲಂನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮುಖ್ಯ ರೈಲುಗಳು * [[ಚೆನ್ನೈ - ಸೇಲಂ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]]. ಈ ರೈಲು ಅಲ್ಲದೆ * [[ಯೆರ್ಕಾಡ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]] ಕೂಡಾ ಸೇಲಂ ಮಾರ್ಗದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು, ಇದು ಮೊದಲಿಗೆ ಸೇಲಂನಿಂದಲೇ ಹೊರಡುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ [[ಚೆನ್ನೈ]]ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರೈಲುಗಳು ದಿನವಿಡೀ ಸೇಲಂ ಲಭ್ಯವಿರುವುದು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ಚೆನ್ನೈನಿಂದ ಸೇಲಂ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು ತಲುಪುವ ಅತಿ ವೇಗದ ರೈಲುಗಳು ಕೂಡಾ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿವೆ. [[ಚೆನ್ನೈ / ಸೇಲಂ]]ನಿಂದ [[ಇಂದೋರ್]], ಲಕ್ನೌ, [[ಜಬಲ್ಪುರ್]] ಮತ್ತು[[ಜೈಪುರ]]ಗಳಿಗಾಗಿ ಹೊಸ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಅತಿಯಾದ ಬೇಡಿಕೆಯಿದೆ. ಸೇಲಂ ನಿಂದ [[ನಮಕ್ಕಲ್]] ಮಾರ್ಗವಾಗಿ [[ಕರೂರ್]] ತಲುಪಲು ಹೊಸ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸೇಲಂ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಕೆಳಕಂಡಂತಿವೆ * ಸೇಲಂ ರೈಲ್ವೆ ಜಂಕ್ಷನ್ * ಸೇಲಂ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಸ್ಟೇಷನ್ * ಸೇಲಂ ಟೌನ್ ಸ್ಟೇಷನ್ * ಸೇಲಂ ಪೂರ್ವ (ಈಗ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ) * ಮಾಗ್ನೆಸೈಟ್ ಜಂಕ್ಷನ್ (ಇದು ಸ್ಟೇಷನ್ ಅಲ್ಲ, ಇಲ್ಲಿ ರೈಲುಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳ) * ನೆಯ್ಕಾರಪಟ್ಟಿ * ಕೊಂಡಲಂಪಟ್ಟಿ (ಉದ್ದೇಶಿತ ಸೇಲಂ-ಕರೂರು ಮಾರ್ಗ) * ಅಯೋಧ್ಯಾಪಟ್ಟಿಣಂ * ಕರುಪ್ಪುರ್ * ವೀರಾಪಂಡಿ * ಮೊರಾಪ್ಪುರ್ * ದನಿಶ್‌ಪೇಟ್ * ದಾಸಂಪಟ್ಟಿ * ನಾಲು ರಸ್ತೆ(ಉದ್ದೇಶಿತ ಮೆಟ್ರೋ ಮಾರ್ಗ) * ಐದು ರಸ್ತೆಗಳು (ಉದ್ಡೇಶಿದ ಮೆಟ್ರೋದಲ್ಲಿ) * ಚೆರ್ರಿ ರಸ್ತೆ(ಉದ್ಡೇಶಿದ ಮೆಟ್ರೋದಲ್ಲಿ) * ಹಸ್ಥಂಪಟ್ಟಿ ರೌಂಡಣ(ಉದ್ಡೇಶಿದ ಮೆಟ್ರೋದಲ್ಲಿ) * ಗುಹಾಯಿ(ಉದ್ಡೇಶಿದ ಮೆಟ್ರೋದಲ್ಲಿ) * ಸೆವ್ವಾಯಿಪೇಟ್ಟಾಯ್ (ಉದ್ಡೇಶಿದ ಮೆಟ್ರೋದಲ್ಲಿ) * ಅಮ್ಮಪೆಟ್ಟಾಯ್(ಉದ್ಡೇಶಿದ ಮೆಟ್ರೋದಲ್ಲಿ) * ತಾರಾಮಂಗಲಂ(ಉದ್ಡೇಶಿದ ಮೆಟ್ರೋದಲ್ಲಿ) === ವಾಯುಯಾನ/ಸಾರಿಗೆ === [[ಸೇಲಂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]- ಧರ್ಮಪುರಿ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಡೆಗೆ NH7ನಲ್ಲಿ ಒಮಲೂರ್ ಸಮೀಪ ಕಮಲಾಪುರದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ದೇಶೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಸೇಲಂ ಹೊಂದಿದೆ (ಕೋಡ್ FR3241). 15 ನವೆಂಬರ್ 2009ರ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಕಿಂಗ್‌ಫಿಷರ್ ಏರ್ಲೈನ್‍ನ ವಿಮಾನಗಳು ಸೇಲಂ ಏರ್ಪೋರ್ಟ್‌ನಿಂದ ಚೆನ್ನೈಗೆ ನಿಯತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ, ಇವು ಹೈದರಾಬಾದ್, ಮುಂಬಯಿ, ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಕತ್ತಾಗಳ ವಿಮಾನುಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. <ref>{{cite | url= http://www.hindu.com/2009/10/15/stories/2009101554400500.htm | title= ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು | access-date= 2010-03-29 | archive-date= 2009-11-25 | archive-url= https://web.archive.org/web/20091125050036/http://www.hindu.com/2009/10/15/stories/2009101554400500.htm | url-status= dead }}</ref> ==== ಸೇಲಂ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ ==== * ಮಾರ್ಗಗಳು : 1 * ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ : 50 * ಮಾರ್ಗದ ದಿಶೆ : 04/22 * ಮಾರ್ಗದ ಉದ್ದ :6000&nbsp;ft (ಸುಗಮವಾದ) * ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಮಾರ್ಗಗಳು : ಬ್ಯಾಕ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಅರ್ಧದಾರಿ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರಿದ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಮಾರ್ಗ A == ಮಾಧ್ಯಮ == === ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮ === ಸೇಲಂ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು * [[ದಿನ ತಂತಿ]] * [[ದಿನಮಲರ್]] * [[ದಿನಕರನ್]], * [[ದಿನಮಣಿ]] * [[ಕಾಲಾಯ್ ಕಾಥಿರ್]] (ಈ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ ಸೇಲಂ‌ನಲ್ಲಿದೆ) * [[ಮಾಲಾಯ್ ಮಲರ್]] * [[ತಮಿಳು ಮುರಸು]] * [[ದ ಹಿಂದು]] (ತ್ರಿಚಿ ಘಟಕದಿಂದ ವಿಶೇಷ ಸೇಲಂ ಆವೃತ್ತಿ) * [[ದ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]] (ಕೊಯಂಬತ್ತೂರಿನಿಂದ ವಿಶೇಷ ಸೇಲಂ ಆವೃತ್ತಿ) === ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನಲ್‌ಗಳು === ಸೇಲಂ 4 ಸ್ಥಳೀಯ ತಮಿಳು ಚಾನಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, * ಪೋಲಿಮರ್ ಚಾನಲ್ * CTN * ಪೋಲಿಮರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ * CTN ಮ್ಯೂಸಿಕ್ === ರೇಡಿಯೋ === ಸೇಲಂ [[ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದೆಂದರೆ FM ರೈನ್‌ಬೋ-103.70.. ಕೊಡೈಕೆನಾಲ್ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಮರುಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ == ಶಿಕ್ಷಣ == {{Refimprove|section|date=January 2007}} ಈ ಹಿಂದೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸೇಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಹಳ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. 1986ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಮೋಹನ್ ಕುಮಾರಲಿಂಗಂ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಸರ್ಕಾರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಸೇಲಂನಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು MCI ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>http://www.mciindia.org/apps/search/view_ಕಾಲೇಜ್.asp?ID=226{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 75 MBBS ಸೀಟುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಲೇಜು ಸೇಲಂನ ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಹೆಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿತವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ತರಗತಿಗಳು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ 10&nbsp;km ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈಗ ಈ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಗೆ ಏರಲಿದೆ <ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2006/07/03/stories/2006070310620100.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-03-29 |archive-date=2009-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624051552/http://www.hindu.com/2006/07/03/stories/2006070310620100.htm |url-status=dead }}</ref> ಸುಮಾರು Rs.120 ಕೋಟಿಯ ವೆಚ್ಛದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ (AIIMS) ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಲಿದೆ. ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. === ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು === * '''[http://periyaruniversity.ac.in ಪೆರಿಯಾರ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]''' ಯು ಸೇಲಂನ ಕರುಪ್ಪೂರ್ ಸಮೀಪದ ಒಮಲೂರ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. * '''[http://www.vinayakamission.com ವಿನಾಯಕ ಮಿಷನ್ಸ್ ಡೀಮ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100821060311/http://www.vinayakamission.com/ |date=2010-08-21 }}''' , ಸೇಲಂ. 2001ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ವಿನಾಯಕ ಮಿಷನ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯು ಭಾರತ ದೇಶದ 48ನೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ. === ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ === ಸೇಲಂ ನಗರವು ಅತಿ ಹಳೆಯ ಕಾಲೇಜ್ ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ''ಅಂದರೆ'' , 170ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಸೇಲಂ-7ನ ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ . ಮೂಲತಃ ಈ ಕಾಲೇಜ್ ಸೇಲಂನ ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ಗೆ ಸೇರಿತ್ತು, 1963-6ರಲ್ಲಿ ಇದು ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಯಿತು ಆಗ ಎಮ್.ಗೋಪಾನ್ ಎಂಬುವವರು ಸೇಲಂ ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಹಾಗಾಗದಿದ್ದರೆ ಸೇಲಂ ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿಯು ಕಾಲೇಜನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ಸ್ಥಳವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. === ಶಿಕ್ಷಣ === 1. [http://www.avscollege.ac.in A.V.S. ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸ್. ] 2. ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ (ಆಟೊನೊಮಸ್), ಸೇಲಂ - 7. 3. ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಫಾರ್ ವುಮೆನ್, ಸೇಲಂ - 8. 4. ಜಯರಾಂ ಆರ್ಟ್ಸ್ & ಸೈನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್. 5 ಪದ್ಮವಾಣಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಸ್. 6. ಶ್ರೀ ಶಕ್ತಿ ಕೈಲಾಶ್ ವುಮೆನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್. 7. [http://www.sowdeswari.com ಸೇಲಂ ಸೌದೇಶ್ವರಿ ಕಾಲೇಜ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100312072355/http://www.sowdeswari.com/ |date=2010-03-12 }} 8. [http://www.srisaradacollege.ac.in ಶ್ರೀ ಶಾರದಾ ಕಾಲೇಜ್ ಫಾರ್ ವುಮೆನ್(ಆಟೊನೊಮಸ್)] 9 ಶ್ರೀ ಗಣೇಶ್ ಕಾಲೇಜ್. 10 [http://www.vysyacollege.org ವೈಶ್ಯ ಕಾಲೇಜ್] ====== * ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಮತ್ತು ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್ * ಶ್ರೀ ಭರಣಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ನರ್ಸಿಂಗ್ * ಶ್ರೀ ಭರಣಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ನರ್ಸಿಂಗ್ * ವಿನಾಯಕ ಮಿಷನ್ಸ್ ಶಂಕರಾಚಾರಿಯರ್ ಡೆಂಟಲ್ ಕಾಲೇಜ್ * ವಿನಾಯಕ ಮಿಷನ್ಸ್ ಹೋಮಿಯೋಪತಿಕ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ಸ್ * ವಿನಾಯ ಮಿಷನ್ಸ್ ಅನ್ನಪೂರ್ಣ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ನರ್ಸಿಂಗ್ * ವಿನಾಯಕ ಮಿಷನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಾರ್ಮಸಿ * ವಿನಾಯಕ ಮಿಷನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಿಸಿಯೋಥೆರಪಿ * ATAMA ಆಕ್ಯುಪಂಕ್ಚರ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್ === ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Admingce.JPG|right|thumb|ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡ]] * [[ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] [http://www.gcesalem.edu.in ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210508073126/https://gcesalem.edu.in/ |date=2021-05-08 }}. * [http://kiot.in ನಾಲೆಡ್ಜ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100405073121/http://www.kiot.in/ |date=2010-04-05 }} * ವಿನಾಯಕ ಮಿಷನ್ಸ್ ಕಿರುಪಾನಂದ ವಾರಿಯರ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್ * [[ಸೋನಾ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]] [http://www.sonatech.ac.in/ ], 1997ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದದ್ದು , ನಗರದ ಹೃದಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. * AVS ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್, ಅಮ್ಮಾಪೇಟ್, ಸೇಲಂ, 2008ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. * ಮಹಾ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, 2004ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು, ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 12&nbsp;ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಅಯೋದಿಯಾಪಟ್ಟಣಂ ಹತ್ತಿರ ಮಿನ್ನಾಂಪಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿದೆ. * ದ ಕಾವೇರಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್, ಮೆಚೆರಿ, [[ಮೆಟ್ಟೂರ್]]. * ಗ್ರೀನ್‌ಟೆಕ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಫಾರ್ ವುಮೆನ್, 2008ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ, [[ಅಟ್ಟೂರು]]. * ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, 2008ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ, [[ಅಟ್ಟೂರು]]. * ಭಾರತೀಯಾರ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಫಾರ್ ವುಮೆನ್, 2008ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ, [[ಅಟ್ಟೂರು]]. * ನರಸುಸ್ ಸಾರಥಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, 2008ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ, [[ಒಮಲೂರ್]]. * VSA ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಉಥಮಚೋಳಪುರಂ, ಸೇಲಂ -10. * SRS ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಸೇಲಂ-636122. === ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು === * CSI ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜ್, ಯೆರ್ಕಾಡ್ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆ, ಸೇಲಂ. * MIT ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜ್, ಕಾವೇರಿ ಕ್ರಾಸ್, ಮೆಟ್ಟೂರ್. * ಮುರುಗೇಸನ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜ್, ಕರುಮಪುರಂ, ಸೇಲಂ. * ದ ಸೇಲಂ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜ್, ಪನಾಮರತುಪಟ್ಟಿ ಪಿರಿವು ರಸ್ತೆ, ಸೇಲಂ. * ತ್ಯಾಗರಾಜರ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜ್, ಸುರಮಂಗಲಂ, ಸೇಲಂ. * ಕಾವೇರಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜ್ ,ಎಮ್.ಕಾಲಿಪಟ್ಟಿ,ಸೇಲಂ. * ರಾಜಾಜಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ,ಪೆರಿಯಾ ಸೀರಾಗಪಡಿ. ಸೇಲಂ. === ಶಾಲೆಗಳು === * ಗೋಲ್ಡನ್ ಸ್ಪಾರ್ಕ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆ, ಸೇಲಂ-636012.(ಹುಡುಗರ ಹಾಗೂ ಹುಡುಗಿಯರ ಹಾಸ್ಟೆಲ್‌ ಕಟ್ಟಡಗಳೂ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿವೆ) * ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ವಲಸಾಯೂರ್, ಸೇಲಂ-122 * ಜಯ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಪೊನ್ನಂಪೇಟ್, ಸೇಲಂ-636003. * ವಯ್ಗಾಯ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ವಝಾಪಡಿ, ಸೇಲಂ- 636111. * MAM ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ and ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಶಾಲೆ, ಮೆಟ್ಟೂರ್ ಡ್ಯಾಮ್. * ಮಾಂಟ್‌ಫೋರ್ಟ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಯೆರ್ಕಾಡ್. * ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಅಮ್ಮಾಪೇಟ್, ಸೇಲಂ - 636003. * SHY ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಯೆರ್ಕಾಡ್. * ಭಾರತಿ ವಿದ್ಯಾಲಯ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಮಾರವನೇರಿ, ಸೇಲಂ.(ಬಾಲಕರಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ) * ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಕೊಂಡಲಂಪಟ್ಟಿ, ಸೇಲಂ. * ಗ್ಲೇಝ್ ಬ್ರೂಕ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ರೆಡ್ಡಿಯೂರ್, ಸೇಲಂ. * ಲಿಟಲ್ ಫ್ಲವರ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, 4 ರಸ್ತೆಗಳು, ಸೇಲಂ. * ಲಿಟಲ್ ಫ್ಲವರ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಶಾಲೆ, 4 ರಸ್ತೆಗಳು, ಸೇಲಂ. * ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫೆರ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಶಾಲೆ, ಸೇಲಂ * C.S.I. ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಶೇವಾಪೇಟ್, ಸೇಲಂ. (ಬಾಲಕರಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ) * C.S.I. ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಶೇವಾಪೇಟ್, ಸೇಲಂ. * [http://www.salemholycross.org ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100327134327/http://www.salemholycross.org/ |date=2010-03-27 }}[http://www.salemholycross.org ಹೋಲಿ ಕ್ರಾಸ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಸೇಲಂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100327134327/http://www.salemholycross.org/ |date=2010-03-27 }} (ಬಾಲಕರಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ) * ಹೋಲಿ ಏಂಜಲ್ಸ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಫೆಯಿರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್, ಸೇಲಂ. * ನೋಟ್ರೆಡೇಮ್ ಆಫ್ ಹೋಲಿ ಕ್ರಾಸ್ ಶಾಲೆ [CBSE], ಗುಂಡುಕಲೂರ್, ಸೇಲಂ - 636104. * ಕ್ಲೂನಿ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಸೇಲಂ [http://clunysalem.org/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090830012800/http://www.clunysalem.org/ |date=2009-08-30 }} (ಬಾಲಕಿಯರಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ) * ಗೋಲ್ಡನ್ ಗೇಟ್ಸ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಸೇಲಂ. * ಗೋಲ್ಡನ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಸೇಲಂ. * ಗುಗಾಯ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಲೈನ್ ಮೆಡು, ಸೇಲಂ. * ಗುಗಾಯ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಶಾಲೆ, ಲೈನ್ ಮೆಡು, ಸೇಲಂ. * ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾ ಮಂದಿರ [CBSE], ಅಮ್ಮಾಪೇಟ್, ಸೇಲಂ. * ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾ ಮಂದಿರ [CBSE], ಶೇವಾಪೇಟ್, ಸೇಲಂ. * ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾ ಮಂದಿರ [CBSE], ಕೊಂಡ್ಲಂಪಟ್ಟಿ, ಸೇಲಂ. * ವಾಸವಿ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಶೇವಾಪೇಟ್, ಸೇಲಂ. * ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಶಾರದ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಸೇಲಂ. * ಶ್ರೀ ಶಾರದ ವಿದ್ಯಾಲಯ, ಸೇಲಂ. * ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಸೇಲಂ - 1. * [http://www.salemstjohns.com ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100205200017/http://www.salemstjohns.com/ |date=2010-02-05 }}[http://www.salemstjohns.com ಸೇಂಟ್.ಜಾನ್ಸ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಸೇಲಂ - 16.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100205200017/http://www.salemstjohns.com/ |date=2010-02-05 }} (ಬಾಲಕರಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ) ಜೊತೆಗೆ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಇದೆ. * ಬಾಲ ಭಾರತಿ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಸೇಲಂ - 7. * ಸೇಂಟ್ ಪೌಲ್ಸ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಸೇಲಂ-07 (ಬಾಲಕರಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ) * ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ಸ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಲೈನ್ ಮೆಡು, ಸೇಲಂ - 6. (ಬಾಲಕಿಯರಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ) * ಸೇಂಟ್ ಮೇರೀಸ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಅರಿಸಿಪಾಲ್ಯಂ, ಸೇಲಂ. (ಬಾಲಕಿಯರಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ) * ಸೇಂಟ್ ಮೇರೀಸ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಶಾಲೆ, ಅರಿಸಿಪಾಲ್ಯಂ, ಸೇಲಂ. (ಬಾಲಕಿಯರಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ) * ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾ ಮಂದಿರ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಅತ್ತಾಯಂಪಟ್ಟಿ. * ಶ್ರೀ ಶಾರದ ಬಾಲ ಮಂದಿರ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ (ಬಾಲಕರಿಗಾರಿ ಮಾತ್ರ), ಸೇಲಂ. * ಸರಸ್ವತಿ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಅಟ್ಟೂರು. * ಮಾರುತಿ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಮಣಿವಿಝುಂದನ್ (ದಕ್ಷಿಣ), ಅಟ್ಟೂರು. * ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಶಾಲೆ - ಸಿರುವಚೂರ್, ಅಟ್ಟೂರು. * ಹೋಲಿ ಫ್ಲವರ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಸೇಲಂ. * ಟ್ಯಾಗೂರ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಅಟ್ಟೂರು. * ಜ್ಯೋತಿ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಅಮ್ಮಾಪೇಟ್, ಸೇಲಂ. * ರಾಜ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ಪಿ.ಜಿ. ಪಾಲಯಂ, ಅಟ್ಟೂರು. * ಸಿಂಧಿ ಹಿಂದು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ನರಯ ನಗರ. ಸೇಲಂ * ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ, ವಳ್ಳುವರ್ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಹತ್ತಿರ, ಸೇಲಂ-1. ಸೇಂಟ್ ಮೇರೀಸ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಯು ಅದರ ಡೈಮಂಡ್ ಜ್ಯುಬಿಲಿಯನ್ನು ಈ ವರ್ಷ ಆಚರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. == ಆಕರಗಳು == {{Reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.salemjilla.com/ www.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100409015123/http://salemjilla.com/ |date=2010-04-09 }}[http://www.salemjilla.com/ SalemJilla.com The No-1 Portal Of salem City, Tamil Nadu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100409015123/http://salemjilla.com/ |date=2010-04-09 }} * {{dmoz|Regional/Asia/India/Tamil_Nadu/Districts/Salem/}} * [http://www.salemcorporation.com Official Website of salem City Municipal Corporation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091204044722/http://www.salemcorporation.com/ |date=2009-12-04 }} * [http://www.salem.tn.nic.in/ NIC website for salem, Tamil Nadu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126103856/http://www.salem.tn.nic.in/ |date=2021-01-26 }} * [http://www.tn.gov.in/police/PROFILE/SALEM%20DISTRICT.htm Police and prisons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024203528/http://www.tn.gov.in/police/PROFILE/SALEM%20DISTRICT.htm |date=2007-10-24 }} * [http://www.tnmine.tn.nic.in/TN-Mining.htm Department of Geology & Mining, Govt. of Tamilnadu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304033759/http://www.tnmine.tn.nic.in/TN-Mining.htm |date=2016-03-04 }} == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Commons category|Salem, Tamil Nadu}} * [[ಸೇಲಂ (ಲೋಕ ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)]] {{Salem District}} {{Tamil Nadu}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೇಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸೇಲಂ ರೈಲ್ವೆ ವಿಭಾಗ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ವಿಭಾಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆ (ಭಾರತ) ಝೋನ್]] [[ವರ್ಗ:ಸೇಲಂ‌, ತಮಿಳುನಾಡು]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ನಗರಗಳು]] kzilmypbq2jjfmq6i1c05e8mzby8lsv 0 23006 1373443 1334412 2026-05-15T10:17:22Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373443 wikitext text/x-wiki {{Infobox Company | company_name = Adobe Systems Incorporated | company_logo = [[ಚಿತ್ರ:Adobe logo and wordmark (2017).svg|153px|Adobe Logo]] | company_type = [[Public company|Public]] ({{nasdaq|ADBE}}) | company_slogan = Better by Adobe | foundation = [[Mountain View, California]] (1982) | founder = [[Charles Geschke]]<br />[[John Warnock]] | location_city = [[San Jose, California]] | location_country = U.S. | area_served = Worldwide | key_people = [[Charles Geschke]], Founder<br />[[John Warnock]], Founder<br />[[Shantanu Narayen]], [[President]] & [[Chief Executive Officer|CEO]] | industry = [[Computer software]]<ref>[http://www.hoovers.com/adobe/--ID__12518--/free-co-factsheet.xhtml Adobe - Company Overview - Hoover's<!-- Bot generated title -->]</ref> | products = See [[List of Adobe software|List of Adobe products]] | revenue = {{profit}} $ 3.579 billion <small>(2008)</small><ref name="financialtables">{{cite web |url=https://finance.yahoo.com/q/is?s=ADBE&annual |title=Financial Tables |publisher=Adobe Systems Investor Relations |accessdate=2009-01-23}}</ref> | operating_income = {{profit}} $ 1.028 billion <small>(2008)</small><ref name="financialtables" /> | net_income = {{profit}} $ 871.8 million <small>(2008)</small><ref name="financialtables" /> | assets= {{increase}} $ 5.821 billion <small>(2008)</small><ref name="financialtables" /> | equity= {{increase}} $ 4.410 billion <small>(2008)</small><ref name="financialtables" /> | num_employees = 8,660 (December 2009)<ref name="fastfacts"/> | homepage = [http://www.adobe.com Adobe.com] }} '''ಅಡೋಬ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಇನ್‌ಕಾರ್ಪೊರೇಟೆಡ್''' ({{pron-en|əˈdoʊbiː}} {{respell|ə|DOE|bee}}) ({{nasdaq|ADBE}}) ಒಂದು ಅಮೆರಿಕನ್ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]] [[ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್]] ಕಂಪನಿ, ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ USA [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಸ್‌]]ನಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಕಂಪನಿಯು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಲ್ಟಿಮೇಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ರಿಚ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್]] [[ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಡೆವಲಂಪ್‌ಮೆಂಟ್‌]]ನೆಡೆಗೆ ಲಗ್ಗೆ ಇಟ್ಟಿದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 1982<ref name="fastfacts"/> ರಲ್ಲಿ [[ಜಾನ್ ವರ್ನೋಕ್]] ಮತ್ತು [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಗೆಸ್‌ಚ್ಕೆ]] ಯವರು ಅಡೋಬ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, [[ಜೆರಾಕ್ಸ್ PARC]] ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇವರು [[ಪೋಸ್ಟ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌]]ನ [[ಪುಟ ವಿವರಣೆ ಭಾಷೆ]]ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಮಾರಾಟಮಾಡಲು ತಮ್ಮದೇ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 1985ರಲ್ಲಿ, [[ಆಪಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]] ಅದರ [[ಲೇಸರ್ ರೈಟರ್]] [[ಪ್ರಿಂಟರ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಬಳಸಲು ಪರವಾನಗಿ ನೀಡಿತು, ಇದು [[ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್]] ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಹೊಳಪು ತಂದಿತು. [[ಲಾಸ್ ಆಲ್ಟೋಸ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದ [[ಅಡೋಬ್ ಕ್ರೀಕ್‌]]ನಿಂದ ಈ ಕಂಪನಿಗೆ ''ಅಡೋಬ್'' ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ, ಇದು ಕಂಪನಿಯ ಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲೊಬ್ಬರ ಮನೆಯ ಹಿಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="fastfacts"/> ಅಡೋಬ್ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ [[ಮ್ಯಾಕ್ರೊಮೀಡಿಯಾ]]ವನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2005ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳು ಅದರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಖಾತೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡವು ಅವೆಂದರೆ [[ಅಡೋಬ್ ಕೋಲ್ಡ್‌ಫ್ಯೂಶನ್]], [[ಅಡೋಬ್ ಡ್ರೀಮ್‌ವೇವರ್]], [[ಅಡೋಬ್ ಫ್ಲಾಷ್]] ಮತ್ತು [[ಅಡೋಬ್ ಫ್ಲೆಕ್ಸ್]]. ಆಗಸ್ಟ್ 2009ರಂತೆ, ಅಡೋಬ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ 7,564 ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref name="fastfacts">{{cite web | url = http://www.adobe.com/aboutadobe/pressroom/pdfs/fastfacts.pdf | title = Adobe Fast Facts | date = 2009-03-09 | accessdate = 2009-04-04 | format = PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051211105920/http://www.adobe.com/aboutadobe/pressroom/pdfs/fastfacts.pdf|archivedate=2005-12-11}}</ref> ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 40%ರಷ್ಟು ಜನರು ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಸ್‌ನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. [[ಒರ್ಲ್ಯಾಂಡೊ, FL]]; [[ಸೀಟಲ್, WA]]; [[ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ, CA]]; [[ಒಟ್ಟಾವ]], [[ಒಂಟಾರಿಯೊ]]; [[ಮಿನ್ನೆಯಪೋಲಿಸ್, MN]]; [[ನ್ಯೂಟೌನ್, MA]]; [[ಸ್ಯಾನ್ ಲೂಯಿಸ್ ಒಬಿಸ್ಪೊ, CA]]; [[ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್]], ಜರ್ಮನಿ; [[ನೋಯ್ಡಾ, ಭಾರತ]]; [[ಬೆಂಗಳೂರು, ಭಾರತ]]; [[ಬುಚಾರೆಸ್ಟ್, ರೊಮೇನಿಯಾ]]; [[ಬೀಜಿಂಗ್, ಚೈನಾ]] ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಡೋಬ್ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Adobe HQ.jpg|300px|thumb|right|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಡೋಬ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ.]] [[ಪೋಸ್ಟ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌]]ನ ನಂತರ ಅಡೋಬ್‌ನ ಮೊದಲ ಉತ್ಪನ್ನ ಡಿಜಿಟಲ್ [[ಫಾಂಟ್ಸ್]], ಅವರು ಅದನ್ನು [[ಟೈಪ್ 1]]ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಡೆತನದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. [[ಆ್ಯಪಲ್|ಆಪಲ್]] ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸ್ಫರ್ಧಿಯಾಗಿ [[ಟ್ರೂಟೈಪ್‌]] ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿತು, ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಆರೋಹ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಫಾಂಟ್‌ಗಳ ಔಟ್‌ಲೈನ್‌ನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ [[ಪಿಕ್ಸೆಲ್]] ಮಾದರಿಯ ನಿಖರವಾದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಅದರ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌]]ಗೆ ನೀಡಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪತ್ಯುತ್ತರವಾಗಿ ಅಡೋಬ್ [[ಟೈಪ್ 1]] ಅನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಘೋಷಿಸಿತು ಹಾಗೂ [[ಅಡೋಬ್ ಟೈಪ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್]] ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, [[ಟೈಪ್ 1]] ಫಾಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಂದಿರುವ [[WYSIWYG]]ನ್ನು ಒಪ್ಪುವ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ನಂತಹ [[ಟ್ರೂಟೈಪ್]], ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ನಿಖರವಾದ ಪಿಕ್ಸೆಲ್-ಲೆವೆಲ್ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ [[ಟ್ರೂಟೈಪ್‌‌]]ನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲ್ಲು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಬಹಳ ತಡವಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ [[ಟೈಪ್ 1]] ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್/ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟದ ಸ್ಥಾನಗಳಿಸಿತು, [[ಟ್ರೂಟೈಪ್]] ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಂಡೋಸ್ ಬಳಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಯಿತು. 1996ರಲ್ಲಿ, ಅಡೋಬ್ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ [[ಓಪನ್‌ಟೈಪ್]] ಫಾಂಟ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದವು, ಹಾಗೂ 2003ರಲ್ಲಿ ಅಡೋಬ್ ತನ್ನ ಟೈಪ್ 1 ಫಾಂಟ್ ಲೈಬ್ರರಿಯನ್ನು [[ಓಪನ್‌ಟೈಪ್]] ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. 1980ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅಡೋಬ್ ಗ್ರಾಹಕರ [[ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್]] ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು [[ಅಡೋಬ್ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟರ್]] ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು, ಇದು ಒಂದು [[ವೆಕ್ಟರ್]]-ಆಧಾರಿತ [[ಆಪಲ್ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಶ್‌]]ಗಾಗಿ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಆಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟರ್ ಇನ್‌-ಹೌಸ್ ಫಾಂಟ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ನಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿ ಲೇಸರ್ ಪ್ರಿಂಟರ್‌ಗಳ ಪೋಸ್ಟ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್-ಎನೇಬಲ್ಡ್ ಅನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು. [[ಮ್ಯಾಕ್‌‍ಡ್ರಾ]]ನಂತಲ್ಲದೆ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಶ್ ವೆಕ್ಟರ್ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್, ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟರ್ ಸುಲಭವಾಗಿ ಆಕಾರಪಡೆಯಬಲ್ಲ [[ಬೆಝಿಯೆರ್ ಕರ್ವ್‌]]ಗಳಿಂದ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವಿವಿಧ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟರ್‌ನ ಫಾಂಟ್ ರೂಪಿಸುವುದು, ಹೇಗಾದರೂ, ಅದನ್ನು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ನ [[ಕ್ವಿಕ್‌ಡ್ರಾ]] ಲೈಬ್ರರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅದು ಅಡೋಬ್ ಕಂಪನಿಯು ಅಡೋಬ್ ಟೈಪ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವತನಕ ಪೋಸ್ಟ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. 1989ರಲ್ಲಿ, ಮಾಕಿಂತೋಶ್‌ಗಾಗಿ ಒಂದು ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಆದ [[ಫೋಟೋಶಾಪ್]] ಅನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು, ಅದು ಅಡೋಬ್‌ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀ [[ಪ್ರಮುಖ]]ವೆನಿಸಿತು. ಸ್ಥಿರವಾದ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ-ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನುಳ್ಳ, ಫೋಟೋಶಾಪ್ 1.0 ಅನ್ನು ಅಡೋಬ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಅದು ಬಹಳ ಬೇಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು.<ref name="siliconuser">{{cite web |url=http://www.siliconuser.com/?q=node%2F10 |title=How Adobe's Photoshop Was Born |accessdate=June 12, 2007 |last=Hormby |first=Thomas |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |format= |work= |publisher=[[SiliconUser]] |archive-date=ಜೂನ್ 11, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611134528/http://siliconuser.com/?q=node%2F10 |url-status=dead }}</ref> ಬಹುಶಃ, ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಶ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಡೋಬ್ ಇಟ್ಟ ಕೆಲವು ತಪ್ಪು ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ [[ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್]] (DTP) ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1985ರ [[ಪೇಜ್‌ಮೇಕರ್]] ಜೊತೆಯ [[ಆಲ್ಡಸ್‌]]ಗಿಂತಲೂ 1987ರ [[ಕ್ವಾರ್ಕ್‌ಪ್ರೆಸ್]] ಜೊತೆಯ [[ಕ್ವಾರ್ಕ್]] DTP ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಗ ಹೆಸರು ಮಾಡಿತು. ಹೊರಬರುತ್ತಿರುವ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್|ವಿಂಡೋಸ್]] DTP ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಡೋಬ್ ನಿಧಾನವಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಇನ್‌ಡಿಸೈನ್ ಹಾಗೂ ಅದರ ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಸೂಟ್ ಕೊಡುಗೆಗಳ ಕಂತೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅಡೋಬ್ ಮಹತ್ವದ ದಾಪುಗಾಲು ಹಾಕಿತು. ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೇಳುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದುದರಿಂದ, ಅಡೋಬ್ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟರ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು [[ಸ್ಟೀವ್ ಜಾಬ್ಸ್]]' ಇಲ್-ಫೇಟೆಡ್ [[NeXT]] ಸಿಸ್ಟಂಗಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, ಆದರೆ ಇದು ವಿಂಡೋಸ್‌ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಕಳಪೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ತಪ್ಪು ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನಿಟ್ಟಾಗ್ಯೂ, ಪೋಸ್ಟ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಇಂಟರ್‌ಪ್ರಿಟರ್‌ನ ಪರವಾನಗಿಯ ಶುಲ್ಕದಿಂದಾಗಿ ಅಡೋಬ್ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಮಾಡಿತು ಅಥವಾ ಅದರ 1980ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ 1990ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 1991ರಲ್ಲಿ, ಅಡೋಬ್ ಕಂಪನಿಯು ಅಡೋಬ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, ಅದು 2003ರಲ್ಲಿ [[ಅಡೋಬ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಪ್ರೊ]] ಎಂದು ಹೊಸ ಹೆಸರು ಪಡೆಯಿತು. 1994ರಲ್ಲಿ, ಅಡೋಬ್ ಆಲ್ಡಸ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಾಲಿಗೆ [[ಅಡೋಬ್ ಪೇಜ್ ಮೇಕರ್]] ಹಾಗೂ [[ಅಡೋಬ್ ಆಫ್ಟರ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌]]ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು; ಇದು [[TIFF]] ಫೈಲ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಕೂಡಾ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. 1995ರಲ್ಲಿ, ಅಡೋಬ್ ಕಂಪನಿಯು ಫ್ರೇಮ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಅನ್ನು 1999ರಲ್ಲಿ ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಾಲಿಗೆ [[ಅಡೋಬ್ ಫ್ರೇಮ್‌ಮೇಕರ್]] ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು, ಇದು ಒಂದು ಉದ್ದನೆಯ-ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ DTP ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್, ಅಡೋಬ್ ತನ್ನ ನೇರ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಕ್ವಾರ್ಕ್‌ಕಾಪಿಡೆಸ್ಕ್ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ [[ಅಡೋಬ್ ಇನ್ಕಾಪಿ]]ಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.<ref>[http://www.adobe.com/aboutadobe/pressroom/pressreleases/199910/19991011InCopy.html About Adobe - Press Room - For Immediate Release]</ref> === ಮೇಲಿನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು === ಹೂವರ್ಸ್<ref>{{Cite web |url=http://hoovers.com/adobe/--ID__12518--/free-co-factsheet.xhtml |title=Adobe - Company Overview - Hoover's |access-date=2010-04-05 |archive-date=2009-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090418153545/http://www.hoovers.com/adobe/--ID__12518--/free-co-factsheet.xhtml |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರಕಾರ ಅಡೋಬ್‌ನ ಮೊದಲ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳೆಂದರೆ: * [[ಅಪ್ಯಲ್ Inc.]] * [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್]] * [[ಕ್ವಾರ್ಕ್, Inc.]] === ಕಂಪನಿ ಘಟನೆಗಳು === ==== 1992 ==== * [[OCR ಸಿಸ್ಟಂ, Inc.]] ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು. ==== 1999 ==== * GoLive Systems, Inc. ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು ಮತ್ತು [[ಅಡೋಬ್ ಗೋಲೈವ್]] ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದು. * [[ಕ್ವಾರ್ಕ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌]]ನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ಹಾಗೂ [[ಪೇಜ್‌ಮೇಕರ್‌]]ನ ಬದಲಾಗಿ [[ಅಡೋಬ್ ಇನ್‌ಡಿಸೈನ್]] ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ==== 2003 ==== * ಮೇ: ಸಿಂಟ್ರಿಲ್ಲಿಯಮ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಾಲಿಗೆ [[ಅಡೋಬ್ ಆಡಿಷನ್]] ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು. ==== 2004 ==== * ಡಿಸೆಂಬರ್: 3D ಕೊಲ್ಯಾಬರೇಷನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ತಯಾರಕರಾದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಂಪನಿ OKYZ S.A. ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ತಾನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಕಂಪನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ 3D ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಅಡೋಬ್ ಇಂಟಲಿಜೆನ್ಸ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ನ ನೈಪುಣ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ==== 2005 ==== [[ಚಿತ್ರ:adobe formerly macromedia.png|frame|right|120px|"ಹಿಂದಿನ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ" ಲೋಗೊ]] * ಡಿಸೆಂಬರ್ 12, 2005: ಸ್ಟಾಕ್ ಸ್ವ್ಯಾಪ್‌ನಲ್ಲಿ $3.4 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ [[ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ]]ವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ನಂತರ ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಾಲಿಗೆ ಅಡೋಬ್ ಸೇರಿಸಿದವೆಂದರೆ: [[ಅಡೋಬ್ ಕೋಲ್ಡ್‌ಫ್ಯೂಶನ್]], [[ಅಡೋಬ್ ಕಾಂಟ್ರಿಬ್ಯೂಟ್]], [[ಅಡೋಬ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವೇಟ್]], [[ಅಡೋಬ್ ಆಕ್ರೊಬ್ಯಾಟ್ ಕನೆಕ್ಟ್]] (ಮೊದಲಿಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ರೊಮೀಡಿಯಾ ಬ್ರೀಝ್ ಆಗಿತ್ತು), [[ಅಡೋಬ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್]], [[ಅಡೋಬ್ ಡ್ರೀಮ್‌ವೇವರ್]], [[ಅಡೋಬ್ ಫೈರ್‌ವರ್ಕ್ಸ್]], [[ಅಡೋಬ್ ಫ್ಲ್ಯಾಷ್]], [[ಮ್ಯಾಕ್ರೊಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ಪೇಪr]], [[ಅಡೋಬ್ ಫ್ಲೆಕ್ಸ್]], [[ಮ್ಯಾಕ್ರೊಮೀಡಿಯಾ ಫ್ರೀಹ್ಯಾಂಡ್]], [[ಮ್ಯಾಕ್ರೊಮೀಡಿಯಾ ಹೋಮ್‌ಸೈಟ್]], [[ಮ್ಯಾಕ್ರೊಮೀಡಿಯಾ ಜೆರನ್]], [[ಅಡೋಬ್ ಪ್ರೆಸೆಂಟರ್]], ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್ರೊಮೀಡಿಯಾ ಆಥೊರ್ವೇರ್]].<ref>{{cite press release |title=Adobe to acquire Macromedia |publisher=Adobe |date=April 18, 2005 |url=http://www.adobe.com/aboutadobe/invrelations/adobeandmacromedia.html |accessdate=2007-03-31}}</ref><ref>{{cite press release |title=ADOBE TO ACQUIRE MACROMEDIA |publisher=Macromedia |date=April 18, 2005 |url=http://www.macromedia.com/macromedia/proom/pr/2005/adobe_macromedia.html |accessdate=2007-03-31 |archive-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081010193156/http://www.macromedia.com/macromedia/proom/pr/2005/adobe_macromedia.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | first =Jefferson | last = Graham | title =Adobe buys Macromedia in $3.4B deal | url =http://www.usatoday.com/money/industries/technology/2005-04-18-adobe-macromedia_x.htm?csp=34 | publisher =USA Today | date =2005-04-18 | accessdate =2007-03-31}}</ref> ==== 2007 ==== * ಜನವರಿ: ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಾಹಕರ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣದ ಮುಂದಿನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಡಿಜಿಟಲ್ ಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುವಂತೆ [[ಅಡೋಬ್ ಫೋಟೋಶಾಪ್ ಲೈಟ್‌ರೂಮ್]] ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಉತ್ಪನ್ನವು [[ಆಪಲ್‌ನ]] [[ಅಪೆರ್ಚರ್‌]]ಗೆ ಪೈಪೋಟಿಯಾಗಿ RAW ಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಪಾದನೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. * ಮೇ 2007: [[Scene7]] ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಇದು ವೆಬ್‌ನ ರೀಟೇಲ್ ಸೈಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಇಮೇಜ್ ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಅನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. * ಜುಲೈ: ಅಡೋಬ್ ಕಂಪನಿಯು [[ಅಡೋಬ್ ಸೌಂಡ್‌ಬೂತ್]] ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ಉತ್ಪನ್ನವು [[ಅಡೋಬ್ ಆಡಿಶನ್]] ಅನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲ ಆದರೆ ಆಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆ ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ವೃತಿನಿರತರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ವಾತಾವರಣ ಕಲ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. * ಆಗಸ್ಟ್ 3, 2007: [[ಆಥರ್‌ವೇರ್]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವ ತನ್ನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅವರು [http://www.adobe.com/products/authorware/productinfo/faq/eod ಘೋಷಿಸಿದರು]. ಇದು ಒಂದು "ವೆಬ್, CD/DVD, ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ಸ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ರಿಚ್-ಮೀಡಿಯಾ ಇಲರ್ನಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ವಿಶುಯಲ್ ಆಥರಿಂಗ್ ಟೂಲ್". ಆಥರ್‌ವೇರ್ ಇದು ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ/ಅಡೋಬ್ ವಿಲೀನವಾದಾಗ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಟೂಲ್‌ಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಇದರ ಬದಲಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು ಅಡೋಬ್ ಕ್ಯಾಪಿಟೇಟಿವ್. * ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007: [[ಬುಝ್‌ವರ್ಡ್]], ಆನ್‌ಲೈನ್ ವರ್ಡ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವರ್ಚುಯಲ್ ಉಬಿಕ್ವಿಟಿಯನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. * ನವೆಂಬರ್ 12, 2007: CEO, [[ಬ್ರೂಸ್ ಚಿಜೆನ್]] ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 1ರಿಂದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ, ಅವರ ಸ್ಥಾನ ತುಂಬಿದವರು [[ಶಂತನು ನಾರಾಯಣ್]], ಅಡೋಬ್‌ನ ಈಗಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ. ಬ್ರೂಸ್ ಚಿಜನ್ ಅವರು ಅಡೋಬ್‌ನ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಬೇಕೆಂಬ ಆಶಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಹಾಗೂ ಅವರು ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಡೋಬ್‌ನ 2008ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ==== 2008 ==== * ಏಪ್ರಿಲ್: ಅಡೋಬ್ ಮೀಡಿಯಾ ಪ್ಲೇಯರ್ ಅನ್ನು ಅಡೋಬ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು ಬಹಳಷ್ಟು ವೀಡಿಯೋಗಳು ಮತ್ತು ಟುಟೋರಿಯಲ್‌ಗಳು ಮನೋರಂಜನೆಗಾಗಿ ಅಥವಾ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ. * 27 ಏಪ್ರಿಲ್: ಅಡೋಬ್ ಹಳೆಯ HTML/ವೆಬ್ ಡೆವೆಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಗೋಲೈವ್‍ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿ ಬದಲಾಗಿ [[ಡ್ರೀಮ್‌ವೇವರ್]] ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಅಡೋಬ್ ತನ್ನ ಗೋಲೈವ್ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಡ್ರೀಮ್‌ವೇವರ್ ಅನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು ಹಾಗೂ ಗೋಲೈವ್ ಅನ್ನು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಟ್ಯುಟೋರಿಯಲ್ ಮತ್ತು ಮೈಗ್ರೇಶನ್ ಅಸಿಸ್ಟೆನ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಸುವವರಿಗೆ ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿತು * 1 ಜೂನ್: ಅಡೋಬ್ [http://www.acrobat.com Acrobat.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120928232911/https://acrobat.com/ |date=2012-09-28 }} ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, ಇದು ಕೊಲ್ಯಾಬರೇಟಿವ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಜ್ಜಾದ ಒಂದು [[ವೆಬ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್]] ಶ್ರೇಣಿ.<ref name="AcrobatDotCom">{{cite web | url=http://blogs.adobe.com/acom/2008/06/welcome_to_acrobatcom_work_tog_1.html | title=Welcome to Acrobat.com — Work. Together. Anywhere. | date=2008-06-01 | accessdate=2008-06-02 | publisher=Adobe | author=Erik Larson | archive-date=2008-06-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080603155243/http://blogs.adobe.com/acom/2008/06/welcome_to_acrobatcom_work_tog_1.html | url-status=dead }}</ref> * ಡಿಸೈನ್, ವೆಬ್, ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಪ್ರೀಮಿಯಮ್ ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಟರ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಒಳಗೊಂಡ ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಸೂಟ್ 4 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಆರು ಕಾನ್ಫಿಗರೇಶನ್‌ನೊಂದಿಗೆ USD $1,700 ನಿಂದ $2,500<ref>{{cite news|author=|title=Adobe launches Creative Suite 4; Likely to top low expectations|url=http://blogs.zdnet.com/BTL/?p=10127|date=September 23, 2008|work=ZDNet|publisher=CBS|accessdate=2008-09-23|archive-date=2008-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080924141406/http://blogs.zdnet.com/BTL/?p=10127|url-status=dead}}</ref> ವರೆಗಿನ ಬೆಲೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಸಹ.<ref name="Carlson"/> ಫೋಟೊಶಾಪ್‌ನ ವಿಂಡೋಸ್ ಆವೃತ್ತಿಯು 64-bit ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="Carlson">{{cite news|author=Carlson, Jeff|title=Adobe Announces Vast Creative Suite 4|url=http://db.tidbits.com/article/9782|date=September 23, 2008|publisher=TidBITS|accessdate=2008-09-23}}</ref> * ಡಿಸೆಂಬರ್ 3, 2008: ಅಡೋಬ್ ದುರ್ಬಲವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ 600 ಜನ ನೌಕರರನ್ನು ಕೆಲಸದಿಂದ ತೆಗೆದು ಹಾಕಿತು (ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ನೌಕರವರ್ಗದಲ್ಲಿ 8%). ==== 2009 ==== * ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಸೂಟ್ 4 ರ ಮಾರಾಟ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.menafn.com/qn_news_story.asp?StoryId=%7B71506579-2A79-4443-B4C6-91AFEBB869A9%7D |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-09-18 |archive-date=2011-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110812100743/http://www.menafn.com/qn_news_story.asp?StoryId=%7B71506579-2A79-4443-B4C6-91AFEBB869A9%7D |url-status=dead }}</ref> * ಆಗಸ್ಟ್ 29 - ಅಡೋಬ್ ತನ್ನ [[ಬಿಸಿನೆಸ್ ಕೆಟಲಿಸ್ಟ್‌]]ನ ಒಡೆತನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>http://www.adobe.com/special/businesscatalyst/</ref> * ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15 -ಅಡೋಬ್ ತನ್ನ [[ಓಮ್ನೀಚರ್‌‌]]ನ ಒಡೆತನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.‍<ref>http://www.businesswire.com/portal/site/google/?ndmViewId=news_view&amp;newsId=20090915006569&amp;newsLang=en</ref> * ನವೆಂಬರ್ 10 - ಅಡೋಬ್ ತನ್ನ 680 ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಕೆಲಸದಿಂದ ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದ್ದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704402404574528174100385780.html</ref> ==== 2010 ==== * ಚೈನಾದ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ಅಡೋಬ್ ತನ್ನದೇ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ "[[ಕೋಆರ್ಡಿನೇಟೆಡ್ ಅಟ್ಯಾಕ್]]" ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಸಂಶೋಧಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.dailytech.com/Adobe%20Targeted%20by%20Cyber%20Attack%20from%20China/article17387.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-05 |archive-date=2010-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525075211/http://www.dailytech.com/Adobe%2BTargeted%2Bby%2BCyber%2BAttack%2Bfrom%2BChina/article17387.htm |url-status=dead }}</ref> ಇದೇ ಅಟ್ಯಾಕ್ [[ಗೂಗಲ್]] ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ಇತರೆ 20 ಕಂಪನಿಗಳೊಡನೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದೆ. == ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮುಂದಾಳತ್ವ == {| width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="2" |- | colspan="2"| '''ನಿರ್ವಾಹಕ ಸಮಿತಿ''' <ref>https://web.archive.org/web/20051211105920/http://www.adobe.com/aboutadobe/pressroom/pdfs/fastfacts.pdf</ref> |- valign="top" | width="150"| [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಎಮ್. ಜೆಸ್‌ಚ್ಕೆ]] | [[ಸಮಿತಿಯ ಸಹ-ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] |- valign="top" | width="150"| [[ಜಾನ್ ಇ.ವಾರ್ನಾಕ್]] | ಸಮಿತಿಯ ಸಹ-ಅಧ್ಯಕ್ಷ |- valign="top" | width="150"| [[ಶಂತನು ನಾರಾಯಣ್]] | ಅಧ್ಯಕ್ಷ & ಮುಖ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಅಧಿಕಾರಿ |- valign="top" | width="150"| [[ಕರೇನ್ ಕೋಟ್ಲೆ]] | ಹಿರಿಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ, ಜನರಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ |- valign="top" | width="150"| [[ಮಾರ್ಕ್ ಗರ್ರೆಟ್]] | ಇಕ್ಸಿಕ್ಯುಟಿವ್ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಹಣಕಾಸು ಅಧಿಕಾರಿ |- valign="top" | width="150"| [[ಡೊನ್ನಾ ಮೊರ್ರಿಸ್]] | ಜಿರಿಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ, ಹ್ಯೂಮನ್ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ |- |- valign="top" | width="150"| [[ಕೆವಿನ್ ಲಿಂಚ್]] | ಹಿರಿಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ: ಅನುಭವಿ & ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಗುಂಪು, ಮುಖ್ಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಧಿಕಾರಿ |- |} == ಉತ್ಪನ್ನಗಳು == {{main|List of Adobe software}} ಅಡೋಬ್‌ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಕೆಳಕಂಡಂತಿವೆ: * ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್, ಅವೆಂದರೆ [[ಅಡೋಬ್ ಫೋಟೋಶಾಪ್]] ([[ಅಡೋಬ್ ಕ್ರಿಯೇಟೀವ್ ಸೂಟ್‌]]ನ ಒಂದು ಭಾಗ) ಮತ್ತು [[ಅಡೋಬ್ ಆಡಿಷನ್]] * ಸರ್ವರ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್, ಅವೆಂದರೆ [[ಅಡೋಬ್ ಕೋಲ್ಡ್‌ಫ್ಯೂಶನ್]] ಮತ್ತು [[ಅಡೋಬ್ ಲೈವ್‌ಸೈಕಲ್]] * ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು, ಅವೆಂದರೆ [[ಪೋರ್ಟಬಲ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್]] (PDF), PDF'ನ ಹಿಂದಿನ [[ಪೋಸ್ಟ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್]], ಹಾಗೂ [[ಫ್ಲ್ಯಾಶ್]] * [[ಅಡೋಬ್ ಕುಲರ್]], [[ಫೋಟೋಶಾಪ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]], ಹಾಗೂ [[Acrobat.com]] ನಂತಹ ವೆಬ್ ಹೋಸ್ಟೆಡ್ ಸೇವೆಗಳು * ವೆಬ್ ಡಿಸೈನ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಸ್: [[ಅಡೋಬ್ ಡ್ರೀಮ್‌ವೇವರ್]] ಹಾಗೂ [[ಅಡೋಬ್ ಗೋಲೈವ್]] * ವೀಡಿಯೋ ಸಂಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ವಿಶುಯಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್: [[ಅಡೋಬ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್]] ಹಾಗೂ [[ಅಡೋಬ್ ಆಫ್ಟರ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್]] * ಇ‌ಲರ್ನಿಂಗ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್, ಅದು [[ಅಡೋಬ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವೇಟ್]] == ವರಮಾನದ ಮಾಹಿತಿ == 1986ರಲ್ಲಿ ಅಡೋಬ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ [[NASDAQ]] ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಅಡೋಬ್‌ನ 2006ರ ಆದಾಯಗಳು $2.575 ಬಿಲಿಯನ್ [[USD]] ರಷ್ಟಿತ್ತು.<ref name="google">{{cite web | url = http://finance.google.com/finance?q=ADBE | publisher = Google Finance | title = Adobe Systems Incorporated Company Profile }}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 2007ರಂತೆ,ಅಡೋಬ್‌ನ [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಹೂಡಿಕೆ]] ಅಂದಾಜು $23 [[ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ಬಿಲಿಯನ್]] [[USD]]ಗಳಷ್ಟಿತ್ತು; ಆಗಸ್ಟ್ 2007ರಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 49 P/E ಪ್ರಮಾಣದ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು $0.82ರಷ್ಟು EPS ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಶೇರುಗಳು ಸುಮಾರು $40 [[USD]]ಗಳಿಗೆ [[NASDAQ]]ನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.<ref name="google"/> ಮಾರ್ಚ್ 2008ರಲ್ಲಿ, ಅಡೋಬ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಹೂಡಿಕೆ ಅಂದಾಜು $18 ಬಿಲಿಯನ್ USDಗಳಷ್ಟಿತ್ತು; ಸುಮಾರು 27 P/E ಪ್ರಮಾಣದ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು $1.21ರಷ್ಟು EPS ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಶೇರುಗಳು ಸುಮಾರು $40 USDಗಳಿಗೆ NASDAQ ನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.<ref name="google"/> === ಆದಾಯ === {{col-begin}} {{col-break}} ==== 2000s ==== {| class="wikitable sortable " |- ! ಹಣಕಾಸಿನ ವರ್ಷ ! ಆದಾಯ |- | 2008 | $3.58 ಬಿಲಿಯನ್ <ref>[http://www.adobe.com/aboutadobe/pressroom/pressreleases/pdfs/200812/Q408Earnings.pdf Q4 and FY2008 earnings press release]</ref> |- | ೨೦೦೭ | $3.158 ಬಿಲಿಯನ್ <ref>[http://www.macsimumnews.com/index.php/archive/adobe_announced_record_revenue/ Macsimum News - Adobe announces record revenue]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 2006 | $2.575 ಬಿಲಿಯನ್<ref name="Q406Earnings">[http://www.adobe.com/de/aboutadobe/pressroom/pr/dec2006/Q406Earnings.pdf adobe.com]</ref> |- | 2005 | $1.966 ಬಿಲಿಯನ್<ref name="Q406Earnings"/> |- | ೨೦೦೪ | $1.667 ಬಿಲಿಯನ್<ref>[http://www.adobe.com/aboutadobe/invrelations/pdfs/Q404Earnings.pdf adobe.com]</ref> |- | 2003 | $1.295 ಬಿಲಿಯನ್<ref name="outputlinks_Quarterly">{{Cite web |url=http://outputlinks.com/html/news/news-02387.shtml |title=Adobe Systems Reports Record Quarterly and Annual Revenue |access-date=2010-04-05 |archive-date=2008-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080220080021/http://outputlinks.com/html/news/news-02387.shtml |url-status=dead }}</ref> |- | 2002 | $1.165 ಬಿಲಿಯನ್<ref name="outputlinks_Quarterly"/> |- | 2001 | $1.230 ಬಿಲಿಯನ್<ref>[http://www.adobe.com/aboutadobe/pressroom/pressreleases/pdfs/200212/2002Q4Earnings.pdf adobe.com]</ref> |- | 2000 | $1.156 ಬಿಲಿಯನ್<ref name="20001214.adbeq4.pdf">[http://www.adobe.com/aboutadobe/pressroom/pressreleases/pdfs/200012/20001214.adbeq4.pdf adobe.com]</ref> |} {{col-break}} ==== 1990s ==== {| class="wikitable sortable " |- ! Fiscal year ! ಆದಾಯ |- | 1999 | $1.015 ಬಿಲಿಯನ್<ref name="20001214.adbeq4.pdf"/> |- | | 1998 | $895 ಮಿಲಿಯನ್<ref name="Q49810K.pdf">[http://www.adobe.com/aboutadobe/invrelations/pdfs/Q49810K.pdf adobe.com]</ref> |- | 1997 | $912 ಮಿಲಿಯನ್<ref name="Q49810K.pdf"/> |- | 1996 | $787 ಮಿಲಿಯನ್<ref name="Q49810K.pdf"/> |- | | 1995 | $762 ಮಿಲಿಯನ್<ref name="Q49810K.pdf"/> |- | | 1994 | $676 ಮಿಲಿಯನ್<ref name="Q49810K.pdf"/> |} {{col-end}} ಅಡೋಬ್‌ನ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ನವೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 2007ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿದ್ದು ನವೆಂಬರ್ 30, 2007. == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == 1995ರಿಂದಲೂ, ಅಡೋಬ್‌ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಕಂಪನಿ ಎಂದು ''[[Fortune]]'' ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಡೋಬ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು 2003ರಲ್ಲಿ ಐದನೆಯ, 2004ರಲ್ಲಿ ಆರನೆಯ, 2007ರಲ್ಲಿ 31ನೆಯ,2008ರಲ್ಲಿ 40ನೆಯ ಹಾಗೂ 2009ರಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಉತ್ತಮ ಕಂಪನಿಯೆಂದು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://money.cnn.com/magazines/fortune/bestcompanies/2009/full_list/ | title = 100 Best Companies to Work For 2009 | access-date = 2010-04-05 | archive-date = 2010-03-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100305194723/http://money.cnn.com/magazines/fortune/bestcompanies/2009/full_list/ | url-status = dead }}</ref> ಮೇ 2008ರಲ್ಲಿ, ಅಡೋಬ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾವು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು 19ನೆಯ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಳ ಎಂಬ ದರ್ಜೆಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.greatplacetowork.com/best/list-in.htm|title=Best Places to work in India}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ, ಅಡೋಬ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಕೆನಡಾ Inc. ಇದು "[[Canada's Top 100 Employers]]" ಎಂದು ಮೀಡಿಯಾ ಕಾರ್ಪ್ ಕೆನಡಾ Inc.ನಿಂದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು, ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ''[[Maclean's]]'' ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.eluta.ca/top-employer-adobe-systems-canada|title=Reasons for Selection, 2009 Canada's Top 100 Employers Competition}}</ref> == ಟೀಕೆಗಳು == ಅಡೋಬ್ ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ <ref>{{cite web | url = http://www.bjp-online.com/public/showPage.html?page=441615 | title = Photographers take stand against Adobe | access-date = 2010-04-05 | archive-date = 2010-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100508010046/http://www.bjp-online.com/public/showPage.html?page=441615 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://news.zdnet.co.uk/software/0,1000000121,39497760,00.htm?r=1 | title = Adobe responds to CS4 pricing criticism | access-date = 2010-04-05 | archive-date = 2019-09-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190919023832/https://www.zdnet.com/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.builderau.com.au/news/soa/Adobe-defends-CS4-pricing/0,339028227,339292472,00.htm | title = Adobe defends CS4 pricing | access-date = 2010-04-05 | archive-date = 2011-05-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110516023456/http://www.builderau.com.au/news/soa/Adobe-defends-CS4-pricing/0,339028227,339292472,00.htm | url-status = dead }}</ref> ವಿಧಿಸುವ ಬೆಲೆಯ ರೂಡಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಟೀಕೆಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ, ದೇಶೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಿಂತ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಯು <ref>{{cite web | url = http://www.creativepro.com/article/creative-suite-pricing-varies-throughout-world | title = Adobe responds to customer protests against perceived unfair pricing. }}</ref> ಎರಡುಪಟ್ಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೂನ್ 2009ರಲ್ಲಿ, ಅಡೋಬ್ ತನ್ನ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು UK ಯಲ್ಲಿ 10%ಏರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.pcpro.co.uk/news/254173/adobe-hikes-uk-prices-by-10.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-05 |archive-date=2009-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090807074447/http://www.pcpro.co.uk/news/254173/adobe-hikes-uk-prices-by-10.html |url-status=dead }}</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[ಅಡೋಬ್ ಎಂಗೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್]] * [[ಅಡೋಬ್ ಸಲ್ಯೂಷನ್ಸ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್]] * [[ಅಡೋಬ್ MAX]] * [[US v. ElcomSoft Sklyarov]] * [[ಅಡೋಬ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] {{-}} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|2}} == ಆಕರಗಳು == * {{cite web|url=http://worldsbestlogos.blogspot.com/2007/08/adobe-systems-logo-history.html|title=Adobe Logo History|archiveurl=https://archive.is/20121202103016/http://worldsbestlogos.blogspot.de/2007/08/adobe-systems-logo-history.html|archivedate=2012-12-02|access-date=2010-04-05|url-status=live}} * {{cite web | url = http://www.adobe.com/uk/aboutadobe/pressroom/pdfs/timeline.pdf | title = Adobe timeline | format = PDF | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070927035526/http://www.adobe.com/uk/aboutadobe/pressroom/pdfs/timeline.pdf | archivedate = 2007-09-27 | access-date = 2010-04-05 | url-status = bot: unknown }} * {{cite web | title = Patents owned by Adobe Systems | work = US Patent & Trademark Office | url = http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2&Sect2=HITOFF&u=%2Fnetahtml%2Fsearch-adv.htm&r=0&p=1&f=S&l=50&Query=an%2F%22Adobe+Systems%22&d=ptxt | accessdate = 8 December 2005 | archive-date = 3 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150903183009/http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2&Sect2=HITOFF&u=%2Fnetahtml%2Fsearch-adv.htm&r=0&p=1&f=S&l=50&Query=an%2F%22Adobe+Systems%22&d=ptxt | url-status = dead }} * [http://www.sanjosesemaphore.org San Jose Semaphore on Adobe's building] * {{cite web | url = https://biz.yahoo.com/ic/12/12518.html | publisher = Yahoo! | title = Adobe Systems Incorporated Company Profile }} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{commonscat-inline}} * [http://video.marketwatch.com/market/business/fortune/companies/adobe-systems.htm?cpg=1 Adobe Systems Video and Audio on MarketWatch]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Adobe Systems}} {{NASDAQ-100}} {{Plugins}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಡೋಬ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಸ್ ಮೂಲದ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:NASDAQ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಟೈಪ್ ಫೌಂಡ್ರೀಸ್]] [[ವರ್ಗ:1982ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ]] rvh82p5zrt83sks4u6njwxe8xmf0an7 0 23544 1373417 1373026 2026-05-15T05:40:54Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373417 wikitext text/x-wiki {{chembox | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 265532163 | Name = Hydrogen peroxide | ImageFileL = Wasserstoffperoxid.svg | ImageNameL1 = Structural formula of hydrogen peroxide | ImageSizeL1 = 120px | ImageFileR1 = Hydrogen-peroxide-3D-balls.png | ImageNameR1 = Ball-and-stick model of the hydrogen peroxide molecule | ImageSizeR1=120px | IUPACName = dihydrogen dioxide | OtherNames = Dioxidane | Section1 = {{Chembox Identifiers | CASNo = 7722-84-1 | CASNo_Ref = {{cascite}} | ChemSpiderID = 763 | PubChem = 784 | IUPHAR_ligand = 2448 | RTECS = MX0900000 (>90% soln.)<br/>MX0887000 (>30% soln.) | EINECS = 231-765-0 | UNNumber = 2015 (>60% soln.)<br/>2014 (20–60% soln.)<br/>2984 (8–20% soln.) }} | Section2 = {{Chembox Properties | Formula = H₂O₂ | MolarMass = 34.0147 g/mol | Appearance = Very light blue color; colorless in solution | Density = 1.463 g/cm³ | Solubility = [[Miscible]] | SolubleOther = soluble in [[ether]] | MeltingPtC = -0.43 | BoilingPtC = 150.2 | pKa = 11.62 <ref>Pradyot Patnaik. ''Handbook of Inorganic Chemicals''. McGraw-Hill, 2002, ISBN 0-07-049439-8</ref> | RefractIndex = 1.34 | Viscosity = 1.245&nbsp;c[[Poise|P]] (20&nbsp;°C) | Dipole = 2.26&nbsp;[[Debye|D]] }} | Section4 = {{Chembox Thermochemistry | DeltaHf = -4.007 kJ/g | DeltaHc = | Entropy = | HeatCapacity = 1.267 J/g K (gas) <br> 2.619 J/g K (liquid) }} | Section7 = {{Chembox Hazards | ExternalMSDS = [http://www.ilo.org/public/english/protection/safework/cis/products/icsc/dtasht/_icsc01/icsc0164.htm ICSC 0164 (>60% soln.)] | EUIndex = 008-003-00-9 | EUClass = Oxidant ('''O''')<br/>Corrosive ('''C''')<br/>Harmful ('''Xn''') | RPhrases = {{R5}}, {{R8}}, {{R20/22}}, {{R35}} | SPhrases = {{S1/2}}, {{S17}}, {{S26}}, {{S28}}, {{S36/37/39}}, {{S45}} | NFPA-H = 3 | NFPA-F = 1 | NFPA-R = 2 | NFPA-O = OX | FlashPt = Non-flammable | LD50 = 1518 mg/kg }} | Section8 = {{Chembox Related | OtherCpds = [[water (molecule)|Water]]<br/>[[Ozone]]<br/>[[Hydrazine]]<br/>[[Hydrogen disulfide]] }} }} '''ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್''' (H₂O₂) ಒಂದು ತಿಳಿ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥ, ನೀರಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಂಟಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ತಿಳಿ ದ್ರವಪದಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇದು ಬಣ್ಣರಹಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಉತ್ಕರ್ಷಣೆಯ ಗುಣಧರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಬಿಳಿಯಾಗಿಸುವ ಗುಣವನ್ನುಸಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸೋಂಕು ನಿವಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ರೋಗಾಣುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು,ಉತ್ಕರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ರಾಕೆಟ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರೊಪೆಲ್ಲೆಂಟ್‌ಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book | url = https://books.google.com/books?id=AzoCJfTmRDsC | title =A Vertical Empire: The History of the UK Rocket and Space Programme, 1950-1971 | first = C. N. | last = Hill | publisher = Imperial College Press | year = 2001 | isbn = 9781860942686}}</ref> ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಉತ್ಕರ್ಷಣೆಯ ಗುಣಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ರಿಯಾಕ್ಟಿವ್ ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಸ್ಪೀಶೀಸ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಆಕ್ಸಿಡೆಟಿವ್ ಮೆಟಬಾಲಿಸಮ್‌ನ ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು (ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ಬದ್ದ ಹಾಗು ಅನುಮೋದಕ ವಾಯುಜೀವಿಗಳು, ಪೆರಾಕ್ಸಿಡೇಸ್ ಎಂಬ ಕಿಣ್ವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇವುಗಳು ಹಾನಿಕಾರಕವಲ್ಲ ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿರುವ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸಿಡೇಸ್ ಅನ್ನು ನೀರು ಹಾಗು ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಆಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ. ==ರಚನೆ ಹಾಗು ಲಕ್ಷಣಗಳು== [[File:H2O2 structure-en.svg|300px|left|ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್‌ನ ರಚನೆ]] ಎಲ್ಲಾ ಕಣಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ಬಾಹ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಅದರ ಕಣಗಳ ಭಾರ, ರಚನೆ ಹಾಗೂ ಕಣಗಳ ಒಳಗೆ ಪರಮಾಣುಗಳ ವಿಂಗಡನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ;ಆಣ್ವಿಕ ರಚನೆ ಯಾವುದೇ ಕಣಗಳ ರಚನೆಯು ಅದರಲ್ಲಿಯ ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಣಗಳ ಆಕಾರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್, ಮೂಲತಃ ಎರಡು ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಕಾನ್ಫಾರ್ಮರ್ಸ್ ಇದು ಕಣಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ''ವಿರುದ್ಧ'' ಕಾನ್ಫಾರ್ಮರ್ ಸ್ಟಿರಿಕ್ ರಿಪಲ್ಶನ್‌ಅನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲದೆ 90° ಅಷ್ಟು ತಿರುಚಿರುವ ''ಪರ್ಯಾಯ'' ಕಾನ್ಫಾರ್ಮರ್ ಗಳು ''p-ರೀತಿಯ'' ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಕ್ಸಿಜನ್ ನ ಮಧ್ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ( ಇದು ಒಂದು ಏಕಾಂಗಿಯಾದ ಜೊತೆ ಹಾಗು ವಿಸಿನಲ್‌ನ O-H ಬಾಂಡ್ ನ LUMO ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಎರಡು ಕಾನ್ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌ನ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದಾಗಿ ಆಂಟಿಕ್ಲೈನಲ್ ಬಾಗಿದ ರಚನೆಯು ಏರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. O-O ಬಾಂಡ್ ಒಂದು ಏಕೈಕ ಬಾಂಡ್ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯವಾದರೂ ಸಹ, ಕಣಗಳು 29.45 kJ/molರಷ್ಟು ಅತೀ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಡತಡೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ತಿರುಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತದೆ (ಇದನ್ನು ಈತೇನ್ ನ 12.5 kJ/mol ರಷ್ಟು ತಿರುಗುವಿಕೆಯ ಅಡೆತಡೆಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ). ಹೆಚ್ಚಾದ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಒಂದು ಏಕೈಕ ಜೋಡಿ ಹಾಗು ಇತರ ಏಕೈಕ ಜೋಡಿಗಳ ನಡುವಿನ ವಿಕರ್ಷಣೆಯ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಬಾಂಡ್ ಕೋನಗಳು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಬಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಹಾಗು ಇದು ಅನಿಲರೂಪದ ಹಾಗು ಹರಳಿನ ರೂಪದ ಮಧ್ಯ ಇರುವ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲದೆ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹರಳುಗಳು H₂O₂ ಕಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ;ಸಮಾನಾಂತರಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಹೋಲಿಕೆ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮಾನಾಂತರಗಳೆಂದರೆ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಡಿಯೋಟೀರಿಯಮ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಹಾಗು ಮಾಲೊಡೋರಸ್ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಡೈಸಲ್ಫೈಡ್.<ref>{{Cite web |url=http://lb.chemie.uni-hamburg.de/static/CN/2_D_disch.php?content=169/EOY569_a |title=Landolt-Börnstein Substance - Property Index |access-date=2010-06-03 |archive-date=2012-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120327083541/http://lb.chemie.uni-hamburg.de/static/CN/2_D_disch.php?content=169/EOY569_a |url-status=deviated |archivedate=2012-03-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120327083541/http://lb.chemie.uni-hamburg.de/static/CN/2_D_disch.php?content=169/EOY569_a }}</ref> ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಡೈಸಲ್ಫೈಡ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಣುರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಸಹ ಕೇವಲ 70.7&nbsp;°C ರಷ್ಟು ಕುದಿಬಿಂದುವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಬಾಂಡ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕುದಿಬಿಂದುವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://books.google.co.uk/books?id=q2qJId5TKOkC&amp;pg=RA3-PT981&amp;dq=%22hydrogen+disulfide%22+boiling+point Google books CRC handbook of Chemistry and Physics, David R Lilde]</ref> ;ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ದ್ರವದ ಬಾಹ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಕಣಗಳ ಹಾಗು ನೀರಿನ ಮಧ್ಯ ಇರುವ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಬಾಂಡ್ ನಿಂದಾಗಿ, [[ದ್ರವ]] ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಮಿಶ್ರಣಗಳು, ನಿಷ್ಕಲ್ಮಷ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ಹಾಗು ವೈವಿದ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಹಾಗು ನೀರು ಯುಟೆಕ್ಟಿಕ್‌ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ-ಬಿಂದುವಿನ ವಿಷಣ್ಣತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಶ್ಕಲ್ಮಷ ನೀರು ಕರಗಲು ಹಾಗು ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಲು ಸುಮಾರಾಗಿ 273Kರಷ್ಟಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ನಿಶ್ಕಲ್ಮಷ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಕೇವಲ 0.4K ರಷ್ಟು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ,ಅಂದರೆ 50% (ರಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ) ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥವು ಕರಗಲು ಮತ್ತು ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಲು 221 Kರಷ್ಟು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.h2o2.com/intro/FMC_MSDS_40_to_60.pdf |title=60% hydrogen peroxide msds 50% H2O2 MSDS |access-date=2010-06-03 |archive-date=2009-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091229052623/http://www.h2o2.com/intro/FMC_MSDS_40_to_60.pdf |url-status=deviated |archivedate=2009-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091229052623/http://www.h2o2.com/intro/FMC_MSDS_40_to_60.pdf }}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಲೂಯಿಸ್ ಜಾಕ್ವೆಸ್ ಥೆನಾರ್ಡ್‌ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1818ರಲ್ಲಿ ಬೇರಿಯಮ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಸಿಡ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯುಸುವುದರ ಮುಖಾಂತರ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.<ref>{{cite journal | title = | author = L. J. Thenard | journal = [[Annales de chimie et de physique]] | volume = 8 | year =1818 | pages = 308}}</ref> ಸುಧಾರಿತ ವಿಧಾನದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಅನ್ನು,ಹಾಗು ಜೊತೆಗೆ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಗಳು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಬೇರಿಯಮ್ ಸಲ್ಫೈಡ್ ಸಹ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿದೆ. ಥಿಯೊನಾರ್ಡ್ ವಿಧಾನವನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನ ಕೊನೆಯಿಂದ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು.<ref>ಸಿ. ಡಬ್ಲೂ. ಜೋನ್ಸ್, ಜೆ. ಎಚ್. ಕ್ಲಾರ್ಕ್. ''Applications of Hydrogen Peroxide and Derivatives''. Royal Society of Chemistry, '''1999'''.</ref> ಆಧುನಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯದವರೆಗೆ, ನಿಶ್ಕಲ್ಮಷ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಅಸ್ಥಿರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯವು ಅಸಫಲವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಘನ ಪಧಾರ್ಥಗಳು ಹಾಗು ಭಾರ ಲೋಹಗಳು [[ಕಬ್ಬಿಣ|ಕಬ್ಬಿಣಗಳು]] ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ವೇಗದ ವಿಭಜನೆ ಹಾಗು ಸಿಡಿಯುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ನೂರು ಪ್ರತಿಶತಃ ನಿಶ್ಕಲ್ಮಷ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲ ಭಾರಿಗೆ ರಿಚರ್ಡ್ ವೊಲ್ಫೆನ್ಸ್ಟೀನ್1894ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಕ್ಯೂಮ್ ಡಿಸ್ಟಿಲ್ಲೇಶನ್‌ನ ಮೂಲಕ ಪಡೆದನು.<ref>{{cite journal | title = Concentration und Destillation von Wasserstoffsuperoxyd | author = [[Richard Wolffenstein (chemist)|Richard Wolffenstein]] | journal = Berichte der deutschen chemischen Gesellschaft | volume = 27 | issue = 3 | pages = 3307–3312 | year = 1894 | url= | doi = 10.1002/cber.189402703127}}</ref> 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಪೀಟರ್ ಮೆಲಿಕಿಶ್ವಿಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಆತನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಎಲ್.ಪಿಜಾರ್ಜೆವಿಸ್ಕಿ ಹಲವಾರು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ಹಲವಾರು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು ಅದರಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದುದೆಂದರೆ H-O-O-H. H₂O₂ ಅನ್ನು ಜೈವಿಕ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ತಡೆಯ ವಿಭಜಕಗಳು [[ಇತೈಲಿನ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ ಅಲ್ಲದೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ, ಹಾಗು ಕಲಬೆರಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ]] H₂O₂ ಅನ್ನು ಬಹಳ ಸಮಯದವೆರೆಗೆ ಔಷಧಿಗಳ ತಯಾರಿಕಾ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವೈಮಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ, ಸೆಟಲೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು H₂O₂ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು H₂O₂ ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ FDA 510(k) ರಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. EtO ದ ಮಾನದಂಡದ ಪ್ರಕಾರ ANSI/AAMI/ISO 14937 ಅನ್ನು ನ್ಯಾಯಬದ್ಧವಾದ ಕೈಪಿಡಿಯಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಾನ್ಯೊ ಇದು ಕೋಶಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಸಿತು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವಾಗ H₂O₂ ಅನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಿದೆ, ಇದು ಅತೀ ವೇಗವನ್ನು ಹಾಗು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಕೋಶಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ವಿಧಾನದ ಶುದ್ಧೀಕರಣದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಅಥವಾ ಅಮೋನಿಯಮ್ ಬೈಸಲ್ಫೇಟ್ (NH₄HSO₄), ದ್ರವದ ಮಿಶ್ರಣಗಳ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾಲಿಸಿಸ್ ನ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಅದರ ಮುಂದಿನ ವಿಧಾನವಾದ ಪೆರಾಕ್ಸೊಡೈಸಲ್ಫೇಟ್ ((SO₄)₂)²⁻ ಉತ್ಪನ್ನದ ಹೈಡ್ರೋಲಿಸಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 2-ಅಲ್ಕಿಲ್ ಅಂತ್ರಹೈಡ್ರೋಕ್ವಿನೋನ್ (ಅಥವಾ 2-ಆಲ್ಕೈಲ್-9,10-ಡೈಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಅಂತ್ರಾಸಿನ್) ಹಾಗು 2-ಅಲ್ಕಿಲ್ ಅಂತ್ರಾಸಿನ್‌ಗಳ ಆಟೋಆಕ್ಸಿಡೇಶನ್‌ನ ವಿಧಾನದ ಮುಖಾಂತರ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 2-ಇತೈಲ್ ಅಥವಾ 2-ಅಮೈಲ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ದುಂಡಗಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 2-ಇತೈಲ್ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ 2-ಇತೈಲ್-9,10-ಡೈಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಅಂತ್ರಸೀನ್ (C₁₆H₁₄O₂) ಅದರ ಇನ್ನೊಂದು ರಚನೆಯಾದ 2-ಎತೈಲ್ ಅಂತ್ರಕ್ವಿನೋನ್ (C₁₆H₁₂O₂) ಹಾಗು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ ಆಕ್ಸಿಡೈಸ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಒತ್ತಡವಿರುವ ಹಾಗು ನೀರ್ಗುಳ್ಳೆಗಳಾಗಿರುವ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಅಂತ್ರಸೀನ್ ಮಿಶ್ರಣದ ಮುಖಾಂತರ ಹಾಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಅಸ್ಥಾಯಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಕಣಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದರ ಮುಖಾಂತರ(ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸಮೂಹದ ಒಂದು ಭಾಗ), ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಅನ್ತ್ರಕ್ವಿನೋನ್ ಮರುಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಶೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅಂತ್ರಕ್ವಿನೋನ್ ಉತ್ಪನ್ನವು ಮತ್ತೆ ಡೈಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿ (ಅಂತ್ರಸೀನ್) ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ [[ಹೈಡ್ರೋಜನ್]] ವಾಯುವಿನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗವನ್ನು ಬಳಸಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧಾನವು ಪುನಃ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Antra">{{cite journal | title = Hydrogen Peroxide Synthesis: An Outlook beyond the Anthraquinone Process | pages = 6962–6984 | author = Jose M. Campos-Martin, Gema Blanco-Brieva, Jose L. G. Fierro | year = 2006 | doi =10.1002/anie.200503779 | journal = Angewandte Chemie International Edition | volume = 45 | issue =42}}</ref><ref name="Riedl&Pleiderer">ಎಚ್. ರೀಡ್ಲ್ ಮತ್ತು ಜಿ. ಫ್ಲೆಯ್ಡೆರೆರ್, ಯು.ಎಸ್. ಪೇಟೆಂಟ್ 2,158,525 (ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2, 1936 USA, ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿ 1935 ಆಕ್ಟೋಬರ್ 10ರಲ್ಲಿ ) ರಿಂದ ಐ. ಜಿ. ಫಾರ್ಡೆನಿಂಡಸ್ಟ್ರಿ, ಜರ್ಮನಿ</ref> [[File:Riedl-Pfleiderer process.svg|420px|center|ರೀಡೆಲ್-ಫ್ಲೆಯ್ಡೆರರ್ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ತಯಾರಿಕೆ]] ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು 1936 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು, ಹಾಗು ಅವರ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಈ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ <ref name="Riedl&Pleiderer" />ರೀಡಲ್-ಫ್ಲೀಡೆರೆರ್ ವಿಧಾನವೆಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ವಿಧಾನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೂತ್ರವು ಬಹಳ ಸರಳವಾಗಿದೆ:<ref name="Antra" /> :H₂ + O₂ → H₂O₂ ಈ ವಿಧಾನದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಬಹಳವಾಗಿ ಹಾಗು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕ್ವಿನೋನ್‌ನ ಮರುಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ (ಇದು ಬಹಳಷ್ಟು ದುಬಾರಿಯಾಗಿದೆ) ಹಾಗು ಉದ್ಧರಣ ದ್ರಾವಣದ, ಹಾಗು ಹೈಡ್ರೋಜಿನೇಶನ್ ಕೆಟಲಿಸ್ಟ್‌ನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. 1994ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ H₂O₂ ರ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸುಮಾರು 1.9 ಮಿಲಿಯನ್ [[ಟನ್‌{/1/}ಗಳಷ್ಟಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು 2006ರಲ್ಲಿ ಇದು 2.2 ಮಿಲಿಯನ್ ನಷ್ಟಾಯಿತು, ಅದರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಪಾಲು 70% ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ|ಟನ್‌{/1/}ಗಳಷ್ಟಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು 2006ರಲ್ಲಿ ಇದು 2.2 ಮಿಲಿಯನ್ ನಷ್ಟಾಯಿತು,<ref name="HageLienke" /> ಅದರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಪಾಲು 70% ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ{{Citation needed|date=April 2007}}]]. ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂದರೆ 30% ರಷ್ಟು H₂O₂ [[Kgಗೆ ಸುಮಾರು US $0.54 ಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು, ಇದು ಕೆಜಿ ಗೆ US$1.50 ಸಮಾನವಾಗಿದೆ (ಯುಎಸ್ $0.68 per lb)ಗೆ ಪ್ರತಿಶತಃ "100% ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ"|kgಗೆ ಸುಮಾರು US $0.54 ಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು, ಇದು ಕೆಜಿ ಗೆ US$1.50 ಸಮಾನವಾಗಿದೆ (ಯುಎಸ್ $0.68 per lb)ಗೆ ಪ್ರತಿಶತಃ "100% ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ"{{Citation needed|date=April 2007}}]]". ===ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು=== ಹೊಸ ಪದ್ಧತಿಯಾದ, ಹಾಗು "ಹೆಚ್ಚು-ಉತ್ಪಾದಿತ/ಹೆಚ್ಚಿನ-ಫಲಿತಾಂಶದ" ವಿಧಾನವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಧಾನವು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿಂಗಡಣೆಯಾಗಿರುವ 2-ಅಮೈಲ್ ಅನ್ತ್ರಕ್ವಿನೋನ್‌ನ ಐಸೋಮರ್‌ನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಲ್ವೇ ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಜುಲೈ 2008ರಲ್ಲಿ, ಈ ವಿಧಾನವು "ಮೆಗಾ-ಸ್ಕೇಲ್" ಏಕೈಕ-ಟ್ರೈನ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಅನ್ನು ಬೆಲ್ಜಿಯಮ್‌ನ ಜಾಂಡ್‌ಲಿಯೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಈ ಪ್ಲಾಂಟ್ ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯವು ಎರಡರಷ್ಟಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿನ ನಂತರದ-ದೊಡ್ಡ ಏಕೈಕ-ಟ್ರೈನ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಇದಾಗಿದೆ. ಅದರ ನಂತರದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ಲಾಂಟ್ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ತಾ ಫುಟ್(ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್) ನಲ್ಲಿ 2011ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಳತೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಬೆಲೆಯು ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="ChemSystems">{{Cite web |url=http://www.chemsystems.com/about/cs/news/items/PERP%200708_3_Hydrogen%20Peroxide.cfm |title=Hydrogen Peroxide 07/08-03 Report, ChemSystems, May 2009. |access-date=2010-06-03 |archive-date=2014-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140116100151/http://www.chemsystems.com/about/cs/news/items/PERP%200708_3_Hydrogen%20Peroxide.cfm |url-status=deviated |archivedate=2014-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116100151/http://www.chemsystems.com/about/cs/news/items/PERP%200708_3_Hydrogen%20Peroxide.cfm }}</ref> ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅದರ ಅಣುಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಕಲ್ಪನೆ ಬಹಳಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದಕರ ಆಸಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ನೇರವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದರ ವಿಧಾನದ ಕೊರತೆಯೆಂದರೆ, ಥರ್ಮೋಡೈನಮಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಹಾಗು ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಜೊತೆಗಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ನೀರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಬಹಳಷ್ಟು ಕಾಲದವರೆಗೆ ಅತೀ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿರುವ ಕೆಟಲಿಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ, ಆಯ್ಕೆಯು ಹೆಚ್ಚಾದರು ಸಹ, ಇಂದಿಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಸಹ, 2000ರ ಪೂರ್ವದ ಸಂಶೊಧಕರು ಹೆಡ್ ವಾಟರ್ಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ (ನಾನೊಮೀಟರ್-ಗಾತ್ರ)ದಲ್ಲಿ ಫೇಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ಡ್ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲೋಹಗಳ ಘನ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಬನ್ ನ ಅಧಾರದ ಸುತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಕೊನೆಯ 2005ರಲ್ಲಿ ಯೋನಿಕ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ನ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಪೈಲೆಟ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಅನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಈ ಪೈಲೆಟ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ನ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ವಿಧಾನದ ಸರಳತೆಯನ್ನು ಅರಿಯಲು, ಇದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಹೊರಹೋಗುವ, ಹಾಗು ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಧಾನದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಹಾಗು ಅದರ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ವಿಧಾನವು ಅತೀ ಸರಳವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿಯು ಸಹ ಇಳಿಕೆಯಾಯಿತು ಹಾಗು ಈ ವಿಧಾನವು ಕಡಿಮೆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಈ ವಿಧಾನವು ಹೆಚ್ಚು ವಿಷಕಾರಿಯು ಮತ್ತು ಸಾಧಿತವಲ್ಲದ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ನಾವು ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಉತ್ಪಾತಿಯಾಗುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ (ಸುಮಾರು 5–10 wt% ಹಾಗು ಸುಮಾರು 40 wt% ರಷ್ಟು ಅಂತ್ರಕ್ವಿನೋನ್ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ).<ref name="ChemSystems" /> 2009ರಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಡಫ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಾರರು ಮತ್ತೊಂದು ಕಿಣ್ವದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು<ref name="G.J. Hutchings 2009">ಜಿ.ಜೆ. ಹಚಿಂಗ್ಸ್ ಎಟ್ ಅಲ್, ಸೈನ್ಸ್, 2009, 323, 1037</ref>. ಈ ಸಂಶೋದನೆಯು ನೇರವಾದ ವಿಧಾನಕ್ಕೂ ಸಹ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಗಿದೆ, ಆದರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಚಿನ್ನ]]-[[ಪಲ್ಲಾಡಿಯಮ್]] ನಂತಹ ನ್ಯಾನೊ ಕಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಹಜ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ, ನೇರವಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಆಮ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್‌ನ ತಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗುವ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಹ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೆ ವಿಭಜನೆಯಾಗುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಆದ್ದರಿಂದ, ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ನಂತರವೂ ಸಹ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕೂಡಿಡುವಾಗ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವಾಗ ಸ್ಥಿರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ), ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕಿಣ್ವಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಚಿನ್ನ-ಪೆಲ್ಲಾಡಿಯಮ್ ಕಿಣ್ವಗಳ ಉಪಯೋಗವು ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಅತ್ಯಲ್ಪ ಆಮ್ಲವು ಸಹ ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ಇನ್ನು ಸಹ ಬೆಳವಣಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಹಾಗು ಸಧ್ಯದ ಫಲಿತಾಂಶದ ಪ್ರಕಾರ ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಮೊತ್ತದ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ (ಸುಮಾರು 1–2 wt% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ). ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಂಶೋಧಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೇನೆಂದರೆ ಈ ವಿಧಾನವು ದುಬಾರಿಯು ಅಲ್ಲ, ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿತನಾದ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="ChemSystems" /><ref name="G.J. Hutchings 2009" /><ref name="palladium process">https://www.sciencedaily.com/releases/2009/02/090219141507.htm</ref><ref>{{cite journal | doi = 10.1126/science.1168980 | year = 2009 | month = Feb | author = Jennifer K. Edwards, Benjamin Solsona, Edwin Ntainjua N, Albert F. Carley | title = Switching off hydrogen peroxide hydrogenation in the direct synthesis process. | volume = 323 | issue = 5917 | pages = 1037–41 | pmid = 19229032 | journal = [[Science (journal)|Science]]}}</ref> ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋ ಕೆಮಿಕಲ್ ವಿಧಾನವನ್ನು ಡೌ ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಈ ವಿಧಾನವು ಏಕೈಕ ತುದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ಸಿಜನ್‌ನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟಿಕ್ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಾದ ಸೋಡಿಯಮ್ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡ್ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಾಗಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="ChemSystems" /> ===ಲಭ್ಯತೆ=== ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ದ್ರಾವಣದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 3 ಹಾಗು 6 wt% ರಷ್ಟು ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಔಷಧೀಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದಂತಹ ಆಮ್ಲಜನಕ ವಾಯುವಿನ ಅಳತೆಯನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ ಸಹ ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ (ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ); ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಭಜನೆಯಾದ ನಂತರ 20-ಅಳತೆಯ ಒಂದು ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ದ್ರಾವಣವು ಇಪ್ಪತ್ತು ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಆಮ್ಲಜನಕ ಅನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 30 wt% ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿಕ ಅಳತೆಗಳು ಸುಮಾರು 70% ರಿಂದ 98% ವರೆಗೆ ಸಹ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ,ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ >68% ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಬೆಯಾಗಿ ಹಾಗು ಆಮ್ಲಜನಕವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ (ಹಬೆಯ ತಾಪ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಅದರ ದಟ್ಟನೆ ಸಹ 68% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ) ಈ ಅಳತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳವಾಗಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಶುಶ್ರೂಷೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚಿಕ್ಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ವ್ಯಾಪಾರಿಕ ಉತ್ಪಾದಕರಿಗೆ ಗ್ರಾಹಕರು ಒಂದು ಪರಿಶೀಲನಾ ಪತ್ರವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ==ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು== ===ಕೊಳೆಯುವಿಕೆ=== ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಶಾಖವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿ (ಅಳತೆಮೀರಿದ) [[ನೀರು]] ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ: :2 H₂O₂ → 2 H₂O + O₂ ಈ ವಿಧಾನವು ಥರ್ಮೋಡೈನಮಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ಇದು Δ''H'' ^<s>o</s> of −98.2&nbsp;kJ·mol⁻¹ ಹಾಗೂ Δ''G'' ^<s>o</s> of −119.2&nbsp;kJ·mol⁻¹ ಮತ್ತು Δ[[S]] of 70.5&nbsp;J·mol⁻¹·K⁻¹ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಭಜನೆಯ ಮಟ್ಟವು ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ದಟ್ಟನೆ ಹಾಗು ತಾಪದ ಮೇಲೆ, ಅಲ್ಲದೆ pH ಹಾಗು ಸ್ಥಿರಕಾರಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಬೆರೆಕೆಗಳ ಮೇಲೂ ಸಹ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷಕ ಅಲ್ಲದೆ ಸಂಕ್ರಮಣ ಲೋಹಹಾಗು ಅದರ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಪದಾರ್ಥಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷಕಗಳೆಂದರೆ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಹಾಗು ಬೆಳ್ಳಿ. ಅದೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷಕ ಕಿಣ್ವಗಳೆಂದರೆ ಯಕೃತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೆಟಲೇಸ್, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಯಕೃತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯವೆಂದರೆ ಅದು [[ಚಯಾಪಚಯ]] ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ವಿಷಕಾರಿ ಸಹಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಹಾಕುವುದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆಕ್ಸಿಡೇಟಿವ್ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ. ವಿಭಜನೆಯು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಿರಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಭಜನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುವ ಆಮ್ಲಜನಕ ಹಾಗು ಶಕ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಪಾಯಕರ ಉಪ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ. ದಟ್ಟವಾಗಿರುವ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ದಹ್ಯ ಪದಾರ್ಥದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಅದು ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸೂಸುತ್ತದೆ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿ ದಹ್ಯ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹೈ ಟೆಸ್ಟ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್, ಅಥವಾ ಹೆಚ್ ಟಿ ಪಿ (ಇದನ್ನು ಹೈ-ಸ್ಟ್ರೆಂತ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಮ್ಲಜನಕದ ಗಾಳಿಯು ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಬೇಕು,ಇಲ್ಲದೆ ಹೋದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭಾವ್ಯ ಒಡಕು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷಕಗಳಾದ, Fe²⁺ ಅಥವಾ Ti³⁺ಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಭಜನೆಯು ಅನ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಡಿಕಲ್ ಗಳಾದ HO· (ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್) ಹಾಗು HOO· ಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. H₂O₂ ಹಾಗು Fe²⁺ ಇವುಗಳ ಸಂಯೋಗವನ್ನು ಫೆಂಟನ್ಸ್ ರಿಏಜೆಂಟ್ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಮೊತ್ತವೆಂದರೆ ''20-ಗಾತ್ರ'', ಅಂದರೆ, ಒಂದು ಅಳತೆಯಷ್ಟು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ವಿಭಜನೆಯಾದಾಗ ಅದು 20 ಅಳತೆಯಷ್ಟು ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ''20-ಅಳತೆಯ'' ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಸುಮಾರು 1.667&nbsp;mol/dm³ (ಮೋಲಾರ್ ದ್ರಾವಣ) ಅಥವಾ ಸುಮಾರು 6% ಗೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಔಷಧಿ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ-ಮೂರರಷ್ಟು ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಅದು ಕಡಿಮೆ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗು ವೇಗವಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ವಿಷಪೂರಿತ ಉಪ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಥಿರಪದಾರ್ಥವಾದ ಅಸಿಟಾನಿಲೈಡ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ===ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಪಕರ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು=== [[ಕ್ಲೋರಿನ್]], ಕ್ಲೋರಿನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್, ಹಾಗು ಪೊಟಾಶಿಯಮ್ ಪರ್ಮಾಂಗನೇಟ್ ಇವುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಕ್ಸಿಡ್ಡೈಜರ್ ಎಂದರೆ H₂O₂. ಆದರೂ ಸಹ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷಕಗಳಿಂದ, H₂O₂ ಅನ್ನು ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್ ರಾಡಿಕಲ್ಸ್ (.OH) ಆಗಿ ಫ್ಲುರಿನ್ ನ ಜೊತೆಗಿನ ಎರಡನೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. {| class="wikitable" ! [[ಆಕ್ಸಿಡೀಕಾರಕ]] ! [[ಆಕ್ಸಿಡೇಷನ್]] ಪೊಟೆನ್ಷಿಯಲ್, ವಿ |- | [[ಫ್ಲೋರಿನ್]] | 3.0 |- | [[ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್ ರ್ಯಾಡಿಕಲ್]] | −2.8% |- | [[ಓಝೋನ್]] | 2.1 |- | ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ | 1.8 |- | [[ಪೊಟ್ಯಾಷಿಯಂ ಪರ್ಮಾಂಗನೇಟ್]] | 1-7 |- | [[ಕ್ಲೋನಿನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್]] | 1.5 |- | [[ಕ್ಲೋರೀನ್]] | 1-4 |} ನೀರಿನ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಹಲವಾರು ಅಸಂಘಟಿತ ಅಯಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಆಕ್ಸಿಡೈಸ್ ಅಥವಾ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ, [[ಆಮ್ಲಜನಕ|ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು]] ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆಮ್ಲೀಯ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ Fe²⁺, Fe³⁺ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ (ಇದರಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಆಕ್ಸಿಡೈಜಿಂಗ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ). :2 Fe²⁺(aq) + H₂O₂ + 2 H⁺(aq) → 2 Fe³⁺(aq) + 2H₂O(l) ಮತ್ತು ಸಲ್ಫೈಟ್ (SO₃²⁻) ಆಕ್ಸಿಡೈಸ್ ಆಗಿ ಸಲ್ಫೇಟ್ (SO₄²⁻) ಆಗುತ್ತದೆ. ಹೇಗಾದರೂ, ಆಮ್ಲೀಯ H₂O₂ ಇದರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪೊಟಾಶಿಯಮ್ ಪರ್ಮಾಂಗನೇಟ್ Mn²⁺ ಆಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ, ಹೇಗಾದರೂ, ಕೆಲವೊಂದು ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಆಗುತ್ತವೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ Mn²⁺, Mn⁴⁺ ಆಗಿ ಆಕ್ಸಿಡೈಸ್ ಆಗುತ್ತದೆ (MnO₂ಆಗುತ್ತದೆ). ಮತ್ತೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದರೆ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಸೋಡಿಯಮ್ ಹೈಪೋಕ್ಲೋರೈಟ್ ನ ಜೊತೆಗಿನ ಪರಿವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಇದು ಒಂದು ಸೂಕ್ತ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. :NaOCl + H₂O₂ → O₂ + NaCl + H₂O ಕಾರ್ಬನಿಕ ರಸಾಯನ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಕ್ಸಿಡೈಜಿಂಗ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಒಂದು ಉಪಯೋಗವೆಂದರೆ ಥಿಯೊಈಥರ್‌ಅನ್ನು ಸಲ್ಫೋಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ ಆಕ್ಸಿಡೇಶನ್ ಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2007}} ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮಿಥೈಲ್ ಫಿನೈಲ್ ಸಲ್ಫೈಡ್, ಮಿಥೈಲ್ ಫಿನೈಲ್ ಸಲ್ಫಾಕ್ಸೈಡ್ ಆಗಿ 18 ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಥನಾಲ್ ನಲ್ಲಿ 99% ರಷ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ (ಅಥವಾ TiCl₃ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷಕವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ 20 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ):{{Citation needed|date=February 2008}} :Ph-S-CH₃ + H₂O₂ → Ph-S(O)-CH₃ + H₂O ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್-ನ್ಯೂನ ಅಲ್ಕೀನ್ಸ್ ಗಳಾದ ಅಕ್ರಿಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ ದ ಎಪಾಕ್ಸಿಡೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಎರಡನೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಯಾದ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್-ಆಕ್ಸಿಡೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಕಿಲ್ಬೊರೇನ್ ನಿಂದ ಆಕ್ಸಿಡೇಶನ್ ಆಗಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ===ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ರಚನೆ=== ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಒಂದು ದುರ್ಬಲ ಆಮ್ಲ, ಹಾಗು ಇದು ಹೈಡ್ರೋಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅಥವಾ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ [[ಉಪ್ಪು|ಉಪ್ಪುಗಳು]] ಅಥವಾ ಹಲವಾರು ಲೋಹಗಳ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದ್ರವ್ಯಗಳ ದ್ರಾವಣಗಳಾದ ಕ್ರೋಮಿಕ್ ಆಮ್ಲ(CrO₃) ಅಥವಾ ಡೈಕ್ರೋಮೇಟ್ ಉಪ್ಪಿನ ಆಮ್ಲೀಯ ದ್ರಾವಣಗಳಿಗೆ ಇದನ್ನು ಕೂಡಿಸಿದಾಗ, ಅಸ್ಥಿರ ನೀಲಿ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ CrO(O₂)₂ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ದ್ರವ್ಯ ದ್ರಾವಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವೇಗವಾಗಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ವಾಯುವಾಗಿ ಹಾಗು ಕ್ರೋಮಿಯಮ್ ಉಪ್ಪಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಆನ್ ಅಯಾನ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಪೆರಾಕ್ಸೋಅನಯಾನ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬೊರಾಕ್ಸ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಸೋಡಿಯಮ್ ಪರ್ಬೊರೇಟ್ ಆಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ದೋಬಿಖಾನೆಯ ಮಾರ್ಜಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಳುಪಿನ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ: :Na₂B₄O₇ + 4 H₂O₂ + 2 NaOH → 2 Na₂B₂O₄(OH)₄ + H₂O H₂O₂ ಕಾರ್ಬಾಕ್ಸಿಲಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು (RCOOH) ಪೆರಾಕ್ಸಿ ಆಮ್ಲವಾಗಿ (RCOOOH) ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಆಕ್ಸಿಡೈಜಿಂಗ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ [[ಅಸಿಟೋನ್]] ನ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಅಸಿಟೋನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಆಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಓಜೋನ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಟ್ರೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಇದನ್ನು ಟ್ರೈಆಕ್ಸಿಡೇನ್‌ಎಂದು ಸಹ ಹೆಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ಯೂರಿಯಾ]] ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಕಾರ್ಬಮೈಡ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬಿಳುಪುಗೊಳಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಆಮ್ಲ-ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳನ್ನು ಟ್ರೈಫಿನೈಲ್ ಫಾಸ್ಫೀನ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ನ ಜೊತೆಗಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ H₂O₂ಗೆ "ವಾಹಕವಾಗಿ" ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯತೆ=== ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನೀರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದುರ್ಬಲ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯವಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಸಹ ಅದು ಕೆಲವು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಮ್ಲಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. HF/SbF₅ ನ ಮೇಲಿನ ಆಮ್ಲವು [H₃O₂]⁺ಅಯಾನ್ ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಅಸ್ಥಿರ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ರೂಪುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ==ಬಳಕೆಗಳು (ಉಪಯೋಗಗಳು)== ===ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿನ ಉಪಯೋಗಗಳು=== [[File:Container JOTU501003 9.jpg|thumb|200px|ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟೇಶನ್‌‌ಗೆ ISO ಟ್ಯಾಂಕ್ ಕಂಟೇನರ್.]] 1994 ರಲ್ಲಿನ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 50% ಅಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಕುಸುರಿ-ಹಾಗು ಕಾಗದದ ಬಿಳುಪಿನ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು.<ref name="HageLienke">{{cite journal | journal = Angewandte Chemie International Edition | title = Applications of Transition-Metal Catalysts to Textile and Wood-Pulp Bleaching | author = Ronald Hage, Achim Lienke | volume = 45 | issue = 2 | year = 2005 | doi = 10.1002/anie.200500525 | pages = 206–222}}</ref> ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು [[ಕ್ಲೋರಿನ್]] ಮೂಲದ ಬಿಳುಪಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಕೂಲಕರ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬದಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಬಿಳುಪಿನ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ಇನ್ನು ಹಲವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಉಪಯೋಗಗಳೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಸೋಡಿಯಮ್ ಪರ್ ಕಾರ್ಬೋನೇಟ್ ಹಾಗು ಸೋಡಿಯಮ್ ಪರ್ಬೋರೇಟ್, ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಮೆದು ಬಿಳುಪಿಗೆ ದೋಬಿಖಾನೆಯ [[ಮಾರ್ಜಕ|ಮಾರ್ಜಕಗಳಲ್ಲಿ]] ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಬನ್ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳಾದ <nowiki>[[ಪಾಲಿಮರೈಸೇಶನ್ ನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಡೈಬೆನ್ಜೋಯಿಲ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್|ಪಾಲಿಮರೈಸೇಶನ್ ನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಡೈಬೆನ್ಜೋಯಿಲ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್]]</nowiki> ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಹಲವು ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಎಪಾಕ್ಸೈಡ್ ಗಳಾದ ಪ್ರೊಪಿಲಿನ್ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಬಾಕ್ಸಿಲಿಕ್ ಆಮ್ಲದೊಟ್ಟಿಗಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಬದಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಪೆರಾಕ್ಸಿ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಪೆರಾಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಹಾಗು ಮೆಟ-ಕ್ಲೋರೋಪೆರಾಕ್ಸಿಬೆನ್ಜೋಯಿಕ್ ಆಮ್ಲ(ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು mCPBA ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ) ಇವುಗಳನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ]] ಹಾಗು ''ಮೆಟಾ'''' ''<nowiki/>''' -ಕ್ಲೋರೋಬೆನ್ಜೋಯಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಉತ್ಪನ್ನವು [[ಆಲ್ಕೀನ್|ಆಲ್ಕೀನ್‌ಗಳ]] ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಅದರ ಬದಲಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಎಪಾಕ್ಸೈಡ್‌ಆಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.''' PCB ಉತ್ಪನ್ನದ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಜೊತೆಗೆ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ಮೈಕ್ರೋಟೆಕ್ ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ತಾಮ್ರದ ಮೇಲ್ಪದರದ ಒರಟು ಪದಾರ್ಥದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಪುಡಿಯಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲೋಹ-ಮೂಲದ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷಕ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್, ಮೆಥನಾಲ್ ಹಾಗು ನೀರಿನ ಮಿಶ್ರಣವು ಅತೀವೇಗದ ಹಬೆಯನ್ನು ಒಂದರಿಂದ ಎರಡು ಸೆಕೆಂಡ್ ಗಳಷ್ಟು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೊಳಿಸಿ, CO₂ ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚಿನ-ತಾಪದ ಹಬೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.soci.org/SCI/general/2007/html/ge630.jsp |title=Instant steam puts heat on MRSA, Society Of Chemical Industry |access-date=2010-06-03 |archive-date=2009-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105214618/http://www.soci.org/SCI/general/2007/html/ge630.jsp |url-status=deviated |archivedate=2009-01-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090105214618/http://www.soci.org/SCI/general/2007/html/ge630.jsp }}</ref> ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಹಬೆಯಾದ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಿರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಜೈವಿಕ-ನಿರ್ಮಲೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ-ಪಟ್ಟಾಗಿ ಹಾಗು ಕೈಗವುಸು-ಬಂದರಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯಲ್ಲಿ ಔಷಧೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಾರ್ ಒತ್ತಡಭರಿತ ನೀರಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ(PWRಗಳಲ್ಲಿ) ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಇಂಧನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಸವೆತದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಆಕ್ಸಿಡೇಶನ್ ಹಾಗು ವಿಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಪ್ಲಾಂಟ್ ನ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಹೆಚ್ಚು ಬಲವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಕಾರಿಗಳ ನಿರ್ವಸನದ ಮುಂಚೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಸವೆತ ಮಾಡುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಎಣ್ಣೆ ಹಾಗು ವಾಯು ಪರಿಶೋಧನೆಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ರೂಪುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಲೆಯ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ರಾಸಾಯನಿಕ ಉಪಯೋಗಗಳು=== ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನಿಂದ ಪ್ರೊಪಿಲಿನ್ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಒಂದು ಏಕೈಕ ಪ್ರಮುಖ ನೀರಿನ ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯ ಹಾಗು ಪ್ರಮುಖ ಕಡಿಮೆ ಹಣಹೂಡಿಕೆಯ ವಿಧಾನವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. "HPPO" (ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಟು ಪ್ರೊಪಿಲಿನ್ ಆಕ್ಸೈಡ್)ನ ಎರಡು ಪ್ಲಾಂಟ್ ಗಳು 2008 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಾರಂಭವನ್ನು ಮಾಡಿದವು: ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಲ್ವೆ ಹಾಗು ಡೌ-BASF ನ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಾಂನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಮತ್ತೊಂದು ಎವಿನಿಕ್ಲ್ ಹೆಡ್ ವಾಟರ್ಸ್ ಹಾಗು SK ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್‌ನ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಕೊರಿಯಾನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಪೊಲಾಕ್ಟಮ್ ನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಫಿನಾಲ್]] ಹಾಗು ಎಪಿಕ್ಲೊರೋಹೈಡ್ರಿನ್‌ನ ಬಳಕೆ ಸಂಭವನೀಯವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ===ಜೈವಿಕ ಉಪಯೋಗಗಳು=== ಬೊಂಬಾರ್ಡೀರ್ ಬೀಟಲ್ ಹೈಡ್ರೋಕ್ವಿನೋನ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಬೇರೊಂದು ಜೀವಿಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಯುವ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಬಳಸುವ ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಸಹ ಒಂದು. ''ನೇಚರ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಷಿತವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಲೇಖನದಂತೆ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಜೀಬ್ರಾ ಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಅಂಗಾಂಶಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ನಂತರ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಇದು ಬಿಳಿ ರಕ್ತ ಕಣಗಳಿಗೆ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ನೀಡಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಅಲ್ಲಿ ಗುಣಪಡಿಸುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿಸುವ ಅನುವಂಶಿಕ ಧಾತುಗಳು ದುರ್ಬಲವಾದಾಗ, ಬಿಳಿ ರಕ್ತ ಕಣಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಅನುವಂಶಿಕ ಧಾತುಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಹಲವಾರು ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮೀನಿನ ಮೇಲೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಹಾಗು ಅದೇ ವಿಧಾನವು ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಆಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಯಿತು. [[ಅಸ್ತಮಾ]] ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿನ ಶ್ವಾಸಕೋಶದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ಅಂಶ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೇಚರ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ಅಸ್ತಮಾ ರೋಗಿಗಳ ಶ್ವಾಸಕೋಶದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ರಕ್ತ ಕಣಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನೋಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="BBC">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/8078525.stm|title=Natural bleach 'key to healing' |date=6 June 2009|publisher=BBC News|accessdate=2009-07-02}}</ref><ref name="Nature zebra">{{cite journal|last=Niethammer|first=Philipp|coauthors=Clemens Grabher, A. Thomas Look & Timothy J. Mitchison|date=3 June 2009|title=A tissue-scale gradient of hydrogen peroxide mediates rapid wound detection in zebrafish|journal=Nature|volume=459|pages= 996–999 |issn=doi=10.1038/nature08119|url=http://www.nature.com/nature/journal/v459/n7249/full/nature08119.html|accessdate=2009-07-02|doi=10.1038/nature08119|url=http://www.nature.com/nature/journal/v459/n7249/full/nature08119.html|accessdate=2009-07-02|pmid=19494811|issue=7249|pmc=2803098|doi_brokendate=2010-01-09}}</ref> ===ದಿನಬಳಕೆಯ ಉಪಯೋಗಗಳು=== [[File:Hydrogen peroxide 35 percent on skin.jpg|thumb|alt=Fingertips|35% H2O2ನಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಚರ್ಮ]] * ತೆಳುಗೊಳಿಸಿದ H₂O₂ (3% ಹಾಗು 12%ರ ಮಧ್ಯ)ಅನ್ನು ಅಮೋನಿಯಮ್ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಸೈಡ್ ನ ಜೊತೆಗೆ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ಮನುಷ್ಯನ ಕೂದಲನ್ನು ಬಿಳುಪುಗೊಳಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು "ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಬ್ಲೊಂಡೆ" ಎಂಬ ಪದಸಮುಚ್ಚಯದಿಂದ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. * ಇದು ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೋಕಿದಾಗ ಹೀರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಸ್ಠಳೀಯವಾಗಿ ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಕೆಪಿಲ್ಲರಿ ಎಂಬಾಲಿಸಮ್‌ನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಚರ್ಮ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. * ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಇಡುವ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಬಿಳುಪುಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ವೈದ್ಯಕೀಯವಾಗಿ 3% H₂O₂ ಅನ್ನು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಚಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ, ನಾಶವಾದ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿನ ನಾಶವಾದ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ವಿಧಾನದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನಿಧಾನಗತಿಯ(ಸಣ್ಣ ಪೀಪಾಯಿ) ಗಾಯದ ರಕ್ತಸ್ರಾವ/ಸೋರಿಕೆಯನ್ನು ಸಹ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹೇಗಾದರೂ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಹೊಸದಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾದ ಚರ್ಮದ ಕೋಶಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ ಕಲೆಯಿಲ್ಲದಂತೆ ಗಾಯವನ್ನು ವಾಸಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=17151171 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-10-16 |archive-date=2013-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214114412/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=17151171 |url-status=deviated |archivedate=2013-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131214114412/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=17151171 }}</ref> ಅಲ್ಲದೆ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಪ್ರತಿಕೂಲ ದ್ರಾವಣಗಳು ಸೇವನೆಗೆ ಅರ್ಹವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. * ನಾಯಿಗಳು ವಿಷಕಾರಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು (ಉ.ದಾ ಇಲಿ ಪಾಷಾಣ),ವನ್ನು ಆಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಸೇವಿಸಿದ್ದರೆ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ನೀಡಿದರೆ ಇದು ವಾಂತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.petplace.com/dogs/how-to-induce-vomiting-emesis-in-dogs/page1.aspx How to Induce Vomiting (Emesis) in Dogs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212010816/http://www.petplace.com/dogs/how-to-induce-vomiting-emesis-in-dogs/page1.aspx |date=2015-02-12 }}</ref> * 3% H₂O₂ ಅನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಹೊಸ ರಕ್ತದ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಹಾಗು ಇತರ ಕಲೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ರಕ್ತದ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ವೇಳೆ ಬಿಸಿ ನೀರಿಗೆ ತಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ರಕ್ತದ ಕಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತದ ಜೊತೆ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ತಣ್ಣೀರು ಹಾಗು ಮಾರ್ಜಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಫುಡ್ ಹಾಗು ಡ್ರಗ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್ (ಎಫ್ ಡಿ ಎ) ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ನಿಯಂತ್ರಕ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು (ಎಲ್ ಆರ್ ಪಿ) ಹೊಂದಿರುವ ಔಷಧಿಯಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಮೀನು ಹಾಗು ಮೀನಿನ ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬರುವ ಶಿಲೀಂದ್ರಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಎಕ್ಟೊಪ್ಯಾರಾಸೈಟ್ ನೋಡಿ.) * ಹೈಡ್ರೋಫೋನಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುವ ಕೆಲವು ತೋಟಗಾರಿಕೆಯವರು ಹಾಗು ಬಳಕೆದಾರರು ದುರ್ಬಲ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ("ಸ್ಪಾನಿಶ್ ದ್ರಾವಣ ") ವನ್ನು ದ್ರಾವಣವನ್ನು ತೆಳುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ತೀವ್ರತರವಾದ ವಿಭಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ಆಮ್ಲಜನಕವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಸ್ಯದ ಬೇರಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಬೇರಿನ ಕೊಳೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಆಮ್ಲಜನಕದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಬೇರಿನ ಕೋಶಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ) ಹಾಗು ಹಲವಾರು ಕೀಟಗಳ ವಿರುಧ್ದವಾಗಿಯು ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.socalplumeriacare.com/Faqs/F-7.pdf | title = Hydrogen Peroxide and Horticulture | first = Bryce | last = Fredrickson | accessdate = 2009-01-25 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.using-hydrogen-peroxide.com/peroxide-garden.html Ways to use hydrogen peroxide in the garden]</ref> ಕೆಲವೊಂದು ಹಕ್ಕುಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡುವಂತಹ ಶ್ರೀಮಂತ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸಹ ನಡೆದಿವೆ.<ref>[http://www.sciencedirect.com/ Oxygation Unlocks Yield Potentials of Crops in Oxygen-Limited Soil Environments Advances in Agronomy, Volume 88, 2005, Pages 313-377 Surya P. Bhattarai, Ninghu Su, David J. Midmore]</ref> * ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಮೀನಿನ ಸಂಸ್ಕರಣಾಕಾರರ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಮೀನುಗಳಿಗೆ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ದೊರಕಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.great-lakes.org/Wkly_news/07-07-03.html#Oxygen Great-lakes.org]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.fws.gov/midwest/ashland/mtan/mtan_35.html#Guide%20to%20Drug,%20Vaccine,%20and%20Pesticide%20Use%20in%20Aquaculture |title=fws.gov |access-date=2010-06-03 |archive-date=2008-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080423084723/http://www.fws.gov/midwest/ashland/mtan/mtan_35.html#Guide%20to%20Drug,%20Vaccine,%20and%20Pesticide%20Use%20in%20Aquaculture |url-status=dead }}</ref> ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷಕಗಳಾದ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗೆ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟಾಗ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. * ಕೊಳಕು ನೀರಿನ ಹಾಗು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಹೊರಸೂಸುವ ಜೈವಿಕ-ಸಂಭಂದಿತ ವಾಸನೆ ಹಾಗು ಸಲ್ಫೈಡ್ ಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಉತ್ಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ. ಅಶುದ್ಧ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸಲ್ಫೈಡ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಮುಂಚೆ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಮಯವೆಂದರೆ 30 ನಿಮಿಷದಿಂದ 5 ಘಂಟೆಗಳಾಗಿದೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸಲ್ಫೈಡ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಜೈವಿಕ ವಾಸನೆಗಳ ಬಯೋ-ಉತ್ಕರ್ಷನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿ ಆಮ್ಲಜನಕ ಹಾಗು ನೀರನ್ನು, ಅಲ್ಲದೆ ಕರಗುವ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ಜೀವ ರಸಾಯನಿಕ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು( BOD)ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. * ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು [[ಅಡಿಗೆ ಸೋಡಾ]] ಹಾಗು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೈ ಮಾರ್ಜಕಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿದಾಗ ಅದು ಕೆಟ್ಟದಾದ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತೆಗೆಯುತ್ತದೆ.<ref>Chemist Paul Krebaum claims to have originated the formula for use on skunked pets at [http://home.earthlink.net/~skunkremedy/home/ Skunk Remedy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115224252/http://home.earthlink.net/~skunkremedy/home/ |date=2016-01-15 }}</ref> * ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಫಿನೈಲ್ ಆಗ್ಸಲೇಟ್ ಎಸ್ಟರ್‌ನ ಜೊತೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಇದು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವ ಕೋಲಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ಕರ್ಷಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಒಂದು ಸೂಕ್ತ ಬಣ್ಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಎಸ್ಟರ್ ನ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಅಸ್ಥಿರ CO₂ ದ್ವಿಕಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಉದ್ರೇಕಿಸಿ ಉದ್ರೇಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ; ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದು ತಳಹದಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ ವೇಗವಾಗಿ ಸಡಿಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗು [[ಫೋಟಾನ್]] (ಬೆಳಕ)ನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ. ===ತೇಲುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಉಪಯೋಗ === {{more|High test peroxide}} [[File:Rocket Belt Propulsion.svg|thumb|200px|ರಾಕೆಟ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಪ್ರೊಪಲ್ಷನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ (ಜೆಟ್ ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ ನೋಡಿ).]] H₂O₂ ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು HTP ಅಥವಾ ಹೈ ಟೆಸ್ಟ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೋನೊ ಪ್ರೊಪೆಲ್ಲೆಂಟ್ (ಇಂಧನದ ಜೊತೆಗೆ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡದೆ) ಅಥವಾ ಬಯೋಪ್ರೊಪೆಲ್ಲೆಂಟ್ ರಾಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಕರ್ಷಕ ಭಾಗವಾಗಿಯೂ ಸಹ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮೋನೊಪ್ರೊಪೆಲ್ಲೆಂಟ್‌ನ ಅನುಕೂಲವೆಂದರೆ 70–98+% ರಷ್ಟು ಮಟ್ಟದ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿ ಹಬೆ ಹಾಗು ಆಮ್ಲಜನಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರೊಪೆಲ್ಲೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಶಕಗಳಾದ ಬೆಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಟಿನಮ್ ಪರದೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಕೊಠಡಿಗೆ ಹಾಯಿಸಿದಾಗ ಅದು ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ 600 °Cರಷ್ಟು ಆವಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವನೂಕುನುಗ್ಗಲಿನಿಂದ ಹೊರಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮೋನೊ ಪ್ರೊಪೆಲ್ಲೆಂಟ್ H₂O₂ ಗರಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ 161 s (1.6 kN·s/kg) ರಲ್ಲಿ (''I'' _sp)ರಷ್ಟು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ರಭಸವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕನಿಷ್ಟ-ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೊನೊಪ್ರೊಪೆಲ್ಲೆಂಟ್ ಆಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಹೈಡ್ರಜಿನ್ ಗಿಂತ ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು ವಿಷಕಾರಿ ಅಲ್ಲ. ಬೆಲ್ಲ್ ರಾಕೆಟ್ ಬೆಲ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಮೊನೊಪ್ರೊಪೆಲ್ಲೆಂಟ್ ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. H₂O₂ ನ ದ್ವಿಪ್ರೊಪೆಲ್ಲೆಂಟ್ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿ ಇಂಧನವನ್ನು ಉತ್ಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಉರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಧನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ರಭಸವನ್ನು 350 s (3.5&nbsp;kN·s/kg) ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಉತ್ಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾದ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದ್ರವ ಆಮ್ಲಜನಕಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ ''I'' _sp ರಷ್ಟನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು ದಟ್ಟವಾದ, ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದ, ಉರಿತವನ್ನು ನೀಡದ ಹಾಗು ಇದನ್ನು ವಾಯು ಚಕ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ''ಮುಚ್ಚಿದ ಗಾಳಿ'' ಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತಣ್ಣನೆಯ ರಾಕೆಟ್ ಇಂಜಿನ್‌ಗಳ ಪುನಃ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಯುದ್ಧ II ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ರಾಕೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ(ಉ ದಾ ಟಿ-ಸ್ಟಾಫ್,ನಲ್ಲಿ Me-163ಗೆ ಸಮರ್ಥಕವಾದ ಆಕ್ಸಿ ಕ್ವಿನೋಲಿನ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು), ಉತ್ಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು, ಹಾಗು ಕಡಿಮೆ-ಬೆಲೆಯ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಬ್ಲಾಕ್ ನೈಟ್ ಹಾಗು ಬ್ಲಾಕ್ ಆರೊಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. 1940 ಹಾಗು 1950ರಲ್ಲಿ, ವಾಲ್ಟರ್ [[ಗಾಲಿ|ಗಾಲಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಸಬ್ ಮರೈನ್‌ಗಳು ಮುಳುಗಿದಾಗ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಶಬ್ಧವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಹಾಗು ಅದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಡೀಸೆಲ್-ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಶಕ್ತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವು ನೌಕಾ ಸ್ಪೋಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಕರ್ಷಗಳಾಗಿ ಹಾಗು ಪ್ರೊಪೆಲ್ಲೆಂಟ್ ಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ನೌಕಾದಳದವರು ಅದನ್ನು ಅಪಾಯಕಾರಿಯೆಂದು ಅದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದರು. HMS''ಸಿಡಾನ್'' ಹಾಗು ರಷಿಯನ್ ಸಬ್ ಮರೈನ್''ಕರ್ಸ್ಕ್''ಗಳ ಮುಳುಗುವಿಕೆಗೆ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ಸೋರಿಕೆಯೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಆಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಶೋಧನೆಗೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜಾಪನೀಸ್ ನೌಕಾದಳದ ನೌಕಾ ಸ್ಪೋಟಕಗಳ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ, H₂O₂ ನ ಮಟ್ಟವು ಹೆಚ್ ಟಿ ಪಿ ಕೊಳವೆಗಳ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಬಲ-ಕೋನದಲ್ಲಿ ಬಾಗಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಬ್ ಮರೈನ್ ಗಳ ಹಾಗು ನೌಕಾ ಸ್ಪೋಟಕಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಪೋಟಕಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. SAAB ಅಂತರ್ಜಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನೌಕಾ ಸ್ಪೋಟ 2000ವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು. ಈ ನೌಕಾ ಸ್ಪೋಟಕವನ್ನು, ಸ್ವೀಡಿಶ್ ನೌಕಾದಳವು ಪಿಸ್ಟನ್ ಇಂಜಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ ಟಿ ಪಿ ಯನ್ನು ಪ್ರೊಪೆಲ್ಲೆಂಟ್ ಆಗಿ ಹಾಗು ಉತ್ಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿ ಬಳಸಿತು ಹಾಗು ಸೀಮೇಎಣ್ಣೆಯನ್ನುದ್ವಿಪ್ರೊಪೆಲ್ಲೆಂಟ್ ನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಧನವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal|last=Scott|first=Richard|date=November, 1997|title=Homing Instincts|journal=Jane's Navy Steam generated by catalytic decomposition of 80-90 % hydrogen peroxide was used for driving the turbopump turbines of the V-2 rockets, the X-15 rocketplanes, the early Centaur RL-10 engines and is still used on [[Soyuz (rocket family)|Soyuz]] for that purpose to-day. International|url=http://babriet.tripod.com/articles/art_hominginstinct.htm|access-date=2010-06-03|archive-date=2011-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717102408/http://babriet.tripod.com/articles/art_hominginstinct.htm|url-status=dead}}</ref> ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಿರಳವಾಗಿ ಏಕ ಪ್ರೊಪೆಲ್ಲೆಂಟ್ ಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಇಂಜಿನ ಗಳಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನುಎತ್ತರ ನಿಯಂತ್ರಕವಾಗಿ ರಭಸ ನಿಯಂತ್ರಕವಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ಕೆಲವೊಂದು [[ಉಪಗ್ರಹ|ಉಪಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ]] ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳು ಸುಲಭ ನಿಯತ್ರಕಗಳಾಗಿವೆ, ಹಾಗು ಇಂಧನಕ್ಕೂ ಸಹ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಹೈಡ್ರಜಿನ್ ನೂಕುನುಗ್ಗಲಿನ ಮುಂಚಿನ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲು ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೇಗಾದರೂ, ಹೈಡ್ರಜಿನ್‌ನ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ವೇಗದಿಂದ ಹಾಗು ಕಡಿಮೆ ವೇಗದ ವಿಭಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಕಾಶಮಂಡಲದ ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆ=== ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು FDA ಯು ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವನಾಶಕವೆಂದು ''ಜೆನೆರಲಿ ರೆಕಗ್ನೈಸ್ಡ್ ಆಸ್ ಸೇಫ್'' (GRAS)ನಲ್ಲಿ, ಹಾಗು ಉತ್ಕರ್ಷಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Sec. 184.1366 Hydrogen peroxide|publisher=U.S. Government Printing Office via GPO Access|url=http://a257.g.akamaitech.net/7/257/2422/04nov20031500/edocket.access.gpo.gov/cfr_2001/aprqtr/21cfr184.1366.htm|date=2001-04-01|accessdate=2007-07-07}}</ref> ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ಉತ್ಕರ್ಷಕ ಗುಣದಿಂದಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕೊಳೆನಾಶಕವಾಗಿ ಹಾಗು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ನಾಶಕನಾಗಿ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಹೇಗಾದರೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿವಿರೋಧಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದರ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ಸಹ, ಅದನ್ನು ಈಗಲೂ ಸಹ ಹಲವಾರು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ, ವೈದ್ಯರು ಹಾಗು ದಂತವೈದ್ಯರು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. * ಹಲವಾರು ಇತರ ಉತ್ಕರ್ಷಕ ಕೊಳೆನಾಶಕಗಳಂತೆ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ತೆರೆದ ಗಾಯಗಳ ಅಂಗಾಂಶಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು ನಾಳಗಳ ರಕ್ತಸ್ರಾವವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ (ಒರಟಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ನಾಳಗಳಲ್ಲಿಯ ನಿಧಾನಗತಿಯ ರಕ್ತ ಸೋರಿಕೆ), ಹಾಗು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಸಹ ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಸಮ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಅಡಿಗೆ ಸೋಡಾ]] ಹಾಗು ಉಪ್ಪಿನ ಜೊತೆ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ದಂತಮಾರ್ಜಕವಾಗಿಯೂ ಸಹ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|last=Shepherd|first=Steven|publisher=FDA Consumer|title=Brushing Up on Gum Disease|url=http://www.fda.gov/bbs/topics/CONSUMER/CON00065.html|accessdate=2007-07-07|archive-date=2007-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070514102017/http://www.fda.gov/bbs/topics/CONSUMER/CON00065.html|url-status=dead}}</ref> * ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಹಾಗು ಬೆಂಜೋಯಿಲ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್‌ಅನ್ನು ಕಲೆಗಳನ್ನುಗುಣಪಡಿಸಲು ಸಹ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last=Milani|first=Massimo|coauthors=Bigardi, Andrea; Zavattarelli, Marco|year=2003|title=Efficacy and safety of stabilised hydrogen peroxide cream (Crystacide) in mild-to-moderate acne vulgaris: a randomised, controlled trial versus benzoyl peroxide gel|url=http://www.ingentaconnect.com/content/libra/cmro/2003/00000019/00000002/art00010|journal=Current Medical Research and Opinion|volume=19|issue=2|pages=135–138(4)|doi=10.1185/030079902125001523|format={{dead link|date=January 2010}}|access-date=2010-06-03|archive-date=2007-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001191952/http://www.ingentaconnect.com/content/libra/cmro/2003/00000019/00000002/art00010|url-status=dead}}</ref> * ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಂತಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite encyclopedia|title=Drugs to Control or Stimulate Vomiting|encyclopedia=Merck Veterinary manual|url=http://www.merckvetmanual.com/mvm/index.jsp?cfile=htm/bc/190303.htm|publisher=[[Merck & Co.]], Inc|year=2006|access-date=2010-06-03|archive-date=2016-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324233045/http://www.merckvetmanual.com/mvm/index.jsp?cfile=htm%2Fbc%2F190303.htm|url-status=dead}}</ref> ;ಇತರ ಬಳಕೆಗಳು * ಅಮೇರಿಕನ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಪ್ರಕಾರ "ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಸುರಕ್ಷಿತ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಥವಾ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಯಾವ ಅಧಾರವು ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು", ಅಲ್ಲದೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ "ನುರಿತ ವೈದ್ಯರ ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಆಧಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗುಣಪಡಿಸುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಹೊಸ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕಾಗಿ" ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite journal|title=Questionable methods of cancer management: hydrogen peroxide and other 'hyperoxygenation' therapies |journal=CA: a cancer journal for clinicians|volume=43|issue=1|pages=47–56|year=1993|pmid=8422605|doi=10.3322/canjclin.43.1.47}}</ref> * ಮತ್ತೊಂದು ವಿವಾದಿತ ಇತರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ 1% ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಒಳಕ್ಕೆ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ಆಂತರಿಕ ಬಳಕೆಯು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ರಕ್ತದ ತೊಂದರೆಗಳಿಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಡುವ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಹಾಗು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಅದರ ಗುಣಪಡಿಸುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಲವಾರು ಜೀವಗಳ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|last=Cooper|first=Anderson|title=A Prescription for Death?|publisher=CBS News|date=2005-01-12|url=http://www.cbsnews.com/stories/2005/01/12/60II/main666489.shtml|accessdate=2007-07-07|archive-date=2007-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20070717085909/http://www.cbsnews.com/stories/2005/01/12/60II/main666489.shtml|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last=Mikkelson|first=Barbara|title=Hydrogen Peroxide|url=http://www.snopes.com/medical/healthyself/peroxide.asp|publisher=Snopes.com|date=2006-04-30|accessdate=2007-07-07}}</ref> *''ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಆಕ್ಸಿಜನ್ (ಸಪ್ಲಿಮೆಂಟ್) ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ'' ==ಸುರಕ್ಷತೆ== ನಿಯಂತ್ರಣ ಹಲವು, ಆದರೆ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ, ಅಂದರೆ 3%ರಷ್ಟು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಹಾಗು ವೈದ್ಯಕೀಯವಾಗಿ ಅದರ ಬಳಕೆ ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಅದು [[ಮಟೀರಿಯಲ್ ಸೇಫ್ಟಿ ಡಾಟಾ ಶೀಟ್]] (MSDS) ನ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಒಂದು ಆಕ್ರಮಣ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉತ್ಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಇದು ಮನುಷ್ಯನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಹಲವಾರು ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮೇಲೆ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ. [[ರೆಡ್ಯೂಸಿಂಗ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿ]] ಇದ್ದಾಗ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ H₂O₂ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅಂದರೆ 40% ಕ್ಕಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹರಿವನ್ನು, D001 ಅಪಾಯಕಾರಿ ನಿರುಪಯುಕ್ತ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾದ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗ ಅದು DOT ಉತ್ಕರ್ಷಕಕ್ಕೆ ಸರಿದೂಗುತ್ತದೆ. EPA ರಿಪೋರ್ಟಬಲ್ ಕ್ವಾಂಟಿಟಿ (RQ) ನ ಪ್ರಕಾರ D001ನ ಅಪಾಯಕಾರಿ ನಿರುಪಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳು 100 ಪೌಂಡ್, ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಗ್ಯಾಲನ್ ಗಳಷ್ಟಾಗಿದೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ತಣ್ಣನೆಯ, ಒಣಗಿದ, ಹೆಚ್ಚಿನ-ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿ ಬರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಸುಡುವ ಅಥವಾ ದಹಿಸುವ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಬೇಕು.<ref>{{Cite web |url=http://www.bu.edu/es/labsafety/ESMSDSs/MSHydPeroxide.html |title=Hydrogen Peroxide MSDS |access-date=2010-06-03 |archive-date=2007-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071220182909/http://www.bu.edu/es/labsafety/ESMSDSs/MSHydPeroxide.html |url-status=deviated |archivedate=2007-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071220182909/http://www.bu.edu/es/labsafety/ESMSDSs/MSHydPeroxide.html }}</ref> ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ತೋರಿಸದಂತಹ ಪದಾರ್ಥಗಳಾದ ಸ್ಟೈನ್ಲೆಸ್ಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಅಥವಾ ಗಾಜಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಬೇಕು (ಇತರ ಪದಾರ್ಥಗಳಾದ ಕೆಲವು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಗಳು ಹಾಗು ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಮ್ ಮಿಶ್ರ ಲೋಹಗಳು ಸಹ ಸೂಕ್ತವಾಗಿವೆ).<ref>[http://www.ozoneservices.com/articles/004.htm Ozonelab Peroxide compatibility]</ref> ಇದನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟಾಗ ವೇಗವಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಅಪಾರದರ್ಶಕ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಬೇಕು ಹಾಗು ಆದ್ದರಿಂದ ಔಷಧೀಯ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಸೋಸುವ ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಬಾಟಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.truthorfiction.com/rumors/h/hydrogen-peroxide.htm |title = The Many Uses of Hydrogen Peroxide-Truth! Fiction! Unproven! |accessdate = 2008-06-30 |archive-date = 2008-07-01 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080701032525/http://www.truthorfiction.com/rumors/h/hydrogen-peroxide.htm |url-status = dead }}</ref> ಶುದ್ಧ ಅಥವಾ ತೆಳು ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿರುವ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್, ಹಲವಾರು ತೊಂದರೆಗಳಿಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಡುವುದು: * '''ಸ್ಪೋಟಕ ಹಬೆಗಳು.''' ಸುಮಾರು 70% ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ, 70&nbsp;°C (158&nbsp;°F) ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆವಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. {{Citation needed|date=July 2008}}ಕುದಿಯುವ ದ್ರಾವಣವು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಹಬೆಯ ಸ್ಪೋಟಕವನ್ನು ([[BLEVE]] ಉಳಿದಂತಹ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ಭಾಷ್ಪೀಕರಣ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. * '''ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು.''' ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್‌ಗಳಾದ ಗ್ರೀಸ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಪೋಟಕಗಳು ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಾದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಸ್ಪೋಟಕದವರೆಗಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು [[ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್]], [[ಕೀಟೋನ್]], [[ಕಾರ್ಬಾಕ್ಸಿಲಿಕ್ ಆಸಿಡ್]], (ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಸಿಡ್]]), [[ಅಮೈನ್|ಅಮೈನ್‌ಗಳು]] ಹಾಗು [[ಫಾಸ್ಪರಸ್|ಫಾಸ್ಪರಸ್‌ನ]] ಜೊತೆಗಿನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=June 2007}} * '''ವೇಗವಾದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ.''' ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್, ಬಟ್ಟೆಗಳ ಮೇಲೆ (ಅಥವಾ ಇತರ ಸುಡುವ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮೇಲೆ) ಬಿದ್ದಾಗ, ಮೊದಲು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಮಟ್ಟವು ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವವರೆಗೆ ನೀರು ಆವಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪದಾರ್ಥವು ವೇಗವಾಗಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.ntsb.gov/publictn/2000/HZB0001.htm |title=NTSB - Hazardous Materials Incident Brief |access-date=2010-06-03 |archive-date=2011-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110128034212/http://www.ntsb.gov/publictn/2000/hzb0001.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://media.armadilloaerospace.com/misc/MaterialTest.mpg |title=Armadilloaerospace material tests with HTP |access-date=2010-06-03 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928171928/http://media.armadilloaerospace.com/misc/MaterialTest.mpg |url-status=deviated |archivedate=2007-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928171928/http://media.armadilloaerospace.com/misc/MaterialTest.mpg }}</ref> * '''ನಾಶಕಾರಿ.''' ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ (>50%) ನಾಶಕಾರಿಯಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ದಿನಬಳಕೆಯ ದ್ರಾವಣಗಳು ಸಹ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ,[[ಮ್ಯೂಕಸ್ ಪದರದಲ್ಲಿ]] ಹಾಗು ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಉರಿತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.<ref>ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇದನ್ನು ನೋಡಿ [http://www.jtbaker.com/msds/englishhtml/h4070.htm MSDS for a 3% peroxide solution].</ref> ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯನ್ನು(3% ದ್ರಾವಣದ ಹತ್ತರಷ್ಟು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ) ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಸೇವನೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. 10% ರಷ್ಟು ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ಒಳಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಹಲವಾರು ಶ್ವಾಸಕೊಶಕ್ಕೆ ಸಂಭಂದಿಸಿದ ಉರಿತ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=June 2007}} * '''ಬಿಳುಪಿನ ಪ್ರತಿನಿಧಿ''' ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಅಂದರೆ 3% ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್, ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ಅಂದರೆ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದಿಂದ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದವರೆಗಿನ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಬಿಳುಪುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪದಾರ್ಥಗಳಾದ ಮುಖವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಬಳಸುವ ಅಥವಾ ಕಾಂಟಾಕ್ಟ್ ಲೆನ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳು ಇತರ ಪದರಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಗ ಹರಡುತ್ತದೆ. * '''ಆಂತರಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು.''' ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು 3% ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಔಷಧಿಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಅದು "ಉರಿತ ಹಾಗು ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿನ ಗುಳ್ಳೆಗಳು, (ಅದನ್ನು [[ಕಪ್ಪು ಕೂದಲಿನ ಗಂಟಲು|ಕಪ್ಪು ಕೂದಲಿನ ಗಂಟಲುಎಂದು]] ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ)ಗಂಟಲು ಮತ್ತು ಜಠರದಲ್ಲಿನ ಗುಳ್ಳೆಗಳು", ಅಲ್ಲದೆ "ಜಠರದಲ್ಲಿ ನೋವು, ವಾಂತಿ ಹಾಗು ಡೈಯೇರಿಯ"ಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.<ref>[http://www.sefsc.noaa.gov/HTMLdocs/HydrogenPeroxide3.htm Hydrogen Peroxide, 3%. ][http://www.sefsc.noaa.gov/HTMLdocs/HydrogenPeroxide3.htm 3. ][http://www.sefsc.noaa.gov/HTMLdocs/HydrogenPeroxide3.htm Hazards Identification] Southeast Fisheries Science Center, daughter agency of [[NOAA]].</ref> * '''ಆವಿಯ ಒತ್ತಡ''' ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆವಿಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ(1.2 kPa ನಷ್ಟು 50 ^oC ನಲ್ಲಿ[CRC ರಸಾಯನಿಕ ಹಾಗು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಕೈಪಿಡಿ,76 ನೇ ಮುದ್ರಣ, 1995-1996]) ಹಾಗು ಆವಿಯನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹಾಗು ಉಸಿರಾಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿ ಉರಿತ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಎನ್ ಐ ೦ ಎಸ್ ಹೆಚ್ ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಮಿತಿ (ಐ ಡಿ ಎಲ್ ಹೆಚ್) ಕೇವಲ 75 ppm. [http://www.cdc.gov/niosh/idlh/intridl4.html ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಜೀವಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕರವಾದ ಅಥವಾ ಆರೋಗ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಲೇಖನ (IDLH): NIOSH &#91;http://www.cdc.gov/NIOSH/National ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಆಕ್ಯುಪೇಶನಲ್ ಸೇಫ್ಟಿ ಹಾಗು ಹೆಲ್ತ್&#93; ರಸಾಯನಿಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಹಾಗು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ IDLH ಬೆಲೆಗಳ ಲೇಖನ (as of 3/1/95)]. ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಪಿಪಿಎಮ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ತೆರೆದಿಟ್ಟರೂ ಸಹ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಶಾಶ್ವತ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒ ಎಸ್ ಹೆಚ್ ಎ [http://www.osha.gov ಆಕ್ಯುಪೇಶನಲ್ ಸೇಫ್ಟಿ ಹಾಗು ಹೆಲ್ತ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೀಶನ್] ಇದು ಸುಮಾರು ಎಂಟು ಗಂಟೆಗಳಷ್ಟು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು 1.0 ಪಿಪಿಎಮ್ ನ ತೆರೆದಿಡಬಹುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ (29 CFR 1910.1000, ಟೇಬಲ್ Z-1) ಹಾಗು "ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಿಷದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಸಹ,ಅದು ಮಾನವನಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂಭದಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯದಾಗಿದೆ, ಎಂದು ಎ ಸಿ ಜಿ ಐ ಹೆಚ್ [http://www.acgih.org ಅಮೇರಿಕನ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಹೈಜಿನೀಸ್ಟ್] ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದೆ.[2008ರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹಾಗು ಭೌತಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು & ಜೈವಿಕ ತೆರೆದಿಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಬೆಲೆಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಎ ಸಿ ಜಿ ಐ ಹೆಚ್, ನಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಗರಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ವಸ್ತುಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಹಾಗು ಹಬೆಯು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ಗಾಳಿ ಅಥವಾ ಆವಿಯ ಭಾಷ್ಪೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಗಾಳಿಯು ದೊರಕುತ್ತಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೊ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಲು ಇದನ್ನು ವಿವೇಕದಿಂದ ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಹಬೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಗೆ ನಿರಂತರ ಹಬೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಹಲವಾರು ಸರಬರಾಜುದಾರರು ಇದ್ದಾರೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್‌ನ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ OSHA [http://www.osha.gov/SLTC/healthguidelines/hydrogenperoxide/recognition.html ಆಕ್ಯುಪೇಶನಲ್ ಸೇಫ್ಟಿ ಹಾಗು ಹೆಲ್ತ್ ಗೈಡ್ಲೈನ್ ಫಾರ್ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612114616/http://www.osha.gov/SLTC/healthguidelines/hydrogenperoxide/recognition.html |date=2011-06-12 }} ಹಾಗು ATSDR [http://www.atsdr.cdc.gov/MHMI/mmg174.html ಏಜೆನ್ಸಿ ಫಾರ್ ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಸಬ್ಸ್ಟಾನ್ಸಸ್ ಹಾಗು ಡಿಸೀಸ್ ರೆಜಿಸ್ಟ್ರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031011184239/http://www.atsdr.cdc.gov/MHMI/mmg174.html |date=2003-10-11 }} ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. * '''ಚರ್ಮ ರೋಗಗಳು.''' ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಚರ್ಮದ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯವು ನಶಿಸಿ ಹೋಗಿ [[ವಿಟಿಲಿಗೊ]] ಎಂಬ ಚರ್ಮ ರೋಗವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 0.5-1% ರಷ್ಟು ಜನರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನವು ಚರ್ಮದ ಹೊರಪದರದ ಮೇಲೆ ಹಾಗು ರಕ್ತದಲ್ಲಿ H₂O₂ ನ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದು ರೋಗದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.vitiligo.eu.com/turmeric.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-03 |archive-date=2011-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710203712/http://www.vitiligo.eu.com/turmeric.htm |url-status=dead }}</ref> ===ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಘಟನೆಗಳು=== * ಜುಲೈ 16, 1934 ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ[[ಕುಮ್ಮರ್ಸ್ಡಾರ್ಫ್‌|ಕುಮ್ಮರ್ಸ್ಡಾರ್ಫ್‌ನಲ್ಲಿ]], ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದ ರಾಕೆಟ್ ಸ್ಪೋಟಿಸಿ, ಮೂರು ಜನರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ, [[ವರ್ನರ್ ವಾನ್ ಬ್ರಾನ್]] ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವ ರಾಕೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಕರ್ಶಕವಾಗಿ ಬಳಸದಿರಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು. * ಅಕ್ಟೊಬರ್ 28, 1998 ರಲ್ಲಿ ಓರ್ಲಾಂಡೊ ಇಂದ ಮೆಫಿಸ್ ಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ವಾಯುವ್ಯ ಏರ್ ಲೈನ್ಸ್ ನ ವಿಮಾನ 957 ಹಾಗು ಅದರ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ವಾಯುವ್ಯ ಏರ್ ಲೈನ್ಸ್ ನ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ಸೋರಿಕೆ ಇಂದಾಗಿ ಹಲವಾರು ಜನರು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು.<ref>Hazardous Materials Incident Brief DCA-99-MZ-001, [http://www.ntsb.gov/publictn/2000/HZB0001.htm "Spill of undeclared shipment of hazardous materials in cargo compartment of aircraft"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128034212/http://www.ntsb.gov/publictn/2000/hzb0001.htm |date=2011-01-28 }}. pub: National Transportation Safety Board. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 28, 1998; ಮೇ 17, 2000ರಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> * [[ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]], [[ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಶಿಬಿರ|ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿನ]] [[ನಾಜಿ|ನಾಜಿವೈದ್ಯರು]] ಮಾನವನ ಪದಾರ್ಥಗಳ ನಾಶದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web | title=The Nazi Doctors: Medical Killing and the Psychology of Genocide | publisher=Robert Jay Lifton | url=http://www.holocaust-history.org/lifton/LiftonT257.shtml | accessdate=1 November 2007 | archive-date=15 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070915150623/http://www.holocaust-history.org/lifton/LiftonT257.shtml | url-status=dead }}</ref> * [[21 ಜುಲೈ2005 ಲಂಡನ್ ಸ್ಪೋಟಕದಲ್ಲಿ|21 ಜುಲೈ2005 ಲಂಡನ್ ಸ್ಪೋಟಕದಲ್ಲಿನ]] ಬಾಂಬ್‌ನ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆಗೆ ಅದರಲ್ಲಿನ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಇರುವುದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>Four Men Found Guilty in Plot to Blow Up London's Transit System, [http://www.foxnews.com/story/0,2933,288631,00.html "FOXNews.com"]. ಜುಲೈ 12, 2007.</ref> * [[ರಷ್ಯಾದ]] ಸಮುದ್ರಾಂತರಗಾಮಿ [[K-141 ಕುರ್ಸ್ಕ್]] ಕಪಟ ನೌಕಾ ಸ್ಫೋಟಕಗಳನ್ನು [[ಪಿಯೊಟರ್ ವೆಲಿಕಿ]], [[ಕಿರೊವ್ ಕ್ಲಾಸ್]] [[ಬ್ಯಾಟಲ್ ಕ್ರೂಸಿಯರ್‌|ಬ್ಯಾಟಲ್ ಕ್ರೂಸಿಯರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸ್ಪೋಟಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 12, 2000 ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾಲಮಾನ 11:28 (07:28 UTC), ರಲ್ಲಿ ನೌಕಾಸ್ಪೋಟಕಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಾಗ ಅವುಗಳು ಸಿಡಿದವು. ನಂಬಲಾರ್ಹ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅದರ ಸೋಲು ಹಾಗು ಸ್ಪೋಟಕಕ್ಕೆ ಕುರ್ಕಿಸ್ ನಲ್ಲಿನ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ಇಂಧನವನ್ನು ಹೊದಿರುವ ನೌಕಾಸ್ಪೋಟಕಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಮಟ್ಟವನ್ನು [[HTP]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ನೌಕಾಸ್ಪೋಟಕಗಳಲ್ಲಿ ತೇಲುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ನೌಕಾಸ್ಪೋಟಕಗಳಲ್ಲಿನ ರಸ್ಟ್ ನಿಂದ ಇದರ ಸೋರುವಿಕೆಯಾಯಿತು. ಅದೇ ತರಹದ ಮತ್ತೊಂದು ಘಟನೆ 1955 ರಲ್ಲಿ [[HMS Sidon|HMS Sidonನ]] ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== *[[ವೇಪರೈಸ್ಡ್ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್]] ==ಆಕರಗಳು== ===ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು=== {{reflist|2}} ===ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ=== {{refbegin}} *ಜೆ. ಡ್ರಾಬೊವಿಸ್ಜ್ ''et al.'', ''The Syntheses of Sulphones, Sulphoxides ಮತ್ತು Cyclic Sulphides'', p112-116, ಜಿ. ಕ್ಯಾಪೊಝಿ ''et al.'', eds., ಜಾನ್ ವಿಲೆ & ಸನ್ಸ್, ಚಿಚೆಸ್ಟರ್, UK, 1994. ISBN 0-471-80580-7. *ಎನ್. ಎನ್. ಗ್ರೀನ್‌ವುಡ್, ಎ. ಅರ್ನ್‌ಷಾ, ''Chemistry of the Elements'', 2nd ed., ಬಟರ್‌ವರ್ತ್-ಹೆನೆಮನ್ನ್, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್, UK, 1997. A great description of properties & chemistry of H₂O₂. *ಜೆ. ಮಾರ್ಚ್, ''Advanced Organic Chemistry'', 4ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ., ಪು.&nbsp;723, ವಿಲೇ, ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್, 1992. *ಡಬ್ಲೂ. ಟಿ. ಹೆಸ್ಸ್, ''ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್'', ''Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology'', 4ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ, ವಿಲೇ, ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್, ಸಂಪುಟ.13, 961-995 (1995). {{refend}} ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{linkfarm}} * [http://www.tecaeromex.com/ingles/destilai.htm Hydrogen Peroxide Distillation for rocket fuel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151230033540/http://www.tecaeromex.com/ingles/destilai.htm |date=2015-12-30 }} * [http://msds.fmc.com/msds/100000010225-MSDS_US-E.pdf ಮಟೀರಿಯಲ್ ಸೆಫ್ಟಿ ಡಾಟಾ ಶೀಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041001044659/http://msds.fmc.com/msds/100000010225-MSDS_US-E.pdf |date=2004-10-01 }} * [http://www.atsdr.cdc.gov/tfactsx4.html ATSDR Agency for Toxic Substances and Disease Registry FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304110351/http://www.atsdr.cdc.gov/tfactsx4.html |date=2016-03-04 }} * [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8247815 Negative effects of Hydrogen Peroxide as an oral rinse] * [http://www.food-grade-hydrogen-peroxide.co.uk Food Grade Hydrogen Peroxide Information] * [http://www.erps.org Experimental Rocket Propulsion Society] * [http://www.ilo.org/public/english/protection/safework/cis/products/icsc/dtasht/_icsc01/icsc0164.htm International Chemical Safety Card 0164] * [http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0335.html NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards] * [http://www-cie.iarc.fr/htdocs/monographs/vol71/023-hydrogenper.html IARC Monograph "Hydrogen Peroxide"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051012221237/http://www-cie.iarc.fr/htdocs/monographs/vol71/023-hydrogenper.html |date=2005-10-12 }} * [http://www.gkllc.com General Kinetics Inc. Hydrogen Peroxide Rocket Engines and Gas Generators] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121119060751/http://www.gkllc.com/ |date=2012-11-19 }} * [http://www.quackwatch.org/01QuackeryRelatedTopics/Cancer/oxygen.html Oxygenation Therapy:Unproven Treatments for Cancer and AIDS] * [http://www.gaiaresearch.co.za/hydroperoxide.html Hydrogen Peroxide in the Human Body] * [http://www.using-hydrogen-peroxide.com Information on many common uses for hydrogen peroxide, especially household uses.] * [http://copublications.greenfacts.org/en/tooth-whiteners/index.htm Hydrogen peroxide in tooth whiteners] summary by [[GreenFacts]] of the European Commission SCCP assessment {{Hydrogen compounds}} {{Stomatological preparations}} {{Antiseptics and disinfectants}} {{Otologicals}} {{Hair colors}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಟಿಸೆಪ್ಟಿಕ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ಲೀಚಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಡಿಸ್‌ಇನ್‌ಫೆಕ್ಟೆಂಟ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಹೌಸ್‌ಹೋಲ್ಡ್ ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಕಾಂಪೌಂಡ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಲೈಟ್-ಸೆನ್ಸಿಟಿವ್ ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ರಾಕೆಟ್ ಆಕ್ಸಿಡೈಸರ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:2004 ಪೀಟಿಕೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಒಟೊಲಾಜಿಕಲ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] 1no0pvhgora9qdjc1t7c3bep93d2in4 0 23608 1373409 1368255 2026-05-15T00:59:29Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373409 wikitext text/x-wiki {{Otheruses}} {{refimprove|date=February 2010}} {{Financial markets}} ವ್ಯವಹಾರ ಅಸ್ತಿತ್ವವೊಂದರ '''ಸ್ಟಾಕು''' ಆಥವಾ '''ಬಂಡವಾಳದ ಸ್ಟಾಕು''' ಎಂಬುದು ವ್ಯವಹಾರದೊಳಗೆ ಪಾವತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ಅದರ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಿಂದ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂಲ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಲದಾತರಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗುವಂತೆ ಇದನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ವ್ಯವಹಾರವೊಂದರ ಸಾಲದಾತರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದು ಒಂದು [[ಭದ್ರತೆ]]ಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಿಮಾಣ ಹಾಗೂ ಮೌಲ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರುವ ವ್ಯವಹಾರವೊಂದರ ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವತ್ತುಗಳಿಂದ ಸ್ಟಾಕು ತನ್ನ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. == ಷೇರುಗಳು == ವ್ಯವಹಾರವೊಂದರ ಸ್ಟಾಕನ್ನು [[ಷೇರುಗಳಾಗಿ]] ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ವ್ಯವಹಾರದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣದ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಹೂಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದಿರುವ ವಿಷಯವಾಗಿರುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಒಂದು ಷೇರು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮುಖಬೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಲೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಷೇರೊಂದರ [[ನಮೂದು ಮೌಲ್ಯ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಮೂದು ಮೌಲ್ಯವು ಅನೇಕ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರವೊಂದು ನೀಡಬಹುದಾದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಷೇರುಗಳನ್ನು ಮಾರಬಹುದಾದುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತಿರುವ ಹಣದ ''[[ಡಿ ಮಿನಿಮಿಸ್‌]]'' (ಕನಿಷ್ಟ) ಮೊತ್ತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ವ್ಯವಹಾರದ [[ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಾರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೌಲ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇತರ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಷೇರುಗಳು ಒಂದು ಜತೆಗೂಡಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಮೂದು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದದೆಯೇ ಇರಬಹುದು. ಇಂಥ ಸ್ಟಾಕು ಅನೇಕವೇಳೆ ನಮೂದುಮೌಲ್ಯ-ರಹಿತ ಸ್ಟಾಕು ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವ್ಯವಹಾರವೊಂದರಲ್ಲಿನ [[ಮಾಲೀಕತ್ವ]]ದ ಒಂದು ಅಂಶವನ್ನು ಷೇರುಗಳು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ವ್ಯವಹಾರವೊಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಬಗೆಯ ಷೇರುಗಳನ್ನು (''ವರ್ಗಗಳು'' ) ಘೋಷಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಗೆಯೂ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವಾದ ಮಾಲೀಕತ್ವ ನಿಯಮಗಳು, ಸವಲತ್ತುಗಳು, ಅಥವಾ ಷೇರು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಷೇರುಗಳ ಮಾಲೀಕತ್ವವು [[ಸ್ಟಾಕು ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ]]ವೊಂದರ ನೀಡಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಆಧಾರಗಳಿಂದ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸ್ಟಾಕು ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವು ಒಂದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ದಸ್ತಾವೇಜು ಆಗಿದ್ದು, [[ಷೇರುದಾರ]]ನ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಷೇರುಗಳ ಮೊತ್ತವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನಮೂದಿಸುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಷೇರುಗಳ ಇತರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಂಶಗಳನ್ನು, ಅಂದರೆ ಒಂದು ವೇಳೆ ಷೇರಿಗೆ ನಮೂದು ಮೌಲ್ಯವಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು, ಅಥವಾ ಷೇರುಗಳ ವರ್ಗವನ್ನು ಅದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನಮೂದಿಸುತ್ತದೆ. == ಬಳಕೆ == ''ಸ್ಟಾಕುಗಳು'' ಎಂಬುದಾಗಿ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಸ್ಟಾಕು ಎಂಬ ಪದವು, ''ಷೇರುಗಳಿಗೆ'' ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದವಾಗಿ ಅನೇಕವೇಳೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |author=www.askoxford.com |url=http://www.askoxford.com/concise_oed/stock?view=uk |title=Compact Oxford English Dictionary |publisher=Askoxford.com |date= |accessdate=2010-02-12 |archive-date=2006-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060324052957/http://www.askoxford.com/concise_oed/stock?view=uk |url-status=deviated |archivedate=2006-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060324052957/http://www.askoxford.com/concise_oed/stock?view=uk }}</ref> ಸಂಪ್ರದಾಯಶರಣರು ಹಕ್ಕೊತ್ತಾಯ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕಾರ, ''ಸ್ಟಾಕುಗಳು'' ಎಂಬ ಬಹುವಚನವನ್ನು, ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಕೇಳಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಪನಿಯ ಸ್ಟಾಕಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವಾಗ ಮಾತ್ರವೇ ಬಳಸಬೇಕು. [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]], ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರಿ [[ಬಾಂಡುಗಳಂಥ]] ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ [[ಹಣಕಾಸಿನ ದಸ್ತೈವಜುಗಳಿಗೆ]] ಅಥವಾ, ಕಡಿಮೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ಬಗೆಗಳ [[ಮಾರಬಲ್ಲ]] [[ಭದ್ರತೆಗಳಿಗೆ]] ''ಸ್ಟಾಕು'' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=78290&dict=CALD |title=Cambridge Advanced Learner's Dictionary |publisher=Dictionary.cambridge.org |date= |accessdate=2010-02-12 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225173005/https://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=78290&dict=CALD%20 |url-status=deviated |archivedate=2009-08-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090826030956/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=78290&dict=CALD }}</ref> ==ಸ್ಟಾಕಿನ ಬಗೆಗಳು== ಸ್ಟಾಕು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಷೇರುಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಳೆಯುತ್ತದೆ; ಅದು [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಟಾಕು]] ಆಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ [[ಮೊದಲ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಸ್ಟಾಕು]] ಆಗಿರಬಹುದು. ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಒಂದು ಏಕಮಾನ ಅಥವಾ ಘಟಕವಾಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಟಾಕು, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ತೀರ್ಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದಾದ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ. [[ಮೊದಲ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಸ್ಟಾಕು]] ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಟಾಕಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಇತರ ಷೇರುದಾರರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಲಾಭಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ [[ಲಾಭಾಂಶ]] ಪಾವತಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಇದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="investor guide">[http://www.investorguide.com/igu-article-818-stock-basics-common-and-preferred-stock.html "ಸ್ಟಾಕ್‌ ಬೇಸಿಕ್ಸ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106064446/http://www.investorguide.com/article/11166/stock-classes-the-difference-between-common-stock-and-preferred-stock-igu/ |date=2019-01-06 }}, ಹೂಡಿಕೆದಾರ Guide.com.</ref><ref name="investments">ಜ್ವಿ ಬೋಡಿ, ಅಲೆಕ್ಸ್‌ ಕೇನ್‌, ಅಲನ್‌ J. ಮಾರ್ಕಸ್‌, ''ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌'', 7ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, ಪುಟ 26–53.</ref> ಮೊದಲ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಪರಿವರ್ತನೀಯ ಸ್ಟಾಕು ಮೊದಲ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಸ್ಟಾಕು ಆಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಪೂರ್ವನಿರ್ಧಾರಿತ ದಿನಾಂಕದ ನಂತರದ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಒಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಷೇರುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಷೇರುದಾರನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು [[ಆಯ್ಕೆಯ ಹಕ್ಕನ್ನು]] ಸದರಿ ಮೊದಲ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಸ್ಟಾಕು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಸ್ಟಾಕಿನ ಷೇರುಗಳನ್ನು "ಪರಿವರ್ತನೀಯ ಮೊದಲ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಷೇರುಗಳು" (ಅಥವಾ UKಯಲ್ಲಿ "ಪರಿವರ್ತನೀಯ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯದ ಷೇರುಗಳು") ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಇಕ್ವಿಟಿ ನೀಡಿಕೆಗಳು ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಖಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಇಂಥ ಖಂಡಗಳು ಅಥವಾ ಷರತ್ತುಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ನೀಡಿಕೆದಾರನ ಹಿಂದಿನ ನೀಡಿಕೆಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಟಾಕಿನ ಕೆಲವೊಂದು ಷೇರುಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕುಗಳಿಲ್ಲದೆಯೇ ನೀಡಲ್ಪಡಬಹುದು, ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಂದು ಷೇರುಗಳು ಅವುಗಳಿಗೆ ಅನನ್ಯವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗಷ್ಟೇ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಅನೇಕವೇಳೆ, ಒಂದು ಭದ್ರತೆಗಳ ನಿರ್ವಾಹಕ ಮಂಡಲಿಯೊಂದಿಗೆ ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಹೊಸ ನೀಡಿಕೆಗಳು, ಸಮಯದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮರುಮಾರಾಟದಿಂದ [[ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದು]]. ನಿಶ್ಚಿತ ಪ್ರತಿಫಲಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಟಾಕಿನ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಾಂಡುಗಳ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವ ಮೂಲಕ, ಮೊದಲ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಸ್ಟಾಕು ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಲಾಭಾಂಶಗಳ ಪಾವತಿಯಲ್ಲಿ ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಟಾಕಿಗಿಂತ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಟಾಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಫೈಸಲಾತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಾಭಾಂಶದಲ್ಲಿ ಅವು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ==ಸ್ಟಾಕು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು== {{details|equity derivative}} ಒಂದು ಸ್ಟಾಕು [[ಉತ್ಪನ್ನ]]ವು ಯಾವುದೇ ಹಣಕಾಸಿನ ದಸ್ತೈವಜು ಆಗಿದ್ದು, [[ಆಧಾರವಾಗಿರುವ]] ಸ್ಟಾಕಿನ ಬೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಮುಮ್ಮಾರಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಆಯ್ಕೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳು]], ಸ್ಟಾಕುಗಳ ಮೇಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮುಖ್ಯ ಬಗೆಗಳಾಗಿವೆ. ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಭದ್ರತೆಯು ಒಂದು [[ಸ್ಟಾಕು ಸೂಚಿ]] ಅಥವಾ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ಟಾಕು ಆಗಿರಬಹುದಾಗಿದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಏಕ-ಸ್ಟಾಕು ಮುಮ್ಮಾರಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು]]. ಸ್ಟಾಕು ಮುಮ್ಮಾರಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಕರಾರುಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಖರೀದಿದಾರನು [[ದೂರವಾಯಿದೆ ಸ್ಟಾಕಿನ ಖರೀದಿದಾರ]]ನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಅಂದರೆ, ಕರಾರಿನ ವಾಯಿದೆ ತುಂಬಿರುವ ದಿನಾಂಕದಂದು ಖರೀದಿಸುವ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಅವನು ಹೊರುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಗಾರನು [[ಸ್ಟಾಕನ್ನು ಮುಂದೆ ಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾರುವವ]]ನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಅಂದರೆ ಖರೀದಿಸುವ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಅವನು ಹೊತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. [[ಸ್ಟಾಕು ಸೂಚಿಯ ಮುಮ್ಮಾರಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಾಡಿಕೆಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಗದು ಇತ್ಯರ್ಥದ ಮೂಲಕ ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಸ್ಟಾಕು ಆಯ್ಕೆಯ ಹಕ್ಕು]] ಎಂಬುದೊಂದು ಆಯ್ಕೆಯ ಹಕ್ಕಿನ ಒಂದು ವರ್ಗವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, [[ವಾಪಸು ಪಡೆವ ಆಯ್ಕೆಯ ಹಕ್ಕು]] ಎಂಬುದೊಂದು ಒಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಮ್ಮಾರಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿನ ಸ್ಟಾಕನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಹಕ್ಕಾಗಿದೆ (ಇದು ಹೊಣೆ ''ಅಲ್ಲ'' ) ಮತ್ತು [[ಕೊಳ್ಳುಗೆ ಕರಾರಿನ ಆಯ್ಕೆಯ ಹಕ್ಕು]] ಎಂಬುದೊಂದು ಒಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಮ್ಮಾರಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿನ ಸ್ಟಾಕನ್ನು ಮಾರುವ ಹಕ್ಕಾಗಿದೆ (ಇದು ಹೊಣೆ ''ಅಲ್ಲ'' ). ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಒಂದು ಸ್ಟಾಕು ಆಯ್ಕೆಯ ಹಕ್ಕಿನ ಮೌಲ್ಯವು ತಾನು ಯಾವುದರ ಒಂದು [[ಉತ್ಪನ್ನ]]ವಾಗಿದೆಯೋ ಆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಸ್ಟಾಕಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಸ್ಕೋಲ್ಸ್‌]] ಮಾದರಿಯು ಸ್ಟಾಕು ಆಯ್ಕೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. [[ನೌಕರರಿಗೆ ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾದ ವಾಪಸು ಪಡೆವ ಆಯ್ಕೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಬಹುಪಾಲು ಸ್ಟಾಕು ಆಯ್ಕೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳು ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದಾದವುಗಳಾಗಿವೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== [[ರೋಮನ್ನರ‌]] ಕಾಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, [[ಪಬ್ಲಿಕ್ಯಾನಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಖಾಸಗಿ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಅನೇಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿತು. ಪಬ್ಲಿಕ್ಯಾನಿಯಲ್ಲಿನ ಷೇರುಗಳನ್ನು "ಸೋಸೈ" (ಬೃಹತ್‌‌ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ) ಮತ್ತು "ಪರ್ಟಿಕ್ಯುಲೇ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇವು ಸಣ್ಣ ಕಂಪನಿಗಳ ಇಂದಿನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿದ್ದವು. ಈ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿವೆಯಾದರೂ, ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಚಾನ್ಸೆಲರ್‌ ಎಂಬಾತ ತನ್ನ ''ಡೆವಿಲ್‌ ಟೇಕ್‌ ದಿ ಹಿಂಡ್‌ಮೋಸ್ಟ್‌'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಷೇರುಗಳಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಟ್ಟಾವ್ಯಾಪಾರವು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾ ಬಹುವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ "ಸ್ಟಾಕುಗಳಲ್ಲಿ" ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ [[ಸಟ್ಟಾವ್ಯಾಪಾರದ ನೀರ್ಗುಳ್ಳೆ]]ಯು ಪ್ರಾಯಶಃ ಸಂಭವಿಸಿತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಂದಷ್ಟು ಪುರಾವೆಯು ಲಭ್ಯವಿದೆ.{{Citation needed|date=December 2008}} [[ಮಧ್ಯಯುಗಗಳ]] ನಂತರ 1606ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾಕಿನ ಷೇರುಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುವಲ್ಲಿ [[ಡಚ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]]ಯು ಮೊದಲ ಕಂಪನಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಜಂಟಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಹೊಸತನವು [[ಮಧ್ಯಯುಗಗಳ]] ನಂತರ ಬಂದ [[ಯುರೋಪ್‌‌‌]]ನ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ]]ಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹಡಗುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡಲು ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಸಂಚಯಿಸುವ ತಂತ್ರವು [[ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌]] ದೇಶವನ್ನು [[ಕಡಲತಡಿಯ]] ಒಂದು [[ಮಹಾನ್‌ ಶಕ್ತಿ]]ಯನ್ನಾಗಿಸಿತು. ಜಂಟಿ-ಸ್ಟಾಕಿನ ನಿಗಮದ ಅಂಗೀಕಾರವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಡಗೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಂಥ ಒಂದು ದುಬಾರಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಅಥವಾ ಅತ್ಯಂತ ಸಿರಿವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. 1600ರ ದಶಕದ ಡಚ್‌ ಸ್ಟಾಕು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ: ಸ್ಟಾಕು ಮುಮ್ಮಾರಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಬಳಕೆ, [[ಸ್ಟಾಕು ಆಯ್ಕೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳು]], [[ಸ್ಟಾಕನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕಿಳಿಸಿ ಮಾರುವಿಕೆ]], ಷೇರುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಸಾಲದ ಬಳಕೆ, 1695ರಲ್ಲಿ ಒಡೆದುಕೊಂಡ ಒಂದು ಸಟ್ಟಾವ್ಯಾಪಾರದ ನೀರ್ಗುಳ್ಳೆ, ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊರಗಡೆಹಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೊಂದಿಗಿನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಬದಲಾವಣೆ (ಈ ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಇದು [[ಕೆಳಅಂಚು]]ಗಳ ಬದಲಿಗೆ ತಲೆಯುಡಿಗೆಗಳಾಗಿದ್ದವು) ಇವೆಲ್ಲದರ ಕುರಿತಾದ ನಿಚ್ಚಳವಾದ ದಾಖಲೆ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು ಡಚ್‌ ಸ್ಟಾಕು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಸದರಿ ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಡಾ. [[ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ]] ಎಂಬಾತನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಸ್ಟಾಕನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕಿಳಿಸಿ ಮಾರುವಿಕೆಯಂಥ ಪರಿಪಾಠಗಳ ಬಳಕೆಗಳು, ಅವುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸರ್ಕಾರವು ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಮಾಡಿದುದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಹೋದವು. ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಪಡಿಲಾಗದ ಕರಾರುಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ನಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಇದು ರೂಢಿಯಲ್ಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ ವಾದಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅನುಮೋದನೆಯಿಲ್ಲದೆಯೇ ಅಥವಾ, ಈ ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಕಾನೂನುಗಳು ಇದ್ದಾಗಲೂ ಕರಾರುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಜಾರಿಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>http://www.sjsu.edu/depts/ಆರ್ಥಿಕs/faculty/ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ/docs/ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ-amsterdam.pdf{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಚಾನ್ಸೆಲರ್‌ ಬರೆದಿರುವ "ಡೆವಿಲ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಹಿಂಡ್‌ಮೋಸ್ಟ್‌".</ref> ==ಷೇರುದಾರ== [[File:B&O RR common stock.jpg|right|thumb|250px|ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಓಹಿಯೋ ರೇಲ್‌ರೋಡ್‌ ಕಂಪನಿಯ ಹತ್ತು ಷೇರುಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಸ್ಟಾಕು ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ]] {{Main|Shareholder}} ಓರ್ವ '''ಷೇರುದಾರ''' ನು (ಅಥವಾ ''ಸ್ಟಾಕು ಮಾಲೀಕ'' ) ಒಂದು [[ವ್ಯಕ್ತಿ]] ಅಥವಾ [[ಕಂಪನಿ]]ಯಾಗಿದ್ದು (ಒಂದು [[ನಿಗಮ]]ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ), [[ಜಂಟಿ ಸ್ಟಾಕು ಕಂಪನಿ]]ಯೊಂದರಲ್ಲಿನ ಸ್ಟಾಕಿನ ಒಂದು ಅಥವಾ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು [[ಷೇರುಗಳನ್ನು]] ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಆತ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ವಿನಿಮಯಗೊಂಡ ಅಥವಾ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸಿದ ಕಂಪನಿಗಳೆರಡೂ ಸಹ ಷೇರುದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. [[ಸ್ಟಾಕು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಂಪನಿಗಳು [[ಷೇರುದಾರ ಮೌಲ್ಯ]]ವನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಷೇರುದಾರರು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಟಾಕಿನ ವರ್ಗವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ: [[ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿ]]ಗೆ ನಡೆಸುವ ಚುನಾವಣೆಗಳ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಹಕ್ಕು, ಕಂಪನಿಯ ಆದಾಯದ ವಿತರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದುವ ಹಕ್ಕು, ಕಂಪನಿಯಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಡುವ ಹೊಸ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಹಕ್ಕು, ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ [[ಫೈಸಲಾತಿ]] ಅಥವಾ ದಿವಾಳಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯೊಂದರ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಹಕ್ಕು ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಹಕ್ಕುಗಳು ಈ ವಿಶೇಷ ಸವಲತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಂಪನಿಯೊಂದರ ಸ್ವತ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಷೇರುದಾರನ ಹಕ್ಕುಗಳು ಕಂಪನಿಯ ಸಾಲದಾತರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಅಧೀನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಷೇರುದಾರರನ್ನು [[ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರ]] ಒಂದು ಭಾಗಶಃ [[ಉಪವರ್ಗ]]ವಾಗಿ ಕೆಲವರು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ವ್ಯವಹಾರ ಅಸ್ತಿತ್ವ]]ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷ ಇಕ್ವಿಟಿ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯಾರನ್ನೇ ಆಗಲಿ ಅಥವಾ [[ಲಾಭೋದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಹಣದ ರೂಪದ್ದಲ್ಲದ ಒಂದು ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವರನ್ನು ಈ ಉಪವರ್ಗವು ಒಳಗೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, [[ಕೂಟ]]ವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಸ್ವಯಂಸೇವಕ]] ಕೊಡುಗೆದಾರರನ್ನು, ಅವರು ಷೇರುದಾರರಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರೆಂದು ಕರೆಯುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಷೇರುದಾರರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಯುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುವಂತೆ ಕಂಪನಿಯೊಂದರ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು [[ನ್ಯಾಸರಕ್ಷಣೆಯ]] ಕರ್ತವ್ಯಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟುಪಾಡಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿರುತ್ತಾರಾದರೂ, ಷೇರುದಾರರು ಸ್ವತಃ ಪರಸ್ಪರರೆಡೆಗೆ ಇಂಥ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವೊಂದು ರೂಢಿಯದ್ದಲ್ಲದ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ಇಂಥದೊಂದು ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಷೇರುದಾರರ ನಡುವೆ ಸೂಚಿಸಲು ಕೆಲವೊಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಸಮ್ಮತಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[USA]]ನ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ನಿಕಟವಾಗಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ನಿಗಮಗಳ ಬಹುಪಾಲು ಷೇರುದಾರರು, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಷೇರುದಾರರ ಹಿಡುವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಷೇರುಗಳ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡದಿರುವ ಒಂದು ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>‌''ಜೋನ್ಸ್ v. H. F. ಅಹ್ಮಾನ್‌ಸನ್‌ &amp; ಕೊ.'', 1 ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ 3d)</ref><ref>{{cite web |url=http://online.ceb.com/calcases/C3/1C3d93.htm |title=Jones v. H.F. Ahmanson & Co. (1969) 1 C3d 93 |publisher=Online.ceb.com |date= |accessdate=2010-02-12 |archive-date=2008-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080510233236/http://online.ceb.com/calcases/C3/1C3d93.htm |url-status=dead }}</ref> ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಷೇರುದಾರರೆಂದರೆ (ಹೊಂದಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳ ಶೇಕಡಾವಾರುಗಳ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ) ಅನೇಕವೇಳೆ ಮ್ಯೂಚುಯಲ್‌ ನಿಧಿಗಳು, ಮತ್ತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ [[ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಮಾರಾಟಗೊಂಡ ನಿಧಿ]]ಗಳಾಗಿವೆ. ==ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆ== ಕಂಪನಿಯೊಳಗಿನ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಕಂಪನಿಯೊಂದರ ಮಾಲೀಕರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಬಯಸಬಹುದು. ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತದ ಖಾಸಗಿ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅವರು ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ಹಿಡುವಳಿಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಕೂಡಾ ಬಯಸಬಹುದು. ಷೇರುಗಳನ್ನು ಮಾರುವುದರ ಮೂಲಕ, ಕಂಪನಿಯ ಕೆಲಭಾಗ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಪಾಲುದಾರ-ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಅವರು ಮಾರಬಲ್ಲರು. ಒಂದು ಷೇರಿನ ಖರೀದಿಯು, ಸದರಿ ಕಂಪನಿಯ ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಶಃ ಪಾಲುಪಡೆಯಲು ಆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಷೇರಿನ ಮಾಲೀಕನಿಗೆ ಅರ್ಹತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ತೀರ್ಮಾನ-ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರದ ಒಂದು ಭಾಗ, ಮತ್ತು [[ಲಾಭಾಂಶ]]ಗಳಾಗಿ ಕಂಪನಿಯು ನೀಡಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಲಾಭಗಳಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆಯಲೂ ಸಹ ಸದರಿ ಷೇರಿನ ಮಾಲೀಕನಿಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಷೇರುದಾರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದಾದ, ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಮಾರಾಟಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯೊಂದನ್ನು ನಡೆಸಲು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುವ ದೈನಂದಿನ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ತೊಡಗಿಸುವುದು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಲ್ಲದ ವಿಷಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಕಂಪನಿಯ [[ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿ]]ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಷೇರುದಾರರು ತಮ್ಮ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಮತಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಶಿಷ್ಟ ನಿದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿ ಷೇರು ಕೂಡಾ ಒಂದು ಮತವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಗಗಳ ಷೇರುಗಳನ್ನು ನೀಡಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಸದರಿ ಷೇರುಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಷೇರುಗಳ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗದ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದರಿಂದಾಗಿ ಇತರ ಷೇರುದಾರರನ್ನು ಮತದಾನದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲು ಸಾದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಷೇರುದಾರನ (ಅಥವಾ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಷೇರುದಾರರ) ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರೀ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಂಪನಿಯ ಮೂಲ ಮಾಲೀಕರು ಅನೆಕ ವೇಳೆ ಕಂಪನಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹೊಂದಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ===ಷೇರುದಾರನ ಹಕ್ಕುಗಳು=== 50%ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಷೇರುಗಳ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಕಂಪನಿಯೊಂದರ 50% ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಕಂಪನಿಯೊಂದರ ಕಟ್ಟಡ, ಉಪಕರಣ, ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ಅಥವಾ ಇತರ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಅದು ಷೇರುದಾರನಿಗೆ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಹೀಗೇಕಾಗುತ್ತದೆಯೆಂದರೆ, ಕಂಪನಿಯು ಒಂದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂಬಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಹೀಗಾಗಿ ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನೂ ಸ್ವತಃ ಅದೇ ತನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಿಮೆಯಂಥ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ವಿಮೆಯು ಕಂಪನಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು, ಪ್ರಮುಖ ಷೇರುದಾರನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಲ್ಲ. ಬಹುಪಾಲು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, [[ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಗಳು]] ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ [[ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು]], ಕಂಪನಿಯ ಸ್ಟಾಕು ಮಾಲೀಕರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕಂಪನಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಒಂದು [[ನ್ಯಾಸರಕ್ಷಣೆಯ]] ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, [[ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ವಿಟ್ಮನ್‌‌]] ಎಂಬಾತ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾನೆ: :''...ಹೊರಗಿನ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಹೂಡಿಕೆದಾರ [OPMI- ಔಟ್‌ಸೈಡ್‌ ಪ್ಯಾಸಿವ್‌ ಮೈನಾರಿಟಿ ಇನ್ವೆಸ್ಟರ್‌] ಸ್ಟಾಕು ಮಾಲೀಕರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಮಾರಾಟಗೊಂಡ ಕಂಪನಿಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು. '' ''ಅದರ ಬದಲಿಗೆ, ಸ್ಟಾಕು ಮಾಲೀಕರು (ಮೂಲಕರ್ತ) ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ (ಮಧ್ಯವರ್ತಿ) ನಡುವಿನ "ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳು" ಮತ್ತು "ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ತಿಕ್ಕಾಟಗಳು" ಎಂಬ ಎರಡೂ ಅಂಶಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. '' ''ಈ ತಿಕ್ಕಾಟವು ಮೂಲಕರ್ತ/ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. '' ''ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಗಿರುವ ಈ ಕೆಲವೊಂದು ಸವಲತ್ತುಗಳು OPMIಗಳೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ತಿಕ್ಕಾಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡಬಹುದಾದುದರಿಂದಾಗಿ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ವೇತನವನ್ನು, ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗೆ ಒದಗಿಸಿದ ರಕ್ಷಣಾ ಸವಲತ್ತನ್ನು ಯಾವುದೇ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ಭೋಳೇತನದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.'' <ref>‌‌ವಿಟ್ಮನ್, 2004, 5</ref> ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯು ಕಂಪನಿಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಕಂಪನಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಷೇರುದಾರರು ಚುನಾಯಿಸುತ್ತಾರಾದ್ದರಿಂದ, ಕಂಪನಿಯ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ಮೇಲೆ ಷೇರುದಾರನು ಒಂದಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿ ಷೇರುದಾರನೂ/ಳೂ, ಆತ ಅಥವಾ ಆಕೆಯು ಹೊಂದಿರುವ ಷೇರುಗಳ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮತಗಳ ಒಂದು ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ/ಳೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ (ಮಧ್ಯವರ್ತಿ) ಸದಸ್ಯರು ಕಳಪೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಷೇರುದಾರರು ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಸಮ್ಮತಿಸುತ್ತಾರೋ, ಆಗ ಒಂದು ಹೊಸ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಅವರು ಚುನಾಯಿಸಬಲ್ಲವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಈ ಹೊಸ ಮಂಡಳಿಯು ಒಂದು ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಅಥವಾ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ತಂಡವನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯತಃ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಂಡಳಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಅಪರೂಪವೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಮಂಡಳಿಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಳಗಿನವರೇ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಸ್ವತಃ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯಿಂದಲೇ ಅವರು ನೇಮಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಳಗಿನವರು ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಮೊತ್ತದ ಸ್ಟಾಕನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಷೇರುಗಳ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಬಾಧ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯು ದಕ್ಕಿಬಿಟ್ಟಿತು ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಕಂಪನಿಯೊಂದು ದಿವಾಳಿಯಾದರೆ ಮತ್ತು ಸಾಲಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸದೇ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿ ಬಂದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಷೇರುದಾರರು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಧ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ನಗದಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಹಣವನ್ನು, ಸಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಋಣಭಾರಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಮರುಪಾವತಿಸಲು ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಸಾಲದಾತರಿಗೆ ಪಾವತಿಯಾಗದ ಹೊರತು ಮತ್ತು ಪಾವತಿಯಾಗುವವರೆಗೆ ಷೇರುದಾರರು ಯಾವುದೇ ಹಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಷೇರುದಾರರಿಗೆ ಏನೂ ದಕ್ಕದೆಯೂ ಹೋಗಬಹುದು).<ref>{{cite book | last = Jackson | first = Thomas | title = The Logic and Limits of Bankruptcy Law | publisher = Oxford University Press | location = Oxford Oxfordshire | year = 2001 | isbn = 1587981149 | page = 32}}</ref> ===ಧನಸಹಾಯದ ಮೂಲಗಳು=== ಕಂಪನಿಯೊಂದರಲ್ಲಿನ ಸ್ಟಾಕನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಕಂಪನಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದನ್ನು [[ಇಕ್ವಿಟಿ]] ಧನಸಹಾಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಕಂಪನಿಯ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ [[ಋಣಭಾರ]]ದ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಬಾಂಡುಗಳ]] ನೀಡಿಕೆ) ಮಾಡಬಹುದು. [[ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಧನಸಹಾಯ]] ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಅನಧಿಕೃತ ಧನಸಹಾಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಕಂಪನಿಯ [[ಕಾರ್ಯೋಪಯುಕ್ತ ಬಂಡವಾಳ]]ದ (ದೈನಂದಿನ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಅಗತ್ಯಗಳ) ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ==ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವಿಕೆ== ನಿಷೇಧಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದ ಹೊರತು, ಕಂಪನಿಯೊಂದರ ಷೇರುಗಳು ಮಾರಾಟ ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಷೇರುದಾರರಿಂದ ಇತರ ಪಕ್ಷಸ್ಥರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಒಂದುವೇಳೆ ನೀಡಿಕೆದಾರನು ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ-ಮಾರಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅಸ್ತಿತ್ವವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಇಂಥ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕಾನೂನುಗಳು ಹಾಗೂ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಬಹುಪಾಲು ನ್ಯಾಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಿವೆ. ತಮ್ಮ ಷೇರುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವಲ್ಲಿನ ಸ್ಟಾಕು ಮಾಲೀಕರ ಬಯಕೆಯು [[ಸ್ಟಾಕು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ]]ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಸ್ಟಾಕು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರವು ಒಂದು ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಷೇರುಗಳು]] ಹಾಗೂ ಇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಅದು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂದು, [[ಹೂಡಿಕೆದಾರ]]ರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸ್ಟಾಕು ದಲ್ಲಾಳಿ]]ಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಲ್ಲಾಳಿಗಳು ಕಂಪನಿಗಳ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಷೇರುಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮಾರುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಟಾಕು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರದ [[ಪಟ್ಟೀಕರಣದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು]] ಪೂರೈಸುವ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಕಂಪನಿಯೊಂದು ತನ್ನ ಷೇರುಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಟಾಕುಗಳು, ಆರ್ಕಿಪೆಲ್ಯಾಗೊ ಅಥವಾ ಇನ್ಸ್‌ಟಿನೆಟ್‌ನಂಥ [[ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಸಂವಹನ ಜಾಲ‌]]ಗಳನ್ನು (ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ಸ್‌‌-ECNs) ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಇತರ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಅಂತರ-ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಂದಾಜುವೆಚ್ಚ ಪದ್ಧತಿಯ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. U.S ಮೂಲದ್ದಲ್ಲದ ಅನೇಕ ಬೃಹತ್‌‌ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಹೂಡಿಕೆದಾರ ನೆಲೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಒಂದು U.S. ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲೂ ಸಹ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಡಲು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಕಂಪನಿಗಳು USನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಬ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿ ಷೇರುಗಳ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಬಂಡವಾಳದ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಹಿಡುವಳಿ ಬ್ಯಾಂಕು ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡೆಪಾಸಿಟರಿ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಓರ್ವ ವ್ಯಾಪಾರಿಯು ತನ್ನದಾಗಿ ಹೊಂದುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಷೇರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆಯೂ ಒಂದು [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡೆಪಾಸಿಟರಿ ರಿಸೀಟ್‌]]ನ್ನು (ADR) ಅದು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, U.S.ನ ಅನೇಕ ಬೃಹತ್‌‌ ಕಂಪನಿಗಳು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಷೇರುಗಳನ್ನು ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಮುಖ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಪಟ್ಟೀಕರಣದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸದ ಮತ್ತು ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಸಣ್ಣ ಕಂಪನಿಗಳು, ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು-ಹೊರತುಪಡಿಸಿದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ''[[ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ‌]]'' (ಓವರ್‌ ದಿ ಕೌಂಟರ್-OTC) ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೊಳಗಾಗಬಹುದು. ಈ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ನೇರವಾಗಿ ಪಕ್ಷಸ್ಥರ ನಡುವೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ OTC ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳೆಂದರೆ, ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಅಂದಾಜುವೆಚ್ಚ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾದ [[OTC ಬುಲೆಟಿನ್‌ ಬೋರ್ಡ್‌]] (OTCBB) ಮತ್ತು [[ಪಿಂಕ್‌ OTC ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು]] (''[[ಪಿಂಕ್‌ ಷೀಟ್ಸ್‌]]'' ) ಆಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಚಿಲ್ಲರೆ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಒಂದು ದಲ್ಲಾಳಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದಲೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಿರುವ ಕಂಪನಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂದಾಜುವೆಚ್ಚದ ಸೇವೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟತಮವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ದಿವಾಳಿತನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಡೆವಳಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳ ಷೇರುಗಳು, ಒಂದು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸ್ಟಾಕನ್ನು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ ನಂತರ ಈ ಅಂದಾಜುವೆಚ್ಚದ ಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ===ಖರೀದಿಸುವಿಕೆ=== ಸ್ಟಾಕುಗಳ ಖರೀದಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು [[ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡುವಿಕೆ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ವಿಧಾನಗಳಿವೆ. ಓರ್ವ [[ಸ್ಟಾಕು ದಲ್ಲಾಳಿ]]ಯ ಮೂಲಕ ಇರುವ ವಿಧಾನವು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಒಂದು [[ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೇವೆ]]ಯನ್ನು ನೀಡುವವರಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ [[ಹುಂಡಿವಟ್ಟ]] ದಲ್ಲಾಳಿಯಾಗಿರಲಿ, ಓರ್ವ ಮಾರಾಟಗಾರನಿಂದ ಓರ್ವ ಖರೀದಿದಾರನಿಗೆ ಸ್ಟಾಕಿನ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಅವರು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬಹುತೇಕ ವ್ಯಾಪಾರಗಳು ಒಂದು ಸ್ಟಾಕು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರದೊಂದಿಗೆ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಲ್ಲಾಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆಯ್ಕೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿರುವ ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ಟಾಕು ದಲ್ಲಾಳಿಗಳು ಲಭ್ಯರಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೇವೆಯ ದಲ್ಲಾಳಿಗಳು ಅಥವಾ ಹುಂಡಿವಟ್ಟ ದಲ್ಲಾಳಿಗಳೂ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೇವೆಯ ದಲ್ಲಾಳಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಶುಲ್ಕವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತಾರಾದರೂ, ಹೂಡಿಕೆ ಸಲಹೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ; ಹುಂಡಿವಟ್ಟ ದಲ್ಲಾಳಿಗಳು ಹೂಡಿಕೆ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಅವರು ನೀಡದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ವ್ಯಾಪಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವರು ಕಡಿಮೆ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು [[ಬ್ಯಾಂಕು]] ಅಥವಾ [[ಸಾಲದ ಒಕ್ಕೂಟ]]ವು ದಲ್ಲಾಳಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಬಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಓರ್ವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೇವೆಯ ಅಥವಾ ಹುಂಡಿವಟ್ಟ ದಲ್ಲಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಅವು ಹೊಂದಿರಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಓರ್ವ ದಲ್ಲಾಳಿಯ ಮೂಲಕ ಮಾಡುವ ಖರೀದಿಯೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಸ್ಟಾಕು ಖರೀದಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಿವೆ. ಸ್ವತಃ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಖರೀದಿಸುವುದು ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಒಂದುವೇಳೆ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಒಂದು ಷೇರನ್ನು ಹೊಂದಿದಲ್ಲಿ, ಬಹುಪಾಲು ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ [[ಹೂಡಿಕೆದಾರ ಸಂಬಂಧಗಳ]] ವಿಭಾಗಗಳ ಮೂಲಕ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಷೇರುಗಳ ಖರೀದಿಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಟಾಕಿನ ಆರಂಭಿಕ ಷೇರನ್ನು ಓರ್ವ ಕ್ರಮಬದ್ಧನಾದ ಸ್ಟಾಕು ದಲ್ಲಾಳಿಯ ಮೂಲಕವೇ ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀಡಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಖರೀದಿಸುವುದು ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಟಾಕನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿದ್ದು, ಇವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಕಂಪನಿಯೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾರಾಟಮಾಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀಡಿಕೆಯು ಒಂದು [[ಆರಂಭಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀಡಿಕೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ದಲ್ಲಾಳಿಗಳ ನೆರವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಟಾಕು ಖರೀದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಟಾಕುಗಳ ಒಂದು ಖರೀದಿಗೆ [[ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡುವ]] ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧಾನಗಳಿವೆ: ಖರೀದಿದಾರನ ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಹಣದಿಂದ ಸ್ಟಾಕು ಖರೀದಿಸುವುದು, ಅಥವಾ [[ಠೇವಣಿ ಹಣ]]ದ ಮೇಲೆ ಸ್ಟಾಕು ಖರೀದಿಸುವುದು. [[ಠೇವಣಿ ಹಣ]]ದ ಮೇಲೆ ಸ್ಟಾಕನ್ನು ಖರೀದಿಸುವುದೆಂದರೆ, ಅದೇ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಟಾಕುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಎರವಲು ಪಡೆಯಲಾದ ಹಣದಿಂದ ಸ್ಟಾಕು ಖರೀದಿಸುವುದು. ಈ ಸ್ಟಾಕುಗಳು, ಅಥವಾ [[ಮೇಲಾಧಾರ]]ವು [[ಸಾಲ]]ವನ್ನು ಖರೀದಿದಾರನು ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಖಾತರಿ ನೀಡುತ್ತವೆ; ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ, ಎರವಲು ಪಡೆದ ಹಣವನ್ನು ಮರುಪಾವತಿಸಲು ಸ್ಟಾಕು-ದಲ್ಲಾಳಿಯು ಸ್ಟಾಕನ್ನು (ಮೇಲಾಧಾರ) ಮಾರುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ [[ಠೇವಣಿ ಹಣದ ಅವಶ್ಯಕತೆ]]ಗಿಂತ ಕೆಳಗೆ [[ಷೇರು ಬೆಲೆ]]ಯು ಕುಸಿದಲ್ಲಿ, ಅವನು ಖಾತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ 50%ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಸ್ಟಾಕುಗಳನ್ನು ಮಾರಬಲ್ಲವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ಕಾರು ಅಥವಾ ಮನೆಯನ್ನು ಮೇಲಾಧಾರವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಕಾರನ್ನಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಮನೆಯನ್ನಾಗಲೀ ಖರೀದಿಸಲು ಹಣವನ್ನು ಎರವಲು ಪಡೆಯುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಠೇವಣಿ ಹಣದ ಮೇಲಿನ ಖರೀದಿಸುವಿಕೆಯು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಎರವಲು ಪಡೆಯುವುದು ಉಚಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಇದಕ್ಕಾಗಿ ದಲ್ಲಾಳಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 8-10%ನಷ್ಟು ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ===ಮಾರುವಿಕೆ=== ಸ್ಟಾಕನ್ನು ಮಾರುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವು ಸ್ಟಾಕು ಖರೀದಿಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಆ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಮಾಡಲು ಹೂಡಿಕೆದಾರನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಯಸುತ್ತಾನೆ ([[ಸ್ಟಾಕನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕಿಳಿಸಿ ಮಾರುವಿಕೆ]]); ಆದರೂ ಸಹ ಒಂದು ನಷ್ಟದ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರುವಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳು ಓರ್ವ ಹೂಡಿಕೆದಾರನನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮುಂದಾಗುವ ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಆತನು ಮಾರಬಹುದು. ಒಂದು ಸ್ಟಾಕನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆಯೇ, ಓರ್ವ ಮಾರಾಟಗಾರನಿಂದ ಓರ್ವ ಖರೀದಿದಾರನಿಗೆ ಸ್ಟಾಕಿನ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿನ ದಲ್ಲಾಳಿಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ನಿರ್ವಹಣಾ ಶುಲ್ಕವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಸದರಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಯಾವ ಬಗೆಯ ದಲ್ಲಾಳಿಕೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೇವೆ ಅಥವಾ ಹುಂಡಿವಟ್ಟವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿ ಈ ಶುಲ್ಕವು ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆಯಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಎಲ್ಲಾ ಹಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮಾರಾಟಗಾರನಿಗೆ ಅರ್ಹತೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಗಳಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಇಡುವುದು ಮಾರುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಸ್ಟಾಕುಗಳು ಯಾವ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳಲ್ಲಿವೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾಕನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹುಟ್ಟುವಳಿಗಳು ಅಥವಾ ವರಮಾನಗಳೇನಾದರೂ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಬಂಡವಾಳ ಗಳಿಕೆಗಳ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹುಟ್ಟುವಳಿಗಳು ವೆಚ್ಚದ ಆಧಾರವನ್ನು ಮೀರಿರುತ್ತವೆ. ===ಸ್ಟಾಕು ಬೆಲೆಯ ಏರಿಳಿತಗಳು=== ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ [[ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆ]]ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸ್ಟಾಕಿನ ಬೆಲೆಯು ತೂಗಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪಾರದ ಸರಕುಗಳಂತೆ, ಸ್ಟಾಕಿನ ಬೆಲೆಯು ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಸಂವೇದನಾಶೀಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಟಾಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. [[ಮೂಲಭೂತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]] ಹಾಗೂ [[ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]]ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬೆಲೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಬೆಲೆಯ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಊಹಿಸಲೂ ಸಹ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನವು<ref>{{cite web|url=http://www.rhsmith.umd.edu/research/ras/spring2006/2.html|title=Increased Customer Satisfaction Increases Stock Price|access-date=2010-06-10|archive-date=2012-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120317033602/http://www.rhsmith.umd.edu/research/ras/spring2006/2.html|url-status=deviated|archivedate=2012-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120317033602/http://www.rhsmith.umd.edu/research/ras/spring2006/2.html}}</ref> ತೋರಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕಸ್ಟಮರ್‌ ಸ್ಯಾಟಿಸ್‌ಫ್ಯಾಕ್ಷನ್‌ ಇಂಡೆಕ್ಸ್‌‌‌]]ನಿಂದ (ACSI) ಅಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಗ್ರಾಹಕ ಸಂತೃಪ್ತಿಯು, ಒಂದು ಸ್ಟಾಕಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕಂಪನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ವಿಶ್ಲೇಷಕನ ವ್ಯವಹಾರದ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುವ ಅವಲೋಕನಗಳು ಸ್ಟಾಕಿನ ಬೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು. ===ಷೇರು ಬೆಲೆಯ ನಿರ್ಣಯ=== ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ಇಕ್ವಿಟಿಯೊಂದರ ಬೆಲೆಯು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆಯ ಒಂದು ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪೂರೈಕೆ ಎಂಬುದು, ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟ ಷೇರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೇಡಿಕೆ ಎಂಬುದು, ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಖರೀದಿಸಲು ಬಯಸುವ ಷೇರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಸಮತೋಲನ]]ವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸ್ಟಾಕಿನ ಬೆಲೆಯು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ಖರೀದಿದಾರರು ಮಾರಾಟಗಾರರನ್ನು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೀರಿಸಿದಾಗ ಬೆಲೆಯು ಏರುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಉನ್ನತವಾಗಿರುವ ಮಾರುವಿಕೆಯ ಬೆಲೆಯೆಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಖರೀದಿದಾರರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಖರೀದಿದಾರರು ಹಾಗೂ ಮಾರಾಟಗಾರರ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾರಾಟಗಾರರು ಖರೀದಿದಾರರನ್ನು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೀರಿಸಿದಾಗ ಬೆಲೆಯು ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಖರೀದಿದಾರರು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಕಂಪನಿಯೊಂದರ ಒಂದು ಷೇರಿನ ಮೌಲ್ಯವು, ತಮ್ಮ ಹಣದೊಂದಿಗೆ ಮತಚಲಾಯಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಂದ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಒಂದು ಸ್ಟಾಕನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಿದ್ದರೆ, ಬೆಲೆಯು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಒಂದು ಸ್ಟಾಕನ್ನು ಮಾರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಖರೀದಿದಾರರು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಬೆಲೆಯು ಕೆಳಗಿಳಿಯುತ್ತದೆ. *ಟಿಪ್ಪಣಿ: "ನಾಸ್ಡಾಕ್‌-ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಸ್ಟಾಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಬೆಲೆಯ ನಮೂದಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸವಾಲು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಬೆಲೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿಯು ಇರುತ್ತದೆ." <ref>{{cite web |url=http://www.youngmoney.com/investing/sharebuilder/goals/031021_08 |title=Understanding Stock Prices: Bid, Ask, Spread |publisher=Youngmoney.com |date= |accessdate=2010-02-12 |archive-date=2008-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080907181339/http://www.youngmoney.com/investing/sharebuilder/goals/031021_08 |url-status=dead }}</ref> ತಾವು ಯಾವ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಿರುವರೋ ಆ ಗರಿಷ್ಟ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಯಾವ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಮಾಡಲು ತಾವು ಸಿದ್ಧರಿರುವರೋ ಆ ಕನಿಷ್ಟ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಜನರು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅದು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವೃತ್ತಿಪರ ಹೂಡಿಕಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ವು (ಎಫಿಷಿಯಂಟ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ ಹೈಪಾಥಿಸಿಸ್‌-EMH) ತನ್ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆಯಾದರೂ, ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಪರ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಪನಂಬಿಕೆ ಹುಟ್ಟಿಸಿದೆ. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ EMH ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವುದು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ (ಒಂದು [[Stdev]]ನಿಂದ ಒತ್ತುನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ) ವಿವೇಚನಾಶೀಲವಾಗಿದೆ; ಯಾವುದೇ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಟಾಕಿನ ಬೆಲೆಯು, ಗೊತ್ತಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಒಂದು ವಿವೇಚನಾಶೀಲ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಈ ಮಾಹಿತಿಯು ಕಂಪನಿಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಇಕ್ವಿಟಿಗಳ ಷೇರು ಬೆಲೆಗಳು ''ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ'' ಬೆಲೆಕಟ್ಟಿದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಟಾಕಿನ [[ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮೌಲ್ಯ]]ವನ್ನು ಅವು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವು ಇರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ತಿಳಿಸುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವು ಇರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಬೆಲೆಗಳು ಭವಿಷ್ಯದ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ನಗದು ಹರಿವುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿದ್ದರ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿರುತ್ತವೆ. EMH ಮಾದರಿಯು ಒಂದು ವೇಳೆ ನಿಜವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ,ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಎರಡು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದೆಂದರೆ, ಹಣಕಾಸಿನ [[ಅಪಾಯ]]ವು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮೌಲ್ಯದ ಮೇಲೆ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಅಧಿಕಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ, [[ಇಕ್ವಿಟಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರತಿಫಲ]]ವು ಇಕ್ವಿಟಿಯಲ್ಲದ ಹೂಡಿಕೆಗಳಿಂದ ಲಭ್ಯವಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕೊಂಚವೇ ಹೆಚ್ಚಿನಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ: ಒಂದು ವೇಳೆ ಹಾಗಿಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ, ಕ್ಷೇಮಕರವಾದ ಈ ಇಕ್ವಿಟಿಯಲ್ಲದ ಹೂಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಇಕ್ವಿಟಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಳ್ಳಲು ಅದೇ ವಿವೇಚನಾಶೀಲ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ; ಸದರಿ ಇಕ್ವಿಟಿಯಲ್ಲದ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಕಡಿಮೆ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಮಟ್ಟದ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುವ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯದೆಂದರೆ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಷೇರೊಂದರ ಬೆಲೆಯು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮೌಲ್ಯದ ಒಂದು "ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ" ಪ್ರತಿಫಲನವಾಗಿರುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಆಗ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪ್ರತಿಫಲದ ತಿರುವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬೆಲೆಗಳು ಒಂದು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ನಡೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವೆಡೆಗೆ ಒಲವು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ನಡೆಯು, ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ (ಗೊತ್ತುಗುರಿಯಿಲ್ಲದೆ) ಆದ ಮಾಹಿತಿಯ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವೃತ್ತಿಪರ ಇಕ್ವಿಟಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಮೂಲಭೂತ ಮಾಹಿತಿಯ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಲ್ಲೀನರಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಮಾಹಿತಿಯ (ಸುದ್ದಿ) ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರುವ ಹರಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಜಾಣತನದಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇತರ ವೃತ್ತಿಪರ ಹೂಡಿಕೆದಾರರನ್ನು) ಮೀರಿಸಿ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅವರು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. EMH ಮಾದರಿಯು ಇಕ್ವಿಟಿ ಬೆಲೆ ನಿರ್ಣಯದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬಂತೆ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸ್ಟಾಕು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು EMH ಮಾದರಿಯು ಸೂಚಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಗತಿಯೇನೆಂದರೆ, ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಉತ್ತಮ-ಮಾಹಿತಿಯಿಂದೊಡಗೂಡಿದ ವೃತ್ತಿಪರ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರದ, ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ಅಥವಾ ಇತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಶಃ ಅವು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಷೇರು ಬೆಲೆ ನಿರ್ಣಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವು [[ವರ್ತನ ಹಣಕಾಸಿನ]] ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ವರ್ತನ ಹಣಕಾಸಿನ ಅನುಸಾರ, ಮಾನವರು ಅನೇಕವೇಳೆ- ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾರೆ ಭದ್ರತೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮಾರುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ- ವಿವೇಚನಾರಹಿತ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿವೇಚನಾರಹಿತ ತೀರ್ಮಾನಗಳು ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಭಯಗಳು ಮತ್ತು ತಪ್ಪುಗ್ರಹಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಭದ್ರತೆಗಳ ವಿವೇಚನಾರಹಿತ ವ್ಯಾಪಾರವು ವಿವೇಚನಾಶೀಲವಾದ, ಮೂಲಭೂತ ಬೆಲೆಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಭದ್ರತೆಗಳ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1990ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ನೀರ್ಗುಳ್ಳೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ (ಇದಾದ ನಂತರ 2000-2002ರ [[ಡಾಟ್‌-ಕಾಮ್‌ ಉತ್ಕರ್ಷ]]ವು ಕಂಡುಬಂತು), "[[ಮಹಾನ್‌ ಮೂರ್ಖ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]" ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಯಾವುದೇ ವಿವೇಚನಾಶೀಲ ಮೂಲಭೂತ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಆಚೆಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಂಪನಿಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಸವಾಲು ಬೆಲೆಗೆ ಕೂಗಲ್ಪಟ್ಟವು. "ಮಹಾನ್‌ ಮೂರ್ಖ ಸಿದ್ಧಾಂತ" ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಇಕ್ವಿಟಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಫಲಗಳನ್ನು ಹಣದರೂಪಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಬಲವಾದ ವಿಧಾನವು ಮತ್ತೊಂದು ಹೂಡಿಕೆದಾರನಿಗೆ ಮಾಡುವ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಬರುವುದರಿಂದ, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿನ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೊಬ್ಬರು ಒಂದು ಉನ್ನತವಾದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ತಮಗೆ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆಯೋ, ಅಂಥ ಭದ್ರತೆಗಳನ್ನು ಓರ್ವರು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ಇತರ ಪಕ್ಷಸ್ಥರ ಸಮ್ಮತಿಗಾಗಿರುವ ಆಧಾರಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಒಂದು ವಿವೇಚನಾಶೀಲ ಹೂಡಿಕೆದಾರ ಕೂಡಾ ಇತರರ ವಿವೇಚನಾಶೂನ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ನೆಚ್ಚಿಕೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಬಹುದು. ===ಅಂತರಪಣನ ವ್ಯಾಪಾರ=== ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರದ ಮೇಲೆ ಸ್ಟಾಕಿನ ನೀಡಿಕೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಕಂಪನಿಗಳು ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಾಗ, ವಿಭಿನ್ನ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೇಲಿನ ಷೇರುಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದಲ್ಲಿನ ಅಸಾಂಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನುಕೂಲಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಅಸಾಂಗತ್ಯಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಓರ್ವ ತೀವ್ರಾಸಕ್ತ ಹೂಡಿಕೆದಾರನು, [[ಅಂತರಪಣನ]] ವ್ಯಾಪಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅವುಗಳ ಸಂಭಾವ್ಯ ಅಭಿಗಮನದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. [[ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಸ್ವರೂಪದ ವ್ಯಾಪಾರ]]ವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಬೆಲೆ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ([[ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಲ್ಪಿತಸಿದ್ಧಾಂತ]]) ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ ಹಾಗೂ ಈ ಅಸಾಂಗತ್ಯಗಳು, ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಅಲ್ಪಾವಧಿಯದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಸರಿದೂಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== {{col-begin}} {{col-3}} *[[ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು]] *[[ಬಾಯ್ಲರ್‌ ಕೋಣೆ]] *[[ಜೂಜು-ಕಟ್ಟೆ]] *[[ಸರಕನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೊಂಡು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವಿಕೆ]] *[[ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ ಸ್ಟಾಕು]] *[[ನೇರ ನೋಂದಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] *[[ಇಕ್ವಿಟಿ ಹೂಡಿಕೆ]] {{col-3}} *[[GICS]] *[[ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಷೇರು]] *[[ಸ್ಥಾನಿಕ ಸ್ಟಾಕು]] *[[ಆಂತರ್ಯದವರ ವ್ಯಾಪಾರ]] *[[:ವರ್ಗ:Money managers|ಹಣದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು]] *[[ಆಧಾರರಹಿತ ಸ್ಟಾಕನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕಿಳಿಸಿ ಮಾರುವಿಕೆ]] *[[ಪೆನ್ನಿ ಸ್ಟಾಕು]] {{col-3}} *[[ಸ್ಕ್ರಿಪೋಫಿಲಿ]] *[[ಸ್ಟಾಕು ಮತ್ತು ಹರಿವು]] *[[ಸ್ಟಾಕು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿಕೆ]] *[[ಸ್ಟಾಕು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ]] *[[ಅರೆಮಾತ್ರದ (ಸ್ಟಾಕು)]] *[[ಜಾಡುಹಿಡಿಯುವ ಸ್ಟಾಕು]] *[[ಮತದಾನದ ಆಸಕ್ತಿ]] {{col-end}} ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == *{{dmoz|Business/Investing/Stocks_and_Bonds/Exchanges/|Stock exchanges}} *{{dmoz|Home/Personal_Finance/Investing/Stocks/|Stocks investing}} *[http://investorguide.110mb.com/investmentterminology.html ಸ್ಟಾಕ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ ಟರ್ಮಿನಾಲಜಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100429012531/http://investorguide.110mb.com/investmentterminology.html |date=2010-04-29 }} *[http://www.stockmarkettrivia.com ಸ್ಟಾಕ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ ಟ್ರಿವಿಯಾ: ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಸ್ಟಾಕ್ಸ್‌] *[http://www.investopedia.com/university/stocks/ ಸ್ಟಾಕ್‌ ಬೇಸಿಕ್ಸ್‌ ಟ್ಯಟೋರಿಯಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419062832/http://www.investopedia.com/university/stocks/ |date=2010-04-19 }} *[http://www.oldest-share.com/ ದಿ ಓಲ್ಡೆಸ್ಟ್‌ ಷೇರ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌], ಇಷ್ಯೂಡ್‌ ಬೈ ದಿ [[ಡಚ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]] (ವರೀನಿಗ್ದೆ ಊಸ್ಟ್‌-ಇಂಡಿಷ್‌ ಕಂಪನಿ ಆರ್‌ VOC), [[1606]]. {{stock market}} {{Corporate finance and investment banking}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ಟಾಕ್‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] [[ವರ್ಗ:ಇಕ್ವಿಟಿ ಖಾತರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹಣಕಾಸು]] [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಪರಿಭಾಷೆ]] fmdq5zb078r1p0dcst3h6p57e2wtnxg 0 23639 1373442 1372724 2026-05-15T10:15:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373442 wikitext text/x-wiki {{For|the player's history|Adobe Flash Player}} {{Infobox software | name = Adobe Flash | logo = [[ಚಿತ್ರ:Adobe_Flash_Player_v10_icon.png|62px]] | caption = Adobe Flash CS5 Professional (11.0.0.485) under [[Windows 7]]. | developer = [[Adobe Systems]] (formerly by [[Macromedia]]) | frequently updated = Yes | programming language = [[C++]] | operating system = [[Microsoft Windows]], [[Mac OS X]], [[Linux]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[Symbian]], [[Windows Mobile]], [[Ubuntu Netbook Edition]] (Optional) | genre = [[Multimedia]] | license = [[Proprietary software|Proprietary]] [[EULA]] | website = [http://www.adobe.com/flashplatform/ Adobe Flash Platform Homepage] }} '''ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್''' (ಹಿಂದೆ '''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು) ಎಂಬುದು ಒಂದು [[ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ]] [[ವೇದಿಕೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ವೆಬ್‌ ಪುಟಗಳಿಗೆ [[ಅನಿಮೇಷನ್‌]], ದೃಶ್ಯಭಾಗ, ಮತ್ತು [[ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಪಟುತ್ವ]]ವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಆಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ, "[[ಸಮೃದ್ಧ ಅಂತರಜಾಲ ಅನ್ವಯಿಕೆ]]ಗಳಿಗೆ" ("ರಿಚ್‌ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌‌-RIAಗಳು") ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಸಲಕರಣೆಯಾಗಿ ಇದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಪಠ್ಯದ ಅನಿಮೇಷನ್‌, ರೇಖಾಕೃತಿಗಳು, ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ [[ಸದಿಶ ಪ್ರಮಾಣ]] ಮತ್ತು [[ರ್ಯಾಸ್ಟರ್‌‌ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು]] ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರವ್ಯಾಂಶ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ಎರಡು ದಿಕ್ಕಿನ [[ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆ]]ಯನ್ನು ಇದು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಮೌಸು, ಕೀಲಿಮಣೆ, ಧ್ವನಿವರ್ಧಕ, ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಮರಾಗಳ ಮೂಲಕ ಬಳಕೆದಾರರು ಮಾಡುವ ದತ್ತಾಂಶದ ಪ್ರದಾನವನ್ನು ಇದು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಬಲ್ಲದು. [[ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು [[ವಸ್ತು-ಉದ್ದೇಶಿತ ಭಾಷೆ]]ಯನ್ನು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. [[ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌]]ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹಲವಾರು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ [[ಸಾಧನ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಹುರುಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದು. ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್ ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ [[ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌‌‌]]ಗಳಿಗೆ, ಕೆಲವೊಂದು [[ಮೊಬೈಲ್‌ ಫೋನ್‌‌]]ಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ([[ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಲೈಟ್‌]] ಬಳಸುತ್ತಿರುವ) ಇತರ ಕೆಲವೇ [[ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಸಾಧನ]]ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಮೂಲತಃ [[ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ]]ದಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೊಳಗಾದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ [[1996]]ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಅದೀಗ ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ [[ಅಡೋಬ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌‌‌]]ನಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ವಿತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಅನ್ವಯಿಕೆಗೆ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಸ್ಕೆಚ್‌ ಒಂದು ರೇಖಾಕೃತಿ ಅನ್ವಯಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಜೋನಾಥನ್‌ ಗೇ]] ಎಂಬಾತನಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ OS]]ನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಪೆನ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಅದು ಸಂಬಂಧಿಸಿತ್ತು. ಜೋನಾಥನ್‌ ಗೇ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿರುವಾಗ ಇದರ ಕುರಿತೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸದರಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು [[ಸಿಲಿಕಾನ್‌ ಬೀಚ್‌ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌‌]] ಮತ್ತು ಅದರ ತರುವಾಯದ ಕಂಪನಿಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ.<ref>{{cite web |url=http://www.flashmagazine.com/413.htm |title=The Flash History |accessdate=2001-06-18 |last=Waldron |first=Rick |authorlink= |coauthors= |date=2006-08-27 |work= |publisher=Flashmagazine |pages= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080820035359/http://www.flashmagazine.com/413.htm |archivedate=2008-08-20 |quote= |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | last = Gay | first = Jonathan | authorlink = Jonathan Gay | title = The History of Flash | publisher = Adobe Systems Inc. | year = 2001 | url = http://www.adobe.com/macromedia/events/john_gay/page02.html | accessdate = 2009-10-18}}</ref> ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ ವಿಫಲಗೊಂಡಾಗ, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ OSಗೆ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಸ್ಕೆಚ್‌ನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. [[ಅಂತರಜಾಲ]]ವು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಫ್ಯೂಚರ್‌ಸ್ಪ್ಲ್ಯಾಶ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಸ್ಕೆಚ್‌ ಮರು-ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ [[ಷಾಕ್‌ವೇವ್‌‌]]ಗೆ ಪೈಪೋಟಿಯಾಗಿ ನಿಂತ ಒಂದು [[ಸದಿಶ ಪ್ರಮಾಣ]]-ಆಧರಿತ [[ವೆಬ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌]] ಆಗಿತ್ತು. 1995ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಸ್ಕೆಚ್‌ನ ಒಂದೊಂದು ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಹುವೇದಿಕೆಗಳ ಮೇಲಿನ [[ಫ್ಯೂಚರ್‌ಸ್ಪ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಟರ್‌‌]] ಆಗಿ ಅದು ಮರು-ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web | url=http://coldhardflash.com/2008/02/grandmasters-of-flash-an-interview-with-the-creators-of-flash.html | title=Grandmasters of Flash: An Interview with the Creators of Flash | accessdate=2008-02-12 | publisher=ColdHardFlash.com | archive-date=2018-10-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181018030652/http://www.coldhardflash.com/2008/02/grandmasters-of-flash-an-interview-with-the-creators-of-flash.html | url-status=dead }}</ref> ಈ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಅಡೋಬ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಂತರಜಾಲದೊಂದಿಗಿನ ([[MSN]]) ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌]] ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಇದು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1996ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಯೂಚರ್‌ಸ್ಪ್ಲ್ಯಾಶ್‌ನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ತನ್ನ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು "ಫ್ಯೂಚರ್‌‌" ಹಾಗೂ "ಸ್ಪ್ಲ್ಯಾಶ್‌" ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಸಂಕುಚನಗೊಳಿಸಿ '''ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌''' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. === ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು === {{Out of date|section|date=February 2009}} {{Primary sources|section|date=February 2009}} '''ಅಡೋಬ್‌ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್''' (ಹಿಂದೆ ''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್‌‌'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು) ಎಂಬುದು, ಅಡೋಬ್‌ನಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಸುದ್ದಿ ಹಾಗೂ ಬಿಡುಗಡೆ-ಪೂರ್ವ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 9, [[ಫ್ಲೆಕ್ಸ್‌]] 3, ಮತ್ತು ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ 3.0ನಂಥ ಬಹುತೇಕ ಹೊಸ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳೆಲ್ಲವೂ ತಾಣದ ಮೇಲೆ ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ. 2009ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, [[ಸಮೃದ್ಧ ಅಂತರಜಾಲ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳ]] (RIAಗಳು) ನಿಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೇಲೆ ಅಡೋಬ್‌ ತನ್ನ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, [[ಅಡೋಬ್‌ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್‌ ರನ್‌ಟೈಮ್‌]] (AIR) ಎಂಬ ಒಂದು [[ಅಡ್ಡ-ವೇದಿಕೆ]] [[ರನ್‌ಟೈಮ್‌ ವಾತಾವರಣ]]ವನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು. ಒಂದು [[ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಅನ್ವಯಿಕೆ]]ಯಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಡಬಹುದಾದ ಸಮೃದ್ಧ ಅಂತರಜಾಲ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸದರಿ ಅಡೋಬ್‌ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್‌ ರನ್‌ಟೈಮ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ 100 ದಶಲಕ್ಷ ಅಳವಡಿಕೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು.<ref>{{cite web | url =http://blogs.adobe.com/air/2009/01/air_passes_100_million_install.html?sdid=EENCL | title =AIR passes 100 million installations | accessdate =3 February 2009 | archive-date =2 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090202062004/http://blogs.adobe.com/air/2009/01/air_passes_100_million_install.html?sdid=EENCL | url-status =dead }}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ಆಕ್ರೋಬ್ಯಾಟ್‌ ರೀಡರ್‌‌ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಡುವಾಗ ಇದು ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಇರುವಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಅರಿವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.{{Citation needed|date=May 2010}} ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ನ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಿಡುಗಡೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಬೃಹತ್‌-ಪ್ರಮಾಣದ ಅಳವಡಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎರಡು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಭಾಗಗಳು ಅಡೋಬ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ: ಮೊದಲನೆಯದು, ಪ್ರಮುಖ ದೃಶ್ಯಭಾಗ ತುಣುಕು ಚಾಲಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚಾಲಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾದ ಒಂದು ಜಾಹೀರಾತನ್ನು ಬಯಸುವ ಆಯ್ಕೆಯಾದರೆ; ಎರಡನೆಯದು, [[ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಹಕ್ಕುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ]]ಯ (ಡಿಜಿಟಲ್‌ ರೈಟ್ಸ್‌‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌-DRM) ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಹುರುಳಿನೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಜಾಹೀರಾತನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಅಡೋಬ್‌ ನೀಡಬಲ್ಲದು ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಸಹ ಚಾಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಬದಲಾಗದೇ ಉಳಿದಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಖಾತ್ರಿಯನ್ನು ಅದು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="BBCVideoControl">{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6558979.stm |title=Adobe unveils Flash video control |accessdate=2007-06-18 |author= |authorlink= |coauthors= |date=2007-04-16 |format= |work=[[BBC News]] |publisher=[[BBC]] |pages= |archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref> ಈ ಎರಡು ಯೋಜನೆಗಳ ಪ್ರಸಕ್ತ ಸ್ಥಿತಿಯು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.{{Update after}} ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ ಫೋನುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌, 2009ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಸೆಟ್‌ ತಯಾರಕರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="palmpr">{{cite web|url=http://www.adobe.com/aboutadobe/pressroom/pressreleases/200902/021609AdobePalmOSP.html|title=Palm Latest Mobile Industry Leader to Join Open Screen Project|accessdate=2009-02-20|date=2009-02-16}}</ref> ==== ಓಪನ್‌ ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌‌ ==== 2008ರ ಮೇ 1ರಂದು ''ಓಪನ್‌ ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌‌‌'' ನ್ನು ಅಡೋಬ್‌ ಘೋಷಿಸಿತು. [[ಪರ್ಸನಲ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌‌‌]]ಗಳು, [[ಮೊಬೈಲ್‌ ಸಾಧನ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಗ್ರಾಹಕ ಬಳಕೆಯ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನಗಳಂಥ]] ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಸಂಗತ ಅನ್ವಯಿಕೆಯ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಆಶಯವನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="osppr">{{cite web|title=Adobe and Industry Leaders Establish Open Screen Project|url=http://www.adobe.com/aboutadobe/pressroom/pressreleases/200805/050108AdobeOSP.html|accessdate=2009-02-20|date=2008-05-01}}</ref> ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದಾಗ ಹಲವಾರು ಗುರಿಗಳ ರೂಪರೇಖೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು: ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಮತ್ತು [[ಅಡೋಬ್‌ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್‌ ರನ್‌ಟೈಮ್‌‌‌]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರವಾನಗಿ ಶುಲ್ಕಗಳ ರದ್ದತಿ, [[ಷಾಕ್‌ವೇವ್‌]] ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ (SWF) ಮತ್ತು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ವಿಡಿಯೋ (FLV) [[ಕಡತ ಸ್ವರೂಪ]]ದ ಬಳಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆ, ಹೊಸ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ಅನ್ವಯಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಸುವ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳ]] ಪ್ರಕಟಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ದೂರದ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್‌‌ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ಆಕ್ಷನ್‌ ಮೆಸೇಜ್‌ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ (AMF) ಇವುಗಳ ಪ್ರಕಟಿಸುವಿಕೆ.<ref name="osppr"/> 2009ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, SWF ಮತ್ತು FLV/F4V ವಿವರಣೆಗಳ ಬಳಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಗಳು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="interview">{{cite web |url=http://www.uiresourcecenter.com/rich-internet-applications/articles/inside-the-open-screen-project.html?s=2_1 |title=Inside the Open Screen Project |first=Anup |last=Murarka |accessdate=2009-02-21 |archive-date=2009-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210122744/http://uiresourcecenter.com/rich-internet-applications/articles/inside-the-open-screen-project.html?s=2_1 |url-status=dead }}</ref> ಮೊಬೈಲ್‌ ಕಂಟೆಂಟ್‌ ಡೆಲಿವರಿ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಎಂದು ಈಗ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್‌‌ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು AMF ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ನಿರೂಪಣೆಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ದೊರೆಯುವಂತೆ<ref name="interview"/> ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, [[ಬ್ಲೇಝ್‌DS]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಮೂಲದ ಅಳವಡಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿ AMF ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಪದರಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಸಾಧನದ ಕುರಿತಾದ ಕೆಲಸವು ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಓಪನ್‌ ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಮ್ಮ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿನ ಸಾಧನಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಮತ್ತು ಅಡೋಬ್‌ AIRಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಪರವಾನಗಿ ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಅಡೋಬ್‌ ಆಶಿಸುತ್ತದೆ. ಸದರಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿರುವ ಮೊಬೈಲ್‌ ಸಾಧನ ಒದಗಿಸುವವರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ [[ಪಾಮ್‌]], ಮೋಟೋರೋಲಾ ಮತ್ತು ನೋಕಿಯಾ<ref>{{cite web|url=http://www.openscreenproject.org/partners/current_partners.html| title=Open Screen Project partners|accessdate=2009-02-20}}</ref> ಕಂಪನಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದು, ಇವು ಅಡೋಬ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ 10 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ಓಪನ್‌ ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ನಿಧಿಯೊಂದನ್ನು ಘೋಷಿಸಿವೆ.<ref>{{cite web|title=Adobe and Nokia Announce $10 Million Open Screen Project Fund|url =http://www.adobe.com/aboutadobe/pressroom/pressreleases/200902/021609AdobeNokia.html|date=2009-02-16|accessdate=2009-02-20}}</ref> == ಸ್ವರೂಪ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ "'''S''' hock'''W''' ave '''F‌‌‌''' lash" ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು, "ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು" ಅಥವಾ "ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಆಟಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕಡತಗಳು [[SWF]] ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು.swf [[ಕಡತ ವಿಸ್ತರಣೆ]]ಯನ್ನು ಅವು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ]] ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ "ಚಾಲಿಸಲಾದ" ಒಂದು ವೆಬ್‌-ಪುಟದ ಪ್ಲಗ್‌-ಇನ್‌ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಸ್ವಯಂ-ನಿರ್ವಾಹಕ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಕ ಚಲನಚಿತ್ರದೊಳಗೆ ([[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು.exe ವಿಸ್ತರಣೆಯೊಂದಿಗೆ) ಅವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. [[ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ವಿಡಿಯೋ]] ಕಡತಗಳು<ref group="spec">FLV ಮತ್ತು F4V [https://web.archive.org/web/20080517085056/http://www.adobe.com/devnet/flv/pdf/video_file_format_spec_v9.pdf ವಿಡಿಯೋ ಫೈಲ್‌ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕೇಷನ್‌ ವರ್ಷನ್‌ 9]<br />F4Vಯು [[ISO ಆಧಾರದ ಮೀಡಿಯಾ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪ]] ಮಾನದಂಡವವಾದ [http://standards.iso.org/ittf/PubliclyAvailableStandards/c051533_ISO_IEC_14496-12_2008.zip ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯ ISO ಮಾನದಂಡಗಳು] ಎಂಬುದನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಚಂದಾದಾರಿಕೆಯ ಮೂಲಕವೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ [http://www.iso.org/iso/catalogue_detail?csnumber=41828 ]</ref> ಒಂದು.flv ಕಡತ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು.[[swf]] ಕಡತಗಳೊಳಗಿಂದ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ [[VLC]], ಅಥವಾ [[ಕ್ವಿಕ್‌ಟೈಮ್‌]] ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ [[ಕೋಡೆಕ್‌]]ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ [[ವಿಂಡೋಸ್‌‌ ಮೀಡಿಯಾ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌‌]]ನಂಥ ಒಂದು flv-ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ಲೇಯರ್ ಮೂಲಕ ಚಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ ಸಂಕೇತದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸದಿಶ ಪ್ರಮಾಣದ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯು, ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಿಟ್‌ನಕಾಶೆಗಳು ಅಥವಾ ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ತುಣುಕುಗಳಿಗಿಂತ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕಡತಗಳು ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವಂತಾಗಲು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ- ಮತ್ತು ತನ್ಮೂಲಕ ಕಡಿಮೆ [[ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿ]]ಯನ್ನು ಬಳಸಲು ಹರಿವುಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಏಕ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿನ (ಅಂದರೆ ಕೇವಲ ಪಠ್ಯ, ದೃಶ್ಯಭಾಗ, ಅಥವಾ ಶ್ರವ್ಯಾಂಶದಂಥವು) ಹುರುಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಇತರ ಪರ್ಯಾಯಗಳು ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[CPU]]ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಅಥವಾ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಹಣದ ಅಥವಾ ಪಠ್ಯದ ಮಂಕಾಗುವಿಕೆಗಳಂಥ ಬೃಹತ್‌‌ ತೆರೆ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಇದು ಅರಿವಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸದಿಶ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು-ಮೂಡಿಸುವ ಎಂಜಿನ್‌ಗೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಒಂದು ವಾಸ್ತವಾಭಾಸದ ಯಂತ್ರವನ್ನೂ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ವರ್ಚುಯಲ್‌ ಮೆಷೀನ್‌ (AVM) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರನ್‌-ಟೈಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ಲಿಪಿಗಾರಿಕೆಯ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಪಟುತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ದೃಶ್ಯಭಾಗ, MP3-ಆಧರಿತ ಶ್ರವ್ಯಾಂಶ, ಮತ್ತು ಬಿಟ್‌ನಕಾಶೆ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಲು ಇದು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 8ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದು ಎರಡು ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ಕೋಡೆಕ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅವೆಂದರೆ: [[ಆನ್‌‌2 ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು]] [[VP6]] ಹಾಗೂ [[ಸೋರೆನ್‌ಸನ್‌ ಸ್ಪಾರ್ಕ್‌]], ಮತ್ತು [[JPEG]], ಪ್ರಗತಿಶೀಲ JPEG, [[PNG]], ಹಾಗೂ [[GIF]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರನ್‌-ಟೈಮ್‌ ಬೆಂಬಲ. ಮುಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು [[ಚುರುಕಾದ-ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ]] ಪರಿವರ್ತಕವನ್ನು ಬಳಸಲು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಒಂದು ಬ್ರೌಸರ್‌‌ ಪ್ಲಗ್‌ಇನ್‌ ಆಗಿದ್ದು, [[ಔಟ್‌ಲುಕ್‌‌]]ನಂಥ ಒಂದು ವಾಡಿಕೆಯ ಇ-ಮೇಲ್‌ ಗ್ರಾಹಕನೊಳಗೆ ಅದು ಓಡಲಾರದು. ಅದರ ಬದಲಿಗೆ, ಒಂದು ಬ್ರೌಸರ್‌‌ ವಿಂಡೋವನ್ನು ಒಂದು ಕೊಂಡಿಯು ತೆರೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇ-ಮೇಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಂಡಿಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ ದೃಶ್ಯಭಾಗಗಳನ್ನು ಮರುಚಾಲಿಸಲು [[Gಮೇಲ್‌]] ಲ್ಯಾಬ್ಸ್‌ನ ಒಂದು ಲಕ್ಷಣವು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. === ಫ್ಲಾಶ್ ದೃಶ್ಯಭಾಗ === {{See|Flash Video}} [[HTML5]]ನ ಉದಯವಾಗುವವರೆಗೂ, ದೃಶ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದೇ ವೇದಿಕೆಯ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿತ್ತು. ದೃಶ್ಯಭಾಗ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಶ್ಯಭಾಗ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ವೆಬ್‌ ಮಾನದಂಡದ ಕೊರತೆಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ದೃಶ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ್ನು ಬಳಸುವ ಪರಿಪಾಠವು, ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ನ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ವಿತರಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ವೇದಿಕೆಗಳಾದ್ಯಂತ ಇದನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು (ನೋಡಿ: [[ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಬಳಕೆದಾರರ ನೆಲೆ]]), ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಆಪಲ್‌ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಆಪಲ್‌ನಿಂದ ಇದು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಗಿದೆ (ನೋಡಿ: [[ಟೀಕೆ]]). ದೃಶ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ವೆಬ್‌ ಮಾನದಂಡವು HTML5ಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ, ನೋಡಿ: [[HTML5 ದೃಶ್ಯಭಾಗ]]. ==== ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಶ್ರವ್ಯಾಂಶ ==== ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಶ್ರವ್ಯಾಂಶವು ಬಹು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[MP3]] ಅಥವಾ AACಯಲ್ಲಿ ([[ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ಡ್‌ ಆಡಿಯೋ ಕೋಡಿಂಗ್‌‌]]) ಸಂಕೇತಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು [[ADPCM]], ನೆಲ್ಲಿಮೋಸರ್‌ ([[ನೆಲ್ಲಿಮೋಸರ್‌ ಅಸಾವೊ ಕೋಡೆಕ್‌]]) ಮತ್ತು [[ಸ್ಪೀಕ್ಸ್‌‌]] ಶ್ರವ್ಯಾಂಶ ಕೋಡೆಕ್‌ಗಳನ್ನೂ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. 11,22,44.1 kHzನಷ್ಟಿರುವ ಮಾದರಿ ದರ್ಜೆಗಳಿಗೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಶಿಷ್ಟ Tv, DVD ಮಾದರಿ ದರ್ಜೆಯಾಗಿರುವ 48&nbsp;kHz ಶ್ರವ್ಯಾಂಶ ಮಾದರಿ ದರ್ಜೆಯನ್ನು ಇದು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 9ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ 3ರ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ [[MPEG-4]] ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳ ಕೆಲವೊಂದು ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ವಿಡಿಯೋ ಬೆಂಬಲಿಸಲಿದೆ ಎಂದು ಅಡೋಬ್‌ 2007ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 20ರಂದು ತನ್ನ ಬ್ಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="MP4">{{cite web |url=http://www.kaourantin.net/2007/08/what-just-happened-to-video-on-web_20.html |title=What just happened to video on the web |publisher=Adobe |access-date=2010-06-15 |archive-date=2016-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625125036/http://www.kaourantin.net/2007/08/what-just-happened-to-video-on-web_20.html |url-status=dead }}</ref> ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, [[H.264]]ನಲ್ಲಿ (MPEG-4 ಭಾಗ 10) ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೃಶ್ಯಭಾಗವನ್ನು, [[AAC]] (MPEG-4 ಭಾಗ 3), F4V, [[MP4]] (MPEG-4 ಭಾಗ 14), M4V, M4A, [[3GP]] ಮತ್ತು [[MOV]] ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ [[ಧಾರಕ ಸ್ವರೂಪಗಳು]], [[3GPP]] [[ಟೈಮ್ಡ್‌‌ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್‌]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆ (MPEG-4 ಭಾಗ 17) ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶ್ರವ್ಯಾಂಶವನ್ನು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. 3GPP ಟೈಮ್ಡ್‌‌ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್‌ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯು (MPEG-4 ಭಾಗ 17) ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣಕವಾಗಿಸಿದ ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 'ilst' ಆಟಂಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ ತಿಳಿಸುವ ಬೆಂಬಲವಾಗಿದೆ. 'ilst' ಆಟಂ ಎಂಬುದು [[ID3]] ಸಮಾನವಾಗಿದ್ದು, [[ಉಪದತ್ತಾಂಶ]]ವನ್ನು ಶೇಖರಿಸಲು [[ಐಟ್ಯೂನ್ಸ್‌]] ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. [[MPEG-4 ಭಾಗ 2]] ಮತ್ತು [[H.263]]ಗಳಿಗೆ F4V ಕಡತ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲವು ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. FLV ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಶಿಷ್ಟ ISO ಆಧಾರದ ಮೀಡಿಯಾ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪದೆಡೆಗೆ ([[MPEG-4 ಭಾಗ 12]]) ತಾನು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಮಾರ್ಗ ಬದಲಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿಯೂ ಸಹ ಅಡೋಬ್‌ ಘೋಷಿಸಿದೆ. H.264ಯ ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ FLV ರಚನಾ-ಸ್ವರೂಪದೊಂದಿಗಿನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯ ಮಿತಿಗಳೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ಅದು ತಿಳಿಸಿದೆ. MPEG-4 ಮಾನದಂಡಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ನ ಅಂತಿಮ ಬಿಡುಗಡೆಯು 2007ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಲಿದೆ.<ref>[http://www.adobe.com/aboutadobe/pressroom/pressreleases/200708/082107FlashPlayer.html ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 9ರಲ್ಲಿನ MPEG-4 ಬೆಂಬಲದ ಕುರಿತಾದ ಅಡೋಬ್‌ನ ಪತ್ರಿಕಾ ಹೇಳಿಕೆ]</ref> == ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ಸಲಕರಣೆಗಳು == {{Infobox software | name = Adobe Flash Professional | logo = [[ಚಿತ್ರ:Adobe Flash CS5 Icon.png|64px|Adobe Flash CS5 Icon]] | caption = Adobe Flash CS5 Professional (11.0.0.485) under [[Windows 7]]. | screenshot = [[ಚಿತ್ರ:Adobe_Flash_CS5.jpg|270px|Adobe Flash CS5 Professional under [[Windows 7]]|Adobe Flash CS5 Professional]] | developer = [[Adobe Systems]] (formerly by [[Macromedia]]) | frequently updated = Yes | programming language = [[C++]] | operating system = [[Microsoft Windows]] and [[Mac OS X]]| | genre = [[Multimedia]] | license = [[Proprietary software|Proprietary]] [[EULA]] | website = [http://www.adobe.com/products/flash/flashpro/ Adobe Flash Professional Homepage] }} ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌ ಎಂಬ ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯನ್ನು ವೆಬ್‌ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು, ಆಟಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಂಥ [[ಅಡೋಬ್‌ ಎಂಗೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌]]ಗೆ, ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್‌ ಫೋನುಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹುರುಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಇತಿಹಾಸ === {| ವರ್ಗ="wikitable sortable " line-height:100%;" |- ! ಅಗಲ="150px" | ಬಿಡುಗಡೆ ! ವರ್ಷ ! ವಿವರಣೆ |- | '''[[ಫ್ಯೂಚರ್‌ಸ್ಪ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಟರ್‌‌]]''' | 1996 | ಮೂಲಭೂತ ಪರಿಷ್ಕರಣಾ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಾಲಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗಿನ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಆವೃತ್ತಿ |- | '''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 1''' | 1996 | ಫ್ಯೂಚರ್‌ಸ್ಪ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಟರ್‌‌ನ ಒಂದು ಮರು-ಬ್ರಾಂಡ್‌ ಮಾಡಲಾದ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಆವೃತ್ತಿ |- |'''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 2''' | 1997 |ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 2ರೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು; ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ ಹೊಸ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ವಸ್ತು [[ಸಂಗ್ರಹಣೆ]] |- |'''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 3''' |1998 |ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 3ರೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು; ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ ಹೊಸ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಚಲನಚಿತ್ರದ ತುಣುಕಿನ ಅಂಶ, [[ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌]] ಪ್ಲಗ್‌-ಇನ್‌ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವಿಕೆ, [[ಪಾರದರ್ಶಕತೆ]] ಮತ್ತು ಒಂದು ಬಾಹ್ಯ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ |- |'''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 4''' |1999 |ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 4ರೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ ಹೊಸ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಆಂತರಿಕ [[ಚಲ ಪರಿಮಾಣಗಳು]], ಒಂದು ಪ್ರದಾನ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಮುಂದುವರಿದ ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌, ಹಾಗೂ [[ಪ್ರವಹಿಸುವ]] MP3 |- |'''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 5''' |2000 |ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 5ರೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ ಹೊಸ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ 1.0 (ಇದು ECMAಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌‌ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ, ವಾಕ್ಯರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಹೋಲುವಂತಿರುತ್ತದೆ), [[XML]] ಬೆಂಬಲ, ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಕ್ಲಿಪ್‌ಗಳು (ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಯಾಗಿರುವುದು), ಚಲನಶೀಲ ಪಠ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಲಾದ [[HTML]] ಪಠ್ಯ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ ಮಾಡುವಿಕೆ |- |'''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ MX''' |2002 |ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 6ರೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ ಹೊಸ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಒಂದು ದೃಶ್ಯಭಾಗದ [[ಕೋಡೆಕ್‌]] (ಸೋರೆನ್‌ಸನ್‌ ಸ್ಪಾರ್ಕ್‌), [[ಯುನಿಕೋಡ್|ಯೂನಿಕೋಡ್‌]], v1 [[UI ಭಾಗಗಳು]], [[ಸಂಪೀಡನ]], ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಸದಿಶ ಪ್ರಮಾಣ ರೇಖಾಕೃತಿ API |- |'''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ MX 2004''' | 2003 |ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 7ರೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ ಹೊಸ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ 2.0 (ಇದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು [[ವಸ್ತು-ಉದ್ದೇಶಿತ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ ರಚಿಸುವಿಕೆ]]ಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಶಕ್ತಗೊಳಿಸಿತಾದರೂ, ಇತರ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಲಿಪಿಗೆ ನೆರವಾಗುವ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ; ಹೀಗಾಗಿ ಆಕ್ಷನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನ್ನು ಕೇವಲ ಕೈನಿಂದಲೇ ಅಚ್ಚಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇದರರ್ಥವಾಗಿತ್ತು), ವರ್ತನೆಗಳು, ವಿಸ್ತರಣೀಯತೆಯ ಪದರ (JSAPI), ಉಪನಾಮದ ಪಠ್ಯ ಬೆಂಬಲ, ಕಾಲಯೋಜನೆ ಪರಿಣಾಮಗಳು. ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ MX ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌ 2004 ಆವೃತ್ತಿಯು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ MX 2004ರ ಆವೃತ್ತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು: ತೆರೆಗಳು ([[ಪವರ್‌‌ ಪಾಯಿಂಟ್‌‌‌‌]]ನಂಥ ಒಂದು ರೇಖೀಯ ಸ್ಲೈಡು ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಹುರುಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿರುವ ರೇಖೀಯವಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿ-ಆಧರಿತ ಅಭಿವರ್ಧನೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಲೈಡುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ವರೂಪಗಳು), [[ವೆಬ್‌ ಸೇವೆಗಳು]] ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವಿಕೆ, ದೃಶ್ಯಭಾಗವನ್ನು ತಂದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯಪಟು, ಮೀಡಿಯಾ ಮರುಚಾಲಿಸುವ ಭಾಗಗಳು (ಒಂದು SWFನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬಹುದಾದ ಭಾಗವೊಂದರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ MP3 ಮತ್ತು/ಅಥವಾ FLV ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ನ್ನು ಇದು ಕೋಶೀಕರಿಸುತ್ತದೆ), ದತ್ತಾಂಶ ಭಾಗಗಳು (ಡೇಟಾಸೆಟ್‌, XMLಕನೆಕ್ಟರ್‌‌, ವೆಬ್‌ಸರ್ವೀಸಸ್‌ ಕನೆಕ್ಟರ್‌‌, Xಅಪ್‌ಡೇಟ್‌ ರಿಸಾಲ್ವರ್‌‌, ಇತ್ಯಾದಿ.) ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ಬಂಧಕ APIಗಳು, ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಪ್ಯಾನೆಲ್‌, v2 UI ಭಾಗಗಳು, ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತನಾ ವರ್ಗದ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳು. |- |'''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 8''' |2005 | ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಬೇಸಿಕ್‌ 8 ಎಂಬುದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆ ಸಲಕರಣೆಯ ಒಂದು ಕಡಿಮೆ [[ಲಕ್ಷಣ-ಸಮೃದ್ಧ]] ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕೇವಲ ಮೂಲಭೂತ ರೇಖಾಕೃತಿ, ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಮತ್ತು ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಪಟುತ್ವವನ್ನು ಮಾಡಬಯಸುವ ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಕಡೆಗೆ ಇದು ಗುರಿಯಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 8ರೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಉತ್ಪನ್ನದ ಈ ಆವೃತ್ತಿಯು ದೃಶ್ಯಭಾಗ ಹಾಗೂ ಮುಂದುವರಿದ ರೇಖಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೀಮಿತ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌ 8 ಆವೃತ್ತಿಯು ಹೊರಗೆಡಹುವ ಗುಣ, ಗುಣಮಟ್ಟ, ದೃಶ್ಯಭಾಗ, ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್‌ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಿತು. ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ ಹೊಸ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ: ಶೋಧಕಗಳು ಮತ್ತು ಬೆರೆಸುವ ವಿಧಾನಗಳು, ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸರಾಗಗೊಳಿಸುವ ‌ನಿಯಂತ್ರಣ, ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗೆರೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು (ಮುಚ್ಚಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗಮ-ಬಿಂದುಗಳು), ವಸ್ತು-ಆಧರಿತ ರೇಖಾಕೃತಿ ವಿಧಾನ, ರನ್‌-ಟೈಮ್‌ ಬಿಟ್‌ನಕಾಶೆ ಕ್ಯಾಷಿಂಗ್‌, ಪಠ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಟೈಪ್‌ ಮುಂದುವರಿದ ಉಪನಾಮ-ನಿರೋಧಕ]], [[ಆನ್‌‌2]] VP6 ಮುಂದುವರಿದ ದೃಶ್ಯಭಾಗ ಕೋಡೆಕ್‌, ದೃಶ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಆಲ್ಫಾ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಗೆಗಾಗಿರುವ ಬೆಂಬಲ, ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಸಂಕೇತಲಿಪಿಗ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರಿದ ದೃಶ್ಯಭಾಗವನ್ನು ತಂದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯಪಟು, FLV ಕಡತಗಳಲ್ಲಿನ ಕ್ಯೂ ಪಾಯಿಂಟ್‌ ಬೆಂಬಲ, ದೃಶ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಮರುಚಾಲಿಸುವ ಒಂದು ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೊಬೈಲ್‌ ಸಾಧನ ಅನುಕರಣಕಾರ. |- |'''ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ CS3 ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌''' |2007 |ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ CS3 ಅಡೋಬ್‌ ಹೆಸರಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ 3.0ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವನ್ನು CS3 ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಸಮಗ್ರ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಡಲು ಅದು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ, [[ಅಡೋಬ್‌ ಫೋಟೋಷಾಪ್‌‌]]ನಂಥ ಇತರ ಅಡೋಬ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಸದಿಶ ಪ್ರಮಾಣದ ರೇಖಾಕೃತಿ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದು [[ಅಡೋಬ್‌ ಇಲಸ್ಟ್ರೇಟರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಅಡೋಬ್‌ ಫೈರ್‌ವರ್ಕ್ಸ್‌‌]] ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವೆಸಗುತ್ತದೆ. |- |'''ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ CS4 ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌‌''' |2008 |[[ವಿಲೋಮ ಚಲನಶಾಸ್ತ್ರ]] (ದಾಳಗಳು), ಮೂಲಭೂತ [[3D]] ವಸ್ತು ಕುಶಲ ಬಳಕೆ, ವಸ್ತು-ಆಧರಿತ ಅನಿಮೇಷನ್‌, ಒಂದು ಪಠ್ಯ ಎಂಜಿನ್‌, ಹಾಗೂ ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ 3.0ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮುಂದುವರಿದ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗೈರುಹಾಜರಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗಿನ ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ CS4 ಅಭಿವರ್ಧಕರಿಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. |- |'''ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ CS5 ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌''' | 2010 |2010ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 12ರಂದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ CS5 ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಮತ್ತು 2010ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 30ರಂದು ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹಾಗೂ ಖರೀದಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡಲಾಯಿತು. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ CS5 ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌ ಆವೃತ್ತಿಯು [[ಐಫೋನ್‌]] ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಆಧಾರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಐಫೋನ್‌ ಪರಿವರ್ತಕಕ್ಕೆ<ref>{{cite web | url=http://daringfireball.net/2010/04/iphone_agreement_bans_flash_compiler | title=New iPhone Developer Agreement Bans the Use of Adobe’s Flash-to-iPhone Compiler | accessdate=2010-04-22 | publisher=Daring Fireball}}</ref> ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲು ತನ್ನ ಅಭಿವರ್ಧಕ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಆಪಲ್‌ ಕಂಪನಿಯು 2010ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 8ರಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಐಫೋನ್‌ ಹಾಗೂ ಐಪ್ಯಾಡ್‌‌ನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ CS5ರಲ್ಲಿ ತಾನು ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು 2010ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 20ರಂದು ಅಡೋಬ್‌ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.mikechambers.com/blog/2010/04/20/on-adobe-flash-cs5-and-iphone-applications/ | title=On Adobe, Flash CS5 and iPhone Applications | accessdate=2010-04-22 | publisher=Mike Chambers}}</ref> ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ CS5ರ ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ, ಒಂದು ಹೊಸ ಪಠ್ಯ ಎಂಜಿನ್‌ (TLF), [[ವಿಲೋಮ ಚಲನಶಾಸ್ತ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಮಾಡಲಾದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸುಧಾರಣೆ, ಹಾಗೂ ಸಂಕೇತ ತುಣುಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿ. |} === ಅನ್ಯಾರ್ಥ ಸಲಕರಣೆಗಳು === [http://osflash.org/ajaxanimator ಅಜಾಕ್ಸ್‌ ಅನಿಮೇಟರ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205194841/http://osflash.org/ajaxanimator |date=2012-02-05 }} ಹಾಗೂ (ಈಗ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ) [[UIRA]]ದಂಥ [[ಮುಕ್ತ ಮೂಲ]]ದ ಯೋಜನೆಗಳು, ಒಂದು ರೇಖಾತ್ಮಕ ಬಳಕೆದಾರ ವಾತಾವರಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಗುರಿಹೊಂದಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, [[swfಮಿಲ್‌]], [[SWFಟೂಲ್ಸ್‌‌‌]], ಹಾಗೂ [[MTASC]]ನಂಥ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳು SWF ಕಡತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಪಠ್ಯ, ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನ್ನು ಅಥವಾ XML ಕಡತಗಳನ್ನು [[ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌]]ಗಳೊಳಗೆ ಸಂಕಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತವೆ. [[C]], [[PHP]], [[C++]], [[ಪರ್ಲ್‌]], [[ಪೈಥಾನ್‌]], ಹಾಗೂ [[ರೂಬಿ]] ಮೊದಲಾವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಮಿಂಗ್‌‌ ಸಂಗ್ರಹಣೆ]]ಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕವೂ ಸಹ, SWF ಕಡತಗಳನ್ನು ಸರಣಿಬದ್ಧವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. [[haXe]] ಎಂಬುದು ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಮೂಲದ, ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ವಸ್ತು-ಉದ್ದೇಶಿತ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ ರಚಿಸುವಿಕೆಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕಡತಗಳನ್ನು ಸಂಕಲಿಸಬಲ್ಲ ವೆಬ್‌-ಹುರುಳಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯೆಡೆಗೆ ಅದು ಅನುಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅನೇಕ [[ಷೇರ್‌ವೇರ್‌]] ಅಭಿವರ್ಧಕರು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಸೃಷ್ಟಿ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು 2000 ಹಾಗೂ 2002ರ ನಡುವೆ 50 US$ಗಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾರಿದರು. 2003ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಉಚಿತ ಸಲಕರಣೆಗಳ ಪೈಪೋಟಿ ಮತ್ತು ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯು ಅನೇಕ ಅನ್ಯಾರ್ಥ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌-ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಲಕರಣೆ-ನಿರ್ಮಾತೃಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಓಡಿಸಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಉಳಿದ ಅಭಿವರ್ಧಕರು ತಮ್ಮ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಏರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಂತಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಸಹ ಬಹುಪಾಲು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಈಗಲೂ ಸಹ 100 US$ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌‌ನ್ನು ಅವು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ. ಮುಕ್ತ ಮೂಲದ ಸಲಕರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, [[Kಟೂನ್‌]] ಸದಿಶ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಬಲ್ಲದು ಮತ್ತು SWFನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲದು, ಆದರೆ ಇದರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾದ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಸೃಷ್ಟಿ ಸಲಕರಣೆಯ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ, ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾದ ಓರ್ವ ಮಾಜಿ-ಉದ್ಯೋಗಿಯಿಂದ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[SWiSH ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌‌]]. [[ಟೂನ್‌ ಬೂಮ್]] ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್‌ ಕೂಡಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಆಧರಿತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಸಲಕರಣೆಯೊಂದನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ [[.swf]]ನ್ನು-ಅನುಸರಿಸುವ ಕಡತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. [[ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟ್‌‌]] ಸಲಕರಣೆಗಳು ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದವುಗಳಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಗಳು, ಬೋಧಕ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳ ತಂತ್ರಾಂಶ ಅನುಕರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ತೆರೆಯ ಹುರುಳಿನ ನಷ್ಟರಹಿತ ಸಂಪೀಡನ ಹಾಗೂ ಮರುಚಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸನ್ನೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರೋಗ್ರ್ಯಾಮರ್‌ಗಳಲ್ಲದವರಿಂದಲೂ ಬಳಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಹಾಗೂ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಹುರುಳನ್ನು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಈ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ಇದು ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಸಂಕೇತವನ್ನು (ಅಂದರೆ ಟ್ವೀನಿಂಗ್‌‌ ಮತ್ತು ರೂಪಾಂತರಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ) ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾರದು. [[ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ಕ್ಯಾಮ್]] ಎಂಬುದು ಪ್ರಾಯಶಃ, ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ್ನು ಆದ್ಯತೆಯ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ ಫಲಿತದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲು ಇರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌‌ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ಸಲಕರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, 90ರ-ದಶಕದಿಂದೀಚೆಗೆ ಅದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌‌ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ್ನು ಆದ್ಯತೆಯ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ ಫಲಿತವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿವೆ ಎಂಬ ವಾಸ್ತವಾಂಶವು, ಒಂದು ಸರ್ವತ್ರ ಅಡ್ಡ-ವೇದಿಕೆಯ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯಾಗಿದೆ. ಇತರ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಹುರುಳಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಗೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಗಮನಹರಿಸಿವೆ. [[ಅನಿಮೆ ಸ್ಟುಡಿಯೋ]] ಎಂಬುದು ಒಂದು 2D ಅನಿಮೇಷನ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಕಟ್ಟು ಆಗಿದ್ದು, SWF ಕಡತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಪಾತ್ರದ ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅದು ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ‌‌[[ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ ಅನಿಮೇಟರ್]] ಎಂಬುದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಚಲನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರ ಕಡೆಗೆ ತನ್ನ ಗುರಿಯನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ. [[ಕ್ವೆಶ್ಚನ್‌ ರೈಟರ್‌]] ಎಂಬುದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋಗ್ರ್ಯಾಮರ್‌‌ಗಳಾಗಿಲ್ಲದ ಅಥವಾ ವೆಬ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಕರಾಗಿಲ್ಲದ ಬಳಕೆದಾರರೂ ಸಹ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌-ಆಧರಿತ ವೆಬ್‌ ಸೈಟ್‌‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುವ ಆನ್‌-ಲೈನ್‌ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸೇವೆಗಳ (1998) ಪೈಕಿ [http://www.flashtogo.com/ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ಟುಗೋ] ಒಂದೆನಿಸಿದೆ. ಒಂದು ಹುರುಳು ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಿತ ಮಾದರಿಗಳ (ಪಡಿಯಚ್ಚುಗಳ) ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಇಂಥ ಕಂಪನಿಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ವೆಬ್‌ ಸೈಟ್‌‌ಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು, ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಸದರಿ ಹುರುಳು ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅವರನ್ನು ಶಕ್ತರನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಗಿರಾಕಿಯ ಆದೇಶಾನುಸಾರ ತಯಾರಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇರುವ [[Wix.com]] ಹಾಗೂ [[ಸರ್ಕಲ್‌ಪ್ಯಾಡ್‌]] ಇತರ ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ. ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಹುರುಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮತ್ತು SWF ಸ್ವರೂಪವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಸ್ವರೂಪಗಳ ಒಂದು ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಅದನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ [[ಅಡೋಬ್‌ ಲೈವ್‌ಮೋಷನ್‌]] ಎಂಬ ಒಂದು ತಂತ್ರಾಂಶದ ಕಟ್ಟನ್ನು ಅಡೋಬ್‌ ಬರೆಯಿತು. ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಬಿಡುಗಡೆಗಳನ್ನು ಲೈವ್‌ಮೋಷನ್‌ ಕಂಡಿತಾದರೂ, ಯಾವುದೇ ಬಳಕೆದಾರದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಅದು ವಿಫಲವಾಯಿತು. 2003ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರೆಸೆಡಿಯಾವನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಖರೀದಿಸಿತು. ಪವರ್‌‌ ಪಾಯಿಂಟ್‌ ಕಡತಗಳನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕಡತಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ಸಲಕರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರೆಸೆಡಿಯಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತ್ತು. ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾವು ತರುವಾಯ ಈ ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಬ್ರೀಝ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಇದು ಅನೇಕ ಹೊಸ ವರ್ಧನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, (ಆವೃತ್ತಿ 2ರಂತೆ) [[ಆಪಲ್‌‌]]ನ [[ಕೀನೋಟ್‌]] ಪ್ರಸ್ತುತಿ ತಂತ್ರಾಂಶವೂ ಸಹ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಮತ್ತು SWFಗೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. == ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಬಳಕೆದಾರರ ತಳಹದಿ == ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದೆ; ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, 95%ನಷ್ಟು PCಗಳು ಇದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ,<ref>{{cite web |url=http://statowl.com/plugin_overview.php |title=Web Browser Plugin Market Share |accessdate=2009-08-18 |publisher=StatOwl |archive-date=2016-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411154434/http://www.statowl.com/plugin_overview.php |url-status=dead }}</ref> ಅಡೋಬ್‌ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕಾರ 98 ಪ್ರತಿಶತ ಭಾಗದಷ್ಟು U.S. ವೆಬ್‌ ಬಳಕೆದಾರರು ಹಾಗೂ 99.3 ಪ್ರತಿಶತ ಭಾಗದಷ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ಅಂತರಜಾಲ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಬಳಕೆದಾರರು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ನ್ನು<ref>98%: [[NPD]] [http://www.macromedia.com/software/player_census/npd/ ಅಧ್ಯಯನ]</ref><ref name="Flash Player Statistics">99.3%: ಮಿಲ್‌ವಾರ್ಡ್‌ ಬ್ರೌನ್‌ ಸಮೀಕ್ಷೆ, 2009ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. {{cite web |url=http://www.adobe.com/products/player_census/flashplayer/ |title=Flash Player Statistics |accessdate=2009-06-04 |author= |authorlink= |date= |year= |month= |work= |publisher=Adobe Systems |pages= |archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref> ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, 92ರಿಂದ 95%ವರೆಗಿನ ಬಳಕೆದಾರರು (ಪ್ರದೇಶವನ್ನವಲಂಬಿಸಿ) ವಿನೂತನ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="versionpenetration">{{cite web |url=http://www.adobe.com/products/player_census/flashplayer/version_penetration.html |title=Adobe Flash Player Version Penetration |accessdate=2009-06-04|author= |authorlink= |date= |year= |month= |work= |publisher=Adobe Systems |pages= |archiveurl= |archivedate= |quote= }}</ref> ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಯೋಜನೆ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಧನಗಳ ಒಂದು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ವಿಂಡೋಸ್‌‌, [[ಮ್ಯಾಕ್‌ OS 9]]/[[X]], [[ಲೈನಕ್ಸ್‌]], [[ಸೊಲಾರಿಸ್‌]], [[HP-UX]], [[ಪಾಕೆಟ್‌ PC]]/[[ವಿಂಡೋಸ್‌‌ CE]], [[OS/2]], [[QNX]], [[ಸಿಂಬಿಯಾನ್‌]], [[ಪಾಮ್‌ OS]], [[ಬಿOS]], ಮತ್ತು [[IRIX]]; ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಸಹ, ವಿಶಿಷ್ಟವೆನಿಸುವಂತೆ ವಿಂಡೋಸ್‌‌ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರವೇ ಇದರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ (ನೋಡಿ: [[ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ]]). ಸಾಧನಗಳ (ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ) ಜೊತೆಗಿನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ನೋಡಿ: [[ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಲೈಟ್‌]]. ಮೊಬೈಲ್‌ ಸಾಧನಗಳ ವಲಯವನ್ನು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ, ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನ್‌ ವೆಬ್‌ ದಟ್ಟಣೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ 60%ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತನ್ನ ಐಫೋನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನ್ಯಾರ್ಥ ರನ್‌ಟೈಮ್‌ಗಳನ್ನು ಆಪಲ್‌ ಕಂಪನಿಯು ತುಂಬುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅವಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ. "ಮೊಬೈಲ್‌ ಅಂತರಜಾಲ ಸಾಧನ" ದಟ್ಟಣೆಯ ಪೈಕಿ 95%ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಐಪಾಡ್‌ ಟಚ್‌ಗೂ ಈ ಮಾತು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ್ನು ಒಂದು ಸರ್ವತ್ರ ಮೊಬೈಲ್‌ ವೇದಿಕೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿನ ಅಡೋಬ್‌ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಇದು ಧಕ್ಕೆಯುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್‌‌‌]]ನ ಮುಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೊಬೈಲ್‌ ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ ಬೆಂಬಲವು ಈಗಾಗಲೇ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>[http://www.androidcentral.com/andy-rubin-says-flash-coming-froyo-version-android-operating-system "ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಫ್ರೊಯೋ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಆಂಡಿ ರೂಬಿನ್‌ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ"]</ref> == 64-ಬಿಟ್‌ ಬೆಂಬಲ == ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 10ರಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ [[64-ಬಿಟ್‌‌]]ನ್ನು ಅಡೋಬ್‌ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಲೈನಕ್ಸ್‌‌ಗಾಗಿ‌, ಮತ್ತು ಕೇವಲ [[x86-64]] ಸಂಸ್ಕಾರಕಗಳಿಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="labs.adobe.com">{{Cite web |url=http://labs.adobe.com/technologies/flashplayer10/faq.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-15 |archive-date=2010-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205022102/http://labs.adobe.com/technologies/flashplayer10/faq.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://blogs.adobe.com/penguin.swf/2008/11/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-15 |archive-date=2009-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090530185127/http://blogs.adobe.com/penguin.swf/2008/11/ |url-status=dead }}</ref> 2008ರ ನವೆಂಬರ್‌‌ 11ರಂದು 64-ಬಿಟ್‌ ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಒಂದರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref name="Linux 64">{{cite web|url=http://weblogs.macromedia.com/emmy/archives/2008/11/swf_10_spec_available_and_flash_player_alpha_for_64-bit_linux_on_labs.html|title=SWF 10 spec available AND Flash Player alpha for 64-bit Linux on Labs|last=Huang|first=Emmy|publisher=Adobe Systems|date=2008-11-17|access-date=2010-06-15|archive-date=2009-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416110704/http://weblogs.macromedia.com/emmy/archives/2008/11/swf_10_spec_available_and_flash_player_alpha_for_64-bit_linux_on_labs.html|url-status=dead}}</ref> ಹಲವಾರು ಮನವಿಗಳ<ref name="labs.adobe.com"/> ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ 64-ಬಿಟ್‌ ಲೈನಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಅಡೋಬ್‌ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಬ್ರೌಸರ್‌‌ ಮತ್ತು ಪ್ಲಗ್‌ಇನ್‌ ನಡುವಣ ಒಂದು (nspluginwrapper‌‌ನಂಥ) ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಪದರವನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ, ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಒಂದು 64-ಬಿಟ್‌ ಯಂತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು 32-ಬಿಟ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿ 32-ಬಿಟ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ ಪ್ಲಗ್‌ಇನ್‌ಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆಯಾದರೂ, ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಪರಿಹಾರವು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಲ್ಲದ್ದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=https://bugzilla.redhat.com/show_bug.cgi?id=439858 |title=Linus struggles with Flash Player |publisher=Fedora bugtracker |accessdate=2009-02-21}}</ref> ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ನ ಒಂದು ಮುಂಬರುವ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲಿ ವಿಂಡೋಸ್‌‌, ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ ಹಾಗೂ ಲೈನಕ್ಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಂತಿಮ 64-ಬಿಟ್‌ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಅಡೋಬ್‌ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="labs.adobe.com"/> ಅಧಿಕೃತವಾದ 32-ಬಿಟ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಈಗಲೂ ಸಹ [[ಉಬುಂಟು]], [[ಓಪನ್‌SUSE]]ನಂಥ 64-ಬಿಟ್‌ ಲೈನಕ್ಸ್‌ ವಿತರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವೊಂದು ಬಳಕೆದಾರರು ವರದಿಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಕೆಲವೊಂದು ವೆಬ್‌ತಾಣಗಳ ಮೇಲೆ 32-ಬಿಟ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌ಗಳು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://adammichaelroach.com/blog/110309-installing-adobe-flash-64-bit-ubuntu-910-karmic-koala |title=ಉಬುಂಟು 9.10 ಕಾರ್ಮಿಕ್‌ ಕೊವಾಲಾದಲ್ಲಿ ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ 64 ಬಿಟ್‌‌ನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವಿಕೆ |access-date=2010-06-15 |archive-date=2010-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100530014417/http://adammichaelroach.com/blog/110309-installing-adobe-flash-64-bit-ubuntu-910-karmic-koala |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://nocturn.vsbnet.be/content/flash-problems-64-bit-linux |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-15 |archive-date=2010-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100924232501/http://nocturn.vsbnet.be/content/flash-problems-64-bit-linux |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mat-wright.com/2010/02/flash-player-10-for-64-bit-linux.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-15 |archive-date=2010-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100606063018/http://www.mat-wright.com/2010/02/flash-player-10-for-64-bit-linux.html |url-status=dead }}</ref> ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದ ಬಳಕೆದಾರರು ಸ್ವತಃ ತಾವೇ 64-ಬಿಟ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌ನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://nxadm.wordpress.com/2009/04/26/install-64-bit-adobe-flash-player-on-ubuntu-904/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-15 |archive-date=2010-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006060739/http://nxadm.wordpress.com/2009/04/26/install-64-bit-adobe-flash-player-on-ubuntu-904/ |url-status=dead }}</ref> ಮುಕ್ತ ಮೂಲದ ಅಳವಡಿಸುವಿಕೆಗಳು (ಕಡೇಪಕ್ಷ ಗ್ನಾಶ್‌ ಮತ್ತು Swfಡೆಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ) 32-ಬಿಟ್‌ನ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ 64-ಬಿಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ (ನೋಡಿ: [[ಮರುಚಾಲನೆ]]). == ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ == ಕೆಲವೊಂದು ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ಗಳು ಬಳಕೆದಾರನು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಹುರುಳಿನ ಮೇಲೆ ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಅದನ್ನು ಚಾಲನೆ ಮಾಡದಂತೆ ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕಾನ್‌ಕರರ್‌‌‌]], [[K-ಮೆಲಿಯಾನ್‌]]. ಅನೇಕ ಜನಪ್ರಿಯ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಸಮಾನವಾಗಿರುವ "ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ತಡೆಕಾರಕ" ವಿಸ್ತರಣೆಗಳು ಕೂಡಾ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ: [[ನೋಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ಬ್ಲಾಕ್‌‌‌]]ನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ಬ್ಲಾಕ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಒಪೆರಾ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಪೆರಾ ಟರ್ಬೋವನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ, ಬಳಕೆದಾರನು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಹುರುಳನ್ನು ಚಾಲಿಸಲು ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಅದು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಫಾಕ್ಸೀಯನ್ನು ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌‌ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಅನೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ಬ್ಲಾಕ್ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿದೆ. ಮ್ಯಾಕ್‌ OS X ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ವೆಬ್‌ಕಿಟ್‌-ಆಧರಿತ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ಗಳು ಕ್ಲಿಕ್‌ ಟು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌ನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://rentzsch.github.com/clicktoflash/|title=ClickToFlash|accessdate=2009-10-18|archive-date=2009-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20091025103722/http://rentzsch.github.com/clicktoflash/|url-status=dead}}</ref> == ಪ್ರೋಗ್ರ್ಯಾಮಿಂಗ್‌ ಭಾಷೆ == {{See|ActionScript}} == ಸಂಬಂಧಿತ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಗಳು == {| ವರ್ಗ="wikitable sortable " line-height:100%;" ! ವಿಸ್ತರಣೆ ! ವಿವರಣೆ |- ! '''.[[swf]]''' |.swf ಕಡತಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ, ಸಂಕಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಡತಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅನೇಕ '.swf ಡೀಕಂಪೈಲರ್‌‌ಗಳು' ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು.swf ಕಡತಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿನ ಪ್ರಯತ್ನವು.swfನಿಂದ ಒಂದಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಲ್ಲ. |- !.'''[[FXG]]''' | FXG ಎಂಬುದು ಒಂದು ಏಕೀಕೃತ xml ಕಡತ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದು, [[ಫ್ಲೆಕ್ಸ್‌]], ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌, [[ಫೋಟೋಷಾಪ್‌]] ಮತ್ತು ಇತರ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ [[ಅಡೋಬ್‌]]ನಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. |- ! '''.fla''' |.fla ಕಡತಗಳು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಅನ್ವಯಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂಲ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ತಂತ್ರಾಂಶವು FLA ಕಡತಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಬಲ್ಲದು ಮತ್ತು ಅವನ್ನು.swf ಕಡತಗಳೊಳಗೆ ಸಂಕಲಿಸಬಲ್ಲದು. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಮೂಲ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪವು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಸಂಯುಕ್ತ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪ]]ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ದ್ವಿಮಾನ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ರೋ CS5ನಲ್ಲಿ, fla ಕಡತ ಸ್ವರೂಪವು XML-ಆಧರಿತ ಯೋಜನೆಯ ರಚನಾ-ಸ್ವರೂಪವೊಂದರ ಒಂದು ಜಿಪ್‌ ಧಾರಕವಾಗಿದೆ. |- ! '''.xfl''' |.xfl ಕಡತಗಳು XML-ಆಧರಿತ ಯೋಜನೆ ಕಡತಗಳಾಗಿದ್ದು, ದ್ವಿಮಾನ.fla ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಅವು ಸಮಾನವಾಗಿವೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ತಂತ್ರಾಂಶವು XFLನ್ನು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ CS4ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ವಿನಿಮಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇನ್‌ಡಿಸೈನ್‌ ಮತ್ತು ಆಫ್ಟರ್‌ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ನಿಂದ ಕಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ XFL ಕಡತಗಳನ್ನು ಇದು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ರೋ CS5ನಲ್ಲಿ, xfl ಕಡತವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಡತವಾಗಿದ್ದು, "ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಲ್ಪಡದ FLA" ಕಡತವನ್ನು ಅದು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಲ್ಪಡದ FLA ಕಡತವು ಫೋಲ್ಡರುಗಳ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, XML ಹಾಗೂ ದ್ವಿಮಾನ ಅದು ಕಡತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. |- ! '''.[[as]]''' |.as ಕಡತಗಳು ಸರಳ ಮೂಲ ಕಡತಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ [[ಮೂಲ ಸಂಕೇತ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. FLA ಕಡತಗಳೂ ಸಹ ನೇರವಾಗಿ ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಬಲ್ಲವಾಗಿವೆಯಾದರೂ, ರಾಚನಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ, ಅಥವಾ ಆವೃತ್ತಿಗಾರಿಕೆಯ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಒಡ್ಡಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ.as ಕಡತಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ. ಅವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ '''.ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌''' ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. |- ! '''[[.mxml]]''' |.mxml ಕಡತಗಳು ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಕಡತಗಳ (ಮತ್ತು.css ಕಡತಗಳ) ಜೊತೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಫ್ಲೆಕ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ GUIನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ತಿದ್ದುಪಾಟು-ಭಾಷಾ-ಶೈಲಿಯ ವಾಕ್ಯರಚನೆಯನ್ನು (HTML ರೀತಿಯಲ್ಲಿ) ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮೂಲ ಟ್ಯಾಗ್‌ನ ವರ್ಗವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಒಂದು ಹೊಸ ವರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರತಿ MXML ಕಡತವು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ವರ್ಗದ ಮಕ್ಕಳ (ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವು UIಭಾಗದ ಸಂತತಿಗಳಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ) ಅಥವಾ ಸದಸ್ಯರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದರೊಳಗೆ ಒಂದನ್ನಿಟ್ಟು ಅಡಕಿಸಿದ ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. |- ! '''.swd''' |.swd ಕಡತಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ ದೋಷ ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಕಡತಗಳಾಗಿದ್ದು, ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು ಒಮ್ಮೆಗೆ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಈ ಕಡತಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು. |- ! '''.asc''' |.asc ಕಡತಗಳು ಸರ್ವರ್‌-ಸೈಡ್‌ ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಸಮರ್ಥವಾದ ಹಾಗೂ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಗ್ರಾಹಕ-ಸರ್ವರ್‌ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಸಂವಹನೆಯ ಸರ್ವರ್‌ MX ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲು ಈ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. |- ! '''.abc''' |.abc ಕಡತಗಳು ಆಕ್ಷನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ವಾಸ್ತವಾಭಾಸದ ಯಂತ್ರವಾದ AVM (ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 8 ಮತ್ತು ಮುಂಚಿನದು), ಹಾಗೂ AVM2ನಿಂದ (ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 9 ಅಥವಾ ನಂತರದ್ದು) ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಆಕ್ಷನ್‌ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಬೈಟ್‌ಸಂಕೇತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. |- ! '''.[[flv]]''' |.flv ಕಡತಗಳು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ವಿಡಿಯೋ ಕಡತಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌, [[ffmpeg]], [[ಸೋರೆನ್‌ಸನ್‌ ಸ್ಕ್ವೀಝ್‌]], ಅಥವಾ [[ಆನ್‌2 ಫ್ಲಿಕ್ಸ್‌‌‌]]ನಿಂದ ಅವು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. FLV ಕಡತಗಳ ಒಳಗಿರುವ ಶ್ರವ್ಯಾಂಶ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ದತ್ತಾಂಶವು, SWF ಕಡತಗಳ ಒಳಗೆ ಅವು ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಸಂಕೇತಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. |- ! '''.f4v''' |.f4v ಕಡತಗಳು [[MP4]] ಕಡತಗಳನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 9ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ 3 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನ ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಅವನ್ನು ಮರುಚಾಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. F4V ಕಡತ ಸ್ವರೂಪವು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ವಿಡಿಯೋಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎರಡನೇ ಧಾರಕ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು FLV ಕಡತ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕಿಂತ ಇದು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ISO ಆಧಾರದ ಮೀಡಿಯಾ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪ]]ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.<ref name="FLV-F4V">{{cite paper | author = Adobe Systems Incorporated | title = Video File Format Specification, Version 10 | publisher = Adobe Systems Incorporated | date = November 2008 | url = http://www.adobe.com/devnet/flv/pdf/video_file_format_spec_v10.pdf | format = PDF | page = | accessdate = 2009-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081203004619/http://www.adobe.com/devnet/flv/pdf/video_file_format_spec_v10.pdf|archivedate=2008-12-03}}</ref><ref name="newformats">{{Cite web |url=http://www.kaourantin.net/2007/10/new-file-extensions-and-mime-types.html |title=ಹೊಸ ಕಡತ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳು ಮತ್ತು MIME ಬಗೆಗಳು |access-date=2010-06-15 |archive-date=2010-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100706004744/http://www.kaourantin.net/2007/10/new-file-extensions-and-mime-types.html |url-status=dead }}</ref> |- ! '''.f4p''' |.f4p ಕಡತಗಳು [[ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಹಕ್ಕುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ]]ಯೊಂದಿಗಿನ F4V ಕಡತಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="newformats" /> |- ! '''.f4a''' |.f4a ಕಡತಗಳು ಕೇವಲ ಶ್ರವ್ಯಾಂಶದ ಹರಿವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ F4V ಕಡತಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="newformats" /> |- ! '''.f4b''' |.f4b ಕಡತಗಳು F4V [[ಶ್ರವ್ಯಾಂಶ ಪುಸ್ತಕ]]ದ ಕಡತಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="newformats" /> |- ! '''.swc''' |.swc ಕಡತಗಳು ಘಟಕಾಂಶಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಒಂದು ಸಂಕಲಿಸಿದ ತುಣುಕು, ಘಟಕಾಂಶದ ಆಕ್ಷನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ವರ್ಗದ ಕಡತ, ಮತ್ತು ಘಟಕಾಂಶವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಇತರ ಕಡತಗಳನ್ನು ಅವು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. |- ! '''.jsfl''' |.jsfl ಕಡತಗಳನ್ನು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅವು ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ APIಯನ್ನು ಅವು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ. |- ! '''.swt''' |.swt ಕಡತಗಳು.swf ಕಡತಗಳ 'ಪಡಿಯಚ್ಚುಗೊಳಿಸಿದ' ಸ್ವರೂಪಗಳಾಗಿದ್ದು, ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಜನರೇಟರ್‌ನಿಂದ ಅವು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. |- ! '''.flp''' |.flp ಕಡತಗಳು XML ಕಡತಗಳಾಗಿದ್ದು, ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ದಸ್ತಾವೇಜು ಕಡತಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಅವು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ನ ಸಂಘಟನೆ, ಸಂಗ್ರಹಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ, ಸಂಬಂಧಿತ ಕಡತಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಗುಂಪುಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌‌ಗಳು ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. |- ! '''.spl''' |.spl ಕಡತಗಳು [[ಫ್ಯೂಚರ್‌ಸ್ಪ್ಲ್ಯಾಶ್‌]] ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳಾಗಿವೆ. |- ! '''.aso''' |.aso ಕಡತಗಳು ಕ್ಯಾಷ್‌ ಕಡತಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸಂಕಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಕ್ಷನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಬೈಟ್‌ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ASO ಕಡತವೊಂದರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವರ್ಗ ಕಡತಗಳಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಬದಲಾವಣೆಯು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಒಂದು ASO ಕಡತವು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಮರುಸಂಕಲಿಕೆಯು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ IDEಯು ಗುರುತಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಈ ಕ್ಯಾಷ್‌ ಕಡತಗಳನ್ನು ನಾವೇ ಸ್ವತಃ ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅವು %USERPROFILE%\Local Settings\Application Data\Macromedia\Flash8\en\Configuration\Classes\aso on Win32 / Flash8ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. |- ! '''.sol''' |.sol ಕಡತಗಳು, [[ಲೋಕಲ್‌ ಷೇರ್ಡ್‌ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್‌‌]]ಗಳನ್ನು (ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ನ್ನು ಚಾಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಯಂತ್ರವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ಶೇಖರಿತ ದತ್ತಾಂಶ‌‌) ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ [[ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌‌‌]]ನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. |} == ಪೈಪೋಟಿ == === ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಸಿಲ್ವರ್‌ಲೈಟ್‌ === ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಬಲವಾದ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಸಿಲ್ವರ್‌ಲೈಟ್‌]] ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ವೆಬ್‌ ಸೈಟ್‌‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವಷ್ಟು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅದು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅನೇಕ ಉನ್ನತ ವಲಯದ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸಿಲ್ವರ್‌ಲೈಟ್‌ ಬಳಕೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಬೀಜಿಂಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ<ref>{{cite web |url=https://techcrunch.com/2008/01/06/microsoft-silverlight-gets-a-high-profile-win-2008-bejing-olympics/ |title=Microsoft Silverlight Gets a High Profile Win: 2008 Beijing Olympics| accessdate=2010-02-23}}</ref> ನಡೆದ [[2008ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌]], ವ್ಯಾಂಕೂವರ್‌‌ನಲ್ಲಿ<ref>{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/microsoft-wins-the-2010-olympics-for-silverlight-2009-3 |title=Microsoft Wins The 2010 Olympics For Silverlight| accessdate=2010-02-23}}</ref> ನಡೆದ [[2010ರ ಚಳಿಗಾಲದ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌]], ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಎರಡೂ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ 2008ರ ಔಪಚಾರಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು ಈ ಉನ್ನತ ವಲಯದ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.microsoft.com/presspass/features/2008/aug08/08-19conventions.mspx | title = Microsoft Working to Make Political Conventions Unconventional|accessdate=2010-02-23}}</ref> ತನ್ನ ದಿಢೀರ್‌‌ ದೃಶ್ಯಭಾಗ ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಸೇವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ನೆಟ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಸ್‌‌‌]]ನಿಂದಲೂ ಸಹ ಸಿಲ್ವರ್‌ಲೈಟ್‌ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://netflix.mediaroom.com/index.php?s=43&item=288 |title=Netflix Begins Roll-Out of 2nd Generation Media Player for Instant Streaming on Windows PCs and Intel Macs |accessdate=2010-02-23 |archive-date=2010-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529122655/http://netflix.mediaroom.com/index.php?s=43&item=288 |url-status=dead }}</ref> === ಜಾವಾ FX === [[ಸಮೃದ್ಧ ಅಂತರಜಾಲ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಎಂದು ಸನ್‌ [[ಜಾವಾ FX]] ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು [[ಜಾವಾ]] ಪ್ರೋಗ್ರ್ಯಾಮಿಂಗ್‌ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. === ಮುಕ್ತ ಮಾನದಂಡದ ಪರ್ಯಾಯಗಳು === [[W3C]]ಯ [[SVG]] ಹಾಗೂ [[SMIL]] ಮಾನದಂಡಗಳು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟವಾದ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>[http://www.xml.com/pub/a/2001/09/12/svg.html XML.com: Picture Perfect]</ref> ಹಿಂದೆ MS ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌‌ಗಾಗಿ ಅಡೋಬ್‌ ಕಂಪನಿಯು 'ಅಡೋಬ್‌ SVG ವ್ಯೂವರ್‌‌' ಗ್ರಾಹಕ ಪ್ಲಗ್‌-ಇನ್‌ನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಿತರಿಸಿತು, ಆದರೆ 2009ರ ಜನವರಿ 1ರಂದು ಇದರ ಬೆಂಬಲ ಹಾಗೂ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸದೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.adobe.com/svg/eol.html|title=Adobe to Discontinue Adobe SVG Viewer|accessdate=2007-06-18|publisher=[[Adobe Systems]]}}</ref> ಉದ್ಯಮ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌ನೊಂದಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುವ ಹಂತದಿಂದ ಸ್ವತಃ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವೆಡೆಗೆ ಅಡೋಬ್‌ ಮುಂದಡಿಯಿಟ್ಟು ಚಲಿಸಿದ ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಇದು ನಡೆದಿದ್ದು ಪ್ರಾಯಶಃ ಕಾಕತಾಳೀಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.webstandards.org/2005/04/19/adobe-rich-internet-applications-and-standards/|title=Adobe, ‘Rich Internet Applications’ and Standards|accessdate=2010-02-25|date=April 19, 2005|publisher=[[Web Standards Project]]}}</ref> ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಆವೃತ್ತಿ 8ರ ನಂತರದ SVG ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು [[ಒಪೆರಾ]] ಬೆಂಬಲಿಸಿದರೆ, ಆವೃತ್ತಿ 3ರ<ref>{{cite web|url=http://wiki.svg.org/Opera|title=Opera|accessdate=2007-06-18|date=2006-12-27|work=Svg wiki|publisher=Svg.org|archive-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100125113658/http://wiki.svg.org/Opera|url-status=dead}}</ref> ನಂತರ ಬಂದಿದ್ದನ್ನು [[ಸಫಾರಿ]] ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ ಮತ್ತು SVGಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ [[ಮೊಝಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌‌‌]]ನ ಅಂತರ್ನಿರ್ಮಿತ ಬೆಂಬಲವು ತನ್ನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://svg.org/story/2006/7/13/85643/0175|title=First Firefox 2.0 Beta Released|accessdate=2007-06-18|last=Quint|first=Antoine|date=2006-07-13|publisher=Svg.org|archive-date=2010-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20100115022501/http://svg.org/story/2006/7/13/85643/0175|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://developer.mozilla.org/en/docs/SVG_improvements_in_Firefox_3|title=SVG improvements in Firefox 3 |accessdate=2008-07-20|work=Mozilla Developer Center|publisher=[[Mozilla]]|date=2008-06-17}}</ref> [[UIRA]] ಎಂಬುದು ಒಂದು [[ಉಚಿತ ತಂತ್ರಾಂಶ]] ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲಿ ಬಳಕೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುವ ಆಶಯವನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿತ್ತು. 2007ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಕುಸಿಯಿತಾದರೂ, ಇದನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ಮುಂದುವರಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಜನರು ಈಗ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ<ref>{{cite web|url=http://www.unfreeze.net/?page_id=52|title=UIRA, Unfreeze|accessdate=2008-04-21|date=2008-04-20|publisher=unfreeze.net|archive-date=2018-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402225610/http://www.unfreeze.net/?page_id=52|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು [http://osflash.org/ajaxanimator ಅಜಾಕ್ಸ್‌ ಅನಿಮೇಟರ್‌‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205194841/http://osflash.org/ajaxanimator |date=2012-02-05 }} ನಂಥ ಇತರ ಕೆಲವು ಯೋಜನೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌ಗೆ ಒಂದು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ [[HTML 5]] ಬೇರುಬಿಡುತ್ತಿದೆ: [[ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್‌ ಅಂಶ]]ವು ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು ಶಕ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಶ್ರವ್ಯಾಂಶ ಹಾಗೂ ದೃಶ್ಯಭಾಗ ಅಂಶದ ಕಾಲಪರಿಷ್ಕರಣ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಿಪಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. === ಅನ್ಯಾರ್ಥ ಅಳವಡಿಸುವಿಕೆ === ==== ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಗಳು ==== 1998ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾವು ತನ್ನ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಆವೃತ್ತಿ 3ರ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಹೊರಗೆಡಹಿತು. ಕ್ಸಾರಾದ [[ಫ್ಲೇರ್‌‌]] ಮತ್ತು ಷಾರ್ಪ್‌ನ [[ಎಕ್ಸ್‌ಟೆಂಡೆಡ್‌ ವೆಕ್ಟರ್‌‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌]] ಸ್ವರೂಪಗಳಂಥ, SWFನೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಅನೇಕ ಹೊಸ ಮತ್ತು ಅರೆ-ಮುಕ್ತ ಸ್ವರೂಪಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅದು ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. SWFನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಒಂದು [[C]] [[ಸಂಗ್ರಹಣೆ]]ಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಅಭಿವರ್ಧಕರು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. 1999ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ, [[ಮಾರ್ಫ್‌ಇಂಕ್‌]] 99ನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇದು SWF ಕಡತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿದ್ದ ಮೊದಲ ಅನ್ಯಾರ್ಥ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯಾಗಿತ್ತು. 3ರಿಂದ 5ರವರೆಗಿನ SWF ಕಡತ ಸ್ವರೂಪದ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಒಂದು ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವ [[ಅಭಿವರ್ಧಕರ ಕಿಟ್‌‌]]ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಕೂಡಾ [[ಮಿಡ್ಲ್‌ಸಾಫ್ಟ್‌‌]]ನ್ನು ಎರವಲಾಗಿ ಪಡೆಯಿತು. 6ರ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿರುವಂತೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕಡತಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಮಾಡಿತು ಹಾಗೂ ನಂತರ ಕೇವಲ ಒಂದು [[ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದಿರುವಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವು ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತಾದವು, ಆದರೆ ಹಲವಾರು ತಾಣಗಳಿಂದ ಅವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿವೆ. 2006ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ನಲ್ಲಿ, ಆಗ ಅತ್ಯಂತ ಹೊಸದಾಗಿದ್ದ ಆವೃತ್ತಿ ಸ್ವರೂಪದ (ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 8) ಮೇಲಿನ ವಿವರಗಳೊಂದಿಗೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ SWF ಕಡತ ಸ್ವರೂಪದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ಸಂಪೀಡನ ಸ್ವರೂಪಗಳ (ಆನ್‌‌2, ಸೋರೆನ್‌ಸನ್‌ ಸ್ಪಾರ್ಕ್‌, ಇತ್ಯಾದಿ.) ಮೇಲಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಹೊಸ ಆಕ್ಷನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಆದೇಶಗಳು, ಅಭಿವ್ಯಂಜಕ ಶೋಧಕ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು, ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ v8ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಹೊಸ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಈ ಹೊಸ ದಾಖಲೆ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಒಂದು ಪರವಾನಗಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುವ ಅಭಿವರ್ಧಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯ ದಸ್ತಾವೇಜನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿಕೊಡಬಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಪರವಾನಗಿ ಒಪ್ಪಂದವು ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕಡತಗಳನ್ನು ಮರುಚಾಲಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸದರಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸದಂತೆ ಸದರಿ ಪರವಾನಗಿಯು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಬಗೆಯ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 9ರ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ದೊರಕಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.adobe.com/licensing/developer/fileformat/faq/ |title=Adobe File Format Specification FAQ |accessdate=2007-11-15 |publisher=Adobe Systems}}</ref> 2009ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ, [[ಓಪನ್‌ ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌‌‌]]ನ್ನು ([http://www.adobe.com/openscreenproject/faq/ ಅಡೋಬ್‌ ಕೊಂಡಿ]) ಅಡೋಬ್‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು. ಇದು ಯಾವುದೇ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಲ್ಲದೆಯೇ SWF ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಲಭ್ಯವಾಗಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, SWF-ಸಹೋಪಯೋಗಿಯಾದ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಭಿವರ್ಧಕರು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ SWFನ್ನು-ಕಳಿಸಿಕೊಡುವ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಅದನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಸೋರೆನ್‌ಸನ್‌ ಸ್ಪಾರ್ಕ್‌‌‌‌‌]]ನಂಥ ಕೋಡೆಕ್‌ಗಳ ಮೇಲಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯು ಈಗಲೂ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title = Free Flash community reacts to Adobe Open Screen Project | url = http://www.openmedianow.org/?q=node/21 | accessdate = 2008-11-29 }}</ref> ==== ಮರುಚಾಲಿಸುವಿಕೆ ==== SVGಯಂಥ ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಮಾನದಂಡದ ಮೇಲೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕಡತಗಳು ಅವಲಂಬಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಇರುವ ವ್ಯಾಪಾರಿ-ಉದ್ದೇಶದ್ದಲ್ಲದ ತಂತ್ರಾಂಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ಇದು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಸಹ SWF ಕಡತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಳಸುವ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ [[ಹಲವಾರು]] ಅನ್ಯಾರ್ಥ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಒಂದು ಅಪ್ಪಟವಾದ [[ಮುಕ್ತ ಮೂಲ]]ದ, ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಚಿತವಾಗಿರುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ [[ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌]] ನೀಡಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಇದರ ವಿತರಣೆಯು [http://www.macromedia.com/software/flash/open/licensing/ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಪರವಾನಗಿಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ] ಯ ಕಟ್ಟುಪಾಡಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನುಮೋದನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. 2008ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌ನ ವಿನೂತನ ಆವೃತ್ತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ನೀಡುವ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಚಿತವಾದ ಯಾವುದೇ ಬದಲಿ ತಂತ್ರಾಂಶವು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. [[ಗ್ನಾಶ್‌]] ಒಂದು ಸಕ್ರಿಯ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಉಚಿತವಾದ ಪ್ಲೇಯರ್‌ ಹಾಗೂ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ ಪ್ಲಗ್‌ಇನ್‌ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ತನ್ಮೂಲಕ GNU ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರವಾನಗಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ಗೆ ಒಂದು ಉಚಿತವಾದ ಪರ್ಯಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಅದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ<ref>{{cite journal |last=Hudson |first=Paul |year=2008 |month=July |title=Quick as a Gnash |journal=Linux Format |issue=107 |pages=48–49 |accessdate=2008-07-20 |quote=What happened is this little thing called "software patents". When you use MP3 or FLV, they're proprietary. And although we use FFMPEG and Gstreamer - we actually support all these codecs - we can't distribute Gnash that way....of course the OLPC project cannot legally redistribute the codecs....Gnash fully supports patent-free codecs such as [[Ogg Vorbis]] and [[Theora]] and [[Direc]] and stuff — Rob Savoye. }}</ref> ಕಡತಗಳ ಸ್ವಂತ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸ್ವರೂಪದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಉದ್ಭವವಾಗುವ ಸಂಭವನೀಯ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯದ ಚಿಂತೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಬಹುಪಾಲು SWF v7 ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹಾಗೂ ಕೆಲವೊಂದು SWF v8 ಹಾಗೂ v9ಗಳನ್ನು ಗ್ನಾಶ್‌ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.gnu.org/software/gnash/ |title=Gnash Introduction |accessdate=2008-07-20 |publisher=Free Software Foundation, Inc. |date=2008-06-26 |archive-date=2019-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190514004857/http://www.gnu.org/software/gnash/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gnu.org/software/gnash/manual/gnash.html#flashsupport |title=Gnash Manual version 0.4.0 |accessdate=2007-08-15 |author=Rob Savoye, Ann Barcomb |authorlink= |date= |year=2007 |month=June |work= |publisher=Free Software Foundation |pages= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080117175037/http://www.gnu.org/software/gnash/manual/gnash.html#flashsupport |archivedate=2008-01-17 |quote= |url-status=dead }}</ref> 32-ಬಿಟ್‌, 64-ಬಿಟ್‌ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಮೇಲಿನ ವಿಂಡೋಸ್‌‌, ಲೈನಕ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ಇತರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಗ್ನಾಶ್‌ ಓಡುತ್ತದೆ. ಲೈನಕ್ಸ್‌, [[ಫ್ರೀBSD]] ಮತ್ತು [[ಓಪನ್‌BSD]]ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[Swfಡೆಕ್‌]] ಎಂಬುದು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಕ್ತ-ಮೂಲದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: SWFಓಪನರ್. [[ಸ್ಕೇಲ್‌ಫಾರ್ಮ್]] GFx ಎಂಬುದು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಪರ್ಯಾಯ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಆಗಿದ್ದು, [[GPU]]ಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣ [[ಯಂತ್ರಾಂಶ ವೇಗವರ್ಧನೆ]]ಯನ್ನು ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ 8ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು AS2ಗೆ ಉನ್ನತವಾದ ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು [[ಗೇಮ್‌ ಮಿಡ್ಲ್‌ವೇರ್‌‌]] ಪರಿಹಾರೋಪಾಯವಾಗಿ ಸ್ಕೇಲ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ GFx ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು, ಬಳಕೆದಾರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳು, [[HUDಗಳು]], [[ಕಿರು ಆಟಗಳು]], ಹಾಗೂ ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ಮರುಚಾಲನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ PC ಹಾಗೂ ಕನ್ಸೋಲ್‌ 3D ಆಟಗಳಿಂದ ಇದು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [http://rtmpdump.mplayerhq.hu/ rtmpdump] ಎಂಬುದು ಓರ್ವ RTMP ಗ್ರಾಹಕನ ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಮೂಲದ ತಂತ್ರಾಂಶ ಅಳವಡಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ ಸ್ವಂತದ ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆಯ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅಡೋಬ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಮನವಿಯ ಮೇರೆಗೆ rtmpdumpನ್ನು [[ಸೋರ್ಸ್‌ಫೋರ್ಜ್‌‌‌‌‌]]ನಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. [http://savannah.nongnu.org/projects/flvstreamer flvಸ್ಟ್ರೀಮರ್‌‌] ಎಂಬುದು ಓರ್ವ RTMP ಗ್ರಾಹಕನ ಮುಕ್ತ ಮೂಲದ ತಂತ್ರಾಂಶ ಅಳವಡಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ ಸ್ವಂತದ ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆಯ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು rtmpdumpನ ಒಂದು ಕವಲಾಗಿದ್ದು, ಸಂಕೇತದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಗೂಢಲಿಪಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ಬೆಂಬಲವನ್ನು (ಅಂದರೆ RTMPE ಹಾಗೂ SWF ಪರಿಶೀಲನೆ) ಹೊಂದಿದೆ. == ಟೀಕೆ == === ಭದ್ರತೆ === ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿರುವಂತೆ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ<ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-27080_3-10396326-245.html|title=Expert says Adobe Flash policy is risky|date=2009-11-12|accessdate=2010-03-27|archive-date=2011-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110426041823/http://news.cnet.com/8301-27080_3-10396326-245.html|url-status=dead}}</ref> ತಡೆಯೊಡ್ಡುವಂತೆ ಹಲವಾರು ಸುರಕ್ಷತಾ ಪರಿಣಿತರು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ ಸುರಕ್ಷತಾ ದಾಖಲೆಯು<ref>{{cite web|url=http://www.adobe.com/support/security/#flashplayer|title=Security bulletins and advisories|accessdate=2010-03-27}}</ref> ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [[ನೋಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌]]<ref>{{cite web|url=http://www.us-cert.gov/reading_room/securing_browser/|title=Securing Your Web Browser|accessdate=2010-03-27|archive-date=2010-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20100326131333/http://www.us-cert.gov/reading_room/securing_browser/|url-status=dead}}</ref> ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಲು [[US-CERT]] ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಚಾರ್ಲೀ ಮಿಲ್ಲರ್]] ಎಂಬಾತ "ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ್ನು ಅಳವಡಿಸದಿರುವಂತೆ"<ref>{{cite web|url=http://www.oneitsecurity.it/01/03/2010/interview-with-charlie-miller-pwn2own/|title=Pwn2Own 2010: interview with Charlie Miller|date=2010-03-01|accessdate=2010-03-27|archive-date=2011-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110424022058/http://www.oneitsecurity.it/01/03/2010/interview-with-charlie-miller-pwn2own/|url-status=dead}}</ref> [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸುರಕ್ಷತಾ ಸಮ್ಮೇಳನ]]ವಾದ [[ಕ್ಯಾನ್‌ಸೆಕ್‌ವೆಸ್ಟ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ. 2010ರ ಮೇ 17ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌ 77 [[CVE]] ನಮೂದುಗಳನ್ನು<ref>{{cite web|url=http://www.securityfocus.com/cgi-bin/index.cgi?o=0&l=100&c=12&op=display_list&vendor=Adobe&title=Flash%20Player|title=SecurityFocus search results for Adobe Flash Player Vulnerabilities|accessdate=2010-03-27|archive-date=2011-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110424020411/http://www.securityfocus.com/cgi-bin/index.cgi?o=0&l=100&c=12&op=display_list&vendor=Adobe&title=Flash%20Player|url-status=dead}}</ref> ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ 34 ನಮೂದುಗಳು ಒಂದು ಉನ್ನತವಾದ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆಯೊಂದಿಗಿನ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು (ಇದು [[ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಂಕೇತ ನೆರವೇರಿಕೆ]]ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ), ಮತ್ತು 40 ನಮೂದುಗಳು ಮಧ್ಯಮ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. 1 ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಒಂದು ತಿಳಿದ ಭೇದ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲಾಗದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, 2010ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ಅಡೋಬ್‌ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕ್ಷಮೆ ಕೋರಿತು.<ref>{{cite web|url=http://blogs.adobe.com/emmy/archives/2010/02/flash_bug_repor.html|title=Flash Bug Report|date=2010-02-06|accessdate=2010-03-27|archive-date=2010-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20100210080408/http://blogs.adobe.com/emmy/archives/2010/02/flash_bug_repor.html|url-status=dead}}</ref> [[ಸಿಮನ್‌ಟೆಕ್‌‌]]ನ ಅಂತರಜಾಲ ಸುರಕ್ಷತಾ ಬೆದರಿಕೆಯ ವರದಿಯು<ref>{{cite web|url=http://www4.symantec.com/Vrt/wl?tu_id=SUKX1271711282503126202|title=Internet Security Threat Report: Volume XV: April 2010|publisher=Symantec|pages=37,40,42|date=April 2010|accessdate=2010-05-09|archive-date=2010-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100425183113/http://www4.symantec.com/Vrt/wl?tu_id=SUKX1271711282503126202|url-status=dead}}</ref> ತಿಳಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, [[ಅಡೋಬ್‌ ರೀಡರ್‌‌]] ಹಾಗೂ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ನಲ್ಲಿನ<ref>{{cite web|url=http://www.securityfocus.com/bid/35759|title=Adobe Acrobat, Reader, and Flash Player Remote Code Execution Vulnerability|date=2009-10-15|accessdate=2010-05-09|archive-date=2011-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110424020554/http://www.securityfocus.com/bid/35759|url-status=dead}}</ref> ಒಂದು [[ದೂರದ ಸಂಕೇತ ನೆರವೇರಿಕೆ]]ಯು 2009ರಲ್ಲಿನ ಎರಡನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ದಾಳಿಗೊಳಗಾದ ಭೇದ್ಯತೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅವಿಶ್ವಸನೀಯ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿನೀಡುವಾಗ ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌ನ್ನು ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸಲು, ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ ಆಡ್‌-ಆನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇದೇ ವರದಿಯು ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತು. [[ಮೆಕ್‌ಅಫೀ]] ಊಹಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಅಡೋಬ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರೀಡರ್‌ ಮತ್ತು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ಗಳು 2010ರಲ್ಲಿ<ref>{{cite web|url=http://mcafee.com/us/local_content/reports/7985rpt_labs_threat-predict_0110_fnl_lores.pdf|title=2010 Threat Predictions|publisher=McAfee Labs|page=2|date=December 2009|accessdate=2010-05-09}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಧಾನ ಗುರಿಯಾಗಲಿವೆ. 2009ರ<ref>{{cite web|url=http://mcafee.com/us/local_content/reports/threats_2009Q4_final.pdf|title=McAfee Threats Report: Fourth Quarter 2009|publisher=McAfee Avert Labs|page=16|date=February 2010|accessdate=2010-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100215182751/http://mcafee.com/us/local_content/reports/threats_2009Q4_final.pdf|archivedate=2010-02-15}}</ref> ಕೊನೆಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದಾಳಿಕೋರರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಡೋಬ್‌ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಾಗಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಗ್ರಾಹಕ-ತಂತ್ರಾಂಶದ ಗುರಿಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ==== ಲೋಕಲ್‌ ಷೇರ್‌ಡ್‌ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್‌ಗಳು ("ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕುಕೀಗಳು") ==== {{Main|Local Shared Object}} [[HTTP ಕುಕೀ]]ಯಂತೆ, ಒಂದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕುಕೀಯನ್ನು (ಇದಕ್ಕೆ ''[[ಲೋಕಲ್‌ ಷೇರ್ಡ್‌ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್‌]]'' ಎಂದೂ ಹೆಸರಿದೆ) ಅನ್ವಯಿಕೆಯ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕುಕೀಗಳು [[ಡೊಮೈನ್‌ಗಳ]] ಆದ್ಯಂತ ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಒಳಪಡುವುದಿಲ್ಲ. 2009ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ [[ಸೋಷಿಯಲ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌‌‌]] ವತಿಯಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಪ್ರಕಾರ, ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ವೆಬ್‌ತಾಣಗಳ ಪೈಕಿ 50%ನಷ್ಟು ತಾಣಗಳು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕುಕೀಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಗೋಪ್ಯತೆಯ ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆಡಹಿದ್ದು ಅಪರೂಪವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಗೋಪ್ಯತೆಯ ಆದ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಳಕೆದಾರ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದುದು ಒಂದು ಕೊರತೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1446862|title=Soltani, Ashkan, Canty, Shannon, Mayo, Quentin, Thomas, Lauren and Hoofnagle, Chris Jay: Flash Cookies and Privacy|date=2009-08-10 |accessdate=2009-08-18}}</ref> ಬಹುಪಾಲು ಬ್ರೌಸರ್‌‌ಗಳ ಕ್ಯಾಷ್‌ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ದಮನಮಾಡುವ ಅಥವಾ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ತನ್ನದೇ ಸ್ವಂತದ ಕ್ಯಾಷ್‌ಗೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್ ಲೋಕಲ್‌ ಷೇರ್ಡ್‌ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು HTTP ಕುಕೀಗಳಿಗಿಂತ<ref>{{cite web|url=http://epic.org/privacy/cookies/flash.html|title=Local Shared Objects -- "Flash Cookies"|publisher=Electronic Privacy Information Center|date=2005-07-21|accessdate=2010-03-08|archive-date=2010-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20100416041024/http://epic.org/privacy/cookies/flash.html|url-status=dead}}</ref> ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಕುಕೀಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಬಳಕೆದಾರ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಇರುವ ಅರಿವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, HTTP ಕುಕೀಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿರುವ ಮತ್ತು ಬ್ರೌಸರ್‌‌ ಇತಿಹಾಸದ ಕಡತಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಷ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿರುವ ಬಳಕೆದಾರರು, ತಮ್ಮ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಂದ ಜಾಡುಹಿಡಿಯುವ ಎಲ್ಲಾ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನೂ ತಾವು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿರುವುದಾಗಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌‌ ಇತಿಹಾಸವು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಡೋಬ್‌ನ ಸ್ವಂತದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ [http://www.macromedia.com/support/documentation/en/flashplayer/help/settings_manager07.html ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ ಸ್ಟೋರೇಜ್‌ ಸೆಟಿಂಗ್ಸ್‌ ಪ್ಯಾನಲ್‌], ಅಡೋಬ್‌ನ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ [http://www.macromedia.com/support/documentation/en/flashplayer/help/settings_manager.html ಸೆಟಿಂಗ್ಸ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜರ್‌ ವೆಬ್‌ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌‌‌‌] ನ ಒಂದು ಉಪ ಸೇವಾಪಟ್ಟಿ, ಮತ್ತು ಇತರ [[ಪರಿಷ್ಕಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಲಕರಣೆಯ ಕಿಟ್‌ಗಳು]] ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಲೋಕಲ್‌ ಷೇರ್ಡ್‌ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ<ref>{{cite web|url=http://kb2.adobe.com/cps/526/52697ee8.html|title=How to manage and disable Local Shared Objects|publisher=Adobe Systems Inc.|date=2005-09-09|accessdate=2010-03-08}}</ref> ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಾಗೂ ಅವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸಜ್ಜಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲವು. === ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ === * ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ಮೂಡಿಸುವಿಕೆಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಲನೆಯ ರೂಪ ಕೊಡಲು ಯಾವುದೇ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಸಮರ್ಥವಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಒಂದು ಉದ್ದೇಶ ನಿರ್ಮಿತ [[ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌‌‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ ಕಡೇಪಕ್ಷ ಒಂದು ತೊಡಕಿಲ್ಲದ ಮೂಡಿಸುವಿಕೆಗಳಂತಿರದ [[ಯಂತ್ರಾಂಶದ ವೇಗವರ್ಧಿತ]] ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ಮೂಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://blogs.adobe.com/penguin.swf/2010/01/solving_different_problems.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-15 |archive-date=2010-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100201020141/http://blogs.adobe.com/penguin.swf/2010/01/solving_different_problems.html |url-status=dead }}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ, ಕೇವಲ ದೃಶ್ಯಭಾಗವನ್ನಷ್ಟೇ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವಾಗಲೂ ಸಹ, ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟಿರುವ ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ತಂತ್ರಾಂಶಕ್ಕಿಂತಲೂ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. * ಹೋಲಿಕೆಗಳು ತೋರಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, [[ಮ್ಯಾಕ್‌ OSX]] ಮತ್ತು [[ಲೈನಕ್ಸ್‌‌]]ಗಿಂತಲೂ ಅದೇ ಯಂತ್ರಾಂಶದೊಂದಿಗಿನ [[ವಿಂಡೋಸ್‌‌]] ಮೇಲೆ ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=https://arstechnica.com/software/news/2008/10/benchmarking-flash-player-10.ars|title=Flash benchmarks on different operating systems}}</ref><ref>https://arstechnica.com/media/news/2009/10/hands-on-hulu-desktop-for-linux-beta-a-big-resource-hog.ars</ref> === ಪ್ರವೇಶ ಲಭ್ಯತೆ === ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ HTML ಪುಟಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಔಪಚಾರಿಕ ರೂಢಿಗಳು ಮುರಿದುಹೋಗುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಪಠ್ಯವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುವುದು, ಮೇಲೆ-ಕೆಳಗೆ ಚಲಿಸುವುದು,<ref>[http://www.useit.com/alertbox/20050711.html ಮೇಲೆ-ಕೆಳಗೆ ಚಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೇಲೆ-ಕೆಳಗೆ ಚಲಿಸುವ ಪಟ್ಟಿಗಳು (ಜಾಕೋಬ್‌ ನೀಲ್‌ಸೆನ್‌ನ ಅಲರ್ಟ್‌ಬಾಕ್ಸ್‌‌)]</ref> ಸ್ವರೂಪ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಮೌಸ್‌ನ ಬಲಭಾಗದ ಗುಂಡಿಯನ್ನು ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸುವಿಕೆ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಒಂದು ವಾಡಿಕೆಯ HTML ವೆಬ್‌ಪುಟದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ನ ಇಂಥ ಅನೇಕ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತತೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರಿಂದ ಸರಿಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಉಪಯುಕ್ತತೆಯ ಕುರಿತಾದ [[ಜಾಕೋಬ್‌ ನೀಲ್‌ಸೆನ್‌]] ಎಂಬ ಓರ್ವ ಪರಿಣಿತನು, ''ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌: 99% ಬ್ಯಾಡ್‌‌'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2000ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಲರ್ಟ್‌ಬಾಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು, ಈ ಬಗೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅದು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.useit.com/alertbox/20001029.html|title=Flash: 99% Bad|last=Nielsen|first=Jakob|date=2000-10-29 |accessdate=2009-02-21}}</ref> ನೀಲ್‌ಸೆನ್‌‌ನಿಂದ ದೂರುಗಳು ಬಂದಾಗಿನಿಂದ ಕೆಲವೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲಾಗಿದೆ: * ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಪುಟದ ಸಮೀಪೀಕರಣದ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಪಠ್ಯದ ಗಾತ್ರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. * ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ 6 ಆವೃತ್ತಿಯು ಬಂದಾಗಿನಿಂದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಲೇಖಕರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಈ [[ಪ್ರವೇಶ ಲಭ್ಯತೆ]]ಯ ಲಕ್ಷಣವು ಕೇವಲ ಕೆಲವೊಂದು [[ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ ರೀಡರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ]] ಮತ್ತು ಕೇವಲ ವಿಂಡೋಸ್‌‌ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಹೊಂದಿಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.skillsforaccess.org.uk/howto.php?id=101 |title=Provide text equivalents for graphics - in Flash |accessdate=2007-06-18 |author= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |format= |work=Skills for Access – How To |publisher= |pages= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170703150412/http://www.skillsforaccess.org.uk/howto.php?id=101 |archivedate=2017-07-03 |quote= |url-status=dead }}</ref> [[ಅಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳೊಂದಿಗಿನ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ 1990ರ ಕಾಯಿದೆ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, [[US ನ್ಯಾಯ ಇಲಾಖೆ]]ಯು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದೆ:<ref>{{cite web|url=http://www.icdri.org/CynthiaW/applying_the_ada_to_the_internet.htm|title=Applying the ADA to the Internet: A Web Accessibility Standard|author=Cynthia D. Waddell, JD|accessdate=2010-04-11|archive-date=2010-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218122344/http://www.icdri.org/CynthiaW/applying_the_ada_to_the_internet.htm|url-status=dead}}</ref> <blockquote> ADA ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ವ್ಯವಹಾರದ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳು, ಅವು ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮ, ಶ್ರವಣ ಮಾಧ್ಯಮ, ಅಥವಾ ಅಂತರಜಾಲದಂಥ ಗಣಕೀಕೃತ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುತ್ತವೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಂವಹನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳು, ಸರಕುಗಳು, ಅಥವಾ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂವಹನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅಂತರಜಾಲವನ್ನು ಬಳಸುವ, ಈ ಕಾಯಿದೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೊಳಪಟ್ಟ ವ್ಯವಹಾರದ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳು, ಆ ಸಂವಹನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಸಾಧ್ಯ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಒದಗಿಸಲೂ ಸಹ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು. </blockquote> === ಮುಕ್ತ ವೆಬ್‌ಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿರುವ ಸ್ವಂತ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಪ್ಲಗ್‌ಇನ್‌ಗಳು === ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ [[ಸ್ವಂತ ಸ್ವಾಮ್ಯದ]] ಸ್ವರೂಪವು, [[ಮುಕ್ತ ಮಾನದಂಡ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಮುಕ್ತ ತಂತ್ರಾಂಶ]]ದ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಿಗೆ ಒಂದು ಕಾಳಜಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಇಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ವೀಕ್ಷಕರ ಪ್ರಕಾರ, ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿರುವ ಇದರ ಬಳಕೆಯು [[ವರ್ಲ್ಡ್‌‌ ವೈಡ್‌‌ ವೆಬ್‌‌‌‌]]ನ ಅನ್ಯಥಾ ಮುಕ್ತ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://news.zdnet.com/2424-3515_22-199508.html |title=Mozilla warns of Flash and Silverlight 'agenda' |last=Meyer |first=David |publisher=[[ZDNet]] |date=2008-04-30 |accessdate=2009-01-11 |quote=''Companies building websites should beware of proprietary rich-media technologies like Adobe's Flash and Microsoft's Silverlight, the founder of Mozilla Europe has warned.'' |archive-date=2008-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081227145942/http://news.zdnet.com/2424-3515_22-199508.html |url-status=dead }}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯೊಂದನ್ನು [[ಅಡೋಬ್‌ನ ಓಪನ್‌ ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. [[CSS]]ನ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ ಹಾಗೂ [[HTML5]]ನ ಸಹ-ಲೇಖಕನಾದ [[ಹ್ಯಾಕಾನ್‌ ವಿಯಂ ಲೈ]] ಎಂಬಾತ ಮುಕ್ತ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾ, "ದಿ <ವಿಡಿಯೋ> ಎಲಿಮೆಂಟ್‌" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಗೂಗಲ್‌ ಟೆಕ್‌ ಟಾಕ್‌]] ಎಂಬ ಒಂದು ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಥಿಯೋರಾ]]ದ ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನು [[HTML5 ದೃಶ್ಯಭಾಗ]]ಕ್ಕಾಗಿರುವ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ:<ref>{{cite web |url=http://video.google.com/videoplay?docid=5545573096553082541&ei=LV6hSaz0JpbA2AKh4OyPDg&hl=un |title=Håkon Wium Lie on the video element in HTML 5 |accessdate=2009-02-22 |publisher=Google Video |date=2007-03-29}}</ref> <blockquote>ನಾನು ಬಲವಾಗಿ ನಂಬಿರುವುದೇನೆಂದರೆ, ಒಂದು ವೇಳೆ ದೃಶ್ಯಭಾಗದ ಅಂಶವು ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣಲಿದೆ ಎಂದಾದರೆ, ಯಾವುದಾದರೊಂದು ವಿಧದ ಬೇಸ್‌ಲೈನ್‌ ವಿಡಿಯೋ ಸ್ವರೂಪದ ಕುರಿತು ನಾವು ಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಎಂಬುದು ವೆಬ್‌ನ ಮೇಲಿರುವ ಬೇಸ್‌ಲೈನ್‌ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಮಾನದಂಡವಾಗಿಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಅದು ಹೊಂದಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.</blockquote> [[ಮುಕ್ತ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಆಂದೋಲನ]]ವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತಾ 2004ದ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣವೊಂದರಲ್ಲಿ [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಸ್ಟಾಲ್‌ಮನ್‌]] ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿಕೆ ಕೊಟ್ಟ:<ref>{{cite web |url=http://video.google.com/videoplay?docid=-1647626314188526128&ei=LkqgSbfhIYva2gLUotGRDg&hl=un |title=Richard Stallman on The free software movement and its challenges |accessdate=2009-02-21 |publisher=Google Video |location=Australian National University, Canberra, Australia |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629123143/http://video.google.com/videoplay?docid=-1647626314188526128&ei=LkqgSbfhIYva2gLUotGRDg&hl=un |url-status=dead }}</ref> <blockquote>ವೆಬ್‌ತಾಣಗಳಲ್ಲಿನ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ ಬಳಕೆಯು ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.</blockquote> ಯಾವುದೇ [[ಉಚಿತ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ಗಳು]] ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಟಾಲ್‌ಮನ್‌ನ ಅಂದಿನ ವಾದವಾಗಿತ್ತು. 2010ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, [[ಗ್ನಾಶ್‌]] ಮತ್ತು [[Swfಡೆಕ್‌‌‌]]ಗಳು ಅಡೋಬ್‌ನ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಜೊತೆಗಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸೀಮಿತ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿವೆ. ಅನೇಕ ಮುಖ್ಯ ಹಾಗೂ ಜನಪ್ರಿಯ ವೆಬ್‌ತಾಣಗಳು ಬಯಸುವಂತೆ ಬಳಕೆದಾರರು ಒಂದು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ‌‌; ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌-ಬಳಸದ ವೆಬ್‌ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದು ಯಾವುದೇ ತುರ್ತುಸ್ಥಿತಿಯ ಕೂಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಒಂದು ಉತ್ತಮವಾದ ಉಚಿತ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌ನ ಕೊರತೆಯು, ಉಚಿತ ತಂತ್ರಾಂಶದೊಂದಿಗೆ ವೆಬ್‌ನ ಅವಲೋಕನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕಿರುವ ಒಂದು ವಾದಯೋಗ್ಯವಾದ ಅಡಚಣೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಮೇಲೆ ನಮೂದಿಸಲಾದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ನ ಸರ್ವತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವವು, ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಯಾರಿಗೇ ಆಗಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಉನ್ನತವಾದ ಆದ್ಯತೆಯ ಯೋಜನೆಗಳ<ref>{{citation|url=http://www.fsf.org/campaigns/priority.html|publisher=Free Software Foundation|title=High Priority Free Software Projects|accessdate=2009-07-09}}</ref> ಫ್ರೀ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌‌ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ನಾಶ್‌ ಗಳಿಸಿರುವ ನಿರಂತರವಾಗಿರುವ ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಯಾಂಕವು, ಉಚಿತ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ತೀರ್ಮಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಸಮಸ್ಯೆಯ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು. === 64-ಬಿಟ್‌ ಲೈನಕ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು === ಅಡೋಬ್‌ನ 64-ಬಿಟ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿದೆ<ref>{{cite web|url=http://labs.adobe.com/technologies/flashplayer10/64bit.html|title=Flash Player 10 for 64-bit Linux|accessdate=2010-05-17|archive-date=2010-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20101202004509/http://labs.adobe.com/technologies/flashplayer10/64bit.html|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಅನೇಕವೇಳೆ ಲೈನಕ್ಸ್‌ ವಿತರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನೀಡಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಂದು ವಿತರಣೆಗಳು ಬೆಂಬಲ ಪಡೆದ 32-ಬಿಟ್‌ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಅಥವಾ ಕಟ್ಟುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದಾದರೂ, ಅದು ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಬಹುದು. ನೋಡಿ: [[64-ಬಿಟ್‌ ಬೆಂಬಲ]]. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == ;ಅಡೋಬ್ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್ * ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಅನ್ವಯಿಕೆಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌ನಿಂದ ಚಾಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[SWF]] ಕಡತ ಸ್ವರೂಪ. * [[ಆಕ್ಷನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌]] * [[ಆಕ್ಷನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಸಂಕೇತ ಸಂರಕ್ಷಣೆ]] * ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವ ಮತ್ತು ಮರುಚಾಲಿಸುವ ರನ್‌ಟೈಂ ಆಗಿರುವ [[ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌]] * ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಧನಗಳಾದ ಮೊಬೈಲ್‌ ಫೋನುಗಳು, ಕೆಲವೊಂದು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಒಯ್ಯಬಹುದಾದ ಇತರ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲೇಯರ್‌‌ನ ಒಂದು ಹಗುರ ತೂಕದ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ ‌[[ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಲೈಟ್]]. * [[ಫ್ಲಾಶ್ ವಿಡಿಯೋ]] * ಆವೃತ್ತಿ 8ರ ನಂತರದ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ [[ಉಪನಾಮ-ನಿರೋಧಕವಾಗಿ]] ಪಠ್ಯ-ಮೂಡಿಸುವ ಎಂಜಿನ್‌ ಆಗಿರುವ [[ಸ್ಯಾಫ್ರನ್‌ ಟೈಪ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್]]. * [[ಲೋಕಲ್‌ ಷೇರ್ಡ್‌ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್‌]] * ವೆಬ್‌ಪುಟಗಳ ಒಳಗೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಹುರುಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುವ ‌‌[[SWFಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್]]. * ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಹುರುಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹುರುಳು ನಿರ್ವಹಣೆಯಾದ [[ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ CMS]]. ;ಇತರೆ * [[HTML5 ದೃಶ್ಯಭಾಗ]] * [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಸಿಲ್ವರ್‌ಲೈಟ್‌]] * [[ಜಾವಾFX]] * [[ಓಪನ್‌ಲಸ್‌ಜ್ಲೋ]] * [[ಸಿನ್‌ಫಿಗ್‌‌]] == ಅಡಿ ಬರಹಗಳು == {{Reflist|group="spec"}} == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://blogs.adobe.com/flashplatform/ ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ವೇದಿಕೆ ಬ್ಲಾಗ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120622051951/http://blogs.adobe.com/flashplatform/ |date=2012-06-22 }} - ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಕುರಿತಾದ ಅಧಿಕೃತ ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿ * [http://www.adobe.com/products/flash/ ವಿನ್‌XP/ವಿಸ್ಟಾ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ OS Xಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ] * [http://kb2.adobe.com/cps/406/kb406791.html MS ವಿಂಡೋಸ್‌‌ 9x / ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ OSX 10.1-10.3 / ರೆಡ್‌ ಹ್ಯಾಟ್‌ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸ್‌ ಲೈನಕ್ಸ್‌ 3 ಮತ್ತು 4 ಇವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಪ್ಲಗ್‌-ಇನ್‌ ] === ಸಮುದಾಯಗಳು === * [http://forums.adobe.com/community/flash ಅಡೋಬ್‌ನ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಫೋರಮ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140316054936/http://forums.adobe.com/community/flash |date=2014-03-16 }} * [http://www.flexflashforum.com FlexFlash‌‌‌Forum.com - ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಫೋರಮ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160603003028/http://www.flexflashforum.com/ |date=2016-06-03 }} * [http://www.actionscript.org Actionscript‌.org - ಸಮುದಾಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲ / ಬೋಧಕ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170608173948/http://actionscript.org/ |date=2017-06-08 }} * [http://www.flashcomponents.net/community/ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌‌‌ ಫೋರಮ್‌ / ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100611225623/http://www.flashcomponents.net/community/ |date=2010-06-11 }} {{Flash builders}} {{Animation editors}} {{Adobe Flash}} {{AdobeCS}} {{Adobe eLearning Suite}} {{Adobe Systems}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅನಿಮೇಶನ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶ]] [[ವರ್ಗ:C++ ತಂತ್ರಾಂಶ]] [[ವರ್ಗ:ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಕ್ OS ತಂತ್ರಾಂಶ]] [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಕ್‌ OS X ತಂತ್ರಾಂಶ]] [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ತಂತ್ರಾಂಶ]] [[ವರ್ಗ:ಅಡೋಬ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶ]] [[ವರ್ಗ:ಅಡೋಬ್‌ ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್‌ ಸ್ಯೂಟ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಸದಿಶ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳ ಪರಿಷ್ಕಾರಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೆಬ್‌ ಅಭಿವರ್ಧಕ ತಂತ್ರಾಂಶ]] [[ವರ್ಗ:ಅಡೋಬ್ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್]] [[ವರ್ಗ:2D ಅನಿಮೇಷನ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶ]] [[ವರ್ಗ:ಸಮೃದ್ಧ ಅಂತರಜಾಲ ಅನ್ವಯಿಕೆಯ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಂಡೋಸ್‌‌ ತಂತ್ರಾಂಶ]] [[ವರ್ಗ:1996ರ ತಂತ್ರಾಂಶ]] 268orzqr69y8zbgkkj2o7yub22xbuhb 0 23673 1373430 1333757 2026-05-15T07:35:04Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373430 wikitext text/x-wiki {{Infobox football tournament | current = [[2009–10 FA Cup]] | logo = [[Image:Facup.png]]<br /><br />[[Image:The FA Cup Trophy.jpg|140px|The FA Cup—this is the fourth trophy, in use since 1992, and identical in design to the third trophy introduced in 1911]] | founded = 1871 | number of teams = 762 | region = [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]<br />[[Wales]] | current champions = [[Chelsea F.C.|Chelsea]] (6th&nbsp;title) | most successful club = [[Manchester United F.C.|Manchester United]]<br />(11&nbsp;titles) | website = [http://www.thefa.com/TheFACup/ FA Cup] }} '''FA ಕಪ್‌‌''', ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಚಾಲೆಂಜ್‌ ಕಪ್‌''' ‌, ದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಹೊಂದಿರುವ ಹಾಗೂ ಅದರಿಂದಲೇ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವ ಆಂಗ್ಲ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ನಾಕ್‌‌ಔಟ್‌‌ ಕಪ್‌‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ. "FA ಕಪ್‌‌" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರ' ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಕೂಡಾ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಆಂಗ್ಲ ಪುರುಷರ' ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರಸಕ್ತ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಹೆಸರು '''‌E.ON‌ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ FA ಕಪ್'''. FA ಕಪ್‌‌ ಅನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ 1871–72ರಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದುದರಿಂದ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20100123192326/http://www.rte.ie/sport/soccer/2010/0122/facup.html ದ ಓಲ್ಡೆಸ್ಟ್‌ ಕಪ್‌‌ ಕಾಂಪೆಟಿಷನ್‌ &#91;sic&#93; ಇನ್‌ ದ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಈಸ್‌ ಅಟ್‌ ದ ಫೋರ್ತ್‌ ರೌಂಡ್‌ ಸ್ಟೇಜ್‌‌, ವೈಲ್‌‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಆರ್‌‌ ಇನ್‌‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ ಆಕ್ಷನ್]. RTÉ. ಜನವರಿ ೨೨, ೨೦೧೦ರಂದು ಪಡೆದಿದ್ದು.</ref> ಇದು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಾಳಿಗಳಾಗಿ ಸೆಣಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ವಿಭಾಗಗಳ "ಕಿರುಮೀನುಗಳು" "ದೈತ್ಯ-ಸಂಹಾರಿಗಳಾಗಿ" ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಿಂದ ಅಗ್ರ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊರದೂಡುವಂತೆ ಮಾಡುವಂತಹಾ ಸಾಧ್ಯತೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಕಪ್‌ಅನ್ನು ‌ಗೆಲ್ಲುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕೂಡಾ ಇದ್ದರೂ ಕೆಳ ವಿಭಾಗದ ತಂಡಗಳು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ FA ಕಪ್‌‌ನ ವಿಜೇತ ತಂಡ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಆಗಿದ್ದು, ಇವರು ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡ/ಹಿಂಬಡ್ತಿ ಪಡೆದ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ ಕಡೆಯ ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಮೌತ್‌‌ಅನ್ನು ೧೫ ಮೇ ೨೦೧೦ರಂದು ನಡೆದ 2010ರ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದ್ದರು. ==ಗೊತ್ತುವಳಿ== ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಒಂದು ನಾಕ್‌‌ಔಟ್‌‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಪ್ರತಿ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾದ ಜೋಡಿಗಳಿದ್ದು – ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮಾಂಕಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಪ್ರತಿ ಸುತ್ತಿನ ಸರಿಸಮತೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಸುತ್ತಿನ ನಿಗದಿತ ದಿನಾಂಕಗಳಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸರಿಸಮತೆಯು ಯಾವ್ಯಾವ ತಂಡಗಳು ತಮ್ಮ ತವರಿನಲ್ಲಿ ಆಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೂಡಾ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಸರಿಸಮತೆಯ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ಪಾಳಿಯ ಆಟವನ್ನಾಗಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಂದ್ಯವೊಂದು ಸರಿಸಮವಾದರೆ, ಮರುಪಂದ್ಯವೊಂದನ್ನು ಆಡಿಸಲಾಗುತ್ತದಲ್ಲದೇ, ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಬೇರೆಡೆ ಆಡಿದ ತಂಡದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸರಿಸಮವಾದ ಮರುಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ೧೯೯೦ರ ದಶಕದವರೆಗೆ ತಂಡವೊಂದು ಗೆಲ್ಲುವವರೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮರುಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತಾದರೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಮಯ ಹಾಗೂ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಹೊಡೆತಗಳ ಮೂಲಕ ಬಗೆಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಕೆಲ ಸರಿಸಮ ಪಂದ್ಯಗಳು ಪರಿಹಾರಗೊಳ್ಳಲು ಆರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ; ತಮ್ಮ ೧೯೭೫ರ ಪಂದ್ಯ/ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ, ಫುಲ್‌ಹಾಮ್‌ ಆರು ಸುತ್ತುಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ೧೨ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದ್ದು, ಅದು ಈಗಲೂ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಲು ತಂಡವೊಂದು ಆಡಿದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪಂದ್ಯಗಳ ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.thefa.com/TheFACup/FACompetitions/TheFACup/History/HistoryOfTheFACup/1975WestHamFulham.aspx |title=TheFA.com - Hammers nail Fulham |publisher=[[The Football Association|The FA]] |accessdate=2005-03-05}}</ref> ಮರುಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮೂಲ ಪಂದ್ಯವಾಡಿದ ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ದಿನದ ನಂತರ ಆಡಲಾಗುವುದಾದರೂ, 1991–92ರ ಸಾಲಿನಿಂದ ಆರಕ್ಷಕರ ಸಲಹೆಯನುಸಾರ ಕನಿಷ್ಟ ೧೦ ದಿನಗಳ ನಂತರ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿಯೇ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ ಅಥವಾ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಈಗ ಮರುಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ೧೪ ಸುತ್ತುಗಳಿದ್ದು — ಆರು ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತುಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತೂ ಆರು ಸುತ್ತುಗಳು ("ವಾಸ್ತವಿಕ" ಸುತ್ತುಗಳು), ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳು, ಹಾಗೂ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತೀಕೆಳ-ಮಟ್ಟದ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಸುತ್ತಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, ನಂತರ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಸುತ್ತು ಹಾಗೂ ಪ್ರಥಮ ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಸಂಘ/ಕಾನ್‌ಫರೆನ್ಸ್‌ ನಾರ್ತ್‌ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಸಂಘ/ಕಾನ್‌ಫರೆನ್ಸ್‌ ಸೌತ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆಡುವ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿಗೆ ದ್ವಿತೀಯ ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಇರುತ್ತದಲ್ಲದೇ, ಕಾನ್‌‌ಫರೆನ್ಸ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌‌/ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘ ತಂಡಗಳಿಗೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಆ ಸುತ್ತಿನ ೩೨ ವಿಜೇತರು ಪ್ರಥಮ ಲೀಗ್‌‌ ಹಾಗೂ ದ್ವಿತೀಯ ಲೀಗ್‌‌ಗಳಿಂದ ಬಂದ ೪೮ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳೊಡನೆ ಪ್ರಥಮ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ (ಪ್ರಥಮ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸುತ್ತು ಎಂದು ಅನೇಕವೇಳೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ಕೊನೆಗೆ, ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ೬೪ ತಂಡಗಳು ಉಳಿದಿರುವಂತಹಾ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ ಹಾಗೂ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ ‌ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌‌ಗಳಿಂದ ಬಂದ ತಂಡಗಳು ತೃತೀಯ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸುತ್ತನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ. ಆರನೇ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸುತ್ತು ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌‌-ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯ ಹಂತವಾಗಿದ್ದು, ಆ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎಂಟು ತಂಡಗಳು ಉಳಿದಿರುತ್ತವೆ. ಸಣ್ಣ ಲೀಗ್‌‌ಅಲ್ಲದ ಕಡೆಯಿಂದ ಬಂದ ತಂಡಗಳ ಪ್ರಯಾಣ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಥಮ ಹಾಗೂ ದ್ವಿತೀಯ ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಈ ಹಿಂದೆ ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ೧೯೯೭–೯೮ರ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಂದ ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಸುತ್ತನ್ನು ಯಾವಾಗ ಆಡಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿದರ್ಶನಗಳನ್ನು FA ಕಪ್‌‌ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ಸುತ್ತನ್ನು ಮಧ್ಯ-ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ದ್ವಿತೀಯ ಸುತ್ತನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನ ಪ್ರಥಮ ಎರಡು ಶನಿವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ತೃತೀಯ ಸುತ್ತನ್ನು ಜನವರಿಯ ಪ್ರಥಮ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸುತ್ತನ್ನು ಅದೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ನಂತರ ಹಾಗೂ ಐದನೆಯ ಸುತ್ತನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರನೆಯ ಸುತ್ತನ್ನು (ಅಥವಾ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌‌-ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳು) ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮಾರ್ಚ್‌ನ ಆದಿ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಮೇನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ ಕ್ರೀಡಾಋತು ಕೊನೆಗೊಂಡ ನಂತರದ ಶನಿವಾರ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸದ ಒಂದೇ ಒಂದು ಕ್ರೀಡಾಋತುವೆಂದರೆ ವಾಡಿಕೆಗಿಂತ ಕೆಲ ವಾರಗಳ ಮುಂಚೆ ಬಹುತೇಕ ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಆಡಲಾದ 1999–2000ರದ್ದು. ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ, ವಿಜೇತ ತಂಡವು (ಹಿಂದೆ UEFA ಕಪ್‌‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ) UEFA ಯೂರೋಪಾ ಲೀಗ್‌‌ಗೆ ಕೂಡಾ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಿಜೇತರು ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌‌ ಲೀಗ್‌ನ ಮೂಲಕ UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿದ್ದರೆ‌‌, UEFA ಯೂರೋಪಾ ಲೀಗ್‌‌ ಸ್ಥಾನವು FA ಕಪ್‌‌ ರನ್ನರ್‌‌-ಅಪ್‌‌‌ ತಂಡಕ್ಕೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.uefa.com/competitions/uefacup/news/kind=2097152/newsid=788365.html |title=UEFA ಯೂರೋಪಾ ಲೀಗ್‌‌ 2009/10ರ ಸಾಲಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಮಾದರಿ |access-date=2010-06-17 |archive-date=2010-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100123113048/http://www.uefa.com/competitions/uefacup/news/kind=2097152/newsid=788365.html |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಕೂಡಾ UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ UEFA ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಲಾರರಾದರೆ ಆ ಸ್ಥಾನವು ಲೀಗ್‌‌ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ತಂಡಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ===ಡ್ರಾ ನಡೆಗಳು=== ಹಿಂದಿನ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲೊಂದರ ಲೈವ್‌ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಕೊನೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಇದನ್ನು ಕಿರುತೆರೆಯಲ್ಲಿ ಲೈವ್‌‌ ಆಗಿ ಪ್ರಸಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಲ್ಲದೇ ಪ್ರತಿ ಸುತ್ತಿನ ಡ್ರಾ ನಡೆಗಳಿಗೆ ಕ್ರಮಾಂಕವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗ್ರ-ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ತಂಡಗಳನ್ನು ಡ್ರಾಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವ ತೃತೀಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಆಸಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ ಮಕಮಲ್‌ ಬ್ಯಾಗ್‌/ಚೀಲದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಚೆಂಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಡ್ರಾ ಅನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುವುದಾದರೂ, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ FIFA ವಿಧೇಯಕಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಚೆಂಡುಗಳನ್ನು ಪಾರದರ್ಶಕವಾದ ಪರ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಸ್‌‌ ಧಾರಕದಿಂದ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮೀರದಿರಲು, ಪ್ರದರ್ಶಕರು ಹಳೆಯ ಮಕಮಲ್‌ ಚೀಲದಿಂದ ಪರ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಸ್‌‌ ಧಾರಕಕ್ಕೆ ಡ್ರಾಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ಚೆಂಡುಗಳನ್ನು ಹಾಕುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಅರ್ಹ ತಂಡಗಳು=== ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ ಹಾಗೂ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿಯೇ ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತವೆಯಲ್ಲದೇ, ಆಂಗ್ಲ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಂದಿನ ಆರು ಹಂತಗಳ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಕೂಡಾ ಹಿಂದಿನ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ FA ಕಪ್‌‌, FA ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅಥವಾ FA ವೇಸ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೊಂದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರೆ ಕೂಡಾ ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತವೆ. AFC ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ ಅಥವಾ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌ನ FC ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ನಂತಹಾ ಉನ್ನತ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಿರುವ ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ FA ಕಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಸೂಕ್ತವಾದ [[ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ವನ್ನು ಕೂಡಾ ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಗ್ರ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲಾಗದೇ ಇರುವುದು ಅಪರೂಪವಾದರೂ, ಅಪವಾದದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗಾಗಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿವಾದಾಸ್ಪದವೆನಿಸಿದರೂ ತಾವು FIFA ಕ್ಲಬ್‌ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ 1999–2000ರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ಹಿಂದೆಗೆದಿದ್ದರು.<ref>[http://www.belfasttelegraph.co.uk/sport/football/premiership/i-regret-manchester-uniteds-fa-cup-pullout-fergie-14583761.html ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌‌ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌‌ 3 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2009]</ref> ಆಂಗ್ಲ ಲೀಗ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆಡುವ ವೆಲ್ಷ್‌‌ ಕಡೆಯ ತಂಡಗಳು ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದವಾದರೂ, ವೇಲ್ಸ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ರಚನೆಯ ನಂತರ ಇದುವರೆಗೆ ಕೇವಲ ಆರು ಅಂತಹಾ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಉಳಿದಿವೆ: ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ ನಗರ/ಸಿಟಿ (1927ರಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಏಕೈಕ ಆಂಗ್ಲವಲ್ಲದ ತಂಡ), ಸ್ವಾನ್‌ಸೀ ನಗರ/ಸಿಟಿ, ರೆಕ್ಸ್‌ಹಾಮ್‌, ಮರ್ಥಿರ್‌ ಟಿಡ್‌ಫಿಲ್‌‌, ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ ಕೌಂಟಿ ಹಾಗೂ ಕಾಲ್ವಿನ್‌ ಬೇ. ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್‌‌‌, ಐರ್‌‌ಲೆಂಡ್‌‌ ಹಾಗೂ ಸ್ಕಾಟ್‌‌‌‌‌ಲೆಂಡ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಇತರೆ ತಂಡಗಳು ಕೂಡಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, 1884 ಹಾಗೂ 1885ನೇ ಇಸವಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ಕಡೆಯ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌‌ ಪಾರ್ಕ್‌‌‌ ತಂಡವು ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನಿಂದ ನಿಷೇಧಕ್ಕೊಳಗಾಗುವ ಮುನ್ನ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಾಳು ತಂಡಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. 2004–05ರ ಸಾಲಿನ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ೧೯೨೧–೨೨ರ ಸಾಲಿನ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಇದ್ದ ೬೫೬ ತಂಡಗಳ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿದು ೬೬೦ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದವು. 2005–06ರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಇದು ೬೭೪ ಸ್ಪರ್ಧಾಳುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿದರೆ, 2006–07ರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ೬೮೭ ಸ್ಪರ್ಧಾಳುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿದರೆ, 2007–08ರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ೭೩೧ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಇದ್ದವು ಹಾಗೂ 2008–09 ಹಾಗೂ 2009–10ರ ಸಾಲಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ೭೬೨ಅನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು.<ref>[http://www.thefa.com/TheFACup/TheFACup/NewsAndFeatures/Postings/everyones_up_for_the_cup.htm 2008/9ರ ಸಾಲಿಗೆ ದಾಖಲೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು]</ref> ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಂಗ್ಲ ದೇಶೀಯ ಕಪ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಲೀಗ್‌‌ ಕಪ್‌‌, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ ಹಾಗೂ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌‌ಗಳ ಕೇವಲ ೯೨ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ==ಸ್ಥಳಗಳು== FA ಕಪ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಎರಡು ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ತವರು ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಂದ್ಯಗಳ ಡ್ರಾನಡೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದಾಗ ಯಾವ ತಂಡವು ತಮ್ಮ ತವರಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಂಡಗಳು ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗಿನ ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ, ಕ್ರಮಾಂಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಪಂದ್ಯದ ದಿನದಲ್ಲಿ ತವರು ತಂಡವೇ ಕೇವಲ ಡ್ರಾ ನಡೆಗಳಿಗೆ ಈಡಾಗುವ ಪ್ರಥಮ ತಂಡವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುವ, ಸುರಕ್ಷತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಥವಾ ಜನಪ್ರಿಯ, ತಂಡಗಳ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮೈದಾನವು ಸೂಕ್ತವಿಲ್ಲದ ರೀತಿಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇತರೆ ಮೈದಾನಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸರಿಸಮ ಪಂದ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮರುಪಂದ್ಯವನ್ನು ತಂಡ ಮೊದಲಿಗೆ ತವರಿನಿಂದ ಹೊರಗಡೆ ಆಡಿದ ತಂಡದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಮರುಪಂದ್ಯಗಳು ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯ ಮರುಪಂದ್ಯವನ್ನು (ಹಾಗೂ ನಂತರದ ಯಾವುದೇ ಮರುಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು) ತಟಸ್ಥ ಮೈದಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ಬದಲಾಗಿ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ದ್ವಿತೀಯ ಮರುಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಚಿಮ್ಮುವುದರ ಮೂಲಕ ತವರು ತಂಡವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, FA ಕಪ್‌‌ನ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಲಂಡನ್‌‌'ನ ವೆಂಬ್ಲೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಿಂದೆ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಇತರೆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ, ವೆಂಬ್ಲೆಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ವ್ಯಾಪಕ ಪುನರ್‌ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳ ಕಾರಣ, ೨೦೦೧ರಿಂದ ೨೦೦೬ರವರೆಗಿನ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಡಿಫ್‌‌ನ ಮಿಲೇನಿಯಮ್‌‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಯಿತು}. ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯವು ಮೇ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ವೆಂಬ್ಲೆಗೆ ಮರಳಿತು.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/6039052.stm |title=Wembley Stadium to open next year |publisher=[[BBC]] |accessdate=2007-03-17 | date=2006-10-19}}</ref> ಹಿಂದಿನ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದರೆ ೧೮೭೨ ಹಾಗೂ ೧೮೭೪–೯೨ನೇ ಇಸವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆನ್ನಿಂಗ್‌‌ಟನ್‌ ಓವಲ್‌‌, ೧೮೮೬ರಲ್ಲಿ ಡರ್ಬಿ ನಗರದ ರೇಸ್‌‌ಕೋರ್ಸ್‌ ಮೈದಾನ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌ನ ಫಾಲೋಫೀಲ್ಡ್‌‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ೧೮೯೩ರಲ್ಲಿ, ೧೯೦೧ರ ಮರುಪಂದ್ಯವನ್ನು ಬರ್ನ್‌ಡೆನ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ, ೧೯೧೨ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಮಲ್‌ ಲೇನ್‌‌, ೧೮೯೫–೧೯೧೪ರವರೆಗೆ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಪ್ಯಾಲೇಸ್‌ ಉದ್ಯಾನ‌, ೧೯೨೦–೨೨ರವರೆಗೆ ಸ್ಟ್ಯಾಮ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌, ಹಾಗೂ ೧೮೭೩ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌‌ನ ಫುಲ್‌ಹಾಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ಲಿಲ್ಲೀ ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌. ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿನದಾದ ಕುಖ್ಯಾತ ೧೯೭೦ರ ಸಾಲಿನ ಲೀಡ್ಸ್‌‌ ಹಾಗೂ ಚೆಲ್ಸಿಯಾಗಳ ನಡುವಿನ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದ ಮರುಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌ನ ಓಲ್ಡ್‌‌ ಟ್ರಾಫರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು. ೧೯೨೩ರಿಂದ ೨೦೦೦ನೇ ಇಸವಿಯವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ FA ಕಪ್‌‌ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯ ಅಥವಾ FA ಕಪ್‌‌ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದ ಮರುಪಂದ್ಯವನ್ನು ವೆಂಬ್ಲೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದ ಇತರೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ್ದು ಇದೊಂದೇ ಬಾರಿ ಆಗಿದೆ. ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ತಟಸ್ಥ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಹಿಂದೆ ಇವುಗಳು ಆಯಾ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳದ ತಂಡಗಳ ತವರು ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಆಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೯೦ರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದರೆ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌ ಸಿಟಿ/ನಗರ ತಂಡದ ಈಗ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುವ ಮೈನೆ ರೋಡ್‌‌/ರಸ್ತೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ; ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌'ನ ಓಲ್ಡ್‌‌ ಟ್ರಾಫರ್ಡ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ; ಷೆಫೀಲ್ಡ್‌ ವೆನಸ್‌ಡೇ/ವೆಡ್‌ನಸ್‌ಡೇ ತಂಡ'ದ ತವರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಹಿಲ್ಸ್‌ಬರೋ: ಆರ್ಸೆನಲ್‌‌'ನ ಹಿಂದಿನ ತವರಾದ, ಹೈಬರಿ (ಅದಾದ ನಂತರ ವಸತಿಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಮರುಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ): ಲಂಡನ್‌‌ನ ವೆಂಬ್ಲೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ : ಕಾರ್ಡಿಫ್‌‌ನ ಮಿಲೇನಿಯಮ್‌‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಹಾಗೂ ಆಸ್ಟನ್‌ ವಿಲ್ಲಾದ, ತವರಾದ ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ವಿಲ್ಲಾ ಪಾರ್ಕ್. ವಿಲ್ಲಾ ಪಾರ್ಕ್‌‌‌ ಬಹುಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದ್ದು, ೫೫ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ. ಆರ್ಸೆನಲ್‌‌ ಹಾಗೂ ಟೋಟ್ಟೆನ್‌‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌ ತಂಡಗಳ ನಡುವಿನ ೧೯೯೧ರ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯವು ವೆಂಬ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಎರಡೂ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ವೆಂಬ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಸಲಾಯಿತು, ಹಾಗೂ ೧೯೯೪ ಹಾಗೂ ೨೦೦೦ನೇ ಇಸವಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಎರಡೂ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಮಿಲೇನಿಯಮ್‌‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಎರಡನ್ನೂ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಸುವ ನಿರ್ಧಾರವು ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಕಡೆಯಿಂದ ವಿವಾದವನ್ನೆಬ್ಬಿಸಬಹುದಾದರೂ <ref>{{cite web |url=http://www.fsf.org.uk/news/news0002-facup.html |title=Football supporters hail FA Cup semi final decision |publisher=[[Football Supporters' Federation|FSF]] |accessdate=2007-02-08 |archive-date=2007-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208165141/http://www.fsf.org.uk/news/news0002-facup.html |url-status=bot: unknown }}</ref> ೨೦೦೮ರ ಕಪ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿ ನಂತರದ ಎಲ್ಲಾ ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ವೆಂಬ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ೨೦೦೭ರ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಇನ್ನೂ ಸಿದ್ಧಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಹಾಗೂ ನಡೆದ ಸ್ಥಳಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಾಗಿ, FA ಕಪ್‌‌ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳು ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== [[File:1896 FA Cup.jpg|thumb|right|1896ರಿಂದ 1910ರ ನಡುವೆ ಬಳಸಲಾದ. ದ್ವಿತೀಯ FA ಕಪ್‌‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.]] ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಜೇತ ತಂಡಕ್ಕೆ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದವರೆಗೆ ಅವರದ್ದಾಗುವ "FA ಕಪ್‌‌" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ವೆಂಬ್ಲೆ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್‌ ಬಾಕ್ಸ್‌ ಎನ್ನಲಾಗುವ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಪ್ರದಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ನಾಯಕನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಆಟಗಾರರು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಎದುರಿನ ನಡುಹಾದಿಯನ್ನು ಹಾದು ಅಂಕಣವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅದರ ಮತ್ತೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಮರಳುತ್ತಾರೆ. ಕಾರ್ಡಿಫ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನವನ್ನು ಮೈದಾನ/ಪಿಚ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಕಟ್ಟಲಾದ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಕಪ್‌‌ಅನ್ನು ವಿಜೇತ ತಂಡದ ಬಣ್ಣದ ಅಲಂಕಾರ ಪಟ್ಟಿ/ರಿಬ್ಬನ್ನುಗಳಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ ಒಗಟಿನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, "ಎಂದಿಗೂ ಬಳಸದಿದ್ದರೂ ಕಪ್‌‌ನ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವಾಗಲೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ವಸ್ತು ಯಾವುದು?" (ಉತ್ತರವೆಂದರೆ "ಸೋತ ತಂಡ'ದ ಅಲಂಕಾರ ಪಟ್ಟಿ/ರಿಬ್ಬನ್ನುಗಳು"). ಆದಾಗ್ಯೂ ಪಂದ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಪ್‌‌ಗೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಎರಡೂ ತಂಡಗಳ' ಅಲಂಕಾರ ಪಟ್ಟಿ/ರಿಬ್ಬನ್ನುಗಳ ಗೊಂಚಲನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದ್ದು ರನ್ನರ್‌‌-ಅಪ್‌‌‌ ತಂಡದ ಅಲಂಕಾರ ಪಟ್ಟಿ/ರಿಬ್ಬನ್ನುಗಳನ್ನು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದಾದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸತ್ಯವೇನಲ್ಲ. ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿರುವ ತಂಡಗಳ ಪ್ರತಿ ಸದಸ್ಯರಿಗೂ ವಿಜೇತರ' ಹಾಗೂ ರನ್ನರ್ಸ್‌-ಅಪ್‌ ಪದಕಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ FA ಕಪ್‌‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ 'ತವರದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರತಿಮೆ'ಯನ್ನು, ೧೮೭೧–೨ರಲ್ಲಿ ಕಪ್‌‌ನ ಉಪಕ್ರಮದಿಂದ ಆಸ್ಟನ್‌ ವಿಲ್ಲಾ ತಂಡದ ಸುಪರ್ದಿನಲ್ಲಿರುವಾಗ ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೧೮೯೫ರಂದು ವಿಲಿಯಂ ಷಿಲ್ಲಾಕ್‌ರ /m ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳ ಅಂಗಡಿಯ ಕಿಟಕಿಯಿಂದ ಕಳ್ಳತನವಾಗುವರೆಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ನಂತರ ಎಂದಿಗೂ ಇದು ಕಾಣಸಿಕ್ಕಲಿಲ್ಲ. FA ವಿಲ್ಲಾ ತಂಡಕ್ಕೆ ಬದಲಿಯೊಂದನ್ನು ನೀಡಲು £೨೫ ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸಿತು. ಬಹುತೇಕ ೬೦ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಕಳ್ಳನು ಕಪ್‌‌ ಅನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ನಕಲಿ ಅರೆ-ಕ್ರೌನ್‌ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗಿತ್ತೆಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು.<ref>[[ದ ಸಂಡೇ ಟೈಮ್ಸ್‌]] ''ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌'' ರೀಡ್‌‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌‌. ೧೯೯೬. p೧೧. ISBN ೧-೮೫೬೧೩-೩೪೧-೯</ref> ದ್ವಿತೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ತದ್ರೂಪಾಗಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು FA'ನ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಲಾರ್ಡ್‌‌ ಕಿನ್ನೈರ್ಡ್‌ರಿಗೆ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂರ ಮುನ್ನ ೧೯೧೦ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ಟೀಸ್‌ ಹರಾಜುಕೋಠಿಯಲ್ಲಿ ೧೯ ಮೇ ೨೦೦೫ರಂದು [[£]]೪೨೦,೦೦೦ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ (ಹರಾಜಿನ ಶುಲ್ಕ ಹಾಗೂ ತೆರಿಗೆಗಳು ಸೇರಿ £೪೭೮,೪೦೦) ವೆಸ್ಟ್‌ ಹ್ಯಾಮ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ FCನ ಜಂಟಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡೇವಿಡ್‌ ಗೋಲ್ಡ್‌ರಿಗೆ ಮಾರಲಾಯಿತು. ಡೇವಿಡ್‌ ಗೋಲ್ಡ್‌ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರೆಸ್ಟನ್‌ ಉತ್ತರ ಕೊನೆ'ಯ ಡೀಪ್‌ಡೇಲ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ /ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಕ್ಕೆ ಎರವಲಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಶಾಶ್ವತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನ ಫಾಟ್ಟೋರಿನಿ'ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡು ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೊಡ್ಡದು ಹಾಗೂ ಹೊಸದಾದ, ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ೧೯೧೧ರಲ್ಲಿ FA ಕೊಂಡುಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಸಿಟಿ/ನಗರ ತಂಡವು ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಹೊರಾಂಗಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು, ಇದರ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಧನೆಯೆಂದರೆ ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನ ತಂಡವೊಂದು ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದು ಅದೊಂದು ಬಾರಿ ಮಾತ್ರವೇ. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಈಗಲೂ ಇದ್ದರೂ ಬಳಸಲಾರದಷ್ಟು ವಿಪರೀತ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅದರ ತದ್ವತ್‌ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ಟೋಯೆ, ಕೆನ್ನಿಂಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್‌ <ref>{{Cite web| url=http://www.toye.com/products/sports/trophies-awards/| title=Toye trophies page| access-date=2010-06-17| archive-date=2010-05-22| archive-url=https://web.archive.org/web/20100522093435/http://www.toye.com/products/sports/trophies-awards/| url-status=dead}}</ref> ಸಂಸ್ಥೆಯು ತಯಾರಿಸಿದ್ದು ೧೯೯೨ರ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದಿಂದ ಇದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೊಂದಿಗೆಯೇ ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ "ಮೀಸಲುಪ್ರತಿ" ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಕೂಡಾ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಇದುವರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಕೇವಲ ಪ್ರಸಕ್ತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಕಳೆದುಹೋದ, ನಷ್ಟಹೊಂದಿದ ಅಥವಾ ನಾಶವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಅದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣದು ಎಂಬುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಅದರ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯಂತೆಯೇ ಇರುವ ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಕೂಡಾ ನಾರ್ತ್‌ ವೇಲ್ಸ್‌‌‌ ಕೋಸ್ಟ್‌ FA ಕಪ್‌‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಫಾಟ್ಟೋರಿನಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತಯಾರಿಸಿತ್ತು, ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಆ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನ ಸದಸ್ಯ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. FA ಕಪ್‌‌ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹಳೆಯದಾದ ದೇಶೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ''ಪ್ರಶಸ್ತಿ'' ಯು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದೇನಲ್ಲ; ಆ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಯೌಡನ್‌ ಕಪ್‌ ಪಡೆದಿದೆ. ಅತಿ ಹಳೆಯದಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೆಂದರೆ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಕಪ್‌‌ ಆಗಿದೆ. ==ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ== ೧೯೯೪–೯೫ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಆರಂಭದಿಂದ, FA ಕಪ್‌‌ಅನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಅನನ್ಯತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಲೀಗ್‌‌ ಕಪ್‌‌ಗಳ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವದ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಹಾಗಲ್ಲದೇ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು "ದ FA ಕಪ್‌‌"ನಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಬದಲಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು "ದ FA ಕಪ್‌‌ ಸ್ನಾನ್ಸರ್ಡ್‌ ಬೈ.../ ರಿಂದ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ದ FA ಕಪ್‌‌" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ೧೯೯೯–೨೦೦೨ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು "ದ AXA ಪ್ರಾಯೋಜಿತ FA ಕಪ್‌‌" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. E.ON ಕಂಪೆನಿಯು ೨೦೦೬ರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಾಯೋಜಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ "ದ FA ಕಪ್‌‌ ಸ್ಪಾನ್ಸರ್ಡ್‌ ಬೈ E.ON" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/fa_cup/4676576.stm FA ಹೊಸ ಕಪ್‌‌ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವವನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಿದೆ]</ref> ಆಗಸ್ಟ್‌ ೨೦೦೬ರಿಂದ ೨೦೧೪ರವರೆಗೆ, ಅಂಬ್ರೋ ಕಂಪೆನಿಯು ಪಂದ್ಯದ ಚೆಂಡುಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾ FA ಕಪ್‌‌ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಪೂರೈಸಲಿದೆ. *೧೯೯೫–೧೯೯೮ ಲಿಟಲ್‌ವುಡ್ಸ್‌ *೧೯೯೯–೨೦೦೨ AXA *೨೦೦೩–೨೦೦೬ ನೇಷನ್‌ವೈಡ್‌‌ *೨೦೦೬–೨೦೧೦ E.ON ==ದೈತ್ಯ-ಸಂಹಾರಿಗಳು== ಅಗ್ರ-ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರದ ಕೆಳಕಂಡ ವಿಜೇತರನ್ನು ಒತ್ತಟ್ಟಿಗೆ ಇಟ್ಟು ನೋಡುವುದಾದರೆ, FA ಕಪ್‌‌ ಕೆಳ-ಕ್ರಮಾಂಕದ ತಂಡಗಳು ಉನ್ನತ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ "ದೈತ್ಯ-ಸಂಹಾರಿಗಳು" ಎಂದೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://bleacherreport.com/articles/326087-fa-cup-giant-killing F.A. ಕಪ್‌‌ ಜಯಂಟ್‌ ಕಿಲ್ಲರ್ಸ್‌‌] ಟೈಗರ್‌‌, ಕೆರೋಲಿನಾ. ಬ್ಲೀಚರ್‌ ವರದಿ. ೨೦-೦೧-೧೦ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು</ref> ಹೀಗೆ ನಡೆಯುವುದು ಸಾಧಾರಣವೆನಿಸಿದರೂ (ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಿದ ಅಂಕಿಅಂಶವಾರು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವರ್ಷವೊಂದರಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ವಿಭಾಗದ ತಂಡವೊಂದನ್ನು ಕೆಳಕ್ರಮಾಂಕದ ತಂಡವೊಂದು ಸೋಲಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆ ೯೯.೮೫% ಇದ್ದು, ಎರಡು -ವಿಭಾಗಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇದು ೪೮.೮%ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾದರೆ ಮೂರು-ವಿಭಾಗಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ೩೯.೨೮%ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿತ್ತು,<ref name="times analysis">https://www.timesonline.co.uk/article/೦,,೭೯೭೩-೧೪೩೦೨೨೫,೦೦.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> "ಬಲಿಪಶುವು" ಅಗ್ರ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ದೈತ್ಯ ಸಂಹಾರಿ ತಂಡವು ಲೀಗ್‌‌ ವಿಭಾಗಗಳ ಹೊರಗಿನ ತಂಡವಾಗಿದ್ದರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ/ಸುದ್ದಿಯಾಗಲು ಅರ್ಹವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಗ್ರ-ಶ್ರೇಣಿಯ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯನ್ನು ಮಣಿಸಿದ ಲೀಗ್‌‌-ಏತರ ತಂಡದ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಕೋವೆಂಟ್ರಿ ಸಿಟಿ/ನಗರ ವಿರುದ್ಧ 1988-89ರಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟಾನ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌'ನ ವಿಜಯ. ವಿವಿಧ ಮಟ್ಟದ ದೈತ್ಯ-ಸಂಹಾರಗಳು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ: ಲೀಗ್‌‌ ಪಿರಮಿಡ್‌/ಗೋಪುರಬಂಧದ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರತಿ ಕ್ಲಬ್‌ ಕೂಡಾ ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚಿನಿಂದ-ಸ್ಮರಿಸುವ "ದೈತ್ಯ-ಸಂಹಾರ"ದ ಒಂದು ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕೆಲ ಸಣ್ಣ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು, ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿಯೋ ಅಥವಾ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿಯೋ, ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾರಿ ಅಂತಹಾ ಗೆಲುವಿನ ನಂತರ "ಕಪ್‌‌ ವಿಶೇಷಜ್ಞ"ರೆಂಬ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿವೆ.<ref name="times analysis" /> ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಯಿಯೋವಿಲ್‌ ಟೌನ್‌‌ ತಂಡವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೀಗ್‌‌ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಎದುರು ಇತರ ಯಾವುದೇ ಲೀಗ್‌-ಏತರ ತಂಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿರುವ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://www.thefa.com/TheFACup/TheFACup/NewsAndFeatures/Postings/2005/12/FACup_TwentyToTackleAnswers.htm TheFA.com - ಟ್ವೆಂಟಿ ಟು ಟ್ಯಾಕಲ್‌ ಆನ್ಸರ್ಸ್‌]</ref> ಈ ದೈತ್ಯ-ಸಂಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಮಾಚಾರವೇನೆಂದರೆ ತಂಡಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿರುವುದು. ಅಗ್ರ ವಿಭಾಗದ ಹೊರಗಿರುವಾಗಲೇ, ಕೆಲ ತಂಡಗಳು FA ಕಪ್‌‌ಅನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರೂ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ತೃತೀಯ ಮಟ್ಟದ ಯಾವುದೇ ತಂಡವು ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದವರೆಗೆ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿಲ್ಲ. ಲೀಗ್‌-ಏತರ‌ ತಂಡಗಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ, ಎಲ್ಲಾ ಅಗ್ರಮಾನ್ಯ ವಿಭಾಗಗಳ ತಂಡಗಳು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ತೃತೀಯ ಸುತ್ತನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 2008-09ನೇ ಸಾಲಿನ FA ಕಪ್‌‌ನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ದಾಖಲೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಒಂಬತ್ತು ತಂಡಗಳು ಈ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರೆ,<ref>{{cite news| url=https://www.theguardian.com/football/2009/jan/03/fa-cup-third-round-non-league | work=The Guardian | location=London | title=Non-league presence in third round of FA Cup breaks all-time record | first=Anna | last=Kessel | date=2009-01-03 | accessdate=2010-05-02}}</ref> ಟೋಟ್ಟೆನ್‌‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌ ಹಾಟ್ಸ್‌ಪರ್‌ ದಕ್ಷಿಣ ಲೀಗ್‌‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಆಗಿ 1901ರ FA ಕಪ್‌‌ಅನ್ನು, ಗೆದ್ದ ನಂತರ ಯಾವುದೇ ಲೀಗ್‌-ಏತರ‌ ತಂಡವು ಐದನೆಯದನ್ನು ಸುತ್ತನ್ನು ದಾಟಿ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿಲ್ಲ, ಈ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಕಿಡ್ಡರ್‌ಮಿನ್‌‌ಸ್ಟರ್‌‌ ಹ್ಯಾರಿಯರ್ಸ್‌‌‌ ಮಾಡಿತ್ತು.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/sport1/low/sports_talk/1060082.stm | work=BBC News | title=Ask Albert - Number 8 | date=2000-12-07 | accessdate=2010-05-02}}</ref> ಚೇಸ್‌ಟೌನ್‌ ತಂಡವು ತೃತೀಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಅತಿ ಕೆಳ-ಕ್ರಮಾಂಕದ ತಂಡವಾಗಿದ್ದು, ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ ನಗರ/ಸಿಟಿಯು ೨೦೦೭–೦೮ರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ರನ್ನರ್‌‌-ಅಪ್‌‌‌ ಆಗಿತ್ತು. ಪಂದ್ಯವು ೫ ಜನವರಿ ೨೦೦೮ರಂದು ನಡೆದರೆ ಚೇಸ್‌ಟೌನ್‌ ದಕ್ಷಿಣ ಲೀಗ್‌‌ ಪ್ರಥಮ ವಿಭಾಗದ ಮಿಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌‌‌ ತಂಡವು ಆಂಗ್ಲ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಪಿರಮಿಡ್‌/ಗೋಪುರಬಂಧದ ಎಂಟನೇ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಆಡುತ್ತಿತ್ತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/fa_cup/7163953.stm ಚೇಸ್‌ಟೌನ್‌ 1–3 ಕಾರ್ಡಿಫ್].</ref> ==FA ಕಪ್‌‌ ವಿಜೇತರು ಹಾಗೂ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಾರ್ಹರು== ಮೂರು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ FA ಕಪ್‌‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿವೆ: ಅವುಗಳೆಂದರೆ ವಾಂಡರರ್ಸ್‌ (೧೮೭೨, ೧೮೭೩ ಹಾಗೂ ೧೮೭೬, ೧೮೭೭, ೧೮೭೮), ಬ್ಲಾಕ್‌ಬರ್ನ್‌ ರೋವರ್ಸ್‌ (೧೮೮೪, ೧೮೮೫, ೧೮೮೬ ಹಾಗೂ ೧೮೯೦, ೧೮೯೧), ಹಾಗೂ ಟೋಟ್ಟೆನ್‌‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌ ಹಾಟ್ಸ್‌ಪರ್‌ (೧೯೬೧, ೧೯೬೨ ಹಾಗೂ ೧೯೮೧, ೧೯೮೨). ಏಳು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು FA ಕಪ್‌‌ಅನ್ನು ಲೀಗ್‌‌ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಕಪ್‌‌ ಡಬಲ್‌ ಆಗಿ ಗೆದ್ದಿವೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಪ್ರೆಸ್ಟನ್‌ ನಾರ್ತ್‌ ಎಂಡ್‌‌ (೧೮೮೯), ಆಸ್ಟನ್‌ ವಿಲ್ಲಾ (೧೮೯೭), ಟೋಟ್ಟೆನ್‌‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌ ಹಾಟ್ಸ್‌ಪರ್‌ (೧೯೬೧), ಆರ್ಸೆನಲ್‌‌ (೧೯೭೧, ೧೯೯೮,೨೦೦೨), ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ (೧೯೮೬), ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ (೧೯೯೪, ೧೯೯೬, ೧೯೯೯) ಹಾಗೂ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ (೨೦೧೦). ಆರ್ಸೆನಲ್‌‌ ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ತಂಡಗಳು ಸತತ ಮೂರು ಡಬಲ್ಸ್‌ಗಳ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆರ್ಸೆನಲ್‌‌ ಮೂರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಡಬಲ್‌‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನು (೧೯೭೦ರ ದಶಕ, ೧೯೯೦ರ ದಶಕ, ೨೦೦೦ರ ದಶಕ) ಗೆದ್ದಿದೆ. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌'ನ ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿನ ಮೂರು ಡಬಲ್‌ ಗೆಲುವು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತ್ತು. ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ, ಆರ್ಸೆನಲ್‌‌ FA ಕಪ್‌‌ ಹಾಗೂ ಲೀಗ್‌‌ ಕಪ್‌ಗಳನ್ನು ‌ಒಂದೇ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ ತಮ್ಮ ಕಡೆಯ ಪ್ರಥಮ ತಂಡವಾಗಿತ್ತು, ಷೆಫೀಲ್ಡ್‌ ವೆಡ್ನಸ್‌ಡೇ/ವೆನಸ್‌ಡೇ ತಂಡವನ್ನು ಎರಡೂ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ೨–೧ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿತು. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಇದೇ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರೆ, ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಕೂಡಾ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನೇ ಮಾಡಿತು. 1998–99ರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ 1999ರ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ ಕಿರೀಟವನ್ನು ತಮ್ಮ ಡಬಲ್‌ನ ಸಾಧನೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಐರೋಪ್ಯ ಟ್ರೆಬಲ್‌/ತ್ರಿವಳಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಸಾಧನೆ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, 2000–01ರಲ್ಲಿ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ FA ಕಪ್‌‌, ಲೀಗ್‌‌ ಕಪ್‌‌ ಹಾಗೂ UEFA ಕಪ್‌‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಕಪ್‌‌ ಟ್ರೆಬಲ್‌ಅನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಮೌತ್‌‌ ತಂಡವು FA ಕಪ್‌ಅನ್ನು ಅಂತರವಿಲ್ಲದೇ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡ ಅಸಾಧಾರಣ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಮುಡಿಗೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ; ೧೯೩೯ರಲ್ಲಿ ಕಪ್‌‌ಅನ್ನು ಗೆದ್ದ ನಂತರ ದ್ವಿತೀಯ ವಿಶ್ವಸಮರದ ಕಾರಣದಿಂದ ೧೯೪೬ರವರೆಗೆ ಮುಂದಿನ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯವು ನಡೆಸಲೇ ಇಲ್ಲ. FA ಕಪ್‌‌ಅನ್ನು ಆಂಗ್ಲೇತರ ತಂಡವು ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರವೇ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ ನಗರ/ಸಿಟಿ ತಂಡವು ಇದನ್ನು ೧೯೨೭ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಆರ್ಸೆನಲ್‌‌ ತಂಡವನ್ನು ವೆಂಬ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಾಜಯಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಸಾಧಿಸಿದರು. ಅವರು ಈ ಹಿಂದೆ ೧೯೨೫ರಲ್ಲಿ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಷೆಫೀಲ್ಡ್‌‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ನೆದುರಿಗೆ ಸೋತರಲ್ಲದೇ, ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಮೌತ್‌‌ನೆದುರು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸೋತಿದ್ದರು. ===ಅಗ್ರ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಹೊರಗಿನ ವಿಜೇತರು=== ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ, 1901ರಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಗೆಲುವೇ ಟೋಟ್ಟೆನ್‌‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌ ಹಾಟ್ಸ್‌ಪರ್‌ಅನ್ನು ಏಕೈಕ ಲೀಗ್‌-ಏತರ‌ FA ಕಪ್‌ನ ವಿಜೇತ ತಂಡವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು‌. ಅವರು ಆಗ ದಕ್ಷಿಣ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲದೇ ೧೯೦೮ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಕೇವಲ ಎರಡು ೧೮-ತಂಡಗಳ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಹೊಂದಿತ್ತು; ಆಗಿನ ಟೋಟ್ಟೆನ್‌‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌'ನ ವಿಜಯವನ್ನು ಆಂಗ್ಲ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಪಿರಮಿಡ್‌/ಗೋಪುರಬಂಧದ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಥಮ ಲೀಗ್‌) ತೃತೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ತಂಡವು ಗೆಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿತ್ತು. FA ಕಪ್‌‌ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ, ಆಂಗ್ಲ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ಅಗ್ರ ಮಟ್ಟದ ಹೊರಗೆ ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ಕೇವಲ ಎಂಟು ತಂಡಗಳು ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿನದೆಂದರೆ ವೆಸ್ಟ್‌ ಹ್ಯಾಮ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಆಗಿದ್ದು ಅದು ಆರ್ಸೆನಲ್‌‌ಅನ್ನು ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿತ್ತು. ೧೯೦೧ರಲ್ಲಿ ಟೋಟ್ಟೆನ್‌‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಇವೆಲ್ಲಾ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳೆಲ್ಲವೂ ಹಳೆಯ ದ್ವಿತೀಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದವಲ್ಲದೇ, ಇನ್ಯಾವುದೇ ಇತರ ತೃತೀಯ ವಿಭಾಗ ಅಥವಾ ಕೆಳ ಕ್ರಮಾಂಕದ ತಂಡವು ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನುತಲುಪಿಲ್ಲ. ಅತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ತಲೆಕೆಳಗಾದ ಅಂದಾಜೆಂದರೆ ಸುಂಡರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌, ಲೀಡ್ಸ್‌‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ತಂಡವನ್ನು ೧–೦ರ ಅಂತರದಿಂದ ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದ್ದು. ಲೀಡ್ಸ್‌‌ ತಂಡವು ಪ್ರಥಮ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೃತೀಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಸುಂಡರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ ದ್ವಿತೀಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.thefa.com/TheFACup/TheFACup/History/Postings/2003/11/46982.htm |title=TheFA.com - Shocks do happen |publisher=[[The Football Association|The FA]] |accessdate=2005-04-06}}</ref> ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ದ್ವಿತೀಯ ವಿಭಾಗದ ಸೌತಾಂಪ್ಟನ್‌ ಕೂಡಾ ಪ್ರಥಮ ವಿಭಾಗದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ನೆದುರು ಅದೇ ೧–೦ರ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಕಪ್‌‌ಅನ್ನು ಗೆದ್ದಿತ್ತು. FA ಕಪ್‌‌ನ ಮತ್ತುಳಿದ ಅಗ್ರೇತರ ವಿಜೇತರೆಂದರೆ ಲೀಗ್‌‌ನ ಉಪಕ್ರಮದ ನಂತರ FA ಕಪ್‌‌ಅನ್ನು ಗೆದ್ದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಅಗ್ರೇತರ ತಂಡವಾದ ೧೮೯೪ರಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ ನಾಟ್ಸ್‌‌ ಕೌಂಟಿ; ೧೯೦೮ರಲ್ಲಿ ವಾಲ್ವರ್‌ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್‌ ವಾಂಡರರ್ಸ್‌ ;೧೯೧೨ರಲ್ಲಿ ಬಾರ್ನ್‌ಸ್ಲೇ; ಹಾಗೂ ೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ ವೆಸ್ಟ್‌‌ ಬ್ರಾಮ್ವಿಚ್‌ ಆಲ್ಬಿಯನ್‌ ತಂಡಗಳು. ವೆಸ್ಟ್‌‌ ಬ್ರಾಮ್ವಿಚ್‌ ಆಲ್ಬಿಯನ್‌ FA ಕಪ್‌‌ಅನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವಿಕೆಯನ್ನು ದ್ವಿತೀಯ ಕ್ರಮಾಂಕದಿಂದ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆಯುವಿಕೆ ಎರಡನ್ನೂ ಒಂದೇ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿದ ಏಕೈಕ ತಂಡವೆಂಬ ಗರಿಯನ್ನ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದುವರೆಗೆ FA ಕಪ್‌‌ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಹೊರಗಿನದ್ದಾಗಿರುವ ಎರಡೂ ತಂಡಗಳು ಸೆಣಸಿಲ್ಲ. ಅನನ್ಯವಾಗಿ, ೨೦೦೭–೦೮ರಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ ತಲುಪಿದ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು (ಬಾರ್ನ್‌ಸ್ಲೇ, ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ ನಗರ/ಸಿಟಿ ಹಾಗೂ ವೆಸ್ಟ್‌‌ ಬ್ರಾಮ್ವಿಚ್‌ ಆಲ್ಬಿಯನ್‌), ಅಗ್ರ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಹೊರಗಿನವಾಗಿದ್ದು, ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಮೌತ್‌‌ ಅದನ್ನು ಗೆದ್ದಿತ್ತು.<ref>http://news.bbc.co.uk/sport೧/hi/football/fa_cup/೭೨೮೬೩೬೪.stm{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} FA Cup semi-final draw ೨೦೦೮</ref> ==ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರ== FA ಕಪ್‌‌ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯವು UKಯ ಭೌಮಿಕ ಕಿರುತೆರೆ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಲೈವ್‌ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿರಿಸಿದ ಹತ್ತು ITC ವಿಧೇಯಕದಡಿ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ದಾಖಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್‌ ೨೦೦೮ರಿಂದ ಜೂನ್‌ ೨೦೧೨ರವರೆಗೆ, FA ಕಪ್‌‌ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ITV1 ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]] ಹಾಗೂ ವೇಲ್ಸ್‌‌ಗಳಾದ್ಯಂತ ‌‌‌ಲೈವ್‌ ಆಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, UTV ಉತ್ತರ ಐರ್‌‌ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ITV ಪ್ರತಿ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿಗೆ ಹದಿನಾರು FA ಕಪ್‌‌ ಪಂದ್ಯಗಳಂತೆ, ಪ್ರಥಮ ಪಿಕ್‌ ಲೈವ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ೧ರಿಂದ ೬ರವರೆಗಿನ ಸುತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳ ಅನನ್ಯ ಲೈವ್‌ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ITV೧ರಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಲೈವ್‌ ಆಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಒಪ್ಪಂದದಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸೆಟಾಂಟಾ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ ವಾಹಿನಿಯು ಮೂರು ಪಂದ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಒಂದು ಮರುಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮೂರನೇ ಸುತ್ತಿನಿಂದ ಐದನೆಯದರವರೆಗೆ ಪ್ರತಿ ಸುತ್ತನ್ನು, ಎರಡು ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌‌-ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯ, ಒಂದು ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯ ಹಾಗೂ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ವಾಹಿನಿಯು ITV'ಯ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್‌‌‌‌‌ಲೆಂಡ್‌‌ಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ, ITVಯ ಸ್ಕಾಟ್‌‌‌‌‌ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿ ಸಂಸ್ಥೆ, STVಯು FA ಕಪ್‌‌ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸದಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ನಂತರ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. ಜೂನ್‌ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಸೆಟಾಂಟಾ ವಾಹಿನಿಯು ಆಡಳಿತದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ FA ಸೆಟಾಂಟಾ'ದ FA ಕಪ್‌‌ ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರದ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಕೊನೆ/ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/8115805.stm | title = FA face Setanta shortfall | accessdate = 2009-08-12 | work=BBC News | date=2009-06-23}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ, FA ಸಂಸ್ಥೆಯು ITV ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಥಮ ಹಾಗೂ ದ್ವಿತೀಯ ಸುತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ITV೧ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆಂದು, ಹಾಗೂ ಮರುಪಂದ್ಯವೊಂದನ್ನು ITV4ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಉಕ್ರೇನ್‌ ಹಾಗೂ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]]ಗಳ ನಡುವಿನ 2010ರ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌‌ ಅರ್ಹತಾ ಪಂದ್ಯದ ಹಾಗೆ ಪ್ರಥಮ ಎರಡು ಸುತ್ತುಗಳ ಒಂದು ಪಂದ್ಯ ಹಾಗೂ ಮರುಪಂದ್ಯವೊಂದನ್ನು FA ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{Cite web | url = http://www.thefa.com/TheFACup/FACompetitions/TheFACup/NewsAndFeatures/2009/FACup_TVTies_1P.aspx | title = FA Cup to be broadcast Free-to-Air | accessdate = 2009-10-27}}</ref> ಓಲ್ಡ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್‌ ಹಾಗೂ ಲೀಡ್ಸ್‌‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ಗಳ ನಡುವಿನ ೨೦೦೯-೧೦ರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರಥಮ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯವೇ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೈವ್‌ ಆಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾದ ಪ್ರಥಮ FA ಕಪ್‌‌ ಪಂದ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web | url = http://www.oldham-chronicle.co.uk/news-features/10/oldham-athletic-news/31689/latics-to-face-leeds-in-cup | title = Latics to face Leeds in Cup | accessdate = 2009-10-27 | archive-date = 2009-10-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091031063846/http://www.oldham-chronicle.co.uk/news-features/10/oldham-athletic-news/31689/latics-to-face-leeds-in-cup | url-status = dead }}</ref> ಅನೇಕರು ಬಿಸ್ಕೈಬಿ/BSkyB ವಾಹಿನಿಯು ಉಳಿದ FA ಕಪ್‌‌ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ೨೦೦೯/೧೦ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಉಳಿದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯವೊಂದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹಾಗೂ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದ ಹಂಚಿದ ಪ್ರಸಾರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಬಹುದೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-1194991/FA-Cup-England-TV-rights-grabs-Setanta-falls-administration-prepares-disappear-screens.html |title=FA Cup and England TV rights up for grabs as Setanta falls into administration and prepares to disappear from our screens |date=23 June 2009 |work=[[Daily Mail]] |accessdate=2009-12-30}}</ref> ಸೆಟಾಂಟಾ ಮೊದಲಿಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದ FA ಕಪ್‌‌ನ ಪ್ರಸಾರದ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಅನ್ನು ೨೦೧೦/೧೧ನೇ ಸಾಲಿನ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಿಂದ ESPN ಮುಂದುವರೆಸಲಿದೆ.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/2009/dec/07/fa-cup-espn-bbc-itv |title=ESPN secures rights to show FA Cup matches from next season |date=7 December 2009 |work=[[The Guardian]] |accessdate=2009-12-30 | location=London | first=Owen | last=Gibson}}</ref> BBC ರೇಡಿಯೋ ಫೈವ್‌‌‌‌ ಲೈವ್‌‌‌ ವಾಹಿನಿಯು ಅನೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೈವ್‌ ವೀಕ್ಷಕವಿವರಣೆಯನ್ನು BBCಯ ಸ್ಥಳೀಯ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೀಕ್ಷಕವಿವರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ೨೦೦೮/೦೯ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನವರೆಗೆ, BBC ಹಾಗೂ ಸ್ಕೈ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ ವಾಹಿನಿಗಳು ಕಿರುತೆರೆಯ ಪ್ರಸಾರದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತವಲ್ಲದೇ, BBC ಮೊದಲಿನ ಸುತ್ತುಗಳ ಮೂರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಕೈ ವಾಹಿನಿಯಿಂದ ಬೇರೆ ವಾಹಿನಿಗೆ ಹೋಗುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೆಲ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ವಿರೋಧಿಸಿದರಲ್ಲದೇ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, BBCಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ FA ಕಪ್‌‌ಅನ್ನು ಶಿಥಿಲಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ದೂರಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-1210599/EXCLUSIVE-E-ON-opt-extending-FA-Cup-sponsorship-deal.html?ITO=1490 EXCLUSIVE: E.ON ಆಪ್ಟ್‌ ಎಗೇನ್ಸ್‌ಟ್‌‌ ಎಕ್ಸ್‌ಟೆಂಡಿಂಗ್‌ FA ಕಪ್‌‌ ಸ್ಪಾನ್ಸರ್‌ಷಿಪ್‌ ಡೀಲ್‌ | ಮೇಲ್‌ ಆನ್‌ಲೈನ್‌‌]</ref> ೨೦೦೮–೦೯ರ ಸಾಲಿನ FA ಕಪ್‌‌ಗಳ ಮುಂಚಿನ ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿ ITV'ಯ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ITV ಲೋಕಲ್ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ವಾಂಟೇಜ್‌ ಟೌನ್‌ ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಡಿಂಗ್‌ ಟೌನ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಪ್ರಥಮ ಪಂದ್ಯವನ್ನು, ಲೈವ್‌ ಆಗಿ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಸುತ್ತಿನ ಎಂಟು ಪಂದ್ಯಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷಣಗಳ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ITV ಲೋಕಲ್‌ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web | url = http://www.thefa.com/TheFACup/TheFACup/NewsAndFeatures/Postings/FA_Cup_online.htm | title = Watch The FA Cup online | accessdate = }}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.thefa.com/TheFACup/TheFACup/NewsAndFeatures/Postings/2008/07/Watch_live_online.htm | title = Cup tie live online | accessdate = }}</ref> ITV ಲೋಕಲ್‌ ವಾಹಿನಿಯ ಸೇವೆಯ ಅಂತ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಪ್ರಸಾರವು ಮುಂದುವರೆಯುವುದೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. FA ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸಾಗರೋತ್ತರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ, FA ಕಪ್‌‌ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಸೆಟಾಂಟಾ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ವಾಹಿನಿಯು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತವಲ್ಲದೇ, ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನು SBS ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಪ್ರಸಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೆಟಾಂಟಾ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಫಾಕ್ಸ್‌‌ ಸಾಕರ್‌ ವಾಹಿನಿಯು ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸೂಪರ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌ ವಾಹಿನಿಯು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ಸೋನಿ ಪಿಕ್ಸ್‌‌ಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಿಸುತ್ತವೆ. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *FA ಕಪ್‌‌ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯ *FA ಕಪ್‌‌ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳು *FA ಕಪ್‌‌ ವಿಜೇತ ತಂಡಗಳ ನಿರ್ವಾಹಕರುಗಳ ಪಟ್ಟಿ *FA ಕಪ್‌‌ ದಾಖಲೆಗಳು ==ಆಕರಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://www.thefa.com/TheFACup/FACompetitions/TheFACup/Archive.aspx ದ FA ಕಪ್‌‌ ಆರ್ಚೀವ್‌‌] – ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌'ನ ಅಧಿಕೃತ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಜಾಲತಾಣ, ಎಲ್ಲಾ ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತುಗಳ ವಿವರಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ದಿನಾಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು *[http://www.thefa.com/TheFACup/ ಅಧಿಕೃತ FA ಕಪ್‌‌ ಜಾಲತಾಣ ] *[http://www.fattorini.co.uk ಥಾಮಸ್‌‌ ಫಾಟ್ಟೊರಿನಿ Ltd. 1911ರ FA ಕಪ್‌‌ನ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳು] – ೧೯೧೧ರ FA ಕಪ್‌‌ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳು *FA ಕಪ್‌‌ ಗೋಯಿಂಗ್‌ ಅಂಡರ್‌ ದ ಹ್ಯಾಮರ್‌‌ – ದ್ವಿತೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಮಾರಾಟದ ಬಗ್ಗೆ BBC News ವಾಹಿನಿಯ ವರದಿ {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:FA ಕಪ್]] [[ವರ್ಗ:1871ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಮರುಕಳಿಸಲಾದ ಘಟನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಕಪ್‌‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯಾಷನಲ್‌‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ (ಸಾಕರ್‌‌) ಕಪ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡೆ]] [[ವರ್ಗ:ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]] 8dw01u21v0tljbolfmt8ulkdcba8crk 0 23867 1373438 1334356 2026-05-15T10:03:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373438 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |official_name = ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, ಜಾರ್ಜಿಯಾ |settlement_type = [[ನಗರ]] |nicknames = Hotlanta,<ref>{{cite web | last = Shelton | first = Stacy | title = 'Hotlanta' not steamiest in Georgia this summer | publisher = ''The Atlanta Journal-Constitution'' | date= 2007-09-23 | url = http://www.ajc.com/metro/content/metro/stories/2007/09/22/heat_0923.html | accessdate = 2007-09-28}}</ref> The A-T-L<ref name=A-T-L/> |motto = Resurgens ([[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|English]] translation: ''Rising Again'') <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Montage Atlanta.jpg |imagesize = 315px |image_caption = From top left: City skyline from [[Buckhead (Atlanta)|Buckhead]], the [[Georgia State Capitol]], [[Centennial Olympic Park]], [[World of Coca Cola]], [[Downtown Atlanta]] skyline, and [[Turner Field]] |image_flag = Flag of Atlanta.svg |flag_size = |image_seal = Seal of Atlanta.png |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = Fulton_County_Georgia_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Atlanta_Highlighted.svg |mapsize = 250px |map_caption = Location and all 6 Zones in [[Fulton County, Georgia|Fulton]], [[DeKalb County, Georgia|DeKalb]], [[Cobb County]], [[Clayton County, Georgia|Clayton County]], and [[Gwinnett County]] counties and the state of [[Georgia (U.S. state)|Georgia]] |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map =USA |pushpin_map_caption = Location in the United States <!-- Location ------------------> |coordinates_region = US-GA |subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] |subdivision_type1 = [[U.S. state|State]] |subdivision_type2 = [[List of counties in Georgia (U.S. state)|County]] |subdivision_name = United States |subdivision_name1 = [[Georgia (U.S. state)|Georgia]] |subdivision_name2 = [[Fulton County, Georgia|Fulton]], [[DeKalb County, Georgia|DeKalb]] & [[Clayton County, Georgia|Clayton]]|government_footnotes = |government_type = |leader_title = [[Mayor]] |leader_name = [[Kasim Reed]] ([[United States Democratic Party|D]]) |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = Terminus |established_date = 1837 |established_title2 = Marthasville |established_date2 = 1843 |established_title3 = City of Atlanta |established_date3 = 1847 <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = 1 E8 |unit_pref = Imperial |area_footnotes = |area_total_km2 = 343.0 |area_land_km2 = 341.2 |area_water_km2 = 1.8 |area_total_sq_mi = 132.4 |area_land_sq_mi = 131.8 |area_water_sq_mi = 0.7 |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = 1962.9 |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = 8376 |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = est. 2008 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 540,921 ([[List of US cities by population|33rd]]) |population_density_km2 = 1551.5 |population_metro = 5,475,213 ([[United States metropolitan area|9th]]) |population_density_metro_km2 = 243 |population_urban = 3499840 |population_density_urban_km2 = |population_csa =5,729,304 |population_blank1_title = [[Demonym]] |population_blank1 = Atlantan |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = [[Eastern Standard Time|EST]] |utc_offset = -5 |timezone_DST = [[Eastern Daylight Time|EDT]] |utc_offset_DST = -4 |latd = 33 |latm = 45 |lats = 18 |latNS = N |longd = 84 |longm = 23 |longs = 24 |longEW = W |coordinates_display = inline,title |elevation_footnotes = <!--for references: use tags--> |elevation_m = 225-320 |elevation_ft = 738-1050 <!-- Area/postal codes & others --------> |area_code = [[Area code 404|404]], [[Area code 470|470]], [[Area code 678|678]], [[Area code 770|770]] |postal_code_type = [[ZIP code]]s |postal_code = 30060, 30301-30322, 30324-30334, 30336-30350, 30353 |blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]] |blank_info = 13-04000{{GR|2}} |blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID |blank1_info = 0351615{{GR|3}} |blank2_name = |blank2_info = |website = [http://www.atlantaga.gov/ atlantaga.gov] |footnotes = }} '''ಅಟ್ಲಾಂಟಾ''' ({{pron-en|ətˈlæntə}} ಅಥವಾ {{IPA-en|ætˈlæntə|}}) [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ಯಗಳು|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ಯ]] [[ಜಾರ್ಜಿಯ|ಜಾರ್ಜಿಯಾ]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಹಾಗೂ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಜನನಿಬಿಡ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಸವಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ, ೫೪೦,೯೨೧ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[ಮುವತ್ತಮೂರನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ]] ಎನ್ನಲಾಗಿತ್ತು. ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಹಾನಗರ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ-ಸ್ಯಾಂಡಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌-ಮ್ಯಾರಿಯೆಟಾ, GA MSA]] ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರ''' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಹಾನಗರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರದೇಶ|ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಹಾನಗರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು]], ಸುಮಾರು ೫.೫ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದಲ್ಲದೇ, [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಕಂಬೈನ್ಡ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್‌ ಏರಿಯಾ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಕಂಬೈನ್ಡ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್‌ ಏರಿಯಾಯು]] ಸುಮಾರು ಆರು ದಶಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇದು [[ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ಅಗ್ನೇಯ]] ವಲಯದ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಜನನಿಬಿಡ ಮಹಾನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಪಿಯೆಡ್ಮಂಟ್‌ ಅಟ್ಲ್ಯಾಂಟಿಕ್‌ ಮೆಗಾ ರೀಜನ್‌]] ಎನ್ನಲಾದ, ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ [[ಬೃಹನ್ನಗರ|ಬೃಹನ್ನಗರದ]] ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. [[ಸನ್ ಬೆಲ್ಟ್‌|ಸನ್ ಬೆಲ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಂತೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಲಯವು ಹಿಂದಿನ [[ದಶಕ|ದಶಕದಲ್ಲಿ]] ತ್ವರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿದೆ. ಇಸವಿ ೨೦೦೦ರಿಂದ ೨೦೦೮ರ ತನಕ ಸುಮಾರು ೧.೧೩ ದಶಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಜನವಸತಿ ಇತ್ತು. [[ಡಲ್ಲಾಸ್‌-ಫೋರ್ಟ್‌ ವರ್ತ್‌ ಮೆಟ್ರೊಪ್ಲೆಕ್ಸ್]]‌ ನಂತರ ಇದು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ]] ಎರಡನೆಯ ಅತಿ-ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.economix.blogs.nytimes.com/2010/03/09/betting-on-atlanta</ref> ಇಸವಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿಯೇ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಎಂಟನೆಯ ಅತಿ-ದೊಡ್ಡ [[ಮಾಧ್ಯಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ|ಮಾಧ್ಯಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಯಿತು]]. ಇದರ ಮಹಾನಗರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ೨,೩೮೭,೫೨೦ ನಿವಾಸದ ಮನೆಗಳಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |url=http://www.tvb.org/rcentral/markettrack/us_hh_by_dma.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-20 |archive-date=2004-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040604015745/http://www.tvb.org/rcentral/markettrack/US_HH_by_DMA.asp |url-status=dead }}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ [[1996ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|1996ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ]] ಆತಿಥೇಯನಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಎನ್ನಲಾದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, [[ದಿ ಕೋಕಾ ಕೋಲಾ ಕಂಪೆನಿ]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌]], [[AT&amp;T ಮೊಬಿಲಿಟಿ]], [[CNN]], [[ಡೆಲ್ಟಾ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಟರ್ನರ್‌ ಬ್ರಾಡ್ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಲವು ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿವೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರ ವಲಯದ ಒಳಗಿರುವಂತಹ [[ಫಾರ್ಚೂನ್‌ 500]] ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿಬಿಡತೆಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. (ಆದರೂ UPS, ಹೋಂ ಡಿಪೊ ಹಾಗೂ ನ್ಯೂವೆಲ್ ರಬರ್ಮಯ್ಡ್‌ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ನಗರ ವಲಯದಲ್ಲಿಲ್ಲ). [[ಫಾರ್ಚೂನ್‌ 1000]] ಉದ್ದಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ೭೫%ರಷ್ಟು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ $೨೭೦ ಶತಕೋಟಿ ಮೊತ್ತದಷ್ಟು [[ಸಮಗ್ರ ಮಹಾನಗರ ಆದಾಯ]] ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರದು ಜಾರ್ಜಿಯನ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ೨/೩ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲಾಗಿದೆ. [[ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಏಳು ಮೈಲ್‌ ದೂರದ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು [[ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು]], ನಗರದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೂ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.atlanta-airport.com/docs/Traffic/200812.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-20 |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304021243/http://www.atlanta-airport.com/docs/Traffic/200812.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.bizjournals.com/atlanta/stories/2008/03/10/daily44.html DOT: ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌-ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌- ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಸ್ಥ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ; ಡೆಲ್ಟಾ ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಣಿಕ ನಿಬಿಡತೆ ಹೊಂದಿತ್ತು - ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌:]</ref> [[ಫುಲ್ಟನ್‌ ಕೌಂಟಿ|ಫುಲ್ಟನ್‌ ಕೌಂಟಿಯ]] ಆಡಳಿತ-ಕಾರ್ಯಾಲಯವು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿದೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಐದನೆಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸರಹದ್ದಿನ ಸಣ್ಣ ಭಾಗವು [[ಡೆಕಾಲ್ಬ್‌ ಕೌಂಟಿ|ಡೆಕಾಲ್ಬ್‌ ಕೌಂಟಿಯೊಳಗೆ]] ಚಾಚುತ್ತದೆ. ನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಅಟ್ಲಾಂಟನ್ನರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>'ಅಟ್ಲಾಂಟನ್ಸ್‌' ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಯನ್ನು [http://atlanta.bizjournals.com/atlanta/stories/2008/06/23/focus2.html ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಧ್ಯಮ] ಹಾಗೂ [http://www.cnn.com/2008/US/weather/03/17/atlanta.tornado/index.html ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮ] ಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ನೆಲೆಯು ಹಿಂದೆ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಎಂಬ [[ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌]] ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇಸವಿ ೧೮೨೨ರಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯ ವಸಾಹತುದಾರರು [[ಚೆರೋಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರೀಕ್]]‌ಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು. [[ಡಿಕ್ಯಾಚುರ್‌]] ಮೊದಲ ಕ್ಷೇತ್ರೀಯ ವಸಾಹತು ಆಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Peachtree1907.jpg|thumb|left|upright|ಇಸವಿ 1907ರಲ್ಲಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಯಾದ ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಬೀದಿಯು, ಕಾರ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಮೋಟಾರ್‌ ವಾಹನಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಬಿಡವಾಗಿತ್ತು.]] [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಧ್ಯಮ-ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಧ್ಯಮ-ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯಕ್ಕೆ]] ವಹಿವಾಟು ಮಾರ್ಗ ಕಲ್ಪಿಸಲು, [[ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ರೈಲುಮಾರ್ಗ]] ನಿರ್ಮಿಸುವುದೆಂದು ೨೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೮೩೬ರಂದು [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮಹಾ ಸಭೆ|ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮಹಾ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ನಿರ್ಣಯವಾಯಿತು.<ref name="W&ARR">{{cite web | title = Creation of the Western and Atlantic Railroad | work = About North Georgia | publisher = Golden Ink | url = http://ngeorgia.com/railroads/warr01.html | accessdate = 2007-11-12}}</ref> ಇಸವಿ ೧೮೩೮ ಮತ್ತು ೧೮೩೯ರ ನಡುವೆ [[ಚೆರೋಕೀ ರಾಷ್ಟ್ರ|ಚೆರೋಕೀ ರಾಷ್ಟ್ರದ]] [[ಬಲವಂತದ ತೆರವಿ|ಬಲವಂತದ ತೆರವಿನ]] ನಂತರ, ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಜನಗೊಳಿಸಲಾದ ವಲಯವು ರೈಲು ಹಳಿ ಜೋಡಣೆಗಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ರೈಲು ಹಳಿಗಳ ಪೂರ್ವ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸುತ್ತಲಿನ ಜಾಗವನ್ನು ಮೊದಲು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇಸವಿ ೧೮೩೭ರಲ್ಲಿ ಈ ವಸಾಹತಿಗೆ 'ಟರ್ಮಿನಸ್'‌ ಎನ್ನಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳು ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ಅಂಗಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[ಜಾನ್‌ ಥ್ರ್ಯಾಷರ್‌|ಜಾನ್‌ ಥ್ರ್ಯಾಷರ್‌ರ]] ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಈ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಥ್ರ್ಯಾಷರ್ವಿಲ್‌ ಎನ್ನಲಾಯಿತು.<ref>[http://georgiainfo.galileo.usg.edu/gahistmarkers/thrashervillehistmarker.htm ಥ್ರ್ಯಾಷರ್ವಿಲ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್‌ ಮಾರ್ಕರ್‌], ೧೩ ನವೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೯ರಂದು ಪುನಃ ವೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದು.</ref> ಇಸವಿ ೧೮೪೨ರಲ್ಲಿ ವಸಾಹತಿನಲ್ಲಿ ಆರು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾಗೂ ೩೦ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ 'ಮಾರ್ಥಾಸ್ವಿಲ್'‌ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="shorthistory">{{cite web | title = A Short History of Atlanta: 1782–1859 | publisher = CITY-DIRECTORY, Inc. | date = 2007-09-22 | url = http://www.city-book.com/Overview/history/history1.htm | accessdate = 2007-12-01 | archive-date = 2008-12-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081207044632/http://www.city-book.com/Overview/history/history1.htm | url-status = dead }}</ref> [[ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ರೈಲುಮಾರ್ಗ|ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ರೈಲುಮಾರ್ಗದ]] ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕಾ]]-[[ಪೆಸಿಫಿಕಾ]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿ ಎಂದು ಜಾರ್ಜಿಯಾ ರೈಲುಮಾರ್ಗದ ಮುಖ್ಯ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ [[ಜೆ. ಎಡ್ಗರ್‌ ಥಾಮ್ಸನ್]]‌ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು 'ಅಟ್ಲಾಂಟಾ' ಎಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="shorthistory"/> ಆ ಪ್ರದೇಶದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಈ ಹೆಸರಿಗೆ ಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಿದ ನಂತರ, ೨೯ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೧೮೪೭ರಂದು ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://ourgeorgiahistory.com/date/December_29|title=Georgia History Timeline Chronology for December&nbsp;29|publisher=Our Georgia History|accessdate=2007-08-30|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927222414/http://ourgeorgiahistory.com/date/December_29|url-status=dead}}</ref> ಇಸವಿ ೧೮೫೪ರಲ್ಲಿ, ಇನ್ನೊಂದು ರೈಲುಮಾರ್ಗವು ಅಟ್ಲಾಂಟಾವನ್ನು [[ಲಾಗ್ರ್ಯಾಂಜ್‌|ಲಾಗ್ರ್ಯಾಂಜ್‌ದೊಂದಿಗೆ]] ಸಂಪರ್ಕಿಸಿತು. ಪಟ್ಟಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೮೬೦ರಲ್ಲಿ ೯,೫೫೪ಕ್ಕೆ ಏರಿತು.<ref>{{cite web | last = Storey | first = Steve | title = Atlanta & West Point Railroad | publisher = Georgia's Railroad History & Heritage | url = http://railga.com/atlwp.html | accessdate = 2007-09-28}}</ref><ref>{{cite web | title = Atlanta Old and New: 1848 to 1868 | work = Roadside Georgia | publisher = Golden Ink | url = http://roadsidegeorgia.com/city/atlanta02.html | accessdate = 2007-11-13}}</ref> [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ|ಅಮೆರಿಕಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾವು ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಪೂರೈಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. ಇಸವಿ ೧೮೬೪ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಮೇಲೆ [[ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಕ್ರಮಣ]] ನಡೆಯಿತು. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಈಗ ಆವರಿಸಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಹಿಂದೆ, [[ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಕ್ರೀಕ್‌ ಕದನ]], [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಕದನ]] ಹಾಗೂ [[ಎಜ್ರಾ ಇಗರ್ಜಿ ಕದನ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಕದನಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿತ್ತು. ದಿನಾಂಕ ೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೧೮೬೪ರಂದು ಯೂನಿಯನ್‌ ಸೇನಾಧಿಪತಿ [[ವಿಲಿಯಮ್‌ ಟಿ ಷರ್ಮನ್]]‌ ಮತ್ತು ಅವರ ಪಡೆಯು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿ, ಎಲ್ಲಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟದ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲು ಆದೇಶ ನೀಡಿದಾಗ, [[ಒಕ್ಕೂಟ|ಒಕ್ಕೂಟದ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ [[ಜಾನ್‌ ಬೆಲ್‌ ಹುಡ್‌]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡಿಸಿದರು. ಮಾರನೆಯ ದಿನ, ನಗರದ ಮಹಾಪೌರ [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಕ್ಯಾಲ್ಹೂನ್]]‌ ನಗರವನ್ನು ಎದುರಾಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ದಿನಾಂಕ ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ರಂದು ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರೀಕರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಷರ್ಮನ್ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದರು. ‌ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ತಮ್ಮ ಮುನ್ನಡೆಗೆ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆಗಾಗಿ, ನಗರದ ಇಗರ್ಜಿಗಳು ಹಾಗೂ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಉಳಿದೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿ ಸುಟ್ಟುಹಾಕಲು ಷರ್ಮನ್‌ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದರು.<ref name="shorthistory2">{{cite web | title = A Short History of Atlanta: 1860–1864 | publisher = CITY-DIRECTORY, Inc. | date = 2007-09-22 | url = http://www.city-book.com/Overview/history/history2.htm | accessdate = 2007-12-01 | archive-date = 2008-12-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081207134912/http://www.city-book.com/Overview/history/history2.htm | url-status = dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Battle of Atlanta.png|thumb|left|ಇಸವಿ 1864ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ US ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಸಮಯ ನಡೆದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸಮರ.]] ನಗರದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವು ಹಂತ-ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. [[ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಯುಗ|ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಯುಗದ]] ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿಗಾಗಿ, ಇಸವಿ ೧೮೬೭ರಿಂದ ೧೮೮೮ರ ತನಕ, U.S. ಭೂ ಸೈನಿಕರು ನೈಋತ್ಯ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ [[ಮ್ಯಾಕ್ಫರ್ಸನ್‌ ಬ್ಯಾರಾಕ್ಸ್‌|ಮ್ಯಾಕ್ಫರ್ಸನ್‌ ಬ್ಯಾರಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಠಿಕಾಣಿ ಹೂಡಿದ್ದರು. ಹೊಸದಾಗಿ ವಿಮುಕ್ತಗೊಂಡ ಗುಲಾಮರಿಗೆ ಸಹಾಯ ನೀಡಲು, [[ಫ್ರೀಡ್ಮೆನ್ಸ್‌ ಬ್ಯೂರೊ]] ಹಾಗೂ ಫ್ರೀಡ್ಮೆನ್‌ರ ಹಲವು ನೆರವು ಸಂಘಟನೆಗಳು (ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮಿಷನರಿ ಅಸೋಷಿಯೇಷನ್‌) ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೂಡಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಿದವು. ಇಸವಿ ೧೮೬೮ರಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯವೊಂದರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಐದನೆಯ ನಗರವಾಯಿತು.<ref>{{cite web | last = Jackson | first = Edwin L. | title = The Story of Georgia's Capitols and Capital Cities | publisher = Carl Vinson Institute of Government, University of Georgia | url = http://www.cviog.uga.edu/Projects/gainfo/capital.htm#anchor671763 | accessdate = 2007-11-13 | archive-date = 2007-10-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071009145856/http://www.cviog.uga.edu/Projects/gainfo/capital.htm#anchor671763 | url-status = dead }}</ref> ಇಸವಿ ೧೯೦೧ರಿಂದ ೧೯೪೧ರ ತನಕ, ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಅಂಗವಿಕಲ ಹಾಗೂ ವೃದ್ಧರಿಗಾಗಿ ಒಕ್ಕೂಟದ [[ಸೈನಿಕರ ನಿವಾಸ|ಸೈನಿಕರ ನಿವಾಸವನ್ನು]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಆರ್‌ ಬಿ. ರೊಸೆನ್ಬರ್ಗ್‌, ''[http://www.worldcat.org/oclc/27683131 ಲಿವಿಂಗ್‌ ಮೊಮೆಂಟ್ಸ್‌: ಕಾನ್ಫೆಡೆರೇಟ್‌ ಸೋಲ್ಜರ್‌'ಸ್‌ ಹೋಮ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ನ್ಯೂ ಸೌತ್‌]'' (ಚ್ಯಾಪೆಲ್‌ ಹಿಲ್‌, ಎನ್‌.ಸಿ.: ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ನಾರ್ತ್‌ ಕೆರೊಲಿನಾ ಪ್ರೆಸ್‌, ೧೯೯೩), ೨೧೫ ಹಾಗೂ ೨೧೮ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರವೇಶ ದಾಖಲಾತಿ, ದತ್ತಿ ಸದಸ್ಯರ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾದ ಪತ್ರಗಳು, ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು ಹಾಗೂ ವರದಿಗಳು, ಅಸ್ಪತ್ರೆ ದಾಖಲಾತಿ ಪುಸ್ತಕ, ಇನ್ವಾಯ್ಸ್‌ಗಳು, ಕೊಡುಗೆ, ವೇತನ ಪಟ್ಟಿಗಳು, ಇತರೆ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳು, ಒಳರೋಗಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿ, ಬಿಡುಗಡೆ ಮತ್ತು ಸಾವುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ, ದಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಒಳರೋಗಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿ, ಜಾರ್ಜ್‌ ಎನ್‌ ಸಾಸೇ ಅವರ ಡಯರಿ ಹಾಗೂ ಸಂದರ್ಶಕರ ದಾಖಲಾತಿ, ಹಾಗೂ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಫೆಡೆರೇಟ್‌ ವೆಟೆರನ್ಸ್‌ ಕಡತ ಸಹ ಇದೆ.</ref> ನೂತನ ದಕ್ಷಿಣದ ನಗರ, ಆಧುನಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ನಗರ, ಕೃಷಿಯ ಮೇಲೆ ಅಷ್ಟೂ ಅವಲಂಬಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ''[[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸಂವಿಧಾನ]]'' ದ ಸಂಪಾದಕ [[ಹೆನ್ರಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಗ್ರ್ಯಾಡಿ]] ನಗರವನ್ನು ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಆದರೂ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬೆಳೆದಾಗ, ಜನಾಂಗೀಯಗಳ ನಡುವೆ ಉದ್ವೇಗಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಿದವು. ಇಸವಿ ೧೯೦೬ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಗಲಭೆ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಗಲಭೆಯಲ್ಲಿ]] ಕನಿಷ್ಠ ೨೭ ಜನರು ಮೃತಪಟ್ಟು <ref>{{cite web|url=http://www.1906atlantaraceriot.org/|title=Atlanta Race Riot|publisher=The Coalition to Remember the 1906 Atlanta Race Riot|accessdate=2006-09-06|archive-date=2008-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080921160623/http://www.1906atlantaraceriot.org/|url-status=dead}}</ref> ೭೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡರು. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ-ಸಂಜಾತೆ [[ಮಾರ್ಗರೆಟ್‌ ಮಿಚೆಲ್‌|ಮಾರ್ಗರೆಟ್‌ ಮಿಚೆಲ್‌ರ]] ಜನಪ್ರಿಯ ಕೃತಿ '''[[ಗಾನ್‌ ವಿತ್‌ ದಿ ವಿಂಡ್‌]]'' ' ಆಧಾರಿತ, [[ಅದೇ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ]] ಚಲನಚಿತ್ರದ ಪ್ರಥಮಪ್ರದರ್ಶನದ ಆತಿಥ್ಯಕಾರವನ್ನು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ೧೫ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೧೯೩೯ರಂದು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಚಲನಚಿತ್ರ ರಂಗದ ಗಣ್ಯರಾದ [[ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ಗೇಬಲ್‌]], [[ವಿವಿಯೆನ್‌ ಲೀ]], [[ಒಲಿವಿಯಾ ಡಿ ಹ್ಯಾವಿಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಡೇವಿಡ್‌ ಒ. ಸೆಲ್ಜ್‌ನಿಕ್|ಒಲಿವಿಯಾ ಡಿ ಹ್ಯಾವಿಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಡೇವಿಡ್‌ ಒ. ಸೆಲ್ಜ್‌ನಿಕ್]]]]‌ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಇಂದು ನಾಮಾವಶೇಷಗೊಂಡಿರುವ ಲೋಸ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಥಿಯೆಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ‌ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲೆಂದು ‌ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಇಂದು ನಾಮಾವಶೇಷಗೊಂಡಿರುವ ಲೋಸ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಥಿಯೆಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ‌ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲೆಂದು [[ಲೆಸ್ಲಿ ಹೊವಾರ್ಡ್‌]] ಆಗಲೇ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಮರಳಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://ngeorgia.com/ang/Atlanta_Premiere_of_Gone_With_The_Wind |title=Atlanta Premiere of Gone With The Wind |publisher=Ngeorgia.com |date= |accessdate=2010-04-05 |archive-date=2010-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100115033241/http://ngeorgia.com/ang/Atlanta_Premiere_of_Gone_With_The_Wind |url-status=dead }}</ref> ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದಿರುವ [[ಜಾರ್ಜಿಯನ್‌ ಟೆರೇಸ್‌ ಹೋಟೆಲ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಔತಣ ನಡಯಿತು. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯ, ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿನ ಮ್ಯಾರಿಯೆಟಾದಲ್ಲಿರುವ [[ಬೆಲ್‌ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌]] ಕಾರ್ಖಾನೆಯಂತಹ ಉತ್ಪಾದನೆ-ತಯಾರಿಕೆಯು ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ನೆರವಾದವು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, [[ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಕೇಂದ್ರ|ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title = Commemorating CDC's 60th Anniversary | work = CDC Website | publisher = Centers for Disease Control and Prevention (CDC) | url = http://www.cdc.gov/about/history/60th.htm | accessdate = 2008-04-18}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Ebenezer-Baptist-from-pulpit.jpg|thumb|left|ಸ್ವೀಟ್‌ ಆಬರ್ನ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಎಬ್ನೆಜರ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಇಗರ್ಜಿಯ ಒಳಾಂಗಣದ ದೃಶ್ಯ.]] ''[[ಬ್ರೌನ್‌ v. ಶಿಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಳಿ]]'' ಯ ಮೊಕದ್ದಮೆಯ ಕುರಿತು [[U.S. ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ನೀಡಿದ ಬಹಳಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹ ತೀರ್ಪು [[ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕು ಅಭಿಯಾನ|ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕು ಅಭಿಯಾನಕ್ಕೆ]] ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿನ ಜನಾಂಗಗಳ ನಡುವಿನ ಉದ್ವೇಗವು ಹಿಂಸಾಚಾರದತ್ತ ತಿರುಗಿತು. ೧೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೧೯೫೮ರಂದು [[ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿನ ನವನಿರ್ಮಿತ ಯಹೂದಿ ಮಂದಿರದ ಮೇಲೆ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿ]] ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಆ ಯಹೂದಿ ಮಂದಿರದ ರಾಬೈ ಜೇಕಬ್‌ ರಾತ್ಸ್‌ಚಿಲ್ಡ್‌ ಏಕೀಕರಣದ ಪ್ರಬಲ ಸಮರ್ಥಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite book | last = Greene | first = Melissa Faye | coauthors = | title = The Temple Bombing | publisher = Da Capo Press | year = 2006 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 9780306815188}}</ref> 'ಭೂಗತ ಒಕ್ಕೂಟ' ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಯಹೂದ್ಯ-ವಿರೋಧೀ ಬಿಳಿಯ ಪಾರಮ್ಯವಾದಿಗಳ ಗುಂಪು ಈ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಗೆ ತಾನೇ ಹೊಣೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ. ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ [[ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕು ಅಭಿಯಾನ|ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕು ಅಭಿಯಾನದ]] ಪ್ರಮುಖ ಸಂಘಟನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಡಾ. ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಲೂಥರ್‌ ಕಿಂಗ್‌ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕರಿಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವು. [[ಸದರ್ನ್‌ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಲೀಡರ್ಷಿಪ್‌ ಕಾನ್ಫೆರೆನ್ಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್‌ ನಾನ್‌-ವಯೊಲೆಂಟ್‌ ಕೊ-ಆರ್ಡಿನೇಟಿಂಗ್‌ ಕಮಿಟಿ]] ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಘಟನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದವು. ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜನಾಂಗೀಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ನಡೆದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖರು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರವನ್ನು 'ದ್ವೇಷಿಸಲಿಕ್ಕೂ ವಿಪರೀತ ವ್ಯಸ್ತ ನಗರ' ಎಂಬ ವರ್ಚಸ್ಸನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಬಹಳಷ್ಟು ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಇಸವಿ ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೇ ದಕ್ಷಿಣ ಬಿಳಿಯ ಮಹಾಪೌರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಹಾಪೌರ ಇವಾನ್‌ ಅಲೆನ್‌ ಜೂನಿಯರ್‌ ತಮ್ಮ ನಗರದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಯತ್ನಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಿದರು.<ref>{{cite journal | last = Hornsby | first = Alton | authorlink = | coauthors = | title = Black Public Education in Atlanta, Georgia, 1954–1973: From Segregation to Segregation | journal = The Journal of Negro History | volume = 76 | issue = 1 | pages = 21–47 | publisher = Association for the Study of African-American Life and History, Inc. | date = Winter&nbsp;— Autumn, 1991 | id = ISSN 00222992}}</ref> ಇಸವಿ ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಪೌರರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಆಫ್ರಿಕಾ ಮೂಲದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಗರು ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆದರು. ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರಾದರು. ಆದರೆ ಉಪನಗರೀಕರಣ, ಏರುತ್ತಿರುವ ಬೆಲೆಗಳು, ಉನ್ನತ ಹಂತಕ್ಕೇರುತ್ತಿದ್ದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಹೊಸದಾಗಿ ಬಂದ ವಲಸಿಗರು ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಶೇಕಡಾವಾರನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿದೆ. ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ೬೯%ರಷ್ಟಿದ್ದದ್ದು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ೫೪%ಕ್ಕಿಳಿಯಿತು. ಲ್ಯಾಟೀನೊಗಳು, ಬಿಳಿಯ ಹಾಗೂ ಏಷ್ಯನ್‌ ವಲಸಿಗರು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರಣ, ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಿಸಿದೆ.<ref name="nyt-031106">{{cite news | publisher=The New York Times | first=Shaila | last=Dewan | date=March 11, 2006 | title=Gentrification Changing Face of New Atlanta | url=https://www.nytimes.com/2006/03/11/national/11atlanta.html?ei=5090&en=bf1cb813a14f4341&ex=1299733200&adxnnl=0&partner=rssuserland&emc=rss&adxnnlx=1142054955-6bzVsYXnlCDNwbMJEoswIg&pagewanted=all}}</ref> ಇಸವಿ ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ, [[1996ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್]]‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಲು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು. ಈ ಘೋಷಣೆಯ ನಂತರ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಹಲವು ನಿರ್ಮಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು ಆರಂಭಗೊಂಡವು. ನಗರದ ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಕ್ರೀಡಾ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು ಸಕಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದವು. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ [[ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್]]‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುವ ಮೂರನೆಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ನಗರವಾಯಿತು. ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಆಯೋಜನವು ಹಲವು ಆಯೋಜಕ ಅಸಮರ್ಥತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಶತಾಬ್ದಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಉದ್ಯಾನದ ಬಾಂಬ್‌ ವಿಸ್ಫೋಟದ ಘಟನೆಯಿಂದ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು.<ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Olympic Games Atlanta, Georgia, U.S., 1996 | work = Encyclopædia Britannica online | publisher = Encyclopædia Britannica | date = | url = http://www.britannica.com/eb/article-249564/Olympic-Games | accessdate = 2008-01-02}}</ref> ತ್ವರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು [[ನಗರವಲಯದ ಅನಿಯಮಿತ]] ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂಲ ಮಾದರಿ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref name="koolhaas">{{cite book |last=Koolhaas |first=Rem |coauthors=[[Bruce Mau]] |title=[[S,M,L,XL]] |year=೧೯೯೬ |publisher=Monacelli Press |location=[[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]] |isbn=೧-೮೮೫೨೫೪-೮೬-೫}}</ref><ref name="nyt-022500">{{cite news | last=Apple, Jr. | first=R.W. | publisher=The New York Times | title=ON THE ROAD: A City in Full: Venerable, Impatient Atlanta | date=February 25, 2000 | url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=travel&res=9C0DE3DF1E30F936A15751C0A9669C8B63 | accessdate = 2007-09-28}}</ref> ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರಕ್ಕೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವಂತಹ ಸಾಗರ, ಕೆರೆಗಳು ಅಥವಾ ಪರ್ವತಗಳಂತಹ ಯಾವುದೇ ಸಹಜವಾದ ಸರಹದ್ದುಗಳಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಪರಿಸರ-ಸ್ನೇಹಿ ನೀತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣಾ ಆಯೋಗದಂತಹ ಮಂಡಳಿಗಳಿಂದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref name="EPA">{{cite web | last=Carl | first=Terry | publisher=[[United States Environmental Protection Agency|Environmental Protection Agency]] | title=EPA Congratulations Atlanta on Smart Growth Success| date=November ೧೮, ೨೦೦೫ | http://yosemite.epa.gov/opa/admpress.nsf/9f9e145a6a71391a852572a000657b5e/0e30c482fa56b3ac852570d00057768b!OpenDocument | accessdate = ೨೦೦೮-೦೪-೧೫}}</ref> ಇಸವಿ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟದ ವರ್ಜಿನಿಯಾ-ಹೈಲೆಂಡ್‌, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಇಂಗಾಲ-ತಟಸ್ಥ ವಲಯವಾಯಿತು. ವ್ಯಾಲಿ ವುಡ್‌ ಕಾರ್ಬನ್‌ ಸಿಕ್ವೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ಗೆ‌ (ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಜಾರ್ಜಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಎಕರೆಗಳ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶ) ನೇರವಾಗಿ ಧನನೆರವುನೀಡಲು ಶಿಕಾಗೊ ಕ್ಲೈಮೇಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ ಮೂಲಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾರ್ನರ್‌ ವರ್ಜಿನಿಯಾ-ಹೈಲೆಂಡ್‌ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ೧೭ ವರ್ತಕರನ್ನು ಅಂತರ-ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ವೇರಸ್‌ ಕಾರ್ಬನ್‌ ನ್ಯೂಟ್ರಲ್‌ ವಿನ್ಯಾಸ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು.<ref>{{Citation | last = Jay | first = Kate | title = First Carbon Neutral Zone Created in the United States | date = November 14, 2008 | url = http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS164153+14-Nov-2008+PRN20081114 | access-date = ಜುಲೈ 2, 2010 | archive-date = ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 7, 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090907024146/http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS164153+14-Nov-2008+PRN20081114 | url-status = dead }}</ref><ref>{{Citation | last = Auchmutey | first = Jim | title = Trying on carbon-neutral trend | newspaper = Atlanta Journal-Constitution | date = January 26, 2009 | url = http://www.ajc.com/services/content/printedition/2009/01/26/carbon0126b.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090306210207/http://www.ajc.com/services/content/printedition/2009/01/26/carbon0126b.html|archivedate=March 6, 2009}} </ref> == ಭೂಗೋಳ == === ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ ವಿವರಣೆ === [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಜನಗಣತಿ ಮಂಡಳಿ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಜನಗಣತಿ ಮಂಡಳಿಯ]] ಪ್ರಕಾರ, ನಗರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ {{convert|343.0|km2|sqmi|1|abbr=on}}. {{convert|341.2|km2|sqmi|1|abbr=on}} ನೆಲವಾಗಿದ್ದರೆ, {{convert|1.8|km2|sqmi|0|abbr=on}} ರಷ್ಟು ನೀರಾಗಿದೆ. ನೀರು ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ೦.೫೧%ರಷ್ಟಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು {{convert|1050|ft|m|0}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು {{convert|1010|ft|m|0}}, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರವು [[ಚಟ್ಟಾಚೂಚೀ ನದಿ|ಚಟ್ಟಾಚೂಚೀ ನದಿಯ]] ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ಏಣಿ|ಏಣಿನ]] ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. [[ಪೂರ್ವ ಖಂಡೀಯ ವಿಭಾಗ|ಪೂರ್ವ ಖಂಡೀಯ ವಿಭಾಗವು]] ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ನಗರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ, ಈ ವಿಭಾಗ ರೇಖೆಯು ಡೆಕಾಲ್ಬ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ ಹಾಗೂ ಡೆಕ್ಯಾಟುರ್‌ ಮೂಲಕ [[CSX]] ರೈಲು ಹಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="divide">{{cite web | last = Yeazel | first = Jack | title = Eastern Continental Divide in Georgia | date = 2007-03-23 | url = http://www.gpsinformation.org/jack/Divide/Divide.html | accessdate = 2007-07-05 | archive-date = 2007-05-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070529182756/http://www.gpsinformation.org/jack/Divide/Divide.html | url-status = dead }}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ಮಳೆನೀರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರದೊಳಗೆ]] ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಭಾಗದ ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಳೆ ನೀರು [[ಚಟ್ಟಚೂಚಿ ನದಿ|ಚಟ್ಟಚೂಚಿ ನದಿಯ]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಿ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಕೊಲ್ಲಿ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಕೊಲ್ಲಿಯೊಳಗೆ]] ಧುಮುಕುತ್ತದೆ.<ref name="divide"/> ಈ ನದಿಯು [[ACF ನದಿ ಪಾತ್ರ|ACF ನದಿ ಪಾತ್ರದ]] ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಲವು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವವು. ನಗರದ ಅತಿ ವಾಯುವ್ಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ನದಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗವು, ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಚಟ್ಟಚೂಚಿ ರಿವರ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ರಿಕ್ರಿಯೇಷನ್‌ ಏರಿಯಾ|ಚಟ್ಟಚೂಚಿ ರಿವರ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ರಿಕ್ರಿಯೇಷನ್‌ ಏರಿಯಾದ]] ಮೂಲಕ ಇನ್ನೂ ಸಂರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, ಕೆಳಹರಿವಿನಲ್ಲಿ, ಬರಗಾಲದ ಸಮಯ ಮಿತಿಮೀರಿದ ನೀರು ಬಳಕೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಹದ ಸಮಯ ಉಂಟಾಗುವ ಮಾಲಿನ್ಯವು, ನೆರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ [[ಅಲಬಾಮಾ]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಫ್ಲಾರಿಡಾದೊಂದಿಗೆ]] ಹೋರಾಟ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನು ಸಮರಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web | title = Florida, Alabama, Georgia water sharing | publisher = WaterWebster | date = | url = http://www.waterwebster.com/FloridaAlabamaGeorgia.htm | format = news archive | accessdate = 2007-07-05}}</ref><ref>{{cite web | title = Fact Sheet&nbsp;– Interstate Water Conflicts: Georgia&nbsp;— Alabama&nbsp;— Florida | publisher = Metro Atlanta Chamber of Commerce | date = | url = http://www.metroatlantachamber.com/macoc/initiatives/img/tri-statefactsheet.pdf | format = PDF | accessdate = 2007-07-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060220034927/http://www.metroatlantachamber.com/macoc/initiatives/img/tri-statefactsheet.pdf|archivedate=2006-02-20}}</ref> === ಹವಾಗುಣ === [[ಚಿತ್ರ:AtlantaSnow.jpg|thumb|ಚಳಿಗಾಲದ ಹಿಮ ಆವರಿಸಿರುವ ಆಟ್ಲಾಂಟಾದ ಪಿಯೆಡ್ಮಂಟ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌.]] [[ಕೊಪ್ಪೆನ್‌ ವಿಂಗಡಣೆ|ಕೊಪ್ಪೆನ್‌ ವಿಂಗಡಣೆಯ]] ಪ್ರಕಾರ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ [[ಆರ್ದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಉಪೋಷ್ಣ ವಲಯದ ಹವಾಗುಣ|ಆರ್ದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಉಪೋಷ್ಣ ವಲಯದ ಹವಾಗುಣವಿದೆ]] (Cfa). ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣಾಂಶವುಳ್ಳ, ಹೆಚ್ಚು ಆರ್ದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಬೇಸಿಗೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮೆದುವಾದ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತುಂಬ ತಣ್ಣಗಿರುವ ಚಳಿಗಾಲವಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧದ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಚಳಿ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ {{convert|89|°F|°C|0}} ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು; ಕಡಿಮೆ ಸರಾಸರಿ {{convert|71|°F|°C|0}}.<ref name="weather">{{cite web | title = Monthly Averages for Atlanta, Georgia (30303) | publisher = [[Weather Channel]]| format = Table | url = http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/30303?from=36hr_bottomnav_business | accessdate = 2008-03-23}}</ref> ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳು {{convert|100|°F|°C|0}} ಮೀರಬಹುದು. ಜುಲೈ ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ {{convert|105|°F|°C|0}} ನಗರದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣಾಂಶ.<ref name="weather"/> ಜನವರಿ ತಿಂಗಳು ಅತಿ ತಣ್ಣಗಿನ ಮಾಸವಾಗಿದೆ. ಈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಗರಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣಾಂಶ {{convert|52|°F|°C|0}} ಹಾಗೂ ಕನಿಷ್ಟ ಉಷ್ಣಾಂಶ {{convert|33|°F|°C|0}}.<ref name="weather"/> ಉತ್ತರ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸರಾಸರಿ ಕನಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳು ೨೦ರ ಅಪರಾರ್ಧ ಮತ್ತು ೩೦ರ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಬೀಸುವ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಹವೆಯ ಕಾರಣ, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಫಾಹ್ರೆನ್ಹೀಟ್‌ ಮಾಪನದಲ್ಲಿ ೬೦ ಅಥವಾ ೭೦ (ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹದಿ-ಉಷ್ಣಾಂಶದ ಅಪರಾರ್ಧ ಹಾಗೂ ೨೦ರ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ) ವಸಂತ ಋತುವಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ಹವೆಯ ಕಾರಣ, ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆಯ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ಹದಿ-ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳತ್ತ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು (−೧೧ to -೭ C). ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೮೯೯ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶ (-{{convert|9|°F|°C|0}}) ದಾಖಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="weather"/> ಆನಂತರ, ಜನವರಿ ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ -{{convert|8|°F|°C|0}} ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶವಾಗಿತ್ತು.<ref name="weather"/> ಅಷ್ಟೇ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಹೊಂದಿರುವ ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧದ ಇತರೆ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹವಾಗುಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವುದು ({{convert|1050|ft|m}}) ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. U.S.ನ ಅಗ್ನೇಯ ವಲಯದ ಇತರೆ ಸ್ಥಳಗಳಂತೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಳೆಯಾಗುವುದುಂಟು. ಇದು ವರ್ಷದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಮನಾಗಿ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. {{convert|50.2|in|mm|0}}ರಷ್ಟು ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="The Weather Channel Averages">{{cite web| url=http://www.weather.com/outlook/health/fitness/wxclimatology/monthly/USGA0028| title=Monthly Averages for Atlanta, GA| publisher=[[Weather.com]]| accessdate=೨೦೦೬-೦೪-೦೨| archive-date=2008-03-07| archive-url=https://web.archive.org/web/20080307105909/http://www.weather.com/outlook/health/fitness/wxclimatology/monthly/USGA0028| url-status=dead}}</ref> ಸರಾಸರಿ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೩೬ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಹಿಮಗಡ್ಡೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸರಾಸರಿ {{convert|2|in|cm|0}}ರಷ್ಟು ಹಿಮಪಾತವಾಗುತ್ತದೆ. ದಿನಾಂಕ ೨೩ ಜನವರಿ ೧೯೪೦ರಂದು ಅತಿ ಪ್ರಬಲ ಚಂಡಮಾರುತ ಬೀಸಿ {{convert|10|in|cm|0}} ತಂದಿತ್ತು. [[ಬಿರು ಹಿಮಗಾಳಿ|ಬಿರು ಹಿಮಗಾಳಿಗಳು]] ಬಹಳ ಅಪರೂಪ, ಆದರೂ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿವೆ. ಇಂತಹ ಒಂದು ಬಿರು ಹಿಮಗಾಳಿಯ [[ಮಾರ್ಚ್‌ 1993|ಮಾರ್ಚ್‌ 1993ರಲ್ಲಿ]] ಸಂಭವಿಸಿತು. ಪದೇ-ಪದೇ ಸಂಭವಿಸುವ [[ಇಬ್ಬನಿ ಬಿರುಗಾಳಿ|ಇಬ್ಬನಿ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು]] ಹಿಮಪಾತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಸ್ಯೆಯೊಡ್ಡಬಹುದು. ಇಂತಹ ತೀವ್ರ ಇಬ್ಬನಿ ಬಿರುಗಾಳಿಯು ೭ ಜನವರಿ ೧೯೭೩ರಂದು ಸಂಭವಿಸಿತೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.weather.com/encyclopedia/winter/ice.html| work=Storm Encyclopedia| publisher=[[Weather.com]]| title=Ice Storms| accessdate=2006-04-02| archive-date=2007-08-05| archive-url=https://web.archive.org/web/20070805095857/http://www.weather.com/encyclopedia/winter/ice.html| url-status=dead}}</ref> ಇಸವಿ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಲಂಗ್‌ ಅಸೋಷಿಯೇಷನ್‌ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದೂಷಿ ಕಣ-ಮಲಿನಕಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರ ಎನ್ನಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/environment/polluted_uscities.html|title=City Mayors: The most polluted US cities|publisher=citymayors.com|accessdate=2007-10-25}}</ref> ಮಾಲಿನ್ಯ, ಹೂಧೂಳು ಪ್ರಮಾಣ ಹಾಗೂ ವಿಮೆ ಮಾಡಿರದ ನಾಗರಿಕರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಅಸ್ತಮಾ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿರೋಧಕ (ಅಲರ್ಜಿ) ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೊಂದಿದೆ, ಅಸ್ತಮಾ ಪೀಡಿತರು ವಾಸಿಸಲು, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ ನಗರ ಎಂದು ಅಮೆರಿಕಾ ನಿರ್ಣಯಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.medscape.com/viewarticle/550984|title=Atlanta Named 2007 "Asthma Capital"|publisher=2007 [[WebMD]] Inc.|accessdate=೨೦೦೭-೧೦-೨೫|archive-date=2007-06-13|archive-url=https://archive.is/20070613103155/http://www.medscape.com/viewarticle/550984|url-status=dead}}</ref> ೧೪ ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೦೮ರಂದು, [[EF2]] [[ಸುಂಟರಗಾಳಿ|ಸುಂಟರಗಾಳಿಯು]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿತು. {{convert|135|mph|0|abbr=on}} ರವರೆಗಿನ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿತ್ತು. ಈ ಸುಂಟರಗಾಳಿಯು [[ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಅರೆನಾ]], [[ವೆಸ್ಟಿನ್‌ ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಪ್ಲಾಜಾ ಹೋಟಲ್‌]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಡೂಮ್‌]], [[ಸೆಂಟೆನಿಯಲ್‌ ಲೊಲಿಂಪಿಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌]], [[CNN ಸೆಂಟರ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸೆಂಟರ್‌|ಜಾರ್ಜಿಯಾ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ]] ಭಾರೀ ಹಾನಿಯುಂಟು ಮಾಡಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಹತ್ತಿರದ ನೆರೆ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಾನಿಯೊಡ್ಡಿತು. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ವೈನ್‌ ಸಿಟಿ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಬೆಜ್‌ಟೌನ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಫುಲ್ಟನ್‌ ಬ್ಯಾಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕಾಟನ್‌ ಮಿಲ್ಸ್]]‌ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಿಗೆ ಭಾರೀ ಹಾನಿಯೊಡ್ಡಿತು. ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಜನರಿಗೆ ಗಾಯಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಒಬ್ಬರು ಮಾತ್ರ ಮೃತರಾದರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು.<ref name="ajctornado">ಎಬರ್ಲೆ, ಟಿಮ್‌; ಷಿಯಾ, ಪಾಲ್‌. "[http://dr.coxnewsweb.com/www.ajc.com/content/stories/atlanta-tornado-claims-2-/ ಟೊರ್ನಡೊ ಕ್ಲೇಮ್ಸ್ ಒನ್‌ ಇನ್‌ ಪೊಲ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080418112428/http://dr.coxnewsweb.com/www.ajc.com/content/stories/atlanta-tornado-claims-2-/ |date=2008-04-18 }}." ''[[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಜರ್ನಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕಾಂಸ್ಟಿಟೂಷನ್‌]]. '' ೧೫ ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೦೮. ೨೯-೦೪-೨೦೦೮ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref> ಸುಂಟರಗಾಳಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿ ಸರಿಪಡಿಸಲು ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳು ಬೇಕಾಗಬಹುದು ಎಂದು ನಗರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದರು.<ref name="cnn17mar08">ಲೇಖಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ. "[http://edition.cnn.com/2008/US/weather/03/17/atlanta.tornado/index.html ಪೊಲೀಸ್‌ ಟು ಅಟ್ಲಾಂಟನ್ಸ್‌: ಇಫ್‌ ಯು ಕೆನ್‌, 'ಸ್ಟೇ ಔಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಸಿಟಿ']." ''[[CNN]].'' ೧೭ ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೦೮. ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು ೨೯-೦೪-೨೦೦೮.</ref> == ನಗರದ ನೋಟ == [[ಚಿತ್ರ:ATL2007.jpg|thumb|center|750px|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಹಾಗೂ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಸಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಭಾಗದ ಬಾನರೇಖೆ.]] === ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ === ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಬಾನರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ ಸೊಬಗಿನ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಮ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಿವೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಹೆಗ್ಗುರುತಾದ [[ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ ಪ್ಲಾಜಾ]] {{convert|1023|ft|m|0}} ಎತ್ತರವಿದ್ದು, [[ವಿಶ್ವದ 37ನೆಯ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ|ವಿಶ್ವದ 37ನೆಯ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ]]. [[ಶಿಕಾಗೊ]] ಹಾಗೂ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರಗಳ]] ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.infoplease.com/ipa/A0001338.html|title=World's Tallest Buildings | publisher= Infoplease |accessdate=2007-06-26}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:midtownatlanta.jpg|thumb|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]] [[ಚಿತ್ರ:Downtown atlanta night.jpg|thumb|ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]] ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಾದ [[ಸವಾನ್ನಾ]], [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಟನ್‌]], [[ವಿಲ್ಮಿಂಗ್ಟನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌]] ನಗರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ತನ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಳೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ವಾಸ್ತು ಶೈಲಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ಬದಲಿಗೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದ ಯೋಜನಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಅದನ್ನು ನೂತನ ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರಗತಿಪರ ನಗರವೆಂದು ಬಿಂಬಿಸುವ ಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಅದ್ದೂರಿಯಾದ ಆಧುನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref>ಕ್ರೇಗ್‌ (೧೯೯೫), ಪು. ೧೫</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಬಾನರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುವ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು U.S.ನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿವೆ, ಅಲ್ಲದೇ ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ವಾಸ್ತುವಿನ್ಯಾಸಕರಾದ [[ಮೈಕಲ್‌ ಗ್ರೇವ್ಸ್‌]], [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಮೇಯ್ಸರ್‌]], [[ಮಾರ್ಸೆಲ್‌ ಬ್ರುಯರ್‌]], [[ರೆಂಜೊ ಪಿಯಾನೊ]], ಪಿಕಾರ್ಡ್‌ ಚಿಲ್ಟನ್‌, ಹಾಗೂ, [[ಡೇವಿಡ್‌ ಚಿಪರ್ಫೀಲ್ಡ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ವಿನ್ಯಾಸಕರು ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಅತಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಮೂಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ [[ಜಾನ್‌ ಪೊರ್ಟ್ಮ|ಜಾನ್‌ ಪೊರ್ಟ್ಮನ್]]‌ ಆಗಿರಬಹುದು. ಇಸವಿ ೧೯೬೭ರಲ್ಲಿ [[ಹ್ಯಾಟ್‌ ರಿಜೆನ್ಸಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]] ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಅರಂಭಗೊಂಡು, ಮಧ್ಯಾಂಗಣವುಳ್ಳ (ಏಟ್ರಿಯಮ್‌) ಹೋಟೆಲ್‌ ರಚನೆಯು ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿತು. [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಟೆಕ್]]‌ನ [[ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್]]‌ ಪದವೀಧರ ಪೋರ್ಟ್ಮನ್, [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮರ್ಕೆಂಡೈಸ್‌ ಮಾರ್ಟ್‌]], [[ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಸೆಂಟರ್‌]], [[ವೆಸ್ಟಿನ್‌ ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಪ್ಲಾಜಾ ಹೋಟೆಲ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಸನ್‌ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ಪ್ಲಾಜಾ]] ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಮೂಲಕ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಭಾಗದ ನೋಟವನ್ನೇ ಬೆದಲಾಯಿಸಿದರು. ನಗರದ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಗರದ ಮೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿವೆ - [[ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]], [[ನಡುನಗರ ಪ್ರದೇಶ]] ಹಾಗೂ [[ಬಕ್ಹೆಡ್]]‌.<ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/ci/bo/?id=101302|title=Districts and Zones of Atlanta | publisher=Emporis.com |accessdate=2007-06-26}}</ref> ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಿವೆ - ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಪೆರಿಮೀಟರ್‌ ಸೆಂಟರ್]]‌ ಹಾಗೂ ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕಂಬರ್ಲೆಂಡ್‌]]/[[ವೈನಿಂಗ್ಸ್‌]]. ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಹ್ಯಾಟ್‌ ರೀಜೆನ್ಸಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹೋಟೆಲ್‌ನ <ref>[http://atlantaregency.hyatt.com/hyatt/hotels/index.jsp ಹ್ಯಾತ್‌ ರಿಜೆನ್ಸಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808164540/http://www.atlantaregency.hyatt.com/hyatt/hotels/index.jsp |date=2011-08-08 }}.</ref> ಸುತ್ತ ಗುಂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ೧೯೬೭ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಇನ್ನೂ ಹೊಸದಾದ [[191 ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಟವರ್‌]], [[ವೆಸ್ಟಿನ್‌ ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಪ್ಲಾಜಾ]], [[ಸನ್‌ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ಪ್ಲಾಜಾ]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಟವರ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಸೆಂಟರ್]]‌ನ ಕಟ್ಟಡಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಇನ್ನೂ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ 'ನಡುವಣ ಪ್ರದೇಶ'|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ 'ನಡುವಣ ಪ್ರದೇಶ'ವು]], ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ಒನ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. === ನಗರವಲಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ === ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ನಡುವಣ ಪ್ರದೇಶ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.<ref>{{cite web | last = Southerland | first = Randy | authorlink = | coauthors = | title = What do Atlanta's big law firms see in Midtown? | work = | publisher = Atlanta Business Chronicle | date = 2004-11-19 | url = http://www.bizjournals.com/atlanta/stories/2004/11/22/focus10.html | accessdate = 2008-12-01}}</ref> [[1180 ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ]] ಎಂಬುದು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊಚ್ಚಹೊಸ ಕಾರ್ಯಾಲಯ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. {{convert|645|ft|m|0}} ಎತ್ತರವಿರುವ ಈ ಕಟ್ಟಡವು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಿತು. ಆದೇ ವರ್ಷ U.S. ಗ್ರೀನ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನಿಂದ ಲೀಡರ್ಷಿಪ್‌ ಇನ್‌ ಇನರ್ಜಿ ಅಂಡ್‌ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್‌ ಡಿಸೈನ್‌ (LEED) ಸ್ವರ್ಣ ಪದಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರ ಗಳಿಸಿತು. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ೧೯ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೬ರಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಮಾರು ೬೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಸ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಮ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಸ್ತಾಪದ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದವು ಅಥವಾ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದವು.<ref name="A-T-L">{{cite web|url=http://www.urbanplanet.org/UP.Dynamic/atlanta.php|title=Growth in the A-T-L|publisher=UrbanPlanet Institute LLC|accessdate=2007-06-26|archive-date=2007-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20070523051820/http://www.urbanplanet.org/UP.Dynamic/atlanta.php|url-status=dead}}</ref> ಮುಂಚೆ ಬ್ರೌನ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಕೆಯ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಾಗಿದ್ದು ಮಿಶ್ರಿತ ಬಳಕೆಯ ನಗರವಲಯ ಜಿಲ್ಲೆಯೆಂದು ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾದ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸ್ಟೇಷನ್]]‌ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇಸವಿ ೨೦೦೬ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ನಡುವಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ, ೧೪-ವಿಭಾಗಗಳುಳ್ಳ [[ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಬೀದಿ|ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಬೀದಿಯನ್ನು]] ಬೀದಿ-ಮಟ್ಟದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ತಾಣವನ್ನಾಗಿಸಲು ಮಹಾಪೌರ ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಲಿನ್‌ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. [[ಬೆವರ್ಲಿ ಹಿಲ್ಸ್]]‌ [[ರೋಡಿಯೊ ಡ್ರೈವ್]]‌ ಅಥವಾ [[ಶಿಕಾಗೋ|ಶಿಕಾಗೋದ]] [[ಮ್ಯಾಗ್ನಿಫಿಕೆಂಟ್‌ ಮೈಲ್‌]] ತಾಣಗಳಿಗೆ ಸರಿಸಾಟಿಯಾಗಿಸುವುದು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಧ್ಯೇಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.midtownalliance.org/RET_Vision.htm|title=Expert: Peachtree Poised to Be Next Great Shopping Street|publisher=Midtown Alliance|accessdate=2007-06-26|archive-date=2007-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070530120727/http://www.midtownalliance.org/RET_Vision.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.midtownalliance.org/RET_ICSC.html|title=Mayor to Retailers: Peachtree Is Open for Business|publisher=Midtown Alliance|accessdate=2007-06-26|archive-date=2007-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070530103050/http://www.midtownalliance.org/RET_ICSC.html|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Album 23 186.jpg|thumb|upright|'ಮಿಡ್ಟೌನ್‌ ಮೈಲ್'ನಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಗಳುಳ್ಳ ಅತ್ಯೆತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳು.‌]] ಇಸವಿ ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಶತಾಬ್ದಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಉದ್ಯಾನ|ಶತಾಬ್ದಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಉದ್ಯಾನದ]] ಉದ್ಘಾಟನೆಯಂತಹ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯ ನಡೆದರೂ ಸಹ, ಇಷ್ಟೇ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಇತರೆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಉದ್ಯಾನ ಜಮೀನು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪ್ರತಿ ಸಾವಿರ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ {{convert|8.9|acre|m2}} ಹೊಂದಿದ್ದು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{cite web | title = Total Parkland per 1,000 Residents, by City | publisher = Center For City Park Excellence | date= 2006-06-19 | url = http://www.tpl.org/content_documents/ccpe_TotalAcresperResidents.pdf | format = PDF | accessdate= 2007-06-28 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20070628105538/http://www.tpl.org/content_documents/ccpe_TotalAcresperResidents.pdf |archivedate= 2007-09-28}}</ref> ಕೇಂದ್ರೀಯ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಗೂ ಬಕ್ಹೆಡ್‌ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋದಲ್ಲಿ, ಬಾನರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಹೊರವಲಯದತ್ತ ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುವ ದಟ್ಟ ಮರಗಳ ಛಾವಣಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ನಗರಕ್ಕೆ 'ಮರಗಳ ನಗರ' ಅಥವಾ 'ಅಡವಿಯಲ್ಲಿ ನಗರ' ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರೂ ದಕ್ಕಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.frommers.com/destinations/atlanta/0002010001.html|title=Introduction to Atlanta|publisher=Wiley Publishing, Inc.|work=Frommer's|accessdate=2007-06-26|archive-date=2007-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20070618034127/http://www.frommers.com/destinations/atlanta/0002010001.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.atlantamagazine.com/article.php?id=207 |title= City Observed: Power Plants |accessdate=2007-09-28 |last= Warhop |first= Bill |work= Atlanta |publisher= Atlanta Magazine |archiveurl= https://web.archive.org/web/20070607192757/http://www.atlantamagazine.com/article.php?id=207 |archivedate= 2007-06-07}}</ref> ಇಸವಿ ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ [[ಟ್ರೀಸ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]] ೬೮,೦೦೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮರಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟಿದೆ ಅಥವಾ ವಿತರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web | title = About Us | publisher = Trees Atlanta | url = http://www.treesatlanta.org/aboutus.html | accessdate = 2007-09-28 | archive-date = 2007-09-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070922033545/http://www.treesatlanta.org/aboutus.html | url-status = dead }}</ref> ನಗರದ ಉತ್ತರ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ [[ಬಕ್ಹೆಡ್]]‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಎಂಟು ಮೈಲ್‌ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಬ್ಯಾಟ್ಲ್‌, ಟುಕ್ಸೆಡೊ ಪಾರ್ಕ್‌, ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಹಿಲ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ಚಾಸ್ಟೇನ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಂತಹ ಸಮೃದ್ಧ ನೆರೆಹೊರೆಗಳಿವೆ. ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ನೆರೆಹೊರೆ ವಲಯ ಎಂಬ ಸಮಂಜಸ ಬಿರುದು ಗಳಿಸಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ನಗರವಲಯದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರಿಗಾಗಿ ಪುನರ್ವಸತಿ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆದ ಕಾರಣ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌ ಬಹುಬೇಗನೆ ಒಳ-ಪಟ್ಟಣದ ತಾಣವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದೆ. [[ಕಸಬುದಾರ|ಕಸಬುದಾರರ]] ಬಂಗಲೆಗಳು, [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್‌ ಯುಗ|ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್‌ ಯುಗದ]] ಭವನಗಳು ಹಾಗೂ ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತ ಅತಿ ಸೊಬಗಿನ, ನಗರವಯಲಯ ನೆರೆಹೊರೆಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿವೆ. ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ಥಿತಿವಂತ ನೆರೆಹೊರೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಇನ್ಮನ್‌ ಪಾರ್ಕ್]]‌, [[ಕ್ಯಾಂಡ್ಲರ್‌ ಪಾರ್ಕ್]]‌, [[ಲೇಕ್ ಕ್ಲೇರ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಲಿಟ್ಲ್‌ ಫೈವ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್]]‌ ಸಹ ಸೇರಿವೆ. [[ಕಿರ್ಕ್ವುಡ್‌]], [[ಒಲ್ಡ್‌ ಫೋರ್ತ್‌ ವಾರ್ಡ್‌]], [[ಈಸ್ಟ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]], [[ಕ್ಯಾಬೇಜ್‌ಟೌನ್‌]], [[ರೆಯ್ನೊಲ್ಡ್ಸ್‌ಟೌನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಎಡ್ಜ್‌ವುಡ್‌]] ಸಹ ಸ್ಥಿತಿವಂತ ನೆರೆಹೊರೆ ವಲಯಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.atlantaintownpaper.com/issue2/index.php?issue=2008_06# |title=Previous Editions |publisher=Atlantaintownpaper.com |date= |accessdate=2010-04-05 |archive-date=2012-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304195238/http://www.atlantaintownpaper.com/issue2/index.php?issue=2008_06 |url-status=dead }}</ref> ನಗರದ ಈ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮಳಿಗೆಗಳು, ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನವು ಸೊಬಗಿನಿಂಸ ಕೂಡಿರುವ ಕಾರಣ, ಯುವ ವಯಸ್ಕರ, ೧೮ರಿಂದ ೩೫ರ ವಯಸ್ಸಿನ [[ಅತ್ಯಾಧುನಿಕತೆಯ ಪೀಳಿಗೆ|ಅತ್ಯಾಧುನಿಕತೆಯ ಪೀಳಿಗೆಗೆ]] ಆಕರ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಗರದೊಳಗೆ ಹೊಸ ಸ್ಥಾನ ಕಲ್ಪಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿರುವ ನೆರೆಹೊರೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಕಲ್ಪಿಸಲು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾರರು ಹಲವು ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಸಹ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನಗರದ ನೈಋತ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ, [[ಕೊಲಿಯರ್‌ ಹೈಟ್ಸ್‌]] ಎಂಬ ಬಡಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜನಾಂಗದವರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಸ್ಕೇಡ್‌ ಹೈಟ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ಪೇಯ್ಟನ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ನಮತಹ ನೆರೆಹೊರೆಗಳೂ ಇವೆ.<ref>{{cite web | last = Guerrero | first = Lucio | authorlink = | coauthors = | title = Lake Forest No. 3 on list of best homes for rich | work = Chicago Sun-Times online edition | publisher = Chicago Sun-Times | date = 2001-03-13 | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20010313/ai_n13893847 | accessdate = 2008-12-01 | archive-date = 2019-10-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191017013413/http://findarticles.com/?noadc=1 | url-status = dead }}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಮನರಂಜನೆ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕಾದ ಕಲೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Fox Theatre Atlanta.jpg|thumb|upright|ಫಾಕ್ಸ್‌ ಥಿಯೆಟರ್‌]] [[ಚಿತ್ರ:10 The High.jpg|thumb|left|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ವುಡ್ರಫ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ನ ಅಂಗವಾದ ಹೈ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌.]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ]], [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಒಪೆರಾ]], [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬೆಲ್ಲೆ]], [[ನ್ಯೂ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಬರೋಕ್‌]], [[ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್‌ ಸಿಂಫೊನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಬಾಯ್‌ ಕ್ವಿರ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬಾಯ್‌ ಕ್ವಿರ್‌]] ಸಮೂಹಗಳು-ತಂಡಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸಂಯೋಜಕರಾರ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಷಾ]] ಹಾಗೂ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸಿಂಫೊನಿಯ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಸ್ಪ್ಯಾನೊ]] ಸಹ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಚಿರಪರಿಚಿತ ಹಾಗೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. {{Citation needed|date=March 2010}}. [[ಫಾಕ್ಸ್‌ ಥಿಯೆಟರ್]]‌ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣಗಳಿಸುವ ರಂಗಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುವ, ವಿವಿಧ ಗಾತ್ರ ಆಕಾರಗಳ ಹಲವು ಮನರಂಜನಾ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ. ಈ ಮಂದಿರಗಳು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹಾಗೂ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಪ್ರವಾಸೀ ವಾದ್ಯತಂಡಗಳ ಸಂಗೀತಗೋಷ್ಠಿಗಳ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿವೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ [[ದಿ ಟ್ಯಾಬರ್ನಾಕಲ್‌]], [[ವರೈಟಿ ಪ್ಲೇಹೌಸ್‌]], [[ದಿ ಮಾಸ್ಕ್ವೆರೇಡ್‌]], ದಿ ಸ್ಟಾರ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಬಾರ್‌ ಹಾಗೂ [[ದಿ EARL]] ಸೇರಿವೆ. ನಗರದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಖ್ಯಾತ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ [[ಹೈ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌]], [[ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್‌ ಪಪೆಟ್ರಿ ಆರ್ಟ್ಸ್‌]], [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಇಂಸ್ಟಿಟೂಟ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಅರ್ಟ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ ಆಫ್‌ ಕಂಟೆಂಪೋರರಿ ಆರ್ಟ್‌]] ಸೇರಿವೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಹಿಪ್‌-ಹಾಪ್‌ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಯ ಕಲಾವಿದರಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಇವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಸೊ ಸೊ ಡೆಫ್‌ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌]], [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಹಸ್ಲ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]], [[BME ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌]], [[ಬ್ಲಾಕ್‌ ಎಂಟರ್ಟೇನ್ಮೆಂಟ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಕಾನ್ವಿಕ್ಟ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌]] ಸೇರಿವೆ. ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ WWE [[ರೆಸ್ಲ್‌ಮ್ಯಾನಿಯಾ 27]] ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಲಿದೆ ಎಂದು ಈ ವರ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. === ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ === [[ಚಿತ್ರ:Ab30 (55).jpg|thumb|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಪಿಯೆಡ್ಮಂಟ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವಾಗಿದೆ.ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಬಾನರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಉದ್ಯಾನದ ಭಾಗವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಯಾವುದೇ ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಹದಿಮೂರನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಸವಿ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ೪೭೮,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದೇಶೀ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ನಗರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು.<ref>[http://tinet.ita.doc.gov/outreachpages/download_data_table/2007_States_and_Cities.pdf ಒವರ್ಸೀಸ್‌ ವಿಸಿಟೇಷನ್‌ ಎಸ್ಟಿಮೇಟ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ U.S. ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌, ಸಿಟೀಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸೆನ್ಸಸ್‌ ರೀಜನ್ಸ್‌: 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100414232611/http://www.tinet.ita.doc.gov/outreachpages/download_data_table/2007_States_and_Cities.pdf |date=2010-04-14 }}, ೧೩-೧೧-೨೦೦೯ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ (''[[ಫೊರ್ಬ್ಸ್‌]]'' ಪ್ರಕಾರ, ೩೭ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು.<ref>[http://www.forbestraveler.com/best-lists/most-visited-us-cities-slide-7.html?thisSpeed=25000 ಅಮೆರಿಕಾದ 30ಅತಿ ಸಂದರ್ಶಿತ ನಗರಗಳು - ForbesTraveler.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415155942/http://www.forbestraveler.com/best-lists/most-visited-us-cities-slide-7.html?thisSpeed=25000 |date=2009-04-15 }}, ೧೩-೧೧-೨೦೦೯ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಅಕ್ವಾರಿಯಮ್‌]] ಎಂಬ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಒಳಾಂಗಣ ಮತ್ಸ್ಯಾಲಯವಿದೆ. ಇದು ೨೩ ನವೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೫ರಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಮೇ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಮತ್ಸ್ಯಾಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಕೋಕಾ ಕೋಲಾ]], ವಿಶ್ವ-ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಈ ಪಾನೀಯದ ಕುರಿತು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ವಿವಿಧ ಕೋಕಾ ಕೋಲಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ರುಚಿ ನೋಡಲು ಭೇಟಿಗಾರರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಮನರಂಜನಾ ಮಳಿಗೆ [[ಅಂಡರ್ಗ್ರೌಂಡ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]], ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ರಸ್ತೆಗಳ ಕೆಳಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ನಡುವಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಾಯವ್ಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸ್ಟೇಷನ್]]‌ ಎಂಬ ವಿಶಾಲವಾದ ಹೊಸ ನಗರವಲಯದ ನವೀಕರಣಾ ಯೋಜನೆಯು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೦೦೫ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತೆರೆಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:TheVarsity Atlanta-GA.jpg|thumb|ಸುಮಾರು 75 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದಿಂದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ.]] ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಲಲಿತ ಕಲೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ, ಪಾನೀಯಗಳ ಕುರಿತು ವಿವಿಧ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿವೆ.. ನಗರದಲ್ಲಿನ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೆಂಟರ್‌]]; [[ಕಾರ್ಟರ್‌ ಸೆಂಟರ್‌]]; [[ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಲೂಥರ್‌ ಕಿಂಗ್‌ ಜೂನಿಯರ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಸೈಟ್‌]]; [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸೈಕ್ಲೊರಾಮಾ ಅಂಡ್‌ ಸಿವಿಲ್‌ ವಾರ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌]]; [[ರೋಡ್ಸ್‌ ಹಾಲ್‌]] ಎಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯ, ಹಾಗೂ [[ಮಾರ್ಗಾರೆಟ್‌ ಮಿಚೆಲ್‌ ಹೌಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌]] ಸೇರಿದೆ. ಮಕ್ಕಳ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಫರ್ನ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಸೈಯನ್ಸ್‌ ಸೆಂಟರ್‌]] ಹಾಗೂ ಇಮ್ಯಾಜಿನ್‌ ಇಟ್‌! ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ ಆಫ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸೇರಿವೆ. ವಾರ್ಷಿಕ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಡಾಗ್ವುಡ್‌ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪ್ರೈಡ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹಲವು ಉತ್ಸವಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಪಿಯೆಡ್ಮಾಂಟ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="piedmonthist">{{cite web | title = Park History | publisher = Piedmont Park Conservancy | url = http://www.piedmontpark.org/history/history.html | accessdate = 2007-07-07 | archive-date = 2007-07-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070704150329/http://www.piedmontpark.org/history/history.html | url-status = dead }}</ref> [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬಾಟನಿಕಲ್‌ ಗಾರ್ಡನ್‌]] ಉದ್ಯಾನದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. [[ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌|ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಝೂ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ|ಝೂ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ]] [[ಪಾಂಡಾ]] ಪ್ರದರ್ಶನವಿದೆ. [[ಸ್ಟೋನ್‌ ಮೌಂಟೆನ್]]‌ ನಗರದ ಪೂರ್ವಬದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ವಿಶಾಲವಾದ [[ಬೆಣಚುಕಲ್ಲಾ|ಬೆಣಚುಕಲ್ಲಾಗಿದೆ]].<ref name="stone_mountain_encyclopedia">{{cite web | last = Stewart | first = Bruce E. | title = Stone Mountain | work = The New Georgia Encyclopedia | publisher = Georgia Humanities Council and the University of Georgia Press | date= 2004-05-14 | url = http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-2145 | accessdate = 2007-09-28}}</ref> ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಶ್ರಮ ದಿನ ವಾರಾಂತ್ಯದಂದು, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಗೂ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಭೆಯಾದ [[ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌*ಕಾನ್‌]] ಹ್ಯಾಟ್‌ ರೀಜೆನ್ಸಿ, ಮ್ಯಾರಿಯಾಟ್‌ ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್‌, ಹಿಲ್ಟನ್‌ ಹಾಗೂ ಷೆರಾಟನ್‌ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವಾರ್ಷಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೩೦,೦೦೦ ಜನರು ಭೇಟಿನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇಡೀ ಆಗಸ್ಟ್‌ ತಿಂಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಮುಡಿಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆ ತಿಂಗಳ ಪೂರ್ತಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ '''ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಮಂತ್‌''' <ref>{{Cite web |url=http://www.independentfilmmonth.com/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-09 |archive-date=2010-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100412002529/http://independentfilmmonth.com/ |url-status=dead }}</ref> ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ನಡುವಣ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ನಡುವಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ]] [[ಔಟ್‌ ಆನ್‌ ಫಿಲ್ಮ್]]‌ ಎಂಬ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಹಾಗೂ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>http://www.outonfilm.org</ref> === ಧರ್ಮ === [[ಚಿತ್ರ:Church on North Ave and Peachtree St.JPG|thumb|left|ನಾರ್ತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ ಹಾಗೂ ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನ ಅಗ್ನೇಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಾರ್ತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೆರಿಯನ್‌ ಇಗರ್ಜಿ.]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ೧,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ.<ref name="infoplease">{{cite web|url=http://www.infoplease.com/ipa/A0108481.html|title=Atlanta, Ga. | work= Information Please Database | publisher= Pearson Education, Inc | accessdate=2006-05-17}}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟಂಟ್‌ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಪಂಥದವರು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. [[ಸದರ್ನ್‌ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್‌]], [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್‌ ಚರ್ಚ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೆರಿಯನ್‌ ಚರ್ಚ್ (USA)]] ಸೇರಿದಂತೆ, ನಗರವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸದರ್ನ್‌ ವರ್ಗಗಳ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬೃಹತ್‌ ಇಗರ್ಜಿಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿವೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚುತಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ [[ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌]] ಪಂಥೀಯರಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ೨೯೨,೩೦೦ ಇದ್ದದ್ದು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ೭೫೦,೦೦೦ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ಇದು ೧೫೬%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|title=Parishes Receive Data As Catholic Population Surges|last=Nelson|first=Andrew|date=2009-01-01|work=The Georgia Bulletin|publisher=The Catholic Archdiosese of Atlanta|page=10|accessdate=2009-01-03}}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳ ಪೈಕಿ ೧೦%ರಷ್ಟು ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ ಪಂಥದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.btobmagazine.com/Articles/2008/April/cre_beat.html |title=Business to Business Magazine: Not just for Sunday anymore |publisher=Btobmagazine.com |date= |accessdate=2010-04-05}}</ref> ೮೪ನೆಯ ಪಾದ್ರಿಯಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಆರ್ಚ್‌ಡಯೊಸೀಸ್‌|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಆರ್ಚ್‌ಡಯೊಸೀಸ್‌ನ]] ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾದ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರವು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮಹಾನಗರ ವಲಯವಾಗಿದೆ. [[ಕತೀಡ್ರಲ್‌ ಆಫ್‌ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ ದಿ ಕಿಂಗ್]]‌ ಎಂಬುದು ಆರ್ಚ್‌ಡಯೊಸೀಸ್‌ನ ಕತೀಡ್ರಲ್‌ (ಪ್ರಧಾನ ಇಗರ್ಜಿ) ಆಗಿದೆ. [[ಪರಮಪೂಜ್ಯ ವಿಲ್ಟನ್‌ ಡಿ. ಗ್ರೆಗರಿ]] ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಧಾನ ಬಿಷಪ್‌ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="archatl.com">{{cite web |url=http://www.archatl.com/about/stats.html |title=Archdiocese of Atlanta Statistics |publisher=Archatl.com |date= |accessdate=2010-04-05 |archive-date=2010-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100917092342/http://archatl.com/about/stats.html |url-status=dead }}</ref><ref name="qhvzfl">{{cite web | last = Nelson | first = Andrew | authorlink = | coauthors = | title = Catholic Population Officially Leaps To 650,000 | work = The Georgia Bulletin | publisher = | date = 2007-09-06 | url = http://www.georgiabulletin.org/local/2007/09/06/pop/ | accessdate = 2007-12-19 | archive-date = 2007-10-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071013103217/http://www.georgiabulletin.org/local/2007/09/06/pop/ | url-status = dead }}</ref> ಮಹಾನಗರದ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಈಸ್ಟರ್ನ್‌ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ [[ಮೆಲ್ಕೀಟ್]], [[ಮೆರೋನೀಟ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಬೈಸ್ಯಾಂಟೈನ್‌]] ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ ಪಂಥದವರಿಗಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ [[ಎಪಾರ್ಕಿ|ಎಪಾರ್ಕಿಗಳ]] (ಗ್ರೀಕ್‌ ದೇಶದ ಬಿಷಪ್‌ನ ಪ್ರಾಂತಗಳ) ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೊಳಪಡುತ್ತವೆ.<ref>ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [http://www.stjohnmelkite.org/ ಸೇಂಟ್‌ ಜಾನ್‌ ಕ್ರಿಸೊಸ್ಟೊಮ್‌ ಮೆಲ್ಕೈಟ್‌ ಕ್ಯಾತಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚ್‌]; [[ಎಪಾರ್ಕಿ ಆಫ್‌ ಸೇಂಟ್‌ ಮೆರೊನ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌|ಎಪಾರ್ಕಿ ಆಫ್‌ ಸೇಂಟ್‌ ಮೆರೊನ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ]] [http://www.sjmcc.org/ ಸೇಂಟ್‌ ಜೋಸೆಫ್‌ ಮೆರೊನೈಟ್‌ ಕ್ಯಾತಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚ್‌]; ಹಾಗೂ [http://www.byzantines.net/epiphany/ ಇಪಿಫನಿ ಬೈಜಾನ್ಟೀನ್‌ ಕ್ಯಾತಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚ್‌] ಸೇರಿವೆ.</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೀಕ್‌ ಆರ್ಥಡಾಕ್ಸ್]]‌ ಅನಂಷಿಯೇಷನ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಇಗರ್ಜಿಯಿದೆ. ಇದು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರದ ಇಗರ್ಜಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಹಾಗೂ ಅದರ ಬಿಷಪ್‌ ಅಲೆಕ್ಸಿಯೊಸ್‌ನ ಪೀಠವಾಗಿದೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಇತರೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರಿಸ್ತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳ (ಅರ್ಥಡಾಕ್ಸ್‌ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಜುರಿಸ್ಟಿಕ್ಷನ್‌) ಪೈಕಿ ಅಂಟಿಯೊಕಿಯನ್‌ ಆರ್ಥಡಾಕ್ಸ್‌ ಚರ್ಚ್‌, ರಷ್ಯನ್‌ ಆರ್ಥಡಾಕ್ಸ್‌ ಚರ್ಚ್‌, ರೊಮ್ಯಾನಿಯನ್‌ ಆರ್ಥಡಾಕ್ಸ್‌ ಚರ್ಚ್‌, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್‌ ಅರ್ಥಡಾಕ್ಸ್‌ ಚರ್ಚ್‌, ಸರ್ಬಿಯನ್‌ ಅರ್ಥಡಾಕ್ಸ್‌ ಚರ್ಚ್‌ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಡಾಕ್ಸ್‌ ಚರ್ಚ್‌ ಇನ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ ಸೇರಿವೆ. [[ಎಪಿಸ್ಕೊಪಲ್‌ ಡಯೊಸೀಸ್ ಆಫ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ|ಎಪಿಸ್ಕೊಪಲ್‌ ಡಯೊಸೀಸ್ ಆಫ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ]] [[ಪೀಠ|ಪೀಠವೂ]] ಸಹ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಇಡೀ ಉತ್ತರಾರ್ಧ, ಮಧ್ಯ ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಜಾರ್ಜಿಯಾದ [[ಚಟ್ಟಚೂಚಿ ನದಿ]] ಕಣಿವೆ ಈ ಪೀಠದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.‌ ಬಕ್ಹೆಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಕತೀಡ್ರಲ್‌ ಆಫ್‌ ಸೇಂಟ್‌ ಫಿಲಿಪ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವಿದೆ. [[ಮಹಾಪೂಜ್ಯ]] [[ಜೆ. ನೀಲ್‌ ಅಲೆಕ್ಸ್ಯಾಂಡರ್]]‌ ಈ ಡಯೊಸೀಸ್‌ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = The Episcopal Church in Georgia | work = | publisher = The Episcopal Diocese of Atlanta | date = | url = http://www.episcopalatlanta.org/bishop/index.html | accessdate = 2007-12-26 | archive-date = 2007-12-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071219001641/http://www.episcopalatlanta.org/bishop/index.html | url-status = dead }}</ref> ಹಲವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚರ್ಚ್‌ ಸಮುದಾಯಗಳಗೂ ಸಹ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. [[ಇವ್ಯಾಂಜೆಲಿಕಲ್ ಲೂತರನ್‌ ಚರ್ಚ್‌ ಇನ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ]]‌ ದ ಅಗ್ನೇಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಭೆಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವೆಡೆ ELCA ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳಿವೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಂಟು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌]] ಇಗರ್ಜಿಗಳಿವೆ. [[ಸ್ವೀಟ್‌ ಆಬರ್ನ್]]‌ ಬಡಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ 'ಫರ್ಸ್ಟ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಗೇಷನಲ್' ಇದರಲ್ಲೊಂದು. ಮಾಜಿ ಮಹಾಪೌರ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಯಂಗ್‌ ಈ ಇಗರ್ಜಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದದ್ದು ಫರ್ಸ್ಟ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಗೇಷನಲ್‌ನ ಮಹತ್ವ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಸೇರಿದ [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಅಫ್ರಿಕನ್‌ ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್‌ ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್‌ ಚರ್ಚ್]]‌ಗಳು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಇಗರ್ಜಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಕೇಂದ್ರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿನ]] [[ಇಂಟರ್‌ಡಿನಾಮಿನೇಷನಲ್‌ ಥಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌]] ಸಂಕೀರ್ಣದ ಅಂಶವಾದ ಹಲವು ಧರ್ಮಶಾಲೆಗಳಿವೆ. [[ಸ್ಯಾಲ್ವೇಷನ್‌ ಆರ್ಮಿ|ಸ್ಯಾಲ್ವೇಷನ್‌ ಆರ್ಮಿಯ]] ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web | title = About The Salvation Army | publisher = The Salvation Army | url = http://www.salvationarmysouth.org/about.htm | accessdate = 2007-09-21 | archive-date = 2007-09-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070929040524/http://www.salvationarmysouth.org/about.htm | url-status = dead }}</ref> ಎಂಟು ಇಗರ್ಜಿಗಳು, ಹಲವು ಸಮಾಜಸೇವಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಕ್ಷೇತ್ರದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಹಲವು ಯುವ ಸಮುದಾಯಗಳು ಈ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. [[ದಿ ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಜೀಸಸ್‌ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಲ್ಯಾಟರ್‌-ಡೇ ಸೇಂಟ್ಸ್‌|ದಿ ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಜೀಸಸ್‌ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಲ್ಯಾಟರ್‌-ಡೇ ಸೇಂಟ್ಸ್‌ನ]] ದೇವಲಯವು, ನಗರದ ಹೊರವಲಯದ ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಸ್ಯಾಂಡಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಪಕ್ಕದ [[ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಲಿಲ್ಬರ್ನ್‌|ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಲಿಲ್ಬರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ BAPS ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ್‌ ಮಂದಿರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ BAPS ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ್‌ ಮಂದಿರವು]] [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಆಚೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲವಾಗಿದೆ.<ref name="NYT-Temple">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/07/05/arts/design/05temp.html?ei=5088&en=40844fd9848bc220&ex=1341288000&partner=rssnyt&emc=rss?GlobalFeedDesignNews&pagewanted=all|title=In a Suburb of Atlanta, a Temple Stops Traffic |last=Goodman |first=Brenda|date=July 5, 2007|work=The New York Times|accessdate=2009-09-10}}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು ೧೫ [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ|ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳ]] ಪೈಕಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಜೊತೆಗೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, ಆಗಸ್ಟಾ, ಮೆಕಾನ್, ಪೆರ್ರಿ, ಸವಾನಾ, ಕೊಲಂಬಸ್‌, ರೋಮ್‌/ಕಾರ್ಟರ್ಸ್‌ವಿಲ್‌ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ದೂರದ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸುಮಾರು ೧೦೦,೦೦೦ [[ಹಿಂದೂ|ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ]] ಸೇರಿರುವ ಜಾರ್ಜಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಏಳು ಇತರೆ [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ|ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ]]. ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೫,೦೦೦ [[ಮುಸ್ಲಿಮ್|ಮುಸಲ್ಮಾನರಿದ್ದಾರೆ]] ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು ೩೫ [[ಮಸೀದಿ|ಮಸೀದಿಗಳಿವೆ]].<ref>{{cite web |url=http://alfarooqmasjid.org/dnn/Home/AboutAlFarooqMasjid/Community/tabid/56/Default.aspx |title=Community |publisher=Alfarooqmasjid.org |date= |accessdate=2010-04-05 |archive-date=2010-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100410163734/http://www.alfarooqmasjid.org/dnn/Home/AboutAlFarooqMasjid/Community/tabid/56/Default.aspx |url-status=dead }}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರದಲ್ಲಿ ಯಹೂದ್ಯರು ಸುಮಾರು ೬೧,೩೦೦ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ೧೨೦,೦೦೦ ಜನರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Jewish">{{cite web | title = Jewish Community Centennial Study 2006 | publisher = Jewish Federation of Greater Atlanta | url = http://www.shalomatlanta.org/page.html?ArticleID=121291 | accessdate = 2007-09-28 | archive-date = 2007-09-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070928123831/http://www.shalomatlanta.org/page.html?ArticleID=121291 | url-status = dead }}</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ಯಹೂದ್ಯರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೭ರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದದ್ದು, ಇಂದು ಅದು ೧೧ನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref name="Jewish"/> ಕೊರಿಯನ್‌ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌/ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್‌/ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್‌ ಚರ್ಚ್‌, [[ತಮಿಳ್‌ ಚರ್ಚ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]], ತೆಲುಗು ಚರ್ಚ್‌, ಹಿಂದಿ ಚರ್ಚ್‌, ಮಲಯಾಳಂ ಚರ್ಚ್‌, ಇಥಿಯೊಪಿಯನ್‌ ಚರ್ಚ್‌, ಚೀನೀ ಹಾಗೂ ಹಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜನಾಂಗೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳ ಇಗರ್ಜಿಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. === ಕ್ರೀಡೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Turner field Braves.jpg|thumb|ಟರ್ನರ್‌ ಫೀಲ್ಡ್‌]] ಹಲವು ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡಾ ಅಧಿಕೃತ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್‌ಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[U.S.ನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ವಿವಿಧ ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳು]] ಸೇರಿವೆ. [[ಮೇಜರ್‌ ಲೀಗ್‌ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್]]‌ನ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬ್ರೇವ್ಸ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ನ]] [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಫ್ಯಾಲ್ಕಾನ್ಸ್‌]] ೧೯೬೬ರಿಂದಲೂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಿವೆ. ಬ್ರೇವ್ಸ್‌ ತಂಡವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧೮೭೧ರಲ್ಲಿ ಬಾಸ್ಟನ್‌ ರೆಡ್‌ ಸ್ಟಾಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಹೆಸರಿನಡಿ ಆಟವಾಡಿತು. ಇದು ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹಳೆಯ, ಸತತವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡಾ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್‌ ಆಗಿದೆ.<ref name="braves_oldest_team">"[http://atlanta.braves.mlb.com/atl/history/story_of_the_braves.jsp ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಬ್ರೇವ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151030062629/http://atlanta.braves.mlb.com/atl/history/story_of_the_braves.jsp |date=2015-10-30 }}." ''[[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬ್ರೇವ್ಸ್‌]].'' ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೮ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref> ಬ್ರೇವ್ಸ್‌ ತಂಡವು [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಸೀರೀಸ್]]‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿತು. ಇಸವಿ ೧೯೯೧ರಿಂದ ೨೦೦೫ರ ವರೆಗೆ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ೧೪ ಸತತ ಡಿವಿಜನಲ್‌ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಜಯಗಳಿಸಿತ್ತು. [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಫ್ಯಾಲ್ಕಾನ್ಸ್]]‌ [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌|ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಆಡುವ [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್]]‌ ತಂಡವಾಗಿದೆ. ಇಸವಿ ೧೯೬೬ರಿಂದಲೂ ಅದು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಆಭ್ಯಸಿಸಿ ಆಡುತ್ತಲಿದೆ. ತಂಡವು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಡೋಮ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದೆ. ಈ ತಂಡವು ಮೂರು ಬಾರಿ (೧೯೮೦, ೧೯೯೮, ೨೦೦೪) ಡಿವಿಜನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಕಾನ್ಫೆರೆನ್ಸ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದೆ. ದಿನಾಂಕ ೩೧ ಜನವರಿ ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಈ ತಂಡವು [[ಸೂಪರ್‌ ಬೌಲ್‌ XXXIII]] ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಡೆನ್ವರ್‌ ಬ್ರಾಂಕೊಸ್‌]] ವಿರುದ್ಧ ಸೋತು ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ [[ಸೂಪರ್‌ ಬೌಲ್‌ XXVIII]] ಹಾಗೂ ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ [[ಸೂಪರ್‌ ಬೌಲ್‌ XXXIV]] ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿತು.<ref name="falcons">"[http://www.atlantafalcons.com/People/Alumni/History.aspx ಹಿಸ್ಟರಿ: ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಫಾಲ್ಕಾನ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225201702/http://www.atlantafalcons.com/People/Alumni/History.aspx |date=2009-02-25 }}." ''[[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಫಾಲ್ಕಾನ್ಸ್‌]].'' ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೮ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref> [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌]] ಸದಸ್ಯ ತಂಡ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಕ್ಸ್‌ ೧೯೬೮ರಿಂದಲೂ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಲಿದೆ. ತಂಡದ ಇತಿಹಾಸವು ೧೯೪೬ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಅಂದು ತಂಡವು ಟ್ರೈ-ಸಿಟೀಸ್‌ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಹಾಕ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಹೊತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದು [[ಕ್ವಾಡ್ ಸಿಟೀಸ್‌]] (ಎಲಿನಾಯಿಸ್ ರಾಜ್ಯದ [[ಮೊಲೀನ್‌]] ಮತ್ತು [[ರಾಕ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]], ಹಾಗೂ [[ಐಯೊವಾದ ಡೇವೆನ್ಪೋರ್ಟ್‌]]) ಎನ್ನಲಾದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ತಂಡವು ಅಭ್ಯಸಿಸಿ, ಅಟವಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ತಂಡವು ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ವಕಿಗೆ ಹಾಗೂ ೧೯೫೫ರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ತಂಡವು ಸೇಂಟ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌ ಹಾಕ್ಸ್‌ ಆಗಿ ತನ್ನ ಏಕೈಕ [[NBA ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ಸ್‌]] ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿತು. ತಂಡವು ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾಗೆ ಆಗಮಿಸಿತು.<ref name="hawks_history">"[http://www.nba.com/hawks/history/00400483.html ಎ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್‌ ರಿಚ್‌ ವಿತ್‌ ಟ್ರೆಡಿಷನ್‌: ಫ್ರಮ್‌ ಪೆಟ್ಟಿಟ್‌ ಟು 'ಪಿಸ್ಟೊಲ್‌ ಪೀಟ್‌' ಟು ದಿ 'ಹ್ಯುಮನ್‌ ಹೈಲೈಟ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌']." ''[[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಕ್ಸ್‌]].'' ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೮ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಿಸ್ತರಿತ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್‌ ಪಡೆಯುವುದು ಎಂದು [[ವಿಮೆನ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌]] (WNBA) ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್‌ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಆಟದ ಋತುವನ್ನು ಮೇ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಹೊಸ ತಂಡವು [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಡ್ರೀಮ್]]‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, [[ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಅರೆನಾ|ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಅರೆನಾದಲ್ಲಿ]] ಆಟವಾಡುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಕ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹೊಂದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|title = The WNBA Is Coming to Atlanta in 2008|work = WNBA.com|publisher = WNBA Enterprises, LLC|date = 2008-01-22|url = http://aol.wnba.com/atlanta/|accessdate = 2008-03-21|archive-date = 2008-04-10|archive-url = https://web.archive.org/web/20080410063906/http://aol.wnba.com/atlanta/|url-status = dead}}</ref> ೧೯೭೨ರಿಂದ ೧೯೮೦ರ ವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಫ್ಲೇಮ್ಸ್]]‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ (NHL) [[ಐಸ್‌ ಹಾಕಿ]] ಆಡುತ್ತಿತ್ತು. ಫ್ರಾಂಚೈಸ್‌ ಮಾಲೀಕರು ಹಣಕಾಸಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ, ತಂಡವು ಕೆನಡಾ ದೇಶದ [[ಆಲ್ಬರ್ಟಾ|ಆಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿರುವ]] [[ಕ್ಯಾಲ್ಗರಿ]] ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು, [[ಕ್ಯಾಲ್ಗರಿ ಫ್ಲೇಮ್ಸ್‌]] ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ದಿನಾಂಕ ೨೫ ಜೂನ್‌ ೧೯೭೭ರಂದು ಅಟ್ಲಾಂಟಾಗೆ NHL ವಿಸ್ತರಿತ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್‌ ನೀಡಲಾಯಿತು. [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಥ್ರ್ಯಾಷರ್ಸ್‌]] ತಂಡದ ಅತಿ-ನೂತನ [[ಐಸ್‌ ಹಾಕಿ]] ತಂಡವಾಯಿತು. ಥ್ರ್ಯಾಷರ್ಸ್‌ ತಂಡವು [[ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಅರೇನಾ|ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಅರೇನಾದಲ್ಲಿ]] ಆಟವಾಡುತ್ತದೆ. ತಂಡವು ೧೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೧೯೯೯ರಿಂದ ಆಟ ಆರಂಭಿಸಿ, ಋತು-ಪೂರ್ವ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರೇಂಜರ್ಸ್]]‌ ತಂಡದ ವಿರುದ್ಧ ೨-೩ ಗೋಲುಗಳ ಅಂತರದಿಂದ ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಥ್ರ್ಯಾಷರ್ಸ್‌ ತಂಡವು ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೧೯೯೯ರಂದು [[ಕ್ಯಾಲ್ಗರಿ ಫ್ಲೇಮ್ಸ್]]‌ ತಂಡವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಮೊದಲ ಜಯ ಸಂಪಾದಿಸಿತು.<ref name="thrashers_history">"[http://thrashers.nhl.com/team/app/?service=page&amp;page=NHLPage&amp;id=13738 ಇತಿಹಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090617200706/http://thrashers.nhl.com/team/app/?service=page&page=NHLPage&id=13738 |date=2009-06-17 }}." ''[[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಥ್ರ್ಯಾಷರ್ಸ್‌]].'' ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೮ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಂದೂ ಹಾಗೂ ಇಂದೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕರ್‌ ತಂಡ 'ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬೀಟ್‌'ನ ತಾಣವಾಗಿದೆ. [[ವಿಮೆನ್ಸ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸಾಕ್ಕರ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]]‌ (WUSA, ೨೦೦೧–೨೦೦೩) ಸದಸ್ಯ ತಂಡವಾಗಿದ್ದ [[ಮೂಲತಃ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬೀಟ್]]‌ ತಂಡವು, ಲೀಗ್‌ನ ಮೂರೂ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲೇ-ಆಫ್‌ ಹಂತದ ವರೆಗೂ ತಲುಪಿದ ಏಕೈಕ ತಂಡವಾಗಿತ್ತು. ನೂತನ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬೀಟ್‌ ತಂಡವು ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ [[ವಿಮೆನ್ಸ್‌ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌ ಸಾಕರ್]]‌ (WPS)ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆಟವಾಡಿತು. ಇದರ ನಂತರದ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಹೊರವಲಯದ [[ಕೆನಸಾ|ಕೆನಸಾದಲ್ಲಿರುವ]] [[ಕೆನಸಾ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ|ಕೆನಸಾ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯೊಂದಿಗೆ]] ಹಂಚಿಕೊಂಡ, ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ [[ಸಾಕ್ಕರ್‌-ವಿಶೇಷ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ|ಸಾಕ್ಕರ್‌-ವಿಶೇಷ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ]] ತನ್ನ ಮೊದಲ ಆಟವಾಡಿತು. [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸಾಕ್ಕರ್ ಲೀಗ್ಸ್‌]] ಮೊದಲ ವರ್ಗ (ಪುರುಷರು) ಹಾಗೂ ಡಬ್ಲೂ ಲೀಗ್‌ (ಮಹಿಳೆಯರು) ಸದಸ್ಯ ತಂಡವಾಗಿರುವ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸಿಲ್ವರ್ಬ್ಯಾಕ್ಸ್‌]] ತಂಡಕ್ಕೂ ಸಹ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಇಸವಿ ೨೦೦೭ ಸಿಲ್ವರ್‌ಬ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ತಂಡದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಋತುವಾಗಿತ್ತು. USL ಅಂತಿಮ ಹಂತದ ವರೆಗೂ ತಲುಪಿ, [[ಸಿಯಾಟಲ್‌ ಸೌಂಡರ್ಸ್‌]] ವಿರುದ್ಧ ಸೋಲುಂಡಿತು. ಈ ತಂಡವು ಅಂದಿನಿಂದ [[MLS|MLSಗೆ]] ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ. [[ಮೇಜರ್‌ ಲೀಗ್‌ ಸಾಕ್ಕರ್]]‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣಾ ತಂಡಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ಅಟ್ಲಾಂಟಾವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="league_goals">{{cite web|last = Falkoff|first = Robert|title = Commissioner outlines league goals|publisher = Major League Soccer, L.L.C|date = 2007-11-16|url = http://www.mlsnet.com//news/mls_news.jsp?ymd=20071116&content_id=129731&vkey=news_mls&fext=.jsp|accessdate = 2008-03-21|archive-date = 2008-04-01|archive-url = https://web.archive.org/web/20080401031339/http://www.mlsnet.com/news/mls_news.jsp?ymd=20071116&content_id=129731&vkey=news_mls&fext=.jsp|url-status = dead}}</ref> ಇಂದು ಆಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರದ [[ನಾರ್ತ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಾಕರ್‌ ಲೀಗ್‌]] ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ೧೯೬೮ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಚೀಫ್ಸ್]]‌ ವಿಜಯಿಯಾಯಿತು. ಗಾಲ್ಫ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಆಟಗಾರರು ಭಾಗವಹಿಸುವ ಋತುವಿನ ಅಂತಿಮ [[PGA ಟೂರ್‌]] ಆದ [[ದಿ ಟೂರ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್]]‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ [[ಈಸ್ಟ್‌ ಲೇಕ್‌ ಗಾಲ್ಫ್‌ ಕ್ಲಬ್]]‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>೨೦೦೭ರ ಋತುವಿಗೆ ಮುಂಚೆ ಇದು PGA ಟೂರ್‌ ಋತುವಿನ ಕಡೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ, ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಟೂರ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪುನರ್ವಿನ್ಯಾಸವು, [[ಫೆಡ್‌ಎಕ್ಸ್‌ ಕಪ್]]‌ ಎಂಬ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ, ಋತುವಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಅಂಕಗಳಿಗಾಗಿ ಪೈಪೋಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈಗ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಯೋಜಿಸಲಾದ ದಿ ಟೂರ್ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್‌, ಫೆಡ್‌ಎಕ್ಸ್‌ ಕಪ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, [[ಫಾಲ್‌ ಸೀರೀಸ್]]‌ನೊಂದಿಗೆ ಟೂರ್‌ ಋತುವು ನವೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳ ವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ.</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮೂಲದ, ಚಿರಪರಿಚಿತ ಹವ್ಯಾಸೀ ಗಾಲ್ಫ ಆಟಗಾರ [[ಬಾಬ್ಬಿ ಜೋನ್ಸ್‌|ಬಾಬ್ಬಿ ಜೋನ್ಸ್‌ರೊಂದಿಗೆ]] ಈ ಗಾಲ್ಫ್‌ ಅಂಕಣ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲೇಜ್‌ ಮಟ್ಟದ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸಮೃದ್ಧ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಟೆಕ್‌ ಯೆಲ್ಲೊ ಜ್ಯಾಕೆಟ್ಸ್‌]] ತಂಡವು [[ಅಸ್ಸೋಸಿಯೆಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್|ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್]]‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಹದಿನೇಳು ಅಂತರಕಾಲೇಜ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಟೆಕ್‌ ತಂಡವು [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಕೋಸ್ಟ್‌ ಕಾನ್ಫೆರೆನ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತಂಡಕ್ಕೆ ತಾಣವಾದ [[ಬಾಬ್ಬಿ ಡಾಡ್‌ ಸ್ಟೇಡಿಯಮ್‌]] [[ಕಾಲೇಜ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]]‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಿಗೆ ಸತತವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ ಹಾಗೂ ಡಿವಿಜನ್‌ I FBSನಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವೂ ಹೌದು.<ref>{{cite web|url=http://ramblinwreck.cstv.com/genrel/071001aaa.html|title=Bobby Dodd Stadium At Historic Grant Field :: A Cornerstone of College Football for Nearly a Century|work=RamblinWreck.com|publisher=Georgia Tech Athletic Association|accessdate=2007-03-24}}</ref> [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಟೆಕ್‌|ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಟೆಕ್‌ನ]] ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ೧೯೧೩ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎರಡನೆಯ ಅಂತರಕಾಲೇಜ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಪಂದ್ಯದ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿತು. ಇಸವಿ ೧೮೯೨ರಲ್ಲಿ [[ಆಬರ್ನ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ]] ಹಾಗೂ [[ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಜಾರ್ಜಿಯಾ]] ತಂಡಗಳ ನಡುವೆ [[ಪಿಯೆಡ್ಮಾಂಟ್‌ ಪಾರ್ಕ್]]‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಇಂದು [[ಡೀಪ್‌ ಸೌತ್ಸ್ ಓಲ್ಡೆಸ್ಟ್‌ ರೈವಲ್ರಿ]] ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref name="auburn-georgia">"[http://www.georgiadogs.com/ViewArticle.dbml?DB_OEM_ID=8800&amp;ATCLID=676604 ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಅಂಡ್‌ ಆಬರ್ನ್‌ ಫೇಸ್‌ ಆಫ್‌ ಇನ್‌ ಡೀಪ್‌ ಸೌತ್ಸ್‌ ಓಲ್ಡೆಸ್ಟ್‌ ರೈವಲ್ರಿ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}." ''[http://www.georgiadogs.com/ georgiadogs.com].'' ೬ ನವೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೬. ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೮ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref> ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಚಿಕ್‌-ಫಿಲ್‌-ಎ ಬೌಲ್‌]] (ಮುಂಚೆ ಪೀಚ್‌ ಬೌಲ್‌ ಎನ್ನಲಾಗಿತ್ತು) ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ {{nowrap|10 km}} ಓಟ [[ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ರೋಡ್‌ ರೇಸ್‌|ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ರೋಡ್‌ ರೇಸ್‌ನ]] ಅತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url= http://www.bizjournals.com/atlanta/stories/2005/11/14/focus3.html| title=Peachtree race director deflects praise to others| publisher=Atlanta Business Chronicle|accessdate= 2008-01-01}}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರವು ಶತಾಬ್ದಿ [[1996 ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್]] ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸೆಂಟೆನಿಯಲ್‌ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ [[CNN ಸೆಂಟರ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಅರೇನಾ]] ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಸೆಂಟರ್]]‌ ಅಥಾರಿಟಿ ಈಗ ಈ ಪಾರ್ಕನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ [[NCAA ಫೈನಲ್‌ ಫೋರ್‌]] ಪುರುಷರ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿತ್ತು. ರಾಷ್ಟ್ರದ [[ಗೇಲಿಕ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ 'ನಾ ಫಿಯಾನಾ ಲೇಡೀಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೆನ್ಸ್‌ ಗೇಲಿಕ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಕ್ಲಬ್'‌ ಹಾಗೂ 'ಕ್ಲಾನ್‌ ನಾ ಗೇಲ್‌ ಲೇಡೀಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೆನ್ಸ್‌ ಗೇಲಿಕ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಕ್ಲಬ್‌'ಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಗೇಲಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯಾದ ಗೇಲಿಕ್‌ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನ ವಿಭಾಗವಾದ ನಾರ್ತ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕೌಂಟಿ ಬೋರ್ಡ್‌ಗೆ ಇವೆರಡೂ ತಂಡಗಳು ಸದಸ್ಯವಾಗಿವೆ.<ref>[http://www.nafiannaatlanta.org/ ಲೇಡೀಸ್‌ ಗೇಲಿಕ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ನ ಫಿಯಾನಾ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ], ೧೨-೧೧-೨೦೦೯ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> {| class="wikitable sortable " |- !ಕ್ಲಬ್‌ !ಕ್ರೀಡೆ !ಲೀಗ್‌ !ಸ್ಥಳ !ಲೀಗ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ಸ್‌/ ಚಾಂಫಿಯನ್ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗಳು |- | [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಫ್ಯಾಲ್ಕಾನ್ಸ್‌]] | [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಫುಟ್‌‌ಬಾಲ್‌]] | [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]] | [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಡೋಮ್‌]] | ೦, [[ಸೂಪರ್‌ ಬೌಲ್‌ XXXIII]] |- | [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬ್ರೇವ್ಸ್‌]] | [[ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌]] | [[ಮೇಜರ್‌ ಲೀಗ್‌ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌]], [[NL]] | [[ಟರ್ನರ್‌ ಫೀಲ್ಡ್‌]] | ೩ (೧೯೧೪, ೧೯೫೭, ೧೯೯೫), ೫(೧೯೯೧, ೧೯೯೨, ೧೯೯೫, ೧೯೯೬, ೧೯೯೯) |- | [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಕ್ಸ್‌]] | [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌]] | [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌]] | [[ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಅರೇನಾ]] | ೧ (೧೯೫೮) |- | [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಥ್ರ್ಯಾಷರ್ಸ್‌]] | [[ಐಸ್‌ ಹಾಕಿ]] | [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌]] | [[ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಅರೇನಾ]] | ೦ |- | [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಡ್ರೀಮ್‌]] | [[ಮಹಿಳೆಯರ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌]] | [[ವಿಮೆನ್ಸ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌]] | [[ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಅರೇನಾ]] | ೦ |- | [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸಿಲ್ವರ್ಬ್ಯಾಕ್ಸ್‌]] | [[ಸಾಕ್ಕರ್‌(ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌)]] | [[USL ಮೊದಲ ಡಿವಿಜನ್‌]], ವಿಮೆನ್ಸ್‌ [[W-ಲೀಗ್‌]] | [[RE/MAX ಗ್ರೇಟರ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] | ೧ (೨೦೦೭) |- | ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಬೀಟ್‌ ([[WUSA]], [[WPS]]) | ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಕರ್‌ (ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌) | [[ವಿಮೆನ್ಸ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸಾಕ್ಕರ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌]] (WUSA), [[ವಿಮೆನ್ಸ್‌ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌ ಸಾಕ್ಕರ್‌]] (WPS) | ೨೦೦೧-೨೦೦೨ [[ಬಾಬ್ಬಿ ಡಾಡ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]], ೨೦೦೩ [[ಮಾರಿಸ್‌ ಬ್ರೌನ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌]], ೨೦೧೦ - [[ಕೆನಸಾ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸಾಕರ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ‌]] | ೦ |- | [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೊಷನ್‌]] | [[ಮಹಿಳೆಯರ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌]] | [[ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್‌‌ ವಿಮೆನ್ಸ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌]] | [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಆರ್‌ ಹಿಲ್ಫರ್ಡ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] | ೧ (೨೦೦೬), ೩ (೨೦೦೫, ೨೦೦೬, ೨೦೦೭) |- | [[ಗ್ವಿನೆಟ್‌ ಗ್ಲೇಡಿಯೆಟರ್ಸ್‌]] | [[ಐಸ್‌ ಹಾಕಿ]] | [[ECHL]] | [[ಗ್ವಿನೆಟ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ನ ಅರೇನಾ]] | ೦, ೧ (೨೦೦೫–೨೦೦೬ [[ಕೆಲ್ಲಿ ಕಪ್‌ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯ]]) |- | [[ಗ್ವಿನೆಟ್‌ ಬ್ರೇವ್ಸ್‌]] | [[ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌]] | [[ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಲೀಗ್‌]] | [[ಗ್ವಿನೆಟ್‌ ಸ್ಟೇಡಿಯಮ್‌]] | ೦ |} === ಮಾಧ್ಯಮ === [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಹಾನಗರ ವಲಯ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಹಾನಗರ ವಲಯದಲ್ಲಿ]] ಹಲವು ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಇಡೀ ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೨%, ಅಂದರೆ ೨,೩೧೦,೪೯೦ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ಹೊಂದಿದ ಇದು, ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಎಂಟನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಲಯ|ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಲಯವಾಗಿದೆ]].<ref name="nielsen">"[http://www.marketingcharts.com/television/us-television-households-increase-13-for-2007-2008-season-1385/nielsen-us-tv-2007-2008-top-50-dmajpg/ ನೀಲ್ಸೆನ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ 1.3% ಇನ್ಕ್ರೀಸ್‌ ಇನ್‌ U.S. ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಹೌಸ್ಹೋಲ್ಡ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ 2007-2008 ಸೀಸನ್‌]." ''[[ನೀಲ್ಸೆನ್‌ ಮೀಡಿಯಾ ರಿಸರ್ಚ್‌]].'' (೨೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೭) ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೮ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> ಜೊತೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಕುರಿತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. [[ಆನ್‌ ಕಾಕ್ಸ್‌ ಚೇಂಬರ್ಸ್‌]] ನಿಯಂತ್ರಿತ [[ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆ]] [[ಕಾಕ್ಸ್‌ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸಸ್]]‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಗೂ ನಗರದಾಚೆಗಿನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿದೆ. ಇದರ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆ ಕಾಕ್ಸ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ತಂತು-ದೂರದರ್ಶನ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿದೆ;<ref>{{cite web |title=About Cox |publisher=Cox Communications, Inc |url=http://www.cox.com/about/ |accessdate=2007-08-22 |archive-date=2007-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070815124406/http://www.cox.com/about/ |url-status=dead }}</ref> ಉದ್ದಿಮೆಯು ''[[ದಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಜರ್ನಲ್‌-ಕಾಂಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್‌]]'' ಸೇರಿದಂತೆ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಡಜನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. [[ಕಾಕ್ಸ್‌ ರೇಡಿಯೊ|ಕಾಕ್ಸ್‌ ರೇಡಿಯೊದ]] [[ಲಾಂಛನದಂತಹ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರ|ಲಾಂಛನದಂತಹ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರವಾದ]] [[WSB]] [[AM]] [[ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ|ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧದಲ್ಲೇ]] ಮೊದಲ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಕ್ಸ್‌ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸಸ್‌-ಮಾಲೀಕತ್ವದ [[ABC]] ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ನಗರದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ TV ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರ [[WSB-TV]] (ಚಾನೆಲ್‌ ೨.೧), [[ಫಾಕ್ಸ್‌ ಟೆಲೆವಿಷನ್‌ ಸಂಸ್ಥೆ|ಫಾಕ್ಸ್‌ ಟೆಲೆವಿಷನ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ]] [[WAGA-TV]] (ಚಾನೆಲ್‌ ೫.೧), [[ಗ್ಯಾನೆಟ್‌ ಕಂಪೆನಿ|ಗ್ಯಾನೆಟ್‌ ಕಂಪೆನಿಯವರ]] [[NBC]] ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ [[WXIA-TV]] (ಚಾನೆಲ್‌ ೧೧.೧, (ಇದನ್ನು '೧೧ ಅಲೈವ್‌'ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ) ಹಾಗೂ ಅದರ ಸೋದರಿ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರ [[MyNetworkTV]] ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ [[WATL-TV]] (ಚಾನೆಲ್‌ ೩೬.೧, (ಇದನ್ನು MyAtlTV ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ), [[ಮೆರೆಡಿತ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌|ಮೆರೆಡಿತ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ನ]] [[CBS]] ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ [[WGCL-TV]] (ಚಾನೆಲ್‌ ೪೬.೧), ಹಾಗೂ [[CBS-ಮಾಲೀಕತ್ವದ]] [[CW]] ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರ [[WUPA]] (ಚಾನೆಲ್‌ ೬೯.೧) - ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರಗಳು. ಮಾರುಟ್ಟೆಗೆ ಎರಡು ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ: [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌]] ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[WGTV]] (ಚಾನೆಲ್‌ ೮.೧) ಹಾಗೂ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್‌]] ಮಾಲೀಕತ್ವದ [[WPBA]] (ಚಾನೆಲ್‌ ೩೦.೧). ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ತಂತಿಯ ಬೃಹತ್‌‌ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಅಂದು WTCG (ಚಾನೆಲ್‌ ೧೭) ಎನ್ನಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೬ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಉಪಗ್ರಹದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರವು WJRJ-TV ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೧೯೬೭ರಲ್ಲಿ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿತ್ತು. ಇಸವಿ ೧೯೭೯ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರವು ತನ್ನ ಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರಿಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಚಿರಪರಿಚಿತವಾದ WTBSಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಇಸವಿ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ [[ಟೈಮ್‌ ವಾರ್ನರ್‌]]-ಮಾಲೀಕತ್ವದ [[ಟರ್ನರ್‌ ಬ್ರಾಡ್ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌]] ಸ್ಥಳೀಯ ಹಾಗೂ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]] ಪ್ರಸರಣಾ ವಾಹಿನಿಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ, ಇದು [[WPCH-TV]] ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣವಾಯಿತು (ಇದಕ್ಕೆ 'ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ TV' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ). ಟರ್ನರ್‌ ಬ್ರಾಡ್ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ [[TNT]], [[CNN]], [[ಕಾರ್ಟೂನ್‌ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌]], [[HLN]], [[truTV]] ಹಾಗೂ [[ಟರ್ನರ್‌ ಕ್ಲ್ಯಾಸಿಕ್‌ ಮೂವೀಸ್‌]], ಜೊತೆಗೆ [[NBC ಯುನಿವರ್ಸಲ್‌|NBC ಯುನಿವರ್ಸಲ್‌ನ]] [[ದಿ ವೆದರ್‌ ಚಾನೆಲ್‌]] ಸಹ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿವೆ. [[ಆರ್ಬಿಟ್ರಾನ್]]‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Atlanta Radio|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ರೇಡಿಯೊ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಏಳನೆಯ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿದೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಲ್ವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೇಡಿಯೊ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ WSB-AM (೭೫೦), [[WCNN-AM]] (೬೮೦), [[WQXI-AM]] (೭೯೦), [[WGST-AM]] (೬೪೦), [[WVEE-FM]] (೧೦೩.೩), [[WSB-FM]] (೯೮.೫), [[WWWQ-FM]] (೯೯.೭) ಹಾಗೂ [[WBTS-FM]] (೯೫.೫) ಜನಪ್ರಿಯ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Atlanta-cnn-center-aerial.jpg|thumb|CNN ಸೆಂಟರ್‌]] [[ಚಿತ್ರ:DeltaAirLinesHQAtlantaGA.jpg|thumb|ಡೆಲ್ಟಾ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯ]] ಇಸವಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ [[ಲೊಫ್‌ಬೊರೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಲೊಫ್‌ಬೊರೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ]] ನಡೆಸಲಾದ ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರಕಾರ, ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ಎಂಟು 'ಬೀಟಾ [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಿಟಿ]]‌' ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸಹ ಒಂದು.<ref>{{cite web |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=The World According to GaWC 2008 |work=Globalization and World Cities Research Network |publisher=GaWC Loughborough University |accessdate=2009-04-29 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}</ref> ಜೊತೆಗೆ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ, [[ಹೌಸ್ಟನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಡಲ್ಲಸ್]]‌ ನಗರಗಳ ನಂತರ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದ ಸರಹದ್ದುಗಳ ಒಳಗೆ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು [[ಫಾರ್ಚೂನ್‌ 500]] ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಹೊಂದಿರುವ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2009/cities/|date=2009-04-08|title=Cities with 5 or more FORTUNE 500 headquarters|publisher=CNNMoney.com|accessdate=2010-04-05|archive-date=2010-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20100419185700/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2009/cities/|url-status=dead}}</ref> ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರ ಅಥವಾ ಅದರ ಹತ್ತಿರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ಫಾರ್ಚೂನ್‌ 100]] ಉದ್ದಿಮೆಗಳಾದ [[ದಿ ಕೋಕಾ ಕೋಲಾ ಕಂಪೆನಿ]], [[ಹೋಮ್‌ ಡಿಪೊ]] ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಪಾರ್ಸೆಲ್‌ ಸರ್ವಿಸ್‌]] [[ಸ್ಯಾಂಡಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿವೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ನಿಸ್ತಂತು ದೂರವಾಣಿ]] ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರ [[AT&amp;T ಮೊಬಿಲಿಟಿ]] (ಮುಂಚೆ 'ಸಿಂಗುಲರ್‌ ವೈಯರ್ಲೆಸ್'‌ ಎನ್ನಲಾಗಿತ್ತು) [[ಲೆನಾಕ್ಸ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್]]‌ ಬಳಿಯಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.cingular.com/about/ |title=About Wireless Services from AT&T, Formerly Cingular| publisher = AT&T Knowledge Ventures |accessdate=2007-06-26}}</ref> ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ನ್ಯೂವೆಲ್‌ ರಬರ್ಮೇಡ್]]‌ ಮಹಾನಗರ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಯಾಂಡಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web | last = Woods | first = Walter | title = Rubbermaid building new HQ, adding 350 jobs | work = The Atlanta Journal-Constitution | date= 2006-10-17 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20061113071442/http://www.ajc.com/business/content/business/stories/2006/10/17/1017rubbermaid_.html | archivedate = 2006-11-13 | url = http://www.ajc.com/business/content/business/stories/2006/10/17/1017rubbermaid_.html | accessdate = 2007-09-28}}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಗೂ ಮಹಾನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಪೈಕಿ [[ಆರ್ಬೀಸ್‌]], [[ಚಿಕ್‌-ಫಿಲ್‌-A]], [[ಅರ್ತ್‌ಲಿಂಕ್‌]], [[ಇಕ್ವಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್‌]], [[ಜೆಂಟಿವಾ ಹೆಲ್ತ್‌ ಸರ್ವಿಸಸ್‌]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್‌]], [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌]], [[ರೇಸ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಮ್‌]], [[ಸದರ್ನ್‌ ಕಂಪೆನಿ]], [[ಸನ್‌ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌]], [[ಮಿರಂಟ್‌]] ಹಾಗೂ [[ವ್ಯಾಫ್ಲ್‌ ಹೌಸ್‌]] ಸೇರಿವೆ. ಜೂನ್‌ ೨೦೦೯ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[NCR ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌]] ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಹೊರವಲಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾದ [[ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಡುಲುತ್]]‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳಿಸುವುದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>[https://archive.is/20120628224805/www.ajc.com/business/content/business/stories/2009/06/01/ncr_prize_to_duluth.html NCR ಮೂವ್‌ ಎ ಬರ್ಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಗುಡ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌ ಅಮಿಡ್‌ ರಿಸೆಷನ್], ೧೩-೧೧-೨೦೦೯ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> ಆಗಸ್ಟ್‌ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು [[ಸ್ಯಾಂಡಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌|[[ಸ್ಯಾಂಡಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌]]]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳಿಸುವುದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳಿಸುವುದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ [[ಫರ್ಸ್ಟ್‌ ಡಾಟಾ|[[ಫರ್ಸ್ಟ್‌ ಡಾಟಾ]]]] ದೊಡ್ಡ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://denver.bizjournals.com/denver/stories/2009/08/10/daily81.html ಫಸ್ಟ್‌ ಡಾಟಾ ಮೂವಿಂಗ್‌ HQ ಟು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ - ಡೆನ್ವರ್‌ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ ಜರ್ನಲ್‌], ೦೯-೦೪-೨೦೧೯ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref> [[ಫಾರ್ಚೂನ್‌ 1000]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು ೭೫%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಲಯದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧,೨೫೦ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಗಮಗಳ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಇಸವಿ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ, ೧೨೬,೭೦೦ ಹೈ-ಟೆಕ್‌ ಹುದ್ದೆಗಳುಳ್ಳ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರ ವಲಯವು ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ಹತ್ತನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸೈಬರ್‌ ಸಿಟಿ (ಹೈಟೆಕ್‌ ಸೆಂಟರ್‌) ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.bizjournals.com/atlanta/stories/2008/06/23/daily21.html?jst=b_ln_hl |title=AeA ranks Atlanta 10th-largest U.S. cybercity |publisher=Bizjournals.com |date=2008-06-24 |accessdate=2010-04-05}}</ref> [[ಡೆಲ್ಟಾ ಏರ್‌ ಲೈನ್ಸ್‌]] ನಗರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ ಮಹಾನಗರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | publisher = Metro Atlanta Chamber of Commerce | title = Atlanta's top employers, 2006 | url=http://www.metroatlantachamber.com/macoc/business/img/TopEmployers2006.pdf | accessdate = 2007-08-08 |format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070225123824/http://www.metroatlantachamber.com/macoc/business/img/TopEmployers2006.pdf|archivedate=2007-02-25}}</ref> ಡೆಲ್ಟಾ, [[ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌-ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌-ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ]] ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನ ಸೇವಾ ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ವಿಮಾನ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರ [[ಏರ್‌ಟ್ರ್ಯಾನ್‌ ಏರ್ವೇಸ್‌‌]] ಒಂದಿಗೆ ಇದು (ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಸಂಚಾರ ಹಾಗೂ ವಿಮಾನ ನಿರ್ವಹಣೆ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ) ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌-ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು [[ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿಸಿದೆ]]. ೧೯೫೦ರ ದಶಕದ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದಾಗಿನಿಂದಲೂ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="allen">{{cite book |last=Allen |first=Frederick |title=Atlanta Rising |year=1996 |publisher=Longstreet Press |location=Atlanta, Georgia |isbn=1-56352-296-9}}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಣಕಾಸು ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ. ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಏಳನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆದ [[ಸನ್‌ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌|ಸನ್‌ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌ನ]] <ref>{{cite web | title = The Largest Banks in the U.S. | publisher = The New York Job Source | date = 2006-06-30 | url = http://nyjobsource.com/banks.html | format = chart | accessdate = 2007-08-22 | archive-date = 2010-08-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100805055605/http://nyjobsource.com/banks.html | url-status = dead }}</ref> ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web | last = Sarath | first = Patrice | title = SunTrust Banks, Inc. | publisher = Hoovers | url = http://hoovers.com/suntrust/--ID__11416--/free-co-factsheet.xhtml | accessdate = 2007-08-22 | archive-date = 2007-08-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070824225418/http://www.hoovers.com/suntrust/--ID__11416--/free-co-factsheet.xhtml | url-status = dead }}</ref> [[ಫೆಡರಲ್‌ ರಿಸರ್ವ್ ಸಿಸ್ಟಮ್]]‌ನ ಜಿಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಲಯವು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧದ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ [[ಫೆಡರಲ್‌ ರಿಸರ್ವ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]] ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ನಡುವಣ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web | last = Bowers | first = Paige | title = Beers built marble monument for Fed. Reserve | work = Atlanta Business Chronicle | publisher = American City Business Journals, Inc | date= 2001-12-07 | url = http://www.bizjournals.com/atlanta/stories/2001/12/10/focus9.html | accessdate = 2007-09-28}}</ref> [[ವಚೊವಿಯಾ]] ತನ್ನ ಹೊಸ [[ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ ಕಾರ್ಡ್‌]] ವಿಭಾಗವನ್ನು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್‌ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web | last = Rauch | first = Joe | title = Wachovia to put headquarters of card subsidiary in Atlanta | work = Birmingham Business Journal | publisher = American City Business Journals, Inc | date= 2006-08-21 | url = http://birmingham.bizjournals.com/birmingham/stories/2006/08/21/daily3.html?jst=pn_pn_lk | accessdate = 2007-09-28}}</ref> [[ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡಗಳ ಮುಕ್ತ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಲಯ|ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡಗಳ ಮುಕ್ತ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಲಯದ]] ಮುಂದಿನ ಆಡಳಿತ ಕಛೇರಿಯು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಲಿ ಎಂದು ನಗರದ, ರಾಜ್ಯದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖಂಡರು ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದಲೂ ಆಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.atlantagateway.org/|title=Atlanta: gateway to the future|publisher=Hemisphere, Inc.|accessdate=2007-06-26|archive-date=2007-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20070407033656/http://www.atlantagateway.org/|url-status=dead}}</ref> ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಿರುವ [[ಜೈವಿಕತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಕ್ಷೇತ್ರವು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ೨೦೦೯ BIO ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್‌ನಂತಹ ಸಮಾರಂಭಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite news | last = McGirt | first = Dan | title = Plans for the 2009 BIO International Convention in Atlanta, Georgia | work = BIOtechNOW | date = 2010-01-11 | url = http://biotech-now.org/plans-for-the-2009-bio-international-convention-in-atlanta-georgia-0511.html | accessdate = 2010-01-11 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20101102114508/http://biotech-now.org/plans-for-the-2009-bio-international-convention-in-atlanta-georgia-0511.html | archivedate = 2010-11-02 | url-status = dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Newworldofcocacola.jpg|thumb|left|26 ಮೇ 2007ರಂದು ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮತ್ಸ್ಯಾಲಯದ ಸಮೀಪ ಹೊಸ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ತೆರೆಯಲಾದ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಕೋಕಾಕೋಲಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ.]] [[ಚಿತ್ರ:FedReserve Atlanta.jpg|thumb|left|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌.]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರವಲಯದಲ್ಲಿನ ವಾಹನ ತಯಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹಿನ್ನಡೆ ಅನುಭವಿಸಿದೆ. ಇಸವಿ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ [[ಫೋರ್ಡ್‌ ಮೋಟಾರ್‌ ಕಂಪೆನಿ|ಫೋರ್ಡ್‌ ಮೋಟಾರ್‌ ಕಂಪೆನಿಯ]] [[ಹೇಪ್ವಿಲ್‌|ಹೇಪ್ವಿಲ್‌ನಲ್ಲಿನ]] [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ]] ಘಟಕ, ಹಾಗೂ, ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ [[ಜನರಲ್‌ ಮೋಟಾರ್ಸ್]]‌ನ [[ಡೊರಾವಿಲ್‌ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ]] ಘಟಕವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. [[ಜಾರ್ಜಿಯ|ಜಾರ್ಜಿಯಾದ]] [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್]]‌ ಬಳಿಯಿರುವ [[ಕಿಯಾ]] ಉದ್ದಿಮೆ ತನ್ನ ಹೊಸ ತಯಾರಿಕೆಯ ಘಟಕವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news | last = Duffy | first = Kevin | title = Supplier to build at Kia site in West Point | work = Atlanta Journal-Constitution | date = 2007-08-09 | url = http://www.ajc.com/business/content/business/stories/2007/08/08/mobis_0809.html | accessdate = 2007-08-22 | archiveurl = | archivedate = }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ [[ತಂತು-ದೂರದರ್ಶನ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ವಿನ್ಯಾಸ ಕೇಂದ್ರವಿದೆ. ಟೆಡ್‌ ಟರ್ನರ್‌ ಟರ್ನರ್‌ ಬ್ರಾಡ್ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ್ನು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೊಸ UHF ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಕೊಂಡರು. ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[WTBS]] ಆಯಿತು. ಟರ್ನರ್‌ [[CNN ಸೆಂಟರ್‌|CNN ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ]] [[ಕೇಬಲ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌]] ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು [[ಸೆಂಟೆನಿಯಲ್‌ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್]]‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. ಅವರ ಉದ್ದಿಮೆಯು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಇದರ ಇತರೆ ವಾಹಿನಿಗಳಾದ [[ಕಾರ್ಟೂನ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌]], [[ಬೂಮರಾಂಗ್‌]], [[TNT]], [[ಟರ್ನರ್‌ ಸೌತ್‌]], [[ಟರ್ನ್‌ ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌ ಮೂವೀಸ್‌]], [[CNN ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌]], [[CNN en Español]], [[HLN]] ಹಾಗೂ [[CNN ಏರ್ಪೋರ್ಟ್‌ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾವನ್ನು ತಮ್ಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವನ್ನಾಗಿಸಿದವು. ಟರ್ನರ್‌ ಸೌತ್‌ನ್ನು ಈಗಾಗಲೆ ಮಾರಿದ್ದಾಗಿದೆ. [[ಟರ್ನರ್‌ ಬ್ರಾಡ್ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌]] ಈಗ ಟೈಮ್‌ ವಾರ್ನರ್‌ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. [[NBC ಯುನಿವರ್ಸಲ್‌]], [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ಸ್ಟೋನ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಬೇಯ್ನ್‌ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌]] ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮಾಲೀಕತ್ವ ವಹಿಸಿರುವ [[ದಿ ವೆದರ್‌ ಚಾನೆಲ್‌]] ವಾಹಿನಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯವು ಸನಿಹದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ [[ಮ್ಯಾರಿಯೇಟಾ|ಮ್ಯಾರಿಯೇಟಾದಲ್ಲಿದೆ]]. [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಸಿ. ಕೆನೆಡಿ]], ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಬ್ಲೇಯರ್‌ ಪ್ಯಾರಿ-ಒಕೆಡೆನ್‌ ಹಾಗೂ ಅವರ ಸೋದರತ್ತೆ [[ಆನ್‌ ಕಾಕ್ಸ್‌ ಚೇಂಬರ್ಸ್‌]] ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಖಾಸಗಿ ಉದ್ದಿಮೆ [[ಕಾಕ್ಸ್‌ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸಸ್‌]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಗೂ ಅದರಾಚೆಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮ-ಸಂಬಂಧಿತ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಸ್ಯಾಂಡಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವಿದೆ.<ref>"[http://www.coxinc.com/corp/presscenter/viewPressRelease.asp?articleid=575 ಕಾಕ್ಸ್‌ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸಸ್‌ ಇಂಕಾರ್ಪೊರೇಟೆಡ್‌ ರೀಚಸ್‌ ಅಗ್ರೀಮೆಂಟ್‌ ಟು ಅಕ್ವೈರ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಮೈನಾರಿಟಿ ಸ್ಟೇಕ್‌ ಇನ್‌ ಕಾಕ್ಸ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಷನ್ಸ್‌ ಇಂಕಾರ್ಪೊರೇಟೆಡ್‌.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090709062743/http://www.coxinc.com/corp/presscenter/viewPressRelease.asp?articleid=575 |date=2009-07-09 }}" [[ಕಾಕ್ಸ್‌ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸಸ್‌]]. ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೦೦೪. ೪ ಜುಲೈ ೨೦೦೯ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref><ref>"[http://files.sandysprings-ga.org/maps/SandySprings_CouncilDistricts.pdf ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117135736/http://files.sandysprings-ga.org/maps/SandySprings_CouncilDistricts.pdf |date=2010-01-17 }}." ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಸ್ಯಾನ್ಡಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌. ೪ ಜುಲೈ ೨೦೦೯ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref> ಅದರ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[ಕಾಕ್ಸ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಷನ್ಸ್]]‌ ವಿಭಾಗವು [[ಸಂಘಟಿತವಾಗಿರದ]] [[ಡೆಕಾಲ್ಬ್]]‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>"[http://ww2.cox.com/aboutus/contact-us.cox ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹೆಡ್‌ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130202090405/http://ww2.cox.com/aboutus/contact-us.cox |date=2013-02-02 }}." ''ಕಾಕ್ಸ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌''. ೨೨ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೯ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೇಬಲ್‌ ದೂರದರ್ಶನ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = About Cox | publisher = Cox Communications, Inc | url = http://www.cox.com/about/ | accessdate = 2007-08-22 | archive-date = 2007-08-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070815124406/http://www.cox.com/about/ | url-status = dead }}</ref> ಈ ಉದ್ದಿಮೆಯು ''ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಜರ್ನಲ್‌-ಕಾಂಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್‌'' ಸೇರಿದಂತೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಡಜನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕಾಕ್ಸ್‌ ರೇಡಿಯೊ|ಕಾಕ್ಸ್‌ ರೇಡಿಯೊದ]] ಪ್ರಮುಖ ವಾಹಿನಿಯಾದ [[WSB]] ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ [[AM ರೇಡಿಯೊ]] ವಾಹಿನಿಯಾಗಿತ್ತು. [[ಸೆಂಟರ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಡಿಸೀಸ್‌ ಕಂಟ್ರೋಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪ್ರಿವೆನ್ಷನ್‌|ಸೆಂಟರ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಡಿಸೀಸ್‌ ಕಂಟ್ರೋಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪ್ರಿವೆನ್ಷನ್‌ನ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವು ಸಂಘಟಿತವಾಗಿರದ ಡೆಕಾಲ್ಬ್‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ [[ಎಮೊರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಎಮೊರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಿದೆ]]. ಇಲ್ಲಿ ೬,೦೦೦ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ಮತ್ತು ೮೪೦ ಕಮಿಷನ್‌ ಕೋರ್ಜ್‌ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ೧೭೦ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೫,೦೦೦ ಜನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯುಂಟು. ಈ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು, ಕೀಟಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಸೋಂಕುಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ವೈದ್ಯರು, ಪಶುವೈದ್ಯರು, ನಡವಳಿಕೆ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು,ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಶುಶ್ರೂಷಕಿಯರು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಡೆಕಾಲ್ಬ್‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿರುವ CDC ಇಡೀ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಪ್ಯೂರ್ಟೊ ರಿಕೋದಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಹತ್ತು ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಸಂಪರ್ಕ ತಡೆ/ ಪ್ರವೇಶ ಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಗಡಿ ಆರೋಗ್ಯ ಕಛೇರಿಗಳು, ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೪೫ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ CDC ಸಿಬ್ಬಂದಿಯವರು ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸುವರು. ಇದನ್ನು ೧೯೪೬ರಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರ (ಕಮ್ಯೂನಿಕಬಲ್‌ ಡಿಸೀಸ್‌ ಸೆಂಟರ್)‌ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ಅಗ್ನೇಯ ವಲಯವನ್ನು ಮಲೇರಿಯಾ ವಲಯ ಎನ್ನಲಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, [[ಮಲೇರಿಯಾ]] ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಧ್ಯೇಯವಾಗಿತ್ತು. {{Citation needed|date=April 2009}} [[ಪರಮಾಣು ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಆಯೋಗ ವಲಯ III|ಪರಮಾಣು ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಆಯೋಗ ವಲಯ IIIದ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿದೆ. == ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ == [[ಚಿತ್ರ:Atlanta City Hall from HABS.jpg|thumb|upright|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರ ಸಭಾಂಗಣ]] [[ಮಹಾಪೌರ]] ಹಾಗೂ ನಗರ ಪರಿಷತ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಾಗಿವೆ. ನಗರದ ಪರಿಷತ್‌ನಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದು ಮಂದಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿರುತ್ತಾರೆ. ನಗರದ ಹನ್ನೆರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಿಂದಲೂ ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಹಾಗೂ ಮೂರು 'ಸಮಗ್ರ' ಸ್ಥಾನಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸೇರಿರುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಷತ್ತು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿರುವ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಮಹಾಪೌರರು ನಿಕಾಕರಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಪರಿಷತ್‌ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಎರಡಷ್ಟು ಬಹುಮತದ ಮೂಲಕ ಈ ನಿರಾಕರಣೆಯನ್ನು ಬದಿಗೊತ್ತಬಹುದು.<ref>{{cite web | title = Atlanta City Councilman H Lamar Willis | publisher = H Lamar Willis | date = | url = http://www.hlamarwillis.com/CityCouncil.htm | accessdate = 2009-06-19 | archive-date = 2009-08-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090824215442/http://www.hlamarwillis.com/CityCouncil.htm | url-status = dead }}</ref> [[ಕಾಸಿಮ್‌ ರೀಡ್]]‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಇಂದಿನ ಮಹಾಪೌರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಸವಿ ೧೯೭೩ಯಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಹಾಪೌರರೂ ಕರಿಯ ಜನಾಂಗದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | author = Lawrence Kestenbaum | title = Mayors of Atlanta, Georgia | publisher = The Political Graveyard | date = | url = http://www.politicalgraveyard.com/geo/GA/ofc/atlanta.html | accessdate = 2008-03-07}}</ref> [[ಮೇಯ್ನಾರ್ಡ್‌ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್]]‌ ಎರಡು ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾಪೌರರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರ ನಂತರ [[ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಯಂಗ್‌]] ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಪೌರರಾದರು. ಇಸವಿ ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಪುನಃ ಮೂರನೆಯ ಅವಧಿಗೆ ವಾಪಸಾಗಿ, ಆನಂತರ [[ಬಿಲ್‌ ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್‌]] ಇವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು. ಇಸವಿ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಪೌರರ ಹುದ್ದೆಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾದ ಷರ್ಲಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಲಿನ್ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವೊಂದರ ಮೊದಲ ಕರಿಯ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web | author = Josh Fecht and Andrew Stevens | title = Shirley Franklin: Mayor of Atlanta | publisher = City Mayors | date = 2007-11-14 | url = http://www.citymayors.com/usa/atlanta.html | accessdate = 2008-01-27}}</ref> ಅವರು ೨೦೦೫ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ೯೦%ರಷ್ಟು ಮತಗಳಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ಎರಡನೆಯ ಅವಧಿಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟರು. ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್‌ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ತಾಂಡವವಾಡುತಿತ್ತು. [[ಬಿಲ್‌ ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್‌]] ಮಹಾಪೌರರಾಗಿದ್ದಾಗ ನಗರದ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವಾಸದ ವೇಳೆ ಜೂಜಾಟದಲ್ಲಿ ಹಣಗಳಿಸಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿತ ತೆರಿಗೆ ತಪ್ಪಿಸುವ ಮೂರು ಅಪಾದನೆಗಳ ಕುರಿತು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಒಕ್ಕೂಟದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಭಾಗ ಮಂಡಳಿಯು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್‌ ವಿರುದ್ಧದ ಆರೋಪಗಳಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥನೆಂದು ರುಜುವಾತುಪಡಿಸಿತು.<ref>{{cite news | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Atlanta's former mayor sentenced to prison | work = CNN online | publisher = CNN | date = June 13, 2006 | url = http://www.cnn.com/2006/LAW/06/13/mayor.sentenced/index.html | accessdate = 2008-01-02}}</ref> [[ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ|ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ]], ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಬಹಳಷ್ಟು ಪಾಲಿನ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್]]‌ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ [[ರಾಜ್ಯಪಾಲ]], ಉಪ ರಾಜ್ಯಪಾಲ, ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಧಾನ ಸಚಿವರ, ಹಾಗೂ [[ಮಹಾಸಭೆ]] ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳಿವೆ. ಬಕ್ಹೆಡ್‌ನ ನಿವಾಸಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ [[ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಭವನ|ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಭವನವು]] [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಪೇಸಸ್‌ ಫೆರ್ರಿ ರಸ್ತೆ|ವೆಸ್ಟ್‌ ಪೇಸಸ್‌ ಫೆರ್ರಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ]]. [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಬ್ರಾಡ್ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌|ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಬ್ರಾಡ್ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌ನ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳ ಹಾಗೂ [[ಪೀಚ್‌ನೆಟ್]]‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿವೆ. ಫುಲ್ಟನ್‌ ಕೌಂಟಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಪೀಠವೂ ಆಗಿದೆ. ಫುಲ್ಟನ್‌ನೊಂದಿಗೆ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ-ಫುಲ್ಟನ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಲೈಬ್ರೆರಿ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ-ಫುಲ್ಟನ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಲೈಬ್ರೆರಿ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ]] ನಿರ್ವಹಣಾ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿದೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪೊಲೀಸ್‌ ಇಲಾಖೆ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪೊಲೀಸ್‌ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ]] ಸುಮಾರು ೧೭೦೦ ಮಂದಿ ಪೊಲೀಸರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಗರದೆಲ್ಲಡೆ [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಅಂಚೆ ಸೇವೆ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಅಂಚೆ ಸೇವೆಯ]] ಹಲವು ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಗಳಿವೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮುಖ್ಯ ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಯು ೩೯೦೦ Crown Road SWನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು [[ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌-ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌-ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ]] ಬಹಳ ಸನಿಹದಲ್ಲಿದೆ.<ref>"[http://usps.whitepages.com/service/post_office/12504?p=1&amp;service_name=post_office&amp;z=30304 Post Office Location - ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]." ''[[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ Postal Service]]''. ೫ ಮೇ ೨೦೦೯ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref><ref>"[https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/north-america/united-states/georgia/atlanta/frm_atlanta_0002020016.html?pagewanted=print ಫಾಸ್ಟ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್‌]." ''[[ದಿ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]]''. ೨೦ ನವೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೬. ೧ ಜೂನ್‌ ೨೦೧೦ರಂದು ಪುನಃ ಪಡೆದದ್ದು.</ref> === ಅಪರಾಧ === ಒಕ್ಕೂಟದ ತನಿಖಾ ಮಂಡಳಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಏಕರೀತಿಯ ಅಪರಾಧ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ೧೫೧ ನರಹತ್ಯಾ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದ್ದು, ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಅದು ೧೪೧ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿತ್ತು. ಡೆಕಾಲ್ಬ್‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ೧೦೨ ಕೊಲೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದ್ದವು. ಕ್ಲೇಯ್ಟನ್‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ೫೬ ಅತ್ಯಾಚಾರದ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದರೆ, ಫುಲ್ಟನ್‌ ಕೌಂಟಿಯ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿರದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ (ಈಸ್ಟ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್‌, ಕಾಲೇಜ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಹಾಗೂ ಯುನಿಯನ್‌ ಸಿಟಿ) ೭೫ ಅತ್ಯಾಚಾರಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟು ಸೇರಿ, ಇಸವಿ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ, ಐದು ಕೌಂಟಿಗಳುಳ್ಳ ಮಹಾನಗರ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ (ಕಾಬ್‌, ಕ್ಲೇಯ್ಟನ್‌, ಫುಲ್ಟನ್‌, ಗ್ವಿನೆಟ್‌, ಡೆಕಾಲ್ಬ್‌ ಕೌಂಟಿಗಳು) ೪೮೭ ಕೊಲೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದ್ದವು. ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅಪರಾಧಗಳು ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ.<ref>{{cite web | last = | first = | title = Atlanta's violent crime at lowest level since '69 | work = The Atlanta Journal-Constitution | date = | url = http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=AT&p_theme=at&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=11468AB651672788&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM | accessdate = 2009-01-02 | archiveurl = | archivedate = }}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | last = Sugg | first = John | url = http://atlanta.creativeloafing.com/gyrobase/Content?oid=oid%3A255192 | title = Crime is up and the Mayor is out | publisher = Creative Loafing | accessdate = 2008-05-05 | archive-date = 2007-08-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070825124531/http://atlanta.creativeloafing.com/gyrobase/Content?oid=oid%3A255192 | url-status = dead }}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == ಇಸವಿ ೨೦೦೮ರ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮಯದಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೫೩೭,೯೫೮ ಇತ್ತು. ಇಸವಿ ೨೦೦೦ರ ಜನಗಣತಿಗಿಂತಲೂ ಇದು ೨೮%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.fbi.gov/ucr/08aprelim/table_4co-id.html |title=Table 4 - Colorado through Idaho |publisher=Fbi.gov |date= |accessdate=2010-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090606124319/http://www.fbi.gov/ucr/08aprelim/table_4co-id.html |archivedate=2009-06-06 |url-status=live }}</ref> ಇಸವಿ ೨೦೦೬-೨೦೦೮ ಅವಧಿಯ [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ|ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ]] ಪ್ರಕಾರ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಜನಾಂಗೀಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಕೆಳಕಂಡಂತಿತ್ತು: * [[ಬಿಳಿಯರು]]: ೩೮.೪% ([[ಹಿಸ್ಪಾನಿಕೇತರ ಬಿಳಿಯರು]]: ೩೬.೫%) * [[ಕರಿಯರು ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌]]: ೫೫.೮% * [[ಬುಡಕಟ್ಟು ಅಮೆರಿಕನ್‌]]: ೦.೨% * [[ಏಷ್ಯನ್‌]]: ೧.೯% * [[ಬುಡಕಟ್ಟು ಹವಾಯಿಯನ್ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಪ್ರಶಾಂತ ಸಾಗರ ದ್ವೀಪದವರು]]: <0.1% * ಅನ್ಯ ಜನಾಂಗೀಯತೆ: 2.6% * [[ಎರದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಾಂಗೀಯತೆ]]: 1.1% * [[ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್‌ ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಟೀನೊ]] (ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗ): 4.9% ಮೂಲ:<ref><ref>http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-geo_id=16000US1304000&amp;-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&amp;-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-_sse=on {{Webarchive|url=https://archive.today/20200216020444/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=16000US1304000&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on |date=2020-02-16 }}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ ಮನೆಯೊಂದರ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವು $೪೭,೪೬೪ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬವೊಂದರ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವು $೫೯,೭೧೧ ಆಗಿತ್ತು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೨೧.೮%ರಷ್ಟು ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ೧೭.೨%ರಷ್ಟು ಬಡತನ ರೇಖೆಯ ಕೆಳಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=16000US1304000&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR3&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-09 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://archive.today/20200211183355/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=16000US1304000&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR3&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on |url-status=dead }}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. [[ಬ್ರೂಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಇಂಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್]] ಪ್ರಕಾರ, ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ೨೦೦೦ದಿಂದ ೨೦೦೬ ವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯು, ಇತರೆ ನಗರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ಇಸವಿ ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ೩೧% ಇದ್ದದ್ದು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ೩೫%ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಕಾರ ೨೬,೦೦೦ದ ಹೆಚ್ಚಳ ಹಾಗೂ ೧೯೯೦ರಿಂದ ೨೦೦೦ದ ದಶಕದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕಿಂತಲೂ ಎರಡರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿತ್ತು. ಆ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಡಿ.ಸಿ.ಯಲ್ಲಿ]] ಬಿಳಿಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web |last=Gurwitt |first=Rob |url=http://www.governing.com/articles/0807atlanta.htm |title=Governing Magazine: Atlanta and the Urban Future, July 2008 |publisher=Governing.com |date=2008-07-01 |accessdate=2010-04-05 |archive-date=2009-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090104234147/http://www.governing.com/articles/0807atlanta.htm |url-status=dead }}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತಲಾವಾರು [[LGBT]] ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ]] ಮತ್ತು [[ಸಿಯಾಟ್ಲ್‌]] ನಂತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೧೩%ರಷ್ಟು ತಮ್ಮನ್ನು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಅಥವಾ ದ್ವಿಲಿಂಗಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://seattletimes.nwsource.com/ABPub/zoom/html/2003432941.html |title=The Seattle Times: 12.9% in Seattle are gay or bisexual, second only to S.F., study says |publisher=Seattletimes.nwsource.com |date=2006-11-15 |accessdate=2010-04-05}}</ref><ref>ಗ್ಯಾರಿ ಜೆ. ಗೇಟ್ಸ್‌ {{PDFlink|[http://www.law.ucla.edu/williamsinstitute/publications/SameSexCouplesandGLBpopACS.pdf Same-sex Couples and the Gay, Lesbian, Bisexual Population: New Estimates from the American Community Survey]|2.07&nbsp;MB}}. ದಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ ಇಂಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆನ್‌ ಸೆಕ್ಸುಯಲ್‌ ಒರಿಯೆಂಟೇಷನ್‌ ಲಾ ಅಂಡ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಪಾಲಿಸಿ, UCLA ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಲಾ, ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೦೦೬.</ref> ಇಸವಿ ೨೦೦೦ರ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಜನಗಣತಿ (೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕೃತ) ಪ್ರಕಾರ, ೧೦೦,೦೦೦ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳ ಪೈಕಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ವಾಸದ ಮನೆಗಳಿವೆ (೩೮.೫%).<ref>http://www.census.gov/statab/ccdb/cit೩೦೬೦r.txt</ref> ಸೆನ್ಸಸ್‌ ಬ್ಯೂರೊ ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ,<ref>{{cite web| url=http://www.census.gov/population/www/socdemo/daytime/daytimepop.html| title=Estimated Daytime Population| publisher=U.S. Census Bureau| accessdate=2006-04-02| date=December 6, 2005}}</ref> ೨೫೦,೦೦೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೆಲಸದ ದಿನದಂದು ಅಟ್ಲಾಂಟಾಗೆ ಪಯಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ನಗರದ ಹಗಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೬೭೬,೪೩೧ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ರಹವಾಸಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತಲೂ ೬೨.೪%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ದೇಶದ ೫೦೦,೦೦೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಗಲಿನ ಸಮಯದ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಜನಗಣತಿ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಶೇಕಡಾವಾರು ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯಾವಾರಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರವು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರನೆಯ ಅತಿ ವೇಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/population/013960.html |title=US Census Press Releases |publisher=Census.gov |date= |accessdate=2010-04-05}}</ref> ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದತ್ತ ಲ್ಯಾಟೀನ್‌ ಅಮೆರಿಕಾದಿಂದ ವಲಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ವಲಸಿಗರ ಈ ಒಳಹರಿವು ಹೊಸ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತಂದಿದೆ. ಇದು ನಗರವಲಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿ, [[ನಗರದೊಳಗೆ ವಿಜೃಂಭಿಸುವ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ನಗರದೊಳಗೆ ವಿಜೃಂಭಿಸುವ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ]] ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿನ ದಶಲಕ್ಷಪತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಇಡೀ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಅತಿವೇಗ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನಿವಾಸ ಹಾಗೂ ಬಳಕೆಯಾಗಬಲ್ಲ ಸರಕುಗಳ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, $೧ ದಶಲಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯವುಳ್ಳ ನಿವಾಸಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ೬೯%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿ, ಸುಮಾರು ೧೦೩,೦೦೦ ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ.<ref>{{cite news | last = Lightsey | first = Ed | coauthors = | title = Trend Radar January 2007 | work = Georgia Trend Online | pages = | language = | publisher = Georgia Trend | date = January 2007 | url = http://www.georgiatrend.com/features-economic-development/200701-radar.shtml | accessdate = 2008-01-02 | archive-date = 2007-12-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071221232824/http://www.georgiatrend.com/features-economic-development/200701-radar.shtml | url-status = dead }}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಚಿತ್ರ:Emory Quad.jpg|thumb|ಎಮರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಡ್ರೂಯಿಡ್‌ ಹಿಲ್ಸ್‌ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೇಯ್ನ್‌ ಕ್ವಾಡ್‌.]] === ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು === ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಸಮೂಹ ಹೊಂದಿದೆ. {{Citation needed|date=March 2010}} ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ೩೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು [[ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ಹಾಗೂ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮರ್ಸರ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸೆಸಿಲ್‌ ಬಿ. ಡೇ ಗ್ರಾಜ್ಯುಯೆಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌ ಸ್ಟಡೀಸ್‌ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ ಸೇರಿವೆ. US ನ್ಯೂಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ ಪ್ರಕಾರ, [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ಜಾರ್ಜಿಯಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯು]] ೧೯೯೯ರಿಂದಲೂ ಹತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ [[ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಕರಿಯರ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ]] ಒಕ್ಕೂಟವಾದ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸೆಂಟರ್‌]] ಸಹ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಸದಸ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಪೈಕಿ [[ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಮೋರ್‌ಹೌಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್]]‌, [[ಸ್ಪೆಲ್ಮನ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಇಂಟರ್‌ಡಿನಾಮಿನೇಷನಲ್‌ ಥಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌]] ಸೇರಿವೆ. AUC ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ [[ಮೋರ್‌ಹೌಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್]]‌ ಇದೆ. ಆದರೆ AUCಯೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಹೊರವಲಯ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, [[ಎಮೊರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಎಮೊರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು]] ಪ್ರಮುಖ ಉದಾರ ಕಲೆ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ''[[US ನ್ಯೂಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್ ರಿಪೋರ್ಟ್‌]]'' ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ೨೦ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಾಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನ ಕಾದಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. [[ಒಗ್ಲ್‌ಥೊರ್ಪ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಒಗ್ಲ್‌ಥೊರ್ಪ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು]] [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ|ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರ]] ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಸಣ್ಣ, ಉದಾರ ಕಲಾ ಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ. ''[[ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್‌ ರಿವ್ಯೂ]]'' ಪ್ರಕಾರ ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಹದಿನೈದನೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣವೃಂದ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಪಡೆದಿದೆ. [[ಎಗ್ನಿಸ್‌ ಸ್ಕಾಟ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌]] ಎಂಬುದು ಒಂದು ಮಹಿಳಾ ಕಾಲೇಜ್‌. ಜೊತೆಗೆ, ಹಲವು ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ [[ಕ್ಲೇಯ್ಟನ್‌ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಪೆರಿಮೀಟರ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌]], [[ಕೆನಸಾ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಸದರ್ನ್‌ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ಹಾಗೂ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಪಶ್ಚಿಮ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿವೆ]]. ಜೊತೆಗೆ, ನಗರದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ [[ರೀನ್ಹಾರ್ಟ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌]], [[ಸವ್ಯಾನ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಕಾಲೇಜ್‌|ಸವ್ಯಾನ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಕಾಲೇಜ್‌ನ]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಘಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳಿವೆ. === ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Ab30 (147).jpg|thumb|upright|ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಹೆನ್ರಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಗ್ರ್ಯಾಡಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಹರವಿನ ಭಾಗ.]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಯು [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್‌]] ಎಂಬ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಡಾ. ಬೆವರ್ಲಿ ಎಲ್. ಹಾಲ್‌ ಈ ಮಂಡಳಿಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು. ಇಸವಿ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ೫೮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ೧೦೬ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ೪೯,೭೭೩ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೂರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಇಡೀ ವರ್ಷ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ೧೬ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ೨೦ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಏಳು 'ವಿಶೇಷಾಧಿಕಾರ' ಶಾಲೆಗಳಿದ್ದವು.<ref name="APS">{{cite web | title = 2007–2008 APS Fast Facts | publisher = Atlanta Public Schools | url = http://www.atlanta.k12.ga.us/content/aps/FastFacts07.pdf | accessdate = 2007-09-28 |format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071025055226/http://www.atlanta.k12.ga.us/content/aps/FastFacts07.pdf|archivedate=2007-10-25}}</ref> ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಹಾಗೂ/ಅಥವಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಎರಡು ಹೊಸ ಪರ್ಯಾಯ ಶಾಲೆಗಳಿಗೂ ನೆರವು ನೀಡುವುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ಪುರುಷರ ಅಥವಾ ಮಹಿಳೆಯರ ಶಿಕ್ಷಣಾ ಅಕಾಡೆಮಿ ಹಾಗೂ ವಯಸ್ಕರಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಕಲಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವೂ ಇದೆ.<ref name="APS"/> ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮ್ಯದ [[WABE-FM]] ೯೦.೧ ರೇಡಿಯೊ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ರೇಡಿಯೊ|ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ರೇಡಿಯೊದ]] ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು WPBA ೩೦ ಎಂಬ [[ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಬ್ರಾಡ್ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್‌ ಸರ್ವಿಸ್‌]] ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನೂ ಸಹ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. == ಸಾರಿಗೆ == [[ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರ]] ಹಾಗೂ [[ವಿಮಾನ ಸಂಚಾರ|ವಿಮಾನ ಸಂಚಾರದ]] <ref>{{cite web|first=Jim|last=Tharpe|url=http://www.ajc.com/metro/content/metro/stories/2007/01/04/0104airport.html|title=Atlanta airport still the "busiest": Hartsfield-Jackson nips Chicago's O'hare for second year in a row|publisher=[[Atlanta Journal-Constitution]]|date=೨೦೦೭-೦೧-೦೪|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070106042352/http://www.ajc.com/metro/content/metro/stories/2007/01/04/0104airport.html|archivedate=2007-01-06 |accessdate=2007-09-28}}</ref> ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, [[ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌-ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌-ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು]] {{airport codes|ATL|KATL}} ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಇತರೆ ನಗರಗಳು ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಥಳಗಳ ನಡುವೆ ಹಲವು ವಿಮಾನ ಸೇವೆಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ [[ಡೆಲ್ಟಾ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಏರ್‌ಟ್ರ್ಯಾನ್‌ ಏರ್ವೇಸ್]]‌ಗಳ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://news.delta.com/index.php?s=43&item=615 |title=Delta Invites Customers to Improve Their Handicap with New Service to Hilton Head, Expanded Service to Myrtle Beach |publisher=News.delta.com |date= |accessdate=2010-04-05}}</ref><ref>{{cite web|url=http://atlanta.bizjournals.com/atlanta/stories/2009/08/31/story3.html |title=AirTran spreading its wings in Atlanta as Delta refocuses - Atlanta Business Chronicle: |publisher=Atlanta.bizjournals.com |date=2009-08-28 |accessdate=2010-04-05}}</ref> ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕಿಂತ {{nowrap|10 miles}} ({{nowrap|16 km}}) ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ಇಂಟರ್‌ಸ್ಟೇಟ್‌ 75]], [[ಇಂಟರ್‌ಸ್ಟೇಟ್‌ 85]] ಹಾಗೂ [[ಇಂಟರ್‌ಸ್ಟೇಟ್‌ 285]] ನಡುವಿನ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಭೂಮಿಯ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ MARTA ರೈಲ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿಲುಗಡೆಯೂ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ, ನಡುವಣ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಬಕ್ಹೆಡ್‌ ಹಾಗೂ ಸ್ಯಾಂಡಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌ ಕಡೆಗೆ ನೇರ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ. [[ಡೆಕಾಲ್ಬ್‌-ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] {{airport codes|PDK|KPDK}} ಹಾಗೂ [[ಬ್ರೌನ್‌ ಫೀಲ್ಡ್‌]] {{airport codes|FTY|KFTY}} ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಸನಿಹ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಮಾನಯಾನದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಗಾಗಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು]] ನೋಡಿ. ನಗರದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಜಾಲವಿರುವ ಕಾರಣ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಿವಾಸಿಗಳು ಸಂಚರಿಸಲು ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web | title = Atlanta: Smart Travel Tips | work = Fodor's | publisher = Fodor's Travel | url = http://www.fodors.com/miniguides/mgresults.cfm?destination=atlanta@15&cur_section=tra&pg=2 | accessdate = 2007-09-28}}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ [[ಇಂಟರ್‌‌ಸ್ಟೇಟ್‌ 285]] [[ವರ್ತುಲ ರಸ್ತೆ|ವರ್ತುಲ ರಸ್ತೆಯಂತಿದ್ದು]], ಇದನ್ನು ಪೆರಿಮೀಟರ್‌ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇದು ನಗರದ ಒಳಭಾಗ ಹಾಗು [[ಹೊರವಲಯ|ಹೊರವಲಯಗಳ]] ನಡುವೆ ಸಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:MARTA - N3 Station.jpg|thumb|left|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರ ಶೀಘ್ರ ಸಾರಿಗೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊದಗಿಸುತ್ತದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:downtownconnectoratlantaaerial.jpg|thumb|left|ಡೌನ್ಟೌನ್‌ ಕನೆಕ್ಟರ್‌]] ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ|ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು]] ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ; ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ [[I-20]] ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ; I-೭೫ ವಾಯವ್ಯದಿಂದ ಅಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ; ಹಾಗೂ, I-೮೫ ಈಶಾನ್ಯದಿಂದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಎರಡು ರಸ್ತೆಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. [[ಡೌನ್ಟೌನ್‌ ಕನೆಕ್ಟರ್‌]] (I-೭೫/೮೫) ಎಂಬ ರಸ್ತೆಯಾಗಿ, ನಗರದ ಮಧ್ಯೆ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಿಶ್ರ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ೩೪೦,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಾಹನಗಳು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಹತ್ತು ಅತಿ ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕನೆಕ್ಟರ್‌ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.forbes.com/2006/02/06/cx_bm_0207trafficslide_6.html?thisSpeed=6000| work=Worst City Choke Points | title= Atlanta, I-75 at I-85 | publisher=Forbes.com| accessdate=2006-04-02}}</ref> [[ಡೊರಾವಿಲ್‌|ಡೊರಾವಿಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] I-೮೫ ಹಾಗೂ I-೨೮೫ರ ಅಡ್ಡಹಾಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [[ಟಾಮ್‌ ಮೋರ್ಲೆಂಡ್‌ ಇಂಟರ್ಚೇಂಜ್]]‌ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ನಿವಾಸಿಗಳು ಇದನ್ನು [[ಸ್ಪಗೆಟ್ಟಿ ಜಂಕ್ಷನ್ (ಒಟ್ಟೂಗುಡುವಿಕೆ)]]‌ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.ajc.com/metro/content/metro/traffic/roadwords.html| work=AJC Online| title=Atlanta Road Lingo| publisher=Atlanta Journal-Constitution| accessdate=2006-05-05| archiveurl=https://archive.today/20120628224815/http://www.ajc.com/metro/content/metro/traffic/roadwords.html| archivedate=2012-06-28| url-status=live}}</ref> ಮಹಾನಗರ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದತ್ತ ೧೩ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಹಾದುಬರುತ್ತವೆ. ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಲಾದ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ, [[I-575]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ 400]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ 141]], [[I-675]], [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ 316]], [[I-985]], ಸ್ಟೋನ್‌ ಮೌಂಟೆನ್‌ ಫ್ರೀವೆ ([[US 78]]) ಹಾಗೂ ಲ್ಯಾಂಗ್ಫರ್ಡ್‌ ಪಾರ್ಕ್ವೇ (SR ೧೬೬) - (ಲ್ಯಾಂಗ್ಫರ್ಡ್‌ ಪಾರ್ಕ್ವೇ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ರಸ್ತೆಗಳೂ ವರ್ತುಲ ರಸ್ತೆಯ ತುಸು ಒಳಗೆ ಅಥವಾ ಅದನ್ನೂ ದಾಟಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಹನಗಳ ಮೇಲೆ ಇಂತಹ ಅವಲಂಬನೆಗಳಿಂದ ಭಾರೀ [[ಸಂಚಾರ]] ಹಾಗೂ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ [[ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ|ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ]] ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಸಹ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | last = Copeland | first = Larry | title = Atlanta pollution going nowhere | work = USA TODAY | publisher = Gannett Co. Inc | date= 2001-01-31 | url = http://www.usatoday.com/weather/news/2001/2001-01-31-atlanta-pollution.htm | accessdate = 2007-09-28}}</ref> ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ [[ದಿ ಕ್ಲೀನ್‌ ಏರ್‌ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್]]‌ ಅಭಿಯಾನ ಶುರುಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇಸವಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರವು U.S. ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಯಾಣ ಸಮಯದ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದ ಸಂಚಾರವು ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹದಗೆಟ್ಟ ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Atlanta traffic the worst in America | url = http://atlanta.bizjournals.com/atlanta/stories/2008/04/28/daily97.html}}</ref> ಸ್ವಂತ ವಾಹನಗಳ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಿದ್ದರೂ, [[ಮಹಾನಗರ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಶೀಘ್ರ ಸಾರಿಗೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]] (MARTA) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ [[ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, ದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಏಳನೆಯ ಅತಿ ನಿಬಿಡ ಮಾರ್ಗ|ಏಳನೆಯ ಅತಿ ನಿಬಿಡ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ]].<ref name="APTA">ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೇಷನ್‌ ಅಸೋಷಿಯೇಷನ್, [https://web.archive.org/web/20080408183722/http://www.apta.com/research/stats/ridership/riderep/documents/07q4hr.pdf ಹೆವಿ ರೈಲ್‌ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಟ್‌ ರೈಡರ್ಷಿಪ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್‌], ಫೋರ್ತ್‌ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ ೨೦೦೭.</ref> MARTA ಫುಲ್ಟನ್‌, ಡೆಕಾಲ್ಬ್‌, ಕಾಬ್‌ ಹಾಗೂ ಗ್ವಿನೆಟ್‌ ಕೌಂಟಿಗಳೊಳಗೆ [[ಬಸ್]]‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಲೇಯ್ಟನ್‌, ಕಾಬ್‌ ಹಾಗೂ ಗ್ವಿನೆಟ್‌ ಕೌಂಟಿಗಳು ಬಸ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ (ಆದರೆ ರೈಲುಗಳಿಲ್ಲ) ಪ್ರತ್ಯೇಕ, ಸ್ವತಂತ್ರಾಧಿಕಾರದ ಸಾರಿಗೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇಸವಿ ೧೯೪೯ರಷ್ಟು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರದಲ್ಲಿನ ಸಂಚಾರವು ಪಾದಚಾರಿಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ವರ್ಷ, ಗಾನ್‌ ವಿತ್‌ ದಿ ವಿಂಡ್‌ ಲೇಖಕಿ [[ಮಾರ್ಗರೆಟ್‌ ಮಿಚೆಲ್‌]] [[ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಬೀದಿ]] ದಾಟುತ್ತಿರುವಾಗ ಅತಿವೇಗವಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರು ಇವರಿಗೆ ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು, ಮಾರ್ಗರೆಟ್‌ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಮೃತರಾದರು..<ref>">{{cite web| title=Margaret Mitchell| publisher= Encyclopaedia Britannica| work=Encyclopaedia Britannica Online| accessdate=2008-05-05 | url=http://www.britannica.com/eb/article-9053019/Margaret-Mitchell}}</ref> ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ [[ವರ್ತುಲ ಮಾರ್ಗ|ವರ್ತುಲ ಮಾರ್ಗವು]] ನಗರದ ಸುತ್ತಲೂ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಮಾರ್ಗ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಈ ಹಿಂದೆ ಹಲವು ರೈಲ್‌ ಹಳಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ರೈಲಿನ [[ಹಾದು-ಹೋಗುವ ಹಕ್ಕು]] ಈಗ ಇರುವ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಗೊಳಿಸುವ ಬಹು-ಉಪಯೋಗಿ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಬಕ್ಹೆಡ್‌ ಕ್ಷೇತಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಪೀಚ್‌ಟ್ರೀ ಬೀದಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ [[ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ಕಾರ್‌ (ವಾಹನ)]] ಯೋಜನೆ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹಾದುಹೋಗುವ ಇನ್ನೊಂದು MARTA ಮಾರ್ಗದ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮೊದಲಿಗೆ ಒಂದು ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಇಂದಿಗೂ ಅದು ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. [[ನಾರ್ಫೊಲ್ಕ್‌ ಸದರ್ನ್]]‌ ಮತ್ತು [[CSX|CSXಗೆ]] ಸೇರಿದ ಹಲವು ಸರಕು ಮಾರ್ಗಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಯ ಕೆಳಗಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಹಾಯುತ್ತವೆ. ಎರಡೂ ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ [[ವರ್ಗೀಕರಣ ಸ್ಥಳ|ವರ್ಗೀಕರಣ ಸ್ಥಳಗಳು]] ಇಲ್ಲಿವೆ: ನಾರ್ಫೋಲ್ಕ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಮಾರ್ಗಕ್ಕಾಗಿ ಇನ್ಮನ್‌ ಯಾರ್ಡ್‌ ಹಾಗೂ CSX ಮಾರ್ಗಕ್ಕಾಗಿ ಟಿಲ್ಫರ್ಡ್‌ ಯಾರ್ಡ್‌. ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಹಾಗೂ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಹಲವು ನಗರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ [[ಆಮ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್]]‌ನ [[ಕ್ರೆಸೆಂಟ್‌ ಟ್ರೇನ್‌]] ಬಹುದೂರದ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. [[ಆಮ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ ನಿಲ್ದಾಣ|ಆಮ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ ನಿಲ್ದಾಣವು]] ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಹಲವು ಮೈಲ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು MARTA ರೈಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕದ ಕೊರತೆಯಿದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಅರೇನಾ ಹಾಗೂ ಫೈವ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌ MARTA ನಿಲ್ದಾಣದ ಪಕ್ಕ ಬಹು-ರೀತಿಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ನಿಲ್ದಾಣದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಬಹಳ ದಿನದಿಂದ ವಿಳಂಬಿತವಾದ, ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗಿದೆ. ಒಂದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇದು MARTA ಬಸ್‌ ಹಾಗೂ ರೈಲು, ಅಂತರ-ನಗರ ಬಸ್‌ ಸೇವೆ, ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಇತರೆ ನಗರಗಳತ್ತ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ರೈಲ್‌ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಆಮ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಬಹುದು. [[ಗ್ರೇಹೌಂಡ್‌ ಲೈನ್ಸ್]]‌ ಬಸ್‌ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಕೆನಡಾ ದೇಶದ ಹಲವು ನಗರಗಳ ನಡುವೆ ಹಾಗೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಗಡಿಯ ತನಕ ಅಂತರ-ನಗರ ಬಸ್‌ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. === ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಳು === ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ವಲಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು {{convert|8376|sqmi|km2|0}} ಮಹಾನಗರ ವಲಯದುದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಡಿದೆ. ಇದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು [[ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್]]‌ನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನೂ ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="MACOC-growth">{{cite web | title = Atlanta MSA Growth Statistics | publisher = Metro Atlanta Chamber of Commerce | date= 05-2006 | url = http://www.metroatlantachamber.com/macoc/business/img/MSAGrowthStatsReport2006.pdf | accessdate = 2007-09-28 |format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061101062455/http://www.metroatlantachamber.com/macoc/business/img/MSAGrowthStatsReport2006.pdf|archivedate=2006-11-01}}</ref> ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜಿಯಾದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೌಂಟಿಗಳಿರುವ ಕಾರಣ,<ref>{{cite web | title = States, Counties, and Statistically Equivalent Entities | work = Geographic Areas Reference Manual | publisher = U.S. Department of Commerce | date= 11-1994 | url = http://www.census.gov/geo/www/GARM/Ch4GARM.pdf | accessdate = 2007-09-28 |format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030506132933/http://www.census.gov/geo/www/GARM/Ch4GARM.pdf|archivedate=2003-05-06}}</ref> ಕ್ಷೇತ್ರದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಸಮೂಹದಡಿ ವಾಸಿಸುವರು. ಇಸವಿ ೨೦೦೦ದ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಮಹಾನಗರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹತ್ತು ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ.<ref>{{cite web | title = Atlanta in Focus: A Profile from Census 2000 | publisher = The Brookings Institution | date= 11-2003 | url = http://www.brookings.edu/es/urban/livingcities/atlanta.htm | accessdate = 2007-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040121021943/http://www.brookings.edu/es/urban/livingcities/atlanta.htm|archivedate=2004-01-21}}</ref> {{Geographic Location | Centre =ಅಟ್ಲಾಂಟ | North =[[Sandy Springs, Georgia|Sandy Springs]] | Northeast =[[Athens, Georgia|Athens]] | East =[[Augusta, Georgia|Augusta]] | Southeast =[[Savannah, Georgia|Savannah]] | South =[[Macon, Georgia|Macon]] | Southwest =[[Columbus, Georgia|Columbus]] | West =[[Carrollton, Georgia|Carrolton]] | Northwest =[[Rome, Georgia|Rome]] }} == ಸಹೋದರಿ ನಗರಗಳು == ಸಿಸ್ಟರ್‌ ಸಿಟೀಸ್‌ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಇಂಕಾರ್ಪೊರೇಟೆಡ್ (SCI)‌ ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾಗೆ ಹದಿನೆಂಟು [[ಸಹೋದರಿ ನಗರ|ಸಹೋದರಿ ನಗರಗಳಿವೆ]].<ref>{{cite web| url=http://www.atlantaga.gov/international/listing.aspx| title=Atlanta's sister cities| publisher=City of Atlanta| accessdate=2009-04-17| archive-date=2009-04-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20090420031057/http://www.atlantaga.gov/international/listing.aspx| url-status=dead}}</ref> {| |- | valign="top" | * [[ಚಿತ್ರ:Flag of Spain.svg|20px]]&nbsp; ಸ್ಪೇನ್‌ ದೇಶದ&nbsp;[[ಸ್ಯಾಂಟಾ ಕ್ರೂಜ್‌ ಡಿ ಟೆನೆರಿಫ್‌]] * {{Flagicon|Belgium}} [[ಬೆಲ್ಜಿಯಮ್‌]] ದೇಶದ [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌]] (೧೯೬೭) * {{Flagicon|Romania}} [[ರೊಮ್ಯಾನಿಯಾ]] ದೇಶದ [[ಬುಕ್ಯಾರೆಸ್ಟ್‌]] (೧೯೯೪) * {{Flagicon|Benin}} [[ಬೆನಿನ್‌]] ದೇಶದ [[ಕೊಟೊನೂ]] (೧೯೯೫) * {{Flagicon|South Korea}} ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ [[ಡೇಗು]] (೧೯೮೧) * {{Flagicon|Japan}} ಜಪಾನ್‌ ದೇಶದ [[ಫುಕುವೊಕಾ]] (೨೦೦೫) * {{Flagicon|Romania}} [[ರೊಮ್ಯಾನಿಯಾ]] ದೇಶದ [[ಇಯಾಸಿ]] (?) * {{Flagicon|Nigeria}} [[ನೈಜೀರಿಯಾ]] ದೇಶದ [[ಲಾಗೊಸ್‌]] (೧೯೭೪) * {{Flagicon|Jamaica}} [[ಜಮೈಕ|ಜಮೈಕಾ]] ದೇಶದ [[ಮಾಂಟೆಗೋ ಬೇ]] (೧೯೭೨) * {{Flagicon|UK}} ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ [[ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌]] (೧೯೭೭) * {{Flagicon|Germany}} ಜರ್ಮನಿ ದೇಶದ [[ನುರೆಂಬರ್ಗ್‌]] (Nürnberg) (೧೯೯೮) | valign="top" | * {{Flagicon|Greece}} [[ಗ್ರೀಸ್‌]] ದೇಶದ [[ಪುರಾತನ ಒಲಿಂಪಿಯಾ]] (೧೯೯೪) * {{Flagicon|Trinidad and Tobago}} [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್‌ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ]] ದೇಶದ [[ಪೋರ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಪೇನ್‌]], (೧೯೮೭) * {{Flagicon|Israel}} [[ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ]] ದೇಶದ [[ರಾ'ಆನಾನಾ]] (೨೦೦೦)<ref name="Ra'anana">{{cite web|url=http://www.raanana.muni.il/English/Topics/My+City/Sister+Cities/|title=Ra'anana: Twin towns & Sister cities - Friends around the World|work=raanana.muni.il|accessdate=24 March 2010|archive-date=14 ಜುಲೈ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120714064143/http://www.raanana.muni.il/English/Topics/My+City/Sister+Cities/|url-status=dead}}</ref> * {{Flagicon|Brazil}} [[ಬ್ರೆಜಿಲ್‌]] ದೇಶದ [[ರಿಯೊ ಡಿ ಜನೇರೋ]], (೧೯೭೨) * {{Flagicon|Dominican Republic}} [[ಡಾಮಿನಿಕನ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಡಾಮಿನಿಕನ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯದ]] [[ಸಾಲ್ಸೆಡೊ]] (೧೯೯೬) * {{Flagicon|Austria}} [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]] ದೇಶದ [[ಸಾಲ್ಜ್‌ಬರ್ಗ್‌]] (೧೯೬೭) * {{Flagicon|Republic of China}} [[ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯ (ಟೈವಾನ್‌)]] [[ಟೈಪೆ]] (೧೯೭೪) * {{Flagicon|Georgia}} [[ಜಾರ್ಜಿಯ|ಜಾರ್ಜಿಯಾ]] ದೇಶದ [[ಟಿಬಿಲಿಸಿ]] (೧೯೮೮) <ref name="Tbilisi Sister Cities">{{cite web|url=http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=4571|title=Tbilisi Municipal Portal - Sister Cities|publisher=© 2009 - Tbilisi City Hall|accessdate=2009-06-16|archive-date=2013-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724120155/http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=4571|url-status=dead}}</ref> * {{Flagicon|France}} [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] ದೇಶದ [[ಟೂಲೂಸ್‌]] (೧೯೭೪) |} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|2}} == ಆಕರಗಳು == * ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಅಂಡ್‌ ಎನ್ವಿರಾನ್ಸ್‌: ಎ ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌ ಆಫ್‌ ಇಟ್ಸ್‌ ಪೀಪಲ್‌ ಅಂಟ್‌ ಇವೆಂಟ್ಸ್‌: ಇಯರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಚೇಂಜ್‌ ಅಂಡ್‌ ಚಾಲೆಂಜ್‌, ೧೯೪೦–೧೯೭೬ - ಲೇಖಕರು: ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಲಿನ್‌ ಎಂ. ಗ್ಯಾರೆಟ್‌, ಹರೋಲ್ಡ್‌ ಹೆಚ್‌. ಮಾರ್ಟಿನ್‌ * ''ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, ದೆನ್‌ ಅಂಡ್‌ ನೌ''. 'ದೆನ್‌ ಅಂಡ್‌ ನೌ' ಸರಣಿಯ ಒಂದು ಭಾಗ. * {{cite book | last = Craig| first = Robert| title = Atlanta Architecture: Art Deco to Modern Classic, 1929–1959| publisher = Pelican| year = 1995|location = Gretna, LA|isbn= 0-88289-961-9}} * ಡಾರ್ಲೀನ್‌ ಆರ್‌. ರಾತ್‌ ಹಾಗೂ ಆಂಡಿ ಆಂಬ್ರೊಸ್‌. ''ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್‌ ಫ್ರಂಟಿಯರ್ಸ್‌: ಎ ಷಾರ್ಟ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ''. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ: ಲಾಂಗ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌, ೧೯೯೬. ನಗರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಿನ ಸಹಿತ, ನಗರದ ಇತಿಹಾಸದ ಸ್ಥೂಲನೋಟ. * ಜೊಕ್ವಿಸ್ಟ್‌, ಡೇವ್‌ (ಸಂ.) ''ದಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪ್ಯಾರಾಡಾಕ್ಸ್‌. '' ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ರಸೆಲ್‌ ಸೇಜ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌. ೨೦೦೦. * ಸ್ಟೋನ್‌, ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌. ''ರೆಜೀಮ್‌ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್‌: ಗವರ್ನಿಂಗ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, ೧೯೪೬–೧೯೮೮. '' ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾನ್ಸಾಸ್‌. ೧೯೮೯. * ಎಲೀಸ್‌ ರೀಡ್‌ ಬಾಯ್ಲ್‌ಸ್ಟನ್‌. ''ಅಟ್ಲಾಂಟಾ: ಇಟ್ಸ್‌ ಲೋರ್‌, ಲೆಜೆಂಡ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಲಾಫ್ಟರ್‌''. ಡೊರಾವಿಲ್‌: ಖಾಸಗಿ ಮುದ್ರಣ, ೧೯೬೮. ನಗರದ ಇತಿಹಾಸ ಕುರಿತು ಹಲವು ಸ್ಪಷ್ಟ ಸ್ವಾರಸ್ಯಗಳು. * ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್‌ ಅಲೆನ್‌. ''ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ರೈಸಿಂಗ್‌''. ಅಟ್ಲಾಂಟಾ: ಲಾಂಗ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌, ೧೯೯೬. ಇಸವಿ ೧೯೪೬ರಿಂದ ೧೯೯೬ರ ವರೆಗೆ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದ ಇತಿಹಾಸ. ಇದರಲ್ಲಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನ ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು, ನಗರಾಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯ ಹಾಗೂ ಅನಂತರ ಮಹಾಪೌರರಾದ ವಿಲಿಯಮ್‌ ಬಿ. ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ರ ಕೊಡುಗೆ; ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಗೂ [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪ್ರಜಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಳವಳಿಯ]] ಮೇಲೆ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಿದ್ದ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.atlantaga.gov/ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರಜಾಲತಾಣ] * [http://www.atlantawatershed.org/ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ವಾಟರ್ಷೆಡ್‌ ಮ್ಯಾನೆಜ್ಮೆಂಟ್‌] * [http://www.atlantapd.org/index.asp?nav=MW ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಪೊಲೀಸ್‌ ಇಲಾಖೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070808025536/http://atlantapd.org/index.asp?nav=mw |date=2007-08-08 }} * [http://www.atlanta.net ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಕನ್ವೆಂಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ವಿಸಿಟರ್ಸ್‌ ಬ್ಯುರೋ] * [http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Home.jsp ನ್ಯೂ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ವಿಶ್ವಕೋಶದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ದಾಖಲಾತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121211221825/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Home.jsp |date=2012-12-11 }} * [http://dlg.galileo.usg.edu/atlnewspapers ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್‌ ನ್ಯೂಸ್ಪೇಪರ್‌ ಆರ್ಕೈವ್‌]{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಡಿಜಿಟಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ * [http://www.atlantatimemachine.com/ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಟೈಮ್‌ ಮೆಷೀನ್‌] * {{wikivoyage|Atlanta}} * [http://www.nps.gov/history/nr/travel/atlanta/ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, ಜಾರ್ಜಿಯಾ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ ಸೇವಾ ''ಡಿಸ್ಕವರ್‌ ಆವರ್‌ ಷೇರ್ಡ್‌ ಹೆರಿಟೇಜ್‌'' ಪ್ರವಾಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ] {{Template group |title = Articles Relating to Atlanta and [[Fulton County, Georgia|Fulton County]] |list = {{United States state capitals}} {{USLargestCities}} {{Olympic Summer Games Host Cities}} }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ನಗರಗಳು (U.S. ರಾಜ್ಯ)]] [[ವರ್ಗ:ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದ ನಗರಗಳು]] 64y3z73vzsw8sf9bpzri0j8s0keh5sl 0 24142 1373410 1368418 2026-05-15T01:38:11Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373410 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=March 2008}} '''ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್''' ‌ ಎಂಬುದು ಅಗಲವಾದ ಕಾಗದದ ಹಾಳೆ, ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಹಾಳೆ]]ವನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಅನ್ವಯಿಕೆ]]ಯಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಅಡ್ಡಸಾಲು (row) ಹಾಗೂ ನೀಟಸಾಲುಗಳನ್ನು (column) ಹೊಂದಿರುವ ಗೆರೆಜಾಲದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕೋಶಗಳನ್ನು (cell) ಈ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೋಶವೂ [[ಅಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯೆ ಮಿಶ್ರಿತ ಪಠ್ಯ]], ಸಂಖ್ಯಾ ಮೌಲ್ಯ ಅಥವಾ ಗಣಿತ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಶವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿಯು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾದಾಗ, ಆ ಕೋಶದಲ್ಲಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಇತರೆ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಕೋಶ (ಅಥವಾ ಹಲವು ಕೋಶಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ)ದ ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ ಲೆಕ್ಕಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ [[ಸೂತ್ರ]]ವು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಒಂದು ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಇಡೀ ಹಾಳೆಯನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಪುನಃ ಲೆಕ್ಕಿಸುವ ಕ್ಷಮತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ, ಇಂತಹ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ [[ಹಣಕಾಸಿನ]] ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ವಿಸಿಕ್ಯಾಲ್ಕ್ (Visicalc)]]ನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಇದು [[ಆಪಲ್ II ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌]]ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ, ಹಲವೆಡೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. [[DOS]](ಡಾಸ್) ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆಗಿದ್ದಾಗ [[ಲೋಟಸ್ 1-2-3]] ಪ್ರಧಾನ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಆಗಿತ್ತು. ಈಗ [[ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸೆಲ್‌]] ವಿಂಡೋಸ್‌ (Windows) ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕಿಂಟೋಷ್ (MacIntosh) ವೇದಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಾಲು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>http://knowledge.wharton.upenn.edu/article.cfm?articleid=1795</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.utdallas.edu/%7Eliebowit/book/sheets/sheet.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-01 |archive-date=2010-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100723125259/http://www.utdallas.edu/~liebowit/book/sheets/sheet.html |url-status=deviated |archivedate=2010-07-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100723125259/http://www.utdallas.edu/~liebowit/book/sheets/sheet.html }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.utdallas.edu/%7Eliebowit/book/wordprocessor/word.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-01 |archive-date=2010-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100805133621/http://www.utdallas.edu/~liebowit/book/wordprocessor/word.html |url-status=deviated |archivedate=2010-08-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100805133621/http://www.utdallas.edu/~liebowit/book/wordprocessor/word.html }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:OpenOffice.org Calc.png|thumb|420px|OpenOffice.org ಕ್ಯಾಲ್ಕ್ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌]] == ಇತಿಹಾಸ == === ಕಾಗದದ ಹಾಳೆಯ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು === 'ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್' ಎಂಬ ಪದದ 'ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌' ಎಂಬುದನ್ನು ರೂಪಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.‌ ಯಾವುದೇ ಪತ್ರಿಕೆ/ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪುಟವನ್ನು ತೆರೆದಾಗ, ಅ ಮುಖಾಮುಖಿ ಪುಟಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಚಿತ್ರಗಳು ಮುದ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಎರಡೂ ಮುಖಾಮುಖಿ ಪುಟಗಳನ್ನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪುಟ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಖರ್ಚುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಕಾಲಮ್‌ಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಖರ್ಚುಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಎಡ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಖರ್ಚಿನ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಆಯಾ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕೋಶದಲ್ಲಿ (ಆ ಪಂಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾಲಂ ಅಡ್ಡಹಾಯುವ ಸ್ಥಳ) ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಲೆಡ್ಜರ್‌ ಪುಸ್ತಕದ ಮುಖಾಮುಖಿ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಕಾಗದದ ಹಾಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾದದ ಹಾಳೆಗಳು ಸಾದಾರಣ ಹಾಳೆಗಳ ಎರಡರಷ್ಟಿರಬಹುದು. === ಆರಂಭಿಕ ಅಳವಡಿಕೆಗಳು (ಬಳಕೆಗಳು) === ==== ಬ್ಯಾಚ್ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಜನರೇಟರ್ಸ್ ==== [[ಬ್ಯಾಚ್]]‌ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಎಂಬುದು ಬ್ಯಾಚ್‌ ಸಂಯೋಜಕ (ಬ್ಯಾಚ್ ಕಂಪೈಲರ್) ಗಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿಲ್ಲ. ಬ್ಯಾಚ್‌ ಸಂಯೋಜಕದಂತೆ ಬ್ಯಾಚ್‌ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಸಹ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಒಳಸೇರಿಸಿ, ಸಂಸ್ಕರಿಸಲಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[4GL]] ಅಥವಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ, ಪರಸ್ಪರ-ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸದ, ಬ್ಯಾಚ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌). ಅದೇನೇ ಆದರೂ, ಈ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ರೂಪುರೇಖೆಗಳನ್ನು [[ರಿಚರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಟೆಸಿಕ್‌]] 1961ರಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದ 'ಬಜೆಟಿಂಗ್ ಮಾಡೆಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಸಿಮ್ಯೂಲೇಷನ್' ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite journal|title=Budgeting Models and System Simulation |first=Richard |last=Mattessich |journal=The Accounting Review |volume=36 |issue=3 |year=1961 |pages=384–397 |url=http://www.jstor.org/pss/242869 |accessdate=2009-02-09}}</ref> ಮ್ಯಾಟಸಿಕ್‌ ಆನಂತರ ರಚಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳಾದ ಮ್ಯಾಟೆಸಿಕ್‌ (1964a, , Chpt. 9, ''ಅಕೌಂಟಿಂಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅನಲಿಟಿಕಲ್‌ ಮೆಥಡ್ಸ್‌'' ) ಹಾಗೂ ಇದರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪುಟ ಮ್ಯಾಟೆಸಿಕ್‌ (1964b, ''ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಫರ್ಮ್‌ ಥ್ರೂ ಎ ಬಜೆಟ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್'' ‌) , [[ಫೊರ್ಟ್ರಾನ್‌ ಫೋರ್‌ (FORTRAN IV)]] ಅಳವಡಿಸಲಾದ [[ಮೇಯ್ನ್‌ಫ್ರೇಮ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]]‌ಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಕೀಕೃತ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾದವು. ಒಂದೊಂದು ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಲೆಕ್ಕಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಈ ಬ್ಯಾಚ್ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು ಇಡೀ ನೀಟಸಾಲು ಅಥವಾ ಅಡ್ಡಸಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಳಸೇರಿಸಲಾದ (ಸಾಂಖ್ಯಿಕ) ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸುತ್ತಿದ್ದವು (ಕೂಡುವುದು ಕಳೆಯುವುದು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು). ಅಂದು ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್‌ (BCL) ಎನ್ನಲಾದ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನ ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು [[1962]]ರಲ್ಲಿ [[IBM 1130]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ [[1963]]ರಲ್ಲಿ [[IBM 7040]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. [[ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್]]‌ನ [[ಮಾರ್ಕ್ವೆಟ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದ ಆರ್‌. ಬ್ರಯಾನ್‌ ವಾಲ್ಷ್‌ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನ್ನು [[ಫೊರ್ಟ್ರಾನ್]]‌ನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಓಬೀರಾಯನ ಕಾಲದ [[ಕಾಲಪಾಲುದಾರಿಕೆ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿದ್ದವು. ಇಸವಿ 1968ರಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಷ್‌ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಲ್ಲಿ BCLನ್ನು [[IBM 360]]/67 ಕಾಲಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗೆ ಅಳವಡಿಸಿದರು. ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ [[ಹಣಕಾಸು ವಿಷಯ]]ವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವವಾಗಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. [[ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ]]ರು ಕಲೆಹಾಕಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅದನ್ನು ಸೂಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಿ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದರು. ಇಸವಿ [[1964]]ರಲ್ಲಿ ಕಿಮ್ ಬಾಲ್ , ಸ್ಟಾಫೆಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಾಲ್ಷ್ ಎಂಬುವವರು ಒಗ್ಗೂಡಿ ''ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕ ಬರೆದರು. ಇಸವಿ 1966ರಲ್ಲಿ ಈ ಪುಸ್ತಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್‌ ಎರಡಕ್ಕೂ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಪಡೆದು, ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url= |title=Business Computer Language |accessdate= |author=Kimball, Wm. L., John, Stoffels, and R. Brian Walsh |date=1996 |work=IT-Directors.com }}</ref> 1960ರ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಜೆರಾಕ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಕಾಲಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಧುನಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲು BCLನ್ನು ಬಳಸಿತು. ==== LANPAR ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಕಂಪೈಲರ್ ==== ರೆನೆ ಕೆ. ಪಾರ್ಡೊ ಮತ್ತು ರೆಮಿ ಲ್ಯಾಂಡಾವ್ 1970ರಲ್ಲಿ‌ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರೆಡ್ ಷೀಟ್‌ ಅಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ನ್ಯಾಚ್ಯುರಲ್ ಆರ್ಡರ್ ರಿಕ್ಯಾಲ್ ಕ್ಯುಲೇಷನ್ [[ಅಲ್ಗರಿದಮ್]] ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರು. ಇವರಿಬ್ಬರು ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ 1971ರಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಇದು ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಎಂದು ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಪಾರ್ಡೊ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಡಾವ್‌ ಸತತ 12 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮೇಲರ್ಜಿ ಹಾಕಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1983ರಲ್ಲಿ CCPA (ಪ್ರಿಡಿಸೆಸರ್ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್) ಮಹತ್ತರವಾದ ತೀರ್ಪನ್ನು ತಮ್ಮ ಪರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು. 'ನವೀನತೆಯೆಂಬುದು ಗಣನೆಯ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ, ಇದು ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾದವು ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ' ಎಂದ ತೀರ್ಪು, ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪನ್ನು ಅನೂರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿತು. ಆದರೂ, 1995ರಲ್ಲಿ [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂಯುಕ್ತತಾ ವಲಯದ ಮೇಲರ್ಜಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು, 'ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗದು' ಎಂಬ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು.<ref>http://www.ll.georgetown.edu/Federal/judicial/fed/opinions/95opinions/95-1350.html</ref>. ವಾಸ್ತವಿಕ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು LANPAR ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ-ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್ ಫಾರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಅರೇಸ್ ಅಟ್ ರಾಂಡಮ್ ಪಾರ್ಡೊ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಡೌ ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, 1969ರ ಬೇಸಿಗೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ LANPARನ್ನು ಪರಿಕಲ್ಪಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸಹ-ಆವಿಷ್ಕಾರಕ ರೆನೆ ಪಾರ್ಡೊ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, ಬೆಲ್‌ ಕೆನಡಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ (ಮ್ಯಾನೇಜರ್) ಒಬ್ಬರು, 'ಬಜೆಟಿಂಗ್‌ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್‌ ಮಾಡಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಪ್ರೊಗ್ರಾಮರ್‌ಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವುದು ಬೇಡ. ಬಳಕೆದಾರರು ಈ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಯಾವ ಕ್ರಮದಲ್ಲಾದರೂ ಟೈಪ್‌ ಮಾಡಿ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಗಣಿಸಬೇಕು' ಎಂದರು. ಈ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು 1969 ರಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.RenePardo.com ರೇನೇ ಪ್ಯಾರಡೋ - ಪರ್ಸನಲ್ ವೆಬ್ ಪೇಜ್]</ref> ಬೆಲ್ ಕೆನಡಾ, AT&amp;T ಮತ್ತು ದೇಶದುದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ 18 ಇತರೆ ದೂರಸಂವಹನ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಅವುಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಜೆಟ್ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ LANPAR ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸಿದವು. ಮೋಟಾರ್‌ ವಾಹನ ತಯಾರಕ ಜನರಲ್ ಮೋಟರ್ಸ್ ಕೂಡ LANPARನ್ನು ಬಳಸಿತು. ವಿಸಿಕ್ಯಾಲ್ಕ್, ಸೂಪರ್ಕ್ಯಾಲ್ಕ್ ಮತ್ತು ಮಲ್ಟಿಪ್ಲ್ಯಾನ್ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಬಳಸಿದ ಪ್ರತಿ ಕೋಶದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಗಣನೆಗೆ ತದ್ದವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಸಹಜ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುವ ಮರುಗಣನೆಯು <ref>{{Cite web |url=http://www.renepardo.com/articles/spreadsheet.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-01 |archive-date=2010-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100821102116/http://www.renepardo.com/articles/spreadsheet.pdf |url-status=deviated |archivedate=2010-08-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100821102116/http://www.renepardo.com/articles/spreadsheet.pdf }}</ref> LANPARನ ವಿಶೇಷಗುಣವಾಗಿದೆ. ಸಹಜ ಕ್ರಮದ ಮರುಗಣನೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಬಳಕೆದಾರರು ಎಲ್ಲ ಕೋಶಗಳಲ್ಲೂ ಫಲಿತಾಂಶ ಸಮನಾಗುವವರೆಗು ಎಷ್ಟು ಸಲ ಬೇಕೋ ಅಷ್ಟು ಸಲ ತಮ್ಮ ಕೈಯಿಂದಲೇ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರುಗಣನೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. LANPAR ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು GE400 ಹಾಗೂ ಹನೀವೆಲ್‌ 6000 ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಕಾಲಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ದೂರದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮೊಡೆಮ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್‌ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ಪೇಪರ್ ಟೇಪ್, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಡತದ ಪ್ರವೇಶಾನುಮತಿ, ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಅಥವಾ ಬಾಹ್ಯ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹದ ಮೂಲಕವೂ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಬಹುದು. ತಾರ್ಕಿಕ ಹೋಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು 'if/then' ತಾರ್ಕಿಕ ಸಾಲುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಗಣಿತೀಯ ಉಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು; ಇಂತಹ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮಾಂಕದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಬಹುದು. ==== ಆಟೋಪ್ಲ್ಯಾನ್/ಆಟೋಟ್ಯಾಬ್ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ ಭಾಷೆ ==== ಇಸವಿ 1968ರಲ್ಲಿ, [[ಅರಿಜೋನಾದ ಫೀನಿಕ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಜನರಲ್ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಧಾನಕಾರ್ಯಾಲಯದ ಮೂವರು ಮಾಜಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಂತ ತಂತ್ರಾಂಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಉದ್ದಿಮೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಹೊರಟರು. ಎ. ಲೆರಾಯ್ ಎಲ್ಲಿಸನ್, ಹ್ಯಾರಿ ಎನ್‌. ಕ್ಯಾನ್ಟ್ರೆಲ್ ಮತ್ತು ರಕೋಶ ಇ. ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್, ತಾವು ಹೊಸ ಉದ್ದಿಮೆ ಬಂಡವಾಳದಾರರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಅಂಕಿ-ಅಂಶ ಮಾಹಿತಿ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಬಹಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಕ ಗಣನೆ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಶ್ರಮವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ ಈ ಮೂವರೂ ತಮಗಾಗಿ ಅಂಕಿ-ಅಂಶ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವಂತಹ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಮೊದಲಿಗೆ, ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬಳಕೆಗೆ ಎಂದು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಈ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್‌, [[ಕ್ಯಾಪೆಕ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಉದ್ದಿಮೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ತಂತ್ರಾಂಶವಾಯಿತು. 'ಆಟೋಪ್ಲ್ಯಾನ್' GEಯ [[ಕಾಲ-ಪಾಲುದಾರಿಕೆ]] ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಚಾಲಿತವಾಗಿತ್ತು; ನಂತರ, [[IBM ಮೇಯ್ನ್‌ಫ್ರೇಮ್ಸ್]]ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು "ಆಟೋಟ್ಯಾಬ್" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇದೇ ರೀತಿ ([[ನ್ಯಾಷನಲ್ CSS]], CSSTAB ಎಂಬ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಹೊರತಂದಿತು. 1970ರ ದಶಕದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮಮಟ್ಟದ ಕಾಲಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಬಳಕೆ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಸಂಶೋಧನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವುದು ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಆನ್ವಯಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.) ಆಟೋಪ್ಲ್ಯಾನ್/ಆಟೋಟ್ಯಾಬ್ ಎಂಬುಂದು [[WYSIWYG]] (ಅರ್ಥಾತ್‌, ನೀವೇನು ನೋಡುವಿರೋ ಬಹುಶಃ ಅದೇ) [[ಪರಸ್ಪರ-ಕಾರ್ಯದ]] ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಪ್ರೊಗ್ರಾಂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಇದು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಸರಳ ಆದೇಶಸಾಲುಗಳುಳ್ಳ ಸಂಕೇತಸಮೂಹವಾಗಿತ್ತು. ಬಳಕೆದಾರರು ಅಡ್ಡ ಮತ್ತು ನೀಟಸಾಲುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಡ್ಡ ಅಥವಾ ನೀಟಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವರು. ==== APLDOT ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್ ==== APLDOT ಎಂಬುದು ಆರಂಭದ "ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಯಲ್ ವೇಟ್" ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 1976ರಲ್ಲಿ [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ರೈಲ್ವೇ ಸಂಘ]]ಕ್ಕಾಗಿ, ಮೇರಿಲೆಂಡ್‌ನ ಲಾರೆಲ್ನಲ್ಲಿರುವ ಜಾನ್ಸ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಆನ್ವಯಿಕ ಭೊತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ IBM 360/91 ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://portal.acm.org/citation.cfm?id=390005.801196 portal.acm.org] – APLDOT</ref> ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, US ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು [[ಕಾನ್ರೇಲ್]]ಗಾಗಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಹಾಗು ಬೆಲೆಯ ಅಂದಾಜಿನ ಮಾದರಿಗಳಂತಹ ಅನ್ವಯಿಕೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲು APLDOTನ್ನು ಸಫಲವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಹಣಕಾಸು ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಮತ್ತು ತಂತ್ರ ಯೋಜಕರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಬಳಸಿದ ಕಾಗದದ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನಂತೆಯೇ, APLDOTನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಎನ್ನಲಾಯಿತು.‌ === ವಿಸಿಕ್ಯಾಲ್ಕ್ === [[ಡ್ಯಾನ್ ಬ್ರಿಕ್ಲಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಬಾಬ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಸ್ ಟನ್]] [[ವಿಸಿಕ್ಯಾಲ್ಕ್‌]]ನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌‌ನ ಪರಿಲಕಲ್ಪನೆ 1970ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಹಾಗೂ 1980ರ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ವಿಸಿಕ್ಯಾಲ್ಕ್ ಆಧುನಿಕ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಆನ್ವಯಿಕೆಗಳಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಆಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[WYSIWYG]] ಪರಸ್ಪರಕಾರ್ಯ ನಡೆಸುವ ಬಳಕೆದಾರ ಅಂತರಮುಖ, ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಮರುಗಣನೆ, ಸ್ಟೇಟಸ್ ಮತ್ತು ಸೂತ್ರ ಲೈನ್ಸ್, ಸಮೀಪದ ಹಾಗೂ ಸರಿಯಾದ ಸೂಚನೆಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕೋಶಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡುವುದು, ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ ಕೋಶವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಸೂತ್ರ ರಚಿಸುವುದು. [[PC ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್]] ವಿಸಿಕ್ಯಾಲ್ಕ್‌ನ್ನು ಮೊದಲನೆಯ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.pcworld.com/article/id,116166/article.html |title=PC ವಲ್ಡ್ - ತ್ರೀ ಮಿನಿಟ್ಸ್: ಗಾಡ್ ಫಾದರ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ |access-date=2010-08-01 |archive-date=2008-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726090701/http://www.pcworld.com/article/id,116166/article.html |url-status=deviated |archivedate=2008-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080726090701/http://www.pcworld.com/article/id,116166/article.html }}</ref> ಬ್ರಿಕ್ಲಿನ್ ಅವರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಕಪ್ಪು ಹಲಗೆಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿರುವಂತಹ ಎಣಿಕೆಯ ಫಲಿತಾಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ದೋಷವೊಂದನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಅಳಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಂಕೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕಪ್ಪು ಹಲಗೆಯನ್ನು ಮಾದರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮಾಡಿದ ಗಣನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನುಕರಿಸಿ ತೋರಿಸಬ ಬ್ರಿಕ್ಲಿನ್‌ ಯೋಚಿಸಿದರು. ಇವರ ಯೋಚನೆಯ ಫಲವಾಗಿ [[ವಿಸಿಕ್ಯಾಲ್ಕ್]] ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಮೊದಲನೆಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಅನ್ವಯಿಕೆಯಾಗಿದ್ದ ವಿಸಿಕ್ಯಾಲ್ಕ್, ಪರ್ಸನಲ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಎಂಬುದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳ ನೆಚ್ಚಿನ ಯಂತ್ರವಾಗಿದ್ದದ್ದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಉಪಕರಣವಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:VisiCalc (IBM PC's Killer Application).PNG|thumb|right|300px|ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಶಾಟ್ ಆಫ್ ವಿಸಿಕ್ಯಾಲ್ಕ್, ಮೊದಲನೆಯ PC ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌.]] ವಿಸಿಕ್ಯಾಲ್ಕ್ ಬಹಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಕ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿ, ರೂಪಕವಾಗಿ '[[killer app]]' ಆಯಿತು. ಇದು ಅದೆಷ್ಟು ಆಸಕ್ತಿ ಕೆರಳಿಸಿತೆಂದರೆ, ಜನರು ಇದನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲೆಂದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ್ನು ಅನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ವಿಸಿಕ್ಯಾಲ್ಕ್‌ ‌[[ಆಪಲ್ II]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ವ್ಯಾಪಕ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ, ಈ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಅನೇಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[CP/M]] ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, [[ಅಟಾರಿ 8-ಬಿಟ್ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಪ್ರಧಾನ]] ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು]]. ಆದಾಗ್ಯೂ ವಿಸಿಕ್ಯಾಲ್ಕ್ 'ಆಪಲ್ II ತಂತ್ರಾಂಶ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಿತು. === ಲೋಟಸ್ 1-2-3 ಮತ್ತು ಇತರ MS-DOS ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು === ಆಗಸ್ಟ್‌ 1981ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ [[IBM PC]] ಹಂತ-ಹಂತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಬಹುಪಾಲು ತಂತ್ರಾಂಶಗಳು ಇತರೆ 8-ಬಿಟ್‌ ವೇದಿಕೆಯಿಂದ ಪೋರ್ಟ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ನವೆಂಬರ್‌ 1982ರಲ್ಲಿ [[ಲೋಟಸ್ 1-2-3]]ಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದಾಗ ಅನೇಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾದವು. ಜನವರಿ 1983ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಮಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಈ ವೇದಿಕೆಯ killer app (ಅತಿ ಪ್ರಬಲ ತಂತ್ರಾಂಶ)ವಾಯಿತು. ವಿಸಿಕ್ಯಾಲ್ಕ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಈ PC ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಲೋಟಸ್ 1-2-3 ಹಾಗೂ ಅದರ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ [[ಬೋರ್ಲೆಂಡ್‌]] [[ಕ್ವಾಟ್ರೊ]] ವಿಸಿಕ್ಯಾಲ್ಕ್‌ನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ 'ಎತ್ತಂಗಡಿ' ಮಾಡಿತು. ಲೋಟಸ್ 1-2-3 ಯನ್ನು 26 ಜನವರಿ 1983ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ವರ್ಷದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ [[ವಿಸಿಕ್ಯಾಲ್ಕ್]]ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಯಿತು. ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[ಡಾಸ್‌]] ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಆಗಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. === ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸೆಲ್‌ === [[ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌]] ಉದ್ದಿಮೆಯು [[ಮೆಕಿಂಟೊಷ್]]‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌ [[ಎಕ್ಸೆಲ್]]‌ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲು ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮೆಕಿಂಟೋಷ್‌ ಸೂಕ್ತಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಬಲ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಎಕ್ಸೆಲ್‌ನ್ನು ವಿಂಡೋಸ್‌ 2.0ಗೆ ಹೊಂದಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ವಿಂಡೋಸ್‌ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಕ್ರಿಯ ಎನ್ನಲಾಯಿತು. 1990ರ ದಶಕದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ, ಇನ್ನಷ್ಟು ಸದೃಢವಾಗಿದ್ದ ವಿಂಡೋಸ್‌ 3.X ವೇದಿಕೆಯು, ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸೆಲ್‌ ಲೋಟಸ್‌ನಿಂದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಬಳಸಬಹುದಾದ ವಿಂಡೋಸ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ ಲೋಟಸ್‌ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌ ಆಗಲೇ ತನ್ನ [[ಆಫೀಸ್‌]] ತಂತ್ರಾಂಶಸಮೂಹನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿತ್ತು. 1990ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಇಂದಿನ ವರೆಗೂ ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸೆಲ್‌ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲು ಹೊಂದಿದೆ. === ಆಪಲ್ ನಂಬರ್ಸ್ === [[ನಂಬರ್ಸ್‌]] ಎಂಬುದು [[ಆಪೆಲ್‌ ಇಂಕಾರ್ಪೊರೆಟೆಡ್‌]]ನ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶವಾಗಿದ್ದು ,[[ಐವರ್ಕ್‌(iWork)]]ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಉಪಯುಕ್ತತೆ ಹಾಗೂ ಚಾರ್ಟ್ ನಿರೂಪಣೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿತು. ಆಪಲ್‌ನ ತಂತ್ರಾಂಶಸಮೂಹಕ್ಕೆ ನಂಬರ್ಸ್‌ ಎಂಬ ತಂತ್ರಾಂಶ ಸೇರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, [[ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌ ಆಫೀಸ್]]‌ಗೆ ತಕ್ಕಮಟ್ಟದ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಎನ್ನುವಂತಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, [[ಪಿವೊಟ್‌ ಟೇಬಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಚಾರ್ಟ್]]‌ಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದರಲ್ಲಿಲ್ಲ. === OpenOffice.org Calc === [[OpenOffice.org Calc]] ಎಂಬುದು [[ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸೆಲ್‌]]ನಂತೆಯೇ ರೂಪಿಸಲಾದ, ಉಚಿತವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಮುಕ್ತ-ಮೂಲದ (ಓಪನ್-ಸೋರ್ಸ್) ತಂತ್ರಾಂಶವಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾಲ್ಕ್‌, ಎಕ್ಸೆಲ್‌ (XLS) ಕಡತಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಬಹುದು ಹಾಗೂ ಉಳಿಸಬಹುದು.<ref>[http://www.openoffice.org/product/calc.html OpenOffice.org Calc product]</ref>. ಕ್ಯಾಲ್ಕ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪನಾ ಕಡತ ಹಾಗೂ ಒಂದೆಡೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದಾದ ತಂತ್ರಾಂಶವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಡ್ರೈವ್‌ನಂತಹ ಸಾಧನದಿಂದಲೂ ಚಾಲಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಇದನ್ನು OpenOffice.org ವೆಬ್ ಸೈನ್ ನಿಂದ ಡೌನ್ ಲೋಡ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳ ಬಹುದು. === ಜಿನ್ಯೂಮರಿಕ್ === '''[[ಜಿನ್ಯೂಮರಿಕ್]]''' ಎಂಬುದು [[GNOME]] ಉಚಿತ ತಂತ್ರಾಂಶ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌‌ನ ಹಾಗೂ ಲಭ್ಯ ವಿಂಡೋಸ್‌ ಇಂಸ್ಟಾಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಂಡೋಸ್‌ ಇಂಸ್ಟಾಲರ್ಸ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ [[ಉಚಿತ]] ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶವಾಗಿದೆ. ತಾನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಹೋಲುವ [[ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸೆಲ್‌]]ನಂತಹ [[ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ]]ದ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಉಚಿತ ತಂತ್ರಾಂಶವಾಗಿದೆ. ಜಿನ್ಯೂಮರಿಕ್‌ನ್ನು [[ಮಿಗ್ವೆಲ್‌ ಡಿ ಐಕಾಜಾ]] ವಿನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು [[ಜೋಡಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಬರ್ಗ್]]‌ ಎಂಬವರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜಿನ್ಯೂಮರಿಕ್ [[CSV]], [[ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸೆಲ್‌]], [[HTML]], [[ಲ್ಯಾಟೆಕ್ಸ್‌ (LaTeX)]], [[ಲೋಟಸ್ 1-2-3]], [[ಓಪನ್‌ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್‌ (OpenDocument)]] ಮತ್ತು [[ಕ್ವಾಟ್ರೊ ಪ್ರೊ (Quattro Pro)]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಫೈಲ್ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಗೂ ಕಳುಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂಡಿದೆ; ಇದರ ನಿಜವಾದ ಮಾದರಿ ''ಜಿನ್ಯೂಮರಿಕ್ ಕಡತ ಮಾದರಿ'' (.gnm ಅಥವಾ .gnumeric), [[XML]] ಕಡತವಾಗಿದ್ದು [[gzip]]ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಕುಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.gnome.org/projects/gnumeric/doc/file-format-gnumeric.shtml ''ಜಿನ್ಯೂಮರಿಕ್'' XML ಫೈಲ್ ಫಾರ್ಮೆಟ್] ಫ್ರಮ್ ದಿ ಜಿನ್ಯೂಮರಿಕ್ ಮ್ಯಾನ್ಯೂವಲ್.</ref> ಇದು [[ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸೆಲ್‌]]ನ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ ಆವೃತ್ತಿಯ [[ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳ]]ನ್ನು ಹಾಗೂ ಜಿನ್ಯೂಮರಿಕ್‌ಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು [[ಪಿವೋಟ್ ಕೋಷ್ಟಕ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಸೋಪಾಧಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮುಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವಂತೆ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಿನ್ಯೂಮರಿಕ್‌ನ ನಿಖರತೆ <ref>“ಫಿಕ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಎರರ್ಸ್ ಇನ್ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶ: ದಿ ಕೇಸಸ್ ಆಫ್ ಜಿನ್ಯೂಮರಿಕ್ ಅಂಡ್ ಎಕ್ಸೆಲ್‌”, B. D. McCullough, 2004 (http://www.csdassn.org/software_reports/gnumeric.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090423202057/http://www.csdassn.org/software_reports/gnumeric.pdf |date=2009-04-23 }}). (The most recent versions given a full analysis in this freely available report are ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸೆಲ್‌ XP and ಜಿನ್ಯೂಮರಿಕ್ 1.1.2., and the author has more-limited data on then-new ಎಕ್ಸೆಲ್‌ 2003). ಮೈಕ್ಅಡ್ಡಸಾಲು ಸಾಫ್ಟ್ ಎಕ್ಸೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಜಿನ್ಯೂಮರಿಕ್ 1.1.2., ನಲ್ಲಿರುವ ಉಚಿತ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆವೃತ್ತಿ</ref><ref>“ಆನ್ ದಿ ಅಕ್ಯೂರೆಸಿ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಪ್ಅಡ್ಡಸಾಲು ಸೀಜರ್ ಇನ್ ಮೈಕ್ಅಡ್ಡಸಾಲು ಸಾಫ್ಟ್ ಎಕ್ಸೆಲ್‌ 2003”, B. D. McCullough, 2005 ಕಂಪ್ಯೂಟೇಷನಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ &amp; ಡಾಟಾ ಅನಾಲಿಸಸ್ ವಾಲ್ಯೂಮ್ 49, ಇಷ್ಯೂ 4,2005 ಜೂನ್ 15, ಪುಟಗಳು 1244-1252. ಈ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಎಕ್ಸೆಲ್‌ 2003 ರ ಮೇಲೆ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಮಾಡಿದಂತಹ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ನಂತರ McCullough "ಎಕ್ಸೆಲ್‌ 2003 ಹಳೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಸುಧಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಕಗುವಷ್ಟು ಮಾಡಿಲ್ಲ" ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದೆ.</ref>, [[ಅಂಕಿ ಅಂಶದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ]] ಮತ್ತು ಇತರ [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ]] ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಇದನ್ನು ಬಳಸುವವರಲ್ಲಿ ನೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನ ಕಲ್ಪಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.{{Citation needed|date=April 2007}} ಜಿನ್ಯೂಮರಿಕ್‌ನ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಇದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಕಾರರು, [[R ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್]]ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಹಯೋಗ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. === ಅಂತರಜಾಲ-ಆಧಾರಿತ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು === ಸುಮಾರು 2005ರಲ್ಲಿ ಉದಯೋನ್ಮುಖವಾದ [[ಅಜ್ಯಾಕ್ಸ್‌ (Ajax)]]ನಂತಹ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ [[ಅಂತರಜಾಲ-ಆದಾರಿತ]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳೊಂದಿಗೆ, [[ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌]]ಗಳ ನವ ಯುಗವೇ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಬಳಕೆದಾರರ ಅನುಭವಗಳ ಪ್ರಕಾರ, [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಂತರಜಾಲ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು]], ಸ್ಥಳೀಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು ಹೊಂದಿರುವ ಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಹು-ಬಳಕೆದಾರ ಸಹಯೋಗದಂತಹ ಪ್ರಬಲ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. [[ಷೇರು ಬೆಲೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು (ಹಣಕಾಸು) [[ವಿನಿಮಯ ದರ]]ಗಳಂತಹ ಉಪಯುಕ್ತ [[ನಿಜಾವಧಿ]]ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ದೂರದ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಒಯ್ದು ನೀಡುತ್ತದೆ. === ಇತರೆ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು === * ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ: ** [[IBM ಲೋಟಸ್ ಸಿಂಫನಿ]] (2007) ** [[KSpread(ಕೆಸ್ಪ್ರೆಡ್)]] ** [[ZCubes]]-Calci (ಝೆಡ್‌ಕ್ಯೂಬ್ಸ್-ಕ್ಯಾಲ್ಸಿ) ** [[ರಿಸಾಲ್ವರ್ ಒನ್]] * ಈಗ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರದ / ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳು: ** [[ಅಡ್ವಾಂಟೆಜ್]] ** [[ಲೋಟಸ್ ಇಂಪ್ರೂವ್‌]] <ref>http://ವೆಬ್.archive.org/ವೆಬ್/20020606140158/simson.net/clips/91.MIPS.ImprovPowerStep.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** [[ಜಾವಲಿನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]] ** ಮೆಕಿಂಟೋಷ್‌ಗಾಗಿ [[ಲೋಟಸ್ ಜಾಝ್‌]] ** [[ಮಲ್ಟಿಪ್ಲ್ಯಾನ್]] ** ಬೋರ್ಲೆಂಡ್‌ ಉದ್ದಿಮೆಯ [[ಕ್ವಾಟ್ರೊ ಪ್ರೊ]] ** [[ಸೂಪರ್‌ಕ್ಯಾಲ್ಕ್]] ** [[ಲೋಟಸ್ ಸಿಂಫೋನಿ]] (1984) ** ಮೆಕಿಂಟೋಷ್‌ಗಾಗಿ [[ವಿಂಗ್ಜ್‌]] ** CP/M ಮತ್ತು TRS-DOS (ಟಿಆರ್‌ಎಸ್‌-ಡಾಸ್‌) ಗಾಗಿ ಟಾರ್ಗೆಟ್ ಪ್ಲ್ಯಾನರ್ ಕ್ಯಾಲ್ಕ್ <ref>http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE4DF1138F930A25750C0A96E948260 THE EXECUTIVE COMPUTER; Lotus 1-2-3 Faces Up to the Upstarts By Peter H. Lewis Published: March 13, 1988</ref><ref>{{Cite web |url=http://vip.hex.net/~cbbrowne/spreadsheets.html |title=Linux ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌s |access-date=2002-08-06 |archive-date=2002-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020806213619/http://vip.hex.net/~cbbrowne/spreadsheets.html |url-status=deviated |archivedate=2002-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20020806213619/http://vip.hex.net/~cbbrowne/spreadsheets.html }}</ref> === ಇತರೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು === ವಿವಿಧ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ತಂತ್ರಾಂಶ‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದವು. ಲೋಟಸ್ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಪರಿಚಯಿಸಿದ [[ಲೋಟಸ್ ಇಂಪ್ರೂ]] ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ತಂತ್ರಾಂಶವಾಯಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಇದರ [[ದತ್ತಾಂಶ ಸ್ವೀಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ]]ದಿಂದಾಗಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. [[ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ 2000]] ತಂತ್ರಾಂಶದಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರ ರಚನಾ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವ ಯತ್ನ ನಡೆದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಫಲವಾಗಲಿಲ್ಲ. == ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು == === ಕೋಶಗಳು === ''''ಕೋಶ''' ' ಎಂಬುದನ್ನು [[ದತ್ತಾಂಶವೊಂದ]]ನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿ ನಮೂದಿಸುವ ಒಂದು ಆಯತಾಕಾರದ ಸ್ಥಾನ ಎನ್ನಬಹುದು. ಒಂದು ಕೋಶ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಅಡ್ಡಸಾಲು ಮತ್ತು ನೀಟಸಾಲಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಈ ಉದಾಹರಣೆಗೆಯಲ್ಲಿ, 30ರ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕೋಶವನ್ನು 'A2' ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ). ಕೋಶದಲ್ಲಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡಲು, ಕೋಶದ ಸುತ್ತಲೂ ಆವರಿಸಿರುವ ಅಡ್ಡಸಾಲು ಮತ್ತು ನೀಟಸಾಲಿನ ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಎಳೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೋಶದ ಭೌತಿಕ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಅಗಲವನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಬಹುದು. {| border="1" |+ <td>'''ನನ್ನ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌''' </td> ! ! A ! ಬಿ ! C ! D |- !01 ! ಮೌಲ್ಯ1 ! ಮೌಲ್ಯ2 ! ಕೂಡಿಸಲಾದ ! ಗುಣಿಸಲಾದ |- !02 | 20 | '''30''' | 200 |} ಕೋಶಗಳ ಉದ್ದಗಲದ ಸರಣಿಯನ್ನು 'ಷೀಟ್' ಅಥವಾ 'ವರ್ಕ್‌ಷೀಟ್'(ಕಾರ್ಯ ದಾಖಲೆ) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ [[ಬದಲಾಗಬಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯ]]ಗಳಿಗೆ ಸಾದೃಶವಾಗಿದೆ (ಆದರೂ, ಇದೇ ಸಾದೃಶದ ಪ್ರಕಾರ, ನಮೂದಿಸಲಾದ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಬದಲಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ, [[ಸ್ಥಿರ ಮೌಲ್ಯ]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು). ಬಹುಪಾಲು ಅಳವಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ವರ್ಕ್‌ಷೀಟ್‌ ಗಳು ಒಂದೇ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು. ಸ್ಪಷ್ಟತೆಗಾಗಿ, ವರ್ಕ್‌ಷೀಟ್‌ ಎಂಬುದು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನ ಭಾಗವಾದ ಉಪಗಣ ಎಂದು ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು. ಕಾರ್ಯತಃ, ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಇಡಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕೋಶಗಳೂ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನೊಳಗಿನ [[ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ 'ಬದಲಾಗಬಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯ']]ಗಳಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ (ತನ್ನದೇ ಕೋಶವಾದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದು 'ಓದಲು ಮಾತ್ರ' ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುವುದು). ಕೋಶವೊಂದು [[ಸಾಂಖ್ಯಿಕ/ಪಠ್ಯ ಮೌಲ್ಯ]] ಅಥವಾ [[ಸೂತ್ರ]]ವೊಂದನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದು, ಅಥವಾ ಖಾಲಿ ಬಿಡಬಹುದು. ರೂಢಿಯಂತೆ, ಸೂತ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''=''' ಚಿಹ್ನೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ==== ಮೌಲ್ಯಗಳು ==== ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಕೀಲಿಮಣೆಯಿಂದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಕೋಶದೊಳಗೆ ನೇರವಾಗಿ ನಮೂದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೋಶವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಅಥವಾ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಮೌಲ್ಯವೊಂದು ಸೂತ್ರವನ್ನು ಆಧರಿಸಬಹುದು (ಕಳಗೆ ನೋಡಿ). ಸೂತ್ರವು ಗಣನೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಸದ್ಯದ ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಸಮಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಷೇರು ಮಾಹಿತಿ ಅಥವಾ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹದಂತ ಬಾಹ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಇತರೆಡೆಯಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. <blockquote>'''The Spreadsheet‌ ''Value Rule'' ''' </blockquote> [[ಆಲನ್ ಕೇ]] ಎಂಬ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಯು, ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿಸಲು ''Value Rule (ಮೌಲ್ಯ ನಿಯಮ)'' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಇದರಂತೆ, ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಮೌಲ್ಯವು, ಬಳಕೆದಾರರು ಕೋಶದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾದ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಇಡಿಯಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ.<ref> {{cite journal | last = Kay | first = Alan | authorlink = Alan Kay | title = Computer Software | journal =Scientific American | volume =251 | issue =3 | pages =52–59 |month=September | year=1984 | doi = 10.1038/scientificamerican0984-52 | doi_brokendate = 2010-03-19}} – ಮೌಲ್ಯ ರೂಲ್</ref> ಸೂತ್ರವು ಇತರೆ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ/ಫಲಿತಾಂಶ ನೀಡಬಲ್ಲದು. ಆದರೆ ಹಾಗೇ ಫಲಿತಾಂಶ ನೀಡುವ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ, ಬಳಕೆದಾರರು ದತ್ತಾಂಶವನ್ನಾಗಲೀ ಸೂತ್ರವನ್ನಾಗಲೀ ದಾಖಲಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಸೂತ್ರವನ್ನು ಗಣಿಸಲು ಯಾವುದೇ 'ಉಪ-ಪರಿಣಾಮಗಳಿಲ್ಲ': ಸೂತ್ರವು ತಾನಿರುವ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಗಣಿಸಲಾದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದೇ ಏಕೈಕ ಉತ್ಪಾದನೆ. ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಳಕೆದಾರ ಬದಲಾಯಿಸುವುದರ ಹೊರತು, ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಬದಲಿಸಲು ಯಾವುದೇ ವ್ಯವಧಾನ ಅಥವಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಮಿಂಗ್ ಸಂಕೇತಭಾಷೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಇದು ಮೊದಲ ಸ್ತರದ [[ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌]]ನ್ನು ಸೀಮತವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |last=Burnett |first=Margaret |coauthors=Atwood, J., Walpole Djang, R., Reichwein, J., Gottfried, H., and Yang, S. |title=Forms/3: A first-order visual language to explore the boundaries of the spreadsheet paradigm |journal=Journal of Functional Programming |volume=11 |issue=2 |pages=155–206 |month=March |year=2001 |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?aid=72731 |accessdate=2008-06-22 |archive-date=2009-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090715213946/http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?aid=72731 |url-status=dead }} – ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಸ್ ಆಸ್ ಫಂಗ್ಷನಲ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಮಿಂಗ್</ref> ==== ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ (ಯಾಂತ್ರಿಕ) ಮರುಗಣನೆ ==== 1980ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಿಂದಲೂ, {{Citation needed|date=January 2008}} ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಮರುಗಣನೆಯು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಐಚ್ಛಿಕ ಸೌಲಭ್ಯದಿಂದಾಗಿ, ಬಳಕೆದಾರರು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮರುಗಣನೆ ಮಾಡೆಂದು ಕೋರುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ (ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಯಯಂಚಾಲಿತ ಮರುಗಣನೆಯ ಸೌಲಭ್ಯವು ಯಥಾಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲೆಂದು ಇದನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ). ದೊಡ್ಡ ಅಥವಾ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ದತ್ತಾಂಶ ದಾಖಲು ಮಾಡುವ ವೇಗ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಗಣನೆಯನ್ನು ಕೈಯಿಂದಲೇ ಮಾಡಬೇಕಿದ್ದಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು ಈ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಹೊಂದಿವೆ. ==== ನಿಜಾವಧಿಯ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (Real-time update) ==== ಬಾಹ್ಯ ಮೂಲದಿಂದ - ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇನ್ಯಾವುದೋ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನಿಂದ ಮೌಲ್ಯ ಪಡೆದಲ್ಲಿ, ಈ ಸೌಲಭ್ಯದಡಿ ಕೋಶದಲ್ಲಿರುವ ಮಾಹಿತಿ/ಮೌಲ್ಯವು ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಪರಿಷ್ಕೃತವಾಗುವುದು. ಹಂಚಲಾದ, ಅಂತರಜಾಲ-ಆಧಾರಿತ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಇತರೆ ಬಳಕೆದಾರರು ಬದಲಿಸಿದ ಕೋಶಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಪರಿಷ್ಕರಿಸುವುದು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಲಂಬಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೋಶ ಗಳೂ ಕೂಡ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು(ಅಪ್ ಡೇಟ್ ಆಗಬೇಕು). ==== ಭದ್ರಪಡಿಸಲಾದ ಕೋಶ ==== ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಮೂದಿಸಿದ ನಂತರ, ಇದೇ ಕೋಶಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅಪ್ಪಿತಪ್ಪಿ ತಿದ್ದುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕೋಶಗಳು ಅಥವಾ ಇಡೀ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನ್ನು ಲಾಕ್‌ ಮಾಡಬಹುದಾದಿದೆ. ಸೂತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೋಶಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಈ ಮುಂಜಾಗರೂಕತಾ ಕ್ರಮವನ್ನು ಬಲಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಿಲೊಗ್ರಾಮ್‌/ಪೌಂಡ್‌ ಪರಿವರ್ತನಾ ಕಾರಕ (2.20462262 ಎಂಟು ದಶಮಾಂಶದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ) ವಿಪರ್ಯಾಯ ಆವರ್ತನ ಅಂಕ (ಸ್ಥಿರಾಂಕ) ಹೊಂದಿರುವ ಕೋಶಗಳಿಗೂ ಈ ಲಾಕ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೋಶವನ್ನೂ ಲಾಕ್‌ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾದರೂ, ಕಡತದ ಆಯ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದತ್ತಾಂಶವು ರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ==== ದತ್ತಾಂಶದ ಕ್ರಮವ್ಯವಸ್ಥೆ ==== ಪರಿಮಾಣ/ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲು ಕೋಶ ಅಥವಾ ಶ್ರೇಣಿ(ವ್ಯಾಪ್ತಿ)ಯನ್ನು ಐಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮುಂಚೆ ಜೋಡಿಸಿರದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಯಥಾಸ್ಥಿತಿ ಪ್ರದರ್ಶನಾ (ನಿಗದಿತ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ) ಕ್ರಮವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಆರಂಭಿಕ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಉದಾಹರಣೆಗೆ '31/01/2007' ಅಥವಾ '31 ಜನವರಿ 2007' 'ದಿನಾಂಕದ' ಕೋಶದ ಕ್ರಮವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಿಗದಿ ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ, ಸಂಖ್ಯಾ ಮೌಲ್ಯದ ನಂತರ % ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಅದು [[ಶೇಕಡಾವಾರು]] ಕೋಶ ಕ್ರಮವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಶವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಮವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪರಿಮಾಣ ಮಾತ್ರ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. 'ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ' ಅಥವಾ '[[ಹಣಕಾಸು ಮೌಲ್ಯ]]'ದಂತಹ ಕೆಲವು ಕೋಶ ಕ್ರಮವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು [[ದಶಮಾಂಶದ ಸ್ಥಳ]]ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಖಚಿತಪಡಿಸಬಲ್ಲವು. ಯಾವುದೇ ಸೂಕ್ತ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡದೆ ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲದ ಫಲಿತಾಂಶ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಅಸಿಂಧು ಕ್ರಿಯೆ (ಅಸಮರ್ಥ ಕ್ರಿಯೆ) (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದಿನಾಂಕರೂಪೀ ದತ್ತಾಂಶ ಹೊಂದಿರುವ ಕೋಶವನ್ನೂ ಗುಣಾಕಾರ ಮಾಡುವ ದೋಷ) ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ==== ಕೋಶ ಫಾರ್ಮೆಟ್ಟಿಂಗ್ (ದತ್ತಾಂಶ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಕೋಶದ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವಿಕೆ) ==== ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಆನ್ವಯಿಕೆಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೆ, ತನ್ನ ಸಮಕಾಲೀನ ತಂತ್ರಾಂಶ [[ವರ್ಡ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸರ್]]‌ನಲ್ಲಿನ 'ಸ್ಟೈಲ್‌'ನಂತೆ, ಕೋಶವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬಹುದು (ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ (ಗಾತ್ರ, ಬಣ್ಣ, ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಪಠ್ಯ ಅಥವಾ ವಾಲಿರುವ ಪಠ್ಯ) ಅಥವಾ ಕೋಶದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನೂ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬಹುದು (ಕೋಶ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ದಪ್ಪ, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಬಣ್ಣ, ಬಣ್ಣ ಇತ್ಯಾದಿ) [[ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು]] ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬಹುದು. ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನ ಪಠನೀಯತೆಯ ಬೆಂಬಲದಿಂದ, ಕೋಶ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಸೋಪಾಧಿಕವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೊನ್ನೆಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಕೋಶದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೋಶಗಳನ್ನು ಇತರ ವರ್ಕ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹಾಗು ಆನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ನಕಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಫಾರ್ಮೆಟ್ಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು ವಿಷಯದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಹೋಗದೆ ಇರಬಹುದು. ==== ಹೆಸರಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕೋಶ ಗಳು ==== [[ಚಿತ್ರ:Named Variables in Excel.PNG|thumb|400px|ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸೆಲ್‌ ನಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೀಟಸಾಲು x &amp; y ಚರಗಳ ಬಳಕೆ ಫೋರ್ಟ್ರ್ಯಾನ್ ನಂತಿರುವ y=x2 ಗಾಗಿ ಸೂತ್ರ, ಹಾಗು ನೇಮ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ x &amp; y ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] ಬಹುಪಾಲು ಅಳವಡಿಸುವಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಅಡ್ಡಸಾಲು ಅಥವಾ ನೀಟಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿನ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಜಾಲಗಳ ಮೂಲಕ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಬದಲು, ಹೆಸರಿನ ಮೂಲಕ ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುವಂತೆ, ಅಡ್ಡಸಾಲು ಅಥವಾ ನೀಟಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೋಶ ಅಥವಾ ಕೋಶಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ 'ಹೆಸರುಕೊಡಬಹುದು'. ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನೊಳಗಿನ ಹೆಸರುಗಳು ಏಕಮಾತ್ರವಾಗಿರಬೇಕು. ಆದರೆ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಕಡತದಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಕ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಷೀಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶದ ಹಸರು ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಆ ಕೋಶಗಳ ಹೆಸರಿನೊಡನೆ ಷೀಟ್‌ನ ಹಸರನ್ನೂ ನಮೂದಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, =Sheet1!$C$1:Sheet2!$C$1). ಅನೇಕ ಷೀಟ್‌ಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೀಡುವಂತಹ ಮ್ಯಾಕ್ರೊಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಚಾಲಿಸುವುದು ಈ ಬಳಕೆಯ ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಹೆಸರು ಸೂಚಿಸಲಾದ ಬದಲಾಗಬಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯಗಳುಳ್ಳ ಸೂತ್ರಗಳು ಸಂಬಂಧಿತ ಬೀಜಗಣಿತದೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲೇ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಇದು ಫೊರ್ಟ್ರಾನ್‌ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ). ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಳಕೆಯು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ===== ಕೋಶ ಸೂಚಕ ===== ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಕೋಶದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಕೋಶದ (ಅಥವಾ ಗೆರೆ) ಉಲ್ಲೇಖಕವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಬಹುಪಾಲು ಕೋಶ ಸೂಚಕಗಳು ಒಂದೇ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನ ಇತರೆ ಕೋಶವನ್ನು/ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೋಶ ಉಲ್ಲೇಖಕವು ಒಂದೇ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೇರೆ (ವರ್ಕ್‌)ಷೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಶವನ್ನು ಅಥವಾ (ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಶ ಅಥವಾ ಹೊರಗಿನ ಆನ್ವಯಿಕೆಯಿಂದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. "A1" ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿರುವ '''ಕೋಶ ಉಲ್ಲೇಖಕ''' ಒಂದೋ ಅಥವಾ ಎರಡು case-insensitive ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. 256 ನೀಟಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ 1-256ರ ಶ್ರೇಣಿ (A ಇಂದ Z, ನಂತರ AA ಇಂದ IVತನಕ), ಹಾಗೂ 65536 ಅಡ್ಡಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ 1-65536ರ ಶ್ರೇಣಿಯತನಕ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಕೋಶ ಉಲ್ಲೇಖಕ 'A1' ಎಂದರೆ ನೀಟಸಾಲು A ಹಾಗೂ ಅಡ್ಡಸಾಲು 1 ಅಡ್ಡಹಾಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಕೋಶವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಭಾಗ (ಸೂತ್ರವನ್ನು ಬದಲಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ನಕಲು ಮಾಡಿದಾಗ ಇದು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ), ಅಥವಾ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ (ಕೋಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಅದರ ಮುಂದೆ $ ಗುರುತಿನಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ) ಸಂಬಂಧ ಸೂಚಕವಾಗಿರಬಹುದು. ಪರ್ಯಾಯ "R1C1" ಉಲ್ಲೇಖಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಸಾಲಿನ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು R ಅಕ್ಷರ ಹಾಗೂ ನೀಟಸಾಲಿನ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು C ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ; ಸಂಬಂಧಸೂಚಕ ಅಡ್ಡಸಾಲು ಅಥವಾ ನೀಟಸಾಲುವಿನ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಚೌಕಾಕಾರದ ಆವರಣಗಳೊಳಗೆ ಸೇರಿಸುವು ಮೂಲಕ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. A1 ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ R1C1 ಶೈಲಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಕೋಶವೊಂದರ ಪ್ರದರ್ಶಿತ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಅದೇ ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಗಣಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಆ ಕೋಶದ ಉಲ್ಲೇಖ, ಇನ್ಯಾವುದೋ ಕೋಶವನ್ನು ಹೆಸರಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಆ ಸೆಲ್‌ನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಒಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ 'ಷೀಟ್'ನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಶವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ರೀತಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ:- =A1 ಒಂದೇ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನ ಬೇರೆ ಷೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಶವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೀಗೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ:- =SHEET2!A1 (ಅರ್ಥಾತ್‌, ಅದೇ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎರಡನೆಯ ಷೀಟ್‌ನ ಮೊದಲನೆಯ ಕೋಶ). ಕೆಲವು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಬಳಕೆಗಳು ಬೇರೊಂದು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ (ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ತೆರೆದಿರುವ ಹಾಗು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಫೈಲ್) ನ ಕೋಶ ಉಲ್ಲೇಖಕಗಳಿಗೆ ಅದೇ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳಿಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಹಂಚಕೆಮಾಡಬಹುದಾದ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಹಾಗು ತೆರೆದಿರುವ ಬೇರೊಂದು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನ ಕೋಶವನ್ನು ಕೂಡ ಸೂಚಿಸಬಲ್ಲದು. ಈ ಸೂಚಕಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಡತದ ಹೆಸರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ:- ='C:\Documents and Settings\Username\Myspreadsheets\[main sheet]Sheet1!A1 ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಡ್ಡಸಾಲು ಅಥವಾ ನೀಟಸಾಲು ಸೇರಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದಾಗ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಕಗಳು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತವೆ (ಪರಿಷ್ಕೃತವಾಗುತ್ತವೆ). ಅದೇನೇ ಆದರೂ, ನೀಟಸಾಲುಗಳ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ ಸೂತ್ರ ಹೊಂದಿರುವ ಕೋಶಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಒಂದು ಅಡ್ಡಸಾಲು ಸೇರಿಸುವಾಗ, ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾದ ಅಡ್ಡಸಾಲಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನೂ ಸೇರಿಸುವಂತೆ ಬಹಳ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ (ಹಣಕಾಸು ಮಾಹಿತಿಯ ಸ್ಪ್ರಡ್‌ಷೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ) ಎಡವಟ್ಟಾಗುವುದು ಖಂಡಿತ. ಒಂದು ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಸೂತ್ರವು ಉಲ್ಲೇಖಕಗಳ ಸರಣಿಯ ಮೂಲಕ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾದಾಗ [[ವರ್ತುಲ ಉಲ್ಲೇಖಕ]] ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಲ್ಲೇಖಕಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೋಶವೂ ಮತ್ತೊಂದು ಕೋಶವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕೋಶವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದು ಸರಣಿಯ ಮುಂದಿನ ಕೋಶದ ಬೇರೊಂದು ಉಲ್ಲೇಖಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಯ ದೋಷಗಳು ವರ್ತುಲಾಕಾರದ ಉಲ್ಲೇಖಕಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೂ, ಈ ವರ್ತುಲಾಕಾರದ ಸೂಚಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಕೆಲವು ಸರಿಯಾದ ವಿಧಾನಗಳಿವೆ. ಅಂತಹ ವಿಧಾನಗಳು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಮರುಗಣನೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ) ಆ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಪರಿಮಾಣಗಳು ಹೋಗಿ ಸೇರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ===== ಕೋಶ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ===== ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಕೋಶದ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಬದಲಿಗೆ ಶ್ರೇಣಿ ಉಲ್ಲೇಖಕವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಕೋಶದ ಶ್ರೇಣಿ ಉಲ್ಲೇಖಕವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, A1 ಇಂದ A6 ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ (A1:A6). ಸೂತ್ರವು ಉದಾಹರಣೆಗೆ, A1 ಇಂದ A6 ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೋಶಗಳ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕೂಡಲು ಬಳಸಲಾದ "=SUM(A1:A6)" ಸೂತ್ರವು, ಅ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕೂಡಿ, ಕೂಡುವ ಸೂತ್ರ ಹೊಂದಿರು ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. === ಷೀಟ್‌ಗಳು === ಆರಂಭಕಾಲದ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಆನ್ವಯಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಶಗಳು ಸರಳವಾದ ದ್ವಿವಿಮಿತೀಯ ಗೆರೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೂರನೆಯ ವಿಮಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ವಿಸ್ತರಿತವಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ '''ಷೀಟ್ಸ್''' ಎನ್ನಲಾದ, ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಜಾಲಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಳ್ಳಲು ಮಾದರಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಮುಂದುವರೆದ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಆನ್ವಯಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಹಾಗು ವಿಭಾಗಿಸುವ ವಿಲೋಮಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಆವರ್ತವಾಗುವ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತವೆ. === ಸೂತ್ರಗಳು (ಸಮೀಕರಣಗಳು) === [[ಚಿತ್ರ:Spreadsheet animation.gif|thumb|right|279px|ಸರಳವಾದ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನ ಅನಿಮೇಷನ್ಸ್ ಎಡಗಡೆಯ ನೀಟಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು 2 ರಿಂದ ಗುಣಿಸುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಶದ ಬಲಗಡೆಯ ನೀಟಸಾಲಿನಿಂದ ಎಣಿಸಿದಂತಹ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ಕೂಡುತ್ತದೆ.ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ A ನೀಟಸಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಪರಿಮಾಣಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ(10, 20, 30), ಹಾಗು ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿಕೊಂಡವುಗಳು ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಸಂಬಂಧ ಸೂಚಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು B ನೀಟಸಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಸೂತ್ರ A ನೀಟಸಾಲಿನ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ಗುಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ B4 ನಲ್ಲಿರುವ ಸೂತ್ರ B1:B3 ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪರಿಮಾಣದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು SUM() ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.]] ಸೂತ್ರವು ತಾನಿರುವ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ನಮೂದಿಸಲು, ಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯ [[ಗಣನೆ]]ಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸೂತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೋಶವು ಎರಡು ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ - ಒಂದು ಸೂತ್ರ, ಹಾಗೂ ಎರಡನೆಯದು, ಫಲಿತಾಂಶ ಪ್ರಾಪ್ತ ಮೌಲ್ಯ. ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೋಶದ ಮೇಲೆ ಮೌಸ್‌ನ್ನು ಕ್ಲಿಕ್‌ ಮಾಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಸೂತ್ರವು ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಇದು ಸೂತ್ರ ನಡೆಸಿದ ಗಣನೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂತ್ರವು ಕೋಶಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಕೋಶಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಮೂದಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯಿರುತ್ತದೆ. {| class="wikitable" | <code>=''expression'' </code> |} ಮೇಲಿನ [[ಗಣಿತೀಯ ಉಕ್ತಿ]] ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ: * [[ಮೌಲ್ಯಗಳು]], ಉದಾಹರಣೆಗೆ <code>2</code>, <code>9.14</code> ಅಥವಾ <code>6.67E-11</code>; * ಇತರ ಕೋಶಗಳನ್ನು [[ಉಲ್ಲೇಖಿ]]ಸುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದೇ ಕೋಶಕ್ಕೆ <code>A1</code> ಅಥವಾ ಶ್ರೇಣಿಗೆ <code>B1:B3</code>; * [[ಅಂಕಗಣಿತ ಕ್ರಿಯಾಚಿಹ್ನೆಗಳು]], ಉದಾಹರಣೆಗೆ <code>+</code>, <code>-</code>, <code>*</code>, <code>/</code>, ಮತ್ತು ಇತರೆ; * [[ಸಂಬಂಧಾತ್ಮಕ ಕ್ರಿಯಾಚಿಹ್ನೆಗಳು]], ಉದಾಹರಣೆಗೆ <code>>=</code>, <code><</code>, ಮತ್ತು ಇತರೇ; ಹಾಗೂ, * [[ಗಣಿತೀಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು]], ಉದಾಹರಣೆಗೆ <code>SUM()</code>, <code>TAN()</code>, ಮತ್ತು ಇತರೆ ಹಲವು. ಕೋಶ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಾಗ ಇದು ಯಾವಾಗಲೂ ಇತರೆ ಕೋಶಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಕೋಶ ಉಲ್ಲೇಖಕ ಒಂದು ವಿಧದ ಚರ (ಬದಲಾಗಬಲ್ಲ) ಮೌಲ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೌಲ್ಯವು, ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಕೋಶದ ಮೌಲ್ಯವಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಇದರಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿದೆ. ಆ ಕೋಶವು ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಇತರ ಕೋಶಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಕವಾದಲ್ಲಿ, ಇದರ ಮೌಲ್ಯವು ಅವುಗಳ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಉಲ್ಲೇಖಕಗಳು ಸಂಬಂಧ-ಸೂಚಕವಾಗಿಬಹುದು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, <code>A1</code> ಅಥವಾ <code>B1:B3</code>); ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರಬಹುದು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, <code>$A$1</code> ಅಥವಾ <code>$B$1:$B$3</code>); ಅಥವಾ ಸಂಕೀರ್ಣ ಅಡ್ಡಸಾಲಿನಂತಹ ಅಥವಾ ನೀಟಸಾಲಿನಂತಹ ಸ್ವತಂತ್ರ/ಸಂಬಂಧ ಉಲ್ಲೇಖಕವಾಗಿರಬಹುದು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, <code>$A1</code> ನೀಟಸಾಲಿನಂತೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು <code>A$1</code> ಅಡ್ಡಸಾಲಿನಂತೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದೆ). ಸಿಂಧುವಾದ ಸೂತ್ರಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಳವಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಹುಪಾಲು ಅಂಕಗಣಿತ ಕ್ರಿಯೆಗಳು (ಅರಿತ್ಮೆಟಿಕ್ ಆಪರೇಷನ್ಸ್) ಹಾಗೂ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಸ್ವತಂತ್ರವಲ್ಲದ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಇಂದಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಗಳಿಂದ ನಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆಧುನಿಕ ಬಳಕೆಗಳು ಕೂಡ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೂಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ಯಗಳ, ಹೊರಗಿನ ದತ್ತಾಂಶದ ಮತ್ತು ಆನ್ವಯಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅವಕಾಶ ನೀಡಬಹುದು. ಸೂತ್ರವು ನೈಜ ಗಣನೆಯಿಲ್ಲದೇ, ಒಂದ ಸೋಪಾಧಿಕತೆ ಅಥವಾ ಒಂದರೊಳಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಸೋಪಾಧಿಕತೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೋಷಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ತಿಳಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ, ನೀಟಸಾಲಿನ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ (A1 ನಿಂದ A6) ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮೊತ್ತದ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಬಲಭಾಗ ಪಕ್ಕದ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಪಷ್ಟ, ಸೂಕ್ತ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ನಮೂದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. =IF(SUM(A1:A6) > 100, "More than 100%", SUM(A1:A6)) ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಸೂತ್ರಗಳೇ ಇರಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ. ದಿನಚರಿ, ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಅಥವಾ ಸರಳ ಪಟ್ಟಿಯಂತಹ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅಡ್ಡಸಾಲು ಮತ್ತು ನೀಟಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾದ [[ದತ್ತಾಂಶಸಂಗ್ರಹ]]ವೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಇದರ ಸುಲಭ ಬಳಕೆ, ದತ್ತಾಂಶ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿರುವಿಕೆ ಮತ್ತು [[ಅಂತರಜಾಲ ಕೊಂಡಿ ಸಂಪರ್ಕ]] ಸಾಮರ್ಥ್ಯ - ಈ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ ಹಲವು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತವೆ. === ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು === ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೂಡುವಿಕೆ, ಸರಾಸರಿ ಗಣನೆ ಇತ್ಯಾದಿಯಂತಹ ಅಂಕಗಣಿತದ ಕಾರ್ಯಗಳು; ತ್ರಿಕೋನಮೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ ಅನೇಕ [[ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ''ಬಳಕೆದಾರರು ಸೂಚಿಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳಿ'' ಗೂ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸೆಲ್ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಅನ್ವಯಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಷುಯಲ್‌ ಬೇಸಿಕ್‌ ಎಡಿಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾದ [[ವಿಷುಯಲ್‌ ಬೇಸಿಕ್‌ ಫಾರ್‌ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌ (Visual Basic for Applications)]] ಬಳಸಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ‌ಇಂತಹ ವರ್ಕ್‌ಷೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ನೇರವೇರಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ವರ್ಕ್‌ಷೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಗಣಿಸಿ, ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮತ್ತೆ ವರ್ಕ್‌ಷೀಟ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವಂತಹ ಆದೇಶಸರಣಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಬರೆಯಬಹುದು. ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ''sq'' ಎಂಬುದು ಬಳಕೆದಾರ ನಮೂದಿಸಿರುವ ಹೆಸರಾಗಿದೆ; ಹಾಗೂ ''sq'' ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಎಕ್ಸೆಲ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾಗಿರುವ''[[ವಿಶ್ಯುಅಲ್ ಬೇಸಿಕ್]]'' ಎಡಿಟರ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ''ನೇಮ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ (Name Manager)'' ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬದಲಾಯಿಸಬಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯಗಳ ''x'' & ''y'' ವ್ಯಾಕ್ಯಾನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. === ಉಪನಿಯತ ಕಾರ್ಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Subroutine in Excel.PNG|thumb|400px|x ಅನ್ನು y ಆಗಿಸಿ ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸೆಲ್‌ ನಲ್ಲಿ ಸಬ್ ರೂಟೀನ್ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತದೆ.]] ಕಾರ್ಯಗಳು ಸ್ವತಃ ವರ್ಕ್‌ಷೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಗಣನೆಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ, [[ಸಬ್‌ರೂಟೀನ್‌]]ಗಳು (ಉಪ-ನಿಯತಕಾರ್ಯಗಳು) ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಬ್‌ರೂಟೀನ್‌ನೊಳಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಪಠ್ಯ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಯಬಹುದು. ಮೇಲ್ಕಂಡ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಷುಯಲ್‌ ಬೇಸಿಕ್‌ ಸಂಕೇತಸಂಗ್ರಹವಿದೆ. ಇದರ ಉಪ-ನಿಯತಕಾರ್ಯವು ನೀಟಸಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬದಲಾಗಬಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯ ''x'' ನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೋಶದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅದರ ವರ್ಗವನ್ನು ಗಣಿಸಿ, ಇದರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾದ ನೀಟಸಾಲಿನಲ್ಲಿನ ಬದಲಾಗಬಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯ ''y'' ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ''y'' -ನೀಟಸಾಲು ಯಾವುದೇ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಇದರ ಮೌಲ್ಯವು ಉಪ-ನಿಯತಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿ ಆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ರಿಮೋಟ್ (ದೂರದ/ಪರೋಕ್ಷ) ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ === ಪ್ರಸ್ತುತದ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಕಡತದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಂತಹ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಕೋಶಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಯಾವಾಗ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೋ ಆಗ ಅದನ್ನು "ರಿಮೋಟ್ (ಪರೋಕ್ಷ)" ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಕೋಶದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲನೆಯ ಉಲ್ಲೇಖಕದ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಟೋಮೆಟಿಕ್ ರಿಫ್ರೆಶ್ ಇಂಟರ್ವಲ್‌ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ನಿಜಾವಧಿಗೆ ಸನಿಹದ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯಂತ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಂತರಜಾಲ-ಆಧಾರಿತ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. === ಚಾರ್ಟ್ಸ್ (ಪಟ್ಟಿಗಳು) === [[ಚಿತ್ರ:Excel chart.PNG|thumb|300px|ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸೆಲ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಗ್ರಾಫ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ]] ಅನೇಕ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಆನ್ವಯಿಕೆಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೋಶಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಕೋಷ್ಟಕಗಳು]], [[ಗ್ರಾಫ್]]ಅಥವಾ [[ಹಿಸ್ಟೊಗ್ರಾಮ್]](ಊತಕ ಲೇಖ) ರಚಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸಿದೆ. ಇವುಗಳು ಕೋಶದ ಒಳಗಿರುವ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಬದಲಾದಂತೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಘಟಕಗಳು ಪ್ರಸ್ತುದದಲ್ಲಿರುವ ಷೀಟ್‌ನೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಸ್ತುವಿನಂತೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಬಹುವಿಮಿತೀಯ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು === 1980ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ 1990ರ ದಶಕದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲು [[ಜಾವಲೀನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್]], ನಂತರ ಲೋಟಸ್ ಇಂಪ್ರೂವ್‌ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಇವುಗಳನ್ನು 'ಬದಲಾಗಬಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯಗಳು' ಎನ್ನಲಾದ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಲಾದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದವು. ಈ ಬಹುವಿಮೀತಿಯ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು ಏಕಕಾಲದ ಬಹುಘಟಕಗಳುಗಳನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲೇ ನೋಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅವುಗಳೇ ದಾಖಲಿಸಬಹುದಾದ ಅನೇಕ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಮತ್ತು [[ಗಣನೆಗಳನ್ನು]] ನೋಡುತ್ತಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬದಲಾಗಬಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯಗಳ ತಾರ್ಕಿಕ ಆಧಾರ ಮತ್ತು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತ, ಜಾವಲಿನ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಬಳಕೆದಾರರು ರೇಖಾಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬದಲಾಗಬಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಚಾಲಿಸಬಹುದು. ಬಹುಶಃ ಇದು ಮುಂಚೆ ಇದ್ದ ಜಾವಲಿನ್ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಬಳಕೆದಾರರ ತರ್ಕವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಅಥವಾ ಅದರ ಹನ್ನೆರಡು ದೃಶ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾದರಿ ವಿನ್ಯಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಸಂಕೀರ್ಣ ಮಾದರಿಯ ರಚನಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಲ್ಲದವರು ಅದನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ಅಪೂರ್ವ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ, ಜಾವಲಿನ್ ತಂತ್ರಾಂಶವ‌ನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ರಸಾಯಸಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾದರಿ, ಹಾಗೂ ಪ್ರಪಂಚದ ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ 'ಸ್ಟಾರ್ ವಾರ್ಸ್'‌ ಯುದ್ಧ ಯೋಜನೆಗಳ ಮಾದರಿಯ ಅರಂಭಹಂತದಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲೂ ಕೂಡ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಮಾದರಿ ಭದ್ರತೆಯೇ ಮುಖ್ಯ ಧ್ಯೇಯವಾಗಿರುವಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಕಾಲಸರಣಿ]] ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾಗಬಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯಗಳು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವಿವರವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಹೊರತು ಅಡ್ಡಸಾಲು ಅಥವಾ ನೀಟಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬರುವಂತಹ ಕೋಶಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಬಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯಗಳು ದತ್ತಾಂಶ ಸೂಚಕಗಳು, ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದ ಪಟ್ಟಿ, ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಚರಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಅವುಗಳ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವಿವರಣೆಯ ಮೇಲೆ ಮಾಡುವಂತಹ ಲೆಕ್ಕ, ಕೋಶದ ಶ್ರೇಣಿಗಳಿಗೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಡು ಕಾಲ ಸರಣಿಯನ್ನು ಅಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಪಂಚಾಂಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಬಳಕೆದಾರರು ನಿರೂಪಿಸಿದ ಸಮಯ ಕ್ರಮ. ದತ್ತಾಂಶ ವರ್ಕ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಬದಲಾಗುವ ಮೌಲ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅಡ್ಡಸಾಲು, ನೀಟಸಾಲು ಅಥವಾ ಇಡೀ ವರ್ಕ್‌ಷೀಟ್‌ನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವರ್ಕ್‌ಷೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ತೋರಿಸುತ್ತದೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಜನವರಿಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಜನವರಿಯ ತೆರಿಗೆಗಳಿಂದ ಕಳೆಯಲಾಗಿದೆ. ವರದಿ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಬದಲಾಗಬಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅನೇಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು [[ಪಿವಟ್ ಕೋಷ್ಟಕ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ನಂತರ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಮ್ಮತ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ವಾರದ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ತಿಂಗಳಿನ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದರೆ ಜಾವಲಿನ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ ಸರಿಯಾದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ನಿಗದಿಪದಿಸಬೇಕು ಅಥವಾ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಿಸಬೇಕು. ಈ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವಿವರಣೆಯ ರಚನೆ, ಬದಲಾಗಬಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರು ಹೆಸರು ನೀಡಿರುವ ಚರಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸೂಚಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಬಹುವಿಮಿತಿಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವಾದರೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸಬಹುದಾದ ಸಂಘಟಕವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. === ತಾರ್ಕಿಕ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು === [[ಲೆಕ್ಕದ ನಿರೂಪಣೆಯ]] ಬದಲಿಗೆ [[ತಾರ್ಕಿಕ ನಿರೂಪಣೆ]]ಯ ಮೇಲೆ ಭಾಷೆಯಾಧಾರಿತ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳನ್ನು [[ಲಾಜಿಕಲ್ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದು. ಇಂತಹ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಕೋಶ ಮೌಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ [[ಅನುಮಾನಾತ್ಮಕ]]ವಾಗಿರಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್‌ ರಚಿಸುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು == ಮುಂಚಿನ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಮಿಂಗ್ ಸಂಕೇತಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಮುದ್ರಿತಪ್ರತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬರೆಯಲಾಂದತೇಯೇ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ನಲ್ಲೇ ದತ್ತಾಂಶದ ಕೋಷ್ಟಕಗಳು (ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಅಥವಾ ವ್ಯೂಹ (ಮಾತೃಕೆಗಳು) ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ರಚಿಸಲ್ಪಡುವಂತೆ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಮಿಂಗ್‌‌ನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳನ್ನು [[VBA]]ಯಂತಹ ಪ್ರಬಲ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಮಿಂಗ್ ಸಂಕೇತಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ವೃದ್ಧಿಸಲಾಯಿತು; ವಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅವುಗಳು [[ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ]], [[ವಿಷುಯಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಬಹುಮಾದರಿಯ]] ಸಂಕೇತಭಾಷೆಗಳಾಗಿವೆ. ಸಮನಾದ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ ನ್ನು ಬರೆಯುವ ಬದಲು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅನೇಕ ಜನರು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳ ಎರಡು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. * ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಅರ್ಥೆಸಲು ಅವರು [[ದೈಶಿಕ]] ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತೆ, ಮಾನವರು ಅಂತರದ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂದುವರೆದಿರುವ [[ಅಪರೋಕ್ಷಜ್ಞಾನ]]ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳ ನಡುವಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅನುಕ್ರಮ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಮಿಂಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಷಯವನ್ನು ಬರೆದಿರುವ ಸಾಲಿನ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕೆಂದರೆ ಹುಷಾರಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಓದಬೇಕು. * ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಲು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅಪೂರ್ಣ ಫಲಿತಾಂಶಕ್ಕೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು ಈ ದೋಷಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನ ಇತರ ಭಾಗಗಳು ಮುಗಿಯದಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದರೂ ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲವು. ಇದು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಅನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ಬರೆಯಲು ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿರುವ ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. {{Citation needed|date=March 2008}} ಅನುಕ್ರಮ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಮಿಂಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ ಸರಿಯಾಗಿ ಚಾಲಿತವಾಗಬೇಕೆಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ ಸಾಲು ಮತ್ತು ಪಠ್ಯಾಂಶಗಳು ಸರಿಯಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಆಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಒಂದು ದೋಷ ಇಡೀ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು ಹಾಗೂ ಯಾವುದೇ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಬಹುದು. 'ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌'ನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಕಾಲದ ಬದಲಿಗೆ ದೈಶಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನಿಯಮಗಳ ಸಂಘಟಕದಂತೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. {{Citation needed|date=March 2008}}. ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನ್ನು ಗಣಿತೀಯ [[ಗ್ರಾಫ್]] ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ಉಚಿತವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶೃಂಗಗಳು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನ ಕೋಶಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅಂಚುಗಳು ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇತರ ಕೋಶಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಕಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನ ಅವಲಂಬಿತ ಗ್ರಾಫ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಶಗಳ ನಡುವಿನ ಉಲ್ಲೇಖಕಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಸುಲಭವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಸಂಬಂಧಿತ ಸ್ಥಾನ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಹೆಸರಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಟಳಗಳಂತಹ ದೈಶಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯಬಲ್ಲವು. ಅವು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವಂತಹ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾದಾಗ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು ಸ್ಯಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಮುಂಚಿನ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಮಾಡುವ ಸರಳ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಆದರೆ, ಆಧುನಿಕ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು ಅವಲಂಬಿತ ಗ್ರಾಫ್‌‌ಗಳಿಂದ ಕನಿಷ್ಠ ಮರುಗಣನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಎಣಿಸುತ್ತದೆ. ಆನಂತರದ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು ಬದಲಿಗೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಸೀಮಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು, ಮೂಲ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉತ್ತರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೋಶವನ್ನು ಸೇರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಕೋಶದ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ತಿರುಗು-ಮುರುಗು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಈ ವಿಧಾನವು ಸೀಮಿತ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅನುಕ್ರಮ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಮಿಂಗ್ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಸದೃಶ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆದೇಶಗಳ ಸರಣಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಅನುಕ್ರಮ ಮಾದರಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲವೊಂದು ಸದೃಶ್ಯದ ಸೂತ್ರಗಳ (ಯಾವ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಅವು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೋ ಆ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವ್ಯತ್ಯಾಸಹೊಂದುತ್ತದೆ) ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಶಗಳ ಕೋಷ್ಟಕವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. == ನ್ಯೂನತೆಗಳು == {{Weasel|date=February 2009}} ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಅವುಗಳು ಕೆಲವೊಂದು ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಒಟ್ಟು ಲಾಭದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಠ್ಯ-ಸಂಖ್ಯೆ ಮಿಶ್ರಿತ ಮಾಹಿತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವಾಗ ಪ್ರತಿಕೂಲತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು. * ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಖಾತರಿ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 94%ರಷ್ಟು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೇ, ಪರಿಶೋಧಿಸಲಾಗಿಲ್ಲದ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 5.2%ರಷ್ಟು ಕೋಶಗಳು ದೋಷಪೂರಿತರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧನ ಅಧ್ಯಯನವು ಅಂದಾಜುಮಾಡಿದೆ.<ref name="Powell">{{cite web |url=http://mba.tuck.dartmouth.edu/spreadsheet/product_pubs.html |title= A Critical Review of the Literature on Spreadsheet Errors |accessdate=2008-04-18 |author= Stephen G. Powell, Kenneth R. Baker, Barry Lawson |date=2007-12-01}}</ref> : ::ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನ ಬಳಕೆಗೆ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ಯಾವಾಗಲೂ ನಡೆಯುವಂತಹ ದೊಡ್ಡ ದೋಷಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅವರ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳು ಸಂಭವಿಸುವುದನ್ನು ರಾಚನಿಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಮಾಡಲು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="Blaustein">{{cite web |url=http://www.theiia.org/intAuditor/itaudit/2009-articles/eliminating-spreadsheet-risks/ |title=Eliminating Spreadsheet Risks |work=Internal Auditor Magazine |publisher=Institute of Internal Auditors (IIA) |accessdate=2010-05-10 |author=Richard E. Blaustein |date=November 2009 |archive-date=2010-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100905061742/http://www.theiia.org/intAuditor/itaudit/2009-articles/eliminating-spreadsheet-risks/ |url-status=deviated |archivedate=2010-09-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100905061742/http://www.theiia.org/intAuditor/itaudit/2009-articles/eliminating-spreadsheet-risks/ }} [http://www.analyticsolutions.com/index_files/page0017.htm ಅನ್ಡರ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವರ್ಷನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110118021341/http://www.analyticsolutions.com/index_files/page0017.htm |date=2011-01-18 }}</ref> * ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅರ್ಥವತ್ತಾಗಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಅವುಗಳ ಆಧುನಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಬಳಕೆಯಾಗುವವರೆಗು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳು ಈ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಕೋಶದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಒಂದೇ ಕೋಶ ರೀತ್ಯಾ ಸಂಕೀರ್ಣ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಸಣ್ಣ-ಪುಟ್ಟ ವಿಚಾರಕ್ಕೂ ಕೂಲಂಕಷ ಗಮನ ಕೊಡಬೇಕಾದಿತು. ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ನೂರಾರು ಅಥವಾ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಶಗಳ ಸ್ಥಾನದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್ ರಚನಾಕಾರರಿಗೆ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. {{Citation needed|date=April 2008}} : ::ಕೋಶ ಸೂಚಕಗಳಿಗಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಬದಲಾಗಬಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಬಳಕೆ, ಹಾಗೂ ಕೋಶದ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೋಶದ ಕುಶಲಬಳಕೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಬಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಈ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ನೀಗಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯಾದ ತಕ್ಷಣವೇ ಹೇಗೆ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಗ್ರಾಫ್ ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಸೂಕ್ತವಾದ ದತ್ತಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವ ಪಾರದರ್ಶಕ ಬಳಕೆದಾರ ಅಂತರವರ್ತನವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಕೆದಾರರ ಅಪೇಕ್ಷೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ, ವರದಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ದತ್ತಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ದೋಷ ನಿಗ್ರಹ ಸಾಧನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Bullen"> {{cite book |title=Professional Excel Development |author=Stephen Bullen, Rob Bovey & John Green |publisher =Addison-Wesley |url=https://books.google.com/books?id=VnegO0pMYlIC&pg=PA1 |isbn=0321508793 |year=2009 |edition=2nd }}</ref> * ಕೋಶದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿಡಲು ಹಾಗು ಪರಿಶೋಧಿಸಲು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ. ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇವಲ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಸೂತ್ರಗನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಪರಿಶೋಧಕರು, ಕೇವಲ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಪರಿಶೋಧಕರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ದೋಷಗಳು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಲಾರರು.<ref name="Powell"/> ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಬದಲಾಗಬಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವನ್ನು ಬಳಸುವ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರಣವಿರಬಹುದು. * ಕೋಶ ಮತ್ತು ಕೋಶ ವಿಳಾಸಗಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಹಯೋಗ ನಡೆದಾಗ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಬರೆಯುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. : ::ಆದರೂ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಮಿಂಗ್ ಸಂಕೇತಭಾಷೆಗಳಂತೆ, ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು ಕೂಡ ಸಮೀಪದ ಅರ್ಥದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಕೋಶಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಹೆಸರುಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬದಲಾಗಬಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು ಒಳ್ಳೆಯ ಸಹಯೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ಜನರು ಒಂದೇ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಜನರು ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಸಹಕರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಕೋಶ ಮತ್ತು ಕೋಶ ಸೂತ್ರಗಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಹಯೋಗಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆ ಮಾಡುವ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಬೇಕೆಂದು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀತ್‌ ರಚನಾಕಾರರಿಗೆ ಹೇಳುವುದು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ. * ಇಂದು ವಿರಳವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಕೋಶ-ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಿರುವ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಇಂತಹ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಮಾದರಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯದಾದ ಮತ್ತು ನ್ಯೂನತೆಯುಳ್ಳ ಬಳಕೆ ಎಂದರೆ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಯು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ರಾರಂಭವನ್ನು ಅಥವಾ ಮುಕ್ತಾಯದ ಸಮಯವನ್ನು ಅಥವಾ ಸಮಯ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು, ಹೊಸ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ವಿಮಿತಿಗೆ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು ನೂರಾರು ಕೋಶ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಒಂದು ಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು) ಯಾವಾಗಲು ಕೋಶ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೈಯಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೋಶ ಗಳನ್ನು/ಅಡ್ಡಸಾಲುಗಳನ್ನು/ನೀಟಸಾಲುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು, ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನಕಲು ಮಾಡುವುದು). ಇವುಗಳನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ತಿದ್ದುವುದು ಮುಂದೆ ದೋಷಗಳುಂಟಾಗುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸುವ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬದಲಾಗಬಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸೂತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯು ಈಗಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಈ ಕೆಳಕಂಡವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ:<ref>{{cite web |url=http://www.it-director.com/article.php?articleid=12681 |title=Managing spreadsheets |accessdate=2006-06-29 |author=Philip Howard |date=2005-04-22 |work=IT-Directors.com |archive-date=2006-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060316152542/http://www.it-director.com/article.php?articleid=12681 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://panko.shidler.hawaii.edu/ssr/Mypapers/whatknow.htm |title=What We Know About Spreadsheet Errors |accessdate=2006-09-22 |author=Raymond R. Panko |date=2005-01 |archive-date=2010-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100615182751/http://panko.shidler.hawaii.edu/ssr/Mypapers/whatknow.htm |url-status=deviated |archivedate=2010-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100615182751/http://panko.shidler.hawaii.edu/ssr/Mypapers/whatknow.htm }}</ref> * ಕೆಲವು ಆನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳ ಬದಲು ವಿಶೇಷೀಕರಿಸಿದ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ (ಬಜೆಟ್ ಮಾಡಲು, ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು) <ref>[http://www.exceluser.com/bi/mistake.htm ಈಸ್ ಎಕ್ಸೆಲ್‌ ಬಡ್ಜೆಟ್ಟಿಂಗ್ ಅ ಮಿಸ್ಟೇಕ್?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803172128/http://www.exceluser.com/bi/mistake.htm |date=2010-08-03 }}<br />ಎಕ್ಸೆಲ್‌ದ ಟೀಕಾಕರರು ಎಕ್ಸೆಲ್‌ ಮೂಲತಹ ಬಡ್ಜೆಟ್ ಮಾಡಲು , ಮೊದಲೇ ಅಂದಾಜುಮಾಡಲು ಹಾಗು ಸಹೋದ್ಯಮ ಅಥವಾ ಬಲವರ್ಧಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸರಿಯಾ?</ref><ref>http://www.cs.uiowa.edu/~jcryer/JSMTalk2001.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090126164319/http://cs.uiowa.edu/~jcryer/JSMTalk2001.pdf |date=2009-01-26 }} Problems With Using ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್ ಎಕ್ಸೆಲ್‌ ಫಾರ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್</ref><ref>[http://www.burns-stat.com/pages/Tutor/spreadsheet_addiction.html ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಅಡಿಕ್ಷನ್]</ref> * ಅನೇಕ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸೆಲ್‌]]<ref>http://office.microsoft.com/en-us/excel/HP051992911033.aspx</ref> (2007ಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿ) ಮತ್ತು [[OpenOffice.org Calc]]<ref>{{Cite web |url=http://wiki.services.openoffice.org/wiki/Documentation/FAQ/Calc/Miscellaneous/What%27s_the_maximum_number_of_rows_and_cells_for_a_spreadsheet_file%3F |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-01 |archive-date=2009-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090504095550/http://wiki.services.openoffice.org/wiki/Documentation/FAQ/Calc/Miscellaneous/What's_the_maximum_number_of_rows_and_cells_for_a_spreadsheet_file |url-status=deviated |archivedate=2009-05-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090504095550/http://wiki.services.openoffice.org/wiki/Documentation/FAQ/Calc/Miscellaneous/What%27s_the_maximum_number_of_rows_and_cells_for_a_spreadsheet_file }}</ref> (2008ರ ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿ), 256 ನೀಟಸಾಲುಗಳಿಗೆ 65,536 ಅಡ್ಡಸಾಲು ವನ್ನು ಹೊಂದುವಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸುವಂತಹ ಜನರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನುಂತು ಮಾಡಬಹುದು ಹಾಗೂ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಕಳೆಯಬಹುದು. * ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆಯ ಮತ್ತು [[ಪುನಃ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣದ]] ಕೊರತೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಯಾರು ಏನನ್ನು ಯಾವಾಗ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಬಹುದು. ಇದು ನಿಯಂತ್ರಕ ಅನುಸರಣೆಗೆ ತೊಂದರೆಯುನ್ನುಂಟು ಮಾಡಬಹುದು. ಪುನರ್ಪರೀಶೀಲನ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿರುವುದು ದೋಷಗಳು ಉಂಟಾಗುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. * [[ರಕ್ಷಣೆಯ]] ಕೊರತೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ನ್ನು ತೆರೆಯುವ ಅನುಮತಿ ಇದ್ದರೆ, ಅವರಿಗೆ ಅದರ ಯಾವುದೇ ಭಾಗವನ್ನಾದರೂ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಮೇಲಿನವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಎಣಿಸದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ [[ಮೋಸ]] ಮಾಡಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. * ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದೇ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಬೇಕೆಂದೇ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತಪ್ಪು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದಾಖಲು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ತಪ್ಪಾಗಿ ಕೋಶಗಳೊಳಗೆ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದರಲ್ಲಿ [[ದೋಷವನ್ನು]] ಉಂಟುಮಾಡಲು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೂತ್ರ)ಯಾರಿಗೆ ಬೇಕಾದರು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.eusprig.org/stories.htm |title=ಪಬ್ಲಿಕ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಎರರ್ಸ್ ಕೊಲೇಟೆಡ್ ಬೈ ದಿ ಯುಅಡ್ಡಸಾಲು ಪಿಯನ್ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ರಿಸ್ಕ್ಸ್ ಇಂಟ್ರೆಸ್ಟ್ ಗ್ರೂಪ್ (EuSpRIG). |access-date=2010-08-01 |archive-date=2010-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413185916/http://eusprig.org/stories.htm |url-status=deviated |archivedate=2010-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100413185916/http://eusprig.org/stories.htm }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.accountingweb.co.uk/cgi-bin/item.cgi?id=40301 |title=ಎಕ್ಸೆಲ್‌ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಸ್ ಇನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಬಡ್ಜೆಟ್ಟಿಂಗ್ - ಅ ಕಾಷನರಿ ಟೇಲ್ (2001) |access-date=2010-08-01 |archive-date=2007-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071007195537/http://www.accountingweb.co.uk/cgi-bin/item.cgi?id=40301 |url-status=deviated |archivedate=2007-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071007195537/http://www.accountingweb.co.uk/cgi-bin/item.cgi?id=40301 }}</ref> * ಸೂತ್ರದ ಫಲಿತಾಂಶ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ "=A1*B1"), ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಅನೇಕ ಇತರ ಕೋಶಗಳಿಂದ 'ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ' ಹಾಗೂ ನಿಜಾವಧಿಯ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಕಾಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕೋಶಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ (ಅದು, ಕೋಶ ಮತ್ತು ಸೂತ್ರ ಇರುವಂತಹ ಸ್ಥಾನ - ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ C1ನ್ನು ನೋಡಬಹುದು). ಇದರ ಅರ್ಥ, ಬಹುಪಾಲು ಒಂದೇ ವಿಧದ ಸೂತ್ರ (ಅದರದೇ ಆದ 'ಔಟ್ಪುಟ್' ಕೋಶದಲ್ಲಿರುವ) ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು 'ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ' ಸರಣಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಡ್ಡಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೋಶಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಮೀಪದ ಎಣಿಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಂದು ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಇನ್ಪುಟ್‌‌ಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುವಂತಹ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೂತ್ರಕಿಂತ ಇದು ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು, ಸಮೀಪದ ಒಂದೇ ವಿಧದ ಸೂತ್ರಗಳ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಿಂದಾಗಿ [[ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಭರವಸೆ]] ಕೊಡುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಹಾನಿಕಾರಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೇ ಅನೇಕ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ದೋಷಗಳಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಕೆಲವು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಸೂತ್ರಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. * ಸಂಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ, ಸರಿಯಾದ ರಕ್ಷಣೆ, ಲೆಕ್ಕದ ಹಾದಿ ಇಲ್ಲದ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳ ಗಾತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಪ್ಪಿತಪ್ಪಿ ದೋಷಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಇವು ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು. ಡೈಸ್ಕ್ ಟಾಪ್ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಆನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಸಾಧನಗಳು ಇವೆ. ಇವು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳುವಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಇವಿಗಳ ಬಳಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ. ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದರೆ 55% ನಷ್ಟು [[ಪ್ರಧಾನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ]] ವೃತ್ತಿನಿರತರು ಹೇಗೆ ಅವರ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್ ಗಳು ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು "ತಿಳಿದಿಲ್ಲ"; ಹೊರಗಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 6% ನಷ್ಟನ್ನು ಮಾತ್ರ ವಿನಿಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{citeweb|url=http://download.microsoft.com/download/4/6/1/461062F0-2D3E-4620-890E-826CE55D27B9/SpreadsheetsandCapitalMarkets.pdf|title=Spreadsheets and Capital Markets|date=June 2009|access-date=2010-08-01|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604204942/http://download.microsoft.com/download/4/6/1/461062F0-2D3E-4620-890E-826CE55D27B9/SpreadsheetsandCapitalMarkets.pdf|url-status=deviated|archivedate=2011-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604204942/http://download.microsoft.com/download/4/6/1/461062F0-2D3E-4620-890E-826CE55D27B9/SpreadsheetsandCapitalMarkets.pdf}}</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == {{Wiktionary|spreadsheet}} * [[ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳು]] * [[ಆನ್ ಲೈನ್ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳು]] * [[ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಹೋಲಿಕೆ]] * [[ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನ(ಮೊತ್ತ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು)]] * [[ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ನಕಲು ಮಾಡುವುದು]] * [[ವಿಶೇಷ ಪರಿಮಾಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] * [[ಮಾದರಿ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆಯ ವರದಿ]] == ಆಕರಗಳು == {{Reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == === ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಗಳ ಇತಿಹಾಸ === * [http://dssresources.com/history/sshistory.html ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಇತಿಹಾಸ] D.J. ಪವರ್ ನಿಂದ * ''ದಿ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಥಮ್ಯಾಟಿಕಲ್ ಕೋಷ್ಟಕ : ಫ್ರಮ್ ಸಮರ್ ಟು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಸ್'' ಮಾರ್ಟೀನ್ ಕ್ಯಾಂಪೆಬೆಲ್-ಕೆಲ್ಲಿ, ಮೇರಿ ಕ್ರೊಆರ್ಕೆನ್, ರೇಮಂಡ್ ಫ್ಲೂಡ್, ಇಲೆಯನರ್ ರಾಬ್ಸನ್ (ಸಂಪಾದಕರು). ([http://www.amazon.com/dp/0198508417 notice amazon.com]) === ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಹಿತಿ === * [http://www.devx.com/enterprise/Article/11686/0 ಅ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟಿಕಲ್ ಆನ್ DevX] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101213073819/http://www.devx.com/enterprise/Article/11686/0 |date=2010-12-13 }} * [http://www.faqs.org/faqs/spreadsheets/faq/ comp.apps.spreadsheets FAQ] -ರುಕೋಶ ಸ್ಕುಲ್ಜ್ * [http://www.ainewsletter.com/newsletters/aix_0505.htm#ess ಎಕ್ಸ್ ಟೆಂಡಿಂಗ್ ದಿ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050920062919/http://www.ainewsletter.com/newsletters/aix_0505.htm#ess |date=2005-09-20 }} - ಬೈ ಜಾಕ್ಲೀನ್ ಪೈನೆ * [http://linuxfinances.info/info/spreadsheets.html Linux ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726184311/http://linuxfinances.info/info/spreadsheets.html |date=2011-07-26 }} - ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಬ್ರೌನೆ * {{dmoz|Computers/Software/Spreadsheets}} * [http://www.j-walk.com/ss/history/spreadsh.htm ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ - ಇಟ್ಸ್ ಫಸ್ಟ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರೈಸೇಷನ್ (1961-1964)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090109220859/http://www.j-walk.com/ss/history/spreadsh.htm |date=2009-01-09 }}-ರಿಚ್ಚರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಟೆಸ್ಸಿಚ್ * [http://ವೆಬ್.archive.org/ವೆಬ್/20040924073107/http://www.yelavich.com/ CICS history and introduction of IBM 3270]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} by ಬಾಬ್ Yelavich * [http://creativekarma.com/ee.php/weblog/comments/the_first_computerized_spreadsheet_program/ ಆಟೋಪ್ಲ್ಯಾನ್ & ಆಟೋಟ್ಯಾಬ್ ಆರ್ಟಿಕಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191207000203/http://creativekarma.com/ee.php/weblog/comments/the_first_computerized_spreadsheet_program/ |date=2019-12-07 }} - ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಕರ್ಮ * [http://en.wikibooks.org/wiki/Excel#Cell_References A Wikibooks tutorial on ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್ EXCEL] {{Spreadsheets}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶ]] 89msxpngskjm1vjpbmeg887ek9inwmc 0 24525 1373437 1371916 2026-05-15T08:54:30Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373437 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Acacia greggii thorns.jpg | image_caption = <center>''[[Acacia greggii]]''</center> | image_width = 300px | regnum = Plantae | divisio = [[:en:Flowering plant|Magnoliophyta]] | classis = [[m:en:Magnoliopsida|Magnoliopsida]] | ordo = [[:en:Fabales|Fabales]] | familia = [[:en:Fabaceae|Fabaceae]] | subfamilia = [[:en:Mimosoideae|Mimosoideae]] | tribus = [[:en:Acacieae|Acacieae]] | genus = '''''Acacia''''' | genus_authority = [[Philip Miller|Mill.]]<ref>[http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?26 Genus: Acacia Mill.] - Germplasm Resources Information Network (GRIN)</ref><!---1754---> | subdivision_ranks = Species | subdivision = About 1,300; see [[List of Acacia species]] }} '''''ಅಕೇಶಿಯ'' ''' ({{pron-en|əˈkeɪʃə}}) ಫ್ಯಾಬಸಿಯೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮಿಮೋಸೋಯ್ಡಿ ಉಪಪ್ರಭೇದ ಪೊದೆಗಳು ಹಾಗು ಮರಗಳ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಇದರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸ್ವೀಡಿಶ್‌ನ ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನಿ ಕಾರ್ಲ್ ಲಿನ್ನಯಯುಸ್ 1773ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ]] ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದರು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪ್ರಭೇಧವಲ್ಲದ ಹಲವು ಮರಗಳು ಮುಳ್ಳಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಬಹುತೇಕ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಅಕೇಶಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳ್ಳುಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳು ಬೀಜಕೋಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸಸ್ಯರಸ ಹಾಗು ಎಲೆಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಟ್ಯಾನಿನ್ ಗಳನ್ನು (ಚರ್ಮ ಹದ ಮಾಡಲು ಹಾಗೂ ಶಾಯಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಮರದ ತೊಗಟೆಗಳಿಂದ ತೆಗೆದ ಬಂಧಕ ವಸ್ತು) ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಮರಕ್ಕೆ ಅದರ ಕುಲದ ಹೆಸರು ακακία(''ಅಕಾಕಿಯ'') ನಿಂದ ವ್ಯತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಗ್ರೀಕ್ ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನಿ-ವೈದ್ಯ ಪೆಡನಿಯಸ್ ಡಿಯೋಸ್ಕೋರೈಡೆಸ್(ಸುಮಾರು 40-90) ಔಷಧೀಯ ಮರವಾದ ''A. ನಿಲೋಟಿಕಾ'' ಗೆ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕ ''ಮಟೆರಿಯ ಮೆಡಿಕಾ'' ನಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.kew.org/plants-fungi/Acacia-nilotica.htm |title=''Acacia nilotica'' (acacia) |work=Plants & Fungi |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |accessdate=2010-01-28 |archive-date=2010-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100112043913/http://www.kew.org/plants-fungi/Acacia-nilotica.htm |url-status=dead }}</ref> ಮರವು ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಗ್ರೀಕ್ ನಿಂದ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮುಳ್ಳುಗಳಿಂದಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ, ακις (''ಅಕಿಸ್,'' '''ಮುಳ್ಳು''' ).<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=esMPU5DHEGgC |first=Umberto |last=Quattrocchi |title=CRC World Dictionary of Plant Names |volume=1 A-C |year=2000 |publisher=CRC Press |isbn=9780849326752 |page=6}}</ref> ಮರವು [[ನೈಲ್]] ನದಿಯ ತಟದುದ್ದಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ''ನಿಲೋಟಿಕ'' ಎಂಬ ಪ್ರಭೇದ ಹೆಸರನ್ನು ಲಿನ್ನಯುಸ್ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಕೇಶಿಯಗಳನ್ನು '''ಮುಳ್ಳಿನಮರಗಳು''', '''ಸಿಳ್ಳೆಯಂತೆ ಶಬ್ದಮಾಡುವ ಮುಳ್ಳು''' ಗಳು ಅಥವಾ '''ವಾಟಲ್‌ಗಳು''' (ತಡಿಕೆಗಳು) ಎಂದೂ ಸಹ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ '''ಎಲ್ಲೊ-ಫೀವರ್ ಅಕೇಶಿಯ''' ಹಾಗು '''ಅಂಬ್ರೆಲಾ ಅಕೇಶಿಯಗಳೂ''' ಸೇರಿವೆ. ಕಳೆದ 2005ರವರೆಗೂ, ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಸರಿಸುಮಾರು ಅಕೇಶಿಯದ 1300 ಪ್ರಭೇದಗಳು ಇವೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 960 ಅಕೇಶಿಯಗಳು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]] ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ, ಉಳಿದ ಅಕೇಶಿಯಗಳು ಎರಡೂ ಖಗೋಳಾರ್ಧದ ಉಷ್ಣವಲಯದಿಂದ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಯುರೋಪ್]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], ದಕ್ಷಿಣ [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯ]] ಹಾಗು ಅಮೇರಿಕಾಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಕುಲವನ್ನು ಐದು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ''ಅಕೇಶಿಯ'' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ, ಹಾಗು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹೊರಗಿರುವ ಬಹುತೇಕ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ''ವಚೆಲ್ಲಿಯ'' ಹಾಗು ''ಸೆನೆಗಲಿಯ'' ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. == ವರ್ಗೀಕರಣ == [[ಚಿತ್ರ:Acacia pycnantha Golden Wattle.jpg|thumb|left|ಅಕೇಶಿಯ ಪಿಕ್ನಂಥಾ]] [[ಚಿತ್ರ:Acacia-berlandieri-flowers4.jpg|thumb|right|ಅಕೇಶಿಯ ಬರ್ಲಂಡಿಯೇರಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Acacia smallii 2.jpg|thumb|right|ಅಕೇಶಿಯ ಸ್ಮಲ್ಲೀ]] ''ಅಕೇಶಿಯ'' ಕುಲದ ಸಸ್ಯವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಏಕಜೈವಿಕಕುಲದ್ದಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಶೋಧನೆಯಿಂದಾಗಿ ''ಅಕೇಶಿಯ'' ಸಸ್ಯದ ಐದು ಹೊಸ ಕುಲಗಳ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಅಕೇಶಿಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಧಾರಣ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿ, "ಅಕೇಶಿಯ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸಾಂಧರ್ಬಿಕವಾಗಿ ''ರೋಬಿನಿಯ'' ಕುಲದ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳೊಂದಿಗೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದೂ ಸಹ ಬಟಾಣಿ ಗಿಡದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರಭೇದ ''ರೋಬಿನಿಯ ಸ್ಯುಡೋಅಕೇಶಿಯ'' ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಲೋಕಸ್ಟ್ ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ "ನಕಲಿ ಅಕೇಶಿಯ" ಎಂದು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]] ನ ಬೇಸಾಯದಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಭೌಗೋಳಿಕ == ದಕ್ಷಿಣತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಸ್ಯಕುಲದ ಪ್ರಭೇದಗಳೆಂದರೆ ''ಅಕೇಶಿಯ ಡೆಲ್ಬಾಟ'' (ಸಿಲ್ವರ್ ವಾಟಲ್), ''ಅಕೇಶಿಯ ಲೊಂಗಿಫೋಲಿಯ'' (ಕೋಸ್ಟ್ ವಾಟಲ್ ಅಥವಾ ಸಿಡ್ನಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ವಾಟಲ್), ''ಅಕೇಶಿಯ ಮೆಯರ್ನ್ಸೀ'' (ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ವಾಟಲ್), ಹಾಗು ''ಅಕೇಶಿಯ ಮೆಲನೋಜೈಲೋನ್'' (ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ವುಡ್)ಗಳು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ತಾಸ್ಮೇನಿಯನಲ್ಲಿ 43°30'Sವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ, ''ಅಕೇಶಿಯ ಕಾವೆನ್'' (''ಎಸ್ಪಿನಿಲ್ಲೋ ನೆಗ್ರೋ'' ) [[ಅರ್ಜೆಂಟೀನ|ಅರ್ಜೆಂಟೀನದ]] ಚುಬುತ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ದೂರದ ದಕ್ಷಿಣದವರೆಗೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಾಟಲ್ ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಹಾಗು ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಅಕೇಶಿಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Acacia melanoxylon2.jpg|thumb|left|ಅಕೇಶಿಯ ರೆಟಿನೋಡ್ಸ್]] ''ಅಕೇಶಿಯ ಅಲ್ಬಿಡಾ'', ''ಅಕೇಶಿಯ ಟೋರ್ಟಿಲಿಸ್'' ಹಾಗು ''ಅಕೇಶಿಯ ಇರಾಕೆನ್ಸಿಸ್'' ಗಳು ಸಿನೈ ಮರುಭೂಮಿ ಹಾಗು ಜೋರ್ಡನ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಭೂಖಂಡದ ವಾತಾವರಣದ ಸವಾನ್ನ ಸಸ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಸ್ ನ ಮೊಂಟ್ಸೆರ್ರಾಟ್‌ನಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಇದು 'ಕುಶ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. == ವರ್ಣನೆ == ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅಕೇಶಿಯದ ಎಲೆಗಳು ಸಂಯುಕ್ತ ಜೋಡಿಪರ್ಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಹಾಗು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ, ಪರ್ಣಕಗಳು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗು ಎಲೆಯ ದಂಟುಗಳು (ಪರ್ಣವೃಂತಗಳು) ಲಂಬವಾಗಿ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಇವು ಎಲೆಗಳಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ವೃಂತಗಳು (ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಎಲೆಯ ಕಾವು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೃಂತಗಳ ಲಂಬಾಕಾರದ ಸ್ಥಾನವು ಅವುಗಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾದ ಸೂರ್ಯ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳ ತುದಿಯು ಆಕಾಶದೆಡೆಗೆ ಹಾಗೂ ಭೂಮಿಯೆಡೆಗೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗು ಸಮತಲವಾದ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಬೆಳಕನ್ನು ನಿರೋಧಿಸಿದಂತೆ ಅದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳಕನ್ನು ನಿರೋಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ''ಅಕೇಶಿಯ ಗ್ಲುಕಾಪ್ಟೆರ'' ) ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಎಲೆಗಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ವೃಂತಗಳಾಗಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಚಪ್ಪಟೆ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಪರಿವರ್ತಿತ ಎಲೆ ಮಾದರಿಯ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಕ ಕಾಂಡಗಳು ಎಲೆಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Acacia dealbata.jpg|thumb|right|ಅಕೇಶಿಯ ಡೆಲ್ಬಾಟ]] ಸಣ್ಣ ಹೂವುಗಳು ಐದು ಸಣ್ಣದಾದ ದಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇವುಗಳು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಉದ್ಧವಾದ ಕೇಸರಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿರುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದು ದಟ್ಟವಾದ ಗೋಳಾಕಾರದ ಅಥವಾ ಸಿಲಿಂಡರಾಕಾರದ ಗೊಂಚಲುಗಳಿಂದ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಹಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಹಳದಿ ಅಥವಾ ಕೆನೆ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಕೆಲವೊಂದು ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದಲ್ಲೂ ಸಹ ಇರುತ್ತವೆ (''ಅಕೇಶಿಯ ಪರ್ಪರಿಯಪೆಟಲ'' ) ಅಥವಾ ಕೆಂಪು (''ಅಕೇಶಿಯ ಲೆಪ್ರೋಸ'' ಸ್ಕಾರ್ಲೆಟ್ ಬ್ಲೇಜ್). ''ಅಕೇಶಿಯ'' ಹೂವುಗಳನ್ನು ''ಅಲ್ಬಿಜಿಯ'' ಕುಲದಿಂದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಕೇಸರಗಳು ಬುಡದಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ''ಮಿಮೋಸ'' ಹೂವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ''ಅಕೇಶಿಯ'' ಹೂವುಗಳು 10ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೇಸರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite book|last=Singh|first=Gurcharan|title=Plant Systematics: An Integrated Approach|publisher=Science Publishers|year=2004|pages=445|isbn=1578083516|url=https://books.google.com/?id=In_Lv8iMt24C}}</ref> ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶುಷ್ಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸಸ್ಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಡುಸಾದ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಇವುಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾದ, ಕಠಿಣವಾದ ಹಾಗು ಮೊನಚಾದ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಎಲೆ-ವೃಂತಪರ್ಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ''ಅಕೇಶಿಯ ಅರ್ಮಟ'' ಎಂಬುದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕಾಂಗರೂ-ಮುಳ್ಳಾಗಿದೆ ಹಾಗು ''ಅಕೇಶಿಯ ಏರಿಯೋಲೋಬ'' ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕ್ಯಾಮಲ್ ಮುಳ್ಳಾಗಿದೆ. ಅಕೇಶಿಯ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಚಿಗುರೊಡೆಸುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟಕರವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ತಾಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು 80&nbsp;°Cನಷ್ಟು) ಬೀಜವನ್ನು ಹುದುಗಿಸಿಡುವುದರಿಂದ ಹಾಗು ಬೀಜದ ಸಿಪ್ಪೆಯನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಸುಲಿಯುವುದರಿಂದ ಸರಾಸರಿ ಶೇಕಡಾ 80ವರೆಗೆ ಇಳುವರಿ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಬಹುದೆಂದು ಸಂಶೋಧನೆಯು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=J Clemens, PG Jones, NH Gilbert|date=|year=1977|month=|title=Effect of seed treatments on germination in Acacia|journal=Australian Journal of Botany |volume=25 |issue=3 |pages=269–267 |pmid=|doi=10.1071/BT9770269|url=http://www.publish.csiro.au/nid/65/paper/BT9770269.htm}}</ref> == ಸಹಜೀವನ == [[ಚಿತ್ರ:Acacia collinsii3.jpg|thumb|right|ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಲ್ಲಿನ್ಸೀ ಮುಳ್ಳುಗಳು]] ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ''ಅಕೇಶಿಯ ಸ್ಫಯೇರೋಸೆಫಲ'', ''ಅಕೇಶಿಯ ಕಾರ್ನಿಗೆರ'', ಹಾಗು ''ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಲ್ಲಿನ್ಸೀ'' (ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ''ಬುಲ್ ಥಾರ್ನ್ ಅಕೇಶಿಯಗಳೆಂದು'' ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ), ಮುಳ್ಳಿನ ಮಾದರಿಯ ದೊಡ್ಡ ವೃಂತಪರ್ಣವು ಟೊಳ್ಳಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸ್ಯೂಡೋಮೈರ್ಮೆಕ್ಸ್ ಇರುವೆಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದೆ. ಇವುಗಳು ಎಲೆಯ-ಕಾಂಡದ ಮೇಲಿರುವ ರಸವನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಪರ್ಣಕಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುವ ಬೆಲ್ತಿಯನ್ ಬಾಡೀಸ್ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ, ಮೇದಸ್ಸು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವ ಆಹಾರಾಂಶಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಇರುವೆಗಳು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಸ್ಯಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.<ref> {{cite web |url=http://www.nature.com/nature/journal/v430/n6996/abs/nature02703.html |title=Evolutionary change from induced to constitutive expression of an indirect plant resistance : Abstract : Nature |publisher=www.nature.com |accessdate=2008-04-20 |last= |first= }} </ref> ಇರುವೆಗಳ ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಅಕೇಶಿಯ ಸುತ್ತ ಬೆಳೆಯುವ ಅದರ ವಿರೋಧಿ ಸಸ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧವೂ ಸಹ ಹೋರಾಡುತ್ತದೆ, ತೊಂದರೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ಸಸ್ಯದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ದವಡೆಯಿಂದ ಕಚ್ಚಿ ಹಾಕಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಾಯಿಸುತ್ತವೆ. ಇರುವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳು ತಮ್ಮ ಪೋಷಕ ಸಸ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇರುವೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇದೇ ರೀತಿಯಾದ ಪರಸ್ಪರಾವಲಂಬನೆಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅಕೇಶಿಯ ಮರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಕೇಶಿಯದ ಸಿಳ್ಳೆಯಂತೆ ಶಬ್ದ ಮಾಡುವ ಮುಳ್ಳು. ಅಕೇಶಿಯಗಳು ಇರುವೆಗಳಿಗೆ ಮುಳ್ಳುಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗು ತಮ್ಮನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ''ಕ್ರೆಮಟೋಗಸ್ಟೆರ್ ಮಿಮೊಸೆ'' ಪ್ರಭೇದದ ಇರುವೆಗಳಿಗೆ ಹೂವಿನ ಹೊರಗಿರುವ ಮಕರಂದ ಗ್ರಂಥಿಗಳಿಂದ ಮಕರಂದ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಇರುವೆಗಳು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಸಸ್ತನಿ ವರ್ಗದ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ ಜೊತೆಗೆ ಸಸ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡುವ ಕಾಂಡ ಕೊರೆಯುವ ಜೀರುಂಡೆಗಳಿಂದಲೂ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. == ಉಪದ್ರವಕಾರಿ ಕೀಟಗಳು == ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ, ''ಅಕೇಶಿಯ'' ಪ್ರಭೇದ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ A. ಲಿಂಗಿವೆರೆನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ''ಯೆನೆಟಸ್'' ಕುಲದ ಹೆಪಿಯಾಲಿಡ್ ಪತಂಗದ ಮರಿಹುಳುಗಳು ಆಹಾರದ ಸಸ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ಕಾಂಡವನ್ನು ಮಟ್ಟಸವಾಗಿ ನಂತರ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಲಂಬವಾಗಿ ಕೊರೆಯುತ್ತವೆ. '' ಅಕೇಶಿಯ'' ವನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಇತರ ಲೆಪಿಡೋಪ್ಟೆರ ಮರಿಗಳೆಂದರೆ ಬ್ರೌನ್-ಟೈಲ್, ''ಎಂಡೋಕ್ಲಿಟ ಮಲಬಾರಿಕಸ್'' ಹಾಗು ಟರ್ನಿಪ್ ಜೀರುಂಡೆ. ಎಲೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಕೆಲವು ಬುಕ್ಕುಲಟ್ರಿಸಿಡ್ ಜೀರುಂಡೆಗಳೂ ಸಹ ''ಅಕೇಶಿಯ'' ಸಸ್ಯವನ್ನು ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ''ಅಕೇಶಿಯ ಹೊರ್ರಿಡ'' ವನ್ನು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗು ''ಬುಕ್ಕುಲಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಫ್ಲೆಕ್ಸುಒಸ'' ವಿಶೇಷವಾಗಿ ''ಅಕೇಶಿಯ ನಿಲೋಟಿಕ'' ವನ್ನು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಉಪದ್ರವಕಾರಿ ಕೀಟಗಳು ಹಾಗು ಮೇಯುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಕೇಶಿಯಗಳು ಹಲವು ಜೈವಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="chem">{{Cite web |url=http://uvalde.tamu.edu/pdf/chemtdaf.pdf |title=ಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಅಕೇಶಿಯಾಸ್ ಫ್ರಂ ಸೌತ್ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ |access-date=2010-09-01 |archive-date=2011-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515034950/http://uvalde.tamu.edu/pdf/chemtdaf.pdf |url-status=dead }}</ref> == ಉಪಯೋಗಗಳು == === ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ === [[ಚಿತ್ರ:Hauxya Botana.jpg|thumb|ಅಕೇಶಿಯ ಬೀಜಕೋಶಗಳು, ಇದನ್ನು ಗುವಜೆಸ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಮೆಕ್ಸಿಕೋನ ಒಆಕ್ಸಕಾನಲ್ಲಿ ಬೋಟಾನ ತಿನಿಸಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.]] [[File:AcaciaSeeds.JPG|thumb| ನೆಗೆವ್, ಇಸ್ರೇಲ್ ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಅಕೇಶಿಯ ಬೀಜಗಳು.]] ಅಕೇಶಿಯ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ವಿವಿಧ ಇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬರ್ಮಾ, [[ಲಾವೋಸ್]] ಹಾಗು [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] ನಲ್ಲಿ, ''ಅಕೇಶಿಯ ಪೆನ್ನಾಟ'' ದ ಗರಿತುಂಬಿರುವ ಎಳೆಯ ಬಳ್ಳಿಗಳನ್ನು (ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ಚಾ-ಒಮ್'', ชะอม ಹಾಗು'' ಸು ಪೌಟ್ ಯ್ವೆಟ್'' ಎಂದು ಬರ್ಮೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಸೂಪ್ ಗಳು, ಕರಿಗಳು, ಆಮ್ಲೆಟ್‌ಗಳು, ಹಾಗು ಹುರಿದ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೇನುಹುಳವು ಅಕೇಶಿಯ ಹೂವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ [[ಜೇನು|ಮಕರಂದ]]ವನ್ನು ಒಂದು ಸವಿ ತಿನಿಸೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅದರ ಮಧುರವಾದ ಹೂವಿನ ಸ್ವಾದ, ಮೃದುವಾದ ಅದರ ರಚನೆ ಹಾಗು ಗಾಜಿನಂತೆನೋಟಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣಗೊಳ್ಳದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಮಧುಗಳಲ್ಲಿ ಅಕೇಶಿಯ ಮಧುವು ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://seggiano.co.uk/products/10honey/honey.html |title=Seggiano Honeys |publisher=www.seggiano.co.uk |accessdate=2008-05-05 |last= |first= |archive-date=2008-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207072433/http://seggiano.co.uk/products/10honey/honey.html |url-status=dead }}</ref> <br /> [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೋನಲ್ಲಿ]] ಇದರ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಗುವಾಜೆಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುವಾಜೆಸ್ ಅಥವಾ ಹುವಾಜೆಸ್ ಅಕೇಶಿಯ ಮರದ ಮಟ್ಟಸವಾದ, ಹಸಿರು ಬೀಜಕೋಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಬೀಜಕೋಶಗಳು ತೆಳುವಾದ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣ ಅಥವಾ ಕಡುಗೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ-ಎರಡರ ಸ್ವಾದವು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಗುವಾಜೆ ಬೀಜಗಳು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಲಿಮ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಜೊತೆಗೆ ಇದನ್ನು ಗುವಾಕಾಮೋಲ್ ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹಸಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಬೇಯಿಸಿ ಅದರಿಂದ ಸಾಸ್ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಪನಿಯಾಣವನ್ನೂ ಸಹ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಭೂಮಿಯಡಿಯ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯ ಸ್ವಾದವನ್ನು ಮೋಲ್‌(ಸಾಸ್)ಗೆ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಗುವಾಕ್ಸಮೋಲ್ (ಹುವಾಕ್ಸಾಮೋಲ್) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಣಗಿದ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಹುರಿದು ಅದಕ್ಕೆ ಉಪ್ಪು ಹಚ್ಚಿ ಸ್ನಾಕ್‌(ಲಘು ಆಹಾರ)ನಂತೆ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು "ಕಾಕಾಲಾಸ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ನ ವಿಶೇಷ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾಜಾ ಅಥವಾ ಒಣಗಿದ ಇಡಿಯಾದ ಉದ್ದದ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವಂತೆ ಹೇರಳವಾಗಿದ್ದ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಜೇಡ ಬಗ್ಹೀರ ಕಿಪ್ಲಿಂಗಿಯು ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕ ಹಾಗು ಮೆಕ್ಸಿಕೋನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರೋಟೀನ್ ನ ಅಧಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬೆಲ್ತಿಯನ್ ಬಾಡೀಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಅಕೇಶಿಯ ಸಸ್ಯದ ತುದಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದುದ್ದನ್ನು 2009ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡು ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಒಟ್ಟಾರೆ ಇತರ 40,000 ಜೇಡದ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಕೇಶಿಯವನ್ನು ಸಿಟ್ರಸ್ ಮೃದು ಪಾನೀಯವಾದ ಸನ್ ಡ್ರಾಪ್, ಫ್ರೆಸ್ಕಾನಲ್ಲಿ, RC ಕೋಲದಲ್ಲಿ, ಬಾರ್ಕ್ಸ್ ನ ಬೇರಿನ ಬಿಯರ್, ಫುಲ್ ತ್ರಾಟಲ್ ಅನ್ಲೆಡೆಡ್ ಎನರ್ಜಿ ಡ್ರಿಂಕ್, ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ-ಲೆಮೊನೆಡ್ ಪವರೆಡ್ ಹಾಗು ಲಕೆರೋಲ್ ಪಾಸ್ಟಿಲ್ಲೇ ಕ್ಯಾಂಡಿಗಳು, ಅಲ್ಟೋಯಿಡ್ ಮಿಂಟ್ ಗಳು, ಲಾಂಗರ್ಸ್ ಪೈನಾಪಲ್ ಕೊಕೊನಟ್ ಜ್ಯೂಸ್, ರಿಗ್ಲೇಸ್ ಎಕ್ಲಿಪ್ಸ್ ಚೂಯಿಂಗ್ ಗಮ್ ಹಾಗು M&Ms ಪ್ರೆಟ್ಜೆಲ್ ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಗೋಂದು === ಅಕೇಶಿಯದ ಮರದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಗೋಂದನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ನೈಜ ಗಮ್ ಅರಾಬಿಕ್ ''ಅಕೇಶಿಯ ಸೆನೆಗಲ್'' ನ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಶುಷ್ಕ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾದ [[ಸೆನೆಗಲ್]] ನಿಂದ ಉತ್ತರ [[ನೈಜೀರಿಯ|ನೈಜೀರಿಯವರೆಗೂ]] ವಿಪುಲವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ''ಅಕೇಶಿಯ ಅರೇಬಿಕ'', [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುವ ಗಮ್-ಅರೇಬಿಕ್ ಮರವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ನೈಜ ಗಮ್-ಅರೇಬಿಕ್‌ಗಿಂತ ಕೆಳ ಮಟ್ಟದ ಗೋಂದನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Acacia covenyi02.jpg|thumb|left|ಅಕೇಶಿಯ ಕಾವೆನ್ಯಿ]] === ಔಷಧೀಯ ಉಪಯೋಗಗಳು === ಹಲವು ಅಕೇಶಿಯ ಮರದ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಳಕೆಗಳು ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.{{Citation needed|date=December 2009}} ಆಯುರ್ವೇದ ಔಷಧ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ, ''ಅಕೇಶಿಯ ನಿಲೋಟಿಕ'' ಶೀಘ್ರ ಸ್ಖಲನವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ನೆರವಾಗುವ ಪರಿಹಾರೋಪಾಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಇಥಿಯೋಪಿಯನ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗ್ರಂಥವು ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಅಕೇಶಿಯ ಪ್ರಭೇದಿಂದ (ಇದನ್ನು ''ಗ್ರಾರ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ತಯಾರಾದ ಔಷಧದ ಗುಟುಕನ್ನು''ತಾಚ'' ದ ಬೇರಿನೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಕುದಿಸಿ, ರೇಬಿಸ್ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ರಿಚರ್ಡ್ ಪಾಂಕ್ಹರ್ಸ್ಟ್, ''ಆನ್ ಇಂಟ್ರೋಡಕ್ಷನ್ ಟು ದಿ ಮೆಡಿಕಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ'' (ಟ್ರೆನ್ಟನ್: ರೆಡ್ ಸೀ ಪ್ರೆಸ್, 1990), ಪುಟ. 97</ref> ಟ್ಯಾನಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಅಧಿಕವಾಗಿರುವ ಆಸ್ಟ್ರಿನ್ಜೆಂಟ್ ಔಷಧವನ್ನು ಕಾಟೆಚು ಅಥವಾ ಕುಟ್ಚ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಹಲವಾರು ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ''ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಟೆಚು'' ನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮರದ ತೊಗಟೆಯನ್ನು ಕುದಿಸುವುದರೆ ಜೊತೆಗೆ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಆವಿಗೊಳಿಸಿ ಅದರಿಂದ ಸಾರವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.henriettesherbal.com/eclectic/usdisp/uncaria-gamb.html ಆನ್ OCR'd ವರ್ಶನ್ ಆಫ್ ದಿ US ಡಿಸ್ಪೆನ್ಸೆಟರಿ ಬೈ ರೆಮಿಂಗ್ಟನ್ ಅಂಡ್ ವುಡ್, 1918.]</ref> === ಅಲಂಕಾರಿಕ ಬಳಕೆ === ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಿಕವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಬಹುಶಃ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದುದೆಂದರೆ ''ಅಕೇಶಿಯ ಡೆಲ್ಬಾಟ'' (ಸಿಲ್ವರ್ ವಾಟಲ್), ಜೊತೆಗೆ ಇದು ತನ್ನ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಮಾಸಲು ಬೂದು ಹಸಿರು ಅಥವಾ ನೀಲಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಬೆಳ್ಳಿ ಬಣ್ಣದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹಾಗು ಗಾಢ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಹೂಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇದನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ''ಮಿಮೋಸ'' ದ ಜೊತೆಗೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿ, ಕೃಷಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮಿಮೋಸ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಕೇಶಿಯವೆಂದರೆ ''ಅಕೇಶಿಯ ಜಂತ್ಹೋಫ್ಲ್ಯೋಯಿಯ'' (ಫೀವರ್ ಟ್ರೀ). ದಕ್ಷಿಣ ಯೂರೋಪಿನ ಹೂವಾಡಿಗರು ''ಅಕೇಶಿಯ ಬೈಲೆಯಾನ'', ''ಅಕೇಶಿಯ ಡೆಲ್ಬಾಟ'', ''ಅಕೇಶಿಯ ಪಿಕ್ನಂಥಾ'' ಹಾಗು ''ಅಕೇಶಿಯ ರೆಟಿನೋಡ್ಸ್'' ಗಳನ್ನು ಕೀಳುವ ಹೂಗಳಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಿಮೋಸ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.worldwidewattle.com/schools/uses.php ವರ್ಲ್ಡ್ ವಿದ್ ವಾಟಲ್]</ref> ಅಲಂಕಾರಿಕ ಪ್ರಭೇದ ಅಕೇಶಿಯಗಳನ್ನು ಮನೆಯ ಒಡೆಯರು ಹಾಗು ಭೂದೃಶ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸಕರು ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಸಹ ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಚೂಪಾದ ಮುಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಖಾಸಗಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಅನಧಿಕೃತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಕಿಟಕಿಗಳು ಹಾಗು ನೀರು ಕೊಳವೆಗಳ ಸಮೀಪ ನೆಟ್ಟರೆ ಕಳ್ಳರು ಮನೆಯೊಳಗೆ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಕೇಶಿಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಸೌಂದರ್ಯೋಪಾಸಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು, ಅವರ ಮನೆಯ ಸುರಕ್ಷತೆ ಗುಣಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕೃತಕ ಬೇಲಿಗಳು ಹಾಗು ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. === ಬಣ್ಣಗಳು === ಪ್ರಾಚೀನ ಇಜಿಪ್ಷಿಯನ್ನರು ಅಕೇಶಿಯವನ್ನು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://www.amazon.ca/dp/product-description/0609803670 ಎಕ್ಸರ್ಪ್ಟ್ ಫ್ರಂ ಏ ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್'ಸ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಕಾಸ್ಮೆಟಿಕ್ ಇಂಗ್ರೀಡಿಯಂಟ್ಸ್: ಫಿಫ್ತ್ ಎಡಿಶನ್ (ಪೇಪರ್ ಬ್ಯಾಕ್)Amazon.com]</ref> === ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Starr 030202-0020 Acacia farnesiana.jpg|thumb|left|ಅಕೇಶಿಯ ಫಾರ್ನೆಸಿಯ]] ''ಅಕೇಶಿಯ ಫಾರ್ನೆಸಿಯಾನ'' ವನ್ನು ಅದರ ಗಾಢವಾದ ಪರಿಮಳದಿಂದಾಗಿ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕೇಶಿಯವನ್ನು ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯವಾಗಿ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಬೈಬಲ್]] ನಲ್ಲಿ, ಅಕೇಶಿಯ ಮರವನ್ನು ಪರಿಮಳ ದ್ರವ್ಯದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಸಂಕೇತ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ === ಅಕೇಶಿಯವನ್ನು ಫ್ರೀಮೇಸನರಿ(ಫ್ರೀಮೇಸನ್ ಸಂಘ)ಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪರಿಶುದ್ಧತೆ ಹಾಗು ಆತ್ಮದ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪುನರುತ್ಥಾನ ಹಾಗು ಅಮರತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಶವಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೆರುಸಲೇಮ್ ನಲ್ಲಿ ಕಿಂಗ್ ಸಾಲೋಮನ್ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಹಿರಮ್ ಅಬಿಫ್ಫ್ ನ ಶವಸಂಸ್ಕಾರದಿಂದ ಮರವು ತನ್ನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅಕೇಶಿಯದ ಹಲವಾರು ಭಾಗಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗೆ ಪರಿಮಳ ದ್ರವ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತೊಗಟೆ, ಬೇರು ಹಾಗು ರಾಳ). ಅಕೇಶಿಯವನ್ನು ಪರಿಮಳ ದ್ರವ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತ, ನೇಪಾಳ, ಟಿಬೆಟ್ ಹಾಗು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕೇಶಿಯ ತೊಗಟೆಯ ಹೊಗೆಯು ರಾಕ್ಷಸರು ಹಾಗು ಪಿಶಾಚಿಗಳನ್ನು ದೂರವಿರಿಸುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯ ಚಿತ್ತಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರಿಸುತ್ತದೆಂದೂ ಸಹ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕೇಶಿಯದ ಬೇರುಗಳು ಹಾಗು ರಾಳಗಳನ್ನು ರೊಡೋಡೆನ್ಡ್ರಾನ್, ಅಕೋರಸ್, ಸೈಟಿಸುಸ್, ಸಾಲ್ವಿಯ ಹಾಗು ಪರಿಮಳದ ಇತರ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕೇಶಿಯ ಹಣ್ಣಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲಿನ ಪಾನೀಯವು ಮನುಷ್ಯರು ಹಾಗು ಆನೆಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="fachforum">[https://web.archive.org/web/20080626102405/http://www.naturheilpraxis.de/exclusiv/nh-online/2005/nhp05/a_nh-ff02.html ನಟುರ್ಹೆಯಿಲ್ಪ್ರಾಕ್ಸಿಸ್ ಫಾಚ್ಫೋರಮ್ (ಜರ್ಮನ್)]</ref> ಈಸ್ಟನ್ ಬೈಬಲ್ ನಿಘಂಟಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಅಕೇಶಿಯ ಮರವು "ಬೆಂಕಿಯಾಡುತ್ತಿರುವ ಪೊದೆ"ಯಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು (ಎಕ್ಸೋಡಸ್ 3:2)). ಇದನ್ನು ಮೋಸಸ್ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡರು.<ref>{{Cite web |url=http://eastonsbibledictionary.com/b/bush.htm |title=ಈಸ್ಟನ್'ಸ್ ಬೈಬಲ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ: ಬುಶ್ |access-date=2010-09-01 |archive-date=2011-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710164243/http://eastonsbibledictionary.com/b/bush.htm |url-status=dead }}</ref> ಅಲ್ಲದೆ, ಮೋಸಸ್ ಗೆ ದೇವರು ಡೇರೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ, ಅವರು "ಅಕೇಶಿಯ ಮರದಿಂದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ" ಹಾಗು "ಅಕೇಶಿಯ ಮರದಿಂದ ಮೇಜನ್ನು ಮಾಡಿ" ಎಂದು ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ (ಎಕ್ಸೋಡಸ್ 25:10 & 23, ಪರಿಷ್ಕೃತ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ರೂಪಾಂತರ) [[ರಷ್ಯಾ]], [[ಇಟಲಿ]] ಹಾಗು ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಳದಿ ಮಿಮೊಸಸ್ ಗಳನ್ನು (ಇತರ ಹೂವುಗಳೊಂದಿಗೆ) [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾರಾ ಜೆಟ್‌ಕಿನ್|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನ]]ದಂದು (ಮಾರ್ಚ್ 8) ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿದೆ. ಈ "ಮಿಮೊಸಾ"ಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ''ಅಕೇಶಿಯ ಡೆಲ್ಬಾಟ'' ದವಾಗಿರುತ್ತವೆ (ಸಿಲ್ವರ್ ವಾಟಲ್). === ಟ್ಯಾನಿನ್ === [[ಚಿತ್ರ:Bottle of tannic acid.jpg|thumb|right|ಟಾನ್ನಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಒಂದು ಸೀಸೆ.]] ವಾಟಲ್‌ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹಲವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪ್ರಭೇದ ತೊಗಟೆಗಳು ಟ್ಯಾನಿಕ್ ಆಮ್ಲದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ ಜೊತೆಗೆ ರಫ್ತಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿದೆ; ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ''ಅಕೇಶಿಯ ಪಿಕ್ನಂಥಾ'' (ಗೋಲ್ಡನ್ ವಾಟಲ್), ''ಅಕೇಶಿಯ ಡೆಕರೆನ್ಸ್'' (ಟ್ಯಾನ್ ವಾಟಲ್), ''ಅಕೇಶಿಯ ಡೆಲ್ಬಾಟ'' (ಸಿಲ್ವರ್ ವಾಟಲ್) ಹಾಗು ''ಅಕೇಶಿಯ ಮೆಯರ್ನ್ಸೀ'' (ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ವಾಟಲ್)ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ವಾಟಲ್ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ]] ಜಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಿತವಾದ ಬಹುತೇಕ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಅಕೇಶಿಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಪ್ರಸರಣದಿಂದಾಗಿ ಅಪಾರವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ''ಅಕೇಶಿಯ ನಿಲೋಟಿಕ'' ದ ಬೀಜಕೋಶಗಳು (ನೆಬ್-ನೆಬ್ ಹೆಸರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ), ಹಾಗು ಇತರ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಪ್ರಭೇದ ಸಸ್ಯಗಳೂ ಸಹ ಟ್ಯಾನಿನ್ ನಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಚರ್ಮಕಾರರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. === ಮರ === [[ಚಿತ್ರ:Starr 030405-0092 Acacia koa.jpg|thumb|right|ಅಕೇಶಿಯ ಕೊಅ ವುಡ್]] [[ಚಿತ್ರ:Acacia Negev.JPG|thumb|right|ದಕ್ಷಿಣ ಇಸ್ರೇಲ್ ನ ನೆಗೆವ್ ಮರುಭೂಮಿಯ ಸಾಲಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅಕೇಶಿಯ ಮರ.]] [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ ಕೆಲವು ಅಕೇಶಿಯ ಪ್ರಭೇದ ಮರಗಳು ನಾಟವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ''ಅಕೇಶಿಯ ಮೆಲನೋಜೈಲಾನ್'' (ಕಪ್ಪುಕಟ್ಟಿಗೆ), ಇದು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಿರುತ್ತದೆ; ಇದರ ಮರವನ್ನು ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಇದಕ್ಕೆ ಅಧಿಕ ಪಾಲಿಶ್‌ನ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ; ಹಾಗು ''ಅಕೇಶಿಯ ಒಮಲೋಫಿಲ್ಲ'' (ಮ್ಯಾಲ್ ವುಡ್, ಇದೂ ಸಹ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪ್ರಭೇದದ್ದು), ಇದರ ಸುವಾಸನೆಭರಿತ ನಾಟವನ್ನು ಅಲಂಕಾರಗಳಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ''ಅಕೇಶಿಯ ಸೇಯಲ್'' ನ್ನು [[ಬೈಬಲ್]] ನಲ್ಲಿ ಶಿತ್ತಃ-ಮರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಶಿತ್ತಿಂ-ಮರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬುಕ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸೋಡಸ್ ಪ್ರಕಾರ, ಇದನ್ನು ಆರ್ಕ್ ಆಫ್ ಕಾವೆನಂಟ್ ನ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹವಾಯಿಯನ್ ದ್ವೀಪಗಳ ''ಅಕೇಶಿಯ ಕೊಅ'' ಹಾಗು ರಿಯೂನಿಯನ್ ದ್ವೀಪದ ''ಅಕೇಶಿಯ ಹೆಟೆರೋಫಿಲ್ಲ'' ಎರಡೂ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ದರ್ಜೆಯ ನಾಟ(ಮರದ ದಿಮ್ಮಿ)ವನ್ನು ನೀಡುವ ಮರವಾಗಿದೆ. ಸಮೃದ್ಧತೆ ಹಾಗು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಕೆಲವು ಅಕೇಶಿಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಕೇಶಿಯ ಫುಮೋಸ) ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|author=Maugh, T.H.II.|url=http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-sci-tree25-2009apr25,0,402549.story|title=New species of tree identified in Ethiopia|work=[[Los Angeles Times]]|date=2009-04-24|accessdate=2008-04-24}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Acacia-heterophylla-wood-xup.jpg|thumb|right|ಅಕೇಶಿಯ ಹೆಟೆರೋಫಿಲ್ಲ ವುಡ್]] {| class="wikitable sortable " style="margin:1em auto 1em auto" |+ <td>''' ವಿವಿಧ ಅಕೇಶಿಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಅಂದಾಜು ಮರಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ''' </td> |- | ಅಗಲ="175pt" | width="100pt"|<center>'''ಸಾಂದ್ರತೆ''' </center> | width="100pt"|<center>'''ಚೇಗಿನ ಸಾಂದ್ರತೆ ''' </center> | width="100pt"|<center>'''ಬಿಳಿದಾರು ಸಾಂದ್ರತೆ ''' </center> |- | '''ಪ್ರಭೇದಗಳು ''' | <center>'''[kg/m³]''' </center> | <center>'''[kg/m³]''' </center> | <center>'''[kg/m³]''' </center> |- | ''ಅಕೇಶಿಯ ಅಕುಮಿನಾಟ'' | <center>1040<ref>{{Cite web |url=http://www.aussiefantom.com/Wood_Table.htm |title=ಆಸ್ಸಿ ಫಾನ್ಟಂ |access-date=2010-09-01 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707190636/http://www.aussiefantom.com/Wood_Table.htm |url-status=dead }}</ref></center> | | |- | ''ಅಕೇಶಿಯ ಅಮೈಥೆಥೋಫಿಲ್ಲ '' | | <center>1170<ref name="fao-densities"> [http://www.fao.org/docrep/V5360E/v5360e0f.htm ದಿ ಟಿಂಬರ್ ಪ್ರಾಪರ್ಟೀಸ್ ಆಫ್ ಅಕೇಶಿಯ ಸ್ಪೀಶೀಸ್ ಅಂಡ್ ದೆಯರ್ ಯೂಸಸ್]</ref></center> | |- | ''ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಟೆಚು '' | <center>880<ref name="fao2">[http://www.fao.org/docrep/W4095E/w4095e0c.htm FAO]</ref></center> | | |- | ''ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಂಫುಸ '' | <center>690-750<ref name="fao2"/></center> | | |- | ''ಅಕೇಶಿಯ ಯೆರಿಯೋಲೋಬ '' | | <center>1230<ref name="fao-densities"/></center> | |- | ''ಅಕೇಶಿಯ ಗಾಲ್ಪಿನೀ '' | | <center>800<ref name="fao-densities"/></center> | |- | ''ಅಕೇಶಿಯ ಗೊಯೆಟ್ಜೀ '' | | | <center>1025<ref name="fao-densities"/></center> |- | ''ಅಕೇಶಿಯ ಕರೂ '' | | <center>800<ref name="fao-densities"/></center> | |- | ''ಅಕೇಶಿಯ ಲೆಯುಕೋಫ್ಲೋಯೆಯ '' | <center>760<ref name="fao2"/></center> | | |- | ''ಅಕೇಶಿಯ ಮೆಲನೋಜೈಲಾನ್ '' | <center>640<ref name="timber-asn-au">{{Cite web |url=http://www.timber.asn.au/sitebuilder/tadc/knowledge/asset/files/14/timberhardness%26durabilityfloor%26deck.pdf |title=ಟಿಂಬರ್ ಹಾರ್ಡ್ನೆಸ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಡ್ಯೂರಬಿಲಿಟಿ ಟೇಬಲ್, ಟಿಂಬರ್ ಮರ್ಚೆಂಟ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ (ವಿಕ್., ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ) |access-date=2021-08-09 |archive-date=2011-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706100045/http://www.timber.asn.au/sitebuilder/tadc/knowledge/asset/files/14/timberhardness%26durabilityfloor%26deck.pdf |url-status=dead }}</ref></center> | |- | ''ಅಕೇಶಿಯ ಮೆಲ್ಲಿಫೆರ ಉಪಪ್ರಭೇದ ಮೆಲ್ಲಿಫೆರ '' | | <center>1100<ref name="fao-densities"/></center> | |- | ''ಅಕೇಶಿಯ ನಿಲೋಟಿಕ'' | <center>700<ref name="fao2"/></center> | <center>1170<ref name="fao-densities"/></center> | |- | ''ಅಕೇಶಿಯ ನಿಲೋಟಿಕ ಉಪಪ್ರಭೇದ ಅಡ್‌ಸ್ಟ್ರಿನ್ಗೆನ್ಸ್ '' | <center>827-945<ref name="fao-densities"/></center> | | |- | ''ಅಕೇಶಿಯ ನಿಲೋಟಿಕ ಉಪಪ್ರಭೇದ ನಿಲೋಟಿಕ '' | <center>800<ref name="fao-densities"/></center> | <center>1170<ref name="fao-densities"/></center> | |- | ''ಅಕೇಶಿಯ ಪೊಲ್ಯಕಾಂತ ಉಪಪ್ರಭೇದ ಕಂಪಿಲಕಾಂಥ'' | | <center>705<ref name="fao-densities"/></center> | |- | ''ಅಕೇಶಿಯ ಸೈಬಿರಿಯಾನ '' | | <center>655<ref name="fao-densities"/></center> | |} <br /> [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಷಿಯ]] (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾತ್ರ) ಹಾಗು [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಶಿಯದಲ್ಲಿ]] (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸರವಾಕ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ) ''ಅಕೇಶಿಯ ಮಂಗಿಯಂ'' ನನ್ನು ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ತಿಳ್ಳುಮರವನ್ನು ಕಾಗದ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಭೂಮಿಯ ಸುಧಾರಿತ ಸ್ಥಿತಿ === ಅಕೇಶಿಯಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಸವೆತವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ನೆಡಬಹುದಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಅಥವಾ ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ಉಂಟಾಗುವ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಬೆಳೆಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Barr, D. A., and Atkinson, W. J.|date=|year=1970 |month=|title=Stabilization of coastal sands after mining|journal=J. Soil Conserv. Serv. N.S.W. |volume=26 |issue= |pages=89–105. |pmid=|doi=|url=}}</ref> == ಪರಿಸರ ಆಕ್ರಮಣ == ಇದೇ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಭೂಸವೆತವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸಸ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಹರಡುವ ಹಾಗು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಕೆಲವು ಅಕೇಶಿಯಗಳ ಪ್ರಭೇದಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಕೇಶಿಯ ಮೆಯರ್ನ್ಸೀ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಪರಿಚಯಗೊಂಡ ಮೇಲೆ ಇದು ಎಲ್ಲ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ತ್ಯಜಿಸಲಾದ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ಸಸ್ಯವಾಯಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೌಮ್ಯ ಕರಾವಳಿ ಹಾಗು ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಿತಕರ ವಾತಾವರಣವು ಅದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್/ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ವೀಡ್ ರಿಸ್ಕ್ ಅಸ್ಸೆಸ್ಮೆಂಟ್ ಇದನ್ನು "ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ 15ನೇ ಅಂಕವನ್ನು ನೀಡಿದೆ" ಜೊತೆಗೆ ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವದ 100 ಅತ್ಯಂತ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.hear.org/pier/species/acacia_mearnsii.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-09-01 |archive-date=2010-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100908105244/http://www.hear.org/pier/species/acacia_mearnsii.htm |url-status=dead }}</ref> ಅಕೇಶಿಯ ಪ್ರಭೇದ ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು.ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸಸ್ಯವಾಗಿ, ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಇದನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರೆ, ಇದು ವೇಗವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಇದರ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಬಹಳ ಕಷ್ಟಕರ. == ''ಅಕೇಶಿಯ'' ದ ಸಸ್ಯರಸಾಯನ ವಿಜ್ಞಾನ == === ಆಲ್ಕಲಾಯಿಡ್ಸ್ === [[ಚಿತ್ರ:Philae Temple Egypt Goddess Isis As Angel Mural Artwork 2004-10-11.jpg|thumb|right|ಇಜಿಪ್ಶಿಯನ್ ದೇವತೆ ಇಸಿಸ್]] ಈ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಅಕೇಶಿಯಗಳು ಹಲವಾರು ಜೈವಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ಅವುಗಳನ್ನು ಉಪದ್ರವಕಾರಿ ಕೀಟಗಳು ಹಾಗು ಮೇವಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="chem"/> ಈ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಮನಃಪ್ರಭಾವಕವನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅಕೇಶಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಮೆತಿಲ್ಟ್ರಿಪ್ಟಮಿನ್ (DMT), 5-ಮೆತ್ಹೋಕ್ಸೈಡಿಮೆತಿಲ್ಟ್ರಿಪ್ಟಮಿನ್ (5-MeO-DMT) ಹಾಗು N-ಮೆತಿಲ್ಟ್ರಿಪ್ಟಮಿನ್ (NMT)ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಸಸ್ಯದ ಎಲೆಗಳು, ಕಾಂಡಗಳು ಹಾಗು ಬೇರುಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ MAOI ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಸಸ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಮದ್ಯವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ಕಾಯಿಲೆಯ ಗುಣಪಡಿಸಲು, ಉತ್ಸವಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಜಿಪ್ಷಿಯನ್ ಪುರಾಣವು ಅಕೇಶಿಯ ಮರವನ್ನು ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮರದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ (ಮಿಥ್ ಆಫ್ ಒಸಿರಿಸ್ ಅಂಡ್ ಇಸಿಸ್ ನ ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ). {| class="wikitable sortable " style="margin:1em auto 1em auto" |+ ಅಕೇಶಿಯಗಳು ಮನಃಪ್ರಭಾವಕ ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್(ಕ್ಷಾರಾಭ) ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಅಕ್ಯುಮಿನಾಟ'' </center> | 1.5%ವರೆಗೆ ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಟ್ರಿಪ್ಟಮಿನ್ ಗಳನ್ನು ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ<ref>{{Cite web |url=http://leda.lycaeum.org/?ID=15928 |title=ಲಿಕಾಯುಂ |access-date=2010-09-01 |archive-date=2007-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012182142/http://leda.lycaeum.org/?ID=15928 |url-status=dead }}</ref> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಅಡುನ್ಕಾ'' </center> | β-ಮೀಥೈಲ್-ಫೇನೆತೈಲಮಿನ್, 2.4%ನಷ್ಟು ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ<ref name="fitz2"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Alpina mueller.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಆಲ್ಪಿನ '' </center> | ಎಲೆಯ ಸಕ್ರಿಯ ತತ್ತ್ವಗಳು<ref name="shaman">[http://shaman-australis.com.au/shop/index.php?cPath=21_26_72 ಶಾಮನ್ ಆಸ್ಟ್ರಾಲಿಸ್]</ref> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia aneura blossom.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಅನೆಯುರ '' </center> | ಪಿಟುರಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಬೂದಿ.<ref name="enth">{{Cite web |url=http://www.entheology.org/edoto/anmviewer.asp?a=47 |title=ಡುಬೋಯಿಸಿಯ ಹಾಪ್ವುಡೀ - ಪಿಟುರಿ ಬುಶ್ - ಸೋಲನಸೆಯೆ - ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಅಮೆರಿಕ |access-date=2010-09-01 |archive-date=2008-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207065225/http://www.entheology.org/edoto/anmviewer.asp?a=47 |url-status=dead }}</ref> ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳ ರಾಶಿಯ ಸುಮಾರು 2-6%ನಷ್ಟು ಈಥರ್ ಸಾರಗಳು.<ref name="qjnjxk">{{Cite web |url=http://www.rirdc.gov.au/reports/AFT/03-024.pdf |title=ವ್ಯಾಟ್ಲ್ ಸೀಡ್ ವರ್ಕ್ಶಾಪ್ ಪ್ರೊಸೀಡಿಂಗ್ಸ್ 12 ಮಾರ್ಚ್ 2002, ಕ್ಯಾನ್ಬೆರ ಮಾರ್ಚ್ 2003 RIRDC ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ ನಂ 03/024, RIRDC ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ನಂ WS012-06 |access-date=2010-09-01 |archive-date=2008-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217013341/http://www.rirdc.gov.au/reports/AFT/03-024.pdf |url-status=dead }}</ref> ''[[wikt:per se| ವಾಸ್ತವವಾಗಿ]]'' ಮನಃಪ್ರಭಾವಕವೇ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia angustissima usgs.png|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಅಂಗುಸ್ಟಿಸ್ಸಿಮ '' </center> | β-ಮೀಥೈಲ್-ಫೆನೆಥೈಲಮಿನ್,<ref name="dict">{{cite book | last = Glasby | first = John Stephen | authorlink = | title = Dictionary of Plants Containing Secondary Metabolites | url = https://books.google.com/?id=te53VV5u8YMC&pg=RA1-PA2&dq=acacia+alkaloids | publisher = [[CRC Press]] | series = | year = 1991 | doi = | pages = 2 | isbn = 0850664233 }}</ref> ಎಲೆಯಲ್ಲಿರುವ MNT ಹಾಗು DMT(1.1-10.2 ppm)<ref>[http://www.cababstractsplus.org/google/abstract.asp?AcNo=20053115691 ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಟೈಟಲ್: ನ್ಯೂಟ್ರಿಟಿವ್ ವ್ಯಾಲ್ಯೂ ಅಸೆಸ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಶ್ರಬ್ ಲೆಗ್ಯೂಂ ಅಕೇಶಿಯ ಅಂಗುಸ್ಟಿಸ್ಸಿಮ: ಆಂಟಿ-ನ್ಯೂಟ್ರಿಷನಲ್ ಕಾಂಪೌಂಡ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಇನ್ ವಿಟ್ರೋ ಡೈಜೆಸ್ಟಿಬಿಲಿಟಿ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206173845/http://www.cababstractsplus.org/google/abstract.asp?AcNo=20053115691 |date=2008-12-06 }} ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬರಹಗಳು: ಮ್ಯಾಕ್ ಸ್ವೀನೆಯ್, C. S., ಕ್ರುಸೆ, D. O., ಪಾಮರ್, B., ಗೌಗ್ಹ್, J., ಕಾನ್ಲಾನ್, L. L., ಹೆಗರ್ಟಿ, M. P.ರಿಂದ ಲೇಖಕರ ಸದಸ್ಯತ್ವ: CSIRO ಲೈವ್ಸ್ಟಾಕ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್, ಲಾಂಗ್ ಪಾಕೆಟ್ ಲ್ಯಾಬೋರೆಟರೀಸ್, 120 ಮೆಯಿಯೇರ್ಸ್ ರಸ್ತೆ, ಇಂದೂರೂಪಿಲ್ಲಿ, ಓಲ್ಡ್ 4068, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ. ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ ಟೈಟಲ್: ಅನಿಮಲ್ ಫೀಡ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, 2005 (ಸಂಪುಟ. 121) (ನಂ. 1/2) 175-190</ref> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia-aroma.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಅರೋಮ '' </center> | ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್ ಅಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್ಸ್<ref>{{Cite web |url=http://www.maya-ethnobotanicals.com/product_info.phtml/herbid_340/category_ayahuasca |title=ಮಾಯಾ ಎಥ್ನೋಬೋಟಾನಿಕಲ್ಸ್ |access-date=2010-09-01 |archive-date=2008-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081025195522/http://www.maya-ethnobotanicals.com/product_info.phtml/herbid_340/category_ayahuasca |url-status=dead }}</ref> ಬೀಜಗಳಲ್ಲಿರುವ ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್ ನ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಮಾಣ.<ref name="herbarium">{{Cite web |url=http://herbarium.0-700.pl/Akacje.html |title=ಅಕೇಶಿಯ (ಪೋಲಿಷ್) |access-date=2010-09-01 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718005529/http://herbarium.0-700.pl/Akacje.html |url-status=dead }}</ref> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Starr 031013-8001 Acacia auriculiformis.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಔರಿಕುಲಿಫಾರ್ಮಿಸ್ '' </center> | ಕಾಂಡದ ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿರುವ 5-MeO-DMT<ref>{{Cite web |url=http://leda.lycaeum.org/?ID=15931 |title=ಲಿಕಾಯುಂ |access-date=2010-09-01 |archive-date=2008-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207033026/http://leda.lycaeum.org/?ID=15931 |url-status=dead }}</ref> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia baileyana.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಬೈಲೆಯಾನ '' </center> | ಎಲೆಯಲ್ಲಿ 0.02% ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್ ಹಾಗು β-ಕಾರ್ಬೋಲಿನ್ಸ್, ಟೆಟ್ರಹೈಡ್ರೋಹರ್ಮನ್<ref name="shaman"/><ref name="seren">[http://www.serendipity.li/dmt/hoasca.html www.serendipity.com]</ref><ref name="chemotaxonomie"/> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಬೆಯುವರ್ಡಿಯಾನ'' </center> | ಪಿಟುರಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಮನಃಪ್ರಭಾವಕ<ref name="bushfood">{{Cite web |url=http://www.bushfood.net/viewtopic.php?p=3443 |title=www.bushfood.net |access-date=2010-09-01 |archive-date=2014-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140804122924/http://www.bushfood.net/viewtopic.php?p=3443 |url-status=dead }}</ref> ಬೂದಿ.<ref name="enth"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia-berlandieri-flowers4.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಬರ್ಲೆಂಡಿಯೇರಿ'' </center> | DMT, ಅಮ್ಫೆಟಮೈನ್ಸ್, ಮೆಸ್ಕಾಲಿನ್, ನಿಕೋಟಿನ್<ref>[http://www.cognitiveliberty.org/shulgin/adsarchive/acacia.htm ಆಸ್ಕ್ ಡಾ. ಶುಲ್ಗಿನ್ ಆನ್ಲೈನ್: ಅಕೆಷಾಸ್ ಅಂಡ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಅಮ್ಫೆಟಮೈನ್]</ref> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia catechu - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-003.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಟೆಚು '' </center> | ಎಲೆ, ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿರುವ DMT<ref name="sacred">{{Cite web |url=http://www.sacredelixirs.com/sacredelixirs-talks.htm |title=ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಎಲಿಕ್ಸಿರ್ಸ್ |access-date=2010-09-01 |archive-date=2007-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071212090051/http://www.sacredelixirs.com/sacredelixirs-talks.htm |url-status=dead }}</ref> ಹಾಗು ಇತರ ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್ಸ್ |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acaciacaven29b.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಕಾವೆನ್ '' </center> | ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್ಸ್ |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಚುಂದ್ರ'' </center> | ಎಲೆ, ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿರುವ DMT ಹಾಗು ಇತರ ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್ಸ್ |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಲೇಯಿ'' </center> | DMT<ref>[http://www.abc.net.au/science/k2/stn/q&a/notes/051027-9.htm www.abc.net.au]</ref> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಂಪ್ಲಾನ್ಟ '' </center> | ಎಲೆ ಹಾಗು ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ 0.3% ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್ಸ್, ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ N-ಮೀಥೈಲ್-ಟೆಟ್ರಹೈಡ್ರೋಹಾರ್ಮನ್, ಜೊತೆಗೆ ಟೆಟ್ರಹೈಡ್ರೋಹಾರ್ಮನ್ ನ ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್‌ನ ಕೆಲವು ಶೇಷಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ<ref>{{Cite web |url=http://users.lycaeum.org/~mulga/acacia/comphy.html |title=ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಂಪ್ಲನಾಟ ಫೈಟೊಕೆಮಿಕಲ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ |access-date=2010-09-01 |archive-date=2008-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207033051/http://users.lycaeum.org/~mulga/acacia/comphy.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://users.lycaeum.org/~mulga/acacia/entheo.html |title=ಲಿಕಾಯುಂ -- ಅಕೆಷಾಸ್ ಅಂಡ್ ಎಂಥೆಯೋಜೆನ್ಸ್ |access-date=2010-09-01 |archive-date=2008-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207033056/http://users.lycaeum.org/~mulga/acacia/entheo.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://leda.lycaeum.org/?ID=15796 |title=ಲಿಕಾಯುಂ |access-date=2010-09-01 |archive-date=2008-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207033011/http://leda.lycaeum.org/?ID=15796 |url-status=dead }}</ref> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia concinna Blanco2.374.png|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಕಾನ್ಸಿನ್ನ'' </center> | ನಿಕೋಟಿನ್<ref>{{Cite web |url=http://www.sbepl.com/acacia-concinna-shikakai.html |title=SBEPL |access-date=2010-09-01 |archive-date=2004-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040813031251/http://www.sbepl.com/acacia-concinna-shikakai.html |url-status=dead }}</ref> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Starr 050107-2872 Acacia confusa.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಕನ್‌ಫುಸ '' </center> | ಎಲೆ, ಕಾಂಡ & ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿರುವ DMT & NMT 0.04% NMT ಹಾಗು 0.02% DMT ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="shaman"/> ಅಲ್ಲದೆ N,N-ಡೈಮೀಥೈಲ್ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್ N-ಆಕ್ಸೈಡ್<ref>[http://doi.wiley.com/10.1002/mrc.1959 NMR ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಲ್ ಅಸೈನ್ಮೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಏ ನ್ಯೂ ಕ್ಲೋರೋ ಟ್ರಿಪ್ಟಾಮೈನ್ ಅಲ್ಕಾಲಾಯ್ಡ್ ಅಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಅನಲಾಗ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಂಫುಸ] ಮಾಲ್ಕಂ S. ಬುಕನಾನ್, ಆಂಟ್ಹನಿ R. ಕಾರ್ರೋಲ್, ಡೇವಿಡ್ ಪಾಸ್, ರೋನಾಲ್ಡ್ J. ಕ್ವಿನ್ನ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ರೆಸೋನನ್ಸ್ ಸಂಪುಟ 45, ಸಂಚಿಕೆ 4, ಪುಟಗಳು359 - 361. ಜಾನ್ ವಿಲೆಯ್ & ಸನ್ಸ್, Ltd.</ref> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia constricta flower.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಂಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ '' </center> | β-ಮೀಥೈಲ್-ಫೀನಲ್‌ಎತಲಮೈನ್<ref name="dict"/> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಕೊರಿಯಸಿಯ '' </center> | ಪಿಟುರಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಬೂದಿ<ref name="enth"/><ref name="enzyk">ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ಆಫ್ ರಾಟ್ಸ್ಚ್, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್. Enzyklopädie der psychoaktiven Pflanzen, Botanik, Ethnopharmakologie und Anwendungen, 7. ಆಫ್ಲೇಜ್. AT ವರ್ಲಾಗ್, 2004, 941 ಸೇಯಿಟೆನ್. ISBN 3-85502-570-3 ಅಟ್ [http://www.deutschesfachbuch.de/info/detail.php?isbn=3855025703&part=4&word= ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071010154150/http://www.deutschesfachbuch.de/info/detail.php?isbn=3855025703&part=4&word= |date=2007-10-10 }}</ref> ಮನಃಪ್ರಭಾವಕವೇ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:A-cornigera.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಕಾರ್ನಿಗೆರ '' </center> | ಮನಃಪ್ರಭಾವಕ,<ref name="enzyk"/> ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್ಸ್<ref name="fachforum"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia cultriformis leaves.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಕಲ್ಟ್ರಿಫಾರ್ಮಿಸ್ '' </center> | ಎಲೆ, ಕಾಂಡ<ref name="shaman"/> ಹಾಗು ಬೀಜಗಳಲ್ಲಿರುವ ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್<ref name="herbarium"/> ಎಲೆ ಹಾಗು ಬೀಜಗಳಲ್ಲಿರುವ ಫೀನಲ್‌ಎತಲಮೈನ್<ref name="herbarium"/> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಕುಥ್ಬರ್ಟ್ಸೋನೀ '' </center> | ಮನಃಪ್ರಭಾವಕ<ref name="bushfood"/> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಡೆಲಿಬ್ರಾಟ '' </center> | ಮನಃಪ್ರಭಾವಕ<ref name="bushfood"/> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಫಾಲ್ಕಾಟ '' </center> | ಮನಃಪ್ರಭಾವಕ,<ref name="bushfood"/> ಆದರೆ 0.02%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್ಸ್(ಕ್ಷಾರಾಭ) ಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ <ref name="chemotaxonomie">[https://books.google.com/books?id=YpnboQBbw7EC&pg=PA336&lpg=PA336&dq=acacia+tryptamine&source=web&ots=0u_bIQPwCN&sig=Q1e_NiyQSMsv0gNT0gMjOrgTseM ರಾಬರ್ಟ್ ಹೆಗ್ನಯುಎರ್ ರಿಂದ ಚೆಮೋಟ್ಯಾಕ್ಸಾನಾಮಿ ಡೆರ್ Pಫ್ಲಾನ್ಜೆನ್]</ref> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Starr 030202-0020 Acacia farnesiana.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಫಾರ್ನೆಸಿಯಾನ '' </center> | ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ 5-MeO-DMT<ref>{{Cite web |url=http://leda.lycaeum.org/?ID=15965 |title=ಲಿಕಾಯುಂ |access-date=2010-09-01 |archive-date=2008-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207033031/http://leda.lycaeum.org/?ID=15965 |url-status=dead }}</ref> ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. β-ಮೀಥೈಲ್-ಫೀನಲ್‌ಎತಲಮೈನ್, ಹೂವು.<ref name="drduke2">[http://www.ars-grin.gov/duke/plants.html Dr. ಡ್ಯೂಕ್'ಸ್ ಫೈಟೊಕೆಮಿಕಲ್ ಅಂಡ್ ಎಥ್ನೋಬೋಟಾನಿಕಲ್ ಡಾಟಾಬೇಸಸ್]</ref> ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳ ರಾಶಿಯ ಸುಮಾರು 2-6%ನಷ್ಟು ಈಥರ್ ಸಾರಗಳು.<ref name="qjnjxk"/> ತೊಗಟೆ<ref>{{Cite web |url=http://www.bpi.da.gov.ph/Publications/mp/pdf/a/aroma.pdf |title=www.bpi.da.gov.ph |access-date=2010-09-01 |archive-date=2011-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720134339/http://www.bpi.da.gov.ph/Publications/mp/pdf/a/aroma.pdf |url-status=dead }}</ref> ಹಾಗು ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್ಸ್ ಗಳಿರುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Acacia_farnesiana.html ಪರ್ಡ್ಯೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]</ref> ಮರದಲ್ಲಿ ಅಮ್ಫೆಟಮೈನ್ಸ್ ಹಾಗು ಮೆಸ್ಕಾಲಿನ್ ಗಳೂ ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="fachforum"/> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಫಿಲಿಸಿಯಾನ '' </center> | ಪುಲ್ಕೆ(ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ದೇಶದ ಮದ್ಯ)ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮನಃಪ್ರಭಾವಕವೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ<ref name="enzyk"/> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಫ್ಲೋರಿಬುಂಡ '' </center> | ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್, ಫೀನಲ್‌ಎತಲಮೈನ್,<ref name="tax">{{cite book | last = Hegnauer | first = Robert | authorlink = | title = Chemotaxonomie der Pflanzen | url = https://books.google.com/?id=9fDv1RYqIRkC&dq=chemotaxonomie+der+pflanzen&printsec=frontcover | publisher = Springer | series = | year = 1994 | doi = | pages = 500 | isbn = 3764329793 }}</ref> ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿ<ref name="herbarium" /> ಇತರ ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್ಸ್, ಫೀನಲ್‌ಎತಲಮೈನ್ಸ್<ref>ಲಿಕಾಯುಂ (ಅಕೇಶಿಯ ಫ್ಲೋರಿಬಂಡ)</ref> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia greggii thorns.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಗ್ರೆಗ್ಗೀ '' </center> | N-ಮೀಥೈಲ್-β-ಫೀನಲ್‌ಎತಲಮೈನ್,<ref name="dict"/> ಫೀನಲ್‌ಎತಲಮೈನ್<ref name="chem"/> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಹರ್ಪೋಫಿಲ್ಲ '' </center> | ಫೀನಲ್‌ಎತಲಮೈನ್, ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೋರ್ಡೆನಿನ್ 2:3 ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, 0.6% ಒಟ್ಟಾರೆ <ref name="fitz2"/> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಹೋಲೋಸೇರಿಕಾ '' </center> | ಹೋರ್ಡೆನಿನ್, ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿ 1.2%<ref name="fitz2"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia-horrida.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಹೊರ್ರಿಡ'' </center> | ಮನಃಪ್ರಭಾವಕ<ref name="enzyk"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:A.Implexa.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಇಂಪ್ಲೆಕ್ಸಾ '' </center> | ಮನಃಪ್ರಭಾವಕ<ref>[http://wiki.magiskamolekyler.org/index.php?title=Lista_%c3%b6ver_hallucinogena_v%c3%a4xter,_svampar_och_djur wiki.magiskamolekyler.org (ಸ್ವೀಡಿಶ್)]</ref> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಜುರೇಮ'' </center> | DMT, NMT |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia karroo2.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಕರ್ರೂ '' </center> | ಮನಃಪ್ರಭಾವಕ |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಕೆಂಪೆಯಾನ'' </center> | ಪಿಟುರಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮನಃಪ್ರಭಾವಕವೇ ಅಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ.<ref name="enzyk"/> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಕೆಟ್ಲೆವೆಲ್ಲಿಯೆ'' </center> | 1.5<ref name="fitz2"> [http://www.publish.csiro.au/?act=view_file&file_id=CH9640160.pdf ಫಿಟ್ಜೆರಾಲ್ಡ್, ಜ.ಸ. ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಲೆಗುಮುಮಿನೋಸೆ -- ದಿ ಅಕ್ಕರೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಫೆನ್ಯಲೇತಿಲಾಮೆ ಡಿರೈವೇಟಿವ್ಸ್ ಇನ್ ಅಕೇಶಿಯ ಸ್ಪೀಶಿಸ್, ಆಸ್ಟ್.][http://www.publish.csiro.au/?act=view_file&file_id=CH9640160.pdf J ][http://www.publish.csiro.au/?act=view_file&file_id=CH9640160.pdf ಚೆಂ., 1964, 17, 160-2.]</ref>-1.88%<ref>{{Cite web |url=http://users.lycaeum.org/~mulga/acacia/ketwell.html |title=ಅಕೇಶಿಯ ಕೆಟ್ಲೇವೆಲ್ಲಿಯೆ |access-date=2010-09-01 |archive-date=2009-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090108170700/http://users.lycaeum.org/~mulga/acacia/ketwell.html |url-status=dead }}</ref> ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್ ಗಳು, 92%ನಷ್ಟು ಫೀನಲ್ಎತಿಲಮನ್ ನನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="fitz2"/> 0.9% N-ಮೀಥೈಲ್-2-ಫೀನಲ್‌ಎತಿಲಮನ್ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="fitz2"/> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಲೇತಾ'' </center> | DMT, ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ <ref name="shaman"/> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಲಿಂಗುಲಾಟ'' </center> | ಪಿಟುರಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮನಃಪ್ರಭಾವಕವೇ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ.<ref name="enzyk"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia-longifolia-branch.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಲೊಂಗಿಫೋಲಿಯ '' </center> | 0.2% ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್ ತೊಗಟೆ, ಎಲೆಗಳು, ಕೆಲವೊಂದು ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿ, ಫೀನಲ್‌ಎತಿಲಮನ್ ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿ,<ref name="tax"/> 0.2% DMT ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿ.<ref>{{Cite web |url=http://leda.lycaeum.org/?ID=15799 |title=ಲಿಕಾಯುಂ ಅಕೇಶಿಯ ಲಾಂಗಿಫೋಲಿಯ |access-date=2010-09-01 |archive-date=2007-06-27 |archive-url=https://www.webcitation.org/5PueBHpwW?url=http://leda.lycaeum.org/?ID=15799 |url-status=dead }}</ref> ಹಿಸ್ಟಮೈನ್ ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್ಸ್.<ref name="chemotaxonomie"/> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಲೊಂಗಿಫೋಲಿಯ '' </center><center> ವಾರ್. ''ಸೋಪ್ಹೋರೆ'' </center> | ಎಲೆಗಳು, ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್<ref name="herbarium"/> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಮಾಕ್ರಡೆನಿಯ '' </center> | ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್<ref name="herbarium"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia maidenii.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಮೈಡೆನೀ'' </center> | ಕಾಂಡದ ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2:3 ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ 0.6%ನಷ್ಟಿರುವ NMT ಹಾಗು DMTಎರಡೂ ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ<ref name="shaman"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Starr 031013-8002 Acacia mangium.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಮಂಗಿಯಂ'' </center> | ಮನಃಪ್ರಭಾವಕ<ref name="enzyk"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia melanoxylon branch.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಮೆಲನೋಜೈಲಾನ್'' </center> | DMT, ತೊಗಟೆ ಹಾಗು ಎಲೆಯಲ್ಲಿ,<ref>[http://extentech.sheetster.com/knowledgebase/wiki_search.jsp?search=acacia extentech.sheetster.com]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆ 0.02%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್ ಗಳಿವೆ<ref name="chemotaxonomie"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia mellifera 3D-Modell.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಮೆಲ್ಲಿಫೆರ '' </center> | DMT, ಎಲೆಯಲ್ಲಿ<ref name="shaman"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Babool (Acacia nilotica) leaves & spines at Hodal W IMG 1251.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ನೀಲೋಟಿಕ'' </center> | DMT, ಎಲೆಯಲ್ಲಿ<ref name="shaman"/> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ನಿಲೋಟಿಕ'' </center><center>ಉಪಪ್ರಭೇದ. ''ಅಡ್‌ಸ್ಟ್ರಿಂಜೆನ್ಸ್'' </center> | ಮನಃಪ್ರಭಾವಕ, ಎಲೆಯಲ್ಲಿ DMT |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಆಬ್ಟೂಸಿಫೋಲಿಯ '' </center> | ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್, DMT, NMT, ಇತರ ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್ಸ್,<ref name="magis">[http://wiki.magiskamolekyler.org/Lista_över_hallucinogena_växter,_svampar_och_djur wiki.magiskamolekyler.org (Swedish)]</ref> ಒಣಗಿದ ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿ 0.4-0.5%ನಷ್ಟು, 0.07%ನಷ್ಟು ಕೊಂಬೆಯ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ.<ref>{{Cite web |url=http://users.lycaeum.org/~mulga/acacia/obtuphy.html |title=ಅಕೇಶಿಯ ಆಬ್ಟುಸಿಫೋಲಿಯ ಫೈಟೊಕೆಮಿಕಲ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ |access-date=2010-09-01 |archive-date=2008-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081203212552/http://users.lycaeum.org/~mulga/acacia/obtuphy.html |url-status=dead }}</ref> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಓಎರ್ಫೋಟ'' </center> | ಎಲೆಯಲ್ಲಿ 0.1%ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ DMT,<ref name="seren"/><ref>{{Cite web |url=http://www.drogen-forum.com/wiki/index.php/DMT-haltige_Pflanzen |title=ಪ್ಲಾಂಟ್ಸ್ ಕಂಟೈನಿಂಗ್ DMT (ಜರ್ಮನ್) |access-date=2010-09-01 |archive-date=2007-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070629164905/http://www.drogen-forum.com/wiki/index.php/DMT-haltige_Pflanzen |url-status=dead }}</ref> NMT |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಪೆನ್ನಿನರ್ವಿಸ್ '' </center> | ಮನಃಪ್ರಭಾವಕ<ref name="bushfood"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia phlebophylla.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಫ್ಲೆಬೋಫಿಲ್ಲ '' </center> | 0.3% DMT ಎಲೆಯಲ್ಲಿ, NMT<ref name="shaman"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Starr 020911-0004 Acacia podalyriifolia.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಪೊದಲಿರಿಯೇಫೋಲಿಯ '' </center> | ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್,<ref name="shaman"/> 0.5%ನಿಂದ 2%ನಷ್ಟು DMT ತಾಜಾ ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿ, ಫೀನಲ್‌ಎತಲಮೈನ್ ನ ಉಳಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳು<ref name="tax"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia polycantha.png|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಪೋಲ್ಯಕಾಂತ '' </center> | ಎಲೆಯಲ್ಲಿ DMT <ref name="shaman"/> ನಷ್ಟು ಹಾಗು ಎಲೆ, ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿ ಇತರ ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್ ಗಳು |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಪೋಲ್ಯಕಾಂತ '' </center><center>ಉಪಪ್ರಭೇದ. ''ಕ್ಯಾಂಪಿಲಕಾಂತ'' </center> | ಎಲೆಯಲ್ಲಿ 0.2%ಗೂ ಕಡಿಮೆ DMT, NMT; DMT ಹಾಗು ಇತರ ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್ ಗಳು ಎಲೆ, ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿ<ref>{{Cite web |url=http://www.hortipedia.org/de/index.php?title=Acacia_campylacantha |title=ಹೊರ್ಟಿಪೀಡಿಯಾ |access-date=2010-09-01 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928095925/http://www.hortipedia.org/de/index.php?title=Acacia_campylacantha |url-status=dead }}</ref> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಪ್ರೋಮಿನೆನ್ಸ್'' </center> | ಫೆನೆಲೆತೈಲಮೈನ್, β-ಮೀಥೈಲ್-ಫೀನಲ್‌ಎತಲಮೈನ್<ref name="fitz2"/><ref name="tax"/> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಪ್ರುಯಿನೋಕಾರ್ಪ '' </center> | ಪಿಟುರಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಬೂದಿ.<ref name="enth"/><ref name="enzyk"/> ಮನಃಪ್ರಭಾವಕವೇ ಅಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia pycnantha Golden Wattle.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಪಿಕ್ನಂಥಾ '' </center> | ಪಿಟುರಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಬೂದಿ,<ref name="enzyk"/> ಆದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್ಸ್ ಗಳು 0.02%ಗೂ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತವೆ.<ref name="chemotaxonomie"/> ಮನಃಪ್ರಭಾವಕವೇ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia melanoxylon2.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ರೆಟಿನೋಡ್ಸ್ '' </center> | DMT, NMT,<ref>{{Cite web |url=http://www.factorey.ch/Eins.htm |title=Pಫ್ಲಾನ್ಜೆನ್ಟ ಬೆಲ್ಲೆ APB (ಜರ್ಮನ್) |access-date=2010-09-01 |archive-date=2008-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080812020052/http://www.factorey.ch/Eins.htm |url-status=dead }}</ref> ನಿಕೋಟಿನ್,<ref name="fachforum"/> ಆದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್ ಗಳಲ್ಲಿ 0.02%ಗೂ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣವು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ <ref name="chemotaxonomie"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia rigidula.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ರಿಗಿಡುಲ'' </center> | DMT, NMT, ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್, ಅಮ್ಫೆಟಮೈನ್ಸ್, ಮೆಸ್ಕಾಲಿನ್, ನಿಕೋಟಿನ್ ಹಾಗು ಇತರೆ<ref>[http://wiki.magiskamolekyler.org/Acacia_rigidula ಮಗಿಸ್ಕ ಮೊಲೆಕ್ಯ್ಲೆರಸ್ ವಿಕಿ]</ref> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia roemeriana 01nsh.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ರೊಯೇಮೆರಿಯಾನ '' </center> | β-ಮೀಥೈಲ್-ಫೀನಲ್‌ಎತಲಮೈನ್<ref name="dict"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia-salicina-pod-w-seeds.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಸಲಿಸಿನ '' </center> | ಪಿಟುರಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಬೂದಿ.<ref name="enth"/><ref name="enzyk"/> ಮನಃಪ್ರಭಾವಕವೇ ಅಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಸಸ್ಸಾ'' </center> | ಮನಃಪ್ರಭಾವಕ<ref name="enzyk"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia-schaffneri-seed-pods.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಸ್ಕಫ್‌ನೇರಿ'' </center> | β-ಮೀಥೈಲ್-ಫೀನಲ್‌ಎತಲಮೈನ್, ಫೀನಲ್‌ಎತಲಮೈನ್<ref name="chem"/> ಅಮ್ಫೆಟಮೈನ್ ಗಳು ಹಾಗು ಮೆಸ್ಕಾಲಿನ್ ಸಹ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="fachforum"/> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಸ್ಕೋಟ್ಟೀ '' </center> | β-ಮೀಥೈಲ್-ಫೀನಲ್‌ಎತಲಮೈನ್<ref name="dict"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia senegal - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-004.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಸೆನೆಗಲ್ '' </center> | ಎಲೆಯಲ್ಲಿ 0.1%ಗೂ ಕಡಿಮೆ DMT ಇರುತ್ತದೆ,<ref name="shaman"/> NMT, ಇತರ ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್ ಗಳು. ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿ DMT,<ref name="drduke2"/> ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿ DMT.<ref name="herbarium"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia-seyal-leaves.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಸೇಯಲ್ '' </center> | DMT, ಎಲೆಯಲ್ಲಿ.<ref name="shaman"/> ಒಣಗಿದ ಎಲೆ ರಾಶಿಯ ಸುಮಾರು 1-7%ನಷ್ಟು ಈಥರ್ ಸಾರಗಳು.<ref name="qjnjxk"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Img00522-A-sieberiana.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಸೈಬೀರಿಯಾನ '' </center> | DMT, ಎಲೆಯಲ್ಲಿ<ref name="shaman"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Acacia simplex.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಸಿಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ '' </center> | | ಎಲೆ, ಕಾಂಡ, ಹಾಗು ಕೊಂಬೆಯ ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿರುವ DMT ಹಾಗು NMT, 0.81%ರಷ್ಟು DMT ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿ, MMT<ref name="shaman"/><ref>{{Cite web |url=http://www.factorey.ch/Eins.htm |title=Arbeitsstelle für praktische Biologie (APB) |access-date=2010-09-01 |archive-date=2008-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080812020052/http://www.factorey.ch/Eins.htm |url-status=dead }}</ref> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ಟಾಕ್ಸೇನ್ಸಿಸ್ '' </center> | β-ಮೀಥೈಲ್-ಫೀನಲ್‌ಎತಲಮೈನ್<ref name="dict"/> |- | <center>[[ಚಿತ್ರ:Eat267.jpg|175px]]</center><center>''ಅಕೇಶಿಯ ಟಾರ್ಟಿಲಿಸ್'' </center> | DMT, NMT, ಹಾಗು ಇತರ ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್ ಗಳು<ref name="magis"/> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ವೆಸ್ಟಿಟ '' </center> | ಎಲೆ ಹಾಗು ಕಾಂಡದಲ್ಲಿರುವ ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್,<ref name="shaman"/> ಆದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್ ಗಳಲ್ಲಿ 0.02%ಗೂ ಕಡಿಮೆ<ref name="chemotaxonomie"/> |- | <center>''ಅಕೇಶಿಯ ವಿಕ್ಟೋರಿಯೇ '' </center> | ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್ ಗಳು, 5-MeO-ಅಲ್ಕೈಲ್ ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್<ref name="herbarium"/> |} ===== ಮಾದರಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಂತಹ ಅಕೇಶಿಯ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಥವಾ ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್ ಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವಂತಹ ಸಸ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ:<ref name="chemotaxonomie"/> ===== 0% <math>\le</math> C <math>\le</math> 0.02%, C...ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್ ಗಳ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ [%] * ''ಅಕೇಶಿಯ ಅಸಿನಸಿಯೆ '' * ''ಅಕೇಶಿಯ ಬೈಲೆಯಾನ '' * ''ಅಕೇಶಿಯ ಡೆಕರೆನ್ಸ್ '' * ''ಅಕೇಶಿಯ ಡೆಲ್ಬಾಟ'' * ''ಅಕೇಶಿಯ ಮೆಯರ್ನ್ಸೀ '' * ''ಅಕೇಶಿಯ ಡ್ರುಮ್ಮೊನ್ಡೀ '' * ''ಅಕೇಶಿಯ ಎಲಾಟ'' * ''ಅಕೇಶಿಯ ಫಲ್ಕಾಟ'' * ''ಅಕೇಶಿಯ ಲೆಪ್ರೋಸ '' * ''ಅಕೇಶಿಯ ಲಿನೆಯಾರಿಸ್ '' * ''ಅಕೇಶಿಯ ಮೆಲನೋಜೈಲಾನ್ '' * ''ಅಕೇಶಿಯ ಪಿಕ್ನಂಥಾ '' * ''ಅಕೇಶಿಯ ರೆಟಿನೋಡ್ಸ್ '' * ''ಅಕೇಶಿಯ ಸಲಿಗ್ನ '' * ''ಅಕೇಶಿಯ ಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ '' * ''ಅಕೇಶಿಯ ವರ್ಟಿಸಿಲ್ಲಟ '' * ''ಅಕೇಶಿಯ ವೆಸ್ಟಿಟ '' === ಸಯನೋಜೆನಿಕ್ ಗ್ಲೈಕೋಸೈಡ್ಸ್ === ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿರುವ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ವಿವಿಧ ಪ್ರಭೇದ ಅಕೇಶಿಯಗಳು ಸಯನೋಜೆನಿಕ್ ಗ್ಲೈಕೋಸೈಡ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಗ್ಲೈಕೋಸೈಡ್ ಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವ ಕಿಣ್ವಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿದಾಗ, ಇವುಗಳು ಅಕೇಶಿಯ "ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ" ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸೈನೆಡ್ (HCN)ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬಹುದು.<ref> [http://links.jstor.org/sici?sici=0038-4909%2819871209%2932%3A4%3C499%3ACGIAOM%3E2.0.CO%3B2-Z&size=LARGE&origin=JSTOR-enlargePage ಕ್ಯನೋಜೆನಿಕ್ ಗ್ಲಯ್ಕೋಸೈಡ್ಸ್ ಇನ್ ಆಂಟ್-ಅಕೆಶಿಯಾಸ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಅಂಡ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಅಮೆರಿಕ ಡೇವಿಡ್ S. ಸೇಯಿಗ್ಲರ್, ಜಾನ್ ಎ. ಎಬಿಂಗರ್ ದಿ ಸೌತ್ ವೆಸ್ಟ್ರನ್ ನ್ಯಾಚುರಲಿಸ್ಟ್, ಸಂಪುಟ.32, ನಂ. 4 (ಡಿಸೆಂಬರ್ 9, 1987), ಪುಟಗಳು. 499-503 doi:10.2307/3671484] </ref> ಇದು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ವಿಷಕಾರಿಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ತಾಜಾ ಸಸ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಸಹಜವಾಗಿ 200 ppm ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ HCNನನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದರೆ, ಇದು ವಿಷತ್ವದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ತಾಜಾ ಸಸ್ಯ ಪದಾರ್ಥದ ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಂಗೆ ಸುಮಾರು 7.5 μmol HCNಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕೇಶಿಯ "ಎಲೆಗಳು" ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗ್ಲೈಕೋಸೈಡ್-ವಿಭಜಕ ಕಿಣ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರದಿದ್ದರೆ, ಸಯನಿಕ್ ಗ್ಲೈಕೋಸೈಡ್ ಗಳ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರತಕ್ಕ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಸಹ ವಿಷದ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಡಿಮೆಯಿರಬಹುದು.<ref name="chemotaxonomie"/> ಸಯನೋಜನ್ ಗಳನ್ನು ಉಳ್ಳ ಕೆಲವು ಅಕೇಶಿಯ ಪ್ರಭೇದಗಳೆಂದರೆ: * ''ಅಕೇಶಿಯ ಏರಿಯೋಲೋಬ '' * ''ಅಕೇಶಿಯ ಕನ್ನಿಂಗ್ಹಾಮೀ '' * ''ಅಕೇಶಿಯ ಆಬ್ಟುಸಿಫೋಲಿಯಾ '' * ''ಅಕೇಶಿಯ ಸೈಬಿರಿಯಾನ '' * ''ಅಕೇಶಿಯ ಸೈಬೀರಿಯಾನ'' ವಾರ್. ''ವೂಡೀ'' <ref name="juliflora">[http://www.fao.org/docrep/006/ad317e/AD317E05.htm FAO ಕಮಲ್ M. ಇಬ್ರಾಹಿಮ್, ದಿ ಕರೆಂಟ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ನಾಲೆಡ್ಜ್ ಆನ್ ಪ್ರೋಸೋಪಿಸ್ ಜೂಲಿಫ್ಲೋರ...]</ref> == ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಭೇದಗಳು == ಅಕೇಶಿಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,300ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಅಕೇಶಿಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೋಡಿ. == ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಕೇಶಿಯ == ಬಹುಶಃ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಕೇಶಿಯ ಎಂದರೆ ನೈಜರ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಅರ್ಬ್ರೆ ಡು ಟೆನೆರೆ ಮರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧತೆಗೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಅತ್ಯಂತ ಏಕಾಂಗಿ ಮರವೆನಿಸಿದೆ, ಸರಿಸುಮಾರು {{convert|400|km|0|abbr=on}}ರಷ್ಟು ಇತರ ಯಾವುದೇ ಮರಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಮರವನ್ನು 1973ರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಟ್ರಕ್ ಚಾಲಕ ನೆಲೆಸಮ ಮಾಡಿದ. == ಗುರುತುಪತ್ತೆಗಾಗಿ ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ == === ಹೂವುಗಳು === <gallery> File:Acacia aneura blossom.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಅನೇಯುರ File:Acacia_catechu_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-003.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಟೆಚು File:Acacia baileyana.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಬೈಲೆಯನ File:Acacia berlandieri branch.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಬರ್ಲಂಡಿಯೇರಿ File:Starr 040812-0030 Acacia confusa.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಕಾನ್ಫುಸ File:Acacia constricta flower.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಂಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ, ಲಾಸ್ ವೇಗಾಸ್, ನೆವಾಡಾ, USA File:Acacia covenyi02.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಕಾವೆನ್ಯಿ File:Acacia dealbata-1.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಡೆಲ್ಬಾಟ File:Acacia denticulosa.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಡೆನ್ಟಿಕುಲೋಸ File:Acacia_drummodii_fg01.JPG|ಅಕೇಶಿಯ ಡ್ರಮ್ಮೊಡೀ File:Akazie_Blüte_PA060002.JPG|ಅಕೇಶಿಯ ಏರಿಯೋಲೋಬ ಸೋಸ್ಸುಲೇಯಿ, ನಮಿಬಿಯಾ File:Acacia fimbriata 02.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಫಿಮ್ಬ್ರಿಯಾಟ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬೊಟಾನಿಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್, ಕ್ಯಾನ್ಬೆರಾ File:Acacia heterophylla (flowers) 2.JPG|ಅಕೇಶಿಯ ಹೆಟೆರೋಫಿಲ್ಲ File:Acacia_longifolia_fg01.JPG|ಅಕೇಶಿಯ ಲೊಂಗಿಫೋಲಿಯ File:Acacia melanoxylon branch.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಮೇಲನೋಜೈಲೋನ್ ನಜರೆ, ಪೋರ್ಚುಗಲ್ File:Acacia saligna(04).jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಸಲಿಗ್ನ ಸೈಡ್, ಟರ್ಕಿ File:Acacia schinoides.JPG|ಅಕೇಶಿಯ ಸ್ಚಿನೋಯಿಡೆಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬೊಟಾನಿಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ File:Acacia tetragonophylla.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಟೆಟ್ರಗೋನೋಫಿಲ್ಲ ಗೀಲೊಂಗ್ ಬೊಟಾನಿಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ File:Acacia pennata in Talakona forest, AP W2 IMG 8290.jpg|ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಲಕೋನ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಕೇಶಿಯ ಪೆನ್ನಾಟ. File:Acacia pennata in Anantgiri, AP W IMG 8795.jpg|ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ರಂಗಾರೆಡ್ಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅನಂತಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅಕೇಶಿಯ ಪೆನ್ನಾಟ. </gallery> === ತೊಗಟೆ === <gallery> File:Acacia-aneura-bark3.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಅನೆಯುರ ತೊಗಟೆ File:Starr_031013-0028_Acacia_auriculiformis.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಔರಿಕುಲಿಫಾರ್ಮಿಸ್ ನ ತೊಗಟೆ File:Acacia-berlandieri-bark.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಬರ್ಲಂಡಿಯೇರಿ ತೊಗಟೆ File:Acacia collinsii1.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಲ್ಲಿನ್ಸೀ ತೊಗಟೆ File:Starr_050107-2872_Acacia_confusa.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಂಫುಸ ತೊಗಟೆ, ಹವಾಯಿ, USA File:Yellow Mimosa.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಡೆಲ್ಬಾಟ File:Acacia-decurrens2.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಡೆಕುರೆನ್ಸ್ File:Akazie_Blüte_PA060002.JPG|ಅಕೇಶಿಯ ಏರಿಯೋಲೋಬ File:Acacia-estrophiolata-bark2.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಎಸ್ಟ್ರೋಫಿಯೋಲಟ ತೊಗಟೆ File:Acacia-greggii-bark.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಗ್ರೆಗ್ಗೀ ತೊಗಟೆ File:Acacia heterophylla 7.JPG|ಅಕೇಶಿಯ ಹೆಟೆರೋಫಿಲ್ಲ ತೊಗಟೆ File:Acacia pennata trunk in Talakona forest, AP W IMG 8292.jpg|ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಲಕೋನ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಅಕೇಶಿಯ ಪೆನ್ನಾಟದ ಕಾಂಡ. </gallery> === ಪರ್ಣಸಮೂಹ === <gallery> File:Acacia_catechu_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-003.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಟೆಚು File:Acacia collinsii4.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಲ್ಲಿನ್ಸೀ ಪರ್ಣಸಮೂಹ File:Acacia concinna Blanco2.374.png|ಅಕೇಶಿಯ ಕಾನ್ಸಿನ್ನ ಪರ್ಣಸಮೂಹ File:Acacia denticulosa.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಡೆನ್ಟಿಕುಲೋಸ ಪರ್ಣಸಮೂಹ File:Acacia karroo1.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಕರ್ರೂ ಪರ್ಣಸಮೂಹ File:Acacia leprosa1.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಲೆಪ್ರೋಸ ಪರ್ಣಸಮೂಹ File:Acacia pennata leaves in Talakona forest, AP W IMG 8291.jpg|ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಲಕೋನ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅಕೇಶಿಯ ಪೆನ್ನಾಟ. File:Acacia pennata in Anantgiri, AP W IMG 8797.jpg| ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ರಂಗಾರೆಡ್ಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅನಂತಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅಕೇಶಿಯ ಪೆನ್ನಾಟ. </gallery> === ಬೀಜಕೋಶಗಳು === <gallery> File:Starr 070402-6324 Acacia aneura.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಅನೆಯುರ. File:Acacia_catechu_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-003.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಟೆಚು File:Starr_061224-2814_Acacia_confusa.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಂಫುಸ File:Acacia constricta pods.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಂಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ File:Acacia dealbata fruto.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಡೆಲ್ಬಾಟ File:Acacia heterophylla (1).JPG|ಅಕೇಶಿಯ ಹೆಟೆರೋಫಿಲ್ಲ File:Acacia verticillata1.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಮೆಲನೋಜೈಲೋನ್ File:Acacia sp. MHNT.BOT.2009.13.18.jpg|Acacia sp. - Museum specimen </gallery> === ಬೀಜಗಳು === <gallery> File:Acacia baileyana seeds.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಬೈಲೆಯಾನ File:Acacia berlandieri seeds.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಬರ್ಲಂಡಿಯೇರಿ File:Acacia confusa seeds.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಂಫುಸ File:Acacia constricta seeds.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಂಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ File:Acacia cyclops seeds.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಸೈಕ್ಲೋಪ್ಸ್ File:Acacia dealbata seeds.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಡೆಲ್ಬಾಟ File:Acde 001 lhp.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಡೆಕರೆನ್ಸ್ File:Acfa 002 lhp.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಫಾರ್ನೆಸಿಯಾನ File:Acacia greggii seeds.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಗ್ರೆಗ್ಗೀ File:Acacia longifolia seeds.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಲೊಂಗಿಫೋಲಿಯ File:Acacia mearnsii seeds.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಮೆಯರ್ನ್ಸಿ File:Acme 001 lhp.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಮೆಲನೋಜೈಲೋನ್ File:Acacia pycnantha seeds.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಪಿಕ್ನಂಥಾ File:Acacia rigidula seeds.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ರಿಗಿಡುಲ File:Acacia tortuosa seeds.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಟಾರ್ಟುಸಾ </gallery> === ಮುಳ್ಳುಗಳು === <gallery> File:Acacia drepanolobium MHNT.BOT.2011.3.97.jpg|Acacia drepanolobium - Museum specimen File:Acacia_catechu_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-003.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಟೆಚು File:Acacia collinsii0.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಲ್ಲಿನ್ಸೀ File:A-cornigera.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಕಾರ್ನಿಗೆರ File:Acacia-horrida.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಹೊರ್ರಿಡ File:Acacia-smallii-thorns.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಫಾರ್ನೆಸಿಯಾ ವಾರ್. ಫಾರ್ನೆಸಿಯಾ File:Acacia pennata in Talakona forest, AP W IMG 8290.jpg| ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಲಕೋನ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅಕೇಶಿಯ ಪೆನ್ನಾಟ. </gallery> === ಮರ === <gallery> File:Mulga.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಅನೆಯುರ File:Acacia-berlandieri-habit.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಬರ್ಲಂಡಿಯೇರಿ File:Starr_050107-2872_Acacia_confusa.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಕಾಂಫುಸ File:Acacia dealbata1.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಡೆಲ್ಬಾಟ File:Acacia heterophylla 1.JPG|ಅಕೇಶಿಯ ಹೆಟೆರೋಫಿಲ್ಲ File:Starr 040723-0533 Acacia_koa.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಕೊಅ File:Acacia leprosa2.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಲೆಪ್ರೋಸ </gallery> === ಮರ (ದಿಮ್ಮಿ) === <gallery> File:Starr_030405-0092_Acacia_koa.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಕೊಅ File:PlateauxTamarin2.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಹೆಟೆರೋಫಿಲ್ಲ File:Acacia-schaffneri-wood.jpg|ಅಕೇಶಿಯ ಸ್ಕಫ್ಫ್ನೆರಿ </gallery> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ಅಕೇಶಿಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಸ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆ * ಭ್ರಾಂತಿಜನಕ ಸಸ್ಯಗಳು == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|2}} == ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಕರಗಳು == * ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್, B.A., ಗೊಫ್ಫ್, C.M., ಫೋರ್ಬೇಸ್, T.D.A. ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಅಮೈನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ಅಕೇಶಿಯ ರಿಗಿಡುಲ, ಫೈಟೊಚೆಮ್. 1998, 49(5), 1377. * ಶುಲ್ಗಿನ್, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಹಾಗು ಆನ್, TiHKAL ದಿ ಕಂಟಿನ್ಯೂಯೇಶನ್. ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಫಾರ್ಮ್ ಪ್ರೆಸ್, 1997. ISBN 0-9630096-9-9. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{wikispecies|Acacia}} {{Commons|Acacia}} * {{eol|13650|Acacia}} * [http://www.worldwidewattle.com/ ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವ್ಯಾಟ್ಲ್] * [http://www.acacia-world.net/ ಅಕೇಶಿಯ-ವರ್ಲ್ಡ್ ] * [http://waynesword.palomar.edu/plaug99.htm ವಾಯ್ನೆ'ಸ್ ವರ್ಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151110064020/http://waynesword.palomar.edu/plaug99.htm |date=2015-11-10 }} ಆನ್ "ದಿ ಅನ್ ಫರ್ಗೆಟ್ಟಬಲ್ ಅಕೇಶಿಯಸ್" * [http://mulga.yage.net/acacia/ ದಿ ಜೀನಸ್ ಅಕೇಶಿಯ ಅಂಡ್ ಎಂತೋಜೆನಿಕ್ ಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್ಸ್, ವಿಥ್ ರೆಫರೆನ್ಸ್ ಟು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಅಂಡ್ ರಿಲೇಟೆಡ್ ಸ್ಪೀಸೀಸ್. ಬೈ ಮುಲ್ಗ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090401222429/http://mulga.yage.net/acacia/ |date=2009-04-01 }} * [http://www.bookofherbs.com/a/Acacia_ruggs.htm ಏ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಶನ್ ಆಫ್ ಅಕೇಶಿಯ ಫ್ರಮ್ ಪೋಮೆಟ್'ಸ್ 1709 ರೆಫರೆನ್ಸ್ ಬುಕ್, ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಡ್ರಗ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111043040/http://www.bookofherbs.com/a/Acacia_ruggs.htm |date=2010-01-11 }} * [http://www.serendipity.li/dmt/hoasca.html www.serendipity.com] * [http://www.ars-grin.gov/duke/ Dr. ಡ್ಯೂಕ್'ಸ್] ಫೈಟೊಕೆಮಿಕಲ್ ಅಂಡ್ ಎತ್ನೋಬೋಟಾನಿಕಲ್ ಡಾಟಾಬೇಸಸ್ * [http://www.flora.sa.gov.au/id_tool/acacia.html#Keys ಫ್ಲೋರ ಐಡೆನ್ಟಿಫಿಕೆಶನ್ ಟೂಲ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಹೆರ್ಬರಿಯಂ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101227113726/http://www.flora.sa.gov.au/id_tool/acacia.html#Keys |date=2010-12-27 }} * [http://www.biochemj.org/bj/078/0834/0780834.pdf ಟ್ಯಾನಿನ್ಸ್ ಇನ್ ಸಮ್ ಇಂಟರ್ ರಿಲೇಟೆಡ್ ವ್ಯಾಟಲ್ಸ್] * [http://www.csdl.tamu.edu/FLORA/cgi/b98_list?genus=Acacia&species= ಲಿಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಅಕೇಶಿಯ ಸ್ಪೀಶಿಸ್ ಇನ್ ದಿ U.S.]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.fao.org/docrep/V5360E/v5360e0f.htm FAO ಟಿಂಬರ್ ಪ್ರಾಪರ್ಟೀಸ್ ಆಫ್ ವೇರಿಯಸ್ ಅಕೇಶಿಯ ಸ್ಪೀಶಿಸ್ ] * [http://www.fao.org/docrep/006/ad317e/AD317E05.htm FAO ಕಂಪ್ಯಾರಿಸನ್ ಆಫ್ ವೇರಿಯಸ್ ಅಕೇಶಿಯ ಸ್ಪೀಸಿಸ್ ಅಸ್ ಫೋರೆಜ್] * [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WH9-486G4DH-7&_user=10&_coverDate=01%2F31%2F2004&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=0155a9a40dec519a35129d4db00cb0ff ಲಾಂಗ್ ಟರ್ಮ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ರೋಲರ್ ಚಾಪಿಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012182821/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WH9-486G4DH-7&_user=10&_coverDate=01%2F31%2F2004&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=0155a9a40dec519a35129d4db00cb0ff |date=2007-10-12 }} ಮೂರು ಪೊದೆಯ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ವಿರೋಧಿ ರಕ್ಷಣೆಗಳು, ಜೇಸನ್ R. ಸ್ಚಿಂಡ್ಲೆರ, ತಿಮೋತಿ E. ಫುಲ್ ಬ್ರೈಟ್ * [http://www.afip.org/vetpath/WSC/wsc98/98wsc21.htm ವೆಟ್. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614021602/http://www.afip.org/vetpath/WSC/wsc98/98wsc21.htm |date=2007-06-14 }}[http://www.afip.org/vetpath/WSC/wsc98/98wsc21.htm ಪಾಥ್. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614021602/http://www.afip.org/vetpath/WSC/wsc98/98wsc21.htm |date=2007-06-14 }}[http://www.afip.org/vetpath/WSC/wsc98/98wsc21.htm ResultsAFIP ವೆನ್ಸ್ಡೇ ಸ್ಲೈಡ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ - nam. 21 ಫೆಬ್ರವರಿ 24, 1999 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614021602/http://www.afip.org/vetpath/WSC/wsc98/98wsc21.htm |date=2007-06-14 }} * [http://www.ilri.org/InfoServ/Webpub/Fulldocs/Browse_in_Africa/Chapter33.htm ಅಕೇಶಿಯ ಸಯನೋಫಿಲ್ಲ ಲಿಂಡ್ಲ್ ಆಸ್ ಸಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಫೀಡ್/ಫಾರ್ ಸ್ಮಾಲ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಇನ್ ಲಿಬಿಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921100707/http://www.ilri.org/InfoServ/Webpub/Fulldocs/Browse_in_Africa/Chapter33.htm |date=2007-09-21 }} * [http://www.smallstock.info/research/reports/R5732/NR08UE/B1701_2.HTM ಡಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಶನ್ ಆಫ್ ಅಕೇಶಿಯ ಮಾರ್ಫಾಲಜಿ] * [http://www.aciar.gov.au/web.nsf/att/JFRN-6BN9EE/$file/mn115part2.pdf ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಫಿಕ್ಸಾಟನ್ ಇನ್ ಅಕೇಶಿಯಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070702203917/http://www.aciar.gov.au/web.nsf/att/JFRN-6BN9EE/$file/mn115part2.pdf |date=2007-07-02 }} * [http://links.jstor.org/sici?sici=0038-4909%2819871209%2932%3A4%3C499%3ACGIAOM%3E2.0.CO%3B2-Z&size=LARGE&origin=JSTOR-enlargePage ಅಕೇಶಿಯಾಸ್ ವಿಥ್ ಸಯನಾಜೆನಿಕ್ ಕಾಂಪೌಂಡ್ಸ್ ] * [http://www.newscientist.com/article/mg12717361.200-antelope-activate-the-acacias-alarm-system-.html ಅಕೇಶಿಯ ಅಲಾರ್ಮ್ ಸಿಸ್ಟಂ ] {{WestAfricanPlants|Acacia}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಎಕ್ಸಿಪಿಯೆಂಟ್ ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಕೇಶಿಯ]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮರಗಳು]] ttd99uzl1z8w93nza58rkhtmz55u3hj 0 24537 1373408 1368164 2026-05-15T00:42:36Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373408 wikitext text/x-wiki {{Philosophy-sidebar |expanded=Branches}} {{ಯಂತ್ರಾನುವಾದ}} '''ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ''' ವು ( '''esthetics''' ಅಥವಾ '''æsthetics''' ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಬರೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ) ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು ಸೌಂದರ್ಯದ ಲಕ್ಷಣ,ಕಲೆ,ಮತ್ತು ಸದಭಿರುಚಿ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಶ್ಲಾಘನೆಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಮರಿಯನ್-ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್ ಪದಕೋಶ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಿಂದ [http://www.merriam-webster.com/dictionary/aesthetics ಡೆಫನೆಶನ್ಸ್ 1 ಆಫ್ ''ಎಸ್ಥಟಿಕ್ಸ್'' ].</ref> ಇದನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸಂವೇದನಾವಾಹಕ ಅಥವಾ ಸಂವೇದನೆಯ-ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಸಭಾವ ಮತ್ತು ಅಭಿರುಚಿಯ ತೀರ್ಪು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಜಾಂಗ್‌ವಿಲ್, ನಿಕ್. "[http://plato.stanford.edu/entries/aesthetic-judgment/ ಎಸ್ಥಟಿಕ್ ಜಡ್ಜ್‌ಮೆಂಟ್]", ''ಸ್ಟಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಸೈಕಾಲಜಿ'', ೦೨-೨೮-೨೦೦೩/೧೦-೨೨-೨೦೦೭. ಮರುಗಳಿಸಲಾಗಿದೆ ೦೭-೨೪-೨೦೦೮.</ref> ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಾಲವಾಗಿ, ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಪರಿಣಿತರು ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು " ಕಲೆ,ಸಂಸ್ಕೃತಿ,ಮತ್ತು ನಿಸರ್ಗದ ಮೇಲಿನ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ ಪ್ರತಿಫಲನ", ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ಕೆಲ್ಲೀ (೧೯೯೮) p. ix</ref><ref>ಟಾಮ್ ರೀಡಲ್‌ನಿಂದ [http://www.arlisna.org/artdoc/vol18/iss2/01.pdf ರಿವ್ಯೂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170131043128/https://www.arlisna.org/artdoc/vol18/iss2/01.pdf |date=2017-01-31 }} (ರೆಗಿನ್ಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ)</ref> ಸೌದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಮೌಲ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯ ಉಪಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗವಾಗಿದ್ದು,ತತ್ವಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಶಾಖೆ, ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ತತ್ವಜ್ಞಾನದ ತುಂಬಾ ಹತ್ತಿರದ ಸಹವರ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>ಬ್ರುಯ್ನ್, ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಸೆವೆರೈನ್ ಟಿ. "[http://www2.bc.edu/~bruyn/Theoretical.html ಆರ್ಟ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಎಸ್ಥೆಟಿಕ್ ಇನ್ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420184832/http://www2.bc.edu/~bruyn/Theoretical.html |date=2010-04-20 }}", ಬೊಸ್ಟನ್ ಕಾಲೇಜ್, ೨೦೦೨. ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ ೦೭-೨೨-೨೦೦೮.</ref> ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಜಗತ್ತನ್ನು ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡವ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>ಫ್ರೀಮನ್, ಲಿಂಡ್ಸೆ (Phd) ''ರಿಮೆಂಬರಿಂಗ್ ಡೆಬೊರ್ಡ್'' cannon-beach.net</ref> == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ == ೧೭೩೫ರಲ್ಲಿ "ಸೌಂದರ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ" ಎಂಬ ಶಬ್ದವು [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ''Æsthetik'' (ಆಧುನಿಕ ಶಬ್ದರಚನೆ ''Ästhetik'' ) ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್ ಬೌಮ್ಗಾರ್ಟನ್‌ನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದನ್ನು ಗ್ರೀಕನ ''αισθητικός'' (''aisthetikos'', "ಸೌಂದರ್ಯ-ವೇದನಾಶೀಲ-ಸಂವೇದಕ" ಎಂಬ ಅರ್ಥ)ನಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ, ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಿ αίσθηση-αισθάνομαι (aisthese-aisthanomai, "ಗ್ರಹಿಸು-ಅನುಭವಿಸು-ಭಾವನೆ" ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ).<ref>ಆನ್‌ಲೈನ್ ಎಟಿಮೊಲಜಿ ಡಿಕ್ಷನರಿಯಿಂದ [http://www.etymonline.com/index.php?term=aesthetic ''ಸೌಂದರ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ'' ದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ]</ref> == ಸೌಂದರ್ಯದ ತೀರ್ಪು == ಸೌಂದರ್ಯದ ತೀರ್ಪಿನ ಮೌಲ್ಯವು ಸಂವೇದಾನಾವಾಹಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ನಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಸಂಗತಿ ಅಥವಾ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇಮ್ಯಾನ್ಯುಯೆಲ್ ಕಂಟ್, ೧೭೯೦ರಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಾನೆ, ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಗಮಸಿದಾಗ "ಕ್ಯಾನರಿ ಮದ್ಯವು ಇಷ್ಟವಾದರೇ ಅವನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂತೃಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಒಬ್ಬನು ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸದಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಹೇಳಲು ನೆನಪಿಸದಿದ್ದರೆ ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ:ಇದು ''ನನಗೆ'' ಇಷ್ಟವಾದುದು", ಏಕೆಂದರೆ "ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರು ಅವರ ಸ್ವಂತ (ಅಭಿಪ್ರಾಯ) ಅಭಿರುಚಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ". "ಸೌಂದರ್ಯ"ದ ಸನ್ನಿವೇಶವು "ಹಿತವಾಗಿರುವಿಕೆ"ಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ", ಎನಾದರೂ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ನಂತರ ಅವನು ಇತರರಿಂದ ಅಂತಹುದನ್ನೆ ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೆ ಇತ್ಯರ್ಥ ಮಾಡದೇ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಂದಲೂ ಬಯಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯ ಅದರ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಎಂಬಂತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ." ಸೌಂದರ್ಯದ ತೀರ್ಪು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂವೇದನಾವಾಹಕ ಭೇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಆಚೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಡೇವಿಡ್ ಹ್ಯೂಮ್, ಅಭಿರುಚಿಯ ಮಾರ್ದವತೆ ಕೇವಲವಾಗಿಲ್ಲದೆ "ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ" ಆದರೂ ಕೂಡ ನಮ್ಮ ಭಾವಾತಿರೇಕತ್ವವು "ಸಂತೋಷದಂತೆ ನೋವು ಇರುತ್ತದೆ, ಮನುಕುಲದ ಉಳಿದ ಪಾರಾಗುವಿಕೆಯಂತೆ". (ಎಸ್ಸೆಸ್ ಮಾರಲ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಲಿಟರರಿ. ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್, ಲಿಟರರಿ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್ ೫, ೧೯೮೭.) ಆದ್ದರಿಂದ, ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಭೇದವು ಸಂತೋಷದ ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಕಂಟ್ "ಆನಂದಪಡುವಿಕೆ" ಅನುಭವದಿಂದ ಸಂತೋಷವು ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮ, ಆದರೆ ಎನನ್ನಾದರೂ " ಸುಂದರ" ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವುದು ಮೂರನೇಯ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ: ನಮ್ಮ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಆಲೋಚನೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಇಷ್ಟವಾಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಅನುಭವವು ಹೆಚ್ಚಾದ ಸಂತೋಷ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸುಂದರತೆಯ ತೀರ್ಪು ಸಂವೇದನಾವಾಹಕವಾಗಿದೆ, ಭಾವಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ದರ್ಶಕನ ಸುಂದರತೆಯ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯು ಎರಡು ಮೌಲ್ಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅಭಿರುಚಿ. ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಚೆಲುವಿನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾವನೆಯಾಗಿದೆ. ಅಭಿರುಚಿಯು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅಭಿರುಚಿಯು ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಅಭಿರುಚಿಯು ವರ್ಗ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. ಕಂಟ್ ಪ್ರಕಾರ, ಸೌಂದರ್ಯವು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಗತಿಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಂದರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಸೌಂದರ್ಯದ ನೋಟವು ಸಹಜ ಗುಣಲಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರವಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆ ಮತ್ತು ವಯಕ್ತಿಕ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ. === ಸೌಂದರ್ಯದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ವಿಷಯಗಳು === ಸೌಂದರ್ಯ ಮೌಲ್ಯದ ತೀರ್ಪುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ತರಹದ ವಿಷಯಗಳು ಅಡಕವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹೇಸಿಗೆಯಂತಹ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸಂವೇದನಾವಾಹಕ ಪತ್ತೆಯ ಮೌಖಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತತೆಗೆ ಸಹಜ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಮಾರ್ಗದ ಕೊಂಡಿಯಂತೆ ಮತ್ತು ಗಿಡುಗು ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಂತೆ ವರ್ತನೆಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಒಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿವಾದಗಳೂ ಕೂಡ ಇನ್ನೂ ಜಿಗುಪ್ಸೆಯನ್ನು ತರುವಂತಹ ಅಂಶಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಡಾರ್ವಿನ್ ಹೇಳುವಂತೆ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದಾಡಿಯ ಮೇಲೆ ಸೋಪಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚೂರನ್ನು ಕಾಣುವುದು ಸೋಪ್ ಅಥವಾ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದಾಡಿ ಈ ಎರಡೂ ಅಸಹ್ಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಭಾವೋದ್ವೇಗ ಅಥವಾ, ಭಾವೋದ್ವೇಗದಂತಹವುಗಳು ಬಹುಶಃ ನಮ್ಮ ದೈಹಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಂಡು ಸೌಂದರ್ಯದ ತೀರ್ಪಿನ ಸರಪಳಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಅದ್ಭುತವಾದ ಭೂದೃಶ್ಯ ವೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ನಮಗೆ ಬೆರಗಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಬಹುದು. ಶಾರೀರಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಪೂರ್ಣಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಭಾವನೆಗಳ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಕಣ್ಣುಗಳು ಅರಳುತ್ತವೆ. ಈ ಅಜಾಗೃತಾವಸ್ಥೆಯ ನಮ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಒಂದು ಭೂದೃಶ್ಯವು ಅದ್ಭುತ ಎನ್ನುವ ಒಂದು ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅತಿಮುಖ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಒಂದು ಹಂತದವರೆಗೆ ಸೌಂದರ್ಯದ ತೀರ್ಪುನ್ನು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ರೂಪಿಸಬಹುದು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ನರು ಆಫ್ರಿಕಾ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯನ್ನು ಕುರೂಪವಾಗಿ ನೋಡಿದರು, ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ಎಡ್ವರ್ಡಿಯನ್ ಶ್ರೋತೃಗಳಿಗೆ ಅದೇ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಂಡಿತು. ಸೌಂದರ್ಯದ ನಿಂದನೆ, ಸುಂದರತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು ಅಪೇಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದು,ಬಹುಶಃ ಲೈಂಗಿಕ ಅಪೇಕ್ಷಣೆಯೂ ಸಹ ಆಗಿರಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸೌಂದರ್ಯದ ಮೌಲ್ಯದ ತೀರ್ಪು ಆರ್ಥಿಕ,ರಾಜಕೀಯ, ಅಥವಾ ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ತೀರ್ಪಿಗೆ ಕೊಂಡಿಯಾಗಬಹುದು.<ref>ಹಾಲ್ಮ್, ಐವರ್ (೨೦೦೬). ''ಐಡಿಯಾಸ್ ಇನ್ ಬಿಲೀಫ್ಸ್ ಇನ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಡಿಸೈನ್: ಹೌ ಆಟಿಟ್ಯೂಡ್ಸ್, ಓರಿಯಂಟೇಶನ್ಸ್, ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಅಂಡರ್‌ಲೈಯಿಂಗ್ ಅಸ್ಸುಂಶನ್ಸ್ ಶೇಪ್ ದ ಬ್ಯುಲ್ಟ್ ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್''. ಒಸ್ಲೊ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಡಿಸೈನ್. ISBN ೦-೬೮೮-೧೬೮೯೪-೯</ref> ನಾವು ಲ್ಯಾಂಬೊರ್ಗಿನಿಯನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಸುಂದರ ಎನ್ನಬಹುದು ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಅಪೇಕ್ಷಣಿಯವಾಗಿ ಅಂತಸ್ತಿನ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ಸುಂದರವಲ್ಲದ್ದು ಎನ್ನಬಹುದು ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚು-ಇಂಧನ ಬಳಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಅಥವಾ ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಕಾರ್ಸ್‌ಮೆಯರ್, ಕಾರೊಲೈನ್ ed. ''ಎಸ್ಥಟಿಕ್ಸ್: ದ ಬಿಗ್ ಕ್ವಸ್ಚನ್ಸ್'' ೧೯೯೮</ref> "ಪಾರ್ಟ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಪಾರ್ಸೆಲ್ ಇನ್ ಎನಿಮಲ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಹ್ಯುಮನ್ ಸೊಸೈಟೀಸ್". ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಮಾನವ ವರ್ತನೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಸಂಪುಟ. ೨. ಪುಪು.&nbsp;೧೧೫–೧೯೫. ಕೇಂಬ್ರುಡ್ಜ್, ಮಾಸ್.ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯುಪಿ, ೧೯೭೧ (ಮೂಲತಃ ಪಬ್. ೧೯೫೦.) ಸೌಂದರ್ಯದ ತೀರ್ಪು ಆಗಾಗೇ ತುಂಬಾ ಉತ್ತಮ-ವಿನ್ಯಾಸದ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಆತ್ಮವಿರೋದಿಯಾಗು ಇರಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಸೌಂದರ್ಯದ ತೀರ್ಪು ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಬೌದ್ಧಿಕ ಮತ್ತು ವಿವರಣಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ನಮಗೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾರಿ ನಾವು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದಂತೆ ಅರ್ಥೈಸುವ ಅಥವಾ ಸಂಕೇತಿಸುವ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಸೌಂದರ್ಯದ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟ ಮತ್ತು ಅಪೇಕ್ಷೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸುಪ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಮತ್ತು ಆಯ್ಕೆಯು ಕೆಲವು ೨೦ನೇಯ ಶತಮಾನದ ವಿಚಾರವಾದಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸೌಂದರ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಧುನಿಕ ಸೌಂದರ್ಯೊಪಾಸಕರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಅಂಶ ಈಗಾಗಲೇ ಹ್ಯೂಮ್‌ರಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದೆ,ಆದರೆ ಮೇರಿ ಮದರ್ಸಿಲ್ ನೋಡಿದಾಗ "ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕ ತೀರ್ಪು", ಬ್ಲಾಕ್‌ವೆಲ್ ಗೈಡ್ ಟು ಅಸ್ತೆಟಿಕ್ಸ್,೨೦೦೪. ಸೌಂದರ್ಯದ ತೀರ್ಪು ಭಾವನೆಗಳು,ಭಾವಪರವಶತೆ,ಬೌದ್ಧಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ,ಇಷ್ಟ,ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳು,ಸಂಸ್ಕೃತಿ,ಆದ್ಯತೆಗಳು,ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಉಪಪ್ರಜ್ಞೆಯ ವರ್ತನೆ,ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ ತೀರ್ಮಾನ,ತರಬೇತಿ, ಸಹಜಗುಣ,ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಅಥವಾ ಇವುಗಳ ಕೆಲವು ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂಯೋಗ,ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ''ಸವನ್ನ ಹೈಪೊಥೆಸಿಸ್'' ಗೊರ್ಡನ್ ಓರಿಯನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇತರರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ,ಕೆಲವೊಂದು ರಚನಾತ್ಮಕ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಜನರು ಜನ್ಮಸಿದ್ಧ ಮಾನವ ಹವ್ಯಾಸದ ಲಾಭದಾಯಕ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮೇಲೆ ಆಧಾರ ಮಾಡಿ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಜನರು ಮರ ಅಥವಾ ಮರ-ಅಲ್ಲದ ;{{Citation needed|date=January 2009}} ಹಾಗೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣ,ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸಸ್ಯಗಳು ಒಳ್ಳೆಯ ಪೋಷಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ,ಇತರೆ ಮರದ ಬಣ್ಣಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಶಾಂತವಾದ,ಕಡಿಮೆ ಹೊಳೆಯುವ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ ಒಳಗೊಂಡ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇತರೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಹರಡಿರುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. === ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಂದರ, ಅಸಹ್ಯ ಅಥವಾ ಬೇಸರ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ವಿವಿಧ ಕಲೆಗಳೇ ? === ಸೌಂದರ್ಯದ ತೀರ್ಪಿನ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯ ಅವುಗಳು ಹೇಗೆ ಕಲೆಯ ರೂಪದಿಂದಾಚೆಗೆ ಏಕಿಕೃತವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ನಾವು ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ಒಂದು ಮನೆ, ಒಂದು ಸ್ವರಮೇಳ, ಒಂದು ಪರಿಮಳ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಖಚಿತವಾದ ಪುರಾವೆ ಸುಂದರ. ಯಾವ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿವೆ? ಯಾವ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಗುಣ ಮತ್ತು ಸುವಾಸನೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಟತೆಯು ಇವೆರಡನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಎಣಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ? ಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಸುಂದರಗೊಳಿಸುವ ವಿಷಯವು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸುಂದರಗೊಳಿಸುವ ವಿಷಯಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ, ಇದು ಸೌಂದರ್ಯದ ತೀರ್ಪು ನೀಡುವಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲೆಯ ರೂಪವು ಅದರ ಸ್ವಂತ ಭಾಷೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>"ಆನ್ ಮಾಡರ್ನಿಸ್ಟ್ ಪೈಂಟಿಂಗ್ಸ್"ನಲ್ಲಿ ಕನ್ಸಿಡರ್ ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಗ್ರೀನ್ಬರ್ಗ್‌ನ ವಾದಗಳು (೧೯೬೧), ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರನ್ನು ಮರು ಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ: ಎ ರೀಡರ್ ಇನ್ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್.</ref> ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸೌಂದರ್ಯದ ತೀರ್ಪು ನೀಡುವಾಗ ತನಗೇ ಕರಾಕುವಕ್ಕಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸಲು ಬಹುಶಃ ಶಬ್ದಗಳ ಕೊರತೆ ಇರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸೌಂದರ್ಯದ ತೀರ್ಪು ಅನುಭವಾತ್ಮಕ ತೀರ್ಪಲ್ಲ. ಕರಾರುವಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ,ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಯಾವ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂಬುದರಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲವಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ನಿಖರತೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಜನರು ತದ್ರೂಪದ ಮೌಖಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ನಿರೂಪಣೆಯಿಂದ ಎರಡು ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಿನ್ನವಾದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು. ವಿಟ್‌ಗೆನ್ಸ್ಟೇನ್ ಇದನ್ನು ತನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಗೇಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಸೌಂದರ್ಯದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿ ಭಾಗವಹಿಸಿರುವವರು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಥವ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾದ, ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರಬಹುದು. ಸೌಂದರ್ಯದ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಮನೆ,ಸುಂದರ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಮಾನಗಳ ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಆಧಾರ ವಿಷಯವಿದೆಯೇ?<ref name="kant">ಇಮ್ಯಾನ್ಯುಯೆಲ್ ಕಂಟ್, ದ ಕ್ರಿಟಿಕ್ ಆಫ್ ಜಡ್ಜ್‌ಮೆಂಟ್.</ref> ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ವಿದ್ಯಮಾನದ ವಿವರಣೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ವಿಟ್‌ಗೆನ್ಸ್ಟೇನ್ ಸೌಂದರ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ವಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸೌಂದರ್ಯದ ನಿಖರತೆಯ ಬಗೆಗೆ ದೀರ್ಘವಾದ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಾನವ ಸ್ವರೂಪದ ಸೌಂದರ್ಯದ ನಿಖರತೆ, ಕಲೆ ಅಥವಾ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಗ್ರಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುವಿಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ಕಂಟ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಸೇಂಟ್.ಬೊನಾವೆಂಚುರ್ವರೆಗೂ ಹಿಂದೆ ಹೋಗ ಬಹುದು. {{Citation needed|date=April 2008}} == ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ == {{Cquote2|''Aesthetics is for painting as [[Ornithology]] is for the birds.''|[[Barnett Newman]] <ref>''The Abuse of Beauty: Aesthetics and the Concept of Art,'' By Arthur Coleman Danto, p.1, Published by Open Court Publishing, 2003, ISBN 0-8126-9540-2, 9780812695403</ref>}} ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಹೆಗೆಲ್‌ನ ನಂತರದಿಂದ ಕೆಲವರಿಂದ ಕಲೆಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಇತರರು ಈ ಪರಸ್ಪರ ಸನಿಹವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿತವಾದ ವಿಭಾಗಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಭಿನ್ನತೆಯ ಅಂಶವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿರ್ಣಯವು ಸಂವೇದನದ ಅವಲೋಕನ (ಚಿಂತನೆ) ಅಥವಾ ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನ ಶ್ಲಾಘನೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ (ಅದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಒಂದು ಕಲೆಯ ವಸ್ತು ಆಗಿರಬೇಕೆಂದೇನಿಲ್ಲ), ಹಾಗೆಯೇ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿರ್ಣಯವು ಕಲೆ ಅಥವಾ ಕಲೆಯ ಕಾರ್ಯದ ಬಗೆಗಿನ ಅಂಗೀಕಾರ, ಶ್ಲಾಘನೆ ಅಥವಾ ವಿಮರ್ಶೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಕೇವಲ ಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕಲೆ ಅಂದರೆ ಏನು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನೂ ಕೂಡ ಇದು ನೀಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಕಲೆಯು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಕಲೆಯು ಸಂವೇದನೆಗಳ ಜೊತೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ (ಅಂದರೆ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ) ಮತ್ತು ಕಲೆಯು ಯಾವುದೇ ನೈತಿಕ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಕಲೆಯು ಜ್ಞಾನವಾಗಿ ಅಥವಾ ಕಲೆಯು ಒಂದು ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಜ್ಞಾನಮೀಮಾಂಸೆಯೂ ಅಲ್ಲ ಅಥವಾ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರವೂ ಕೂಡ ಅಲ್ಲ.<ref>ಅನ್ನಮರಿಯೆ ಗೆಟಮನ್-ಸೈಫೆರ್ಟ್, ''ಇಂಟ್ರಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಟು ಆಸ್ಥೆಟಿಕ್ಸ್'' (''Einführung in die Ästhetik'' ), ಮುನಿಚ್, ವಿಲ್ಹೆಮ್ ಫಿಂಕ್, ೧೯೯೫, p. ೭.</ref> === "ಕಲೆ" ಅಂದರೆ ಏನು? === "ಕಲೆ"ಯು ಸ್ಥಿರವಾದ ಹೋರಾಟದ ಒಂದು ವಿಷಯ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಉತ್ತಮ; "ಕಲೆ" ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ನಾವು ತಿಳಿದಿರುವ ಅರ್ಥದ ಮೂಲಗಳ ಮೇಲೆ ವಾದವನ್ನು ಮಾಡುವ ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="davies">ಡೇವಿಸ್, ೧೯೯೧, ಕರೊಲ್, ೨೦೦೦, et al.</ref> ಥಿಯೋಡರ್ ಅಡೊರ್ನೊ‍ನು ೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ "ಕಲೆಯನ್ನು ಸ್ವಯಂ-ಸಾಕ್ಷ್ಯಪೂರ್ಣ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಯಾವುದೂ ಕೂಡ ಸ್ವಯಂ-ಸಾಕ್ಷ್ಯಪೂರ್ಣ ಅಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದನು.<ref name="Danto2003">ಡಾಂಟೊ, ೨೦೦೩</ref><ref name="Goodman">ಗೂಡ್ಮನ್,</ref> ಕಲಾಕಾರರು, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ‍್ಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಲೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವ ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಶತಮಾನಗಳು ಕಳೆದಂತೆ "ಕಲೆ" ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಮೂಲ ಅರ್ಥವೂ ಕೂಡ ಬದಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಸರಳವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ೨೦ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಬದಲಾಗುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದೆ. "ಕಲೆ" ಶಬ್ದದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪರಿಷ್ಕರಿಸದ ಪ್ರಮುಖ ಅರ್ಥವೆಂದರೆ '''''ಸೃಜನಶೀಲತೆ'' ''' ಯ (ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಕಲೆ) ಅಥವಾ "ಲಲಿತ ಕಲೆ"ಯ (ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಕಲೆ) ಒಂದು ಅವಲೋಕನ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಲಲಿತ ಕಲೆಯೆಂದರೆ (ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್) ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದನ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯನ್ನು (ಕ್ರಿಯೇಟಿವಿಟಿ) ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಕಲಾನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಅಥವಾ ಸಭಿಕರ (ವೀಕ್ಷಕರು/ವೀಕ್ಷಕರು) ಸೌಂದರ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವುದು, ಅಥವಾ ಸಭಿಕರ ಗಮನವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಿಷಯಗಳ ಕಡೆಗೆ ಸೆಳೆಯುವುದು ಎಂದರ್ಥ. ಅನೇಕ ವೇಳೆ, ಕಲಾ ನೈಪುಣ್ಯವು ಒಂದು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಜನರು ಇದನ್ನು ಕಲೆಯ ಬದಲಾಗಿ ಒಂದು ಜಾಣ್ಮೆ (ಕೌಶಲ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಹಲವಾರು ಸಮಕಾಲೀನ ಕೌಶಲ ಚಿಂತಕರಿಂದ ವಿವಾದಕ್ಕೊಳಗಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಕಲಾ ನೈಪುಣ್ಯವು ಒಂದು ವಾಣಿಜ್ಯಕ ಅಥವಾ ಔದ್ಯಮಿಕ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಇದು ಕಲೆಯ ಬದಲಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸ (ರಚನೆ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಇವುಗಳು ಕಲೆಯ ವಿಧಗಳು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಪ್ರಾಯಶಃ ಆನ್ವಯಿಕ ಕಲೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೆಲವು ಚಿಂತಕರು, ಲಲಿತ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಆನ್ವಯಿಕ ಕಲೆಗಳ ನಡುವಣ ಭಿನ್ನತೆಯು ಯಾವುದೇ ಸರಳವಾದ ಉಲ್ಲೇಖನಾತ್ಮಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳ ಬದಲಾಗಿ ವಸ್ತುವಿನ ವಾಸ್ತವವಾದ ಕಾರ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ನೊವಿಟ್ಜ್, ೧೯೯೨</ref> ಕಲೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಸಂವಹನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ತುಂಬಾ ತಡವಾಗಿ ಅಂದರೆ ೧೯೧೨ ರಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಲೆಗಳು ಸೌಂದರ್ಯದ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಊಹೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದು ಸುಂದರವಾಗಿರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದು ಕಲೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಘನಾಕೃತಿ ಕಲಾಕಾರರು, ಡಾಡಾವಾದಿಗಳು, ಸ್ಟ್ರಾವಿನ್‌ಸ್ಕಿ, ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಕಲಾ ಚಳುವಳಿಗಳು, ಸೌಂದರ್ಯವು ಕಲೆಯ ಉಲ್ಲೇಖದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಈ ಕಲ್ಪನೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟವನ್ನು ನಡೆಸಿದವು, ಅದರ ಯಶಸ್ಸಿನ ಜೊತೆಗೆ, ಡಾಂಟೋನು, "ಸೌಂದರ್ಯವು ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದ ಮುಂದುವರೆದ ಕಲೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಆಶಾಭಂಗವನ್ನು ಮಾಡಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆ ದಶಕದ ಮುಂದುವರೆದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದಲೂ ಕೂಡ ನಿರಾಸೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.<ref name="Danto2003"/> ಬಹುಶಃ "ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ" (ಕ್ರೊಸೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಲ್ಲಿನ) ಎಂಬಂತಹ ಒಂದು ಅರ್ಥವು ಅಥವಾ "ಪ್ರತಿ-ವಾತಾವರಣ" (ಮ್ಯಾಕ್‌ಲುಹಾನ್‌ನ ಸಿದ್ಧಾಂತ) ಇವು ಸೌಂದರ್ಯದ ಮುಂಚಿನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಬ್ರೇನ್ ಮ್ಯಾಸುಮಿಯು "ಸೌಂದರ್ಯ"ವನ್ನು "ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ"ಯ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಪರಿಗಣನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಪಸು ತಂದನು.<ref>ಬ್ರೈನ್ ಮಸ್ಸೊಮಿ, ''ಡಒಲೂಸ್, ಗುಟ್ಟೂರ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ದ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಶನ್ '', ಸಿಆರ್‌ಸಿಎಲ್, ೨೪:೩, ೧೯೯೭.</ref> "ಸೌಂದರ್ಯ"ದಂತೆ ಕಲೆಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಬಹು ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಷಯವು "ಉದಾತ್ತೀಕರಣ" (ಆದರ್ಶವಾದ) ಎಂಬುದಾಗಿದೆ, ಇದು ಆಧುನಿಕತೆಯ ನಂತರದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜೀನ್-ಪ್ರಾನ್ಸೊಯಿಸ್ ಲ್ಯೋಟಾರ್ಡ್‌ನಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬಹುಶಃ (ಕೆನ್ನಿಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವಂತೆ) ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರ್ಥದ ಯಾವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ದೊರೆಯುವ ಸಂಬವವಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಯಶಃ ಒಂದು ವಿಟ್ಟರ್‌ಜೆಸ್ಟೇನಿಯನ್‌ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿನ (ವಿಟ್ಜ್ ಅಥವಾ ಬ್ಯೂಸ್ ನಲ್ಲಿರುವಂತೆ) ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳ ಒಂದು ಸಮೂಹವು ಕಲೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧಾನವು ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ "ಕಲೆ"ಯು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಒಂದು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ ಕಲೆಯ ಸ್ಕೂಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾಕಾರರು ಕಲೆಯನ್ನು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸದೇ ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ಕಲೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ. "ಕಲೆಯ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ"ವು (ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನೂ ನೋಡಿ) ಜಾರ್ಜ್ ಡಿಕಿಯ ಮೂಲಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಆಂಡಿ ವಾರ್ಹೊಲ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಸೆಲ್ ಡಿಶಂಪ್‌ರು (ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ) ತಮ್ಮನ್ನು ಕಲೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡೆಸುವವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಬ್ರಿಲ್ಲೋ ಬಾಕ್ಸ್ ಅಥವಾ ಒಂದು ಅಂಗಡಿಯಿಂದ-ತಂದ ಮೂತ್ರದಾನಿಯನ್ನು ಕಲೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿರಲಿಲ್ಲ (ಅಂದರೆ, ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ), ಅದು ನಂತರ ಈ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕಲೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಯೋಜನವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು. ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾವಾದಿಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಕಲೆಯು, ಕಲೆಯ ಒಂದು ಕಾರ್ಯದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಕಲೆಯಾಗಿ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಪ್ರಕಿಯೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನ ಯಾವುದೇ ಆನುವಂಶಿಕ ಗುಣಗಳು ಕಲೆ ಅಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಕಲಾ ಜಗತ್ತಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಉಲ್ಲೇಖನಗಳು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅದು ಎಷ್ಟು ಒಳ್ಳೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕಲೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ ಶಬ್ದಗಳು ಒಬ್ಬ ಪತ್ರಕರ್ತನಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಅಂದರೆ ಅವನು ನಂತರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಲೇಖನವನ್ನು ಬರೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಿ ಬರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಅದು ಒಂದು ಕವಿತೆಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, [[ಲಿಯೊ ಟಾಲ್‍ಸ್ಟಾಯ್|ಲಿಯೋ ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್]], ಕೆಲವನ್ನು ಕಲೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಮಾಡದಿರುವುದು ಇದರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮೂಲಕ ತಿಳಿದುಬರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅದರ ನಿರ್ಮಾಪಕನ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಲ್ಲ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಮೊನ್ರೋಯ್ ಬೀರ್ಡ್‌ಸ್ಲೇರಂತಹ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ವಾದಿಗಳು, ವಸ್ತುವಿನ ಒಂದು ಚೂರು ಕಲೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದನು; ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾದ ಗ್ರೀಕ್ ಪುಷ್ಪದಾನಿಯು ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಲಾತ್ಮಕ-ಅಲ್ಲದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು (ವೈನ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡುಬರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ), ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಲಾತ್ಮಕವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು (ಮಾನವನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣನೆ ಮಾಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ). ' ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಕಲೆಯ ಬಗೆಗಿನ ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಾದಗಳು === ನಾವು ಕಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಾಗ ಏನನ್ನು ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಬೇಕು? === ಕಲೆಯು ತತ್ವ ಮೀಮಾಂಸೆಯ ಮತ್ತು ಮೂಲತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಮೌಲ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಾವು ''ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್‌'' ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ನೋಡುವಾಗ, ನಾವು ಎಷ್ಟೊಂದು ಕಲೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೇವೆ, ಮತ್ತು ಯಾವುದನ್ನು ನಾವು ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಬೇಕು? ಪ್ರಾಯಶಃ ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪ್ರಸಕ್ತವಾದ ಕಲೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ಪೂರ್ತಿ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು ಜನರು ಅದಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡಿರುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದೃಶ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್‌ನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯು (ಮ್ಯಾನುಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್) ತಂಡದ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಿದ ನಾಟಕದ ಕಲೆಯ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ, ಅದು ಆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಈ ತಂಡದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಟಕ ಅಭಿನಯದ ಒಂದು ಭಿನ್ನತೆಯೂ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಮೂರೂ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಭಿನ್ನವಾದ ಮಾನದಂಡಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅವನ ಅಥವಾ ಅವಳ ಅರ್ಹತೆಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವೇಷಭೂಷಣ ಅಥವಾ ರೂಪರೇಖೆಗಳು ಕಲೆಯ ಸ್ವಂತ ಕೆಲಸದಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು (ಪ್ರಾಯಶಃ ನಿರ್ದೇಶಕನು ಅವುಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ಏಕೀಕರಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ). ಇದೇ ರೀತಿಯಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸಂಗೀತ, ಸಿನೆಮಾ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ಒಬ್ಬ ಚಿತ್ರಕಾರನ ವರ್ಣಚಿತ್ರವನ್ನೇ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಬೇಕೋ, ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಬೇಕೋ, ಅಥವಾ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಕೆಲಸಗಾರರಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶನದಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಅಣಿಗೊಳಿಸಿದ ರೀತಿಯನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಬೇಕೋ? ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾವನಾತ್ಮಕ (ಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕ) ಕಲೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಇನ್ನೂ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾಗಲ್ಪಟ್ಟವು. ವಾರ್ಹೋಲ್‌ನ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ''ಬ್ರಿಲ್ಲೋ ಬಾಕ್ಸ್‌'' ಗಳು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಾದ ಬ್ರಿಲ್ಲೋ ಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂತವುಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳ ಸಲುವಾಗಿ ವರ್ಹೋಲ್‌ನನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸುವುದು ಒಂದು ಪ್ರಮಾದವಾಗಬಹುದು (ಇವುಗಳು ಸ್ಟೀವ್ ಹಾರ್ವೇನಿಮ್ದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು), ಆದರೂ ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ವಿಧದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳ ಜೊತೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾತ್ರ ವಾರ್ಹೋಲ್‌ನದಾಗಿದೆ. ನಾವು ವಾರ್ಹೋಲ್‌ನ ವಿಷಯವನ್ನು ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ? ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅವನ ವಿಷಯದ ನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ? ವಾರ್ಹೋಲ್‌ನು ಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿಸಿದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನ ಒಳದೃಷ್ಟಿ? ಒಟ್ಟಾರೆ ಫಲಿತಾಂಶ? ಫಲಿತಾಂಶದ ಬಗೆಗಿನ ನಮ್ಮ ಅನುಭವ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ (ಅರ್ಥವಿವರಣೆ)? ಮೂಲತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ನಾವು ಕಲೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳ ಅಬಗೆಗೆ ಹೇಗೆ ಆಲೋಚಿಸಬೇಕು? ಇದು ಒಂದು ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುವೇ? ಹಲವಾರು ವಸ್ತುಗಳ ಮಿಶ್ರಣವೇ? ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯ ವಸ್ತುಗಳೇ? ಒಂದು ಮಾನಸಿಕ ವಸ್ತುವೇ? ಒಂದು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ವಸ್ತುವೇ? ಒಂದು ಅಮೂರ್ತ ವಸ್ತುವೇ? ಒಂದು ಘಟನೆಯೇ? ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ ಒಂದು ಕ್ರಿಯಯೇ? === ಕಲೆಯು ಯಾವುದರಂತಿರಬೇಕು? === ಹಲವಾರು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿಗಳು ಕಲೆಗಾಗಿ ವಾದವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಒಂದು ಉದ್ದೇಶ ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಂದು ಕೆಲವೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದನು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಗ್ರೀನ್‌ಬರ್ಗ್, ೧೯೬೦ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಕಲಾತ್ಮಕವಾದ ಮಾಧ್ಯಮವು ಯಾವುದು ಇದನ್ನು ಸಂಭವನೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ನಡುವೆ ಅಪೂರ್ವವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ (ಏಕಮಾತ್ರ) ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದರ ಒಂದು ವಿಧವಾದ ಸ್ವಂತ ಅನನ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲವುಗಳಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.<ref>ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಗ್ರೀನ್‌ಬರ್ಗ್, “ಆನ್ ಮಾಡರ್ನಿಸ್ಟ್ ಪೇಯಿಂಟಿಗ್”.</ref> ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧದಲ್ಲಿ, ಡಾಡಾವಾದಿ ಟ್ರಿಸ್ಟನ್ ಟ್ಜಾರಾನು ೧೯೧೮ ರಲ್ಲಿ ಕಲೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಒಂದು ಹುಚ್ಚು ಸಮಾಜದ ಕಾರ್ಯಗಳ ನಾಶಪಡಿಸುವಿಕೆ ಎಂಬಂತೆ ವೀಕ್ಷಿಸಿದನು. “ನಾವು ಕಸ ಗುಡಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹುಚ್ಚುತನದ ಸ್ಥಿತಿಯ ನಂತರ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಧೃಢವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕು, ಒಂದು ಜಗತ್ತಿನ ಪೂರ್ಣ ಹುಚ್ಚುತನವನ್ನು ನ್ಯಾಯಭ್ರಷ್ಟರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪರಿತ್ಯಜಿಸಿ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲರಾಗಬೇಕು."<ref>ಟ್ರಿಸ್ಟನ್ ಜಾರ, ಸೆಪ್ಟ್ ಮನಿಫೆಸ್ಟೆಸ್ ಡಾಡ.</ref> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗುರಿಗಳು, ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಗುರಿಗಳು, ಸ್ವಯಂ-ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ, ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳು, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗುರಿಗಳು, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಐಂದ್ರಿಯಕ ಅಥವಾ ಸೌಂದರ್ಯಾತ್ಮಕ ಗುರಿಗಳೂ ಕೂಡ ಕಲೆಯು ಹೇಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರಣಗಳಾಗಿವೆ. === ಕಲೆಯ ಮೌಲ್ಯ === ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್‌ನು ಕಲೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದನು, ಮತ್ತು ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಲ್ಲದೇ ಇದರ ಮೌಲ್ಯದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದನು: "ಕಲೆಯು ಇದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಅದನ್ನು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಜಾಗೃತಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಬಾಹಿಕ ಸಂಕೇತಗಳ ಮೂಲಕ, ಅವನು ಜೀವಿಸಿದ ಇತರರ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಆ ಇತರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಈ ಭಾವನೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಲಾಗಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ." ಕಲೆಯ ಮೌಲ್ಯವು, ನಂತರದಲ್ಲಿ, ತಾದ್ಯಾತ್ಮಾನುಭೂತಿಯ ಮೌಲ್ಯದ ಜೊತೆಗೊಂಡಿದೆ. ಇತರ ಸಂಭವನೀಯ ಅವಲೋಕನಗಳು ಇಂತಿವೆ: ಕಲೆಯು ಜ್ಞಾನದ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಿಧದಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲೆಯು ಮಾನವನ ಸ್ಥಿತಿಯೊಳಗಿನ ಒಂದು ಒಳನೋಟವಾಗಿದೆ. ಕಲೆಯು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಕಲೆಯು ಶಿಕ್ಷಣದ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಬೋಧನೆ, ಅಥವಾ ಎನ್‌ಕಲ್ಚುರೇಷನ್‌ಗಳ ಸಾಧನವಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲೆಯು ನಮ್ಮನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ನೈತಿಕರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ನಮ್ಮನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಇತರ ಸಾಧನಗಳ ಮೂಲಕ ಕಲೆಯು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿದೆ. ಕಲೆಯು ಶೋಧನೆಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸುವುದರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಯಾವುದೇ ದೃಷ್ಟಾಂತದಲ್ಲಿ, ಕಲೆಯ ಮೌಲ್ಯವು ಒಂದು ಕಲಾ ವಿಧದ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳು ತಮ್ಮ ಮೌಲ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆಯೇ, ಅಥವಾ (ಅದಲ್ಲದಿದ್ದರೆ) ಕಲೆಯ ಏಕತೆಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದರಲ್ಲಿನ ಅವುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೇ? ಆದರೆ ಕಲೆಯ ಮೌಲ್ಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಸಮೀಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕೇಳಬೇಕು: ಯಾರಿಗೆ? ಕಲಾಕಾರನಿಗೆ? ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ? ಸಮಾಜದ ಜನತೆಗೆ, ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ವೀಕ್ಷರಕರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ? ಕಲೆಯ "ಮೌಲ್ಯ"ವು ಈ ರೀತಿಯಾದ ಭಿನ್ನವಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೇ? ಕಲೆಯ ಉದ್ದೇಶಿತ ಮೌಲ್ಯವು ಕಲೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರ್ಯಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಲೆಯು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹಲವಾರು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ (ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ) ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ''ಪರ್ ಸೆ'' ಗಳ ನಡುವೆಯಿರುವ ಭಿನ್ನತೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಎನು? ಸತ್ಯವು ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ - ಕಲೆಯು ಒಂದು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಗ್ರಹಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆ ’ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜಗಳಿಗೆ ಬಿಟ್ಟಿ ಪಯಣಿಗನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ’ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಕೆಲಯ ಮೌಲ್ಯದ ಒಂದು ವಾದವು ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ಬಾಹಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ, ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮಾನವತೆಯ ಉಪಯೋಗವೇನು, ಮಾನವತೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಏನಾಗಿರಬೇಕು? ವಾದವು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತ, ಇದರ ನಿರಂತರ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಮಾನವತೆಯು ನೀಡಬಹುದಾದ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸಮರ್ಥನೆಯೆಂದರೆ ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್‌ನ ನಾಟಕ, ರೆಂಬ್ರಂಡ್ಟ್‌ನ ಒಂದು ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ಒಂದು ಬ್ಯಾಚ್ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳಂತಹ ಗತಕಾಲದ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳು ಮಾನವತೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳ ಮೌಲ್ಯಗಳಾಗಿವೆ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸೂಚನೆಯಾಗಿದೆ.<ref>ಡೌಗ್ಲಸ್ ಆಡಮ್ಸ್‌ನ ದ ಹಿಚಿಕರ್ಸ್ ಗೈಡ್ ಟು ದ ಗೆಲಾಕ್ಸಿ</ref> <div style="clear:both"></div> == ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನಿಯಮಗಳು == ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಡೆನಿಸ್ ಡಟನ್‌ನು ಮಾನವ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಏಳು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು:<ref name="Dutton">ಡೆನಿಸ್ ಡಟನ್ನ ''ಎಸ್ಥೆಟಿಕ್ ಯುನಿವರ್ಸಲ್ಸ್'' ''ದ ಬ್ಲಾಂಕ್ ಸ್ಲೇಟ್'' ನ ಸ್ಟೀವನ್ ಪಿಂಕರ್‌ನಿಂದ ಸಾರಾಂಶ</ref> # ಪರಿಣತಿ ಅಥವಾ ಕಲಾರಸಿಕತೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಲಾತ್ಮಕ ಕೌಶಲ್ಯಗಳು ಬೆಳೆಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. # ಪ್ರಯೋಜಕತಾ ವಾದದ ಸಂತೋಷ. ಜನರು ಕಲೆಗೋಸ್ಕರ ಕಲೆಯನ್ನು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಅವರನ್ನು ಬೆಚ್ಚಗಿರಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಟೇಬಲ್‌ನ ಮೇಲೆ ಆಹಾರವನ್ನು ತಂದಿಡಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಆದೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. # ಶೈಲಿ. ಕಲಾತ್ಮಕ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗಳು ಸಂಯೋಜನೆಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ, ಅದನ್ನು ಒಂದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತವೆ. # ವಿಮರ್ಶೆ. ಜನರು ಕಲೆಯ ಕೆಲಸಗಳ ನಿರ್ಣಯ, ಶ್ಲಾಘನೆ, ಮತ್ತು ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯ ಒಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. # ಅನುಕರಣೆ. ಅಮೂರ್ತ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಲೆಯಂತಹ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖವಾದ ವಿನಾಯಿತಿಗಳ ಜೊತೆ, ಕಲೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೋಗನ್ನು ನಟಿಸುತ್ತವೆ. # ವಿಶೇಷವಾದ ಕೇಂದ್ರ. ಕಲೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವನದಿಂದ ಮತ್ತು ಅನುಭವದ ಒಂದು ನಾಟಕೀಯ ಕೆಂದ್ರದಿಂದ ಹೊರಗಿರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿರೋಧಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಲ್ಲಿ ಡಾನ್‌ನ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಿನಾಯಿತಿಗಳಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲಕಾರ ಥಾಮಸ್ ಹರ್ಶೊರ್ನ್‌ನ ಅಳವಡಿಕೆಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಕಲಾರಸಿಕತೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪುನರುತ್ಥಾನ ಮೆಡೊನಾವನ್ನು ಸೌಂದರ್ಯದ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಜನರು ಅದನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅಂತಹ ವಸ್ತುಗಳು ಅನೇಕ ವಸ್ತುಗಳು (ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಈಗಲೂ ಕೂಡ ಹೊಂದಿವೆ) ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ನಿಷ್ಠೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ’ಸಂಯೋಜನೆಯ ತತ್ವಗಳು’ ಇವು ಡಿಶಾಂಪ್‌ನ ''ಫೌಂಟೇನ್'' ಅಥವಾ ಜಾನ್ ಕೇಜ್‌ನ ''೪'೩೩"'' ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಇವು ಕೆಲಸವನ್ನು ಒಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕೆಲಸದ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ). ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಡಟನ್‌ನ ಕೆಲವು ವಿಭಾಗಗಳು ತುಂಬಾ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ: ಒಬ್ಬ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಯು ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನ/ಅವಳ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಜಗತ್ತುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡಬಹುದು. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ವಿಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣಗಳು ಮನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ ಮನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಗ್ರಹಣ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಮೊರೆಹೋದರು. ಡಟನ್‌ನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಈ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಸೇತ್ರವು ಡೇವಿಡ್ ಬೋರ್ಡ್‌ವೆಲ್, ಬ್ರೇನ್ ಬೊಯ್ಡ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೈನ್ ಬ್ಯೂಸಿ-ಗ್ಲುಕ್ಸ್‌ಮನ್, ನೊಯೆಲ್ ಕ್ಯಾರಲ್, ಎಲೆನ್ ಡಿಸ್ಸಾನಾಯಕ್, ನ್ಯಾನ್ಸಿ ಈಸ್ಟರ್‌ಲಿನ್, ಬ್ರಾಕಾ ಎಟಿಂಜರ್, ಡೇವಿಡ್ ಈವನ್ಸ್, ಜೋನಾಟನ್ ಗೊಟ್‌ಶಲ್, ಟೊರ್ಬೆನ್ ಗ್ರೊಡಾಲ್, ಪೌಲ್ ಹೆರ್ನಾಡಿ, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಹೋಗನ್, ಕಾರ್ಲ್ ಪ್ಲ್ಯಾಂಟಿಗಾ, ಎಲೈನ್ ಸ್ಕ್ಯಾರಿ, ಮುರ್ರೇ ಸ್ಮಿತ್, ವೆಂಡಿ ಸ್ಟೈನರ್, ರೊಬರ್ಟ್ ಸ್ಟೋರೇ, ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ಟರ್ನರ್, ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ ಟರ್ನರ್ ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. == ವಿಮರ್ಶೆ == ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವು ಕೆಲವು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರಿಂದ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅನನ್ಯವಾದ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ವಸ್ತು ಇಲ್ಲ ಎಂದು ರೇಮಂಡ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ನು ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಒಂದು ಸಾಧಾರಣ ಮಾತುಕತೆಯಿಂದ ಪರಿಣಿತರ ಮಾತುಕತೆಯವರೆಗಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಧಗಳ ಒಂದು ನಿರಂತರತೆಗಳು ಒಂದು ಯೋಜನೆ, ಸಂಸ್ಥೆ ಅಥವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಘಟನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಕೇತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಪಿರ್ರೆ ಬೊರ್ಡಿಯು ಇವನೂ ಕೂಡ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಕಾಂಟ್‌ನ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಇದು ಒಂದು ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಹೆಬಿಟಸ್ ಮತ್ತು ವಿದ್ವತ್‌ಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ಉತ್ಪನ್ನದ ಒಂದು ಅನುಭವವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದನು. == ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ == {{Merge to|History of aesthetics (pre-20th-century)|discuss=Talk:History of aesthetics (pre-20th-century)#Merger proposal|date=June 2008}} [[ಚಿತ್ರ:Poseidon.jpg|thumb|150px|right|ಅಥೆನ್ಸ್‌ನ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಆರ್ಕಿಯೊಲಾಗಿಕಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌‍ನಲ್ಲಿರುವ ಪೊಸೈಡನ್ ಅಥವಾ ಜೀನಸ್‌ನದೆನ್ನಲಾಗುವ ಕಂಚಿನ ಶಿಲ್ಪ.]] === ಪ್ರಾಚೀನ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ === ನಾವು ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೂ-ಮುಂಚಿನ ಕಲೆಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳು ಬಹಳ ವಿರಳವಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗಳ ವಿಷಯಗಳು ಅಷ್ಟು ಸ್ಪುಟವಾಗಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಅವುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಊಹಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಆದರೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಲ್ಲದೇ, ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಗರೀಕತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ: [[ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟ್‌|ಈಜಿಪ್ಟ್]], [[ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾ|ಮೆಸಪೊಟಮಿಯಾ]], ಗ್ರೀಸ್, ರೋಮ್, ಪರ್ಷಿಯಾ, [[ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ|ಭಾರತ]], ಮತ್ತು [[ಚೀನಾ]]. ಮುಂಚಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಗರೀಕತೆಗಳ ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೇಂದ್ರಗಳು ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳುಳ್ಳ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬೆಳಸಿದವು. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಗ್ರೀಸ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದೆ. ಗ್ರೀಕ್ ಕಲೆಯ ಈ ಅವಧಿಯು ಮಾನವ ದೈಹಿಕ ವಿಧದ ಆದರಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ನಾಯು ವ್ಯೂಹ, ಸಮಚಿತ್ತತೆ, ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಪರಿಮಾಣಗಳಂತಹ ಸಂಬಂಧಿತ ಕೌಶಲ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿತು. ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಹಲವಾರು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮತ್ತು ಪೌರಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ, ದೇಹ, ಕೂದಲುಗಳಂತಹ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ದೈಹಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿರಳವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.{{Citation needed|date=January 2009}} ಈ ಗ್ರೀಕ್-ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಶೈಲಿಯ ಜೊತೆ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿರುವುದು ಅಸಂಬದ್ಧವಾದ ಚಿತ್ರಶೈಲಿಯಾಗಿದೆ.<ref>''ಗ್ರಾಟೆಸ್ಕ್ಯೂ'' ಕೆಲ್ಲೀಯ ಪ್ರವೇಶ ೧೯೯೮, pp.೩೩೮-೩೪೧</ref> ಗ್ರೀಕ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮೊದಲಿಗೆ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ನಿವೇದಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳು ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೇ ತಾವೇ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಸುಂದರವಾದ ವಸ್ತುಗಳು ತಮ್ಮ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣ, ಸಾಮರಸ್ಯ, ಮತ್ತು ಏಕತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ಪ್ಲೆಟೋ ಭಾವಿಸಿದನು. ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ, ''ತತ್ವಮೀಮಾಂಸೆ'' ಯಲ್ಲಿ [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌]]ನು ಸೌಂದರ್ಯದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಘಟಕಗಳು ಕ್ರಮ, ಸಮರೂಪತೆ, ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. === ಇಸ್ಲಾಮಿನ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ === ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕಲೆಯು ಕೇವಲ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಲೆ ಮಾತ್ರವೇ ಆಗಿದೆ. [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಮಿ]]ಕ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಕೇವಲ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇಸ್ಲಾಮಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಒಂದು ಇಸ್ಲಾಮಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಕಲೆಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಕಲೆಯನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅವಲೋಕನದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಮತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಊಹಿಸುವುದೂ ಕೂಡ ಒಂದು ತಪ್ಪು ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯ ಸರಿಯಾದ ಸ್ಥಾನ, ಅಥವಾ ಜಾತ್ಯತೀತ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂವೇದನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಜಾತ್ಯತೀತ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಸಹಮತ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಸ್ಲಾಮಿನ ಕಲೆಯು ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗಿ ಜಾತ್ಯತೀತ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿಷಿದ್ಧವಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಈ ಅಂಶಗಳು ಕೆಲವು ಇಸ್ಲಾಮಿನ ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref>ಡೇವೀಸ್, ಪೆನೆಲೋಪ್ ಜೆ.ಇ. ಡೆನ್ನಿ, ವಾಲ್ಟರ್ ಬಿ. ಹಾಫ್ರಿಚ್ಟರ್, ಫ್ರಿಮ ಫಾಕ್ಸ್. ಜಾಕಬ್ಸ್, ಜೊಸೆಫ್. ರಾಬರ್ಟ್ಸ್, ಆನ್ನ್ ಎಮ್. ಸಿಮನ್, ಡೇವಿಡ್ ಎಲ್. ಜಾನ್ಸನ್‌ನ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್, ಪ್ರೆಂಟಿಸ್ ಹಾಲ್; ೨೦೦೭, ಅಪ್ಪರ್ ಸ್ಯಾಡಲ್ ರಿವರ್, ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ. ಏಳನೇ ಆವೃತ್ತಿ, ISBN ೦-೧೩-೧೯೩೪೫೫-೪ pg. ೨೭೭</ref> ಇಸ್ಲಾಮ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ, ಕಲೆಯ ಮಾನವ ಕಾರ್ಯಗಳು ದೇವರ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ನಾಶಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿ ಅಥವಾ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಒಂದು ವಾಸ್ತವವಾದ ವಿಧದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವು ದೇವರಿಗೆ ಮಾಡುವ ಅಪಮಾನಕರ ವರ್ತನೆ ಎಂದು ಹಲವಾರು ಜನರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪೃವೃತ್ತಿಯು ಕಲೆಯನ್ನು ಅರಬ್, ಮೊಸಾಯಿಕ್, ಇಸ್ಲಾಮ್‌ನ ಸುಂದರ ಲಿಪಿಗಾರಿಕೆ, ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮ್‌ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರದಂತಹ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಲೆಯ ವಿಧಗಳ ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಂಭವನೀಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ವಿಧಗಳು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ-ಅಲ್ಲದ ಕಲೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ಸೀಮಿತ ಸಂಭವನೀಯತೆಗಳು ಕಲಾತ್ಮಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಲಾಕಾರರಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಮತ್ತು ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಮಾದರಿಗಳು, ಹೂಗಳ ಮಾದರಿಗಳು, ಮತ್ತು ಅರಬ್-ಅಲಂಕಾರ ಮದರಿಗಳಂತಹ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ-ಅಲ್ಲದ ವಿಧಗಳ ಮೂಲಕ ಕಲೆಯ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಾರ್ಯ, ಅಥವಾ ಇದರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು ಒಂದು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಶೈಲಿ ಮತು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಮಾನವನ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವರ್ಣನೆಯು ಇಸ್ಲಾಮಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೆಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳ ಚೂರಾಗುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಇದು ಅವುಗಳನ್ನು ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ "ಪ್ರತಿಮೆ"ಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಮಾನವ ವರ್ಣನೆಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ವೀಕರಣೆಯ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಮಟ್ಟದ ಜೊತೆಗೆ ಮುಂಚಿನ ಇಸ್ಲಾಮ್‌ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಪೂಜಿಸುವಿಕೆಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮಾನವ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕತೆಯು ''ಶರಿಯಾ'' ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಏಕರೀತಿಯಾಗಿ ವಿಗ್ರಹಾರಾಧನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತ ಅದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಸಂತ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ರ ವರ್ಣನೆಗಳಿವೆ.<ref>[https://books.google.com/books?id=rpUuqLPPKK4C&amp;dq=wijdan&amp;printsec=frontcover&amp;source=web&amp;ots=QXySmKzsy6&amp;sig=a9V6tTTfsrTT5Ex01QGnwrL7XYY ''ದ ಅರಬ್ ಕಾಂಟ್ರಿಬ್ಯೂಶನ್ ಟು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಆರ್ಟ್: ಫ್ರಂ ದ ಸೆವೆಂತ್ ಟು ದ ಫಿಫ್ಟಿಂತ್ ಸೆಂಚುರೀಸ್'' ], ವಿಜಾನ್ ಅಲೀ, ಅಮೇರಿಕನ್ ಯುನಿವ್ ಇನ್ ಕಾರಿಯೊ ಪ್ರೆಸ್, ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೦, ೧೯೯೯, ISBN ೯೭೭-೪೨೪-೪೭೬-೧</ref><ref>[http://www2.let.uu.nl/solis/anpt/EJOS/pdf4/07Ali.pdf ''ಫ್ರಂ ದಿ ಲಿಟೆರಲ್ ಟು ದಿ ಸ್ಪಿರುಚಿಯಲ್: ದ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ದ ಪ್ರೊಪೆಟ್ ಮಹಮದ್‌ಸ್ (s.a.w) ಪೊರ್ಟೇಯಲ್ ಫ್ರಂ ದ ಥರ್ಟೀಂತ್ ಸೆಂಚುರಿ ಇಲ್ಕನೈಡ್ ಮಿನಿಯೇಚರ್ಸ್ ಟು ಸೆವೆಂಟೀಂತ್ ಸೆಂಚುರಿ ಒಟ್ಟೊಮನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041203232347/http://www2.let.uu.nl/Solis/anpt/ejos/pdf4/07Ali.pdf |date=2004-12-03 }}, ವಿಜನ್ ಅಲಿ, [http://www2.let.uu.nl/Solis/anpt/ejos/EJOS-1.html ಇಜೆಒಎಸ್ ( ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಓರಿಯಂಟಲ್ ಸ್ಟಡೀಸ್)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915133702/http://www2.let.uu.nl/Solis/anpt/ejos/EJOS-1.html |date=2008-09-15 }}, ಸಂಪುಟ IV, ಪ್ರಚಾಲನ ೭, p. ೧-೨೪, ೨೦೦೧</ref> ಸುಂದರಲಿಪಿಯ ಕಲೆಗಳು ಕುರಾನ್‌ನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿನ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು. ವಿಷಯದ ಪ್ರತಿ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸಹನೆಯಿಂದ ಲಿಪ್ಯಂತರ (ನಕಲು) ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಬರಹಗಾರನು ಇದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅವಲೋಕನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸಮಯವು ಕಳೆದಂತೆ, ಈ ಸುಂದರ ಲಿಪಿಯ ಕೆಲಸಗಳು ಕಲೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳು ಎಂಬ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು, ಅವು ಬರಹಗಳ ಸುವರ್ಣಾಲಂಕರಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಈ ಸುವರ್ಣಾಲಂಕರಣಗಳು ಕುರಾನ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದಂತೆ ಇತರ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಮತ್ತು ಇದು ತನ್ನ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ತನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಕಲೆಯ ವಿಧವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. === ಭಾರತೀಯ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ === ಭಾರತೀಯ ಕಲೆಯು ವೀಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅಥವಾ ಅವರನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತ ಬೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಕಪಿಲ ವಾತ್ಸ್ಯಾಯನನ ಪ್ರಕಾರ, "ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಮೂರ್ತಿ, ವರ್ಣಚಿತ್ರ, [[ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಾಹಿತ್ಯ]], ''ಕಾವ್ಯ'', ಸಂಗೀತ, ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಅನುಕ್ರಮವಾದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡಿಗೊಳಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಬೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು, ಆದರೆ ಅವುಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಭಾರತೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ-ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಚಾರಗಳ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪರಸ್ಪರ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸಂಕೇತ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನೂ ಪರಸ್ಪರ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡವು." ಭಾರತೀಯ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧವಿರುವ ಶಬ್ದ ''ರಸ'' ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬರಹಗಾರನಿಂದ ಕಾರ್ಯದೊಳಗೆ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಒಂದು ’ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ವೀಕ್ಷಕ’ ಅಥವಾ ''ಸಹೃದಯ'' ನ ಮೂಲಕ ಅದರ ಮಾಧುರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ಕಾಳಿದಾಸ]]ನಂತಹ ಕವಿಗಳು ರಸ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನವನ್ನು ನೀಡುವಂತವರಾಗಿದ್ದರು, ಅದು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದ ಒಂದು ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ಸಮಕಾಲೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ "ಸುವಾಸನೆ" ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ''ರಸ'' ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಸಿನೆಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಆಡುಮಾತಿನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; "ಮಸಾಲಾ ಮಿಕ್ಸ್" ಇದು ಒಂದು ಸಮತೋಲಿತಗೊಂಡ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಔತಣವನ್ನು ನೀಡುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಿಂದಿ ಸಿನೆಮಾಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ವೀಕ್ಷಕನಿಂದ ರಸ ಎಂಬುದಾಗಿ ಆಸ್ವಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ರಸದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ವಿಕಸನವು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಬರಹ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ ಉಗಮವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, (''ನಾಟ್ಯ'' ಅಂದರೆ "ನಾಟಕ" ಮತ್ತು ''ಶಾಸ್ತ್ರ'' ಅಂದರೆ "ಅದರ ವಿಜ್ಞಾನ), ಇದು ಭರತ ಮುನಿಯ ಒಂದು ರಚನೆಯಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಇದನ್ನು "ಐದನೆಯ ವೇದ" ಎಂಬುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು ಏಕೆಂದರೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೂಚನೆಯ ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಧದಂತೆ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ರಚನೆಯ ದಿನಾಂಕವು ಹಲವಾರು ವಿದ್ವಾಂಸರುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಪ್ಲೆಟೋ ಮತ್ತು [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌]]ನ ಕಾಲಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. ಏಳನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ರಸದ ಸೌಂದರ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಪರಿಚ್ಛೇದ ಆರು ಮತ್ತು ಏಳರಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಾವಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಪೂರ್ಣ ಕೆಲಸದ ಒಂದು ಅವಲಂಬಿತವಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಎಂಟು ರಸಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಭಾವಗಳು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಆನಂದಿಸುವಿಕೆಯು ಔತಣವನ್ನು ಸವಿಯುದಕ್ಕೆ ಸಮ ಎಂಬಂತೆ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ: ರಸವು ಅವಶ್ಯಕ ಅಂಶಗಳ ಸರಿಯಾದ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಆ ಅಂಶಗಳ ಸರಿಯಾದ ಗುಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಆಸ್ವಾದನೆಗಳ ಆನಂದದ ಅನುಭವಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ರಸ ಅಂದರೆ, ಸಂಭಾಷಣೆಗೆ ನಿಲುಕುವುದಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತವಾದ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದಲ್ಲ, ಇದು ಮೂಲ ಬರಹಗಾರರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಾಗಿದೆ. ರಸದ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಸೌಂದರ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅಂದಾಂದವರ್ಧನನ ಕಾವ್ಯದ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿ ಧ್ವನ್ಯಲೋಕದ ಜೊತೆಗೆ ಗಣನಿಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು, ಧ್ವನ್ಯಲೋಕವು ಒಂಭತ್ತನೆಯ ರಸವಾದ ಶಾಂತಿ ರಸವನ್ನು ಶಾಂತಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕವಾದ ಭಾವನೆ ಎಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ (''ಶಾಂತ ರಸ'' ) ಅದು ತನ್ನ ಭಾವದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಸಂತೋಷಗಳ ಮೇಲಿನ ಬೇಸರದಿಂದ ಉಂಟಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಬರಹದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ವಿಷಯವಾದ ''ಧ್ವನಿ'' ಅಥವಾ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಸುಸಂಸ್ಕೃತಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ, ''ರಸ-ಧ್ವನಿ'' ಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ವಾದಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ಶಬ್ದ, ವಾಕ್ಯ ಅಥವಾ ಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಂಸ್ಕೃತದ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಾಸ್ತವವಾದ-ಜಗತ್ತಿನ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಭಾವವನ್ನು "ಸೂಚಿಸುವ" ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂತರಕ್ಕೆ ಆಭಾರಿಯಾಗಿರುವುದಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ವೀಕ್ಷಕನು ರಸವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅಂದರೆ ಅವನು ದುಖಃ, ಸಾಹಸ ಅಥವಾ ಪ್ರಣಯಗಳಂತಹ ಸೌಂದರ್ಯಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ೯ನೆಯ- ೧೦ ಯ ಶತಮಾನದ "ಕಾಶ್ಮೀರದ ಅದ್ವಿತೀಯ ಶೈವಿಸಮ್" (ಅಥವಾ "ಕಾಶ್ಮೀರ್ ಶೈವಿಸಮ್) ಎಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅಭಿನವಗುಪ್ತ ಇವನು ಧ್ವನ್ಯಲೋಕ, ಧ್ವನ್ಯಲೋಕ-ಲೋಕಾನಾ (ಮ್ಯಾಸನ್ ಮತ್ತು ಪಟವರ್ಧನ ಎಂಬ ಇಂಗಾಲ್ಸ್‌ರಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ೧೯೯೨) ಮತ್ತು ಅಭಿನವಭಾರತಿಗಳ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಲ್ಲಿ ರಸ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಇದರ ತುತ್ತತುದಿಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂದು ಬಂದನು, ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲಿನ ಅವನ ವಿಮರ್ಶೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಗ್ನೋಲಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಸನ್ ಮತ್ತು ಪಟವರ್ಧನರಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅಭಿನವಗುಪ್ತನು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರಸದ ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ನೀಡಿದನು, ಅದು ಸ್ವಯಂ ಅಥವ ಆತ್ಮನ್‌ದ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಪರಮಾನಂದವಾಗಿದೆ, ಅದು ಧರ್ಮದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸ್ವರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಶಾಂತ-ರಸದ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ರಸಗಳ ಗುಂಪುಗಳ ಸದಸ್ಯ ರಸಗಳಿಗೆ ಸರಿಸಮಾನವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಸೌಂದರ್ಯಾತ್ಮಕ ಪರಮಾನಂದದ ಹೆಚ್ಚು ಸರಳವಾದ ಒಂದು ವಿಧವಾಗಿ ಉಳಿದವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಅಭಿನವಗುಪ್ತನು ಇದನ್ನು ಒಂದು ರತ್ನಖಚಿತ ಕಂಠಾಭರಣದ ದಾರದಂತೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಸಮ್ಮತಿಸುವಂತಹ ವರ್ಣನೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಕಂಠಾಭರಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ರೂಪವನ್ನು ನೀಡುವ ದಾರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಇತರ ಎಂಟು ರಸಗಳ ಹಾರಗಳನ್ನು ಅಸ್ವಾದಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ರಸಗಳನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶಾಂತ-ರಸವನ್ನು ಅಸ್ವಾದಿಸುವುದು ತುಂಬಾ-ಉತ್ತಮ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಅದು ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಕೂಡ ಯೋಗಿಗಳಿಂದ ಅನುಭವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ವಯಂ-ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಪರಮಾನಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಸಮವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. === ಚೀನಾದ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ === ಚೀನಾದ ಕಲೆಯು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಶೈಲಿಗಳ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವಗಳ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಆ ಸಮಯಕ್ಕಾಗಲೇ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ವಾದಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಕನ್‌ಫ್ಯೂಶಿಯಸ್‌ನು ಮಾನವನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು "ಲಿ" ಯನ್ನು (ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ, ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳು) ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಮಾನವತೆಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದನು, ಇದು ಮಾನವತೆಗೆ ಯಾವುದು ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ನಮ್ಮನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ವಾಪಸು ತರುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅವನ ವಿರೋಧಿ ಮೊಜಿ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಲಲಿತ ಕಲೆಗಳು ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅನುಪಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದವು, ಅದು ಕೇವಲ ಶ್ರೀಮಂತರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಯಾವ ಉಪಯೋಗವನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದನು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೪ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ, ಕಲಾಕಾರರು ಕಲೆಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಗುರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಗು ಕೈಜಿಯು ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೇಲಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ೩ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಕಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಹಲವಾರು ಕಲಾಕಾರರನ್ನು/ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಕಾಣುವುದು ಅಸಾಮಾನ್ಯದ ಸಂಗತಿಯೇನಲ್ಲ. ಕಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರಭಾವವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು (ಮತ್ತು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು) ಆದರೆ ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಕೂಡ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನು ಸರಿಸುಮಾರು ಚೀನಾದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಡೆಗಣಿಸುವ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ಬಹಳ ಸುಲಭವಾಗಿದೆ. === ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ === {{Original research|table|date=March 2010}} [[File:Great Mosque of Djenné 3.jpg|thumb|right|200px|ಗ್ರೇಟ್ ಮಾಸ್ಕ್ಯೂಸ್ ಸಿಗ್ನೇಚರ್ ಆಫ್ ಟ್ರಿಯೊ ಆಫ್ ಮಿನರೆಟ್ಸ್, ಜೆನೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ದೃಶ್ಯ. ಯುನೀಕ್ ಮಾಲಿಯನ್ ಎಸ್ಥೆಟಿಕ್]] ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕಲೆಯು ಹಲವಾರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು, ಮತ್ತು [[ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ ಹೊರಭಾಗಗಳಿಂದ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದರ ಹಲವಾರು ವಿಧಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಹಾಗೆಯೇ ಲಿಖಿತವಾಗಿಯೂ ಕೆಳಗಿಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗಳು ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದವು, ಅಮೂರ್ತವಾಗಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಈ ಅಮೂರ್ತವಾದ ವಿಧಗಳು ಮೌಲ್ಯ ಮಾಪನ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪೂರ್ವಸೂಚನೆಯಿಮ್ದ ಪ್ರಭಾವವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ತುಂಬಾ ಮುಂಚೆಯೇ ಇವುಗಳು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು. ನೊಕ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಇದರ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವಾಗಿದೆ. ತಿಂಬಕ್ತುದ ಮಸೀದಿಯು ಅನನ್ಯವಾದ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. === ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ === ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕಲೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ದೇಶ|ರಾಜ್ಯ]], ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಥವಾ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್, ಪ್ರಬಲವಾದ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಅಥವಾ ಶ್ರೀಮಂತ ಜಾತ್ಯತೀತ ಮಾದರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅನೇಕ ವೇಳೆ ವಿಭಾಗಗಳು ಒಂದು ಉದ್ದೇಶಿತ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚ್ಯಾಲಿಸ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕಲೆಯ ವಸ್ತುಗಳು [[ಚಿನ್ನ|ಬಂಗಾರ]] ಮತ್ತು ಲಾಪಿಸ್‌ಗಳಂತಹ ವಿರಳವಾದ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು, ಅವುಗಳ ವೆಚ್ಚವು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಅದನ್ನು ಮಾಡುವವನ ಕೂಲಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಮತಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಭಾಗದ ಜೊತೆ ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಚಾರಗಳ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಸಂತ ಬೊನಾವೆಂಚರ್‌ನ "ಕಲೆಯನ್ನು ಮತಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಪರಾಮರ್ಶಿಸುವುದು" ಇದು ನಾಲ್ಕು "ಬೆಳಕುಗಳ" (ಜ್ಞಾನದ) ಮೂಲಕ ದೇವರನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗೆ ದೇವರು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ವರವಾಗಿದೆ: ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಲೆಯಲ್ಲಿನ ಕೌಶಲ್ಯದಲ್ಲಿನ ಬೆಳಕು ಕಲಾಸತ್ಯದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಸಂವೇದನೆಯ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬೆಳಕು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವಿಧಗಳ ಜಗತ್ತನ್ನು ತಿಳಿಯಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬೆಳಕು ಬೌದ್ಧಿಕ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ದೈವಿಕ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬೆಳಕು ಸತ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಜಗತ್ತಿಗೆ ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಅಕ್ವೈನಸ್‌ನ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗದ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಜನಪ್ರಿಯ ಬರಹಗಾರ ಜೇಮ್ಸ್ ಜೊಯ್ಸ್ ಹಾಗೆಯೇ ೨೦ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹಲವಾರು ಇತರ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಬರಹಗಾರರಿಂದ ಬಹಿರಂಗಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಥಾಮಸ್‌ನು, ಹಲವಾರು ಇತರ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಬರಹಗಾರರ ಜೊತೆಯಂತೆ, ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಕೂಡ ತನ್ನಲ್ಲಿಯೇ "ಸೌಂದರ್ಯದ" ಮೌಲ್ಯದ ಬಹಿರಂಗ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಕಾರ್ಯಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿನ ವಿದೃಶ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪುನರ್‌ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅವನ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸೌಂದರ್ಯದ ಬಹಿರಂಗಿಕ ರಚನೆ "ಪಲ್‌ಕ್ರಮ್ ಟಾನ್ಸೆಂಡೆಂಟೇಲ್" ಅಥವಾ ಇತರ "ವಿಷಯಾತೀತ" (ಅನುಭವಾಗತವಲ್ಲದ) ಅಂದರೆ "ಸತ್ಯ" ಮತ್ತು "ಒಳ್ಳೆಯತನ"ದಂತೆ ಬದಲಾಗಬಲ್ಲ ಹೇಳಿಕೆಯ ಜೊತೆ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅಂಬೆರ್ಟೋ ಇಕೋನ ''ಥಾಮಸ್ ಅಕ್ವಿನಸ್‌ನ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ'' ವು ಅಕ್ವಿನಸ್‌ನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ಮೂರು ಸುಂದರ ವಸ್ತುಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಇಂಟಿಗ್ರಿಟಾಸ್, ಕಾನ್ಸನ್ಷಿಯಾ, ಮತ್ತು ಕ್ಲಾರಿಟಾಸ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನು ಮೊದಲ ಎರಡು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮೂರನೆಯದು ಪ್ಲೆಟೋನ/ನಿಯೋ-ಪ್ಲೆಟಾನಿಕ್ ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟಿನಿಯನ್ ವಿಚಾರಗಳ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅಕ್ವಿನಾಸ್‌ನ ಒಂದು "ಸಂಶೋಧನೆ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಏಕೀಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿರದ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಸೌಂದರ್ಯದ ಒಂದು ಅನನ್ಯವಾದ ಅವಲೋಕನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಅದು ಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಳವಾದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕಾಲರಿಜ್‌ನು ಎರಡು ಏಕಪ್ರಕಾರದ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾನೆ: ಅನೇಕತ್ವ ಮತ್ತು ಏಕತ್ವ, ಅದು ಇತರ ಎರಡರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಉಜ್ವಲತೆಗೆ (ಅಕ್ವಿನಾಸ್‌ನ ಕ್ಲಾರಿಟಾಸ್) ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವನಲ್ಲಿ "ಸಂತೋಷದ ಉಜ್ವಲತೆ"ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಜಿರಾರ್ಡ್ ಮ್ಯಾನ್ಲಿ ಹಾಪ್‌ಕಿನ್ಸ್‌ನು ನಂತರ ಅಂತರ್ಗುಣ ಮತ್ತು ಅಂತರ್‌ಒತ್ತಡ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಿದನು. [[ಚಿತ್ರ:Codexaureus 25.jpg|thumb|right|200px|ಲಾರ್ಶ್ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ಸ್ 778–820. ಚಾರ್ಲೆ ಮಾಗ್ನೆಯ ಕೊರ್ಟ್ ಸ್ಕೂಲ್.]] ಮಧ್ಯಯುಗವು ಪುನರುತ್ಥಾನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಬದಲಾದಂತೆ, ಕಲೆಯು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಜೀವನ ಜಾತ್ಯತೀತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕರು ಮತ್ತು ರೋಮನ್ನರ ಕಲೆಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವು ಪುನಃ-ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. == ಆಧುನಿಕ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ == ೧೭ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಿಂದ ೨೦ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಿನವರೆಗೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಒಂದು ನಿಧಾನವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಅಂದರೆ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಆಧುನಿಕತಾವಾದ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದುದರ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಲ್ಪಟಿತು. [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನ್]] ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಬ್ರಿಟಿಷ್]] ಚಿಂತಕರು ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕಲೆಯ ಒಂದು ಮೂಲ ಅಂಶ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಅನುಭವ ಎಂಬುದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಕಲೆಯು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಸೌಂದರ್ಯದ ಉದ್ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮನಗಂಡರು. ಬೌಮ್‌ಗೆರ್ಟನ್ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಈ ಅನುಭವಗಳ ಸಂವೇದನದ ವಿಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ, ಇದು ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಸೌಂದರ್ಯವು ಅನುಭವದ ಸಂವೇದನೆಯು ಹೊಂದಬಹುದಾದ ಜ್ಞಾನದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾದ ವಿಧವಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾಂಟ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ ಸುಂದರತೆಯ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಅನುಭವವು ಒಂದು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠತೆಯ ನಿರ್ಣಯವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸತ್ಯ, ಎಲ್ಲಾ ಜನರು "ಈ ಗುಲಾಬಿಯು ಸುಂದರವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸೌಂದರ್ಯವು ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೂಲ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಶಿಲ್ಲರ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ ಸೌಂದರ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯಾತ್ಮಕ ಶ್ಲಾಘನೆಯು ಮಾನವ ಸ್ವಭಾವದ ಸಂವೇದನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಿವೇಚನಾಶೀಲತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸಮಂಜಸವಾದ ಸಮನ್ವಯವಾಗಿದೆ. ಶೆಲ್ಲಿಂಗ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ ಕಲೆಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ "ವಿಚಾರ ಸಾಧನ"ವಾಗಿದೆ. ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಈಗ ಕಲೆಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಫ್ರೆಡ್‌ರಿಕ್ ವೋನ್ ಶ್ಲೆಗೆಲ್, ಆಗಸ್ಟ್ ವಿಲ್‌ಹೆಮ್ ಶೆಗೆಲ್, ಶೆಲೈಮಾರ್ಶರ್ ಮತ್ತು ಹೆಗೆಲ್ ಇವರುಗಳೂ ಕೂಡ ೧೮೦೦ ರ ನಂತರ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಅದು "ಕಲೆಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ" ಎಂಬುದಾಗಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಿದರು. ಹೆಗೆಲ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ತಮ್ಮಲ್ಲಿಯೇ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ನೀಡುವ "ಅಮೂರ್ತವಾದ ಸ್ಪೂರ್ತಿ"ಯ ಒಂದು ವಿಷಯವಾಗಿವೆ. ಕಲೆಯು, ಅಮೂರ್ತವಾದ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯು ಸಂವೇದನೆಯ-ಗ್ರಹಿಕೆಯಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಮೊದಲ ಹಂತವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸೌಂದರ್ಯದ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠತೆಯ ಹೊರತಾಗಿ ಒಂದು ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಶೊಪೆನ್‌ಹೌರ್‌ಗೆ ಸೌಂದರ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯಾತ್ಮಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದೆ, ಅದು ಮನಸ್ಸಿನ ಅಪ್ಪಣೆಯಿಂದ ಬಂದ ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ವಿಚಾರಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ; ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ವಿಧದ ಪೂರ್ಣತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಾ ಜಾಗತಿಕವಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯದ ಒಳಸೇರುವಿಕೆಗಳು ಸೌಂದರ್ಯದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಜ್ಞಾನವಾದಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಗುಂಪುಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಅನುಭವವು ಕೆಲವು ವಿಧದ ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕೈಕ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಜ್ಞಾನವಾದಿಗಳು ನಂಬಿದ್ದರು. ಶಾಫ್ಟ್ಸ್‌ಬರಿಯ ಅರ್ಲ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ನೈತಿಕ ಸಂವೇದನೆಗೆ ಸರಿಸಮವಾಗಿದೆ, ಸೌಂದರ್ಯವು ನೈತಿಕ ಒಳ್ಳೆಯತನದ ಸಂವೇದನಾತ್ಮಕ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ವಿಟ್‌ಜೆಂಸ್ಟೈನ್‌ನ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಸೌಂದರ್ಯವು ಒಂದು ಭಾಷಾತ್ಮಕ ಅಸಂಭವನೀಯತೆಯಾಗಿರುವ ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿವರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಯಾವುದು ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಭಾಷೆಯ ಆಟದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹೊರಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಕರ್ ವಿಲ್ಡೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಸೌಂದರ್ಯದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯು ಈ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ತ್ವರಿತಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳ ಕೇವಲ ಅಡಿಪಾಯ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲ ಆದರೆ ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ "ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವಾದವು ಸೌಂದರ್ಯದ ಸಂಕೇತಗಳ ನಂತರದ ಒಂದು ಸಂಶೋಧನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸೌಂದರ್ಯತೆಯ ವಿಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಮಾನವರು ಕಲೆಯ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಇದು ಜೀವನದ ರಹಸ್ಯದ ನಂತರದ ಸಂಶೋಧನೆಯಾಗಿದೆ." <ref>ರಿಚರ್ಡ್_ಇಲ್ಮನ್‌ನ "ಆಸ್ಕರ್ ವಿಲ್ಡೆ" p ೧೫೯, ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಎ ನಾಫ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವುದು, INC. ೧೯೮೮</ref> ವಿಲ್ಡೆಯು ೧೮೮೨ ರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದನು. ಅವನು "ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ನ ಪುನರುತ್ಥಾನ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತನ್ನ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಸೌಂದರ್ಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹರಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದನು. ಅವನ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಅವನು ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಗಳು "ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಲ್ಲ ಆದರೆ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿವೆ" ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದನು. ಜೀವನದ ಬಾಹಿಕ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಸೌಂದರ್ಯಯುತವಾಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಆಂತರಿಕ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಸೌಂದರ್ಯಯುತವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು." ಅವನು ಹೇಳಿದನು, ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ನ ಪುನರುತ್ಥಾನವು, "ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನ ಇಟಲಿಯ ಪುನರುತ್ಥಾನದಂತೆ ಇತ್ತು, ಮನುಷ್ಯನ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯ ಪುನರ್ಜನ್ಮವಾಗಿತ್ತು".<ref>ಇಲ್ಮನ್, p೧೬೪</ref> [[ಚಿತ್ರ:William Hogarth 006.jpg|thumb|left|1745ರ ವಿಲಿಯಮ್ ಹೊಗರ್ತ್‌ನ ಸ್ವಚಿತ್ರ]] ಹ್ಯೂಚೆಸಾನ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ ಸೌಂದರ್ಯವು ಆಂತರಿಕ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂವೇದನೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಂಗತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕವಾದಿಗಳಾದ ಲಾರ್ಡ್ ಕೇಮ್ಸ್, ವಿಲಿಯಮ್ ಹೊಗ್ರತ್, ಮತ್ತು ಎಡ್‌ಮಂಡ್ ಬರ್ಕೆ ಇವರುಗಳು ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕೆಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಯಾದಿಗೆ ಇಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಇಚ್ಛಿಸಿದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹೊಗ್ರತ್‌ನು ಸೌಂದರ್ಯವು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ, (೧) ಸೌಂದರ್ಯವು ಕೆಲವು ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳ ಹೊಂದಿಕೆ; (೨) ಎಷ್ಟು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿನ ಭಿನ್ನತೆ; (೩) ಏಕರೂಪತೆ, ನಿಯಮಿತತೆ ಅಥವಾ ಸಮರೂಪತೆ, ಅದು ಹೊಂದಿಕೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಸುಂದರವಾಗಿರುತ್ತದೆ; (೪) ಸರಳತೆ ಅಥವಾ ವಿಭಿನ್ನತೆ, ಅದು ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳ ಮೂಲಕ ಸರಳವಾಗಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; (೫) ಗಹನತೆ (ಜಟಿಲತೆ), ಇದು ನಮ್ಮ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಅದು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು "ಒಂದು ಚಂಚಲ ಸ್ವಭಾವದ ಹುಡುಕುವಿಕೆಗೆ" ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು (೬) ಪ್ರಮಾಣ ಅಥವಾ ದೊಡ್ದದಾಗಿರುವಿಕೆ, ಅದು ನಮ್ಮ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಚಂಚಲವಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶ್ಲಾಘನೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ಮಯಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಂತರದ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕೆಲವು ಮನಶಾಸ್ತ್ರದ (ಜೇಮ್ಸ್ ಮಿಲ್‌ರಂತಹ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು) ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ (ಹೆರ್ಬೆರ್ಟ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್‌ರಂತಹ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು) ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. == ಆಧುನಿಕತೆಯ-ನಂತರದ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣ == ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಿನ ಕಲಾಕಾರರು, ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಕರು, ಸೌಂದರ್ಯವು ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಕೇಂದ್ರ ಎಂಬ ಊಹೆಯ ಮೇಲೆ ಸವಾಲನ್ನು ಹಾಕಿದರು. ಆ ನಂತರ ಆಧುನಿಕತೆಯ-ನಂತರದ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಈ ಸವಾಲು, ಮೂಲಭೂತವಾದದ್ದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಇದು ಹಳೆಯ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿದೆ; ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನು ತನ್ನ ನಾಟಕದ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ "ಸೌಂದರ್ಯ"ವನ್ನು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಂಟ್‌ನು ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತಗಳ ನಡುವಣ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಧಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಒಂದು ನಿರಾಕರಣವು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂಗತಿಯಾಗಿತ್ತು, ಅಲ್ಲಿ ಜೀವವರ್ಗೀಕರಣಶಾಸ್ತ್ರವು ಒಂದು ದುರಂತದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ವಿನೋದ ಮತ್ತು ಆಡಂಬರಗಳ ಉದಾತ್ತೀಕರಣವಾಗಿತ್ತು. "ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ"ಯು, ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಸೌಂದರ್ಯದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ಈಗ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಕ್ರೋಸ್‌ನು ಸೂಚಿಸಿದನು. ಕಲಾ ಜಗತ್ತಿನ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಏಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸುವ ಕೂಡಿಕೆಗಳಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಜಾರ್ಜ್ ಡಿಕಿಯು ಸೂಚಿಸಿದನು. ಕಲೆಯು ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದು ಸಮಾಜದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಗೋಚರವಾದುದನ್ನು ಗೋಚರವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು "ಪ್ರತಿ-ವಾತಾವರಣ"ದಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮಾರ್ಶಲ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಲುಹಾನ್‌ನು ಸೂಚಿಸಿದನು.{{page needed}} ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಅನುಭವಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡದ ವಿನಹಾ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಮುಂದುವರೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಥಿಯೋಡರ್ ಅಡೊರ್ನೊನು ಭಾವಿಸಿದನು. ಹ್ಯಾಲ್ ಫೋಸ್ಟರ್‌ನು (ಕಲೆಯ ವಿಮರ್ಶಕ) ತನ್ನ ಪ್ರಬಂಧ ''ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ-ವಿರೋಧಿ: ಆಧುನಿಕತೆಯ ನಂತರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ'' ಯ ಪ್ರಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕತಾ ಕಲೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಅರ್ಥರ್ ಡಾಂಟೋನು ಈ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು "ಕಾಲಿಫೋಬಿಯಾ" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದನು (’ಕಾಲೋಸ್’-ಸುಂದರತೆಗೆ ಗ್ರೀಕ್ ಶಬ್ದದ ನಂತರ).<ref>''ಆರ್ಟ್ ಜರ್ನಲ್‌'' ನ 'ಕಾಲಿಫೊಬಿಯ ಇನ್ ಕಾಂಟೆಂಪರರಿ ಆರ್ಟ್ಸ್' v. ೬೩ no. ೨ (ಸಮ್ಮರ್ ೨೦೦೪) p. ೨೪-೩೫</ref> [http://www.home.netspeed.com.au/derek.allan/default.htm ಆಂಡ್ರೆ ಮಾಲ್‌ರುಕ್ಸ್‌] ನು ಸೌಂದರ್ಯದ ಕಲ್ಪನೆಯು ಕಲೆಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಸಂಗತಿಯ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಕಲೆಯ ವಿಷಯವು ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಜೊತೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತು ಮತ್ತು ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲೂ ಕೂಡ ತನ್ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು (ಆದರೆ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಷಯದಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು). ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಉಗಮವನ್ನು ಪಡೆದ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಭೋದನಾಶಾಖೆಯು ಕಲೆಯ ಒಂದು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಸ್ವರೂಪದ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ಸಂಗತಿಗಳ ಕ್ಷಣಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿತು. ಬ್ರೇನ್ ಮಾಸುಮಿಯು ಡೆಲ್ಯೂಜ್ ಮತ್ತು ಗುಟಾರಿಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಸುಂದರತೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದನು.<ref>ಮಸ್ಸೂಮಿ, ಬ್ರೈನ್, (ed.), ಶಾಕ್ ಟು ಟಾಟ್. ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಶನ್ ಆಫ್ಟರ್ ಡೆಲೆಜ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಗುಟ್ಟಾರಿ. ಲಂಡನ್ &amp; NY: ರೂಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್, ೨೦೦೨. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೬೭೪-೪೪೩೦೧-೨</ref> ಡೇನಿಯಲ್ ಬರ್ಲಿನ್‌ನು ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಅವನ ಮರಣದ ದಶಕಗಳ ನಂತರ ಈಗಲೂ ಕೂಡ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.<ref>ಡೇನಿಯಲ್ ಬೆರ್ಲೈನ್ (೧೯೨೪-೧೯೭೬): ಬಯೋಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್. http://www.psych.utoronto.ca/users/furedy/daniel_berlyne.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101209014251/http://www.psych.utoronto.ca/users/furedy/daniel_berlyne.htm |date=2010-12-09 }}</ref> ನ್ಯುಮೇಸ್ಟ್ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವಾದವು ಕಲೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕಲೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹಗಳ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಜೀನ್-ಫ್ರಾಂಕೋಸಿಸ್ ಲ್ಯೋಟಾರ್ಡ್‌ನು ಆಸ್ವಾದನೆ ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತೀಕರಣದ ನಡುವಣ ಕ್ಯಾಂಟಿಯನ್ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಪುನಃ-ವಿಂಗಡಿಸಿದನು. ಉದಾತ್ತೀಕರಣದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಲೆಯು ಕಿಟ್ಸ್‌ನ ವಾಸ್ತವಿಕತಾವಾದದಂತಿರಲಿಲ್ಲ, "...ಅದು ನಮಗೆ ನೋಡಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು; ಇದು ನೋವನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರವೇ ಸಂತೋಷವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ."<ref>೧೯೮೪ರ '''' ದ ಪೋಸ್ಟ್‌ಮಾಡರ್ನ್ ಕಂಡೀಶನ್ /೧}, ಮಿನ್ನೆಸೊಟ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಮ್ಯಾನ್ಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಲೈಯೊಟಾರ್ಡ್, ಜೀನ್-ಪ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್, ''ವಾಟ್ ಇಸ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ಮಾಡರ್ನಿಸಮ್?''.</ref><ref>ಲೈಯೊಟಾರ್ಡ್, ಜೀನ್-ಪ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್, ''ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಚರ್ಸ್: ಡಿಫ್ರಾಕ್ಟೆಡ್ ಟ್ರೇಸಸ್'',ಇನ್ ಥಿಯರಿ, ಕಲ್ಚರ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಸಂಪುಟ ೨೧, ಸಂಖ್ಯೆ೧, ೨೦೦೪.</ref> [[ಸಿಗ್ಮಂಡ್‌ ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌|ಸಿಗ್‌ಮಂಡ್ ಪ್ರಾಯ್ಡ್]]ನು ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ "ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ" ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪರಿಣಾಮದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>ಫ್ರಾಯ್ಡ್, ಸಿಗ್ಮಂಡ್, "ದ ಅನ್‌ಕ್ಯಾನಿ" (೧೯೧೯). ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ ಎಡಿಶನ್ ಆಫ್ ದ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಸೈಕಾಲಾಗಿಕಲ್ ವರ್ಕ್ ಆಫ್ ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌, ೧೭:೨೩೪-೩೬. ಲಂಡನ್: ದ ಹೊಗರ್ತ್ ಪ್ರೆಸ್</ref> ಫ್ರ್ಯೂಡ್ ಮತ್ತು ಮೆರ್ಲೀಯು-ಪೊಂಟಿ ಇವರುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತ,<ref>ಮೆರ್ಲೆಯು-ಪೊಂಟೀ, ಮೌರಿಸ್ (೧೯೬೪), "ದ ವಿಸಿಬಲ್ ಆ‍ಯ್‌೦‌ಡ್ ಇನ್‌ವಿಸಿಬಲ್". ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೬೭೪-೪೪೩೦೧-೨</ref> ಜಾಕ್ಸ್ ಲಾಕನ್‌ನು ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಉದಾತ್ತೀಕರಣ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿಸಿದನು.<ref>ಲಕನ್, ಜಾಕ್ಯೂಸ್, ದ ಎತಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಸೈಕೊಅನಾಲಿಸಿಸ್ ( ಜಾಕ್ಯೂಸ್ ಲಕನ್ ಬುಕ್ VIIನ ಸೆಮಿನಾರ್), NY: ಡಬ್ಲೂ. ಡಬ್ಲೂ. ನರ್ಟನ್ &amp; ಕಂಪನಿ, ೧೯೯೨.</ref> == ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ == [[File:Mandel zoom 00 mandelbrot set.jpg|322px|right|thumb| ಮಾಂಡೆಲ್‌ಬ್ರೊಟ್‌ನ ನಿರಂತರ ಬಣ್ಣದ ವಾತಾವರಣದ ಜೂಮ್ ಸರಣಿಯ ಮೊದಲಿನ ಚಿತ್ರ ]] ೧೯೭೦ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದವರುಗಳಲ್ಲಿ ಅಬ್ರಾಹಮ್ ಮೋಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೀಡರ್ ನೇಕ್ ಮೊದಲಿಗರು<ref>ಎ. ಮೊಲೆಸ್: ''ಥಿಯರೆ ಡೆ ಎಲ್‌ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಎಟ್ ಪರ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಎಸ್ಥೆಟಿಕ್'', ಪ್ಯಾರಿಸ್, ಡೆನೊಯೆಲ್, ೧೯೭೩ (ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಥಿಯರಿ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಅನುಭವ)</ref><ref>ಎಫ್ ನೇಕ್(೧೯೭೪). ಅಸ್ಥೆಟಿಕ್ ಅಲ್ಸ್ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ಸ್‌ವೆರರ್ಬೆಯಿಟುಂಗ್. (ಮಾಹಿತಿಯ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯಾಗಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ). Grundlagen und Anwendungen der Informatik im Bereich ästhetischer Produktion und Kritik. Springer, ೧೯೭೪, ISBN ೩-೨೧೧-೮೧೨೧೬-೪, ISBN ೯೭೮-೩-೨೧೧-೮೧೨೧೬-೭</ref>. ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ, ಜರ್ಗನ್ ಶಿದುಬೆರ್ ಅವರು ವೀಕ್ಷಕನ ವಿಷಯವಸ್ತುವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಸೌಂದರ್ಯದ ಗಣಕ ವಿಧಾನ ವಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು: ವೀಕ್ಷಕನ ಹಿಂದಿನ ಬುದ್ದಿಮತ್ತೆ ಮತ್ತು ಆತನ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ, ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಷಯಾತ್ಮಕ ವೀಕ್ಷಕನಿಂದ ತುಲನೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಲವಾರು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿದೆ<ref>ಜೆ. ಚ್ಮಿದುಬೆರ್. ಲೊ-ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸಿಟಿ ಆರ್ಟ್. ಲಿಯನಾರ್ಡೊ, ಕಲಾ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಜರ್ನಲ್, ೩೦(೨):೯೭–೧೦೩, ೧೯೯೭. http://www.jstor.org/pss/೧೫೭೬೪೧೮</ref><ref>ಜೆ. ಚ್ಮಿದುಬೆರ್. ೧೯೯೪ ತರುವಾಯದ ಸುಂದರತೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೇಲಿನ ಕಾಗದಗಳು ಮತ್ತು ಲೊ-ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸಿಟಿ ಆರ್ಟ್ : http://www.idsia.ch/~juergen/beauty.html</ref>. ಇದು ಗಣಕೀಯ ವಿಧಾನದ ಮಾಹಿತಿ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೀಮಿತ ನಿರೂಪಣಾ ಕಾಲಾವಧಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದರೆ: ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ತಮ್ಮ ಔಪಚಾರಿಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ನಿರೂಪಣೆಯೊಂದಿಗಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪುರಾವೆಯನ್ನು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಉದಾಹರಣೆಯು ಸೌಂದರ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಂತೋಷ ಪಡಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನ ಮೊಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುವಂತೆ, ಮಾಹಿತಿಯ<ref>ಜೆ. ಚ್ಮಿದುಬೆರ್ ಮುಖದ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕ್ಟಲ್ ಜ್ಯಾಮಿತಿ. ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಆರ್‌ರ್ಚೈವ್: http://cogprints.soton.ac.uk {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130705004154/http://cogprints.soton.ac.uk/ |date=2013-07-05 }}, ೧೯೯೮</ref><ref>ಜೆ. ಚ್ಮಿದುಬೆರ್ ಸಿಂಪಲ್ ಆಲ್ಗೋರಿಥಮಿಕ್ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಸ್ಕವರಿ, ಸಬ್ಜೆಕ್ಟಿವ್ ಬ್ಯೂಟಿ, ಸೆಲೆಕ್ಟಿವ್ ಅಟೆನ್ಷನ್, ಕ್ಯೂರಿಯಾಸಿಟಿ &amp; ಕ್ರಿಯೆಟಿವಿಟಿ. Proc. ೧೦ನೇ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಆನ್ ಡಿಸ್ಕವರಿ ಸೈನ್ಸ್(DS ೨೦೦೭) p. ೨೬-೩೮, ಎಲ್‌ಎನ್‌ಎಐ ೪೭೫೫, ಸ್ಪ್ರಿಂಜರ್, ೨೦೦೭. Also in Proc. ೧೮ನೇ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಆನ್ ಅಲ್ಗೋರಿದಮಿಕ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಥಿಯರಿ (ALT ೨೦೦೭) p. ೩೨, ಎಲ್‌ಎನ್‌ಎಐ ೪೭೫೪, ಸ್ಪ್ರಿಂಜರ್, ೨೦೦೭. ಜಾಯಿಂಟ್ ಇನ್‌ವೈಟೆಡ್ ಲೆಕ್ಚರ್ ಫಾರ್ ಡಿ‌ಎಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಎಎಲ್‌ಟಿ ೨೦೦೭, ಸೆಂಡೈ, ಜಪಾನ್, ೨೦೦೭. http://arxiv.org/abs/೦೭೦೯.೦೬೭೪</ref> ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ತುಣುಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಬಹುದಾದ [[ಲಿಯನಾರ್ಡೊ ಡ ವಿಂಚಿ|ಲಿಯನಾರ್ಡೋ ಡಾ ವಿಂಚಿ]] ಮತ್ತು ಆಲ್‌ಬ್ರೆಕ್ ಡ್ಯೂರೆರ್ ಮೂಲಕ ನಡೆದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ವಿವರಣೆಯ ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾಗಗಳ ಅಧ್ಯಯನವು ಸ್ಪೂರ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆಸಕ್ತಿಯು ವಿಷಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಸೌಂದರ್ಯದ ಮೊದಲ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಶಿದುಬೆರ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಯಾವುದು [[ಸೌಂದರ್ಯ|ಸುಂದರವಾದುದು]] ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾದುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಆಧಾರ ಪ್ರಮೇಯವೆಂದರೆ ಯಾವುದೇ ವೀಕ್ಷಕನು ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಭಿನ್ನವಾದ ಸ್ವ-ಸಮಾನತೆ ಮೂಲಕ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿಯ ಸಾಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವದು. ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ವೀಕ್ಷಕರ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು (ಅದು ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿಯಬಹುದಾದ ನರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿರಬಹುದು - ನರಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ) ಸುಧಾರಿತ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಕುಚನೆಗೆ ದಾರಿ ಮಡಿಕೊಡುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಕ್ರಮಾನುಗತಿಯನ್ನು ಮೊದಲಿಗಿಂತಲೂ ಅನುಕೂಲಕರ ಬಿಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಬಹುದು, ದತ್ತಾಂಶದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯು ಈಗಾಗಲೇ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡ ಬಿಟ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಕುಚಿತ ಪ್ರಗತಿಯು ವೀಕ್ಷಕರ ಆಂತರಿಕ ಮೆಚ್ಚಿಗೆಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಉತ್ಸಾಹಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುನಃ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಕಲಿಯುವಿಕೆಯ ಕ್ರಮಾವಳಿಯು, ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಕರಾರುವಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವುದಕ್ಕೆ ಕಲಿಯುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅದು ಈಗಲೂ ಕೂಡ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರದ ಆದರೆ ಕಲಿತುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ಊಹಿಕೆ ಅಥವಾ ನಿರಂತರತೆಯ ಜೊತೆಗಿನ ಆಂತರಿಕ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೂಲತತ್ವಗಳು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಧದ [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ|ಕೃತಕ]] ಕುತೂಹಲವನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸುವ ಕೃತಕ ಘಟಕಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ<ref>ಜೆ. ಚ್ಮಿದುಬೆರ್ ಕ್ಯೂರಿಯಸ್ ಮಾಡೆಲ್-ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್. ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಜಾಯಿಂಟ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಆನ್ ನ್ಯೂರಲ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ಸ್, ಸಿಂಗಾಪೂರ್, ಸಂಪುಟ ೨, ೧೪೫೮–೧೪೬೩. ಐಇಇಇ ಪ್ರೆಸ್, ೧೯೯೧</ref><ref>ಜೆ. ಚ್ಮಿದುಬೆರ್ ೧೯೯೦ ತರುವಾಯದ ಆರ್ಟಿಫಿಶಿಯಲ್ ಕ್ಯೂರಿಯಾಸಿಟಿಯ ಕಾಗದಗಳು: http://www.idsia.ch/~juergen/interest.html</ref><ref>ಜೆ. ಚ್ಮಿದುಬೆರ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟಲ್ ರೊಬೊಟಿಕ್ಸ್, ಆಪ್ಟಿಮಲ್ ಆರ್ಟಿಫಿಶಿಯಲ್ ಕ್ಯೂರಿಯಾಸಿಟಿ, ಕ್ರಿಯೆಟಿವಿಟಿ, ಮ್ಯೂಸಿಕ್, ಮತ್ತು ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್‌ಗಳು. ಕನೆಕ್ಷನ್ ಸೈನ್ಸ್, ೧೮(೨):೧೭೩–೧೮೭, ೨೦೦೬</ref><ref>ಜರ್ಮನ್ ಟಿ ವಿ ಷೊನಲ್ಲಿನ ಚ್ಮಿದುಬೆರ್‌ನ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಕುತೂಹಲಗಳು : http://www.br-online.de/bayerisches-fernsehen/faszination-wissen/schoenheit--aesthetik-wahrnehmung-ID1212005092828.xml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080603221058/http://www.br-online.de/bayerisches-fernsehen/faszination-wissen/schoenheit--aesthetik-wahrnehmung-ID1212005092828.xml |date=2008-06-03 }}</ref>. == ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ == {{Main|Applied aesthetics}} ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಲೆಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೋ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶಗಳಿಗೂ ಕೂಡ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕಲೆಯ-ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಷಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಯೋಜನವಾಗುವಂತೆ ಯುಎಸ್ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು<ref>{{cite journal |author=Giannini AJ |title=Tangential symbols: using visual symbolization to teach pharmacological principles of drug addiction to international audiences |journal=Journal of clinical pharmacology |volume=33 |issue=12 |pages=1139–46 |year=1993 |month=December |pmid=7510314}}</ref> ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುವ ಜನರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಭಿಕರನ್ನು ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಅನುವಾದಕರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಲಿಕಾ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಈ ಸಂಯೋಜನೆಯ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಸಭಿಕರು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವಂತವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾದ ವಿಷಯಗಳಾದ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ, ಭೋಜನಕಲೆ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದ ರಚನೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. == ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರಗಳು == ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ನೀತಿ ತತ್ವಗಳು, ಮಾನವ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ನಡುವಳಿಕೆಗಳು ಯಾವುದು ಸುಂದರ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದರಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಜಾನ್ ಡಿವೇ<ref>ಡೆವಿ, ಜಾನ್. (೧೯೩೨)ಜೇಮ್ಸ್ ಟಫ್ಟ್ಸ್ ಜೊತೆಗಿನ 'ಎಥಿಕ್ಸ್',. In: '' ದ ಕಲೆಕ್ಟೆಡ್ ವರ್ಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಜಾನ್ ಡೆವಿ, ೧೮೮೨-೧೯೫೩ '' ಸಂಪಾದನೆ ಜೊ-ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಬಾಯ್‌ಸ್ಟನ್: ಕಾರ್ಬನ್ಸ್‌ಡಲೆ: ಸೌತರ್ನ್ ಇಲ್ಲಿನೊಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. p. ೨೭೫.</ref> ಹೇಳಿದನು, ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಏಕತೆಯು ನಡುವಳಿಕೆಯು "ನ್ಯಾಯಯುತ"ವಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ನಮ್ಮ ತಿಳುವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ - "ನ್ಯಾಯಯುತ" ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಆಕರ್ಷಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕವಾಗಿ ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹ ಎಂಬ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನಲ್ಲಿ, ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ನೀತಿತತ್ವವು ಶಾಂತಿಯುತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ತರ್ಕಾಧಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡಬೇಕು ಎಂದು ಜೇಮ್ಸ್ ಪೇಜ್<ref>ಪುಟ, ಜೇಮ್ಸ್ ಎಸ್. (೨೦೦೮) '' ಪೀಸ್ ಎಜುಕೇಶನ್: ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೊರಿಂಗ್ ಎಥಿಕಲ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಫಿಲಾಸಾಫಿಕಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ಸ್. '' ಶಾರ್ಲೆಟ್: ಇನ್‌ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಏಜ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೯೭೮-೧-೯೩೩೨೮೫-೫೯-೭ [http://www.infoagepub.com/products/content/p478d75b79b1ea.php ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081229231453/http://www.infoagepub.com/products/content/p478d75b79b1ea.php |date=2008-12-29 }}[http://eprints.qut.edu.au/12263/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181104065329/http://eprints.qut.edu.au/12263/ |date=2018-11-04 }}</ref> ಹೇಳಿತು. == ಸೌಂದರ್ಯ, ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ, ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಮತ್ತು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಸತ್ಯ == ಸಮಸೂತ್ರತೆ ಮತ್ತು ಕ್ಲಿಷ್ಟತೆಗಳಂತಹ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪರಿಗಣನೆಗಳು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸೌಂದರ್ಯದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪರಿಗಣನೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಸಮರೂಪತೆ ಮತ್ತು ಸರಳತೆಗಳಂತಹ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪರಿಗಣನೆಗಳು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಭಾಗಗಳಾದ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ, ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವದ ಪರಿಗಣನೆಯ ಹೊರಗಿರುವ ಸತ್ಯವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. [[ಸೌಂದರ್ಯ]] ಮತ್ತು ಸತ್ಯ ಇವುಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು ಒಂದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ಶಬ್ದಗಳು ಎಂದು ವಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref>ವಯ್ ಬ್ಯೂಟಿ ಇಸ್ ಟ್ರುಥ್: ದ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸಿಮೆಟ್ರಿ, ಐಯಾನ್ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್, ೨೦೦೮</ref> == ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಗಣನಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಣಯ == ೨೦೦೫ ರ ನಂತರದಿಂದ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಚಿತ್ರಣಗಳ ಸೌಂದರ್ಯಾತ್ಮಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದರು. ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೈಯಿಂದ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು, ಸೌಂದರ್ಯದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪ್ರಸಕ್ತತೆಗೆ ಯಾವ ಗೋಚರ ಅಂಶಗಳು ಅವಶ್ಯಕ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ "ಕಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ" ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಪೆನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಕ್ವೈನ್ ಎಂಜಿನ್ ಇದು ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://acquine.alipr.com/ |title=Aesthetic Quality Inference Engine - Instant Impersonal Assessment of Photos |publisher=Penn State University |accessdate=21 June 2009 |archive-date=9 ಮೇ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090509101935/http://acquine.alipr.com/ |url-status=dead }}</ref> ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವರೆಂದರೆ ರಟ್‌ಜರ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮೈಕೆಲ್ ಲೇಯ್ಟನ್ ಇವರು. ಲೇಯ್ಟನ್ ಇವರು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣನಾತ್ಮಕ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಗ್ರಹಣ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಗ್ರುಪ್ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಆಕಾರ (ಗಾತ್ರ)ದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ಇವನ್ನೂ ವೀಕ್ಷಿಸಿ == {{Div col|4}} * ಸೌಂದರ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು * ಸೌಂದರ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ * ಸೌಂದರ್ಯದ ಭಾವನೆಗಳು * ಸೌಂದರ್ಯದ ನೈಜತೆ * ಸೌಂದರ್ಯದ ಸಾಪೇಕ್ಷತಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ * ಕ್ರೈಸ್ತಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುತ್ತಿರುವ ಇಸ್ಲಾಂನ ಸೌಂದರ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, NZ (ಅಲ್-ಹುದಾ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಚಾರಿಟೆಬಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್)77u u * ಪ್ರತಿ-ಕಲೆ * ಕಲಾ ವಸ್ತು * [[ಸೌಂದರ್ಯ|ಚೆಲುವು]] * ಕಲೆಯ ಬಗೆಗಿನ ವಿಂಗಡಣಾತ್ಮಕ ವಿವಾದಗಳು * ಕೂಲ್ (ಆಫ್ರಿಕಾದ ತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ) * ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂವೇದನ- ಶಕ್ತಿ * ದಿಟ್ಟಿಸಿ ನೋಡು * ಗೋಲ್ಡನ್ ರೇಶ್ಯೂ * ಸೌಂದರ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ(೨೦ನೇ ಶಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿನ) * ಮಾನವತಾ ವಾದದ ಸೌಂದರ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ * ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿನ್ಯಾಸ * ಜಪಾನೀಯರ ಇಕಿ (ಸೌಂದರ್ಯದ ಮಾದರಿ) * ಸೌಂದರ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪಟ್ಟಿ * ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಪೀಠಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಲೂಕಿಸಮ್ * ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ * ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಲೆ * ಸಂಗತ ಮತ್ತು ಭಾವುಕತೆ * ಮೈಕೆಲ್ ಟಾಪಿ * ನ್ಯೂರೊ ಎಸ್ಥಟಿಕ್ಸ್ * ಸುಂದರವಾದುದು ಮತ್ತು ಭವ್ಯವಾದುದರ ಭಾವನೆಗಳ ಅವಲೋಕನಗಳು * ಲೈಕೊ ಕಲೆ * ಸಂಪೂರ್ಣತೆ ("''ಸೌಂದರ್ಯದ ಸಂಪೂರ್ಣತೆ'' ") * ದೈಹಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆ * ಆಧುನಿಕೋತ್ತರ ಕಲೆ * ಕಲೆ ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರ * ಶೊಪೆನ್‌ಹೌರ್‌ನ ಸೌಂದರ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ * ಸಂಕೇತ-ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಮಾದರಿ ಚೆಲುವು * ಲೈಂಗಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆ * ಲೈಂಗಿಕ ಆಯ್ಕೆ * ಉದಾತ್ತೀಕರಣ * ಅಭಿರುಚಿ (ಸೌಂದರ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ) * ಟೆರಿಯನ್ ಗ್ಯಾಲರಿ * ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ * ಕುರೂಪತೆ * ವಾಬಿ-ಸಾಬಿ {{Div col end}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} {{No footnotes|date=January 2009}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == {{refbegin|2}} * ಥಿಯೊಡೊರ್ ಡಬ್ಲೂ. ಅಡೊರ್ನೊ, '' ಎಸ್ಥಟಿಕ್ ಥಿಯರಿ'', ಮಿನ್ನೆಅಪೋಲಿಸ್, ಮಿನ್ನೆಸೊಟ ಪ್ರೆಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೯೭. * [http://www.home.netspeed.com.au/derek.allan/default.htm ಡೆರಕ್ ಅಲನ್], ''ಆರ್ಟ್ ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಅಡ್ವೆಂಚರ್,ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ರಿ ಮೆಲರೌಸ್ ಥಿಯರಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್'', ರೊಡೊಪಿ, ೨೦೦೯ * ಆ‍ಯ್‌ಗ್ರೊಸ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಎಮ್., ಸ್ಟಾನ್ಸಿಯು, ಜಾರ್ಜ್ ಎನ್., ''ದ ನ್ಯೂ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್: ಮೈಂಡ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ದ ಯುನಿವರ್ಸ್'', ಲೇಕ್ ಬ್ಲಫ್, ಇಲ್.: ರೆಗ್ನೆರಿ ಗೇಟ್‌ವೇ, c೧೯೮೪. ISBN ೦-೮೯೫೨೬-೮೩೩-೭ ( ಕಲೆ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮುಖವಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನಿ ಹೊಂದಿದೆ) * ಜಾನ್ ಬೆಂಡರ್ ಮತ್ತು ಗೆನೆ ಬ್ಲಾಕರ್ ''ಕಾಂಟೆಪರರಿ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್: ರೀಡಿಂಗ್ಸ್ ಇನ್ ಅನಾಲಿಟಿಕ್ ಎಸ್ಥಟಿಕ್ಸ್'' ೧೯೯೩. * ಕ್ರಿಸ್ಟೈನ್ ಬುಸಿ-ಗ್ಲುಕ್ಸ್‌ಮನ್ (೨೦೦೩), ''Esthétique de l'éphémère'', ಗಲಿಲೆ. (ಫ್ರೆಂಚ್) * ನೊಯೆಲ್ ಕರೊಲ್ (೨೦೦೦), ''ಥಿಯರೀಸ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಟುಡೇ'',ವಿಸ್‌ಕನ್‌ಸಿನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ. * ಬೆನೆಡೆಟ್ಟೊ ಕ್ರೊಸ್ (೧೯೨೨), '' ಎಸ್ಥಟಿಕ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರನ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಜನರಲ್ ಲಿಂಗ್ವೆಸ್ಟಿಕ್.'' * ಇ. ಎಸ್. ಡಲ್ಲಾಸ್ (೧೮೬೬), ''ದ ಗೇ ಸೈನ್ಸ್T '', ೨ ಅಧ್ಯಾಯ, ಕಾವ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯದ ಬಗೆಗಿನದು. * ಡಂಟೊ, ಆರ್ಥರ್ (೨೦೦೩), ''ದ ಅಬ್ಯೂಸ್ ಆಫ್ ಬ್ಯೂಟಿ: ಎಸ್ಥಟಿಕ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ದ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ '', ಬಹಿರಂಗ ನ್ಯಾಯಾಲಯ. * ಸ್ಟೆಫನ್ ಡೇವಿಸ್ (೧೯೯೧), ''ಡೆಫಿನಿಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್.'' * ಟೆರ್ರಿ ಈಗಲ್ಟನ್ (೧೯೯೦), ''ದ ಐಡಿಯಾಲಜಿ ಆಫ್ ಎಸ್ಥಟಿಕ್ಸ್.'' ಬ್ಲಾಕ್‌ವೆಲ್. ISBN ೦-೧೯-೨೧೧೫೫೦-೬ * ಫಿಯಾಜಿನ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಮೇನಾರ್ಡ್ (೧೯೯೭), ಎಸ್ಥಟಿಕ್ಸ್. ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್. * ಪೆನ್ನಿ ಫ್ಲೊರೆನ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಫ್ಲೋರೆನ್ಸ್ ನಿಕೊಲ ಫೊಸ್ಟರ್ (eds.) (೨೦೦೦), ''ಡಿಫೆರೆನ್ಸಿಯಲ್ ಎಸ್ಥಟಿಕ್ಸ್''. ಲಂಡನ್:ಆ‍ಯ್‌ಶ್‌ಗಟೆ. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೦೬-೦೯೫೩೩೯-X * ಬೆರ್‌ಯೇಸ್ ಗೌಟ್ ಮತ್ತು ಡೊಮೆನಿಕ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಐವರ್ ಲೊಪ್ಸ್ /೧} (eds.), "ರೌಲೆಡ್ಜ್ ಕಂಪಾನಿಯನ್ ಟು ಎಸ್ಥಟಿಕ್ಸ". ಲಂಡನ್: ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ, ೨೦೦೫. ISBN ೦-೬೮೮-೧೬೮೯೪-೯ * ಅನ್ನೆಮಾರಿಯೆ ಗೆಥಮನ್-ಸೈಫೆರ್ಟ್ (೧೯೯೫), ''ಇನ್ಫುರಂಗ್ ಇನ್ ಡೈ ಎಸ್ಥಟಿಕ್'', ಮುನಿಚ್, ಡಬ್ಲೂ. ಫಿಂಕ್. * ಡೇವಿಡ್ ಗೊಡ್‌ಬ್ಲಾಟ್ ಮತ್ತು ಲೀ ಬ್ರೌನ್, ed. (೧೯೯೭), '' ಎಸ್ಥಟಿಕ್ಸ್: ಎ ರೀಡರ್ ಇನ್ ದ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ದ ಆರ್ಟ್ಸ.'' * ಗ್ರೀನ್‌ಬರ್ಗ್, ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ (೧೯೬೦), "ಮಾಡೆರ್ನಿಸ್ಟ್ ಪೈಂಟಿಂಗ್", ''ದ ಕಲೆಕ್ಟೆಡ್ ಎಸ್ಸೇಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಕ್ರಿಟಿಸಿಸಮ್ ೧೯೫೭-೧೯೬೯'', ಚಿಕಾಗೊ ಪ್ರೆಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೯೩, ೮೫-೯೨. * ಎವೆಲಿ ಹ್ಯಾಚರ್ (ed.), ''ಆರ್ಟ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ ಕಲ್ಚರ್: ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಇಂಟ್ರಡಕ್ಷನ್ ಟು ದ ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರೊಪಾಲಜಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್.'' ೧೯೯೯ * ಗೇಯಾರ್ಕ್ ವಿಲ್‌ಹೆಮ್ ಫ್ರೀಡ್ರಿಚ್ ಹೆಗೆಲ್ (೧೯೭೫), '' ಎಸ್ಥಟಿಕ್ಸ್. '' ''ಲೆಕ್ಚರ್ಸ್ ಆನ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್'', ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಟಿ.ಎಮ್. ನಾಕ್ಸ್, ೨ ಸಂಪುಟಗಳು. ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್: ಕ್ಲಾರೆನ್ಡನ್ ಪ್ರೆಸ್. * ಹಾನ್ಸ್ ಆಫ್‌ಮನ್ ಮತ್ತು ಸಾರಾ ಟ್ ವೀಕ್ಸ್; ಬಾರ್ಟ್‌ಲೆಟ್ ಹೆಚ್ ಹೇಯ್ಸ್; ಆ‍ಯ್‌ಡಿಸನ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ; [http://www.worldcatlibraries.org/oclc/1125858&amp;referer=brief_results ''ಸರ್ಚ್ ಫಾರ್ ದಿ ರಿಯಲ್, ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಅದರ್ ಎಸ್ಸೇಸ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929134546/http://www.worldcatlibraries.org/oclc/1125858%26referer%3Dbrief_results |date=2007-09-29 }} (ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್, ಮಾಸ್.,ಎಮ್.ಐ.ಟಿ. ಪ್ರೆಸ್, ೧೯೬೭) ಒಸಿಎಲ್‌ಸಿ ೧೧೨೫೮೫೮ * ಮೈಕೆಲ್ ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಹೊಲಿ ಮತ್ತು ಕೈತ್ ಮೊಕ್ಸಿ (eds.), ''ಆರ್ಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ವಿಸುಯಲ್ ಸ್ಟಡೀಸ್''. ಯುಲೆ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೨. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೬೭೪-೪೪೩೦೧-೨ * ಕಾಂಟ್, ಇಮ್ಮ್ಯಾನ್ಯುಯಲ್ (೧೭೯೦), ಕ್ರಿಟಿಕ್ ಆಫ್ ಜಡ್ಜ್‌ಮೆಂಟ್, ವರ್ನರ್ ಎಸ್.ಪ್ಲುಹರ್‌ರಿಂದ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಹಾಕೆಟ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್ ಕಂಪೆನಿ., ೧೯೮೭. * ಕೆಲ್ಲಿ, ಮೈಕೆಲ್ (ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕ) (೧೯೯೮) ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಅಫ್ ಎಸ್ಥಟಿಕ್ಸ್''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ೪ ಸಂಪುಟ l., pp.&nbsp;XVII-೫೨೧, pp.&nbsp;೫೫೫, pp.&nbsp;೫೩೬, pp.&nbsp;೫೭೨; ೨೨೨೪ ಒಟ್ಟು ಪುಟಗಳು; ೧೦೦ ನಡುವಿನ ಚಿತ್ರಗಳು; ISBN ೯೭೮-೦-೧೯-೫೧೧೩೦೭-೫. ವಿಶ್ವದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಸೊಶಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಬಯೋಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಆದ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರೂಪಗಳನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. * ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಜೆ ಕೆಂಟ್, "ಆಸ್ಥೆಟಿಕ್ಸ್: ಎ ಲಾಸ್ಟ್ ಕಾಸ್ ಇನ್ ಕಾರ್ಟೊಗ್ರಾಫಿಕ್ ಥಿಯರಿ?" ದ ಕಾರ್ಟೊಗ್ರಾಫಿಕ್ ಜರ್ನಲ್, ೪೨(೨) ೧೮೨-೮, ೨೦೦೫. * ಪೀಟರ್ ಕಿವಿ (ed.), ''ದ ಬ್ಲಾಕ್‌ವೆಲ್ ಗೈಡ್ ಟು ಎಸ್ಥಟಿಕ್ಸ್.'' ೨೦೦೪ * ಕರೊಲಿನ್ ಕೊರ್ಸ್‌ಮೆಯರ್ (ed.), '' ಎಸ್ಥಟಿಕ್ಸ್: ದ ಬಿಗ್ ಕ್ವೆಶನ್ಸ್.'' ೧೯೯೮ * ಲಿಯೊಟಾರ್, ಜೀನ್-ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್ (೧೯೭೯), ''ದ ಪೋಸ್ಟ್‌ಮಾಡರ್ನ್ ಕಂಡಿಶನ್'', ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೧೯೮೪. * ಮೆರ್‌ಲೆಯು-ಪೊಂಟಿ, ಮೌರಿಸ್ (೧೯೬೯), ''ದ ವಿಸಿಬಲ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ದ ಇನ್‌ವಿಸಿಬಲ್ '', ನಾರ್ತ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. * ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್ ನಿಜ್‌ಹಾಫ್, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸಿಕ್ಸ್ ಇಡಿಯಾಸ್: ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಎಸ್ಸೆ ಇನ್ ಅಸ್ಥೆಟಿಕ್ಸ್'', ದ ಹಾಗ್ಯೂ, ೧೯೮೦. * ನೊವಿಟ್ಜ್, ಡೇವಿಡ್ (೧೯೯೨), ''ದ ಬೌಂಡರೀಸ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್.'' * ಮಾರಿಯೊ ಪೆರ್ನಿಯೊಲ, ''ದ ಆರ್ಟ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಶ್ಯಾಡೊ'',ಹಗ್ ಜೆ.ಸಿಲ್ವರ್‌ಮನ್‌ರ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ, ಮಸಿಮೊ ವೆರ್ಡಿಚಿಯೊರ ಭಾಷಾಂತರ, ಲಂಡನ್-ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಕಾಂಟಿನಮ್, ೨೦೦೪. * ರಾಬರ್ಟ್ ಪಿರ್ಸಿಗ್, ''[[Zen and the Art of Motorcycle Maintenance: An Inquiry into Values]]'', ೧೯೭೪, ಪೇಪರ್‌ಪ್ಯಾಕ್, ಅಥವಾ ಹಾರ್ಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್, ಮೊದಲನೇ ಆವೃತ್ತಿ ISBN ೦-೬೮೮-೦೦೨೩೦-೭ * ಗ್ರಿಸೆಲ್ಡ ಪೊಲಾಕ್, "ಡಸ್ ಆರ್ಟ್ ಥಿಂಕ್?" ಇನ್: ಡನ ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಐವರ್ಷನ್ (eds.) ಆರ್ಟ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಥಾಟ್. ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್: ಬೇಸಿಲ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ವೆಲ್, ೨೦೦೩. ೧೨೯-೧೭೪. ISBN ೦-೧೯-೨೧೧೫೫೦-೬ * [18] ^ ಗ್ರಿಸೆಲ್ಡ ಪೊಲೊಕ್, ವಾಸ್ತವವಾದ ಸ್ತ್ರೀ ಸಮಾನತಾವಾದಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸೆಣಸಾಟಗಳು: ಸಮಯ, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಕೆಗಳು. ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್, ೨೦೦೭. ISBN ೦-೬೮೮-೧೬೮೯೪-೯ * ಜಾರ್ಜ್ ಸಂತಯಣ (೧೮೯೬), ''ದ ಸೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಬ್ಯೂಟಿ. '' ''ಬೀಯಿಂಗ್ ದ ಔಟ್‌ಲೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಸ್ಥೆಟಿಕ್ ಥಿಯರಿ.'' ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್, ಮಾಡರ್ನ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ೧೯೫೫. * ಎಲೈನ್ ಸ್ಕೇರೀ, ''ಆನ್ ಬ್ಯೂಟಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಬೀಯಿಂಗ್ ಜಸ್ಟ್.'' ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್, ೨೦೦೧. ISBN ೦-೬೮೮-೧೬೮೯೪-೯ * ಫ್ರೀಡ್ರಿಚ್ ಶಿಲ್ಲರ್, (೧೭೯೫), ''ಆನ್ ದಿ ಎಸ್ಥಟಿಕ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ ''. ಡೊವರ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ೨೦೦೪. * ಅಲಾನ್ ಸಿಂಗರ್ & ಅಲೆನ್ ಡುನ್ (eds.), ''ಲಿಟರರಿ ಎಸ್ಥಟಿಕ್ಸ್: ಎ ರೀಡರ್.'' ಬ್ಲಾಕ್‌ವೆಲ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ೨೦೦೦. ISBN ೯೭೮-೦-೮೦೪೬-೮೦೭೫-೨ * Władysław Tatarkiewicz, ''ಹಿಸ್ತರಿ ಆಫ್ ಎಸ್ಥಟಿಕ್ಸ್'', ೩ ಸಂಪುಟಗಳು. (೧–೨, ೧೯೭೦; ೩, ೧೯೭೪), ದ ಹಾಗ್ಯೂ, ಮೌಟನ್. * [[ಲಿಯೊ ಟಾಲ್‍ಸ್ಟಾಯ್|ಲಿಯೊ ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್]], ''ವಾಟ್ ಇಸ್ ಆರ್ಟ್?'', ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್, ೧೯೯೫. * [http://www.ucl.ac.uk/philosophy/LPSG/ ಲಂಡನ್ ಫಿಲಾಸಫಿ ಸ್ಟಡೀ ಗೈಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923081848/http://www.ucl.ac.uk/philosophy/LPSG/ |date=2009-09-23 }} ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನಿಕಟತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಯವುದನ್ನು ಓದಬೇಕೆಂದು ಹಲವು ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ: [http://www.ucl.ac.uk/philosophy/LPSG/Aesthetics.htm ಸೌಂದರ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623162625/http://www.ucl.ac.uk/philosophy/LPSG/Aesthetics.htm |date=2011-06-23 }} * ಜಾನ್ ಎಮ್. ವಾಲಂಟೈನ್, ''ಬಿಗಿನಿಂಗ್ ಎಸ್ಥಟಿಕ್ಸ್: ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಇಂಟ್ರಡಕ್ಷನ್ ಟು ದ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್.'' ಮ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರಾ-ಹಿಲ್, ೨೦೦೬. ISBN ೯೭೮-೦-೮೦೪೬-೮೦೭೫-೨ * ಥಾಮಸ್ ವಾರ್ಟೆನ್‌ಬರ್ಗ್, ''ದ ನೇಚರ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್.'' (೨೦೦೬) * ಜಾನ್ ವೈಟ್‌ಹೆಡ್, ''ಗ್ರಾಸ್ಪಿಂಗ್ ಫಾರ್ ದ ವಿಂಡ್.'' ೨೦೦೧. * ಲುಡ್‌ವಿಂಗ್ ವಿಟ್‌ಗೆನ್‌ಸ್ಟೈನ್, ''ಲೆಕ್ಚರ್ಸ್ ಆನ್ ಎಸ್ಥಟಿಕ್ಸ್, ಸಕಾಲಜಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ರೆಲೀಜಿಯಸ್ ಬಿಲೀಫ್'', ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್, ಬ್ಲಾಕ್‌ವೆಲ್, ೧೯೬೬. * ರಿಚರ್ಡ್ ವೊಲ್‌ಹೈಮ್, ''ಆರ್ಟ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್ಸ್'', ೨ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, ೧೯೮೦, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ISBN ೦೫೨೧ ೨೯೭೦೬ ೦ {{Refend}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Wikiversity|at=Topic:Philosophy of art|Aesthetics}} * [http://revues.mshparisnord.org/appareil/index.php?id=61 ರಿವ್ಯೂ ಆನ್‌ಲೈನ್'' ಅಪರೈಲ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110127123626/http://revues.mshparisnord.org/appareil/index.php?id=61 |date=2011-01-27 }} * {{iep|a/aestheti.htm|Aesthetics}} * [http://www.ditext.com/anka/beardsley/post.html ಪೊಸ್ಟ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ 1980-ಸಮ್ ಒಲ್ಡ್ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ಸ್ ಇನ್ ನ್ಯೂ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್ಸ್] * [http://www.ericdigests.org/pre-9219/art.htm ಎಸ್ಥಟಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ಆರ್ಟ್ ಎಜುಕೇಶನ್:ಎ ಲುಕ್ ಟುವರ್ಡ್ ಇಂಪ್ಲಿಮೆಂಟೇಶನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091105195016/http://www.ericdigests.org/pre-9219/art.htm |date=2009-11-05 }} * [http://www.kunstbewegung.info/de/Revised_interpretation_of_founding%27s_and_concepts_through_an_history_of_aesthetics ಸೌಂದರ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105220623/http://kunstbewegung.info/de/Revised_interpretation_of_founding%27s_and_concepts_through_an_history_of_aesthetics |date=2009-01-05 }} * [http://plato.stanford.edu/entries/aesthetic-concept ಸೌಂದರ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ] * [http://www.rep.routledge.com/article/M046 ಸೌಂದರ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ] ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ * [http://www.philosophyarchive.com/index.php?title=Philosophy_of_Aesthetics ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321060625/http://www.philosophyarchive.com/index.php?title=Philosophy_of_Aesthetics |date=2015-03-21 }} ಸೌಂದರ್ಯದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆರ್ಚೈವ್‌ನ ಪ್ರವೇಶ {{Aesthetics}} {{Philosophy topics}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಭಾಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯ ಎರವಲು ಪದಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೌಲ್ಯಮೀಮಾಂಸೆ]] [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] 4nr9vn1762ikon6fol3uarzs0cm0d5q 0 25479 1373399 1226580 2026-05-14T19:29:50Z Kamath 06 99412 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1373399 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=April 2007}} {{Expert-subject|Agriculture|date=January 2010}} {{Missing information|animals other than cows|date=August 2009}} [[ಚಿತ್ರ:Melkkarussell.jpg|thumb|300px|ಒಂದು ಆವರ್ತಕ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಕೋಣೆ]] '''ಹೈನುಗಾರಿಕೆ''' ಎಂಬುದು [[ಹಾಲು|ಹಾಲಿನ]] ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ [[ಕೃಷಿ|ಕೃಷಿಯ]], ಅಥವಾ ಒಂದು ಪಶುಸಂಗೋಪನೆಯ, ಉದ್ಯಮದ ಒಂದು ವರ್ಗವಾಗಿದೆ; ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೈನು ಹಸುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಮೇಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುರಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾದ ಹಾಲು ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೈನು ಕಾರ್ಖಾನೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಣೆ ಮಾಡಲ್ಪಡಬಹುದು. ಬಹುಪಾಲು ಹೈನು ಕೇಂದ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಹಸುಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಗಂಡು ಕರುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರುವಿನ ಮಾಂಸದ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡಬಹುದು, ಅಥವಾ ಹಾಲು-ಉತ್ಪಾದಿಸದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿ ಅವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಬದಲಿಗೆ, ಹೋರಿ ಕರುವಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ತಳಿ ಸಾಕುವಿಕೆಗಾಗಿ ಅವು ಬಳಸಲ್ಪಡಬಹುದು.{{Citation needed|date=November 2008}} ವಿಶಿಷ್ಟವೆಂಬಂತೆ, ಅನೇಕ ಹೈನು ಕೇಂದ್ರಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪಶು ಆಹಾರವನ್ನೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ; [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ|ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ]], ಕುದುರೆ ಮೇವಿನ ಸೊಪ್ಪು, ಮತ್ತು ಒಣಹುಲ್ಲು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಇದನ್ನು ಹಸುಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ತಿನ್ನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಇದನ್ನು ಹಗೇವಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಟ್ಟ ಮೇವಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟು, ಚಳಿಗಾಲದ ಋತುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ, ಆಹಾರಕ್ರಮದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪೂರಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪಶು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Karel Dujardin - Woman Milking a Red Cow.jpg|thumb|ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ಕೈಯಿಂದ ಹಸುವೊಂದರ ಹಾಲುಕರೆಯುತ್ತಿರುವುದು]] ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಎಂಬುದು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ವ್ಯವಸಾಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದು ಚಿಕ್ಕ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಒಕ್ಕಲು ಜಮೀನುಗಳ ಒಂದು ಭಾಗ ಎನಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಕಳೆದ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದೆ, ಕೇವಲ ಹೈನು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ದೊಡ್ಡದಾದ ಒಕ್ಕಲು ಜಮೀನುಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ. ಬೃಹತ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಅನುಕೂಲಕರ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿರಬೇಕು; ಮೊದಲನೆಯದು, ಗಿಣ್ಣಿನಂಥ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಹೈನು ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಾಲಿನ ಅಗತ್ಯ ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರಬೇಕು, ಅಥವಾ ಹಾಲನ್ನು ಖರೀದಿಸಲೆಂದು ನಗದು ಹಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಆದರೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಹಸುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಜನರ ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಅಲ್ಲಿರಬೇಕು. === ಕೈನಿಂದ ಹಾಲುಕರೆಯುವಿಕೆ === ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ನಾವು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯು ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳ ಸುತ್ತ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು; ಮೇಯಿಸುವ ಹುಲ್ಲು ನೆಲದ ಒಂದು ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ನಗರಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಂತದ ಹಸುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಹಾಲನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಪಟ್ಟಣದ ಸಮೀಪವಿರುವ ರೈತರು ಒಂದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ಮುಂಜಾನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಲನ್ನು ಪೀಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ತುಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹೈನು ಕೃಷಿಕರು, ಅದನ್ನು ಹೇರುಬಂಡಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತರುತ್ತಿದ್ದರು. 1800ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ, ಕೈನಿಂದ ಹಸುವಿನ ಹಾಲು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೊಂದು ಈಶಾನ್ಯದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬೃಹತ್‌‌ ಹೈನು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಇವು ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ಹಲವಾರು ನೂರು ಹಸುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವಾದರೂ, ಹಾಲು ಕರೆಯುವ ಓರ್ವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಡಜನ್‌‌ ಹಸುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಸುಗಳಿಂದ ಹಾಲು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದ್ದವು. ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯೊಂದರಲ್ಲಿನ ಒಳಾಂಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಲುಕರೆಯುವಿಕೆಯು ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಸುವಿನ ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಹಗ್ಗಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಅಥವಾ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಅವು ಯುಕ್ತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಾಲುಕರೆಯುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಸುವಿನ ಪೋಷಣೆಯೂ ಏಕಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತಾದರೂ, ಬಹುಪಾಲು ಹೈನು ಹಸುಗಳನ್ನು ಹಾಲುಕರೆಯುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಗಳ ನಡುವೆ ದಿನದ ವೇಳೆ ಮೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯ ಈ ವಿಧಾನದ ಇಂಥ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ಈಗಾಗಲೇ ಸರಿದುಹೋಗಿರುವ ದಿನಗಳೆಡೆಗೆ ಒಂದು ನಸುನೋಟನ್ನು ಬೀರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವೊಂದನ್ನು ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ ಇಂಥದೊಂದು ನಿದರ್ಶನವನ್ನು, ಪಾಯಿಂಟ್‌ ರೆಯೆಸ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೀಷೋರ್‌‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.nps.gov/pore/historyculture/people_ranching.html |title=ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರವಾಸಗಳು |access-date=2010-10-14 |archive-date=2007-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713111458/http://www.nps.gov/pore/historyculture/people_ranching.html |url-status=dead }}</ref> === ನಿರ್ವಾತ ಬಕೆಟ್ಟು ಬಳಸಿ ಹಾಲುಕರೆಯುವುದು === [[ಚಿತ್ರ:Bundesarchiv Bild 183-17369-0004, Barby, Bauer eine Melkmaschine präsentierend.jpg|thumb|ಸೋವಿಯೆಟ್‌ನ ಒಂದು ಹೊಸ ಹಾಲು ಕರೆಯುವ ಸಾಧನದ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ. ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿ, 1952]] ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪರಿಚಯವಾದ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಕೊಳಗದ ಒಂದು ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಮುಂಚೆಯಿದ್ದ ಹಾಲು ಕರೆಯುವ ಸಾಧನವನ್ನು ಎಂದಿನ ಹಾಲು ಕೊಳಗವೊಂದರ ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಿರಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕೊಳಗವು ಹಸುವಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಸುವಿನಿಂದಲೂ ಹಾಲು ಕರೆದ ನಂತರ, ತುಂಬಿದ ಬಕೆಟ್ಟನ್ನು ಒಂದು ಸಂಗ್ರಾಹಕ ತೊಟ್ಟಿಯೊಳಗೆ ಸುರಿಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಏರಿಳಿಯುತ್ತಾ ತೂಗಾಡುವ ಹಾಲು ಕರೆಯುವ ಸಾಧನವಾಗಿ ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ಹಸುವೊಂದರಿಂದ ಹಾಲುಕರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಜೀನುಪಟ್ಟಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ ಅಗಲವಾದ ಚರ್ಮದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಸುವಿಗೆ ಸುತ್ತಲೂ ಸುತ್ತಿ, ಹಸುವಿನ ಬೆನ್ನಿನ ಕೆಳಭಾಗದಿಂದ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಸುವಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವಂತೆ, ಹಾಲು ಕರೆಯುವ ಸಾಧನ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತೊಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ನೇತುಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನೆಲದ ಮೇಲಿರಿಸಿರುವ ಬಕೆಟ್ಟೊಂದರ ಮೇಲೆ ಹಸುವು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಅತ್ತಿತ್ತ ಚಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಈ ನಾವೀನ್ಯತೆಯು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ಮತ್ತು ಹೀರುವ ಮೂಲಕ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಕೊಟ್ಟಿಗೆಕಂಬವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಮಟ್ಟಗಳು ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟವಾದರೂ, ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪದ ಪ್ರಯಾಸದಾಯಕ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುವುದು ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಮತ್ತು ತೆಗೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ತುಂಬಾ ಭಾರವಿದ್ದ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣವನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆಮತ್ತೆ ಎತ್ತಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತಿತ್ತು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಈ ಕೆಲಸವು ಪ್ರತಿ ಹಸುವಿಗೂ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾಲನ್ನು ಹಾಲಿನ ಕ್ಯಾನುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೆಮತ್ತೆ ಸುರಿಯಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 50ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಸುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಏಕ-ಕೃಷಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಪರೂಪವಾಗಿತ್ತು. === ಸ್ಟೆಪ್‌-ಸೇವರ್‌‌ ಹಾಲು ಸಾಗಣೆ === ಹಸುವಿನ ಹಿಂಡಿನ ಗಾತ್ರವು ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಂತೆ, ಬಕೆಟ್ಟನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಾಲು ಕರೆಯುವ ಪದ್ಧತಿಯು ಪ್ರಯಾಸಕರವಾಗತೊಡಗಿತು. ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತೊಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಲನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಸ್ಟೆಪ್‌-ಸೇವರ್‌‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ [[ನಿರ್ವಾತ]] ಹಾಲು-ಸಾಗಣೆ ಪದ್ಧತಿಯೊಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಗಾಡಿಯೊಂದರ ಸುತ್ತಲೂ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ, ಮತ್ತು ಹಾಲಿನಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿನ ನಿರ್ವಾಯುರೋಧಕ ಸಾಧನವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾದ ಒಂದು ಉದ್ದನೆಯ ನಿರ್ವಾತದ ಮೆದು ನೀರ್ಕೊಳವೆಯನ್ನು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹಾಲಿನ ಭಾರೀ ಬಕೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಸುದೀರ್ಘ ಅಂತರಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲದೆಯೇ, ಅನೇಕ ಹಸುಗಳ ಹಾಲು ಕರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಕೃಷಿಕರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆತಂತಾಯಿತು. === ಹಾಲುಕರೆಯುವ ನಾಳಮಾರ್ಗ === {{Main|milking pipeline}} ಹಾಲಿನ ನಾಳಮಾರ್ಗವು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಹಾಲುಕರೆಯುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಮುಂದಿನ ನಾವೀನ್ಯತೆಯಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಕಾಯಮ್ಮಾದ ಹಾಲು-ಹಿಂದಿರುಗುವ ಕೊಳವೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಹಸುಗಳ ಸಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ, ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಅಥವಾ ಹಾಲುಕರೆಯುವಿಕೆಯ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆಯುವ ಎರಡನೇ ನಿರ್ವಾತ ಕೊಳವೆಯೊಂದನ್ನು ಇದು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಸುವಿನ ಮೇಲೆ ಶೀಘ್ರ-ಮೊಹರಿನ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಹಾಲಿನ ಧಾರಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ, ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಸಾಧನವು ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ತೂಕದಲ್ಲಿ ಕುಸಿದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಸುವಿನ ಕೆಳಗೆ ನೇತುಹಾಕಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಈ ಗಾತ್ರ-ತೂಕಗಳಿರುತ್ತವೆ; ಹಸುವಿನ ಕೆಚ್ಚಲಿನ ಮೇಲಿನ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ತೊಟ್ಟುಗಳ ಹೀರುವ ಬಲದಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ಇವು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ನಿರ್ವಾತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೆರವಿನಿಂದ, ಹಾಲು-ಹಿಂದಿರುಗುವ ಕೊಳವೆಯೊಳಗೆ ಹಾಲು ಮೇಲಕ್ಕೆಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಗುರುತ್ವಬಲದ ನೆರವಿನಿಂದ ಹಾಲಿನಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ವಾಯುರೋಧಕಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅದು ಹಾಲನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಹಸುವಿನಿಂದ ಹಾಲು ಕರೆದಾಗಲೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ ಭಾರದ ಬಕೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಸುತ್ತುವ ಅಗತ್ಯವು ಕೃಷಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತೆಂದೂ ಬರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ನಾಳಮಾರ್ಗದ ಪದ್ಧತಿಯು ಹಾಲುಕರೆಯುವಿಕೆಯ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮವನ್ನು ಮಹತ್ತರವಾಗಿ ತಗ್ಗಿಸಿತು. ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ಉದ್ದವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ನಾಳಮಾರ್ಗದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತಾದರೂ, ಕೃಷಿಕರು ಒಂದು ಹಂತದ ನಂತರ, ಬೃಹತ್‌‌ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿನ ಹಸುಗಳ ಹಾಲು ಕರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು; ಮಂದೆಯ ಅರ್ಧಭಾಗದಿಂದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದ ಹಸುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಹಾಲು ಕರೆದು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಖಾಲಿಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಮರುತುಂಬಿಸುವ ಪರಿಪಾಠ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂಡಿನ ಗಾತ್ರಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದಂತೆ, ಇದು ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಹಾಲು ಕರೆಯುವ ಕೋಣೆಯಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. === ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಕೋಣೆಗಳು === ಪ್ರತಿ ನಿರ್ವಾಹಕನನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹಸುಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾದ ಕಚ್ಚಾವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಪರಮಾವಧಿಗೇರಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಹಾಲುಕರೆಯುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ನಾವೀನ್ಯತೆಯು ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಯಂತ್ರೀಕರಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸಿತು; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹಸುಗಳು ಒಂದು ಜೋಡಣಾಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಂದ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಸಮರ್ಥವಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತಾಯಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹಾಲು ಕರೆಯುವಾತನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬಗ್ಗಿಕೊಂಡೇ ಇರಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲವಾಗಿಸಲು, ಆತನಿಂದ ಕೊಂಚವೇ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ವೇದಿಕೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಹಸುಗಳನ್ನು ಇರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇದರಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದರಿಂದ, ಕೃಷಿಕನ ಮೇಲಿನ ಶಾರೀರಿಕ ಒತ್ತಡಗಳು ತಗ್ಗಿದಂತಾದವು. ಅನೇಕ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಈಗಲೂ ಸಹ ಕಟ್ಟುವ-ಲಾಯ ಅಥವಾ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಕಂಬದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆಯಾದರೂ, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ಒಕ್ಕಲು ಜಮೀನುಗಳು ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಹಣವು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಕೋಣೆಯು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿರುವ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಳೆಯುವ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಳಮಾರ್ಗದೊಳಗೆ ಹಾಗೇ ಸುಮ್ಮನೇ ಹಾಲುಕರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ನಿಶ್ಚಿತ ಅಳತೆ ಪದ್ಧತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೋಣೆಯು ಸಜ್ಜುಗೊಂಡಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು; ಸದರಿ ಅಳತೆ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಹಾಲಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಹಸುವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಾಲುಕರೆಯುವಿಕೆಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶ. ಪ್ರತಿ ಹಸುವೂ ಕೋಣೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅದನ್ನು ತಾನೇತಾನಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ, ಸದರಿ ಹಸುಗಳಿಗೆ ಲಗತ್ತಿಸಲಾಗಿದ್ದ ನಮೂದು ಪಟ್ಟಿಗಳು ಕೋಣೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದವು. ==== ಗೂಡಿನ ಸ್ವರೂಪದ ಕೋಣೆಗಳು ==== ಹೆಚ್ಚು ಆಧುನಿಕವಾಗಿರುವ ಒಕ್ಕಲು ಜಮೀನುಗಳು, ಗೂಡಿನ ಸ್ವರೂಪದ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಾಲು ಕರೆಯುವವನು ಗೂಡೊಂದರಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಅವನ ತೋಳುಗಳು ಹಸುವಿನ ಕೆಚ್ಚಲಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಗೂಡಿನ ಸ್ವರೂಪದ ಕೋಣೆಗಳು ಅಂಕುಡೊಂಕು ಜೋಡಣೆಯಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕೋನೀಯ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಗೂಡಿನ ಎರಡೂ ಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಸುಗಳು ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಾಲು ಕರೆಯುವವನು ಪಕ್ಕದಿಂದ ಕೆಚ್ಚಲನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿರುವ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹಸುಗಳು ಪಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದರೆ, ಹಾಲು ಕರೆಯುವವನು ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಕೆಚ್ಚಲನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅಥವಾ, ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ, ಆವರ್ತಕದ (ಅಥವಾ ತಿರುಗುಚಕ್ರದ) ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಏರಿಸಲಾದ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಹಸುಗಳು ನಿಂತಿದ್ದು, ವೃತ್ತದ ಮಧ್ಯಭಾಗದೆಡೆಗೆ ಅವು ಮುಖಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವಾಗ, ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಯು ತಿರುಗತೊಡಗಿದಾಗ, ಹಾಲು ಕರೆಯುವವನು ಒಂದು ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಕೆಚ್ಚಲನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಇತರ ಅನೇಕ ಶೈಲಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆಯಾದರೂ, ಅವು ಕಡಿಮೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ==== ಅಂಕುಡೊಂಕು ಜೋಡಣೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನಾಂತರ ಕಟ್ಟಡಗಳು ==== ಅಂಕುಡೊಂಕು ಜೋಡಣೆಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನಾಂತರ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಲು ಕರೆಯುವವನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಸಲಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಾಲಿನಂತೆ ಹಾಲು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹಸುಗಳ ಒಂದು ಸಾಲನ್ನು ಅವು ಹಿಡಿದಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅಂಗಳದಿಂದ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಕಟ್ಟಡದೊಳಗೆ ಹಾಲು ಕರೆಯುವವನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಆ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿ ಹಸುವಿನಿಂದಲೂ ಹಾಲು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹಾಲು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಲಿನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಅಥವಾ ಬಹುಪಾಲು ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆಗೆ ತೆಗೆದ ನಂತರ, ಹಾಲು ಕರೆಯುವವನು ಹಸುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಗಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈಗ ಖಾಲಿಯಾಗಿರುವ ಪಾರ್ಶ್ವದೊಳಗೆ ನಂತರ ಹಸುಗಳ ಹೊಸ ಸಮೂಹವೊಂದನ್ನು ತುಂಬಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಹಸುಗಳಿಂದಲೂ ಹಾಲು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವರೆಗೆ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಹಾಲುಕರೆಯುವಿಕೆಯ ಕಟ್ಟಡದ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಹಸುಗಳ ಈ ಸಾಲುಗಳು ಒಂದು ಸಲಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕರಿಂದ ಅರವತ್ತರವರೆಗೆ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ==== ಆವರ್ತಕ ಕೋಣೆಗಳು ==== ಆವರ್ತಕ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ವೇದಿಕೆಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಒಮ್ಮೆಗೆ ಒಂದು ಹಸುವಿನಂತೆ ಹಸುಗಳನ್ನು ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಣೆಗಿರುವ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹಾಲು ಕರೆಯುವವ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹಸುಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಬಟ್ಟಲುಗಳನ್ನು ಇರಿಸುತ್ತಾನೆ. ವೇದಿಕೆಯು ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಆವರ್ತನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ವೇಳೆಗೆ, ಮತ್ತೋರ್ವ ಹಾಲು ಕರೆಯುವವನಿಂದ ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಂದು ಯಂತ್ರದಿಂದ ಬಟ್ಟಲುಗಳು ತೆಗೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಸುವು ವೇದಿಕೆಯ ಆಚೆಗೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ನಂತರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆಹಾರದೆಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಆವರ್ತಕ ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಸ್ವರೂಪದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳು 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ<ref>[http://www.pukeariki.com/Research/TaranakiStories/TaranakiStory/id/464/title/eltham-man-turns-milking-around.aspx "ಎಲ್ಥಾಮ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ಟರ್ನ್ಸ್‌ ಮಿಲ್ಕಿಂಗ್‌ ಅರೌಂಡ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110402032944/http://www.pukeariki.com/Research/TaranakiStories/TaranakiStory/id/464/title/eltham-man-turns-milking-around.aspx |date=2011-04-02 }}, ಪ್ಯೂಕ್‌ ಅರಿಕಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌</ref><ref>[http://www.teara.govt.nz/en/farm-buildings/3 "ಮಿಲ್ಕಿಂಗ್‌ ಷೆಡ್ಸ್‌"], ಟೆ ಅರಾ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌, NZ</ref> ಆರಂಭಗೊಂಡವಾದರೂ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನ ಹಳೆಯ ರೂಢಮಾದರಿಯಾದ ಅಂಕುಡೊಂಕು ಜೋಡಣೆಯ ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ದುಬಾರಿಯಾಗಿವೆ. ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಲೆಂದು ಹಿಂಡುಗಳು ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರವನ್ನು ತಳೆದಿದ್ದು, 500-600 ಹಸುಗಳಿರುವ ಹಿಂಡಿಗೆ ಓರ್ವ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇರುತ್ತಾನೆ.{{Citation needed|reason=need cite for 500-600|date=August 2010}} ಇದೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಸುಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಒಂದು ಅಂಕುಡೊಂಕು ಜೋಡಣೆಯ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಿಂತ ಒಂದು ಆವರ್ತಕವು ಸುಮಾರು 25% ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|reason=need cite for 25% faster|date=August 2010}} === ಹಾಲು ಕರೆಯುವ ಸಾಧನದ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಳಚುವಿಕೆ === ಹಾಲು ನೀಡುವ ಪ್ರಾಣಿಯೊಂದರ ಕೆಚ್ಚಲು ಹಾಲನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೂ, ಮಿತಿಮೀರಿ ಹಾಲುಕರೆಯುವುದರಿಂದ ಆ ಪ್ರಾಣಿಗೆ ಅಪಾಯವೊದಗಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಚ್ಚಲಿಗೆ ಹಾಲು ಕರೆಯುವ ಸಾಧನವನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವೇ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಸದರಿ ಹಾಲುನೀಡುವ ಪ್ರಾಣಿಯು ಯಾವಾಗ ''ಹಾಲನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ'' ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಹಾಲು ಕರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ವಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಹಾಲು ಕರೆಯುವ ಸಾಧನವನ್ನು ಕೆಚ್ಚಲಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಕ್ರಮವೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚುವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಾಲು ಕರೆಯುವಲ್ಲಿ ಕೋಣೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಕೃಷಿಕನೋರ್ವನಿಗೆ ಅವಕಾಶಕಲ್ಪಿಸಿರುವ ಜೊತೆಗೇ, ಕೃಷಿಕನಿಂದ ಏಕಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾಗುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ ಅದು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಹಾಲಿನ ಹರಿವು ಒಂದು ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ಹಾಲು ಕರೆಯುವ ಸಾಧನವನ್ನು ಹಸುವಿನಿಂದ ತೆಗೆಯುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಳಚುವಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 20 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಾಲನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಜಾಗರೂಕವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಕೂರಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಕೃಷಿಕನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಇದು ಇಲ್ಲವಾಗಿಸಿತು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.ಇದು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. === ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿರುವ ರೊಬಾಟ್‌ ಶೈಲಿಯ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ === ರೊಬಾಟ್‌ ಶೈಲಿಯ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು 1980ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದವು ಮತ್ತು ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು [ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ (EU) ವಲಯದಲ್ಲಿ]. ಇಂಥ ಸಾವಿರಾರು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಈಗ ವಾಡಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷತೆಯೇನೆಂದರೆ, ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಧಾರಿತ ಕಾಲಾವಕಾಶಗಳೊಳಗಾಗಿ ಹಸುವು ತನ್ನ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಸಮಯವನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ತೀವ್ರಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಮೇಯುತ್ತಿರುವ ಹಸುವಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗೆ ಅವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲು ಮತ್ತು ತಾನೇತಾನಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಸಂವೇದಕಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. == ಹಾಲಿನ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವಿಧಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸ == ತಂಪು ತಾಪಮಾನವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ಹಾಲಿನ ತಾಜಾತನದ ಅವಧಿಯು ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬಾವಿಯ ಪಂಪುಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾದಾಗ, ಒಕ್ಕಲು ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಹಾಲನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಅವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದುದು ಅವುಗಳ ಮೊದಲ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು; ಪಟ್ಟಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಸಾಗಣೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಹಾಲಿನ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಅವಧಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ತೊಟ್ಟಿಯೊಳಗೆ ಅಥವಾ ಹಾಲುಕರೆದ ನಂತರ ತಂಪಾಗಿಸಲು ತೊಟ್ಟಿಯೊಳಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾದ ಇತರ ಧಾರಕಗಳೊಳಗೆ, ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಿರುವ ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪಂಪುಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಲನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸುವ ಈ ವಿಧಾನವು, ವಿದ್ಯುಶ್ಚಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶೈತ್ಯೀಕರಣದ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಅತೀವವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. === ಶೈತ್ಯೀಕರಣ === ಶೈತ್ಯೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು (19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ) ಮೊದಲು ಆಗಮಿಸಿದಾಗ, ಕೈನಿಂದ ಹಾಲುಕರೆದು ತುಂಬಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಲಿನ ಕ್ಯಾನುಗಳನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸಲು ಸದರಿ ಉಪಕರಣವು ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಶಾಖವನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾನುಗಳು ಸಾಗಣೆಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಅವನ್ನು ತಂಪಾಗಿಡಲು, ಈ ಕ್ಯಾನುಗಳನ್ನು ಒಂದು ತಂಪಾಗಿಸಿದ ನೀರಿನ ಬೋಗುಣಿಯೊಳಗೆ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಾಲನ್ನು ಜೋಪಾನ ಮಾಡಿಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಿಧಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದಂತೆ, ಕೈನಿಂದ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಪದ್ಧತಿಯು ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು, ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ಒಂದು ಭಾರೀಗಾತ್ರದ ಹಾಲಿನ ಶೀತಕವು ಹಾಲಿನ ಕ್ಯಾನನ್ನು ಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸಿತು. 'ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು' ಭಾರೀಗಾತ್ರದ ಹಾಲಿನ ಶೀತಕದ ಮೊದಲ ಬಗೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಇದು ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಕೋಶದ ಸುರುಳಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಗೋಡೆಯುಳ್ಳ ಪಾತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ತೊಟ್ಟಿಯ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಹಾಗೂ ಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ ನೀರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಕೋಶದ ಸುರುಳಿಗಳಿಂದ ಶಾಖವನ್ನು ತೆಗೆಯಲೆಂದು, ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಶೈತ್ಯೀಕರಣದ ಸಂಪೀಡಕವನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಸುರುಳಿಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಇಂಚುಗಳಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಮಂದವಾಗಿರುವಿಕೆಯು ಪ್ರತಿ ಕೊಳವೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆಯುವವರೆಗೂ ಇದು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ತಂಪಾಗಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಆರಂಭವಾದಾಗ, ಕೇವಲ ಹಾಲು-ಕ್ಷೋಭಕ ಸಾಧನದ ಮತ್ತು ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಹಾಗೂ ತೊಟ್ಟಿಯ ಉಕ್ಕಿನ ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಹರಿಸುವ ನೀರು ಪ್ರಸರಣ ಪಂಪಿನ ಅಗತ್ಯ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; 40 ಡಿಗ್ರಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಒಂದು ತಾಪಮಾನಕ್ಕೆ ಒಳಬರುವ ಹಾಲನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ಅಗತ್ಯ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಈ ತಂಪಾಗಿಸುವ ವಿಧಾನವು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಹೈನುಗಾರಿಕಾ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತಾದರೂ, ಅಷ್ಟೊಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡದಾದ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಕೋಣೆಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ತಂಪಾಗಿಸುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು. 1950ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ನೇರ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಶೈತ್ಯೀಕರಣವನ್ನು ಭಾರೀ ಗಾತ್ರದ ಹಾಲಿನ ಶೀತಕಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು. ಹಾಲಿನಿಂದ ಶಾಖವನ್ನು ತೆಗೆಯಲೆಂದು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತೊಟ್ಟಿಯ ಒಳಗಿನ ಗೋಡೆಯೊಳಗೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಒಂದು ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಕೋಶವನ್ನು ಈ ಬಗೆಯ ತಂಪಾಗಿಸುವಿಕೆಯು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಬಗೆಯ ಶೀತಕಗಳಿಗಿಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಾಲನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೇರ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂದು ಸಣ್ಣದರಿಂದ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದವರೆಗಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಗಾತ್ರದ ತೊಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದು ಈಗಲೂ ಪ್ರಧಾನ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಫಲಕ ಶಾಖ ವಿನಿಮಯಕಾರಿಯು (ಪ್ಲೇಟ್‌ ಹೀಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜರ್‌-PHE) ಹಾಲಿನ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ನಡುವೆ ಚಿಕ್ಕ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಸ್ಟೇನ್‌ಲೆಸ್‌‌ನ ಅನೇಕ ಉಕ್ಕಿನ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಈ ಸಾಧನವು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇತರ ಪ್ರತಿ ಜೋಡಿ ಫಲಕಗಳ ನಡುವೆ ಹಾಲನ್ನು ಹಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನಿಂದ ಶಾಖವನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಫಲಕಗಳ ಸಮತೋಲನದ ನಡುವೆ ನೀರನ್ನು ಹಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಂಪಾಗಿಸುವ ಈ ವಿಧಾನವು ಅತ್ಯಂತ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಲಿನಿಂದ ಶಾಖವನ್ನು ಬೃಹತ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯಬಲ್ಲದು; ಹೀಗಾಗಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅದರಿಂದಾಗಿ ಹಾಲಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಅಂತರ್ಜಲವು ತಂಪಾಗಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮದ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಉತ್ಪಾದನೆಯಾದ ಪ್ರತಿ ಗ್ಯಾಲನ್‌ ಹಾಲಿಗೆ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 3 ಗ್ಯಾಲನ್ನುಗಳಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಹೈನು ಹಸುಗಳು ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯಲು ತಣ್ಣಗಿನ ಅಂತರ್ಜಲಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಕೊಂಚವೇ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ನೀರಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ, ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾಲಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ PHEಗಳು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹೈನುಗಾರರ ಭಾರೀ ಗಾತ್ರದ ಹಾಲು ಶೀತಕದ ಮೇಲಿನ ಶೈತ್ಯೀಕರಣದ ಹೊರೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರ್ವಹಣಾ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಬಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಬೆಚ್ಚಗಿರುವ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಒಂದು ಮೂಲವನ್ನು ಹಸುಗಳಿಗೆ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು PHEಗಳು ಹೊಂದಿವೆ. USನಲ್ಲಿನ ಹೈನು ಕೇಂದ್ರದ ಹಿಂಡಿನ ಗಾತ್ರಗಳ ಹೆಚ್ಚಳದ ಒಂದು ಫಲವಾಗಿ, ಫಲಕ ಶಾಖ ವಿನಿಮಯಕಾರಿಗಳು ವಿಕಸನಗೊಂಡಿವೆ. ಹೈನುಗಾರನೊಬ್ಬನು ತನ್ನ ಹಿಂಡಿನ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದಂತೆ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಾಲನ್ನು ಜೋಪಾನ ಮಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವನು ತನ್ನ ಹೈನು ಕೇಂದ್ರದ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಕೋಣೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಣೆಯ ಗಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಈ ಹೆಚ್ಚಳವು ಹಾಲಿನ ಕಚ್ಚಾವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ತಂಪಾಗಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಚಂಡ ಹೆಚ್ಚಳಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಭಾರೀ ಗಾತ್ರದ ಹಾಲು ಶೀತಕಗಳಲ್ಲಿನ ನೇರ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಶೈತ್ಯೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಒಂದು ಸಕಾಲಿಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ತಂಪಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಇಂದಿನ ದೊಡ್ಡದಾದ ಹೈನುಕೇಂದ್ರಗಳು ಹಾಲನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಭಾರೀ ಗಾತ್ರದ ಹಾಲಿನ ತೊಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಾಲು ತಲುಪುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಬಯಸಿದ ತಾಪಮಾನಕ್ಕೆ (ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಸನಿಹವಿರುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ) ಅದನ್ನು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ತಂಪಾಗಿಸಲೆಂದು ಇರುವ ಈ ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, PHEಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವೆಂಬಂತೆ, 55 ಮತ್ತು 70 ಡಿಗ್ರಿಗಳ ಫ್ಯಾರನ್‌ಹೀಟ್‌ (F) ನಡುವಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹಾಲನ್ನು ತರಲು, ಒಂದಷ್ಟು ಆರಂಭಿಕ ತಂಪಾಗಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಅಂತರ್ಜಲವನ್ನು ಈಗಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶೀತಲವಾಗಿರುವ ಅಪ್ಪಟ ನೀರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಪಿಲೀನ್‌‌ ಗ್ಲೈಕಾಲ್‌‌ನ ಒಂದು ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಉಳಿದಿರುವ ಶಾಖವನ್ನು ತೆಗೆಯಲು, PHEಯ ಒಂದು ಎರಡನೇ (ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂರನೇ) ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹರಿವಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಬೃಹತ್‌‌ ಗಾತ್ರದ ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಕೋಶದ ಮೇಲ್ಮೈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಶೀತಲವಾಗಿರುವ ನೀರು ಹರಿವಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು, ಈ ತಣ್ಣಗಿರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. == ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ == {{convert|15|to|21|psi}}ನಷ್ಟಿರುವ ನಿರ್ವಾತದಿಂದ ಕೆಳಗಿರುವ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಗಾಳಿಯ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಒಂದು ನಿರ್ವಾತ ವ್ಯವಸ್ತೆಯಿಂದ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳು ತಾನೇತಾನಾಗಿ ಯುಕ್ತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಚಿಕ್ಕ ವ್ಯಾಸದ ಮೆದು ನೀರ್ಕೊಳವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾಲನ್ನು ಲಂಬವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ, ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಳಗೆ ಹರಿಸಲೆಂದೂ ಸಹ ನಿರ್ವಾತವು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಕ್ಯಾನ್‌ನಿಂದ ಹಾಲನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತುವ ಒಂದು ಪಂಪು ಹಾಲನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ಫಲಕ ಶೀತಕದ ಮೂಲಕ, ಬೃಹತ್‌‌ ವ್ಯಾಸದ ಸ್ಟೇನ್‌ಲೆಸ್‌‌ ಉಕ್ಕಿನ ಕೊಳವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಇದು ನೆರವೇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಶೀತಕಗೊಳಿಸಲಾದ ಒಂದು ಭಾರೀ ತೊಟ್ಟಿಗೆ ಅದು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಒಳಪದರದ ಆಸ್ತರಿಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಅಥವಾ ಉಬ್ಬುಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ರಬ್ಬರಿನ ಕೋಶಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಹಸುವಿನ ಕೆಚ್ಚಲಿನಿಂದ ಹಾಲು ಸೆಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಉಬ್ಬುಗಳು ಒಂದು ಬಾಗದ ಗಾಳಿಕೋಣೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬಿದ ಸ್ಥಿತಿಯ ಗಾಳಿ ಕೋಣೆಗೆ, ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಾತದ ಒಂದು ಅದಿರಾಡುವ ಹರಿವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಣೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಗಾಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದಾಗ, ಉಬ್ಬಿನೊಳಗಿನ ನಿರ್ವಾತವು ಹಸುವಿನ ಕೆಚ್ಚಲಿನ ಸುತ್ತಲೂ ಕುಸಿತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾದಾಗ ಒಂದು ಮರಿಕರುವು ಕೆಚ್ಚಲಿಗೆ ಬಾಯಿ ಉಜ್ಜುವ ಶೈಲಿಯ ಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ, ಕೆಚ್ಚಲಿನಿಂದ ಹಾಲು ಹೊರಗೆ ಹಿಂಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾತವನ್ನು ಮರು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದಾಗ, ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ರಬ್ಬರಿನ ಉಬ್ಬಿದ ಸ್ಥಿತಿಯು ಸಡಿಲವಾಗಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಹಾಲುಹಿಂಡುವ ಮುಂದಿನ ಆವರ್ತನಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಾಧಾರಣ ಹಸುವು ತನ್ನ ಹಾಲನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಮೂರರಿಂದ ಐದು ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗಿನ ಅವಧಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಹಸುಗಳು ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ನಿಧಾನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ನಿಧಾನವಾಗಿ-ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಹಸುಗಳು ತಮ್ಮೆಲ್ಲಾ ಹಾಲಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸಲು ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗಿನ ಕಾಲಾವಕಾಶವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಹಾಲುಕರೆಯುವ ವೇಗವು ಹಸುವು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಹಾಲಿನ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಗೌಣವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ- ಹಾಲುಕರೆಯುವ ವೇಗವು ಹಾಲಿನ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿದೆ; ಹಾಲಿನ ಪ್ರಮಾಣವು ಹಾಲುಕರೆಯುವ ವೇಗದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಂಶವಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಬಹುಪಾಲು ಹಾಲು ಕರೆಯುವ ಸಾಧನಗಳು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಸುಗಳಿಂದ ಹಾಲು ಕರೆಯುತ್ತವೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿಧಾನವಾಗಿ-ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಹಸುವಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ, ಹಾಲು ಕರೆಯುವ ಸಾಧನಗಳು ಹಸುಗಳ ಒಂದು ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅನೇಕ ಕೃಷಿಕರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಹಸುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಸೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾಲು ತೊಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಒಂದು ಜರಡಿ ಮತ್ತು ಫಲಕ ಶಾಖ ವಿನಿಮಯಕಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ; ಸದರಿ ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ {{convert|42|°F|°C|abbr=on}}ನಷ್ಟು ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಾಲನ್ನು ಕೆಲವು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಪೂರ್ವ-ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಲಿನ ಟ್ರಕ್ಕೊಂದು ಆಗಮಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೊಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹಾಲನ್ನು ಪಂಪ್‌ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಹೈನು ಕಾರ್ಖಾನೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಲು ಅಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಅನೇಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. == ಬೃಹತ್‌‌ ಹೈನುಗಾರಿಕಾ ತಾಣಗಳಿಂದ ಬರುವ ಪ್ರಾಣಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ == [[ಚಿತ್ರ:Confined-animal-feeding-operation.jpg|thumb|ಡೈರಿ CAFO - EPA]] ರಂಜಕದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲಾದಂತೆ, ಸರಿಸುಮಾರು 70,000 ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಪುರಸಭಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರಬಹುದಾದ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ 5,000 ಹಸುಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುವ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣವು ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="dairyspill">{{cite web|url=http://www.dec.ny.gov/press/36942.html|title=DEC Reports: Progress since Marks Dairy Spill|date=2007-08-09|publisher=New York State Department of Environmental Conservation|accessdate=2008-09-26|archive-date=2011-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110315064203/http://www.dec.ny.gov/press/36942.html|url-status=deviated|archivedate=2011-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110315064203/http://www.dec.ny.gov/press/36942.html}}</ref> U.S.ನಲ್ಲಿ, 1,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಸುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೈನು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, ಒಂದು CAFOಗೆ (ಕಾನ್ಸೆಂಟ್ರೇಟೆಡ್‌ ಅನಿಮಲ್‌ ಫೀಡಿಂಗ್‌ ಆಪರೇಷನ್‌‌) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ EPA ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಈಡೇರಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅವು EPA ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.epa.gov/npdes/pubs/sector_table.pdf|format=PDF|title=Regulatory Definitions of Large CAFOs, Medium CAFO, and Small CAFOs|publisher=[[United States Environmental Protection Agency]]|accessdate=2008-09-26|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924094619/http://www.epa.gov/npdes/pubs/sector_table.pdf|url-status=dead}}</ref> ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದ ಸ್ಯಾನ್‌‌ ಜೊವಾಕ್ವಿನ್‌‌ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಬೃಹತ್ತಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೈನುಗಾರಿಕಾ ತಾಣಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಒಂದು ಏಕ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಲವಾರು ಆಧುನಿಕ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಕೋಣೆಗಳ ಸಜ್ಜಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಹೈನುಕೇಂದ್ರವೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಕೋಣೆಯೂ ಸಪಾಟಾಗಿರುವ 3 ಅಥವಾ 4 ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, 1,500 ಅಥವಾ 2,000 ಹಸುಗಳನ್ನು ಅವು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಂದು ದೊಡ್ಡದಾದ ಹೈನುಗಾರಿಕಾ ತಾಣಗಳು, ಸಪಾಟಾಗಿರುವ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಕೋಣೆಗಳ 10 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸರಣಿಯನ್ನು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು 15,000 ಅಥವಾ 20,000 ಹಸುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಈ ಹೈನುಗಾರಿಕಾ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು, ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಏಕ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಹೈನುಕೇಂದ್ರದ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಸುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವಿಕೆಯು, ಗೊಬ್ಬರದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ವಿಲೇವಾರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಸರೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ; ಗೊಬ್ಬರದ ಹರಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಚೆದರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಅಥವಾ ಹಲವಾರು-ಎಕರೆಯಷ್ಟಿರುವ ಮೀಥೇನ್‌‌ ಸಂಗ್ರಾಹಕಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಬೆಳೆ ಭೂಮಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ (ಎಕರೆಗೆ 5 ಅಥವಾ 6 ಹಸುಗಳಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಈ ಗಾತ್ರದ ಹೈನುಗಾರಿಕಾ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಾವಿರ ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು) ಅಗತ್ಯವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಗೊಬ್ಬರ ನಿರ್ವಹಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೀಥೇನ್‌‌ ಅನಿಲದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವೂ ಸಹ ಕಳವಳದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ಈ ಗಾತ್ರದ ಹೈನುಗಾರಿಕಾ ತಾಣಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಬಲ್ಲವು ಮತ್ತು ಸಿಯೆರಾ ಕ್ಲಬ್‌‌ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ರಿಯಾವಾದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಪರಿಸರ ವಾದಿಗಳಿಂದ ಬರಬಹುದಾದ ಗಣನೀಯ ವಿರೋಧಕ್ಕೆ ಅವು ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.<ref>{{cite web|url=http://www.mercedsunstar.com/local/story/13311227p-13939012c.html|title=Joseph Gallo Dies|publisher=''Merced Sun-Star''|accessdate=2008-09-26| archiveurl = https://web.archive.org/web/20080531183221/http://www.mercedsunstar.com/local/story/13311227p-13939012c.html| archivedate = May 31, 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.josephfarms.com/index.php?page=total_integration|title=Total Integration|publisher=Joseph Farms|accessdate=2008-09-26|archive-date=2016-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160610232501/http://www.josephfarms.com/index.php?page=total_integration|url-status=deviated|archivedate=2016-06-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160610232501/http://www.josephfarms.com/index.php?page=total_integration}}</ref> 5,000 ಹಸುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಹೈನುಕೇಂದ್ರವೊಂದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ ಗೊಬ್ಬರದ ಸುರಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ, ಅದರಿಂದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ರಿವರ್‌‌‌ನ {{convert|20|mi|km|adj=on}}ನಷ್ಟು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರದೇಶವು ಮಲಿನಗೊಂಡು ಹಾಗೂ 375,000ದಷ್ಟು ಮೀನುಗಳು ಸತ್ತಾಗ, ಬೃಹತ್‌‌ ಹೈನುಗಾರಿಕಾ ತಾಣಗಳ ಸಂಭಾವ್ಯ ಪ್ರಭಾವವು ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತಾಯಿತು. 2005ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 10ರಂದು, ಗೊಬ್ಬರ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಕೃತಕ ಕೊಳವೊಂದು ಕುಸಿದು, {{convert|3000000|USgal}}ನಷ್ಟು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ರಿವರ್‌ಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು. ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ, ಸದರಿ ಹೈನುಕೇಂದ್ರದ ವಿರುದ್ಧ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಪರಿಸರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯು 2.2 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ಒಂದು ಫೈಸಲಾತಿಯ ಅಥವಾ ಇತ್ಯರ್ಥದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿತು.<ref name="dairyspill"/> ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಸಾಧಾರಣ ಹೈನು ಕೃಷಿಕನು 500 ಹಸುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ಅವುಗಳಿಂದ ಎರಡುಬಾರಿ ಹಾಲುಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಅವಧಿಗೆ ಸುಮಾರು 2 ಗಂಟೆಗಳು ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=August 2010}} ಎಲ್ಲಾ ಹಸುಗಳನ್ನು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಮೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{Clarify||but not in winter, right?|date=August 2010}} ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ಬರುವ ಸಗಣಿ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರವನ್ನು ಅಧಿಕ ಒತ್ತಡದ ಬೃಹತ್ತಾದ ನೀರ್ಕೊಳವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಚರಂಡಿಗಳಿಗೆ ಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಚರಂಡಿಗಳು ತೆರೆದ ತಿಪ್ಪೆಗಳೆಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಘನವಸ್ತುವು ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಇದು ಟ್ರಕ್ಕಿನಿಂದ ತೆಗೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಿಗೆ ಮರಳಲೆಂದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಜೌಗು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಉಪನದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಜಿನುಗಲು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಶುದ್ಧವಾಗಿರುವ ನೀರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಆ ನೀರು ಕನಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣಕ-ದರ್ಜೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುತ್ತಿವೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಮಾಣಕ-ದರ್ಜೆಗಳನ್ನು ಕೃಷಿಕರು ಈಡೇರಿಸಲಿ ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಅವರ ಮೇಲೆ ದಂಡವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಯಮಗಳು ಪದೇಪದೇ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಅಂಥ ಹೈನುಕೇಂದ್ರವು ಮುಚ್ಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಷತ್ತುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಸಿತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಸ್ಥಳೀಕ ಜೌಗುಭೂಮಿಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಪರಿಸರೀಯ ಸಮೂಹಗಳು, ಮತ್ತು ಶಾಲೆಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಗಿಡಗಳನ್ನು ನೆಡುತ್ತವೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳ ಸಮೂಹಗಳೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.{{Citation needed|reason=a lot of this sounds top-of-the-head and local to one area only|date=August 2010}} == ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಬಳಕೆ == {{See|Bovine somatotropin}} ರೀಕಾಂಬಿನೆಂಟ್‌ BST ಅಥವಾ rBGH ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳನ್ನು ಹಸುಗಳ ಒಳಹೊಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿದೆಯಾದರೂ, ಪ್ರಾಣಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯಶಃ ಮಾನವನ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅದು ಬೀರುವ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾಳಜಿಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡೇ ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ, ಜಪಾನ್‌‌, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಇದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು<ref>{{cite web|url=http://www.foodandwaterwatch.org/food/foodsafety/dairy/no-rbgh|title=Say No to rBGH!|publisher=Fodd and Water Watch|accessdate=2008-09-26|archive-date=2008-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080517054550/http://www.foodandwaterwatch.org/food/foodsafety/dairy/no-rbgh|url-status=deviated|archivedate=2008-05-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080517054550/http://www.foodandwaterwatch.org/food/foodsafety/dairy/no-rbgh}}</ref><ref>{{cite web |url=http://onlinejournal.com/artman/publish/article_1447.shtml |title=We're drinking WHAT? U.S. consumers reject milk adulterated with Monsanto's rBST |publisher=Onlinejournal.com |date= |accessdate=2009-08-10 |archive-date=2009-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090610034740/http://onlinejournal.com/artman/publish/article_1447.shtml |url-status=deviated |archivedate=2009-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610034740/http://onlinejournal.com/artman/publish/article_1447.shtml }}</ref> ನಿಷೇಧಿಸಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, USನಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಯಾವುದೇ ನಿಷೇಧವೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 17.2%ನಷ್ಟು ಹೈನು ಹಸುಗಳು ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಉಪಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.aphis.usda.gov/vs/ceah/ncahs/nahms/dairy/dairy07/Dairy2007_PartII.pdf|format=PDF|title=Dairy 2007 Part II: Changes in the U.S. Dairy Cattle Industry, 1991–2007|month=March|year=2007|publisher=Animal and Plant Health Inspection Service|accessdate=2010-01-27|archive-date=2010-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113172353/http://www.aphis.usda.gov/vs/ceah/ncahs/nahms/dairy/dairy07/Dairy2007_PartII.pdf|url-status=deviated|archivedate=2010-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100113172353/http://www.aphis.usda.gov/vs/ceah/ncahs/nahms/dairy/dairy07/Dairy2007_PartII.pdf}}</ref> U.S.ನ ಫುಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡ್ರಗ್‌ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌‌ ಇಲಾಖೆಯು ತಿಳಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಉಪಚರಿಸಲಾದ ಮತ್ತು ಉಪಚರಿಸಲ್ಪಡದ ಹಸುಗಳಿಂದ<ref>{{cite web|url=http://www.cfsan.fda.gov/~lrd/fprbst.html|title=FDA Warns Milk Producers to Remove "Hormone Free" Claims From the Labeling Of Dairy Products |date=2003-02-12|publisher=[[U.S. Food and Drug Administration]]|accessdate=2008-09-26 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080221195731/http://www.cfsan.fda.gov/~lrd/fprbst.html |archivedate = February 21, 2008}}</ref> ಪಡೆಯಲಾದ ಹಾಲುಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ "ಗಣನೀಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ"ವು ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ, ಗ್ರಾಹಕರ ಕುರಿತಾದ ಕಾಳಜಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಹಲವಾರು ಹಾಲು ಖರೀದಿದಾರರು ಮತ್ತು ಮರು-ಮಾರಾಟಗಾರರು rBSTಯನ್ನು ಬಳಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾಲನ್ನು ಖರೀದಿಸದಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{cite news |title=Safeway milk free of bovine hormone |url=http://www.seattlepi.com/business/300596_safeway22.html |publisher=Seattle Post-Intelligencer (via AP) |date=2007-01-22 |accessdate=2008-04-04}}</ref><ref name="north2007"/> <ref name="north2007">{{cite web |url=http://www.organicconsumers.org/articles/article_3773.cfm |title=Safeway & Chipotle Chains Dropping Milk & Dairy Derived from Monsanto's Bovine Growth Hormone |last=North |first=R |accessdate=2008-01-29 |date=2007-01-10 |publisher=[[Oregon Physicians for Social Responsibility]] |archive-date=2014-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141003112555/http://www.organicconsumers.org/articles/article_3773.cfm |url-status=deviated |archivedate=2014-10-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141003112555/http://www.organicconsumers.org/articles/article_3773.cfm }}</ref> <ref>{{cite web |publisher=[[Kroger]] |url=http://www.thekrogerco.com/corpnews/corpnewsinfo_pressreleases_08012007.htm |title=Kroger to complete transition to certified rBST-free milk by early 2008 (press release) |year=2007 |accessdate=2008-01-29 |archive-date=2019-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830034917/https://www.thekrogerco.com/corpnews/corpnewsinfo_pressreleases_08012007.htm |url-status=deviated |archivedate=2019-08-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190830034917/https://www.thekrogerco.com/corpnews/corpnewsinfo_pressreleases_08012007.htm }}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.starbucks.com/aboutus/pressdesc.asp?id=819 |title=Statement and Q&A-Starbucks Completes its Conversion&nbsp;– All U.S. Company-Operated Stores Use Dairy Sourced Without the Use of rBGH |accessdate=2008-04-04 |publisher=Starbucks Corporation |archive-date=2008-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080329000803/http://www.starbucks.com/aboutus/pressdesc.asp?id=819 |url-status=deviated |archivedate=2008-03-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080329000803/http://www.starbucks.com/aboutus/pressdesc.asp?id=819 }}</ref> == ಹಿಂಡಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ == ಪ್ರತಿದಿನವು ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಲನ್ನು ನೀಡುವ ಹಸುಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಹಾಲನ್ನು ಜೋಪಾನಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು, ಆಧುನಿಕ ಹೈನು ಕೃಷಿಕರು ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕವಾದ ಹಾಗೂ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕೊಳಾಯಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅರಸುತ್ತಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು{{Clarify||how many. Maybe too few to evern be here. This is weird|date=August 2010}} ಕೃಷಿಕರು ಪ್ರತಿದಿನ ಕೇವಲ ಒಂದುಬಾರಿ ಮಾತ್ರವೇ ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಪರಿಪಾಠವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿರಾಮ ಸಮಯವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಸಲುವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಚವೇ{{Citation needed|reason=need really good source for "slight". I have never heard of anybody doing this. Probably for good reason|date=August 2010}} ಕಡಿತಮಾಡಿದ ಫಲವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾದ ಹಾಲನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬೇಸಿಗೆ ತಿಂಗಳುಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ದಿನ ಹಾಗೂ ರಾತ್ರಿಯ ಎರಡೂ ವೇಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಸುಗಳನ್ನು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಯಿಸಲು ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಹಾಲು ಕರೆಯಲೆಂದು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯೊಳಗೆ ಕರೆತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ{{Clarify||what percent or number?|date=August 2010}} ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ರಚನೆಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗೆ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗದ ಗಾಳಿ-ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಅಳವಡಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಗಾಳಿ-ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅತೀವವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ರಚನೆಯ ಎರಡೂ ತುದಿಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಂಪು ಗಾಳಿಯು ಕಟ್ಟಡದ ಮೂಲಕ ಪಸರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬಗೆಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೃಷಿಕರು ಬೇಸಿಗೆ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬಿಸಿಲುಗಂದು{{Clarify|date=August 2010}} ಸಮಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಕೆಚ್ಚಲುಗಳಿಗೆ ಆಗುವ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು, ಹಸುಗಳನ್ನು ಒಳಗಡೆ ಇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಳಿಗಾಲದ ತಿಂಗಳುಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಸುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬಹುದು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಶರೀರ-ಶಾಖದಿಂದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯು ಬೆಚ್ಚಗಾಗುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ, ಹಸುಗಳಿಂದ ಶಾಖವು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುವುದರಿಂದಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಗಾಳಿ-ಬೆಳಕಿನ ಅಗತ್ಯವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ{{Clarify||vague|date=August 2010}} ಆಧುನಿಕ ಸೌಕರ್ಯಗಳು, ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸೌಕರ್ಯಗಳು, ಹಿಂಡಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸರಾಗಗೊಳಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಒಳಗಡೆಯೇ ಇರಿಸುತ್ತವೆ. ಆಶ್ರಯವು ಮಳಿಗೆಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿರಬಹುದು (UKಯಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಹಸುವಿನ ಕಿರುಕೋಣೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ಹಸುವಿನ ಮಳಿಗೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪರಿಮಾಣ ಅಥವಾ ಆಯಾಮಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಲಭ್ಯವಿದೆ, ಮತ್ತು ಬಹುಪಾಲು ಆಶ್ರಯವು ಗತಕಾಲದ್ದಾಗಿರಬಹುದು; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅದು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದೆ.{{Citation needed|reason=vague|date=August 2010}} ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಂಥ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ ಗೋಳದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಹಸುಗಳು ತಮ್ಮ ಬಹುಪಾಲು ಸಮಯವನ್ನು ಹೊರಗಡೆ ಮೇಯುವಲ್ಲಿಯೇ ಕಳೆಯುತ್ತವಾದರೂ, ಹುಲ್ಲಿನ ಲಭ್ಯತೆಯು ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಕೊರತೆಯನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Shaw">ಷಾ, ಜಾನ್‌ H., ಕಾಲಿನ್ಸ್‌‌, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ, ಕಾಲಿನ್ಸ್‌‌, ಸಿಡ್ನಿ, 1984, ISBN 000217315-8</ref> NZನಲ್ಲಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪೂರಕ-ಪಶು ಆಹಾರಗಳೆಂದರೆ ಒಣಹುಲ್ಲು, ಹಗೇವಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಟ್ಟ ಮೇವು ಅಥವಾ ಬೀಸಿದ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ.NZನಲ್ಲಿ, ತುಳಿದುಹಾಕುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಪಶು ಆಹಾರದ ನಷ್ಟವಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು, ಒಂದು ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಹಸುಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.NZನಲ್ಲಿ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಚಳಿಗಾಲದ ಹಸಿಹುಲ್ಲನ್ನು ನಿಗದಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಗುರ ತೂಕದ, ಒಯ್ಯಬಹುದಾದ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಬ್ರೇಕ್‌ನ ಪೋಷಕ ಬೇಲಿಗಳಿಂದ ಇದು ಜಾಗರೂಕವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅವು ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕನಿಂದ ಚಾಲಿಸಲ್ಪಡಬಹುದಾದ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಬಲದಿಂದ ಓಡುತ್ತವೆ. ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗಬೇಕೆಂದರೆ ಹಸುವು ಕ್ಷೀರೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ (ಕೆಚ್ಚಲಿನಲ್ಲಿ ಹಾಲು ಒಸರುವಿಕೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ) ಇರುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಈ ಸ್ಥಿತಿಯು ಹಸುವು ಕರುವೊಂದಕ್ಕೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಒದಗಿಸ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಾಧಾನ, ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆ, ಹೆರಿಗೆ, ಮತ್ತು ಮೊಲೆಹಾಲು ಒಸರುವುದರ ಆವರ್ತನ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುವ, ಕರುಹಾಕುವಿಕೆಯ ಮುಂಚಿನ ಕೆಲವು ವಾರಗಳ "ಶುಷ್ಕ" ಅವಧಿಯು ಕೆಚ್ಚಲು ಅಂಗಾಂಶವು ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೈನುಕೇಂದ್ರದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ಕರುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಹೋರಿ ಕರುಗಳು ಒಂದೋ ಬೀಜ ಒಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ದನದ ಮಾಂಸದ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೋರಿಗರುಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಕರುವಿನ ಮಾಂಸಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲಾದವುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. == ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮ == ಹೈನು ಹಸುಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಕಾಯಿಲೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಕೆಚ್ಚಲಿನ ಉರಿಯೂತ, ಗರ್ಭಕೋಶದ ಒಳಪೊರೆಯ ಉರಿಯೂತ ಮತ್ತು ಬೆರಳಿನ ಚರ್ಮದ ಉರಿಯೂತ), ಚಯಾಪಚಯಿ ಕಾಯಿಲೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಹಾಲು ಜ್ವರ ಮತ್ತು ಕೀಟೋನ್‌ ಹೆಚ್ಚಳ) ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪರಿಸರದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಗಾಯಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಗೊರಸು ಮತ್ತು ಚಂಚುಕೀಲಿನ ಅಂಗಹಾನಿಗಳು).<ref>‌‌ರುಶೆನ್, J., ಡೆ ಪ್ಯಾಸಿಲ್ಲೆ, A. M., ವಾನ್‌‌ ಕೇಸರ್‌‌ಲಿಂಕ್‌‌, M. A. G., &amp; ವೆಯರಿ, D. M. (2008). ದಿ ವೆಲ್‌ಫೇರ್‌ ಆಫ್‌ ಕ್ಯಾಟ್ಲ್‌‌. ಅನಿಮಲ್‌ ವೆಲ್‌ಫೇರ್‌,‌ ಸಂಪುಟ 5. ಬರ್ಲಿನ್‌‌: ಸ್ಪ್ರಿಂಗರ್‌‌ ವೆರ್ಲಾಗ್‌‌. ಪುಟಗಳು 21-35.</ref> ಕುಂಟುವಿಕೆಯು ಹೈನು ಹಸುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇರುವ, ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪ್ರಾಣಿ ಯೋಗಕ್ಷೇಮದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="ಇಬಿಡ್‌">ಇಬಿಡ್‌</ref><ref>‌‌ಫ್ರೇಸರ್, A.F. ಮತ್ತು D.M/ ಬ್ರೂಮ್‌‌. 1990. ಫಾರ್ಮ್‌ ಅನಿಮಲ್‌ ವೆಲ್‌ಫೇರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಬಿಹೇವಿಯರ್‌ (3ನೇ ಆವೃತ್ತಿ) ಲಂಡನ್‌‌: ಬೈಲಿಯೆರೆ ಟಿಂಡಾಲ್‌‌. ಪುಟಗಳು 355-356.</ref><ref>ಗ್ರೀನೌ, P.R. ಬೊವೀನ್‌ ಲ್ಯಾಮಿನೈಟಿಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಲೇಮ್‌ನೆಸ್‌: ಎ ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌-ಆನ್‌ ಅಪ್ರೋಚ್‌. 2007. ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌: ಸೌಂಡರ್ಸ್‌‌. ಪುಟ 3.</ref><ref>‌ಇನ್‌ವೈಟೆಡ್‌ ರಿವ್ಯೂ: ದಿ ವೆಲ್‌ಫೇರ್‌ ಆಫ್‌ ಡೈರಿ ಕ್ಯಾಟ್ಲ್‌- ಕೀ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ರೋಲ್‌ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸ್. M.A.G. ವಾನ್‌‌ ಕೇಸರ್‌‌ಲಿಂಕ್‌‌, J. ರುಶೆನ್‌‌, A.M. ಡೆ ಪ್ಯಾಸಿಲ್ಲೆ, ಮತ್ತು D.M. ವೆಯರಿ. J. ಡೈರಿ ಸೈನ್ಸ್‌ 92 :4101–4111.</ref> ಅನೇಕ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಇಂದು ಉಂಟಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದು, ಗೊರಸು ಅಂಗಾಂಶದ ಸೋಂಕುಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಚರ್ಮದ ಉರಿಯೂತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ [[ಶಿಲೀಂಧ್ರ]] ಸೋಂಕುಗಳು) ಮತ್ತು ಮೂಗೇಟಾಗುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಅಂಗಹಾನಿಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಗೊರಸಿನ ಹುಣ್ಣುಗಳು ಅಥವಾ ರಕ್ತಸ್ರಾವ) ಉಂಟುಮಾಡುವ ಶಾರೀರಿಕ ಹಾನಿಯು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name="ಇಬಿಡ್‌"/> ಆಧುನಿಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹೈನು ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಆಶ್ರಯದ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು (ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನ ನೆಲಗಳು, ಮೇಯಿಸುವುದಕ್ಕಿರುವ ಸೀಮಿತ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಟತೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವ ತಳದ-ಮಳಿಗೆ ವಿನ್ಯಾಸದಂಥವು) ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಅಂಶಗಳೆಂದು<ref>‌‌ಕುಕ್, N.B., ಮತ್ತು K.V. ನೋರ್ಡ್‌ಲಂಡ್‌. 2009. ರಿವ್ಯೂ: ದಿ ಇನ್‌ಫ್ಲುಯೆನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್‌ ಆನ್‌ ಡೈರಿ ಕೌ ಬಿಹೇವಿಯರ್‌, ಕ್ಲಾ ಹೆಲ್ತ್‌ ಅಂಡ್‌ ಹರ್ಡ್‌ ಲೇಮ್‌ನೆಸ್‌ ಡೈನಮಿಕ್ಸ್‌. ವೆಟ್. J. 179:360–369.</ref> ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಚಿಕ್ಕ ಹೈನುಕೇಂದ್ರಗಳೂ ಸಹ ಉನ್ನತ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಬಲ್ಲವಾಗಿವೆ.<ref>‌‌ಗಿತಾವ್, T, ಮೆಕ್‌ಡರ್ಮಾಟ್‌, J.J. ಮತ್ತು ಬಿಯುಕಿ, S.M. 1996. ಪ್ರವೇಲೆನ್ಸ್‌, ಇನ್ಸಿಡೆನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿಸ್ಕ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಲೇಮ್‌ನೆಸ್‌ ಇನ್‌ ಡೈರಿ ಕ್ಯಾಟ್ಲ್‌ ಇನ್‌ ಸ್ಮಾಲ್‌-ಸ್ಕೇಲ್‌ ಫಾರ್ಮ್ಸ್‌ ಇಂಕಿಕುಯು ಡಿವಿಷನ್‌, ಕೀನ್ಯಾ. ಪ್ರಿವೆಂಟಿವ್‌ ವೆಟರ್ನರಿ ಮೆಡಿಸಿನ್‌. 28: 101-115.</ref> == ಮಾರುಕಟ್ಟೆ == [[ಚಿತ್ರ:Dairy.JPG|thumb|500px|ನ್ಯೂ ಸೌತ್‌ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಕೊಂಬೊಯ್ನ್‌ನ ಹೈನು ಕೇಂದ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿರುವ ಹಾಲ್‌‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಹಸುಗಳು]] ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಹೈನು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ ಬದಲಾವಣೆಯು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಬೃಹತ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕರೆನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳು ಇದರ ಬಹುಪಾಲನ್ನು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಮಾಡಿದರೆ, ಇತರ ದೇಶಗಳು (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌) ತಮ್ಮ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌‌ ಶೇಕಡಾವಾರು ಭಾಗವನ್ನು ರಫ್ತುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆಂತರಿಕ ಬಳಕೆಯು ಅನೇಕವೇಳೆ [[ದ್ರವ]] ಹಾಲಿನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರದ ಬಹುಭಾಗವು ಹಾಲಿನ ಪುಡಿಯಂಥ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೈನು ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿದೆ. ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಭಾರತವು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಿದ್ದರೆ, [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌]],<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601081&sid=a4O5KrquIb90|title=N.Z. Forecasts Fall in Dairy Prices Through 2009 |last=Evans |first=Gavin |date=2008-08-04 |publisher=Bloomberg.com|accessdate=2008-09-26}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.marketnewzealand.com/MNZ/aboutNZ/sectors/14713.aspx{{Dead link|date=July 2009}}|title=New Zealand Dairy Industry |publisher=MarketNewZealand.com |accessdate=2008-09-26}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರನಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನ್‌‌]] ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಆಮದುದಾರನಾಗಿದೆ. {| class="wikitable" border="1" |+ ಪ್ರಪಂಚದ ಉತ್ಪಾದನೆ ! ಶ್ರೇಣಿ ! ದೇಶ ! ಉತ್ಪಾದನೆ (10⁹ಕಿ.ಗ್ರಾಂ./ವರ್ಷಕ್ಕೆ)<ref>[http://www.ifcnnetwork.org/media/bilder/inhalt/Output/Press-rele-changed.pdf]{{Dead link|date=August 2009}}</ref> |- | 1 | {{flag|India}} | 114.4 |- | 2 | {{flag|United States}} | 79.3 |- | 3 | {{flag|Pakistan}} | 35.2 (ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ) |- | 4 | {{flag|China}} | 32.5 |- | 5 | {{flag|Germany}} | 28.5 |- | 6 | {{flag|Russia}} | 28.5 |- | 7 | {{flag|Brazil}} | 26.2 |- | 8 | {{flag|France}} | 24.2 |- | 9 | {{flag|New Zealand}} | 17.3 |- | 10 | {{flag|United Kingdom}} | 13.9 |- | 11 | {{flag|Ukraine}} | 12.2 |- | 12 | {{flag|Poland}} | 12 |- | 13 | {{flag|Netherlands}} | 11.5 |- | 14 | {{flag|Italy}} | 11.0 |- | 15 | {{flag|Turkey}} | 10.6 |- | 16 | {{flag|Mexico}} | 10.2 |- | 17 | {{flag|Australia}} | 9.6 |- | 18 | {{flag|Egypt}} | 8.7 |- | 19 | {{flag|Argentina}} | 8.5 |- | 20 | {{flag|Canada}} | 8.1 |} === ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ === [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ವು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, 2003ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 143.7 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಅದು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಈಗಿನ 25 ಸದಸ್ಯ ದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು 122 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿರುವ ಮೂಲ 15 ಸದಸ್ಯ ದೇಶಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳಾಗಿ, ಹಾಗೂ 21.7 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿರುವ ಹೊಸ 10 ದೇಶಗಳ, ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಹಿಂದಿನ ಐರೋಪ್ಯ ದೇಶಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳಾಗಿ ಮತ್ತೆ ವಿಭಜಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೃಷಿಯ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಹೈನು ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಅತೀವವಾಗಿ ಆಕಾರಗೆಟ್ಟಿದೆ; ಸದರಿ ಕೃಷಿಯ ಕಾರ್ಯನೀತಿಗೆ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನುದಾನವು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೆ, ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪಾಲುಗಳಿಗೆ ಈಡಾಗಿದೆ. {| class="wikitable" border="1" |- ! ಶ್ರೇಣಿ ! ದೇಶ ! ಉತ್ಪಾದನೆ (10⁹ಕಿ.ಗ್ರಾಂ./ವರ್ಷಕ್ಕೆ)<ref>{{Cite document |url=http://www.mdcdatum.org.uk/MilkSupply/euproduction.html |title=Production of cow's milk and milk deliveries to dairies, European union by country |year=2003 |publisher=MDC Datum |accessdate=2007-10-29 |postscript=<!--None-->| archiveurl = https://web.archive.org/web/20071016234522/http://mdcdatum.org.uk/MilkSupply/euproduction.html| archivedate = October 16, 2007}}</ref> |- | 1 | {{flag|Germany}} | 28.5 |- | 2 | {{flag|France}} | 24.6 |- | 3 | {{flag|United Kingdom}} | 15.0 |- | 4 | {{flag|Poland}} | 11.9 |- | 5 | {{flag|Netherlands}} | 11.0 |- | 6 | {{flag|Italy}} | 10.8 |- | 7 | {{flag|Spain}} | 6.6 |- | 8 | {{flag|Ireland}} | 5.4 |- | 9 | {{flag|Denmark}} | 4.7 |- | 10 | {{flag|Sweden}} | 3.2 |- | 11 | {{flag|Austria}} | 3.2 |- | 12 | {{flag|Belgium}} | 3.1 |- | 13 | {{flag|Czech Republic}} | 2.7 |- | 14 | {{flag|Finland}} | 2.5 |- | 15 | {{flag|Hungary}} | 1.9 |- | 16 | {{flag|Portugal}} | 1.9 |- | 17 | {{flag|Lithuania}} | 1.8 |} === ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು === [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಟ್ಟು ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿರುವ ಐದು ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಹೈನು ಸಂಸ್ಥಾನಗಳೆಂದರೆ, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]],<ref>{{cite news| url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3846/is_200308/ai_n9269242/ | work=Dairy Field | title=California: Leading the nation in dairy production | year=2003}}</ref> [[ವಿಸ್ಕೊನ್‌ಸಿನ್|ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌]], [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]], ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ಮತ್ತು ಇದಾಹೊ.<ref>[https://web.archive.org/web/20100321075759/http://www.agcensus.usda.gov/Publications/2007/Online_Highlights/Fact_Sheets/cattle_and_milk_production.pdf]</ref> [[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಫ್ಲೋರಿಡಾ]], ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾ, ಓಹಿಯೊ ಮತ್ತು ವೆರ್ಮಾಂಟ್‌ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯೂ ಸಹ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.dairyfarmingtoday.org/DairyFarmingToday/Learn-More/Facts-And-Figures/#State%20Statistics|title=Facts and Figures|year=2010|publisher=Dairy Farming Today|accessdate=2010-07-17 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080527041829/http://www.dairyfarmingtoday.org/DairyFarmingToday/Learn-More/Facts-And-Figures/#State%20Statistics |archivedate = May 27, 2008}}</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 65,000 ಹೈನು ಕೇಂದ್ರಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite news |title=Congressional caucus formed to address dairy policy |author= |newspaper=Southwest Farm Press |date=April 6, 2006 |url=http://southwestfarmpress.com/news/06-04-06-caucua-formed-dairy |access-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14, 2010 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100813015654/http://southwestfarmpress.com/news/06-04-06-caucua-formed-dairy/ |url-status=dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅತೀವವಾದ ಅವಲಂಬನೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 8,500 ಹೈನುಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು 555,000 ಹೈನು ಹಸುಗಳಿವೆ. ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುವ ಹಾಲಿನಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಸುಮಾರು 1.5 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಹೈನು ಆದಾಯವು ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪೂರ್ವತೀರದ ಮೇಲ್ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಹಾಲು ಮಾರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.centerfordairyexcellence.org/index.php/pennsylvania-dairy-industry-overview.html|title=Overview of Pennsylvania's Dairy Industry|publisher=Center for Dairy Excellence|accessdate=2008-09-26|archive-date=2008-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20081121092329/http://www.centerfordairyexcellence.org/index.php/pennsylvania-dairy-industry-overview.html|url-status=deviated|archivedate=2008-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081121092329/http://www.centerfordairyexcellence.org/index.php/pennsylvania-dairy-industry-overview.html}}</ref> 2009ರಲ್ಲಿ ಹಾಲಿನ ಬೆಲೆಗಳು ಕುಸಿದವು. ದೇಶದ ಹಾಲಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ 40%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಡೀನ್‌ ಫುಡ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಬರ್ನೀ ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಸೆನೆಟ್‌ ಸದಸ್ಯ ಆರೋಪಿಸಿದ. ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ವಿರೋಧಿ ತನಿಖೆಯೊಂದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವಂತೆ ಆತ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಇಲಾಖೆಗೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದ.<ref>{{cite news | first=Dan | last=McLean | title=Dean Foods snubs Sanders | url=| work= | publisher=Burlington Free Press | location=Burlington, Vermont | pages= 1A | date=28 July 2009 | id= | accessdate=}}</ref> ದೇಶದ ಕಚ್ಚಾ ಹಾಲಿನ ಪೈಕಿಯ 15%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ತಾನು ಖರೀದಿಸುವುದಾಗಿ ಡೀನ್‌ ಫುಡ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news | first=Associated Press | last= | title=Milk processors under fire | url=| work= | publisher=Burlington Free Press | location=Burlington, Vermont | pages= 1B | date=20 September 2009 | id= | accessdate=}}</ref> == ಸ್ಪರ್ಧೆ == ಹಾಲಿನ ಬಳಕೆಮಾಡುವ ಬಹುಪಾಲು ದೇಶಗಳು ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಹೈನುಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಹಾಲನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಬಹುಪಾಲು ದೇಶಗಳು, ವಿದೇಶಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ {{Citation needed|date=February 2007}} ಸ್ವದೇಶಿ ಉತ್ಪಾದಕರನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಗಣನೀಯ ಅನುದಾನಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ; ಆದರೆ, ಹೈನು ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಅಗಾಧವಾಗಿ ರಫ್ತುಮಾಡುತ್ತಿರುವ ದೇಶವಾದ [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌]], ಹೈನು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಅನುದಾನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ.<ref>http://www.cato.org/pub_display.php?pub_id=3411</ref> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಹಸುಗಳ ಹಾಲುಕರೆಯುವಿಕೆಯು ಒಂದು ತೀವ್ರ-ಪ್ರಯಾಸದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಈಗಲೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ಡಜನ್‌‌ನಷ್ಟಿರುವ ಹಸುಗಳ ಹಾಲುಕರೆಯಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಿಗಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಚಿಕ್ಕ ಹೈನುಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ಜನರ ಅಗತ್ಯ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಅನೇಕ ಹೈನುಕೇಂದ್ರಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಈ ನೌಕರರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೈನುಕೇಂದ್ರದವರ ಕುಟುಂಬದ ಮಕ್ಕಳೇ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಹೀಗಾಗಿ "ಕುಟುಂಬದ ಹೈನುಕೇಂದ್ರ" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಂಥ ಕೈಗಾರಿಕೀಕೃತ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, "ಕುಟುಂಬದ ಹೈನು ಕೇಂದ್ರಗಳ" ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಮರುವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಬಹುಪಾಲು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ನೂರಾರು ಹಸುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಹೈನುಕೇಂದ್ರಗಳು ಬೃಹತ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಲನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ದೊಡ್ಡದಾದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುವ ಹೈನು ಕೇಂದ್ರಗಳು ಹಾಲಿನ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ತೀವ್ರ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿವೆ; ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ, "ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ" ಸ್ವರೂಪದ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಹೈನು ಕೇಂದ್ರಗಳು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಇಕ್ವಿಟಿ ಅಥವಾ ನಗದು ಹರಿವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಬೃಹತ್‌‌ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೈನುಕೇಂದ್ರಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಹೈನುಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಅವುಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬಂಥ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ರಹಿಕೆಯು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ತಪ್ಪುಗ್ರಹಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಪ್ರಮಾಣದ ಮಿತವ್ಯಯಗಳ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅನೇಕ ಚಿಕ್ಕ ಕುಟುಂಬದ ಹೈನುಕೇಂದ್ರಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಮಾಲೀಕರ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯಂಥ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸರಳೀಕರಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಅವು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=April 2007}} 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದ ಬೃಹತ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಯಂತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಹಾಲಿನ ಮಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಡಜನ್‌‌ನಷ್ಟು ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಹಸುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು.{{Citation needed|date=November 2009}} ಇಂದು ಹಾಲಿನ ವ್ಯವಹಾರವು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕೆಂದಿದ್ದರೆ, ಬಹುಪಾಲು ಹೈನುಗಾರಿಕಾ ತಾಣಗಳು ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಹಾಲುಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ನೂರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಸುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ; ಇಂಥ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಇತರ ಹಸುಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಕರುಗಳು "ಹಾಲುಕೊಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ" ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಹಿಂಡನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದು ಕಾಯುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಹಿಂಡಿನ ಸರಾಸರಿ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು 350 ಹಸುಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=November 2009}} USನಲ್ಲಿ ಹಿಂಡಿನ ಗಾತ್ರವು ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದು 1,200 ಹಸುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್‌‌ ಹೈನುಕೇಂದ್ರಗಳು ಸಾಧಾರಣ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ಹಿಂಡಿನ ಗಾತ್ರವು ಸರಿಸುಮಾರು 50ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿನ ಭೂನೆಲೆಯು ಹಿಂಡಿನ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. U.S.ನಲ್ಲಿನ ಸರಾಸರಿ ಹಿಂಡಿನ ಗಾತ್ರವು ಪ್ರತಿ ಹೈನುಕೇಂದ್ರಕ್ಕೂ ಸುಮಾರು ಒಂದು ನೂರು ಹಸುಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=November 2009}} ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ, ಚಿಕಾಗೊ ಮರ್ಕೆಂಟೈಲ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿನ ಭಾರೀ ಹೈನು ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಖರೀದಿದಾರರು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಡೀನ್‌ ಫುಡ್ಸ್‌, ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌‌, ಮತ್ತು ಇತರರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯಗಳ ಕುರಿತಾದ ಕಾಳಜಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ; ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಾರರು ಮತ್ತು ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ದಾಖಲಾರ್ಹ ಲಾಭಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ, ಅಮೆರಿಕಾದ ಹೈನು ಕೇಂದ್ರಗಳು ಅತೀವವಾದ ಬೆಲೆ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿರುವ ಏರಿಳಿತಗಳಿಂದ ನರಳಿದ್ದೇ ಈ ಕಾಳಜಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಅನೇಕರು ಊಹೆ ಕಟ್ಟುವ ಪ್ರಕಾರ, ಗಿಣ್ಣಿನ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಾರರಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾಲು ಪ್ರೋಟೀನು ಸಾಂದ್ರಣದ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಆಮದುಗಳು ಕೃತಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ; ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಒಂದು ಅತೀವವಾಗಿ ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಉದ್ಯಮ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡ ಈ ವ್ಯವಹಾರ ವಲಯದಲ್ಲಿ, ಬಲವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಆದ್ಯಂತ ಸಂಘಟನೆಗಾಗಿ ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಇದು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * ಆಲ್ಫ ಲಾವಲ್‌‌ * ಡೆಲಾವಲ್‌‌ * ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ * ಹೈನು * ಹೈನು ಹಸುಗಳು * ಹೈನು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು * ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ * ಕುಟುಂಬದ ಹೈನುಕೇಂದ್ರ * [[ಹಾಲು]] * ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತೀವ್ರಸ್ವರೂಪದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ * ಉಬ್ರೆ ಬ್ಲಾಂಕಾ: ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಾಲನ್ನು-ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಒಂದು ಹಸು * ಕರುವಿನ ಮಾಂಸ * ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪಶುಪಾಲನ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೇಲಿನ ವಿದ್ಯುಚ್ಚಕ್ತಿಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿತ್ವ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Ibid|date=July 2010}} {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Dairy farming}} * [https://web.archive.org/web/20080227150523/http://agriculture.technomuses.ca/english/collections_research/pdf/Dayring_ENG.pdf ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿನ ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯ ಇತಿಹಾಸ] {{DEFAULTSORT:Dairy Farming}} [[ವರ್ಗ:ಹೈನುಗಾರಿಕೆ]] [[ವರ್ಗ:ಹಾಲು]] [[ವರ್ಗ:ಪಶು]] [[de:Milchproduktion]] [[en:Dairy farming]] [[fr:Élevage laitier]] [[he:רפת]] [[nl:Melkveehouderij]] 3ckkzz0qgwvfgph4o3gj3a60sk17rfs 0 25534 1373419 1373130 2026-05-15T06:44:52Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373419 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commonwealth Games India |games=2010 |competitors= 619 |sports= |officials= |flagbearer= Opening: [[Abhinav Bindra]]<ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/114834/India/cwg-opening-bindra-to-be-flag-bearer.html|title=CWG opening: Bindra to be flag bearer|publisher=[[India Today]]|accessdate=2010-10-05|date=2010-10-02}}</ref><br />Closing: [[Gagan Narang]] |gold= 38 |silver= 27 |bronze= 36 |rank=2 }} India is [[2010 Commonwealth Games|hosting]] and competing in the [[2010 Commonwealth Games]] being held in [[Delhi]]. India won 101 medals in total, including 38 Gold medals, which was enough to finish Games at second position behind Australia and just ahead of [[England]]. For the first time in history of Games India won over 100 medals in total. After 52 years India won Gold in Athletics, [[Krishna Poonia]] won Gold in [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Women's discus throw|Women's discus throw]]. For the first time in history of Games , India won a medal in [[Gymnastics]], where [[Ashish Kumar]] won Silver and Bronze. == Medals Summary == {{flaglink|India|at the 2010 Commonwealth Games}} {{clr}} {| style="font-size:95%;" |- style="text-align:center;" | style="width:33%; "| | style="width:33%; "| | style="width:33%; "| |- valign="top" | {| class="wikitable" style="margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="background:#efefef;" !colspan=5|'''Medals by sport''' |- align=center |'''Sport''' !bgcolor=#f7f6a8|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg|alt=gold|link=]] !bgcolor=#dce5e5|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg|alt=silver|link=]] !bgcolor=#ffdab9|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg|alt=bronze|link=]] !'''Total''' |- align=center |align=left|[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]]||bgcolor=#f7f6a8|14||bgcolor=#dce5e5|11||bgcolor=#ffdab9|5||30 |- align=center |align=left|[[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games|Wrestling]]||bgcolor=#f7f6a8|10||bgcolor=#dce5e5|5||bgcolor=#ffdab9|4||19 |- align=center |align=left|[[Archery at the 2010 Commonwealth Games|Archery]]||bgcolor=#f7f6a8|3||bgcolor=#dce5e5|1||bgcolor=#ffdab9|4||8 |- align=center |align=left|[[Boxing at the 2010 Commonwealth Games|Boxing]]||bgcolor=#f7f6a8|3||bgcolor=#dce5e5|0||bgcolor=#ffdab9|4||7 |- align=center |align=left|[[Athletics at the 2010 Commonwealth Games|Athletics]]||bgcolor=#f7f6a8|2||bgcolor=#dce5e5|3||bgcolor=#ffdab9|7||12 |- align=center |align=left|[[Weightlifting at the 2010 Commonwealth Games|Weightlifting]] ||bgcolor=#f7f6a8 |2||bgcolor=#dce5e5 |2||bgcolor=#ffdab9 |4||8 |- align=center |align=left|[[Badminton at the 2010 Commonwealth Games|Badminton]]||bgcolor=#f7f6a8|2||bgcolor=#dce5e5|1||bgcolor=#ffdab9|1||4 |- align=center |align=left|[[Table tennis at the 2010 Commonwealth Games|Table tennis]]||bgcolor=#f7f6a8|1||bgcolor=#dce5e5|1||bgcolor=#ffdab9|3||5 |- align=center |align=left|[[Tennis at the 2010 Commonwealth Games|Tennis]]||bgcolor=#f7f6a8|1||bgcolor=#dce5e5|1||bgcolor=#ffdab9|2||4 |- align=center |align=left|[[Gymnastics at the 2010 Commonwealth Games|Gymnastics]]||bgcolor=#f7f6a8|0||bgcolor=#dce5e5|1||bgcolor=#ffdab9|1||2 |- align=center |align=left|[[Hockey at the 2010 Commonwealth Games|Hockey]]||bgcolor=#f7f6a8|0||bgcolor=#dce5e5|1||bgcolor=#ffdab9|0||1 |- align=center |align=left|[[Aquatics at the 2010 Commonwealth Games|Aquatics]]||bgcolor=#f7f6a8|0||bgcolor=#dce5e5|0||bgcolor=#ffdab9|1||1 |- align=center |align=left|[[Cycling at the 2010 Commonwealth Games|Cycling]]||bgcolor=#f7f6a8|0||bgcolor=#dce5e5|0||bgcolor=#ffdab9|0||0 |- align=center |align=left|[[Lawn bowls at the 2010 Commonwealth Games|Lawn bowls]]||bgcolor=#f7f6a8|0||bgcolor=#dce5e5|0||bgcolor=#ffdab9|0||0 |- align=center |align=left|[[Netball at the 2010 Commonwealth Games|Netball]]||bgcolor=#f7f6a8|0||bgcolor=#dce5e5|0||bgcolor=#ffdab9|0||0 |- align=center |align=left|[[Rugby sevens at the 2010 Commonwealth Games|Rugby sevens]]||bgcolor=#f7f6a8|0||bgcolor=#dce5e5|0||bgcolor=#ffdab9|0||0 |- align=center |align=left|[[Cycling at the 2010 Commonwealth Games|Squash]]||bgcolor=#f7f6a8|0||bgcolor=#dce5e5|0||bgcolor=#ffdab9|0||0 |- align=center !bgcolor=#efefef|'''Total|''' ! style="background:gold;" |'''38''' ! style="background:silver;" |'''27''' ! style="background:#c96;"|'''36''' |'''101''' |} | {| class="wikitable" style="margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="background:#efefef;" !colspan=7|'''Medals by date''' |- style="text-align:center;" |'''Day''' |'''Date''' | style="background:#F7F6A8;" |[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] | style="background:#DCE5E5;" |[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] | style="background:#FFDAB9;" |[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |'''Total''' |- style="text-align:center;" |Day 1 |4th | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |2 | style="background:#FFDAB9;" |2 |'''4''' |- style="text-align:center;" |Day 2 |5th | style="background:#F7F6A8;" |5 | style="background:#DCE5E5;" |2 | style="background:#FFDAB9;" |0 |'''7''' |- style="text-align:center;" |Day 3 |6th | style="background:#F7F6A8;" |6 | style="background:#DCE5E5;" |4 | style="background:#FFDAB9;" |3 |'''13''' |- style="text-align:center;" |Day 4 |7th | style="background:#F7F6A8;" |3 | style="background:#DCE5E5;" |3 | style="background:#FFDAB9;" |4 |'''10''' |- style="text-align:center;" |Day 5 |8th | style="background:#F7F6A8;" |6 | style="background:#DCE5E5;" |5 | style="background:#FFDAB9;" |3 |'''14''' |- style="text-align:center;" |Day 6 |9th | style="background:#F7F6A8;" |4 | style="background:#DCE5E5;" |1 | style="background:#FFDAB9;" |5 |'''10''' |- style="text-align:center;" |Day 7 |10th | style="background:#F7F6A8;" |5 | style="background:#DCE5E5;" |5 | style="background:#FFDAB9;" |5 |'''15''' |- style="text-align:center;" |Day 8 |11th | style="background:#F7F6A8;" |1 | style="background:#DCE5E5;" |1 | style="background:#FFDAB9;" |6 |'''8''' |- style="text-align:center;" |Day 9 |12th | style="background:#F7F6A8;" |2 | style="background:#DCE5E5;" |2 | style="background:#FFDAB9;" |4 |'''8''' |- style="text-align:center;" |Day 10 |13th | style="background:#F7F6A8;" |4 | style="background:#DCE5E5;" |1 | style="background:#FFDAB9;" |2 |'''7''' |- style="text-align:center;" |Day 11 |14th | style="background:#F7F6A8;" |2 | style="background:#DCE5E5;" |1 | style="background:#FFDAB9;" |2 |'''5''' |- !colspan="2"|'''Total''' ! style="background:gold;" |'''38''' ! style="background:silver;" |'''27''' ! style="background:#c96;"|'''36''' !'''101''' |} | {| class="wikitable" style="margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="background:#efefef;" !colspan=7|'''Multiple medalists''' |- align=center |'''Name''' |'''Sport''' |[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |'''Total''' |- align=center |align=left|[[Gagan Narang]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |4 |0 |0 |'''4''' |- align=center |align=left|[[Omkar Singh]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |3 |1 |0 |'''4''' |- align=center |align=left|[[Vijay Kumar (sport shooter)|Vijay Kumar]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |3 |1 |0 |'''4''' |- align=center |align=left|[[Gurpreet Singh (shooter)|Gurpreet Singh]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |2 |0 |1 |'''3''' |- align=center |align=left|[[Anisa Sayyed]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |2 |0 |0 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Deepika Kumari]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games|Archery]] |2 |0 |0 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Harpreet Singh (Shooter)|Harpreet Singh]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |2 |0 |0 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Abhinav Bindra]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |1 |1 |0 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Rahi Sarnobat]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |1 |1 |0 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Heena Sidhu]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |1 |1 |0 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Saina Nehwal]] ||[[Badminton at the 2010 Commonwealth Games|Badminton]] |1 |1 |0 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Jwala Gutta]] ||[[Badminton at the 2010 Commonwealth Games|Badminton]] |1 |1 |0 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Ashwini Ponnappa]] ||[[Badminton at the 2010 Commonwealth Games|Badminton]] |1 |1 |0 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Sharath Kamal|Achanta Sharath Kamal]] |[[Table tennis at the 2010 Commonwealth Games|Table Tennis]] |1 |0 |2 |'''3''' |- align=center |align=left|[[Rahul Banerjee]] ||[[Archery at the 2010 Commonwealth Games|Archery]] |1 |0 |1 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Dola Banerjee]] ||[[Archery at the 2010 Commonwealth Games|Archery]] |1 |0 |1 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Tejaswini Sawant]] ||[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |0 |2 |1 |'''3''' |- align=center |align=left|[[Ronjan Sodhi]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |0 |2 |0 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Manavjit Singh Sandhu]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |0 |1 |1 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Sania Mirza]] ||[[Tennis at the 2010 Commonwealth Games|Tennis]] |0 |1 |1 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Ashish Kumar]] |[[Gymnastics at the 2010 Commonwealth Games|Gymnastics]] |0 |1 |1 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Parupalli Kashyap]] ||[[Badminton at the 2010 Commonwealth Games|Badminton]] |0 |1 |1 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Poulomi Ghatak]] |[[Table tennis at the 2010 Commonwealth Games|Table Tennis]] |0 |1 |1 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Mouma Das]] |[[Table tennis at the 2010 Commonwealth Games|Table Tennis]] |0 |1 |1 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Samresh Jung]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |0 |1 |1 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Jayanta Talukdar]] ||[[Archery at the 2010 Commonwealth Games|Archery]] |0 |0 |2 |'''2''' |} |} == Medalists == === Gold Medalists === {| class="wikitable sortable" |- !Medal ! width=350px| Name !Sport !Event !Date |- | {{Gold medal}} || [[Abhinav Bindra]] & [[Gagan Narang]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 10 air rifle pairs|Men's 10m Air Rifle (Pairs)]] || October&nbsp;5 |- | {{Gold medal}} ||[[Anisa Sayyed]] & [[Rahi Sarnobat]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 25 metre pistol pairs|Women's 25m Pistol (Pairs)]] || October&nbsp;5 |- | {{Gold medal}} ||[[Ravinder Kumar (wrestler)|Ravinder Singh]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's Greco-Roman 60 kg|Men's Greco-Roman 60 kg]] || October&nbsp;5 |- | {{Gold medal}} ||[[Anil Kumar (wrestler)|Anil Kumar]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's Greco-Roman 96 kg|Men's Greco-Roman 96 kg]] || October&nbsp;5 |- | {{Gold medal}} ||[[Sanjay Kumar (wrestler)|Sanjay Kumar]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's Greco-Roman 74 kg|Men's Greco-Roman 74 kg]] || October&nbsp;5 |- | {{Gold medal}} || [[Yumnam Chanu|Yumnam Renubala Chanu]] || [[Weightlifting]] || [[Weightlifting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 58 kg|Women's 58kg]] || October&nbsp;6 |- | {{Gold medal}} || [[Katulu Ravi Kumar]] || [[Weightlifting]] || [[Weightlifting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 69 kg|Men's 69kg]] || October&nbsp;6 |- | {{Gold medal}} ||[[Anisa Sayyed]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games - Women's 25 metre pistol singles|Women's 25m Pistol (Single)]] || October&nbsp;6 |- | {{Gold medal}} ||[[Omkar Singh]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games - Men's 50 metre pistol singles|Men's 50m Pistol Individual]] || October&nbsp;6 |- | {{Gold medal}} ||[[Rajender Kumar (wrestler)|Rajender Kumar]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's Greco-Roman 55 kg|Men's Greco-Roman 55 kg]] || October&nbsp;6 |- | {{Gold medal}} || [[Gagan Narang]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 10 air rifle singles|Men's 10m Air Rifle Individual]] || October&nbsp;6 |- | {{Gold medal}} || [[Vijay Kumar (sport shooter)|Vijay Kumar]] & [[Gurpreet Singh (shooter)|Gurpreet Singh]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 25 metre rapid fire pistol pairs|Men's 25m Rapid Fire Pistol (Pairs)]] || October&nbsp;7 |- | {{Gold medal}} || [[Omkar Singh]] & [[Gurpreet Singh (shooter)|Gurpreet Singh]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 10 metre air pistol pairs|Men's 10m Air Pistol (Pairs)]] || October&nbsp;7 |- | {{Gold medal}} || [[Geeta Singh Phogat]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Women's freestyle 55 kg|Women's freestyle 55 kg]] || October&nbsp;7 |- | {{Gold medal}} || [[Alka Tomar]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Women's freestyle 59 kg|Women's freestyle 59 kg]] || October&nbsp;8 |- | {{Gold medal}} || [[Anita Tomar]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Women's freestyle 67 kg|Women's freestyle 67 kg]] || October&nbsp;8 |- | {{Gold medal}} ||[[Deepika Kumari]], [[Dola Banerjee]] & [[Bombayala Devi|Bombayala Devi Laishram]] || [[Archery]] || [[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Women's recurve team|Women's recurve team]] || October&nbsp;8 |- | {{Gold medal}} ||[[Omkar Singh]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games - Men's 10 metre air pistol|Men's 10m Air Pistol (Singles)]] || October&nbsp;8 |- | {{Gold medal}} || [[Gagan Narang]] & [[Imran Hassan Khan]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 50 metre rifle three positions pairs|Men's 50m Air Rifle 3 Position (Pairs)]] || October&nbsp;8 |- | {{Gold medal}} || [[Vijay Kumar (sport shooter)|Vijay Kumar]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 25 metre rapid fire pistol singles|Men's 25m Rapid Fire pistol Individual]] || October&nbsp;8 |- | {{Gold medal}} || [[Vijay Kumar (sport shooter)|Vijay Kumar]] & [[Harpreet Singh (Shooter)|Harpreet Singh]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 25 metre rapid fire pistol pairs|Men's 25m centre fire pistol (Pairs)]] || October&nbsp;9 |- | {{Gold medal}} || [[Gagan Narang]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 50 metre rifle three positions singles|Men's 50m Rifle 3 Pos Individual]] || October&nbsp;9 |- | {{Gold medal}} || [[Narsingh Pancham Yadav]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's freestyle 74 kg|Men's freestyle 74 kg]] || October&nbsp;9 |- | {{Gold medal}} || [[Yogeshwar Dutt]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's freestyle 60 kg|Men's freestyle 60 kg]] || October&nbsp;9 |- | {{Gold medal}} ||[[Deepika Kumari]]|| [[Archery]] || [[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Women's recurve individual|Women's recurve individual]] || October&nbsp;10 |- | {{Gold medal}} || [[Harpreet Singh (Shooter)|Harpreet Singh]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 25 metre centre fire pistol singles|Men's 25m centre fire pistol Individual]] || October&nbsp;10 |- | {{Gold medal}} ||[[Rahul Banerjee (archer)|Rahul Banerjee]] || [[Archery]] || [[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Men's recurve individual|Men's recurve individual]] || October&nbsp;10 |- | {{Gold medal}} || [[Sushil Kumar (wrestler)|Sushil Kumar]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's freestyle 66 kg|Men's freestyle 66 kg]] || October&nbsp;10 |- | {{Gold medal}} || [[Somdev Devvarman]] || [[Tennis]] || [[Tennis at the 2010 Commonwealth Games – Men's Singles|Men's Singles]] || October&nbsp;10 |- | {{Gold medal}} || [[Krishna Poonia]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Women's discus throw|Women's Discus Throw]] || October&nbsp;11 |- | {{Gold medal}} || [[Heena Sidhu]] & [[Annu Raj Singh]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 10 metre air pistol pairs|Women's 10m Air Pistol (Pairs)]] || October&nbsp;12 |- | {{Gold medal}} || [[Manjeet Kaur]], [[Sini Jose]], [[Ashwini Akkunji]] & [[Mandeep Kaur]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Women's 4 x 400 metres relay|Women's 4×400m (Relay)]] || October&nbsp;12 |- | {{Gold medal}} || [[Subhajit Saha]] & [[Achanta Sharath Kamal]] || [[Table Tennis]] || [[Table tennis at the 2010 Commonwealth Games – Men's doubles|Men's doubles]] || October&nbsp;13 |- | {{Gold medal}} || [[Suranjoy Mayengbam|Suranjoy Singh]] || [[Boxing]] || [[Boxing at the 2010 Commonwealth Games – Flyweight|Men's Flyweight 52 Kg]] || October&nbsp;13 |- | {{Gold medal}} || [[Manoj Kumar (boxer)|Manoj Kumar]] || [[Boxing]] || [[Boxing at the 2010 Commonwealth Games – Light welterweight|Men's Light Welterweight 64 Kg]] || October&nbsp;13 |- | {{Gold medal}} || [[Paramjeet Samota]] || [[Boxing]] || [[Boxing at the 2010 Commonwealth Games – Super heavyweight|Men's Light Super heavyweight +91 Kg]] || October&nbsp;13 |- | {{Gold medal}} || [[Ashwini Ponnappa]] & [[Jwala Gutta]] || [[Badminton]] || [[Badminton at the 2010 Commonwealth Games – Women's doubles|Women's Doubles]] || October&nbsp;14 |- | {{Gold medal}} || [[Saina Nehwal]] || [[Badminton]] || [[Badminton at the 2010 Commonwealth Games – Women's doubles|Women's Singles]] || October&nbsp;14 |} === Silver Medalists === {| class="wikitable sortable" |- !Medal ! width=350px| Name !Sport !Event !Date |- | {{Silver medal}} || [[Ngangbam Soniya Chanu]] || [[Weightlifting]] || [[Weightlifting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 48 kg|Women's 48kg]] || October&nbsp;4 |- | {{Silver medal}} ||[[Sukhen Dey]] || [[Weightlifting]] || [[Weightlifting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 56 kg|Men's 56kg]] || October&nbsp;4 |- | {{Silver medal}} || [[Omkar Singh]] & [[Deepak Sharma]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 50 metre pistol pairs|Men's 50m Pistol (Pairs)]] || October&nbsp;5 |- | {{Silver medal}} || [[Tejaswini Sawant]] & [[Lajjakumari Gauswami]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 50 metre rifle three positions pairs|Women's 50m Rifle 3 Positions(Pairs)]] || October&nbsp;5 |- | {{Silver medal}} ||[[Rahi Sarnobat]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games - Women's 25 metre pistol singles|Women's 25m Pistol (Single)]] || October&nbsp;6 |- | {{Silver medal}} || [[Abhinav Bindra]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games - Men's 10 air rifle singes|Men's 10m Air Rifle (Singles)]] || October&nbsp;6 |- | {{Silver medal}} || [[Asher Noria]] & [[Ronjan Sodhi]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's double trap pairs|Men's Double trap (Pairs)]] || October&nbsp;6 |- | {{Silver medal}} ||[[Manoj Kumar (Wrestler)|Manoj Kumar]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's Greco-Roman 84 kg|Men's Greco-Roman 84 kg]] || October&nbsp;6 |- | {{Silver medal}} ||[[Ritul Chatterjee]], [[Jignas Chittibomma]] & [[Chinna Raju Srither]] || [[Archery]] || [[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Men's compound team|Men's compound team]] || October&nbsp;7 |- | {{Silver medal}} || [[Ronjan Sodhi]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's double trap singles|Men's Double trap Individual]] || October&nbsp;7 |- | {{Silver medal}} ||[[Nirmala Devi (wrestler)|Nirmala Devi]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Women's freestyle 48 kg|Women's freestyle 48 kg]] || October&nbsp;7 |- | {{Silver medal}} || [[Ashish Kumar]] || [[Gymnastics]] || [[Gymnastics at the 2010 Commonwealth Games – Men's vault|Men's Vault]] || October&nbsp;8 |- | {{Silver medal}} || [[Manavjit Singh Sandhu]] & [[Mansher Singh]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's trap pairs|Men's Trap (Pairs)]] || October&nbsp;8 |- | {{Silver medal}} ||[[Babita Kumari (wrestler)|Babita Kumari]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Women's freestyle 51 kg|Women's freestyle 51 kg]] || October&nbsp;8 |- | {{Silver medal}} || [[Mouma Das]], [[Poulomi Ghatak]] & [[Shamini Kumaresan]] || [[Table Tennis]]|| [[Table tennis at the 2010 Commonwealth Games – Women's team|Women's team]] || October&nbsp;8 |- | {{Silver medal}} || Badminton Mixed Team || [[Badminton]]|| [[Badminton at the 2010 Commonwealth Games – Mixed team|Mixed team]] || October&nbsp;8 |- | {{Silver medal}} || [[Sania Mirza]] || [[Tennis]]|| [[Tennis at the 2010 Commonwealth Games – Women's singles|Women's singles]] || October&nbsp;9 |- | {{Silver medal}} || [[Vijay Kumar (sport shooter)|Vijay Kumar]] || [[Shooting]]|| [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 25 metre centre fire pistol singles|Men's 25m centre fire pistol Individual]] || October&nbsp;10 |- | {{Silver medal}} ||[[Anuj Chaudhary (wrestler)|Anuj Kumar]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's freestyle 84 kg|Men's freestyle 84 kg]] || October&nbsp;10 |- | {{Silver medal}} ||[[Joginder Kumar(wrestler)|Joginder Kumar]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's freestyle 120 kg|Men's freestyle 120 kg]] || October&nbsp;10 |- | {{Silver medal}} || [[Vikas Shive Gowda]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Men's discus throw|Men's Discuss Throw]] || October&nbsp;10 |- | {{Silver medal}} || [[Prajusha Maliakkal]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Women's long jump|Women's Long Jump]] || October&nbsp;10 |- | {{Silver medal}} || [[Harwant Kaur]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Women's discus throw|Women's Discus Throw]] || October&nbsp;11 |- | {{Silver medal}} || [[Tejaswini Sawant]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 50 metre rifle prone singles|Women's 50m Rifle Prone (Singles)]] || October&nbsp;12 |- | {{Silver medal}} || [[Samresh Jung]] & [[Chandrasekhar Chaudhary]]|| [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 25 metre standard pistol pairs|Men's 25m Standard Pistol (Pairs)]] || October&nbsp;12 |- | {{Silver medal}} || [[Heena Sidhu]]|| [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 10 metre air pistol singles|Women's 10m Air Pistol (Singles)]] || October&nbsp;13 |- | {{Silver medal}} || [[India national hockey team|Men's Hockey Team]]|| [[Hockey]] || [[Hockey at the 2010 Commonwealth Games|Men's Hockey]] || October&nbsp;14 |} === Bronze Medalists === {| class="wikitable sortable" |- !Medal ! width=350px| Name !Sport !Event !Date |- | {{Bronze medal}} || [[Sortname|Sandhya Rani Devi]] || [[Weightlifting]] || [[Weightlifting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 48 kg|Women's 48kg]] || October&nbsp;4 |- | {{Bronze medal}} ||[[VS Rao]] || [[Weightlifting]] || [[Weightlifting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 56 kg|Men's 56kg]] || October&nbsp;4 |- | {{Bronze medal}} ||[[Sunil Kumar (wrestler)|Sunil Kumar]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's Greco-Roman 66 kg|Men's Greco-Roman 66 kg]] || October&nbsp;6 |- | {{Bronze medal}} ||[[Dharmender Dalal]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's Greco-Roman 120 kg|Men's Greco-Roman 120 kg]] || October&nbsp;6 |- | {{Bronze medal}} ||[[Prasanta Karmakar]] || [[Swimming]] || [[Swimming at the 2010 Commonwealth Games – Men's 50 metre freestyle S9|Men's 50 m freestyle Para]] || October&nbsp;6 |- | {{Bronze medal}} ||[[Bheigyabati Chanu]], [[Jhano Hansdah]] & [[Gagandeep Kaur]] || [[Archery]] || [[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Women's compound team|Women's compound team]] || October&nbsp;7 |- | {{Bronze medal}} || [[Ashish Kumar]] || [[Gymnastics]] || [[Gymnastics at the 2010 Commonwealth Games – Men's floor|Men's Floor]] || October&nbsp;7 |- | {{Bronze medal}} || [[Sudhir Kumar]] || [[Weightlifting]] || [[Weightlifting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 77 kg|Men's 77kg]] || October&nbsp;7 |- | {{Bronze medal}} || [[Suman Kundu]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Women's freestyle 63 kg|Women's freestyle 63kg]] || October&nbsp;7 |- | {{Bronze medal}} ||[[Rahul Banerjee (archer)|Rahul Banerjee]], [[Tarundeep Rai]] & [[Jayanta Talukdar]] || [[Archery]] || [[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Men's recurve team|Men's recurve team]] || October&nbsp;8 |- | {{Bronze medal}} || [[Gurpreet Singh (shooter)|Gurpreet Singh]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 25 metre rapid fire pistol singles|Men's 25m rapid fire pistol Individual]] || October&nbsp;8 |- | {{Bronze medal}} || [[Kavita Raut]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Women's 10,000 metres|Women's 10,000m]] || October&nbsp;8 |- | {{Bronze medal}} || [[Harminder Singh]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Men's 20 kilometres walk|Men's 20 kilometres walk]] || October&nbsp;9 |- | {{Bronze medal}} || [[Suma Shirur]] & [[Kavita Yadav]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 10 metre air rifle pairs|Women's 10 m Air Rifle (Pairs)]] || October&nbsp;9 |- | {{Bronze medal}} || [[Sharath Kamal Achanta]], [[Arputharaj Anthony]] & [[Abhishek Ravichandran]] || [[Table Tennis]]|| [[Table tennis at the 2010 Commonwealth Games – Men's team|Men's team]] || October&nbsp;9 |- | {{Bronze medal}} || [[Laishram Monika Devi]] || [[Weightlifting]] || [[Weightlifting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 75 kg|Women's 75kg]] || October&nbsp;9 |- | {{Bronze medal}} || [[Leander Paes]] & [[Mahesh Bhupati]] || [[Tennis]]|| [[Tennis at the 2010 Commonwealth Games|Tennis Men's Double]] || October&nbsp;9 |- | {{Bronze medal}} ||[[Dola Banerjee]]|| [[Archery]] || [[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Women's recurve individual|Women's recurve individual]] || October&nbsp;10 |- | {{Bronze medal}} ||[[Jayanta Talukdar]]|| [[Archery]] || [[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Men's recurve individual|Men's recurve individual]] || October&nbsp;10 |- | {{Bronze medal}} ||[[Manavjit Singh Sandhu]]|| [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's trap singles|Men's Trap Individual]] || October&nbsp;10 |- | {{Bronze medal}} ||[[Anil Kumar (wrestler)|Anil Kumar]]|| [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's freestyle 55 kg|Men's freestyle 55 kg]] || October&nbsp;10 |- | {{Bronze medal}} || [[Sania Mirza]] & [[Rushmi Chakravarthi]] || [[Tennis]]|| [[Tennis at the 2010 Commonwealth Games|Tennis Women's Doubles]] || October&nbsp;10 |- | {{Bronze medal}} ||[[Tejaswini Sawant]] & [[Meena Kumari (shooter)|Meena Kumari]]|| [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 50 metre rifle prone pairs|Women's 50 metre rifle prone pairs]] || October&nbsp;11 |- | {{Bronze medal}} || [[Seema Antil]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Women's discus throw|Women's Discus Throw]] || October&nbsp;11 |- | {{Bronze medal}} ||[[Amandeep Singh (boxer)|Amandeep Singh]] || [[Boxing]] || [[Boxing at the 2010 Commonwealth Games – Light flyweight|Men's Light Flyweight 49 kg]] || October&nbsp;11 |- | {{Bronze medal}} ||[[Jai Bhagwan]] || [[Boxing]] || [[Boxing at the 2010 Commonwealth Games – Lightweight|Men's Lightweight 60 kg]] || October&nbsp;11 |- | {{Bronze medal}} ||[[Dilbagh Singh (boxer)|Dilbagh Singh]] || [[Boxing]] || [[Boxing at the 2010 Commonwealth Games – Welterweight|Men's Welterweight 69 Kg]] || October&nbsp;11 |- | {{Bronze medal}} ||[[Vijender Singh]] || [[Boxing]] || [[Boxing at the 2010 Commonwealth Games – Middleweight|Men's Welterweight 75 Kg]] || October&nbsp;11 |- | {{Bronze medal}} || [[Sathi Geetha]], [[Srabani Nanda]], [[Priya PK]] & [[Jyothi Hiriyur Manjunath|Jyothi Manjunath]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Women's 4 x 100 metres relay|Women's 4×100m (Relay)]] || October&nbsp;12 |- | {{Bronze medal}} || [[Rahamatulla Molla]], [[Suresh Sathya]], [[Shameer Naseema Manzile|Shameer Manzile]] & [[Abdul Najeeb Qureshi|Mohd. Abdul Najeeb Qureshi]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Men's 4 x 100 metres relay|Men's 4×100m (Relay)]] || October&nbsp;12 |- | {{Bronze medal}} || [[Renjith Maheswary]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Men's triple jump|Men's Triple Jump]] || October&nbsp;12 |- | {{Bronze medal}} || [[Kashinath Naik]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Men's javelin throw|Men's Javelin Throw]] || October&nbsp;12 |- | {{Bronze medal}} || [[Samresh Jung]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 25 metre standard pistol singles|Men's 25m Standard Pistol Singles]] || October&nbsp;13 |- | {{Bronze medal}} ||[[Parupalli Kashyap]]|| [[Badminton]] || [[Badminton at the 2010 Commonwealth Games – Men's Singles|Men's Singles]] || October&nbsp;13 |- | {{Bronze medal}} || [[Mouma Das]] and [[Poulomi Ghatak]] || [[Table Tennis]]|| [[Table tennis at the 2010 Commonwealth Games – Women's doubles|Women's Doubles]] || October&nbsp;14 |- | {{Bronze medal}} || [[Sharath Kamal Achanta]] || [[Table Tennis]]|| [[Table tennis at the 2010 Commonwealth Games – Men's singles|Men's Singles]] || October&nbsp;14 |- |} == [[ಚಿತ್ರ:Archery pictogram.svg|40px]] Archery == {{Main|Archery at the 2010 Commonwealth Games}} India has send 12 archers to the 2010 commonwealth games [[Delhi]].<ref>http://www.cbc.ca/sports/amateur/story/2010/07/06/sp-archery-commonwealth.html</ref> === Men === {|class="wikitable" style="font-size:90%" |- !rowspan="2" width=100|Archer(s) !rowspan="2" width=100|Event !colspan="2" width=100|Qualification !width=125|Round of 64 !width=125|Round of 32 !width=125|Round of 16 !width=125|Quarter Final !width=125|Semi Final !width=125|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !Score !Seed !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score |- |[[Jayanta Talukdar]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Men's recurve individual|Recurve individual]] |align=center|676 |align=center|2 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Konstantinos Loizou]]|CYP|2010}}<br />'''W''' 58:53 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Constanti Christodoulou]]|CYP|2010}}<br />'''W''' 54:51 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Simon Terry]]|ENG|2010}}<br />'''W''' '''6-2''' 28-27 27-25 26-26 28-28 |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Jason Lyon]]|CAN|2010}}<br />'''L''' '''0-6''' 25-29 23-28 27-29 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Matthew Gray]]|AUS|2010}}<br />'''W''' '''6-4''' 30-29 27-27 25-27 29-28 26-26 |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Rahul Banerjee (archer)|Rahul Banerjee]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games - Men's recurve individual|Recurve individual]] |align=center|679 |align=center|1 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Terence Coward]]|JEY|2010}}<br />'''W''' 57:41 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Shiek Sojeb]]|BAN|2010}}<br />'''W''' 58:53 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Mathew Masonwells]]|AUS|2010}}<br />'''W''' '''6-5 (T10-T9)''' 26-27 29-26 29-27 28-30 24-24 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Matthew Gray]]|AUS|2010}}<br />'''W''' '''6-5 (T8-T7)''' 25-22 27-29 27-26 27-29 26-26 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Jason Lyon]]|CAN|2010}}<br />'''W''' ''' 6-5 (T9-T8''') 27-27 27-29 28-29 28-26 27-26 |align=center bgcolor="gold"|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Tarundeep Rai]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games - Men's recurve individual|Recurve individual]] |align=center|647 |align=center|13 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Karl Watson]]|NIR|2010}}<br />'''W''' 52:51 |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Chu Cheng]]|MAS|2010}}<br />'''L''' 53:58 | | | | |- |[[C. R. Srither]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Men's compound individual|Compound individual]] |align=center|691 |align=center|18 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Dimitris Vasileiou]]|CYP|2010}}<br />'''W''' |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Anthony Waddick]]|NZL|2010}}<br />'''L''' | | | | | |- |[[C. H. Jignas]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Men's compound individual|Compound individual]] |align=center|693 |align=center|17 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Samsu Uddin]]|BAN|2010}}<br />'''W''' |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Alistair Whittingham]]|SCO|2010}}<br />'''W''' |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Holtzhausen Cilliers]]|RSA|2010}}<br />'''L''' | | | | |- |[[Ritul Chatterjee]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Men's compound individual|Compound individual]] |align=center|685 |align=center|21 |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Jules Cornet]]|MRI|2010}}<br />'''L''' | | | | | | |- |[[Jayanta Talukdar]] <br /> [[Rahul Banerjee (archer)|Rahul Banerjee]] <br /> [[Tarundeep Rai (archer)|Tarundeep Rai]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Men's recurve team|Team recurve]] |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center| 6 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Senevirathne Nipun]]<br /> [[Indranath Perera]] <br /> [[Lakmal Chamin Rajasinghe]]|SRI|2010}}<br />'''W''' 213:205 |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Matthew Gray]]<br /> [[Mat Masonwells]] <br /> [[Taylor Worth]]|AUS|2010}}<br />'''L''' 211:216 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Larry Godfrey]]<br /> [[Simon Duncan Terry]] <br /> [[Alan James Wills]]|ENG|2010}}<br />'''W''' 221:218 |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[C. R. Srither]] <br /> [[C H Jignas]] <br /> [[Ritul Chatterjee]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Men's compound team|Team compound]] |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center| 6 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Hasmath Ali]]<br /> [[Rakesh Sookoo]] <br /> [[George Vire]]|TRI|2010}}<br />'''W''' 224:219 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Stephen Clifton]] <br /> [[Shaun Teasdale]] <br /> [[Anthony Waddick]]|NZL|2010}}<br />'''W''' 226:225 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Nico Benade]] <br /> [[Septimus Cilliers]] <br /> [[Jacobus de Wet]]|RSA|2010}}<br />'''W''' 226:224 |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Duncan Busby]] <br /> [[Liam Grimwood]] <br /> [[Christopher White]]|ENG|2010}}<br />'''L''' 229:231 |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |} === Women === {|class="wikitable" style="font-size:90%" |- !rowspan="2" width=100|Athlete !rowspan="2" width=100|Event !colspan="2" width=100|Ranking Round !width=125|Round of 32 !width=125|Round of 16 !width=125|Quarterfinals !width=125|Semifinals !width=125|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !Score !Seed !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score |- |[[Dola Banerjee]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games - Women's Recurve individual|Recurve individual]] |align=center|658 |align=center|2 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Sui Kim Ng]]|MAS|2010}}<br />'''W''' 56:54 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Amy Lee Oliver]]|ENG|2010}}<br />'''W''' '''6-2''' 27-24 27-23 26-26 26-26 |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Alison Williamson]]|ENG|2010}}<br />'''L''' '''2-6''' 27-24 24-28 21-22 26-27 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Anbarasi Subramanian]]|MAS|2010}}<br />'''W''' '''6-2''' 23-25 27-23 26-22 26-22 |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Deepika Kumari]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games - Women's Recurve individual|Recurve individual]] |align=center|662 |align=center|1 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Tan Wendy Liu Jie]]|SIN|2010}}<br />'''W''' 56:47 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Alexandra Feeney]]|AUS|2010}}<br />'''W''' '''6-0''' 27-22 28-21 28-26 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Anbarasi Subramanian]]|MAS|2010}}<br />'''W''' '''7-1''' 28-26 28-21 26-26 26-16 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Alison Williamson]]|ENG|2010}}<br />'''W''' '''6-0''' 27-26 28-25 30-24 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[L. Bombayala Devi]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games - Women's Recurve individual|Recurve individual]] |align=center|624 |align=center|9 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Alexandra Feeney]]|AUS|2010}}<br />'''L''' 48:51 | | | | |- |[[Gagandeep Kaur]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games - Women's Compound individual|Compound individual]] |align=center|675 |align=center|15 |align=center| | | | | | |- |[[Jhano Hansdah]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games - Women's Compound individual|Compound individual]] |align=center|674 |align=center|17 |align=center| | | | | | |- |[[Bhegiyabati Chanu]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games - Women's Compound individual|Compound individual]] |align=center|667 |align=center|21 |align=center| | | | | | |- |[[Dola Banerjee]] <br /> [[Deepika Kumari]] <br /> [[L Bombayala Devi]] |[[Archery at the 2010 Commnwealth Games -Women's Team recurve|Team recurve]] |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center|1 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Shahira Abdul Halim]] <br /> [[Anbarasi Subramaniam]] <br /> [[Ng Sui Kim]]|MAS|2010}}<br />'''W''' 213:185 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Naomi Anne Folkard]] <br /> [[Amy Lee Oliver]] <br /> [[Alison Jane Williamson]]|ENG|2010}}<br />'''W''' 207:206 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Gagandeep Kaur]] <br /> [[Jhano Hansdah]] <br /> [[Bhegiyabati Chanu]] |[[Archery at the 2010 Commnwealth Games - Women's Team compound|Team compound]] |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center|5 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Rebecca Lee Darby]] <br /> [[Fiona Margaret Hyde]] <br /> [[Cassie Irene McCall]]|AUS|2010}}<br />'''W''' 227:220 |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Camil Bouffard-Demers]] <br /> [[Doris Jones]] <br /> [[Ashley Wallace]]|CAN|2010}}<br />'''L''' 224:217 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Cham Nong Saritha]] <br /> [[Nor Rizah Ishak]] <br /> [[Fatin Nurfatehah Mat Salleh]]|MAS|2010}}<br />'''W''' 223:219 |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |} == [[ಚಿತ್ರ:Athletics pictogram.svg|40px]] Athletics == {{Main|Athletics at the 2010 Commonwealth Games}} <big>'''Men'''</big><ref name="Athletics">[http://indianathletics.org/news/Athletes%20for%20CWG%281%29.pdf PDF file of Athletics team of India]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br /> '''100 M, 4x100M'''<br /> 1 [[Abdul Najeeb Qureshi|Abdul Najib Qureshi]]<br /> 2 B.G. Nagaraj<br /> 3 Krishna Kumar Rane <br /> 4 Hemant Kirulkar<br /> 5 Rahamattulla Molla<br /> 6 Shameer mon<br /> 7 Ritesh Anand<br /> 8 Manikandaraj<br /> 9 S. Sathya '''200 M'''<br /> 1 Dharambir Dharambir<br /> 2 [[Abdul Najib Qureshi]] '''400 M, 4x400m'''<br /> 1 Kunhi Mohammad<br /> 2 Vinay Chaudhry<br /> 3 J. Premanand<br /> 4 Harpreet Singh<br /> 5 V.B. Bineesh<br /> 6 Jithin Paul<br /> 7 Bibin Mathew<br /> 8 S K Mortaja '''800 M'''<br /> 1 Pankaj Dimri<br /> 2 P.Francis Sagayaraj<br /> 3 Manjit Singh '''1500 M'''<br /> 1 Sandeep Karan Singh<br /> 2 C. Hamza '''5000 M'''<br /> 1 Sunil Singh<br /> 2 Sandeep Batham '''10000 M'''<br /> 1 Sunil Singh '''110 MH'''<br /> 1 Siddhanth Thingalaya '''400 MH'''<br /> 1 Joseph Abraham '''3000 M SC'''<br /> 1 Elam Singh<br /> 2 Ramachandran '''MARATHON'''<br /> 1 Bining L. '''SHOTPUT'''<br /> 1 Om Prakash '''DISCUS'''<br /> 1 Vikas Gowda '''JAVELIN'''<br /> 1 Kashi Nath<br /> 2 Samareet Singh '''HAMMER'''<br /> 1 Chandrodaya Narayan '''LONG JUMP'''<br /> 1 Maha Singh<br /> 2 Ankit Sharma<br /> 3 Hari Krishnan M. '''TRIPLE JUMP'''<br /> 1 Renjith Maheshwari<br /> 2 Amarjit Singh '''HIGH JUMP'''<br /> 1 Nikhil Chitrasau<br /> 2 Hari Shanker Roy '''POLE VAULT'''<br /> 1 Gajanan Upadhyay '''DECATHLON'''<br /> 1 Bhartinder Singh<br /> 2 P J Vinod == [[ಚಿತ್ರ:Badminton pictogram.svg|30px]] Badminton == {{main|Badminton at the 2010 Commonwealth Games}} {|class=wikitable style="font-size:90%" |- !rowspan="2" width=150|Athlete <ref>{{Cite web |url=http://www.weareengland.org/news.asp?itemid=392&itemTitle=Badminton%3A+Robertson+to+defend+title+as+Ouseph+aims+to+make+his+mark+in+Delhi&section=115&sectionTitle=News |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-10-15 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307183051/http://www.weareengland.org/news.asp?itemid=392&itemTitle=Badminton%3A+Robertson+to+defend+title+as+Ouseph+aims+to+make+his+mark+in+Delhi&section=115&sectionTitle=News |url-status=deviated |archivedate=2012-03-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120307183051/http://www.weareengland.org/news.asp?itemid=392&itemTitle=Badminton%3A+Robertson+to+defend+title+as+Ouseph+aims+to+make+his+mark+in+Delhi&section=115&sectionTitle=News }}</ref> !rowspan="2" width=150|Event !width=100|Round of 64 !width=100|Round of 32 !width=100|Round of 16 !width=100|Quarter Final !width=100|Semi Final !width=100|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Chetan Anand (badminton)|Chetan Anand]] |Men's Singles |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa | {{flagCGFathlete|[[EO Fagbemi]]|NGR|2010}} <br /> '''W''' 21-12 21-6 |align="center" bgcolor=aaffaa |{{flagCGFathlete|[[J van Hooijdonk]]|WAL|2010}} <br /> '''W''' 21-8 21-2 |align="center" bgcolor=aaffaa |{{flagCGFathlete|[[C Baxter]]|ENG|2010}} <br /> '''W''' 21-17 21-9 |align="center" bgcolor="pink" |{{flagCGFathlete|[[C Lee]]|MAS|2010}} <br /> '''L''' 11-21 12-21 |align="center" bgcolor="pink" |{{flagCGFathlete|[[P Kashyap]]|IND|2010}} <br /> '''L''' 15-21 18-21 |align="center"|4 |- |[[Parupalli S Kashyap]] |Men's Singles |align="center" bgcolor=aaffaa | {{flagCGFathlete|[[MS Brownlee]]|FLK|2010}} <br /> '''W''' 21-8 21-3 |align="center" bgcolor=aaffaa | {{flagCGFathlete|[[CCS Pyne]]|JAM|2010}} <br /> '''W''' 21-5 21-12 |align="center" bgcolor=aaffaa |{{flagCGFathlete|[[K Merrilees]]|SCO|2010}} <br /> '''W''' 21-12 21-15 |align="center" bgcolor=aaffaa |{{flagCGFathlete|[[M Hashim]]|MAS|2010}} <br /> '''W''' 19-21 21-19 21-16 |align="center" bgcolor="pink" |{{flagCGFathlete|[[R Ouseph]]|ENG|2010}} <br /> '''L''' 21-19 12-21 18-21 |align="center" bgcolor=aaffaa | {{flagCGFathlete|[[C Anand]]|IND|2010}} <br /> '''W''' 21-15 21-18 |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Saina Nehwal]] |Women's Singles |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa | {{flagCGFathlete|[[S Thomas]]|WAL|2010}} <br /> '''W''' 21-5 21-9 |align="center" bgcolor=aaffaa | {{flagCGFathlete|[[C Black]]|NIR|2010}} <br /> '''W''' 21-0 21-2 |align="center" bgcolor=aaffaa | {{flagCGFathlete|[[A Rice]]|CAN|2010}} <br /> '''W''' 21-7 21-10 |align="center" bgcolor=aaffaa | {{flagCGFathlete|[[Susan Eggleton]]|SCO|2010}} <br /> '''W''' 21-10 21-17 |align="center" bgcolor=aaffaa | {{flagCGFathlete|[[M. Wong]]|MAS|2010}} <br /> '''W''' 19-21 23-21 21-13 |align=center bgcolor="gold"|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Aditi Mutatkar]] |Women's singles |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[SP Yaka Dahanayake]]|SRI|2010}}<br /> '''W''' 21-14 21-7 |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[K Gilmour]]|ENG|2010}} <br /> '''W''' 21-11 21-12 |align="center" bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[M Wong]]|MAS|2010}} <br /> '''L''' 8-21 12-21 |align="center" colspan="2"| Did not advance | |- |[[Rupesh Kumar]]<br />[[Sanave Thomas]] |Men's Doubles |align="center" bgcolor=honeydew| |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[JE Abah]] <br />[[EA Ocholi]]|NGR|2010}}<br /> '''W''' 21-13 21-5 |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[GAT Henry]] <br />[[GT Palmer]]|JAM|2010}}<br /> '''W''' 21-11 21-7 |align="center" bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[C Triyachart]] <br />[[Z Wong]]|SIN|2010}}<br /> '''L''' 16-21 15-21 |align="center" colspan="2"| Did not advance | |- |[[Ashwini Ponnappa]]<br />[[Jwala Gutta]] |Women's Doubles |align="center" bgcolor=honeydew| |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[EH Chin]] <br />[[KW Woon]]|MAS|2010}}<br /> '''W''' 15-21 21-10 21-16 |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[M Agathangelou]] <br />[[H Oliver]]|ENG|2010}}<br /> '''W''' 21-9 21-14 |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[K Wilson-Smith]] <br />[[H Tang]]|AUS|2010}}<br /> '''W''' 12-21 21-13 21-11 |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[L Yao]] <br />[[S Sari]]|SIN|2010}}<br /> '''W''' 21-16 21-19 |align=center bgcolor="gold"|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Aparna Balan]]<br />[[Aditi Mutatkar]] |Women's Doubles |align="center" bgcolor=honeydew| |align="center" bgcolor=aaffaa |{{flagCGFathlete|[[LJ Minto]] <br />[[A Luxton]]|FLK|2010}}<br /> '''W''' 21-2 21-6 |align="center" bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[V Veeran]] <br />[[L Choo]]|AUS|2010}}<br /> '''L''' 16-21 21-23 |align="center" colspan="3"| Did not advance | |- |[[Valiyaveetil Diju|V. Diju]]<br />[[Jwala Gutta]] |Mixed Doubles |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[GAT Henry]] <br />[[KF Karjohn]]|JAM|2010}}<br /> '''W''' 21-13 21-8 |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[A Ponnappa]] <br />[[R Kumar]]|IND|2010}}<br /> '''W''' 15-21 21-18 21-16 |align="center" bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[K Koo]] <br />[[E Chin]]|MAS|2010}}<br /> '''L''' 13-21 19-21 |align="center" colspan="2"| Did not advance | |- |[[Ashwini Ponnappa]]<br />[[Rupesh Kumar]] |Mixed Doubles |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[SH Malcouzane]] <br />[[AYT Camille]]|SEY|2010}}<br /> '''W''' 21-8 21-14 |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[V Veeran]] <br />[[R Veeran]]|AUS|2010}}<br /> '''W''' 21-16 18-21 21-18 |align="center" bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[V Diju]] <br />[[J Gutta]]|IND|2010}}<br /> '''L''' 21-15 18-21 16-21 |align="center" colspan="3"| Did not advance | |- |[[Aparna Balan]]<br />[[Sanave Thomas]] |Mixed Doubles |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[HT Tang]] <br />[[G Warfe]]|AUS|2010}}<br /> '''W''' 21-9 21-13 |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[HM Braimah]] <br />[[EO Fagbemi]]|NGR|2010}}<br /> '''W''' 21-10 21-8 |align="center" bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[G White]] <br />[[C Adcock]]|ENG|2010}}<br /> '''L''' 15-21 18-21 |align="center" colspan="3"| Did not advance | |- |[[Chetan Anand (badminton)|C Anand]]<br />P Kashyap<br />[[Saina Nehwal|S Nehwal]]<br />[[Aditi Mutatkar|A Mutatkar]]<br />[[Jwala Gutta (badminton)|Jwala Gutta]]<br />Ashwini Ponnappa<br />Aparna Balan<br />Rupesh Kumar<br />V.Diju<br />[[Sanave Thomas]] |Mixed Team |align="center" bgcolor=honeydew| |align="center" bgcolor=honeydew| |align="center" bgcolor=aaffaa| Wales<br /> '''W''' 5-0 |align="center" bgcolor=aaffaa| Canada <br /> '''W''' 3-0 |align="center" bgcolor=aaffaa|England <br /> '''W''' 3-0 |align="center" bgcolor=pink|Malaysia <br /> '''L''' 1-3 |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |} == [[ಚಿತ್ರ:Boxing pictogram.svg|30px]] Boxing == {{main|Boxing at the 2010 Commonwealth Games}} ;Men {|class=wikitable style="font-size:90%" |- !rowspan="2" width=150|Athlete <ref>http://www.abae.co.uk/News_Archive/004_2010/August/Team_selected_for_Commonwealth_Games.asp{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> !rowspan="2" width=150|Event !width=100|Round of 32 !width=100|Round of 16 !width=100|Quarter Final !width=100|Semi Final !width=100|Final !rowspan=2 width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Amandeep Singh]] |Light Flyweight 49&nbsp;kg |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Kenya.svg|20px|]] [[Peter Warui|P Warui]] ([[Kenya at the 2010 Commonwealth Games|KEN]])<br /> '''W''' 6-2 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Rwanda.svg|20px|]] [[Haziza Matusi|H Matusi]] ([[Rwanda at the 2010 Commonwealth Games|RWA]])<br /> '''W''' 4-0 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Malaysia.svg|20px|]] [[Mohammad Fuad|M Fuad]] ([[Malaysia at the 2010 Commonwealth Games|MAS]])<br /> '''W''' 7-1 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Northern Ireland.svg|20px|]] [[Paddy Barnes|P Barnes]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|NIR]])<br /> '''L''' 0-5 |align="center"|Did not advance |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Suranjoy Mayengbam]] |Flyweight 52&nbsp;kg |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Ghana.svg|20px|]] [[Manyo Plange|M Plange]] ([[Ghana at the 2010 Commonwealth Games|GHA]])<br /> '''W''' 15-4 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Malaysia.svg|20px|]] [[Mohammad Subrie|M Subrie]] ([[Malaysia at the 2010 Commonwealth Games|MAS]])<br /> '''W''' 9-2 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Pakistan.svg|20px|]] [[Haroon Iqbal|H Iqbal]] ([[Pakistan at the 2010 Commonwealth Games|PAK]])<br /> '''W''' |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Kenya.svg|20px|]] [[Benson Njangiru|B Njangiru]] ([[Kenya at the 2010 Commonwealth Games|KEN]])<br /> '''W''' Walk Over |align="center" bgcolor="gold"|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Akhil Kumar]] |Bantamweight 56&nbsp;kg |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Pakistan.svg|20px|]] [[Qadir Khan(boxing)|Q Khan]] ([[Pakistan at the 2010 Commonwealth Games|PAK]])<br /> '''W''' 7-0 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Iain Weaver(boxing)|I Weaver]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br /> '''W''' 11-6 |align="center" bgcolor= pink|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Mauritius.svg|20px|]] [[Louis Julie|L Julie]] ([[Mauritius at the 2010 Commonwealth Games|MRI]])<br /> '''L''' 5-7 |align="center" colspan="2"| Did not advance | |- |[[Jai Bhagwan]] |Lightweight 60&nbsp;kg |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Nauru.svg|20px|]] [[Colan Caleb|C Caleb]] ([[Nauru at the 2010 Commonwealth Games|NRU]])<br /> '''W''' 11-1 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Tanzania.svg|20px|]] [[Nasser Mafuru|N Mafuru]] ([[Tanzania at the 2010 Commonwealth Games|TAN]])<br /> '''W''' 11-2 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Nigeria.svg|20px|]] [[Waheed Songbamu|W Songbamu]] ([[Nigeria at the 2010 Commonwealth Games|NGR]])<br /> '''W''' 10-0 |align="center" bgcolor=pink|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Thomas Stalker|T Stalker]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br /> '''L''' 5-10 |align="center"|Did not advance |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Manoj Kumar (boxer)|Manoj Kumar]] |Light Welterweight 64&nbsp;kg |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Sierra Leone.svg|20px|]] [[Daniel Lassayo|D Lassayo]] ([[Sierra Leone at the 2010 Commonwealth Games|SLE]])<br /> '''W''' 49-1 (RSC) |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Botswana.svg|20px|]] [[Gomatsang Gaasite|G Gaasite]] ([[Botswana at the 2010 Commonwealth Games|BOT]])<br /> '''W''' 5-2 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Kenya.svg|20px|]] [[Blackmoses Mathenge|B Mathenge]] ([[Kenya at the 2010 Commonwealth Games|KEN]])<br /> '''W''' |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of the Bahamas.svg|20px|]] [[Valentino Knowles|V Knowles]] ([[Bahamas at the 2010 Commonwealth Games|BAH]])<br /> '''W''' 3-1 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Bradley Saunders|B Saunders]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br /> '''W''' 11-2 |align="center" bgcolor="gold"|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Dilbagh Singh (boxer)|Dilbagh Singh]] |Welterweight 69&nbsp;kg |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Tonga.svg|20px|]] [[Viliami Latu|V Latu]] ([[Tonga at the 2010 Commonwealth Games|TON]])<br /> '''W''' 22-4 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Trinidad and Tobago.svg|20px|]] [[Aaron Prince|A Prince]] ([[Trinidad and Tobago at the 2010 Commonwealth Games|TRI]])<br /> '''W''' 11-3 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Botswana.svg|20px|]] [[Moabi Mothiba|M Mothiba]] ([[Botswana at the 2010 Commonwealth Games|BOT]])<br /> '''W''' 11-3 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Northern Ireland.svg|20px|]] [[Patrick Gallagher|P Gallagher]] ([[Northern Ireland at the 2010 Commonwealth Games|NIR]]<br /> '''L''' 4-5 |align="center"|Did not advance |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Vijender Singh]] |Middleweight 75&nbsp;kg |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Kenya.svg|20px|]] [[Dick Ombaka|D Ombaka]] ([[Kenya at the 2010 Commonwealth Games|KEN]])<br /> '''W''' 16-1 (RSC) |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Namibia.svg|20px|]] [[Elias Nashivela|E Nashivela]] ([[Namibia at the 2010 Commonwealth Games|NAM]])<br />'''W''' (RSC) |align="center" bgcolor=pink|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Anthony Ogogo|A Ogogo]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br /> '''L''' 3-4 |align="center"|Did not advance |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Dinesh Kumar]] |Light Heavyweight 81&nbsp;kg |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align="center" bgcolor= pink|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Obed MBwakongo|O Mbwakongo]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br /> '''L''' 8-9 |align="center" colspan="3"| Did not advance | - |- |[[Manpreet Singh]] |Heavyweight 91&nbsp;kg |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Tanzania.svg|20px|]] [[Haruna Mhando|H Mhando]] ([[Tanzania at the 2010 Commonwealth Games|TAN]])<br /> '''W''' 15-3 |align="center" bgcolor= pink|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Northern Ireland.svg|20px|]] [[Steven Ward|S Ward]] ([[Northern Ireland at the 2010 Commonwealth Games|NIR]])<br /> '''L''' |align="center" colspan="2"| Did not advance | |- |[[Paramjit Samota]] |Super Heavyweight +91&nbsp;kg |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Jamaica.svg|20px|]] [[Andre Reid|A Reid]] ([[Jamaica at the 2010 Commonwealth Games|JAM]])<br /> '''W''' (RSC) |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Alexey Mukhin|A Mukhin]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''W''' 7-4 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Tonga.svg|20px|]] [[Junior Fa|J Fa]] ([[Tonga at the 2010 Commonwealth Games|TON]])<br />'''W''' 6-2 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Trinidad and Tobago.svg|20px|]] [[Tariq Abdul Haqq|T A Haqq]] ([[Trinidad and Tobago at the 2010 Commonwealth Games|TRI]]) <br />'''W''' 5-1 |align="center" bgcolor="gold"|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |} == [[ಚಿತ್ರ:Diving pictogram.svg|40px]] Diving == {{Main|Diving at the 2010 Commonwealth Games}} india will be Fielding a team of 3 divers to the 2010 Commonwealth games ;Men * [[Pushkar Metei]] * [[Hari Prasad (diver)|Hari Prasad]] ;Women * [[Hrutika Sriram]] :D == Gymnastics == {{Main|Gymnastics at the 2010 Commonwealth Games}} India will Field gymnasts to the 2010 Commonwealth games. === [[ಚಿತ್ರ:Gymnastics (artistic) pictogram.svg|30px]] Artistic === ;Men <ref>http://www.commonwealthgames.ca/Corporate/index_e.aspx?articleId=2052{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Ashish Kumar]] * [[Partho Mandal]] * [[Mayank Srivastava]] * [[Rakesh Patra]] * [[Rohit Jaiswal]] * [[Alok Ranjan]] *Reserve * [[Vivek Mishra]] *Reserve ;Women * [[Deepa Karmakar]] * [[Preeti Das]] * [[Debjani Samanta]] * [[Meenakshi Meenakshi]] * [[Roma Dilip Jogalekar]] * [[Diwja Asher]] *Reserve * [[Paromita Das]] *Reserve === [[ಚಿತ್ರ:Gymnastics (rhythmic) pictogram.svg|30px]] Rhythmic === * [[Kshipra Joshi]] * [[Akshata Shete]] * [[Pooja Surve]] * [[Mitali Mitali]] *Reserve ==[[ಚಿತ್ರ:Field hockey pictogram.svg|40px|alt=|link=]]Field Hockey== {{Main|Hockey at the 2010 Commonwealth Games}} === Men === * [[Adrian D'Souza]] * [[Sandeep Singh]] * [[Arjun Halappa]] * [[Prabhjot Singh]] * [[Sardara Singh]] * [[Gurwinder Singh Chandi]] * [[Deepak Thakur]] * [[Sarwanjit Singh]] * [[Gurbaj Singh]] * [[Tushar Khandker]] * [[Rajpal Singh]] * [[Sreejesh Ravindran]] * [[Shivendra Singh]] * [[Bharat Chikara]] * [[Dhananjay Mahadik]] * [[Vikram Pillay]] * [[Danish Mujtaba]] * [[Diwakar Ram]] India has been drawn into Group A with Australia, Pakistan, Malaysia and Scotland. ==== Pool A ==== {| class=wikitable style="text-align:center" !width=175|Team !width=20|Pts !width=20|Pld !width=20|W !width=20|l !width=20|L !width=20|GF !width=20|GA !width=20|GD |-style="background:#ccffcc" |align=left|{{fh|Australia}} |'''12'''||4||4||0||0||22||2||+20 |-style="background:#ccffcc" |align=left|{{fh|India}} |'''9'''||4||3||0||1||16||11||+5 |- |align=left|{{fh|Pakistan}} |'''6'''||4||2||0||2||11||9||+2 |- |align=left|{{fh|Malaysia}} |'''3'''||4||1||0||3||5||14||–11 |- |align=left|{{fh|Scotland}} |'''0'''||4||0||0||4||0||18||–18 |} {{hockeybox|date=5 October 2010 |time=19:00 |team1={{fh-rt|India}} |score=3 – 2 |team2={{fh|Malaysia}} |goals1=[[Dhananjay Mahadik|Mahadik]] {{fhg|PC|27}} <br />[[Sandeep Singh|Singh]] {{fhg|PC|35+}} <br />Bharat {{fhg|FG|66}} |report=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/StartList/HOM400A02 Report] |goals2=[[Hafifihafiz Hanafi|Hanafi]] {{fhg|FG|15}} <br />[[Azlan Misron|Misron]] {{fhg|FG|34}} |umpires=Gareth Greenfield (NZL) <br />Martin Madden (SCO)}} ---- ---- {{hockeybox|date=7 October 2010 |time=16:00 |team1={{fh-rt|India}} |score=2 – 5 |team2={{fh|Australia}} |goals1=[[Dharamvir Singh|Singh]] {{fhg|FG|12}} <br />[[Sandeep Singh|Sandeep]] {{fhg|PC|70+}} |report=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/HOM400A05 Report] |goals2=[[Des Abbott|Abbott]] {{fhg|FG|2}} <br />[[Trent Mitton|Mitton]] {{fhg|FG|6}} <br />[[Eddie Ockenden|Ockenden]] {{fhg|PC|48}} <br />[[Liam de Young|de Young]] {{fhg|FG|54}} <br />[[Glenn Turner (field hockey)|Turner]] {{fhg|FG|58}} |umpires=Nathan Stagno (GIB) <br />Andrew Kennedy (ENG)}} ---- ---- {{hockeybox|date=9 October 2010 |time=19:00 |team1={{fh-rt|Scotland}} |score=0 - 4 |team2={{fh|India}} |goals1= |report=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/HOM400A08 Report]|goals2= [[Sarvanjit Singh]] {{fhg|FG|8}} <br />[[Dharamvir Singh]] {{fhg|FG|13}} {{fhg|FG|61}}<br />[[Dhananjay Mahadik]] {{fhg|PC|51}} |umpires=Albert Marcano (TRI) <br />Tim Pullman (AUS)}} ---- ---- {{hockeybox|date=10 October 2010 |time=19:00 |team1={{fh-rt|Pakistan}} |score=4 - 7 |team2={{fh|India}} |goals1= [[Muhammad Imran|Imran]] {{fhg|PS|27}} <br /> [[Muhammad Rizwan|Rizwan]] {{fhg|FG|29}} <br /> [[Muhammad Irfan|Irfan]] {{fhg|PC|58}} <br /> [[Shakeel Abbasi|Shakeel]] {{fhg|FG|68}}|report=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/HOM400A10 Report]|goals2= [[Sandeep Singh|Sandeep]] {{fhg|PC|3}} {{fhg|PC|11}} <br />[[Shivendra Singh|Shivendra]] {{fhg|FG|19}} {{fhg|FG|59}} <br /> [[Saravanjit Singh|Saravanjit]] {{fhg|PC|20}} <br /> [[Danish Mujtaba|Danish]] {{fhg|PC|41}} <br /> [[Dharamvir Singh|Dharamvir]] {{fhg|FG|45}}|umpires=Tim Pullman (AUS) <br /> Nathan Stagno (GIB)}} ---- === First to fourth place classification === {{Round4 <!--Date-Place/Team 1/Score 1/Team 2/Score 2 --> <!-- semi finals --> |12 October 2010|'''{{fh|AUS}}'''|'''6'''|{{fh|NZ}}|2 |12 October 2010|{{fh|ENG}}|3 (4)|'''{{fh|IND}}'''|'''3 (5)''' <!--final --> |14 October 2010|{{fh|AUS}}|'''8'''|{{fh|IND}}|0 }} ==== Semi-finals ==== {{hockeybox|date=12 October 2010 |time=17:30 |team1={{fh-rt|England}} |score=3 – 3 |aet=yes |team2={{fh|India}} |goals1=[[Ashley Jackson (field hockey)|Jackson]] {{fhg|PC|35+}} {{fhg|PC|41}} <br />[[Simon Mantell|S. Mantell]] {{fhg|PC|45}} |report=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Root.mvc/GetPdf/HOM400202_C73A_1.0.pdf Report] |goals2=[[Saravanjit Singh|Saravanjit]] {{fhg|PC|20}} {{fhg|FG|60}} <br />[[Vikram Vishnu Pillay|Pillay]] {{fhg|FG|56}} |umpires=Tim Pullman (AUS) <br />Nathan Stagno (GIB) |penalties1=[[Richard Smith (field hockey)|Smith]] {{fhps|g}} <br />[[Richard Mantell|R. Mantell]] {{fhps|g}} <br />[[Glenn Kirkham|Kirkham]] {{fhps|m}} <br />[[Ashley Jackson (field hockey)|Jackson]] {{fhps|g}} <br />[[Simon Mantell|S. Mantell]] {{fhps|g}} |penaltyscore=4 – 5 |penalties2={{fhps|g}} [[Saravanjit Singh|Saravanjit]] <br />{{fhps|g}} [[Vikram Vishnu Pillay|Pillay]] <br />{{fhps|g}} [[Sandeep Singh|Sandeep]] <br />{{fhps|g}} [[Arjun Halappa|Halappa]] <br />{{fhps|g}} [[Shivendra Singh|Shivendra]]}} ==== Gold medal match ==== {{hockeybox|date=14 October 2010 |time=11:30 |team1={{fh-rt|Australia}} |score=8 - 0 |team2={{fh|India}} |goals1= |goals2= |umpires=}} === Women === ===Defenders=== * [[Binita Toppo]] * [[Subhadra Pradhan]] * [[Joydeep Kaur]] === Midfielders === * [[Asunta Lakra]] * [[Kirandeep Kaur]] * [[Mukta Prava Barla]] * [[Deepika Thakur]] * [[Ritu Rani]] === Forwards === * [[Surinder Kaur (captain)]] * [[Saba Anjum]] * [[Rani Rampal]] * [[Jasjeet Kaur Handa]] * [[Thokcham Chanchan Devi]] * [[Poonam Rani]] === Goal Tenders === * [[Dipika Murty]] * [[Etimarpu Rajani]] India are Pitted against Australia, South Africa, Scotland and Trinidad and Tobago ==== Pool A ==== {| class=wikitable style="text-align:center" !width=175|Team !width=20|Pts !width=20|Pld !width=20|W !width=20|D !width=20|L !width=20|GF !width=20|GA !width=20|GD |- style="background:#ccffcc" |align=left|{{fhw|Australia}} |'''10'''||4||3||1||0||19||4||+15 |- style="background:#ccffcc" |align=left|{{fhw|South Africa}} |'''7'''||4||2||1||1||16||5||+11 |- |align=left|{{fhw|India}} |'''7'''||4||2||1||1||12||4||+8 |- |align=left|{{fhw|Scotland}} |'''4'''||4||1||1||2||10||9||+1 |- |align=left|{{fhw|Trinidad and Tobago}} |'''0'''||4||0||0||4||1||36||–35 |} {{hockeybox|date=4 October 2010 |time=18:00 |team1={{fhw-rt|India}} |score=1 – 1 |team2={{fhw|Scotland}} |goals1=[[Jasjeet Kaur Handa|Handa]] {{fhg|FG|45}} |report=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/HOW400A02 Report] |goals2=[[Holly Cram|Cram]] {{fhg|FG|3}} |umpires=Michelle Joubert (RSA) <br />Chieko Soma (JPN)}} ---- {{hockeybox|date=6 October 2010 |time=13:30 |team1={{fhw-rt|Australia}} |score=2 – 1 |team2={{fhw|India}} |goals1=[[Shelly Liddelow|Liddelow]] {{fhg|FG|11}} <br />[[Megan Rivers|Rivers]] {{fhg|FG|59}} |report=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/HOW400A05 Report] |goals2=[[Rani Rampal|Rampal]] {{fhg|FG|69}} |umpires=Kelly Hudson (NZL) <br />Frances Block (ENG)}} ---- {{hockeybox|date=8 October 2010 |time=10:30 |team1={{fhw-rt|India}} |score=7 – 0 |team2={{fhw|Trinidad and Tobago}} |goals1=[[Surinder Kaur (field hockey)|S. Kaur]] {{fhg|FG|8}} {{fhg|PC|30}} {{fhg|FG|37}} {{fhg|PC|54}} <br />[[Ritu Rani|Rani]] {{fhg|FG|14}} <br />[[Rani Rampal|Rampal]] {{fhg|FG|34}} <br />[[Jasjeet Kaur Handa|Handa]] {{fhg|PC|68}} |report=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/HOW400A08 Report] |goals2= |umpires=Gillian Batey (CAN) <br />Nor Piza Hassan (MAS)}} ---- {{hockeybox|date=9 October 2010 |time=21:00 |team1={{fhw-rt|South Africa}} |score=1 – 3 |team2={{fhw|India}} |goals1=[[Pietie Coetzee|Coetzee]] {{fhg|PC|45}} |report=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/HOW400A10 Report] |goals2=[[Deepika Thakur|Thakur]] {{fhg|PC|11}} {{fhg|PC|21}} <br />[[Surinder Kaur (field hockey)|S. Kaur]] {{fhg|FG|35}} |umpires=Elena Eskina (RUS) <br />Irene Presenqui (ARG)}} == [[ಚಿತ್ರ:Bowling pictogram.svg|30px]] Lawn Bowls == {{main|Lawn bowls at the 2010 Commonwealth Games}} ;Men {| class="wikitable" style="font-size:90%" !width=150|Competitor(s) !width=150|Event !width=50|Rank |- |[[Mohammed Raja]] |Men's Singles |align="center"|- |- |[[Mahip Tirkey]]<br />[[Sunil Bahadur]] |Men's Pairs |align="center"|- |- |[[Dinesh Kumar]]<br />[[Krishna Xalxo]]<br />[[Prince Kumar Mahato]] |Men's Triples |align="center"|- |} ;Women {| class="wikitable" style="font-size:90%" !width=150|Competitor(s) !width=150|Event !width=50|Rank |- |[[Farzana Khan]] |Women's Singles |align="center"|- |- |[[Arzoo Rani]]<br />[[Manu Pal]] |Women's Pairs |align="center"|- |- |[[Tania Choudhry]]<br />[[Pinki Kaushik]]<br />[[Rupa Rani Tirkey]] |Women's Triples |align="center"|- |} == [[ಚಿತ್ರ:Netball pictogram.svg|40px]] Netball == {{Main|Netball at the 2010 Commonwealth Games}} 22 members squad for [[2010 Commonwealth Games]] has been declared.<ref>{{Cite web |url=http://netballindia.org/cwg-core.php |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-10-15 |archive-date=2011-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727115331/http://netballindia.org/cwg-core.php |url-status=deviated |archivedate=2011-07-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727115331/http://netballindia.org/cwg-core.php }}</ref> * Megha Chaudhary * Prachi Tehlan * Ramandeep Kaur * Neha Bajaj * Priya Dahiya * Mainisha Rathore * Punam Kumari * Santosh Jakhar * Shireen Limaye * Kavitha Kavitha * Indu Panwar * Bobby Bobby * Padma Padma * Neha Lakhera * Neha Kansal * Amanjit Kaur * Rupinder Kaur * Deepali Sharma * Preeti Banchor * Kiranjit Kaur * Harminder Kaur * Leela H.S India is drawn in Pool A === Pool A === {| class=wikitable style=text-align:center |- !width=20 abbr=Position |{{tooltip|Pos|Position}} !width=175 |Team !width=20 abbr=Played |{{tooltip|Pld|Played}} !width=20 abbr=Won |{{tooltip|W|Won}} !width=20 abbr=Drawn |{{tooltip|D|Drawn}} !width=20 abbr=Lost |{{tooltip|L|Lost}} !width=20 abbr=Goals for |{{tooltip|GF|Goals for}} !width=20 abbr=Goals against |{{tooltip|GA|Goals against}} !width=20 abbr=Goal percentage |{{tooltip|G%|Goal percentage}} !width=30 abbr=Points |{{tooltip|Pts|Points}} |-bgcolor=#ddeeff |1 <!--Team 1--> |align=left|{{nb|Australia}} |5||5||0||0||385||172||223.8||'''10''' |-bgcolor=#ddeeff |2 <!--Team 2--> |align=left|{{nb|Jamaica}} |5||4||0||1||362||217||166.8||'''8''' |- |3 <!--Team 3--> |align=left|{{nb|Malawi}} |5||3||0||2||293||262||111.8||'''6''' |- |4 <!--Team 4--> |align=left|{{nb|Trinidad and Tobago}} |5||2||0||3||249||275||90.5||'''4''' |- |5 <!--Team 5--> |align=left|{{nb|Samoa}} |5||1||0||4||246||291||84.5||'''2''' |- |6 <!--Team 6--> |align=left|{{nb|India}} |5||0||0||5||123||441||27.9||'''0''' |}<div style=font-size:90%> * Goal percentage ('''G%''') = 100 × '''GF'''/'''GA'''. Accurate to one decimal place. * Teams that are highlighted after the completion of pool matches advance to the medal playoffs.</div> ---- {{netballbox | date = Tuesday 5 October | time = 17:00 (IST) | team1 = {{nb-rt|Australia}} | score = 113 – 18 | team2 = {{nb|India}} | goals1 = [[Catherine Cox|Cox]] {{nb-goal|27|28}} <br />[[Sharelle McMahon|McMahon]] {{nb-goal|22|23}} <br />[[Natalie Medhurst|Medhurst]] {{nb-goal|25|26}} <br />[[Susan Pratley|Pratley]] {{nb-goal|39|42}} | goals2 = [[Harminder Kaur|H. Kaur]] {{nb-goal|6|10}} <br />[[Kiranjeet Kaur|K. Kaur]] {{nb-goal|7|8}} <br />[[Prachi Tehlan|Tehlan]] {{nb-goal|5|5}} | venue = [[Thyagaraj Sports Complex]] | attendance = | umpires = Jonathan Bredin, Dalton Hinds | res-ump = Judith Groves | report = http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/NBW400A04 }} ---- {{netballbox | date = Wednesday 6 October | time = 11:30 (IST) | team1 = {{nb-rt|Malawi}} | score = 82 – 26 | team2 = {{nb|India}} | goals1 = [[Mwayi Kumwenda|Kumwenda]] {{nb-goal|47|53}} <br />[[Linda Magombo|Magombo]] {{nb-goal|12|15}} <br />[[Sindi Simtowe|Simtowe]] {{nb-goal|6|7}} <br />[[Mary Waya|Waya]] {{nb-goal|17|21}} | goals2 = [[Neha Bajaj|Bajaj]] {{nb-goal|4|4}} <br />[[Harminder Kaur|H. Kaur]] {{nb-goal|5|9}} <br />[[Kiranjeet Kaur|K. Kaur]] {{nb-goal|17|19}} | venue = [[Thyagaraj Sports Complex]] | attendance = | umpires = Gary Burgess, Bobbi Brown | res-ump = Dalton Hinds | report = http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/NBW400A05 }} ---- {{netballbox | date = Thursday 7 October | time = 11:30 (IST) | team1 = {{nb-rt|Trinidad and Tobago}} | score = 77 – 26 | team2 = {{nb|India}} | goals1 = [[Janelle Barker|Barker]] {{nb-goal|46|47}} <br />[[Joelisasasha Cooper|Cooper]] {{nb-goal|16|18}} <br />[[Samantha Wallace|Wallace]] {{nb-goal|15|18}} | goals2 = [[Neha Bajaj|Bajaj]] {{nb-goal|10|13}} <br />[[Harminder Kaur|H. Kaur]] {{nb-goal|6|8}} <br />[[Kiranjeet Kaur|K. Kaur]] {{nb-goal|4|8}} <br />[[Prachi Tehlan|Tehlan]] {{nb-goal|6|8}} | venue = [[Thyagaraj Sports Complex]] | attendance = | umpires = Anne Abraitis, Sylvester Campbell | res-ump = Bobbi Brown | report = }} ---- {{netballbox | date = Saturday 9 October | time = 17:00 (IST) | team1 = {{nb-rt|India}} | score = 26 – 69 | team2 = {{nb|Samoa}} | goals1 = [[Megha Chaudhary|Chaudhary]] {{nb-goal|3|6}} <br />[[Harminder Kaur|H. Kaur]] {{nb-goal|3|7}} <br />[[Kiranjeet Kaur|K. Kaur]] {{nb-goal|14|19}} <br />[[Prachi Tehlan|Tehlan]] {{nb-goal|6|9}} | goals2 = [[Shirin Chang|Chang]] {{nb-goal|14|16}} <br />[[Barbara Faasavalu|Faasavalu]] {{nb-goal|9|12}} <br />[[Monica Fuimaono|Fuimaono]] {{nb-goal|25|29}} <br />[[Sepuita Langi|Langi]] {{nb-goal|21|24}} | venue = [[Thyagaraj Sports Complex]] | attendance = | umpires = Sharon Kelly, Rachael Ayre | res-ump = Judith Groves | report = }} ---- {{netballbox | date = Sunday 10 October | time = 11:00 (IST) | team1 = {{nb-rt|Jamaica}} | score = 100 – 27 | team2 = {{nb|India}} | goals1 = [[Romelda Aiken|R. Aiken]] {{nb-goal|40|42}} <br />[[Simone Forbes|Forbes]] {{nb-goal|13|14}} <br />[[Jhaniele Fowler|Fowler]] {{nb-goal|38|41}} <br />[[Anna-Kay Griffiths|Griffiths]] {{nb-goal|9|12}} | goals2 = [[Megha Chaudhary|Chaudhary]] {{nb-goal|0|1}} <br />[[Harminder Kaur|H. Kaur]] {{nb-goal|8|12}} <br />[[Prachi Tehlan|Tehlan]] {{nb-goal|19|23}} | venue = [[Thyagaraj Sports Complex]] | attendance = | umpires = Amanda Nottingham, Paula Ferguson | res-ump = Rachael Ayre | report = }} == [[ಚಿತ್ರ:Rugby union pictogram.svg|30px]] Rugby Sevens == {{main|Rugby sevens at the 2010 Commonwealth Games}} ;Summary {|class="wikitable" style="font-size:90%" !width=150|Competitor(s) !width=150|Event !width=50|Rank |- |India |Men's Team |align="center"|- |} ;Men India Squad: * [[Nasser Hussain (rugby)|Nasser Hussain]] * [[Hrishikesh Pendse]] * [[Rohaan Sethna]] * [[Kayrus Unwala]] * [[Pritom Roy]] * [[Gautam Dagar]] * [[Deepak Dagar]] * [[Kamaldeep Dagar]] * [[Amit Lochab]] * [[Jagga Singh]] * [[Sailen Tudu]] * [[Thimmaiah Mandanda]] * [[Dinesh Kumar Ravi Kumar]] * [[Bikash Jena]] * [[Surinder Singh]] * [[Sukhdeep Singh]] * [[Rohit Sivach]] * [[Dalwinder Singh]] * [[Sujai Lama]] * [[Puneet Krishnamoorthy]] * [[Roshan Lobo]] India is in Pool B ==== Group B ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=175 |Team !width=20 abbr="Played" |Pld !width=20 abbr="Won" |W !width=20 abbr="Drawn" |D !width=20 abbr="Lost" |L !width=20 abbr="Points for" |PF !width=20 abbr="Points against" |PA !width=25 abbr="Points difference" |PD !width=20 abbr="Points" |Pts |- |align=left|{{Ru7|RSA}} |3||3||0||0||109||5||+104||'''9''' |- |align=left|{{Ru7|WAL}} |3||2||0||1||99||35||+64||'''7''' |- |align=left|{{Ru7|TON}} |3||1||0||2||45||72||-27||'''5''' |- |align=left|{{Ru7|IND}} |3||0||0||3||12||153||-141||'''3''' |} ---- {{rugbybox |date = 11 October 2010 <ref name=Rubai1>{{Cite web |url=http://www.rubaisport.com/cwg/?competition=477 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-10-15 |archive-date=2011-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715212301/http://www.rubaisport.com/cwg/?competition=477 |url-status=dead }}</ref> |time = 9:22 <ref name=Rubai1/> |home = {{ru7-rt|WAL}} |score = 56-7 |away = {{ru7|IND}} |stadium = [[Delhi University]], [[ನವ ದೆಹಲಿ]] }} ---- {{rugbybox |date = 11 October 2010 <ref name=Rubai1/> |time = 12:06 <ref name=Rubai1/> |home = {{ru7-rt|RSA}} |score = 59-0 |away = {{ru7|IND}} |stadium = [[Delhi University]], [[ನವ ದೆಹಲಿ]] }} ---- {{rugbybox |date = 11 October 2010 <ref name=Rubai1/> |time = 15:32 <ref name=Rubai1/> |home = {{ru7-rt|TON}} |score = 38-5 |away = {{ru7|IND}} |stadium = [[Delhi University]], [[ನವ ದೆಹಲಿ]] }} == [[ಚಿತ್ರ:Shooting pictogram.svg|30px]] Shooting == {{main|Shooting at the 2010 Commonwealth Games}} ;Clay Target - Men {|class=wikitable style="font-size:90%" !width=150|Competitor(s) !width=150|Event !width=50|Rank |- |[[Manavjit Singh Sandhu]] |Trap Singles |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Mansher Singh]] |Trap Singles |align="center"|6 |- |[[Manavjit Singh Sandhu]]<br />[[Mansher Singh]] |Trap Pairs |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Asher Noria]] |Double Trap Singles |align="center"|4 |- |[[Ronjan Singh Sodhi]] |Double Trap Singles |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Asher Noria]]<br />[[Ronjan Singh Sodhi]] |Double Trap Pairs |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Allan Peoples]] |Skeet Singles |align="center"|- |- |[[Mairaj Ahmed Khan]] |Skeet Singles |align="center"|- |- |[[Allan Peoples]]<br />[[Mairaj Ahmed Khan]] |Skeet Pairs |align="center"|5 |} ;Clay Target - Women {|class=wikitable style="font-size:90%" !width=150|Competitor(s) !width=150|Event !width=50|Rank |- |[[Shreyasi Singh]] |Trap Singles |align="center"|6 |- |[[Seema Tomar]] |Trap Singles |align="center"|9 |- |[[Seema Tomar]]<br />[[Shreyasi Singh]] |Trap Pairs |align="center"|5 |} ;Pistol - Men {|class=wikitable style="font-size:90%" !width=150|Competitor(s) !width=150|Event !width=50|Rank |- |[[Omkar Singh]] |10m Air Pistol Singles |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Gurupreet Singh]] |10m Air Pistol Singles |align="center" |5 |- |[[Omkar Singh]]<br />[[Gurupreet Singh]] |10m Air Pistol Pairs |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Vijay Kumar (sport shooter)|Vijay Kumar]] |25m Rapid Fire Singles |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Gurupreet Singh]] |25m Rapid Fire Singles |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Vijay Kumar (sport shooter)|Vijay Kumar]]<br />[[Gurupreet Singh]] |25m Rapid Fire Pairs |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Vijay Kumar (sport shooter)|Vijay Kumar]] |25m Centre Fire Singles |align="center" bgcolor=silver|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Harpreet Singh (Shooter)|Harpreet Singh]] |25m Centre Fire Singles |align="center" bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Vijay Kumar(sport shooter)|Vijay Kumar]]<br />[[Harpreet Singh (Shooter)|Harpreet Singh]] |25m Centre Fire Pairs |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Samaresh Jung]] |25m Standard Singles |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[C.K Choudhary]] |25m Standard Singles |align="center"|- |- |[[Samaresh Jung]]<br />[[C.K Choudhary]] |25m Standard Pairs |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Omkar Singh]] |50m Pistol Singles |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Deepak Sharma]] |50m Pistol Singles |align="center"|11 |- |[[Omkar Singh]]<br />[[Deepak Sharma]] |50m Pistol Pairs |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |} ;Pistol - Women {|class=wikitable style="font-size:90%" !width=150|Competitor(s) !width=150|Event !width=50|Rank |- |[[Heena Sidhu]] |10m Air Pistol Singles |align="center" bgcolor=silver|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Annuraj Singh]] |10m Air Pistol Singles |align="center"|4 |- |[[Heena Sidhu]]<br />[[Annuraj Singh]] |10m Air Pistol Pairs |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Anisa Sayyed]] |25m Pistol Singles |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Rahi Sarnobot]] |25m Pistol Singles |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Anisa Sayyed]]<br />[[Rahi Sarnobot]] |25m Pistol Pairs |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |} ;Small Bore & Air Rifle - Men {|class=wikitable style="font-size:90%" !width=150|Competitor(s) !width=150|Event !width=50|Rank |- |[[Abhinav Bindra]] |10m Air Rifle Singles |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Gagan Narang]] |10m Air Rifle Singles |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Abhinav Bindra]]<br />[[Gagan Narang]] |10m Air Rifle Pairs |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Gagan Narang]] |50m Rifle 3 Pos Singles |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Imran Hasan Khan]] |50m Rifle 3 Pos Singles |align="center" |4 |- |[[Gagan Narang]]<br />[[Imran Hasan Khan]] |50m Rifle 3 Pos Pairs |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Gagan Narang]] |50m Rifle Prone Singles |align="center"|- |- |[[Hariom Singh]] |50m Rifle Prone Singles |align="center"|- |- |[[Hariom Singh]]<br />[[Gagan Narang]] |50m Rifle Prone Pairs |align="center"|5 |} ;Small Bore & Air Rifle - Women {|class=wikitable style="font-size:90%" !width=150|Competitor(s) !width=150|Event !width=50|Rank |- |[[Suma Shirur]] |10m Air Rifle Singles |align="center"|4 |- |[[Kavitha Yadav]] |10m Air Rifle Singles |align="center"|5 |- |[[Suma Shirur]]<br />[[Kavitha Yadav]] |10m Air Rifle Pairs |align="center" bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Tejaswini Sawant]] |50m Rifle 3 Pos Singles |align="center"|9 |- |[[Lajja Gauswami]] |50m Rifle 3 Pos Singles |align="center"|6 |- |[[Tejaswini Sawant]]<br />[[Lajja Gauswami]] |50m Rifle 3 Pos Pairs |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Tejaswini Sawant]] |50m Rifle Prone Singles |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Meena Kumari]] |50m Rifle Prone Singles |align="center"|7 |- |[[Tejaswini Sawant]]<br />[[Meena Kumari]] |50m Rifle Prone Pairs |align="center" bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |} == [[ಚಿತ್ರ:Squash pictogram.svg|40px]] Squash == {{Main|Squash at the 2010 Commonwealth Games}} India's squash team will consist of 10 athletes (5 men and 5 Women). ;Men * [[Saurav Ghosal]] * [[Sandeep Jangra]] * [[Siddharth Suchde]] * [[Harinder Pal Sandhu]] * [[Gaurav Nandrajog]] ;Women * [[Joshna Chinappa]] * [[Dipika Pallikal]] * [[Anaka Alamkamony]] * [[Surbi Mishra]] * [[Anwesha Reddy]] ;DRAWS '''Men''' {|class=wikitable style="font-size:90%" |- !rowspan="2"|Athlete !rowspan="2"|Event !width=100|Round of 64 !width=100|Round of 32 !width=100|Round of 16 !width=100|Quarterfinals !width=100|Semifinals !width=100|Final |- !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score |- |[[Saurav Ghoshal]] |[[Squash at the 2010 Commonwealth Games - Men's singles|Singles]] |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Ian Rukunya]]|UGA|2010}}<br />'''W''' 11-1 11-4 11-0 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Lyall Paterson]]|SCO|2010}}<br />'''W''' 11-6 11-6 11-7 |align=center bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[Peter Barker]]|ENG|2010}}<br />'''L''' 5-11 9-11 13-11 0-11 |align=center colspan="3"| Did not advance |- |- |[[Siddharth Suchde]] |[[Squash at the 2010 Commonwealth Games - Men's singles|Singles]] |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Michael Hopkins]]|JEY|2010}}<br />'''W''' 11-6 11-5 11-4 |align=center bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[Cameron Pilley]]|AUS|2010}}<br />'''L''' 8-11 11-9 6-11 7-11 |align=center colspan="4"| Did not advance |- |- |[[Sandeep Jangra]] |[[Squash at the 2010 Commonwealth Games - Men's singles|Singles]] |align=center bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[Ryan Cuskely]]|AUS|2010}}<br />'''L''' 7-11 9-11 4-11 |align=center colspan="5"| Did not advance |- |- |[[Harinder Pal Sandhu]] |[[Squash at the 2010 Commonwealth Games - Men's singles|Singles]] |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Shopan Pervez]]|BAN|2010}}<br />'''W''' 11-3 11-1 11-2 |align=center bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[Stewart Boswell]]|AUS|2010}}<br />'''L''' 4-11 7-11 5-11 |align=center colspan="4"| Did not advance |- |} ;Doubles ;Pool 6 {| class=wikitable style=text-align:center !width=20|Rank !width=175|Team !width=20|Pts !width=20|Pld !width=20|W !width=20|L !width=60|PF !width=60|PA |- |1 |align=left|{{flagCGFathlete|[[Mohd.Azlan isklander]] - [[Mohd.Nafilzwan Adnan]]|MAS|2010}} |'''3'''||3||3||0||72||37 |- |2 |align=left|{{flagCGFathlete|[[Sandeep Jangra]] - [[Harinder Pal Sandhu]]|IND|2010}} |'''2'''||3||2||1||77||51 |- |3 |align=left|{{flagCGFathlete|[[Kawayooya Nsaale]] - [[Orumu Ofoyuru]]|UGA|2010}} |'''1'''||3||1||2||56||74 |- |3 |align=left|{{flagCGFathlete|[[Shopan Parvez]] - [[Masud Rana]]|BAN|2010}} |'''0'''||3||0||3||32||75 |- |} ;Pool 8 {| class=wikitable style=text-align:center !width=20|Rank !width=175|Team !width=20|Pts !width=20|Pld !width=20|W !width=20|L !width=60|PF !width=60|PA |- |1 |align=left|{{flagCGFathlete|[[Lyall Peterson]] - [[Chris Small]]|SCO|2010}} |'''2'''||2||2||0||44||25 |- |2 |align=left|{{flagCGFathlete|[[Gaurav Nandrajog]] - [[Siddharth Suchde]]|IND|2010}} |'''1'''||2||1||1||38||37 |- |3 |align=left|{{flagCGFathlete|[[Hartaj Bains]] - [[Hardeep Reel]]|UGA|2010}} |'''0'''||2||0||2||24||44 |- |} '''Women''' {|class=wikitable style="font-size:90%" |- !rowspan="2"|Athlete !rowspan="2"|Event !width=125|Round of 64 !width=125|Round of 32 !width=125|Round of 16 !width=125|Quarterfinals !width=125|Semifinals !width=125|Final |- !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score |- |[[Joshna Chinnappa]] |[[Squash at the 2010 Commonwealth Games - Women's singles|Singles]] |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Sharon Wee]]|MAS|2010}}<br />'''W''' 11-1 11-4 8-11 11-4 |align=center bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[Nicol David]]|MAS|2010}}<br />'''L''' 5-11 10-12 7-11 |align=center| |align=center| |align=center| |- |- |[[Surbi Mishra]] |[[Squash at the 2010 Commonwealth Games - Women's singles|Singles]] |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align=center bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[Stephanie Edmison]]|CAN|2010}}<br />'''L''' 2-11 7-11 10-12 |align=center| |align=center| |align=center| |align=center| |- |- |[[Anwesha Reddy]] |[[Squash at the 2010 Commonwealth Games – Women's singles|Singles]] |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align=center bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[Alana Miller]]|CAN|2010}}<br />'''L''' 3-11 6-11 7-11 |align=center| |align=center| |align=center| |align=center| |- |- |[[Anaka Alamkamony]] |[[Squash at the 2010 Commonwealth Games – Women's singles|Singles]] |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align=center bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[Sarah Kippax]]|CAN|2010}}<br />'''L''' 7-11 4-11 3-11 |align=center| |align=center| |align=center| |align=center| |- |} == [[ಚಿತ್ರ:Swimming pictogram.svg|40px]] Swimming == {{Main|Swimming at the 2010 Commonwealth Games}} India's swimming team consists 20 swimmers. ;Men * [[Virdhawal Khade]] * [[Sandeep Sejwal]] * [[Rehan Poncha]] * [[Rohit Havaldar]] * [[A.P Gagan]] * [[Aaron'D Souza]] * [[M.B Balakrishnan]] * [[J.Agnishwar]] * [[Puneet Rana]] * [[Praveen Tokas]] * [[J.P Arjun]] * [[Mandar Divase]] * [[Anshul Kothari]] ;Women {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Event !rowspan="2" width=150|Swimmer(s) !colspan="2" width=150|Heats !colspan="2" width=150|Semi Finals !colspan="2" width=150|Final |- !style="line-height:1em" width=100|<small>Result</small> !style="line-height:1em" width=50|<small>Rank</small> !style="line-height:1em" width=100|<small>Result</small> !style="line-height:1em" width=50|<small>Rank</small> !style="line-height:1em" width=100|<small>Result</small> !style="line-height:1em" width=50|<small>Rank</small> |- |colspan=8 height=1| |- |100m Freestyle |[[Jyotsna Pansare]] |align="center"|<small>5 October</small> |align="center"|4 |colspan=4 bgcolor="honeydew"| |- |rowspan=2|200m Freestyle |[[Arti Ghodpade]] |align="center"|<small>4 October</small> |align="center"|1 |colspan=4 bgcolor="honeydew"| |- |[[Surabhi Tipre]] |align="center"|<small>4 October</small> |align="center"|7 |colspan=4 bgcolor="honeydew"| |- |rowspan=2|100m Backstroke |[[Fariha Zaman]] |align="center"|<small>5 October</small> |align="center"|1 |align="center"|<small>5 October</small> |align="center"|- |colspan=2 bgcolor="honeydew"| |- |[[Jyotsna Pansare]] |align="center"|<small>5 October</small> |align="center"|7 |colspan=4 bgcolor="honeydew"| |- |rowspan=2|50m Butterfly |[[Shubha Chittaranjan]] |align="center"|<small>4 October</small> |align="center"|2 |align="center"|<small>4 October</small> |align="center"|8 |colspan=2 bgcolor="honeydew"| |- |[[Pooja Alva]] |align="center"|<small>4 October</small> |align="center"|7 |colspan=4 bgcolor="honeydew"| |- |200m Individual Medley |[[Pooja Alva]] |align="center"|<small>4 October</small> |align="center"|7 |colspan=4 bgcolor="honeydew"| |} * [[Richa Mishra]] * [[Talasha Prabhu]] * [[Poorva Shetty]] ;EAD ;Men * [[Prasanta Karmakar]] * [[Sharath Gayakwad]] * [[Naveen Kumar]] * [[Sachin Verma]] * [[Rajesh Shinde]] * [[Chetan Raut]] * [[Rimo Saha]] ;Women * [[Kiran Tak]] * [[Anjali Patel]] * [[Vinita Phatak]] == [[ಚಿತ್ರ:Synchronized swimming pictogram.svg|40px]] Synchronized swimming == {{Main|Synchronized swimming at the 2010 Commonwealth Games}} India will compete in synchronized swimming at the 2010 commonwealth games {|class=wikitable style="font-size:90%" |- !rowspan="2"|Athlete !rowspan="2"|Event !colspan="2"|Technical Routine !colspan="4"|Free Routine (Preliminary) !colspan="4"|Free Routine (Final) |- !Points !Rank !Points !Rank !Total Points !Rank !Points !Rank !Total Points !Rank |- |[[Avani Dave]] |[[Synchronized swimming at the 2010 Commonwealth Games - Women's solo|Solo]] | | | | | | | | | | |- |[[Kavita Kolapkar]]<br />[[Bijal Vasant]] |[[Synchronized swimming at the 2010 Commonwealth Games - Women's duet|Duet]] | | | | | | | | | | |- |} == [[ಚಿತ್ರ:Tennis pictogram.svg|40px]] Tennis == {{Main|Tennis at the 2010 Commonwealth Games}} India will field 8 athletes including stars Leander Paes and Mahesh Bhupathi === Men's Singles === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Player !width=150|Round of 32 !width=150|Round of 16 !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Somdev Devvarman]] (1) |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of the Bahamas.svg|20px|]] [[Mullings Devin|M Devin]] ([[Bahamas at the 2010 Commonwealth Games|BAH]])<br />'''W''' 6-4 6-2 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Sri Lanka.svg|20px|]] [[Jayawickreme Amresh|J Amresh]] ([[Sri Lanka at the 2010 Commonwealth Games|SRL]])<br />'''W''' 6-0 6-1 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of New Zealand.svg|20px|]] [[Jose Statham|J Statham]] (6) ([[New Zealand at the 2010 Commonwealth Games|NZL]])<br />'''W''' 6-3 6-4 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Matthew Ebden|M Ebden]] (3) ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br /> '''W''' 6-3 6-1 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Greg Jones (tennis)|Greg Jones]] (53) ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''W''' 6-4 6-2 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Rohan Bopanna]] |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Uganda.svg|20px|]] [[Robert Buyinza|R Buyinza]] ([[Uganda at the 2010 Commonwealth Games|UGA]])<br />'''W''' 6-1 6-4 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Peter Luczak|P Luczak]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''L''' 2-6 6-7 |align="center" colspan="3"|Did not advance |} === Women's Singles === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Player !width=150|Round of 32 !width=150|Round of 16 !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Sania Mirza]] (2) |align="center" bgcolor="honeydew"|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagicon|COK}} [[Brittany Teei|B Teei]] ([[Cook Islands at the 2010 Commonwealth Games|COK]])<br />'''W''' 6-0 6-2 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of New Zealand.svg|20px|]] [[Marina Erakovic|M Erakovic]] ([[New Zealand at the 2010 Commonwealth Games|NZL]])<br />'''W''' 6-2 6-3 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Olivia Rogowska|O Rogowska]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''W''' 1-6 6-4 6-4 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Anastasia Rodionova|A Rodionova]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''L''' 3-6 6-2 6-7 |align="center" bgcolor=silver|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Poojashree Venkatesha|P Venkatesha]] |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Lesotho.svg|20px|]] [[Nthabiseng Nqosa|N Nqosa]] ([[Lesotho at the 2010 Commonwealth Games|LES]])<br />'''W''' 6-0 6-0 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Guernsey.svg|20px|]] [[Heather Watson|H Watson]] ([[Guernsey at the 2010 Commonwealth Games|GUR]])<br />'''L''' 6-7 3-6 |align="center" colspan="3"|<small>Did not Advance</small> |- |[[Rushmi Chakravarthi|R Chakravarthi]] |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Lesotho.svg|20px|]] [[Pinki Montlha|P Montlha]] ([[Lesotho at the 2010 Commonwealth Games|LES]])<br />'''W''' 6-0 6-1 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Katie O'Brien|K O'Brien]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br />'''W''' 1-6 7-6 7-5 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Olivia Rogowska|O Rogowska]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''L''' 5-7 4-6 |align="center" colspan="3"|<small>Did not Advance</small> |} === Men's Doubles === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=305|Players !width=150|Round of 16 !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Mahesh Bhupathi|M Bhupathi]] & [[Leander Paes|L Paes]] (1) |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Sri Lanka.svg|20px|]] [[Thangarajah Dineshkanthan|T Dineshkanthan]] &<br /> [[Ruchika Jayawickreme|R Jayawickreme]] ([[Sri Lanka at the 2010 Commonwealth Games|SRI]])<br />'''W''' 6-3 6-3 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[James Ward (tennis)|J Ward]] &<br /> [[Joshua Goodall|J Goodall]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br /> ''W'' 6-2 6-7 (4) 7-6 (4) |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Peter Luczak (tennis)|P Luczak]] &<br /> [[Pete Hanley|P Hanley]] (4) ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''L''' |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of India.svg|20px|]] [[Rohan Bopanna|R Bopanna]] &<br /> [[Somdev Devvarman|S Devvarman]] (2) (IND)<br /> ''W'' 6-3 7-6 (4) |align="center" bgcolor="cc9966"|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Rohan Bopanna|R Bopanna]] & [[Somdev Devvarman|S Devvarman]] (2) |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Scotland.svg|20px|]] [[Colin Fleming|C Fleming]] &<br /> [[Jamie Murray|J Murray]] ([[Scotland at the 2010 Commonwealth Games|SCO]])<br />'''W''' 6-3 6-1 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Matt Ebden|M Ebden]] &<br /> [[Greg Jones|G Jones]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|SCO]])<br />'''W''' 7-6 (5) 6-4 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Ross Hutchins|R Hutchins]] &<br /> [[Ken Skupski|K Skupski]] (3) ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br />'''L''' 6-3 3-6 4-6 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of India.svg|20px|]] [[Mahesh Bhupathi|M Bhupathi]] &<br /> [[Leander Paes|L Paes]] (1) (IND)<br />'''L''' 3-6, 6-7 (4) |align="center"|4 |} === Women's Doubles === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=305|Players !width=150|Round of 16 !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Sania Mirza|S Mirza]] & [[Rushmi Chakravarthi|R Chakravarthi]] (4) |align="center" bgcolor="honeydew"|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Scotland.svg|20px|]] [[Mhairi Brown|M Brown]] &<br /> [[Jocelyn Rae|J Rae]] ([[Scotland at the 2010 Commonwealth Games|SCO]])<br /> '''W''' 6-1 7-6 (2) |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Sally Peers|S Peers]] &<br /> [[Anastasia Rodionova|A Rodionova]] (1) ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br /> '''L''' 4-6 4-6 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of India.svg|20px|]] [[Nirupama Sanjeev|N Sanjeev]] &<br /> [[Poojashree Venkatesha|P Venkatesha]] (IND)<br /> '''W''' |align="center" bgcolor="cc9966"|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Nirupama Sanjeev|N Sanjeev]] & [[Poojashree Venkatesha|P Venkatesha]] |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Maldives.svg|20px|]] [[Aminath Solih|Solih]] &<br /> [[Amintah Mahir|Mahir]] ([[Maldives at the 2010 Commonwealth Games|MDV]])<br />'''W''' 6-0 6-1 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Sarah Borwell|S Borwell]] &<br /> [[Anna Smith (tennis)|A Smith]] (2) ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br /> '''W''' 7-5 6-4 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Jessica Moore (tennis)|J Moore]] &<br /> [[Olivia Rogowska|O Rogowska]] (3) ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br /> '''L''' 7-5 3-6 5-7 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of India.svg|20px|]] [[Sania Mirza|S Mirza]] &<br /> [[Rushmi Chakravarthi|R Chakravarthi]] (IND)<br /> '''L''' |align="center"|4 |} === Mixed Doubles === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=305|Players !width=150|Round of 16 !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Sania Mirza|S Mirza]] & [[Leander Paes|L Paes]] (2) |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Saint Lucia.svg|20px|]] [[Stacey Roheman|S Roheman]] &<br /> [[Alberton Richelieu|A Richelieu]] ([[Saint Lucia at the 2010 Commonwealth Games|LCA]])<br />'''W''' 6-1 6-0 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Scotland.svg|20px|]] [[Jocelyn Rae|J Rae]] &<br /> [[Colin Fleming|C Fleming]] ([[Scotland at the 2010 Commonwealth Games|SCO]])<br /> '''L''' 5-7 4-6 |align="center" colspan="2"|Did not advance |- |[[Nirupama Sanjeev|N Sanjeev]] & [[Rohan Bopanna|R Bopanna]] |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Anastasia Rodionova|A Rodionova]] &<br /> [[Paul Hanley (tennis)|P Hanley]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|Aus]])<br />L 3-6 6-3 3-6 |align="center" colspan="3"|Did not advance |} == [[ಚಿತ್ರ:Table tennis pictogram.svg|40px]] Table tennis == {{Main|Table tennis at the 2010 Commonwealth Games}} India's table tennis team will consist of 10 athletes and 4 reserves <ref>http://www.commonwealthgames.ca/Corporate/index_e.aspx?articleId=2059{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.cbc.ca/sports/amateur/story/2010/09/01/sp-commonwealth-table-tennis-canada.html</ref> '''Men''' * [[Achanta Sharath Kamal]] * [[Subhajit Saha]] * [[Soumyadeep Roy]] * [[Saurav Chakraborty]] * [[A.Amalraj]] * [[R.Abhishek]] *Alternate * [[Sanil Shetty]] *Alternate '''Womens''' * [[Poulomi Ghatak]] * [[Mouma Das]] * [[Madhurika Phatkar]] * [[Shamini Kumaresan]] * [[Mamata Prabhu]] * [[Pooja Sahasrabudhe]] *Alternate * [[Neha Aggarwal]] *Alternate '''EAD Women''' * [[Sonal Patel]] * [[Bhavina Patel]] * [[Usha Rathore]] === Men's Singles === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Player !width=150|Round of 32 !width=150|Round of 16 !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Achanta Sharath Kamal]] |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of South Africa.svg|20px|]] [[Shane Overmeyer]] ([[South Africa at the 2010 Commonwealth Games|RSA]])<br />'''W''' 4-0 |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Scotland.svg|20px|]] [[Rumgay Gavin]] ([[Scotland at the 2010 Commonwealth Games|SCO]]) <br />'''W''' 4-1 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Ma Liang]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''W''' 4-1 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Yang Ze Back]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''L''' 2-3 |align="center" | |align="center" bgcolor="cc9966"|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Soumyadeep Roy]] |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Scotland.svg|20px|]] [[Howeison Craig]] ([[Scotland at the 2010 Commonwealth Games|SCO]])<br />'''W''' 4-3 |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Henzell William]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''W''' 4-3 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Cai Xiaoli]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''W''' 4-1 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Gao Ning]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''L''' 0-4 |align="center" | |align="center" | 4 |- |[[Amalraj Anthony Arputharaj]] |align="center" bgcolor=aaffaa | [[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Han Justin]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]]) <br />'''W''' 4-1 |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Cyprus.svg|20px|]] [[Yiangou Marios]] ([[Cyprus at the 2010 Commonwealth Games|CYP]])<br />'''W''' 4-3 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Gao Ning]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''L''' 1-4 |align="center" colspan="3" | Did not advance |- |[[Subhajit Saha]] |align="center" bgcolor=aaffaa | [[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Oh Nam Ho]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]]) <br />'''W''' 4-0 |align="center" bgcolor="pink" |[[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Yang Zi]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]]) <br />'''L''' 0-4 |align="center" colspan="4" | Did not advance |- |[[Abishek Ravichandran]] |align="center" bgcolor=aaffaa | [[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Pang Xue Jie]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]]) <br />'''W''' 4-3 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Paul Drinkhall]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br />'''L''' 4-3 |align="center" colspan="4" | Did not advance |} === Men's Doubles === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Player !width=150|Round of 32 !width=150|Round of 16 !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Achanta Sharath Kamal|S K Achanta]] & [[Subhajit Saha|S Saha]] |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Mauritius.svg|20px|]] [[LI KAM WA]] & [[ARNACHELLUM]] ([[Mauritius at the 2010 Commonwealth Games|MAU]])<br />'''W''' 3-0 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Han]] & [[Gerada]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''W''' 3-2 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Nigeria.svg|20px|]] [[Seun Ajetunmobi]] & [[Aruna Akinade Quadri]] ([[Nigeria at the 2010 Commonwealth Games|NGR]])<br />'''W''' 3-1 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Pitchford]] & [[Baggaley]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br />'''W''' 3-2 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Gao Ning]] & [[Yang Zi]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''W''' 3-2 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Amalraj Anthony Arputharaj|A A Anthony]] & [[Soumyadeep Roy|S Roy]] |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Malaysia.svg|20px|]] [[Kho]] && [[Tan]] ([[Malaysia at the 2010 Commonwealth Games|MAS]])<br />'''W''' 3-0 |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Guyana.svg|20px|]] [[Lewis]] & [[David]] ([[Guyana at the 2010 Commonwealth Games|GUY]])<br />'''W''' 3-0 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Gao Ning]] & [[Yang Zi]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''L''' 0-3 |align="center" colspan="3" | did not advance |} === Women's Singles === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Player !width=150|Round of 32 !width=150|Round of 16 !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Patkar Madhurika Suhas]] |align="center" bgcolor=aaffaa|<br />'''W''' |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Hannah Hicks]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br />'''W''' 4-0 |align="center" bgcolor="pink"| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Feng Tianwei]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])|<br />'''L''' 2-4 |align="center" colspan="3" | did not advance |- |[[Prabhu Mamta]] |align="center" bgcolor=aaffaa|<br />'''W''' |align="center" bgcolor="pink"| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Li Jiawei]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''L''' 0-4 |align="center" colspan="4" | did not advance |- |[[Poulomi Ghatak]] |align="center" bgcolor=aaffaa|<br />'''W''' |align="center" bgcolor="pink" | [[ಚಿತ್ರ:Flag of Northern Ireland.svg|20px|]] [[Na Liu]] ([[Northern Ireland at the 2010 Commonwealth Games|NIR]])<br />'''L''' 3-4 |align="center" colspan="4" | did not advance |- |[[Mouma Das]] |align="center" bgcolor=aaffaa|<br />'''W''' |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Canada.svg|20px|]] [[Yuen Sara]] ([[Canada at the 2010 Commonwealth Games|CAN]])<br />'''W''' 4-1 |align="center" bgcolor="pink"| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Yu Mengyu]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''L''' 0-4 |align="center" colspan="3" | did not advance |- |[[Shamini Kumaresan]] |align="center" bgcolor=aaffaa|<br />'''W''' |align="center" bgcolor="pink"| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Canada.svg|20px|]] [[Zhang Mo]] ([[Canada at the 2010 Commonwealth Games|CAN]])<br />'''L''' 2-4 |align="center" colspan="4" | did not advance |} === Women's Doubles === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Player !width=150|Round of 32 !width=150|Round of 16 !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Madhurika Suhas Patkar|M S Patkar]] & [[Shamini Kumaresan|S Kumaresan]] |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Northern Ireland.svg|20px|]] [[Claire Nelson]] & [[Ashley Givan]] ([[Northern Ireland at the 2010 Commonwealth Games|NIR]])<br />'''W''' 3-0 |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Ghana.svg|20px|]] [[Efua Oforiwah Owusu-Agyei]] & [[Akosua Ketu]] ([[Ghana at the 2010 Commonwealth Games|GHA]])<br />'''W''' 3-0 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Feng Tianwei]] & [[Wang Yuegu]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''L''' 1-3 |align="center" colspan="3" | did not advance |- |[[Mouma Das|M Das]] & [[Poulomi Ghatak|P Ghatak]] |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Wales.svg|20px|]] [[Naomi Owen]] & [[Phillips]] ([[Wales at the 2010 Commonwealth Games|WAL]])<br />'''W''' 3-0 |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Northern Ireland.svg|20px|]] [[Na Liu]] & [[Amanda Mogey]] ([[Northern Ireland at the 2010 Commonwealth Games|NIR]])<br />'''W''' 3-0 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Lay Jian Fang]] & [[Miao Miao]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''W''' 3-2 |align="center" bgcolor="pink" | [[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Li Jiawei]] & [[Sun Beibei]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''L''' 0-3 |align="center" bgcolor=aaffaa | [[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Tan]] & [[Campbell-Innes]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''W''' 3-0 |align="center" bgcolor="cc9966"|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |} === Men's Team === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Player !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Achanta Sharath Kamal]] <br /> [[Subhajit Saha]] <br /> [[Soumyadeep Roy]] <br />[[Anthony Arputhraj Amalraj]] <br /> [[Ravichandran Abishek]] |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of South Africa.svg|20px|]] ([[South Africa at the 2010 Commonwealth Games|RSA]])<br />'''W''' 3-1 |align="center" bgcolor="pink"| [[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br />'''L''' 1-3 |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Nigeria.svg|20px|]] ([[Nigeria at the 2010 Commonwealth Games|NGR]]) <br /> '''W''' 3-0 |align="center" bgcolor="cc9966"|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |} === Women's Team === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Player !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Madhurika Suhas Patkar]] <br /> [[Mouma Das]] <br /> [[Poulomi Ghatak]] <br /> [[Shamini Kumaresan]] |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|Aus]])<br />'''W''' 3-1 |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br />'''W''' 3-0 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''L''' 0-3 |align="center" bgcolor=silver|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |} == [[ಚಿತ್ರ:Weightlifting pictogram.svg|40px]] Weightlifting == {{main|Weightlifting at the 2010 Commonwealth Games}} <ref>http://www.cwgdelhi2010.org/?q=node/1526</ref> ;Men {|class="wikitable" style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Athlete !rowspan="2" width=150|Event !colspan="2" width=200|Weights Lifted !rowspan="2" width=100|Total Lifted !rowspan="2" width=50|Rank |- !width=100|<small>Snatch</small> !width=100|<small>Clean & Jerk</small> |- |[[Sukhen Dey]] |56&nbsp;kg |align="center"|112.0&nbsp;kg |align="center"|140.0&nbsp;kg |align="center"|252.0&nbsp;kg |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[V.S Rao]] |56&nbsp;kg |align="center"|107.0&nbsp;kg |align="center"|141.0&nbsp;kg |align="center"|248.0&nbsp;kg |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Rustam Sarang]] |62&nbsp;kg |align="center"|121.0&nbsp;kg |align="center"|150.0&nbsp;kg |align="center"|271.0&nbsp;kg |align="center"|4 |- |[[Omkar Otari]] |62&nbsp;kg |align="center"|125.0&nbsp;kg |align="center"|140.0&nbsp;kg |align="center"|265.0&nbsp;kg |align="center"|5 |- |[[K.Ravi Kumar]] |69&nbsp;kg |align="center"|146.0&nbsp;kg[CGR] |align="center"|175.0&nbsp;kg[CGR] |align="center"|321.0&nbsp;kg [CGR] |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[C.P.R Sudhir Kumar]] |77&nbsp;kg |align="center"|131.0&nbsp;kg |align="center"|166.0&nbsp;kg |align="center"|297.0&nbsp;kg |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Chandrakant Mali]] |85&nbsp;kg |align="center"|140.0&nbsp;kg |align="center"|185.0&nbsp;kg |align="center"|325.0&nbsp;kg |align="center"|4 |- |Sarabjit Singh ||+105&nbsp;kg |align="center"|169.0&nbsp;kg |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|DNF |} ;Men - EAD (Powerlifting) {|class="wikitable" style="font-size:90%" !width=150|Athlete !width=150|Event !width=100|Weights Lifted !width=100|Factored Weight !width=50|Rank |- |TBA |Bench Press |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |- |TBA |Bench Press |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |} ;Women {|class="wikitable" style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Athlete !rowspan="2" width=150|Event !colspan="2" width=200|Weights Lifted !rowspan="2" width=100|Total Lifted !rowspan="2" width=50|Rank |- !width=100|<small>Snatch</small> !width=100|<small>Clean & Jerk</small> |- |[[Ngangbam Soniya Chanu]] |48&nbsp;kg |align="center"|73.0&nbsp;kg |align="center"|94.0&nbsp;kg |align="center"|167.0&nbsp;kg |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Atom Sandhya Rani Devi]] |48&nbsp;kg |align="center"|70.0&nbsp;kg |align="center"|95.0&nbsp;kg |align="center"|165.0&nbsp;kg |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Swati Singh]] |53&nbsp;kg |align="center"|74.0 |align="center"|92.0 |align="center"|166.0 |align="center"|4 |- |[[Yumnam Renubala Chanu]] |58&nbsp;kg |align="center"|90.0 |align="center"|107.0 |align="center"|197.0 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Monika Devi]] |75&nbsp;kg |align="center"|105&nbsp;kg |align="center"|121&nbsp;kg |align="center"|216&nbsp;kg |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Srishti Singh]] |75&nbsp;kg |align="center"|90&nbsp;kg |align="center"|116&nbsp;kg |align="center"|206&nbsp;kg |align="center"|7 |- |[[Geeta Rani]] ||+75&nbsp;kg |align="center"|100&nbsp;kg |align="center"|135&nbsp;kg |align="center"|235&nbsp;kg |align="center"|4 |- |} ;Women - EAD (Powerlifting) {|class="wikitable" style="font-size:90%" !width=150|Athlete !width=150|Event !width=100|Weights Lifted !width=100|Factored Weight !width=50|Rank |- |TBA |Bench Press |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |} == [[ಚಿತ್ರ:Wrestling pictogram.svg|40px]] Wrestling == {{main|Wrestling at the 2010 Commonwealth Games}} Indian wrestling team comprises:<ref>{{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/indian-wrestling-team-for-cwg-games-announced/128554-5.html|title=Indian wrestling team for CWG games announced|date=10 August 2010|publisher=IBN Live|accessdate=3 October 2010|archive-date=7 ಜನವರಿ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107213447/http://ibnlive.in.com/news/indian-wrestling-team-for-cwg-games-announced/128554-5.html|url-status=deviated|archivedate=7 ಜನವರಿ 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120107213447/http://ibnlive.in.com/news/indian-wrestling-team-for-cwg-games-announced/128554-5.html}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/4-indian-wrestlers-and-shotputter-test-positive-out-of-cwg/676566/|title=4 Indian wrestlers and shot-putter test positive, out of CWG|date=3 September 2010|publisher=[[Indian Express]]|accessdate=3 October 2010}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Men's Freestyle === {| class="wikitable" style="font-size:90%" |- !rowspan="2"|Athlete !rowspan="2"|Event !Qualification !Quarterfinals !Semifinals !Repechage Round 1 !Repechage Round 2 !Final !rowspan="2"|Rank |- !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result |- | Anil Kumar | 55&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa| |align=center bgcolor=aaffaa| |align=center bgcolor="pink"| | | | |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- | Yogeshwar Dutt | 60&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Farzad Tarash]]|AUS|2010}}<br />'''W''' 13:0 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Marius Zachari Loots]]|RSA|2010}}<br />'''W''' 7:1 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Sasha Madyarchyk]]|ENG|2010}}<br />'''W''' 12:4 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[James Mancini]]|CAN|2010}}<br />'''W''' 9:2 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- | [[Sushil Kumar (wrestler)|Sushil Kumar]] | 66&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa| |align=center bgcolor=aaffaa| |align=center bgcolor=aaffaa| | | |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Barnes Heinrich]]|RSA|2010}}<br />'''W''' |align=center bgcolor=Gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- | Narsingh Pancham Yadav | 74&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Mike Grundy]]|ENG|2010}}<br />'''W''' 7:1 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Evan Macdonald]]|CAN|2010}}<br />'''W''' 3:1 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|Richard Brian Addinall|RSA|2010}}<br />'''W''' 4:0 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- | Anuj Kumar | 84&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa| |align=center bgcolor=aaffaa| |align=center bgcolor=aaffaa| | | |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Inam Muhammad]]|PAK|2010}}<br />'''L''' 3:3 |align=center bgcolor=silver|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- | Anil Mann | 96&nbsp;kg |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Leon Rattigan]]|ENG|2010}}<br />'''L''' 2:3 | | | | | | |- | Praveen | 120&nbsp;kg | | | | | | |align=center bgcolor=silver|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |} === Women's Freestyle === {| class="wikitable" style="font-size:90%" |- !rowspan="2"|Athlete !rowspan="2"|Event !Qualification !Quarterfinals !Semifinals !Repechage Round 1 !Repechage Round 2 !Final !rowspan="2"|Rank |- !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result |- | Nirmala Devi | 48&nbsp;kg |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Brumilda Leeuw]]|RSA|2010}}<br />'''W''' 14:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Carol Huunh]]|CAN|2010}}<br />'''L''' 3:7 |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- | Babita Kumari | 51&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Jessica Macdonald]]|CAN|2010}}<br />'''W''' 8:6 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Jo Madyarchyk]]|ENG|2010}}<br />'''W''' 11:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor="pink" |{{flagCGFathlete|[[Ifeoma Christiana Nwoye]]|NGR|2010}}<br />'''L''' 4:7 |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- | Geeta | 55&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Non Evans]]|WAL|2010}}<br />'''W''' 9:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Lovina Odohi Edward]]|NGR|2010}}<br />'''W''' 5:1 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Emily Bensted]]|AUS|2010}}<br />'''W''' 11:0 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- | Alka Tomar | 59&nbsp;kg |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Louisa Salmon]]|ENG|2010}}<br />'''W''' 4:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Tonya Verbeek]]|CAN|2010}}<br />'''W''' 3:2 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- | Suman Kundu | 63&nbsp;kg |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Tracy Connell]]|SCO|2010}}<br />'''W''' 5:0 |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Blessing Oborududu]]|NGR|2010}}<br />'''L''' 0:4 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Louise Randle]]|SCO|2010}}<br />'''W''' 6:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Zumicke Geringer]]|RSA|2010}}<br />'''W''' 9:2 |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- | Anita | 67&nbsp;kg |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Ashlea McManus]]|SCO|2010}}<br />'''W''' 3:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Megan Buydens]]|CAN|2010}}<br />'''W''' 4:1 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- | Anshu Tomar | 72&nbsp;kg |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Hellen Okus]]|NGR|2010}}<br />'''L''' 3:7 |colspan=1| |colspan=1| |colspan=1| |colspan=1| |colspan=1| |bgcolor="white"| |} === Greco-Roman === {| class="wikitable" style="font-size:90%" |- !rowspan="2"|Athlete !rowspan="2"|Event !Qualification !Quarterfinals !Semifinals !Repechage Round 1 !Repechage Round 2 !Final !rowspan="2"|Rank |- !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result |- | Rajender Kumar | 55&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Kumara Yaparathna]]|SRI|2010}}<br />'''W''' 14:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Promise Mwenga]]|CAN|2010}}<br />'''W''' 11:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Azhar Hussain]]|PAK|2010}}<br />'''W''' 11:0 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- | Ravinder Singh | 60&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[A.S.S.D. Kumara]]|SRI|2010}}<br />'''W''' 13:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Romeo Joseph]]|NGR|2010}}<br />'''W''' 8:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Terence Christopher Bosson]]|ENG|2010}}<br />'''W''' 9:0 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- | Sunil Kumar | 66&nbsp;kg |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Myroslav Dykun]]|ENG|2010}}<br />'''L''' 0:5 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Brett Hawthorn]]|WAL|2010}}<br />'''W''' 11:0 |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- | Sanjay Kumar | 74&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Laupule Ekeroma]]|SAM|2010}}<br />'''W''' 3:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Perefegha Kiriben]]|NGR|2010}}<br />'''W''' 2:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Richard Brian Addinall]]|RSA|2010}}<br />'''W''' 2:0 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- | Manoj Kumar | 84&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Muhammad Inam]]|PAK|2010}}<br />'''W''' W/O |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Dean van Zyl]]|RSA|2010}}<br />'''W'''4:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Efionayi Joe Agbonavbare]]|NGR|2010}}<br />'''L''' 2:7 |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- | Anil Kumar | 96&nbsp;kg |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Mark Montgomery (wrestler)|Mark Montgomery]]|NIR|2010}}<br />'''W''' 13:0 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Kakoma Hugues Bella-Lufu]]|RSA|2010}}<br />'''W''' 3:1 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Hassene Fkiri]]|AUS|2010}}<br />'''W''' 6:0 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- | Dharmender Dalal | 120&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Andries Johannes Schutte]]|RSA|2010}}<br />'''W''' 2:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Ivan Popov]]|AUS|2010}}<br />'''L''' 1:6 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Mark Cocker]]|ENG|2010}}<br />'''W''' 2:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Varntan Aparian]]|CYP|2010}}<br />'''W''' 12:0 |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |} == See also == * [[India at the 2006 Commonwealth Games]] * [[2010 Commonwealth Games]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Commonwealth Games Associations at the 2010 Commonwealth Games}} {{India at the Commonwealth Games}} {{DEFAULTSORT:India At The 2010 Commonwealth Games}} [[ವರ್ಗ:India at the Commonwealth Games|2010]] [[ವರ್ಗ:Nations at the 2010 Commonwealth Games]] [[ವರ್ಗ:2010 in Indian sports|Commonwealth Games]] ia8fzt70mpq6isy3r10qx3c6rsugx2x 0 26482 1373411 1368993 2026-05-15T03:14:51Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373411 wikitext text/x-wiki [[File:Molarsindevelopment11-24-05.jpg|right|300px|thumb|ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ (ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ) ಮೂರನೆಯ, ಎರಡನೆಯ ಮತ್ತು ಮೊದಲನೆಯ ದವಡೆಗಳ ವಿಕಿರಣ ಚಿತ್ರಣ.]] '''ಹಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ''' ಅರ್ಥಾತ್‌ '''ಒಡೊಂಟೊಜೆನೆಸಿಸ್ ‌(odontogenesis)''' ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ದಂತಗಳ ಮೂಲಾವಸ್ಥೆಯ [[ಜೀವ ಕಣ|ಜೀವಕೋಶ]]ಗಳು ಬೆಳೆದು, ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಒಡಮೂಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಲವು ವಿವಿಧ [[ಜಾತಿ]]ಗಳು ಹಲ್ಲು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಮಾನವೇತರ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿನ ಹಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಮಾನವನದಷ್ಟೇ ಇರುವುದಲ್ಲದೇ ಒಂದೇ ಸಮನಾಗಿದೆ. [[ಮಾನವ]]ನ ಹಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮೌಖಿಕ ಪರಿಸರ ಬೇಕಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಹಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳಾದ ದಂತಕವಚ (ಹಲ್ಲಿನ ಗಡುಸಾದ ಹೊರಲೇಪ (ಇನ್ಯಾಮಲ್‌) (enamel)), ದಂತದ್ರವ್ಯ (ಡೆಂಟಿನ್‌ (dentin)), ಹಲ್ಲು ಗಾರೆ (ಸಿಮೆಂಟಮ್‌ (cementum)) ಹಾಗೂ ಪರಿದಂತ (ಪೆರಿಯೊಡಾಂಟಿಯಮ್‌ (periodontium) ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಹ ಭ್ರೂಣ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸೂಕ್ತ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪ್ರಾಥಮಿಕ (ಶಿಶುಗಳ) ಹಲ್ಲು ಆರನೆಯ ಮತ್ತು ಎಂಟನೆಯ ವಾರಗಳ ನಡುವೆ ರಚನೆಯಾಗಲಾರಂಭಿಸುವವು. ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ವಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಹಲ್ಲುಗಳು ರಚನೆಯಾಗುವವು.<ref name="OH1">{{Cite book|author=Ten Cate, A. R. |title=Oral histology: development, structure, and function |publisher=Mosby |location=St. Louis |year=1998 |pages=81–102 |isbn=0-8151-2952-1}}</ref> ಈ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೇಳೆ ಹಲ್ಲುಗಳು ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅವು ಮುಂದೆ ಬೆಳೆಯುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಹಲ್ಲು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಆರಂಭಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಹಲ್ಲುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಕಿವಿರು ಕಮಾನಿನೊಳಗೆ ಜೈವಿಕ ಅಂಗಾಂಶದ ಕಾರಣವೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="OH1" /> ಕಶೇರುಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ, ಶೃಂಗದ್ರವ್ಯವಾಗಿಸಿದ ರಚನೆ (ರೋಮ, ಉಗುರುಗಳು) ಅಥವಾ ಹೊರಕವಚದ ರಚನೆ (ಶಲ್ಕಗಳು, ಹಲ್ಲುಗಳು) ದಪ್ಪವಾದ ನಂತರ ಎಲುಬಿನ ಹೊರಕವಚದ ಅಂಗಾಂಶದ ಹಲವು ವಿಶೇಷತೆಗಳು ('phanères') ಬೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪಟ್ಟಿಶಲ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಷಾರ್ಕ್ ಮೀನಿನ ಹಲ್ಲುಗಳು ಸದೃಶವಾಗಿರುವ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ==ಸ್ಥೂಲ ನೋಟ== [[File:Toothbud11-19-05labeled.jpg|right|200px|thumb|ಹಲ್ಲಿನ ಅಂಕುರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಚಿತ್ರಪಟಲ.A: ಹಲ್ಲಿನ ಗಡುಸಾದ ಹೊರಲೇಪ B: ಹಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟಿನಂತಹ ಭಾಗ C: ಹಲ್ಲಿನ ಕೋಶಕ]] ಹಲ್ಲಿನ ಮೊಳಕೆ (ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಲ್ಲು ಜೀವಾಂಕುರ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.) ಇದು [[ಜೀವ ಕಣ|ಜೀವಕೋಶ]]ಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿದ್ದು, ಆನಂತರ ಹಲ್ಲಿನ ರಚನೆಯಾಗುವುದು).<ref name="Longhorns_Medical">ಟೆಕ್ಸಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಖೆ. </ref> ನರದ ಶಿಖರದ(ತುದಿಅಂಚಿನ) ಮೊದಲ ಕಿವಿರು ಕಮಾನು ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಸಡಿಲ ಸಂಪರ್ಕ ಅಂಗಾಂಶ(ಬಾಹ್ಯ ಸಡಿಲ ಸಂಪರ್ಕ ಅಂಗಾಂಶ)ದ ಬಾಹ್ಯಕೋಶಸ್ತರದಿಂದ ಈ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="OH1" /><ref>{{Cite journal|author=Thesleff I, Vaahtokari A, Partanen AM |title=Regulation of organogenesis. Common molecular mechanisms regulating the development of teeth and other organs |journal=The International Journal of Developmental Biology |volume=39 |issue=1 |pages=35–50 |year=1995 |month=February |pmid=7626420 |url=http://www.intjdevbiol.com/paper.php?doi=7626420}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Thesleff I, Vaahtokari A, Kettunen P, Aberg T |title=Epithelial-mesenchymal signaling during tooth development |journal=Connective Tissue Research |volume=32 |issue=1-4 |pages=9–15 |year=1995 |pmid=7554939 |doi=10.3109/03008209509013700}}</ref> ಹಲ್ಲಿನ ಜೀವಾಂಕುರವು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿದೆ. ದಂತಕವಚ‌ ಅಂಗ, ಹಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟು ಹಾಗೂ ಹಲ್ಲಿನ ಕೋಶಕ. ''ದಂತಕವಚ‌ ಅಂಗ'' ದಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯ ದಂತಕವಚ‌ ಹೊರಪದರ (outer ಹೊಳೆಯುವ ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರ), ಒಳ-ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರ (inner ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರ), ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಜಾಲಿಕೆ (stellate reticulum) ಮತ್ತು ಸ್ತರ ಅಂತರಮಾಧ್ಯಮ (stratum intermedium) ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಅಂಶಗಳಿವೆ.<ref name="Longhorns_Medical" /> ಈ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದ ದಂತಕವಚ-ಜನಕ ಜೀವಕೋಶಗಳು (ದಂತಕವಚ-ಜನಕ ಜೀವಕೋಶಗಳು) ಮತ್ತು ಸಂಕುಚಿತ ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರ (reduced ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಯ ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರ) ಉಗಮಿಸುತ್ತವೆ. ಬಾಹ್ಯ-ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರ ಮತ್ತು ಒಳ-ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರಗಳು ಸೇರುವ, ದಂತಕವಚದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ cervical loop (ಕಂಠದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕುಣಿಕೆ)ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref name="OH1" /> ಇನ್ನೂ ಆಂತರಿಕ ಅಂಗಾಂಶಗಳೊಳಗೆ ಈ ಕಂಠದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕುಣಿಕೆ, (cervical loop) ಜೀವಕೋಶಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಹರ್ಟ್ವಿಗ್‌ರ ಹೊರಪದರ ಬೇರು ರಕ್ಷಾ ಕವಚ (Hertwig's ಹೊರಪದರದ Root Sheath) ರಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಲ್ಲಿನ ಬೇರಿನ ಆಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತದೆ. ''ಹಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟು(dental papilla)'' ಇದರಲ್ಲಿ ಜೀವಕೋಶಗಳಿದ್ದು, ಇವು ಒಡೊಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಗಳಾಗುವುವು. ಈ ಒಡೊಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಗಳು ದಂತಗಾರೆ ರಚಿಸುವ ಜೀವಕೋಶಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Longhorns_Medical" /> ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ, ಹಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟು ಮತ್ತು ಒಳ-ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರದ ನಡುವಿನ ಸಂಗಮ ಸ್ಥಳವು ಹಲ್ಲಿನ ದಂತಾಗ್ರದ ರೂಪವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು.<ref name="OH1" /> ಹಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟುಗಳೊಳಗಿರುವ ಸಡಿಲಸಂಪರ್ಕ ಅಂಗಾಂಶದ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಲ್ಲಿನ ನರದ್ರವ್ಯಗಳು ರಚನೆಯಾಗುವುದು. ''ಹಲ್ಲಿನ ಕೋಶಕ'' ದಿಂದ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಗುವವು: ಹಲ್ಲಿನ ಬೇರಿನ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಕೋಶಕದ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದ ಉಗಮಿಸುವ ಜೈವಿಕ ಜೀವಕೋಶಗಳು (cementoblasts), ಮೂಳೆಯ ಜೀವಾಂಕುರಗಳು (ostoeoblasts) ಹಾಗೂ ನಾರು-ಜೀವಾಂಕುರಗಳು (fibroblasts). ಹಲ್ಲುಗಾರೆ-ಜನನಾಂಕುರಗಳಿಂದ ಹಲ್ಲಿನ ಹಲ್ಲುಗಾರೆಯು ರಚನೆಯಾಗುವುದು. ಮೂಳೆ-ಜನನಾಂಕುರಗಳಿಂದ, ಹಲ್ಲಿನ ಬೇರಿನ ಸುತ್ತ ಹಲ್ಲುಗೂಡಿನ ಮೂಳೆ (alveolar bone) ರಚನೆಯಾಗುವುದು. ನಾರು-ಅಂಕುರಗಳಿಂದ <span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಪರಿ</span>ದಂತದ ಮೂಳೆ ನಾರುಗಳು ರಚನೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಹಲ್ಲನ್ನು ಹಲ್ಲುಗಾರೆಯ ಮೂಲಕ ಹಲ್ಲುಗೂಡಿನ ಮೂಳೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು.<ref>{{Cite book|first1=Michael H. |last1=Ross |first2=Gordon I. |last2=Kaye |firs3=Wojciech |last3=Pawlina |title=Histology: a text and atlas: with cell and molecular biology |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |location=Hagerstwon, MD |year=2003 |page=453 |isbn=978-0-683-30242-4 |edition=4th}}</ref> ===ಮಾನವನ ಹಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮ=== ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book|first1=Major M. |last1=Ash |first2=Stanley J. |last2=Nelson |title=Wheeler's dental anatomy, physiology, and occlusion |publisher=W.B. Saunders |location=Philadelphia |year=2003 |pages=32, 45, and 53 |isbn=978-0-7216-9382-8}}</ref> ''ಜನನಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿ'' ನ ಕೆಲ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್‌ ಗಳು ರಚನೆಯಾಗುವವು. ಸಂಕ್ಷೇಪಣಗಳು: wk&nbsp;=&nbsp;ವಾರಗಳು; ತಿಂಗಳುಗಳು&nbsp;=&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು; ವರ್ಷಗಳು&nbsp;=&nbsp;ವರ್ಷಗಳು. <center> <div style="font-size:90%"> {| border="BORDER" style="border-collapse:collapse;padding:3px;text-align:center" !colspan=6 style="background:#efefef;padding:3px" |(ದಂತಸರಣಿ) ದವಡೆ ಎಲುಬಿನ (ಮೇಲಿನ) ಹಲ್ಲುಗಳು |- ! style="width:10em" | ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಲ್ಲುಗಳು ! style="width:5em" colspan=1 | ಮಧ್ಯದ<br>ಬಾಚಿಹಲ್ಲು ! style="width:5em" colspan=1 | ಪಕ್ಕದ<br>ಬಾಚಿಹಲ್ಲು ! style="width:5em" colspan=1 | <br>ಕೋರೆಹಲ್ಲು ! style="width:5em" colspan=1 | ಮೊದಲ<br>ದವಡೆ ಹಲ್ಲು ! style="width:5em" colspan=1 | ಎರಡನೆಯ <br>ದವಡೆ ಹಲ್ಲು |- | style="padding:3px" | ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ರಚನೆಯ ಮೊದಲ ಹಂತ | 14&nbsp;wk I.U. (ಜನನಕ್ಕೆ 14 ವಾರಗಳ ಮುಂಚೆ) | 16&nbsp;wk I.U. (ಜನನಕ್ಕೆ 16 ವಾರಗಳ ಮುಂಚೆ) | 17&nbsp;wk I.U. (ಜನನಕ್ಕೆ 17 ವಾರಗಳ ಮುಂಚೆ) | 15.5&nbsp;wk I.U. (ಜನನಕ್ಕೆ 15.5 ವಾರಗಳ ಮುಂಚೆ) | 19&nbsp;wk I.U. (ಜನನಕ್ಕೆ 19 ವಾರಗಳ ಮುಂಚೆ) |- | style="padding:3px" | ದಂತಾಗ್ರ ರಚನೆ ಸಂಪೂರ್ಣ | 1.5&nbsp;ತಿಂಗಳು | 2.5&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | 9&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | 6&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | 11&nbsp;ತಿಂಗಳು |- | style="padding:3px" | ಹಲ್ಲಿನ ಬೇರಿನ ರಚನೆ ಸಂಪೂರ್ಣ | 1.5&nbsp;ವರ್ಷ | 2&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 3.25&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 2.5&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 3&nbsp;ವರ್ಷಗಳು |- ! ! colspan=8 style="background:#ffdead;padding:3px" | &nbsp;ಕೆಳದವಡೆ ಮೂಳೆಯ ಹಲ್ಲುಗಳು&nbsp; |- | style="padding:3px" | ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್‌ ರಚನೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತ | ಜನನಕ್ಕೆ 14&nbsp;ವಾರಗಳ ಮುಂಚೆ | ಜನನಕ್ಕೆ 16&nbsp;ವಾರಗಳ ಮುಂಚೆ | ಜನನಕ್ಕೆ 17&nbsp;ವಾರಗಳ ಮುಂಚೆ | ಜನನಕ್ಕೆ 15.5&nbsp;ವಾರಗಳ ಮುಂಚೆ | ಜನನಕ್ಕೆ 18&nbsp;ವಾರಗಳ ಮುಂಚೆ |- | style="padding:3px" | ದಂತಾಗ್ರ ರಚನೆ ಸಂಪೂರ್ಣ | 2.5&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | 3&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | 9&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | 5.5&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | 10&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು |- | style="padding:3px" | ಹಲ್ಲಿನ ಬೇರಿನ ರಚನೆ ಸಂಪುರ್ಣ | 1.5&nbsp;ವರ್ಷ | 1.5&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 3.25&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 2.5&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 3&nbsp;ವರ್ಷಗಳು |}</div></center> {| border="BORDER" style="border-collapse:collapse;padding:3px;text-align:center" ! colspan=8 style="background:#efefef;padding:3px" | ಮೇಲ್ದವಡೆ ಎಲುಬಿನ ಹಲ್ಲುಗಳು |- ! style="width:10em" | ಕಾಯಂ ಹಲ್ಲುಗಳು ! style="width:5em" colspan=1 | ಮಧ್ಯದ <br>ಬಾಚಿಹಲ್ಲು ! style="width:5em" colspan=1 | ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥ<br>ಬಾಚಿಹಲ್ಲು ! style="width:5em" colspan=1 | <br>ಕೋರೆಹಲ್ಲು ! style="width:5em" colspan=1 | ಮೊದಲ <br>ದವಡೆ ಮುಂದಿನ ಹಲ್ಲು ! style="width:5em" colspan=1 | ಎರಡನೆಯ<br>ದವಡೆ ಮುಂದಿನ ಹಲ್ಲು ! style="width:5em" colspan=1 | ಮೊದಲ <br>ದವಡೆ ಹಲ್ಲು ! style="width:5em" colspan=1 | ಎರಡನೆಯ<br>ದವಡೆ ಹಲ್ಲು ! style="width:5em" colspan=1 | ಮೂರನೆಯ<br>ದವಡೆ ಹಲ್ಲು |- | style="padding:3px" | ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್‌ ರಚನೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತ | 3–4&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | 10–12&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | 4–5&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | 1.5–1.75&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 2–2.25&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | ಜನನದ ಸಮಯ | 2.5–3&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 7–9&nbsp;ವರ್ಷಗಳು |- | style="padding:3px" | ದಂತಾಗ್ರದ ರಚನೆ ಸಂಪೂರ್ಣ | 4–5&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 4–5&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 6–7&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 5–6&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 6–7&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 2.5–3&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 7–8&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 12–16&nbsp;ವರ್ಷಗಳು |- | style="padding:3px" | ಹಲ್ಲಿನ ಬೇರಿನ ರಚನೆ ಸಂಪೂರ್ಣ | 10&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 11&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 13–15&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 12–13&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 12–14&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 9–10&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 14–16&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 18–25&nbsp;ವರ್ಷಗಳು |- ! ! colspan=8 style="background:#ffdead;padding:3px" | &nbsp;ಕೆಳದವಡೆ ಹಲ್ಲುಗಳು&nbsp; |- | style="padding:3px" | ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್‌ ರಚನೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತ | 3–4&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | 3–4&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | 4–5&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | 1.5–2&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 2.25–2.5&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | ಜನನದ ಸಮಯ | 2.5–3&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 8–10&nbsp;ವರ್ಷಗಳು |- | style="padding:3px" | ದಂತಾಗ್ರದ ರಚನೆ ಸಂಪೂರ್ಣ | 4–5&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 4–5&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 6–7&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 5–6&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 6–7&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 2.5–3&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 7–8&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 12–16&nbsp;ವರ್ಷಗಳು |- | style="padding:3px" | ಹಲ್ಲಿನ ಬೇರಿನ ರಚನೆ ಸಂಪೂರ್ಣ | 9&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 10&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 12–14&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 12–13&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 13–14&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 9–10&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 14–15&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 18–25&nbsp;ವರ್ಷಗಳು |} ==ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಹಲ್ಲಿನ ಮೊಳಕೆ== ಸಂಪರ್ಕಕುಹರ ಪಟಲ ಮತ್ತು ಹಲ್ಲಿನ ಪಟಲದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವುದು. ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದಾದ ಹಲ್ಲು ರಚನೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿದೆ. *ಹಲ್ಲಿನ ಪಟಲವು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಹಲ್ಲಿನ ಮೊಳಕೆಯನ್ನು [[ಬಾಯಿ]]ಯ ಹೊರಪದರಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮಣವನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[[ದಕ್ಷಿಣ]][[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ]] ದಂತವೈದ್ಯಶಾಲೆ, ''ದಿ ಬೆಲ್‌ ಸ್ಟೇಜ್‌: ಚಿತ್ರ 26'' [http://www.usc.edu/hsc/dental/ohisto/Cards/tdev/26_bb.html ಇಲ್ಲಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070505063811/http://www.usc.edu/hsc/dental/ohisto/Cards/tdev/26_bb.html |date=2007-05-05 }}.</ref> ಹಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಹಂತಗಳಿವೆ: ಮೊಳಕೆಯ ಹಂತ, ಕವಚ, ಗಂಟೆಯಾಕಾರದ ರಚನೆ, ಹಾಗೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ತಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ. ಹಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹಂತ-ಹಂತಗಳನ್ನಾಗಿಸುವುದು, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಹಲ್ಲಿಗೆ ಯಾವ ಹಂತವನ್ನು ನಮೂದಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ.<ref name="OH1" /> ಅದೇ ಹಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಊತಕದ ವಿಭಾಗಗೊಂಡ ಅಡ್ಡಕೊಯ್ತಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸಯುಳ್ಳ ದೃಶ್ಯಗಳ ಕಾರಣ, ಈ ನಿರ್ಣಯವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಜಟಿಲಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಹಂತಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ===ಮೊಳಕೆಯ ಹಂತ=== ಮೊಳಕೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಜೀವಕೋಶಗಳ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಜೋಡಣೆ ಹೊಂದಿದ ಹಲ್ಲಿನ ಮೊಳಕೆಯು ಗೋಚರಿಸುವುದು. ದವಡೆಯ ಬಾಹ್ಯ ಸಡಿಲ ಸಂಪರ್ಕ ಅಂಗಾಂಶದೊಳಗೆ, ಹೊರಪದರ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಹರಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಈ ಹಂತವು ತಾಂತ್ರಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವುದು.<ref name="OH1" /> ಭ್ರೂಣಕ್ಕೆ ಆರು ವಾರಗಳಾಗಿರುವಾಗ ಇದು ಸಂಭವಿಸುವುದು.<ref name="Wheaters-255">{{Cite book|author=Barbara Young, Paul R. Wheater |title=Wheaters Functional Histology |publisher=Elsevier Health Sciences |page=255 |url=https://books.google.com/?id=88tla60sHAUC&pg=PA255&lpg=PA255 |isbn=9780443068508 |year=2006}}</ref> ಹಲ್ಲಿನ ಮೊಳಕೆಯು ಸ್ವತಃ ಹಲ್ಲಿನ ಪಟಲದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವಕೋಶದ ಗುಂಪಾಗಿದೆ. ===ಕವಚ ಹಂತ=== [[File:capstage11-23-05.jpg|right|150px|thumb|ಹಲ್ಲಿನ ಟೊಪ್ಪಿಗೆ ಹಂತವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಊತಕದ ಚಿತ್ರಪಟಲ.]] ಕವಚದ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಹಲ್ಲಿನ ಮೊಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಜೋಡಣೆಯಾಗುವ ಮೊದಲ ಸಂಕೇತಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಬಾಹ್ಯ ಸಡಿಲ ಸಂಪರ್ಕ ಅಂಗಾಂಶದ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜೀವಕೋಶೀಯ ವಸ್ತುಗಳ ರಚನೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವುದು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಈ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿದಾಗ, ಇದನ್ನು ಹಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದು. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಹಲ್ಲಿನ ಮೊಳಕೆಯು ಸಡಿಲ ಸಂಪರ್ಕ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಬೆಳೆದು, ಟೊಪ್ಪಿಗೆಯಂತೆ ಕಾಣುವುದು. ಇದು ಹಲ್ಲು ಕವಚ ಅಥವಾ ಇನ್ಯಾಮೆಲ್‌ ಅಂಗ ಎಂದಾಗುವುದು. ಹಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟು ಎನ್ನಲಾದ, ಬಾಹ್ಯ ಸಡಿಲ ಸಂಪರ್ಕದ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಸಂಕುಚಿತ ಸಮೂಹವು, ಹಲ್ಲುಕವಚ ಅಂಗವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದು, ಹಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವುದು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ, ದಂತಕವಚ ಅಂಗವು ಇನ್ಯಾಮೆಲ್‌ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಹಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟು ದಂತದ್ರವ್ಯ ಮತ್ತು ದಂತ ನರದ್ರವ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹಲ್ಲಿನ ಕೋಶಕವು ಹಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಬೆಂಬಲದ ರಚನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="OH1" /> [[File:Earlybellstage11-18-05.jpg|left|200px|thumb|ಹಲ್ಲಿನ ಗಂಟೆ ಆಕಾರದ ಆರಂಭ ಹಂತವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಊತಕ ಪಟಲ.ಜೀವಕೋಶ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.]] ===ಗಂಟೆಯ ಹಂತ=== ಉಂಟಾಗುವ ಊತಕ-ಭಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಅಂಗರಚನಾ-ಭಿನ್ನತೆ ಉಂಟಾಗುವ ಕಾರಣ, ಇದನ್ನು ಗಂಟೆಯ ಹಂತ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲಿನ ಅಂಗವು ಗಂಟೆಯಾಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ರೂಪ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಇದರ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟನ್ನು ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಜಾಲಿಕೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref name="OH1" /> ದಂತಕವಚ ಅಂಗದ ಹೊರಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹಲ್ಲಿನ ಅಂಗದ ಸುತ್ತಲಿರುವ ಘನಾಕಾರದ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref name="Longhorns_Medical" /> ಹಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟಿನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ದಂತಕವಚ ಅಂಗದ ಸ್ತಂಭರೂಪಿ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಆಂತರಿಕ ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಆಂತರಿಕ ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಜಾಲಿಕೆಯ ನಡುವಿನ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಪದರ ಗುಂಪಿನ ಮಾಧ್ಯಮ (stratum intermedium) ಎಂಬ ಪದರವನ್ನು ರಚಿಸುವವು. ಬಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರ ಒಟ್ಟುಸೇರುವ, ಹಲ್ಲಿನ ಅಂಗದ ಕಂಠದ ಹೊರಸುತ್ತಿಗೆ ''cervical loop'' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ ದಂತವೈದ್ಯಶಾಲೆ, ''ದಿ ಬೆಲ್‌ ಸ್ಟೇಜ್‌: ಚಿತ್ರ 30'' [http://www.usc.edu/hsc/dental/ohisto/Cards/tdev/30_bb.html ಇಲ್ಲಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070505063807/http://www.usc.edu/hsc/dental/ohisto/Cards/tdev/30_bb.html |date=2007-05-05 }}.</ref> ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಅತಿ ಆಂತರಿಕದಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಅತಿ ಬಾಹ್ಯ ಪದರದ ವರೆಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ - ದಂತದ್ರವ್ಯ, ದಂತಕವಚ (ಹೊರದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಚಲಿಸುವ ಆಂತರಿಕ ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರ ಅಥವಾ ಅಮೆಲೊಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ಗಳಿಂದ ಇದು ರಚಿತ), ಆಂತರಿಕ ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರ ಮತ್ತು stratum intermedium (ಆಂತರಿಕ ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರದ ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಂತ-ಹಂತವಾದ ಜೀವಕೋಶಗಳು). ಇದರ ನಂತರದ್ದು ಆರಂಭಿಕ, ದಂತಕವಚ ಅಂಗ, ಇದರ ಮಧ್ಯ ಭಾಗವು ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಜಾಲಿಕೆಯ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದ ರಚಿತ). ಇದೆಲ್ಲವೂ ಹೊರ ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಗಂಟೆಯಾಕಾರದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇತರ ಘಟನೆಗಳೂ ನಡೆಯುವವು. ಹಲ್ಲಿನ ಪಟಲವು ವಿಘಟನೆಯಾಗಿ, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಹಲ್ಲು ಬಾಯಿಯ ಕುಹರದ ಹೊರಪದರದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹಲ್ಲು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬಾಯಿಯೊಳಗೆ ಉದ್ಭವವಾಗುವ ತನಕ ಇವೆರಡೂ ಪುನಃ ಜೋಡಣೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="OH1" /> [[File:Latebellstage11-18-05.jpg|right|200px|thumb|ಹಲ್ಲಿನ ಗಂಟೆ ಆಕಾರದ ನಂತರದ ಹಂತವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಊತಕ ಪಟಲ.ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲಿನ ಫಲಕದ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.]] ಆಂತರಿಕ ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರದ ಆಕಾರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಹಲ್ಲಿನ ದಂತಾಗ್ರವೂ ಸಹ ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಹಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಲ್ಲುಗಳ ದಂತಾಗ್ರಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಆಕಾರಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವೇನೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬಾಚಿಹಲ್ಲು ಮತ್ತು ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳ ದಂತಾಗ್ರಗಳ ಆಕಾರವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಬಲ ಆಧಾರ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿವೆ. (field model)ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾದರಿ ಎನ್ನಲಾದ ಆಧಾರ ಕಲ್ಪನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಹಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಮಯ, ಬಾಹ್ಯ ಸಡಿಲ ಸಂಪರ್ಕ ಅಂಗಾಂಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಲ್ಲಿನ ಆಕಾರಕ್ಕೂ ಅಂಶಗಳಿವೆ. ಬಾಚಿಹಲ್ಲುಗಳಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಲ್ಲುಗಳ ಅಂಶಗಳು ಒಂದೇ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ; ಹಾಗೂ ಬಾಯಿಯ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಚದುರಿಹೋಗಿರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ, ಬಾಚಿಹಲ್ಲಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಅಥವಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬಾಚಿಹಲ್ಲುಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಮಧ್ಯದ ಬಾಚಿಹಲ್ಲು ಬೆಳೆಯುವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಬಲವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಬಾಚಿಹಲ್ಲಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳು ಬೆಳೆಯುವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳತ್ತ ಸಾಗುತ್ತ, ತೀವ್ರವಾಗಿ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಬಲ ಆಧಾರ ಕಲ್ಪನೆಯೆಂದರೆ 'ತದ್ರೂಪಿ ಮಾದರಿ' ಇದರ ಪ್ರಕಾರ, ಹೊರಪದರವು ಬಾಹ್ಯ ಸಡಿಲ ಸಂಪರ್ಕ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಗುಂಪು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಕಾರದ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಉಗಮಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತದ್ರೂಪಿ ಎನ್ನಲಾದ ಈ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಗುಂಪು, ಹಲ್ಲಿನ ಪಟಲವನ್ನು ಹಲ್ಲು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುವಂತೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹಲ್ಲಿನ ಮೊಳಕೆ ರಚನೆಯಾಗುವುದು. ಪ್ರಗತಿ ಹಂತ ಎನ್ನಲಾದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲಿನ ಪಟಲದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುವುದು. ಪ್ರಗತಿ ಹಂತವು ಮೊದಲ ಹಲ್ಲಿನ ಮೊಳಕೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಸಾಗಿದ ನಂತರ, ಎರಡನೆಯ ಹಲ್ಲಿನ ಮೊಳಕೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುವುದು. ಇವೆರಡೂ ಮಾದರಿಗಳು ಪರಸ್ಪರವಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ, ಜೊತೆಗೆ, ವ್ಯಾಪಕ ಸ್ವೀಕೃತ ದಂತವಿಜ್ಞಾನವು ಅವನ್ನು ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿಲ್ಲ. ದಂತಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಎರಡೂ ಮಾದರಿಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವವು.<ref name="OH1" /> ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಹಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಇತರ ರಚನೆಗಳೆಂದರೆ ದಂತಕವಚ ಗ್ರಂಥಿಗಳು, ದಂತಕವಚ ತಂತುಗಳು ಹಾಗೂ ದಂತಕವಚ ಗೂಡುಗಳು.<ref name="OH1" /> [[File:Enamelmineralization11-17-05.jpg|left|250px|thumb|ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ದೃಢ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಊತಕ ಪಟಲ.ಅಮೆಲೊಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ಗಳಿಂದ ಹಲ್ಲಿನ ಗಡುಸು ಕವಚ (ಇನ್ಯಾಮಲ್‌) ಹಾಗೂ ಒಡೊಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಗಳಿಂದ ದಂತದ್ರವ್ಯ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ.]] ===ದಂತಾಗ್ರ ಹಂತ=== ಹಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮುಂದಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ದಂತಕವಚ ಮತ್ತು ದಂತದ್ರವ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ದೃಢ ಅಂಗಾಂಶಗಳು ಬೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧಕರು ಈ ಹಂತವನ್ನು ದಂತಾಗ್ರ ಅಥವಾ ಪರಿಪೂರ್ಣತಾ ಹಂತ ಎನ್ನುವರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಜೀವಕೋಶೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸುವವು. ಹಿಂದಿನ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ, ಹಲ್ಲಿನ ಮೊಳಕೆಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಗಾತ್ರವು ಬೆಳೆಯಲು ಒಳಗಿನ ದಂತಕವಚದ ಹೊರಾಂಗಣ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಕೋಶಗಳೂ ಸಹ ಭಾಗವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ, ಹಲ್ಲುಗಳ ಚಾಚುಮೊನೆಗಳು ರಚನೆಯಾಗುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ದಂತಾಗ್ರ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಜೀವಕೋಶದ ತ್ವರಿತ ವಿಭಾಗವಾದ 'ಕೋಶ ವಿಭಜನೆ' ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುವುದು. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಖನಿಜೀಕರಿಸಲಾದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ದೃಢ ಜೀವಕೋಶಗಳು ರಚನೆಯಾಗುವವು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆಂತರಿಕ ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರದ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಘನಾಕಾರದಿಂದ ಸ್ತಂಭ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುವವು. ಈ ಜೀವಕೋಶಗಳ [[ಜೀವಕಣದ ಬೀಜಕಣ|ಬೀಜಕಣಗಳು]] stratum intermediumಗೆ ಬಹಳ ಸನಿಹಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿ, ಹಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟಿನಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುವುದು.<ref name="OH1" /> [[File:Crosssectiontooth11-24-05.jpg|right|150px|thumb|ಹಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರಣ ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಊತಕ ಪಟಲ.ದಂತದ್ರವ್ಯದ ಕೊಳವೆಯಂತಹ ರೂಪವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ: A: ಇನ್ಯಾಮಲ್‌ B: ದಂತದ್ರವ್ಯ ]] ಹಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟಿನಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಕೋಶಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಪಕ್ಕದ ಪದರವು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿ, ಒಡೊಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಹೊಂದುವುದು. ಈ ಒಡೊಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಗಳು ದಂತದ್ರವ್ಯದ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವವು.<ref>ರೊಸ್‌, ಕೇಯ್‌ ಮತ್ತು ಪಾವ್ಲಿನಾ, ''ಹಿಸ್ಟಾಲಜಿ: ಎ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅಟ್ಲಾಸ್‌'', ಪು. 444. </ref> ಆಂತರಿಕ ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಒಡೊಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಗಳು ರಚನೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. ಚಾಚುಮೊನೆಗಳ ತುದಿಗಳಿಂದ ಆಂತರಿಕ ದಂತಕವಚದ ಹೊರಪದರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗೂ ಒಡೊಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಗಳ ರಚನೆ ಮುಂದುವರೆಯುವಾಗ, ಒಡೊಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಗಳು ತನ್ನ ಸಾವಯವ ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುವನ್ನು ಸ್ರವಿಸುವವು. ಈ ಸಾವಯವ ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ದಂತದ್ರವ್ಯ ರಚನೆಗಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾದ ವಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಒಡೊಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಗಳು ಸಾವಯವ ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸುವಾಗ, ಅವು ಹಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದತ್ತ ವಲಸೆ ಹೋಗುವವು. ಹಾಗಾಗಿ, ದಂತಕವಚಕ್ಕಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಹಲ್ಲಿನ ಬಾಹ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ ಅತಿನಿಕಟ ಪದರದಲ್ಲಿ ದಂತದ್ರವ್ಯದ ರಚನೆ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಒಳದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಮುಂದುವರೆಯುವುದು. ಒಡೊಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಗಳು ಒಳಭಾಗದತ್ತ ಮುಂದುವರೆದಾಗ, ಕೋಶದ್ರವ್ಯದ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳು ಹಿಂದುಳಿಯುವವು. ದಂತದ್ರವ್ಯದ ಅಪೂರ್ವ, ಕೊಳವೆಯಂತಹ ರೂಪವು, ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳ ಸುತ್ತಲಿನ ದಂತದ್ರವ್ಯದ ರಚನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.<ref name="OH1" /> ದಂತದ್ರವ್ಯ ರಚನೆಯು ಆರಂಭವಾದ ನಂತರ, ಆಂತರಿಕ ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರವು ದಂತದ್ರವ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಸಾವಯವ ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುವನ್ನು ಸ್ರವಿಸುವುದು. ಈ ವಸ್ತುವು ಕೂಡಲೇ ಖನಿಜೀಕರಿಸಿ ಹಲ್ಲಿನ ದಂತಕವಚವಾಗುವುದು. ದಂತದ್ರವ್ಯದ ಹೊರಗೆ ದಂತಕವಚ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವ ದಂತಕವಚ-ಜನಕ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಇವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದಂತಕವಚ ರಚನೆಯು ಹೊರದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಚಲಿಸಿ, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಹಲ್ಲಿನ ಹೊರಪದರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಲೇಪಿಸುತ್ತ ಹೋಗುವುದು. ==ದೃಢ ಅಂಗಾಂಶದ ರಚನೆ== [[File:Tooth Section.svg|right|300px|thumb|ಇನ್ನೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಹಲ್ಲಿನ ವಿಭಾಗಗಳ, ಅಡ್ಡಕೊಯ್ತಗಳ ಚಿತ್ರಣ.]] ===ದಂತಕವಚ=== ದಂತಕವಚ ಎನಾಮಲ್ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು (amelogenesis) ಎನ್ನಲಾಗಿದ್ದು, ಹಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದಂತಾಗ್ರ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವುದು. ದಂತದ್ರವ್ಯ ಮತ್ತು ದಂತಕವಚಗಳ ರಚನೆಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧವನ್ನು 'ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರವೇಶ' ಎಂಬ ಸೂತ್ರವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ದಂತದ್ರವ್ಯದ ರಚನೆಯು ಯಾವಾಗಲೂ ದಂತಕವಚ ರಚನೆಯ ಮುಂಚೆಯೇ ಸಂಭವಿಸಬೇಕು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ದಂತಕವಚ ರಚನೆಯು ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವುದು: ಸ್ರವಿಸುವ ಮತ್ತು ಪರಿಪೂರ್ಣತಾ ಹಂತಗಳು.<ref>ಕೇಟ್‌, ''ಒರಲ್‌ ಹಿಸ್ಟಾಲಜಿ'', ಪು. 197.</ref> ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾವಯವ ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುವು, ಸ್ರವಿಸುವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಮಟ್ಟಿಗೆ ಖನಿಜೀಕರಿಸಿದ ದಂತಕವಚವನ್ನು ರಚಿಸುವವು; ದಂತಕವಚದ ಖನಿಜೀಕರಣವು ಪರಿಪೂರ್ಣತಾ ಹಂತದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವುದು. ಸ್ರವಿಸುವ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ದಂತಕವಚ-ಜನಕ ಜೀವಕೋಶಗಳು, ದಂತಕವಚ ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುವ ದಂತಕವಚ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಹರಿಯಬಿಡುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಕಲೈನ್ ಫೊಸ್ಫೆಟೇಸ್‌ ಕಿಣ್ವವು ಇದನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಖನಿಜೀಕರಿಸುವುದು.<ref>ರೊಸ್‌, ಕೇಯ್‌ ಮತ್ತು ಪಾವ್ಲಿನಾ, ''ಹಿಸ್ಟಾಲಜಿ: ಟೆಕ್ಸ್ಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅಟ್ಲಾಸ್‌'', ಪು. 445. </ref> ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಮೂರನೆಯ ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕನೆಯ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಈ ಖನಿಜೀಕರಿಸಿದ ಅಂಗಾಂಶದ ನೋಟವು, ಶರೀರದಲ್ಲಿ ದಂತಕವಚದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಗೋಚರಿಸುವಿಕೆಯ ಹಂತವಾಗುವುದು. ದಂತದ್ರವ್ಯದುದ್ದಕ್ಕೂ ಹಲ್ಲುಗಳ ಚಾಚುಮೊನೆಗಳಾಗುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದಂತಕವಚ-ಜನಕ ಜೀವಕೋಶಗಳು ದಂತಕವಚಗಳನ್ನು ನಿಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತವೆ. ಆನಂತರ ದಂತಕವಚದ ರಚನೆಯು ಹಲ್ಲಿನ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ದೂರ ಸರಿದು, ಹೊರದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಮುಂದುವರೆಯುವುದು. ಪರಿಪೂರ್ಣತಾ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ದಂತಕವಚ-ಜನಕ ಜೀವಕೋಶಗಳು ದಂತಕವಚ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗವಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ದಂತಕವಚದಾಚೆಗೆ ರವಾನಿಸುವವು. ಹಾಗಾಗಿ, ದಂತಕವಚ-ಜನಕ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಕ್ರಿಯೆಯು ಸ್ರವಿಸುವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ದಂತಕವಚ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಬದಲಾಗಿ, ಜೈವಿಕ ಅಂಶಗಳ ರವಾನಾ ಕ್ರಿಯೆಯು ಆರಂಭವಾಗುವುದು. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ದಂತಕವಚ-ಜನಕ ಜೀವಕೋಶಗಳು ರವಾನಿಸುವ ಬಹಳಷ್ಟು ವಸ್ತುಗಳು, ಖನಿಜೀಕರಣ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಮೆಲೊಜೆನಿನ್‌ಗಳು, ಅಮೆಲೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿನ್ಗಳು, ಇನ್ಯಾಮೆಲಿನ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ (ದಂತಕವಚದ ರಸಗಳು) tuftelins ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>ರೊಸ್‌, ಕೇಯ್‌ ಮತ್ತು ಪಾವ್ಲಿನಾ, ''ಹಿಸ್ಟಾಲಜಿ: ಟೆಕ್ಸ್ಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅಟ್ಲಾಸ್‌'', ಪು. 447.</ref> *ಈ ಹಂತದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದಂತಕವಚವು ತನ್ನ ಖನಿಜೀಕರಣವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿರುವುದು. ===ದಂತದ್ರವ್ಯ=== ಹಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದಂತಾಗ್ರ ಹಂತದಲ್ಲಿ, 'ಡೆಂಟಿನೊಜೆನೆಸಿಸ್'‌ ಅಥವಾ ದಂತದ್ರವ್ಯ ರಚನೆ ಎಂಬುದು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ದಂತದ್ರವ್ಯದ ರಚನೆಯು ಯಾವಾಗಲೂ ದಂತಕವಚ ರಚನೆಗೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಸಂಭವಿಸಬೇಕು. ದಂತದ್ರವ್ಯ ರಚನೆಯ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳು, ದಂತದ್ರವ್ಯದ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಮಿಸುವುದು: ಬಾಹ್ಯಪದರ ದಂತದ್ರವ್ಯ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ದಂತದ್ರವ್ಯ, ಆನುಷಂಗಿಕ ದಂತದ್ರವ್ಯ ಹಾಗೂ ತೃತೀಯಕ ದಂತದ್ರವ್ಯ. ಒಡೊಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಗಳು ಎನ್ನಲಾದ ದಂತದ್ರವ್ಯ-ರಚಿಸುವ ಜೀವಕೋಶಗಳು, ಹಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟಿನ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಆಂತರಿಕ ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರದ ನೇರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ, ಹಲ್ಲೊಂದರ ಭವಿಷ್ಯದ ಚಾಚುಮೊನೆಗೆ ಅತಿ ಹತ್ತಿರದ ಭಾಗದ ಸುತ್ತಲೂ ಸಾವಯವ ವಸ್ತುನ್ನು ಸ್ರವಿಸಲಾರಂಭಿಸುವವು. ಸಾವಯವ ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ, ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಸಗಳುಳ್ಳ (0.1–0.2 μm ವ್ಯಾಸದ) ಕಾಲಜನ್‌ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ ನಾರುಎಳೆಗಳಿವೆ.<ref name="OH3">ಕೇಟ್‌, ''ಒರಲ್‌ ಹಿಸ್ಟಾಲಜಿ'', ಪು. 128-139.</ref> ಒಡೊಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಗಳು ಹಲ್ಲಿನ ಮಧ್ಯದತ್ತ ಸಾಗಲಾರಂಭಿಸಿ, ಒಡೊಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎಂಬ ವಿಸ್ತರಣೆ ರಚಿಸುವವು.<ref name="OH1" /> ಹಾಗಾಗಿ, ದಂತದ್ರವ್ಯ ರಚನೆಯು ಹಲ್ಲಿನ ಒಳಭಾಗದತ್ತ ಮುಂದೆ ಸಾಗುವುದು. ಒಡೊಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಯಪಟೈಟ್‌ ಹರಳುಗಳ ಸ್ರಾವ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ಖನಿಜೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದು. ಖನಿಜೀಕರಣದ ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ದಂತದ್ರವ್ಯ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 150 μm ದಪ್ಪವಿರುವ ಪದರ.<ref name="OH3" /> ಬಾಹ್ಯ ದಂತದ್ರವ್ಯವು, ಮುಂಚೆಯೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಹಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟಿನ ಆಧಾರ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ರಚನೆಯಾಗುವುದು. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ದಂತದ್ರವ್ಯವು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ರಚನೆಯಾಗುವುದು. ಒಡೊಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಗಳು ಗಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುವವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಖನಿಜೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಾವಯವ ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂಶವಾಗುವ ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ-ಜೀವಕೋಶೀಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವವು. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಒಡೊಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಗಳು [[ಕಾಲಜನ್|ಕಾಲಜನ್‌]] ಪ್ರೊಟೀನ್‌ನ್ನು ಸಣ್ಣ-ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ರವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಖನಿಜೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಜೋಡಣೆಯಾದ, ವಿವಿಧ ಲಕ್ಷಣದ ಬೀಜೀಕರಣ ಪರಿಣಮಿಸುವುದು. ಮೇದಸ್ಸುಗಳು, ಫೊಸ್ಫೊಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಫೊಸ್ಫೊಲಿಪಿಡ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ಸಾವಯವ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳು ಸಹ ಸ್ರವಿತವಾಗುವವು.<ref name="OH3" /> ಹಲ್ಲಿನ ಬೇರಿನ ರಚನೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ ಆನುಷಂಗಿಕ ದಂತದ್ರವ್ಯವು ರಚನೆಯಾಗುವುದು. ಇದು ಇನ್ನಷ್ಟು ನಿಧಾನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದು. ಇದು ಹಲ್ಲಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಒಂದೇ ಸಮನಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಗಿರದು, ಬದಲಿಗೆ ಹಲ್ಲಿನ ದಂತಾಗ್ರದ ಸನಿಹದಲ್ಲಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಬೇಗ ರಚನೆಯಾಗುವುದು.<ref>ಸಮ್ಮಿಟ್‌, ಫಂಡಮೆಂಟಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಆಪರೇಟಿವ್‌ ಡೆಂಟಿಸ್ಟ್ರಿ'''', ಪು. 13.</ref> ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮುಂದುವರೆಯುವುದು ಹಾಗೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ದಂತನರದ್ರವ್ಯಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗುವುದು.<ref name="OH3" /> ತೃತೀಯ ಶ್ರೇಣಿಯ ದಂತದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಪರಿಹಾರ-ಸಂಬಂಧಿತ ದಂತದ್ರವ್ಯ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಹಲ್ಲು ಸವೆತ (attrition) ಅಥವಾ ಹಲ್ಲು ಕ್ಷಯ dental cariesನಂತಹ ಉತ್ತೇಜನಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಈ ತೃತೀಯ ಶ್ರೇಣಿಯ ದಂತದ್ರವ್ಯ ರಚನೆಯಾಗುವುದು.<ref>ಸಮ್ಮಿಟ್‌, ಫಂಡಮೆಂಟಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಆಪರೇಟಿವ್‌ ಡೆಂಟಿಸ್ಟ್ರಿ'''', ಪು. 183.</ref> [[File:Crosssectionroottooth11-24-05.jpg|left|200px|thumb|ಬೇರುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲಿನ ವಿಭಾಗಗೊಂಡ ಅಡ್ಡಕೊಯ್ತ ವಿಭಾಗ.ಹಲ್ಲುಗಾರೆಯ ಜೀವಕೋಶರಹಿತ, ಸ್ಪಷ್ಟ ನೋಟವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. A: ದಂತದ್ರವ್ಯ B: ಹಲ್ಲುಗಾರೆ]] ===ಹಲ್ಲುಗಾರೆ=== ಹಲ್ಲುಗಾರೆಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಸಿಮೆಂಟೊಜೆನೆಸಿಸ್‌ ಎನ್ನಲಾಗುವುದು. ಇದು ಹಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನಂತರದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವುದು. ಹಲ್ಲುಗಾರೆಯ ರಚನೆಗೆ ಸಿಮೆಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಗಳು ಎಂಬ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಕಾರಣ. ಹಲ್ಲುಗಾರೆಯು ಎರಡು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಗುವುದು: ಜೀವಕೋಶೀಯ ಮತ್ತು ವಿಭಜಿತವಾಗದ ಜೀವಕೋಶೀಯ-ಇತರೆ.<ref>ಜಾನ್ಸನ್‌, ''ಬಯೊಲಜಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಹ್ಯೂಮನ್‌ ಡೆಂಟಿಷನ್‌'', ಪು. 183.</ref> acellular-ಅಂದರೆ ಯಾವ ಕೋಶೀಯತೆಯನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗದೋ ಅಥವಾ ಇಬ್ಭಾಗವಾಗದ ಜೀವಕೋಶ) ಜೀವಕೋಶೀಯ-ಇತರ ಹಲ್ಲುಗಾರೆಯು ಮೊದಲು ರಚನೆಯಾಗುವುದು. ಸಿಮೆಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಗಳು ಕೋಶಕಗಳ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಹರ್ಟ್ವಿಗ್ಸ್‌ ಹೊರಪದರದ ಬೇರು ಕವಚ (ಎಚ್‌ಇಆರ್‌ಎಸ್‌) ಅವಸಾನವಾಗಲಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಕೋಶಕಗಳ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಕೇವಲ ಹಲ್ಲಿನ ಬೇರಿನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ತನಕ ತಲುಪಬಹುದು. ಸಿಮೆಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಗಳು ಬೇರಿನ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಲಂಬಗೋನದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ನಯವಾದ ಕಲಾಜನ್‌ ಸಣ್ಣನಾರುಗಳನ್ನು ಸ್ರವಿಸುವವು, ನಂತರ ಅವು ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ದೂರ ಸಾಗುವವು. ಸಿಮೆಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಗಳು ಚಲಿಸುವಾಗ, ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಾಲಜನ್‌ ನಾರುಗಳು ಅಲ್ಲಿ ನಿಕ್ಷೇಪಗೊಂಡ, ನಾರುಗಳ ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉದ್ದಗೊಳಿಸಿ ದಪ್ಪವಾಗಿಸುವುದು. ಮೂಳೆಯ ಸಯಲೊಪ್ರೊಟೀನ್‌ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟಿಯೊಕ್ಯಾಲ್ಸಿನ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಕಾಲಜನ್-‌ಅಲ್ಲದ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳು ಸಹ ಸ್ರವಿಸಲಾಗುವುದು.<ref name="OH2">ಕೇಟ್‌, ''ಒರಲ್‌ ಹಿಸ್ಟಾಲಜಿ'', ಪು. 236-248.</ref> ಜೀವಕೋಶೀಯ-ಇತರ ಹಲ್ಲುಗಾರೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ರಾವವಾದ [[ಪ್ರೊಟೀನ್‌]]ಗಳು ಮತ್ತು ನಾರುಗಳ ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುವಿದೆ. ಖನಿಜೀಕರಣವು ಆರಂಭವಾದಾಗ, ಸಿಮೆಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಗಳು ಹಲ್ಲುಗಾರೆಯಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುವವು. ಮೇಲ್ಮೈಯ ಮೇಲೆ ಉಳಿದಿರುವ ನಾರುಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸೇರಿ ಪರಿದಂತೀಯ ಮೂಳೆನಾರು ರಚನೆಯಾಗುವುದು. ಹಲ್ಲು ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗವು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಹಲ್ಲಿನ ಸಾಲುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಕೂಡಿ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ನಂತರ, ಜೀವಕೋಶೀಯ ಹಲ್ಲುಗಾರೆಯು ಬೆಳೆಯುವುದು.<ref name="OH2" /> ಈ ತರಹದ ಹಲ್ಲುಗಾರೆಯು ಪರಿದಂತೀಯ ಮೂಳೆನಾರಿನ ನಾರು ಕಟ್ಟುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಆವರಿಸುವುದು. ಜೀವಕೋಶೀಯ ಹಲ್ಲುಗಾರೆಯನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಿಮೆಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಗಳು ತಾವು ರಚಿಸುವ ಹಲ್ಲುಗಾರೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಳ್ಳುವವು. ರಚನೆಯ ಸಿಮೆಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಗಳ ಮೂಲವು, ಜೀವಕೋಶೀಯ ಹಲ್ಲುಗಾರೆ ಮತ್ತು ಜೀವಕೋಶೀಯ-ಇತರ ಹಲ್ಲುಗಾರೆಗಳಿಗಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಚಲಿತ ಆಧಾರ ಕಲ್ಪನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಪ್ರಕಾರ, ಜೀವಕೋಶೀಯ ಹಲ್ಲುಗಾರೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಮೂಳೆಯ ಪಕ್ಕದ ಭಾಗದಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುವುದು; ಜೀವಕೋಶ-ಇತರ ಹಲ್ಲುಗಾರೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಹಲ್ಲಿನ ಕೋಶಕದಿಂದ ಮೂಡಿಬರುವವು.<ref name="OH2" /> ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, ಒಂದೇ ಬೇರಿರುವ ಹಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಕೋಶೀಯ ಹಲ್ಲುಗಾರೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="OH2" /> ದವಡೆಹಲ್ಲಿನ ಮುಂದುಗಡೆಯ ಹಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ದವಡೆ ಹಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ, ಜೀವಕೋಶೀಯ ಹಲ್ಲುಗಾರೆಯು ಕೇವಲ ಶೃಂಗಕ್ಕೆ ಅತಿಸನಿಹದ ಬೇರಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಬಹು-ಬೇರುಗಳ ನಡುವಣ ಅಂತರ-ಮೂಲಾಂಕುರದ-ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. [[File:Eruptingtoothwithlabels11-24-05.jpg|right|250px|thumb|ಬಾಯಿಯೊಳಗೆ ಉಗಮವಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಲ್ಲಿನ ಊತಕ ಚಿತ್ರಪಟಲ.A: ಹಲ್ಲು B: ಗಿಂಗಿವಾ C: ಮೂಳೆ D: ಪೆರಿಯೊಡಾಂಟಲ್‌ ಮೂಳೆನಾರು]] ==ಪರಿದಂತದ ರಚನೆ== ಪರಿದಂತವು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಹಲ್ಲಿನ ಬೆಂಬಲದ ರಚನೆ. ಹಲ್ಲುಗಾರೆ, ಪರಿದಂತದ ಮೂಳೆನಾರುಗಳು, ಒಸಡು ಮತ್ತು ಹಲ್ಲುಗೂಡಿನ ಮೂಳೆ ಪರಿದಂತದ ಅಂಶಗಳು. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ ಹಲ್ಲುಗಾರೆ ಮಾತ್ರ ಹಲ್ಲಿನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಹಲ್ಲುಗೂಡಿನ ಮೂಳೆಯು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಹಲ್ಲುಗಳ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 'ಕುಳಿ'ಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು. ಪರಿದಂತದ ಮೂಳೆನಾರುಗಳು ಹಲ್ಲುಗೂಡಿನ ಮೂಳೆಯನ್ನು ಹಲ್ಲುಗಾರೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು. ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಚರವಾಗುವ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಅಂಗಾಂಶವೇ ಒಸಡು.<ref>{{Cite journal|author=Luan X, Ito Y, Diekwisch TG |title=Evolution and development of Hertwig's epithelial root sheath |journal=Developmental Dynamics |volume=235 |issue=5 |pages=1167–80 |year=2006 |month=May |pmid=16450392 |pmc=2734338 |doi=10.1002/dvdy.20674}}</ref> ===ಪರಿದಂತದ ಮೂಳೆನಾರು=== ಹಲ್ಲಿನ ಕೋಶಕದಿಂದ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಪರಿದಂತದ ಮೂಳೆನಾರಿನ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದು. (ಪಿಡಿಎಲ್‌) ಪರಿದಂತದ ಮೂಳೆನಾರಿನ ರಚನೆಗೆ ಮುಂಚಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಶೈಶವ ಹಲ್ಲುಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾಯಂ ಹಲ್ಲುಗಳ ನಡುವಣ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಿವಿಧ [[ಜಾತಿ]]ಗಳ ನಡುವೆಯೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುವುದು.<ref name="OH2" /> ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, ಪರಿದಂತದ ಮೂಳೆನಾರಿನ ರಚನೆಯು, ಹಲ್ಲಿನ ಕೋಶಕದಿಂದ ಮೂಳೆನಾರಿನ ನಾರುಜನಕ ನಾರುಜನಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುವುದು. ಈ ನಾರುಜನಕಗಳು ಕಾಲಜನ್‌ ಸ್ರವಿಸುವುದು. ಇದು ಪಕ್ಕದ ಮೂಳೆ ಮತ್ತು ಹಲ್ಲುಗಾರೆಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿರುವ ನಾರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಂತರಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು.<ref name="Ross, Kaye p. 453">ರೊಸ್‌, ಕೇಯ್‌ ಮತ್ತು ಪಾವ್ಲಿನಾ, ''ಹಿಸ್ಟಾಲಜಿ: ಟೆಕ್ಸ್ಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅಟ್ಲಾಸ್‌'', ಪು. 453.</ref> ಈ ಅಂತರಸಂಪರ್ಕವು ಜೋಡಣೆಯಾಗಿ, ಕ್ರಮೇಣ ಹಲ್ಲಾಗಿ ಬಾಯಿಯೊಳಗೆ ಮೂಡುವುದು. ಹಲ್ಲು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ (ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಪಂಕ್ತಿಯ ಹಲ್ಲುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕದ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು) ಯಾವಾಗಲೂ ಸಹ ಪರಿದಂತೀಯ ಮೂಳೆನಾರಿನ ರಚನೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಪರಿದಂತೀಯ ಮೂಳೆನಾರಿನ ಸದಾಕಾಲಿಕ ರಚನೆಯಿಂದಾಗಿ, ಅಡ್ಡಲಾದ ಹಾಗೂ ಓರೆಯಾದ ನಾರುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ವಿವಿಧ ದಿಶೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾರು-ಗುಂಪುಗಳ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="OH2" /> ===ಹಲ್ಲುಗೂಡು ಮೂಳೆ=== ಹಲ್ಲಿನ ಬೇರು ಮತ್ತು ಹಲ್ಲುಗಾರೆ ರಚನೆಯು ಆರಂಭವಾಗುವಾಗಲೇ, ಪಕ್ಕದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮೂಳೆಯೂ ಸಹ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವುದು. ಇಡೀ ದೇಹದುದ್ದಕ್ಕೂ, ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಮೂಳೆ-ಜನಕಗಳು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಹಲ್ಲುಗೂಡು ಮೂಳೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಈ ಮೂಳೆ-ಜನಕಗಳ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಹಲ್ಲಿನ ಕೋಶಕಗಳಿಂದ ರಚನೆಯಾಗುವವು.<ref name="OH2" /> ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಲ್ಲುಗಾರೆಯ ರಚನೆಯಂತೆಯೇ, ಕಾಲಜನ್‌ ನಾರುಗಳೂ ಸಹ ಹಲ್ಲಿನ ಅತಿಸನಿಹದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವವು. ಪರಿದಂತೀಯ ಮೂಳೆನಾರುಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಅವು ಅಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಮಾನವ ಶರೀರದ ಯಾವುದೇ ಇತರೆ ಮೂಳೆಗಳಂತೆ, ಹಲ್ಲುಗೂಡು ಮೂಳೆಯು ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಮೂಳೆ-ಜನಕಗಳು ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವು ಹಾಗೂ ಮೂಳೆ-ನಾಶಕಗಳು ಅವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವವು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಅಥವಾ ಬಲ ಹಾಕಿದಲ್ಲಿ ಮೂಳೆ-ನಾಶಕಗಳು ಅವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವವು.<ref name="Ross, Kaye p. 452">ರೊಸ್‌, ಕೇಯ್‌ ಮತ್ತು ಪಾವ್ಲಿನಾ, ''ಹಿಸ್ಟಾಲಜಿ: ಟೆಕ್ಸ್ಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅಟ್ಲಾಸ್‌'', ಪು. 452.</ref> ಸುದಂತ ಯೋಜನಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ (orthodontics) ಮೂಲಕ ಹಲ್ಲುಗಳ ಚಲನೆ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದಲ್ಲಿ, [[ಹಲ್ಲು]] ಅದರತ್ತ ಚಲಿಸುವುದರಿಂದ ಮೂಳೆಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂಕುಚಿತತಾ [[ಬಲ]]ಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೂಳೆ ನಾಶಕ ಮಟ್ಟವಿರುವುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೂಳೆ ಮರುಹೀರಿಕೆಯಾಗುವುದು. ಮೂಳೆಯ ಭಾಗವು ದೂರ ಹೋಗುವ ಹಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿರುವ ಪರಿದಂತೀಯ ಮೂಳೆನಾರುಗಳಿಂದ ಒತ್ತಡ ಅನುಭವಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಳೆ-ಜನಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಮೂಳೆ ರಚನೆಯಾಗುವುದು. ===ಒಸಡು=== ಒಸಡು ಮತ್ತು ಹಲ್ಲಿನ ನಡುವಣ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಹಲ್ಲು-ಒಸಡಿನ ಸಂಗಮ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹೊರಪದರ ವಿಧಗಳಿವೆ: ಒಸಡಿನ, ಕಾಲುವೆಯ ಮತ್ತು ಕೂಡಲಿನ ಹೊರಪದರಗಳು. ಈ ಮೂರು ವಿಧಗಳು ಒಟ್ಟು ಸೇರಿ ಹೊರಪದರದ ಜೀವಕೋಶಗಳ ರಾಶಿಯಾಗುವುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಹಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಯಿಯ ನಡುವಣ ಹೊರಪದರದ ಪಟ್ಟಿ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref name="OH2" /> (ಮೂಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲಿನಂತಿರುವ ಹಲ್ಲುಗಳ ಸಾಲು) ಒಸಡು ರಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಯು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಒಸಡಿನ ಹೊರಪದರ ಮತ್ತು ಹಲ್ಲಿನ ನಡುವಣ ಹೆಮಿಡೆಸ್ಮೊಸೊಮ್‌ಗಳು (ಚರ್ಮದ ಹೊರಚರ್ಮದಲ್ಲಿರುವ ಕೆರಟಿನೊಸೈಟ್‌ಗಳ ಕೆಳಮೈಯಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಮೊಳೆಯಂತಹ ರಚನೆಗಳು) ರಚನೆಯಾಗುವುದು ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗಿದೆ. ಇವು ''ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹೊರಪದರ ಜೋಡಣೆ'' ಗೆ ಮೂಲ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.<ref name="OH2" /> ದಂತಕವಚ-ಜನಕ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಒದಗಿಸಿರುವ ಸಣ್ಣ ರೋಮದಂತಿರುವ ರಚನೆಗಳ ಮೂಲಕ, ಹೆಮಿಡೆಸ್ಮೊಸೊಮ್‌ಗಳು ಜೀವಕೋಶಗಳ ನಡುವೆ ಆಧಾರ ನೀಡುವವು. ಇದು ಸಂಭವಿಸಿದೊಡನೆ, ದಂತಕವಚ ಅಂಗದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ದಂತಕವಚ ಹೊರಪದರದ ಸಂಕುಚಿತ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಕೂಡಲದ ಹೊರಪದರ ರಚನೆಯಾಗಿ, ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಭಾಗವಾಗುವುದು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕೂಡಲದ ಹೊರಪದರದ ಗಾತ್ರವು ಸದಾಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಲಿರುವುದು ಹಾಗೂ ದಂತಕವಚ-ಜನಕ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳ್ಳುವುದು. ದಂತಕವಚ-ಜನಕ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಅವನತಿ ಹೊಂದುವಾಗ, ಒಸಡಿನ ಕಾಲುವೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವುದು. ==ನರ ಮತ್ತು ನಾಳಗಳ ರಚನೆ== ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆಯಂತೆ, ಶರೀರದಲ್ಲಿ ನರಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ತ ನಾಳಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾನಾಂತರದಲ್ಲಿರುವವು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಇವೆರಡರ ರಚನೆಯು ಏಕಕಾಲಿಕ ಹಾಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಸಂಭವಿಸುವುದು. ಆದರೂ, ಹಲ್ಲಿನ ಸುತ್ತಲಿರುವ ನರಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ತ ನಾಳಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ಇರದು, ಏಕೆಂದರೆ ಇವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.<ref name="OH1" /> ===ನರಗಳ ರಚನೆ=== ಹಲ್ಲು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕವಚ ಟೊಪ್ಪಿಗೆ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನರ ನಾರುಗಳು ಹಲ್ಲುಗಳ ಸಮೀಪ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿ, ಹಲ್ಲಿನ ಕೋಶಕಗಳತ್ತ ಬೆಳೆಯುವವು. ಹಲ್ಲು ಕೋಶಕಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದೊಡನೆ, ನರಗಳು ಹಲ್ಲಿನ ಮೊಳಕೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಬೆಳೆದುಕೊಂಡು, ದಂತದ್ರವ್ಯ ರಚನೆ ಆರಂಭವಾದಾಗ ಹಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವವು. ನರಗಳು ದಂತಕವಚ ಅಂಗವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಒಳಗೆ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ.<<ref name="OH1" /> ===ನಾಳೀಯಗಳ ರಚನೆ=== ರಕ್ತ ನಾಳಗಳು ಹಲ್ಲಿನ ಕೋಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಟೊಪ್ಪಿಗೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವವು.<ref name="OH1" /> ಹಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟಿನ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ರಚನೆಯಾಗುವವು. ದಂತಾಗ್ರ ಹಂತದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟ ತಲುಪುವುದು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಹಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟು ಹಲ್ಲಿನ ನರದ್ರವ್ಯವಾಗುವುದು. ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ, ಹಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ನರದ್ರವ್ಯದ ಅಂಗಾಂಶದ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ, ಇದರ ಅರ್ಥ, ಆಯುಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಹಲ್ಲಿಗೆ ರಕ್ತದ ಪೂರೈಕೆಯೂ ಸಹ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Ross, Kaye p. 452" /> ಹೊರಪದರ ಮೂಲದ್ದಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ದಂತಕವಚ ಅಂಗದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರಕ್ತ ನಾಳಗಳಿಲ್ಲ. ದಂತಕವಚ ಮತ್ತು ದಂತದ್ರವ್ಯದ ಖನಿಜೀಕೃತ ಅಂಗಾಂಶಗಳಿಗೆ ರಕ್ತದಿಂದ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ==ಹಲ್ಲು ಮೂಡುವಿಕೆ== {{Main|Tooth eruption}} ಹಲ್ಲು ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಹಲ್ಲು ಮೂಡುವಿಕೆ ಎನ್ನಲಾಗುವುದು. ಹಲ್ಲು ಹುಟ್ಟುವಿಕೆ ಬಹಳ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೂ, ಹಲ್ಲು ಹುಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಮ್ಮತವಿದ್ದಂತಿಲ್ಲ.<ref>ರಿಯೊಲೊ ಮತ್ತು ಆವೆರಿ, ''ಎಸೆಂಷ್ಯಲ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಆರ್ಥೊಡೊಂಟಿಕ್‌ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟಿಸ್‌'', ಪು. 142.</ref> ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ನಿರಾಧಾರ ಎನ್ನಲಾದ ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೆಂದರೆ, (1) ಹಲ್ಲಿನ ಬೇರಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಾರಣ ಹಲ್ಲು ಬಾಯಿಯೊಳಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, (2) ಹಲ್ಲಿನ ಸುತ್ತ ಮೂಳೆ ಬೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಹಲ್ಲು ಬಾಯಿಯೊಳಗೆ ಒತ್ತಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, (3) ಹೀಗೆ ನಾಳೀಯ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಹಲ್ಲನ್ನು ಬಾಯಿಯೊಳಗೆ ತಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ (4) ಮೆತ್ತೆಯ ಜೋಲುಮಂಚದಿಂದಾಗಿ ಹಲ್ಲು ಮತ್ತೆ ಬಾಯಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>ಹ್ಯಾರಿಸ್‌, ''ಕ್ರೆನಿಯೊಫೆಷ್ಯಲ್‌ ಗ್ರೊತ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್‌'', ಪಿಪಿ. 1–3.</ref> ಮೆತ್ತೆಯ ಜೋಲುಮಂಚದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಹ್ಯಾರಿ ಸಿಷರ್‌ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು 1930ರ ದಶಕದಿಂದ 1950ರ ದಶಕದ ವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಿಷರ್‌ ಊತಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಪಟಲದಲ್ಲಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದ ಮೂಲಕ ಗಮನಿಸಿದ, ಹಲ್ಲಿನ ಕೆಳಗಿನ ಮೂಳೆನಾರು ಹಲ್ಲು ಹುಟ್ಟುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ನಿರ್ಣಯಿಸಿತು. ಆನಂತರ, ಸಿಷರ್‌ ಗಮನಿಸಿದ 'ಮೂಳೆನಾರು' ಕೇವಲ ಪಟಲವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾದ ಬಂಧಕ ಅಥವಾ ಕೃತಕಜವಷ್ಟೆ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಹ್ಯಾರಿಸ್‌, ''ಕ್ರೆನಿಯೊಫೆಷ್ಯಲ್‌ ಗ್ರೊತ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್‌'', ಪು. 3.</ref> ಈಗಿನ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, ಹಲ್ಲು ಹುಟ್ಟುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿದ್ದರೆ, ಪರಿದಂತೀಯ ಮೂಳೆನಾರುಗಳು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ಚಾಲನಾ ಶಕ್ತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಕಾಲಜನ್‌ ನಾರುಗಳ ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಅಂತರ-ಸಂಪರ್ಕಗೊಳಿಸುವಿಕೆ, ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ನಾರು-ಜನಕಗಳ ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ, ಪರಿದಂತೀಯ ಮೂಳೆನಾರುಗಳು ಹಲ್ಲು ಹುಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಆಧಾರ ಕಲ್ಪನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಹ್ಯಾರಿಸ್‌, ''ಕ್ರೆನಿಯೊಫೆಷ್ಯಲ್‌ ಗ್ರೊತ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್‌'', ಪು. 5.</ref> ವಿವಿಧ ಜನರಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲು ಹುಟ್ಟುವಿಕೆಯಾದರೂ, ಹಲ್ಲು ಹುಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಲಮಾನವಿದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಾದರಿಯಾಗಿ, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ, 20 ಪ್ರಾಥಮಿಕ (ಶೈಶವ) ಹಲ್ಲುಗಳು ಹಾಗೂ 32 ಕಾಯಂ ಹಲ್ಲುಗಳಿರುತ್ತವೆ.<ref>ಅಮೆರಿಕನ್ ದಂತ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸಂಘ, ''ಹಲ್ಲು ಉಗಮ'' ಪಟ್ಟಿ [http://www.ada.org/public/topics/tooth_eruption.asp ಇಲ್ಲಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831054855/http://www.ada.org/public/topics/tooth_eruption.asp |date=2009-08-31 }}.</ref> ಹಲ್ಲು ಹುಟ್ಟುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹಂತಗಳಿವೆ. ಸಂಭವಿಸುವ ಮೊದಲ ಹಂತಕ್ಕೆ ಪತನಶೀಲ ದಂತಾಂಕುರತೆಯ ಹಂತ ಎನ್ನಲಾಗುವುದು. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಲ್ಲುಗಳು ಮಾತ್ರ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಕಾಯಂ ಹಲ್ಲು ಹುಟ್ಟಿದೊಡನೆ, ಹಲ್ಲುಗಳು ಮಿಶ್ರಿತ ಅಥವಾ ಸಂಕ್ರಮಣದ ದಂತಾಂಕುರತೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಲ್ಲು ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದ ನಂತರ (ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ) ಹಲ್ಲುಗಳು ಕಾಯಂ ದಂತಾಂಕುರತೆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಎಂಟನೆಯ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ದವಡೆ ಮೂಳೆಯ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಮಧ್ಯದ ಬಾಚಿಹಲ್ಲುಗಳು ಹುಟ್ಟುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ದಂತಾಂಕುರತೆಯ ಹಂತ ಆರಂಭವಾಗುವುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಬಾಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಾಯಂ ದವಡೆ ಹಲ್ಲುಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವವವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆಯುವುದು.<ref>{{Cite book|first1=Major M. |last1=Ash |first2=Stanley J. |last2=Nelson |title=Wheeler's dental anatomy, physiology, and occlusion |publisher=W.B. Saunders |location=Philadelphia |year=2003 |pages=38 and 41 |isbn=978-0-7216-9382-8}}</ref> ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಲ್ಲುಗಳು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ: (1) ಮಧ್ಯದ ಬಾಚಿಹಲ್ಲು, (2) ಪಕ್ಕದ ಬಾಚಿಹಲ್ಲು, (3) ಮೊದಲ ದವಡೆ ಹಲ್ಲು, (4) ಕೋರೆಹಲ್ಲು ಹಾಗೂ (5) ಎರಡನೆಯ ದವಡೆ ಹಲ್ಲು.<ref>{{Cite book|first1=Major M. |last1=Ash |first2=Stanley J. |last2=Nelson |title=Wheeler's dental anatomy, physiology, and occlusion |publisher=W.B. Saunders |location=Philadelphia |year=2003 |page=38 |isbn=978-0-7216-9382-8}}</ref> ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ, ಜೀವನದ ಪ್ರತಿ ಆರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹಲ್ಲುಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ದವಡೆ ಮೂಳೆಯ ಹಲ್ಲುಗಳ ಮುಂಚೆ ಅದರ ಸನಿಹದ ಹಲ್ಲುಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪುರುಷರಿಗಿಂತಲೂ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲುಗಳ ಬೇಗ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>ವೆಬ್‌ಎಂಡಿ, ''ಡೆಂಟಲ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌: ಯುವರ್‌ ಚೈಲ್ಡ್ಸ್‌ ಟೀತ್‌'' [http://www.webmd.com/content/article/66/79639.htm?z=4208_00000_9003_to_02 ಇಲ್ಲಿದೆ].</ref> ಪ್ರಾಥಮಿಕ ದಂತಾಕುರತೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕಾಯಂ ಹಲ್ಲುಗಳ ಹಲ್ಲು ಮೊಳಕೆಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಲ್ಲುಗಳ ಕೆಳಗೆ, ಅಂಗುಳ ಅಥವಾ ನಾಲಗೆಯ ಸನಿಹ ಬೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಆರನೆಯ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಾಯಂ ದವಡೆ ಹಲ್ಲು ಬಾಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಾಗ ಮಿಶ್ರಿತ ದಂತಾಂಕುರತೆ ಆರಂಭವಾಗುವುದು. ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಅಥವಾ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿಯಲ್ಲಿ, ಕೊನೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಲ್ಲು ಉದುರಿಹೋಗುವ ವರೆಗೂ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮುಂದುವರೆಯುವುದು.<ref>{{Cite book|first1=Major M. |last1=Ash |first2=Stanley J. |last2=Nelson |title=Wheeler's dental anatomy, physiology, and occlusion |publisher=W.B. Saunders |location=Philadelphia |year=2003 |page=41 |isbn=978-0-7216-9382-8}}</ref> ದವಡೆಯ ಸನಿಹದ ಕಾಯಂ ಹಲ್ಲುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ದವಡೆ ಮೂಳೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಯಂ ಹಲ್ಲು ವಿಭಿನ್ನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ದವಡೆ ಹಲ್ಲುಗಳು ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ: (1) ಮೊದಲ ದವಡೆ ಹಲ್ಲು (2) ಮಧ್ಯದ ಬಾಚಿಹಲ್ಲು, (3) ಪಕ್ಕದ ಬಾಚಿಹಲ್ಲು, (4) ಮೊದಲ ದವಡೆಯ ಮುಂಚಿನ ಹಲ್ಲು, (5) ಎರಡನೆಯ ದವಡೆಯ ಮುಂಚಿನ ಹಲ್ಲು, (6) ಕೋರೆಹಲ್ಲು, (7) ಎರಡನೆಯ ದವಡೆ ಹಲ್ಲು ಹಾಗೂ (8) ಮೂರನೆಯ ದವಡೆ ಹಲ್ಲು. ದವಡೆಯ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಹಲ್ಲುಗಳು ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ: (1) ಮೊದಲ ದವಡೆ ಹಲ್ಲು (2) ಮಧ್ಯದ ಬಾಚಿಹಲ್ಲು, (3) ಪಕ್ಕದ ಬಾಚಿಹಲ್ಲು, (4) ಕೋರೆಹಲ್ಲು, (5) ದವಡೆಯ ಮುಂಚಿನ ಮೊದಲ ಹಲ್ಲು, (6) ದವಡೆಯ ಮುಂಚಿನ ಎರಡನೆಯ ಹಲ್ಲು, (7) ಎರಡನೆಯ ದವಡೆ ಹಲ್ಲು, ಹಾಗೂ (8) ಮೂರನೆಯ ದವಡೆ ಹಲ್ಲು. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ದಂತಾಂಕುರತೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದವಡೆಯ ಮುಂಚಿನ ಹಲ್ಲುಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ದವಡೆ ಹಲ್ಲುಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಾಯಂ ದವಡೆಯ ಮುಂಚಿನ ಹಲ್ಲು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.<ref>ಮಂತ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೊಸ್ಕೊಪಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೊರೇಷನ್ಸ್‌, ''ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೊರೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಮಂತ್‌: ಜನವರಿ 1998 ''.</ref> ಕಾಯಂ ಹಲ್ಲು ಹುಟ್ಟಿ ಬರುವ ಮುಂಚೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಲ್ಲು ಕಳೆದುಹೋದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಹಿಂಬದಿಯ ಹಲ್ಲುಗಳು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಬಾಯಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳಾವಾಕಾಶದ ಕೊರತೆಯಾಗಬಹುದು.<ref>ಹೆಲ್ತ್‌ ಹವಾಯ್‌, ''ಪ್ರೈಮೆರಿ ಟೀತ್‌: ಇಂಪಾರ್ಟೆನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕೇರ್‌'' [http://www.healthhawaii.org/dental/primary.html ಇಲ್ಲಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206193428/http://www.healthhawaii.org/ |date=2007-02-06 }}.</ref> ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಕಾಯಂ ಹಲ್ಲು ಹುಟ್ಟಿದೊಡನೆ ಒಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿಬಿಡವಾಗುವುದು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ ಪರಿಣಮಿಸುವುದು. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೋಷಪೂರಿತ ಹಲ್ಲು ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರ ಹಲ್ಲುಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಬೇಕೆಂದಲ್ಲಿ, ಸುದಂತವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಸುಮಾರು 11ರಿಂದ 12 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಕೊನೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಲ್ಲು ಉದುರಿಹೋದಾಗ ಕಾಯಂ ದಂತಾಂಕುರತೆಯು ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಹಲ್ಲುಗಳು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಯಸ್ಸಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಂ ಹಲ್ಲುಗಳು ಕಳೆದುಹೋಗುವವರೆಗೂ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.(edentulism) ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ದಂತವೈದ್ಯರು ಮೂರನೆಯ ದವಡೆ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು (ವಿಸ್ಡಮ್‌ ಹಲ್ಲು) ಕೊಳೆತ, ನೋವು ಅಥವ ಒತ್ತಡದ ಕಾರಣ ಆಗಾಗ್ಗೆ ತೆಗೆಯಬೇಕಾಗುವುದು. ಹಲ್ಲು ನಷ್ಟವಾಗಲು ಹಲ್ಲಿನ ಕೊಳೆತ ಮತ್ತು ಪರಿದಂತೀಯ ರೋಗವೇ ಕಾರಣ.<ref>ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ ಆಫ್‌ ಪೆರಿಯೊಡಾಂಟಾಲಜಿ, ''ಒರಲ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಪಬ್ಲಿಕ್‌'' [http://www.perio.org/consumer/media/media-faq.htm ಇಲ್ಲಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061209195310/http://www.perio.org/consumer/media/media-faq.htm |date=2006-12-09 }}.</ref> ==ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಕಾಯಂ ಹಲ್ಲುಗಳು ಹುಟ್ಟುವ ಕಾಲಾವಧಿಗಳು == <center> <div style="font-size:90%"> {| border="BORDER" style="border-collapse:collapse;padding:3px;text-align:center" |+<td>'''ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಕಾಯಂ ಹಲ್ಲುಗಳು ಹುಟ್ಟುವ ಕಾಲಾವಧಿಗಳು <ref>{{Cite book|first1=Major M. |last1=Ash |first2=Stanley J. |last2=Nelson |title=Wheeler's dental anatomy, physiology, and occlusion |publisher=W.B. Saunders |location=Philadelphia |year=2003 |page=53 |isbn=978-0-7216-9382-8}}</ref>''' </td> ! colspan=8 style="background:#efefef;padding:3px" | ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಲ್ಲುಗಳು |- |style="width:10em"| !style="width:5em" colspan=1 | ಮಧ್ಯದ <br>ಬಾಚಿಹಲ್ಲು !style="width:5em" colspan=1 | ಪಕ್ಕದ <br>ಬಾಚಿಹಲ್ಲು !style="width:5em" colspan=1 | <br>ಕೋರೆಹಲ್ಲು !style="width:5em" colspan=1 | <br>ದವಡೆ ಹಲ್ಲಿನ ಮುಂಚಿನ ಮೊದಲ ಹಲ್ಲು !style="width:5em" colspan=1 | <br>ದವಡೆ ಹಲ್ಲಿನ ಮುಂಚಿನ ಎರಡನೆಯ ಹಲ್ಲು !style="width:5em" colspan=1 | ಮೊದಲ<br>ದವಡೆ ಹಲ್ಲು !style="width:5em" colspan=1 | ಎರಡನೆಯ<br>ದವಡೆ ಹಲ್ಲು !style="width:5em" colspan=1 | ಮೂರನೆಯ <br>ದವಡೆ ಹಲ್ಲು |- | style="padding:3px" | ದವಡೆ ಮೂಳೆಯ ಹಲ್ಲುಗಳು | 10&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | 11&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | 19&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | | | 16&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | 29&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | |- | style="padding:3px" | ದವಡೆ ಮೂಳೆ ಸನಿಹದ ಹಲ್ಲುಗಳು | 8&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | 13&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | 20&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | | | 16&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | 27&nbsp;ತಿಂಗಳುಗಳು | |- ! ! colspan=8 style="background:#ffdead;padding:3px" | ಕಾಯಂ ಹಲ್ಲುಗಳು |- | ! colspan=1 | ಮಧ್ಯದ <br>ಬಾಚಿಹಲ್ಲು ! colspan=1 | ಪಕ್ಕದ<br>ಬಾಚಿಹಲ್ಲು ! colspan=1 |<br>ಕೋರೆಹಲ್ಲು ! colspan=1 | <br>ದವಡೆ ಮುಂಚಿನ ಮೊದಲ ಹಲ್ಲು ! colspan=1 | <br>ದವಡೆ ಮುಂಚಿನ ಎರಡನೆ ಹಲ್ಲು ! colspan=1 | ಮೊದಲ <br>ದವಡೆ ಹಲ್ಲು ! colspan=1 | ಎರಡನೆಯ<br>ದವಡೆ ಹಲ್ಲು ! colspan=1 | ಮೂರನೆಯ <br>ದವಡೆ ಹಲ್ಲು |- | style="padding:3px" | ದವಡೆ ಮೂಳೆಯ ಹಲ್ಲುಗಳು | 7–8&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 8–9&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 11–12&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 10–11&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 10–12&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 6–7&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 12–13&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 17–21&nbsp;ವರ್ಷಗಳು |- | style="padding:3px" | ದವಡೆ ಮೂಳೆ ಸನಿಹದ ಹಲ್ಲುಗಳು | 6–7&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 7–8&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 9–10&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 10–12&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 11–12&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 6–7&nbsp;ವರ್ಷಗಳು | 11–13&nbsp; ವರ್ಷಗಳು | 17–21&nbsp;ವರ್ಷಗಳು |} </div> </center> *ಹಲ್ಲು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ದಂತಕವಚವನ್ನು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದರವು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ: ನ್ಯಾಸ್ಮಿತ್ಸ್ ತೆಳುತೊಗಲು ಅಥವಾ 'ದಂತಕವಚ ಹೊರಚರ್ಮ'. ಭ್ರೂಣವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮೂಲದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಶೃಂಗದ್ರವ್ಯವಿದೆ, ಇದು ದಂತಕವಚ ಅಂಗದ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದು.<ref>{{Cite journal|author=Armstrong WG |title=Origin and nature of the acquired pellicle |journal=Proceedings of the Royal Society of Medicine |volume=61 |issue=9 |pages=923–30 |year=1968 |month=September |pmid=5679017 |pmc=1902619}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Darling AI |title=The Distribution of the Enamel Cuticle and Its Significance |journal=Proceedings of the Royal Society of Medicine |volume=36 |issue=9 |pages=499–502 |year=1943 |month=July |pmid=19992694 |pmc=1998608}}</ref> ==ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಹಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ== ಮಾನವನ ವಿಕಸನ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತರ ಅಂಶಗಳಂತೆಯೇ, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶವೂ ಸಹ ಹಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದು. ಆರೋಗ್ಯಕರ ಹಲ್ಲಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್‌]], [[ರಂಜಕ]], ಹಾಗೂ ಎ, ಸಿ ಮತ್ತು ಡಿ [[ಜೀವಸತ್ವಗಳು|ಜೀವಸತ್ತ್ವ]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡೆಂಟಲ್‌ ಹೈಜಿನ್‌ ಅಸೊಸಿಯೇಷನ್‌, ''ನ್ಯೂಟ್ರಿಷನಲ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಟೂತ್‌ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್‌'' [http://www.adha.org/CE_courses/course7/nutritional_factors.htm ಇಲ್ಲಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130106224830/http://www.adha.org/CE_courses/course7/nutritional_factors.htm |date=2013-01-06 }}.</ref> *ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಅಪಟೈಟ್ ಹರಳುಗಳ ರಚನೆಗೆ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್‌ ಮತ್ತು ರಂಜಕಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಡಿ ಜೀವಸತ್ತ್ವದ ಮೂಲಕ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಶೃಂಗದ್ರವ್ಯದ ರಚನೆಗೆ ಎ ಮತ್ತು ಕಾಲಜನ್‌ಗೆ ಸಿ ಜೀವಸತ್ತ್ವದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. *ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಹಲ್ಲಿನ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಅಪಾಟೈಟ್‌ ಹರಳಿನಲ್ಲಿ ಫ್ಲುವೊರೈಡ್‌ ಅಂಶವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ನಿಷ್ಖನಿಜೀಕರಣ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಕೊಳೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಇದು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ.<ref name="Ross, Kaye p. 453" /> ಈ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಹಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳಾಗಬಹುದು.<ref>ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡೆಂಟಲ್‌ ಹೈಜಿನ್‌ ಅಸೊಸಿಯೇಷನ್‌, ''ಟೇಬಲ್‌ II. ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ನ್ಯೂಟ್ರಿಯೆಂಟ್‌ ಡೆಫಿಷಿಯೆನ್ಸೀಸ್ ಆನ್‌ ಟೂತ್‌ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್‌'' [http://www.adha.org/CE_courses/course7/table2.htm ಇಲ್ಲಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130106225126/http://www.adha.org/CE_courses/course7/table2.htm |date=2013-01-06 }}.</ref> ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್‌, ರಂಜಕ ಮತ್ತು ಡಿ ಜೀವಸತ್ತ್ವ ಕೊರತೆಯಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಹಲ್ಲಿನ ದೃಢ ರಚನೆಗಳು ಖನಿಜೀಕರಣವಾಗುವುದು ಕಡಿಮೆ. ಎ ಜೀವಸತ್ತ್ವದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ದಂತಕವಚ ರಚನೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು. ಫ್ಲುವೊರೈಡ್‌ ಕೊರತೆಯಿಂದ, ಹಲ್ಲನ್ನು ಆಮ್ಲೀಯ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿದಾಗಲೂ ನಿಷ್ಖನಿಜೀಕರಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಪುನಃ ಖನಿಜೀಕರಣವನ್ನು ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸುವುದು. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ, ಹಲ್ಲು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಫ್ಲುವೊರೈಡ್‌ (ಲವಣ)ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಫ್ಲುರೊಸಿಸ್‌ ಎಂಬ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ==ಅಪಸಾಮಾನ್ಯತೆಗಳು== ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಅಪಸಾಮಾನ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಅನೊಡಾಂಟಿಯಾ ಎಂಬುದು ಹಲ್ಲು ಬೆಳೆಯದೇ ಇರುವ ಸ್ಥಿತಿ. ಹೈಪೊಡಾಂಟಿಯಾ ಎಂದರೆ ಹಲ್ಲು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೊರತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಅನೊಡಾಂಟಿಯಾ ಎಂಬ ಬಹಳ ಅಪರೂಪದ ಅಪಸಾಮಾನ್ಯತೆ. ಇದು ಹೈಪೊಹೈಡ್ರೊಟಿಕ್‌ ಬಾಹ್ಯಕೋಶಸ್ತರೀಯ ಅತಿವೃದ್ಧಿ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಹೈಪೊಡಾಂಟಿಯಾ ಎಂಬುದು ಬಹಳಷ್ಟು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಪಸಾಮಾನ್ಯತೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 3.5-8.0%ರಷ್ಟು ಜನತೆಗೆ ತಗಲುತ್ತದೆ. (ಇದು ಮೂರನೆಯ ದವಡೆ ಹಲ್ಲನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ). ಮೂರನೆಯ ದವಡೆ ಹಲ್ಲಿನ ಅಭಾವವು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ. ಇದು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 20-23%ರಷ್ಟು ಜನರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ನಂತರ, ದವಡೆಯ ಮುಂಚಿನ ಎರಡನೆಯ ಹಲ್ಲು ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ಬಾಚಿಹಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತರಹದ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಸಂಭವಿಸುವುದು. ಸೋಂಕು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಔಷಧಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ಇತರ ಪರಿಸರೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಹಾಗೂ, ಡೌನ್‌ ಸಿಂಡ್ರೊಮ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ರೌಝನ್‌ ಸಿಂಡ್ರೊಮ್‌ನಂತಹ ರೋಗಚಿಹ್ನೆಗಳಿಗೆ ಈಡಾಗುವಂತಹ ಹಲ್ಲಿನ ಪಟಲದ ಕೊರತೆಯು ಹೈಪೊಡಾಂಟಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book|title=Orthodontics and Paediatric Dentistry |last=Millett |first=Declan T. |coauthors=Richard Welbury |year=2000 |publisher=Elsevier Health Sciences |isbn=0443062870 }}</ref> ಹೈಪರ್ಡಾಂಟಿಯಾ ಎಂದರೆ ಅನ್ಯ ಹಲ್ಲುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಕಾಕೇಷಿಯನ್‌ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ 1-3%ರಷ್ಟು ಹಾಗೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಏಷ್ಯನ್ನರಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ನೆವಿಲ್‌, ಡ್ಯಾಮ್‌, ಅಲೆನ್‌ ಮತ್ತು ಬೌಕಾಟ್‌, ''ಒರಲ್‌ &amp; ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಲೊಫೆಷ್ಯಲ್‌ ಪ್ಯಾತೊಲಜಿ'', ಪು. 70. </ref> ಇಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ 86%ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಬಾಚಿಹಲ್ಲುಗಳಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ದವಡೆ ಮೂಳೆ ಸನಿಹದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಲ್ಲು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>ಕಾನ್‌, ''ಬೇಸಿಕ್‌ ಒರಲ್‌ &amp; ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಲೊಫೆಷ್ಯಲ್‌ ಪ್ಯಾತೊಲಜಿ'', ಪು. 49.</ref> ಹೈಪರ್ಡಾಂಟಿಯಾ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲಿನ ಪಟಲವು ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ದ್ವಿಸಿಗಿತ ಎಂಬುದು ಹಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಅಪಸಾಮಾನ್ಯ ಬಾಗುವಿಕೆ,ತಿರುವು. ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಹಲ್ಲಿನ ಮೊಳಕೆಯನ್ನು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಆಘಾತದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿದೆ. ಹಲ್ಲು ರಚನೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ, ಬಲವೊಂದು ಹಲ್ಲನ್ನು ತನ್ನ ಮೂಲ ಸ್ಥಿತಿ ಗಮನಿಸಿ, ಹಲ್ಲಿನ ಉಳಿದ ಅಂಶಗಳೂ ಅಪಸಾಮಾನ್ಯ ಕೋನದಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಹಲ್ಲಿನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಊತಕ ಚೀಲಗಳು ಅಥವಾ ದುರ್ಮಾಂಸಗಳು ಹಲ್ಲಿನ ದ್ವಿಸಿಗಿತ ಉಂಟಾಗಿಸುವ ಕಾರಣಗಳು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಆಘಾತಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಒಸಡುಗಳೊಳಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕಾಯಂ ಹಲ್ಲಿನ ಮೊಳಕೆಯನ್ನು ಕದಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ನೆವಿಲ್‌, ಡ್ಯಾಮ್‌, ಅಲೆನ್‌ ಮತ್ತು ಬೌಕಾಟ್‌, ''ಒರಲ್‌ &amp; ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಲೊಫೆಷ್ಯಲ್‌ ಪ್ಯಾತೊಲಜಿ'', ಪು. 86.</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ದಂತದ ಅತಿವೃದ್ಧಿ ಬಹಳ ಅಪರೂಪ, ಆದರೆ ಇದು ಮೇಲ್ದವಡೆ ಮತ್ತು ಬಾಯಿಯ ಮುಂಭಾಗದ ಹಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನರಗಳ (ತುದಿಯಂಚಿನ)ಶಿಖರ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷೋಭೆ, ಸೋಂಕು, ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಹಾಗೂ ನಾಳಗಳ ಪೂರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಳಿತ; (ಇದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ ಆಧಾರ ಕಲ್ಪನೆ).<ref>ನೆವಿಲ್‌, ಡ್ಯಾಮ್‌, ಅಲೆನ್‌ ಮತ್ತು ಬೌಕಾಟ್‌, ''ಒರಲ್‌ &amp; ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಲೊಫೆಷ್ಯಲ್‌ ಪ್ಯಾತೊಲಜಿ'', ಪು. 99.</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ದಂತದ ಅತಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ತೊಂದರೆಗೀಡಾದ ಹಲ್ಲುಗಳು ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳ ದಂತಾಗ್ರವು ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ಹಳದಿ-ಕಂದು ಮಿಶ್ರಿತ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಅನಿಯಮಿತ್ತಾದ ಆಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ವಿಕಿರಣ ಚಿತ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಹಲ್ಲುಗಳ ನೋಟವು ಅರೆ-ಪಾರದರ್ಶಕ ಹಾಗೂ "ಸ್ವಲ್ಪಪ್ರಮಾಣ"ದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಅಗೋಚರ 'ghost teeth' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಕಾನ್‌, ''ಬೇಸಿಕ್‌ ಒರಲ್‌ &amp; ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಲೊಫೆಷ್ಯಲ್‌ ಪ್ಯಾತೊಲಜಿ'', ಪು. 58.</ref> ==ಆಣ್ವಿಕ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ== ಮೀನು ಮತ್ತು ಅದರಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ hox gene ತಳೀಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹಲ್ಲುಗಳ ಮೂಡುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|author=Fraser GJ, Hulsey CD, Bloomquist RF, Uyesugi K, Manley NR, Streelman JT |title=An ancient gene network is co-opted for teeth on old and new jaws |journal=PloS Biology |volume=7 |issue=2 |pages=e31 |year=2009 |month=February |pmid=19215146 |pmc=2637924 |doi=10.1371/journal.pbio.1000031}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Fraser GJ, Bloomquist RF, Streelman JT |title=A periodic pattern generator for dental diversity |journal=BMC Biology |volume=6 |issue= |pages=32 |year=2008 |pmid=18625062 |pmc=2496899 |doi=10.1186/1741-7007-6-32}}</ref> ಇಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಡಬ್ಲ್ಯೂಎನ್‌ಟಿ ಸಂಕೇತಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref name="pmid11044393">{{Cite journal|author=Dassule HR, Lewis P, Bei M, Maas R, McMahon AP |title=Sonic hedgehog regulates growth and morphogenesis of the tooth |journal=Development |volume=127 |issue=22 |pages=4775–85 |year=2000 |month=November |pmid=11044393 |url=http://dev.biologists.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=11044393}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Järvinen E, Salazar-Ciudad I, Birchmeier W, Taketo MM, Jernvall J, Thesleff I |title=Continuous tooth generation in mouse is induced by activated epithelial Wnt/beta-catenin signaling |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=103 |issue=49 |pages=18627–32 |year=2006 |month=December |pmid=17121988 |pmc=1693713 |doi=10.1073/pnas.0607289103}}</ref> ಆರಂಭಿಕ ಟೊಪ್ಪಿಗೆ ಹಂತದ ಹಲ್ಲಿನ ಅಂಕುರದ <ref>{{Cite journal |unused_data=pmid: 8250280 |author=Christensen L R, Møllgård K, Kjær I, Janas M S. |title=Immunocytochemical demonstration of nerve growth factor receptor (NGF.-R) in developing human fetal teeth. |journal=Anat Embryol |volume=188 |issue=3 |pages=247–55 |year=1993 |pmid=: 8250280 |doi=10.1007/BF00188216 |url=http://www.springerlink.com/content/um52t22r725k0v07/ }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟಿನ ಬಾಹ್ಯ-ಸಡಿಲ ಸಂಪರ್ಕ ಅಂಗಾಂಶದ ಜೀವಕೋಶದಲ್ಲಿ NGF-R ಇದ್ದು, ಹಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ರೋಪೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಮತ್ತು ಊತಕ-ವಿಭಿನ್ನತಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal |unused_data=pmid: 1320577 |author=Mitsiadis TA, Dicou E, Joffre A, Magloire H. |title=Immunohistochemical localization of nerve growth factor (NGF) and NGF receptor (NGF-R) in the developing first molar tooth of the rat. |journal=Differentiation |volume=49 |issue=1 |pages=47–61 |year=1992 |pmid=: 1320577 |doi=10.1007/BF00495427|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1320577}}</ref><ref>{{Cite journal |unused_data=ISSN:0368-6833 |author=Mitsiadis TA, Dicou E, Joffre A, Magloire H. |title=NGF Signals Supporting the Tooth Development are Mediated through p75. (Japanese) |journal=Journal of the Kyushu Dental Society |volume=55 |issue=6 |pages=347–355 |year=2001 |doi=10.2504/kds.55.347 |url=http://sciencelinks.jp/j-east/article/200207/000020020702A0095496.php |access-date=2010-12-02 |archive-date=2012-02-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120229033531/http://sciencelinks.jp/j-east/article/200207/000020020702A0095496.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite journal |unused_data=ISSN:0368-6833 |author=Amano O, Bringas P, Takahashi I, Takahashi K, Yamane A, Chai Y, Nuckolls GH, Shum L, Slavkin HC. |title=Nerve growth factor (NGF) supports tooth morphogenesis in mouse first branchial arch explants |journal=Dev Dyn |volume=216 |issue=3 |pages=299–310 |year=1999 |pmid=10590481 |doi=10.1002/(SICI)1097-0177(199911) |url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/66501488/abstract?CRETRY=1&SRETRY=0 |doi_brokendate=2010-07-26 |access-date=2010-12-02 |archive-date=2020-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427185709/http://www3.interscience.wiley.com/journal/66501488/abstract?CRETRY=1&SRETRY=0 |url-status=dead }}</ref> ಹಲ್ಲಿನ ಅಪೂರ್ಣ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಮೇಲ್ದವಡೆಯ ಕಪಾಲ ನರದ ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿವೆ. (ಹೈಪೊಡಾಂಟಿಯಾ ನೋಡಿ) ಹಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಾದ ಮೊಳಕೆ, ಟೊಪ್ಪಿಗೆ, ಗಂಟೆ ಮತ್ತು ದಂತಾಗ್ರ, ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ರೂಪೋತ್ಪತ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೊನಿಕ್‌ ಹೆಡ್ಜ್‌ಹಾಗ್ ಎಂಬ [[ಪ್ರೋಟೀನ್|ಪ್ರೊಟೀನ್]]‌ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="pmid11044393" /><ref>{{Cite journal|author=Cobourne MT, Hardcastle Z, Sharpe PT |title=Sonic hedgehog regulates epithelial proliferation and cell survival in the developing tooth germ |journal=Journal of Dental Research |volume=80 |issue=11 |pages=1974–9 |year=2001 |month=November |pmid=11759005 |doi=10.1177/00220345010800110501}}</ref><ref name="Nakatomi M, Morita I, Eto K, Ota MS 2006 427–31">{{Cite journal|author=Nakatomi M, Morita I, Eto K, Ota MS |title=Sonic hedgehog signaling is important in tooth root development |journal=Journal of Dental Research |volume=85 |issue=5 |pages=427–31 |year=2006 |month=May |pmid=16632755 |doi=10.1177/154405910608500506}}</ref><ref>{{Cite web|url = http://bite-it.helsinki.fi/SHH.HTM|title = Expression of Sonic hedgehog in mouse tooth|publisher = Gene expression in tooth by Pekka Nieminen|accessdate = 2009-10-17|archive-date = 2011-07-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20110718010023/http://bite-it.helsinki.fi/SHH.HTM|url-status = deviated|archivedate = 2011-07-18|archiveurl = https://web.archive.org/web/20110718010023/http://bite-it.helsinki.fi/SHH.HTM}}</ref> ಹಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಶೃಂಗದ್ರವ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ದಂತಕವಚ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ನಡುವೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಮ್ಯತೆಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite journal |doi=10.1177/00220345670460032401 |author=Toto PD, O'Malley JJ, Grandel ER |title=Similarities of keratinization and amelogenesis |journal=Journal of Dental Research |volume=46 |issue=3 |pages=602–7 |year=1967 |pmid=4165207 |url=http://jdr.sagepub.com/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=4165207 |doi_brokendate=2010-07-26 }}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.1177/00220345750540020301 |author=Gustafson G, Sundström B |title=Enamel: morphological considerations |journal=Journal of Dental Research |volume=54 Spec No B |issue=2 suppl |pages=B114–20 |year=1975 |month=June |pmid=1094042 |url=http://jdr.sagepub.com/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=1094042 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಶೃಂಗದ್ರವ್ಯವು ಹಲ್ಲಿನ ಜೀವಾಂಕುರದ <ref>{{Cite journal |author=Domingues MG, Jaeger MM, Araújo VC, Araújo NS |title=Expression of cytokeratins in human enamel organ |journal=European Journal of Oral Sciences |volume=108 |issue=1 |pages=43–7 |year=2000 |month=February |pmid=10706476 |url=http://www3.interscience.wiley.com/resolve/openurl?genre=article&sid=nlm:pubmed&issn=0909-8836&date=2000&volume=108&issue=1&spage=43 |doi=10.1034/j.1600-0722.2000.00717.x }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹೊರಪದರ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮೂಡಿಬಂದ ಹಲ್ಲಿನಲ್ಲೂ ಶೃಂಗದ್ರವ್ಯದ ಸಣ್ಣ ಪದರವಿದೆ, (ನ್ಯಾಸ್ಮಿತ್‌ ಒಳಪೊರೆ ಅಥವಾ ದಂತಕವಚ ಹೊರಚರ್ಮ) <ref>{{Cite journal |doi=10.1177/00220345340140040301 |doi_brokendate=2010-02-01 |first1=Theodor |last1=Rosebury |year=1934 |title=Presence of Iron in Enamel Keratin |journal=Journal of Dental Research |volume=14 |pages=269–72 |url=http://jdr.sagepub.com/cgi/reprint/14/4/269 |access-date=2010-12-02 |archive-date=2020-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427185652/https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/00220345340140040301 |url-status=dead }}</ref> ಹಲ್ಲಿನ ಒಡಮೂಡುವಿಕೆ, ರೋಪೋತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಒಡಾಂಟೊಬ್ಲ್ಯಾಸ್ಟ್‌ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದಂತಕವಚವು ಸಂಕೇತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಗಂಟಾಗುವುದು.<ref>{{Cite journal|author=Vaahtokari A, Aberg T, Jernvall J, Keränen S, Thesleff I |title=The enamel knot as a signaling center in the developing mouse tooth |journal=Mechanisms of Development |volume=54 |issue=1 |pages=39–43 |year=1996 |month=January |pmid=8808404 |doi=10.1016/0925-4773(95)00459-9}}</ref><ref>{{Cite journal |author=Tucker AS, Headon DJ, Schneider P, ''et al.'' |title=Edar/Eda interactions regulate enamel knot formation in tooth morphogenesis |journal=Development |volume=127 |issue=21 |pages=4691–700 |year=2000 |month=November |pmid=11023871 |url=https://journals.biologists.com/dev/cgi/pmidlookup }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite journal|author=Thesleff I, Keränen S, Jernvall J |title=Enamel knots as signaling centers linking tooth morphogenesis and odontoblast differentiation |journal=Advances in Dental Research |volume=15 |issue= |pages=14–8 |year=2001 |month=August |pmid=12640732 |doi=10.1177/08959374010150010401}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Lesot H, Lisi S, Peterkova R, Peterka M, Mitolo V, Ruch JV |title=Epigenetic signals during odontoblast differentiation |journal=Advances in Dental Research |volume=15 |issue= |pages=8–13 |year=2001 |month=August |pmid=12640731 |doi=10.1177/08959374010150012001}}</ref> ಜೈವಿಕ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಕಟಲಕ್ಷಣದ ಒಳಸಂಕೇತಗಳು ಹಲ್ಲಿನ ಗಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Townsend G, Richards L, Hughes T 2003 350–5">{{Cite journal|author=Townsend G, Richards L, Hughes T |title=Molar intercuspal dimensions: genetic input to phenotypic variation |journal=Journal of Dental Research |volume=82 |issue=5 |pages=350–5 |year=2003 |month=May |pmid=12709500 |doi=10.1177/154405910308200505}}</ref> [[ಮಾನವನ ವಿಕಾಸ|ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಮಾನವ]]ನ ಹಲ್ಲುಗಳ ಆಕಾರವು ಈಗಿನ ಮನುಷ್ಯನದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Townsend G, Richards L, Hughes T 2003 350–5" /><ref>{{Cite journal|author=Keith A |title=Problems relating to the Teeth of the Earlier Forms of Prehistoric Man |journal=Proceedings of the Royal Society of Medicine |volume=6 |issue=Odontol Sect |pages=103–124 |year=1913 |pmid=19977113 |pmc=2005996}}</ref> ಕೆಲವು ಡರ್ಮಾಯ್ಡ್‌ ಟೆರಟೊಮ (ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಊತಕಗಳಿಂದಾದ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜನನಗ್ರಂಥಿಗಳ ಗಂತಿ) (ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅಂಡಾಶಯದ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ, ಮೇದೋಜೀರಕ, [[ವೃಷಣ]]) ಪರಿಪೂರ್ಣ ಹಲ್ಲುಗಳು ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web| url = http://home.earthlink.net/~radiologist/tf/040802.htm | title = Ovarian teratoma (dermoid) with teeth | accessdate = 2009-11-07 | publisher = Doctor T's BrokenDown Palace}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Lee R |title=On the Nature of Ovarian Cysts which contain Teeth, Hair, and Fatty Matter. |journal=Medico-Chirurgical Transactions |volume=43 |issue=2|pages=93–114 |year=1860 |pmc=2147752}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Eccles WM, Hopewell-Smith A |title='Dermoid Teeth,' or Teeth developed in Teratomata |journal=Proceedings of the Royal Society of Medicine |volume=5 |issue=Odontol Sect |pages=123–139 |year=1912 |pmid=19976169 |pmc=2005364}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Smith CJ |title=A teratoma of the lung containing teeth |journal=Annals of the Royal College of Surgeons of England |volume=41 |issue=5 |pages=413–22 |year=1967 |month=November |pmid=6061946 |pmc=2312017}}</ref> ಹಲ್ಲು ಮೂಡಿಬರಲು, ಪ್ಯಾರಾಥೈರಾಯ್ಡ್‌ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ ಬಹಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref>{{Cite journal|author=Philbrick WM, Dreyer BE, Nakchbandi IA, Karaplis AC |title=Parathyroid hormone-related protein is required for tooth eruption |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=95 |issue=20 |pages=11846–51 |year=1998 |month=September |pmid=9751753 |pmc=21728 |doi=10.1073/pnas.95.20.11846}}</ref> ==ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲು ಬೆಳವಣಿಗೆ== ಹುಳದ ಜಾತಿಯಾದ ಆನ್ಸಿಲೊಸ್ಟೊಮಾ ಪ್ರಭೇದವು (ಅನ್ಸಿಲೊಸ್ಟೊಮಾ ಡುವೊಡೆನೇಲ್‌,(ಜಂತುಹುಳುವಿನ ಜಾತಿ) ನೆಕೆಟರ್‌ ಅಮೆರಿಕನಸ್‌) ಹಲ್ಲು ಹೊಂದಿರುವ, ಅತಿ ಸರಳ [[ಜಿನೊಮ್‌|ಜಿನೊಮ್]]‌ ಉಳ್ಳ [[ಸಾವಯವ|ಜೀವಿ]]ಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url = http://www.nematode.net/Species.Summaries/Ancylostoma.duodenale/index.php|title = Ancylostoma duodenale|publisher = Nematode.net Genome Sequencing Center|accessdate = 2009-10-27|archive-date = 2008-05-16|archive-url = https://web.archive.org/web/20080516010133/http://www.nematode.net/Species.Summaries/Ancylostoma.duodenale/index.php|url-status = dead}}</ref> ಹಲವು ಕಶೇರುಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲುಗಳು ಅನುವಂಶೀಯ, ಪ್ರಪೂರ್ವಸದೃಶವಾಗಿವೆ; ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref name="Nakatomi M, Morita I, Eto K, Ota MS 2006 427–31" /><ref>{{Cite journal|author=James WW, Wellings AW |title=The Dental Epithelium and its Significance in Tooth Development |journal=Proceedings of the Royal Society of Medicine |volume=37 |issue=1 |pages=1–6.12 |year=1943 |month=November |pmid=19992735 |pmc=2180846}}</ref><ref>{{Cite journal |author=Koussoulakou DS, Margaritis LH, Koussoulakos SL |title=A curriculum vitae of teeth: evolution, generation, regeneration |journal=International Journal of Biological Sciences |volume=5 |issue=3 |pages=226–43 |year=2009 |pmid=19266065 |pmc=2651620 |url=http://www.biolsci.org/v05p0226.htm |access-date=2010-12-02 |archive-date=2012-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305072444/http://www.biolsci.org/v05p0226.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite journal|author=Salazar-Ciudad I, Jernvall J |title=A gene network model accounting for development and evolution of mammalian teeth |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=99 |issue=12 |pages=8116–20 |year=2002 |month=June |pmid=12048258 |pmc=123030 |doi=10.1073/pnas.132069499}}</ref> ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮೂಳೆಯಂತಹ ರಚನೆಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web | url = http://www.ezo.wur.nl/UK/MSc+projects/Skeletal+tissue+differentiation+in+fish/ | title = Skeletal tissue differentiation in fish | accessdate = 2009-10-24 | publisher = Wageninger University | author = Sander Kranenbarg | archive-date = 2012-03-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120306080953/http://www.ezo.wur.nl/UK/MSc+projects/Skeletal+tissue+differentiation+in+fish/ | url-status = dead }}</ref> ಆರ್ಚೊಸಾರ್ಗಸ್‌ ಪ್ರೊಬೆಟೊಸೆಫಲಸ್‌ ಪರ್ಸಿಫಾರ್ಮ್ಸ್‌ ಗುಂಪು, ಸ್ಪಾರಿಡೇ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲುಗಳುಂಟು, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಕ್ಯಾರಿಸ್ಟೀಡೇ ಪರ್ಸಿಫಾರ್ಮ್ಸ್‌ ಸಮೂಹ, ಕ್ಯಾರಿಸ್ಟೀಡೇ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲುಗಳಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇವುಗಳ ಮರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲಿನ ಕುರುಹುಗಳುಂಟು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=SAYAAAAAQAAJ |title=The principal forms of the skeleton and the teeth as the basis for a system of natural history and comparativa anatomy |publisher=Houlston and Wright |year=1859 |first=Richard |last=Owen |accessdate=24 October 2009}}{{Page needed|date=September 2010}}</ref> ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಷಾರ್ಕ್‌ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ, ಆಯುಸ್ಸಿನುದ್ದಕ್ಕೂ, ಹಲ್ಲುಗಳು ತೀವ್ರ ಭಿನ್ನ ರೀತ್ಯಾ ಮೂಡುತ್ತಿರುತ್ತವೆ.<ref>ಡೇವ್‌ ಅಬೊಟ್‌, ''ಷಾರ್ಕ್ಸ್‌'', [http://www.ms-starship.com/sciencenew/sharks.htm ಇಲ್ಲಿವೆ].</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1177/00220345700490031501 |author=Boyne PJ |title=Study of the chronologic development and eruption of teeth in elasmobranchs |journal=Journal of Dental Research |volume=49 |issue=3 |pages=556–60 |year=1970 |pmid=5269110 |url=http://jdr.sagepub.com/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=5269110 |doi_brokendate=2010-07-26}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Sasagawa I |title=The fine structure of initial mineralisation during tooth development in the gummy shark, Mustelus manazo, Elasmobranchia |journal=Journal of Anatomy |volume=164 |issue= |pages=175–87 |year=1989 |month=June |pmid=2606790 |pmc=1256608}}</ref> ಷಾರ್ಕ್ ಮೀನಿನ ಹಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಬೇರುಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಅವು ಭಕ್ಷಿಸುವಾಗ ಹಲ್ಲುಗಳು ಉದುರಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಷಾರ್ಕ್‌ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 2,400 ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಜೇಸನ್‌ ಬಕ್ಹೇಮ್‌, ''ಎ ಕ್ವಿಕ್‌ ಕೋರ್ಸ್‌ ಇನ ಇಕ್ತಿಯಾಲಜಿ'', [http://www.marinebiology.org/fish.htm ಇಲ್ಲಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180824023317/http://www.marinebiology.org/fish.htm |date=2018-08-24 }}.</ref> ಹಾಗಾಗಿ, ಕಳೆದುಹೋದ ಹಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹಲ್ಲುಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಿರಲೇಬೇಕು. ಷಾರ್ಕ್ ಮೀನಿನ ಹಲ್ಲುಗಳು ನಾಲಗೆಯ ಬಳಿ ಪರಿವರ್ತಿತ ಚಿಪ್ಪಿನಂತಹ ರಚನೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ಪಂಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ದವಡೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊರಕ್ಕೆ ಚಾಚಿ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ನಂತರ, ಅವು ಬಳಕೆಯಾಗಿ, ಬಿದ್ದುಹೋಗುತ್ತವೆ.<ref>ಮೈಕಲ್‌ ಇ. ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌, ''ಜಾಸ್‌: ದಿ ಅರ್ಲಿ ಇಯರ್ಸ್‌'', [http://www.cmnh.org/collections/vertpaleo/jaws/jaws.html ಇಲ್ಲಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160324104044/http://www.cmnh.org/collections/vertpaleo/jaws/jaws.html |date=2016-03-24 }}.</ref> ಹಾವುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಹಲ್ಲುಗಳುಂಟು. ಆದರೆ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮೊಟ್ಟೆ-ಭಕ್ಷಕ ಹಾವು ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದ. ಇಂದಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲುಗಳಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಆರ್ಕಿಯೊಪ್ಟೆರಿಕ್ಸ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಹಕ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲುಗಳಿದ್ದವು.<ref>{{Cite journal|author=Sire JY, Delgado SC, Girondot M |title=Hen's teeth with enamel cap: from dream to impossibility |journal=BMC Evolutionary Biology |volume=8 |issue= |pages=246 |year=2008 |pmid=18775069 |pmc=2542379 |doi=10.1186/1471-2148-8-246}}</ref> ಟ್ಯುಬುಲಿಡೆಂಟೆಟಾ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ (ಸಸ್ತನಿ ವರ್ಗ) ಹಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ದಂತಕವಚವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ, ಬಾಚಿಹಲ್ಲುಗಳು, ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲ. ದವಡೆ ಹಲ್ಲುಗಳು ಬೇರಿನಿಂದ ಸತತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.<ref>"[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/anatomical_images/family_pages/tubulidentata/tubulidentata.jpg/view.html ಕ್ಲ್ಯಾಸ್‌ ಮ್ಯಾಮಲಿಯಾ, ಆರ್ಡರ್‌ ಟ್ಯೂಬುಲಿಡೆಂಟೆಟಾ, ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಒರಿಕ್ಟರೊಪೊಡಿಡೆ, ಸ್ಪೀಷಿಸ್‌ ಒರಿಕ್ಟೆರೊಪಸ್‌ ಅಫರ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023233842/http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/resources/anatomical_images/family_pages/tubulidentata/tubulidentata.jpg/view.html |date=2012-10-23 }}," ಮಿಷಿಗನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪ್ರಾಣಿವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯ. 2009ರ ನವೆಂಬರ್‌ 16ರಂದು ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಮಾನವೇತರ [[ಸಸ್ತನಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲು ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಮಾನವನ ಹಲ್ಲು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಂತಯೇ ಇದೆ. ಆಕೃತಿವಿಜ್ಞಾನ, ಸಂಖ್ಯೆ, ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಕಾಲಮಾನ ಹಾಗೂ ಹಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತವ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವೆನಿಸುವ ಹಲ್ಲುಗಳ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಮಾನವೇತರ ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ ದಂತಕವಚ ರಚನೆಯು ಮಾನವನಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಹಲ್ಲಿನ ತೊಟ್ಟು ಸೇರಿದಂತೆ, ದಂತಕವಚ-ಜನಕ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ದಂತಕವಚ ಅಂಗವು ಅದೇ ರೀತಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref>ಫ್ರ್ಯಾಂಡ್ಸನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಪರ್ಜನ್‌, ''ಅನಾಟಮಿ ಅಂಡ್‌ ಫಿಷ್ಯಾಲಜಿ ಆಫ್‌ ಫಾರ್ಮ್‌ ಅನಿಮಲ್ಸ್‌.'', ಪು. 305. </ref> ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, ಮಾನವ ಹಾಗೂ ಹಲವು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ದಂತಕವಚ-ಜನಕ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಸತ್ತು, ದಂತಕವಚ ರಚನೆಯು ಅಸಾಧ್ಯವಾದರೂ, ದಂಶಕಗಳಲ್ಲಿ ದಂತಕವಚಗಳು ಸತತವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ದಂಶಕಗಳು ವಿವಿಧ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಚ್ಚಿ ತಮ್ಮ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸವೆಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ.<ref>ಕಾಕೇಕಿ. ''ವೆಟೆರಿನರಿ ಹಿಸ್ಟೊಲಜಿ'' ವಿತ್‌ ಸಬ್ಟೈಟಲ್‌ "ಡೈಜೆಸ್ಟಿವ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌: ಒರಲ್‌ ಕ್ಯಾವಿಟಿ" [http://education.vetmed.vt.edu/Curriculum/VM8054/Labs/Lab17/Lab17.htm ಇಲ್ಲಿದೆ].</ref> ದಂಶಕಗಳು ಹಲ್ಲು ಕಡಿಯದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳ ಹಲ್ಲುಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬಾಯಿಯ ಮೇಲ್ಬದಿಗಳನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ದಂಶಕಗಳ ಬಾಚಿಹಲ್ಲುಗಳು ಎರಡು ಭಾಗಗಳ (ದಂತಾಗ್ರ ಮತ್ತು ಬೇರು ಸದೃಶಿಗಳು) ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ತುಟಿಯ ಅರ್ಧವು ದಂತಕವಚದಿಂದ ಆವರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ದಂತಾಗ್ರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ನಾಲಗೆಯ ಅರ್ಧಭಾಗವು ದಂತದ್ರವ್ಯದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ ಇದು ಬೇರನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ದಂಶಕಗಳ ಬಾಚಿಹಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಬೇರು ಮತ್ತು ದಂತಾಗ್ರಗಳೆರಡೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು, ದಂಶಕದ ಆಯುಸ್ಸಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಕೋತಿಗಳು, [[ಡಾಗ್|ನಾಯಿ]]ಗಳು, ಹಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ದಂತಕವಚದಲ್ಲಿನ ಖನಿಜ ವಿತರಣೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಂತೆ ದಂಶಕದ ದಂತಕವಚದಲ್ಲಿನ ಖನಿಜ ವಿತರಣೆಯು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal|doi=10.1177/002203457905800224011 |author=Fejerskov O |title=Human dentition and experimental animals |journal=Journal of Dental Research |volume=58 |issue=Spec Issue B |pages=725–34 |year=1979 |month=March |pmid=105027 |url=http://jdr.sagepub.com/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=105027 |doi_brokendate=2010-07-26}}</ref> ಕುದುರೆ ಹಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ, ದಂತಕವಚ ಮತ್ತು ದಂತದ್ರವ್ಯ ಪದರಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹಲ್ಲುಗಳ ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಸವೆತದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ರಾಂಡಲ್‌-ಬೋಮನ್ಸ್‌ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2004 ಗನ್ಡ್‌ ಔಟ್‌: ಯಂಗ್‌ ಹಾರ್ಸಸ್‌ ಲೂಸ್‌ ಮೆನಿ ಟೀತ್‌, ವೆಟ್‌ ಸೇಯ್ಸ್‌." ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು [http://vpr.tamu.edu/remarkable/sciencenews.html ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080521204936/http://vpr.tamu.edu/remarkable/sciencenews.html |date=2008-05-21 }}.</ref><ref>ಎನ್ಕಾರ್ಟಾ ಕೊಂಡಿ [http://encarta.msn.com/text_761561931__1/Teeth.html ಇಲ್ಲಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091029215043/http://encarta.msn.com/text_761561931__1/Teeth.html |date=2009-10-29 }}</ref> ಗೂಡು ರಚಿಸುವಂತಹ ಆಸರೆಯ ರಚನೆಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಸಸ್ತನಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಸಳೆಗಳಲ್ಲಿವೆ.<ref name="OH2" /> ಕಡಲಹಸುಗಳಲ್ಲಿ ದವಡೆ ಮೂಳೆಯ ಹಲ್ಲುಗಳು ದವಡೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಮೃದು ಅಂಗಾಂಶಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಮೂಳೆಯ ಚಿಪ್ಪುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹಲ್ಲುಗಳು ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. [[ಆನೆ]]ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ, ಕಳೆದುಹೋದ ಹಲ್ಲುಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆನಂತರ ಮೂಡುವ ಹಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ==ಮಾನವಹಲ್ಲಿನ ದೇಶೀ ಚಿಕಿತ್ಸೆ== **ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೆ.ಆರ್‌. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಸೇತುವೆ ಕೆಳಗೆ ಮತ್ತು ಜಾಮಿಯಾ ಮಸೀದಿ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಹಲ್ಲಿನ ಚಿಕಿತ್ಸಕರು ಹಾಕುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೂಗಿದು. *ಹಲ್ಲು ಬಿದ್ದಿರುವ ಬಾಯಿಗೆ ದಾಳಿಂಬೆ ಬೀಜದ ಬಿಳುಪಿನ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಲುಗಾಡುವ ಹಲ್ಲುಗಳ ಸುತ್ತ ಎಂತದ್ದೋ ಚೂರ್ಣ ಹಾಕಿ ಮಜೂಬೂತು ಮಾಡುವುದು ಇವರ ಕೆಲಸ. ವೃದ್ಧರು, ಹಲ್ಲಿಲ್ಲದವರು ಹಾಗೂ ಗುಟ್ಕಾ, ಪಾನ್‌ಪರಾಗ್‌, ತಂಬಾಕು, ಎಲೆಅಡಿಕೆ ಅಗಿಯುವವರು ಬಿದ್ದಿರುವ ತಮ್ಮ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಅನಸ್ತೇಷಿಯಾ ನೀಡದೆ, ಚಮಚ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಅರದಂತಿರುವ ಉಪಕರಣದಿಂದ ದಂತಪಂಕ್ತಿಯ ಭೋಜನ ಕೂಟದಿಂದ ಎದ್ದುಹೋಗಿರುವ ಹಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅತಿಥಿಯನ್ನು ಕೂರಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ಈ ಹಲ್ಲುಗಳು ನಾಲ್ಕಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಬಾಳಿಕೆ ಬರ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಪಂಕ್ತಿಯಿಂದ ಎದ್ದೇಳಿಸಲು ಇಕ್ಕಳವೇ ಬೇಕು’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಹಲ್ಲು ಕೂಡಿಸುವ ಅಲ್ಲಾ ಭಕ್ಷ್. ‘ನಾವು ಹುಳುಕು ಹಿಡಿದ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕೀಳಲ್ಲ, ಬಾಯಿಯ ದುರ್ವಾಸನೆ ಹಾಗೂ ಹಲ್ಲು ನೋವಿಗೆ ಔಷಧಿ ಕೊಡಲ್ಲ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. *ಫೈಬರ್‌ನ ಕೃತಕ ಹಲ್ಲುಗಳು, ಅವುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಪೌಡರ್‌, ಮುಲಾಮುಗಳನ್ನು ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಶಾಪ್‌ಗಳಿಂದಲೇ ತರುತ್ತಾರೆ. ಆಶ್ಚರ್ಯ ಎಂದರೆ ಆ ಪೌಡರ್‌, ಟಾನಿಕ್‌ ಮತ್ತು ಮುಲಾಮುಗಳ ಹೆಸರೇ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಹಲ್ಲನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಡಲು ಅವುಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಬೇಕು. ಯಾವ ರೀತಿ ಲೇಪನ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಕಲೆ ಅವರಿಗೆ ಕರಗತವಾಗಿದೆ. ‘ಹಲ್ಲು ಜೋಡಿಸಲು ಬಳಸುವ ಪೇಸ್ಟ್‌ ಮೂರೇ ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ಒಣಗುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕನೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇರೊ ಹೋಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿರಿಯಾನಿ ಮೂಳೆ ಕಡಿಯಬಹುದು’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಹಲ್ಲು ಜೋಡಿಸುವ ಅಕ್ಬರ್‌.<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2017/05/23/493330.html |title=ಹಲ್‌ ಬೇಕೇನ್ರೀ ಹಲ್ಲು...;ಪೀರ್‌ಪಾಷಾ;23 May, 2017 |access-date=2017-05-31 |archive-date=2017-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527230229/http://www.prajavani.net/news/article/2017/05/23/493330.html |url-status=dead }}</ref> ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{Reflist|2}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <div class="references-small"> *ಅಬೊಟ್‌, ಡೇವ್‌. [http://www.ms-starship.com/sciencenew/sharks.htm "ಷಾರ್ಕ್ಸ್‌"]. 2000. 2006ರ [[ಜನವರಿ]] 7ರಂದು ಈ ಪುಟವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. *[http://www.perio.org/index.html ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ ಆಫ್‌ ಪೆರಿಯೊಡಾಂಟಾಲಜಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051214140958/http://www.perio.org/index.html |date=2005-12-14 }}. [https://advanceddentaltmj.com "ಒರಲ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್ ಫಾರ್‌ ದಿ ಪಬ್ಲಿಕ್‌"]. 2009ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 29ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. *[http://www.ada.org ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡೆಂಟಲ್‌ ಅಸೊಷಿಯೇಷನ್‌]. [http://www.ada.org/public/topics/tooth_eruption.asp "ಟೂತ್‌ ಎರಪ್ಷನ್‌ ಚಾರ್ಟ್ಸ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831054855/http://www.ada.org/public/topics/tooth_eruption.asp |date=2009-08-31 }}. 2005ರ [[ಡಿಸೆಂಬರ್]] 12ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. *[http://www.adha.org ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡೆಂಟಲ್‌ ಹೈಜಿನ್‌ ಅಸೊಸಿಯೇಷನ್‌]. [http://www.adha.org/CE_courses/course7/nutritional_factors.htm "ನ್ಯೂಟ್ರಿಷನಲ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಟೂತ್‌ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130106224830/http://www.adha.org/CE_courses/course7/nutritional_factors.htm |date=2013-01-06 }}. 2005ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 10ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. *ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡೆಂಟಲ್‌ ಹೈಜಿನ್‌ ಅಸೊಸಿಯೇಷನ್‌[http://www.adha.org ]. [http://www.adha.org/CE_courses/course7/table2.htm "ಟೇಬಲ್‌ II. ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ನ್ಯೂಟ್ರಿಯೆಂಟ್‌ ಡೆಫಿಷಿಯೆನ್ಸೀಸ್‌ ಆನ್‌ ಟೂತ್‌ ಡೆವೆಲೊಪ್ಮೆಂಟ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130106225126/http://www.adha.org/CE_courses/course7/table2.htm |date=2013-01-06 }}. 2005ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 10ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. *ಆಷ್‌, ಮೇಜರ್‌ ಎಂ. ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲೆ ಜೆ. ನೆಲ್ಸನ್‌. ''ವ್ಹೀಲರ್ಸ್‌ ಡೆಂಟಲ್‌ ಅನಾಟೊಮಿ, ಫಿಷ್ಯಾಲಜಿ ಅಂಡ್‌ ಅಕ್ಲೂಷನ್‌.'' 8ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ. 2003. ISBN 0-7922-7391-5. *ಬಕ್ಹೇಮ್‌, ಜೇಸನ್‌. [http://www.marinebiology.org/fish.htm "ಎ ಕ್ವಿಕ್‌ ಕೋರ್ಸ್‌ ಇನ್ ಇಕ್ತಿಯಾಲಜಿ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180824023317/http://www.marinebiology.org/fish.htm |date=2018-08-24 }}. 2006ರ ಜನವರಿ 7ರಂದು ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. *ಕೇಟ್‌, ಎ.ಆರ್‌. ಟೆನ್‌. ಒರಲ್‌ ಹಿಸ್ಟಾಲಜಿ: ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್‌, ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಫಂಕ್ಷನ್‌, ಐದನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ. 1998. ISBN 0-7922-7391-5. *ಕಾಕೇಕಿ, ಥಾಮಸ್‌. ''ವೆಟೆರಿನರಿ ಹಿಸ್ಟಾಲಜಿ'' ವಿತ್‌ ಸಬ್‌ಟೈಟಲ್‌ [http://education.vetmed.vt.edu/Curriculum/VM8054/Labs/Lab17/Lab17.htm "ಡೈಜೆಸ್ಟಿವ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌: ಒರಲ್‌ ಕೆವಿಟಿ"]. 2005ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 15ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. *ಫ್ರ್ಯಾಂಡ್ಸನ್‌, ಆರ್‌.ಡಿ. & ಟಿ.ಎಲ್‌. ಸ್ಪರ್ಜನ್‌, 1992. ''ಅನಟೊಮಿ ಅಂಡ್‌ ಫಿಷ್ಯಾಲಜಿ ಆಫ್‌ ಫಾರ್ಮ್‌ ಅನಿಮಲ್ಸ್.''. ಐದನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ. [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]], ಲೀ & ಫೆಬಿಜರ್‌. ISBN 0-912616-87-3. *ಹ್ಯಾರಿಸ್‌, ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಎಫ್‌. ''ಕ್ರೆನಿಯೊಫೆಷಿಯಲ್‌ ಗ್ರೋತ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್‌.'' 'ಟೂತ್‌ ಎರಪ್ಷನ್'‌ ಎಂಬ ಶಿರೋನಾಮೆಯುಳ್ಳ ಭಾಗದಲ್ಲಿ. 2002. *[http://www.healthhawaii.org/ ಹೆಲ್ತ್‌ ಹವಾಯ್‌]. [http://www.healthhawaii.org/dental/primary.html "ಪ್ರೈಮೆರಿ ಟೀತ್‌: ಇಂಪೊರ್ಟೆನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕೇರ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206193428/http://www.healthhawaii.org/ |date=2007-02-06 }}. 2005ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 12ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. *ಜಾನ್ಸನ್‌, ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌. "[http://www.uic.edu/classes/orla/orla312/BHDTwo.html ಬಯಾಲಜಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಹ್ಯೂಮನ್‌ ಡೆಂಟಿಷನ್‌]". 1998. *ಕಾನ್‌, ಮೈಕಲ್‌ ಎ. ಬೇಸಿಕ್‌ ಒರಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಲೊಫೇಷಿಯಲ್‌ ಪ್ಯಾತಾಲಜಿ. ಸಂಪುಟ 1. 2001. *''ಮಂತ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೊಸ್ಕೊಪಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೊರೇಷನ್ಸ್‌'' "ಎಕ್ಸ್‌‌ಪ್ಲೊರೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಮಂತ್‌: ಜನವರಿ 1998". *ನೆವಿಲ್‌, ಬಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ., ಡಗ್ಲಸ್‌ ಡ್ಯಾಮ್‌, ಕಾರ್ಲ್‌ ಅಲೆನ್‌, ಜೆರಿ ಬುಕೊಟ್‌. ಒರಲ್‌ & ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಲೊಫೆಷಿಯಲ್‌ ಪ್ಯಾತೊಲಜಿ, 2ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ. 2002. ISBN 0-912616-87-3. *ರಿಯೊಲೊ, ಮೈಕಲ್‌ ಎಲ್‌. ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್‌ ಕೆ. ಆವೆರಿ. ''ಎಸೆನ್ಷಿಯಲ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಅರ್ಥೊಡಾಂಟಿಕ್‌ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟಿಸ್‌''. ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿ. 2003. ISBN 0-7660-2167-X. *ರೊಸ್‌, ಮೈಕಲ್‌ ಎಚ್‌., ಗೊರ್ಡಾನ್‌ ಐ. ಕೇಯ್‌ ಮತ್ತು ವೊಜ್ಸೀಚ್‌ ಪಾವ್ಲಿನಾ. ಹಿಸ್ಟಾಲಜಿ: ಅ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅಟ್ಲಾಸ್‌. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ. 2003. ISBN 0-7922-7391-5. *ಸಮ್ಮಿಟ್‌, ಜೇಮ್ಸ್‌ ಬಿ., ಜೆ. ವಿಲಿಯಮ್ ರಾಬಿನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್‌ ಎಸ್‌. ಷ್ವಾರ್ಟ್ಜ್‌. ''ಫಂಡಾಮೆಂಟಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಆಪರೇಟಿವ್‌ ಡೆಂಟಿಸ್ಟ್ರಿ: ಎ ಕಂಟೆಂಪೊರರಿ ಅಪ್ರೋಚ್‌.'' ಎರಡನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ. ಕೆರೊಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌, ಇಲಿನಾಯ್‌, ಕ್ವಿಂಟೆಸೆನ್ಸ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌ ಕಂಪೆನಿ, ಇಂಕಾರ್ಪೊರೆಟೆಡ್‌, 2001. ISBN 0-7922-7391-5. *[http://www.usc.edu/hsc/dental/ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಡೆಂಟಿಸ್ಟ್ರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051207020003/http://www.usc.edu/hsc/dental/ |date=2005-12-07 }}. [http://www.usc.edu/hsc/dental/ohisto/Cards/tdev/26_bb.html "ದಿ ಬೆಲ್‌ ಸ್ಟೇಜ್‌: ಇಮೇಜ್‌ 26"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070505063811/http://www.usc.edu/hsc/dental/ohisto/Cards/tdev/26_bb.html |date=2007-05-05 }}. 2005ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 11ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. *[http://www.usc.edu/hsc/dental/ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಡೆಂಟಿಸ್ಟ್ರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051207020003/http://www.usc.edu/hsc/dental/ |date=2005-12-07 }}. *[http://www.usc.edu/hsc/dental/ohisto/Cards/tdev/30_bb.html "ದಿ ಬೆಲ್‌ ಸ್ಟೇಜ್‌: ಇಮೇಜ್‌ 30"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070505063807/http://www.usc.edu/hsc/dental/ohisto/Cards/tdev/30_bb.html |date=2007-05-05 }}. 2005ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 11ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. *ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಟೆಕ್ಸಸ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಬ್ರ್ಯಾಂಚ್‌. "ಲ್ಯಾಬ್‌ ಎಕ್ಸರ್ಸೈಸಸ್‌: ಟೂತ್‌ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್‌." ಪುಟ [http://cellbio.utmb.edu/microanatomy/digestive/tooth.htm ಇಲ್ಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070203050136/http://cellbio.utmb.edu/microanatomy/digestive/tooth.htm |date=2007-02-03 }}. *ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌, ಮೈಕಲ್‌ ಇ. [http://www.cmnh.org/collections/vertpaleo/jaws/jaws.html "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160324104044/http://www.cmnh.org/collections/vertpaleo/jaws/jaws.html |date=2016-03-24 }}[http://www.cmnh.org/collections/vertpaleo/jaws/jaws.html ಜಾಸ್‌: ದಿ ಅರ್ಲಿ ಇಯರ್ಸ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160324104044/http://www.cmnh.org/collections/vertpaleo/jaws/jaws.html |date=2016-03-24 }}. 1992. 2006ರ ಜನವರಿ 7ರಂದು ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. *[http://www.webmd.com ವೆಬ್‌ಎಂಡಿ]. [http://www.webmd.com/content/article/66/79639.htm?z=4208_00000_9003_to_02 "][http://www.webmd.com/content/article/66/79639.htm?z=4208_00000_9003_to_02 ಡೆಂಟಲ್‌ ಹೆಲ್ತ್: ಯುವರ್‌ ಚೈಲ್ಡ್ಸ್‌ ಟೀತ್‌"]. 2005ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 12ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. * ದಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟಲ್‌ ಬಯಾಲಜಿ. ಒಡೊಂಟೊಜೆನೆಸಿಸ್‌, ಸಂಪುಟ 39, N° 1 (1995) [http://www.ijdb.ehu.es/web/contents.php?vol=39&amp;issue=1 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716181707/http://www.ijdb.ehu.es/web/contents.php?vol=39&issue=1 |date=2011-07-16 }} </div> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://bioanthropology.huji.ac.il/knowledgebase.asp ಜೈವಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಡಿಎನ್‌ಎ] *[http://bite-it.helsinki.fi/ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಹಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ತಳೀಯ ಅಂಶಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಗೆಗಿನ ದತ್ತಾಂಶಸಂಗ್ರಹ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110410105530/http://bite-it.helsinki.fi/ |date=2011-04-10 }} * {{EmbryologyUNSW|Notes/skin4a}} - ಡಾ. ಮಾರ್ಕ್‌ ಹಿಲ್‌ರವರ ಇಂಟೆಗ್ಯುಮೆಂಟರಿ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್‌ ಟೂತ್‌ *ಡಾ. ಥಾಮಸ್‌ ಕಾಕೇಕಿಯವರ [http://education.vetmed.vt.edu/Curriculum/VM8054/Labs/Lab17/EXAMPLES/Extthfrm.htm ವೆಟೆರಿನರಿ ಹಿಸ್ಟಾಲಜಿ]. {{DEFAULTSORT:Tooth Development}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಂಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವ]] [[ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯ ಶಾಸ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಮಾನವಶರೀರ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ]] [[ವರ್ಗ:ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ]] boa5ktqpjsw2z4qx6cip8gskhnfkh3j 0 28215 1373418 1369965 2026-05-15T06:29:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373418 wikitext text/x-wiki {{About|the novel|the film|Harry Potter and the Half-Blood Prince (film)|the video game|Harry Potter and the Half-Blood Prince (video game)}} {{italic title}} {{HPBooks | Name = Harry Potter and the Half-Blood Prince | Image = | Author = [[J. K. Rowling]] | Illustrator = Jason Cockcroft (UK)<br />[[Mary GrandPré]] (US) | Release date = 16 July 2005 | Number in series = Six | Sales = ~65 million{{Citation needed|date=February 2010}} | Story timeline = 1 August 1996-June 10, 1997 | Chapter Count = 30 | Page Count = 607 (UK)<br />652 (US) | isbn = 0747581088 | Preceded by = ''[[Harry Potter and the Order of the Phoenix]]'' | Followed by = ''[[Harry Potter and the Deathly Hallows]]'' }} ಕಳೆದ ೨೦೦೫ರ ಜುಲೈ ೧೬ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ '''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಹಾಫ್-ಬ್ಲಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್''', ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಬರಹಗಾರ್ತಿ ಜೆ. ಕೆ. ರೌಲಿಂಗ್‌ರವರ ಜನಪ್ರಿಯ ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್]]'' ‌ ಏಳು ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಆರನೆಯದು.‌ ಹಾಗ್ವಾರ್ಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ನ ಕಲಿಕೆಯ ಆರನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇದರ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೆಣೆಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾದಂಬರಿಯು ಲಾರ್ಡ್ ವೊಲ್ಡ್ಮಾರ್ಟ್‌‌ರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸುತ್ತದೆಯಲ್ಲದೇ, ಅಂತಿಮ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹ್ಯಾರಿಯ ಸಿದ್ಧತೆಯ ಮೇಲೆ ಕಥೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ತಾರುಣ್ಯಾವಸ್ಥೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಾದ ಆಗಷ್ಟೆ ಮೂಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರೇಮ-ಪ್ರಣಯ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಹಾಗೂ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಗೊಂದಲಗಳು ಮತ್ತು ಘರ್ಷಣೆ-ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಇತ್ಯರ್ಥ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಹ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರದ ಮೊದಲ ೨೪ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ದಾಖಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದಾದ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದ ಡೆತ್‌ಲಿ ಹ್ಯಾಲೋಸ್|ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಡೆತ್ಲಿ ಹ್ಯಾಲೊಸ್]]'' ‌ ಕಂತು ಹಾಫ್‌ ಬ್ಲಡ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ ಕೃತಿಯ ಮಾರಾಟ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿತು.<ref name="Sales" /> ==ಕಥಾವಸ್ತು== ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ ಮತ್ತು ಆತನ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತರಾದ ರಾನ್‌ ವೀಸ್ಲೆ ಮತ್ತು ಹರ್ಮಿಯೊನ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಗರ್‌ ಮಂತ್ರವಿದ್ಯೆಯ ಆರನೆಯ ವರ್ಷದ ಕಲಿಕೆಗಾಗಿ ಹಾಗ್ವಾರ್ಟ್ಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ವಿಚ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ವಿಝಾರ್ಡ್ರಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ವಾಪಸಾಗುವ ಮುಂಚೆ, ಲಾರ್ಡ್‌ ವೊಲ್ಡ್ಮಾರ್ಟ್‌ ಎಮೆಲೀನ್‌ ವ್ಯಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಅಮೆಲಿಯಾ ಸೂಸಾನ್‌ ಬೋನ್ಸ್‌ರನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಿದ ವಿಚಾರ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಸಿವೆರಸ್‌ ಸ್ನೇಪ್‌ ನೂತನ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ಎಗೇನ್ಸ್ಟ್‌ ದಿ ಡಾರ್ಕ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ತರಬೇತುದಾರ ಹಾಗೂ ಸ್ನೇಪ್‌ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾರೇಸ್‌ ಸ್ಲಗ್ಹಾರ್ನ್‌ ಪೋಷನ್ಸ್‌ ಶಿಕ್ಷಕರು ಎಂದು ಇದರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಪೋಷನ್ಸ್‌ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಹಿಂದಿನ ಮಾಲೀಕ 'ಹಾಫ್‌ ಬ್ಲಡ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌', ಹ್ಯಾರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ, ಆ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ಹ್ಯಾರಿ ತನ್ನ ವ್ಯಾಸಂಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿ, ಸ್ಲಗ್ಹಾರ್ನ್ಸ್‌ನ ನೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿರುವುದನ್ನು ಹ್ಯಾರಿ ಪತ್ತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪುನಃ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಮಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನೇ ಗೆಲ್ಲಲು ಹೊರಟಿರುವ ಲಾರ್ಡ್‌ ವೊಲ್ಡ್ಮಾರ್ಟ್‌ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ ಏಕೈಕ ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ವದಂತಿಯಿಂದ ಸ್ಲಗ್ಹಾರ್ನ್‌ ಸಿಡಿಮಿಡಿಗೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ. ತಾನು ಗಿನ್ನಿ ವೀಸ್ಲೆಯಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ಹ್ಯಾರಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಆ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದರೆ ಗಿನ್ನಿಯ ಅಂಗರಕ್ಷಕನಂತಿರುವ ಅಣ್ಣ ರಾನ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಸ್ನೇಹಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತದೆಂಬ ತಳಮಳವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ರಾನ್‌ ಲ್ಯಾವೆಂಡರ್‌ ಬ್ರೌನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಣಯ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಆತ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರೇಮದ ಭಾವನೆ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಹರ್ಮಿಯೊನ್‌ ನಡುವೆ ಬಿರುಕು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗ್ವಾರ್ಟ್ಸ್‌ ಶಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಅಲ್ಬಸ್‌ ಡಂಬಲ್ಡೊರ್‌ಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿತ ವಿಷಕಾರಿ ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ಸೇವಿಸಿ ರಾನ್‌ ಸಾವಿನಿಂದ ಕೂದಲೆಳೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಪಾರಾದಾಗಲೇ ಈ ಬಿರುಕು ಇತ್ಯರ್ಥವಾಗುವುದು. ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಶತೃತ್ವ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಡ್ರ್ಯಾಕೊ ಮಲ್ಫೊಯ್‌ ವೊಲ್ಡ್ಮಾರ್ಟ್‌ನ ಸಮರ್ಥಕರ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾನೆ, ಎಂದು ಹ್ಯಾರಿ ಅನುಮಾನ ಪಟ್ಟು, ವಿಷಕಾರಿ ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ಹಾಗೂ ಡಂಬಲ್ಡೊರ್‌ ಪ್ರಾಣ ತೆಗೆಯುವ ಇನ್ನೂ ಹಳೆಯ ಯತ್ನದ ಹಿಂದೆ ಡ್ರ್ಯಾಕೊ ಕೈವಾಡವಿದೆಯೆಂದು ಹ್ಯಾರಿ ನಂಬುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಹ್ಯಾರಿಯನ್ನು ಯಾರೂ ನಂಬುವಂತೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಇಡೀ ವರ್ಷ ನಡೆದ ಖಾಸಗಿ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಂಬಲ್ಡೊರ್, ವೊಲ್ಡರ್ಮಾರ್ಟ್‌ನ ಹಿನ್ನೆಲೆ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಹ್ಯಾರಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ತನ್ನ ಪೆನ್ಸೀವ್‌ನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಅಮರತ್ವದ ಸ್ಥಿತಿ ಗಳಿಸಲು, ವೊಲ್ಡ್ಮಾರ್ಟ್‌ ತನ್ನ[[ಆತ್ಮ|ಆತ್ಮವನ್ನು]] ಏಳು ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಒಡೆದಿದ್ದಾನೆಂಬ ಡಂಬಲ್ಡೊರ್‌ನ ಅನುಮಾನವು, ಸ್ಲಗ್ಹಾರ್ನ್‌ನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನೆನಪೊಂದರ ಮೂಲಕ ಖಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ತುಣುಕುಗಳು ಹಾರ್ಕ್ರಕ್ಸಸ್‌ ಎಂಬ ಅದ್ಭುತ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿರಿಸಲಾಗಿವೆ. ವೊಲ್ಡರ್ಮಾರ್ಟ್‌ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಮುಂಚೆ ಈ ಆರು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಎರಡು ಹಾರ್ಕ್ರಕ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ: ಟಾಮ್‌ ರಿಡ್ಲ್‌ನ ದಿನಚರಿ - ಹ್ಯಾರಿ ತನ್ನ ಎರಡನೆಯ ಇಯತ್ತಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಬ್ಯಾಸಿಲಿಸ್ಕ್‌ ಸರೀಸೃಪದ ಹಲ್ಲಿನಿಂದ ಈ ದಿನಚರಿಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ್ದನು; ವೊಲ್ಡ್ಮಾರ್ಟ್‌ನ ತಾತನ ಉಂಗುರವನ್ನು ಡಂಬಲ್ಡೊರ್‌ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಾಶಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ಇನ್ನೂ ಮೂರು ಹಾರ್ಕ್ರಕ್ಸ್‌ಗಳು ಉಳಿದಿವೆ ಎಂಬುದು ಡಂಬಲ್ಡೊರ್‌ ಅನುಮಾನ. ವೊಲ್ಡರ್ಮಾರ್ಟ್‌ನ ಸಾಕುಹಾವು ನಾಗಿನಿ, ಹಾಗೂ ಹಾಗ್ವಾರ್ಟ್‌ ಶಾಲೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು ಮುಂಚೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳಾದ ಸಲಜರ್‌ ಸ್ಲಿತರಿನ್ ಸಂಫುಟಿಕೆ,(ಲಾಕೆಟ್ ) ಹೆಲ್ಗಾ ಹಫಲ್ಪಫ್‌ ಲೋಟ ಹಾಗೂ ರೊವೆನಾ ರೆವೆನ್‌ಕ್ಲಾಳ ಅನಾಮಧೇಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿ ನಾಶಗೊಳಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಹಾಫ್‌-ಬ್ಲಡ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ನ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ ಶಾಪವೊಂದನ್ನು ಹ್ಯಾರಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ಸ್ನೇಪ್‌ ಅದನ್ನು ಕಸಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ಹ್ಯಾರಿ ಅದನ್ನು ರೂಮ್‌ ಆಫ್‌ ರಿಕ್ವಯರ್ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವಿತಿಡುತ್ತಾನೆ. ಹ್ಯಾರಿಯ ಹಾಗ್ವಾರ್ಟ್ಸ್‌ ಹೌಸ್‌ ಗ್ರಿಫಿನ್ಡಾರ್‌, ಶಾಲೆಯ ಕ್ವಿಡ್ಡಿಚ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಗೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಅತೀವ ಹರ್ಷಗೊಂಡ ಹ್ಯಾರಿ, ಗಿನ್ನಿಯ ಕೆನ್ನೆಗೆ ಮುತ್ತಿಡುತ್ತಾನೆ. ಆಕೆಯ ಅಣ್ಣನ ಆತ್ಮ ವಿಶ್ವಾಸವಿಲ್ಲದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಮೇರೆಗೆಯೂ ಹ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ಗಿನ್ನಿ ಪ್ರಣಯ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಡಂಬಲ್ಡೊರ್‌ ಹಾರ್ಕ್ರಕ್ಸ್‌ ಇರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸಿ, ಅದನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಲು ಹ್ಯಾರಿಯ ಸಹಾಯ ಕೋರುತ್ತಾನೆ. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಗುಹೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಪಯಣಿಸಿ, ಸಲಜರ್‌ ಸಂಪುಟಿಕೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾದ ವಸ್ತುವೊಂದನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಹಾರ್ಕ್ರಕ್ಸ್‌ನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ದ್ರವವನ್ನು ಕುಡಿದ ಡಂಬಲ್ಡೊರ್‌ಗೆ ತೀವ್ರ ದೌರ್ಬಲ್ಯವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಹಾಗ್ವಾರ್ಟ್ಸ್‌ಗೆ ಮರಳಿದೊಡನೆ, ಹಾಗ್ವಾರ್ಟ್ಸ್‌ನ ಖಗೋಳವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗೋಪುರದ ಮೇಲೆ ವೊಲ್ಡ್ಮಾರ್ಟ್‌ ಸಂಕೇತವು ತೂಗಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಗೋಪುರದ ಮೇಲೆ, ಡಂಬಲ್ಡೊರ್‌ ಮತ್ತು ಡ್ರ್ಯಾಕೊ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಡಂಬಲ್ಡೊರ್‌ ಮೇಲಿನ ಈ ಹಲ್ಲೆಯ ಹಿಂದೆ ತನ್ನ ಕೈವಾಡವಿತ್ತೆಂದು ಡ್ರ್ಯಾಕೊ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಡಂಬಲ್ಡೊರ್‌ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ವೊಲ್ಡ್ಮಾರ್ಟ್ ಡ್ರ್ಯಾಕೊಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದ್ದು, ವಿಫಲವಾದಲ್ಲಿ ವೊಲ್ಡ್ಮಾರ್ಟ್‌ ಡ್ರ್ಯಾಕೊನನ್ನೇ ಮುಗಿಸುಬಿಡುವನೆಂದು ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದ್ದ. ಆದರೂ, ವೊಲ್ಡ್ಮಾರ್ಟ್‌ ಸ್ವತಃ ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ ಡಂಬಲ್ಡೊರ್‌ನನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಲಾರ.‌ ಆದರೂ, ಸ್ನೇಪ್‌ ಆಗಮಿಸಿ, ಡಂಬಲ್ಡೊರ್‌ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಹ್ಯಾರಿ ಸ್ನೇಪ್‌ನ ಬೆನ್ನಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಸ್ನೇಪ್‌ ಹ್ಯಾರಿಯ ದಾಳಿಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು, ತಾನೇ ಹಾಫ್‌-ಬ್ಲಡ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿ, ಮಾಯವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹ್ಯಾರಿ ಆ ಸಂಪುಟಿಕೆಯನ್ನು ಡಂಬಲ್ಡೊರ್‌ನ ಶವದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ R.A.B. ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರಗಳುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನು ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ನಕಲಿ ಸಂಪುಟಿಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. R.A.B. ಅಸಲಿ ಹಾರ್ಕ್ರಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಕದ್ದು, ತಾನು ವೊಲ್ಡ್ಮಾರ್ಟ್‌ನ ವಿರೋಧಿಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಚೀಟಿ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಡಂಬಲ್ಡೊರ್‌ನ ಅಂತಿಮ ಸಂಸ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಆ ಶಾಲಾ ತರಗತಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಾಗ್ವಾರ್ಟ್ಸ್‌ ಶಾಲಾ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಕೆರೆಯೊಂದರ ಪಕ್ಕ ಡಂಬಲ್ಡೊರ್‌ ಮತ್ತು ಆತನ ದಂಡವನ್ನು ಗೋರಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಹೂಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮ ಸಂಸ್ಕಾರದ ನಂತರ, ತಾವಿಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರಣಯ ಮುಂದುವರೆಸಿದಲ್ಲಿ ವೊಲ್ಡ್ಮಾರ್ಟ್‌ ಗಿನ್ನಿಯನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸಬಹುದೆಂದು ಶಂಕಿಸಿದ ಹ್ಯಾರಿ ಗಿನ್ನಿಯೊಂದಿಗಿನ ತನ್ನ ಪ್ರಣಯ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಮುಂದಿನ ಕಲಿಕೆಗಾಗಿ ಆತ, ರಾನ್‌ ಮತ್ತು ಹರ್ಮಿಯೊನ್‌ ಶಾಲೆಗೆ ಮರಳದಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬದಲಿಗೆ, ಉಳಿದ ಹಾರ್ಕ್ರಕ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ, ನಾಶಪಡಿಸಲು ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ==ಅಭಿವೃದ್ಧಿ == [[File:Harry Potter lines.jpg|300px|left|thumb|ಡೆಲಾವೇರ್‌ನ ನೆವಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್‌ ಪುಸ್ತಕದಂಗಡಿಯಾಚೆ, ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಕೃತಿಗಾಗಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಪಾಟರ್‌ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು]] ===ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕು=== ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಹಾಫ್-ಬ್ಲಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್'' , [[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್|ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಸರಣಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಆರನೆಯ ಕೃತಿ.<ref>{{cite web |url=http://www.mugglenet.com/books/index.shtml |title=Harry Potter Books |date=1999-2009 |publisher=MuggleNet.com |accessdate=29 May 2009 |archive-date=6 ಜೂನ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090606023823/http://www.mugglenet.com/books/index.shtml |url-status=deviated |archivedate=6 ಜೂನ್ 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090606023823/http://www.mugglenet.com/books/index.shtml }}</ref> ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕೃತಿ ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌'' ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬ್ಲೂಮ್ಸ್‌ಬ್ಯುರಿ ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ದೃಢ ರಕ್ಷಾಪುಟಗಳುಳ್ಳ ೫೦೦ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೩೦೦ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಿಗೆ ವಿತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.tomfolio.com/PublisherInfo/HarryPotter.asp |title=The Phenomenon of Harry Potter |last=Elisco |first=Lester |date=2000-2009 |publisher=TomFolio.com |accessdate=22 January 2009 |archive-date=12 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412015849/http://www.tomfolio.com/PublisherInfo/HarryPotter.asp |url-status=deviated |archivedate=12 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090412015849/http://www.tomfolio.com/PublisherInfo/HarryPotter.asp }}</ref> ಆಗ ೧೯೯೭ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಯುಕೆ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬುಕ್‌ ಅವಾರ್ಡ್‌ ಲಭಿಸಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, ನೆಸ್ಲೆ ಸ್ಮಾರ್ಟೀಸ್‌ ಬುಕ್‌ ಪ್ರೈಜ್‌ನ ೯ರಿಂದ೧೧ ವಯಸ್ಕರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite journal |last=Knapp |first=N.F. |year=2003 |title=In Defense of Harry Potter: An Apologia |journal=School Libraries Worldwide |publisher=International Association of School Librarianship |volume=9 |issue=1 |pages=78–91 |url=http://www.iasl-online.org/files/jan03-knapp.pdf |accessdate=14 May 2009 |archive-date=9 ಮಾರ್ಚ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110309051050/http://www.iasl-online.org/files/jan03-knapp.pdf |url-status=dead }}</ref> ಎರಡನೆಯ ಕೃತಿ ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಛೆಂಬರ್ ಆಫ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್'' , ಮೂಲತಃ ೧೯೮೮ರ ಜುಲೈ ೨ರಂದು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ೧೯೮೯ರ ಜುಲೈ ೨ರಂದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Harry Potter UK Release Dates">{{cite news|url=http://www.thestar.com/entertainment/article/235354 |title=A Potter timeline for muggles |date=14 July 2007 |publisher=''[[Toronto Star]]'' |accessdate=೨೭ September ೨೦೦೮}}</ref><ref name="Harry Potter US — Scholastic">{{cite web|url=http://www.scholastic.com/harrypotter/books/author/index.htm |title=Harry Potter: Meet J.K. Rowling |publisher=Scholastic Inc |accessdate=27 September 2008}}</ref> ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಪ್ರಿಸನರ್ ಆಫ್ ಅಸ್ಕಬಾನ್‌'' ಕೃತಿಯನ್ನು ೧೯೯೯ರ ಜುಲೈ ೮ರಂದು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅದೇ ವರ್ಷ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೮ರಂದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Harry Potter UK Release Dates" /><ref name="Harry Potter US — Scholastic" /> ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಗಾಬ್ಲೆಟ್ ಆಫ್ ಫೈಯರ್'' ಕೃತಿಯನ್ನು ೨೦೦೦ರ ಜುಲೈ ೮ರಂದು ಬ್ಲೂಮ್ಸ್‌ಬ್ಯುರಿ ಹಾಗೂ ಸ್ಕಾಲಸ್ಟಿಕ್‌ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದವು.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2000/jul/19/jkjoannekathleenrowling |title=Speed-reading after lights out |date=19 July 2000 |publisher=Guardian News and Media Limited |accessdate=27 September 2008 | location=London}}</ref> ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಆರ್ಡರ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಫೀನಿಕ್ಸ್'' ಈ ಸರಣಿಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ೨೦೦೩ರ ಜೂನ್‌ ೨೧ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.wolfpackproductions.com/harrypotter/book5review.htm |title=Harry Potter and the Order of the Phoenix - Book Review |year=2003 |publisher=Wolfpack Productions |accessdate=11 June 2009}}</ref> ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಹಾಫ್-ಬ್ಲಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾದ ನಂತರ, ಏಳನೆಯ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಕೃತಿ ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದ ಡೆತ್‌ಲಿ ಹ್ಯಾಲೋಸ್|ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಡೆತ್ಲಿ ಹ್ಯಾಲೊಸ್‌]]'' ೨೦೦೭ರ ಜುಲೈ ೨೧ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6320733.stm |title=Rowling unveils last Potter date |date=1 February 2007 |publisher=BBC |accessdate=27 September 2008}}</ref> ಇದರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ೨೪ ಘಂಟೆಗಳೊಳಗೆ ೧೧ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು. ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ೨.೭ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ೮.೩ ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು.<ref name="Sales">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6912529.stm |title=Harry Potter finale sales hit 11&nbsp;m |date=23 July 2007 |publisher=BBC |accessdate=20 August 2008}}</ref> ===ಬಿಡುಗಡೆ-ಮುಂಚಿನ ವಿವಾದಗಳು=== ದಾಖಲೆ ಮೀರಿದಂತಹ ''ಹಾಫ್‌-ಬ್ಲಡ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌'' ಪ್ರಕಟಣೆಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾದವೂ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅಂದರೆ ೨೦೦೫ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸುವುದು ಎಂಬ ವದಂತಿಯ ಮೇಲೆ ಭಾರಿ ಬಾಜಿ ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಬುಕ್ಕಿಗಳು ಬಾಜಿ ಕಟ್ಟುವುದನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದರು. ಕೃತಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗೆ ನಿಕಟವರ್ತಿಗಳ, ಸಂಬಂಧಿತರ ಕೈವಾಡ ಎಂದೂ ಶಂಕಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಬಸ್‌ ಡಂಬಲ್ಡೊರ್‌ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯದ ಬಾಜಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿತ್ತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಅಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳ ಬಂಗೇ ನಗರದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದವು. ಬಾಜಿಕಟ್ಟುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆನಂತರ ಪುನಾರಂಭಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/arts/4578463.stm "Bets reopen on Dumbledore death"] ಬಿಬಿಸಿಯಿಂದ</ref> ಇತರೆ ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ, ಬಿಡುಗಡೆಯ ಮುಂಚೆ ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಓದುವ ಹಕ್ಕು, ದಶಲಕ್ಷಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಅಚ್ಚು ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾದ ಕಾಗದಗಳ ಮೂಲ, ಕಥಾಹಂದರದ ವಿವಿಧ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಗೆ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಹಾಗೂ ಬಹಿರಂಗವಾದ ಕೃತಿಯ ಇತರೆ ವಿಚಾರಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ====ಓದುವ ಹಕ್ಕು ವಿವಾದ==== ನಂತರ ೨೦೦೫ರ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಕೆನಡಾ ದೇಶದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ರಾಜ್ಯದ ಕೊಕ್ವಿಟ್ಲ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ರಿಯಲ್‌ ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಸುಪರ್ಸ್ಟೋರ್‌ನಲ್ಲಿ‌, ''ದಿ ಹಾಫ್‌-ಬ್ಲಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್'' ‌ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಮುಂಚೆಯೇ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಪ್ರತಿಗಳು ಅಪ್ಪಿತಪ್ಪಿ ಮಾರಾಟವಾದವು. ಕೆನಡಾ ಮೂಲದ ಪ್ರಕಾಶಕ ರೇನ್ಕೋಟ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ ಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾದರು.<ref>{{cite news | url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article543318.ece | work=The Times | location=London | title=Reading ban on leaked Harry Potter | first1=Jack | last1=Malvern | first2=Richard | last2=Cleroux | date=13 July 2005 | accessdate=4 May 2010 | archive-date=29 ಮೇ 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100529152440/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article543318.ece | url-status=dead }}</ref> ಇದರಂತೆ, ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಕೊಂಡ ಗ್ರಾಹಕರು ಅಧಿಕೃತ ಬಿಡುಗಡೆಯ ದಿನಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಅವನ್ನು ಓದುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸುವಂತೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಜುಲೈ ೧೬ರ ಮುಂಚೆ ಕೊಂಡ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ವಾಪಸ್‌ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ ಟಿ-ಷರ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಕೃತಿಯ ಹಸ್ತಾಕ್ಷರವುಳ್ಳ ಪ್ರತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪೌರಾತ್ಯ ಸಮಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೃತಿಯು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಹನ್ನೆರಡು ಗಂಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯದ ಮುಂಚೆ, ರೇನ್ಕೋಟ್‌ ಪ್ರಕಾಶಕ ಸಂಸ್ಥೆ ''ದಿ ಗ್ಲೋಬ್ ಅಂಡ್‌ ಮೇಲ್‌'' ದೈನಿಕಕ್ಕೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿತು. ಇದರಂತೆ, ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಂದು ಕೆನಡಾ ಮೂಲದ ಬರಹಗಾರರೊಬ್ಬರಿಂದ ವಿಮರ್ಶೆಯೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದಲ್ಲಿ, ವಹಿವಾಟು ರಹಸ್ಯ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದು. ಈ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆಯಿಂದಾಗಿ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆಪಾದಿಸುವ ಹಲವು(ಪತ್ರಿಕಾ ವರದಿಗಳು) ವಾರ್ತಾ ಲೇಖನಗಳು ಮೂಡಿಬಂದವು. ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಕಾನೂನು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮೈಕಲ್‌ ಗೀಸ್ಟ್‌ ತಮ್ಮ ಬ್ಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಯೊಂದನ್ನು ನಮೂದಿಸಿದರು;<ref>{{cite web|url=http://michaelgeist.ca/index.php?option=com_content&task=view&id=889|title=The Harry Potter Injunction|first=Michael|last=Geist|date=12 July 2005|accessdate=14 February 2011}}</ref> ರಿಚರ್ಡ್ ಸ್ಟಾಲ್ಮನ್‌ ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಲು ಕರೆ ನೀಡಿ, ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಕಾಶಕರು ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://stallman.org/harry-potter.html|title=Don't Buy Harry Potter Books|first=Richard|last=Stallman|accessdate=14 February 2011}}</ref> ''ದಿ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೇಯ್ಲ್‌'' ತನ್ನ ಜುಲೈ ೧೬ರ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ ಮೂಲದ ಇಬ್ಬರು ಬರಹಗಾರರ ವಿಮರ್ಶೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಅದೇ ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ೯ ಗಂಟೆಗೆ ಕೆನಡಾ ಮೂಲದ ವಿಮರ್ಶಕರ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಅಂತರಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>[http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/LAC.20050716.POTTERNOTE16/TPStory "Much Ado As Harry Potter Hits the Shelves"] ''ದಿ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೇಯ್ಲ್‌ನಲ್ಲಿ'' {{Dead link|date=February 2011}}</ref> ರೇನ್ಕೋಟ್‌ನ ಅಂತರಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.raincoast.com/harrypotter/injunction-commentary.html http://www.raincoast.com/harrypotter/injunction-commentary.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051024014959/http://www.raincoast.com/harrypotter/injunction-commentary.html |date=24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2005 }} ''Raincoast.com'' ೨೦೦೭ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೪ರಂದು ಮರುಪಡೆಯಲಾಯಿತು.{{Dead link|date=February 2011}}</ref> ==ವಿಮರ್ಶೆಯ ಸ್ವೀಕೃತಿ== ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಹಾಫ್-ಬ್ಲಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ದೊರೆತವು. ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'' ನ ಲೀಸ್ಲ್‌ ಷಿಲಿಂಗರ್‌ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆ ನೀಡಿ, ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ಅತಿ-ರೋಮಾಂಚಕವಾಗಿರುವ ರಹಸ್ಯ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಹೊಗಳಿದರು.<ref>{{cite web|first=Liesl|last=Schillinger|url=https://www.nytimes.com/2005/07/31/books/review/31SCHILL.html?_r=1|title='Harry Potter and the Half-Blood Prince': Her Dark Materials|publisher=''The New York Times''|date=31 July 2005|accessdate=12 February 2011}}</ref> 'ವೊಲ್ಡ್ಮಾರ್ಟ್‌ ಕೇವಲ ಕಥೆಯ ಮರುಕಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರಣ, ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಓದಿದವರಿಗೆ ಆನಂದ, ರೋಮಾಂಚನ, ಭಾವೋದ್ರೇಕ, ಆತಂಕ, ಕೋಪ, ಶೋಕ, ಅಚ್ಚರಿ ಹಾಗೂ ಯೋಚನೆಗಳಿಗೆ ತಳ್ಳುವ ಅನುಭವವಾಗುವುದು' ಎಂದು ''ಕಿರ್ಕಸ್‌ ರಿವ್ಯೂಸ್'' ‌ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.kirkusreviews.com/book-reviews/archive/author/harry-potter-and-the-half-blood-prince-the-kirk/|title='Harry Potter and the Half-Blood Prince': The Kirkus Review|publisher=''Kirkus Reviews''|accessdate=12 February 2011|archive-date=13 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713153726/http://www.kirkusreviews.com/book-reviews/archive/author/harry-potter-and-the-half-blood-prince-the-kirk/|url-status=deviated|archivedate=13 ಜುಲೈ 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110713153726/http://www.kirkusreviews.com/book-reviews/archive/author/harry-potter-and-the-half-blood-prince-the-kirk/}}</ref> ''ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಸರ್ವಿಸ್ ಮಾನಿಟರ್'' ‌ನ ಯೆವೊನ್‌ ಜಿಪ್‌ ಸಹ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆ ನೀಡಿ, ಜೆಕೆ ರೌಲಿಂಗ್‌ ಹ್ಯಾರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ತಾರುಣ್ಯಾವಸ್ಥೆಗೆ ವಿಕಸನ ನೀಡಿದ ರೀತಿ ಹಾಗೂ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ತಿಳಿ ಹಾಸ್ಯವನ್ನೂ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|first=Yvonne|last=Zipp|url=http://www.csmonitor.com/Books/Book-Reviews/2009/0719/classic-book-review-harry-potter-and-the-half-blood-prince|title=Classic Book Review: Harry Potter and the Half-Blood Prince|publisher=''The Christian Science Monitor''|date=18 July 2005|accessdate=12 February 2011|archive-date=7 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110207092036/http://www.csmonitor.com/Books/Book-Reviews/2009/0719/classic-book-review-harry-potter-and-the-half-blood-prince|url-status=dead}}</ref> ''ಎಂಟರ್ಟೇನ್ಮೆಂಟ್‌ ವೀಕ್ಲಿ'' ಗಾಗಿ ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫರ್‌ ಪಾವೊಲಿನಿ,ಅವರು ಬರೆದದ್ದು: ಪ್ರಪಂಚವು ವಿಕಸನವಾದಂತೆಯೇ ಕಥಾ ಹಂದರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ, ಅಲ್ಲದೇ ಇದರಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೂ ಶ್ಲಾಘಿಸುವಂತಿದೆ.<ref>{{cite web|first=Christopher|last=Paolini|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,1084406,00.html|title=Harry Potter and the Half-Blood Prince|publisher=''Entertainment Weekly''|date=20 July 2005|accessdate=12 February 2011|archive-date=6 ಜೂನ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090606090809/http://www.ew.com/ew/article/0,,1084406,00.html|url-status=deviated|archivedate=6 ಜೂನ್ 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090606090809/http://www.ew.com/ew/article/0,,1084406,00.html}}</ref> ==ಅನುವಾದಗಳು== {{See also|Harry Potter in translation}} [[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್|ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ ಸರಣಿ]]ಯ ಇತರೆ ಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಹಾಫ್-ಬ್ಲಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್'' ೬೭ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|title=Potter tops 400 million sales |last=Flood |first=Alison |work=theBookseller.com |url=http://www.thebookseller.com/news/61161-page.html |publisher=The Bookseller |date=17 June 2008 |accessdate=12 September 2008}}</ref> ===ಪಠ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು=== ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೋನ್'' ‌ ತರಹ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾದ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆವೃತ್ತಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿಸಲು ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ''ಹಾಫ್‌-ಬ್ಲಡ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌'' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ನೇಪ್‌ ಡಂಬಲ್ಡೊರ್‌ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಮುಂಚೆ, ಡಂಬಲ್ಡೊರ್‌ ಡ್ರ್ಯಾಕೊ ಮಾಲ್ಫೊಯ್‌ಗೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪದ ರೀತಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಲೇಖಕಿಯ ಅಂತರಜಾಲಪುಟದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗವು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. "ದಿ ಲೈಟ್ನಿಂಗ್‌-ಸ್ಟ್ರಕ್‌ ಟಾವರ್‌ "ಎನ್ನಲಾದ ೨೭ನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯವಿದೆ. ಮೃದು-ರಕ್ಷಾಪುಟ ಆವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೋಲುವಂತೆಯೇ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.hp-lexicon.org/about/books/hbp/changes_hbp.html |title=Differences between US and UK editions |publisher=The Harry Potter Lexicon |accessdate=8 May 2007}}</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾದ ದೃಢರಕ್ಷಾಪುಟ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾದ ಪಠ್ಯಭಾಗಗಳನ್ನು ಎದ್ದು-ಕಾಣುವ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ: {{Quote| ''"[...] He told me to do it or he'll kill me. I've got no choice."<br> '''"He cannot kill you if you are already dead.''' Come over to the right side, Draco, and we can hide you more completely than you can possibly imagine. What is more, I can send members of the Order to your mother tonight to hide her likewise. '''Nobody would be surprised that you had died in your attempt to kill me&nbsp;— forgive me, but Lord Voldemort probably expects it. Nor would the Death Eaters be surprised that we had captured and killed your mother&nbsp;— it is what they would do themselves, after all.''' Your father is safe at the moment in Azkaban [...]"'' |(U.S. Edition p. 591)(CND Edition p. 552)|{{HP6}} }} ==ಚಲನಚಿತ್ರ== {{Main|Harry Potter and the Half-Blood Prince (film)}} ಆರನೆಯ ಕೃತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಮೂಲತಃ ೨೦೦೮ರ ನವೆಂಬರ್‌ ೨೧ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುವ ಯೋಜನೆಯಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೨೦೦೯ರ ಜುಲೈ ೧೫ಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://movies.tvguide.com/Movie-News/Harry-Potter-Changes-1005104.aspx |title=Coming Sooner: ''Harry Potter'' Changes Release Date |work=TVGuide.com |accessdate=15 April 2009 |archive-date=18 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090418151643/http://movies.tvguide.com/Movie-News/Harry-Potter-Changes-1005104.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/news/story/harry-potter-half-blood-prince-moves/story.aspx?guid={F4F52B7F-D1B1-4DC0-BF8A-AD0D9252BE7A}&dist=hppr |title=Harry Potter and the Half-Blood Prince}}</ref> ಡೇವಿಡ್‌ ಯೇಟ್ಸ್‌ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸ್ಟೀವ್‌ ಕ್ಲೋವ್ಸ್‌ ಚಿತ್ರಕಥೆ ರಚಿಸಿದರು. ಡೇವಿಡ್‌ ಹೇಯ್ಮನ್‌ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್‌ ಬ್ಯಾರೊನ್‌ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0417741/ |title=Harry Potter and the Half-Blood Prince |publisher=IMDb}}</ref> ಚಲನಚಿತ್ರದ ಅವಧಿ ೧೫೩ ನಿಮಿಷಗಳು. ಇದು ''ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್'' ‌ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಅತ್ಯುದ್ದದ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>"[http://hpana.com/news.20851.html Half-Blood Prince Runtime confirmed by several sources]"</ref> ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದೊಡನೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿತು. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣಕ್ಕಾಗಿ [[ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಗಳಿಸುವ ಏಕೈಕ ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/82/nominees.html |title=Nominees & Winners for the 82nd Academy Awards |work=[[Academy of Motion Picture Arts and Sciences|AMPAS]] |publisher=AMPAS|accessdate=೨೬ April ೨೦೧೦}}</ref><ref>{{cite web|first=C.S.|last=Strowbridge|url=http://www.the-numbers.com/interactive/newsStory.php?newsID=4505|title=International Details - Dusk for Ice Age|publisher=The Numbers|date=19 September 2009|accessdate=2 March 2011|archive-date=23 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023111417/http://www.the-numbers.com/interactive/newsStory.php?newsID=4505|url-status=dead}}</ref> ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌== {{portal|Novels}} {{Wikipedia-Books|Harry Potter}} {{-}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌== {{Reflist|2}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌== {{Wikinews|Harry Potter and the Half-Blood Prince released}} {{wikibooks|Muggles' Guide to Harry Potter|Books/Half-Blood Prince|Harry Potter and the Half-Blood Prince}} {{wikiquote}} {{hpw|Harry Potter and the Half-Blood Prince}} {{Harry Potter}} {{active editnotice}} {{DEFAULTSORT:Harry Potter And The Half-Blood Prince}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:2005ರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬುಕ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾದಂಬರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಪುಸ್ತಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸರಣಿಯಾಗಿ ಬಂದ ಕಾದಂಬರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ವಿಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:2000ದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ರಚಿತ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ]] qrqslfmybotkdfkccpoyk72dktmr7o7 0 29981 1373380 1370403 2026-05-14T12:03:43Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373380 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:All smiles Wedding of Prince William of Wales and Kate Middleton.jpg|thumb|size=600px|alt=Waving|ವಿವಾಹ ನಡೆದ ನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಡ್ಯೂಕ್ ಮತ್ತು ಡಚೆಸ್ ಮಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುಂಪಿನತ್ತ ಕೈಬೀಸುತ್ತಿರುವುದು.]] '''ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಲಿಯಂ, ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನ ಡ್ಯೂಕ್, ಹಾಗು ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಮಿಡಲ್ಟನ್ ರ ವಿವಾಹ ಸಮಾರಂಭ''' ವು ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೧ರಂದು ಲಂಡನ್ ನ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಜರುಗಿತು. [[ಎರಡನೇ ಎಲಿಜಬೆಥ್|ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ II]]ರ ಎರಡನೇ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಲಿಯಂ, ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಮಿಡಲ್ಟನ್ ರನ್ನು ಸೆಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಓದುವಾಗ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸಿದರು. ೨೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ನಡೆದಂತಹ ಅವರ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥವನ್ನು ೧೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಮದುವೆಗೆ ಸಿದ್ಧತೆ ಹಾಗು ಸ್ವತಃ ಸಮಾರಂಭವು ಮಾಧ್ಯಮದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ವಿವಾಹ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ನೇರ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಹಾಗು ಇದನ್ನು ವಿಲಿಯಂ ತಂದೆತಾಯಿಯರಾದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್, ವೇಲ್ಸ್ ನ ರಾಜಕುಮಾರ ಹಾಗು ಡಯಾನಾ, ವೇಲ್ಸ್ ನ ರಾಜಕುಮಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಮದುವೆಗೆ ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಈ ಮದುವೆಯನ್ನು ೩೦೦ ದಶಲಕ್ಷದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಎರಡು ಶತಕೋಟಿ ಜನರು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ನಡುವೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂನಲ್ಲಿ ೨೪.೫ ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಜನರು ವಿವಾಹ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಿದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |title=2 billion tune in to Royal Wedding |url=http://www.news.com.au/business/billion-tune-in-to-royal-wedding/story-fn7mjon9-1226047685517 |newspaper=News.com.au |date=1 May 2011 |accessdate=1 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110502215819/http://www.news.com.au/business/billion-tune-in-to-royal-wedding/story-fn7mjon9-1226047685517|archivedate=2 May 2011}}</ref><ref>[http://www.sportingintelligence.com/2011/05/08/revealed-royal-wedding%E2%80%99s-real-tv-audience-closer-to-300m-than-2bn-because-sport-not-royalty-reigns-080501 "REVEALED: ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ TV ಆಡಿಯನ್ಸ್ ಕ್ಲೋಸರ್ ಟು 300m ದ್ಯಾನ್ 2bn (ಬಿಕಾಸ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್, ನಾಟ್ ರಾಯಲ್ಟಿ ರೇನ್ಸ್)", ಬೈ ನಿಕ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಎಟ್ sportingintelligence.com]</ref> ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಜೆಯಾಗಿ ಕೇಟ್ ಮಿಡಲ್ಟನ್ ರಾಜಮನೆತದವರನ್ನು ವರಿಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು (ಅಂದರೆ ಅವರು ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಶ್ರೀಮಂತವರ್ಗದ ಭಾಗವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ). ಸಮಾರಂಭವು ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವ ಬಹಳಷ್ಟು ಮೊದಲೇ, ರಾಣಿ ವಿಲಿಯಂರಿಗೆ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್, ಅರ್ಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ರಾಟ್ಹೆರ್ನ, ಹಾಗು ಬ್ಯಾರನ್ ಕ್ಯಾರಿಕ್‌ಫರ್ಗುಸ್ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮದುವೆ ನಂತರ, ಮಿಡಲ್ಟನ್ ''ಹರ್ ರಾಯಲ್ ಹೈನೆಸ್ಸ್ ದಿ ಡಚಸ್ ಆಫ್ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್'' ಎನಿಸಿದರು. ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಲಿಯಂ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ವಿವಾಹ ಸಮಾರಂಭವು ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಮಾರಂಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗು ಹಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ದಂಪತಿಯ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸುಮಾರು ೧,೯೦೦ರಷ್ಟಿದ್ದ ಅತಿಥಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂನಲ್ಲಿ ಅಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು ಹಲವು ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾರೋಟುಗಳ ಬಳಕೆ ಹಾಗು ಪದಾತಿ ಸೈನ್ಯಗಳು ಹಾಗು ರಾಜಕುಟುಂಬದ ಅಶ್ವಸೈನ್ಯಗಳ ಪಾತ್ರಗಳೂ ಸೇರಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ರಾಜ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ ಹಲವು ವಿದೇಶಿ ರಾಜವಂಶಸ್ಥರು, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕರು, ಹಾಗು ದಂಪತಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಂತಹ ಖಾಸಗಿ ಅತಿಥಿಗಳು ಆಮಂತ್ರಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಮಿಡಲ್ಟನ್, {{convert|270|cm|adj=on}} ಹಿಂಜೋಲುಳ್ಳ ಶ್ವೇತ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು, ಇದನ್ನು ಸಾರಾ ಬರ್ಟನ್ ಎಂಬ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸಕಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದರು ಹಾಗು ಮಹಾರಾಣಿ ನೀಡಿದ್ದಂತಹ ತಲೆಡಾಬನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಲಿಯಂ ತಮ್ಮ ಗೌರವಯುತ ಪದವಿಯಾದ ಐರಿಶ್ ಗಾರ್ಡ್‌ಗಳ ಕರ್ನಲ್ ಸಮವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ವಿಲಿಯಂರ ಸಹೋದರ, ರಾಜಕುಮಾರ ಹ್ಯಾರಿ, ವಿಲಿಯಂ ರ ಬೆಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾನ್(ವರನ ಸ್ನೇಹಿತ) ಆಗಿದ್ದರು, ವಧುವಿನ ಸಹೋದರಿ ಪಿಪ್ಪಾ, ಅವರ ವಧೂಸಖಿಯಾಗಿದ್ದರು. ವಿವಾಹ ಸಮಾರಂಭವು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೧೧:೦೦ ಗಂಟೆಗೆ BST([[UTC+01:00|UTC+1]]) ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಜಾನ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಹಾಲ್, ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್ ಚರ್ಚಿನ ಮುಖ್ಯಾಧಿಕಾರಿ ಪ್ರಾರ್ಥನಾವಿಧಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟರು, ಜೊತೆಗೆ ಕ್ಯಾಂಟರ್ಬರಿಯ ಆರ್ಚ್ ಬಿಷಪ್ ರೋವನ್ ವಿಲ್ಲಿಯಂಸ್ ಸ್ವತಃ ಮದುವೆ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು ಹಾಗು ಲಂಡನ್ ನ ಬಿಷಪ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಚಾರ್ಟ್ರೇಸ್ ಧರ್ಮೋಪದೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ವಧುವಿನ ಸಹೋದರ ಜೇಮ್ಸ್ ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಸಮಾರಂಭದ ನಂತರ, ನವ ವಧುವರರು ಮಹಡಿ ಉಪ್ಪರಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಗೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಬಂದರು ಹಾಗು ದಿ ಮಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಜನರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರುವ ಮೊದಲು ಗೌರವ ಸೂಚಿಸಲು ವಿಮಾನಗಳು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸಾಲುಗಟ್ಟಿ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸಿದವು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರ ತನ್ನ ಡಚೆಸ್ ಳನ್ನು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಸ್ಟನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ DB೬ ವೊಲಾನ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ದೂರವಿರುವ ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ಹೌಸ್ ಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು,<ref>{{cite web|url=http://www.insideline.com/aston-martin/db6/prince-william-drives-aston-martin-db6-away-from-royal-wedding.html |title=accessed 30 April 2011 |publisher=Insideline.com |date= |accessdate=2011-05-02}}</ref> ಈ ವಾಹನವನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರ ಹ್ಯಾರಿ ಹಾಗು ಜೇಮ್ಸ್ ಮಿಡಲ್ಟನ್ "JU೫T WED" ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯಾ ಫಲಕದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದರು. ವಿವಾಹದ ನಂತರ, ದಂಪತಿಗಳು ಉತ್ತರ ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಅಂಗ್ಲೆಸೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಾಸ್ತವ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಇದಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಲಿಯಂ RAF ಶೋಧನಾ ಹಾಗು ರಕ್ಷಣಾ ವಿಮಾನಚಾಲಕರಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. {{TOC limit|limit=3}} == ದಂಪತಿ == [[ಚಿತ್ರ:Combined Coat of Arms of William and Catherine, the Duke and Duchess of Cambridge.svg|thumb|ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನ ಡ್ಯೂಕ್ ಮತ್ತು ಡಚೆಸ್ ವಿಲಿಯಂ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಅವರ ಸಂಯೋಜಿತ ಅಧಿಕೃತ ಚಿಹ್ನೆಗಳು.]] {{main|Prince William, Duke of Cambridge|Catherine, Duchess of Cambridge}} ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಲಿಯಂ, ವೇಲ್ಸ್ ನ ರಾಜಕುಮಾರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್, ಹಾಗು ವೇಲ್ಸ್ ನ ರಾಣಿ ಡಯಾನಾ ದಂಪತಿಯ ಹಿರಿಯ ಪುತ್ರ, ಹಾಗು ರಾಣಿ [[ಎರಡನೇ ಎಲಿಜಬೆಥ್|ಎಲಿಜಬೆತ್ II]] ಹಾಗು ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ ನ ಡ್ಯೂಕ್, ರಾಜ ಫಿಲಿಪ್ ನ ಮೊಮ್ಮಗ. ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ೧೬ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ನಂತರ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಎರಡನೇ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ವಿಲಿಯಂ ಎಟನ್ ಕಾಲೇಜು ಲುಡ್ಗ್ರೋವ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ, ಹಾಗು ಸೆಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಇವರಿಗೆ ರಾಜಕುಟುಂಬದ ಅಶ್ವಸೈನ್ಯದ ಬ್ಲ್ಯೂಸ್ ಅಂಡ್ ರಾಯಲ್ಸ್ ಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಂಡ್ಹರ್ಸ್ಟ್ ನ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news| title=William joining Harry's regiment|publisher=BBC News | date=21 September 2006| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/5367862.stm| accessdate=15 October 2008}}</ref> ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು RAFಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಹಾಗು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಂಗ್ಲೆಸೆಯ RAF ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಶೋಧನಾ ಹಾಗು ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಕಾಲಿಕ ವಿಮಾನಚಾಲಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news| title=Prince William ready for Search and Rescue role| publisher=Meeja| date=16 September 2008| url=http://www.meeja.com.au/index.php?display_article_id=217| accessdate=16 September 2008}}</ref><ref>{{Cite document| last=Pierce| first=Andrew| title=Prince William starts as a search and rescue helicopter pilot| publisher=Telegraph| date=13 January 2009| url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/4218703/Prince-William-starts-as-a-search-and-rescue-helicopter-pilot.html| accessdate=18 January 2009| postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> ಕ್ಯಾಥರೀನ್ "ಕೇಟ್" ಮಿಡಲ್ಟನ್ ಮೈಕಲ್ ಹಾಗು ಕ್ಯಾರಲ್ ಮಿಡಲ್ಟನ್ ದಂಪತಿಗಳ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯವರು. ಇವರು ಪಾಂಗ್ಬೌರ್ನೆ ಯಲ್ಲಿರುವ ಸೆಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ'ಸ್ ಶಾಲೆ, ಮಾರ್ಲ್ಬರೋ ಕಾಲೇಜು,<ref>{{Cite news| url=http://www.newburytoday.co.uk/News/Article.aspx?articleID=4152| title=World press gather outside Middleton family home in Bucklebury as royal relationship ends| date=14 April 2007| publisher=Newbury Today| accessdate=28 November 2010| archive-date=20 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110920185955/http://www.newburytoday.co.uk/News/Article.aspx?articleID=4152| url-status=dead}}</ref> ಹಾಗು ಸೆಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite document| title=Katie is just not waiting: Middleton works nine to five for parents in mundane office job| publisher=London Evening Standard| date=2 September 2008| url=http://www.thisislondon.co.uk/showbiz/article-23549446-katie-is-just-not-waiting-middleton-works-nine-to-five-for-parents-in-mundane-office-job.do| accessdate=16 November 2010| postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}| archive-date=16 ಜನವರಿ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110116074826/http://www.thisislondon.co.uk/showbiz/article-23549446-katie-is-just-not-waiting-middleton-works-nine-to-five-for-parents-in-mundane-office-job.do| url-status=dead}}</ref> ಪದವಿಯ ನಂತರ, ಅವರು ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಹಾಗು ನಂತರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆತಾಯಿಗಳ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಪರಿಕರಗಳ ಖರೀದಿದಾರರು/ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite web| url=http://www.partypieces.co.uk/cm/aboutus.htm| title=About us| publisher=Party Pieces| accessdate=9 August 2008| archive-date=3 ಆಗಸ್ಟ್ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110803161910/http://www.partypieces.co.uk/cm/aboutus.htm| url-status=dead}}</ref> ಇವರು ಮೂಲತಃ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಂತತಿಯವರು, ಆದರೆ ಕೆಲವು ದೂರದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಹಾಗು ಫ್ರೆಂಚ್ ಹುಗುಯೇನೋಟ್ ಪೂರ್ವಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Ancestry">{{cite web| url=http://www.wargs.com/other/middleton.html | title=Ancestry of Kate Middleton|author=William Addams Reitwiesner|publisher=Wargs| accessdate=9 August 2008}}</ref> ಅವರ ತಂದೆಯ ಕುಟುಂಬವು ವೆಸ್ಟ್ ಯಾರ್ಕ್ ಶೈರ್ ನ ಲೀಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು,<ref>{{Cite document| title=The Leeds connection..| publisher=Yorkshire Evening Post| date=11 September 2006| url=http://www.yorkshireeveningpost.co.uk/news/latest-news/the_leeds_connection_1_2070041| accessdate=28 November 2010| postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> ಅವರ ತಾಯಿಯ ಕುಟುಂಬವಾದ ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಗಳು, ಕೌಂಟಿ ಡರ್ಹ್ಯಾಮ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ನೌಕರರು ಹಾಗು ಗಣಿಗಾರರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web| last=Wilson| first=Christopher| title=Kate, the coal miner's|work=The Daily Mail |location=UK| date=22 December 2006| url=http://www.dailymail.co.uk/femail/article-424446/Kate-coal-miners-girl.html| accessdate=28 November 2010| postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> ದಂಪತಿ ಸೆಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸಿದರು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಪದವಿಯ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸೆಂಟ್ ಸಲ್ವಟಾರ್'ಸ್ ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>{{Cite document| last=Walker| first=Tim| title=Prince William and Kate Middleton's wedding regrets| publisher=Telegraph| date=30 May 2009| url=http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/mandrake/5411987/Prince-William-and-Kate-Middletons-wedding-regrets.html| accessdate=28 November 2010| postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಾಸ್ತವ್ಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite web| last=Bates| first=Stephen| last2=Meikle| first2=James| title=Prince William and Kate Middleton engagement announced|work=The Guardian |location=UK | date=16 November 2010| url=https://www.theguardian.com/uk/2010/nov/16/prince-william-kate-middleton-engagement| accessdate=26 November 2010| postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಹದಿನೈದನೇ ಸಹೋದರ ಸಂಬಂಧಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ—ಇವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಸರ್ ಥಾಮಸ್ ಫೇರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಸ್ ಹಾಗು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಆಗ್ನೆಸ್ ಪೂರ್ವಿಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ<ref name="Ancestry"/><ref>{{Cite news| last=Vickers| first=Hugo| title=Royal wedding: a triumph for love alone| newspaper=The Daily Telegraph| date=21 November 2010| url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/royal-wedding/8147558/Royal-wedding-a-triumph-for-love-alone.html| accessdate=10 January 2010| postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref>— ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಹನ್ನೆರಡನೆ ಸಹೋದರ ಸಂಬಂಧಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ, ಒಂದೊಮ್ಮೆ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು, ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಸರ್ ಥಾಮಸ್ ಲೆಯಿಟನ್ ಹಾಗು ಎಲಿಜಬೆತ್ ಕ್ನೋಲ್ಲಿಸ್ ರ ವಂಶಸ್ಥರೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Ancestry"/><ref>{{Cite news| last=Wilson| first=Christopher| title=Wills and Kate, kissing cousins! How the Royal lovebirds are related thanks to a Tudor tyrant so bloodthirsty he's been airbrushed from history| newspaper=Daily Mail| date=3 August 2010| url=http://www.dailymail.co.uk/femail/article-1299794/How-Prince-William-Kate-Middleton-related-thanks-Tudor-tyrant.html| accessdate=8 January 2011| postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> == ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಘೋಷಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Royal wedding Regent Street.jpg|thumb|right|ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಮುಂಚೆ, ಹತ್ತಾರು ಯೂನಿಯನ್ ಧ್ವಜಗಳನ್ನು ರೀಜೆಂಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು.]] ೧೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ಹೌಸ್, ವೇಲ್ಸ್ ನ ರಾಜಕುಮಾರರ ಹಿರಿಯ ಪುತ್ರ ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಲಿಯಂ, ತಮ್ಮ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಗೆಳತಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಮಿಡಲ್ಟನ್ ರನ್ನು "೨೦೧೧ರ ವಸಂತ ಋತು ಅಥವಾ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಲಂಡನ್" ನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾಗುವರೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="announce">{{cite web| url=http://www.princeofwales.gov.uk/mediacentre/pressreleases/his_royal_highness_prince_william_of_wales_and_miss_catherin_218016942.html| last=Clarence House| title=His Royal Highness Prince William of Wales and Miss Catherine Middleton are engaged to be married| date=16 November 2010| publisher=Queen's Printer| accessdate=18 November 2010| archive-date=29 ನವೆಂಬರ್ 2010| archive-url=https://web.archive.org/web/20101129095148/http://princeofwales.gov.uk/mediacentre/pressreleases/his_royal_highness_prince_william_of_wales_and_miss_catherin_218016942.html| url-status=dead}}</ref> ಇವರಿಬ್ಬರೂ, [[ಕೀನ್ಯಾ|ಕೀನ್ಯಾನಲ್ಲಿ]] ಖಾಸಗಿ ರಜೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು; ವಿಲಿಯಂ ಮಿಡಲ್ಟನ್ ಗೆ ತಮ್ಮ ತಂದೆ ತಮ್ಮ ತಾಯಿ, ವೇಲ್ಸ್ ನ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಡಯಾನಾಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ಅದೇ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಉಂಗುರವನ್ನು ನೀಡಿದರು<ref name="BBC"/>—೧೮-ಕ್ಯಾರೆಟ್ ನ ಬಿಳಿ ಚಿನ್ನದ ಉಂಗುರದೊಂದಿಗೆ ೧೨-ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಅಂಡಾಕಾರದ ಸಫೈರ್ ಹಾಗು ೧೪ ಸುತ್ತುಗಳ ವಜ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web| last=Wilkes| first=David| last2=Schlesinger| first2=Fay| title=A ring fit for his mother... and his love: Prince William's sapphire and diamond engagement ring for Kate|work=The Daily Mail |location=UK| date=17 November 2010| url=http://www.dailymail.co.uk/femail/article-1330366/Prince-Williams-engagement-ring-Kate-Middleton-sapphire-diamonds.html| accessdate=28 November 2010| postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> ಸರಿಸುಮಾರು ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಇವರಿಬ್ಬರ ಮದುವೆಯ ನಂತರ, ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಐಲ್ ಆಫ್ ಆಂಗ್ಲೆಸೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಾಸ್ತವ್ಯವನ್ನು ಹೂಡುವರೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು, ಇಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಲಿಯಂ ರಾಯಲ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದರು.<ref name="announce"/><ref>{{Cite news | last=Horton| first=Nick| title='Royal' Anglesey, William and Kate's island of love|publisher=BBC | date=16 November 2010| url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-north-west-wales-11766193| accessdate=22 December 2010}}</ref> "ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಿಂದಲೂ ಇದಕ್ಕೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ....ಈ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ರೋಮಾಂಚನಗೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ" ವೇಲ್ಸ್ ನ ರಾಜಕುಮಾರ ಹೇಳಿದರು,<ref>{{Cite news| title=They have been practising long enough: Charles and Camilla welcome 'wicked' news of engagement| newspaper=Daily Mail| date=16 November 2010| url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-1330272/Prince-William-Kate-Middleton-engaged-Charles-Camilla-welcome-wicked-news.html| accessdate=28 November 2010| postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> ಹಾಗು ರಾಣಿ [[ಎರಡನೇ ಎಲಿಜಬೆಥ್|ಎಲಿಜಬೆತ್ II]] ದಂಪತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಾವು "ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹರ್ಷಗೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ" ಹೇಳಿದರು.<ref name="BBC">{{Cite news| title=Royal wedding: Prince William to marry Kate Middleton|publisher=BBC | date=16 November 2010| url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-11765422| accessdate=16 November 2010}}</ref> ರಾಯಲ್ ಮ್ಯಾರೇಜ್ ಆಕ್ಟ್ ೧೭೭೨ರ ಅನ್ವಯ ಮದುವೆಗೆ ತಮ್ಮ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ದಿವಸ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಪ್ರೀವಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ನೀಡಿದರು.<ref name="Gibson">{{Cite journal| last=Gibson| first=William| title=One gives one's blessing| journal=The Times Higher Education| publisher=Oxford Brookes University| location=Oxford| date=2 December 2010| url=http://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?storyCode=414481&sectioncode=26| accessdate=16 December 2010}}</ref> ರಾಣಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಕಡೆಯಿಂದಲೂ ಸಹ ಶುಭಾಶಯಗಳು ಹರಿದುಬಂತು,<ref>{{cite web| url=http://pm.gc.ca/eng/media.asp?id=3789| last=Office of the Prime Minister of Canada| authorlink=Prime Minister of Canada| title=Statement by the Prime Minister of Canada on the engagement of HRH Prince William to Kate Middleton| date=16 November 2010| publisher=Queen's Printer for Canada| accessdate=5 January 2011| archive-date=23 ಮೇ 2012| archive-url=https://www.webcitation.org/67sRiXZUK?url=http://pm.gc.ca/eng/media.asp?id=3789| url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news| title=NZealand PM congratulates Prince William on engagement| newspaper=Laredo Sun| date=17 November 2010| url=http://www.laredosun.us/notas.asp?id=12114| accessdate=5 January 2011| archive-date=28 ಜುಲೈ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110728065024/http://www.laredosun.us/notas.asp?id=12114| url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news| title=Royal wedding: Prince William to marry Kate Middleton|publisher=BBC | date=16 November 2010| url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-11765422| accessdate=5 January 2011}}</ref> ಇವರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜೂಲಿಯಾ ಗಿಲ್ಲರ್ಡ್ ರ ಹಾರೈಕೆಯೂ ಸಹ ಸೇರಿತ್ತು, ಇವರು ಸೌಮ್ಯವಾದಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಒಲವನ್ನು ಉಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news| title=Royal wedding revives republic debate| publisher=News Limited| date=17 November 2010| url=http://www.news.com.au/national/royal-wedding-revives-republic-debate/story-e6frfkvr-1225955120759| accessdate=2 December 2010| archive-date=25 ನವೆಂಬರ್ 2010| archive-url=https://web.archive.org/web/20101125092321/http://www.news.com.au/national/royal-wedding-revives-republic-debate/story-e6frfkvr-1225955120759| url-status=dead}}</ref> ಸಹಾಯಕ ವಿಲ್ಲೆಸ್ಡೆನ್ ನ ಬಿಷಪ್, ಪೀಟ್ ಬ್ರಾಡ್ಬೆಂಟ್ ಗಣತಂತ್ರವಾದಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಇವರು ಫೇಸ್ ಬುಕ್ ನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಕಟವಾದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅವರು ನಂತರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮಾತುಗಳು "ಮನ ನೋಯಿಸುವ" ರೀತಿಯಲ್ಲಿತ್ತೆಂದು ಹೇಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸುತ್ತಾರೆ,<ref>{{Cite news| last=Thornton| first=Ed| title=Bishop Broadbent in purdah after criticising royals| newspaper=The Church Times| date=26 November 2010| url=http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=104605| accessdate=12 December 2010| postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}| archive-date=4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010| archive-url=https://web.archive.org/web/20101204094426/http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=104605| url-status=dead}}</ref> ಆದರೆ ಅವರ ಹಿರಿಯರಾದ ಲಂಡನ್ ನ ಬಿಷಪ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಚಾರ್ಟ್ರೆಸ್, "ಮತ್ತಷ್ಟು ಸೂಚನಾ ಪತ್ರವು ದೊರೆಯುವವರೆಗೂ" ಧರ್ಮಬೋಧಕ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news| title=Royal wedding: Facebook row bishop suspended|publisher=BBC | date=23 November 2010| url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-11822681| accessdate=23 November 2010}}</ref><ref>{{cite web| last=Chartres| first=Richard| url=http://www.london.anglican.org/NewsShow_13959| title=A statement from the Bishop of London| date=23 November 2010| publisher=The Diocese of London| accessdate=12 December 2010| archive-date=5 ಮಾರ್ಚ್ 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20120305170632/http://www.london.anglican.org/NewsShow_13959| url-status=dead}}</ref> ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ನಂತರ, ದಂಪತಿಯು ITV ನ್ಯೂಸ್ ನ ರಾಜಕೀಯ ಸುದ್ದಿ ಸಂಪಾದಕ ಟಾಮ್ ಬ್ರ್ಯಾಡ್ಬೈಗೆ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿದರು<ref>{{cite |url = http://www.princeofwales.gov.uk/newsandgallery/video/video_an_interview_with_prince_william_and_miss_catherine_mi_349443018.html |title = VIDEO&nbsp;– An interview with Prince William and Miss Catherine Middleton |date = 16 November 2010 |publisher = [[ITV News]] & Office of the Prince of Wales |accessdate = 6 March 2011 |archive-date = 22 ಜನವರಿ 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110122004825/http://www.princeofwales.gov.uk/newsandgallery/video/video_an_interview_with_prince_william_and_miss_catherine_mi_349443018.html |url-status = dead }}</ref> ಹಾಗು ಸೆಂಟ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಫೋಟೋಕರೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news| last=Bradby| first=Tom| title=William & Kate interview| publisher=ITV| date=16 November 2010| url=http://www.itv.com/news/william-and-kate-interview23642/| accessdate=16 November 2010| archive-date=18 ನವೆಂಬರ್ 2010| archive-url=https://web.archive.org/web/20101118133932/http://www.itv.com/news/william-and-kate-interview23642/| url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news| title=As it happened: Royal engagement|publisher=BBC | date=16 November 2010| url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-11766661| accessdate=5 January 2011}}</ref> ೧೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಂದು, ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಯು ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಅಧಿಕೃತ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು; ಇವುಗಳನ್ನು ನವೆಂಬರ್ ೨೫ರಲ್ಲಿ ಸೆಂಟ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಅರಮನೆಯ ರಾಜಕುಟುಂಬದ ನಿವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಾಹಕ ಮಾರಿಯೋ ಟೆಸ್ಟಿನೋ ತೆಗೆದಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news| title=Royal wedding: William and Kate pose for Testino photos|publisher=BBC | date=12 December 2010| url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-11976352| accessdate=16 December 2010}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.princeofwales.gov.uk/newsandgallery/news/the_official_engagement_photographs_of_prince_william_and_ca_1709556166.html| last=Clarence House| authorlink=Clarence House| title=The official engagement photographs of Prince William and Catherine Middleton| publisher=Queen's Printer| accessdate=5 January 2011| archive-date=23 ಮೇ 2012| archive-url=https://www.webcitation.org/67sRlRUGW?url=http://www.princeofwales.gov.uk/newsandgallery/news/the_official_engagement_photographs_of_prince_william_and_ca_1709556166.html| url-status=dead}}</ref> ಮೊದಲು ನಡೆದ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯು "೨೦೧೧ರ ವಸಂತ ಋತು ಅಥವಾ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ" ನಡೆಯುವುದೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮದುವೆಯ ದಿನಾಂಕವು ಶುಕ್ರವಾರ ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೧ ಎಂದು ೨೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜೆಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು,<ref name="beeba"/><ref>{{Cite news |url=http://www.heraldscotland.com/news/home-news/royal-wedding-celebration-as-workers-given-public-holiday-1.1070385?localLinksEnabled=false |title=Royal wedding celebration as workers given public holiday |work=Herald Scotland |date=24 November 2010 |accessdate=25 November 2010 |archive-date=25 ನವೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125102048/http://www.heraldscotland.com/news/home-news/royal-wedding-celebration-as-workers-given-public-holiday-1.1070385?localLinksEnabled=false |url-status=dead }}</ref> ಇದನ್ನು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ರಾಣಿ ತಮ್ಮ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ೧೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ದೃಢಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url = http://www.privy-council.org.uk/files/pdf/document2010-08-17-090328.pdf |title = Orders Approved at the Privy Council held by the Queen at Buckingham Palace on 15th&nbsp;December 2010 |publisher = The [[Privy Council]] |accessdate = 21 December 2010 |archive-date = 21 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011 |archive-url = http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20110221120034/http%3A//www.privy%2Dcouncil.org.uk/files/pdf/document2010%2D08%2D17%2D090328.pdf |url-status = dead }}</ref> ಮದುವೆಯ ದಿನವನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜೆಯೆಂದು ಬರ್ಮುಡಾ, [[ಕೇಮನ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಕ್ಯಾಯ್ಮನ್ ದ್ವೀಪಗಳು]], ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್, ಗಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್, ಗುಯೇರ್ನ್ಸೆ, ಜರ್ಸಿ, ಫಾಲ್ಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ಮೊಂಟ್ಸೆರ್ರಟ್ ಹಾಗು ಟರ್ಕ್ಸ್ ಹಾಗು ಕೈಕೋಸ್ ನಲ್ಲೂ ಸಹ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="qs">{{cite news |first=|last=|title=Turks and Caicos Declare Royal Wedding Public Holiday|url=http://www.qppstudio.net/public-holidays-news/2011/turks_and_caicos_islands_004385.htm |work=Q++ Studio |publisher=|date=27 February 2011 |accessdate=28 April 2011}}</ref><ref name="montserrat">{{cite news |first= |last= |title=Montserrat's Chief Minister Invited to Royal Wedding and Public Holiday Declared |url=http://www.visitmontserrat.com/News/p2_articleid/214 |work=Montserrat Tourist Board |publisher= |date=26 April 2011 |accessdate=28 April 2011 |archive-date=23 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110923025758/http://www.visitmontserrat.com/News/p2_articleid/214 |url-status=dead }}</ref><ref name="gleaner">{{cite news |first=|last=|title=Royal wedding fever hits some in Caribbean countries|url=http://jamaica-gleaner.com/gleaner/20110428/lead/lead7.html |work=[[Jamaica Gleaner]] |publisher=|date=28 April 2011 |accessdate=28 April 2011}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೯ನೇ ದಿನಾಂಕವು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಹಾಗು ಪರ್ಯಾಯ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹದ ದಿನಾಂಕಕ್ಕಿಂತ ಆರು ದಿವಸ ಮುಂಚೆ ಬೀಳುವುದರಿಂದ, ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು.<ref>{{cite web|author=Patrick Wintour |url=https://www.theguardian.com/uk/2010/nov/23/cameron-royal-wedding-referendum |title=Cameron dismisses royal wedding date clash claims, UK news |work=The Guardian |location=UK |date= |accessdate=29 April 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-1331917/Royal-wedding-date-Lib-Dems-fear-April-clash-Alternative-Vote-referendum.html|title=Royal wedding date: Lib Dems fear April clash with Alternative Vote referendum|work=The Daily Mail |location=UK}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mirror.co.uk/news/politics/news/2010/11/24/david-cameron-ignores-calls-to-rearrange-alternative-vote-referendum-over-royal-wedding-date-115875-22735980|title=David Cameron ignores calls to rearrange alternative vote referendum over royal wedding date|publisher=mirror.co.uk}}</ref><ref>{{cite web|last=Bernstein |first=Jon |url=http://www.newstatesman.com/blogs/the-staggers/2011/02/royal-wedding-campaign |title=Will the royal wedding create a "Yes mood" for the pro-AV campaign? |work=New Statesman |location=UK |date=11 February 2011 |accessdate=29 April 2011}}</ref> ಸ್ಟ್ರಾಥ್‌‍ಕ್ಲೈಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದ ಜಾನ್ ಕರ್ಟಿಸ್, ನಿಗದಿಯಾಗಿರುವ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಅಂದಿನ ದಿನಾಂಕವು "ದುರದೃಷ್ಟಕರವೆಂದು" ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಜೊತೆಗೆ "ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ ಕುಟುಂಬವು ಸಿಲುಕಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಂಭಾವ್ಯವೆನಿಸುತ್ತದೆಂದು" ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref name="scotsman">{{Cite news|last=Peterkin|first=Tom|title=Royal wedding at risk of becoming political football|url=http://thescotsman.scotsman.com/uk/Royal-wedding-at-risk-of.6637561.jp|accessdate=24 November 2010|work=The Scotsman |location=UK |date=24 November 2010 }}</ref> == ಯೋಜನೆ == :''ಗಮನಿಸಿ: ಎಲ್ಲ ಕಾಲಮಾನಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮ್ಮರ್ ಟೈಮ್ ಗೆ ([[UTC+01:00|UTC+01]]) ಅನ್ವಯವಾಗಿದೆ.'' ೨೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಂದು, ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ಹೌಸ್, ಮದುವೆಯ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೧ ಎಂದು (ಸೆಂಟ್ ಕ್ಯಾಥೆರಿನ್ ಆಫ್ ಸಿಯೆನದ ವಾರ್ಷಿಕೊತ್ಸವದ ದಿನ) ಹಾಗು ಮದುವೆಯು ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="beeba">{{Cite news| url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-11818049| title=Royal wedding set for Westminster Abbey on 29&nbsp;April| date=23 November 2010|publisher=BBC | accessdate=26 November 2010}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.princeofwales.gov.uk/mediacentre/pressreleases/prince_william_and_miss_middleton_wedding_1343098720.html| last=Clarence House| title=Prince William and Miss Middleton wedding| date=23 November 2010| publisher=Queen's Printer| accessdate=26 November 2010| archive-date=23 ಮೇ 2012| archive-url=https://www.webcitation.org/67sRpZwrH?url=http://www.princeofwales.gov.uk/mediacentre/pressreleases/prince_william_and_miss_middleton_wedding_1343098720.html| url-status=dead}}</ref> ಸೆಂಟ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಅರಮನೆಯು, ವಿವಾಹ ಮಹೋತ್ಸವದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾಲಮಾನದ ಪ್ರಕಾರ ೧೧:೦೦ ಗಂಟೆಗೆ ಆರಂಭವಾಗುವುದೆಂದು ಜನವರಿ ೫ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು ಹಾಗು ವಧುವು ಕುದುರೆ ಸಾರೋಟಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಕಾರ್ ನಲ್ಲಿ ಅಬ್ಬೆಗೆ ಆಗಮಿಸುವರೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು (ಸಾರೋಟಿನಲ್ಲಿ ಬರುವುದು ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ವಧುಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾಗಣೆ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು.) ವಧುವಿನ ಕಾರು ದಿ ಮಾಲ್ ನುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಾಗಿ, ಹಾರ್ಸ್ ಗಾರ್ಡ್ಸ್ ಪೆರೇಡ್ ಮೂಲಕ ಹಾದು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ವೈಟ್ ಹಾಲ್ ಮೂಲಕ ಅಬ್ಬೆಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮೋಟಾರು ಸವಾರರು ಹಾಗು ಪಾದಚಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾರಂಭದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ರಸ್ತೆಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. AA, ಮೋಟಾರು ಸವಾರರು ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಸೂಚನೆ ನೀಡಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಮಧ್ಯ ಲಂಡನ್ ಗೆ ವಸ್ತುತಃ ತಡೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>http://www.centralcontracts.com/news/motorists-warned-about-london-driving-on-royal-wedding-day-೪೯೪೪#more-೪೯೪೪{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ವೆಚ್ಚ === [[ಚಿತ್ರ:Royal Wedding London Eye.jpg|thumb|right|On the evening of the wedding, the London Eye was lit in the colours of the Union Flag.|alt=ನೀಲಿ, ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದಿಂದ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿದ ಫೆರಿಸ್ ವೀಲ್.]] ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ತಗಲುವ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ರಾಜ ಕುಟುಂಬ ಹಾಗು ಮಿಡಲ್ಟನ್ ಕುಟುಂಬಗಳು ಭರಿಸುವುದಾಗಿಯೂ ಸಹ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಭದ್ರತೆ ಹಾಗು ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ತಗಲುವ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಂಡಾರವು ಭರಿಸಿತು.<ref name="DowningStreet">{{cite web| url=http://www.number10.gov.uk/news/latest-news/2010/11/pm-welcomes-announcement-of-date-for-royal-wedding-57456| title=PM welcomes announcement of date for Royal wedding| publisher=Prime Minister's Office| date=23 November 2010| accessdate=26 November 2010}}</ref><ref>{{Cite news| url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-11818049| title=Royal Wedding date chosen by Prince William and Kate| date=23 November 2010|publisher=BBC | accessdate=23 November 2010}}</ref> ದಂಪತಿಯು ತಮಗೆ ನೀಡಲಾಗುವಂತಹ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮದುವೆ ಉಡುಗೊರೆಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಧರ್ಮಾರ್ಥ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದೂ ಸಹ ಕೋರಿಕೊಂಡಿತ್ತು;<ref>{{Cite news| title=Royal wedding: Prince William and Kate Middleton set up charity gift fund for those that want to send them a present| newspaper=The Mirror| date=16 March 2011| url=http://www.mirror.co.uk/news/top-stories/2011/03/16/royal-wedding-prince-william-and-kate-middleton-set-up-charity-gift-fund-for-those-that-want-to-send-them-a-present-115875-22993814/| accessdate=18 March 2011| postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ದಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂ ಅಂಡ್ ಮಿಸ್ ಕ್ಯಾಥೆರಿನ್ ಮಿಡಲ್ಟನ್ ಚ್ಯಾರಿಟೆಬಲ್ ಗಿಫ್ಟ್ ಫಂಡ್ ನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಈ ನಿಧಿಯು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ನ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್ ಅರ್ಥ್‌ಕ್ವೇಕ್ ಅಪೀಲ್ ಮುಂತಾದ ದರ್ಮಾರ್ಥ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಕೆನೆಡಿಯನ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡ್ ಆಕ್ಸಿಲರಿ, ರಾಯಲ್ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಡಾಕ್ಟರ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಹಾಗು ಜೂವಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ನಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡುವ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಗಮನವನ್ನು ಹರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.royalweddingcharityfund.org/| title=The Prince William and Miss Catherine Middleton Charitable Gift Fund| publisher=The Foundation of Prince William and Prince Harry| accessdate=18 March 2011| archive-date=18 ಮಾರ್ಚ್ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110318110546/http://www.royalweddingcharityfund.org/| url-status=dead}}</ref> ವಿವಾಹದ ವೆಚ್ಚವು £೨೦ ದಶಲಕ್ಷವೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Most expensive security event in history: Royal wedding cost rises to £20m as police earn double time for working bank holiday|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-1363482/Royal-wedding-cost-rises-20m-police-earn-double-time-working-bank-holiday.html|work=Daily Mail|date=6 March 2011|accessdate=30 April 2011}}</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ''ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಸನ್'' ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ AU$೩೨ ದಶಲಕ್ಷ esd ಹಾಗು ಹೂವಿಗಾಗಿ AU$೮೦೦,೦೦೦ ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಾಗಿದೆಯೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿತು. ಮದುವೆಗಾಗಿ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ ವಿಶೇಷ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜೆಯ ವೆಚ್ಚದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಅಂದಾಜು £೧.೨ ಶತಕೋಟಿ ಹಾಗು £೨.೯ ಶತಕೋಟಿಯ ನಡುವೆಯಿದೆ.<ref>[http://blogs.channel4.com/factcheck/the-2-9bn-royal-wedding-bank-holiday/5099 ದಿ £2.9bn ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹಾಲಿಡೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429083604/http://blogs.channel4.com/factcheck/the-2-9bn-royal-wedding-bank-holiday/5099 |date=29 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 }} ಚಾನಲ್ ೪ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ ಚೆಕ್ ಬ್ಲಾಗ್</ref> ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರವಾಸಿ ಕಚೇರಿ ವಿಸಿಟ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಮದುವೆಯು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಹಲವರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹಾಗೆ ಇರುತ್ತದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿತು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ೪ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ UK ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ £೨ ಶತಕೋಟಿ ಹಣವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿತು.<ref>{{cite news|last=Wood|first=Zoe|title=Royal wedding gives £2bn boost to UK tourism|url=https://www.theguardian.com/uk/2011/apr/29/royal-wedding-tourism-boost|accessdate=30 April 2011|newspaper=The Guardian|date=29 April 2011}}</ref> === ಅತಿಥಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ === {{Main|List of wedding guests of Prince William, Duke of Cambridge, and Catherine Middleton}} ೧೬ ಹಾಗು ೧೭ ಫೆಬ್ರವರಿಯಂದು, ರಾಣಿಯ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೂರು ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಲಿಯಂ ಸಿಂಹಾಸನದ ಪ್ರಧಾನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ವಿವಾಹವು "ಸರ್ಕಾರಿ ಸಮಾರಂಭ"ವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1339315/President-Obama-snubbed-sources-reveal-invited-Prince-Williams-wedding.html ಸ್ನಬ್ ಫಾರ್ ಒಬಾಮಾಸ್ ಆಸ್ ರಾಯಲ್ ಸೋರ್ಸಸ್ ರಿವೀಲ್ ದೆ ವಿಲ್ ನಾಟ್ ಬಿ ಇನ್‌ವೈಟೆಡ್ ಟು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂ'ಸ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್], ಫೇ ಸ್ಲೇಸಿಂಗರ್ ಅವರಿಂದ ''ಡೇಲಿ ಮೇಲ್'', ೧೬ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೦</ref> ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ೨೯ ಜುಲೈ ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ವೇಲ್ಸ್ ನ ರಾಜಕುಮಾರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್, ಹಾಗು ಲೇಡಿ ಡಯಾನಾ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ರ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿತರಾಗಿದ್ದ ಹಲವು ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು(ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು) ವಿಲಿಯಂ ರ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪತ್ರದ ಮೂಲಕ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಲಾಯಿತು. ಅತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನರು ದಂಪತಿಯ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರು ಹಾಗು ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ನಾಯಕರುಗಳಿದ್ದರು (ಇದರಲ್ಲಿ UKಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ,ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಗಳಲ್ಲಿ ರಾಣಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್‌ಗಳು, ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಹಾಗು ಇತರ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದರು), ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸದಸ್ಯರು, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಗಳು, ಹಲವಾರು ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯರುಗಳು, ವಿದೇಶ ರಾಜ ಮನೆತನಗಳ ಸದಸ್ಯರುಗಳು, ಹಾಗು ವಿಲಿಯಂ ರ ಧರ್ಮಾರ್ಥ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಹಾಗು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ವಿಲಿಯಂ ಜತೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವವರು ಸೇರಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಸೆಂಟ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಅರಮನೆಯು ಆಹ್ವಾನಿತರಾದವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು, ವರ್ಗಾನುಸಾರವಾಗಿ ಅತಿಥಿಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು - ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿರುವ ವಿದೇಶಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ವಿದೇಶಿ ರಾಜ ಮನೆತನಗಳ ಸುಮಾರು ೪೦ ಸದಸ್ಯರುಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗಿದೆಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="PWales0219">{{cite web| url=http://www.princeofwales.gov.uk/mediacentre/pressreleases/wedding_invitations_the_wedding_of_hrh_prince_william_of_wal_670039370.html| last=Clarence House| title=Wedding invitations&nbsp;– The wedding of HRH Prince William of Wales and Miss Catherine Middleton| date=19 February 2011| publisher=Queen's Printer| accessdate=21 February 2011| archive-date=23 ಮೇ 2012| archive-url=https://www.webcitation.org/67sRrGEEg?url=http://www.princeofwales.gov.uk/mediacentre/pressreleases/wedding_invitations_the_wedding_of_hrh_prince_william_of_wal_670039370.html| url-status=dead}}</ref> ಸುಮಾರು ೧,೯೦೦ ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಮೊದಲ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜನರು, ಅಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಸರಿಸುಮಾರು ೬೦೦ ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಎರಡನೇ ಪಟ್ಟಿಯ ಜನರನ್ನು ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಭೋಜನ ಕೂಟಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ೩೦೦ ಹೆಸರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಅಂತಿಮ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜನರನ್ನು, ವೇಲ್ಸ್ ನ ರಾಜಕುಮಾರ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ರಾತ್ರಿಯ ಭೋಜನಕೂಟಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="PWales0219"/> ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯ರಂದು ಆಲ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನ ಆರ್ಚ್ ಬಿಷಪ್ ಸೀನ್ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಬ್ರಾಡಿ ತಾವು ವಿವಾಹ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನ, ಹಾಗು ಅದರ ಸ್ವೀಕಾರವನ್ನು, ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಬಿಷಪ್ ಗಳ ವಕ್ತಾರರೊಬ್ಬರು "ಅಭೂತಪೂರ್ವ" ವೆಂದು ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಕ್ತಾರರು, ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಬ್ರಾಡಿಯವರು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಆಮಂತ್ರಣ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.irishtimes.com/newspaper/frontpage/2011/0420/1224295069481.html ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಟು ಅಟೆಂಡ್ ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಆಫ್ಟರ್ 'ಅನ್‌ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟೆಡ್'ಇನ್ವಿಟೇಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515211046/http://www.irishtimes.com/newspaper/frontpage/2011/0420/1224295069481.html |date=15 ಮೇ 2011 }} ಐರಿಷ್ ಟೈಮ್ಸ್ ೨೦-ಏಪ್ರಿಲ್-೨೦೧೧</ref> === ಮಾರ್ಗ === [[ಚಿತ್ರ:Royal Wedding route London 2011.svg|thumb|left|ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆಯ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮತ್ತು ಬರುವ ವಧು ಮತ್ತು ವರನ ಮಾರ್ಗ.]] ವಧು ಹಾಗು ವರರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆ ಹಾಗು ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆಯ ನಡುವೆ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ದಿ ಮಾಲ್ ಮೂಲಕ, ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ಹೌಸ್ ನ್ನು ದಾಟಿ, ಹಾರ್ಸ್ ಗಾರ್ಡ್ಸ್ ರೋಡ್, ಹಾರ್ಸ್ ಗಾರ್ಡ್ಸ್ ಪೆರೇಡ್ ಮೂಲಕ, ಹಾರ್ಸ್ ಗಾರ್ಡ್ಸ್ ಆರ್ಚ್, ವೈಟ್ ಹಾಲ್ ಮೂಲಕ, ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ, ಹಾಗು ಬ್ರಾಡ್ ಸ್ಯಾಂಚುರಿ ಮೂಲಕ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="Media Briefing doc 110411-2">{{Cite news| title=The Wedding of His Royal Highness Prince William of Wales, K.G. with Miss Catherine Middleton: A summary of information released so far| newspaper=Website of the Prince of Wales| date=11 April 2011| url=http://www.newsoftheworld.co.uk/multimedia/archive/00250/Royal_Wedding_offic_250821a.pdf| accessdate=13 April 2011. Archived (at [[News Of The World]]) from [http://www.princeofwales.gov.uk/content/documents/MEDIABRIEFINGDOC110411-2.doc the original] on 29 April 2011.| postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}| archive-date=14 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20161014061207/http://www.newsoftheworld.co.uk/multimedia/archive/00250/Royal_Wedding_offic_250821a.pdf| url-status=dead}}</ref> ಸಮಾರಂಭದ ನಂತರ, ದಂಪತಿಗಳು ಅದೇ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಕುದುರೆ ಸಾರೋಟಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗಿ, ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಆರತಕ್ಷತೆ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಸಂಜೆ, ವೇಲ್ಸ್ ನ ರಾಜಕುಮಾರ ಖಾಸಗಿ ಭೋಜನ ಕೂಟವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="bbc_20110105"/><ref>{{Cite news| url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/royal-wedding/8241018/Royal-wedding-route-Kate-Middleton-will-take-to-Westminster-Abbey-revealed.html| title=Royal wedding: route Kate Middleton will take to Westminster Abbey revealed| date=5 January 2011| newspaper=The Daily Telegraph| accessdate=27 February 2011| postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> === ಕಾಲಯೋಜನೆ === {{double image|right|William and Harry enroute to the abbey.jpg|150|Car_Marriage_Kate_Middleton_and_her_father.jpg|150|The groom travelled to the ceremony in a [[Bentley State Limousine]] with his brother and best man (left) and the bride in a [[Rolls-Royce Phantom VI]] 'Silver Jubilee Car' with her father (right)}} ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೬.೦೦ಯಿಂದ ಮೆರವಣಿಗೆ ಸಾಗುವ ಮಾರ್ಗಗಳು ಹಾಗು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಸಂಚಾರವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೮.೧೫ರಿಂದ ಮುಖ್ಯ ಸಮುದಾಯ, ಗವರ್ನರ್ಸ್-ಜನರಲ್, ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಹಾಗು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕರೆಲ್ಲರೂ, ಅಬ್ಬೆಗೆ ಬರತೊಡಗಿದರು. ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಲಿಯಂ ಹಾಗು ಹ್ಯಾರಿ ನಂತರ ೧೦.೧೦ಕ್ಕೆ ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ಹೌಸ್ ನಿಂದ ಬೆಂಟ್ಲೆ ಸ್ಟೇಟ್ ಲಿಮೊಸೀನ್ ನಲ್ಲಿ ಹೊರಟು, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೧೦.೧೮ ಆಗಮಿಸಿದರು, ಇವರ ನಂತರ ವಿದೇಶಿ ರಾಜ ಮನೆತನಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು, ಮಿಡಲ್ಟನ್ ಕುಟುಂಬ, ಹಾಗು ಕಡೆಯದಾಗಿ ರಾಜಕುಮಾರನ ಕುಟುಂಬವು ಆಗಮಿಸಿತು(ದಿ ಪ್ರಿನ್ಸಸ್ ರಾಯಲ್, ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್, ಪ್ರಿನ್ಸಸ್ ಬಿಯಟ್ರೈಸ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್, ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಯುಜಿನಿ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್, ದಿ ಅರ್ಲ್ ಹಾಗು ಕೌನ್ಟೆಸ್ ಆಫ್ ವೆಸ್ಸೆಕ್ಸ್, ವೈಸ್ ಅಡ್ಮಿರಲ್ ತಿಮೋಥಿ ಲಾರೆನ್ಸ್, ದಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಹಾಗು ಡಚಸ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ನ್ವಾಲ್). ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ, [[ಎರಡನೇ ಎಲಿಜಬೆಥ್|ರಾಣಿ]] ಹಾಗು ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್, ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ರಾಜ ಕುಟುಂಬದ ಕಡೆ ಸದಸ್ಯರು, ಇವರು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೧೦.೪೮ಕ್ಕೆ ಅಬ್ಬೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ವಧುವಿನ ಕಡೆಯವರು ನಂತರ ಮಾಜಿ ನಂಬರ್ ಒನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ರೋಲ್ಸ್ ರಾಯ್ಸ್ ಫ್ಯಾಂಟಮ್ VIನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಗೋರಿಂಗ್ ಹೋಟೆಲ್ ನಿಂದ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೧೦.೫೨ಕ್ಕೆ,<ref>ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಗೈಡ್ ಟು ದಿ ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್</ref> ೧೧.೦೦ಕ್ಕೆ ಆರಂಭವಾಗುವ ವಿವಾಹವಿಧಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅಬ್ಬೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ವಿವಾಹವಿಧಿಗಳು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೧೨.೧೫ಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ ನವದಂಪತಿ ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಗೆ ಇತರ ರಾಜ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರುಗಳು, ವರ ಹಾಗು ವಧುವಿನ ತಂದೆತಾಯಿಯರು, ಬೆಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾನ್ ಹಾಗು ವಧುವಿನ ಸಂಗಾತಿಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತೆರಳಿದರು. ೧.೨೫ಕ್ಕೆ, ದಂಪತಿ ಆವ್ರೋ ಲ್ಯಾಂಕಾಸ್ಟರ್ ಬಾಂಬರ್ ವಿಮಾನಗಳು, ಸೂಪರ್ ಮರೀನ್ ಸ್ಪಿಟ್ ಫೈರ್ ಫೈಟರ್ ಹಾಗು ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಫ್ಲೈಟ್ ನ ಹಾಕರ್ ಹರಿಕೇನ್ ಫೈಟರ್ ಸಾಲುಗಟ್ಟಿ ಹಾರಾಡುವುದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಯ ಬಾಲ್ಕನಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ನಂತರದಲ್ಲಿ RAF ಕಾನಿಂಗ್ಸ್‌ಬೈನ ಎರಡು ಟೈಫೂನ್‌ಗಳು ಹಾಗು RAF ಲೆಯುಚರ್ಸ್ ನ ಎರಡು ಟಾರ್ನೆಡೊ GR೪ಗಳು ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿ ವಜ್ರಾಕೃತಿಯ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸಿದವು. == ಸಮಾರಂಭ == === ಸ್ಥಳ === [[ಚಿತ್ರ:Westminster Abbey London 900px.jpg|thumb|upright|ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆ ಕಿರೀಟಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ರಾಜಮನೆತನದ ವಿವಾಹಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.]] ೯೬೦ ADಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆ, ತನ್ನದೇ ಆದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗು ಇದು "ರಾಯಲ್ ಪೆಕ್ಯೂಲಿಯರ್" ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.westminster-abbey.org/our-history | title=History | work=Westminster Abbey | publisher=Dean and Chapter of Westminster | accessdate=24 November 2010 | archive-date=3 ಜುಲೈ 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140703161201/http://www.westminster-abbey.org/our-history | url-status=dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ೧೦೬೬ರಿಂದಲೂ ಅಬ್ಬೆ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ, ಇದು ಕೇವಲ ಇತ್ತೀಚಿಗಷ್ಟೇ ರಾಜಮನೆತನದ ವಿವಾಹ ಮಹೋತ್ಸವಗಳಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾದ ಚರ್ಚ್ ಗಳಾಗಿವೆ; ೧೯೧೮ಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, ರಾಜ ಮನೆತನದ ಬಹುತೇಕ ವಿವಾಹಗಳು ರಾಜ ಮನೆತನದ ಪ್ರಾರ್ಥನಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಜರಗುತ್ತಿತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೆಂಟ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಚ್ಯಾಪೆಲ್ ರಾಯಲ್ ಹಾಗು ವಿಂಡ್ಸರ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಸೆಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್'ಸ್ ಚ್ಯಾಪಲ್.<ref>{{cite web| url=http://www.royal.gov.uk/RoyalEventsandCeremonies/Weddings/Weddings.aspx| last=Royal Household| title=Royal events and ceremonies > Weddings| publisher=Queen's Printer| accessdate=24 November 2010}}</ref> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೨೦೦೦ ಆಸನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿರುವ ಅಬ್ಬೆಯು,<ref>{{cite web| url=http://www.westminster-abbey.org/__data/assets/pdf_file/0015/20436/Maths-Trail.pdf| title=Westminster Abbey&nbsp;– Maths Trail| publisher=Dean and Chapter of Westminster| accessdate=25 November 2010| archive-date=23 ಮೇ 2012| archive-url=https://www.webcitation.org/67sRuKN7h?url=http://www.westminster-abbey.org/__data/assets/pdf_file/0015/20436/Maths-Trail.pdf| url-status=dead}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ರಾಜಮನೆತದ ಮದುವೆಗಳು ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರ ಫಿಲಿಪ್ ರೊಂದಿಗೆ ಎಲಿಜಬೆತ್ IIರ (ಅಂದಿನ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಎಲಿಜಬೆತ್) ವಿವಾಹ (೧೯೪೭), ಆಂಟೋನಿ ಆರ್ಮ್ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್-ಜೋನ್ಸ್ ರೊಂದಿಗಿನ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ರ ವಿವಾಹ (೧೯೬೦), ಮಾರ್ಕ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ರೊಂದಿಗಿನ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಅನ್ನಿ ವಿವಾಹ (೧೯೭೩), ಹಾಗು ರಾಜಕುಮಾರ ಆಂಡ್ರ್ಯೂರೊಂದಿಗಿನ ಸಾರಾ ಫೆರ್ಗೂಸನ್ ರ ವಿವಾಹಗಳು (೧೯೮೬) ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.westminster-abbey.org/our-history/royals| title=Royals and the Abbey| publisher=Dean and Chapter of Westminster| accessdate=24 November 2010| archive-date=25 ಮೇ 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20120525141602/http://www.westminster-abbey.org/our-history/royals| url-status=dead}}</ref> ಸಮಾರಂಭಕ್ಕಾಗಿ ಅಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಲಾದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ೨೦-ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಮರಗಳ ಪ್ರವೇಶ ಪಥ, ಆರು ಫೀಲ್ಡ್ ಮೇಪಲ್(ಏಸರ್ ಕುಲದ ಮರ) ಹಾಗು ಎರಡು ಬೇಲಿಮರಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯ ನಡುದಾರಿಗಳ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-13212487|title=Royal wedding: Trees and flowers transform abbey|publisher=BBC}}</ref> === ವಧುವಿನ ಪಕ್ಷ === ರಾಜ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುರಿದು—''ಬೆಂಬಲಿಗ'' ನ ಬದಲಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರ, ರಾಜಕುಮಾರ ಹ್ಯಾರಿಯನ್ನು ವರನು ತನ್ನ ''ಬೆಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾನ್'' ನನ್ನಾಗಿ(ವರನ ಗೆಳೆಯ) ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ವಧು ತನ್ನ ಗೌರವಸಹಚರಿಯನ್ನಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರಿ, ಪಿಪ್ಪಾಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ವಿವಾಹ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮಂದಿ ವಧುವಿನ ಪರಿಚಾರಿಕೆಯರು ಹಾಗು ಇಬ್ಬರು ಖಾಸಾ ಪರಿಚಾರಕರಿದ್ದರು:<ref name="bbc.co.uk">{{Cite news| url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-12450146| title=Royal wedding: William picks brother Harry as best man| date=14 February 2011|publisher=BBC | accessdate=14 February 2011}}</ref><ref name="Clarence House">{{cite web| url=http://www.princeofwales.gov.uk/mediacentre/pressreleases/the_wedding_of_hrh_prince_william_of_wales_and_miss_catherin_915779378.html| last=Clarence House| title=An update on Maid of Honour and Bridesmaids, Best Man and Page Boys| date=14 February 2011| publisher=Queen's Printer| accessdate=15 February 2011| archive-date=23 ಮೇ 2012| archive-url=https://www.webcitation.org/67sRvZgWC?url=http://www.princeofwales.gov.uk/mediacentre/pressreleases/the_wedding_of_hrh_prince_william_of_wales_and_miss_catherin_915779378.html| url-status=dead}}</ref> * ಲೇಡಿ ಲೂಸಿ ವಿಂಡ್ಸರ್, ದಿ ಅರ್ಲ್ ಹಾಗು ಕೌನ್ಟೆಸ್ ಆಫ್ ವೆಸ್ಸೆಕ್ಸ್ ರ ಏಳು ವರ್ಷದ ಪುತ್ರಿ * ಗೌರವಾನ್ವಿತೆ ಮಾರ್ಗರಿಟ ಆರ್ಮ್ ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್-ಜೋನ್ಸ್, ವೈಕೌಂಟ್ ಹಾಗು ವೈಕೌನ್ಟೆಸ್ಸ್ ಲಿನ್ಲೆಯ್ ಅವರ ಎಂಟು-ವರ್ಷದ ಪುತ್ರಿ * ಗ್ರೇಸ್ ವ್ಯಾನ್ ಕಸ್ಟೆಂ, ಜೋಡಿಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಹಗ್ ವ್ಯಾನ್ ಕಸ್ಟೆಂರ ಮೂರು ವರ್ಷದ ಪುತ್ರಿ * ಎಲಿಜಾ ಲೋಪ್ಸ್, ಡಚಸ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ನ್ವಾಲ್ ರ ಮೂರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮೊಮ್ಮಗಳು * ವಿಲಿಯಂ ಲೋಥರ್-ಪಿಂಕರ್ಟನ್, ವಿಲಿಯಂ ರ ಆಪ್ತ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಮೇಜರ್ ಜೇಮಿ ಲೋಥರ್-ಪಿಂಕರ್ಟನ್ ರ ಹತ್ತು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಗ * ಟಾಮ್ ಪೆಟ್ಟಿಫರ್, ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಲಿಯಂ ಹಾಗು ಹ್ಯಾರಿಯ ಮಾಜಿ ದಾದಿ, "ಟಿಗ್ಗಿ" ಪೆಟ್ಟಿಫರ್ ರ ಎಂಟು-ವರ್ಷದ ಮಗ === ಮದುವೆಗೆ ಧರಿಸಿದಂತಹ ಉಡುಪು === ==== ವಧು ==== {{see|Wedding dress of Kate Middleton}} ವಧುವಿನ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿನ್ಯಾಸಕಿ ಸಾರಾ ಬರ್ಟನ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮ್ಯಾಕ್ಕ್ವೀನ್ ನಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದರು,<ref>{{cite web |url= http://news.sky.com/skynews/Home/Royal-Wedding/ROYAL-WEDDING-Kate-Middletons-Dress-Designed-By-Sarah-Burton/Article/201104415981854?lpos=Royal_Wedding_Top_Stories_Header_1&lid=ARTICLE_15981854_ROYAL_WEDDING_Kate_Middletons_Dress_Designed_By_Sarah_Burton |title=Kate Middleton's bridal dress designed by Sarah Burton |publisher=Sky News |date=29 April 2011 |accessdate=29 April 2011}}</ref> ಇದನ್ನು ಸ್ಯಾಟಿನ್ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು ಮೇಲು ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಿದ ಕಸೂತಿಯುಳ್ಳ ರವಿಕೆ ಹಾಗು ಸ್ಕರ್ಟ್‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಕಸೂತಿಯುಳ್ಳ ರವಿಕೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ೧೮೨೦ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಕ್ಯಾರಿಕ್ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಸ್ಸ್ ಎಂಬ ವಿಧಾನದಿಂದ ಕೈಯಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಗುಲಾಬಿಗಳು, ಅರಸಿನ ಉಮ್ಮತ್ತಗಳು, ಡ್ಯಾಫಡಿಲ್ ಗಳು ಹಾಗು ತ್ರಿದಳಪರ್ಣಿಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕತ್ತರಿಸುವುದು ಸೇರಿದೆ ಹಾಗು ಇವುಗಳನ್ನು ದಂತವರ್ಣದ ರೇಷ್ಮೆ ಜಾಲರಿ ಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಂಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.life.com/gallery/59741/kates-wedding-dress-up-close#index/1 |title=Kate's Wedding Dress Up Close |publisher=LIFE.com |date=29 April 2011 |accessdate=29 April 2011 |archive-date=24 ಮೇ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524013314/http://life.time.com/#index/1 |url-status=dead }}</ref> ಈ ಮೆಲಲಂಕಾರದ ಕಸೂತಿಗಳನ್ನು, ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್ ಕೋರ್ಟ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ರಾಯಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ನೀಡಲ್ ವರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://shoppingblog.dallasnews.com/archives/2011/04/live-royal-wedding-fashion-blo-1.html |title=Royal wedding fashion blog: More details on Kate's dress |work=Dallas Morning News |date=29 April 2011 |accessdate=29 April 2011 |archive-date=23 ಮಾರ್ಚ್ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323102638/http://shoppingblog.dallasnews.com/archives/2011/04/live-royal-wedding-fashion-blo-1.html |url-status=dead }}</ref> ಮುಖಪರದೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಟಿಯರ್ ಸ್ಕ್ರಾಲ್ ಟಿಯಾರ(ತಲೆಡಾಬು) ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿತ್ತು. ೧೯೩೬ರಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಇದನ್ನು ರಾಣಿ ಅವರಿಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ರಾಣಿ ತಂದೆ, ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್(ತರುವಾಯ ರಾಜ ಜಾರ್ಜ್ VI) ತಮ್ಮ ಡಚೆಸ್‌ಗಾಗಿ (ನಂತರದಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಹಾಗು ರಾಣಿಯ ತಾಯಿ) ಮೂರು ವಾರಗಳಿಗೆ ಮುಂಚೆ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರ ಎಡ್ವರ್ಡ್ VIII ರಿಂದ(ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ವಿಂಡ್ಸರ್) ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮುನ್ನ ಖರೀದಿಸಿದ್ದರು. ರಾಜಕುಮಾರಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ (ಇಂದಿನ ರಾಣಿ) ತಲೆಡಾಬನ್ನು ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯಿಂದ ೧೮ ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದಂದು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ಪಡೆದರು. ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ವೇಲ್ಸ್ ರಾಜಕುಮಾರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಲೇಡಿ ಡಯಾನಾ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ರ ವಿವಾಹದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಧುವಿನ ತಲೆಯಿಂದ ಕಳಚಿಕೊಂಡಂತೆ ತಲೆಡಾಬು ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳದಿರಲು, ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ವಿನ್ಯಾಸಕರು "ಕೂದಲನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಾಚಿ ತಲೆಡಾಬು ಅದರ ಸುತ್ತ ಕೂರುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಜಡೆಗಳನ್ನು ಹೆಣೆದು, ನಂತರ ಡಾಬನ್ನು ಹೊಲಿದುಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು."<ref name="ClairesTiara">{{cite news|title=Royal wedding: Kate Middleton's hairdresser practised on £6.50 Claire's Accessories tiara |author= Wallop, Harry |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/royal-wedding/8501056/Royal-wedding-Kate-Middletons-hairdresser-practised-on-6.50-Claires-Accessories-tiara.html |newspaper=The Telegraph |date=9 May 2011 |accessdate=11 May 2011}}</ref> ವಧುವಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಗಾಗಿ "ಸ್ವಲ್ಪ ಹಳೆಯದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊಸತು, ಸ್ವಲ್ಪ ಎರವಲು ಪಡೆದದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ನೀಲಿಯ ಬಣ್ಣಕ್ಕಾಗಿ," ಮಿಡಲ್ಟನ್ ರ ಗೌನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ಯಾರಿಕ್ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಸ್ ಕಸೂತಿ ಕೆಲಸಗಳು ("ಹಳೆಯದು"), ಆಕೆಯ ಪೋಷಕರು ನೀಡಿದ ವಜ್ರದ ಓಲೆಗಳು ("ಹೊಸತು"), ರಾಣಿಯ ತಲೆಡಾಬು ("ಎರವಲು ಪಡೆದದ್ದು"), ಹಾಗು ರವಿಕೆಗೆ ನೀಲಿಯ ರಿಬ್ಬನ್ ಹೊಲಿಯಲಾಗಿತ್ತು ("ನೀಲಿ ಬಣ್ಣ").<ref name="BBC13235599">{{cite web |url= http://www.bbc.co.uk/news/uk-13235599 |title=Kate Middleton's bridal dress designed by Sarah Burton |publisher=BBC News |date=29 April 2011 |accessdate=29 April 2011}}</ref> ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳೂ ಸಹ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಕ್ವೀನ್‌ನಿಂದ ಬಂದಿದ್ದವು<ref>{{Cite web |url=http://www.shoewawa.com/2011/04/kate_middletons_1.html |title=ಕೇಟ್ ಮಿಡಲ್‌ಟನ್'ಸ್ ಶ್ಯೂಸ್: ಯುವರ್ ವಿವ್ಸ್? |access-date=31 ಮೇ 2011 |archive-date=2 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110502090248/http://www.shoewawa.com/2011/04/kate_middletons_1.html |url-status=dead }}</ref> ಹಾಗು ಕಸೂತಿಯ ಮಾದರಿಯು ಮೆಲಲಂಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಉಡುಪಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದ್ದವು, ಇದನ್ನು ರಾಯಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ನೀಡಲ್ ವರ್ಕ್ ತಯಾರಿಸಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |url=http://www.shoeblog.com/blog/kate-middletons-wedding-shoes/ |title=ಕೇಟ್ ಮಿಡಲ್‌ಟನ್’ಸ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಶ್ಯೂಸ್ |access-date=31 ಮೇ 2011 |archive-date=3 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110503042417/http://www.shoeblog.com/blog/kate-middletons-wedding-shoes |url-status=dead }}</ref> ವಧುವಿನ ಬೊಕೆಯನ್ನು ಶೇನ್ ಕಾಂನೊಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದರು, ವಧುವಿನ ಗುರಾಣಿ-ಆಕಾರದ ತಂತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬೊಕೆಯು ಮರ್ಟಲ್, ಲಿಲಿ ಆಫ್ ದಿ ವ್ಯಾಲಿ, ಸ್ವೀಟ್ ವಿಲಿಯಂ ಹಾಗು ಹಯಸಿಂತ್ ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="BBC13235599"/> ಮಿಡಲ್ಟನ್ ರ ಕೇಶವನ್ನು ಸಡಿಲವಾದ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಕೇಶವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರಿಚರ್ಡ್ ವಾರ್ಡ್ ಸಲೂನ್ ನ ಜೇಮ್ಸ್ ಪ್ರೈಸೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದರು.<ref name="ClairesTiara"/><ref name="NYmag">{{cite news |title=Kate Middleton ''Did'' Do Her Own Wedding Makeup |author= |url=http://nymag.com/daily/fashion/2011/04/todays_beauty_marks_post_has_a.html |newspaper=New York Magazine |date=29 April 2011 |accessdate=7 May 2011}}</ref> ವಧುವು ಅರಬೆಲ್ಲ ಪ್ರೆಸ್ಟನ್ ರಿಂದ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಾಧನ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು<ref name="NYmag"/><ref name="RWaol">{{cite news |title=Kate Middleton to Do Her Own Wedding Day Makeup |author= |url=http://royalwedding.aol.com/2011/04/21/kate-middleton-to-do-her-own-wedding-day-makeup/ |newspaper=AOL |date=21 April 2011 |accessdate=7 May 2011 |archive-date=21 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721085430/http://royalwedding.aol.com/2011/04/21/kate-middleton-to-do-her-own-wedding-day-makeup/ |url-status=dead }}</ref> ಹಾಗು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಧುವಿನ ಪಕ್ಷವು ಬಾಬಿ ಬ್ರೌನ್ ಪ್ರಸಾದನ ಕಲಾವಿದ ಹನ್ನ ಮಾರ್ಟಿನ್ ರಿಂದ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ "ಪ್ರಸಾಧನಾ ಕಲಾ ಸಹಾಯವನ್ನು" ಪಡೆಯಿತು, ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಿಡಲ್ಟನ್ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕಾಗಿ ತಾವೇ ಮೇಕ್ಅಪ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref name="peoplestyle">{{cite news |title=Kate’s Wedding Day Makeup: Get the Look! |author=Gaidatzi, Dimi |url=http://stylenews.peoplestylewatch.com/2011/05/05/kate-middleton-wedding-makeup/?xid=rss-topheadlines |newspaper=People Magazine |date=5 May 2011 |accessdate=7 May 2011 |archive-date=9 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110509172301/http://stylenews.peoplestylewatch.com/2011/05/05/kate-middleton-wedding-makeup/?xid=rss-topheadlines |url-status=dead }}</ref> ಅವರ ಹೊರನೋಟವನ್ನು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ತುಟಿಗಳು ಹಾಗು ಕೆನ್ನೆಗಳೊಂದಿಗಿನ "ಮೃದುವಾದ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕಣ್ಣು" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="NYmag"/><ref name="vogueUK">{{cite news |title=Middleton's Make-up |author=Forrester, Sharon |url=http://www.vogue.co.uk/beauty/news/110429-kate-middleton-wedding-makeup.aspx |newspaper=Vogue UK |date=29 April 2011 |accessdate=7 May 2011 |archive-date=2 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110502203441/http://www.vogue.co.uk/beauty/news/110429-kate-middleton-wedding-makeup.aspx |url-status=dead }}</ref> ಅವರ ಉಗುರುಗಳಿಗೆ ಹಸ್ತಾಲಂಕಾರಿ ಮರಿನಾ ಸಂಡೋವಲ್ ಎರಡು ಬಣ್ಣದ ಉಗುರುಬಣ್ಣವನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದರು: "ಕಂಡೂ ಕಾಣದಂತಿದ್ದ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣ" ಹಾಗು "ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ನಸು ಹಳದಿ ಕಂದು ಬಣ್ಣ" ವಧುವಿನ ಚರ್ಮದ ಛಾಯೆಗೆ ಹಾಗು ಅವರ ಗೌನ್ ಗೆ ಒಪ್ಪುವಂತಿತ್ತು.<ref name="InStylenails">{{cite news |title=Kate Middleton’s Wedding Day Nail Polish: The Exact Shades |author=Morrill, Hannah |url=http://news.instyle.com/2011/04/29/kate-middleton-wedding-nail-polish/ |newspaper=In Style |date=29 April 2011 |accessdate=7 May 2011 |archive-date=2 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110502203441/http://news.instyle.com/2011/04/29/kate-middleton-wedding-nail-polish/ |url-status=dead }}</ref> ==== ವಧುವಿನ ಸಂಗಡಿಗರು ==== ಗೌರವಾನುಚರೆ ಪಿಪ್ಪಾ ಮಿಡಲ್ಟನ್ ಸಹ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಕ್ವೀನ್ ರ ಸಾರಾ ಬರ್ಟನ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಗೌನ್ ನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. "ಭಾರವಾದ, ದಂತವರ್ಣದ ಸ್ಯಾಟಿನ್-ಆಧಾರದ ಕ್ರೇಪು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಸುಕನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು ಹಾಗು ವಧುವಿನ ವಸ್ತ್ರದ ಮಾದರಿಯ ಅದೇ ಗುಂಡಿ ವಿವರ ಹಾಗು ಕಸೂತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರೆಂದು" ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="officialroyalwedding">{{cite web |url=http://www.officialroyalwedding2011.org/blog/2011/April/29/The-Wedding-Dress--Bridesmaids--Dresses-and-Pages--Uniforms |title=The Wedding Dress, Bridesmaids' Dresses and Pages' Uniforms |author= |date=29 April 2011 |work=Official Royal Wedding Website |publisher=The Royal Wedding: Prince William & Catherine Middleton |accessdate=8 May 2011}}</ref><ref name="InStylePippa">{{cite news |title=Royal Wedding Bridal Party: What Pippa Middleton and the Flower Girls Wore! |author= |url=http://news.instyle.com/photo-gallery/?postgallery=52413 |newspaper=In Style |date= |accessdate=7 May 2011 |archive-date=3 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110503181336/http://news.instyle.com/photo-gallery/?postgallery=52413 |url-status=dead }}</ref> ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಈಕೆಯೂ ಸಹ ಬಾಬಿ ಬ್ರೌನ್ ನ ಪ್ರಸಾಧನ ಕಲಾವಿದೆ ಹನ್ನಾ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ರ "ಪ್ರಸಾಧನ ಕಲಾ ಸಹಾಯವನ್ನು" ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಮದುವೆಯ ದಿನದಂದು ಆಕೆಗೆ ಯಾರು ಮೇಕ್ ಅಪ್ ಮಾಡಿದರೆಂಬುದು ಇಂದಿಗೂ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.<ref name="peoplestyle"/> ಆಕೆಯ ಕೂದಲನ್ನು ಸಡಿಲವಾಗಿ ಅರ್ಧ ಮೇಲಕ್ಕೆ, ಅರ್ಧ ಕೆಳಗೆ ಸುರುಳಿಯಾಗಿ ರಿಚರ್ಡ್ ವಾರ್ಡ್ ಸಲೂನ್ ನಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು<ref name="ClairesTiara"/> ಜೊತೆಗೆ ಕೂದಲನ್ನು ಒಂದು ಬದಿಗೆ ಬಾಚಿ ಹಾಗು ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌ನ ಬೊಕೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಐವಿ ಹಾಗು ಲಿಲಿ ಆಫ್ ದಿ ವ್ಯಾಲಿಯಿಂದ ಚೌರಿಯನ್ನು ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="NYmag"/> ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನ ವಧುವಿನ ಗೆಳತಿಯರು ನಿಕಿ ಮ್ಯಾಕ್ಫಾರ್ಲನೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು, ಈ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ವಿಲ್ಟ್ ಶೈರ್ ಹಾಗು ಕೆಂಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಫಾರ್ಲನೆಯ ಪುತ್ರಿ ಚಾರ್ಲೆಟ್ ರ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ ಕಸೂತಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="officialroyalwedding"/><ref name="OKmag">{{cite news |title=Pippa Middleton’s Bridesmaid Dress Also Designed by Sarah Burton |author=Quirk, Mary Beth |url=http://www.okmagazine.com/2011/04/pippa-middletons-bridesmaid-dress-also-designed-by-sarah-burton/ |newspaper=OK! Magazine |date=29 April 2011 |accessdate=7 May 2011 |archive-date=3 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110503060225/http://www.okmagazine.com/2011/04/pippa-middletons-bridesmaid-dress-also-designed-by-sarah-burton/ |url-status=dead }}</ref> ಗೌನ್ ಗಳು ವಧುವಿನ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದವು ಹಾಗು ಇವುಗಳನ್ನು ಅದೇ ಮಾದರಿಯ ಬಟ್ಟೆ ಹಾಗು ಗುಂಡಿ ವಿವರದಿಂದ ಹಿಂಬದಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="officialroyalwedding"/><ref name="OKmag"/> ಇವುಗಳನ್ನು "ಬ್ಯಾಲೆರಿನ-ಉದ್ದದ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ, ಬಾಕ್ಸ್ ನೆರಿಗೆಯ ಸ್ಕರ್ಟ್" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕ್ಲೂನಿ ಕಸೂತಿಯನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="officialroyalwedding"/><ref name="celebuzz">{{cite news |title=Pippa Middleton Stuns in White Bridemaid Dress at Royal Wedding (PHOTOS) |author=James, Amber |url=http://www.celebuzz.com/2011-04-29/pippa-middleton-and-bridesmaids-dresses-what-they-wore-photos/ |newspaper=Celebuzz |date=29 April 2011 |accessdate=7 May 2011 |archive-date=5 ಮೇ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150505015349/http://www.celebuzz.com/2011-04-29/pippa-middleton-and-bridesmaids-dresses-what-they-wore-photos/ |url-status=dead }}</ref> ಅವರ ಐವಿ ಹಾಗು ಲಿಲಿ ಆಫ್ ದಿ ವ್ಯಾಲಿ ಹೂವಿನ ದಂಡೆಗಳು ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ಮೈಕಲ್ ಮಿಡಲ್ಟನ್ ರೊಂದಿಗಿನ ವಿವಾಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ರ ತಾಯಿ ಕ್ಯಾರಲ್ ರ ಕೇಶವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿದ್ದವು.<ref name="officialroyalwedding"/><ref name="OKmag"/> ವಧುವಿನ ಗೆಳತಿಯರೆಲ್ಲರೂ ಸ್ಯಾಟಿನ್ ಮೇರಿ ಜೇನ್ ಶೈಲಿಯ ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು ಜೊತೆಗೆ ಡೆವೊನ್ -ಮೂಲದ ರೈನ್ ಬೊ ಕ್ಲಬ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಸ್ವರೋಸ್ಕಿ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಬಕಲ್ ನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು.<ref name="officialroyalwedding"/><ref name="celebuzz"/> ಅವರ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಶೇನ್ ಕಾನ್ನೊಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ, ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರು ಹಾಗು ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಬೊಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹೂವುಗಳನ್ನೇ ಇವರ ಬೊಕೆಗಳಲ್ಲೂ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು:ಲಿಲಿ-ಆಫ್-ದಿ-ವ್ಯಾಲಿ, ಸ್ವೀಟ್ ವಿಲಿಯಂ, ಹಾಗು ಹಯಸಿಂತ್.<ref name="officialroyalwedding"/><ref name="celebuzz"/> ಖಾಸಾ ಪರಿಚಾರಕರ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕಷ್ಕೆತ್ ಅಂಡ್ ಪಾರ್ಟ್ನರ್ಸ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದರು<ref name="thejc">{{cite news |title=How does one dress a royal wedding? |author= |url=http://www.thejc.com/news/uk-news/48490/how-does-one-dress-a-royal-wedding |newspaper=The Jewish Chronicle Online |date=5 May 2011 |accessdate=7 May 2011 |archive-date=13 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513083828/http://thejc.com/news/uk-news/48490/how-does-one-dress-a-royal-wedding |url-status=dead }}</ref>, ವಸ್ತ್ರವನ್ನು "ರೀಜೆನ್ಸಿಯ (೧೮೨೦ರ ಅವಧಿ) ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಫುಟ್ ಗಾರ್ಡ್ ಅಧಿಕಾರಿ" ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಸ್ತ್ರದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಐರಿಶ್ ಗಾರ್ಡ್ ಗಳ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು, ಇವರಿಗೆ ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಲಿಯಂ ಕರ್ನಲ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="officialroyalwedding"/> ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಗಿಡ್ಡ ಅಂಗಿಯೊಂದಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಪೈಪಿಂಗ್ ಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು ಕೊರಳುಪಟ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ ಐರಿಶ್ ಶ್ಯಾಮ್ರಾಕ್ ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಖಾಸಾ ಪರಿಚಾರಕರು ಚಿನ್ನದ ಹಾಗು ಕ್ರಿಮ್ಸನ್ ಬಣ್ಣದ ನಡುಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು(ಗೊಂಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ), ಇದು ರಾಜ ಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಗಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ.<ref name="officialroyalwedding"/> ==== ವರ ಹಾಗು ಬೆಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾನ್ ==== [[ಚಿತ್ರ:Carriage Marriage Prince William.jpg|thumb|The couple return from the Abbey to the Palace in the 1902 State Landau.|alt=ದಂಪತಿ ಅಲಂಕೃತ ಕುದುರೆಯಿಂದ ಎಳೆಯುವ ತೆರೆದ ಸಾರೋಟಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ನೂತನ ವಧುವರರ ಹಿಂದೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪೋಷಾಕಿನಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಕಾಲಾಳುಗಳು ಕುಳಿತಿರುವುದು.ಸಾರೋಟನ್ನು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಹಿತಚಿಂತಕರು ದೂರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವುದು.]] ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಲಿಯಂ, ಗಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ಹಾನರ್ ಆರ್ಡರ್ ನಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಗಾರ್ಡ್ಸ್ ಗಳ ಅಶ್ವಾರೋಹಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಮವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು ಜೊತೆಗೆ ಚರ್ಮದ ಟೋಪಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಕಾಲಾಳಿನ ಸಾದಾ ಟೋಪಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|title=The Bridegroom and Best Man Uniforms|url=http://www.officialroyalwedding2011.org/blog/2011/April/29/The-Bridegroom-and-Best-Man-Uniforms|publisher=The Royal Wedding|accessdate=1 May 2011}}</ref><ref>{{cite news|title=Royal wedding: Prince William marries in Irish Guards red|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/royal-wedding/8481741/Royal-wedding-Prince-William-marries-in-Irish-Guards-red.html|accessdate=1 May 2011|newspaper=Telegraph}}</ref> ರಾಯಲ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ನ ಫ್ಲೈಟ್ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಆದ ಇವರು ರಾಯಲ್ ನೇವಿಯಲ್ಲಿ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗೆ ಸಮಾನಾಂತರ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನೂ ಹಾಗು ಬ್ಲೂಸ್ ಅಂಡ್ ರಾಯಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಆಗಿ ಸೇನಾ ಪದವಿಯನ್ನೂ ಸಹ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ವಿಲಿಯಂ ಯಾವುದಾದರೂ ಕಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯವರು ಧರಿಸುವ ಸಮವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ೧೦ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಗಾರ್ಡ್ಸ್ ಗಳ ಕರ್ನಲ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಅವರು ಇದರ ಬದಲಿಗೆ ದಳದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|title=Prince William appointed as Colonel of the Irish Guards, 10&nbsp;February 2011|url=http://www.royal.gov.uk/LatestNewsandDiary/Pressreleases/2011/PrinceWilliamappointedasColoneloftheIrishGuards10F.aspx|publisher=The official website of The British Monarchy|accessdate=29 April 2011}}</ref> ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಗಾರ್ಟರ್ ನ ಒಬ್ಬ ನೈಟ್ ಆಗಿ, ಅವರು ಆರ್ಡರ್ ನ ನೀಲಿ ರಿಬ್ಬನ್ ನನ್ನು ಧರಿಸಿದರು, ಅದರಲ್ಲಿ RAF ವಿಂಗ್ಸ್ ಹಾಗು ಗೋಲ್ಡನ್ ಜ್ಯೂಬಿಲಿ ಮೆಡಲ್ ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ್ದರು.<ref name="RAF wings Irish Guards">{{cite web |title=Royal wedding: Prince William wears RAF wings on Irish Guards tunic |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/royal-wedding/prince-william/8483015/Royal-wedding-Prince-William-wears-RAF-wings-on-Irish-Guards-tunic.html |publisher=telegraph.co.uk |accessdate=29 April 2011 |archive-date=13 ಜುಲೈ 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6I4icqsvv?url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/prince-william/8483015/Royal-wedding-Prince-William-wears-RAF-wings-on-Irish-Guards-tunic.html |url-status=dead }}</ref> ಸಮವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕಷ್ಕೆತ್ ಅಂಡ್ ಪಾರ್ಟ್ನರ್ಸ್ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|title=Prince William and Harry don full military uniforms|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-1381816/Royal-Wedding-2011-Prince-William-Harry-don-military-uniforms.html|publisher=dailymail.co.uk|accessdate=30 April 2011}}</ref> ಚರ್ಚನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ವಿಲಿಯಂ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಧರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="RAF wings Irish Guards"/> ರಾಜಕುಮಾರ ಹ್ಯಾರಿ, ಬ್ಲೂಸ್ ಅಂಡ್ ರಾಯಲ್ಸ್ ನ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಸಮವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ ಮೋಸ್ಟ್ ನೋಬಲ್ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಗಾರ್ಟರ್ ಬಿರುದಿನ ಕಾದಾಳಿನ ಸಾದಾ ಟೋಪಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಏಗ್ವಿಲೆಟ್(ಕೆಲವು ಸಮವಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಬರುವಂತೆ ಭುಜದಿಂದ ಇಳಿಬಿಟ್ಟಿರುವ, ಮೊನೆಕಟ್ಟು ತಗುಲಿಸಿರುವ ದಪ್ಪ ದಾರ), ಒಂದು ಅಡ್ಡ-ಬೆಲ್ಟ್ ಹಾಗು ಚಿನ್ನದ ನಡುಪಟ್ಟಿ ಬೆಲ್ಟ್ ನೊಂದಿಗೆ ಕತ್ತಿಯ ತೂಗುಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ವಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಆರ್ಮಿ ಏರ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಹಾಗು ಗೋಲ್ಡನ್ ಜ್ಯೂಬಿಲಿ ಹಾಗು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ್ ಕ್ಯಾಂಪೈನ್ ಪದಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು.<ref name="RAF wings Irish Guards"/> ವಿನ್ಯಾಸಕಾರ ಮಾರ್ಲನ್ ಕಷ್ಕೆತ್, ರಾಜಕುಮಾರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ವಸ್ತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು. ಇಂತಹ ಒಂದು ಕಾಳಜಿಯೆಂದರೆ ಅಬ್ಬೆಯ ಬಿಸಿಲು, ಹೀಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರು ವಸ್ತ್ರದ ಮೂಲ ರೂಪವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಿಸಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ವಿಶೇಷ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಗೆಯೆಂದರೆ, ಮಿಲಿಟರಿ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಜೇಬುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ರಾಜಕುಟುಂಬವು ಹ್ಯಾರಿಯ ವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೇಬುಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲು ಕೋರಿಕೊಂಡಿತು, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ರ ಮದುವೆ ಉಂಗುರವು ಕಳೆದುಹೋಗುವ ಭಯವಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="thejc"/><ref name="telegraphPrinceOutfit">{{cite news |title=Prince William had wedding uniform made from heat-absorbing material over fears he would faint |author= |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/royal-wedding/prince-william/8497665/Prince-William-had-wedding-uniform-made-from-heat-absorbing-material-over-fears-he-would-faint.html |newspaper=The Telegraph |date=7 May 2011 |accessdate=7 May 2011 |archive-date=10 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510070245/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/royal-wedding/prince-william/8497665/Prince-William-had-wedding-uniform-made-from-heat-absorbing-material-over-fears-he-would-faint.html |url-status=dead }}</ref> === ವಿವಾಹ ವಿಧಿ === ಜೋಡಿಯು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಕ್ರಮವು ಸೀರಿಸ್ ಒನ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತು, ಇದು ೧೯೨೮ರ ಪ್ರೇಯರ್ ಬುಕ್ ಗೆ ವಸ್ತುತಃ ಸದೃಶವಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.churchofengland.org/prayer-worship/worship/texts.aspx ಸೀ ಲಿಟರ್ಗಿ ಯ್ಯೂಸ್ಡ್ ಎಟ್ ದಿ ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್] ಅಧಿಕೃತ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಜಾಲತಾಣ</ref> ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್ ಚರ್ಚ್ ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ಜಾನ್ ಹಾಲ್, ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ವಿಧಿಯನ್ನು ಕ್ಯಾಂಟರ್ಬರಿಯ ಆರ್ಚ್ ಬಿಷಪ್ ರೋವನ್ ವಿಲ್ಲಿಯಂಸ್ ರೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿ ನೆರವೇರಿಸಿದರು, ಜೊತೆಗೆ ಮದುವೆ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸಹ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಹಾಗು ಲಂಡನ್ ನ ಬಿಷಪ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಚಾರ್ಟ್ರೆಸ್ ಧರ್ಮೋಪದೇಶವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದರು.<ref name="bbc_20110105"/> ಕ್ಯಾಂಟರ್ಬರಿಯ ಆರ್ಚ್ ಬಿಷಪ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್ ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯ ಬಿಷಪ್ ಗಳು, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಾಜರುಗಳು ಹಾಗು ಭವಿಷ್ಯದ ರಾಜರುಗಳ ವಿವಾಹ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news| last=Wynne-Jones| first=Jonathan| title=Archbishop of Canterbury to officiate at royal wedding| newspaper=Sunday Telegraph| date=4 December 2010| url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/royal-wedding/8181480/Archbishop-of-Canterbury-to-officiate-at-royal-wedding.html| accessdate=5 January 2011}}</ref> ಚಾರ್ಟ್ರೆಸ್, ವೇಲ್ಸ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದು, ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಲಿಯಂ ಹಾಗು ಕೇಟ್ ಮಿಡಲ್ಟನ್ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ ಸಂಸ್ಕಾರ ನೀಡಿದರು.<ref>[http://www.thisislondon.co.uk/standard/royal-wedding/article-23941092-kate-middleton-confirms-her-faith-for-the-big-day.do ಕೇಟ್ ಮಿಡಲ್‌ಟನ್ ಕನ್ಫರ್ಮ್ಸ್ ಹರ್ ಫೇತ್ ಫಾರ್ ದಿ ಬಿಗ್ ಡೇ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110417021650/http://www.thisislondon.co.uk/standard/royal-wedding/article-23941092-kate-middleton-confirms-her-faith-for-the-big-day.do |date=17 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 }}, ಈವನಿಂಗ್ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್, ೧೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೧</ref> ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ವಿಧಿಯು ರಾಣಿ, ರಾಜಕುಮಾರ ಫಿಲಿಪ್ ಹಾಗು ಪಾದ್ರಿಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಇದಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೇಟ್ ಮಿಡಲ್‌ಟನ್ ಮೆಟ್ರನ್ ಆಫ್ ಹಾನರ್ ಆದ ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷ ಹಾಗು ಕಿರಿಯ ಸಹಾಯಕರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಸರ್ ಹ್ಯೂಬರ್ಟ್ ಪ್ಯಾರಿ ರಚಿತ ಗೀತೆಯನ್ನು ಗಾಯಕ ವೃಂದವು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ವಧುವು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ತೋಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮೂರುವರೆ ನಿಮಿಷಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮಧ್ಯಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ, ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಲಿಯಂರನ್ನು ಸಂಧಿಸಿದರು. ವಿವಾಹ ವಿಧಿಯು, ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು ಹಾಗು ಮಂಡಳಿಯು ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ತೋತ್ರಗಳು, ಘೋಷಗಳು, ಗೀತೆಗಳು, ವಾದ್ಯ ಹಾಗು ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಸಂಗೀತಗಳ ಗಾಯನ ನಡೆದವು. ಮದುವೆಯ ನಿಷ್ಠಾಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳಲ್ಲಿ, ಜೋಡಿಯು ಪರಸ್ಪರರೊಂದಿಗೆ "ಪ್ರೀತಿ, ನೆಮ್ಮದಿ, ಗೌರವ ಹಾಗು ಅನುಸರಿಸುವುದಾಗಿ" ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದವು. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉಂಗುರದ ವಿನಿಮಯದೊಂದಿಗೆ ಮುದ್ರೆಯೊತ್ತಲಾಯಿತು. ವಧುವಿನ ಸಹೋದರ, ಜೇಮ್ಸ್ ಮಿಡಲ್ಟನ್ [[ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆ|ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಿಂದ]] ಎಪಿಸ್ಟೆಲ್ ಟು ದಿ ರೋಮನ್ಸ್ ನಿಂದ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಪಠಿಸಿದರು(ಅಧ್ಯಾಯ ೧೨, ಚರಣಗಳು ೧-೨ ಹಾಗು ೯-೧೮) ಹಾಗು ಇದು ಸದಾಚಾರ ಹಾಗು ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನಾಕಾಲದ ಭಾಷಣವಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/mobile/uk-13217693?SThisFB "ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್: ವಿಲಿಯಂಸ್ ಗ್ರೀಟ್ಸ್ ಫ್ಯಾನ್ಸ್ ಅಹೆಡ್ ಆಫ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್"], ೨೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೧. ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೧೧.</ref> ಧರ್ಮೊಪದೇಶವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದ ಲಂಡನ್ ನ ಬಿಷಪ್, ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಆಫ್ ಸಿಯೆನದಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಆರಂಭಿಸಿದರು, ಅಂದು ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಆಫ್ ಸಿಯೆನಳ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ದಿನವಾಗಿತ್ತು. ಬಿಷಪ್, ಜೋಡಿಯು ಯಾವುದೇ ಸ್ವಾರ್ಥವಿಲ್ಲದೆ, ಪರಸ್ಪರರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗು ಸುಧಾರಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರೀತಿಯ ಮೂಲಕ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಕೋರಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಧರ್ಮೋಪದೇಶವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಜೋಡಿಯು ರಚಿಸಿದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು:<ref name="bbc_20110105">{{Cite news | title=Prince William and Kate Middleton reveal wedding plans|publisher=BBC | date=5 January 2011| url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-12120099| accessdate=5 January 2011}}</ref><ref>[http://www.london.anglican.org/SermonShow_14544 ದಿ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂ ಎಂಡ್ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಮಿಡಲ್‌ಟನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612095919/http://www.london.anglican.org/SermonShow_14544 |date=12 ಜೂನ್ 2011 }} ರಿಚರ್ಡ್ ಚಾರ್ಟ್ರೆಸ್ಅವರಿಂದ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ. ಅಧಿಕೃತ ಪಠ್ಯ</ref><ref>{{cite web| url=http://www.princeofwales.gov.uk/newsandgallery/news/the_wedding_of_hrh_prince_william_of_wales_and_miss_catherin_1548487910.html| last=Clarence House| title=The wedding of HRH Prince William of Wales and Miss Catherine Middleton&nbsp;– an update| date=5 January 2011| publisher=Queen's Printer| accessdate=5 January 2011| archive-date=23 ಮೇ 2012| archive-url=https://www.webcitation.org/67sS4EcvA?url=http://www.princeofwales.gov.uk/newsandgallery/news/the_wedding_of_hrh_prince_william_of_wales_and_miss_catherin_1548487910.html| url-status=dead}}</ref> <blockquote>"ನಮ್ಮ ತಂದೆಯಾದ ದೇವನೇ,; ನಾವು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಪ್ರೀತಿ ಹಾಗು ನಮ್ಮ ಮದುವೆಯ ಸಂತಸಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗಾಗಿ ಋಣಿಯಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಪ್ರತಿನಿತ್ಯದ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸತ್ಯ ಹಾಗು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಮುಖ್ಯವಾದುದೋ ಅದರಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಹರಸು ಹಾಗು ನಮ್ಮ ಸಮಯ ಹಾಗು ಪ್ರೀತಿ ಹಾಗು ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಉದಾರವಾಗಿರುವಂತೆ ನಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡು. ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿದ್ದು ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಹಾಗು ಸಾಂತ್ವನಗೊಳಿಸಲು ನಮಗೆ ಬಲ ನೀಡಿ ನೆರವಾಗು. ಇದನ್ನು ನಾವು ಭಗವಂತ ಜೀಸಸ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕೋರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಅಮೆನ್."</blockquote> ವಿವಾಹ ವಿಧಿಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು ಹಾಗು ಡೀನ್ ಹಾಗು ಆರ್ಚ್ ಬಿಷಪ್ ಗಳ ಪ್ರವಚನದೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿತವಾಗಿ ಗಾಯಕ ವೃಂದದ ಗೀತೆಯನ್ನು ಗಾಯಕವೃಂದವು ಹಾಡಿತು. ದಾಖಲಾತಿ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ನಂತರ, ವಿಲಿಯಂ ಹಾಗು ಕೇಟ್ ಚರ್ಚಿನ ಪಡಸಾಲೆಯಿಂದ ಇಳಿದು ಹೋಗಿ, ರಾಣಿಯ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆಯಲು ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ನಿಂತುಕೊಂಡರು. ಇವರನ್ನು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಧುವಿನ ಪಕ್ಷದ ಇತರ ಸದಸ್ಯರು, ಹಾಗು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಅನುಸರಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ಹೂ ಹಿಡಿದ ಇಬ್ಬರು ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗಿಯರು ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆಯಿಂದ ಹೊರಟ ನಂತರ, ಘಂಟಾನಾದದೊಂದಿಗೆ, ಅವರು ವಿವಿಧ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಆಯ್ದ ಪುರುಷ ಹಾಗು ಸ್ತ್ರೀಯರ ನಡುವೆ ಗಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ಹಾನರ್ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋದರು, ಹಾಗು ಇವರಿಗೆ ನೆರೆದಿದ್ದ ಜನಸಮೂಹವು ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿತು. ನವವಿವಾಹಿತ ದಂಪತಿಯು, ಎಡಕುದುರೆ ಸವಾರರು ಹಾಗು ಪರಿಚಾರಕ ಪದಾತಿದಳದೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಬಿಳಿಯ ಕುದುರೆಗಳು ಎಳೆಯುವ ೧೯೦೨ರ ನಾಲ್ಕು ಚಕ್ರಗಳ ಸಾರೋಟನ್ನು ಏರಿದರು, ಹಾಗು ಇವರಿಗೆ ಲೈಫ್ ಗಾರ್ಡ್ ನ ಕುದುರೆ ಸವಾರ ರಕ್ಷಕರು ಭದ್ರತೆ ನೀಡಿದರು. ಇದೆ ರೀತಿಯಾದ ತೆರೆದ ಸಾರೋಟು ಉಳಿದ ವಧುವಿನ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರುಗಳನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ದಿತು, ಇವರಿಗೆ ಬ್ಲೂಸ್ ಅಂಡ್ ರಾಯಲ್ಸ್ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ರಾಣಿ ಹಾಗು ರಾಜ ಕುಟುಂಬದ ಇತರ ಸದಸ್ಯರುಗಳು ರಾಣಿಯ ಕ್ಲೆವ್ಲಂಡ್ ಬೇ ಕುದುರೆಗಳ ಸಾರೋಟಿನಲ್ಲಿ, ಹಾಗು ರಾಜವಂಶದ ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಟರು. ==== ಸಂಗೀತ ==== [[ಚಿತ್ರ:Royal Carriage Wedding of Prince William of Wales and Kate Middleton.jpg|thumb|ವಿವಾಹ ವಿಧಿಯ ನಂತರ ರಾಜದಂಪತಿ ಗುಂಪಿನತ್ತ ಮುಗುಳುನಗೆ ಬೀರುತ್ತಾ ಕೈಬೀಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.]] ಎರಡು ಗಾಯಕವೃಂದ, ಒಂದು ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿ ಮತ್ತು ಬಾಜಾಬಜಂತ್ರಿ ಮೇಳ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನುಡಿಸಿತು. ಇವು ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್ಸ್‌ಟರ್ ಅಬ್ಬೆ ಗಾಯಕವೃಂದ, ಚಾಪೆಲ್ ರಾಯಲ್ ಗಾಯಕವೃಂದ, ಲಂಡನ್ ಚೇಂಬರ್ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿ ಮತ್ತು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಆಫ್ ದಿ ರಾಯಲ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬಾಜಾಬಜಂತ್ರಿ ಮೇಳ.<ref name="Fanfare">{{cite news |title=RAF Northolt man pens Royal Wedding fanfare |first=Jenny |last=Coombes |url=http://www.ealinggazette.co.uk/ealing-news/local-ealing-news/2011/04/21/raf-northolt-man-pens-royal-wedding-fanfare-64767-28562527/ |newspaper=Ealing Gazette |date=21 April 2011 |accessdate=27 April 2011}}</ref> ಗಾಯಕವೃಂದಗಳನ್ನು ಆರ್ಗನ್ ವಾದಕ ಜೇಮ್ಸ್ ಓ ಡಾನೆಲ್ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆಯ ಗಾನವೃಂದದ ಮುಖಂಡ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಬ್ಬೆಯ ಉಪ ಆರ್ಗನ್ ವಾದಕ, ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ವಿನ್ನಿ, ಆರ್ಗನ್ ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಾಪೆಲ್ ರಾಯಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರ್ಗನ್ ವಾದಕ,ಗಾಯಕವೃಂದದ ಮುಖಂಡ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತರಚನೆಕಾರ ಆಂಡ್ರೀವ್ ಗ್ಯಾಂಟ್. ಲಂಡನ್ ಚೇಂಬರ್ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿಯನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ವಾರೆನ್ ಗ್ರೀನ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಅದರ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕ. ಬಾಜಾಬಜಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ವಿಂಗ್ ಕಮ್ಯಾಂಡರ್ ಡಂಕನ್ ಸ್ಟಬ್ಸ್ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Musicians Wedding Service">{{Cite news| title=Musicians for the Wedding Service at Westminster Abbey| newspaper=Website of the Prince of Wales| date=15 March 2011| url=http://www.princeofwales.gov.uk/mediacentre/pressreleases/musicians_for_the_wedding_service_at_westminster_abbey_1723059945.html| accessdate=13 April 2011| postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}| archive-date=25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110425003022/http://www.princeofwales.gov.uk/mediacentre/pressreleases/musicians_for_the_wedding_service_at_westminster_abbey_1723059945.html| url-status=dead}}</ref> ವಧು ಚರ್ಚಿನ ಪಡಸಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಐ ವಾಸ್ ಗ್ಲಾಡ್ ಗೀತೆಯ ನಡುವೆ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗೀತೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಗೀತೆ ೧೨೨ಯಿಂದ ಸರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಹಬರ್ಟ್ ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಪ್ಯಾರಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂ ಅವರ ಕಿರೀಟಧಾರಣೆಗಾಗಿ ವಿಲಿಯಂ ಅವರ ಮುತ್ತಜ್ಜನ ಅಜ್ಜ ಎಡ್ವರ್ಡ್ VII ೧೯೦೨ರಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/uk-13229961 "ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್: ಕ್ರೌಡ್ಸ್ ಗ್ಯಾದರ್ ಫಾರ್ ದಿ ಡೇ"], BBC ನ್ಯೂಸ್, ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೧. ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೧೧.</ref> ಈ ಸೇವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗೋಷ್ಠಿಯ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಯಿತು. ಮೊದಲನೆಯದು, Cwm Rhonddaರಾಗಕ್ಕೆ ಗೈಡ್ ಮಿ ಓ ಗ್ರೇಟ್ ರಿಡೀಮರ್. ಗೀತೆಯನ್ನು ಮೂಲತಃ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೆಥೋಡಿಸ್ಟ್ ಬೋಧಕ ವಿಲಿಯಂ ವಿಲಿಯಂಸ್ ವೆಲ್ಶ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರಿ ಡಯಾನರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="telegraph1">[http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/royal-wedding/8479507/Royal-wedding-Prince-William-and-Kate-Middleton-choose-popular-hymns.html "ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್: ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂ ಎಂಡ್ ಕೇಟ್ ಮಿಡಲ್‌ಟನ್ ಚೂಸ್ ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಹಿಮ್ಸ್"], ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್, ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೧; ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೧ರಂದು ಅವಕಾಶ.</ref> ಎರಡನೇ ಗೀತೆ ಲವ್ ಡಿವೈನ್, ಆಲ್ ಲವ್ಸ್ ಎಕ್ಸೆಲಿಂಗ್‌ಗೆ ಪದಗಳನ್ನು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ವೆಸ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅದರ ರಾಗ'' ಬ್ಲೇನ್‌ವರ್ನ್'' ‌ನ್ನು ವಿಲಿಂಯ ಪೆನ್‌ಫ್ರೋ ರೌಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ೧೯೦೪-೧೯೦೫ರ ವೆಲ್ಶ್ ಪುನಶ್ಚೇತನದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಗೀತೆಯನ್ನು ಡಚಸ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲ್‌ಗೆ ವೇಲ್ಸ್ ರಾಜಕುಮಾರನ ೨೦೦೫ರ ವಿವಾಹ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="telegraph1"/> ಮೂರನೇ ಗೀತೆ "ಜೆರುಸಲೆಂ", [[ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್‌|ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್]] ಅವರ ಕವನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದು, ಸರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಹಬರ್ಟ್ ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಪ್ಯಾರಿ ಸಂಗೀತ ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="telegraph1"/> ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ವೃಂದಗಾಯನದ ರಚನೆಗಳು ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಸಹಿ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ''ಬ್ಲೆಸ್ಟ್ ಪೇರ್ ಆಫ್ ಸೈರನ್ಸ್'', ಪಾಲ್ ಮೀಲರ್ ಅವರ ''ಉಬಿ ಕಾರಿಟಾಸ್ ಎಟ್ ಅಮೊರ್'' ಸಂಗೀತ ಕೃತಿಯಾಗಿ, ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತವಾದ ಗೀತೆ ಜಾನ್ ರಟ್ಟರ್ ಅವರ ದಿಸ್ ಈಸ್ ದಿ ಡೇ ವಿಚ್ ದಿ ಲಾರ್ಡ್ ಹ್ಯಾತ್ ಮೇಡ್".<ref name="orderofservice">{{cite web |title= Royal wedding: the Order of Service in full |publisher= Daily Telegraph |date= 29 April 2011 |url= http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/royal-wedding/8479433/Royal-wedding-the-Order-of-Service-in-full.html |accessdate= 29 April 2011 |archive-date= 1 ಮೇ 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110501150532/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/royal-wedding/8479433/Royal-wedding-the-Order-of-Service-in-full.html |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web | title= Music for the Royal Wedding | publisher= Westminster Abbey press office | date= 28 April 2011 | url= http://www.westminster-abbey.org/press/news/news/2011/april/music-for-the-royal-wedding | accessdate= 29 April 2011 | archive-date= 4 ಜೂನ್ 2011 | archive-url= https://web.archive.org/web/20110604035726/http://www.westminster-abbey.org/press/news/news/2011/april/music-for-the-royal-wedding | url-status= dead }}</ref> ಬಾಜಾಬಜಂತ್ರಿ ಮೇಳದ ನಾಯಕ ವಿಂಗ್ ಕಮ್ಯಾಂಡರ್ ಡಂಕನ್ ಸ್ಟಬ್ ಅವರ ಸ್ವಯಂ ರಚನೆ ''ವ್ಯಾಲಿಯಂಟ್ ಎಂಡ್ ಬ್ರೇವ್'' ‌ನ್ನು ರಾಜ ದಂಪತಿ ವಿವಾಹ ದಾಖಲೆ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡುವಾಗ ನುಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Fanfare"/> ''Preux et audacieux'' (ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್‌ನಲ್ಲಿ "ವ್ಯಾಲಿಯಂಟ್ ಎಂಡ್ ಬ್ರೇವ್" ಎಂದು ಅನುವಾದವಾಗುತ್ತದೆ)೨೨ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರ ವಿಲಿಯಂ ಉತ್ತರ ವೇಲ್ಸ್‌ನ RAF ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಿಸುವ ಪೈಲಟ್ ಆಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.raf.mod.uk/news/archive.cfm?storyid=7DC85D7F-5056-A318-A8E5D726C65DABC0|title=RAF fanfare to serenade the newlyweds|work=Royal Air Force|accessdate=29 April 2011}}</ref> ಬಾಜಾಬಜಂತ್ರಿ ನಿರ್ಗಮನ ಗೀತೆ, ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ವಿಲಿಯಂ ವಾಲ್ಟನ್ ಅವರಿಂದ "ಕ್ರೌನ್ ಇಂಪೀರಿಯಲ್"‌ಗೆ ಜತೆಗೂಡಿತು. ಇದನ್ನು ಜಾರ್ಜ್ VIಕಿರೀಟಧಾರಣೆಗಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಕೂಡ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡಯಾನ ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.thisislondon.co.uk/standard/royal-wedding/article-23945045-william-and-kate-incredibly-moved-by-public-reaction.do |title=William and Kate incredibly moved by public reaction |work=Evening Standard |date=28 April 2011 |accessdate=29 April 2011 |archive-date=2 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110502055113/http://www.thisislondon.co.uk/standard/royal-wedding/article-23945045-william-and-kate-incredibly-moved-by-public-reaction.do |url-status=dead }}</ref> ಸೇವೆಯ ಮುನ್ನ ನುಡಿಸಿದ ಸಂಗೀತವು ಎರಡು ವಾದ್ಯ ಗೀತೆಗಳಿಂದ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇವು ಸರ್ ಪೀಟರ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ ಡೇವಿಸ್(ವೆನಿ ಕ್ರಿಯೇಟರ್ ಸ್ಪಿರಿಟಸ್ ಮತ್ತು ಫೇರ್‌ವೆಲ್ ಟು ಸ್ಟ್ರಾಮ್‌ನೆಸ್)ಮತ್ತು ಜೆ.ಎಸ್. ಬ್ಯಾಕ್, ಬೆಂಜಮಿನ್ ಬ್ರಿಟನ್, ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಡೆಲಿಯಸ್, ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಲ್ಗಾರ್, ಗೆರಾಲ್ಡ್ ಫಿಂಜಿ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ವಿಲ್ಲಿಯರ್ಸ್ ಸ್ಟಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್, ರಾಲ್ಫ್ ವಾಗಾನ್ ವಿಲಿಯಂಸ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಸಿ ವಿಟ್‌ಲ್ಯಾಕ್ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.<ref name="orderofservice"/> ನೂತನವಾಗಿ ವಿವಾಹವಾದ ದಂಪತಿ ಮತ್ತು ಅತಿಥಿಗಳು ಚರ್ಚ್ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆಯ ಗಂಟೆಗಳು ಮೊಳಗಿದವು. === ವಿವಾಹದ ಉಂಗುರ === [[ಚಿತ್ರ:The royal family on the balcony.jpg|thumb|ಬಕಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ ಅರಮನೆಯ ಬಾಲ್ಕನಿಯಲ್ಲಿ ನೂತನವಾಗಿ ವಿವಾಹವಾದ ದಂಪತಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು.]] ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಅವರ ವಿವಾಹದ ಉಂಗುರವನ್ನು ವೆಲ್ಷ್ ಚಿನ್ನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="People wedding ring">{{Cite news|title=Prince William does not Wear a Wedding Band|url=http://www.people.com/people/article/0,,20477900,00.html|accessdate=1 April 2011|newspaper=[[People (magazine)|People]]|date=31 March 2011}}</ref> ಉಂಗುರವನ್ನು ರಾಯಲ್ ವಾರಂಟ್ ಧಾರಕ ವಾರ್ಟ್‌ಸ್ಕಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಗ್ವಿನೆಡ್, ಬ್ಯಾಂಗರ್, ನಾರ್ತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಕಂಪೆನಿ.<ref>{{Cite news|title=Royal wedding: Anglesey leads celebrations across Wales|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-13224939|accessdate=29 April 2011|newspaper=BBC News|date=29 April 2011}}</ref> ೧೯೨೩ರಿಂದೀಚೆಗೆ, ವಧುವಿನ ವಿವಾಹದ ಉಂಗುರಕ್ಕೆ ವೆಲ್ಷ್ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಬಳಸುವುದು ರಾಜ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿತ್ತು.<ref name="ABC wedding ring">{{Cite news|title=No Wedding Ring for Future King|url=http://abcnews.go.com/International/Royal_Diary_Blog/royal-wedding-wedding-ring-prince-william/story?id=13268406|accessdate=1 April 2011|newspaper=[[ABC News]]|date=31 March 2011}}</ref> ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಚಿನ್ನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ IIಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದಾಗಿನಿಂದ ರಾಜಮನೆತನದ ವಾಲ್ಟ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ದಂಪತಿ ವಾಸಿಸುವ ಏಂಜಲ್‌ಸೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ದೂರವಿಲ್ಲದ ನಾರ್ತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಪರ್ವತಗಳ ಕ್ಲೋಗಾ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಯಿಂದ ತೆಗೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲೋಗಾ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪರಿತ್ಯಜಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಮರುತೆರೆಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url = http://www.clogau.co.uk/AboutClogau/AbtClogau.aspx |title = About Clogau Gold |publisher = Clogau Gold of Wales Ltd |year = 2011 |accessdate = 26 April 2011 |archive-date = 23 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110423072944/http://www.clogau.co.uk/AboutClogau/AbtClogau.aspx |url-status = dead }}</ref> ರಾಣಿಯು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂ ಅವರಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಚೂರನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಅದು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲವಿತ್ತು ಎಂದು ಅರಮನೆ ಮೂಲ ತಿಳಿಸಿದೆ.<ref name="ABC wedding ring"/> ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹದ ಉಂಗುರವನ್ನು ಪಡೆಯದಿರಲು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರು.<ref name="People wedding ring"/> === ವಿವಾಹದ ನಂತರ ಬಿರುದು === ವಿವಾಹದ ದಿನದ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ, ವಿಲಿಯಂ ಅವರಿಗೆ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್, ಅರ್ಲ್ ಸ್ಟ್ರಾತ್‌ಹರ್ನ್ ಮತ್ತು ಬಾರನ್ ಕ್ಯಾರಿಕ್‌ಫರ್ಗಸ್<ref>{{cite web |url=http://www.officialroyalwedding2011.org/blog/2011/April/29/Titles-announced-for-Prince-William-and-Catherine-Middleton |title=Titles announced for Prince William and Catherine Middleton |publisher=Official wedding website |date=29 April 2011 |accessdate=29 April 2011}}</ref> ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ವಿವಾಹದ ನಂತರ ರಾಜಕುಟುಂಬದ ಡಚೆಸ್ ಆಫ್ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಎನಿಸಿದರು.<ref name="bbc titles">{{cite news |url= http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-tayside-central-13235825 |title=Royal wedding: New Scots title for royal couple |work=[[BBC News]] |date=29 April 2011 | accessdate=30 April 2011}}</ref> ರಾಜಮನೆತನದ ರಾಜಕುಮಾರರ ಜತೆ ವಿವಾಹದ ನಂತರ ಇದು ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಅವರಿಗೆ ಮುಂಚೆ ಈ ಬಿರುದು ಇರಲಿಲ್ಲ(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಂಡ್ರಿವ್ ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದಾಗ, ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್ ಬಿರುದು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref name="Whitaker">{{Cite book |title = Whitaker's Concise Almanack |chapter = The Peerage |year = 2003 |pages = 134–169 |isbn = 0-7136-6498-3}}</ref> ಈ ಬಿರುದುಗಳು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿದೆ-ಸ್ಟ್ರಾಧರ್ನ್ [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲಂಡ್|ಸ್ಕಾಟಲ್ಯಾಂಡ್]]‌ನ ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರೀವ್ಸ್ ಫೈಫ್‌ಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದಂಪತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿದ್ದಾಗ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಕ್ಯಾರಿಕ್‌ಫರ್ಗಸ್. ವೇಲ್ಸ್ ಜತೆ ಪ್ರಸಕ್ತ ಹಕ್ಕುದಾರಿಯ ಸಂಪರ್ಕದೊಂದಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಆಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಅವರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಬಿರುದುಗಳು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]]‌ನ ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="bbc titles"/> == ಕುಟುಂಬದ ಆಚರಣೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Flypast -London, England-29April2011.jpg|thumb|right|While the royal family appeared on the palace balcony, a flypast was made by the Battle of Britain Memorial Flight - a Lancaster, flanked by a Spitfire and a Hurricane|alt=ಹಾರುತ್ತಿರುವ ಮೂರು ವಿಮಾನಗಳ ಹಿಂಭಾಗದ ನೋಟಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಎಂಜಿನ್ ಬಾಂಬರ್ ವಿಮಾನ,ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಪೆಲ್ಲರ್ ಚಾಲಿತ ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವುದು.]] ರಾಣಿಯು ಬಕಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೋಜನ ಸಮಯದ ಆರತಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು. ವಿವಾಹಿತ ದಂಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾರೋಟು ಆಗಮಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ ಇದು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ದಂಪತಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಜೀವನಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಸಮೂಹದಿಂದ ಆಯ್ದ ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಖಾಸಗಿ ಕೂಟವಾಗಿತ್ತು. ಆರತಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ, ದಂಪತಿ ಬಕಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ ಅರಮನೆಯ ಉಪ್ಪರಿಗೆ ಮೊಗಸಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹ ತಂಡದ ಇತರ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅರಮನೆಯ ಪೂರ್ವ ಮುಂಭಾಗವು ಈ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಮೊಗಸಾಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹೊರಗಿನ ಜನರ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ರಾಜ ಕುಟುಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಆರತಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನೇಪ್‌ಗಳನ್ನು ಬಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Media Briefing doc 110411-2"/> ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಅಧಿಕೃತ ಹಾರ್ಪ್ ವಾದಕ ಕ್ಲೇರ್ ಜೋನ್ಸ್ ನುಡಿಸಿದರು.<ref name="Musicians Wedding Service"/> ಆರತಕ್ಷತೆಯು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. ಆರತಕ್ಷತೆಯ ನಂತರ, ೩.೩೫ಗಂಟೆಗೆ, ವಿಲಿಯಂ ತಮ್ಮ ನೂತನ ವಧುವನ್ನು ಅರಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಮಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಿರು ದೂರದ ಅಧಿಕೃತ ಲಂಡನ್ ನಿವಾಸ ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ಹೌಸ್‌ಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು. ನೀಲಿಯ ಎರಡು ಆಸನದ ಕಾರ್ ಆಸ್ಟನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ DB೬ ವೊಲಾಂಟೆ(MkII ಪರಿವರ್ತನೀಯ)ವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ 'ನಿವ್ಲಿ ವೆಡ್' ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂಭಾಗದ ನಂಬರ್ ಪ್ಲೇಟ್ "JU೫TWED"ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಜಕುಮಾರ ಬ್ಲೂಸ್ ಎಂಡ್ ರಾಯಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಫ್ರಾಕ್ ಕೋಟ್‌ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು.ಇದನ್ನು ಕೂಡ ಕ್ಯಾಷ್‌ಟೆಕ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಪತ್ನಿ ಇನ್ನೂ ವಿವಾಹದ ಉಡುಪನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |url=http://www.gq-magazine.co.uk/style/articles/2011-05/05/gq-style-news-prince-william-suit-uniform-royal-wedding-russell-kashket-partners/frock-coat-aston-martin |title=The groom's other outfit |work=[[GQ Magazine]] |accessdate=8 May 2011 |archive-date=11 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511073527/http://www.gq-magazine.co.uk/style/articles/2011-05/05/gq-style-news-prince-william-suit-uniform-royal-wedding-russell-kashket-partners/frock-coat-aston-martin |url-status=dead }}</ref> ಕಾರನ್ನು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅವರಿಗೆ ರಾಣಿಯು ೨೧ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. RAF ವಾಟ್ಟಿಶಾಂಆಯೋಜಿಸಿದ ಸೋಜಿಗದಲ್ಲಿ ಕಾರು ಹಳದಿ RAF ಸೀ ಕಿಂಗ್ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಅದರ ವಿಂಚ್ ಕೇಬಲ್‌ನಿಂದ RAF ಧ್ವಜ ವನ್ನು ಹಾರಿಸಿತು. ಇದು ವಿಲಿಯಂ ಅವರ RAF ಸರ್ಚ್ ಅಂಡ್ ರೆಸ್ಕ್ಯೂ ಫೋರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೈಲಟ್ ಆಗಿ ಪ್ರಸಕ್ತ ಸೇವೆಯ ಗುರುತಾಗಿದೆ.<ref name="Telegraph29Apr2011DriveOut">{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/royal-wedding/8483980/Prince-William-and-Kate-Middleton-drive-out-of-Buckingham-Palace-in-Prince-Charless-Aston-Martin.html|title=Prince William and Kate Middleton drive out of Buckingham Palace in Prince Charles's Aston Martin|date=29 April 2011|work=Daily Telegraph}}</ref> ಸಂಜೆ, ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ದಂಪತಿ ಮತ್ತು ಅವರ ನಿಕಟ ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಖಾಸಗಿ ಭೋಜನಕೂಟ, ಅದರ ಹಿಂದೆಯೇ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಬಕಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿದರು.<ref name="Media Briefing doc 110411-2"/> === ವಿವಾಹದ ಕೇಕ್‌ಗಳು === ವಿವಾಹದ ಕೇಕ್ ಪ್ರಬಲ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಹೂವಿನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ಜೋಸೆಫ್ ಲ್ಯಾಂಬೆತ್ ತಂತ್ರದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಇದು ಎಂಟು ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕ ಹಣ್ಣಿನ ಕೇಕ್ ಆಗಿದ್ದು, ಕ್ರೀಮ್ ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯ ಐಸ್ ಮತ್ತು ೯೦೦ ಸಕ್ಕರೆ ಹಿಟ್ಟಿನ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="Royalcake">{{cite web| url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-1381944/Royal-Wedding-cake-Kate-Middleton-requested-8-tiers-decorated-900-flowers.html|title=The eight-tiered Royal Wedding cake decorated with 900 symbolic sugar-paste flowers on Kate's request| date=29 April 2011| publisher=www.dailymail.co.uk| accessdate=30 April 2011}}</ref> ಲ್ಯಾಂಬೆಥ್ ತಂತ್ರವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಅಲಂಕಾರದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬಾಣಿಸಗರು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಕರು ಅನೇಕ ಕ್ಲಿಸ್ಟ ಕೆನೆ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ೩-Dಸುರುಳಿ ವಿನ್ಯಾಸ, ಎಲೆಗಳು, ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ಇಂದಿಗೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ಆಗಾಗ್ಗೆ ವಿವಾಹ ಕೇಕ್ ವಿನ್ಯಾಸಕರು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಕರು ಬಳಸಿ, ಅಲಂಕೃತ ವಿವಾಹ ಕೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೇಕ್ ವಿನ್ಯಾಸಕ ಫಿಯೋನಾ ಕೈರ್ನ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹದ ಕೇಕ್ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ೨೦೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಮೆಕ್‌ವಿಟಿಸ್ ಬಕಿಂಗ್‌‌ಹ್ಯಾಂ ಅರಮನೆ ಆರತಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಬಿಸ್ಕಿಟ್‌ನಿಂದ ಗ್ರೂಮ್ಸ್ ಕೇಕ್ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಬಿಸ್ಕೆಟ್ ಕೇಕ್ ರಾಜಕುಟುಂಬದ ಪಾಕಸೂತ್ರದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref name="Media Briefing doc 110411-2"/> == ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಚರಣೆ == === ಅಧಿಕೃತ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸರಕು, ನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಚೆಚೀಟಿಗಳು === ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂ ಮತ್ತು ಕೇಟ್ ಮಿಡಲ್‌ಟನ್ ಚೀನಾದ ಅಧಿಕೃತ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ(ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಪ್ಲೇಟುಗಳು, ಕಪ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರೆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು)ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದ್ದರು.ಇವನ್ನು ರಾಯಲ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್‌ಗಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ೨೦೧೦ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಸ್ಮಾರಕ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಮಾರಾಟಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|last=Rayner|first=Gordon|title=Royal wedding: official merchandise goes on sale for first time|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/royal-wedding/8212551/Royal-wedding-official-merchandise-goes-on-sale-for-first-time.html|accessdate=11 January 2011|newspaper=The Telegraph|date=20 Dec 2010}}</ref> ಈ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರದ ಕಿರೀಟಿಕೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದಂಪತಿಯ ಹೆಣೆದ ಮೊದಲಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ "ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಮಿಡಲ್‌ಟೌನ್ ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೧ರ ವಿವಾಹ ಸಮಾರಂಭದ ಆಚರಣೆಗೆ" ಎಂಬ ಮಾತುಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="digital">{{Cite news|last=D'Souza|first=Rebecca|title=Top 4 Prince William and Kate Wedding Memorabilia|url=http://www.manufacturingdigital.com/sectors/consumer-products/top-4-prince-william-and-kate-wedding-memorabilia|accessdate=11 January 2011|newspaper=Manufacturing Digital|date=30 December 2010}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಲಾರ್ಡ್ ಚೇಂಬರ್‌ಲಿನ್ ಕಚೇರಿಯು ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಉದ್ದನೆಯ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಪಾನ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಪ್ಲೇಟುಗಳು, ಬಿಸ್ಕಿಟ್ ಟಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪೋರ್ಸಲಿನ್ ಪಿಲ್ ಪಾಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿತು. ದಾಖಲೆಯು ವಿಲಿಯಂ ಅವರ ಅಧಿಕೃತ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ದಂಪತಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಇಂತಹ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಮೇಲೆ ಬಳಸುವುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯು ಅಧಿಕೃತ ಟೀ ಟವೆಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು. ಅದರೊಂದಿಗೆ ಏಪ್ರನ್, ಟಿ-ಷರ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕುಷನ್‌ಗಳು ಕಡಿಮೆ ಅಭಿರುಚಿಯದೆಂದು ಭಾವಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url = http://www.royal.gov.uk/pdf/Souvenirs/Souvenir%20Guidelines%20royal%20wedding.pdf |title = The engagement and marriage of H.R.H. Prince William of Wales and Miss Catherine Middleton |publisher=The Lord Chamberlain's Office |date = November 2010 |accessdate =22 March 2011}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಟೀ ಟವಲ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|title=The Royal Dryness: Official wedding tea-towels WILL be allowed after Palace U-turn |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-1346099/Royal-wedding-Official-tea-towels-WILL-allowed-Palace-U-turn.html?ito=feeds-newsxml|accessdate=11 January 2011|newspaper=Daily Mail|date=11 January 2011}}</ref> ಸರಕುಗಳ ಮಾರಾಟವು ೪೪ದಶಲಕ್ಷ ಪೌಂಡ್ ಮುಟ್ಟುವುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="digital"/> ವಿಲಿಯಂ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಗುರುತಾಗಿ, ರಾಯಲ್ ಮಿಂಟ್ ಅಧಿಕೃತ ಆಲ್ಡರ್ನಿ ೫ಪೌಂಡ್ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿತು. ಅದು ದಂಪತಿಯನ್ನು ಪಾರ್ಶ್ವನೋಟದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|title=Royal Mint coin design marks Prince William engagement|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-12142281|accessdate=11 January 2011|publisher=BBC website|date=8 January 2011 }}</ref> ರಾಯಲ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಮಿಂಟ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಡೆವ್ಲಿನ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಚಲಾವಣೆಯ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಡೆವ್ಲಿನ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ನಾಣ್ಯಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web| url=http://www.ramint.gov.au/media/press-releases/2011/20110329.cfm| last=Royal Australian Mint| authorlink=Royal Australian Mint| title=Australia's official Royal Engagement Coin| date=29 March 2011| publisher=Australian Government Publishing Service| accessdate=29 March 2011| archive-date=2 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110402061320/http://www.ramint.gov.au/media/press-releases/2011/20110329.cfm| url-status=dead}}</ref> ರಾಯಲ್ ಕೆನಡಿಯನ್ ಮಿಂಟ್ ವಿವಾಹದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾಣ್ಯಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ ಪೋಸ್ಟ್ ಅಂಚೆಚೀಟಿಯೊಂದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಿದ್ದು,<ref>{{Cite news| last=Canadian Press| title=Canadian mint marking royal wedding with collector coins| newspaper=Toronto Star| date=2 March 2011| url=http://www.thestar.com/news/world/royalfamily/royalwedding/article/947234--canadian-mint-marking-royal-wedding-with-collector-coins| accessdate=8 March 2011| postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ಹೌಸ್ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.<ref>{{Cite news| last=Elspeth| first=Lodge| title=Royal wedding gets Canada Post’s stamp of approval| newspaper=National Post| date=5 February 2011| url=http://news.nationalpost.com/2011/02/05/royal-wedding-gets-canada-posts-stamp-of-approval/| accessdate=23 February 2011| postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೧ರಂದು,ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಗಳು ದಂಪತಿಯ ಅಧಿಕೃತ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥದ ಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/uk-12884909 ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್: ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್ ಕ್ರಿಯೇಟ್ಸ್ ಕಮ್ಮೆಮೊರೇಟೀವ್ ಸ್ಟಾಂಪ್ಸ್ ಎಟ್ bbc.co.uk]</ref> === ಪ್ರಸಾರ === [[ಚಿತ್ರ:Royal Wedding.jpg|thumb|right]] ವಿವಾಹವನ್ನು ಟೆಲಿವಿಷನ್, ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಎರಡು ಶತಕೋಟಿ ಜನರು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="WSJ">{{Cite journal| last=Chozick| first=Amy| coauthors=Rohwedder, Cecile| title=The Ultimate Reality Show| journal=The Wall Street Journal| publisher=News Corporation| location=New York| date=18 March 2011| url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703899704576204443433487336.html | issn=0099-9660| accessdate=20 March 2011}}</ref> ITV,<ref>{{cite web| url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/news/schofield-to-cover-royal-wedding-15092647.html| title=Schofield to cover royal wedding| publisher=[[Press Association]]| date=22 February 2011| accessdate=24 February 2011}}</ref> BBC,<ref>{{Cite news| url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2010/12_december/13/edwards.shtml| title=Huw Edwards to anchor BBC coverage of Royal Wedding|publisher=BBC Press Office| date=13 December 2010| accessdate=2 February 2011}}</ref> and CNN ಈ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ BBC, ಸ್ಕೈ ITN ನ ಒಟ್ಟು ಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು.<ref name="WSJ"/> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮ್ಮರ್ ಟೈಮ್‌ಗೆ ಐದರಿಂದ ೯ ಗಂಟೆಗಳು ಹಿಂದಿರುವ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವು ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಬ್ರೇಕ್‌ಫಾಸ್ಟ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ್ದು, ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ಅವು ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು. NBCಯ ''ಟುಡೇ'' ಮುಂಜಾನೆ ೪ರ ಪೂರ್ವ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಆರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು MSNBCಜತೆಯಲ್ಲಿ ITVಸಹಭಾಗಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|title=What channels are showing the royal wedding?|url=http://www.nydailynews.com/lifestyle/2011/04/24/2011-04-24_what_channels_are_showing_the_royal_wedding_specials_reports_and_live_coverage_o.html|date=24 April 2011|accessdate=26 April 2011|first=Alexander|last=Jones|work=New York Daily News|archive-date=29 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429074341/http://www.nydailynews.com/lifestyle/2011/04/24/2011-04-24_what_channels_are_showing_the_royal_wedding_specials_reports_and_live_coverage_o.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://readingeagle.com/article.aspx?id=304219|title=Networks girding for royal wedding coverage|date=20 April 2011|accessdate=26 April 2011|first=David|last=Bauder|agency=Associated Press|publisher=Yahoo! News|archive-date=11 ಜನವರಿ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111013856/http://readingeagle.com/article.aspx?id=304219|url-status=dead}}</ref> ABC BBCಜತೆ ಸಹಭಾಗಿಯಾಯಿತು,<ref>{{cite web|url=http://www.abcnewsone.tv/?q=node/3347 |title=ABC News On-Air Coverage Plans for the Royal Wedding, ABC NewsOne |publisher=Abcnewsone.tv |date=7 April 2011 |accessdate=27 April 2011}}</ref> CBS ಅದರದೇ ಸ್ವಂತ ನೇರ ಲಂಡನ್ ಸಹಾಯಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು<ref>{{cite web|last=Andreeva |first=Nellie |url=http://www.deadline.com/2011/04/katie-couric-to-lead-cbs-royal-wedding-coverage/ |title=Katie Couric to Lead CBS Royal Wedding Coverage |publisher=Deadline.com |date= |accessdate=27 April 2011}}</ref> ಮತ್ತು ಫಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್ ಚಾನೆಲ್ ಅವುಗಳ ಸಹೋದರಿ ಜಾಲ ಸ್ಕೈ ನ್ಯೂಸ್ ಜತೆ ಸಹಭಾಗಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://press.foxnews.com/2011/04/fox-news-channel-presents-live-coverage-of-the-royal-wedding/ |title=Fox News Channel Presents Live Coverage Of The Royal Wedding |publisher=Press.foxnews.com |date= |accessdate=2011-05-02}}</ref> CBC<ref>{{cite news|author=|url=http://www.cbc.ca/news/world/story/2011/04/06/f-royal-wedding-cbc-coverage.html |title=The Royal Wedding on CBC&nbsp;– World&nbsp;– CBC News |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |date=19 April 2011 |accessdate=27 April 2011}}</ref><ref>{{cite news|author=|url=http://www.cbc.ca/news/world/story/2011/04/06/f-royal-wedding-cbc-coverage.html |title=The Royal Wedding on CBC&nbsp;– World&nbsp;–CBC News |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |date=19 April 2011 |accessdate=27 April 2011}}</ref> ಮತ್ತು CTV ನೇರ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದವು.<ref>{{cite web |url=http://www.ctv.ca/CTVNews/Entertainment/20110406/tracey-ullman-wedding-team-110406/ |title=Tracey Ullman joins Bell Media's royal wedding team&nbsp;– CTV News |publisher=Ctv.ca |date=6 April 2011 |accessdate=27 April 2011 |archive-date=21 ಜನವರಿ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121082620/http://www.ctv.ca/CTVNews/Entertainment/20110406/tracey-ullman-wedding-team-110406/ |url-status=dead }}</ref> ಕೇಬಲ್ ಜಾಲಗಳು ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ ಕೂಡ ನೇರ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದವು.<ref>{{cite web|url=http://press.bbcamerica.com/press-release.jsp?id=26745 |title=BBC cable coverage |publisher=BBC America |date=16 March 2011 |accessdate=27 April 2011}}</ref> [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]ದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವನ್ನು ಟೆಲಿವಿಸಾ ಮತ್ತು ಟಿವಿ ಆಜ್‌ಟೆಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಎಲ್ಲ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಮುಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ತಡ ರಾತ್ರಿಯವರೆಗೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದವು. ABC ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಲ್ಲಿ ಪೇ ಟಿವಿ UKTVಜತೆಗೆ BBC ಫೀಡ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಜತೆಗೆ. ಸೆವೆನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್, ನೈನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಮತ್ತು ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಟೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು. ABC ದಿ ಚೇಸರ್ ಜತೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿತು. ಆದರೆ ಈ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ಹೌಸ್ ಆದೇಶದನ್ವಯ BBC ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಚಿತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.smh.com.au/entertainment/tv-and-radio/palace-gags-the-chasers-take-on-royal-wedding-20110427-1dwg0.html |title=Chaser's Royal Wedding Show Cancelled By ABC After Palace Order |work=Sydney Morning Herald |date=27 April 2011 |accessdate=29 April 2011}}</ref> ರಾಜಮನೆತನದ ವಿವಾಹವನ್ನು ರಾಯಲ್ ಚಾನೆಲ್ ಮೂಲಕ ಯುಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೇರ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://youtube-global.blogspot.com/2011/04/royal-wedding-live-on-youtube.html |title=YouTube Blog: The Royal Wedding live on YouTube |publisher=Blogspot.com |date=19 April 2011 |accessdate=29 April 2011}}</ref> ಸರ್ಬಿಯದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವನ್ನು ರೇಡಿಯೊ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಆಫ್ ಸರ್ಬಿಯ ಮತ್ತು B೯೨ ಇನ್ಫೊನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ CCTV ನ್ಯೂಸ್ ಮತ್ತು ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಇನ್ಫೋ ನ್ಯೂಸ್ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿತು. ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವನ್ನು RTP and TVIಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ]] ವಿವಿಧ ಕೇಬಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವನ್ನು ABS-CBN, GMA and TV೫ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಎಲ್ಲ ಮೂರು ಜಾಲಗಳು ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಅವರದೇ ವರದಿಗಾರರನ್ನು ಕಳಿಸಿದ್ದರು. ವಿವಾಹದ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಒಂಟಾರಿಯೊದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ಮಿಡಲ್‌ಟನ್ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ ಅಂದಾಜು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್ ಎಲಿಕ್ಟ್ರಿಸಿಟಿ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಆಪರೇಟರ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ೩೦೦ ಮೆಗಾವಾಟ್ ಕುಸಿತವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು. ಇದು ಜನರು ಉಪಾಹಾರ, ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಟಿವಿ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಬೆಳಗಿನ ದಿನಚರಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite news| last=MacAulay Abdelwahab| first=Alexandra| title=When royal wedding began, Ontario’s electricity use plunged| newspaper=Toronto Star| date=29 April 2011| url=http://www.thestar.com/news/article/982931--when-royal-wedding-began-ontario-s-electricity-use-plunged?bn=1| accessdate=29 April 2011| postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> ರಾಜಮನೆತನದ ದಂಪತಿ ಬಕಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ ಅರಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದಾಗ ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ರಿಡ್ ವಿದ್ಯುತ್‌ಗೆ ಅಪಾರ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಸೇವೆಯ ಬಳಿಕ ವರದಿ ಮಾಡಿತು. ಇದು ಕುದಿಸಿದ ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ಕೆಟಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಮನಾಗಿತ್ತು.<ref name="BBC numbers">{{cite web|title=Royal wedding: In numbers|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-13248642|work=BBC News UK|accessdate=1 May 2011}}</ref> ರಾಜಮನೆತನದ ಮದುವೆಯ ನೇರ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ೨೬.೧ಎಂ(೯೨.೪%)ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಪೂರ್ವದ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಸೂಚಿಸಿವೆ. (UK ಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ)<ref>http://www.digitalspy.co.uk/tv/news/a೩೧೭೨೦೫/೨೬-million-watch-royal-wedding-in-uk.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವನ್ನು RTE One ಮತ್ತು TV೩ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮಾರ್ಟಿ ವೇಲನ್ ಮತ್ತು ಮಾರಿ ಕೆನಡಿ RTEಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗೆ ವೀಕ್ಷಕವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು ಮತ್ತು TV೩ಯು ITVಪ್ರಸಾರದ ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿತು. === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂ ಹೊರಗೆ ಗೌರವಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:4.28.11NickDixonByLuigiNovi3.jpg|thumb|left|ಡೇಬ್ರೇಕ್ಸ್ ನಿಕ್ ಡಿಕ್ಸನ್ 2011 ಏಪ್ರಿಲ್ 28ರಂದು ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹ ಕುರಿತು ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು.]] ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲಾಗ್ ಬಣ್ಣಗಳಾದ ಕೆಂಪು, ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ನೀಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹದ ಗುರುತಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೯ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದಂದು ಬೆಳಗಿಸಲಾಯಿತು. ಇವು ಅಮೆರಿಕದ ಬಣ್ಣಗಳು ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದವು.<ref name="EmpireStateBuilding">{{cite web|url=https://news.yahoo.com/s/afp/20110429/ts_alt_afp/britainroyalsmarriageny/print|title=Empire State Building honors royal wedding|publisher=Yahoo! News|accessdate=29 April 2011|date=29 April 2011|author=Agence France-Presse|archiveurl=https://www.webcitation.org/5yPGp2udU?url=http://news.yahoo.com/s/afp/20110429/ts_alt_afp/britainroyalsmarriageny/print|archivedate=3 ಮೇ 2011|url-status=live}}</ref> ಇದು ೧೨ ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಟ್ಟಡ ರಾಜಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯನಿಗೆ ನೀಡಿದ ಗೌರವದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಮುಂಚಿನ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಫಿಲಿಪ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕವು ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿತ್ತು.<ref name="EmpireStateBuilding"/> ನಯಾಗರ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಬಫೆಲೊನಲ್ಲಿ U.S.ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ ನಡುವೆ ಇರುವ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೀಸ್ ಬ್ರಿಜ್ ಮತ್ತು ಒಂಟಾರಿಯೊದ ಫೋರ್ಟ್ ಎರೀಯನ್ನು ರಾಜಮನೆತನದ ಲಾಂಛನದ ಕೆಂಪು, ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |author=By&nbsp;Associated Press |url=http://www.buffalonews.com/wire-feeds/state/article405857.ece |title=Peace Bridge lighting a nod to royal couple&nbsp;– State Wire |publisher=The Buffalo News |date=7 August 1927 |accessdate=29 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120209053338/http://www.buffalonews.com/wire-feeds/state/article405857.ece |archivedate=9 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012 |url-status=live }}</ref> === ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ === [[ಚಿತ್ರ:Line of police officers -London, England-29April2011.jpg|thumb|ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿ, ಹಿತೈಷಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಮಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಬಕಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ ಅರಮನೆ ಬಾಲ್ಕನಿಯಲ್ಲಿ ನೂತನವಾಗಿ ವಿವಾಹವಾದ ದಂಪತಿಯನ್ನು ನೋಡುವ ತವಕದಲ್ಲಿರುವುದು.]] ೨೦೦೦ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಯಸ್ಕರ ೨೦೧೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ ೩೫ರಷ್ಟು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನರು ಈ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು ಎನ್ನುವುದು ಕಂಡುಬಂತು.<ref name="bbcrefuseniks">{{cite news | url = http://www.bbc.co.uk/news/magazine-13091768 | title = Royal wedding: How might refuseniks spend the day? | last = Kelly | first = Jon |date = 19 April 2011 |work=BBC News | accessdate =19 April 2011 }}</ref> ಅವರ ವರದಿಯಾದ ಯೋಜನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಿಳೆಯರು ಪುರುಷರಿಗಿಂತ (೨೩%) ಎರಡು ಪಟ್ಟು(೪೭%)ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಸಂಭವವಿತ್ತು.<ref name="pollapril11">{{cite news | url = http://today.yougov.co.uk/life/big-day-remember | title = A big day to remember? | last = Ramanuj | first = Seema | last2 = Thompson | first2 = Hannah | date = 12 April 2011 | work = YouGov | accessdate = 19 April 2011 | archive-date = 15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110415005646/http://today.yougov.co.uk/life/big-day-remember | url-status = dead }}</ref> ಸಮಾರಂಭದ ನಂತರದ ಮುಂಚಿನ ಅಂದಾಜುಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂನ ೨೪.೫ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು BBC One ಅಥವಾ ITV೧ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಈ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು ವಿವಾಹ ವಿಧಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಭೂಖಂಡದ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳ ವೀಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ೯೯.೪% ಪಾಲನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-13248199|title=Royal wedding watched by 24.5 million on terrestrial TV|publisher=BBC}}</ref> BBCಯ ನೇರ ರಾಜಮನೆತನದ ವಿವಾಹದ ಜಾಲತಾಣ ೯ ದಶಲಕ್ಷ ಹಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ವಿವಾಹವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಲಂಡನ್‌ನ ೮೫೦ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನಾದ್ಯಂತ ರಾಜಮನೆತನದ ವಿವಾಹದ ಬೀದಿ ಸಂತೋಷಕೂಟಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಸುಮಾರು ೫,೫೦೦ ಅರ್ಜಿಗಳು ಬಂದಿದ್ದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲೊಂದನ್ನು ಡೌನಿಂಗ್ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಡೇವಿಡ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್ ಧರ್ಮದತ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-london-13168742 |title=Royal wedding: London street party applications made |publisher=BBC News |date=22 April 2011 |accessdate=29 April 2011}}</ref> ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ ವಿರೋಧಿ ಅಭಿಯಾನದ ಗುಂಪಾದ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಹಾಲ್‌ಬಾರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ಬೀದಿ ಕೂಟವೊಂದನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://republic.org.uk/What%20we%20do/Republic%20Campaigns/Royal%20wedding/index.php |title=Royal wedding |publisher=Republic |date= |accessdate=2011-05-02 |archive-date=29 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429060930/http://www.republic.org.uk/What%20we%20do/Republic%20Campaigns/Royal%20wedding/index.php |url-status=dead }}</ref> ಈ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಮಡೆನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ತಡೆವಿಧಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite news|last=Pankhurst |first=Nigel |url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-13214984 |title=Making a stand against the royal wedding |publisher=BBC News |date=28 April 2011 |accessdate=29 April 2011}}</ref> ದಂಪತಿ ಜತೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಮತ್ತು ಸಂತೋಷಕೂಟಗಳು ನಡೆದವು. [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲಂಡ್|ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೦೦೦ ಜನರು ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರೀವ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸಂತೋಷಕೂಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ರಾಜದಂಪತಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್ ಉತ್ಸವ ಚೌಕದ ದೊಡ್ಡ ಪರದೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಜನರು ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-13225052|title=Royal wedding: Scots turn out to toast couple's big day|publisher=BBC}}</ref> ವೆಲ್ಷ್ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಆಂಗಲ್‌ಸೇ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂ ಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಪೈಲಟ್ ಆಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ವಿವಾಹದ ನಂತರ ದಂಪತಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಹೂಡಲಿದ್ದರು. ದೊಡ್ಡ ಪರದೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಾಹ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ೨೬೦೦ ಜನರು ಸೇರಿದ್ದರು. ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉಳಿದ ಕಡೆಯೆಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂತೋಷಕೂಟಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಸುಮಾರು ೨೦೦ ಬೀದಿ ಸಂತೋಷಕೂಟಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-13224939|title=Royal wedding: Anglesey leads celebrations across Wales|publisher=BBC}}</ref> == ಟೀಕೆ == ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಯುಕೆ ಅಭಿಯಾನ ಗುಂಪು ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೮೦% ವಿವಾಹದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ICM ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವು ೭೯% ವಿವಾಹದ ಬಗ್ಗೆ “ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಉದಾಸೀನ“ ಅಥವಾ ಅಥವಾ “ಕಡಿಮೆ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ“ ಎಂದು ತೋರಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಮೂರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬರು BBC ವಿವಾಹ ಸಮಾರಂಭದ ಪ್ರಸಾರವು ರಾಜಮನೆತದ ಪರವಾಗಿ ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು ಎನ್ನುವುದು ಬಹಿರಂಗವಾಯಿತು. ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ವಕ್ತಾರ ಗ್ರಾಹಂ ಸ್ಮಿತ್ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವು BBCವಿರುದ್ಧ ನಮ್ಮ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಮನಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಪರ ಸಾಂಸ್ಥಿಕವಾಗಿ ಪಕ್ಷಪಾತ ವಹಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅದು ನಂಬಿದೆ. ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಕುರಿತು ವರದಿ ಮಾಡುವ ಅವರ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾವು ಒತ್ತಡವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತೇವೆ." ಭಾರೀ ಸಾಲ, ವೆಚ್ಚ ಕಡಿತಗಳು ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೆಚ್ಚಳದ ಹೊರೆಯಿಂದ UKಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ತೊಂದರೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ,<ref>ಅಹ್ಮದ್ ಶಾಯಿ, Shai [http://www.cnbc.com/id/42489417/UK_Public_Debt_Is_240_percent_of_GDP_Think_Tank UK ಪಬ್ಲಿಕ್ ಡೆಪ್ಟ್ ಈಸ್ 240 ಪರ್ಸೆಂಟ್ ಆಫ್ GDP: ಥಿಂಕ್ ಟ್ಯಾಂಕ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110411072012/http://www.cnbc.com/id/42489417/UK_Public_Debt_Is_240_percent_of_GDP_Think_Tank |date=11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 }} CNBC (April ೧೧, ೨೦೧೧). ೫-೦೫-೧೧ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>ಸ್ಟಿವಾರ್ಟ್, ಹೆದರ್ [https://www.theguardian.com/business/2011/mar/16/unemployment-rises-to-two-and-a-half-million UK ಅನ್‌ಎಂಪ್ಲಾಯ್‌ಮೆಟ್ ರೈಸಸ್ ಟು 2.53 ಮಿಲಿಯನ್] guardian.co.uk (ಮಾರ್ಚ್ ೧೬, ೨೦೧೧). ೫-೧೫-೧೧ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ವಿವಾಹದ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವಿಗೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪೌಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ತೆರಿಗೆದಾರರು ಪಾವತಿ ಮಾಡುವ ಕಟ್ಟುಪಾಡು ವಿಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಕಟು ಟೀಕೆ ಮತ್ತು ಅಪನಂಬಿಕೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.<ref>ವರ್ತ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ [http://marketplace.publicradio.org/display/web/2011/04/22/am-royal-weddings-expense-questioned-by-british-taxpayers/ ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್'ಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆನ್ಸ್ ಕ್ವಶ್ಚನ್ಡ್ ಬೈ ಬ್ರಿಟೀಶ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್‌ಪೇಯರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120711015331/http://marketplace.publicradio.org/display/web/2011/04/22/am-royal-weddings-expense-questioned-by-british-taxpayers/ |date=11 ಜುಲೈ 2012 }} ಅಮೆರಿಕನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಮೀಡಿಯ (ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೨, ೨೦೧೧). ೫-೧೫-೧೧ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/news/uk-11771915 ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್: ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಅರ್ಜ್ ವಿಂಡ್ಸರ್ಸ್ ಟು ಫಂಡ್ ಸರ್ಮನಿ] BBC (ನವೆಂಬರ್ ೧೬, ೨೦೧೧). ೫-೧೫-೧೧ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>ಮಾಸ್ಕೊ, ಡೇವ್ [http://www.huliq.com/10282/royal-wedding-costing-british-people-millions-time-recession-unemployment ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೀಪಲ್ ಮಿಲಿಯನ್ಸ್ ಇನ್ ಎ ಟೈಮ್ ಆಫ್ ರಿಸೆಷನ್, ಅನ್‌ಎಂಪ್ಲಾಯ್‌ಮೆಂಟ್] Huliq.com (ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೮, ೨೦೧೧). ೫-೧೫-೧೧ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>[http://www.thedailyshow.com/watch/thu-april-28-2011/royal-wedding-excitement-in-london ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಎಕ್ಸೈಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಲಂಡನ್] ''ದಿ ಡೇಲಿ ಶೋ'' (ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೮, ೨೦೧೧). ೫-೧೫-೧೧ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮಾಜಿ MI೫ಗುಪ್ತಚರ ಅಧಿಕಾರಿ ಆನ್ನಿ ಮ್ಯಾಕನ್ ಉತ್ತಮ ಭಾವನೆಯ ಅಂಶದ ನಡುವೆಯೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಕಹಿಭಾವನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು. ವಿವಾಹವು UKಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ೩೦ ಶತಕೋಟಿ ಪೌಂಡ್ ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತೆಂದು ಉದ್ಯಮ ವಲಯ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿ ಗಮನಸೆಳೆದರು.<ref>[http://rt.com/news/wedding-economy-arrest-police/ ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಕಾಸ್ಟ್ 30 ಬಿಲಿಯನ್ ಪೌಂಡ್ಸ್ ಟು ದಿ ಯುಕೆ ಎಕಾನಮಿ –ಫಾರ್ಮರ್ MI5ಆಫೀಸರ್] RT (ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೯, ೨೦೧೧). ೫-೧೫-೧೧ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>[http://www.independentaustralia.net/2011/republic/the-extravagant-hypocrisy-of-the-royal-wedding-in-impoverished-britain/ ದಿ ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾವೇಗೆಂಟ್ ಹಿಪೋಕ್ರಸಿ ಆಫ್ ಎ ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಇನ್ ಬ್ರೋಕ್ ಬ್ರಿಟನ್]{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ(ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೧). ೫-೧೫-೧೧ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=CWcEiabGn7w&amp;feature=player_embedded ] RT. ೫-೧೫-೧೧ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ತೆರಿಗೆದಾರರ ಸಂಘ, ತೆರಿಗೆದಾರರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಅಭಿಯಾನ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎಮ್ಮಾ ಬೂನ್ ವಿವಾಹದ ಐಷಾರಾಮಿ ವೆಚ್ಚದ ಬಗ್ಗೆ ಜುಗುಪ್ಸೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಇದು ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರ ಆಚರಿಸಬೇಕಾದ ವಿದ್ಯಮಾನ ಎನ್ನುವುದು ಸರಿ, ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆದಾರರಿಗೆ ರಾಜನು ಪಾವತಿ ಮಾಡಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ಹಣದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೀಡಬಾರದು" ವಿವಾಹದ ಬಗ್ಗೆ ತೆರಿಗೆದಾರರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕುರಿತು ಗ್ರಾಹಂ ಸ್ಮಿತ್ ಕೂಡ ಮಾತನಾಡಿದರು: :“ಕಡಿಮೆ ಹಣವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡುವಂತೆ ಜನರಿಗೆ ಹೇಳಿದರೆ, ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ನಿರುದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿಸಿದರೆ, ಜನಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳ ಪಾವತಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿತ ಮಾಡಿದರೆ, ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪೆನ್ನಿಯನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು ಕೂಡ ಜುಗುಪ್ಸೆ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ“<ref>ಅಗ್ರವಾಲ್, ಮುಡಿಟ್ [http://voteupindia.com/royal-wedding-critics-urge-windsors-to-fund-ceremony/ ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್: ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಅರ್ಜ್ ವಿಂಡ್ಸರ್ಸ್ ಟು ಫಂಡ್ ಸರಮನಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313185512/http://voteupindia.com/royal-wedding-critics-urge-windsors-to-fund-ceremony/ |date=13 ಮಾರ್ಚ್ 2012 }} VoteUpIndia.com (ನವೆಂಬರ್ ೧೬, ೨೦೧೦). ೫-೧೫-೧೧ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಬಂಧನಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಟೀಕೆ ಕೇಳಿಬಂತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಿ ಲವ್ ಪೊಲೀಸ್ ಶಾಂತಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಗುಂಪಿನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಚಾರ್ಲಿ ವೈಟ್ಚ್ ಅವರನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಶಾಂತಿಗೆ ಸಂಚು ರೂಪಿಸಿದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೮ರಂದು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ದಿನದ ೯೯ನೇ ಬಂಧನವಾದ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಪೊಲೀಸರು ಅವರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮದ ಬಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಫೋನ್ ಕರೆ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕೂಡ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ವೈಟ್ಚ್ ಅವರನ್ನು ೨೪ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಮೀನಿನ ಮೇಲೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.sovereignindependent.com/?p=19581 ಚಾರ್ಲಿ ವೇಟ್ಚ್ : ವಿ ಆರ್ ಆಲ್ ಪೆಲೆಸ್ಟೀನಿಯನ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಫೇಸ್ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯೂ ವರ್ಲ್ಡ್ ಆರ್ಡರ್] ''ದಿ ಸೋವರೀನ್ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್'' (ಮೇ ೫, ೨೦೧೧). ೫-೧೫-೧೧ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> == ಪೊಲೀಸ್ ಬಂದೋಬಸ್ತು == ವಿವಾಹವು ಹಿಂಸಾಚಾರ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡಿಯ ಬೆದರಿಕೆಗಳಿಗೆ ವಸ್ತುವಾಯಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ MI೫ಸೇರಿದಂತೆ ಭದ್ರತಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, "ಭಿನ್ನಮತೀಯ ಐರಿಷ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಗುಂಪುಗಳು" ಸಂಭವನೀಯ ಬೆದರಿಕೆಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಿತು.<ref>{{citenews| url=http://www.skynews.com.au/topstories/article.aspx?id=580520| publisher=Sky News Australia| date=22 February 2011| title=Royal wedding may be terror cell target| accessdate=8 April 2011| archive-date=8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20111208045822/http://www.skynews.com.au/topstories/article.aspx?id=580520| url-status=dead}}</ref> ಮುಸ್ಲಿಮ್ಸ್ ಎಗೇನ್ಸ್ಟ್ ಕ್ರುಸೇಡ್ಸ್ ಗುಂಪು ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ ಬಲವಂತದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ರಾಜಕುಟುಂಬವನ್ನು [[ಅಲ್ಲಾಹ|ಅಲ್ಲಾ]] ಮತ್ತು ಅವನ ದೂತನಿಗೆ ಶತ್ರುಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಿತು.<ref>{{citenews|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-1372291/Muslim-Anjem-Choudary-warns-Royal-wedding-terror-attack-highly-likely.html|work= Mail Online|title=Militant Muslim warns Royal wedding terror attack is 'highly likely'|date=1 April 2011|accessdate=8 April 2011}}</ref> ಅವರ ಯೋಜಿತ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಅವರು ನಂತರ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://news.scotsman.com/uk/Muslim-protesters-agree-to-stay.6758995.jp |title=Muslim protesters agree to stay away over attack fears|work= Scotsman.com News |date=28 April 2011 |accessdate=29 April 2011}}</ref> === ಭದ್ರತಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಧನಗಳು === ಮಾರ್ಚ್ ಫಾರ್ ದಿ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಕುರಿತ TUC ರಾಲಿಯಲ್ಲಿ ೬೦ ಜನರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ವಿವಾಹದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಲಂಡನ್ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಜಾಮೀನು ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/royal-wedding/8469617/Royal-wedding-Anarchists-planning-to-mar-Prince-William-and-Kate-Middletons-happy-day.html |title=Royal wedding: Anarchists planning to mar Prince William and Kate Middleton's happy day |work=The Telegraph |date=23 April 2011 |accessdate=27 April 2011}}</ref> ೨೦೧೧ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೮ರಂದು, ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಕ್ರಿಸ್ ನೈಟ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಯಾರ್ಡ್ ಪೊಲೀಸರು ಬಂಧಿಸಿದರು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೆಡುಕು ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗೆ ಸಂಚು ಮಾಡಿದ ಅನುಮಾನದ ಮೇಲೆ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮೂವರು ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಕೇಂದ್ರ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಶಿರಚ್ಛೇದ ಯಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಂಡ್ರಿವ್ ಅವರ ಅಣಕು ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ಶಿರಚ್ಛೇದ ಯಂತ್ರವು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಬ್ಲೇಡ್ ಕೊರತೆಯಿತ್ತು.<ref>[https://www.theguardian.com/uk/2011/apr/28/royal-wedding-protest-three-arrested "ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟ್ ಥ್ರೀ ಅರೆಸ್ಟೆಡ್"] ''guardian.co.uk'', ೨೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೧; ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೧</ref><ref>{{cite web |last=Balter |first=Michael |title=Anti-Royal Anthropologists Arrested for Planned Protest |url=http://news.sciencemag.org/scienceinsider/2011/04/anti-royal-anthropologists-arrested.html?ref=ra |date=29 April 2011 |accessdate=30 April 2011 |archive-date=1 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501162643/http://news.sciencemag.org/scienceinsider/2011/04/anti-royal-anthropologists-arrested.html?ref=ra |url-status=dead }}</ref> ವಿವಾಹದ ದಿನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪೊಲೀಸ್ ಸೇವೆಯು ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಶೋಧಿಸುವ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಐವತ್ತೇಳು ಜನರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರು ಅರಾಜಕತಾವಾದಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದು, ಇವರನ್ನು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವಿರೋಧಿ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾಂಬಿ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದ ಮೂವರು ಸೇರಿ ಐದು ಜನರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಸ್ಟಾರ್‌ಬಕ್ಸ್ ಶಾಖೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಶಾಂತಿ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗೆ ಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆಂಬ ಅನುಮಾನದ ಮೇಲೆ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಸೋಹೊ ಚೌಕದಲ್ಲಿನ ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಡುಪಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಪೊಲೀಸರು ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನನ್ನು ಹಿಡಿದು ಬಂಧಿಸಿದರು. ಅವನು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು ಎಂದು ಮುಖ್ಯ ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಜಾನ್ ಡೇಲ್ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|author=Robert Booth, Sandra Laville and Shiv Malik |url=https://www.theguardian.com/uk/2011/apr/29/royal-wedding-police-criticised-protesters |title=Royal wedding: police criticised for pre-emptive strikes against protesters &#124; UK news |publisher=The Guardian |date= |accessdate=2011-05-02}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-13240683|title=Royal wedding: Police arrest 57 around security zone|publisher=BBC News}}</ref> ಒಟ್ಟಾರೆ ಭದ್ರತಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ವಿಸ್ಮಯಕರ ಯಶಸ್ಸು ಎಂದು ಪೊಲೀಸರು ವರ್ಣಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-13240683|title=Royal wedding: Police arrest 55 around security zone|publisher=BBC}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/uk/2011/may/01/wedding-activists-rounded-up-police|title=Not the royal wedding activists say they were held by police to avert protests|author=Shiv Malik|publisher=Guardian}}</ref> ಗ್ಲಾಸ್ಗೊನ ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಗ್ರೋವ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಅನಧಿಕೃತ ಬೀದಿ ಸಂತೋಷಕೂಟದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಜನರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಟ್ರಾತ್‌ಕ್ಲೈಡ್ ಪೊಲೀಸರ ಪ್ರಕಾರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಾನೋನ್ಮಮತ್ತರಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂತು.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-glasgow-west-13241657|title=Kelvingrove Park: trouble at unofficial street party|publisher=BBC}}</ref> ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಗ್ರೋವ್ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದ ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯಾನ್ ಕ್ಯಾಬ್‌ವೊಂದಕ್ಕೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದಿದ್ದರಿಂದ ಮೇ ೧೯ರಂದು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಚಾಲಕನೊಬ್ಬ ಮೃತಪಟ್ಟ.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-glasgow-west-13362850|title=Taxi driver dies after police van crash near park party|publisher=BBC}}</ref> == ಮಧುಚಂದ್ರ == ಅವರ ವಿವಾಹದ ಮರುದಿನವೇ ದಂಪತಿ ಮಧುಚಂದ್ರಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆಂಬ ವರದಿಗಳ ನಡುವೆಯೂ <ref name="SecretHoneymoon">{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/royal-wedding/8460103/Royal-wedding-Prince-William-organises-secret-honeymoon.html|author=Roberts, Laura|title = Royal wedding: Prince William organises secret honeymoon|publisher=The Telegraph|date=19 April 2011|accessdate=11 May 2011}}</ref><ref name="HelloHoneymoon">{{cite news|title=Royal wedding: Kate gears up for a honeymoon in the sun|url=http://royalweddings.hellomagazine.com/prince-william-and-kate-middleton/20110420621/prince-william-kate-middleton-honeymoon-destination/|accessdate=12 May 2011|newspaper=Hello! Magazine|date=20 April 2011|archive-date=26 ಆಗಸ್ಟ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110826101306/http://royalweddings.hellomagazine.com/prince-william-and-kate-middleton/20110420621/prince-william-kate-middleton-honeymoon-destination/|url-status=dead}}</ref> ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂ ತಕ್ಷಣವೇ ತಮ್ಮ ಶೋಧ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಪೈಲಟ್ ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು ಮತ್ತು ದಂಪತಿ ವಿವಾಹದ ನಂತರ ೧೦ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ತೆರಳಲಿಲ್ಲ.<ref name="TelegraphSeychelles">{{cite news|last=Gammell|first=Caroline|title=Prince William and Kate Middleton start honeymoon on Seychelles private island|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/royal-wedding/8504395/Prince-William-and-Kate-Middleton-start-honeymoon-on-Seychelles-private-island.html|accessdate=11 May 2011|newspaper=The Telegraph|date=10 May 2011}}</ref> ಮಧುಚಂದ್ರದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗೌಪ್ಯವಾಗಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಕ್ಯಾಥರಿನ್‌ಗೆ ಕೂಡ ತಾವು ಎಲ್ಲಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆಂಬುದು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="SecretHoneymoon"/><ref name="HelloHoneymoon"/> ಯಾವುದಾದರೂ ಬೆಚ್ಚಗಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತೆರಳಲು ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಬಯಸಿದ್ದಾರೆಂಬ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಿಂದ<ref name="SecretHoneymoon"/> ಮತ್ತು ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಹವಾಮಾನದ ಬಟ್ಟೆ ಖರೀದಿಸುವ ಅವರ ಹಾಜರಿಗಳಿಂದ ಊಹಾಪೋಹವು ಹರಡಿತು.<ref name="HelloHoneymoon"/> ದಂಪತಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ]], ಜೋರ್ಡಾನ್ ಮತ್ತು [[ಕೀನ್ಯಾ|ಕೀನ್ಯ]] ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತೆರಳಬಹುದೆಂದು ಮಾಧ್ಯಮ ಊಹಾಪೋಹ ಮಾಡಿದ್ದರೂ,<ref name="SecretHoneymoon"/> ದಂಪತಿಯು [[ಸೆಶೆಲ್ಸ್|ಸೈಚೆಲ್ಲೇಸ್]] ಖಾಸಗಿ ದ್ವೀಪದ ಏಕಾಂತ ವಿಲ್ಲಾದಲ್ಲಿ ೧೦ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಮಧುಚಂದ್ರಕ್ಕೆ ತೆರಳಲು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.<ref name="TelegraphSeychelles"/> ವಿಲಿಯಂ ಅವರ RAFಕರ್ತವ್ಯಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ದಂಪತಿಯ ಅಧಿಕೃತ [[ಕೆನಡಾ]] ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ]]ದ ನಿಗದಿತ ಪ್ರವಾಸಗಳಿಂದ ಮಧುಚಂದ್ರದ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="TelegraphSeychelles"/><ref name="USCanadaTour">{{cite web |url = http://www.bbc.co.uk/news/uk-13291219 |title = Royal newly-weds to visit US after Canada tour |date = 5 May 2011 |publisher=BBC News |accessdate =9 May 2011}}</ref> {{clear}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌‌ == {{Reflist|30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌‌ == {{Portal|Monarchy}} {{Commons category|Wedding of Prince William of Wales and Kate Middleton}} * [http://www.officialroyalwedding2011.org/ ದಿ ಅಫೀಷಿಯಲ್ ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ 2011 ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಫಾರ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂ ಎಂಡ್ ಕೇಟ್ ಮಿಡಲ್‌ಟನ್] ** [http://www.officialroyalwedding2011.org/blog/2011/April/28/Royal-Wedding-update--Official-programme--including-Order-of-Service--available-online-1 ಅಫೀಷಿಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ&nbsp;– ಅವೈಲೇಬಲ್ ಇನ್ PDF, iBook, ಆರ್ ಫ್ಲಾಷ್ ವರ್ಷನ್ಸ್] * [https://www.youtube.com/watch?v=schQZY3QjCw ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಕವರೇಜ್ ಆಫ್ ದಿ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಲಿಯಂ ಎಂಡ್ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಮಿಡಲ್‌ಟನ್] ಆನ್ [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌|YouTube]] * [http://www.direct.gov.uk/RoyalWedding ದಿ UK ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20110405153051/http://www.met.police.uk/royal_wedding/index.html ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್ ಫ್ರಂ ದಿ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪೊಲೀಸ್] * [http://www.royalparks.gov.uk/royalwedding ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್ ಫ್ರಂ ದಿ ರಾಯಲ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110415092657/http://www.royalparks.gov.uk/royalwedding |date=15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 }} * [http://www.visitlondon.com/attractions/culture/royal-wedding ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಇನ್‌ಫರ್ಮೇಷನ್ ಫ್ರಂ ವಿಸಿಟ್ ಲಂಡನ್] * [http://www.life.com/gallery/59921/kate-and-william-after-the-wedding#index/0 ಕೇಟ್ ಎಂಡ್ ವಿಲಿಯಂ: ಆಫ್ಟರ್ ದಿ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110503175532/http://www.life.com/gallery/59921/kate-and-william-after-the-wedding#index/0 |date=3 ಮೇ 2011 }} - ''ಲೈಫ್ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್'' ಸ್ಲೈಡ್ ಷೋ * ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರ: [http://www.bbc.co.uk/news/uk-11767495 BBC], [https://www.theguardian.com/uk/royal-wedding ಗಾರ್ಡಿಯನ್], [http://www.itn.co.uk/royal-wedding/ ITN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430023729/http://www.itn.co.uk/royal-wedding/ |date=30 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 }}, [http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/royal-wedding/ ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625140359/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/royal-wedding/ |date=25 ಜೂನ್ 2011 }}, [http://royalinsight.net/ ರಾಯಲ್ ಇನ್‌ಸೈಟ್] * ವಿದೇಶಿ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರ: [http://edition.cnn.com/SPECIALS/2011/royal.wedding/ CNN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615080619/http://edition.cnn.com/SPECIALS/2011/royal.wedding/ |date=15 ಜೂನ್ 2011 }} (ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್), [http://shows.ctv.ca/RoyalWedding.aspx CTV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110506060646/http://shows.ctv.ca/RoyalWedding.aspx |date=6 ಮೇ 2011 }} (ಕೆನಡಾ) * [http://www.boston.com/bigpicture/2011/04/ramping_up_to_the_royal_weddin.html "ರಾಂಪಿಂಗ್ ಅಪ್ ಟು ದಿ ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್"] ದಿ ಬಿಗ್ ಪಿಕ್ಚರ್ ''ದಿ ಬಾಸ್ಟನ್ ಗ್ಲೋಬ್''. ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೭, ೨೦೧೧ * [http://www.boston.com/bigpicture/2011/04/the_royal_wedding.html "ದಿ ರಾಯಲ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್"] ದಿ ಬಿಗ್ ಪಿಕ್ಚರ್ ''ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಗ್ಲೋಬ್''. ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೯, ೨೦೧೧ {{Prince William, Duke of Cambridge}} {{British Royal Weddings}} {{DEFAULTSORT:Wedding Of Prince William, Duke of Cambridge, and Catherine Middleton}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ 2011]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂನಲ್ಲಿ 2011]] [[ವರ್ಗ:ಹೌಸ್ ಆಫ್ ವಿಂಡ್ಸರ್]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹ, ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಭಾಗಿತ್ವಗಳು.]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಮನೆತನದ ವಿವಾಹಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಾಹಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] [[simple:Prince William, Duke of Cambridge#Marriage to Kate Middleton]] q17if5951c40415i5sg31ijt5ne5wdm 0 53386 1373405 1367981 2026-05-14T21:02:07Z Kamath 06 99412 1373405 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} ಸೊನ್ನೆಯ ಮಹತ್ವ ತಿಳಿಯದವರಾರು? ಸೊನ್ನೆ ಒಂದೇ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮ. ಆದರೆ, ಅದು ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಎಡಕ್ಕೆ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗಿದಂತೆ ಅದರ ಮೌಲ್ಯ ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಏರಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಕುತೂಹಲಕರ ಸಂಗತಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲವೆ? ಇದರ ಅನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು ಯಾರು ನಡೆಸಿದರು? ರೂಪಿಸಿದರು? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನೆತ್ತಿ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ ಕೆದಕಿದರೆ ನಮಗೆಲ್ಲಾ ಸಂತೋಷ ತರಬಲ್ಲ ಉತ್ತರ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅದು, ಸೊನ್ನೆಯ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಭಾರತೀಯರು ಕಾರಣರೆಂಬುದು! ರೇಖಾಗಣಿತದ ಅಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜ್ಞಾನವೃದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೧೦೦೦ದಲ್ಲೇ ಅಂಕಗಣಿತ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯರ ಅಂಕಗಣಿತದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಕೊಡುಗೆ ಎಂದರೆ ಸೊನ್ನೆಯನ್ನು ಒಂದು ಅಂಕೆಯನ್ನಾಗಿ ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದು. ಇದು ಒಟ್ಟಾರೆ ದಶಮಾನ ಪದ್ಧತಿಯ ಬಹು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಸುಲಭ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು. ಸೊನ್ನೆಗೆ ಬಂದ ಮಹತ್ವ ಭಾರತದ ಈ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಗಣಿತದ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದವರು ಅರಬ್ಬರು. ಅರಬ್ಬರ ಮೂಲಕ ದಶಮಾನ ಪದ್ಧತಿಯು ಯುರೋಪ್ ಅನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು. ಅರಬ್ಬರ ಗಣಿತವು ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರ ಚಿಂತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಒಂದು... ಎರಡು... ಮೂರು... ಎಂದು ಎಣಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೂಡಲೇ ಸೊನ್ನೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ನಾಗರಿಕತೆಗಳಲ್ಲೂ ಇದೇ ಸತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಬೆಲೆಯಿಲ್ಲದ ಯಾವುದೇ ಅಂಕೆಯ ಆಂತರಿಕ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಸೊನ್ನೆಯು ತನ್ನ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹಿಂಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತ್ತು. ಅಂಕೆಗಳ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಅವುಗಳ ಸಾಂಖಿತ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬೆಲೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತ ಮಾಡುವಾಗ ಜನರು ತಟಸ್ಥ ಸ್ಥಾನದ ಸೂಚಕವನ್ನು ಹುಡುಕಿದರು ಮತ್ತು ಆ ಸೂಚಕವನ್ನೇ ಸೊನ್ನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಯಾವ ಸೊನ್ನೆಗೆ ಬೆಲೆ ಇಲ್ಲವೊ ಆ ಸೊನ್ನೆಯೇ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿ ಪರಿಣಿಸಲ್ಟಟ್ಟಿತು. ಸೊನ್ನೆಯೇ ಶೂನ್ಯದ ಸಂಕೇತ! ಸೊನ್ನೆ - ೦ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಬಹಳ ಕಾಲದವರೆಗೆ ತಾನೇ ತಾನಾಗಿ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಸುಸ್ಪಷ್ಟ ಸಂಗತಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮೂಲತ‍ಃ ಅಲ್ಪವಿರಾಮದ ಹಾಗೆ ಅದೊಂದು ಬರಿದಾದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಯಾವುದೆ ಬೆಲೆಯಿಲ್ಲದ ಒಂದು ವಾಚನ ಉಪಕರಣವಾಗಿತ್ತು. ಗಣಿತದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಹೊಸ ಮಜಲನ್ನು ತಲುಪಲು ಸೊನ್ನೆಯು ೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆದರೆ,ಸೊನ್ನೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ೭೦೧ ಎಂಬುದನ್ನು ಬರೆಯಲು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿತ್ತು! ಆ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಗ್ರೀಕರು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರು ಸ್ಥಳ ಮೌಲ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂದರೆ, ಸಾಂಖಿತ ಬರವಣಿಗೆಯ ಪದ್ಧತಿಯು ಒಂದು ಅಂಕೆಯ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಅದರ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ವ್ಯಕ್ತ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ೭೮೧ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೇ ಗಮನಿಸಿ. ೭ ಎಂಬ ಅಂಕೆಯು ನೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ೮ ಎಂಬ ಅಂಕೆಯು ೧೦ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧ ಎಂಬ ಅಂಕೆಯು ಏಕ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಮಾಯಾ ಪ್ರಧೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಗಣಿತ ಪದ್ದತಿಗಳು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟವು. ಇವರು ಕೂಡ ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕ ಮತ್ತು ‍ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಸ್ಥಾನಬೆಲೆಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರ ಹಾಗೆ ಅವರಿಗೆ ಸೊನ್ನೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಜಾಗೃತಿ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರು ಸೊನ್ನೆಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೇರೆ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಮಾಯಾಗಳು ಗ್ಲೈಫ್ ಎಂಬ ಚಿತ್ರ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಆದರೆ, ಎರಡು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಉದ್ದಗಲಗಳಿಲ್ಲವೂ, ಪರಿಣಾಮವಿಲ್ಲವೊ ಅಂತಹವುಗಳಿಗೆ ಸೊನ್ನೆಯೇ ಸಂಕೇತವಾಯಿತು. ಸೊನ್ನೆಯಿಂದ ಗಣಿತಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮ! ಚಕ್ರವತಿ‍ ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರನು ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರ ಚಿಂತೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವ ನಾಡುಗಳ ಮುಂದೆ ಹರಡಿದನು. ಆ ಕಾಲದ ಸಂಧರ್ಭ ಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಸೊನ್ನೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೇ ಅಂಕಗಣಿತ, ರೇಖಾಗಣಿತ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಬೀಜಗಣಿತದಲ್ಲಿ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೫೦೦ರಲ್ಲಿಯೇ ದಶಮಾಂಶ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದ್ದರು. ೯ ಅಂಕೆಗಳಿಂದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ಭಾರತೀಯರು ಈ ಅಂಕೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸೊನ್ನೆಗೆ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೮೭೬ರಲ್ಲಿಯೇ ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ನ ದೇವಾಲಯಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೊನ್ನೆಯ ಸಂಕೇತ ೦ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು! ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಸೊನ್ನೆಯನ್ನು ಶೂನ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅರೆಬಿಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸೊನ್ನೆಗೆ ಅಸ್ ಸಿಫರ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇವೆರಡೂ ಪದದ ಅಥ ವು ಖಾಲಿ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ತದನಂತರ ಇಟಲಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸೊನ್ನೆಯನ್ನು ಜವೇರೊ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಇದೇ ಪದವೇ ಜೀರೋ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಗಣಿತಕ್ಕೆ ಮಹತ್ತರ ತಿರುವು ಕೊಟ್ಟ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಸೊನ್ನೆ! ಪೈ ನ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಪೈ ಎಂಬ ಸಂಕೇತವು ಪುರಾತನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಗಣಿತ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಗಣಿತಜ್ಞರ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ ಪೈ ಎಂದರೆ ಒಂದು ವೃತ್ತದ ಪರದಿಗೂ, ವ್ಯಾಸಕ್ಕೂ ಇರುವ ಪ್ರಮಾಣ ಸೂಚಕ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು. ಇದೊಂದು ಅವಿಭಾಜಕ ಸ್ಥಿರಾಂಕವಾಗಿತ್ತು.ಇದಕ್ಕೆ ನಿಖರವಾದ ಮೌಲ್ಯ ನಿಧ ರಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ದಶಾಂಶ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನಂತರ ಇದ್ದ ಅನಂತದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದಾದ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಎಲ್ಲರ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಗಣಿತಜ್ಞರ ಆಕಷ ಣೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದ ಪೈನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಅನೇಕರು ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಈ ಸಂಕೇತವು ನಿಗೂಢವಾದುದೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ಹಲವು ಮೇಧಾವಿಗಳ ಪ್ರಯತ್ನ ಫಲವಾಗಿ ಪೈ ನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಯಿತು. ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಗಣಿತಜ್ಞರು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಬೆನ್ನು ಹತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರು ತಾನೇ ಮೊದಲು ಪೈ ನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದು ಎಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೇಂಬ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆದಿತ್ತು. ಪೈ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಗ್ರೀಕ್ ನ ಸಂಕೇತಾಕ್ಷರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಆಕಿ‍ಮಿಡೀಸನ್ ಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಉತ್ತರ ೩''/೧೦ /೭೦ ಮತ್ತು ೩''/೧೧/೭೧ ಆಗಿತ್ತು. ಇದೇ ಉತ್ತರವೇ ಎರಡು ದಶಮಾನ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಪೈ ನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ನಿಖರಗೊಳಿಸಿತು. ಆ ಉತ್ತರವೇ ೩.೧೪ ಆಗಿತ್ತು! {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} ejh8bc3zyxdizu7yk3h9fyr4odxlcew 0 63344 1373400 1352370 2026-05-14T19:39:06Z Kamath 06 99412 1373400 wikitext text/x-wiki {{ಧಾಟಿ}} ಕಣ್ಣುಗಳು ನಮ್ಮ ದೇಹದ ಪ್ರಮುಖ ಅ೦ಗಗಳಾಗಿವೆ. ಜೀವಿಯು ತನ್ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರದ ಜೊತೆಗೆ ಸ೦ಪರ್ಕವನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಕಣ್ಣು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನ. [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು ತ೦ತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾವು ಎಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರೂ ಮಾನವನ ಅ೦ಗಾ೦ಶವನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಸಫಲರಾಗಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಕಣ್ಣಿನ೦ತಹ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಅ೦ಗವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸತ್ತನಂತರ ಸುಟ್ಟು ಅಥವಾ ಹೂಳಿ ನಾಶಮಾಡುವ ಬದಲಿಗೆ ದಾನಮಾಡಿದರೆ ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಉಪಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾವು ತೀರಿದ ನಂತರ ನಮ್ಮ ದೇಹ ಅಳಿದರೂ ಅ೦ಧರ ಬಾಳಿಗೆ ಬೆಳಕಾಗುವ ಮೂಲಕ ನಾವು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುವುದು ಸಾದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡದ ಖ್ಯಾತ ನಟರಾದ ಡಾ: [[ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್|ರಾಜಕುಮಾರ್]] ರವರು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ ದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಗ೦ಡು-ಹೆಣ್ಣು, ರೋಗಿ-ಆರೋಗ್ಯವ೦ತ, ದೊಡ್ಡವರು- ಚಿಕ್ಕವರು ಎ೦ಬ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲ ವಯೋಮಾನದ ಜನರೂ ತಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ದಾನಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾರಣದಿ೦ದಾಗಿ [[ರಕ್ತ ದಾನ|ರಕ್ತದಾನ]] ಹಾಗೂ ನೇತ್ರದಾನವನ್ನು ನಾವು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಬೇಕು. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} pk64f1qmj75sghw0fv4mo1cccqjjory 0 71907 1373403 1355515 2026-05-14T20:29:31Z ~2026-29232-92 99413 1373403 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer | name = ಬಿ. ಎ. ವಿವೇಕ ರೈ | image = Vivek Rai 1.jpg | imagesize = | caption = | pseudonym = | birth_date = 8 ದಶಂಬರ 1946 | birth_place = ಅಗ್ರಾಳ,ಪುಣಚಾ ಗ್ರಾಮ, [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | occupation = ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ, [[ಎಸ್.ವಿ.ಪಿ.ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ]], ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ(ನಿವೃತ್ತ), ಕುಲಪತಿ, [[ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], ಹಂಪಿ; ಕುಲಪತಿ, [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], ಮೈಸೂರು | period = | genre = ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಜಾನಪದ | subject = ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ, ತುಳುವ ಅಧ್ಯಯನ, ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನ. ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ | movement = | debut_works = }} '''ಡಾ. ಬಿ. ಎ. ವಿವೇಕ ರೈ''' ಇವರು ಕನ್ನಡದ ಹಿರಿಯ ಸಂಶೋಧಕರು,ವಿಮರ್ಶಕರು, ಅನುವಾದಕರು, ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸರು,ನಿವೃತ್ತ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತ ಕುಲಪತಿಗಳು.<ref>cite web |last1=Bureau |first1=The Hindu |title=Scholar B.A. Vivek Rai urges govt. to save Kannada schools in coastal belt |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/scholar-ba-vivek-rai-urges-govt-to-save-kannada-schools-in-coastal-belt/article68849065.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=10 November 2024</ref> ಇವರು ಕಳೆದ 55 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ, ಅಧ್ಯಾಪನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳುವಿನ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ಭಾಷೆಗಳ ಮಹತ್ವದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚಿಂತಕ, ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸ ಡಾ{{!}} ಬಿ.ಎ ವಿವೇಕ ರೈ |url=https://buntsnow.com/archives/32430 |website=www.buntsnow.com {{!}} web-based media For Bunts Community |date=25 December 2025}}</ref> ಇವರ ತಾಯ್ನುಡಿ ತುಳು.<ref>{{cite web |title=ಬಿ. ಎ. ವಿವೇಕ ರೈ |url=https://www.sallapa.com/2021/12/blog-post_17.html#:~:text=C%20N.,fligende%20Eidechse%20%E0%B2%8E%E0%B2%82%E0%B2%AC%20%E0%B2%B9%E0%B3%86%E0%B2%B8%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF%20%E0%B2%85%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%86.&text=%E0%B2%B5%E0%B2%9A%E0%B2%A8(%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%B6%E0%B2%B0%E0%B2%A3%E0%B2%B0%202500%20%E0%B2%B5%E0%B2%9A%E0%B2%A8%E0%B2%97%E0%B2%B3%20%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81,%E0%B2%B5%E0%B3%88%E0%B2%AF%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%95%20%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%95%20%E0%B2%86%E0%B2%B8%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%97%E0%B2%BF%20%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%A6%E0%B3%86%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B3%86%E0%B2%A1%E0%B3%86%20%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%9A%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%86.&text=%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B2%BF%E0%B2%AF%20%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B2%AF%E0%B3%8D%E0%B2%AF%20%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF%2C%20%E0%B2%A1%E0%B2%BE.,%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%A4%E0%B3%86%20%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%A6%20%E0%B2%85%E0%B2%A8%E0%B3%87%E0%B2%95%20%E0%B2%97%E0%B3%8C%E0%B2%B0%E0%B2%B5%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81%20%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B3%86. |website=www.sallapa.com |language=kn}}</ref> ಇವರಿಗೆ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ತಮ್ಮ ತಂದೆ ಅಗ್ರಾಳ ಪುರಂದರ ರೈ ಅವರ ಮೂಲಕ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಬೆಳೆಯಿತು. ಆ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಇವರು ಭಾಷೆ,ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು, ಸಂಶೋಧನೆಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಧ್ಯಯನದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ‌ ಇವರ ಕೆಲಸಗಳು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದಿವೆ. ೨೦೨೪ರ [[ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಗೌರವಕ್ಕೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=ಡಾ.ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈಯವರಿಗೆ 2024-25ನೇ ಸಾಲಿನ 'ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' |url=https://www.varthabharati.in/bangalore-city/dr-ba-viveka-rai-selected-for-pampa-award-2052570#goog_rewarded |website=www.varthabharati.in |language=kn |date=13 February 2025}}</ref> ==ಹುಟ್ಟು== ವಿವೇಕ ರೈಯವರು ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಪುಣಚಾ ಗ್ರಾಮದ ಅಗ್ರಾಳದಲ್ಲಿ ೧೯೪೬ ದಶಂಬರ ೮ರಂದು ಕೃಷಿಕ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅಗ್ರಾಳ ಪುರಂದರ ರೈಯವರು ಇವರ ತಂದೆ(೧೯೧೬-೨೦೦೧).ತಾಯಿ ಯಮುನಾ (೧೯೨೪-೨೦೧೦.) ಪುರಂದರ ರೈ ಅವರು ಪುತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಡಾ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಮಕ್ಕಳ ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯ ಆಗಿ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಭಿಮಾನಿ‌ ಆಗಿದ್ದರು. ಪುರಂದರ ರೈಯವರು‌ ಗಾಂಧಿವಾದಿ, ಕೃಷಿಕ, ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ ಆಗಿದ್ದರು.ಅವರು ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಮತ್ತು ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪುತ್ತೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೮ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವರದಿಗಾರ ಆಗಿದ್ದರು. ತಂದೆಯವರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ ವಿವೇಕ ರೈಯವರು, ಕನ್ನಡಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ‌ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ==ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ವಿವೇಕ ರೈಯವರು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಪುಣಚಾದ ಪರಿಯಾಲ್ತಡ್ಕ ಹೈಯರ್ ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದರಿಂದ ಎಂಟನೆಯ ತರಗತಿವರೆಗೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು(೧೯೫೨-೧೯೬೦). ಬಳಿಕ ಪುತ್ತೂರಿನ ‌ಬೋರ್ಡ್ ಹೈಸ್ಕೂಲಿನಲ್ಲಿ ‌ಹತ್ತನೆಯ ತರಗತಿವರೆಗೆ ಕಲಿತರು(೧೯೬೦-೧೯೬೩). ಆಮೇಲೆ ‌ಪುತ್ತೂರಿನ ಸಂತ ಫಿಲೋಮಿನಾ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪಿಯುಸಿ ಮುಗಿಸಿ ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ. ಪದವಿ(೧೯೬೩-೧೯೬೭) ಪಡೆದ ರೈಯವರು,ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮಂಗಳೂರು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಎಂ.ಎ. ಪದವಿಯನ್ನು ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಥಾನದೊಂದಿಗೆ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ (೧೯೬೮-೧೯೭೦).ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಡಾ.ಹಾ.ಮಾ.ನಾಯಕರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿ ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ(೧೯೮೧). ==ಹುದ್ದೆಗಳು== ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮಂಗಳೂರು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತುಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗ/ಎಸ್.ವಿ.ಪಿ.ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ (ಮಂಗಳ ಗಂಗೋತ್ರಿ) ಯಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ, ರೀಡರ್, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ, ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಹೀಗೆ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ೩೪ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ (೧೯೭೦ ರಿಂದ ೨೦೦೪) ಅಧ್ಯಾಪನ, ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. * ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ,ಹಂಪಿಯ ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ(೨೦೦೪-೨೦೦೭) * ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮೈಸೂರು ಇದರ ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ(೨೦೦೭-೨೦೦೯) * ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಬೋಧನೆ: * ಜರ್ಮನಿಯ ವ್ಯೂರ್ತ್ಸ್ ಬುರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಜರ್ಮನ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ,ಸಂಸ್ಕೃತಿ,ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆ,ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಪರಂಪರೆ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ : ಈ ವಿಷಯಗಳ ಬೋಧನೆ.(೨೦೦೯- ೨೦೧೨) * ಕನ್ನಡ ಬೇಸಗೆ ಶಿಬಿರಗಳು: ೨೦೧೩ ರಿಂದ ೨೦೨೦ ರವರೆಗೆ ಜರ್ಮನಿಯ ವ್ಯೂರ್ತ್ಸ್ ಬುರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಇಂಡಾಲಜಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಬೇಸಿಗೆ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳ ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪಾಠ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪಠ್ಯಗಳು: ವಡ್ಡಾರಾಧನೆ, ಪಂಪಭಾರತ,ಜನ್ನನ ' ಯಶೋಧರ ಚರಿತೆ',ಕುಮಾರ ವ್ಯಾಸ ಭಾರತ, ರಾಘವಾಂಕನ' ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಚಾರಿತ್ರ', ಶರಣರ ವಚನಸಾಹಿತ್ಯ. * * ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ(೧೯೯೪-೧೯೯೮) * ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ(೧೯೯೩-೧೯೯೮) * ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ (೧೯೮೪-೧೯೮೭) * [[ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ|ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ]]ಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ(೧೯೯೨-೧೯೯೫) * ಕೇಂದ್ರ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ(೧೯೯೬-೧೯೯೮) * ಉಡುಪಿಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಜಾನಪದ ರಂಗಕಲೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ(೧೯೯೫-) * [[ಪಿಲಿಕುಳ ನಿಸರ್ಗಧಾಮ|ಮಂಗಳೂರಿನ ಪಿಲಿಕುಳ ನಿಸರ್ಗಧಾಮ]] ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ(೨೦೦೦-೨೦೧೭) * [[ಮಂಗಳೂರು ದರ್ಶನ]] ಸಂಪುಟದ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.(೨೦೧೪-೨೦೧೬)(ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ) * ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿ :ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ,ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಜನಪದ ರಂಗಕಲೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ, ಕನಕದಾಸ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ, ಮಾಹೆ ( ಮಣಿಪಾಲವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ),ಉಡುಪಿ. ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ: *ಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ(೧೯೯೧-೧೯೯೬) *ಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಯೋಜಕ,ಎಸ್ ಡಿ ಎಂ ತುಳುಪೀಠ(೧೯೯೨-೨೦೦೪) *ಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಡಾ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಪೀಠ(೧೯೯೪-೨೦೦೩) *Follklore Society of South Indian Languages (FOSSILS),Trivandrum ( Founder member since 1995; Also Vice President and President) *Folklore Fellows,Finland( Invited as Full Member since 1991) ==ಕೃತಿಗಳು== * ತುಳು ಗಾದೆಗಳು(೧೯೭೧) * ತುಳು ಒಗಟುಗಳು(೧೯೭೧) * ತೌಳವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ(೧೯೭೫) *ತುಳುವ ಅಧ್ಯಯನ: ಕೆಲವು ವಿಚಾರಗಳು(೧೯೮೦) * ತುಳು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ(೧೯೮೫) * ಆನ್ವಯಿಕ ಜಾನಪದ(೧೯೮೫;೧೯೯೫) * ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಗಟು(ಅನುವಾದ)(೧೯೮೬;೨೦೧೩) * ಗಿಳಿಸೂವೆ ( ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚಿಂತನೆ- ಅಂಕಣ ಬರಹ)(೧೯೯೫) * ಇರುಳಕಣ್ಣು(ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚಿಂತನೆ-ಅಂಕಣ ಬರಹ)(೨೦೦೯;೨೦೧೩) * ಹಿಂದಣ ಹೆಜ್ಜೆ(೨೦೦೯) * ರಂಗದೊಳಗಣ ಬಹಿರಂಗ(ರಂಗಭೂಮಿ ಬರಹಗಳು)(೨೦೦೯) * ಬ್ಲಾಗಿಲನು ತೆರೆದು( ಬ್ಲಾಗ್ ಬರಹಗಳು) (೨೦೧೧) * ಜರ್ಮನಿಯ ಒಳಗಿನಿಂದ(2೦೧೨;೨೦೧೮) * ಕನ್ನಡ ನುಡಿನಡೆಯ ಬರಹಗಳು(೨೦೧೩) * ಅರಿವು ಸಾಮಾನ್ಯವೆ(೨೦೧೩) * ನೆತ್ತರ ಮದುವೆ ( ಅನುವಾದ- ನಾಟಕ) (೨೦೧೩) * ಚಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪ(ಅನುವಾದ ಕಥೆಗಳು)(೨೦೧೫) * ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಿಲು(ಮುನ್ನುಡಿಗಳು/ಪುಸ್ತಕ ವಿಮರ್ಶೆ)(೨೦೧೬) * ಕನ್ನಡ ದೇಸಿ ಸಮ್ಮಿಲನದ ನುಡಿಗಳು(೨೦೧೭) * 80 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಪರ್ಯಟನ( ಅನುವಾದ- ಕಥೆ) (೨೦೧೭) * ಅಕ್ಕರ ಮನೆ(೨೦೧೮) * ಕಲಿತದ್ದು ಕಲಿಸಿದ್ದು(೨೦೧೯) *ಸ್ಲಾವೊಮೀರ್ ಮ್ರೋಜೆಕ್ ನ ಕತೆಗಳು ( ಅನುವಾದ) (೨೦೨೧) *ಹೊತ್ತಗೆಗಳ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲಿ(ಮುನ್ನುಡಿಗಳು/ಪುಸ್ತಕ ವಿಮರ್ಶೆ)(೨೦೨೧) *ಕ್ಯಾಮರಾ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿ (೨೦೨೧) *ನೀವು ಕಂಡರಿಯದ ಕುದ್ಮುಲ್ ರಂಗರಾವ್( ಅನುವಾದ) (೨೦೨೪) *ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿದ ಬಗೆಗಳು (ಭಾಷೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬರಹಗಳು- ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಗಳು)(೨೦೨೪) *ಪುಸ್ತಕಗಳ ಲೋಕದೊಳಗೆ(ಪುಸ್ತಕಗಳ ವಿಮರ್ಶಾ ಸಂಕಲನ)(೨೦೨೫) *ಪಡುವಣ ತೀರದ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ(ಕರಾವಳಿಯ ಸಾಹಿತಿ-ಸಾಹಿತ್ಯ ಅನಾವರಣ)(೨೦೨೬) === ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗ್ರಂಥಗಳು === * Siri Epic as Performed by Gopala Naika ( Ed.with Lauri Honko,Anneli Honko and Chinnappa Gowda):Finland, 1998 * The Tubingen Tulu Manuscript: Two South Indian Oral Epics collected in the 19th Century: (Edited with Heidrun Bruckner):Germany, 2015 * Oral Traditions in South India : Essays on Tulu Oral Epics :( Edited with Heidrun Bruckner.):Germany, 2017 * Classical Kannada Poetry and Prose : A Reader ( with Prof.C N Ramachandran):( Kannada University, Hampi,2015) === ಜರ್ಮನ್ ಅನುವಾದ === * Die fligende Eidechse( Translation of Poornachandra Tejasvi's Kannada novel ' Karvalo ' into German language) : Translation- with Katrin Binder (Germany, 2018) * A Handbook of Kannada Prosody (Published by Central University of Karnataka, Kalburgi; 2020) * Medieval Kannada Literature: A Reader (With Prof.C N Ramachandran);( Kannada University, Hampi,2022) === ಸಂಪಾದನೆಯ ಗ್ರಂಥಗಳು - ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ === * ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆ(ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರು)(ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ,೨೦೦೭) * ಸಮಗ್ರ ಕನ್ನಡ ಜೈನ ಸಾಹಿತ್ಯ- ೧೯ ಸಂಪುಟಗಳು(ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರು)( ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ,೨೦೦೬-೨೦೦೭) * ಮಂಗಳೂರು ದರ್ಶನ: ೩ ಸಂಪುಟಗಳು (ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ)(೨೦೧೬) * ವಚನ(ಶಿವಶರಣರ ೨೫೦೦ ವಚನಗಳ ತುಳು ಅನುವಾದ)(ಬಸವ ಸಮಿತಿ, ಬೆಂಗಳೂರು, ೨೦೧೫) * ಕನ್ನಡ ಕಾದಂಬರಿಯ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು(೧೯೮೭) * ಕಡೆಂಗೋಡ್ಲು ಸಾಹಿತ್ಯ(೧೯೮೭) * ಶಾಂಭವಿ(೧೯೮೭) * ಮುಳಿಯ ತಿಮ್ಮಪ್ಪಯ್ಯನವರ ಸಾಹಿತ್ಯ(೧೯೮೯) * ಪೆರುವಾಯಿ ಸುಬ್ಬಯ್ಯ ಶೆಟ್ಟಿಯವರ ತುಳು ಗಾದೆಗಳು(೧೯೮೯) * ಜನಪದ ಆಟಗಳು(೧೯೯೦) * ತುಳು ಕಬಿತಗಳು(೧೯೯೬) * ಮಲೆಕುಡಿಯರು(೧೯೯೬) * ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗ ಸಂಪುಟ(೧೯೯೬) * ಪೊನ್ನ ಕಂಠಿ(೧೯೯೭) * ಭೂತಾರಾಧನೆಯ ಬಣ್ಣಗಾರಿಕೆ(೨೦೦೧) * ಅಗ್ರಾಳ ಪುರಂದರ ರೈ ಸಮಗ್ರಸಾಹಿತ್ಯ(೨೦೦೧) * ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ(೨೦೦೨) * ಪುಟ್ಡುಬಳಕೆಯ ಪಾಡ್ದನಗಳು(೨೦೦೪) * ರಾಘವಾಂಕನ ಸಮಗ್ರ ಕಾವ್ಯ(೨೦೦೪) * ರೂಪಾಂತರ(೨೦೧೩) ==ಬ್ಲಾಗ್ ಬರಹ== [https://bavivekrai.wordpress.com/ ==ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸ== [[ಜರ್ಮನಿ]], [[ಫಿನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]], ಸ್ವಿಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್, [[ಜಪಾನ್]], [[ಅಮೆರಿಕ]], [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]],,ಪೋಲಂಡ್, [[ದುಬೈ]], ಅಬುದಾಬಿ, ಶಾರ್ಜಾ,ಕುವೈಟ್‌, ಕತಾರ್- ಈ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ,ಅಧ್ಯಯನ,ಅಧ್ಯಾಪನ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರವಾಸಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು/ಗೌರವಗಳು== * ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ - ೧೯೯೯ ( ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ)<ref> ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ-1999-https://kannadasiri.karnataka.gov.in/203/rajyotsavsa</ref> * ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2019 <ref>cite web |last1=ವಾರ್ತೆ |first1=​ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |title=ವೆಂಕಟೇಶಮೂರ್ತಿ, ವಿವೇಕ ರೈ ಸೇರಿ ಐವರಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |url=https://www.prajavani.net/news/karnataka-news/karntaka-sahittya-puraskara-612970.html |website=Prajavani |language=kn</ref>, <ref>{{cite web |last1=Adiga |first1=Raghavendra |title=ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ: ವಿವೇಕ ರೈ, ವೆಂಕಟೇಶಮೂರ್ತಿ ಸೇರಿ ಐವರಿಗೆ ಗೌರವ ಪುರಸ್ಕಾರ |url=https://www.kannadaprabha.com/karnataka/2019/Feb/07/2018-karnataka-sahitya-akademi-award-announced-332382.html |website=Kannada Prabha |language=kn |date=7 February 2019}}</ref>, <ref>{{cite web |title=ಡಾ.ವಿವೇಕ ರೈಗೆ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಡಾ.ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಬಿಳಿಮಲೆಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |url=https://www.varthabharati.in/article/2019_02_07/176714#goog_rewarded |website=www.varthabharati.in |language=kn |date=7 February 2019}}</ref> * ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಜಾನಪದ ತಜ್ಞ ಪ್ರಶಸ್ತಿ- 1995<ref>ಡಾ. ಬಿ.ಎ. ವಿವೇಕ ರೈ, ಜಾನಪದ ತಜ್ಞ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 1995 ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ https://janapada.karnataka.gov.in/23/details-of-tajna-awardees/kn{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2001-2002 * ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ 2017 <ref>cite web |title=ಮಂಗ್ಳೂರು: ವಿವೇಕ್‌ ರೈಗೆ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ತುಣುಕು ಸುದ್ದಿ ರೌಂಡಪ್ |url=https://kannada.oneindia.com/news/mangaluru/professor-b-vivek-rai-receives-honorary-doctorate-award-from-mangaluru-university-114188.html |website=https://kannada.oneindia.com |language=kn |date=3 March 2017</ref> * ಮುಳಿಯ ತಿಮ್ಮಪ್ಪಯ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಡಾ.ಹಾ ಮಾ ನಾಯಕ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ( ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ,ಮಂಡ್ಯ) * ಪೊಳಲಿ ಶೀನಪ್ಪ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - 2002 <ref>cite web |title=ಡಾ. ವಿವೇಕ್‌ ರೈ ಮಡಿಲಿಗೆ ಪೊಳಲಿ ಶೀನಪ್ಪ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಪುರಸ್ಕಾರ |url=https://kannada.oneindia.com/literature/articles/2002/2609vivekrai.html |website=https://kannada.oneindia.com |language=kn |date=26 September 2002</ref> * ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಶ್ರೀ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ವಿದ್ಯಾಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಚಂದನ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘದ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಮಣಿಪಾಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ೨೦೧೭ರ ಹೊಸವರ್ಷದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. * ಮಾಸ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ(ಮಾಸ್ತಿ ಟ್ರಸ್ಟ್‌,ಬೆಂಗಳೂರು) * ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ, ಮೂಡಬಿದಿರೆ) * ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.(ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ, ಉಡುಪಿ) 2022 <ref>{{cite web |title=ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಡಾ.ವಿವೇಕ ರೈ ಆಯ್ಕೆ |url=https://www.varthabharati.in/article/2022_06_20/339524#goog_rewarded |website=www.varthabharati.in |language=kn |date=20 June 2022}}</ref> * ಡಾ.ಜೀ ಶಂ ಪರಮಶಿವಯ್ಯ ಜಾನಪದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ(ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಪರಿಷತ್ತು,ಬೆಂಗಳೂರು) * ಶ್ರೀ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ( ಬಿ ಎಂ ಶ್ರೀ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ,ಬೆಂಗಳೂರು) * ಸಂದೇಶ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ( ಸಂದೇಶ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ,ಮಂಗಳೂರು) * ಕುವೆಂಪು ಭಾಷಾ ಭಾರತಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ: ಪುಸ್ತಕ ಬಹುಮಾನ: ' ನೆತ್ತರ ಮದುವೆ' ಅನುವಾದ ನಾಟಕ. * ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ( ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಧಾರವಾಡ) ೧೯೯೩ * ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ(ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಧಾರವಾಡ) ೨೦೦೧ * ಕರ್ನಾಟಕ ದೇಸಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ(ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ) ೨೦೦೩ * ಕುವೈತ್ ತುಳು ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ,೨೦೧೩ * ಆಳ್ವಾಸ್ ವಿಶ್ವ ನುಡಿಸಿರಿ ವಿರಾಸತ್‍ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ<ref>cite web |last1=ವಾರ್ತೆ |first1=​ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |title=ವಿವೇಕ ರೈ: ವಿಶ್ವ ನುಡಿಸಿರಿ ವಿರಾಸತ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷ |url=https://www.prajavani.net/news/karnataka-news/ವಿವೇಕ-ರೈ-ವಿಶ್ವ-ನುಡಿಸಿರಿ-ವಿರಾಸತ್%E2%80%8C-ಅಧ್ಯಕ್ಷ-2028505 |website=Prajavani |language=kn</ref>, <ref>https://www.justkannada.in/vivek-rai-elected-world-nudisi-president/{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>-೨೦೧೩ * [[ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ೨೦೨೫( ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ) <ref>{{cite web |title=ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |url=https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AA%E0%B2%82%E0%B2%AA_%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF |website=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ |language=kn |date=13 October 2025}}</ref> <ref>{{cite web |last1=Federal |first1=The |title=Pampa Award {{!}} ವಿವಿಧ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಘೋಷಣೆ; ಬಿ ಎ ವಿವೇಕ ರೈಗೆ ಪಂಪ, ಗುಂಜಾಳರಿಗೆ ಬಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ {{!}} Pampa, Basava National Awards announced |url=https://karnataka.thefederal.com/category/karnataka/pampa-basava-national-awards-announced-171655#:~:text=%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B3%87%E0%B2%95%20%E0%B2%B0%E0%B3%88%20%E0%B2%85%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%86%20%E0%B2%AA%E0%B2%82%E0%B2%AA%20%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF,%E0%B2%9C%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%AF%20%E0%B2%B5%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B3%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AC%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%97%E0%B3%8D%20%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%AF%E0%B2%A6%20%E0%B2%85%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%A5%E0%B2%BF%20%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%AA%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%97%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%86. |website=karnataka.thefederal.com |language=kn |date=13 February 2025}}</ref> <ref>{{cite web |title=B A Vivek Rai: ವಿವೇಕ ರೈಗೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ: ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕನ ಬದುಕು-ಬರಹ |url=https://vishwavani.news/karnataka/scholar-ba-vivek-rai-chosen-for-pampa-award-for-2024-25-34206.html#:~:text=%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B9%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B2%BF%2C%E0%B2%AC%E0%B2%B9%E0%B3%81%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B7%E0%B2%BE%20%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%B8%2C%20%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4%20%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%AA%E0%B2%95,%E0%B2%AE%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%81%20%E0%B2%AC%E0%B2%B0%E0%B2%B9%E0%B2%97%E0%B2%B3%20%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%A6%20%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%B0%20%E0%B2%87%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%86.&text=%E0%B2%AC%E0%B3%86%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B3%81:%20%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B9%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B2%BF%2C%E0%B2%AC%E0%B2%B9%E0%B3%81%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B7%E0%B2%BE%20%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%B8%2C,%E0%B2%AE%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%81%20%E0%B2%AC%E0%B2%B0%E0%B2%B9%E0%B2%97%E0%B2%B3%20%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%A6%20%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%B0%20%E0%B2%87%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%86. |website=ವಿಶ್ವವಾಣಿ |language=kn |date=13 February 2025}}</ref> * ಚಿದಾನಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೨೫( ಡಾ.ಎಂ.ಚಿದಾನಂದ ಮೂರ್ತಿ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಿತಿ, ಬೆಂಗಳೂರು) * ಡಾ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಬಾಲವನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.೨೦೨೫ ==ನೋಡ== * ಜೀವನ ಕಥನ:ಸಂದರ್ಶನ<ref>http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/09/443989.html</ref>: == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|30em}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬರಹಗಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಶೋಧಕರು]] [[ವರ್ಗ:ತುಳು ಲೇಖಕರು]] 7bw7wsylm5zh7rtw2itawf96njr0jbw 1373404 1373403 2026-05-14T20:34:35Z ~2026-29232-92 99413 1373404 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer | name = ಬಿ. ಎ. ವಿವೇಕ ರೈ | image = Vivek Rai 1.jpg | imagesize = | caption = | pseudonym = | birth_date = 8 ದಶಂಬರ 1946 | birth_place = ಅಗ್ರಾಳ,ಪುಣಚಾ ಗ್ರಾಮ, [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | occupation = ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ, [[ಎಸ್.ವಿ.ಪಿ.ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ]], ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ(ನಿವೃತ್ತ), ಕುಲಪತಿ, [[ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], ಹಂಪಿ; ಕುಲಪತಿ, [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], ಮೈಸೂರು | period = | genre = ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಜಾನಪದ | subject = ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ, ತುಳುವ ಅಧ್ಯಯನ, ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನ. ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ | movement = | debut_works = }} '''ಡಾ. ಬಿ. ಎ. ವಿವೇಕ ರೈ''' ಇವರು ಕನ್ನಡದ ಹಿರಿಯ ಸಂಶೋಧಕರು,ವಿಮರ್ಶಕರು, ಅನುವಾದಕರು, ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸರು,ನಿವೃತ್ತ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತ ಕುಲಪತಿಗಳು.<ref>cite web |last1=Bureau |first1=The Hindu |title=Scholar B.A. Vivek Rai urges govt. to save Kannada schools in coastal belt |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/scholar-ba-vivek-rai-urges-govt-to-save-kannada-schools-in-coastal-belt/article68849065.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=10 November 2024</ref> ಇವರು ಕಳೆದ 55 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ, ಅಧ್ಯಾಪನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳುವಿನ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ಭಾಷೆಗಳ ಮಹತ್ವದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚಿಂತಕ, ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸ ಡಾ{{!}} ಬಿ.ಎ ವಿವೇಕ ರೈ |url=https://buntsnow.com/archives/32430 |website=www.buntsnow.com {{!}} web-based media For Bunts Community |date=25 December 2025}}</ref> ಇವರ ತಾಯ್ನುಡಿ ತುಳು.<ref>{{cite web |title=ಬಿ. ಎ. ವಿವೇಕ ರೈ |url=https://www.sallapa.com/2021/12/blog-post_17.html#:~:text=C%20N.,fligende%20Eidechse%20%E0%B2%8E%E0%B2%82%E0%B2%AC%20%E0%B2%B9%E0%B3%86%E0%B2%B8%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF%20%E0%B2%85%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%86.&text=%E0%B2%B5%E0%B2%9A%E0%B2%A8(%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%B6%E0%B2%B0%E0%B2%A3%E0%B2%B0%202500%20%E0%B2%B5%E0%B2%9A%E0%B2%A8%E0%B2%97%E0%B2%B3%20%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81,%E0%B2%B5%E0%B3%88%E0%B2%AF%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%95%20%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%95%20%E0%B2%86%E0%B2%B8%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%97%E0%B2%BF%20%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%A6%E0%B3%86%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B3%86%E0%B2%A1%E0%B3%86%20%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%9A%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%86.&text=%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B2%BF%E0%B2%AF%20%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B2%AF%E0%B3%8D%E0%B2%AF%20%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF%2C%20%E0%B2%A1%E0%B2%BE.,%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%A4%E0%B3%86%20%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%A6%20%E0%B2%85%E0%B2%A8%E0%B3%87%E0%B2%95%20%E0%B2%97%E0%B3%8C%E0%B2%B0%E0%B2%B5%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81%20%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B3%86. |website=www.sallapa.com |language=kn}}</ref> ಇವರಿಗೆ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ತಮ್ಮ ತಂದೆ ಅಗ್ರಾಳ ಪುರಂದರ ರೈ ಅವರ ಮೂಲಕ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಬೆಳೆಯಿತು. ಆ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಇವರು ಭಾಷೆ,ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು, ಸಂಶೋಧನೆಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಧ್ಯಯನದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ‌ ಇವರ ಕೆಲಸಗಳು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದಿವೆ. ೨೦೨೪ರ [[ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಗೌರವಕ್ಕೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=ಡಾ.ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈಯವರಿಗೆ 2024-25ನೇ ಸಾಲಿನ 'ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' |url=https://www.varthabharati.in/bangalore-city/dr-ba-viveka-rai-selected-for-pampa-award-2052570#goog_rewarded |website=www.varthabharati.in |language=kn |date=13 February 2025}}</ref> ==ಹುಟ್ಟು== ವಿವೇಕ ರೈಯವರು ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಪುಣಚಾ ಗ್ರಾಮದ ಅಗ್ರಾಳದಲ್ಲಿ ೧೯೪೬ ದಶಂಬರ ೮ರಂದು ಕೃಷಿಕ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅಗ್ರಾಳ ಪುರಂದರ ರೈಯವರು ಇವರ ತಂದೆ(೧೯೧೬-೨೦೦೧).ತಾಯಿ ಯಮುನಾ (೧೯೨೪-೨೦೧೦.) ಪುರಂದರ ರೈ ಅವರು ಪುತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಡಾ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಮಕ್ಕಳ ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯ ಆಗಿ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಭಿಮಾನಿ‌ ಆಗಿದ್ದರು. ಪುರಂದರ ರೈಯವರು‌ ಗಾಂಧಿವಾದಿ, ಕೃಷಿಕ, ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ ಆಗಿದ್ದರು.ಅವರು ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಮತ್ತು ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪುತ್ತೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೮ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವರದಿಗಾರ ಆಗಿದ್ದರು. ತಂದೆಯವರ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ ವಿವೇಕ ರೈಯವರು, ಕನ್ನಡಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ‌ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ==ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ವಿವೇಕ ರೈಯವರು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಪುಣಚಾದ ಪರಿಯಾಲ್ತಡ್ಕ ಹೈಯರ್ ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದರಿಂದ ಎಂಟನೆಯ ತರಗತಿವರೆಗೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು(೧೯೫೨-೧೯೬೦). ಬಳಿಕ ಪುತ್ತೂರಿನ ‌ಬೋರ್ಡ್ ಹೈಸ್ಕೂಲಿನಲ್ಲಿ ‌ಹತ್ತನೆಯ ತರಗತಿವರೆಗೆ ಕಲಿತರು(೧೯೬೦-೧೯೬೩). ಆಮೇಲೆ ‌ಪುತ್ತೂರಿನ ಸಂತ ಫಿಲೋಮಿನಾ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪಿಯುಸಿ ಮುಗಿಸಿ ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ. ಪದವಿ(೧೯೬೩-೧೯೬೭) ಪಡೆದ ರೈಯವರು,ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮಂಗಳೂರು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಎಂ.ಎ. ಪದವಿಯನ್ನು ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಥಾನದೊಂದಿಗೆ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ (೧೯೬೮-೧೯೭೦).ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಡಾ.ಹಾ.ಮಾ.ನಾಯಕರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿ ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ(೧೯೮೧). ==ಹುದ್ದೆಗಳು== ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮಂಗಳೂರು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತುಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗ/ಎಸ್.ವಿ.ಪಿ.ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ (ಮಂಗಳ ಗಂಗೋತ್ರಿ) ಯಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ, ರೀಡರ್, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ, ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಹೀಗೆ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ೩೪ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ (೧೯೭೦ ರಿಂದ ೨೦೦೪) ಅಧ್ಯಾಪನ, ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. * ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ,ಹಂಪಿಯ ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ(೨೦೦೪-೨೦೦೭) * ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮೈಸೂರು ಇದರ ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ(೨೦೦೭-೨೦೦೯) * ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಬೋಧನೆ: * ಜರ್ಮನಿಯ ವ್ಯೂರ್ತ್ಸ್ ಬುರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಜರ್ಮನ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ,ಸಂಸ್ಕೃತಿ,ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆ,ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಪರಂಪರೆ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ : ಈ ವಿಷಯಗಳ ಬೋಧನೆ.(೨೦೦೯- ೨೦೧೨) * ಕನ್ನಡ ಬೇಸಗೆ ಶಿಬಿರಗಳು: ೨೦೧೩ ರಿಂದ ೨೦೨೦ ರವರೆಗೆ ಜರ್ಮನಿಯ ವ್ಯೂರ್ತ್ಸ್ ಬುರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಇಂಡಾಲಜಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಬೇಸಿಗೆ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳ ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪಾಠ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪಠ್ಯಗಳು: ವಡ್ಡಾರಾಧನೆ, ಪಂಪಭಾರತ,ಜನ್ನನ ' ಯಶೋಧರ ಚರಿತೆ',ಕುಮಾರ ವ್ಯಾಸ ಭಾರತ, ರಾಘವಾಂಕನ' ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಚಾರಿತ್ರ', ಶರಣರ ವಚನಸಾಹಿತ್ಯ. * * ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ(೧೯೯೪-೧೯೯೮) * ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ(೧೯೯೩-೧೯೯೮) * ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ (೧೯೮೪-೧೯೮೭) * [[ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ|ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ]]ಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ(೧೯೯೨-೧೯೯೫) * ಕೇಂದ್ರ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ(೧೯೯೬-೧೯೯೮) * ಉಡುಪಿಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಜಾನಪದ ರಂಗಕಲೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ(೧೯೯೫-) * [[ಪಿಲಿಕುಳ ನಿಸರ್ಗಧಾಮ|ಮಂಗಳೂರಿನ ಪಿಲಿಕುಳ ನಿಸರ್ಗಧಾಮ]] ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ(೨೦೦೦-೨೦೧೭) * [[ಮಂಗಳೂರು ದರ್ಶನ]] ಸಂಪುಟದ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.(೨೦೧೪-೨೦೧೬)(ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ) * ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿ :ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ,ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಜನಪದ ರಂಗಕಲೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ, ಕನಕದಾಸ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ, ಮಾಹೆ ( ಮಣಿಪಾಲವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ),ಉಡುಪಿ. ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ: *ಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ(೧೯೯೧-೧೯೯೬) *ಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಯೋಜಕ,ಎಸ್ ಡಿ ಎಂ ತುಳುಪೀಠ(೧೯೯೨-೨೦೦೪) *ಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಡಾ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಪೀಠ(೧೯೯೪-೨೦೦೩) *Follklore Society of South Indian Languages (FOSSILS),Trivandrum ( Founder member since 1995; Also Vice President and President) *Folklore Fellows,Finland( Invited as Full Member since 1991) ==ಕೃತಿಗಳು== * ತುಳು ಗಾದೆಗಳು(೧೯೭೧) * ತುಳು ಒಗಟುಗಳು(೧೯೭೧) * ತೌಳವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ(೧೯೭೫) *ತುಳುವ ಅಧ್ಯಯನ: ಕೆಲವು ವಿಚಾರಗಳು(೧೯೮೦) * ತುಳು ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ(೧೯೮೫) * ಆನ್ವಯಿಕ ಜಾನಪದ(೧೯೮೫;೧೯೯೫) * ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಗಟು(ಅನುವಾದ)(೧೯೮೬;೨೦೧೩) * ಗಿಳಿಸೂವೆ ( ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚಿಂತನೆ- ಅಂಕಣ ಬರಹ)(೧೯೯೫) * ಇರುಳಕಣ್ಣು(ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚಿಂತನೆ-ಅಂಕಣ ಬರಹ)(೨೦೦೯;೨೦೧೩) * ಹಿಂದಣ ಹೆಜ್ಜೆ(೨೦೦೯) * ರಂಗದೊಳಗಣ ಬಹಿರಂಗ(ರಂಗಭೂಮಿ ಬರಹಗಳು)(೨೦೦೯) * ಬ್ಲಾಗಿಲನು ತೆರೆದು( ಬ್ಲಾಗ್ ಬರಹಗಳು) (೨೦೧೧) * ಜರ್ಮನಿಯ ಒಳಗಿನಿಂದ(2೦೧೨;೨೦೧೮) * ಕನ್ನಡ ನುಡಿನಡೆಯ ಬರಹಗಳು(೨೦೧೩) * ಅರಿವು ಸಾಮಾನ್ಯವೆ(೨೦೧೩) * ನೆತ್ತರ ಮದುವೆ ( ಅನುವಾದ- ನಾಟಕ) (೨೦೧೩) * ಚಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪ(ಅನುವಾದ ಕಥೆಗಳು)(೨೦೧೫) * ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಿಲು(ಮುನ್ನುಡಿಗಳು/ಪುಸ್ತಕ ವಿಮರ್ಶೆ)(೨೦೧೬) * ಕನ್ನಡ ದೇಸಿ ಸಮ್ಮಿಲನದ ನುಡಿಗಳು(೨೦೧೭) * 80 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಪರ್ಯಟನ( ಅನುವಾದ- ಕಥೆ) (೨೦೧೭) * ಅಕ್ಕರ ಮನೆ(೨೦೧೮) * ಕಲಿತದ್ದು ಕಲಿಸಿದ್ದು(೨೦೧೯) *ಸ್ಲಾವೊಮೀರ್ ಮ್ರೋಜೆಕ್ ನ ಕತೆಗಳು ( ಅನುವಾದ) (೨೦೨೧) *ಹೊತ್ತಗೆಗಳ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲಿ(ಮುನ್ನುಡಿಗಳು/ಪುಸ್ತಕ ವಿಮರ್ಶೆ)(೨೦೨೧) *ಕ್ಯಾಮರಾ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿ (೨೦೨೧) *ನೀವು ಕಂಡರಿಯದ ಕುದ್ಮುಲ್ ರಂಗರಾವ್( ಅನುವಾದ) (೨೦೨೪) *ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿದ ಬಗೆಗಳು (ಭಾಷೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬರಹಗಳು- ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಗಳು)(೨೦೨೪) *ಪುಸ್ತಕಗಳ ಲೋಕದೊಳಗೆ(ಪುಸ್ತಕಗಳ ವಿಮರ್ಶಾ ಸಂಕಲನ)(೨೦೨೫) *ಪಡುವಣ ತೀರದ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ(ಕರಾವಳಿಯ ಸಾಹಿತಿ-ಸಾಹಿತ್ಯ ಅನಾವರಣ)(೨೦೨೬) === ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗ್ರಂಥಗಳು === * Siri Epic as Performed by Gopala Naika ( Ed.with Lauri Honko,Anneli Honko and Chinnappa Gowda):Finland, 1998 * The Tubingen Tulu Manuscript: Two South Indian Oral Epics collected in the 19th Century: (Edited with Heidrun Bruckner):Germany, 2015 * Oral Traditions in South India : Essays on Tulu Oral Epics :( Edited with Heidrun Bruckner.):Germany, 2017 * Classical Kannada Poetry and Prose : A Reader ( with Prof.C N Ramachandran):( Kannada University, Hampi,2015) === ಜರ್ಮನ್ ಅನುವಾದ === * Die fligende Eidechse( Translation of Poornachandra Tejasvi's Kannada novel ' Karvalo ' into German language) : Translation- with Katrin Binder (Germany, 2018) * A Handbook of Kannada Prosody (Published by Central University of Karnataka, Kalburgi; 2020) * Medieval Kannada Literature: A Reader (With Prof.C N Ramachandran);( Kannada University, Hampi,2022) === ಸಂಪಾದನೆಯ ಗ್ರಂಥಗಳು - ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ === * ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆ(ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರು)(ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ,೨೦೦೭) * ಸಮಗ್ರ ಕನ್ನಡ ಜೈನ ಸಾಹಿತ್ಯ- ೧೯ ಸಂಪುಟಗಳು(ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರು)( ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ,೨೦೦೬-೨೦೦೭) * ಮಂಗಳೂರು ದರ್ಶನ: ೩ ಸಂಪುಟಗಳು (ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ)(೨೦೧೬) * ವಚನ(ಶಿವಶರಣರ ೨೫೦೦ ವಚನಗಳ ತುಳು ಅನುವಾದ)(ಬಸವ ಸಮಿತಿ, ಬೆಂಗಳೂರು, ೨೦೧೫) * ಕನ್ನಡ ಕಾದಂಬರಿಯ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು(೧೯೮೭) * ಕಡೆಂಗೋಡ್ಲು ಸಾಹಿತ್ಯ(೧೯೮೭) * ಶಾಂಭವಿ(೧೯೮೭) * ಮುಳಿಯ ತಿಮ್ಮಪ್ಪಯ್ಯನವರ ಸಾಹಿತ್ಯ(೧೯೮೯) * ಪೆರುವಾಯಿ ಸುಬ್ಬಯ್ಯ ಶೆಟ್ಟಿಯವರ ತುಳು ಗಾದೆಗಳು(೧೯೮೯) * ಜನಪದ ಆಟಗಳು(೧೯೯೦) * ತುಳು ಕಬಿತಗಳು(೧೯೯೬) * ಮಲೆಕುಡಿಯರು(೧೯೯೬) * ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗ ಸಂಪುಟ(೧೯೯೬) * ಪೊನ್ನ ಕಂಠಿ(೧೯೯೭) * ಭೂತಾರಾಧನೆಯ ಬಣ್ಣಗಾರಿಕೆ(೨೦೦೧) * ಅಗ್ರಾಳ ಪುರಂದರ ರೈ ಸಮಗ್ರಸಾಹಿತ್ಯ(೨೦೦೧) * ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ(೨೦೦೨) * ಪುಟ್ಡುಬಳಕೆಯ ಪಾಡ್ದನಗಳು(೨೦೦೪) * ರಾಘವಾಂಕನ ಸಮಗ್ರ ಕಾವ್ಯ(೨೦೦೪) * ರೂಪಾಂತರ(೨೦೧೩) ==ಬ್ಲಾಗ್ ಬರಹ== [https://bavivekrai.wordpress.com/ ==ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸ== [[ಜರ್ಮನಿ]], [[ಫಿನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್]], ಸ್ವಿಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್, [[ಜಪಾನ್]], [[ಅಮೆರಿಕ]], [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]],,ಪೋಲಂಡ್, [[ದುಬೈ]], ಅಬುದಾಬಿ, ಶಾರ್ಜಾ,ಕುವೈಟ್‌, ಕತಾರ್- ಈ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ,ಅಧ್ಯಯನ,ಅಧ್ಯಾಪನ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರವಾಸಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು/ಗೌರವಗಳು== * ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ - ೧೯೯೯ ( ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ)<ref> ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ-1999-https://kannadasiri.karnataka.gov.in/203/rajyotsavsa</ref> * ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2019 <ref>cite web |last1=ವಾರ್ತೆ |first1=​ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |title=ವೆಂಕಟೇಶಮೂರ್ತಿ, ವಿವೇಕ ರೈ ಸೇರಿ ಐವರಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |url=https://www.prajavani.net/news/karnataka-news/karntaka-sahittya-puraskara-612970.html |website=Prajavani |language=kn</ref>, <ref>{{cite web |last1=Adiga |first1=Raghavendra |title=ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ: ವಿವೇಕ ರೈ, ವೆಂಕಟೇಶಮೂರ್ತಿ ಸೇರಿ ಐವರಿಗೆ ಗೌರವ ಪುರಸ್ಕಾರ |url=https://www.kannadaprabha.com/karnataka/2019/Feb/07/2018-karnataka-sahitya-akademi-award-announced-332382.html |website=Kannada Prabha |language=kn |date=7 February 2019}}</ref>, <ref>{{cite web |title=ಡಾ.ವಿವೇಕ ರೈಗೆ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಡಾ.ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಬಿಳಿಮಲೆಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |url=https://www.varthabharati.in/article/2019_02_07/176714#goog_rewarded |website=www.varthabharati.in |language=kn |date=7 February 2019}}</ref> * ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಜಾನಪದ ತಜ್ಞ ಪ್ರಶಸ್ತಿ- 1995<ref>ಡಾ. ಬಿ.ಎ. ವಿವೇಕ ರೈ, ಜಾನಪದ ತಜ್ಞ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 1995 ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ https://janapada.karnataka.gov.in/23/details-of-tajna-awardees/kn{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2001-2002 * ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ 2017 <ref>cite web |title=ಮಂಗ್ಳೂರು: ವಿವೇಕ್‌ ರೈಗೆ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ತುಣುಕು ಸುದ್ದಿ ರೌಂಡಪ್ |url=https://kannada.oneindia.com/news/mangaluru/professor-b-vivek-rai-receives-honorary-doctorate-award-from-mangaluru-university-114188.html |website=https://kannada.oneindia.com |language=kn |date=3 March 2017</ref> * ಮುಳಿಯ ತಿಮ್ಮಪ್ಪಯ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಡಾ.ಹಾ ಮಾ ನಾಯಕ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ( ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ,ಮಂಡ್ಯ) * ಪೊಳಲಿ ಶೀನಪ್ಪ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - 2002 <ref>cite web |title=ಡಾ. ವಿವೇಕ್‌ ರೈ ಮಡಿಲಿಗೆ ಪೊಳಲಿ ಶೀನಪ್ಪ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಪುರಸ್ಕಾರ |url=https://kannada.oneindia.com/literature/articles/2002/2609vivekrai.html |website=https://kannada.oneindia.com |language=kn |date=26 September 2002</ref> * ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಶ್ರೀ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ವಿದ್ಯಾಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಚಂದನ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘದ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಮಣಿಪಾಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ೨೦೧೭ರ ಹೊಸವರ್ಷದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. * ಮಾಸ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ(ಮಾಸ್ತಿ ಟ್ರಸ್ಟ್‌,ಬೆಂಗಳೂರು) * ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ, ಮೂಡಬಿದಿರೆ) * ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.(ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ, ಉಡುಪಿ) 2022 <ref>{{cite web |title=ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಡಾ.ವಿವೇಕ ರೈ ಆಯ್ಕೆ |url=https://www.varthabharati.in/article/2022_06_20/339524#goog_rewarded |website=www.varthabharati.in |language=kn |date=20 June 2022}}</ref> * ಡಾ.ಜೀ ಶಂ ಪರಮಶಿವಯ್ಯ ಜಾನಪದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ(ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಪರಿಷತ್ತು,ಬೆಂಗಳೂರು) * ಶ್ರೀ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ( ಬಿ ಎಂ ಶ್ರೀ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ,ಬೆಂಗಳೂರು) * ಸಂದೇಶ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ( ಸಂದೇಶ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ,ಮಂಗಳೂರು) * ಕುವೆಂಪು ಭಾಷಾ ಭಾರತಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ: ಪುಸ್ತಕ ಬಹುಮಾನ: ' ನೆತ್ತರ ಮದುವೆ' ಅನುವಾದ ನಾಟಕ. * ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ( ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಧಾರವಾಡ) ೧೯೯೩ * ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ(ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಧಾರವಾಡ) ೨೦೦೧ * ಕರ್ನಾಟಕ ದೇಸಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ(ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ) ೨೦೦೩ * ಕುವೈತ್ ತುಳು ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ,೨೦೧೩ * ಆಳ್ವಾಸ್ ವಿಶ್ವ ನುಡಿಸಿರಿ ವಿರಾಸತ್‍ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ<ref>cite web |last1=ವಾರ್ತೆ |first1=​ಪ್ರಜಾವಾಣಿ |title=ವಿವೇಕ ರೈ: ವಿಶ್ವ ನುಡಿಸಿರಿ ವಿರಾಸತ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷ |url=https://www.prajavani.net/news/karnataka-news/ವಿವೇಕ-ರೈ-ವಿಶ್ವ-ನುಡಿಸಿರಿ-ವಿರಾಸತ್%E2%80%8C-ಅಧ್ಯಕ್ಷ-2028505 |website=Prajavani |language=kn</ref>, <ref>https://www.justkannada.in/vivek-rai-elected-world-nudisi-president/{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>-೨೦೧೩ * [[ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ೨೦೨೫( ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ) <ref>{{cite web |title=ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |url=https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AA%E0%B2%82%E0%B2%AA_%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF |website=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ |language=kn |date=13 October 2025}}</ref> <ref>{{cite web |last1=Federal |first1=The |title=Pampa Award {{!}} ವಿವಿಧ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಘೋಷಣೆ; ಬಿ ಎ ವಿವೇಕ ರೈಗೆ ಪಂಪ, ಗುಂಜಾಳರಿಗೆ ಬಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ {{!}} Pampa, Basava National Awards announced |url=https://karnataka.thefederal.com/category/karnataka/pampa-basava-national-awards-announced-171655#:~:text=%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B3%87%E0%B2%95%20%E0%B2%B0%E0%B3%88%20%E0%B2%85%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%86%20%E0%B2%AA%E0%B2%82%E0%B2%AA%20%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF,%E0%B2%9C%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%AF%20%E0%B2%B5%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B3%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AC%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%97%E0%B3%8D%20%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%AF%E0%B2%A6%20%E0%B2%85%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%A5%E0%B2%BF%20%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%AA%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%97%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%86. |website=karnataka.thefederal.com |language=kn |date=13 February 2025}}</ref> <ref>{{cite web |title=B A Vivek Rai: ವಿವೇಕ ರೈಗೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ: ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕನ ಬದುಕು-ಬರಹ |url=https://vishwavani.news/karnataka/scholar-ba-vivek-rai-chosen-for-pampa-award-for-2024-25-34206.html#:~:text=%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B9%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B2%BF%2C%E0%B2%AC%E0%B2%B9%E0%B3%81%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B7%E0%B2%BE%20%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%B8%2C%20%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4%20%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%AA%E0%B2%95,%E0%B2%AE%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%81%20%E0%B2%AC%E0%B2%B0%E0%B2%B9%E0%B2%97%E0%B2%B3%20%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%A6%20%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%B0%20%E0%B2%87%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%86.&text=%E0%B2%AC%E0%B3%86%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B3%81:%20%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B9%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B2%BF%2C%E0%B2%AC%E0%B2%B9%E0%B3%81%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B7%E0%B2%BE%20%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%B8%2C,%E0%B2%AE%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%81%20%E0%B2%AC%E0%B2%B0%E0%B2%B9%E0%B2%97%E0%B2%B3%20%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%A6%20%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%B0%20%E0%B2%87%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%86. |website=ವಿಶ್ವವಾಣಿ |language=kn |date=13 February 2025}}</ref> * ಚಿದಾನಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೨೫( ಡಾ.ಎಂ.ಚಿದಾನಂದ ಮೂರ್ತಿ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಿತಿ, ಬೆಂಗಳೂರು) * ಡಾ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಬಾಲವನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.೨೦೨೫ * ಡಾ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಟ್ರಸ್ಟ್ ,ಉಡುಪಿಯ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೨೫ ==ನೋಡಿ== * ಜೀವನ ಕಥನ:ಸಂದರ್ಶನ<ref>http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/09/443989.html</ref>: == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|30em}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬರಹಗಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಶೋಧಕರು]] [[ವರ್ಗ:ತುಳು ಲೇಖಕರು]] 7d0guh3s9pwyejsz5d87de385lh2otj 0 73382 1373448 1334722 2026-05-15T11:14:32Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373448 wikitext text/x-wiki '''ಅನಿಲ್ ವಿನಾಯಕ ಗೋಕಾಕ''', ಒಳ್ಳೆಯ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ, ಉತ್ತಮ ವಾಗ್ಮಿ, ಮತ್ತು ಕವಿ. ಅವರು ಹಲವಾರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ತಂದೆ, [[ವಿನಾಯಕ ಕೃಷ್ಣ ಗೋಕಾಕ]] ರು ರಚಿಸಿದ ಭಾರತ ಸಿಂಧುರಷ್ಮಿ ಗ್ರಂಥದ ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸತ್ಯ ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ. ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಹೈಯರ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ವೈಸ್ ಛಾನ್ಸಲರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.ssso.net/gurukulam/gokak.htm |title=LOVE FROM PUTTAPARTHI...ANIL V GOKAK...SAI BABA AVATAR - A PERCEPTION |access-date=2015-11-27 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092839/http://www.ssso.net/gurukulam/gokak.htm |url-status=dead }}</ref> ==ವಿದ್ಯಾರ್ಹತೆಗಳು== '''ಅನಿಲ್''', ಹೈದರಾದಿನ ಉಸ್ಮಾನಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ.ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ==ವ್ರುತ್ತಿ ಜೀವನ== # ೧೯೬೪ ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ವಲಯದ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಿದರು. # ೧೯೭೦-೭೨ ರ ವರೆಗೆ,ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಧುಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. # ೧೯೭೯-೮೧ ರ ವರೆಗೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಥಾಣೆಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿ, # ೧೯೮೯-೯೧ ವರೆಗೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಹೌಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಏರಿಯಾ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಅಥಾರಿಟಿಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ,ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಿದರು. # ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿಭಾಗ, ಕಾಡಿನ ಅತಿಕ್ರಮಣ,ಗೊಬ್ಬರೋದ್ಯೋಗ,ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಕಾರ್ಯಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಸಮಿತಿಯ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ, ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ==ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ== # ಭಾರತ ಸರಕಾರದ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, # ಫುಡ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್(ಇಂಡಿಯ) ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನೇಜಿಂಗ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್, # ಟೆಲೆಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ಸ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, # ಭಾರತ ಸರಕಾರದ ಗೊಬ್ಬರೋದ್ಯೋಗದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ==ಪ್ರಕಟಿತ ಕೃತಿಗಳು== # Industrial sickness of India,<ref>[https://books.google.co.in/books?id=DY2fCQAAQBAJ&pg=PA280&lpg=PA280&dq=A.+V.+Gokak&source=bl&ots=AGo9rHaMFN&sig=yCFXzR8JQ8OfKEDe-HhPg4C19pE&hl=kn&sa=X&ved=0ahUKEwjJ5oXW2rDJAhXDS44KHaXXCKE4PBDoAQgrMAM#v=onepage&q=A.%20V.%20Gokak&f=false, ndia Energy Policy, Laws and Regulations Handbook Volume 1 Strategic... By IBP, Inc.-A.V.Gokak]</ref> # Telicommunications of India # ಭಾರತ ಸಿಂಧು ರಷ್ಮಿ ಗ್ರಂಥದ ಸಂಪಾದಕತ್ವ, (ಡಾ.ವಿ.ಕೃ.ಗೋಕಾಕ್ ಬರೆದ) ==ನಿವೃತ್ತಿಯನಂತರ ನಿಭಾಯಿಸಿದ ಹಲವು ಪದವಿಗಳು== # ದ ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್,ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿ ಟ್ಯೂಟ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದ ಇಂಡಿಯನ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್(ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಭಾಗ, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ)ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. # ಎನ್ರೋನ್ ಪವರ್ ಕಂಪೆನಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಧಾನಗಳಿಗೋಸ್ಕರ ಭಾರತ ಸರಕಾರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿದರು.<ref>[http://www.thehindu.com/2001/05/30/stories/0230000d.htm Centre's assistance to resolve Enron tangle sought, The Hindu, May,30, 2001]</ref> ==ನಿವೃತ್ತಿ== ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರ,ಹಾಗೂ ಭಾರತ ಸರಕಾರದ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗದಲ್ಲೂ ಉನ್ನತಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿದ ಎ.ವಿ.ಗೋಕಾಕರು, ೨೦೦೦ ದಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> ==ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://pib.nic.in/archieve/phtgalry/pg0999/pg27sp99/2709996.html Photo Gallery, The Union Secretary, Department of Fertilizer, Shri A.V. Gokak inaugurated a seminar on Financial Management and Foreign Exchange in New Delhi on September 27,1999] * [http://om-namo.tripod.com/pnnews/talks-vc.htm TRIPOD.com, Parthi Update, 24-02-2005,Talks by VC and Student,8.05 a.m.Institute Auditorium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306212945/http://om-namo.tripod.com/pnnews/talks-vc.htm |date=2016-03-06 }} * [http://www.udayavani.com/kannada/news/nri-news/118242/nov-28-dr-vikrgokaka-literature-and-life---seminar ಉದಯವಾಣಿ, ನವೆಂಬರ್, 25,2015,ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ,ಮುಂಬಯಿ,ಮತ್ತು ಡಾ.ವಿ.ಕೆ.ಗೋಕಾಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಹಾವೇರಿ,ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಗೋಕಾಕರ ಸಾಹಿತ್ಯ,ಬದುಕುಗಳಬಗ್ಗೆ, ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆಡಳಿತ ಚಿಂತಕರು]] 188iswt79gb72puxzkao88rgm6evowm 0 77101 1373413 1369299 2026-05-15T04:13:15Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373413 wikitext text/x-wiki <ref>http://www.shabdkosh.com/kn/translate/endorsement/endorsement-meaning-in-Kannada-English{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://kn.wiktionary.org/wiki/%E0%B2%B9%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%AC%E0%B2%B0%E0%B2%B9</ref>'''ಹಿಂಬರಹ''': <ref name="bankingarticle.blogspot.in">http://bankingarticle.blogspot.in/2011/07/crossing-and-endorsement-of-cheque.html</ref> ಪರಿಚಯ: ೧೮೮೧ರ [[ಪರಕ್ರಾಮ್ಯ ಸಂಲೇಖಗಳು|ಪರಕ್ರಾಮ್ಯ ಸಂಲೇಖಗಳ]] ಅಧಿನಿಯಮದ, ೧೫ನೇಯ ಪ್ರಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ, "ಸಂಲೇಖದ ರಚಕನು ಧಾರಕನು ಅಥವಾ ವಾಹಕನು ಪರಕ್ರಾಮಣಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸಂಲೇಖದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ವರ್ಗಯಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನು 'ಹಿಂಬರೆ' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ".ಈ ರೀತಿ ಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ‘ಹಿಂಬರಹ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಬೇಚಾ ಹಾಕು ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ೧೮೮೧ರ ಪರಕ್ರಾಮ್ಯ ಸಂಲೇಖಗಳ ಅಧಿನಿಯಮದ ೧೫ನೇಯ ಪ್ರಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ ಸಂಲೇಖವನ್ನು 'ಹಿಂಬರೆ'ಯುವನನ್ನು ಹಿಂಬರಹಗಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ವರ್ಗಯಿಸುತ್ತನೊ ಅವನನ್ನು ಸ್ವಿಕರ್ತ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. [[ಹಣ|ಹಣವನ್ನು]] ಪಾವತಿ ಪಡೆಯುವವನನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತಿಕರ್ತ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಜನರ ಹಸ್ತಾಂತರಣದಿಂದಾಗಿ ಸಂಲೇಖದ ಹಿಂಬಾದಿ ಹಿಂಬರಹಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಹೋದಾಗ ಮುಂದಿನ ಹಿಂಬರಹಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾಗದವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದಕ್ಕೆ 'ಅನುಪರ್ಣಿ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅನಂತರದ ಹಿಂಬರಹಗಳನ್ನು ಅನುಪರ್ಣಿಯ ಮೇಲೇ ಬರೆಯಬಹುದು. [[File:Sample cheque.jpeg|thumb|Sample cheque]] [[ಚೆಕ್|ಚೆಕ್ಕು]] ಕೂಡ ಪರಕ್ರಾಮ್ಯ ಸಂಲೇಖದಲ್ಲಿ ಒಂದು. ವಸೂಲಾತಿಗಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದ ಚೆಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಶ್ಯವಿದ್ದೆಡೆ ಬ್ಯಾಂಕರ್ ಹಿಂಬರಹವನ್ನು ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸಿ ‘ಹಿಂಬರಹವನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿದೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.ಠೇವಣಿ ರಸೀತಿ ಪರಕಾಮ್ಯ ಸಂಲೇಖವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಠೇವಣಿ ರಸೀತಿಯ ಮೇಲಿನ ಹಿಂಬರಹವು, ಹಣವನ್ನು ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹಿಂಬರಹಗಾರನು [[ಬ್ಯಾಂಕ್|ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ]] ಕೊಡುವ ಸಲಹೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಾವತಿಗಾಗಿ ಬಂದಿರುವ ಸಂಲೇಖದ ಹಿಂಬರಹದಲ್ಲಿ ದೋಷವಿದ್ದರೆ ಅದರ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಯೋಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾಗುವುದು ಅದನ್ನು' ಹಿಂಬರಹ ಕ್ರಮಬದ್ದವಲ್ಲ ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ==<ref name="bankingarticle.blogspot.in"/><ref>{{Cite web |url=http://cab.org.in/Lists/Knowledge%20Bank/DispForm.aspx?ID=55 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-01-08 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304122121/http://cab.org.in/Lists/Knowledge%20Bank/DispForm.aspx?ID=55 |url-status=dead }}</ref> ಸಾಮಾನ್ಯ ನೀತಿಗಳು== ೧) ಹಿಂಬರಹಗಾರನ ಸಹಿ [[File:Sample SVG file, signature.svg|thumb|Sample SVG file, signature]] ಸಂಲೇಖದಲ್ಲಿ ಹಿಂಬರಹಗಾರನ ಸಹಿ ಇರಲೇಬೇಕು. ಸಹಿಯು ದೊಡ್ಡ ಅಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾದ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಿಂಬರಹಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಮಾನ್ಯತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವಿದ್ಯಾವಂತರು ಹಿಂಬರಹ ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ ಅವರ ಹೆಬ್ಬೆಟ್ಟು ಇರಲೇಬೇಕು. ಅವರ ಹೆಬ್ಬೆಟ್ಟನ್ನೆ ಸಹಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೨) ಸಂಲೇಖದಲ್ಲಿ ಮೇಲಿರುವ ಹೆಸರನ್ನುಬದಲಾಯಿಸಬಾರದು. ಉದಾಹರಣೆ : [[ಹುಂಡಿ|ಹುಂಡಿಯಲ್ಲಿ]] ‘ಯು ರಂಗ ರಾವ್’ ಗೆ ಪಾವತಿಸಬೇಕು ಎಂದಿರಲು, ಹೆಸರನ್ನು ‘ಯು ಆರ್.ರಾವ್’ ಎಂದು ಬರೆದು ಸಹಿ ಮಾಡಬಾರದು ಅಥವಾ ‘ರಂಗ ರಾವ್’ ಎಂದು ‘ಯು’ ಮರೆತು ಸಹಿ ಬರೆಯಬಾರದು. ೩) ಹಿಂಬರಹ ಮಾಡುವಾಗ ಸ್ವಿಕರ್ತನ ಹೆಸರಿಗೆ ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು ಉದಾಹರಣೆ : ಮಾನ್ಯತೆ ಸಿಗುವ ಹಿಂಬರಹ - ಸೀತಾ, ರಾಜರಾಮ್ (ಡಾ). ಮಾನ್ಯತೆ ಸಿಗದ ಹಿಂಬರಹ - ಶ್ರೀಮತಿ ಸೀತಾ, ಡಾಕ್ಟರ್ ರಾಜರಾಮ್. ೪) [[ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] ಹಿಂಬರೆಯಬೇಕಾದರೆ, ಸಹಿ ಹಾಕುವ ಅಧಿಕಾರವಿರುವ ಪಾಲುದಾರನ ಸಹಿ ಇದ್ದರೆ ಸಾಕು. ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಲುದಾರರ ಸಹಿ ಇರಲೇಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಜಂಟಿ ಹಿಂಬರಹವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೫) [[ಕೂಡು ಬಂಡವಾಳ ಕಂಪನಿ|ಕೂಡು ಬಂಡವಾಳ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ]] - ಹಣಕಾಸಿನ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಸಹಿ ಇರಲೇಬೇಕು ಅಥವಾ ರುಜು ಹಾಕುವ ಅಧಿಕಾರಿಯೇ ಸಹಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಸಹಿಯ ಜೊತೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೊಹರು ಕೂಡ ಇರಲೇಬೇಕು. ==<ref>http://www.advocatekhoj.com/library/bareacts/negotiableinstruments/index.php?Title=Negotiable%20Instruments%20Act,%201881</ref> ೧೮೮೧ರ [[ಪರಕ್ರಾಮ್ಯ ಸಂಲೇಖಗಳು|ಪರಕ್ರಾಮ್ಯ ಸಂಲೇಖಗಳ]] ಅಧಿನಿಯಮದ ಕೆಲವು ಷರತ್ತುಗಳು== ೧) ಸ್ವಿಕರ್ತನ ಹಕ್ಕುಗಳು ೫೦ನೆಯ ಪ್ರಕರಣದ, ೧೮೮೧ರ ಪರಕಾಮ್ಯ ಸಂಲೇಖಗಳ ಅಧಿನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ, ಒಮ್ಮೆ ಪರಕ್ರಾಮ್ಯ ಸಂಲೇಖವನ್ನು ಹಿಂಬರಹಗಾರ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದರೆ (ಯಾವುದೇ ಷರತ್ತಿಲ್ಲದೆ) ಅದು ಹಿಂಬರೆ ಪಡೆದವನ ಸ್ವತ್ತಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿಂಬರಹ ಪಡೆದವನಿಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಹಣವನ್ನು ಸ್ವಿಕರಿಸುವ, ಅದನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಮತ್ತು ಹಣ ಪಾವತಿ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಧಾರಕನನ್ನು ಕೇಳುವ ಹಕ್ಕು ಇರುತ್ತದೆ. ೨) ಪರಕ್ರಾಮಣ ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ೫೧ನೇ ಪ್ರಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ, [[ಪರಕ್ರಾಮ್ಯ ಸಂಲೇಖಗಳು|ಪರಕ್ರಾಮ್ಯ ಸಂಲೇಖವನ್ನು]] ಒಬ್ಬರಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅದ್ದಕ್ಕು ಹೆಚ್ಚು ರಚನಕರು, ದಾರಕರು ಮತ್ತೋಬ್ಬರಿಗೆ ಅಥವಾ ಅದ್ದಕ್ಕು ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದು. ಈ ರೀತಿ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಾ ರಚನಕರ ಅಥವ ಧಾರಕರ ಸಹಿ ಇರಲೇಬೇಕು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಪಾಲಿಸುವಂತಿರಬೇಕು. ೩) ಅರ್ಧ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಹಿಂಬರಹ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ ೫೬ನೇ ಪ್ರಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಪರಕ್ರಾಮ್ಯ ಸಂಲೇಖವನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಹಿಂಬರಹವಿರಬೇಕು. ಅರ್ಧ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಹಿಂಬರಹಕ್ಕೆ [[ಸರ್ಕಾರ|ಸರ್ಕಾರದಿಂದ]] ಯಾವುದೇ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ೪) ಹಿಂಬರಹಗಾರನ ಮೃತ ಹೊಂದಿದರೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯು ವರ್ಗಾಯಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ೫೭ನೇ ಪ್ರಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಹಿಂಬರಹಗಾರ ಸಂಲೇಖವನ್ನು ಹಿಂಬರೆದು ವರ್ಗಾಯಿಸಿ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸದೆ ಮೃತ ಹೊಂದಿದರೆ ಆ ಹಿಂಬರಹಕ್ಕೆ ಮಾನ್ಯತೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯು ಕೂಡ ಹಿಂಬರಹಗಾರನ ಪರ ವಚನ ಪತ್ರ, [[ಚೆಕ್|ಚೆಕ್ಕು]] ಹಾಗೂ [[ಹುಂಡಿ|ಹುಂಡಿಯನ್ನು]] ವರ್ಗಾಯಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ೫) ಹಿಂಬರಹಕ್ಕೆ ಕಾಲಾವಧಿ: ೬೦ನೇ ಪ್ರಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂಲೇಖವನ್ನು ಪರಿಪಕ್ವತೆಯವರೆಗು ಪರಿಕ್ರಾಮಣ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಪರಿಪಕ್ವತೆಯ ಮುಂಚೆಯ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೆ ಹಿಂಬರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ==<ref>{{Cite web |url=http://business.laws.com/negotiable-instruments/endorsements |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-01-08 |archive-date=2016-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115161913/http://business.laws.com/negotiable-instruments/endorsements |url-status=dead }}</ref> ಹಿಂಬರಹದ ವಿವಿಧ ಬಗೆಗಳು== ೧. ಖಾಲಿ ಹಿಂಬರಹ : ಹಿಂಬರಹಗಾರನ ಸಹಿಮಾತ್ರ ಇರುವ ಹಿಂಬರಹ, ಇಂಥ ಹಿಂಬರಹದಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಕರ್ತ ಹೆಸರು ನಮೂದಿಸದೆ ಅದರ ದಾರಕ ತನ್ನ ಸಹಿ ಹಾಕ್ಕುತ್ತಾನೆ. ಯಾರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಲೇಖ ಇರುತ್ತದೆಯೊ ಆ ವಾಹಕನಿಗೆ ಹಣ ಸೇರುತ್ತದೆ. ೨. ಪೂರ್ಣ ಹಿಂಬರಹ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಹಿಂಬರಹ : ಹಿಂಬರಹಗಾರ ತನ್ನ ಸಹಿ ಹಾಕುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಲೇಖದ ಮೊಬಲಗು ಹಣವನ್ನು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅಥವಾ ಅವನು ಆದೇಶಿಸಿದವನಿಗೆ (ಅವನ ಆದೇಶಕ್ಕೆ) ಪಾವತಿಸುವಂತಹ ಹಿಂಬರಹ. ೩. ಷರತ್ತು ಸಹಿತ ಹಿಂಬರಹ : ೫೨ನೆಯ ಪ್ರಕರಣದ ಪರಕ್ರಾಮ್ಯ ಸಂಲೇಖಗಳ ಅಧಿನಿಯಮದ ಹಿಂಬರಹಗಾರನು ಪರಕ್ರಾಮಣ ಮಾಡುವಾಗ ತನ್ನ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಯಾವುದಾದರು ಘಟನೆನಡೆದರೆ ಮಾತ್ರ ಪಾವತಿಸುವುದಾಗಿ ಸಂಲೆಖದಲ್ಲಿ ಷರತ್ತು ಇಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಅಂತಹ ಹಿಂಬರಹವನ್ನು ಷರತ್ತು ಸಹಿತ ಹಿಂಬರಹವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆ : ರಾಮನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರೆ ಮಾತ್ರ ನಾನು ೫೦,೦೦೦ರೂ ಪಾವತಿಸುವೆ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನಿಗಲ್ಲದೆ ಬೇರೇ ಯಾರಿಗೂ ಹಣ ಪಾವತಿ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. [[ಕಾನೂನು]] ಇಂತಹ ಹಿಂಬರಹಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಘಟನೆಯು ನಡೆದರೆ [[ಹಣ]] ಪಾವತಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಹಿಂಬರಹಗಾರನ ಹೊಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಘಟನೆಯು ನಡೆಯದಿದ್ದರೆ ಹಿಂಬರಹದ ಮೇಲೆ ಹಿಂಬರಹಗಾರನ ಯಾವುದೆ ಜವಾಬ್ದಾರವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ೪. ನಿರ್ಬಂದಕ ಹಿಂಬರಹ (ಅಥವಾ ನಿರ್ಬಂದಕ ಬೇಚಾ) : ಸಂಲೇಖದ ಪರಕ್ರಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂದಗೊಳಿಸುವ, ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವ ಹಿಂಬರಹ ಉದಾ : 'ರಾಮನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪಾವತಿ ಮಾಡಿ. ೫. ಉಪಾಶ್ರಯಣವಿಲ್ಲದ ಹಿಂಬರಹ : ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಬೇಡಿ. ನನ್ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಕ್ರಾಮ್ಯ ಸಂಲೇಖದ ಧಾರಕನೊಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬೇಚಾ ಹಾಕುವಾಗ (ಹಿಂಬರಹ ಮಾಡುವಾಗ) ಬರೆಯಬಹುದಾದ ಮಾತು. ಯಾರು ಆತನಿಂದ ಈ ಸಂಲೇಖವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ ಆತ, ಆ ಸಂಲೇಖ ಒಂದು ವೇಳೆ ಪಾವತಿ ಆಗದ್ದಿದ್ದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಕೇಳಬಾರದು, ತನ್ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ಹೊಣೆಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಿಂಬರಹಗಾರ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾನೆ. ೬. ಜಂಟಿ ಹಿಂಬರಹ : ಜಂಟಿ [[ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಠೇವಣಿ ಖಾತೆಗಳು|ಖಾತೆ]] ಹೊಂದಿರುವವರು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಖಾತೆ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದಾಗಿ [[ಬ್ಯಾಂಕ್|ಬ್ಯಾಂಕಿನೊಂದಿಗೆ]] ಕರಾರು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ಅವರು [[ಚೆಕ್|ಚೆಕ್ಕು]], ಡಾಫ್ಟು, ಹುಂಡಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಸಂಲೇಖಗಳನ್ನು ಬೇರೊಬ್ಬರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವಾಗ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ರುಜು ಮಾಡಬೇಕು ==ಇವನ್ನು ನೋಡಿ== [[ಬ್ಯಾಂಕ್]] [[ಪರಕ್ರಾಮ್ಯ ಸಂಲೇಖಗಳು]] [[ಚೆಕ್]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} cdossgg9o4jc8ro2qift0otqjira4fu 0 79737 1373402 1360697 2026-05-14T20:23:27Z Kamath 06 99412 1373402 wikitext text/x-wiki {{ಧಾಟಿ}} {{wikify}} {{ಉಲ್ಲೇಖ}} '''''ಯು ಟರ್ನ್''''' [https://en.wikipedia.org/wiki/U_Turn_(2016_film)]೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಅಲೌಕಿಕ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು [[ಪವನ್ ಕುಮಾರ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಪವನ್ ಕುಮಾರ್]] ಬರೆದು, ನಿರ್ಮಿಸಿ, ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧಾ ಶ್ರೀನಾಥ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರೋಜರ್ ನಾರಾಯಣ್ , ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್ ಮತ್ತು ರಾಧಿಕಾ ಚೇತನ್ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಫ್ಲೈಓವರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರ ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ ವಾಹನ ಚಾಲಕರ ಸಾವು ಮತ್ತು ನಂತರ ಇಂಟರ್ನ್ ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಜೋಡಿ ಅಪರಾಧಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಸುತ್ತ ಕಥಾವಸ್ತು ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ''ಯು-ಟರ್ನ್ ಚಿತ್ರವನ್ನು'' ಮೊದಲು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ''ಕೇರ್‌ಫುಲ್'' ಆಗಿ ರೀಮೇಕ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು . ನಿರ್ದೇಶಕ ಪವನ್ ಕುಮಾರ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು - ತಮಿಳು ದ್ವಿಭಾಷಾ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಅದೇ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ರೀಮೇಕ್ ಮಾಡಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ''ಸ್ಕೂಲ್ ಮಾಸ್ಟರ್'' , ''ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಸವಾಲ್'' ಮತ್ತು ''ದೇವರ ಕಣ್ಣು'' ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತರ ಮೂರು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರೀಮೇಕ್ ಆಗುತ್ತಿರುವ ನಾಲ್ಕನೇ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು . [https://en.wikipedia.org/wiki/U_Turn_(2016_film)] ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳದಲ್ಲಿ ''<nowiki/>'ಯು ಟರ್ನ್'<nowiki/>'' ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು - ಇದರಿಂದಾಗಿ ''<nowiki/>'ಅನುರಾಗ ಅರಳಿತು''' ನಂತರ ಸಿಂಹಳದಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿರುವ ಎರಡನೇ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು . ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಫಿಲಿಪಿನೋ ರಿಮೇಕ್ ಅನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30, 2020 ರಂದು ಪೇ-ಟು-ವ್ಯೂ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.  ಅದರೊಂದಿಗೆ, ''ಯು ಟರ್ನ್'' ಫಿಲಿಪಿನೋದಲ್ಲಿ ರಿಮೇಕ್ ಆದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ''ಫ್ಲೈಓವರ್'' ಎಂಬ ಬಂಗಾಳಿ ರಿಮೇಕ್ 2 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/koel-mallick-stars-in-the-bengali-remake-of-pawan-kumars-u-turn/articleshow/81603295.cms] 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅದೇ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿ ರಿಮೇಕ್ ಅನ್ನು ಏಕ್ತಾ ಕಪೂರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಅದರೊಂದಿಗೆ, ''ನುವ್ವೋಸ್ತಾನಂತೆ ನೆನೊಡ್ಡಂತನ'' ಮತ್ತು ''ಅನುರಾಗ ಅರಳಿತು'' ನಂತರ ಏಳು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರಿಮೇಕ್ ಆಗುವ ಮೂರನೇ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ಇದು ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಿಮೇಕ್ ಆಗುವ ಏಳನೇ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ '' ಮತ್ತು ಅನುರಾಗ ಅರಳಿತು'' ನಂತರ ಎರಡು ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರಿಮೇಕ್ ಆಗುವ ಎರಡನೇ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ . == ಕಥಾವಸ್ತು == ''ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಇಂಟರ್ನ್‌ ಆಗಿರುವ ರಚನಾ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಫ್ಲೈಓವರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಪಘಾತಗಳ ಕುರಿತು ಲೇಖನ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ . ಅವರಿಗೆ ಅಪರಾಧ ವರದಿಗಾರ ಆದಿತ್ಯ ಅವರ ಮೇಲೂ ಪ್ರೀತಿ ಇದೆ. ಫ್ಲೈಓವರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಪಘಾತಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಅವರು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಕೆಲವು ವಾಹನ ಚಾಲಕರು ರಸ್ತೆಯನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಯು-ಟರ್ನ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸಂಚಾರವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಚಲಿಸುವುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತವೆ, ಇದು ಅನೇಕ ಅಪಘಾತಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಫ್ಲೈಓವರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ನಿರಾಶ್ರಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಯು-ಟರ್ನ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿಯಮವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಾಹನ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ರಚನಾಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಸಂಚಾರ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅಪರಾಧಿಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಅವಳು ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ, ಅವರ "ಶಾರ್ಟ್-ಕಟ್" ಗಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಲೇಖನ ಬರೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ. ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವ ಅವಳ ಪ್ರಯತ್ನ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ದಿನ ನಂತರ, ಪೊಲೀಸರು ಅವಳನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಅವಳು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಬಯಸಿದ್ದ ಅದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವಳು ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ತನ್ನ ಕಡೆಯಿಂದ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಹಿರಿಯ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಅದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೂ, ಸಬ್-ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ನಾಯಕ್ ಅದನ್ನು ನಂಬಲರ್ಹವೆಂದು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ರಚನಾ ಅವರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅವರು ತಪ್ಪು "ಯು-ಟರ್ನ್" ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ದಿನವೇ ಅವರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ಗಮನಿಸಿದರು. ರಚನಾ ಮತ್ತು ನಾಯಕ್ ನಿರಾಶ್ರಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅದನ್ನು ಮರುದಿನ ರಚನಾಗೆ ತಲುಪಿಸಬೇಕು. ಇಬ್ಬರೂ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ದಿನ ಯು-ಟರ್ನ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ವಕೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏನೂ ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಕಾಣದ ಕಾರಣ, ಇಬ್ಬರೂ ತಾವು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಂದ ವಕೀಲರ ಸಾವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ರಚನಾ ಫ್ಲೈ-ಓವರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆದ ಗಾಯಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರಾಶ್ರಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಇಬ್ಬರು ಯುವಕರು ಯು-ಟರ್ನ್ ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವುದನ್ನು ಅವಳು ನೋಡಿ ನಾಯಕ್‌ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ನಾಯಕ್ ಅವರನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಹಳೆಯ ಪೊಲೀಸ್ ಲಾಕ್-ಅಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಜಗಳವಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪೊಲೀಸರ ಮೂಗಿನ ಕೆಳಗೆ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ. ಅಪರಾಧಿಗಳ ಸಾವಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಯಾವುದೇ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲದೆ, ರಚನಾ ಸ್ವತಃ ತಪ್ಪು ಯೂ-ಟರ್ನ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಏನಾದರೂ ಆಗುವವರೆಗೆ ಕಾಯುತ್ತಾಳೆ. ಅಪರಾಧಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿರುವವಳು ಮಾಯಾ ಎಂಬ ದೆವ್ವ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವಳು ಮತ್ತು ಅವಳ ಮಗಳು ಆರ್ನಾ ಅಪರಾಧಿಗಳು ತಮ್ಮ ಯೂ-ಟರ್ನ್‌ಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ರಸ್ತೆ ತಡೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದಳು. ತನ್ನ ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಮಾಯಾ ರಚನಾಳನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ರಚನಾ ಮಾಯಾಳ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಮಾಯಾ ಒಪ್ಪುತ್ತಾಳೆ. ರಚನಾ ನಾಯಕ್ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮಾಯಾ ಅಪಘಾತದ ದಿನದಂದು ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವರು ಬ್ಲಾಕ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಫೋನ್ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ವಿಳಾಸವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ರಚನಾ ಇದನ್ನು ಬಲೂನಿನ ಮೇಲೆ ಬರೆದು ಮಾಯಾ ಹುಡುಕಲು ಫ್ಲೈಓವರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಅವಳು ತನ್ನ ಗೆಳೆಯ ಆದಿತ್ಯನನ್ನು ಊಟಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಊಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ರಚನಾ ತಾನು ಮೊದಲು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅದು ಆದಿತ್ಯನ ಕೆಲಸದ ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಅವಳು ಆದಿತ್ಯನನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಅವನ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದಾಗಿ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಗಳು ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದಿತ್ಯ ಯು-ಟರ್ನ್ ಮಾಡಿದ್ದು ನಾನಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಬೈಕ್ ಅನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡನಷ್ಟೇ. ಕೊನೆಯ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ, ಬ್ಲಾಕ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಯಾಳ ಸ್ವಂತ ಗಂಡ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಯಾಳ ದೆವ್ವ ಆದಿತ್ಯನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಕಾಯುತ್ತಿದೆ, ಆಗ ರಚನಾ ಘಟನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಿರುವ ಮಾಯಾಳ ಪತಿ ಬಂದು ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಅವನೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಮಾಯಾಳಿಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅವನು ಬಾಲ್ಕನಿಯಿಂದ ಹಾರಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಾಯಾಳ ದೆವ್ವ ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಶಿಕ್ಷೆ ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಮಗಳಿಲ್ಲದೆ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಳಲುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * ರಚನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಶ್ರದ್ಧಾ ಶ್ರೀನಾಥ್]] * ಸಬ್-ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ನಾಯಕ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ರೋಜರ್ ನಾರಾಯಣ್]] * ಮಾಯಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ರಾಧಿಕಾ ಚೇತನ್]] * ಆದಿತ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್ (ನಟ)|ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್]] * ರಿತೇಶ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಕಂದ ಅಶೋಕ್]] * ಇನ್ಸ್ ಪೆಕ್ಟರ್ ಸುಧಾಕರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಹೆಬ್ಬಾಳೆ * ಮಹಿಳಾ ಪೇದೆ ಸರೋಜಮ್ಮ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾ ನಂದಕುಮಾರ್ * ಸುಂದರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಮೋದ್ ಶೆಟ್ಟಿ (ನಟ)|ಪ್ರಮೋದ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] * ಆರ್ಣ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರ್ಣ ಕುಲಕರ್ಣಿ * ರಾಜು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚೇತನ್ ಡಿ'ಸೋಜಾ * ನಿರಾಶ್ರಿತ ಫ್ಲೈಓವರ್ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿ ಕೆನ್ನೆಡಿ ಗೋಪಾಲನ್ * ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಮುದ್ದಣ್ಣ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಮ್ ಮಂಜೋನಾಥ್ * ಆಟೋ ರಿಕ್ಷಾ ಚಾಲಕನಾಗಿ ರಜತ್ ಮಯೀ * ವೈದ್ಯನಾಗಿ ಸೂರ್ಯ ವಸಿಷ್ಠ == ಆರತಕ್ಷತೆ == ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ'' ಸುನಯನಾ ಸುರೇಶ್ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಐದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ರೇಟಿಂಗ್ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, "ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಾತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಲೀಟ್ಮೋಟಿಫ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಓದಬಹುದು, ಆದರೆ ಗೆಲುವು ಎಂದರೆ ಅದು ರೋಮಾಂಚನ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೂ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೇನೂ ಅಲ್ಲ." '' ಬೆಂಗಳೂರು ಮಿರರ್‌ನ'' ಶ್ಯಾಮ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಎಸ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, "ವಿರಾಮದ ನಂತರ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಯಾವುದೇ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಮುರಿಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ, ಪವನ್ ಕುಮಾರ್ ಸುಲಭವಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಚಿತ್ರವಾಗುವ ಯು-ಟರ್ನ್ ಅನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ."  ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅನಾರ್ಕಿಯ ಜೆ ಹರ್ಟಾಡೊ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, "ಪವನ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಯು ಟರ್ನ್ ಕೊನೆಯ ನಿಮಿಷದವರೆಗೂ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಊಹಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಯು-ಟರ್ನ್ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸವಾಲು ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಧಿಕ್ಕರಿಸುವ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/U-Turn/movie-review/52360435.cms] {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} lpywqgospx19v9iqtc9pm3etu3s15ir 0 85660 1373436 1333880 2026-05-15T08:13:30Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373436 wikitext text/x-wiki ಅಂತರಜಾಲ ಸುರಕ್ಷತೆ ವೆಬ್ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಅಥವಾ ಆನ್ಲೈನ್ ಸುರಕ್ಷತೆ ಅಥವಾ [[ಅಂತರಜಾಲ|ಇಂಟರ್ನೆಟ್]] ಸುರಕ್ಷತ ಬಳಕೆದಾರರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಾಹಿತಿ, ಅಂತರಜಾಲ ಸುರಕ್ಷತೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಪ್ಯಾಮ್, ಫಿಶಿಂಗ್, ಸೈಬರ್ ನಿಂದನೆ (Cyberstalking), ಮಾಲ್ವೇರ್, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವೈರಸ್ಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ ಮತ್ತು ಅಶ್ಲೀಲ ಅಥವಾ ಆಕ್ಷೇಪಾರ್ಹ ವಿಷಯ, ಗುರುತು ಕಳ್ಳತನ, ದುರುದ್ದೇಶಪೂರಿತ ಬಳಕೆದಾರರು ಇತ್ತೀಚಿಗಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಕಳವಳಕಾರಿ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಟ್ವರ್ಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಚಾಟ್ ಸೈಟುಗಳು ಸುರಕ್ಷತೆ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಪುಟ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ಗುಂಪುಗಳು, [[ಸರಕಾರ|ಸರ್ಕಾರ]], ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಸುವ ಮಕ್ಕಳ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಸುರಕ್ಷಿತ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಡೇ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲು ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಮಾಹಿತಿಯ ಸುರಕ್ಷತೆ(Information security) == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿ, ಗುರುತು ಹಾಗೂ ಪಾಸ್ವರ್ಡ್ ಗಳಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಮಾಹಿತಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳು ಭದ್ರತಾ ಸೋರಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ಗುರುತಿನ ಕಳ್ಳತನ, ಅನಧಿಕೃತ ಪ್ರವೇಶ ಖಾಸಗಿ ಮಾಹಿತಿಯ ದುರ್ಬಳಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. === ಫಿಶಿಂಗ್ === ಫಿಶಿಂಗ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹಗರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಧ, ಫಿಶಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಹಗರಣಕೋರರು ನಂಬಿಕಾರ್ಹ ಮೂಲದಂತೆ ವೇಷ ಬದಲಿಸಿ ಬಳಕೆದಾರರ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್, ಪಾಸ್ವರ್ಡ್ ನಂತಹ ಖಾಸಗಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಫಿಶಿಂಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈಮೇಲ್ ಮತ್ತು ಇನ್ಸ್ಟೆಂಟ್ ಮೆಸೇಜಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಫಿಶಿಂಗ್ ಈಮೇಲ್ ಗಳು ಹಗರಣಕೋರರ ವೆಬ್ಸೈಟ್ಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು, ಇಂತಹ ಕೊಂಡಿಗಳು ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಖಾಸಗಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನಮೂದಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ನಕಲಿ ವೆಬ್ಸೈಟುಗಳನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ ಈಮೂಲಕ ಹಗರಣಕೋರರು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅನುಮಾನ ಬರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. === ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ವಂಚನೆಗಳು === ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸಲು ತರತರದ ಯೋಜನೆಗಳು ಇವೆ, ಇಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳು ಬಳಕೆದಾರರ ಜ್ಞಾನದ ಕೊರತೆಯ ಲಾಭ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ವಂಚನೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಳ್ಳು ಭರವಸೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸ ತಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಬಳಕೆದಾರರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಪಡೆಯುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. === ಮಾಲ್ವೇರ್ === ಮಾಲ್ವೇರ್ ಮೂಲತಃ ಅಸಲಿ ತಂತ್ರಾಂಶದಂತೆ ಕಾಣುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ದುರುದ್ದೇಶಪೂರಿತ ತಂತ್ರಾಂಶ. ಮಾಲ್ವೇರ್ಗಳನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರ ಖಾಸಗಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅವರ ಸಮ್ಮತಿ ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಮಾಲ್ವೇರ್ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಮೇಲ್, ಅನಧಿಕೃತ ವೆಬ್ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಫೈಲ್ ಗಳ ಮೂಲಕ ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಡತವನ್ನು (file) ಮಾಲ್ವೇರ್ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಕಷ್ಟ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳು ಭಧ್ರತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ತುಂಬಾ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದಿವೆ. == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆ == ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ನ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಿಂದ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಸೇವೆಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಎಟಕುವಂತಾಗಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂವಹನ(communication) ಈ ತರಹದ ಪ್ರಮುಖ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ಈ ಸೇವೆಯಿಂದ ಬಳಕೆದಾರರು ಒಬ್ಬರೊನೊಬ್ಬರು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತಾದರೂ ಅದರೊಂದಿಗೆ ದುರುದ್ದೇಶಪೂರಿತ ಬಳಕೆದಾರರು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ಹಣಕಾಸು, ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಲಾಭ ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳು ಈ ದುರುದ್ದೇಶಪೂರಿತ ಬಳಕೆದಾರರ ಗುರಿ ಎಂಬ ವಿಷಯ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಪೋಷಕರು ಆತಂಕ ಪಡುವಂತಾಗಿದೆ. ===ಸೈಬರ್ ನಿಂದನೆ(Cyberstalking)=== ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮುಖಾಂತರ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಗುಂಪು ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಕೊಡುವ ಕಿರುಕಳ ಕೊಡುವುದನ್ನು ಅಥವಾ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುವುದನ್ನು Cyberstalking ಅಥವಾ ಸೈಬರ್ ನಿಂದನೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪ ಹೊರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿಕೆ ಕೊಡುವುದು, ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುವುದು, ಗುರುತು ಕಳ್ಳತನ, ಮಾಹಿತಿಗೆ ಅಥವಾ ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಉಂಟು ಮಾಡುವುದು, ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಸಿನವರಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕಳ ಕೊಡುವುದು ಹಾಗೂ ವಯ್ಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಕಲೆಹಾಕಿ ಅದನ್ನು ಕಿರುಕಳ ಕೊಡಲು ಬಳಸುವುದು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಸೈಬರ್ ನಿಂದನೆ ಅಥವಾ Cyberstalking ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ===ಸೈಬರ್ ಬುಲ್ಲಿಯಿಂಗ್=== ತ್ವರಿತ ಸಂದೇಶ( Instant messaging ), ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ, ಇಮೇಲ್ ನಂತಹ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಸಂವಹನ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಗುಂಪಿನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವುದು, ಬೆದರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಸ್ವಾದೀನ ಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಸೈಬರ್ ಬುಲ್ಲಿಯಿಂಗ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ===ಆನ್ಲೈನ್ ಪ್ರಿಡೆಶನ್=== ಅಪ್ರಾಪ್ತ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಆನ್ಲೈನ್ ಪ್ರಿಡೆಶನ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಂತರಜಾಲ ಅಪರಾಧಿಗಳು ಚಾಟ್ ಕೊಠಡಿಗಳು ಅಥವಾ ಅಂತರಜಾಲ ವೇದಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಸಿನವರನ್ನು ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಹುದು. ===ಅಶ್ಲೀಲ / ಆಕ್ಷೇಪಾರ್ಹ ವಿಷಯಗಳು=== ಅಂತರಜಾಲದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ಗಳು ಮನ ನೋಯಿಸುವ, ಅಸಹ್ಯ, ಅಶ್ಲೀಲ ಹಾಗೂ ಆಕ್ಷೇಪಾರ್ಹ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ, ಇದು ಬಳಕೆದಾರರ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಿರುದ್ದವಾಗಿರಬಹುದು. ಇಂತಹ ವೆಬ್ ತಾಣಗಳು ದ್ವೇಷ ಬಿತ್ತುವಂತಹ ಮಾಹಿತಿ, ಪ್ರಚೋದನಕಾರಿ ಅಥವಾ ಕೆರಳಿಸುವ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಈ ವೆಬ್ ತಾಣಗಳು ಪಾಪ್ ಅಪ್ ಜಾಹೀರಾತು ಹಾಗೂ ಸಂದೇಹ ಬಾರದ ರೀತಿಯ ಅಪರಿಚಿತ ಕೊಂಡಿಗಳ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ತಲುಪುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <ref name="http://criminal.laws.com/computer-crime/types-of-computer-crimes ">{{cite web | url=http://criminal.laws.com/computer-crime/types-of-computer-crimes | title=Types of computer crimes | access-date=2017-02-07 | archive-date=2015-09-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150922022021/http://criminal.laws.com/computer-crime/types-of-computer-crimes | url-status=dead }}</ref> <ref name="http://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/stat/default.aspx">{{cite web | url=http://www.itu.int/en/ITU-D/Statistics/Pages/stat/default.aspx | title=ICT Facts and Figures}}</ref> <ref name="https://www.getsafeonline.org/">{{cite web | url=https://www.getsafeonline.org/ | title=Get Safe Online}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] fabxrd9pvjuq8cxjht12t0ydvrn5tdp 0 99752 1373415 1369381 2026-05-15T04:24:41Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373415 wikitext text/x-wiki '''ಹಿರೇಭಾಸ್ಕರ ಅಣೆಕಟ್ಟು''' [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಸಾಗರ]] ತಾಲೂಕಿನ ಮಡೆನೂರಿಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://mysuruonline.in/herebaskara-dam-sharavathi-river-shimoga/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-07-01 |archive-date=2019-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190701084046/https://mysuruonline.in/herebaskara-dam-sharavathi-river-shimoga/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.prajavani.net/karunaada-vaibhava/%E0%B2%9C%E0%B2%B2%E0%B2%B2-%E0%B2%9C%E0%B2%B2%E0%B2%A7%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%BE-%E0%B2%B9%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0-2009015</ref> ಇದು ಹೊಳೆಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು [[ಜೋಗ]] ಜಲಪಾತದಿಂದ ೨೦ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಶ್ರೀ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಈ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ೧೯೩೯ ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ಐದರಂದು ಮಹಾರಾಜ [[ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರು|ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್]] ರವರು ಜೋಗದಲ್ಲಿ ಅಡಿಗಲ್ಲನ್ನಿಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://mysuruonline.in/mysuru/herebaskara-dam-sharavathi-river-shimoga/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-05-26 |archive-date=2024-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526050154/https://mysuruonline.in/mysuru/herebaskara-dam-sharavathi-river-shimoga/ |url-status=dead }}</ref> ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮಡೆನೂರಿನಲ್ಲಿ ೧೧೪ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಟಿ ಎಂ ಸಿ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಜಲಾಶಯದ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷ್ಣರಾವ್ ಎಂಬ ಸಿವಿಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ ಮೂಲಕ ಸರ್ವೆ ನಡೆಸಿ, [[ಶರಾವತಿ]] ನದಿಯಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://mysuruonline.in/mysuru/herebaskara-dam-sharavathi-river-shimoga/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-05-26 |archive-date=2024-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526050154/https://mysuruonline.in/mysuru/herebaskara-dam-sharavathi-river-shimoga/ |url-status=dead }}</ref> ===ನಿರ್ಮಾಣ=== ಇಡೀ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್‍ನಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. [[ಜಲಾಶಯ]]ದ ನೀರನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬಳಸಲು ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿ ಹೊರಬಿಡಲು ಆರು ಗೇಟುಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಹದ ನೀರನ್ನು ಹೊರಗೆ ಹಾಕಲು ವಿಶೇಷ ಮಾದರಿಯ ಹನ್ನೊಂದು ಸೈಫನ್‍ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸೈಫನ್‍ಗಳು ವೊಲ್ಯೂಟ್ ಮಾದರಿಯ ಸೈಫನ್‍ಗಳಾಗಿದ್ದು ಇವನ್ನು ತಜ್ಞ ಸಿವಿಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಗಣೇಶ ಐಯ್ಯರ್‌ರವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇವುಗಳು ಸುಮಾರು ಹದಿನೆಂಟು ಅಡಿ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತಲಾ ಹನ್ನೊಂದು ಸಾವಿರ ಕ್ಯೂಸೆಕ್ಸ್‌ಗೂ ಅಧಿಕ ನೀರನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಜಲಾಶಯ ಒಟ್ಟು ೧೨೦ ಮೆಗಾವಾಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=https://rainland.in/?p=407 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-05-26 |archive-date=2024-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526050155/https://rainland.in/?p=407 |url-status=dead }}</ref> ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.<ref>https://www.deccanherald.com/india/karnataka/picturesque-hirebhaskar-dam-resurfaces-2264867</ref> ===ಮುಳುಗಡೆ=== ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ [[ಮೈಸೂರು]] ರಾಜ್ಯ ವಿಶಾಲ [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣೆಗೊಂಡಾಗ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೊರತೆ ತೀವ್ರವಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರ ಹೆಚ್ ಇ ಸಿ ಪಿ ಯ ಮೂಲಕ ಶರಾವತಿಯ ಪೂರ್ಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬಳಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದಾಗ ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು. ೧೯೬೪ ರಲ್ಲಿ ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ ಆಣೆಕಟ್ಟೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾದಾಗ ಹಿರೇಭಾಸ್ಕರ ಅದರಲ್ಲಿ ಸಂಫೂರ್ಣ ಮುಳುಗಡೆಯಾದದ್ದಲ್ಲದೇ ಅದರ ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತೊಂದು ಅಡಿ ನೀರು ನಿಲ್ಲತೊಡಗಿತು. ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿಯ ಪೂರ್ಣಮಟ್ಟ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೮೧೯ ಅಡಿ ಇದೆ ಮತ್ತು ಹಿರೇಭಾಸ್ಕರ ೧೭೭೮ ಅಡಿ ಇದೆ. ಹೀಗೆ ಹಿರೇಭಾಸ್ಕರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ೧೯೬೪ ರಿಂದ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಮುಳುಗಡೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು|ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ]] ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಮೇ ತಿಂಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ==ಎತ್ತರ== ಈ [[ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ೧೧೪ ಅಡಿ ಎತ್ತರ ಇದೆ. ಇದು ೧೪ ಅಡಿಗಳ ವ್ಯಾಸದ ಮತ್ತು ೫೮ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಸೈಫನ್‍ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಸಹ ನೋಡಿ== *[[ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು]] 44yq43i5g882az9xw8tct4cdvon6bmw 3 102753 1373449 854377 2026-05-15T11:18:51Z Mys 721tx 4356 Mys 721tx [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:पाटलिपुत्र]] ಪುಟವನ್ನು [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pataliputra!]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/पाटलिपुत्र|पाटलिपुत्र]]" to "[[Special:CentralAuth/Pataliputra!|Pataliputra!]]" 854377 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=पाटलिपुत्र}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೧೦, ೧೫ ಜುಲೈ ೨೦೧೮ (UTC) t9le1jals9rfz8ri41ong740pdah7jt 0 113850 1373393 1365281 2026-05-14T16:27:00Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373393 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಶ್ರದ್ದಾ ಕಪೂರ್ | image =[[File:Shraddha Kapoor at IBJA awards and fashion showcase.jpg|thumb|ಐಬಿಜೆಎ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದಾ ಕಪೂರ್]] | caption = | birth_name = | birth_date = ೩ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೮೭ | birth_place = [[ಮುಂಬೈ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಭಾರತ]] | occupation = ನಟಿ, ಗಾಯಕಿ | yearsactive = ೨೦೧೦ - | nationality = ಭಾರತೀಯ | parents = | spouse = | children = }} '''ಶ್ರದ್ದಾ ಕಪೂರ್''' (ಜನನ ೩ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೮೭) ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ ಮತ್ತು ಗಾಯಕಿ. ಇವರು ನಟ ಶಕ್ತಿ ಕಪೂರ್ ರವರ ಪುತ್ರಿ.<ref>{{cite web |title=Shraddha Kapoor Details |url=https://famousbiography.in/shraddha-kapoor-biography/ |accessdate=19 March 2021 |language=en }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೨೦೧೦ ರ ''ತೀನ್ ಪತ್ತಿ'' ಎಂಬ ಸಿನಿಮಾದಿಂದ ಇವರು ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಹಾಗೂ ೨೦೧೧ ರ ''ಲವ್ ಕಾ ದಿ ಎಂಡ್'' ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೩ ರ ಆಶಿಕಿ ೨ ಎಂಬ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಅವರ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಫಿಲ್ಮಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್]]ನ ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್ ನಾಟಕವನ್ನು ರೂಪಾಂತರಿಸಿದ ವಿಶಾಲ್ ಭಾರದ್ವಾಜ್ ರವರ ''ಹೈದರ್'' ಎಂಬ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಒಫೇಲಿಯಾ ವನ್ನು ಆಧಾರಿಸಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೂ ೨೦೧೪ ರ ''ಏಕ್ ವಿಲನ್'' ಸಿನಿಮಾ, ೨೦೧೫ ರ ''ಎಬಿಸಿಡಿ ೨'' ಸಿನಿಮಾ, ೨೦೧೬ ರ ''ಬಾಘಿ''<ref>{{cite news |last1=Sen |first1=Sushmita |title=Shraddha Kapoor and Tiger Shroff might not reunite for Baaghi 2 and the reason is Disha Patani |url=https://www.ibtimes.co.in/shraddha-kapoor-tiger-shroff-might-not-reunite-baaghi-2-reason-disha-patani-729591 |accessdate=19 March 2020 |work=International Business Times, India Edition |date=6 June 2017 |language=english}}</ref><ref>{{cite news |title=Shraddha Kapoor returns to the franchise, joins Tiger Shroff in Baaghi 3 |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/shraddha-kapoor-returns-to-the-franchise-joins-tiger-shroff-in-baaghi-3/story-UUiZWfHDp2ZIOnxKei6H4L.html |accessdate=19 March 2020 |work=Hindustan Times |date=12 February 2019 |language=en}}</ref> ಸಿನಿಮಾ, ೨೦೧೮ ರ (ಕಾಮಿಡಿ-ಹಾರರ್) ''ಸ್ತ್ರೀ'' ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಇವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇವರು ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |last1=Desk |first1=India TV News |title=Shraddha Kapoor sings her song 'Sun Sathiyaa' on the sets of Street Dancer 3D, video goes viral |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/celebrities-shraddha-kapoor-sings-her-song-sun-sathiyaa-on-the-sets-of-street-dancer-3d-video-goes-viral-524664 |accessdate=19 March 2020 |work=www.indiatvnews.com |date=4 June 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Shraddha Kapoor birthday special: A playlist of the singer-actor you cannot miss |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/shraddha-kapoor-birthday-special-a-playlist-of-the-singer-actor-you-cannot-miss/story-hJ1uG20Xu0SduVXO2gSVuM.html |accessdate=19 March 2020 |work=Hindustan Times |date=3 March 2017 |language=en}}</ref> ==ಜನನ== ಶ್ರದ್ದಾ ಕಪೂರ್ ರವರು ೩ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೮೭ ರಂದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೋಬೈ ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಶಕ್ತಿ ಕಪೂರ್ ರವರೊಬ್ಬ ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟ.<ref>{{cite web|url=https://famousbiography.in/shraddha-kapoor-biography/|title=Shraddha Kapoor|3=}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ, ಶಿಕ್ಷಣ== ಇವರ ತಂದೆಯ ಕಡೆಯಿಂದ, ಶ್ರದ್ದಾ ಪಂಜಾಬಿ ಮೂಲದವರು ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಕಡೆಯಿಂದ,ಇವರು [[ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಂಕಣಿ]] ಸಂತತಿಯವರು. ದಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಶ್ರದ್ದಾ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಮರಾಠಿ ಮೂಲದವರಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು.<br /> ಕಪೂರ್ ರವರ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆ ಶಕ್ತಿ ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಶಿವಾಂಗಿ ಕಪೂರ್, ಅವರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಸಿದ್ದಾಂತ್ ಕಪೂರ್, ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಅತ್ತೆ ಪದ್ಮಿನಿ ಕೊಲ್ಹಾಪುರೆ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ವಿನಿ ಕೊಲ್ಹಾಪುರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರು. ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್, ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ, ಮೀನಾ ಖಾದಿಕರ್, ಉಷಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಹೃದಯನಾಥ್ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಇವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಶ್ರದ್ದಾ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಸೋದರ ಸೊಸೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ.<br /><ref>{{cite news |last1=World |first1=Republic |title=Shraddha Kapoor's bond with father Shakti Kapoor is adorable |url=https://www.republicworld.com/entertainment-news/bollywood-news/shraddha-kapoors-bond-with-father-shakti-kapoor-is-adorable.html |accessdate=19 March 2020 |work=Republic World}}</ref> ನಟರ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದ ಶ್ರದ್ದಾ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ನಟಿಯಾಗಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಇವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಿಧ ಶೂಟಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. <br /> ಕಪೂರ್ ರವರು ಜಮ್ನಾಬಾಯಿ ನರ್ಸೀ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ೧೫ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಮೇರಿಕನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಬಾಂಬೆ ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು. ನಂತರ ಇವರು ಬಾಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಶ್ರದ್ದಾ ಕಪೂರ್ ರವರ ೧೬ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ಅವರ ಶಾಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್ ರವರು ಅವರನ್ನು ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಕರೆದಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಆಗಲು ಬಯಸಿದ ಇವರು ಆ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರು. ತನ್ನ ಅಜ್ಜ ಮತ್ತು ಅಮ್ಮ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಆಗಿದ್ದರಿಂದ ಶ್ರದ್ದಾ ರವರು ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ==ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಾಫಿ == {| class="wikitable" |+ಕೀಲಿ | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="text-align:center;" ! scope="col"|ವರ್ಷ ! scope="col"|ಸಿನಿಮಾ ! scope="col"|ಪಾತ್ರ !ನಿರ್ದೇಶಕ ! class="unsortable" scope="col"|ಟಿಪ್ಪಣಿ |- | ೨೦೧೦ !scope="row"| ''[[:en:Teen Patti (film)|ತೀನ್ ಪತ್ತಿ]]'' | ಅರ್ಪನಾ ಖನ್ನಾ |ಲೀನಾ ಯಾದವ್ |<ref>[https://www.imdb.com/title/tt1183917/ Shraddha Kapoor as Arpana in Teen patti]</ref> |- | ೨೦೧೧ !scope="row"| ''ಲವ್ ಕಾ ದಿ ಎಂಡ್'' | ರಿಯಾ ದಾಸ್ |ಬಂಪಿ |<ref>[https://www.imdb.com/title/tt1918927/ Shraddha Kappor in Love ka The End Film]</ref> |- | ೨೦೧೩ !scope="row"| ''ಆಶಿಕಿ ೨'' | ಆರೊಹಿ ಕೇಶವ್ ಶಿರ್ಕೆ |ಮೋಹಿತ್ ಸೂರಿ |<ref>[https://www.imdb.com/title/tt2203308/fullcredits Shraddha Kappor in Ashiqui 2]</ref> |- | ೨೦೧೩ !scope="row"|''ಗೋರಿ ತೇರೆ ಪ್ಯಾರೆ ಮೆ'' | ವಸುಧಾ |ಪುನೀತ್ ಮಲ್ಹೋತ್ರ | ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ<ref>[https://www.imdb.com/title/tt2275794/fullcredits Shraddha Kapoor in Gori Tere pyaar Mein]</ref> |- |೨೦೧೪ !scope="row"| ''ಏಕ್ ವಿಲನ್'' | ಆಯಿಷ ವರ್ಮಾ |ಮೋಹಿತ್ ಸೂರಿ |<ref>[https://www.imdb.com/title/tt3175038/fullcredits Shraddha Kapoor in Ek Villain as Ayisha Sharma]</ref> |- | ೨೦೧೪ !scope="row"| ''[[:en:Haider (film)|ಹೈದರ್]]'' | ಅರ್ಶಿಯ ಲೋನ್ |ವಿಶಾಲ್ ಭಾರದ್ವಾಜ್ |<ref>[https://www.imdb.com/title/tt3390572/fullcredits Shraddha Kapoor in Haider Film]</ref> |- | ೨೦೧೪ !scope="row"|''ಉಂಗ್ಲಿ'' | ಬಸಂತಿ |ರೆನ್ಸಿಲ್ ಡಿಸಿಲ್ವಾ | ಡಾನ್ಸ್ ಬಸಂತಿ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ<ref>[http://movies.ndtv.com/bollywood/shraddha-kapoor-says-ungli-item-song-is-a-modern-day-take-on-basanti-685714 ಶ್ರದ್ದಾ ಕಪೂರ್ ರವರ ಡಾನ್ಸ್ ಬಸಂತಿ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ]</ref> |- | ೨೦೧೫ !scope="row"| ''ಎಬಿಸಿಡಿ ೨'' | ವಿನ್ನೀ |ರೆಮೊ ಡಿಸೋಜಾ |<ref>[https://www.imdb.com/title/tt3679000/fullcredits Shraddha kapoor in ABCD 2]</ref> |- | ೨೦೧೬ !scope="row"| ''ಬಾಘಿ'' | ಸಿಯಾ |ಸಬ್ಬಿರ್ ಖಾನ್ |<ref>[https://www.imdb.com/title/tt4864932/fullcredits Shraddha as Siya in Baaghi film]</ref> |- | ೨೦೧೬ !scope="row"| ''ಎ ಫ್ಲಯಿಂಗ್ ಜಟ್'' | ಸ್ವತಃ |ರೆಮೋ ಡಿ ಸೋಜಾ | ಕಿರು ಪಾತ್ರ<ref>[https://www.dnaindia.com/entertainment/report-shraddha-kapoor-has-a-cameo-in-a-flying-jatt-2236022 Shraddha Kapoor in Flying Jatt Film]</ref> |- | ೨೦೧೬ !scope="row"|''ರಾಕ್ ಆನ್ ೨'' | ಜಿಯಾ ಶರ್ಮಾ |ಶುಜಾತ್ ಸೌದಗರ್ |<ref>{{Cite web |url=http://www.bbcnewspoint.com/rock-on-2-movie-review-shraddha-kapoor-farhan-akhtar-and-film-cast-vows-to-capture-magik-on-big-screen/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-03-31 |archive-date=2019-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331055451/http://www.bbcnewspoint.com/rock-on-2-movie-review-shraddha-kapoor-farhan-akhtar-and-film-cast-vows-to-capture-magik-on-big-screen/ |url-status=dead }}</ref> |- | ೨೦೧೭ !scope="row" | ''ಓಕೆ ಜಾನು'' |ತಾರಾ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿ |ಶಾದ್ ಅಲಿ | |- | ೨೦೧೭ !scope="row" | ''[[:en:Half Girlfriend (film)|ಹಾಫ್ ಗರ್ಲ್ ಫ್ರೆಂಡ್]]'' | ರಿಯಾ ಸೋಮನಿ |ಮೋಹಿತ್ ಸೂರಿ |<ref>[https://www.imdb.com/title/tt5474042/fullcredits Shraddha kapoor in Half Girl Friend as Rhea]</ref> |- | ೨೦೧೭ !scope="row" | ''ಹಸೀನಾ ಪಾರ್ಕರ್'' | ಹಸೀನಾ ಪರ್ಕರ್ |ಅಪೂರ್ವ ಲಖಿಯ | |- |೨೦೧೮ !scope="row"| ''ನವಾಬ್ಸಾದಿ'' | ಸ್ವತಃ |ಜಯೇಶ್ ಪ್ರಧಾನ್ | ಹಾಯ್ ರೇಟೆಡ್ ಗಬ್ರೂ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ <ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/varun-dhawan-and-shraddha-kapoor-team-up-for-a-high-rated-performance-details-here-1793507|title=Varun Dhawan And Shraddha Kapoor Team Up For A 'High Rated' Performance. Details Here|date=29 December 2017|accessdate=29 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230154804/https://www.ndtv.com/entertainment/varun-dhawan-and-shraddha-kapoor-team-up-for-a-high-rated-performance-details-here-1793507|archive-date=30 December 2017|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- |೨೦೧೮ !scope="row"| ''[[:en:Stree (2018 film)|ಸ್ತ್ರೀ]]'' | |ಅಮರ್ ಕೌಶಿಕ್ |<ref>[https://www.imdb.com/title/tt8108202/fullcredits Shraddha kapoor in Stree film]</ref> |- |೨೦೧೮ !scope="row"| ''ಬತ್ತಿ ಗುಲ್ ಮೀಟರ್ ಚಾಲೂ'' |ಲಲಿತ |ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ್ ಸಿಂಗ್ |<ref>[https://www.imdb.com/title/tt7720922/fullcredits Shraddha Kapoor as Lalita Nautiyaal in Batti Gul Meter Chaalu film]</ref> |- |೨೦೧೯ !scope="row" style="background:#FFFFCC;"| ''ಸಾಹೊ''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |ಟಿಬಿಎ |ಸುಜೀತ್ |ಫಿಲ್ಮಿಂಗ್; ದ್ವಿಭಾಷಾ ಚಿತ್ರ(ಹಿಂದಿ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು)<ref>[https://www.imdb.com/title/tt6836936/fullcredits Shraddha Kapoor in Saaho film]</ref> |- |೨೦೧೯ !scope="row" style="background:#FFFFCC;"| ''ಚಿಚ್ಚೋರ್''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |ಮಾಯಾ |ನಿತೇಶ್ ತಿವಾರಿ |ಫಿಲ್ಮಿಂಗ್<ref>{{cite web|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/nitesh-tiwaris-next-chhichhore-goes-on-floors/articleshow/66013953.cms|title=Nitesh Tiwari's next 'Chhichchore' goes on the floors|date=30 September 2018|publisher=Times of India|accessdate=9 October 2018|archive-date=30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930122103/https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/nitesh-tiwaris-next-chhichhore-goes-on-floors/articleshow/66013953.cms|url-status=dead}}</ref> |- |೨೦೧೯ ! scope="row" style="background:#FFFFCC;" |''[[:en:Street Dancer (film)|ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಡಾನ್ಸರ್]]''{{dagger|alt=Film has yet to be released}} | ಟಿಬಿಎ |[[ರೆಮೋ ಡಿ ಸೋಜಾ]] | ಫಿಲ್ಮಿಂಗ್<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/shraddha-kapoor-and-varun-dhawan-s-biggest-dance-film-titled-street-dancer-to-release-on-1988222|title=Shraddha Kapoor And Varun Dhawan's 'Biggest Dance Film' Titled Street Dancer. To Release On...|website=NDTV|date=4 February 2019|accessdate=5 February 2019}}</ref> |} ==ಡಿಸ್ಕೋಗ್ರಾಫಿ == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ! ವರ್ಷ ! ಆಲ್ಬಮ್ ! class="unsortable" |{{Tooltip|Ref(s)|Reference}} |- !scope="row"| ''ಗಲಿಯಾ'' | ೨೦೧೪ | ''[[:en:Ek Villain#Soundtrack|ಏಕ್ ವಿಲನ್]]'' | <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Musical-praises-for-Shraddha-Kapoor/articleshow/35951660.cms|title=Musical praises for Shraddha Kapoor – Times of India|publisher=|accessdate=24 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014124745/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Musical-praises-for-Shraddha-Kapoor/articleshow/35951660.cms|archive-date=14 October 2017|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"| ''ದೊ ಜಹಾಂ'' | ೨೦೧೪ | ''[[:en:Haider (soundtrack)|ಹೈದರ್]]'' | <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shraddha-Kapoor-showered-with-praises-for-singing-Do-Jahaan-in-Haider/articleshow/43907051.cms|title=Shraddha Kapoor showered with praises for singing ‘Do Jahaan’ in Haider – Times of India|publisher=|accessdate=24 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210192439/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shraddha-Kapoor-showered-with-praises-for-singing-Do-Jahaan-in-Haider/articleshow/43907051.cms|archive-date=10 February 2018|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"| ''ಬೆಸುಬಾ ಫಿರ್ ಸೆ'' | ೨೦೧೫ | ''[[:en:ABCD 2#Soundtrack|ಎಬಿಸಿಡಿ ೨]]'' | <ref>{{cite web|url=http://www.news18.com/news/movies/shraddha-kapoor-sings-the-reprise-version-of-bezubaan-phirse-after-the-success-of-abcd-2-1015198.html|title=Shraddha Kapoor sings the reprise version of 'Bezubaan Phirse' after the success of 'ABCD 2'|publisher=|accessdate=24 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210180928/http://www.news18.com/news/movies/shraddha-kapoor-sings-the-reprise-version-of-bezubaan-phirse-after-the-success-of-abcd-2-1015198.html|archive-date=10 February 2018|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"| ''ಸಬ್ ತೇರಾ'' | ೨೦೧೬ | ''[[:en:Baaghi (2016 film)#Soundtrack|ಬಾಘಿ]]'' | <ref>{{cite web|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood-shraddha-kapoor-sab-tera-song-319898|title=Shraddha Kapoor turns singer again, this time for soulful love anthem ‘Sab Tera’|date=18 March 2016|publisher=|accessdate=24 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210235129/https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood-shraddha-kapoor-sab-tera-song-319898|archive-date=10 February 2018|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|ತೇರೆ ಮೇರೆ ದಿಲ್ | ೨೦೧೬ | rowspan="4" |''[[:en:Rock On 2#Soundtrack|ರಾಕ್ ಆನ್ ೨]]'' | <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Rock-On-2-song-Tere-mere-dil-is-about-lost-souls-and-broken-hearts/articleshow/54580970.cms|title='Rock On 2' song 'Tere mere dil' is about lost souls and broken hearts – Times of India|publisher=|accessdate=24 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210193957/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Rock-On-2-song-Tere-mere-dil-is-about-lost-souls-and-broken-hearts/articleshow/54580970.cms|archive-date=10 February 2018|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''ಉಡ್ಜಾ ರೇ'' | ೨೦೧೬ | <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/music-reviews/Rock-On-2-Music/articleshow/54832014.cms|title=Music Review: 'Rock On 2' – Times of India|publisher=|accessdate=24 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180104013601/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/music-reviews/Rock-On-2-Music/articleshow/54832014.cms|archive-date=4 January 2018|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''ವೊ ಜಹಾ'' | ೨೦೧೬ | <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Rock-On-2-Song-Udja-Re-is-all-about-Shraddha-Kapoors-impressive-vocals/articleshow/55246588.cms|title='Rock On 2' Song 'Udja Re' is all about Shraddha Kapoor's impressive vocals – Times of India|publisher=|accessdate=24 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180604204041/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Rock-On-2-Song-Udja-Re-is-all-about-Shraddha-Kapoors-impressive-vocals/articleshow/55246588.cms|archive-date=4 June 2018|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|''ರಾಕ್ ಆನ್ ರಿವಿಸಿಟೆಡ್'' | ೨೦೧೬ | <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Farhan-Akhtar-Shraddha-Kapoor-Revisit-Rock-On-Title-Track/articleshow/54937969.cms|title=Farhan Akhtar, Shraddha Kapoor revisit 'Rock On' title track – Times of India|publisher=|accessdate=24 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180604205319/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Farhan-Akhtar-Shraddha-Kapoor-Revisit-Rock-On-Title-Track/articleshow/54937969.cms|archive-date=4 June 2018|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|[[Phir Bhi Tumko Chaahunga|ಫಿರ್ ಭಿ ತುಮ್ ಕೊ ಚಾಹೂಂಗೀ]] | ೨೦೧೭ | ''[[:en:Half Girlfriend (film)|ಹಾಫ್ ಗರ್ಲ್ ಫ್ರೆಂಡ್]]'' | <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/half-girlfriend-song-shraddha-kapoor-mesmerises-with-her-soulful-voice-in-phir-bhi-tumko-chaahungi/articleshow/58630436.cms|title='Half Girlfriend' song: Shraddha Kapoor mesmerises with her soulful voice in 'Phir Bhi Tumko Chaahungi' – Times of India|publisher=|accessdate=24 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180604194949/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/half-girlfriend-song-shraddha-kapoor-mesmerises-with-her-soulful-voice-in-phir-bhi-tumko-chaahungi/articleshow/58630436.cms|archive-date=4 June 2018|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |} ==ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == {| class="wikitable" border="1" |- ! width="5%" |ವರ್ಷ ! width="12%" |ಸಿನಿಮಾ ! width="28%" |ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! width="40%" |ವರ್ಗ ! width="10%" |ಫಲಿತಾಂಶ ! width="5%" |ಉಲ್ಲೇಖ |- | rowspan="2" | ೨೦೧೧ | rowspan="2" | ''ತೀನ್ ಪತ್ತಿ'' | ಲಯನ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ | ಫೇವರೇಟ್ ಪ್ರಾಮಿಸಿಂಗ್ ಆಕ್ಟರ್ (ಫೀಮೇಲ್) |{{won}} |<ref>{{cite web|title=Katrina, Akshay at Lions Gold Awards|url=http://movies.ndtv.com/photos/katrina-akshay-at-lions-gold-awards-8946/slide/8|work=NDTV|accessdate=19 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140121083313/http://movies.ndtv.com/photos/katrina-akshay-at-lions-gold-awards-8946/slide/8|archive-date=21 January 2014|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- | ಫಿಲ್ಮಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ | [[:en:Filmfare Award for Best Female Debut|ಬೆಸ್ಟ್ ಫೀಮೇಲ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್]] |{{nom}} |<ref>{{cite news|last=Prasher|first=Shantanu|title=Shraddha Kapoor Photo Gallery|url=http://www.mensxp.com/gallery/actresses/21383-shraddha-kapoor-p2.html|accessdate=4 February 2014|work=MensXP.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221213009/http://www.mensxp.com/gallery/actresses/21383-shraddha-kapoor-p2.html|archive-date=21 February 2014|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- | ೨೦೧೨ | ''ಲವ್ ಕಾ ದಿ ಎಂಡ್'' | ಸ್ಟಾರ್ ಡಸ್ಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{won}} |<ref>{{Cite web |url=https://ipfs.io/ipfs/QmXoypizjW3WknFiJnKLwHCnL72vedxjQkDDP1mXWo6uco/wiki/Shraddha_Kapoor.html |title=Star Dust Awards |access-date=2019-03-31 |archive-date=2019-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331055731/https://ipfs.io/ipfs/QmXoypizjW3WknFiJnKLwHCnL72vedxjQkDDP1mXWo6uco/wiki/Shraddha_Kapoor.html |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="4" |೨೦೧೩ | rowspan="11" | ''ಆಶಿಕಿ ೨'' |ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ | {{nom}} | |- | rowspan="3" | ಬಿಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಟರ್ಟೈಂನ್ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಬೆಸ್ಟ್ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕಪಲ್ |{{won}} |<ref>{{cite news|title=Deepika Padukone bags three BIG Star Entertainment awards|url=http://archive.mid-day.com/entertainment/2013/dec/311213-deepika-padukone-bags-three-big-star-entertainment-awards.htm|accessdate=31 December 2014|work=Mid Day|date=31 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160127185655/http://archive.mid-day.com/entertainment/2013/dec/311213-deepika-padukone-bags-three-big-star-entertainment-awards.htm|archive-date=27 January 2016|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- | ಮೋಸ್ಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನಿಂಗ್ ಫಿಲ್ಮ ಆಕ್ಟರ್ – ಫೀಮೇಲ್ |{{nom}} |<ref name="Big Star Awards Nominees">{{cite web|title=Nominations for 4th Big Star Entertainment Awards|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/5890|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=14 January 2014|date=12 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131216182337/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/5890|archive-date=16 December 2013|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- | ಮೋಸ್ಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನಿಂಗ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಫೀಮೇಲ್ ರೋಲ್ |{{nom}} |<ref name="Big Star Awards Nominees" /> |- | rowspan="8" | ೨೦೧೪ | ಲಯನ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ | ನ್ಯೂ ಹಾರ್ಟ್ಥ್ರೋಬ್ ಫಿಲ್ಮ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಲೀಡ್ ರೋಲ್ –ಫೀಮೇಲ್ |{{won}} |<ref>{{cite video|people=Kapoor, Shraddha|year=2014|title=Shraddha Kapoor Bags The Best Female Actor Award At 20th Lions Gold Awards 2014|url=http://www.dailymotion.com/video/x19ezhe_shraddha-kapoor-bags-the-best-female-actor-award-at-20th-lions-gold-awards-2014_news|publisher=[[Dailymotion]]|accessdate=25 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201182505/http://www.dailymotion.com/video/x19ezhe_shraddha-kapoor-bags-the-best-female-actor-award-at-20th-lions-gold-awards-2014_news|archive-date=1 February 2014|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- | rowspan="3" |ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{nom}} |<ref name="bas">{{cite web|title=Screen Awards 2014: The complete list of nominees|url=http://ibnlive.in.com/news/20th-annual-screen-awards-2014-the-complete-list-of-nominees/444093-8-66.html|publisher=CNN-IBN|date=8 January 2014|accessdate=8 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140301031113/http://ibnlive.in.com/news/20th-annual-screen-awards-2014-the-complete-list-of-nominees/444093-8-66.html|archive-date=1 March 2014|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ(ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಚಾಯ್ಸ್) |{{nom}} |<ref name="bas" /> |- | [[:en:Screen Award for Jodi No. 1|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜೋಡಿ]] <small>(ಆದಿತ್ಯ ಕಪೂರ್ ರವರ ಜೊತೆ)</small> |{{won}} |<ref>{{cite news|title=20th Annual Life OK Screen Awards: List of winners|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/20th-annual-life-ok-screen-awards-list-of-winners/|accessdate=17 January 2014|newspaper=The Indian Express|date=15 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140117002734/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/20th-annual-life-ok-screen-awards-list-of-winners/|archive-date=17 January 2014|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- | [[:en:Apsara Film & Television Producers Guild Award|ಸ್ಟಾರ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ]] |ಜೋಡಿ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ <small>(ಆದಿತ್ಯ ಕಪೂರ್ ರವರ ಜೊತೆ)</small> |{{won}} |<ref>{{cite web|title=Winners of 9th Renault Star Guild Awards|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/6035|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=17 January 2014|date=17 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140119200133/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/6035|archive-date=19 January 2014|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- | ಫಿಲ್ಮಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{nom}} |<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/59th-Filmfare-Awards-list-Complete-list-of-nominees-2014/articleshow/28831289.cms|title=59th Filmfare Awards: Complete list of nominees 2014|work=The Times of India|date=5 February 2014|accessdate=10 October 2018}}</ref> |- | rowspan="2" | ಜೀ ಸಿನಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ | [[:en:Zee Cine Award for Best Actor – Female|ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟರ್ – ಪೀಮೇಲ್]] |{{nom}} |<ref>{{cite news|title=Zee Cine Awards: Deepika gets maximum nominations for Best female Actor|url=http://indiatoday.intoday.in/story/zee-cine-awards-2014-nominations-out/1/338751.html|accessdate=21 January 2014|newspaper=India Today|date=20 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140120190336/http://indiatoday.intoday.in/story/zee-cine-awards-2014-nominations-out/1/338751.html|archive-date=20 January 2014|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- | ''ಗೋರಿ ತೇರೆ ಪ್ಯಾರ್ ಮೆ'' |ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಸಪೋರ್ಟಿಂಗ್ ರೋಲ್ (ಫೀಮೇಲ್) | {{nom}} |<ref>{{cite news|title=Zee Cine Awards 2014: Complete list of nominations|url=http://zeenews.india.com/entertainment/zee-cine-awards-2014/zee-cine-awards-2014-complete-list-of-nominations_150384.html|accessdate=20 June 2016|work=zeenews.india.com|date=20 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222065411/http://zeenews.india.com/entertainment/zee-cine-awards-2014/zee-cine-awards-2014-complete-list-of-nominations_150384.html|archive-date=22 February 2014|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- | rowspan="11" |೨೦೧೫ | rowspan="5" |''ಹೈದರ್'' |ಮಿರ್ಚಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅಪ್ಕಮಿಂಗ್ ಫೀಮೇಲ್ ವೋಕಲಿಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ <small>( [[:en:Haider (soundtrack)|ದೊ ಜಹಾನ್]] ಹಾಡಿಗೆ)</small> | {{nom}} |<ref name=":0">{{cite web |url=http://www.mirchimusicawards.com/bollywood/2014/nomination.php |title=Archived copy |accessdate=2015-04-15 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150213105428/http://www.mirchimusicawards.com/bollywood/2014/nomination.php |archivedate=13 February 2015 |df=dmy-all }} Mirchi Music Awards 2015 Nominations List</ref> |- | ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ | [[:en:Screen Award for Best Actress|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಮಗ್ರ ಪಾತ್ರ]]<small>(ಶಾಹಿದ್ ಕಪೂರ್ ರವರ ಜೊತೆ)</small> | {{nom}} |<ref>{{Cite web|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/screen-awards-2015-winners-live-updates/|title=Screen Awards 2015 Winners: Full List|website=www.indicine.com|language=en-US|access-date=2018-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180307023317/http://www.indicine.com/movies/bollywood/screen-awards-2015-winners-live-updates/|archive-date=7 March 2018|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- | rowspan="2" | ಸ್ಟಾರ್ ಡಸ್ಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ | ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟ್ರೆಸ್ ಇನ್ ಡ್ರಾಮಾ |{{nom}} |<ref name="stardust14">{{cite web|title=Nominations for Stardust Awards 2014|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7612|publisher=Bollywood Hungama|date=8 December 2014|accessdate=8 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141210064653/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7612|archive-date=10 December 2014|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- | [[:en:Stardust Award for Superstar of Tomorrow – Female|ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್ ಆಫ್ ಟುಮಾರೊ – ಫೀಮೇಲ್]] |{{nom}} |<ref name="stardust14" /> |- | rowspan="3" |ಬಿಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ |ಮೋಸ್ಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನಿಂಗ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಫಿಲ್ಮ್ – ಫೀಮೇಲ್ |{{nom}} |<ref name="bigstar14">{{cite web|title=Big Star Entertainment Awards Nominations List 2014 |url=http://www.927bigfm.com/bsea2014/nomination_list.php |accessdate=24 December 2014 |publisher=Reliance Broadcast Network |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141221220236/http://www.927bigfm.com/bsea2014/nomination_list.php |archivedate=21 December 2014 |df= }}</ref> |- | rowspan="6" | ''ಏಕ್ ವಿಲನ್'' | ಮೋಸ್ಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನಿಂಗ್ ಆಕ್ಟರ್ (ಸಿನಿಮಾ) – ಫೀಮೇಲ್ |{{nom}} |<ref name="bigstar14" /> |- | ಮೋಸ್ಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನಿಂಗ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಫಿಲ್ಮ್ – ಫೀಮೇಲ್ |{{nom}} |<ref name="bigstar14" /> |- | rowspan="2" |ಗ್ಲೋಬಲ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಬೆಸ್ಟ್ ಸೆಲೆಬ್ರೆಟಿ ಸಿಂಗರ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ |{{won}} |<ref name="businessofcinema">{{cite web|title=Shraddha Kapoor’s First GiMA Award|url=http://businessofcinema.com/bollywood_news/shraddha-kapoors-first-gima-award/195000|accessdate=23 June 2015|publisher=BusinessOfCinema|archive-url=https://web.archive.org/web/20150623141743/http://businessofcinema.com/bollywood_news/shraddha-kapoors-first-gima-award/195000|archive-date=23 June 2015|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- |ಬೆಸ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್ |{{nom}} |<ref>{{cite web|url=http://gima.co.in/oty-film-music-nominees.php|title=Film Music Nominees: GiMA 2015|work=GiMA|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150205084651/http://gima.co.in/oty-film-music-nominees.php|archivedate=5 February 2015|accessdate=4 February 2015}}</ref> |- | ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ | ಬೆಸ್ಟ್ ಫೀಮೇಲ್ (ಫೀಮೇಲ್) | {{nom}} |<ref>{{cite news|title=Crowd Favourites|url=http://indianexpress.com/article/cities/delhi/crowd-favourites/|accessdate=5 January 2015|work=The Indian Express|date=3 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150103205031/http://indianexpress.com/article/cities/delhi/crowd-favourites/|archive-date=3 January 2015|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- | rowspan="2" |ಮಿರ್ಚಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅಪ್ಕಮಿಂಗ್ ಫೀಮೇಲ್ ವೋಕಲಿಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ <small>(ಗಲಿಯಾ ಸಿನಿಮಾ ಗೆ)</small> | {{nom}} |<ref name=":0" /> |- | rowspan="2" |೨೦೧೬ | rowspan="2" |''ಎಬಿಸಿಡಿ ೨'' |ಅಪ್ಕಮಿಂಗ್ ಫೀಮೇಲ್ ವೋಕಲಿಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ <small>( [[:en:ABCD 2#soundtrack|ಬೇಸುಬಾ ಫಿರ್ ಸೆ]] ಹಾಡಿಗೆ)</small> | {{nom}} |<ref>{{Cite web|url=http://www.mirchimusicawards.com/hindi-2015/Nomination/|title=MMA Mirchi Music Awards|website=MMAMirchiMusicAwards|access-date=2018-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160330062839/http://www.mirchimusicawards.com/hindi-2015/Nomination/|archive-date=30 March 2016|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |- | ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ | {{nom}} |<ref name="iifa">{{cite web|title=Nominations for IIFA Awards 2016|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/10604|publisher=Bollywood Hungama|date=28 May 2016|accessdate=29 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160529123010/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/10604|archive-date=29 May 2016|dead-url=no|df=dmy-all}}</ref> |} ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> Shraddha Kapoor at Live concert of Aashiqui 2 (6).jpg|ಆಶಿಕಿ ೨ ನ ಲೈವ್ ಕಾನ್ಸರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದಾ ಕಪೂರ್ Shraddha Kapoor at HT Mumbai&#039;s Most Stylish Awards 2015.png|ಹೆಚ್.ಟಿ ಮುಂಬೈ&#039; ಮೋಸ್ಟ್ ಸ್ಟೈಲಿಶ್ ಅವಾರ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದಾ ಕಪೂರ್ Shraddha Kapoor graces the Star Screen Awards 2018 (51) (cropped).jpg|ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದಾ ಕಪೂರ್ Shraddha Kapoor graces the red carpet of &#039;Vogue beauty awards 2011.&#039; (1).jpg| &#039;ವೋಗ್ ಬ್ಯೂಟಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ ನಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದಾ ಕಪೂರ್.&#039; </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೮೭ ಜನನ]] 5s0ol7ro2vqfas1ij2aqgp17vjkjs5j 0 144322 1373401 1366624 2026-05-14T20:11:20Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373401 wikitext text/x-wiki '''ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ವರ್ಗಗಳು''' [[ತಂತ್ರಾಂಶ|ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್]] ಗುಂಪುಗಳಾಗಿವೆ. ತಂತ್ರಾಶಗಳ ಬಳಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ವರ್ಗೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಾಂಶದ ವಿಭಿನ್ನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ. == ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ == ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯ, ಪ್ರಕಾರ ಅಥವಾ ಬಳಕೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. * ''ಅನ್ವಯಿಕ ತಂತ್ರಾಂಶ(ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್)'' ಎನ್ನುವುದು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದನಾಮವಾಗಿದೆ. ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರಬಹುದು ( ಪದ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ.) ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು (ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಟ್ರಕ್ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ, ಇತ್ಯಾದಿ.) ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ. * ''ಸಿಸ್ಟಮ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್'' ಎನ್ನುವುದು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮತ್ತು ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]] ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಮತ್ತು ಚಲಾಯಿಸಲು ಬಳಸುವ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದವಾಗಿದೆ. * ಕಂಪೈಲರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಲಿಂಕರ್‌ಗಳಂತಹ ''ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು'' [[ಆಕರ ಸಂಕೇತ|ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಮೂಲ ಕೋಡ್]] ಮತ್ತು ಲೈಬ್ರರಿಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ಆರ್‌ಎ‌ಎಮ್ ಗಳಾಗಿ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಮೂರರಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಗಳು) === ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಸ್ಥಿತಿ === [[ಗ್ನು|ಜಿ‌ಎನ್‌ಯು]] ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು [[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ]] ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೂಲಕ ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ: ಉಚಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್, ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಡೊಮೇನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್, ಕಾಪಿಲೆಫ್ಟ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್, ಕಾಪಿಲೆಫ್ಟ್ ಮಾಡದ ಉಚಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್, ಸಡಿಲವಾದ ಪರವಾನಗಿ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್, ಜಿಪಿಎಲ್ -ಕವರ್ಡ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್, [[ಗ್ನು|ಜಿ‌ಎನ್‌ಯು]] ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್, ಜಿ‌ಎನ್‌ಯು ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು, ಜಿ‌ಎನ್‌ಯು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್, ಎಫ್‌ಎಸ್‌ಎಫ್ - ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್, ಉಚಿತವಲ್ಲದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್, ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್, ಫ್ರೀವೇರ್, ಶೇರ್‌ವೇರ್, [[ಖಾಸಗೀಕರಣ|ಖಾಸಗಿ]] ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಇತ್ಯಾದಿ.<ref name="Gnu.org">{{Cite web|url=https://www.gnu.org/philosophy/categories.html|title=Categories of Free and Nonfree Software - GNU Project - Free Software Foundation (FSF)|date=2012-10-18|publisher=Gnu.org|access-date=2012-11-12|archive-date=2016-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160710091657/http://www.gnu.org/philosophy/categories.html|url-status=dead}}</ref> ==== ಉಚಿತ ತಂತ್ರಾಂಶ ==== ಉಚಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಎನ್ನುವುದು ಯಾರಿಗಾದರೂ ಬಳಸಲು, ನಕಲಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿತರಿಸಲು ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬರುವಂತಹ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಆಗಿದೆ. ಶಬ್ದಶಃ ಅಥವಾ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ, ಶುಲ್ಕಕ್ಕಾಗಿ, ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಇದರರ್ಥ [[ಆಕರ ಸಂಕೇತ|ಮೂಲ ಕೋಡ್]] ಲಭ್ಯವಿರಬೇಕು. ''ಇದು ಮೂಲವಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅಲ್ಲ''. ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಉಚಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಜಿ‌ಎನ್‌ಯು ಅಥವಾ [[ಲಿನಕ್ಸ್]] ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಉಚಿತ ಆವೃತ್ತಿಗಳಂತಹ ಉಚಿತ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಪರವಾನಗಿ (ಮತ್ತು ಜಿ‌ಎನ್‌ಯು ಯೋಜನೆ) ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ, ಬೆಲೆಯಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಉಚಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬೆಲೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದರರ್ಥ ಬೈನರಿ ನಕಲನ್ನು ಯಾವುದೇ ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲದೆ ಪಡೆಯಬಹುದು; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದರರ್ಥ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲದೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Gnu.org"/> ==== ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ==== ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅದರ [[ಆಕರ ಸಂಕೇತ|ಮೂಲ ಕೋಡ್]] ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಆಗಿದೆ. ಅದರ ಪರವಾನಗಿದಾರರಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರವಾನಗಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಯಾವುದೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಬಹುದು. ಮೂಲ ಕೋಡ್ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿರುವಂತೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಬಹುದು. ಈ ರೀತಿಯ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ನ ಒಂದು ಷರತ್ತು ಎಂದರೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಬಳಕೆದಾರರು ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಇತರರಿಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕು. ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಅದು ಎಲ್ಲಾ ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರರ ಹಂಚಿಕೆಯ ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. [[ಲಿನಕ್ಸ್|ಲಿನಕ್ಸ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್]] ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಸಂಗ್ರಹದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.directimaging.com/www/html/en/glossary/glossaryitems/O|title=Heidelberg - Glossary - O|publisher=Directimaging.com|access-date=2012-11-12|archive-date=2011-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110710131004/http://www.directimaging.com/www/html/en/glossary/glossaryitems/O|url-status=dead}}</ref> ==== ಕಾಪಿಲೆಫ್ಟ್ ಮಾಡಿದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ==== ಕಾಪಿಲೆಫ್ಟೆ ಮಾಡಿದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಉಚಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅದರ ವಿತರಣಾ ನಿಯಮಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಎಲ್ಲಾ ನಕಲುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಒಂದೇ ವಿತರಣಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಾಪಿಲೆಫ್ಟ್ ಪರವಾನಗಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಇತರರಿಗೆ ಅನುಮತಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಆದರೂ ಸೀಮಿತವಾದ ಸುರಕ್ಷಿತ ಸೇರಿಸಲಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸಬಹುದು.) ಮತ್ತು ಮೂಲ ಕೋಡ್ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇದು ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಅನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಕಾಪಿಲೆಫ್ಟ್ ಪರವಾನಗಿಗಳು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಇತರ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾಪಿಲೆಫ್ಟ್ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ. ನಿಜವಾದ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಅನ್ನು ನಕಲಿಸಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿತರಣಾ ನಿಯಮಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ವಿಭಿನ್ನ ಕಾಪಿಲೆಫ್ಟ್ ಪರವಾನಗಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ" ವಿಭಿನ್ನ ನಿಯಮಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಒಂದು ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೋಡ್ ಅನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೋಡ್ ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ನ ಎರಡು ತುಣುಕುಗಳು ಒಂದೇ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಬಹುದು.<ref name="Gnu.org"/> ==== ಕಾಪಿಲೆಫ್ಟ್ ಮಾಡದ ಉಚಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ==== ಕಾಪಿಲೆಫ್ಟ್ ಮಾಡದ ಉಚಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಮರುಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಪರವಾನಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಲೇಖಕರಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಉಚಿತ ಆದರೆ ಕಾಪಿಲೆಫ್ಟ್ ಉಚಿತ ಆಗದಿದ್ದರೆ, ಕೆಲವು ನಕಲುಗಳು ಅಥವಾ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಕಂಪನಿಯು ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಅನ್ನು ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದೆ ಕಂಪೈಲ್ ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ಫೈಲ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ವಿತರಿಸಬಹುದು. ಎಕ್ಸ್ ವಿಂಡೋ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಎಕ್ಸ್ ಕನ್ಸೋರ್ಟಿಯಂ ಎಕ್ಸ್‌೧೧ ಅನ್ನು ವಿತರಣಾ ನಿಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದು ನಕಲು ಮಾಡದ ಉಚಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಬಯಸಿದರೆ, ಆ ವಿತರಣಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಉಚಿತವಾದ ನಕಲನ್ನು ಅವರು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಉಚಿತವಲ್ಲದ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಪಿಸಿ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳು ಉಚಿತವಲ್ಲದ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಎಕ್ಸ್೧೧ ನ ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಎಕ್ಸ್೧೧ ಅನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref name="Gnu.org"/> ==== ಶೇರ್‌ವೇರ್ ==== ಶೇರ್‌ವೇರ್ ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಮರುಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬರುವ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಆದರೆ ನಕಲನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಯಾರಾದರೂ ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಶೇರ್‌ವೇರ್ ಉಚಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅರೆ-ಮುಕ್ತವೂ ಅಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೇರ್‌ವೇರ್‌ಗಳಿಗೆ, ಮೂಲ ಕೋಡ್ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಅನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಲಾಭೋದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ಚಟುವಟಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಪರವಾನಗಿ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಾವತಿಸದೆಯೇ ನಕಲು ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಶೇರ್‌ವೇರ್ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Gnu.org"/> ==== ಫ್ರೀವೇರ್ ==== ಶೇರ್‌ವೇರ್‌ನಂತೆ, ಫ್ರೀವೇರ್ ಯಾವುದೇ ಆರಂಭಿಕ ಪಾವತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಆಗಿದೆ. ಫ್ರೀವೇರ್ ಎಂದಿಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಸಣ್ಣ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ನವೀಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಆಟಗಳಂತಹ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫ್ರೀವೇರ್ ಆಗಿ ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫ್ರೀವೇರ್ ವೆಚ್ಚ-ಮುಕ್ತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದು [[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇತರ ಜನರು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಎಂದು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web|url=http://www.techterms.com/definition/freeware|title=Freeware Definition|publisher=Techterms.com|access-date=2012-11-12}}</ref> == ಮೈ‌ಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್ ಟೆಕ್‌ನೆಟ್ ಮತ್ತು ಎ‌ಐಎಸ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ವಿಭಾಗಗಳು == ಈ ವರ್ಗೀಕರಣವು [[ಏಳು]] ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್, [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ಮತ್ತು [[ಉಲ್ಲೇಖ]], ಮನೆ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆ, ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ, ಉತ್ಪನ್ನ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಸಾಲು. * ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ- ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಮತ್ತು ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಇದು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಪರಿಸರ, ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಪೆರಿಫೆರಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://technet.microsoft.com/en-us/library/bb852143.aspx|title=This Topic Is No Longer Available|publisher=Technet.microsoft.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080921072543/http://technet.microsoft.com/en-us/library/bb852143.aspx|archive-date=2008-09-21|access-date=2012-11-12}}</ref> * ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖ - ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಅಥವಾ ಸಹಾಯ ಫೈಲ್‌ಗಳಂತಹ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್. * ಮನೆ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆ-ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮನೆಯ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಅಥವಾ ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳು. * ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಸಂವಹನಗಳು- ಉತ್ಪಾದಕತೆ, ವಿಷಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಸಂವಹನಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳು. ಇವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಫೀಸ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಟಿವಿಟಿ ಸೂಟ್‌ಗಳು, ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ ಪ್ಲೇಯರ್‌ಗಳು, ಫೈಲ್ ವೀಕ್ಷಕರು, ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಯೋಗ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. * ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ- ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆ, [[ಗ್ರಾಹಕ ಸಂಬಂಧ ನಿರ್ವಹಣೆ|ಗ್ರಾಹಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ]], ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಮಾಹಿತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ, ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಉಪಕರಣಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾದ ಕಾರ್ಯಗಳಂತಹ ವ್ಯವಹಾರ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳು. * [[ಉತ್ಪನ್ನ]] ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸೇವೆ ವಿತರಣೆ-ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ. ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿನ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಉದ್ಯಮ ವರ್ಗೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಎನ್‌ಎಐಸಿಎಸ್) ಬಳಸುತ್ತದೆ. == ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆಧಾರಿತ ವಿಭಾಗಗಳು == === ಸಮತಲ ಅನ್ವಯಗಳು === * [[ಪದ]] [[ಸಂಸ್ಕರಣ|ಸಂಸ್ಕರಣೆ]] === ಲಂಬ ಅನ್ವಯಗಳು === * [[ವಸತಿ]] ಮತ್ತು [[ಆಹಾರ]] ಸೇವೆಗಳು * ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲ * ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ರಕ್ಷಣೆ * [[ಕೃಷಿ]], ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು [[ಬೇಟೆ]] * ಕಲೆ, ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆ * [[ನಿರ್ಮಾಣ]] * ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೇವೆಗಳು * [[ಹಣಕಾಸು]] ಮತ್ತು [[ವಿಮೆ]] * ಜಿಯೋಸ್ಪೇಷಿಯಲ್ * [[ಆರೋಗ್ಯ]] ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆರವು * [[ಮಾಹಿತಿ]] * ಆಂತರಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಲೈನ್-ಆಫ್-ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳು <ref>{{Cite web|url=https://technet.microsoft.com/en-us/library/bb852143.aspx|title=This Topic Is No Longer Available|publisher=Technet.microsoft.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080921072543/http://technet.microsoft.com/en-us/library/bb852143.aspx|archive-date=2008-09-21|access-date=2012-11-12}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20080921072543/http://technet.microsoft.com/en-us/library/bb852143.aspx "This Topic Is No Longer Available"]. Technet.microsoft.com. Archived from [https://technet.microsoft.com/en-us/library/bb852143.aspx the original] on 2008-09-21<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2012-11-12</span></span>.</cite></ref> * ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಗಳ [[ವ್ಯವಹಾರ ನಿವ೯ಹಣೆ|ನಿರ್ವಹಣೆ]] * ತಯಾರಿಕೆ * [[ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]], ಕಲ್ಲುಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ತೈಲ ಮತ್ತು [[ಅನಿಲ]] ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆ * [[ಅಂಚೆ]] ಮತ್ತು [[ಅಂಚೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಮೇಲಿಂಗ್]] * ವೃತ್ತಿಪರ, [[ವಿಜ್ಞಾನ|ವೈಜ್ಞಾನಿಕ]] ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸೇವೆಗಳು * [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತ]] * [[ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ|ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್]], [[ಬಾಡಿಗೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು|ಬಾಡಿಗೆ]] ಮತ್ತು [[ಗುತ್ತಿಗೆ]] * [[ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ]] * ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳು * [[ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ]] ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರ ಸೇವೆಗಳು * [[ಸಗಟು ವ್ಯಾಪಾರ]] * ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಉಗ್ರಾಣ]] * ಇತರೆ ಸೇವೆಗಳು (ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 1y17fwb21dcx2am3nu80v9w6d2ezhhy 0 144695 1373398 1357092 2026-05-14T19:12:50Z Kamath 06 99412 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|0|2 */ 1373398 wikitext text/x-wiki '''ಭಾರತೀಯ ಅಡುಗೆ ಪುಸ್ತಕಗಳು''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಅಥವಾ ಭಾರತೀಯ ಅಡುಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ [[ಅಡುಗೆಪುಸ್ತಕ|ಅಡುಗೆಪುಸ್ತಕಗಳಾಗಿವೆ]]. ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ಅಡುಗೆಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ <ref>{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/9qxHySM4lFMueViQqWb1HK/Bread-and-beer-the-worlds-first-recipes.html|title=The world's first cookbooks|last=Dasgupta|first=Bhaskar|date=2016-04-01|work=[[Live Mint]]|access-date=2018-09-03}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಅಡುಗೆಯು ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ. [[ಸಸ್ಯಾಹಾರ|ಸಸ್ಯಾಹಾರವು]] ಭಾರತೀಯ ಅಡುಗೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://news.nationalpost.com/life/food-drink/chitra-agrawals-south-indian-home-cooking-classics-are-light-fresh-and-vibrant|title=Chitra Agrawal's South Indian home cooking classics are light, fresh and vibrant|last=Brehaut|first=Laura|date=2017-05-03|work=National Post|access-date=2018-09-03|language=en-US}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಸಾಲೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.gazettelive.co.uk/whats-on/food-drink-news/meet-yarm-dad-whose-indian-12980908|title=The Yarm dad whose new Indian cookbook is already a bestseller|last=Love|first=Laura|date=2017-05-03|work=gazettelive|access-date=2018-09-03}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಭಾರತೀಯ ಪಠ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಡುಗೆ ಪುಸ್ತಕಗಳು == '''[[ಆಯುರ್ವೇದ]] ಸಂಹಿತೆಗಳು''' (೪ ನೇ ಶತಮಾನ ಬಿಸಿ‍ಇ) ಮನಸ್ಸಿನ ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೊರತರಲು ಆಹಾರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಸಾತ್ವಿಕ ಆಹಾರಗಳು, ರಾಜಸಿಕ ಆಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ತಾಮಸಿಕ ಆಹಾರಗಳು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿವೆ. ಆಯುರ್ವೇದ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಸಂಹಿತೆಗಳು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾಕವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬೇಯಿಸುವ, ಖಿಚಡಿ (ಅಕ್ಕಿ-ಮಸೂರ ಭಕ್ಷ್ಯ), ತಕ್ರ (ಮೊಸರು ಭಕ್ಷ್ಯ), ಯುಷಾ (ಮಸೂರ ಭಕ್ಷ್ಯ), ವೆಸವರ (ಕೊಚ್ಚಿದ ಮಾಂಸ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು ), ಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಳುಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಆಹಾರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಮಾಂಸ, ಹಾಲು ಮತ್ತು ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ತರಕಾರಿಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಎಲೆಗಳ ಸೊಪ್ಪುಗಳು, ಬೇರುಗಳು, ಎಣ್ಣೆಗಳು, ಕಬ್ಬಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪಠ್ಯಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>Traditional methods of food habits and dietary preparations in Ayurveda—the Indian system of medicine https://journalofethnicfoods.biomedcentral.com/articles/10.1186/s42779-019-0016-4 - Dhanya S (2019) Journal of Ethnic Foods volume 6, Article number: 14 (2019)</ref> " ''ತ್ರಿಕಟು'' " ಉದ್ದ ಮೆಣಸು, ಕರಿಮೆಣಸು, ಒಣಗಿದ ಶುಂಠಿಯ ಮಿಶ್ರಣ. " ''ತ್ರಿಜಾಟಕ'' "; ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ ತಮಾಲಾ, ಏಲಕ್ಕಿ, ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ ಮಿಶ್ರಣ. " ''ಪಂಕಾಕೋಲಾ'' "; ಉದ್ದ ಮೆಣಸು, ಉದ್ದ-ಮೆಣಸು ಬೇರುಗಳು, ಪೈಪರ್ ಚಾಬಾ, ಪ್ಲಂಬಾಗೊ ಝೆಲಾನಿಕಾ, ಒಣ ಶುಂಠಿ ಮಿಶ್ರಣ. ಎವು ಮಸಾಲೆ ಮಿಶ್ರಣಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಮಸಾಲೆ ಮಿಶ್ರಣಗಳನ್ನು ಅರಿಶಿನ, ಜೀರಿಗೆ, ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಬೀಜಗಳು, ಒಣಗಿದ ಮಾವು, ಸಾಸಿವೆ ಬೀಜಗಳು, ಇಂಗು ಮತ್ತು ಖಾದ್ಯ ಚಾಂಪೋರ್ ಜೊತೆಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>An English Translation of the Sushruta Samhita: Uttara-tantra, Kunjalal Bhishagratna, Kunjalal Bhishagratna</ref> ಈ ಮಸಾಲೆ ಮಿಶ್ರಣಗಳು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಪಾಕವಿಧಾನ ಅಡುಗೆಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref name="ReferenceA">"Lokopakara" Agri-History Bulletin No. 6 - (Trans) Ayangarya, Y. L. Nene, Nalini Sadhale, Valmiki Sreenivasa (Trans), 2004</ref> [[ಸುಶ್ರುತ ಸಂಹಿತಾ|ಸುಶ್ರುತ ಸಂಹಿತೆಯ]] ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯವು ಭೋಜನದ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ, ಆಹಾರವನ್ನು ಬಡಿಸುವ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಭೋಜನದ ಮೊದಲು ಪ್ರತಿ ಖಾದ್ಯವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಇರಿಸಲು ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>An English Translation of the Sushruta Samhita: Uttara-tantra, pp556, Kunjalal Bhishagratna, Kunjalal Bhishagratna</ref> ಈ ಊಟದ ಮತ್ತು ಬಡಿಸುವ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅಡುಗೆ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="ReferenceA"/> '''ಸಂಗಮ್''' ಸಾಹಿತ್ಯವು (೬ ನೇ ಶತಮಾನ ಬಿಸಿ‍ಇ ನಿಂದ ಸಿ. ೩ ನೇ ಶತಮಾನ ಸಿ‍ಇ) ಸಂಗಮ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾಕವಿಧಾನಗಳ, ರಾಜನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಔತಣ, ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಾಂತರದಲ್ಲಿ ಊಟ, ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿನ ಕುಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಗೃಹಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿವಿಧ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರು, ಅವರು ಆಹಾರವನ್ನು ಹೇಗೆ ತಯಾರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಏನು ಬಡಿಸಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕವಿ ಅವ್ವೈಯಾರ್ ತನ್ನ ಬೇಸಿಗೆಯ ಊಟವನ್ನು ''"ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನ, ಹೊಗೆಯಾಡಿಸಿದ ಮತ್ತು ಹಿಸುಕಿದ ಬದನೆಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಕಟುವಾದ ನೊರೆ ಮಜ್ಜಿಗೆ"'' ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರೆ, ಕವಿ ಮುದತ್ತಮ ಕಣ್ಣಿಯಾರ್ ''"ಓರೆಯಾದ ಮೇಕೆ ಮಾಂಸ, ಗರಿಗರಿಯಾದ ಕರಿದ ತರಕಾರಿಗಳು, ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ೧೬ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಗೆಯ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು'' ", ಚೋಳ ರಾಜನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ರಾಜಮನೆತನದ ಊಟದ ಭಾಗವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>"- A. Shrikumar https://www.thehindu.com/life-and-style/food/sangam-literature-offers-abundant-references-to-food-in-the-tamil-country/article24046748.ece</ref> '''ಚಾವುಂಡರಾಯ''' ಬರೆದ ಲೋಕೋಪಕಾರ (೧೦೨೫ ಸಿ‍ಇ), ಈ ಅಡುಗೆ ಪುಸ್ತಕವು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪಾಕವಿಧಾನಗಳ ಸಂಕಲನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಕ್ಕಿ, ಮಸೂರ, ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು, ಗೋಧಿ, ತರಕಾರಿಗಳು, ಎಲೆಗಳ ಸೊಪ್ಪುಗಳು, ಚಿಗುರುಗಳು, ಬೇರುಗಳು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಸಾಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಕವಿಧಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಮಿಶ್ರಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದನ್ನು ಎದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಡುಗೆ ಸಾಮಾನುಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಪಾಕವಿಧಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಅವುಗಳ ವಿವಿಧ ಉಪಯೋಗಗಳು. ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಪಾಪಡ್ ಮಾಡವ ಮೂಲಕ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ. ಬೆಣ್ಣೆ, ತುಪ್ಪ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಮಸಾಲೆ ಮಾಡಲು ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳು. ಪದಾರ್ಥಗಳ ಪರ್ಯಾಯಗಳು. ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯವು ಸುವಾಸನೆಯ ಮೊಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳಿಗಾಗಿ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಎಮ್ಮೆಯ ಹಾಲಿನ ಚೀಸ್ ತಯಾರಿಸುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳು. ಕೊನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಉಪಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಮಸಾಲೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="ReferenceA"/> '''ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸ''' (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೩೦) ೧೧೩೦ ಎಡಿ ಯಲ್ಲಿ [[ಚಾಲುಕ್ಯ]] ರಾಜ ಸೋಮೇಶ್ವರ III ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿಸಲಾದ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಠ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಮತ್ತು ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳ ಪಾಕವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಟ್ಟುಗಳ ಹುದುಗುವಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="TamangKailasapathy2010">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MJTLBQAAQBAJ&pg=PA16|title=Fermented Foods and Beverages of the World|last=Jyoti Prakash Tamang|last2=Kasipathy Kailasapathy|publisher=CRC Press|year=2010|isbn=978-1-4200-9496-1|page=16}}</ref> ಮಾಂಸ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಪಠ್ಯವು ಹಂದಿಮಾಂಸ, ಜಿಂಕೆ ಮಾಂಸ, ಮೇಕೆ ಮಾಂಸ, ಕಾಡುಕೋಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. {{Sfn|Kamat|1980}} ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಜೈನ ಆಚಾರ್ಯ ಶಿವಕೋಟಿಯವರ ಕನ್ನಡ ಪಠ್ಯವಾದ ವಡ್ಡಾರಾಧನೆಯು [[ವಡ್ಡಾರಾಧನೆ|ಇಡ್ಡಲಿಗೆ]] ಉಲ್ಲೇಖವು ಇಡ್ಲಿಯ ಮೊದಲ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿರಬಹುದು, ನಂತರ ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸ ಎಂದು [[ಇಡ್ಲಿ|ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ]].<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/490030/kitchen-chronicles.html|title=Kitchen chronicles|last=Palecanda|first=Lakshmi|date=2015-07-18|work=Deccan Herald|access-date=2018-09-03|language=en}}</ref> '''ಪಾಕದರ್ಪಣ''' (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨೦೦) ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವ ಪಾಕವಿಧಾನ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ, ಈ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಪಾಕದರ್ಪಣ, ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರ, ಪಾಕಕಾಲ, ನಲಪಾಕ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ - ಇದು ೧೧ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರಕರಣಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಮತ್ತು ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಕ್ಕಿ, ಮಾಂಸ, ಕಾಳುಗಳು, ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು, ತರಕಾರಿಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಉಪಹಾರಗಳು, ಪಾನೀಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವ ಹಲವಾರು ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಅನ್ನದ ತಯಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಹಲವಾರು ವಿಧದ ಮಂಸೋದನ/ಮಾಸನ್ನ (ಮಾಂಸದ ಅನ್ನ), ಲವಕ ಮಾಸೋದನ (ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ ಮಾಂಸದ ಅಕ್ಕಿ), ಮತ್ತು ಕುಕ್ಕುಟ ಮಾಂಸಸೋದನ (ಕೋಳಿ ಅನ್ನ) ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಋತುಮಾನಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಆಹಾರ ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳು, ಋತುಮಾನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮಸಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಸಸ್ಯಗಳ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ವಿವಿಧ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂಪಾ (ಬೇಯಿಸಿದ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳು) ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು, ಕುದುರೆ ಕಾಳು (ಡೋಲಿಚೋಸ್ ಬೈಫ್ಲೋರಸ್), ಕಪ್ಪು ಬೇಳೆ (ವಿಗ್ನಾ ಮುಂಗೊ), ಹಸುವಿನ ಬಟಾಣಿ (ವಿಗ್ನಾ ಅಂಗ್ಯುಕ್ಯುಲಾಟಾ), ಮತ್ತು ಕಡಲೆ (ವೈಸರ್ ಅರಿಯೆಟಿನಮ್) ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾವು, ನಿಂಬೆ, ಕೋಕಂ, ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಹಲವಾರು ಪಾನಕ (ಉತ್ಸಾಹ) ಸಿದ್ಧತೆಗಳು, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸುವಾಸನೆಯ ಹಾಲು, ಸುವಾಸನೆಯ ಬೆಣ್ಣೆ ಹಾಲು, ಪಾಶ್ಯಸಂ ಮತ್ತು ಸುವಾಸನೆಯ ಮೊಸರು ಮುಂತಾದ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>The 'Pāka darpaṇam': The text on Indian cookery - https://www.ancientscienceoflife.org/article.asp?issn=0257-7941;year=2014;volume=33;issue=4;spage=259;epage=262;aulast=Kodlady {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221130170408/https://ancientscienceoflife.org/article.asp?issn=0257-7941;year=2014;volume=33;issue=4;spage=259;epage=262;aulast=Kodlady |date=2022-11-30 }}</ref> '''ಸೂಪ ಶಾಸ್ತ್ರ''', (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೦೮) ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಯಾದ ಮಂಗರಸ III ಬರೆದಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಅಡುಗೆ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಓವನ್‌ಗಳ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಸಹ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಜ ಮಂಗರಸ III ಚೆಂಗಲ್ವು ರಾಜವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದನು ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮೂವತ್ತೈದು ಬ್ರೆಡ್‌ಗಳು, ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಬಹುತೇಕ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಎರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಪಾನೀಯಗಳು, ಉಪ್ಪು, ಹುಳಿ ಮತ್ತು ಸಿಹಿ ರುಚಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಒಂಬತ್ತು ವಿಧದ ಪಾಯಸ ( [[ಪಾಯಸ|ಖೀರ್]] ), ಎಂಟು ವಿಧದ ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ೨೪ ಮಿಶ್ರ ಅನ್ನದ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಬದನೆಯೊಂದಿಗೆ ೨೦ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು, ಹಲಸಿನ ಹಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ೧೬ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಸಿ ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳು (ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳು) ಮತ್ತು ಬಾಳೆ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ೨೫ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಬಿದಿರಿನ ಚಿಗುರುಗಳು ಮತ್ತು ಮೈರೋಬಾಲನ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುವ ಪಾಕವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.peppertrail.com/inner.php?menu_id=19&sm1_id=95&index_id=3 |title=SOOPA SHASTRA OF MANGARASA: CULINARY TRADITIONS OF MEDIEVAL KARNATAKA (1508 A.D.) |access-date=2022-08-20 |archive-date=2019-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190203015638/http://www.peppertrail.com/inner.php?menu_id=19&sm1_id=95&index_id=3 |url-status=dead }}</ref> ಜೈನ ದೊರೆಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಈರುಳ್ಳಿಯಂತಹ ಕೆಲವು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಜೈನರಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಿಷ್ಟಕಾಧ್ಯಾಯ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ರೊಟ್ಟಿ ( [[ರೋಟಿ|ರೊಟ್ಟಿ]] ), ಮಂಡಿಗೆ, ಗರಿಗೆ, ದೋಸೆ ( [[ದೋಸೆ]] ), ಇಡ್ಲಿ ( [[ಇಡ್ಲಿ]] ) ಮುಂತಾದ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯವು ‘ರೋಟಿಕ’ ಪದವನ್ನು ಈ ಹಿಂದೆಯೇ ಬಳಸಿದೆ.<ref>[http://pib.gov.in/newsite/mbErel.aspx?relid=117662 Did soup flow from Karnataka?, Ratnadeep Banerji, Press Information Bureau, 25-March, 2015]</ref> '''ಕ್ಷೇಮಶರ್ಮಾ''' ಬರೆದ ಕ್ಷೇಮಕುಟುಹಲಾ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೪೯ ಎಡಿ), ಈ ಅಡುಗೆಪುಸ್ತಕವು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಮತ್ತು ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪಾಕವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪಾಕವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಹಂದಿ, ಕುರಿಮರಿ, ಮೇಕೆ, ಜಿಂಕೆ ಮಾಂಸ, ಮೊಲ, ಕಾಡು ಮತ್ತು ಸಾಕು ಹಂದಿಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ನವಿಲುಗಳು, ಮೀನು ಮತ್ತು ಆಮೆಗಳ ಮಾಂಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಮಾಂಸವನ್ನು ಬೇಯಿಸುವ ಒಂಬತ್ತು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಕಿ, ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು ಮತ್ತು ಬೇಳೆಗಳನ್ನು ಬೇಯಿಸುವ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳು. ಮಸಾಲೆ ಮಿಶ್ರಣಗಳು ಮತ್ತು ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವುದು. ಅಡುಗೆ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಪಾಕವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳ ಬಳಕೆಯ ವಿಧಾನಗಳು. ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಅವುಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು. ಉದ್ದವಾದ ಅಧ್ಯಾಯವು ಖಾದ್ಯ ತರಕಾರಿಗಳು, ಎಲೆಗಳ ಸೊಪ್ಪುಗಳು, ಹೂವುಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಕಾಂಡಗಳು, ಬಲ್ಬ್ಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರುಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಉಪಹಾರಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ.<ref>Feasts and Fasts: A History of Food in India, pg171, Colleen Taylor Sen · 2015</ref> ೧೬೭೫ ಮತ್ತು ೧೭೦೦ ರ ನಡುವೆ ರಘುನಾಥ <ref>{{Cite journal|last=Gode|first=P. K.|date=1941|title=A Topical Analysis of the Bhojana-kutuhala, a Work on Dietetics, composed by Raghunatha — Between A. D. 1675 and 1700|journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute|volume=22|issue=3/4|pages=254–263|jstor=43975952}}</ref> ಬರೆದ '''ಭೋಜನ ಕುತೂಹಲ''' (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೭೫) [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಗ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹಲವಾರು ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ (೫ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ) ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅವಧಿಯ (೫ ನೇ ಶತಮಾನ. ಸಿ‍ಇ ಯಿಂದ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನ ಸಿ‍ಇ) ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಅಡುಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಪೂರ್ವ- ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪಠ್ಯವು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪುರಾತನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾದ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಪಾಕಶಾಲೆಯ ಮೇಲೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಎರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ''ಕ್ಷೇಮಶರ್ಮನ'' ''ಕ್ಷೇಮಕುಟುಹಲ'' ಮತ್ತು ''ನಖದ'' ಪಾಕದರ್ಪಣ ಮುಂತಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಪಥ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಾನ್ನಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಚರ್ಚೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವಲೋಕನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅಧ್ಯಯನದ ಪುನರಾರಂಭವಾಗಿದೆ. === ಸುಲ್ತಾನರ ಮತ್ತು ಮೊಘಲರ ಕಾಲದ ಅಡುಗೆ ಪುಸ್ತಕಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Ni'matnama-i_Nasir_al-Din_Shah,_1495-1505.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Ni%27matnama-i_Nasir_al-Din_Shah%2C_1495-1505.jpg/220px-Ni%27matnama-i_Nasir_al-Din_Shah%2C_1495-1505.jpg|thumb| ಮಾಂಡುವಿನ ಸುಲ್ತಾನ್ ಸುಲ್ತಾನ್ ಘಿಯಾತ್ ಅಲ್-ದಿನ್ ಗಾಗಿ ಸಮೋಸಾಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಿ'ಮತ್ನಾಮ-ಐ ನಾಸಿರ್ ಅಲ್-ದಿನ್ ಷಾ, ೧೪೯೫-೧೫೦೫]] [[ಚಿತ್ರ:Babur_at_Mughal_Dastarkhan,_1590_CE.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Babur_at_Mughal_Dastarkhan%2C_1590_CE.jpg/220px-Babur_at_Mughal_Dastarkhan%2C_1590_CE.jpg|thumb| ದಸ್ತರಖಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾಬರ್, ಮೊಘಲ್ ಪೇಂಟಿಂಗ್, ೧೫೯೦ ಸಿ‍ಇ.]] ತುರ್ಕಿಕ್ ಸುಲ್ತಾನರ ಮತ್ತು ಮೊಘಲರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, [[ಸಮೋಸಾ]], ಯಾಹ್ನಿ, ಕೊರ್ಮಾ, [[ಕಬಾಬ್]], ಕೀಮಾ, [[ಹಲ್ವಾ]], [[ಜಿಲೇಬಿ|ಹಲೀಮ್]], [[ಹಲೀಮ್|ಜಲೇಬಿಯಂತಹ]] ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="GestelandGesteland2010">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tXqDRS4IN1IC|title=India: Cross-cultural Business Behavior : for Business People, Expatriates and Scholars|last=Gesteland|first=Richard R.|last2=Gesteland|first2=Mary C.|publisher=Copenhagen Business School Press DK|year=2010|isbn=978-87-630-0222-6|page=176}}</ref> '''ನಿ'ಮತ್ನಾಮ''' (ಸುಮಾರ ೧೫೦೦) ಮಾಲ್ವಾ ಸುಲ್ತಾನೇಟ್, ಘಿಯಾತ್ ಶಾಹಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ನಾಸಿರ್ ಶಾ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಪಾಕವಿಧಾನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಡುಗೆಗಾಗಿ ಪಾಕವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಮೋತ್ತೇಜಕಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/culinary-adventures-ghiyath-shah-sultan-malwa-nimatnama-2798876-foodie/|title=The culinary adventures of Ghiyath Shah, the sultan of Malwa|date=2016-05-13|work=The Indian Express|access-date=2018-09-03|language=en-US}}</ref> ಇದು ವೀಳ್ಯದೆಲೆಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QlONJ_XYOeIC&q=india+sultanate+cook+book|title=The Ni'matnama Manuscript of the Sultans of Mandu: The Sultan's Book of Delights|last=Titley|first=Norah M.|date=2004-11-30|publisher=Routledge|isbn=9781134268078|language=en}}</ref> ಖಾದ್ಯ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಗಳನ್ನು ನಿ'ಮತ್ನಾಮ ಅಡುಗೆ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>From night jasmine to banana blossoms: India’s centuries-old love affair with edible flowers by Priyadarshini Chatterjee Jul 13, 2018 https://scroll.in/magazine/881094/from-night-jasmine-to-banana-blossoms-indias-centuries-old-love-affair-with-edible-flowers</ref> ಇದು ಕೊಚ್ಚಿದ ಮಾಂಸ (ಖಿಮಾ), ಸಮೋಸಾಗಳು, ಹಲ್ವಾ, ಶರಬತ್ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯ ಪಾಕವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>''"The Ni'matnama Manuscript of the Sultans of Mandu: The Sultan's Book of Delights (Routledgecurzon Studies in South Asia)"'', Norah Titley, 2006 https://silo.pub/the-nimatnama-manuscript-of-the-sultans-of-mandu-the-sultans-book-of-delights-routledgecurzon-studies-in-south-asia.html</ref> ೧೫೯೦ ರಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ '''ಐನ್-ಇ-ಅಕ್ಬರಿ''' (ಅಕ್ಬರ್ನಾಮದ ಮೂರನೇ ಸಂಪುಟ) ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವು ಹಲವಾರು ಪಾಕವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೊಘಲ್ ಗಣ್ಯರಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪಾಕವಿಧಾನಗಳು.<ref>{{Cite web |url=http://www.indiacurry.com/historicalrecipes/ |title=India Historical Recipes British-Raj Akbar-period |access-date=2022-08-20 |archive-date=2010-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101121045837/http://www.indiacurry.com/historicalrecipes/ |url-status=dead }}</ref> ಐನ್-ಐ-ಅಕ್ಬರಿಯು ಪಾಕವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸೂಫಿಯಾನದ ಮೂರು ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತದೆ; ಮಾಂಸ-ಮುಕ್ತ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು, ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಿದ ಮಾಂಸಗಳು.<ref>"Resurrecting recipes: Fowl play at Akbar’s court" - Soity Banerjee, 2016, https://www.livemint.com/Leisure/WeqgReVP4p8FPMI13QddnJ/Resurrecting-recipes-Fowl-play-at-Akbars-court.html</ref> '''ಅಲ್ವಾನ್-ಎ-ನೆಮತ್''' ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ, ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಜಹಾಂಗೀರ್‌ನ ಅಡುಗೆಮನೆಯಿಂದ ೧೦೧ ಪಾಕವಿಧಾನಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ <ref>[http://www.outlookindia.com/magazine/story/durbar-entrees/213443 Durbar Entrees, SHEELA REDDY, Outlook, 15 OCTOBER 2001]</ref><ref>[http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-what-did-shah-jahan-have-for-dinner-1237329 What did Shah Jahan have for dinner?, LABONITA GHOSH DNA India, 7 Mar 2009]</ref> ಅಲ್ವಾನ್-ಎ-ನೆಮತ್ ಅಡುಗೆಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯವು ಊಟದ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ದಸ್ತರ್ಖಾನ್ ಅನ್ನು ಲೇಔಟ್ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅಲಂಕೃತವಾದ ಕಾರ್ಪೆಟ್ ಮೇಲೆ ಚರ್ಮದ ಚಾಪೆಯನ್ನು ಹರಡಿ, ತದನಂತರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಮೊದಲು ಚಾಪೆಯ ಮೇಲೆ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹರಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ ಪದ್ಧತಿಯಂತೆಯೇ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳಿಂದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>The Emperor's Table: The Art of Mughal Cuisine, Salma Husain, 2008</ref><ref>The Mughal Feast: Recipes from the Kitchen of Emperor Shah Jahan, Salma Yusuf Hussain, 2021</ref> '''ನುಸ್ಖಾ-ಎ-ಶಹಜಹಾನಿ''', [[ಪುಲಾವ್|ಪಿಲಾಫ್]] (ಮಸಾಲೆಯ ಅಕ್ಕಿ) ಪಾಕವಿಧಾನಗಳು <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ho6oGQAACAAJ|title=Nuskha-E-Shahjahani|last=Husain|first=Salma|date=2007-01-01|publisher=Rupa & Company|isbn=9788129111364|language=en}}</ref> ಷಾ ಜಹಾನ್‌ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ.<ref>[http://www.frontline.in/static/html/fl2708/stories/20100423270808200.htm A fabled cuisine, A.G. NOORANI, Frontline, Apr. 10-23, 2010]</ref> == ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅವಧಿ == ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಹಲವಾರು ಅಡುಗೆಪುಸ್ತಕಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಕೆಲವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗಣ್ಯರಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಇತರವು ಸ್ಥಳೀಯರಿಗಾಗಿ, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಗುಜರಾತಿ, ಬಾಂಗ್ಲಾ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿಯಂತಹ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ. * ಪಾಕ್-ಶಾಸ್ತ್ರ, ೧೮೭೮, ಗುಜರಾತಿ * ಮದ್ರಾಸ್‌ಗಾಗಿ ಪಾಕಶಾಲೆಯ ಜೋಟಿಂಗ್, ೧೮೯೧, ನಂತರ ವ್ವೈಯರ್ಸ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಕುಕರಿ ಎಂದು ಮರುಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು * ಮಿಸ್ತಾನ್ನ ಪಾಕ್, ೧೯೦೪, ಬೆಂಗಾಲಿ * ಬೆಂಗಾಲ್ ಸ್ವೀಟ್ಸ್, ಹಲ್ದಾರ್ ೧೯೨೧.<ref>[https://en.petitchef.com/recipes/exploring-the-romance-of-bengali-sweets-with-j-haldar-fid-1539098 Exploring the Romance of Bengali Sweets with J. Haldar, Itiriti]</ref><ref>[http://www.backtogodhead.in/cooking-class-lesson-32-by-yamuna-devi/ Cooking Class: Lesson 32 by Yamuna Devi Nov 1, 1997, Lord Krsna's Cuisine, Volume-31 Number-06, Yamuna Devi Dasi]</ref> * ರೆಸಿಪಿ-ಆಫ್-ಆಲ್-ನೇಷನ್ಸ್ ೧೯೨೩, [[ಗುಲ್ಗುಲಾ]], ಹಲ್ವಾ ಮತ್ತು ಖೋವಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಭಾರತೀಯ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * ಪಾಕ್ ಚಂದ್ರಿಕಾ, ಮಣಿರಾಮ್ ಶರ್ಮಾ ೧೯೨೯, ಹಿಂದಿ * ಇಂಡಿಯನ್ ಕುಕರಿ, ವೀರಾಸ್ವಾಮಿ ೧೯೩೦ ರ ದಶಕ, ಅವರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಭಾರತೀಯ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. * ವ್ರಹಾದ್ ಪಾಕ್ ವಿಜ್ಞಾನ, ಪಂಡಿತ್ ನೃಸಿಂಗ್ರಾಮ್, ೧೯೩೯, ಹಿಂದಿ * ನವೀನ್-ಪಾಕ್ ಶಾಸ್ತ್ರ [[ರಸಗುಲ್ಲ|ರಸಗುಲ್ಲಾ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಬಂಗಾಳಿ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು.<ref>{{Cite web |url=http://food.ndtv.com/food-drinks/10-popular-bengali-sweets-beyond-rasgulla-and-sandesh-1416851 |title=10 Popular Bengali Sweets: Beyond Rasgulla and Sandesh, Priya Chakraborty, NDTV Convergence, June 09, 2016 |access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 20, 2022 |archive-date=ಜೂನ್ 29, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629115731/https://food.ndtv.com/food-drinks/10-popular-bengali-sweets-beyond-rasgulla-and-sandesh-1416851 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/rosogolla-debate-west-bengal-to-stake-claim-to-rasogolla-through-gi-route/|title=Rasogolla debate: West Bengal to stake claim to Rasogolla through GI route|date=2015-08-26|work=The Indian Express|access-date=2018-09-03|language=en-US}}</ref> ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ "ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ತರಕಾರಿಗಳು" (ಎಲೆಕೋಸು, ಹೂಕೋಸು, ಟೊಮೆಟೊ, ಟರ್ನಿಪ್ ಇತ್ಯಾದಿ) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿತು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tZxBAAAAIAAJ&dq=%22English+vegetables%22+in+India+tomato+potato&pg=PA350|title=Hand-book of Indian Agriculture|last=Mukerji|first=Nitya Gopal|date=1901|publisher=Thacker, Spink & Company|language=en}}</ref> ವ್ರಹಾದ್ ಪಾಕ್ ವಿಜ್ಞಾನವು "ಅಂಗ್ರೇಜಿ" ಕುರಿತು ವಿಶೇಷ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಭಕ್ಷ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳು, ಬ್ರೆಡ್‌ಗಳು ("ಡಬಲ್-ರೋಟಿ"), ಟೊಮೆಟೊ ಮತ್ತು ಮಶ್ರೂಮ್ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. == ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ == [[ಚಿತ್ರ:Madhur_Jaffrey.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Madhur_Jaffrey.jpg/220px-Madhur_Jaffrey.jpg|left|thumb| ಮಧುರ್ ಜಾಫ್ರಿ ಪುಸ್ತಕ ಸಹಿ, ೨೦೧೦]] * ಡಾಲ್ಡಾ ಕುಕ್‌ಬುಕ್, ೧೯೪೯? <ref>{{Cite journal|year=1954|title=Swatantra|url=https://books.google.com/books?id=OYsPAQAAIAAJ&q=dalda+cook+book|journal=Swatantra|volume=9|issue=1–26|page=47}}</ref> ಡಾಲ್ಡಾ ಅಡ್ವೈಸರಿ ಸರ್ವಿಸ್‌ನಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಹಿಂದಿ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪ್ರತಿರೂಪವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. * ಮಾಡರ್ನ್ ಕುಕರಿ ಸಂಪುಟ I, ತಂಗಮ್ ಫಿಲಿಪ್, ೧೯೪೯ <ref>How to Make a National Cuisine: Cookbooks in Contemporary India, Arjun Appadurai, Comparative Studies in Society and History, Vol. 30, No. 1 (Jan., 1988), pp. 3-24</ref> * ಭಾರತೀಯ ಅಡುಗೆ, ಸಾವಿತ್ರಿ ಚೌಧರಿ ೧೯೫೪, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದ ಭಾರತೀಯ ಗೃಹಿಣಿಯೊಬ್ಬರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.laindonhistory.org.uk/page_id__528.aspx A Memory of my Mother Savitri Devi Chowdhary 1919 - 1996, Shakun Banfield née Chowdhary],</ref> * ಪಾಕ್ ರತ್ನಾಕರ್, ೧೯೫೮ ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಧ್‌ನಿಂದ ಕುಟುಂಬಗಳ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವಲಸೆಯು ಸಮೋಸಾ, ನಾನ್, ಛೋಲೆ, ಕರಾಚಿ ಹಲ್ವಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>[http://www.thehindu.com/opinion/open-page/Of-samosa-and-kachori/article16765063.ece Of samosa and kachori Sumit Paul, The Hindu, DECEMBER 05, 2016 ]</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯರು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದವು. == ಭಾರತೀಯ ಅಡುಗೆಯ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ == ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ಭಾರತೀಯರ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವಲಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಭಾವದ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ, ಹೊಸ ಅಡುಗೆ ಪುಸ್ತಕದ ಲೇಖಕರು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. * ಮಧುರ್ ಜಾಫ್ರಿ, (೧೯೭೩),<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/people/madhur-jaffrey-the-doyenne-of-curry-is-back-but-tikkas-not-9774961.html|title=Madhur Jaffrey: The doyenne of curry is back... but tikka's not|last=Dutta|first=Kunal|date=2014-10-05|work=The Independent|access-date=2018-09-03|language=en-GB}}</ref> ಅವರು ಅಂದಿನಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯ ಅಡುಗೆ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. * ಜೂಲಿ ಸಾಹ್ನಿ ಅವರಿಂದ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಕುಕಿಂಗ್, ೧೯೮೦, ಅವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಇಂಡಿಯನ್ ಅಡುಗೆ ಶಾಲೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://dinersjournal.blogs.nytimes.com/2010/04/30/q-a-with-julie-sahni-round-three/ Q. & A. With Julie Sahni (Round Three) THE NEW YORK TIMES APRIL 30, 2010]</ref> * ಭಗವಾನ್ ಕೃಷ್ಣನ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ: ಭಾರತೀಯ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಅಡುಗೆ ಕಲೆ, ಯಮುನಾ ದೇವಿ, ೧೯೮೭ ಟಿವಿ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ, ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಹಾರ ಲೇಖಕರು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದಾರೆ. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಕಾರಣ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಭಾವವಿದೆ. ಇವುಗಳ ಸಹಿತ * ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಅಡುಗೆಯ ಆನಂದಗಳು, ತರ್ಲಾ ದಲಾಲ್, ೧೯೭೪, ನಂತರ ೧೭೦ ಇತರ ಅಡುಗೆ ಪುಸ್ತಕ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <nowiki> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</nowiki> [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] eqp8bop5ljayn23jd1abgt5gd1rg169 0 145528 1373397 1364347 2026-05-14T18:52:09Z Kamath 06 99412 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|1|0 */ 1373397 wikitext text/x-wiki {{Short description|1997 fatal car crash}} {{Use British English|date=June 2022}} {{Use dmy dates|date=August 2022}} {{Infobox event |name = ವೇಲ್ಸ್ ನ ರಾಜಕುಮಾರಿ, ಡಯಾನಾಳ ಸಾವು |image = Flowers for Princess Diana's Funeral.jpg |caption = ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾಳ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಹಾಕಲಾಗಿರುವುದು |date = {{Start date and age|df=yes|1997|8|31}} |location = ಪೋನ್ಟ್ ದ ಐ ಅಲ್ಮಾ, ಪ್ಯಾರಿಸ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ |coordinates = {{Coord|48|51|51.7|N|2|18|06.8|E|region:FR-75_type:landmark|display=inline|notes=<ref>{{cite web|title=Plan of Alma Tunnel| work=Coroner's Inquests into the Deaths of Diana, Princess of Wales and Mr Dodi Al Fayed|url=http://www.scottbaker-inquests.gov.uk/evidence/docs/INQ-PLAN-0007.pdf|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080521144222/http://www.scottbaker-inquests.gov.uk/evidence/docs/INQ-PLAN-0007.pdf|url-status=dead|archive-date=21 May 2008|date=November 2007|access-date=22 December 2007|publisher=Computer Aided Modelling Bureau, Metropolitan Police Service}}</ref>}} |type = ಕಾರು ಅಪಘಾತ, ಅಪಾಯಕಾರಿ ಚಲಾವಣೆಯಿಂದ ಆದ ಅಪಘಾತ |deaths = {{ubl|ವೇಲ್ಸ್ ನ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಡಯನಾ|ಡೋಡಿ ಫಾಯೆದ್|}} |reported injuries = ಟ್ರೆವರ್ ರೀಸ್-ಜಾನ್ಸ್ |inquiries = ೨೦೦೮ ರ ಆಪರೇಷನ್ ಪೇಟೇಜ್ | accused = {{plainlist| *Jacques Langevin *Christian Martinez *Fabrice Chassery<ref name=":1" /> }} | charges = ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಆಕ್ರಮಣ | verdict = '''ಆಪರೇಷನ್ ಪೇಟೆಜ್:'''<br>ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಕೊಲೆ<br>'''ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಟ್ರೈಯಲ್:'''<br>ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಲ್ಲ<ref name=":1" /> }}   ೩೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೭ ರ ಮುಂಜಾನೆ, [[ವೇಲ್ಸ್]] ರಾಜಕುಮಾರಿ ಡಯಾನಾ, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪಾಂಟ್ ಡಿ ಎಲ್'ಅಲ್ಮಾ ಸುರಂಗದಲ್ಲಿ ಕಾರು ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಆ ದಿನದ ಹಿಂದೆ ಉಂಟಾದ ಗಾಯಗಳಿಂದ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಡಯಾನಾ ಅವರ ಪಾಲುದಾರರಾದ ದೋಡಿ ಫಾಯೆದ್ ಮತ್ತು ಮರ್ಸಿಡಿಸ್ ಬೆಂಜ್ ಡಬ್ಲೂ೧೪೦ ಎಸ್-ಕ್ಲಾಸ್ ಚಾಲಕ ಹೆನ್ರಿ ಪಾಲ್ ಅವರು ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಆಕೆಯ ಅಂಗರಕ್ಷಕ, ಟ್ರೆವರ್ ರೀಸ್-ಜೋನ್ಸ್ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು, ಆದರೆ ಅಪಘಾತದಿಂದ ಬದುಕುಳಿದರು. [[ಬಿಬಿಸಿ]] ವರದಿ ಮಾಡಿದಂತೆ ಕಾರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ ಪಾಪರಾಜಿಗಳ <ref>{{Cite web |url=https://www.meaningguru.com/en-kn/paparazzi |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022 |archive-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925094722/https://www.meaningguru.com/en-kn/paparazzi |url-status=dead }}</ref> ಅನಿಯಮಿತ ನಡವಳಿಕೆಯು ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref name="princessandpress">{{Cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/press.html|title=The Princess and The Press|access-date=13 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200110180636/https://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/press.html|archive-date=10 January 2020|publisher=BBC}}</ref> ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ತನಿಖೆಯು ಮದ್ಯದ ಅಮಲಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಷನ್ ಡ್ರಗ್ಸ್ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ವಾಹನದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಪಾಲ್ ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಣೆಗಾರ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಅವರು ಹೋಟೆಲ್ ರಿಟ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಭದ್ರತಾ ವಿಭಾಗದ ಉಪ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಈ ಹಿಂದೆ ಡಯಾನಾ ಮತ್ತು ಫಾಯೆದ್‌ಗಾಗಿ ಹೋಟೆಲ್‌ನ ಹೊರಗೆ ಕಾಯುತ್ತಿರುವ ಪಾಪರಾಜಿಗಳನ್ನು ಹೊಗಳಿದ್ದರು. [[ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ(ಆಂಟಿ-ಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್)|ಆಂಟಿ-ಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು ಅವನ ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಆಂಟಿ-ಸೈಕೋಟಿಕ್‌ನ ಕುರುಹುಗಳು ಪಾಲ್‌ನ ಮದ್ಯಪಾನವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹದಗೆಡಿಸಿರಬಹುದು.<ref name="autogenerated1">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=/archive/1999/09/04/ndi04.html|title=Diana crash caused by chauffeur, says report|last=Nundy|first=Julian|work=The Daily Telegraph|archive-url=https://web.archive.org/web/20021113190313/http://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=%2Farchive%2F1999%2F09%2F04%2Fndi04.html|archive-date=13 November 2002|last2=Graves|first2=David|location=London}}</ref> ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಚಾರಣೆಯ ತೀರ್ಪುಗಾರರು, ಆಪರೇಷನ್ ಪೇಜೆಟ್, ಪಾಲ್ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಪಾಪರಾಜಿ ವಾಹನಗಳಿಂದ ತೀವ್ರ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಚಾಲನೆಯ ಮೂಲಕ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಹತ್ಯೆಯ ತೀರ್ಪನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1584160/Diana-jury-blames-paparazzi-and-Henri-Paul-for-her-unlawful-killing.html|title=Diana jury blames paparazzi and Henri Paul for her 'unlawful killing'|date=7 April 2008|work=Daily Telegraph|access-date=12 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20180425124749/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1584160/Diana-jury-blames-paparazzi-and-Henri-Paul-for-her-unlawful-killing.html|archive-date=25 April 2018}}</ref> ಕೆಲವು ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳು ರೀಸ್-ಜೋನ್ಸ್ ಅವರು ಸೀಟ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಧರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಬದುಕುಳಿದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಆದರೆ ಇತರ ತನಿಖೆಗಳಿಂದ ಕಾರಿನಲ್ಲಿದ್ದವರು ಯಾರೂ ಅದನ್ನು ಧರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://news.sky.com/story/trevor-rees-jones-what-happened-to-the-sole-survivor-of-dianas-crash-11005463|title=Trevor Rees-Jones: What happened to the sole survivor of Diana's crash|last=Sephton|first=Connor|date=28 August 2017|publisher=Sky News|archive-url=https://web.archive.org/web/20201119170154/https://news.sky.com/story/trevor-rees-jones-what-happened-to-the-sole-survivor-of-dianas-crash-11005463|archive-date=19 November 2020|access-date=28 November 2020}}</ref> ಸಾಯುವಾಗ ಡಯಾನಾಗೆ ೩೬ ವರ್ಷ.<ref name="johnston98">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=aAlJn5ZpvGcC&pg=PA1|title=Global News Access: The Impact of New Communications Technologies|last=Carla B. Johnston|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1998|isbn=978-0-275-95774-2|page=1|access-date=7 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219094724/https://books.google.com/books?id=aAlJn5ZpvGcC&pg=PA1|archive-date=19 February 2020}}</ref> ಆಕೆಯ ಮರಣವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದುಃಖದ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಹೊರಹರಿವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜು ೨.೫ ಶತಕೋಟಿ ಜನರು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು&nbsp;. ಡಯಾನಾ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ರಾಜಮನೆತನವನ್ನು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಟೀಕಿಸಲಾಯಿತು. ಡಯಾನಾ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಳಿದಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಾವಿನ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿಯಮಿತ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. == ಸಂದರ್ಭಗಳು == === ಅಪಘಾತದ ಹಿಂದಿನ ಘಟನೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Diana,_Princess_of_Wales_1997_(2).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Diana%2C_Princess_of_Wales_1997_%282%29.jpg/220px-Diana%2C_Princess_of_Wales_1997_%282%29.jpg|right|thumb| ಡಯಾನಾ, ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್, ಜೂನ್ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Mercedes_W140_front_20070609.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Mercedes_W140_front_20070609.jpg/220px-Mercedes_W140_front_20070609.jpg|right|thumb| ಮರ್ಸಿಡಿಸ್- ಬೆಂಜ್ ಎಸ್ ೨೮೦ (ಡಬ್ಲೂ೧೪೦ ಎಸ್-ಕ್ಲಾಸ್) ಕ್ರ್ಯಾಶ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕಾರಿನಂತೆಯೇ <ref name="mercedesblog-written-off">{{Cite web|url=https://mercedesblog.com/the-mercedes-lady-diana-died-in-had-been-written-off/|title=The Mercedes Lady Diana died in had been writen-off 3 years before the crash|last=Luchian|first=Elena|date=1 June 2017|website=MercedesBlog|access-date=1 September 2022}}</ref><ref name="telegraph.co.uk-death-trap">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/05/31/limo-princess-diana-died-death-trap-had-written-rebuilt-according/|title=Car Princess Diana died in was 'death trap' that had been written off and rebuilt, according to new report|last=Mulholland|first=Rory|date=31 May 2017|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=1 September 2022}}</ref><ref name="independent.co.uk-car-dangerous-rebuilt-wreck">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/princess-diana-paris-car-killed-in-travelling-hugely-dangerous-rebuilt-wreck-reports-henri-paul-pascal-rostain-mercedes-a7765356.html|title=Car Princess Diana was travelling in when killed was a 'hugely dangerous' rebuilt wreck, say reports|last=Kentish|first=Benjamin|date=31 May 2017|work=[[The Independent]]|access-date=1 September 2022|language=en}}</ref><ref name="goodhousekeeping/a44438">{{Cite news|url=https://www.goodhousekeeping.com/life/news/a44438/princess-diana-car-crash/|title=Original Owner Says Car From Diana's Fatal Crash Was a "Dangerous" Wreck|last=Picard|first=Caroline|date=1 June 2017|work=[[Good Housekeeping]]|access-date=1 September 2022|language=en-us}}</ref><ref name="news.bbc.co.uk/2493315-OTD">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/1/newsid_2493000/2493315.stm|title=1997: Diana driver was 'drunk and speeding'|date=1 September 1997|work=[[BBC News]]|access-date=1 September 2022}}</ref>]] ಶನಿವಾರ, ೩೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೭ ರಂದು, ರಾಜಕುಮಾರಿ ಡಯಾನಾ,ಈಜಿಪ್ಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಡೋಡಿ ಫಯೆದ್, ಉದ್ಯಮಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲ್-ಫಾಯೆದ್ ಅವರ ಮಗನೊಂದಿಗೆ ಖಾಸಗಿ ಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ಡಿನಿಯಾದ ಓಲ್ಬಿಯಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಹೊರಟು [[ಪ್ಯಾರಿಸ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಲೆ ಬೌರ್ಗೆಟ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಬಂದರು.<ref name="news.bbc.co.uk-Timeline">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6217366.stm|title=Timeline: How Diana died|date=14 December 2006|work=[[BBC News]]|access-date=1 September 2022}}</ref><ref name="merrin99">{{Cite journal|last=Merrin|first=William|title=Crash, bang, wallop! What a picture! The death of Diana and the media|journal=Mortality|year=1999|volume=4|issue=1|pages=41–62|doi=10.1080/713685965}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/ending1.html|title=What Were You Doing When...<!-- ellipsis in the original -->?|website=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20201123152458/http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/ending1.html|archive-date=23 November 2020|access-date=18 April 2021}}</ref> ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ ರಿವೇರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ನ ''ಜೋನಿಕಲ್'' ವಿಹಾರ ನೌಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಳೆದ ನಂತರ ಅವರು ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ರಾತ್ರಿ ಅಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಮೊಹಮದ್ ಅವರು ಹೋಟೆಲ್ ರಿಟ್ಜ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ ಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವೆನ್ಯೂ ಡೆಸ್ ಚಾಂಪ್ಸ್ ಎಲಿಸೀಸ್‌ನ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹೋಟೆಲ್‌ನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ರೂ ಆರ್ಸೆನೆ ಹೌಸ್ಸೆಯ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಿಟ್ಜ್‌ನ ಭದ್ರತಾ ವಿಭಾಗದ ಉಪ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹೆನ್ರಿ ಪೌಲ್‌ಗೆ, ಬಾಡಿಗೆಯ ಕಪ್ಪು ೧೯೯೪ <ref name="mercedesblog-written-off">{{Cite web|url=https://mercedesblog.com/the-mercedes-lady-diana-died-in-had-been-written-off/|title=The Mercedes Lady Diana died in had been writen-off 3 years before the crash|last=Luchian|first=Elena|date=1 June 2017|website=MercedesBlog|access-date=1 September 2022}}</ref><ref name="telegraph.co.uk-death-trap">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/05/31/limo-princess-diana-died-death-trap-had-written-rebuilt-according/|title=Car Princess Diana died in was 'death trap' that had been written off and rebuilt, according to new report|last=Mulholland|first=Rory|date=31 May 2017|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=1 September 2022}}</ref><ref name="independent.co.uk-car-dangerous-rebuilt-wreck">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/princess-diana-paris-car-killed-in-travelling-hugely-dangerous-rebuilt-wreck-reports-henri-paul-pascal-rostain-mercedes-a7765356.html|title=Car Princess Diana was travelling in when killed was a 'hugely dangerous' rebuilt wreck, say reports|last=Kentish|first=Benjamin|date=31 May 2017|work=[[The Independent]]|access-date=1 September 2022|language=en}}</ref><ref name="goodhousekeeping/a44438">{{Cite news|url=https://www.goodhousekeeping.com/life/news/a44438/princess-diana-car-crash/|title=Original Owner Says Car From Diana's Fatal Crash Was a "Dangerous" Wreck|last=Picard|first=Caroline|date=1 June 2017|work=[[Good Housekeeping]]|access-date=1 September 2022|language=en-us}}</ref> ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ <ref name="news.bbc.co.uk/2493315-OTD">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/1/newsid_2493000/2493315.stm|title=1997: Diana driver was 'drunk and speeding'|date=1 September 1997|work=[[BBC News]]|access-date=1 September 2022}}</ref> ಮರ್ಸಿಡಿಸ್-ಬೆಂಜ್ ಎಸ್೨೮೦ ಸೆಡಾನ್ (ಡಬ್ಲೂ೧೪೦ <ref name="washingtonpost-belts0903">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/diana/stories/belts0903.htm|title=Seat Belts Might Have Saved Diana|last=Brown|first=Warren|date=September 3, 1997|work=[[Washington Post]]|access-date=1 September 2022}}</ref> ಎಸ್-ಕ್ಲಾಸ್ ) ಓಡಿಸಲು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪಾಪರಾಜಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ;<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6217366.stm|title=Timeline: How Diana died|date=14 December 2006|work=BBC News|access-date=13 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090111225857/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6217366.stm|archive-date=11 January 2009}}</ref> ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರ ಗುಂಪನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ಲೇಸ್ ವೆಂಡೋಮ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದಿಂದ ಡಿಕೋಯ್ ವಾಹನವು ಮೊದಲು ರಿಟ್ಜ್ ಅನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿತು. ಡಯಾನಾ ಮತ್ತು ಫಾಯೆದ್ ನಂತರ ಹೋಟೆಲ್‌ನ ಹಿಂಭಾಗದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಿಂದ,<ref name=":3">{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/13457275/|title=Car Crash Kills Princess Diana|date=31 August 1997|work=St. Louis Post-Dispatch|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831045235/https://www.newspapers.com/clip/13457275/|archive-date=31 August 2017|via=Newspapers.com}}</ref> ರೂ ಕ್ಯಾಂಬನ್, ೩೧ ಆಗಸ್ಟ್ ಸಿ‍ಇಎಸ್‍ಟಿ ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೦೦:೨೦ ಕ್ಕೆ (೩೦ ಆಗಸ್ಟ್ ಯುಟಿಸಿ ಯಲ್ಲಿ ೨೨:೨೦ ) ರೂ ಆರ್ಸೆನ್ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್‌ಗೆ ಹೊರಟರು. ಹೋಟೆಲ್ ಮುಂದೆ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅವರು ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref name=":3" /> ಡಯಾನಾ ಮತ್ತು ಫಾಯೆದ್ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ಟ್ರೆವರ್ ರೀಸ್-ಜೋನ್ಸ್, ಫಯೆದ್ ಕುಟುಂಬದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯ, (ಬಲ) ಮುಂಭಾಗದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೀಟಿನಲ್ಲಿದ್ದರು. ಕುಳಿತವರು ಸೀಟ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಧರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. {{Efn|Although there are conflicting reports (such as [https://www.bbc.co.uk/news/88special/politics97/diana/bodyguard.html BBC] and [http://edition.cnn.com/WORLD/9709/21/diana.investigation/ CNN]), the investigation [[Operation Paget]] report notes "Operation Paget's view is that none of the seat belts were being worn at the time of the impact, including that of Trevor Rees-Jones." (Page 421) [http://downloads.bbc.co.uk/news/nol/shared/bsp/hi/pdfs/14_12_06_diana_report.pdf].}} ರೂ ಕ್ಯಾಂಬನ್‌ನಿಂದ ಹೊರಟು ಪ್ಲೇಸ್ ಡೆ ಲಾ ಕಾಂಕಾರ್ಡ್ ಅನ್ನು ದಾಟಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಕೋರ್ಸ್ ಲಾ ರೀನ್ ಮತ್ತು ಕೋರ್ಸ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ೧ಎರ್ - ಸೀನ್ ನದಿಯ ಬಲದಂಡೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಒಡ್ಡು ರಸ್ತೆ - ಪ್ಲೇಸ್ ಡಿ ಎಲ್ ಅಲ್ಮಾ ಅಂಡರ್‌ಪಾಸ್‌‍ನ ಕಡೆಗೆ ಹೋದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/search/48.863522,2.301828/@48.863522,2.301828,1112m/data=!4m2!2m1!4b1?dg=dbrw&newdg=1|title=Google Maps|website=Google Maps|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005617/https://www.google.com/maps/search/48.863522,2.301828/@48.863522,2.301828,1112m/data=!4m2!2m1!4b1?dg=dbrw&newdg=1|archive-date=16 July 2020|access-date=31 August 2017}}</ref> === ಕುಸಿತ === ೧೨:೨೩ ಕ್ಕೆ, ಪಾಂಟ್ ಡಿ ಎಲ್ ಅಲ್ಮಾ ಅಂಡರ್‌ಪಾಸ್‌ನ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ ಕಾರಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಕಾರು ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಫಿಯೆಟ್‌ಗೆ ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು, ದ್ವಿಪಥದ ಕ್ಯಾರೇಜ್‌ವೇಯ ಎಡಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿತು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಕಾವಲು ಹಳಿಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಹದಿಮೂರನೇ ಪಿಲ್ಲರ್‌ಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/3426309.stm|title=Report 'dispels Diana theories'|date=24 January 2004|publisher=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612115958/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/3426309.stm|archive-date=12 June 2018|access-date=29 May 2018}}</ref> ಇದು ಅಂದಾಜು ೧೦೫ ಕಿಮೀ/ಗಂ (೬೫ ಎಂಪಿಎಚ್) ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು <ref>[[Death of Diana, Princess of Wales#pagetreport|John Stevens, Baron Stevens of Kirkwhelpington]] p. 41.</ref> – ಸುರಂಗದ ೫೦ ಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅದು ತಿರುಗಿ ಸುರಂಗದ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗೆ ಹಿಮ್ಮುಖವಾಗಿ ಬಡಿದು ನಿಂತಿತು. ಪರಿಣಾಮವು ಗಣನೀಯ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಾಹನದ ಮುಂಭಾಗದ ಅರ್ಧ ಭಾಗಕ್ಕೆ. ಅಪಘಾತದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಬಂದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಹೊಗೆಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು.<ref name=":2"/> ಮೋಟಾರು ಸೈಕಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು "ಮರ್ಸಿಡಿಸ್ ಸೆಡಾನ್ ಸುರಂಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದರು" ಎಂದು ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":6">{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/13457985/|title=Police Seize Film|date=1 September 1997|work=The Central New Jersey Home News|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831045241/https://www.newspapers.com/clip/13457985/|archive-date=31 August 2017|via=Newspapers.com}}</ref> === ನಂತರದ ಪರಿಣಾಮ === [[ಚಿತ್ರ:Alma_tunnel_Paris.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Alma_tunnel_Paris.jpg/220px-Alma_tunnel_Paris.jpg|thumb| ಪಾಂಟ್ ಡಿ ಎಲ್ ಅಲ್ಮಾ ಟನಲ್ ಪೂರ್ವ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ, ೧೯೯೮, ಅಪಘಾತದ ಸ್ಥಳ]] [[ಚಿತ್ರ:Alma_flamme_de_la_Liberté_+_tunnel.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/Alma_flamme_de_la_Libert%C3%A9_%2B_tunnel.jpg/220px-Alma_flamme_de_la_Libert%C3%A9_%2B_tunnel.jpg|thumb| ಪಾಂಟ್ ಡಿ ಎಲ್ ಅಲ್ಮಾ ಟನಲ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ, ೨೦೦೭, ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಗಾರ್ಡ್ ಹಳಿಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ]] ಧ್ವಂಸಗೊಂಡ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ವರು ಪ್ರಯಾಣಿಕರೊಂದಿಗೆ, ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‍ನ ಹಿಂದೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಾಲನೆ ಮಾಡಿ ಘಟನಾ ಸ್ಥಳ ತಲುಪಿದರು. ಕೆಲವರು ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿದರು, ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯಲು ಮತ್ತು ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಪೋಲೀಸರು ಅಪಘಾತದ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ ೦೦:೩೦ ಕ್ಕೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಆಂಬುಲೆನ್ಸ್ ಐದು ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/13457637/|title=Sound Drew People; Sight Was Grisly|last=Kornblut|first=Anne E.|date=1 September 1997|work=The Cincinnati Enquirer|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831045233/https://www.newspapers.com/clip/13457637/|archive-date=31 August 2017|via=Newspapers.com}}</ref> ಈ ದೃಶ್ಯದಿಂದ ಗಾಬರಿಗೊಂಡ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಒಬ್ಬ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನನ್ನು ಥಳಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಇನ್ಫೋ ರೇಡಿಯೋ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref name=":6"/> ಐವರು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=":2"/> ನಂತರ, ಇತರ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ರೋಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಅನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name=":6" /> ಬಳಿಕ ಅವರ ವಾಹನಗಳನ್ನೂ ಪೊಲೀಸರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name=":6" /> ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ದಳದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕೂಡ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ ಸಂತ್ರಸ್ತರನ್ನು ಹೊರ ತೆಗೆಯಲು ಸಹಕರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/princess-diana-wales-20th-death-anniversary-fireman-last-words-paris-crash-a7921306.html|title=Fireman who treated Princess Diana after the crash reveals her last words|date=31 August 2017|work=The Independent|access-date=31 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831230850/http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/princess-diana-wales-20th-death-anniversary-fireman-last-words-paris-crash-a7921306.html|archive-date=31 August 2017}}</ref> ರೀಸ್-ಜೋನ್ಸ್ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರು, ಅನೇಕ ಗಂಭೀರವಾದ ಮುಖದ ಗಾಯಗಳು ಮತ್ತು ತಲೆಗೆ [[ಮೂಗೇಟು|ಪೆಟ್ಟು ಬಿದ್ದಿತ್ತು]].<ref name=":8">{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/13458498/|title=Car's Speedometer Stuck at 121 MPH|last=Kole|first=William J.|date=1 September 1997|work=Honolulu Star-Bulletin|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831045229/https://www.newspapers.com/clip/13458498/|archive-date=31 August 2017|via=Newspapers.com}}</ref> ಮುಂಭಾಗದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಏರ್‌ಬ್ಯಾಗ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/53752.stm|title=Diana crash airbags puzzle|date=5 February 1998|work=BBC News|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831002957/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/53752.stm|archive-date=31 August 2017}}</ref> ಬಲ ಹಿಂಭಾಗದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೀಟಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಡಯಾನಾ ಕೂಡ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಹೊಂದಿದ್ದಳು ಆದರೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದಳು.<ref name="Time-Report" /> ಅಪಘಾತವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಕೆಯ ದೇಹದ ಬಲಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಪರಿಣಾಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವಳು ತನ್ನ ಸೀಟಿನಲ್ಲಿ ಬಲ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಳು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Guardian-Nov2007">{{Cite web|url=https://theguardian.com/uk/2007/nov/26/monarchy|title=Diana's body showed no signs of pregnancy, says pathologist|last=Orr|first=James|date=26 November 2007|website=The Guardian|access-date=4 September 2022}}</ref> ಅವಳ ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳು ಮತ್ತು ತೋಳು ಮುರಿತವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವಳ ಬಲ ಕಾಲರ್ ಮೂಳೆಯನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಅವಳು ಮೆದುಳಿನ ಊತ ಮತ್ತು ಮೂಗೇಟುಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಳು.<ref name="Guardian-Nov2007" /> "ಅಯ್ಯೋ ದೇವರೇ" ಎಂದು ಅವಳು ಪದೇ ಪದೇ ಗೊಣಗುತ್ತಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಹಾಯಕರನ್ನು ಪೊಲೀಸರು ತಳ್ಳಿದ ನಂತರ, "ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿ" ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದಳು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Time-Report">{{Cite news|url=http://www.time.com/time/daily/special/diana/timeline/augsept97/10.html|title=Special Report: Princess Diana, 1961–1997|work=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=1 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090430123013/http://www.time.com/time/daily/special/diana/timeline/augsept97/10.html|archive-date=30 April 2009}}</ref> ಜೂನ್ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಚಾನೆಲ್ ೪ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಡಯಾನ'': ದ ವಿಟ್ನೆಸ್ ಇನ್ ದ ಟನೆಲ್'' ಡಯಾನಾ ಅವರನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆಫ್ ಡ್ಯೂಟಿ ವೈದ್ಯ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಮೈಲಿಯೆಜ್,<ref>{{Cite web|url=http://www.channel4.com/culture/microsites/D/diana/|title=Diana: The Witnesses in the Tunnel|website=Channel4|archive-url=https://web.archive.org/web/20090703134445/http://www.channel4.com/culture/microsites/D/diana/|archive-date=3 July 2009|access-date=30 April 2011}}</ref> ಅವರು ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಡಯಾನಾಗೆ ಯಾವುದೇ ಗೋಚರ ಗಾಯಗಳಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಮೈಲಿಜ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವಳು ತುಂಬಾ ವಿಚಲಿತಳಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಡ್ರಿಪ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದಳು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Times-Nov2007">{{Cite web|url=https://www.thetimes.co.uk/article/agitated-diana-ripped-out-drip-after-crash-fsxf8cj6xtn|title=Agitated Diana 'ripped out drip' after crash|last=Strange|first=Hannah|date=19 November 2007|website=The Times|access-date=4 September 2022}}</ref> ೧೦:೦೦ ಕ್ಕೆ ನಿದ್ರಾಜನಕ ಮತ್ತು ಕಾರಿನಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದ ನಂತರ, ಅವಳು [[ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ|ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನಕ್ಕೆ]] ಹೋದಳು ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಕಾರ್ಡಿಯೋಪಲ್ಮನರಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ನಂತರ, ಅವಳ ಹೃದಯ ಮತ್ತೆ ಬಡಿಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಡಯಾನಾ ಅವರನ್ನು ೦೧:೧೮ ಕ್ಕೆ ಎಸ್‍ಎ‍ಎಮ್‍ಯು ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು, ೧೦:೪೧ ಕ್ಕೆ ಅವರು ಘಟನಾ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತೊರೆದರು ಮತ್ತು ೦೨:೦೬ ಕ್ಕೆ ಪಿಟಿ-ಸಲ್ಪೆಟ್ರಿಯರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಬಂದರು.<ref>[[Death of Diana, Princess of Wales#pagetreport|John Stevens, Baron Stevens of Kirkwhelpington]] pp. 525–527.</ref> ಫಾಯೆದ್ ಎಡ ಹಿಂಭಾಗದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೀಟಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1570885/Princess-Diana-watched-lover-Dodi-dying.html|title=Princess Diana 'watched lover Dodi dying'|date=29 November 2007|work=The Daily Telegraph|access-date=30 August 2017|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1570885/Princess-Diana-watched-lover-Dodi-dying.html|archive-date=11 January 2022}}</ref> ಭಗ್ನಾವಶೇಷದಿಂದ ತೆಗೆದ ಮೇಲೆ ಪಾಲ್ ಕೂಡ ಸತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ನೇರವಾಗಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮೆಡಿಕೊ-ಲೀಗಲ್ (ಐ‍ಎಮ್‍ಎಲ್), ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಶವಾಗಾರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಅಲ್ಲ. ನಂತರ ಪಾಲ್ ರಕ್ತದ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಮಟ್ಟವು ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ೧.೭೫ ಗ್ರಾಂ ಇರುವುದು ತಿಳಿಯಿತು, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕಾನೂನು ಮಿತಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು ೩.೫ ಪಟ್ಟು ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref name=":8"/> ಡಯಾನಾ ಅವರ ಗಾಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಹೃದಯ ಮಸಾಜ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾದವು. ಆಕೆಯ ಹೃದಯವನ್ನು ಎದೆಯ ಬಲಭಾಗಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು,<ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/Health/HealthCare/story?id=8437560|title=Princess Diana's Death Offers Lessons for Health Care Debate, 12 Years Later|last=Donaldson James|first=Susan|date=28 August 2009|website=ABC News|access-date=4 September 2022}}</ref> ಇದು ಮೇಲಿನ ಎಡ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಅಭಿಧಮನಿ ಮತ್ತು ಪೆರಿಕಾರ್ಡಿಯಮ್ ಅನ್ನು ಹರಿದು ಹಾಕಿತು.<ref name="Times-Nov2007"/> ಡಯಾನಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ೦೩:೦೦ ಕ್ಕೆ ನಿಧನರಾದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.emergency.com/dianaded.htm|title=Series of Real-Time Reports involving the tragic death of Diana, Princess of Wales|year=1997|publisher=Emergency|archive-url=https://web.archive.org/web/20080507233601/http://www.emergency.com/dianaded.htm|archive-date=7 May 2008|access-date=13 October 2008}}</ref> ಅರಿವಳಿಕೆ ತಜ್ಞ ಬ್ರೂನೋ ರಿಯೊ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸುದ್ದಿಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ೦೬:೦೦ ಕ್ಕೆ ಆಕೆಯ ಮರಣವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/13456217/|title=Princess Diana Dies in Car Crash|date=31 August 1997|work=[[Quad-City Times]]|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831043245/https://www.newspapers.com/clip/13456217/|archive-date=31 August 2017|via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/13457080/|title=Fatal End to Fairy Tale|date=31 August 1997|work=Palladium-Item|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831042511/https://www.newspapers.com/clip/13457080/|archive-date=31 August 2017|via=Newspapers.com}}</ref> ಆ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಲಿಯೋನೆಲ್ ಜೋಸ್ಪಿನ್ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಸಚಿವ ಜೀನ್-ಪಿಯರ್ ಚೆವೆನೆಮೆಂಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1485723/Secret-papers-recall-Dianas-final-hours.html|title=Secret papers recall Diana's final hours|date=16 March 2005|work=The Daily Telegraph|access-date=30 August 2017|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1485723/Secret-papers-recall-Dianas-final-hours.html|archive-date=11 January 2022}}</ref> ೧೭:೦೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಡಯಾನಾಳ ಮಾಜಿ ಪತಿ, ಆಗ ವೇಲ್ಸ್ ರಾಜಕುಮಾರನಾಗಿದ್ದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅವಳ ಇಬ್ಬರು ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿಯರಾದ ಲೇಡಿ ಸಾರಾ ಮೆಕ್‌ಕಾರ್ಕ್ವೊಡೇಲ್ ಮತ್ತು ಲೇಡಿ ಜೇನ್ ಫೆಲೋಸ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ಗೆ ಬಂದರು.ತಂಡವು ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾಕ್ವೆಸ್ ಚಿರಾಕ್ ಜೊತೆಗೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/13467393/|title=Diana: World Mourns as Princess's Body Returns Home|date=1 September 1997|work=The Journal News|access-date=31 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20220831025252/https://www.newspapers.com/clip/13467393/the-journal-news/|archive-date=31 August 2022|via=Newspapers.com}}</ref> ಅದೇ ದಿನದ ನಂತರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಯಾನಾ ಅವರ ದೇಹದೊಂದಿಗೆ ಯುಕೆಗೆ ಹೋದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/13467272/|title=The World Mourns a Princess|last=Johnson|first=Maureen|date=1 September 1997|work=Hartford Courant|access-date=31 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20220831025252/https://www.newspapers.com/clip/13467272/hartford-courant/|archive-date=31 August 2022|via=Newspapers.com}}</ref> ಅವರು ವೆಲಿಜಿ - ವಿಲ್ಲಾಕೌಬ್ಲೇ ಏರ್ ಬೇಸ್‌ನಿಂದ ಹೊರಟು ಆರ್‍ಎ‍ಎಫ್ ನಾರ್ತೋಲ್ಟ್‌ಗೆ ಬಂದಿಳಿದರು ಮತ್ತು ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಕಲರ್ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್‌ನಿಂದ ಬೇರರ್ ಪಾರ್ಟಿಯು ಅವಳ ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಎರ್ಮಿನ್ ಬಾರ್ಡರ್ ಹೊಂದಿದ ರಾಯಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌ನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಯಿತು,ನಂತರ ದೇಹವನ್ನು ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆಕೆಯ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆ ದಿನದ ನಂತರ ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಲಂಡನ್‌ನ ಹ್ಯಾಮರ್‌ಸ್ಮಿತ್ ಮತ್ತು ಫುಲ್‌ಹಾಮ್ ಶವಾಗಾರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/women/life/beach-bbqs-dodi-rows-bodyguards-engagement-ring-truth-last-week/|title=Beach BBQs with Dodi, rows with bodyguards and that 'engagement ring'...<!-- ellipsis in the original --> The truth about the last week of Princess Diana's life|last=Gregory|first=Martyn|date=24 August 2017|work=The Telegraph|access-date=29 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827061313/https://www.telegraph.co.uk/women/life/beach-bbqs-dodi-rows-bodyguards-engagement-ring-truth-last-week/|archive-date=27 August 2017}}</ref> ೧೯೦ ಕಿ.ಮೀ/ಗಂ(೧೨೦ ಎಂಪಿಎಚ್) ರಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾ ಅವರ ಕಾರು ಪಿಲ್ಲರ್‌ಗೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಆರಂಭಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪೀಡೋಮೀಟರ್‌ನ ಸೂಜಿಯು ಆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಜಾಮ್ ಆಗಿದೆ.<ref name=":8"/> ಡಿಕ್ಕಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಕಾರಿನ ವೇಗವು ೯೫–೧೧೦ ಆಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಂತರ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು, ವೇಗದ ಮಿತಿ ೫೦ ಕಿ.ಮೀ(೩೧ಎಂಪಿಎಚ್) ಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ತನಿಖೆಯು ಮರ್ಸಿಡಿಸ್ ಸುರಂಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ವಾಹನದೊಂದಿಗೆ (ಬಿಳಿ ಫಿಯೆಟ್ ಯುನೊ ) ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು.<ref name="Gregory">Martyn Gregory [https://books.google.com/books?id=vZPJjwm6ITMC&pg=PT70 ''Diana: The Last Days''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230923122054/https://books.google.com/books?id=vZPJjwm6ITMC&pg=PT70 |date=23 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2023 }}, Random House, 2010, p.70</ref> ಫಿಯೆಟ್‌ನ ಚಾಲಕನನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಖಚಿತವಾಗಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಚಾಲಕ ಲೆ ವ್ಯಾನ್ ಥಾನ್ ಎಂದು ಹಲವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಾಹನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.<ref name="Gregory" /><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1584166/Inquest-shed-light-on-mystery-of-white-Fiat-Uno.html|title=Inquest shed light on mystery of white Fiat Uno|last=Reporter|first=Gordon Rayner|date=7 April 2008|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1584166/Inquest-shed-light-on-mystery-of-white-Fiat-Uno.html|archive-date=11 January 2022}}</ref> ಬ್ರಿಟೀಷ್ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ರಾಬಿನ್ ಕುಕ್ ಅವರು, ಪಾಪರಾಜಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅಪಘಾತವು ಭಾಗಶಃ ಉಂಟಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದು "ದ್ವಿಗುಣ ದುರಂತ" ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref name=":3"/> ಡಯಾನಾಳ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಅರ್ಲ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಕೂಡ ಆಕೆಯ ಸಾವಿಗೆ ಟ್ಯಾಬ್ಲಾಯ್ಡ್ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ದೂಷಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/13457747/|title=Right to Privacy Under Scrutiny|date=1 September 1997|work=The Springfield News-Leader|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831042510/https://www.newspapers.com/clip/13457747/|archive-date=31 August 2017|via=Newspapers.com}}</ref> ೧೮ ತಿಂಗಳ ಫ್ರೆಂಚ್ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತನಿಖೆಯು ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದನು ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು, ಅವರು ಮದ್ಯದ ಅಮಲಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref name="http1999">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=/archive/1999/09/04/ndi04.html|title=Diana crash caused by chauffeur, says report|last=Haldenby|first=Andrew|date=4 September 1999|work=The Daily Telegraph|access-date=13 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080522130924/http://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=%2Farchive%2F1999%2F09%2F04%2Fndi04.html|archive-date=22 May 2008|location=London}}</ref><blockquote>"ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಕಾರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಪರಾಜಿ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಹೊರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ." <ref name="bbc-onthisday-2510615">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/31/newsid_2510000/2510615.stm|title=1997: Princess Diana dies in Paris crash|date=31 August 1997|work=ON THIS DAY [[BBC]]|access-date=1 September 2022}}</ref></blockquote> == ಶೋಕಾಚರಣೆ == ಸೇಂಟ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತಾಪ ಸೂಚಕ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=":10">{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/13465881/|title=Funeral Said 'Unique for a Unique Person'|date=2 September 1997|work=Press and Sun|access-date=31 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20220831025252/https://www.newspapers.com/clip/13465881/press-and-sun-bulletin/|archive-date=31 August 2022|via=Newspapers.com}}</ref> ಯುಎಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಸಂತಾಪ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಸಹ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.aparchive.com/metadata/youtube/a2981ae30370ea5f39cc4d6d431b2c57|title=USA: British Embassy Opens Book of Condolences for Princess Diana|date=1 September 1997|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417162146/http://www.aparchive.com/metadata/youtube/a2981ae30370ea5f39cc4d6d431b2c57|archive-date=17 April 2021|access-date=17 April 2021}}</ref> ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲ್-ಫಯೀದ್ ಒಡೆತನದ ಹ್ಯಾರೋಡ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಸ್ಟೋರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ೧೧,೦೦೦ ಲೈಟ್ ಬಲ್ಬ್‌ಗಳನ್ನು ಆಫ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಆನ್ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ.<ref name=":10" /> ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ, ಮಹಿಳಾ ರಾಯಲ್ ವಾಲಂಟರಿ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಸಾಲ್ವೇಶನ್ ಆರ್ಮಿ ಸದಸ್ಯರು ಮಾಲ್‌ನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಜನರಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.bbc.co.uk/politics97/diana/mourn.html|title=Public Mourning Continues – Royal Family 'Deeply Touched'|work=BBC|access-date=11 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225091115/http://www.bbc.co.uk/politics97/diana/mourn.html|archive-date=25 February 2009}}</ref> ಆಕೆಯ ಲಂಡನ್ ನಿವಾಸವಾದ ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೂಗುಚ್ಛಗಳನ್ನು ಬಿಡಲಾಯಿತು,<ref>{{Cite book|title=Diana Princess of Wales Paper Doll: The Charity Auction Dresses|last=Tierney|first=Tom|publisher=Courier Corporation|year=1997|isbn=978-0-486-40015-0|page=1989}}</ref> ಆಕೆಯ ಕುಟುಂಬದ ಅಲ್ಥೋರ್ಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಹೂವುಗಳನ್ನು ತರುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂದರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite news|url=http://www.birminghammail.co.uk/news/midlands-news/19th-anniversary-death-diana-princess-11821657|title=19th anniversary of death of Diana, Princess of Wales|date=31 August 2016|work=Birmingham Mail|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831040913/http://www.birminghammail.co.uk/news/midlands-news/19th-anniversary-death-diana-princess-11821657|archive-date=31 August 2017}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಹೊರಗೆ ಹೂವುಗಳ ರಾಶಿಯು ೫ ಅಡಿ(೧.೫ ಮೀ) ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಪದರವು ಮಿಶ್ರಗೊಬ್ಬರವಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>''The Independent'', 10 September 1997.</ref> ಜನರು ಸ್ತಬ್ಧರಾಗಿದ್ದರು, ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಉಡುಗೊರೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಲು ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ಸರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=/archive/1997/09/11/ndi411.html|title=Punch in face for teddy bear thief|last=Dutter|first=Barbie|date=11 September 1997|work=The Daily Telegraph|access-date=8 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20040913114236/http://www.telegraph.co.uk/htmlContent.jhtml?html=%2Farchive%2F1997%2F09%2F11%2Fndi411.html|archive-date=13 September 2004|location=UK}}</ref> ನಂತರ ತಾಜಾ ಹೂವುಗಳು, ಟೆಡ್ಡಿ ಬೇರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಂಪೇನ್ ಬಾಟಲಿಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳು, ವೃದ್ಧರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿತರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಡಯಾನಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/flowers.html|title=Diana Flowers to be Given to Needy|website=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20220419183827/https://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/flowers.html|archive-date=19 April 2022|access-date=17 April 2021}}</ref> == ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ == ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಡಯಾನಾ ೧೯೯೬ <ref name=":5">{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/13457830/|title=Shocked Blair Salutes 'The People's Princess'|date=1 September 1997|work=The Age|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831045239/https://www.newspapers.com/clip/13457830/|archive-date=31 August 2017|via=Newspapers.com}}</ref> ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ನಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನದ ನಂತರ ಆಕೆಯ ರಾಯಲ್ ಹೈನೆಸ್ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಔಪಚಾರಿಕ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂಬುದು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿತ್ತು. ಡಯಾನಾಳ ಮರಣವು ಅಸಾಧಾರಣ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದುಃಖದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಭೇಟಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೬ ರಂದು ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯು ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು 3ಲಕ್ಷ ದುಃಖಿಗಳು ಮತ್ತು ನೋಡುಗರು ಅನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು&nbsp;.<ref>{{Cite web|url=http://www.londonnet.co.uk/ln/talk/news/diheadlines_previous1.html|title=Diana, Princess of Wales: The story so far|publisher=London Net|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003234235/http://www.londonnet.co.uk/ln/talk/news/diheadlines_previous1.html|archive-date=3 October 2018|access-date=17 April 2006}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/6/newsid_2502000/2502307.stm|title=On this day 6&nbsp;September&nbsp;1997|date=6 September 1997|access-date=30 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125020803/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/september/6/newsid_2502000/2502307.stm|archive-date=25 January 2021|publisher=BBC}}</ref> ಅಬ್ಬೆಯ ಹೊರಗೆ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಸಮೂಹವು ಡಯಾನಾ ಪೋಷಕರಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ದತ್ತಿಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅತಿಥಿಗಳು ದಾಖಲಾದಂತೆ ದೊಡ್ಡ ಹೊರಾಂಗಣ ಪರದೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪೀಕರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆಲಿಸಿದರು. ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವವರಲ್ಲಿ US ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆ [[ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್]] ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆ ಬರ್ನಾಡೆಟ್ ಚಿರಾಕ್, ಇಟಾಲಿಯನ್ ಟೆನರ್ ಲುಸಿಯಾನೊ ಪವರೊಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಡಯಾನಾ ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಸ್ನೇಹಿತರು, ಜಾರ್ಜ್ ಮೈಕೆಲ್ ಮತ್ತು ಎಲ್ಟನ್ ಜಾನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Time-Report"/><ref>Joal Ryan (6 September 1997) [http://uk.eonline.com/uberblog/b35134_farewell_mummy_princess_dianas_funeral.html "Farewell, 'Mummy': Princess Diana's Funeral"] {{Webarchive|date=15 March 2020}}.</ref> ಜಾನ್ ತನ್ನ " ಕ್ಯಾಂಡಲ್ ಇನ್ ದಿ ವಿಂಡ್ " ಹಾಡಿನ ಪುನಃ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು, ಅದನ್ನು ಅವಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು "ಗುಡ್ ಬೈ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರೋಸ್" ಅಥವಾ " ಕ್ಯಾಂಡಲ್ ಇನ್ ದಿ ವಿಂಡ್ ೧೯೯೭ " ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>''Elton's re-written song''{{Cite news|url=http://www.bbc.co.uk/politics97/diana/lyrics.html|title=Candle in the Wind|work=BBC News|access-date=22 October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20101202160422/http://www.bbc.co.uk/politics97/diana/lyrics.html|archive-date=2 December 2010}}</ref> ಇದು ೧೯೫೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಯುಕೆ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಚಾರ್ಟ್‌ಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ಸಿಂಗಲ್ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಸಿಂಗಲ್ ಆಯಿತು, ಒಟ್ಟು ಮಾರಾಟವು ೩೩ ಮಿಲಿಯನ್ ಯುನಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮೀರಿದೆ. ಅತಿಥಿಗಳು ಅರ್ಲ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಅವರ ಭಾಷಣವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದಾಗ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಪತ್ರಿಕಾ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನವನ್ನು ಅವರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/325163.stm|title='You brightened our lives'|date=21 April 1999|work=BBC News|access-date=2 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20170901144103/http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/325163.stm|archive-date=1 September 2017}}</ref> &nbsp;ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ೩೧.೫ ಮಿಲಿಯನ್ ವೀಕ್ಷಕರಿಂದ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ನಿಖರವಾದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇದು ಸುಮಾರು ೨.೫ ಶತಕೋಟಿ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ&nbsp;.<ref>{{Cite news|url=http://articles.nydailynews.com/1997-09-08/news/18058918_1_princess-diana-fox-news-channel-channel-and-msnbc|title=U.S. Paid Its Respects By Tuning In To Funeral|last=Huff|first=Richard|date=8 September 1997|work=Daily News|access-date=8 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523192233/http://articles.nydailynews.com/1997-09-08/news/18058918_1_princess-diana-fox-news-channel-channel-and-msnbc|archive-date=23 May 2012|location=New York}}</ref> ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ೨೦೦ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೪೪ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="brownbasil">{{Cite journal|last=Brown|first=William J.|last2=Michael D. Basil|last3=Mihai C. Bocarnea|title=Social Influence of an International Celebrity: Responses to the Death of Princess Diana|journal=[[Journal of Communication]]|date=December 2003|volume=53|issue=4|pages=587–605|doi=10.1111/j.1460-2466.2003.tb02912.x}}</ref> ಸಮಾರಂಭದ ಅಂತ್ಯದ ನಂತರ, ಡೈಮ್ಲರ್ ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾಳ ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಆಲ್ಥೋರ್ಪ್‌ಗೆ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Hearse">Sholto Byrnes, "Pandora", ''The Independent'', 1 May 2003, p. 17.</ref> ಶೋಕಾರ್ಥಿಗಳು ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಎಸೆದರು ಮತ್ತು ಕಾರುಗಳು ಹಾದುಹೋದಾಗ ಎಂ೧ ಮೋಟಾರುಮಾರ್ಗದ ಎದುರು ಗಾಡಿಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಾಹನಗಳು ಸಹ ನಿಂತಿದ್ದವು.{{Fact|date=September 2022}} ಖಾಸಗಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಆಲ್ಥೋರ್ಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಲೆಷರ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ದಿ ಓವಲ್ ಎಂಬ ಸರೋವರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾ ಅವರನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/diana-the-last-resting-place-a-lake-island-grave-in-splendid-isolation-1237637.html|title=Diana – The Last Resting Place: A lake island grave in splendid isolation|date=5 September 1997|work=The Independent|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831044507/http://www.independent.co.uk/news/diana-the-last-resting-place-a-lake-island-grave-in-splendid-isolation-1237637.html|archive-date=31 August 2017}}</ref> ಅವಳ ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಅವಳು ಕಪ್ಪು ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ವಾಕರ್ ಉಡುಗೆ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬಿಗಿಯುಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ [[ರೋಸರಿ|ಜಪಮಾಲೆಯನ್ನು]] ಹಿಡಿದಿದ್ದಳು. ಜಪಮಾಲೆಯು ಡಯಾನಾ ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಹಿಂದಿನ ದಿನ ನಿಧನರಾದ ಕಲ್ಕತ್ತಾದ [[ಮದರ್‌ ತೆರೇಸಾ|ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ]] ಅವರಿಂದ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಬೇಸಿಗೆಯ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶಕರ ಕೇಂದ್ರವು ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ, ಡಯಾನಾ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಲೂ ನಡೆಯುವುದು. ಎಲ್ಲಾ ಲಾಭಗಳನ್ನು ಡಯಾನಾ, ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಸ್ಮಾರಕ ನಿಧಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=http://www.seattletimes.com/life/travel/memorials-to-the-peoples-princess-still-draw-admirers/|title=Memorials to 'the people's princess' still draw admirers|last=Warner|first=Gary A.|date=31 August 2007|work=[[The Seattle Times]]|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20191123150914/https://www.seattletimes.com/life/travel/memorials-to-the-peoples-princess-still-draw-admirers/|archive-date=23 November 2019}}</ref> == ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು == === ರಾಜ ಕುಟುಂಬ === [[ಚಿತ್ರ:Correspondence_regarding_death_of_Diana,_Princess_of_Wales_(1997)_(20393151714).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Correspondence_regarding_death_of_Diana%2C_Princess_of_Wales_%281997%29_%2820393151714%29.jpg/220px-Correspondence_regarding_death_of_Diana%2C_Princess_of_Wales_%281997%29_%2820393151714%29.jpg|thumb| ಡಯಾನಾ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ]] ರಾಣಿ [[ಎರಡನೇ ಎಲಿಜಬೆಥ್|ಎಲಿಜಬೆತ್ II]] ಡಯಾನಾ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.<ref name=":11">{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/13466847/|title=Queen 'Deeply Shocked, Distressed By Terrible News'|date=31 August 1997|work=Honolulu-Star-Advertiser|access-date=31 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20220831025253/https://www.newspapers.com/clip/13466847/the-honolulu-advertiser/|archive-date=31 August 2022|via=Newspapers.com}}</ref> ನಂತರ-ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂಜಾನೆ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಎಚ್ಚರಗೊಳಿಸಿದನು.<ref name=":12">{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/13467035/|title=Charles Tells Boys Their Mother is Dead|date=31 August 1997|work=Santa Cruz Sentinel|access-date=31 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20220831025252/https://www.newspapers.com/clip/13467035/santa-cruz-sentinel/|archive-date=31 August 2022|via=Newspapers.com}}</ref> ಸಾವಿನ ಘೋಷಣೆಯ ನಂತರ, ರಾಯಲ್ ಫ್ಯಾಮಿಲಿಯ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯವನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಕಪ್ಪು ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಿತು, ಡಯಾನಾಳ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅವಳ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಮರಣದ ದಿನಾಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿಯನ್ನು ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಲು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂತಾಪ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಸಹ ಲಭ್ಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/library/cyber/euro/090297euro.html|title=Mourning Diana: Online Chat Becomes a Book of Condolences|last=Giussani|first=Bruno|date=2 September 1997|website=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417160910/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/library/cyber/euro/090297euro.html|archive-date=17 April 2021|access-date=17 April 2021}}</ref> ಡಯಾನಾ ಮರಣದ ನಂತರ ಭಾನುವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ, ರಾಣಿ, ರಾಜಕುಮಾರರಾದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್, ವಿಲಿಯಂ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿ ಎಲ್ಲರೂ ಕಪ್ಪು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಬಾಲ್ಮೋರಲ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಬಳಿಯ ಕ್ರ್ಯಾಥಿ ಕಿರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಧರಿಸಿದ್ದರು.<ref name=":7"/> ರಾಜಮನೆತನವು ನಂತರ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು, ಚಾರ್ಲ್ಸ್, ವಿಲಿಯಂ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿ ಅವರು "ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ" ಮತ್ತು "ಆಳವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ" ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ "ಅಗಾಧವಾಗಿ ಕೃತಜ್ಞರಾಗಿರಬೇಕು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="Guardian-Details">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2017/aug/31/death-of-diana-the-week-that-rocked-britain|title=The death of Princess Diana: a week that rocked Britain|date=31 August 2017|website=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20220404130829/https://www.theguardian.com/uk-news/2017/aug/31/death-of-diana-the-week-that-rocked-britain|archive-date=4 April 2022|access-date=17 April 2021}}</ref><ref name="Deeply Touched">{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/mourn.html|title=Public Mourning Continues – Royal Family "Deeply Touched"|website=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417154038/https://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/mourn.html|archive-date=17 April 2021|access-date=17 April 2021}}</ref> ರಾಜಕುಮಾರರು ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಮತ್ತು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಅರಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ದುಃಖಿತರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು <ref name="Guardian-Details" /> ಮತ್ತು ಸಂತಾಪ ಸೂಚಕ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸೇಂಟ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಅರಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು.<ref name="Queen-Returns">{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/royal.html|title=Queen to Address the Nation|archive-url=https://web.archive.org/web/20190119121902/http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/royal.html|archive-date=19 January 2019|access-date=18 April 2021}}</ref> ಕ್ರ್ಯಾಥಿ ಕಿರ್ಕ್‌ನಿಂದ ಬಾಲ್ಮೋರಲ್‌ಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ರಾಣಿ, ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಫಿಲಿಪ್, ಚಾರ್ಲ್ಸ್, ವಿಲಿಯಂ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಪುಷ್ಪ ನಮನಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು.<ref name="Guardian-Details" /><ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/family.html|title=Solemn Royals Examine Balmoral Bouquets|website=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815091243/http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/family.html|archive-date=15 August 2022|access-date=17 April 2021}}</ref> ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೫ ರಂದು ಶುಕ್ರವಾರ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/13467545/|title=Length of the Funeral Procession is Tripled|last=Leeman|first=Sue|date=4 September 1997|work=The News Journal|access-date=31 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20220831025253/https://www.newspapers.com/clip/13467545/the-news-journal/|archive-date=31 August 2022|via=Newspapers.com}}</ref> ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಅರಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಪುಷ್ಪ ನಮನಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಅವರು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು.<ref name="Guardian-Details"/><ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/princes.html|title=Tears as Princes Visit Palace|website=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613200638/http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/princes.html|archive-date=13 June 2021|access-date=17 April 2021}}</ref> ರಾಜಕುಮಾರ ಫಿಲಿಪ್, ರಾಣಿ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕುಮಾರಿ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬಾಲ್ಮೋರಲ್‌ನಿಂದ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ರಾಣಿ, ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.<ref name="Queen-Returns"/><ref name="Streeter">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/the-queen-bows-to-her-subjects-1237450.html|title=The Queen bows to her subjects|last=Streeter|first=Michael|date=5 September 1997|work=The Independent|access-date=27 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307043556/http://www.independent.co.uk/news/the-queen-bows-to-her-subjects-1237450.html|archive-date=7 March 2014|location=London}}</ref> ಅವರು [[ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆ|ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಯ]] ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪ ನಮನಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಡಯಾನಾ ಅವರ ದೇಹ [[ಅಂತಿಮ ಸಂಸ್ಕಾರ|ಉಳಿದಿರುವ]] ಸೇಂಟ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಚಾಪೆಲ್ ರಾಯಲ್ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಸಂತಾಪ ಸೂಚಕ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲು ಸರದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜನರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು.<ref name="Guardian-Details" /><ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/queen.html|title=Queen Broadcasts Live to Nation|website=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227044309/http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/queen.html|archive-date=27 February 2021|access-date=18 April 2021}}</ref> ಡಯಾನಾಳ ಸಹೋದರ ಅರ್ಲ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಮಾಜಿ ಅತ್ತಿಗೆ ಸಾರಾ, ಡಚೆಸ್ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್ ಕೂಡ ಸೇಂಟ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಅರಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು.<ref name="Deeply Touched"/> ರಾಜಮನೆತನವು ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ನ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಅನುಸರಣೆಗಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಡಯಾನಾ ಅವರ ದುಃಖಿತ ಪುತ್ರರ ಗೌಪ್ಯತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಸಹಾನುಭೂತಿಯ ಕೊರತೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="BBC-flags">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/138289.stm|title=Flags at half mast for Diana|date=23 July 1998|work=BBC News|access-date=24 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729233907/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/138289.stm|archive-date=29 July 2017|quote=At the same time, the House of Windsor showed how stung it was in a statement issued by the Queen's press secretary Geoffrey Crawford. He said on television: 'The Royal Family have been hurt by suggestions that they are indifferent to the country's sorrow at the tragic death of the Princess of Wales.'}}</ref> ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ರಾಯಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಅರ್ಧ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಲು ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಯ ನಿರಾಕರಣೆಯು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಪದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿತು.<ref name="BBC-flags" /><ref>{{Cite web|url=http://edition.cnn.com/WORLD/9709/04/diana.royals.under.fire/|title=Royal family hurt by criticism over Diana|date=4 September 1997|publisher=CNN|archive-url=https://web.archive.org/web/20180320150943/http://edition.cnn.com/WORLD/9709/04/diana.royals.under.fire/|archive-date=20 March 2018|access-date=17 March 2018}}</ref> ಅರಮನೆಯ ನಿಲುವು ರಾಯಲ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು: ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಧ್ವಜ ಹಾರುವಂತಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ರಾಯಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಅನ್ನು ರಾಜನು ನಿವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾಣಿ ಆಗ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದರು. ರಾಯಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಧ್ವಜವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಅರ್ಧ-ಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿ ಹಾರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಅಂತರ ಅಥವಾ ಖಾಲಿ ಹುದ್ದೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಹೊಸ ರಾಜನು ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನ ಅಥವಾ ಅವಳ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಯಾದ ನಂತರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ರಾಜಿಯಾಗಿ, ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ದಿನದಂದು ರಾಣಿ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆಗೆ ಹೊರಟಾಗ ಒಕ್ಕೂಟದ ಧ್ವಜವನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Streeter"/> ಇದು ಪೂರ್ವನಿದರ್ಶನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಮತ್ತು ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಯು ರಾಜನು ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ ಒಕ್ಕೂಟದ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book|title=Constitutional and Administrative Law: Text with Materials|last=David Pollard, Neil|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=978-0-199-28637-9|page=22}}</ref> ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ರಾಣಿಯ ಖಾಸಗಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಸರ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಫೆಲೋಸ್ (ಡಯಾನಾ ಅವರ ಸೋದರ ಮಾವ) ನಡುವಿನ ಬಿರುಕು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಸ್ವರೂಪದ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕೋರಿದರು ಮತ್ತು ಫೆಲೋಗಳು ರಾಣಿಯ ಖಾಸಗಿ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು.<ref name="Public-Private">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1997/09/16/world/queen-issues-feisty-denial-of-disputes-over-funeral.html|title=Queen Issues Feisty Denial Of Disputes Over Funeral|last=Ibrahim|first=Youssef M.|date=16 September 1997|website=The New York Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20180318055124/http://www.nytimes.com/1997/09/16/world/queen-issues-feisty-denial-of-disputes-over-funeral.html|archive-date=18 March 2018|access-date=17 March 2018}}</ref> ನಂತರ ಅರಮನೆಯು ಅಂತಹ ವದಂತಿಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref name="Public-Private" /> ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಮನೆತನದವರೊಂದಿಗೆ ಡಯಾನಾ ಅವರ ಎಚ್‍ಆರ್‍ಎಚ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಡಯಾನಾ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಡಯಾನಾ ಅವರ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಔಪಚಾರಿಕ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/hrh.html|title=Palace and Spencers Agree: No HRH|website=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306091232/https://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/hrh.html|archive-date=6 March 2021|access-date=17 April 2021}}</ref> ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಸಮಿತಿಯು ವಿಲಿಯಂ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿ ಅವರ ತಾಯಿಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿತು ಮತ್ತು ಡೌನಿಂಗ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅವರು ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾರ್ಟೆಜ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/GMA/News/princes-william-harry-walk-prince-philips-coffin-20/story?id=77084646|title=Princes William, Harry walk together at Prince Philip's funeral|last=Kindelan|first=Katie|date=17 April 2021|website=ABC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20220827170505/https://abcnews.go.com/GMA/News/princes-william-harry-walk-prince-philips-coffin-20/story?id=77084646|archive-date=27 August 2022|access-date=27 August 2022}}</ref> ಆದರೆ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಫಿಲಿಪ್ನಿಂದ ವಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು, "ಅವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ನೀವು ಅವರನ್ನು ಸರಕುಗಳಂತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ" ಎಂದುಅವರು ಹೇಳಿದರು <ref name="Guardian-Details"/> ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಹ್ಯಾರಿ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಸಾವು [[ಪ್ರಧಾನ ಖಿನ್ನತೆಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ|ತೀವ್ರ ಖಿನ್ನತೆ]] ಮತ್ತು ದುಃಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.latimes.com/entertainment/la-et-entertainment-news-updates-may-prince-william-talks-about-taboo-of-1496158945-htmlstory.html|title=Prince William talks about 'taboo' of mental illness and death of Diana in new interview|last=Hill|first=Libby|date=30 May 2017|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830081715/http://www.latimes.com/entertainment/la-et-entertainment-news-updates-may-prince-william-talks-about-taboo-of-1496158945-htmlstory.html|archive-date=30 August 2017|issn=0458-3035}}</ref> ಡಯಾನಾ ಸಾಯುವಾಗ ವಿಲಿಯಂಗೆ ೧೫ ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿಗೆ ೧೨ ವರ್ಷ.<ref>{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/13457935/|title=Strong Bond With Mother May Help Young Princes Cope With Her Death|last=Vitez|first=Michael|date=1 September 1997|work=Daily Record|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831045225/https://www.newspapers.com/clip/13457935/|archive-date=31 August 2017|via=Newspapers.com}}</ref> === ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:President_Clinton's_Remarks_on_Death_of_Princess_Diana_(1997).webm|right|thumb|215x215px|ಡಯಾನಾ ಸಾವಿನ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಗಳು]] ಬ್ರಿಟನ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್ ಅವರು "ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಸಾವಿನಿಂದ ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಧ್ವಂಸಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name=":5"/><ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/blairreact.html|title=Blair Pays Tribute To Diana|website=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613075854/http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/blairreact.html|archive-date=13 June 2021|access-date=17 April 2021}}</ref> ಅವರ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಾಗ ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ [[ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್]] ಅವರು "ಗಾಢವಾಗಿ ದುಃಖಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಯುಎಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] [[ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್]] ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":2"/> [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] [[ಕೋಫಿ ಅನ್ನಾನ್]], ಅವರ ಮರಣವು "ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಜೀವನದ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಬದ್ಧತೆಯ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಜಗತ್ತನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name=":7"/> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಉಪ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ, ಟಿಮ್ ಫಿಶರ್, ಡಯಾನಾ ಅವರ ಅತಿಯಾದ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಪರಾಜಿಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/13465810/|title=Australian Leaders Condemn Intrusion Into Private Life|last=Middleton|first=Karen|date=2 September 1997|work=The Age|access-date=31 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20220831025254/https://www.newspapers.com/clip/13465810/the-age/|archive-date=31 August 2022|via=Newspapers.com}}</ref> ರಷ್ಯಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬೋರಿಸ್ ಯೆಲ್ಟ್ಸಿನ್ ಅವರು ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾ ಅವರ ಚಾರಿಟಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು, "ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ದತ್ತಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಡಯಾನಾ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="politics-react">{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/worldreax.html|title=World Reaction to Diana's Death|publisher=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20180422220748/http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/worldreax.html|archive-date=22 April 2018|access-date=3 March 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://people.com/royals/princess-diana-54th-birthday-commemoration-her-charities/moscow/|title=Princess Diana and the Causes Close to Her Heart|last=Shultz|first=Cara Lynn|last2=Pearl|first2=Diana|date=23 June 2011|publisher=People|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304172506/http://people.com/royals/princess-diana-54th-birthday-commemoration-her-charities/moscow/|archive-date=4 March 2018|access-date=3 March 2018}}</ref> ಸಂತಾಪ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ ಇತರ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಜಾನ್ ಹೊವರ್ಡ್|ಜಾನ್ ಹೊವಾರ್ಡ್]], ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ]], ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಧಾನಿ ಜೀನ್ ಕ್ರೆಟಿಯನ್, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಜಿಮ್ ಬೋಲ್ಗರ್ ಮತ್ತು ಇಸ್ರೇಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಬೆಂಜಮಿನ್ ನೆತನ್ಯಾಹು]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="politics-react" /> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್ ಕೂಡ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸಂತಾಪ ಸೂಚಕ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದವು.<ref>{{Cite web|url=https://parlinfo.aph.gov.au/parlInfo/search/display/display.w3p;query=Id%3A%22chamber%2Fhansardr%2F1997-09-01%2F0029%22|title=CONDOLENCES;Diana, Princess of Wales – 01 Sep 1997|date=1 September 1997|website=Parliament of Australia|access-date=30 April 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://drive.google.com/file/d/0B1Iwfzv-Mt3CeE1ZSlJjVkVlVkk/view|title=First session, Forty-fifth parliament, 1996–97|date=2 September 1997|website=New Zealand Parliament|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430222817/https://drive.google.com/file/d/0B1Iwfzv-Mt3CeE1ZSlJjVkVlVkk/view|archive-date=30 April 2021|access-date=30 April 2021}}</ref> ಕೆನಡಾ ಸರ್ಕಾರ, ಹಾಗೆಯೇ ದೇಶದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು, ತಮ್ಮ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಸಂತಾಪ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು ಮತ್ತು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸ್ಮಾರಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.upi.com/Archives/1997/09/02/Canada-to-remember-Princess-Diana/9561873172800/|title=Canada to remember Princess Diana|date=2 September 1997|website=United Press International|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430223439/https://www.upi.com/Archives/1997/09/02/Canada-to-remember-Princess-Diana/9561873172800/|archive-date=30 April 2021|access-date=30 April 2021}}</ref> ಆಕೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ, ಓಸ್ಲೋದಲ್ಲಿ ನೆಲಬಾಂಬ್‌ಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಡಯಾನಾ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಸ್ಫೋಟಕ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಉತ್ಸಾಹಿ ಪ್ರಚಾರಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/mine.html|title=Championing the Anti-Land Mine Cause|website=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417175711/http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/mine.html|archive-date=17 April 2021|access-date=17 April 2021}}</ref> ಆಂಟಿ-ಪರ್ಸನಲ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮೈನ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಒಟ್ಟಾವಾ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಓಸ್ಲೋದಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೨೨ ರಾಜ್ಯಗಳು [[ಆಟ್ಟಾವಾ|ಒಟ್ಟಾವಾದಲ್ಲಿ]] ೩ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web|url=https://www.mineaction.org/en/ihl-and-treaties|title=Convention on the Prohibition of the Use, Stockpiling, Production and Transfer of Anti-Personnel Mines and on Their Destruction|last=AP Mine Ban Convention Implementation Support Unit Geneva International Centre for Humanitarian Demining|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022174651/https://mineaction.org/en/ihl-and-treaties|archive-date=22 October 2020|access-date=16 September 2019}}</ref> ಸಹಿ ಹಾಕಿದವು. ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮೈನ್‌ಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾ ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal|url=http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/57JPJN|title=The background to the Ottawa process|last=Maslen|first=Stuart|last2=Herby|first2=Peter|date=31 December 1998|journal=International Review of the Red Cross|issue=325|pages=693–713|doi=10.1017/S0020860400091579|accessdate=31 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080513115924/http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/57JPJN|archivedate=13 May 2008}}</ref> === ಸಾರ್ವಜನಿಕ === ಆಕೆಯ ಸಾವಿನ ಸುದ್ದಿ ತಿಳಿದ ನಂತರ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಹೂಗುಚ್ಛಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬಕಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ನಿಂತಿದ್ದರು.<ref name=":7">{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/13458272/|title=Diana's Mourners Span the Globe|date=1 September 1997|work=Honolulu Star-Advertiser|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831045249/https://www.newspapers.com/clip/13458272/|archive-date=31 August 2017|via=Newspapers.com}}</ref> ಸುದ್ದಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಒಂದು ಗಂಟೆಯೊಳಗೆ ಜನರು ಹೂವುಗಳನ್ನು ತರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name=":11"/> [[ಬಿಬಿಸಿ]] ತನ್ನ ಧ್ವಜಗಳನ್ನು ಅರ್ಧಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹಾರಿಸಿತು.<ref name=":7" /> ರೇಡಿಯೋ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನಗಳೆರಡೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯಾದ " ಗಾಡ್ ಸೇವ್ ದಿ ಕ್ವೀನ್ " ಅನ್ನು ಡಯಾನಾಳ ಸಾವಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು, ಇದು ರಾಜಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯರ ಸಾವಿಗೆ ಪೂರ್ವನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ.<ref name=":11" /> ಆಕೆಯ ಮರಣವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಟೆಡ್ ಹ್ಯೂಸ್ ಅವರು [[ಚರಮಗೀತೆ|ಎಲಿಜಿಯನ್ನು]] ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://bbc.adactio.com/politics97/diana/poem.html|title=Poet Laureate Marks Diana's Funeral|website=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417225650/http://bbc.adactio.com/politics97/diana/poem.html|archive-date=17 April 2021|access-date=17 April 2021}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಅರ್ಹತಾ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮರುಹೊಂದಿಸಲು ವಿಳಂಬವಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬ ಬೇಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಯುಕೆ ನಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳನ್ನು ಮರುಹೊಂದಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/soccer.html|title=Calls For Farry to Quit Over Saturday Soccer Match|website=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20210409230435/http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/soccer.html|archive-date=9 April 2021|access-date=17 April 2021}}</ref> ಆಕೆಯ ಸಾವಿನಿಂದ ಅಮೇರಿಕಾದ ಜನರು ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/13457124/|title=Shock Sets in Locally as News Spreads|last=Fasnacht|first=Don|date=31 August 1997|work=Palladium-Item|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20220831025255/https://www.newspapers.com/clip/13457124/palladium-item/|archive-date=31 August 2022|via=Newspapers.com}}</ref> ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ೧೪,೦೦೦ ಜನರು ಡಯಾನಾ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೫ ರಂದು ನಗರದ ಮೂಲಕ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಸಿದರು, ಏಡ್ಸ್ ರೋಗಿಗಳ ಪರವಾಗಿ ಅವರು ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದರು.<ref name="BBC-Remember">{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/world.html|title=World Remembers Diana|website=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418102149/https://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/world.html|archive-date=18 April 2021|access-date=1 May 2021}}</ref> [[ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್|ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ]], ೨,೫೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಏಡ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಸ್ಮಾರಕ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಮೈದಾನವನ್ನು ಮೇಣದಬತ್ತಿಯಿಂದ ಬೆಳಗಿದ ಬಲಿಪೀಠವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು.<ref name="BBC-Remember" /> ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಅಪಘಾತದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಡಯಾನಾ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು, ಹೂಗುಚ್ಛಗಳು, ಮೇಣದಬತ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರು.<ref name=":9">{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/13458747/|title=Mourners in Paris Flock to the Scenes of Diana's Last Hours|last=Swardson|first=Anne|date=1 September 1997|work=The Indianapolis Star|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831045227/https://www.newspapers.com/clip/13458747/|archive-date=31 August 2017|last2=Trueheart|first2=Charles|via=Newspapers.com}}</ref> ಜನರು ಹೂವುಗಳನ್ನು ತಂದರು ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್ ರಿಟ್ಜ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.<ref name=":9" /> ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಮುನ್ನಾದಿನದಂದು, ಪ್ಯಾರಿಸ್ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮುದಾಯದ ೩೦೦ ಸದಸ್ಯರು ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.<ref name="BBC-Remember" /> ಅಂಗೋಲಾ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ನೆಲಬಾಂಬ್ ಸಂತ್ರಸ್ತರು ಡಯಾನಾ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದರು. ನೆಲಬಾಂಬ್‌ಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಹೇಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು.<ref name="BBC-Remember" /> ಬೋಸ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಮೂರು ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಡಯಾನಾಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ನೆಲಬಾಂಬ್ ಬದುಕುಳಿದ ಜಾಸ್ಮಿಂಕೊ ಬ್ಜೆಲಿಕ್, "ಅವಳು ನಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name=":7"/> ದೋಡಿ ಫಯೆದ್ ಅವರ ತಾಯ್ನಾಡಿನ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಜನರು ತಮ್ಮ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂತಾಪ ಸೂಚಕ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲು ಕೈರೋದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/egypt.html|title=Dodi's Homeland Mourns Diana|website=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417205415/http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/egypt.html|archive-date=17 April 2021|access-date=17 April 2021}}</ref> ಆಕೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ ನಟರು ಮತ್ತು ಗಾಯಕರು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪಾಪರಾಜಿಗಳನ್ನು ದೂಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಜಾಗರೂಕ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/mtv.html|title=Princess's Death Overshadows Music Awards|publisher=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106003148/http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/mtv.html|archive-date=6 November 2018|access-date=3 March 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/13456430/|title=Actor Decries Press Tactics|last=Bauder|first=Dave|date=31 August 1997|work=Tallahassee Democrat|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831045243/https://www.newspapers.com/clip/13456430/|archive-date=31 August 2017|via=Newspapers.com}}</ref> ಡಯಾನಾ ಅವರ ಸಾವಿಗೆ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ಮೊದಲು ಭೇಟಿಯಾದ [[ಮದರ್‌ ತೆರೇಸಾ|ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ]] ಅವರು ತಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಡಯಾನಾಗಾಗಿ ಮಿಷನರೀಸ್ ಆಫ್ ಚಾರಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref name="politics-react"/> ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಬಿಷಪ್ ಡೇವಿಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಮಸೀದಿಗಳು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು.<ref name="Religions-United">{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/rabbi.html|title=Religions United in Grief|website=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417204817/http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/rabbi.html|archive-date=17 April 2021|access-date=17 April 2021}}</ref> ಜೊನಾಥನ್ ಸ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅವರು ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಮಾರ್ಬಲ್ ಆರ್ಚ್ ಸಿನಗಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ರಿಕ್ವಿಯಮ್ ಮಾಸ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಬೆಸಿಲ್ ಹ್ಯೂಮ್ ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref name="Religions-United" /> [[ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ]] ೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೯೭ ರಂದು ಡಯಾನಾ ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಹಿಂದಿನ ದಿನ ನಿಧನರಾದರು. ==== ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮ ==== ಆಕೆಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರದ ನಾಲ್ಕು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಪ್ರಮಾಣವು ೧೭% ರಷ್ಟು ಏರಿತು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಅವಧಿಯ ಸರಾಸರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಸ್ವಯಂ-ಹಾನಿ ಪ್ರಕರಣಗಳು ೪೪.೩% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದು " ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ " ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಡಯಾನಾಗೆ ಹೋಲುವ ಜನರಿಂದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ: ೨೫ ರಿಂದ ೪೪ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಪ್ರಮಾಣವು ೪೫% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal|title=Effect of death of Diana, princess of Wales on suicide and deliberate self-harm|last=Hawton|first=Keith|last2=Harriss|first2=Louise|last3=Simkin|first3=Sue|last4=Jusczcak|first4=Edmund|last5=Appleby|first5=Louise|last6=McDonnell|first6=Ros|last7=Amos|first7=Tim|last8=Kiernan|first8=Katy|last9=Parrott|first9=Hilary|journal=British Journal of Psychiatry|issue=5|date=November 2000|url=http://bjp.rcpsych.org/cgi/reprint/177/5/463|accessdate=4 June 2010|pages=463–466|pmid=11060002|doi=10.1192/bjp.177.5.463|volume=177|archivedate=18 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110618074444/http://bjp.rcpsych.org/cgi/reprint/177/5/463}}</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಶೋಧನೆಯು ೫೦% ಬ್ರಿಟನ್ನರು ಮತ್ತು ೨೭% ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಅವಳ ಸಾವಿನಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವವರೇ ಯಾರಾದರೂ ಸತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬಂತೆ ಆಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಅದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ.<ref name="Gallup">{{Cite web|url=http://news.gallup.com/vault/217355/gallup-vault-diana-death-personal.aspx|title=Gallup Vault: Diana's Death Was Personal for Many|last=Saad|first=Lydia|date=30 August 2017|publisher=Gallup|archive-url=https://web.archive.org/web/20180223051637/http://news.gallup.com/vault/217355/gallup-vault-diana-death-personal.aspx|archive-date=23 February 2018|access-date=22 February 2018}}</ref> ಡಯಾನಾ ಅವರ "ದತ್ತಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು" ಮತ್ತು "ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ" ಅವರು ಜನರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅದೇ ಸಂಶೋಧನೆ ತೋರಿಸಿದೆ.<ref name="Gallup" /> ಆಕೆಯ ಸಾವಿನ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಸೇವೆಗಳ ನಂತರದ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ದುಃಖ ಅಥವಾ ಸಂಕಟದ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಹಾಯವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವ ಜನರ ಫೋನ್ ಕರೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/grief.html|title=A Nation's Loss|publisher=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002091332/http://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/grief.html|archive-date=2 October 2018|access-date=3 March 2018}}</ref> ಡಯಾನಾಳ ಸಾವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈಗಾಗಲೇ ದುರ್ಬಲರಾಗಿದ್ದ ಜನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು.<ref>{{Cite journal|title=Death of Diana, Princess of Wales. People experiencing emotional difficulties react in different ways|last=Williams|first=Edwina R. L.|last2=Meadows|first2=Jean|last3=Catalàn|first3=Jose|journal=The BMJ|issue=7120|date=29 November 1997|pages=1467|pmid=9418117|volume=315|doi=10.1136/bmj.315.7120.1467|pmc=2127869}}</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಶೋಧನೆಯು ಡಯಾನಾಳ ಸಾವು ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಘಾತಕಾರಿ ಒತ್ತಡಗಳು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ಅದು "ಆಘಾತ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಒತ್ತಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{Cite journal|title=Death of Diana, Princess of Wales. Her death and funeral rate as traumatic stressors.|last=Shevlin|first=Mark|last2=Brunsden|first2=Viv|last3=Walker|first3=Stephanie|last4=Davies|first4=Mark|last5=Ramkalawan|first5=Tina|journal=The BMJ|issue=7120|date=29 November 1997|pages=1467–1468|pmid=9418118|volume=315|pmc=2127876}}</ref> ಆಕೆಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅನುಚಿತವಾದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ದಾಖಲಾತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಆಘಾತಕಾರಿ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ದಾಖಲಾಗುವ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಜನರ ಚಾಲನಾ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸಂಭವನೀಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|title=The 'Diana effect'. Hospital experienced a decrease in number of admissions for trauma|last=Morgan-Jones|first=Rhidian|last2=Smith|first2=Kevin|last3=Oakley|first3=Peter|journal=The BMJ|issue=7146|date=6 June 1998|pages=1750–1|pmid=9614046|doi=10.1136/bmj.316.7146.1750b|volume=316|pmc=1113296}}</ref><ref>{{Cite journal|title=The 'Diana effect'. Number of inappropriate hospital admissions increased|last=Berry|first=Carolyn|last2=Mulholland|first2=Clive|last3=Stevenson|first3=Michael|last4=Reilly|first4=Philip|journal=The BMJ|issue=7146|date=6 June 1998|pages=1750|pmid=9652938|volume=316|pmc=1113296}}</ref> ಆಕೆಯ ಮರಣದಿಂದ "ಪೊಲೀಸ್‌ಗೆ ಕರೆಗಳಲ್ಲಿ ೩೦% ಕಡಿತ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ೨೮% ಕುಸಿತ" ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಆದರೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಖಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಆಘಾತಕಾರಿ ಒತ್ತಡದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ತುರ್ತುಸ್ಥಿತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಗಮನಾರ್ಹ ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ..<ref>{{Cite journal|title=The 'Diana effect'. There was no 'Diana effect' on numbers of psychiatric emergencies|last=Mitchell|first=John R.|journal=The BMJ|issue=7146|date=6 June 1998|pages=1750|pmid=9652939|volume=316|pmc=1113296}}</ref> ಡಯಾನಾಳ ಕುರಿತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದುಃಖವು ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರಿತು. ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ (ಸಿ‍ಇ‍ಬಿ‍ಆರ್) ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರಾಟವು ಆ ವಾರದಲ್ಲಿ ೧% ಕುಸಿದಿದೆ. ಮಧ್ಯ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಸಂದಣಿಯು ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅರಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋದ ಕಾರಣ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ದಟ್ಟಣೆಯು [[ಉತ್ಪಾದಕತೆ|ಉತ್ಪಾದಕತೆಯ]] ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಗಳಿಗೆ £೨೦೦ [[ಮಿಲಿಯನ್]] ವೆಚ್ಚವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಸಿ‍ಇ‍ಬಿ‍ಆರ್ ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ.&nbsp;೧೯೯೭ ರ ಮೂರನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ|ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದ]] ೦.೧% ನಷ್ಟು ಒಟ್ಟು ನಷ್ಟ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಿ‍ಇ‍ಬಿ‍ಆರ್ ಹೆಚ್ಚಿದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಇದನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದೆ.<ref name="Economic effect">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/diana-1961-1997-the-legacy-death-to-affect-british-economy-1238058.html|title=Diana 1961–1997: The legacy – Death to affect British economy|last=Marks|first=Kathy|date=7 September 1997|work=[[The Independent]]|access-date=24 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025132527/http://www.independent.co.uk/news/diana-1961-1997-the-legacy-death-to-affect-british-economy-1238058.html|archive-date=25 October 2017}}</ref> ==== ಆರತಕ್ಷತೆ ==== ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾಳ ಸಾವಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು "ಉನ್ಮಾದ" ಮತ್ತು "ತರ್ಕಬದ್ಧವಲ್ಲದ" ಎಂದು ಕೆಲವರು ಟೀಕಿಸಿದರು. ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ, ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಆಂಥೋನಿ ಓ'ಹಿಯರ್ ಶೋಕವನ್ನು "ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಭಾವಾಭಿಮಾನ" ದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುವ ಬಿಂದು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದರು, ಇದೊಂದು ಮಾಧ್ಯಮ-ಉತ್ತಮವಾದ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವವು ಮಸುಕಾಗುತ್ತದೆ. ಓಯಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಲೀಡರ್ ನೋಯೆಲ್ ಗಲ್ಲಾಘರ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ, "ಮಹಿಳೆ ಸತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚು. ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು" ಎಂದರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.mtv.com/news/1425553/oasis-noel-sounds-off-on-paul-mccartney-diana-mourners/|title=Oasis' Noel Sounds Off On Paul McCartney, Diana Mourners|date=10 October 1997|work=MTV|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411172422/http://www.mtv.com/news/1425553/oasis-noel-sounds-off-on-paul-mccartney-diana-mourners/|archive-date=11 April 2019}}</ref> ಅಪಘಾತದ ಹತ್ತನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಈ ಟೀಕೆಗಳು ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾದವು, ''[[ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್|ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌ನ]]'' ಪತ್ರಕರ್ತ ಜೊನಾಥನ್ ಫ್ರೀಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಾಗ, "ಇದು ಒಂದು ಮುಜುಗರದ ಸ್ಮರಣೆಯಾಗಿದೆ, ಒಂದು ದಿನಚರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ-ಕರುಣೆಯ ಹದಿಹರೆಯದ ನಮೂದು.&nbsp;... ನಾವು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತೇವೆ." <ref name="Fade-Legacy">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/uk/2007/aug/13/britishidentity.monarchy|title=A moment of madness?|last=Freedland|first=Jonathan|date=12 August 2007|website=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203172846/https://www.theguardian.com/uk/2007/aug/13/britishidentity.monarchy|archive-date=3 February 2017|access-date=2 February 2017}}</ref> ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಥಿಯೋಡರ್ ಡಾಲ್ರಿಂಪಲ್ ಅವರು "ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿತ ಗಮನದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಭಾವನಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಸಾವನ್ನು ಅಂತಹ ಪ್ರಮಾಣದ ಘಟನೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ, ಅದು ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪೂರೈಸಿತು, ಅದು ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾವನಾತ್ಮಕತೆಯ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ" ಎಂದರು.<ref>{{Cite book|title=Spoilt Rotten: The Toxic Cult of Sentimentality|last=Dalrymple|first=Theodore|publisher=Gibson Square Books Ltd|year=2010|isbn=978-1-906142-61-2|page=154}}</ref> ಡಯಾನಾ ಸಾವಿನ ನಂತರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಹಿಚನ್ಸ್ ಅವರ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವರ ೧೯೯೮ ರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ''ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಡಯಾನಾ: ದಿ ಮೌರ್ನಿಂಗ್ ಆಫ್ಟರ್ ಡಯಾನಾ'' ಅವರನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ, ಸವಾಲು ಮಾಡಲಾಗದ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉನ್ಮಾದದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮವು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಹಿಂದೆ ಅವರು ಅವಳನ್ನು ಮತ್ತು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದ ಮತ್ತು ದೋಡಿ ಫಯೆದ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ್ದರು. ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಅಭಾಗಲಬ್ಧವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಏಕೆ ಶೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಸಹ ಅನೇಕರಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹಿಚನ್ಸ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಡಯಾನಾ ಮತ್ತು ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಟೀಕೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸೆನ್ಸಾರ್‌ಶಿಪ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರು ಆದರೆ ''ದಿ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್‌ನ'' ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/television-its-a-state-of-total-dianarchy-1175026.html|title=Television: It's a state of total Dianarchy|last=Nicholas Barber|date=30 August 1998|website=The Independent|archive-url=https://web.archive.org/web/20160509030522/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/television-its-a-state-of-total-dianarchy-1175026.html|archive-date=9 May 2016|access-date=21 April 2016}}</ref> {{'}} ಮೀಡಿಯಾ ಟು ಬ್ಲೇಮ್" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಮುಖಪುಟವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ''ಖಾಸಗಿ ಕಣ್ಣಿನ'' ಮಾರಾಟವು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಕುಸಿಯಿತು, ಇದು ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ತ್ವರಿತ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಡಯಾನಾ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಕದಿಂದ ಪೂರಕಕ್ಕೆ ಟೀಕಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/voices/princess-diana-press-private-eye-censorship-paparazzi-public-grief-outpouring-a7922591.html|title=The attempts to censor Private Eye after Diana's death remind us of how a nation went mad with grief|last=Khorsandi|first=Peyvand|date=31 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111173043/http://www.independent.co.uk/voices/princess-diana-press-private-eye-censorship-paparazzi-public-grief-outpouring-a7922591.html|archive-date=11 November 2020|access-date=2 December 2020}}</ref> ಹಿಚೆನ್ಸ್‌ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ನಂತರ ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌ನ'' ಜೊನಾಥನ್ ಫ್ರೀಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು, ಅವರು ಡಯಾನಾಳ ಸಾವಿನ ನಂತರ "ಸಾಮೂಹಿಕ ಹಿಸ್ಟೀರಿಯಾದ ಪ್ರಕೋಪ"ದ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಏಳು ದಿನಗಳ ಬೋಗಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು. ಭಾವನಾತ್ಮಕತೆ, ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಂದ ಚಾವಟಿಯಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಅದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ತಕ್ಷಣ ಕಣ್ಮರೆಯಾದಾಗ ಅದರ ದುರ್ಬಲತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Fade-Legacy"/> ಡಯಾನಾಳ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್‌ನ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿ, ಪೀಟರ್ ಹಿಚನ್ಸ್ ಎರಡು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ "ಜನರ ಸ್ವಯಂ-ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಅವರ ವರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ" ವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಡಯಾನಾ ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಯಮದಿಂದ ವರ್ತಿಸಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.c-span.org/video/?159943-1%2Fthe-abolition-britain|title=The Abolition of Britain|date=20 October 2000|publisher=C-SPAN|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920172525/https://www.c-span.org/video/?159943-1%2Fthe-abolition-britain|archive-date=20 September 2020|access-date=1 December 2020}}</ref> ಕೆಲವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಬ್ರಿಟನ್ನರು ಡಯಾನಾಳನ್ನು ರಾಜಮನೆತನದೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲ ಆದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಉದಾರ ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಡೆಬೊರಾ ಸ್ಟೈನ್‌ಬರ್ಗ್: "ಇದು ಉನ್ಮಾದ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಷ್ಟವು ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಟಚ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಆಗಿರಬಹುದು" ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20070830/diana_grieving_070831/20070831/|title=Hysteria after Diana's death: A myth or reality?|last=Sandie Benitah|date=31 August 2007|work=CTV News|archive-url=https://web.archive.org/web/20070903042643/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20070830/diana_grieving_070831/20070831/|archive-date=3 September 2007}}</ref> ''ಪೀಪಲ್'' ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನ ಕ್ಯಾರೊಲ್ ವ್ಯಾಲೇಸ್ ಅವರು ಡಯಾನಾಳ ಸಾವಿನ ಆಕರ್ಷಣೆಯು "ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಯು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ - ಎರಡು ಬಾರಿ, ಮೊದಲು ಅವಳು ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದಾಗ ಮತ್ತು ಈಗ ಅವಳು ಸತ್ತಾಗ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/13458191/|title=Fascination With Princess Diana As Great in Death as it Was in Life|last=Kane|first=Karen|date=1 September 1997|work=Pittsburgh Post-Gazette|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831045237/https://www.newspapers.com/clip/13458191/|archive-date=31 August 2017|via=Newspapers.com}}</ref> ೨೦೨೧ ‍ಅ‍ಯಾಪಲ್ ಟಿವಿ+ ಡಾಕ್ಯುಸರೀಸ್ ''ದಿ ಮಿ ಯು ಕ್ಯಾಂಟ್ ಸೀ'' ನಲ್ಲಿನ ಈವೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಾ, ಡಯಾನಾ ಅವರ ಮಗ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಹ್ಯಾರಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ಸಾವಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯ ತಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆಕೆಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ದಿನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ, "ನಾನು ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ನನ್ನಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಎಲ್ಲರೂ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭಾವನೆಯ ಹತ್ತನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಇವಳು ನನ್ನ ಅಮ್ಮ, ನೀವು ಅವಳನ್ನುಎಂದಿಗೂ ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://people.com/royals/prince-harry-on-sharing-grief-of-his-mothers-death-with-world-this-was-my-mum-you-never-even-met-her/|title=Prince Harry on Sharing Grief of His Mother's Death with World: 'This Was My Mum, You Never Even Met Her'|last=Hill|first=Erin|date=20 May 2021|website=People|archive-url=https://web.archive.org/web/20210530234558/https://people.com/royals/prince-harry-on-sharing-grief-of-his-mothers-death-with-world-this-was-my-mum-you-never-even-met-her/|archive-date=30 May 2021|access-date=27 May 2021}}</ref> == ಸ್ಮಾರಕಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Flamme_de_la_Liberté_Place_de_l'Alma_2017-09-01_3.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Flamme_de_la_Libert%C3%A9_Place_de_l%27Alma_2017-09-01_3.jpg/220px-Flamme_de_la_Libert%C3%A9_Place_de_l%27Alma_2017-09-01_3.jpg|thumb| ದಿ ''ಫ್ಲೇಮ್ ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿ'', ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅನಧಿಕೃತ ಡಯಾನಾ ಸ್ಮಾರಕ, ಆಕೆಯ ಸಾವಿನ ೨೦ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಮರುದಿನ. ನೆಲವು ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಗೌರವಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಸರಪಳಿ ಬೇಲಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯ ಬೀಗಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ.]] ಆಕೆಯ ಮರಣದ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ''ಫ್ಲೇಮ್ ಡೆ ಲಾ ಲಿಬರ್ಟೆ'' ( ''ಫ್ಲೇಮ್ ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿ'' ) ಅನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಇದು ಪಾಂಟ್ ಡೆ ಎಲ್'ಅಲ್ಮಾ ಸುರಂಗದ ಬಳಿಯಿರುವ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದ್ದು, ಯುಎಸ್ ಗೆ [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಪ್ರತಿಮೆ|ಸ್ಟ್ಯಾಚ್ಯೂ ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿಯ]] ಫ್ರೆಂಚ್ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಸಂತಾಪ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಅಂದಿನಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಡಯಾನಾ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಅದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಸಂದರ್ಶಕರು ಅವಳ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಮಾರಕವಾದ ಡಯಾನಾ, ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಫೌಂಟೇನ್ ಅನ್ನು ರಾಣಿ ಲಂಡನ್‌ನ ಹೈಡ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಜುಲೈ ೬, ೨೦೦೪ ರಂದು ತೆರೆದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.royalparks.org.uk/parks/hyde-park/hyde-park-attractions/diana-memorial-fountain|title=Diana Memorial Fountain|website=The Royal Parks|archive-url=https://web.archive.org/web/20130810143439/http://www.royalparks.org.uk/parks/hyde-park/hyde-park-attractions/diana-memorial-fountain|archive-date=10 August 2013|access-date=25 July 2013}}</ref> ನಂತರ ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಅರಮನೆಯ ಸನ್‌ಕೆನ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಅವರ ಪುತ್ರರು ೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೧ ರಂದು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-57684597|title=William and Harry unite to unveil Diana statue at Kensington Palace|last=Shearing|first=Hazel|date=1 July 2021|website=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701135505/https://www.bbc.co.uk/news/uk-57684597|archive-date=1 July 2021|access-date=1 July 2021}}</ref> ಆಕೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ, ಮಿಲೇನಿಯಮ್ ಡೋಮ್‌ನ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರೊಬ್ಬರು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಖಾಸಗಿ ನಿವಾಸಗಳು ಮತ್ತು 'ದಿ ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಡಯಾನಾ ಸೆಂಟರ್ '. ನಂತರ ಈ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://news.sky.com/story/bill-clinton-turned-down-tea-with-the-queen-five-things-we-learned-from-newly-declassified-papers-12359777|title=Bill Clinton turned down tea with the Queen: Five things we learned from newly declassified papers|last=Sephton|first=Connor|date=20 July 2021|website=Sky News|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720130500/http://news.sky.com/story/bill-clinton-turned-down-tea-with-the-queen-five-things-we-learned-from-newly-declassified-papers-12359777|archive-date=20 July 2021|access-date=20 July 2021}}</ref> == ವಿಚಾರಣೆಗಳು == [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನ್ಯಾಯ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನಿನ]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಹಠಾತ್ ಅಥವಾ ವಿವರಿಸಲಾಗದ ಸಾವಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/Death/WhatToDoAfterADeath/DG_066713|title=Coroners, post-mortems and inquests|website=[[Directgov]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20101222122830/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/Death/WhatToDoAfterADeath/DG_066713|archive-date=22 December 2010|access-date=8 June 2010}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.vanityfair.com/style/2004/10/princess-diana-death-investigations|title=The Diana Mysteries|last=Sancton|first=Tom|date=1 October 2004|work=Vanities|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170614083920/http://www.vanityfair.com/style/2004/10/princess-diana-death-investigations|archive-date=14 June 2017}}</ref> ಫ್ರೆಂಚ್ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ೬,೦೦೦ ಪುಟಗಳ ವರದಿಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/3190301.stm|title=Diana and Dodi inquests announced|date=29 August 2003|publisher=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612114654/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/3190301.stm|archive-date=12 June 2018|access-date=29 May 2018}}</ref> ಡಯಾನಾಳ ಮರಣದ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ೬ ಜನವರಿ ೨೦೦೪ ರಂದು, ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಹೌಸ್‌ಹೋಲ್ಡ್‌ನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮೈಕೆಲ್ ಬರ್ಗೆಸ್ ಅವರಿಂದ ನಡೆದ ಅಪಘಾತದ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.<ref name=":0" /> ಸಾವುಗಳು ಅಪಘಾತವಲ್ಲ ಎಂಬ ಊಹಾಪೋಹಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪೊಲೀಸ್ ಕಮಿಷನರ್ ಸರ್ ಜಾನ್ ಸ್ಟೀವನ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ಕರೋನರ್ ಕೇಳಿದರು.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/3371053.stm|title=Diana crash investigation ordered|date=6 January 2004|publisher=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612115000/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/3371053.stm|archive-date=12 June 2018|access-date=29 May 2018}}</ref> ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಏಂಜೆಲಾ ಗ್ಯಾಲೋಪ್ ಅವರನ್ನು ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Imogen">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/science/2022/mar/24/queen-of-crime-solving-angela-gallop-forensic-science|title=The queen of crime-solving|last=West-Knights|first=Imogen|date=24 March 2022|work=The Guardian|access-date=25 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324222145/https://www.theguardian.com/science/2022/mar/24/queen-of-crime-solving-angela-gallop-forensic-science|archive-date=24 March 2022}}</ref> ಪೊಲೀಸ್ ತನಿಖೆಯು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೬ <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1544282/Lord-Stevens-report-Claims-and-conclusions.html|title=Lord Stevens report: Claims and conclusions|work=The Telegraph|access-date=30 August 2017|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1544282/Lord-Stevens-report-Claims-and-conclusions.html|archive-date=11 January 2022}}</ref> ಆಪರೇಷನ್ ಪೇಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಜನವರಿ ೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಲಾರ್ಡ್ ಸ್ಟೀವನ್ಸ್ ಜಿ‍ಎಂಟಿವಿ ಯ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕರಣವು ಒಮ್ಮೆ ಯೋಚಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು. ''ಸಂಡೇ ಟೈಮ್ಸ್'' ೨೯ ಜನವರಿ ೨೦೦೬ ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಹಸ್ಯ ಸೇವೆಯ ಏಜೆಂಟರು ಅಪಘಾತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು [[ಪಾಟಿ ಸವಾಲು|ಅಡ್ಡ-ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ]] ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಬರೆದರು. ಈ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳು ಹೆನ್ರಿ ಪಾಲ್‌ನಿಂದ ರಕ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ರಕ್ತದ ಮಾದರಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು ಎಂದು ಹಲವು ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ (ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ).<ref>{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2087-2014816,00.html|title=Doubts cast over blood samples in Diana inquiry|last=Leppard|first=David|date=29 January 2006|work=[[The Sunday Times]]|access-date=1 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20080726222558/http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2087-2014816,00.html|archive-date=26 July 2008|location=London}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.theroyalist.net/content/view/372/2/|title=The Diana Investigation: What Lord Stevens Really Said|date=30 January 2006|publisher=The Royalist|archive-url=https://web.archive.org/web/20060705204028/http://www.theroyalist.net/content/view/372/2/|archive-date=5 July 2006|access-date=19 June 2006}}</ref> ಡಯಾನಾ ಮತ್ತು ಫಯೆದ್ ಸಾವಿನ ವಿಚಾರಣೆಗಳು ೮ ಜನವರಿ ೨೦೦೭ ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಡೇಮ್ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಬಟ್ಲರ್-ಸ್ಲೋಸ್ ಡಯಾನಾ ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಹೌಸ್‌ಹೋಲ್ಡ್‌ನ ಡೆಪ್ಯೂಟಿ ಕರೋನರ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಫಾಯೆದ್ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸರ್ರೆಗೆ ಸಹಾಯಕ ಡೆಪ್ಯೂಟಿ ಕರೋನರ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಬಟ್ಲರ್-ಸ್ಲೋಸ್ ಮೂಲತಃ ತೀರ್ಪುಗಾರರಿಲ್ಲದೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು;<ref>{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article1293183.ece|title=No jury for Diana inquest|last=Lee Glendinning|date=15 January 2007|work=[[The Times]]|access-date=4 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20220831025257/https://www.thetimes.co.uk/|archive-date=31 August 2022|location=London}}</ref> ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ನಂತರ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಸ್,<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6411091.stm|title=Diana inquest to be heard by jury|date=2 March 2007|work=BBC News|access-date=4 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005151504/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6411091.stm|archive-date=5 October 2007}}</ref> ಜೊತೆಗೆ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಹೌಸ್‌ಹೋಲ್ಡ್‌ನ ಕರೋನರ್‌ನ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ೨೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೭ ರಂದು, ಬಟ್ಲರ್-ಸ್ಲೋಸ್ ಕೆಳಗಿಳಿದರು, ತೀರ್ಪುಗಾರರೊಂದಿಗಿನ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಅನುಭವದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದರು.<ref name="inquests">{{Cite web|url=http://www.scottbaker-inquests.gov.uk/faq/index.htm|title=Inquests into the deaths of Diana, Princess of Wales and Mr Dodi Al Fayed: FAQs|year=2008|website=Coroner's Inquests into the Deaths of Diana, Princess of Wales and Mr Dodi Al Fayed|publisher=Judicial Communications Office|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080521144222/http://www.scottbaker-inquests.gov.uk/faq/index.htm|archive-date=21 May 2008|access-date=4 June 2010}}</ref> ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಲಾರ್ಡ್ ಜಸ್ಟೀಸ್ ಸ್ಕಾಟ್ ಬೇಕರ್ ಅವರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಅವರು ಜೂನ್ ೧೩ ರಂದು ಇನ್ನರ್ ವೆಸ್ಟ್ ಲಂಡನ್‌ನ ಕರೋನರ್ ಆಗಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/2008/mar/31/diana.timeline|title=Timeline: The Diana inquiries|date=31 March 2008|work=The Guardian|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831045625/https://www.theguardian.com/uk/2008/mar/31/diana.timeline|archive-date=31 August 2017}}</ref> ೨೭ ಜುಲೈ ೨೦೦೭ ರಂದು, ಬೇಕರ್, ಆಸಕ್ತ ಪಕ್ಷಗಳ ವಕೀಲರಿಗೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಬಹುದಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳನ್ನು ಆಪರೇಷನ್ ಪೇಜೆಟ್ ಮೂಲಕ ಬಹಳ ವಿವರವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸಲಾಗಿದೆ: ವಿಚಾರಣೆಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೭ ರಂದು ಆರು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಐದು ಪುರುಷರ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಲಾರ್ಡ್ ಜಸ್ಟೀಸ್ ಬೇಕರ್ ತೀರ್ಪುಗಾರರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಸುದೀರ್ಘ ಆರಂಭಿಕ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.scottbaker-inquests.gov.uk/hearing_transcripts/021007am.htm|title=Inquests into the deaths of Diana, Princess of Wales and Mr Dodi Al Fayed: Hearing transcript – 2&nbsp;October 2007 Morning|year=2008|website=Coroner's Inquests into the Deaths of Diana, Princess of Wales and Mr Dodi Al Fayed|publisher=Judicial Communications Office|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080521144222/http://www.scottbaker-inquests.gov.uk/hearing_transcripts/021007am.htm|archive-date=21 May 2008|access-date=4 June 2010}}</ref> ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲ್-ಫಯೀದ್, ತನ್ನ ಮಗ ಮತ್ತು ಡಯಾನಾ ಅವರನ್ನು ರಾಜಮನೆತನದವರಿಂದ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ತನ್ನ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿದ ನಂತರ, ಆರಂಭಿಕ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಪಕ್ಷಪಾತ ಎಂದು ತಕ್ಷಣವೇ ಟೀಕಿಸಿದರು ಎಂದು ಬಿಬಿಸಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7023227.stm|title=BBC Report of First Day of Inquests, see video report with Nicholas Witchell|date=2 October 2007|work=BBC News|access-date=2 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20071015214332/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7023227.stm|archive-date=15 October 2007}}</ref> ವಿಚಾರಣೆಯು ರೀಸ್-ಜೋನ್ಸ್, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲ್-ಫಯೆದ್, ಪಾಲ್ ಬರ್ರೆಲ್, ಡಯಾನಾ ಅವರ ಮಲತಾಯಿ ಮತ್ತು ಎಂಐ೬ ನ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಸೇರಿದಂತೆ ಡಯಾನಾಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ ಜನರಿಂದ ಹಾಗೂ ಅವರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಘಟನೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7250241.stm|title=Al Fayed gets his 'moment' in court|last=McClatchey|first=Caroline|date=18 February 2008|work=BBC News|access-date=2 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090203111944/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7250241.stm|archive-date=3 February 2009}}</ref> ಲಾರ್ಡ್ ಜಸ್ಟೀಸ್ ಬೇಕರ್ ೩೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೮ <ref name="autogenerated2">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7322204.stm|title=Duke 'did not order death of Diana'|date=31 March 2008|work=BBC News|access-date=2 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20080406015159/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7322204.stm|archive-date=6 April 2008}}</ref> ತೀರ್ಪುಗಾರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರು ತೀರ್ಪುಗಾರರಿಗೆ "ನೀವು ಮತ್ತು ನಾನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ,ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿನ ಸಂಭಾವಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರತಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ನಾನು ಭಾವಿಸಿದಂತೆ ಡಯಾನಾ ಮತ್ತು ಫಯೀದ್ ಅವರ ಸಾವಿನ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಕೊಲೆಯ ದೃಢ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಲ್ಲ " ಮತ್ತು ಡಯಾನಾಳ ಸಾವನ್ನು ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಫಿಲಿಪ್ ಆದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಅಥವಾ ಭದ್ರತಾ ಸೇವೆಗಳಿಂದ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದ್ದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.scottbaker-inquests.gov.uk/hearing_transcripts/310308am.htm|title=Hearing transcripts: 2&nbsp;April&nbsp;2008 Morning session|date=31 March 2008|website=Coroner's Inquests into the Deaths of Diana, Princess of Wales and Mr Dodi Al Fayed|publisher=Judicial Communications Office|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080521144222/http://www.scottbaker-inquests.gov.uk/hearing_transcripts/310308am.htm|archive-date=21 May 2008|access-date=28 May 2009}}</ref> ಅವರು ಬುಧವಾರ,<ref>{{Cite web|url=http://www.scottbaker-inquests.gov.uk/hearing_transcripts/020408am.htm|title=Hearing transcripts: 4&nbsp;April&nbsp;2008 Morning session|date=2 April 2008|website=Coroner's Inquests into the Deaths of Diana, Princess of Wales and Mr Dodi Al Fayed|publisher=Judicial Communications Office|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080521144222/http://www.scottbaker-inquests.gov.uk/hearing_transcripts/020408am.htm|archive-date=21 May 2008|access-date=28 May 2009}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೮ ರಂದು ತಮ್ಮ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದರು. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ತೀರ್ಪುಗಾರರು ಐದು ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಮುಂದಾದರು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ವಾಹನಗಳು ಅಥವಾ ಪಾಲ್‌ನ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲುವುದು ; ಆಕಸ್ಮಿಕ ಸಾವು ಅಥವಾ ಮುಕ್ತ ತೀರ್ಪು.<ref name="autogenerated2" /> "ವಾಹನಗಳ [ಪಾಪರಾಜಿ] ಮತ್ತು ಮರ್ಸಿಡಿಸ್ ಚಾಲಕ ಹೆನ್ರಿ ಪಾಲ್‌ನ ತೀವ್ರ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಚಾಲನೆಯಿಂದ" ಡಯಾನಾ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೮ ರಂದು ತೀರ್ಪುಗಾರರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.<ref name="verdict">{{Cite web|url=http://www.scottbaker-inquests.gov.uk/hearing_transcripts/verdict.htm|title=Hearing transcripts: 7&nbsp;April 2008 – Verdict of the jury|publisher=Judicial Communications Office|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080521144222/http://www.scottbaker-inquests.gov.uk/hearing_transcripts/verdict.htm|archive-date=21 May 2008|access-date=15 August 2010}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7328754.stm|title=Princess Diana unlawfully killed|date=7 April 2008|work=BBC News|access-date=5 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828152624/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7328754.stm|archive-date=28 August 2017}}</ref> ರಾಜಕುಮಾರರಾದ ವಿಲಿಯಂ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿ ಅವರು ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು "ತಮ್ಮ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರೂ ತುಂಬಾ ಕೃತಜ್ಞರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7335872.stm|title=Princes welcome inquest verdicts|date=8 April 2008|publisher=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20180525071720/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7335872.stm|archive-date=25 May 2018|access-date=29 May 2018}}</ref> ಮೊಹಮದ್ ಅಲ್-ಫಯೀದ್ ಅವರು ತೀರ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು ಮತ್ತು "ಡಯಾನಾ ಮತ್ತು ಡೋಡಿಯನ್ನು ಪಿತೂರಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಲೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ತನ್ನ ೧೦ ವರ್ಷಗಳ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7337789.stm|title=Al Fayed abandons Diana campaign|date=8 April 2008|publisher=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306004036/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7337789.stm|archive-date=6 March 2012|access-date=29 May 2018}}</ref> ವಿಚಾರಣೆಯ ವೆಚ್ಚವು £೧೨.೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಮೀರಿತ್ತು&nbsp;, ಪರೀಕ್ಷಕರ ವಿಚಾರಣೆಯ ವೆಚ್ಚ £೪.೫&nbsp;ದಶಲಕ್ಷ; ಇನ್ನೂ £8&nbsp;ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪೋಲೀಸ್ ತನಿಖೆಗಾಗಿ ಮಿಲಿಯನ್ ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ೬ ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ೨೫೦ ಸಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿತು, ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7349059.stm|title=Diana inquiry costs exceed £12m|date=15 April 2008|work=BBC News|access-date=5 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20130824042520/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7349059.stm|archive-date=24 August 2013}}</ref> == ಸಂಬಂಧಿತ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳು == ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾ ಮತ್ತು ದೋಡಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂಬತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರ ಮೇಲೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನರಹತ್ಯೆಯ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=":1">{{Cite news|url=http://mobile-feeds.cbsnews.com/news/diana-crash-photogs-acquitted/|title=Diana Crash Photogs Acquitted|last=Cosgrove-Mather|first=Bootie|date=28 November 2003|work=CBS|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831043832/http://mobile-feeds.cbsnews.com/news/diana-crash-photogs-acquitted/|archive-date=31 August 2017}}</ref> ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ "ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯ" ೨೦೦೨ <ref name=":1" /> ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿತು. ೩೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೭ ರಂದು ಅಪಘಾತದ ನಂತರದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದ ಮೂವರು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು ತಮ್ಮ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅಪಘಾತಕ್ಕೀಡಾದ ಕಾರಿನ ತೆರೆದ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದಿದ್ದರಿಂದ ಅದು ಖಾಸಗಿತನದ ಆಕ್ರಮಣವಲ್ಲ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.<ref name=":1"/><ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/4442659.stm|title=Diana paparazzi trio face retrial|date=13 April 2005|publisher=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529015026/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/4442659.stm|archive-date=29 May 2018|access-date=29 May 2018}}</ref> "ಪಾಪರಾಜಿ" ಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ೨೦೦೩ ರಂದು <ref name=":1" /> ದೋಷಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. == ಪಿತೂರಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು == ಡಯಾನಾ ಅಪಘಾತದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರಂಭಿಕ ಫ್ರೆಂಚ್ ತನಿಖೆಯು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದರೂ, ಹಲವಾರು ಪಿತೂರಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಹೊರತರಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/3372593.stm|title=The theory about conspiracies|date=6 January 2004|publisher=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612113908/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/3372593.stm|archive-date=12 June 2018|access-date=29 May 2018}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೯೮ ರಿಂದ, ಫಯೆದ್ ಅವರ ತಂದೆ, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲ್-ಫಯೀದ್, ಈ ಅಪಘಾತವು ಪಿತೂರಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/55800.stm|title=Diana crash was a conspiracy – Al Fayed|date=12 February 1998|work=BBC News|access-date=5 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081214212517/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/55800.stm|archive-date=14 December 2008}}</ref> ಮತ್ತು ನಂತರ ರಾಜಮನೆತನದ ಸೂಚನೆಗಳ ಮೇರೆಗೆ ಎಂಐ೬ ಈ ಅಪಘಾತವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7251568.stm|title=Point-by-point: Al Fayed's claims|date=19 February 2008|work=BBC News|access-date=5 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090112201131/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7251568.stm|archive-date=12 January 2009}}</ref> ಫ್ರೆಂಚ್ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತನಿಖೆ <ref name="autogenerated1"/> ಮತ್ತು ಆಪರೇಷನ್ ಪೇಜೆಟ್‌ನಿಂದ ಅವರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6179275.stm|title=Diana death a 'tragic accident'|date=14 December 2006|work=BBC News|access-date=5 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080626220037/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6179275.stm|archive-date=26 June 2008}}</ref> 7 ಏಪ್ರಿಲ್ 2008 ರಂದು, ಡಯಾನಾ ಮತ್ತು ಫಾಯೆದ್ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಲಾರ್ಡ್ ಜಸ್ಟೀಸ್ ಬೇಕರ್ ಅವರ ವಿಚಾರಣೆಯು ತೀರ್ಪುಗಾರರ "ಅವರು ಹೆನ್ರಿ ಪಾಲ್ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ವಾಹನಗಳ ಚಾಲಕರಿಂದ "ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಹತ್ಯೆ" ಗೆ ಬಲಿಯಾದರು" ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1584160/Diana-jury-blames-paparazzi-and-Henri-Paul-for-her-unlawful-killing.html|title=Diana jury blames paparazzi and Henri Paul for her 'unlawful killing'|last=Rayner|first=Gordon|date=7 April 2008|work=Daily Telegraph|access-date=12 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20180425124749/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1584160/Diana-jury-blames-paparazzi-and-Henri-Paul-for-her-unlawful-killing.html|archive-date=25 April 2018|location=London}}</ref> ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ "ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಮೂಲಕ ಮರ್ಸಿಡಿಸ್ ಚಾಲಕನ ದುರ್ಬಲತೆ" ಮತ್ತು "ಸತ್ತವರು ಸೀಟ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಧರಿಸಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಂಶ ಮೃತರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು".<ref name="verdict"/> ೧೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೩ ರಂದು, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಯಾರ್ಡ್ ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಲಿಟರಿಯ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಡಯಾನಾ ಕೊಲೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಮೂಲದಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು.<ref name="reu17">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-britain-diana/british-police-studying-new-information-on-princess-diana-death-idUSBRE97G09H20130817|title=British police studying new information on Princess Diana death|last=Addison|first=Stephen|date=17 August 2013|work=Reuters|access-date=18 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20180922123953/https://www.reuters.com/article/us-britain-diana/british-police-studying-new-information-on-princess-diana-death-idUSBRE97G09H20130817|archive-date=22 September 2018|location=London}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2013/08/17/world/europe/england-princess-diana/index.html|title=Newly revealed conspiracy claim in Princess Diana death sparks talk|last=Michael Pearson|date=17 August 2013|work=CNN|access-date=18 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130818140425/http://edition.cnn.com/2013/08/17/world/europe/england-princess-diana/index.html|archive-date=18 August 2013|last2=Atika Shubert}}</ref> == ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ == [[ಚಿತ್ರ:After_Dark_special_edition_on_13_September_1997.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/After_Dark_special_edition_on_13_September_1997.jpg/220px-After_Dark_special_edition_on_13_September_1997.jpg|thumb| ''ಆಫ್ಟರ್ ಡಾರ್ಕ್ ದೂರದರ್ಶನದ'' ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆ - ''ಡಯಾನಾ ನಂತರ'' - ೧೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೯೭ ರಂದು ಚಾನೆಲ್ ೪ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು]] ನಟ ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಲೂನಿ ಡಯಾನಾ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಹಲವಾರು ಟ್ಯಾಬ್ಲಾಯ್ಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಪರಾಜಿ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹವಾದ ಟ್ಯಾಬ್ಲಾಯ್ಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಫೋಟೋ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳಿಗೆ ಅವರು "ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧತೆಯ ನ್ಯಾಯಯುತ ಭಾಗವನ್ನು ನೀಡಬೇಕಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಕೆಲವು ಟ್ಯಾಬ್ಲಾಯ್ಡ್‌ಗಳು ಕ್ಲೂನಿಯನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದವು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ, ಯುಎಸ್ ನಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಸೂಪರ್ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಸರಪಳಿಗಳು "ಡಿ ಗೋಸ್ ಸೆಕ್ಸ್ ಮ್ಯಾಡ್" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ''ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎನ್‌ಕ್ವೈರರ್‌ನ'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೯ ಸಂಚಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದವು.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1997/09/03/stores-withdraw-tabloid-editions-with-inappropriate-diana-stories/31f215f4-26c9-4fc0-a150-e4da7e554f53/|title=Stores Withdraw Tabloid Editions with 'Inappropriate' Diana Stories|last=Loose|first=Cindy|date=3 September 1997|work=The Washington Post|access-date=1 September 2022}}</ref> ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರು ಘಟನೆಯನ್ನು ಇದು ಅವಳ ಸಾವಿನೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ"ದುರದೃಷ್ಟಕರ ಸನ್ನಿವೇಶ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Independent-tabloids">{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/media/american-editors-rush-to-keep-it-all-tasteful-1237339.html|title=American editors rush to keep it all tasteful|last=Dejevsky|first=Mary|date=3 September 1997|website=The Independent|access-date=31 August 2022}}</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಅಮೇರಿಕನ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲಾಯ್ಡ್, ''ಗ್ಲೋಬ್'', ಅದರ ಶೀರ್ಷಿಕೆ "ಟು ಡಿ ಫಾರ್" ಗೆ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿತು.<ref name="Independent-tabloids" /> [[ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್‌ ಚರ್ಚಿಲ್‌|ಸರ್ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್]] (1 ನೇ) (ದೂರದ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ), ಮತ್ತು [[ಇಸಾಮ್‌ಬಾರ್ಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಬ್ರುನೆಲ್|ಇಸಂಬರ್ಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಬ್ರೂನೆಲ್]] (2 ನೇ), [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್]] (4 ನೇ) [[ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್|ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್]] (5 ನೇ), ಮತ್ತು [[ಸರ್ ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್|ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್]] (6 ನೇ) ರ ನಂತರ, ಬಿಬಿಸಿ ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿದ ೨೦೦೨ ''ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ಸ್'' ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾ ಮೂರನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಮತ್ತೊಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಡಯಾನಾ ಅವರ ಮರಣವನ್ನು ದೇಶದ ಕಳೆದ ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.upi.com/Business_News/Security-Industry/2002/08/27/Poll-queries-British-sense-of-history/UPI-69441030476098/|title=Poll queries British sense of history|last=Almond|first=Peter|date=27 August 2002|website=United Press International|location=Washington, D.C.|archive-url=https://web.archive.org/web/20160115144621/http://www.upi.com/Business_News/Security-Industry/2002/08/27/Poll-queries-British-sense-of-history/UPI-69441030476098/|archive-date=15 January 2016|access-date=28 July 2012}}</ref> ಇತಿಹಾಸಕಾರ ನಿಕ್ ಬ್ಯಾರೆಟ್ ಈ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು "ಅತ್ಯಂತ ಆಘಾತಕಾರಿ ಫಲಿತಾಂಶ" ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.washingtontimes.com/news/2002/aug/31/20020831-041721-1985r/|title=Rue Britannia: Diana's death tops poll|date=31 August 2002|work=[[The Washington Times]]|access-date=28 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160115144622/http://www.washingtontimes.com/news/2002/aug/31/20020831-041721-1985r/|archive-date=15 January 2016|location=Washington, D.C.}}</ref> ನಂತರ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, ಸಿಬಿಎಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ೪೮ ''ಅವರ್ಸ್'' ಕ್ರ್ಯಾಶ್ ದೃಶ್ಯದ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು, ಅದು "೪,೦೦೦-ಪುಟ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸರ್ಕಾರದ ವರದಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ". ಅವರು ಮರ್ಸಿಡಿಸ್‌ನ ಅಖಂಡ ಹಿಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು, ರಕ್ತರಹಿತ ಡಯಾನಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಬಾಹ್ಯ ಗಾಯಗಳಿಲ್ಲದೆ ಹಿಂಭಾಗದ ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಲ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೀಟಿಗೆ ಬೆನ್ನು ಹಾಕಿದರು. – ಬಲ ಹಿಂಭಾಗದ ಬಾಗಿಲು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಯುಕೆ ನಲ್ಲಿ ಕಳಪೆಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾ ಅವರ ಗೌಪ್ಯತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2004/apr/22/pressandpublishing.broadcasting|title=Spencer 'sickened' by Diana pictures|date=22 April 2004|work=The Guardian|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831045915/https://www.theguardian.com/media/2004/apr/22/pressandpublishing.broadcasting|archive-date=31 August 2017}}</ref> ಬಕಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆ, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್ ಮತ್ತು ಡಯಾನಾ ಅವರ ಸಹೋದರ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಸಿಬಿಎಸ್ ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು "ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ - ಅಪಘಾತದ ನಂತರ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಡಯಾನಾಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಯಿತು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/3647849.stm|title=Family's shock over Diana images|date=22 April 2004|publisher=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20180530042123/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/3647849.stm|archive-date=30 May 2018|access-date=29 May 2018}}</ref> ೧೩ ಜುಲೈ ೨೦೦೬ ರಂದು, ಇಟಾಲಿಯನ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ''ಚಿ'', ಕಾರು ಅಪಘಾತದ ಭಗ್ನಾವಶೇಷಗಳ ನಡುವೆ ಡಯಾನಾವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು;<ref name="photo1">{{Cite news|url=http://www.cbsnews.com/stories/2006/07/14/world/main1805875.shtml|title=Photos Of Dying Diana Outrage Britain, Italian Magazine Printed Photos Of Princess At Crash Site In 1997|date=14 July 2006|work=CBS News|access-date=13 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017100235/http://www.cbsnews.com/stories/2006/07/14/world/main1805875.shtml|archive-date=17 October 2008}}</ref> ಅಂತಹ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದ ಮೇಲೆ ಅನಧಿಕೃತ ಬ್ಲಾಕೌಟ್ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="photo2">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/5181226.stm|title=Princes' 'sadness' at Diana photo|date=14 July 2006|work=BBC News|access-date=13 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20071018063600/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/5181226.stm|archive-date=18 October 2007}}</ref> {{Efn|The photographs, taken minutes after the crash, show her slumped in the back seat while a paramedic attempts to fit an oxygen mask over her face.}} ''ಚಿ'' ಸಂಪಾದಕರು ತಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅವರು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಈ ಹಿಂದೆ ನೋಡದ ಕಾರಣ ಸರಳವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಡಯಾನಾ ಅವರ ಸ್ಮರಣೆಗೆ ಚಿತ್ರಗಳು ಅಗೌರವವಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದರು.<ref name="photo2" /> ''ಡೈಲಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್'' ಎಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಡಯಾನಾ ಅವರ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಅವರ ನಿರಂತರ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿನ'' ೨೦೦೬ ರ ವರದಿಯು, "ಬಹುಶಃ ಡಯಾನಾ ಸೀಟ್‌ಬೆಲ್ಟ್ ಧರಿಸಿರಬೇಕಿತ್ತು", "ಡಯಾನಾ ವಿಚಾರಣೆ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಕದ್ದಿದೆ","ಡಯಾನಾ ಸೀಟ್‌ಬೆಲ್ಟ್ ವಿಧ್ವಂಸಕ ತನಿಖೆ", "ಡಯಾನಾ ಕಾರಂಜಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ವರ್ಷಕ್ಕೆ £ ೨೫೦,೦೦೦ ಬಿಲ್" ಸೇರಿದಂತೆ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು ಇತ್ತೀಚಿನ ಸುದ್ದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಅವಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ. .<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2006/may/09/pressandpublishing.themonarchy|title=Any old Diana headline here|date=9 May 2006|work=The Guardian|access-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831002447/https://www.theguardian.com/media/2006/may/09/pressandpublishing.themonarchy|archive-date=31 August 2017}}</ref> ಡಯಾನಾಳ ಸಾವಿನಿಂದ ಅವಳ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯವರೆಗಿನ ಘಟನೆಗಳು 2006 ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ದಿ ಕ್ವೀನ್‌ನ'' ವಿಷಯವಾಯಿತು.<ref>{{Cite journal|last=Bastin|first=Giselle|title=Filming the Ineffable: Biopics of the British Royal Family|journal=A/B: Auto/Biography Studies|date=January 2009|volume=24|issue=1|pages=34–52|doi=10.1080/08989575.2009.10846787}}</ref> === ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಕವರೇಜ್ === ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಂತರಜಾಲ|ಇಂಟರ್ನೆಟ್]] ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡಯಾನಾ ಅವರ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಈಗಾಗಲೇ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸುದ್ದಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಕವರೇಜ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತ್ತು <ref>{{Cite web|url=http://www.freshnetworks.com/blog/2008/06/major-events-influenced-bbcs-news-online/|title=Major events influenced BBC's news online|date=5 June 2008|website=Fresh Networks|archive-url=https://web.archive.org/web/20101228193301/http://www.freshnetworks.com/blog/2008/06/major-events-influenced-bbcs-news-online/|archive-date=28 December 2010|access-date=30 April 2011}}</ref> ಮತ್ತು ಡಯಾನಾಳ ಸಾವಿನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮದ ಗಮನದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಡಯಾನಾ ಸಾವಿನ ಸುದ್ದಿ ಮತ್ತು ಘಟನೆಗಳ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಅನ್ನು ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ರಚಿಸಿತು. ಡಯಾನಾ ಅವರ ಮರಣವು ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸುದ್ದಿ ಸೇವೆಗಳು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮುಖವಾಗುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್ ೯ ರಂದು ಬಿಬಿಸಿ ಯ ರೋಲಿಂಗ್ ನ್ಯೂಸ್ ಚಾನೆಲ್ ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್ ೨೪ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದೇ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ೪ ರಂದು ಪೂರ್ಣ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸುದ್ದಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=http://www.bbc.co.uk/politics97/diana/|title=Diana Remembered|work=BBC|access-date=29 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20110124204525/http://www.bbc.co.uk/politics97/diana/|archive-date=24 January 2011}}</ref> === ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರ === ಕ್ರ್ಯಾಶ್‌ನ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಚಲನಚಿತ್ರವು ಅಡಚಣೆಯಾಗುವವರೆಗೂ ಬೆಲಿಗ್ಗೆ ೧:೪೨ ಕ್ಕೆ, ಬಿಬಿಸಿ ಒನ್ ೧೯೭೦ ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಬೊರ್ಸಲಿನೊ ಅನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಸುದ್ದಿ ನಿರೂಪಕ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಯಿಸ್ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ ಬಿಬಿಸಿ ಒನ್ ಮತ್ತು ಬಿಬಿಸಿ ಟು ಎರಡರಲ್ಲೂ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಬೆಲಿಗ್ಗೆ ೧:೫೨ ಕ್ಕೆ, ಐಟಿವಿ "ನೈಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಹಂಟರ್" ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಐಟಿಎನ್ ನ್ಯೂಸ್‌ಫ್ಲಾಶ್ ನಿಗದಿತ ಜಾಹೀರಾತು ವಿರಾಮವನ್ನು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿತು. ಟಿಮ್ ವಿಲ್ಕಾಕ್ಸ್ ಐಟಿವಿ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಮುಂಜಾನೆ ೨:೩೦ ಗಂಟೆಗೆ, ಬಿಬಿಸಿ ಒನ್ ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಅನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಬದಲು ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು, ಸುದ್ದಿ ನಿರೂಪಕ ನಿಕ್ ಗೋವಿಂಗ್ ಕ್ರ್ಯಾಶ್ ಅನ್ನು ಕವರ್ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರದವರು ಬಿಬಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಸಾವಿನ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅದನ್ನು ಬಿಬಿಸಿ ಒನ್‌ನಲ್ಲಿ ತರಾತುರಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಐಟಿಎನ್ ನಿರೂಪಕ ಡರ್ಮೊಟ್ ಮುರ್ನಾಘನ್ ಅವರು ಅಪಘಾತವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಐಟಿವಿ ಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಮರಣವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಕೇ ಬರ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಕೈ ನ್ಯೂಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಇತರ ೨ ಸುದ್ದಿ ನಿರೂಪಕರೊಂದಿಗೆ ಅಪಘಾತವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು.   * === ಉಲ್ಲೇಖಗಳು === {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <nowiki> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</nowiki> [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] pt7cgh7g2bm8e004rchwu2ilfh5scsv 0 146367 1373416 1369479 2026-05-15T04:49:15Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373416 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water |name=ಹುರಾನ್ ಸರೋವರ |native_name= |image=Lake Huron in winter.jpg |caption=ಲೇಕ್ ಹ್ಯುರಾನ್, [[ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿ]], ಮತ್ತು ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ [[ಉತ್ತರ ಚಾನಲ್ (ಒಂಟಾರಿಯೊ)|ಉತ್ತರ ಚಾನಲ್]] (ಮೇಲ್ಭಾಗ) [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦, ೨೦೧೮ |image_bathymetry=Lake Huron bathymetry map.png |caption_bathymetry=ಲೇಕ್ ಹ್ಯುರಾನ್ [[ಬ್ಯಾಥಿಮೆಟ್ರಿ|ಬ್ಯಾಥಿಮೆಟ್ರಿಕ್]] ನಕ್ಷೆ.<ref name="GLBathEr" /><ref name="GLBathHur" /><ref name="GLBathMich" /><ref name="GLBathOnt" /><ref name="GLBathSup" /><ref name="GLOBE" /> ಆಳವಾದ ಬಿಂದುವನ್ನು "×" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="NOAA_GLERL" /> |location=[[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ]] |group=[[ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರಗಳು]] |coords= |lake_type=[[ಗ್ಲೇಶಿಯಲ್ ಸರೋವರ|ಗ್ಲೇಶಿಯಲ್]] |inflow=[[ಮ್ಯಾಕಿನಾಕ್ ಜಲಸಂಧಿ]], [[ಸೇಂಟ್. ಮೇರಿಸ್ ನದಿ (ಮಿಚಿಗನ್-ಒಂಟಾರಿಯೊ)|ಸೇಂಟ್. ಮೇರಿಸ್ ನದಿ]] |outflow=[[ಸೇಂಟ್. ಕ್ಲೇರ್ ನದಿ]] |catchment=೫೧,೭೦೦ ಚದರ ಮೈಲುಗಳು (೧೩೪,೦೦೦ ಕಿಮೀ^೨)<ref name="EPAphysical"/> |basin_countries=[[ಕೆನಡಾ]] ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] |length=೨೦೬ ಮೈಲಿ (೩೩೨ ಕಿಮೀ)<ref name=EPAphysical/> |width=೧೮೩ ಮೈಲಿ (೨೯೫ ಕಿಮೀ)<ref name=EPAphysical/> |area= ೨೩,೦೦೭ ಚದರ ಮೈಲುಗಳು (೫೯,೫೯೦ ಕಿಮೀ)<ref name="EPAphysical"/> |depth=೧೯೫ ಅಡಿ (೫೯ ಮೀ) <ref name="EPAphysical"/> |max-depth=೭೫೦ ಅಡಿ (೨೨೯ ಮೀ)<ref name="EPAphysical"/> |volume=೮೫೦ ಕ್ಯೂ ಮೈಲಿ (೩,೫೪೩ ಕಿಮೀ^೩)<ref name=EPAphysical/> |shore=೧,೮೫೦ ಮೀ (೨,೯೮೦ ಕಿಮೀ) ಜೊತೆಗೆ ೧,೯೮೦ ಮೀ (೩,೧೯೦ ಕಿಮೀ) ದ್ವೀಪಗಳು<ref>{{Cite web |url = https://www.michigan.gov/deq/0,4561,7-135-3313_3677-15959--,00.html |title = Shorelines of the Great Lakes|publisher = Michigan Department of Environmental Quality |archive-url = https://web.archive.org/web/20150405211915/https://www.michigan.gov/deq/0%2C4561%2C7-135-3313_3677-15959--%2C00.html |archive-date = April 5, 2015 }}</ref> |elevation=೫೭೭ ಅಡಿ (೧೭೬ ಮೀ)<ref name=EPAphysical/> |residence_time=೨೨ ವರ್ಷ |island=[[ಮ್ಯಾನಿಟೌಲಿನ್ ದ್ವೀಪ|ಮ್ಯಾನಿಟೌಲಿನ್]] |islands_category=ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ದ್ವೀಪಗಳು |sections=[[ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಬೇ]], [[ಉತ್ತರ ಚಾನೆಲ್ (ಒಂಟಾರಿಯೊ)|ಉತ್ತರ ಚಾನಲ್]] |cities=[[ಬೇ ಸಿಟಿ, ಮಿಚಿಗನ್|ಬೇ ಸಿಟಿ]], [[ಅಲ್ಪೆನಾ, ಮಿಚಿಗನ್|ಅಲ್ಪೆನಾ]], [[ಚೆಬಾಯ್ಗನ್, ಮಿಚಿಗನ್|ಚೆಬಾಯ್ಗನ್]], [[ಸೇಂಟ್. ಇಗ್ನೇಸ್, ಮಿಚಿಗನ್|St. ಇಗ್ನೇಸ್]], [[ಪೋರ್ಟ್ ಹ್ಯುರಾನ್, ಮಿಚಿಗನ್|ಪೋರ್ಟ್ ಹ್ಯುರಾನ್]] ಮಿಚಿಗನ್‌ನಲ್ಲಿ; [[ಗೊಡೆರಿಚ್, ಒಂಟಾರಿಯೊ|ಗೊಡೆರಿಚ್]], [[ಸಾರ್ನಿಯಾ]], [[ಓವನ್ ಸೌಂಡ್]] ಒಂಟಾರಿಯೊ. <!-- Map --> |pushpin_map=North America |pushpin_label_position= |pushpin_map_alt=Location of Lake Huron in North America. |pushpin_map_caption=<!-- Below -->|website=|reference=<ref name=nyt>{{cite book |editor-first = John W. |editor-last = Wright |year = 2006 |title = The New York Times Almanac |url = https://archive.org/details/newyorktimes200600wrig |url-access = registration |edition = 2007 |publisher = Penguin Books |location = New York |isbn = 0-14-303820-6 |page = [https://archive.org/details/newyorktimes200600wrig/page/64 64] |via = Archive.org }}</ref>}} [[ಚಿತ್ರ:Lake-Huron.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Lake-Huron.svg/170px-Lake-Huron.svg.png|thumb|ಹುರಾನ್ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಇತರ [[ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳು|ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರಗಳ]] ನಕ್ಷೆ]] '''ಹುರಾನ್ ಸರೋವರ''' / / ˈhjʊərɒn, - ən / HURE -on, - ⁠ ) [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ]] ಐದು [[ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳು|ಗ್ರೇಟ್]] ಲೇಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಜಲವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಮಿಚಿಗನ್-ಹುರಾನ್ ಸರೋವರದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಮಿಚಿಗನ್ ಸರೋವರದಂತೆಯೇ ಮೇಲ್ಮೈ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ೫-ಮೈಲಿ (೮.೦ ಕಿಮೀ ) ಅಗಲ ಮತ್ತು ೨೦-ಅಡಿ (೧೨೦ ಅಡಿ; ೩೭ ಮೀ) ಆಳದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಮ್ಯಾಕಿನಾಕ್ ಜಲಸಂಧಿ ಇದು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದ ಒಂಟಾರಿಯೊ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ US ರಾಜ್ಯದ ಮಿಚಿಗನ್‌ನಿಂದ ಹಂಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸರೋವರದ ಹೆಸರನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪರಿಶೋಧಕರಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ, ಅವರು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹುರಾನ್ ಜನರಿಗೆ ಇದನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಲೇಕ್ ಹುರಾನ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಪುರಾವೆಗಳಿಂದ ಹುರೋನಿಯನ್ ಹಿಮನದಿಯನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸರೋವರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಚಾನಲ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಸಗಿನಾವ್ ಬೇ ಸರೋವರವು ನೈಋತ್ಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ಒಳಹರಿವು ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿಸ್ ನದಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಹೊರಹರಿವು ಸೇಂಟ್ ಕ್ಲೇರ್ ನದಿಯಾಗಿದೆ. == ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ == ೨೩,೦೦೭ ಚದರ ಮೈಲುಗಳು (೫೯,೫೯೦ ಕಿಮೀ<SUP>೨</SUP>) ) ಮೇಲ್ಮೈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದೊಂದಿಗೆ, ಲೇಕ್ ಹ್ಯುರಾನ್ ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ೯,೧೦೩ ಚದರ ಮೈಲುಗಳ (೨೩,೮೫೦ ಕಿಮೀ2) ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಮಿಚಿಗನ್‌ನಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ೧೩,೯೦೪ ಚದರ ಮೈಲುಗಳು (೩೬,೦೧೦ ಕಿಮೀ<SUP>೨</SUP>) ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಒಂಟಾರಿಯೊದಲ್ಲಿದೆ - ಇದು [[ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಗಳು|ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತಾಜಾ ನೀರಿನ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ]] (ಅಥವಾ [[ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್‌ ಸಮುದ್ರ|ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರವನ್ನು]] ಸರೋವರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸರೋವರ).<ref name="EPAphysical">{{Cite web|url=http://www.epa.gov/greatlakes/atlas/gl-fact1.html|title=Great Lakes Factsheet No. 1|date=June 25, 2012|publisher=U.S. Environmental Protection Agency|access-date=March 6, 2014}}</ref> ಪರಿಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಹ್ಯುರಾನ್ ಸರೋವರವು ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಮಿಚಿಗನ್ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಲೇಕ್ ಸುಪೀರಿಯರ್ ಮೀರಿಸಿದೆ.<ref name="Annin2006">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VzMeZHaLP_gC&pg=PA15|title=The Great Lakes Water Wars|last=Annin|first=Peter|publisher=[[Island Press]]|year=2006|isbn=978-1-55963-087-0|page=15}}</ref> ಕಡಿಮೆ ನೀರಿನ ದತ್ತಾಂಶದಲ್ಲಿ ಅಳೆದಾಗ, ಸರೋವರವು ೮೫೦ ಘನ ಮೈಲುಗಳು (೩,೫೦೦ ಕಿಮೀ<SUP>೩</SUP>) ) ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ೩,೮೨೭ ಮೈ (೬,೧೫೯ ಕಿಮೀ) ನ ತೀರದ ಉದ್ದವನ್ನು (ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="EPAphysical" /> ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಹುರಾನ್ ಸರೋವರದ ಮೇಲ್ಮೈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೫೭೭ ಅಡಿ(೧೭೬ ಮೀ).<ref name="EPAphysical"/> ಸರೋವರದ ಸರಾಸರಿ ಆಳವು ೩೨ ಆಳುದ್ದ ೩ ಅಡಿಗಳು ( ೧೯೫ ಅಡಿ; ೫೯ ಮೀ ), ಗರಿಷ್ಠ ಆಳವು ೧೨೫ ಆಳುದ್ದ(೭೫೯೦ ಅಡಿ; ೨೨೯ ಮೀ) ಆಗಿದೆ.<ref name="EPAphysical" /> ಇದು ೨೦೬ ಶಾಸನ ಮೈಲಿಗಳು (೩೩೨ ಕಿಮೀ; ೧೭೯ ಎನ್‌ಮೈ) ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು೧೮೩ ಶಾಸನ ಮೈಲುಗಳು (೨೯೫ ಕಿಮೀ; ೧೫೯ ಎನ್‌ಮೈ) ಅಗಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="EPAphysical" /> ಹುರಾನ್ ಸರೋವರದಿಂದ ಕೆನಡಾದ ಒಂಟಾರಿಯೊಕ್ಕೆ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಬೇ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸರೋವರದ ಗಮನಾರ್ಹ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಮ್ಯಾನಿಟೌಲಿನ್ ದ್ವೀಪ, ಇದು ಉತ್ತರ ಕಾಲುವೆ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಹ್ಯುರಾನ್ ಸರೋವರದ ಮುಖ್ಯ ಜಲಭಾಗದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸರೋವರ ದ್ವೀಪವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.cbc.ca/sevenwonders/wonder_manitoulin_island.html|title=Seven Wonders of Canada-Manitoulin Island, Ontario|website=CBC.ca|access-date=October 8, 2016}}</ref> ಹ್ಯುರಾನ್ ಸರೋವರದಿಂದ ಮಿಚಿಗನ್‌ಗೆ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಣ್ಣ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸಗಿನಾವ್ ಬೇ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹುರಾನ್ ಸರೋವರದ ಮೇಲೆ ೧೦,೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹುರಾನ್ ಸರೋವರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾದ ಸರ್ನಿಯಾ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಸೌಜೀನ್ ತೀರಗಳು ಮತ್ತು ಬೇ ಸಿಟಿ, ಪೋರ್ಟ್ ಹ್ಯುರಾನ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಆಲ್ಪೆನಾ ಸೇರಿವೆ. ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಓವನ್ ಸೌಂಡ್, ವಾಸಾಗಾ ಬೀಚ್, ಕಾಲಿಂಗ್ ವುಡ್, ಮಿಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್, ಪೆನೆಟಾಂಗ್ವಿಶಿನ್, ಪೋರ್ಟ್ ಸೆವೆರ್ನ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಿ ಸೌಂಡ್ ಸೇರಿವೆ. === ನೀರಿನ ಮಟ್ಟಗಳು === '''ಐತಿಹಾಸಿಕ ಎತ್ತರದ ನೀರು :''' ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸರೋವರದ ಮಟ್ಟದೊಂದಿಗೆ ಸರೋವರವು ತಿಂಗಳಿಂದ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಏರಿಳಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಎತ್ತರದ ನೀರಿನ ಗುರುತು ೨.೦೦ ಅಡಿ (೦.೬೧ ಮೀ) ದತ್ತಾಂಶದ ಮೇಲೆ (೫೭೭.೫''&nbsp;ಅಡಿ ಅಥವಾ ೧೭೬.೦ ಮೀ'' ) ಇರುತ್ತದೆ. ೧೯೮೬ ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ದತ್ತಾಂಶದ ಮೇಲೆ ಮಿಚಿಗನ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯುರಾನ್ ಸರೋವರಗಳು ತಮ್ಮ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟವನ್ನು ೫.೯೨ ಅಡಿ(೧.೮೦ ಮೀ ) ತಲುಪಿದವು.<ref name="COE-2009">{{Cite book|title=Monthly bulletin of Lake Levels for The Great Lakes|date=September 2009|publisher=U.S. Army Corps of Engineers, Detroit District}}</ref> ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಹಲವಾರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರಿನ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮುರಿಯಲಾಯಿತು <ref name="Great Lakes Water Level Data">{{Cite web|url=https://www.lre.usace.army.mil/Missions/Great-Lakes-Information/Great-Lakes-Information-2/Water-Level-Data/|title=Great Lakes Water Level Data|date=February 3, 2021|access-date=February 9, 2021|archive-date=ಮೇ 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210527020105/https://www.lre.usace.army.mil/Missions/Great-Lakes-Information/Great-Lakes-Information-2/Water-Level-Data/|url-status=dead}}</ref> '''ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಡಿಮೆ ನೀರು :''' ಸರೋವರದ ಮಟ್ಟವು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಡಿಮೆ ನೀರಿನ ಗುರುತು ೧.೦೦ ಅಡಿ(೩೦ ಸೆಮೀ) ದತ್ತಾಂಶದ ಕೆಳಗೆ ( ೫.೭೭೫ ''ಅಡಿ ಅಥವಾ ೧೭೬.೦ ಮೀ'' ) ಇರುತ್ತದೆ. ೧೯೬೪ ರ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ, ಮಿಚಿಗನ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯುರಾನ್ ಸರೋವರಗಳು ೧.೩೮ ಅಡಿ (೪೨ ಸೆಮೀ )ದತ್ತಾಂಶದ ಕೆಳಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿದವು.<ref name="COE-2009"/> ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರಿನ ದಾಖಲೆಗಳಂತೆ, ಮಾಸಿಕ ಕಡಿಮೆ ನೀರಿನ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೬೪ ರಿಂದ ಜನವರಿ ೧೯೬೫ ರವರೆಗೆ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವು ೧.೩೮ ರಿಂದ ೦.೭೧ ಅಡಿ (೪೨ - ೨೨ ಸೆಮೀ) ಚಾರ್ಟ್ ದತ್ತಾಂಶದ ಕೆಳಗೆ ಇತ್ತು.<ref name="COE-2009" /> ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಕಡಿಮೆ-ನೀರಿನ ಗುರುತು ಜನವರಿ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಣವಾಯಿತು.<ref name="Great Lakes Water Level Data"/> == ಭೂವಿಜ್ಞಾನ == [[ಚಿತ್ರ:Lake_Huron_Watershed.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Lake_Huron_Watershed.png/220px-Lake_Huron_Watershed.png|thumb| ಲೇಕ್ ಹುರಾನ್ ಬೇಸಿನ್]] ೩೦,೦೦೦ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ದಡದ ರೇಖೆಯ ಉದ್ದವನ್ನು ಹುರಾನ್ ಸರೋವರ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="DEQ">{{Cite web|url=http://www.michigan.gov/deq/0,1607,7-135-3313_3677-15926--,00.html|title=Great Lakes Map|publisher=Michigan Department of Natural Resources and Environment|access-date=February 19, 2011}}</ref> ಇದು ಮಿಚಿಗನ್ ಸರೋವರದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ಅದೇ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ೫ ಮೈಲಿ (೮.೦ ಕಿಮೀ) ಅಗಲ ೨೦ ಅಡಿ (೧೨೦ ಅಡಿ;೩೭ ಮೀ) ಆಳ ಇದೆ. ಮ್ಯಾಕಿನಾಕ್ ಜಲಸಂಧಿಗಳು, ಅವುಗಳನ್ನು ಜಲವಿಜ್ಞಾನದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಜಲರಾಶಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಿಚಿಗನ್-ಹ್ಯುರಾನ್ ಸರೋವರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ 'ಒಂದೇ ಸರೋವರದ ಎರಡು ಹಾಲೆಗಳು' ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ).<ref name="DEQ" /> ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲಾದ, ಲೇಕ್ ಹ್ಯುರಾನ್-ಮಿಚಿಗನ್, ೪೫,೦೦೦ ಚದರ ಮೈಲುಗಳಲ್ಲಿ (೧೧೭,೩೦೦೦ ಕಿಮೀ2), "ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ".<ref name="DEQ" /> ಲೇಕ್ ಸುಪೀರಿಯರ್, ೨೧ ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ, ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿಸ್ ನದಿಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ, ಅದು ನಂತರ ಹುರಾನ್ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನೀರು ನಂತರ ಪೋರ್ಟ್ ಹ್ಯುರಾನ್, ಮಿಚಿಗನ್ ಮತ್ತು ಸರ್ನಿಯಾ, ಒಂಟಾರಿಯೊದಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸೇಂಟ್ ಕ್ಲೇರ್ ನದಿಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ,. ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಜಲಮಾರ್ಗವು ಅಲ್ಲಿಂದ ಸೇಂಟ್ ಕ್ಲೇರ್ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ; ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್ ನದಿ ಮತ್ತು [[ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್]], ಮಿಚಿಗನ್; ಲೇಕ್ ಎರಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ - ಲೇಕ್ ಒಂಟಾರಿಯೊ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್ ನದಿಯ ಮೂಲಕ - ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರಕ್ಕೆ. ಇತರ ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳಂತೆ, ಭೂಖಂಡದ ಹಿಮನದಿಗಳು ಕೊನೆಯ ಹಿಮಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿದಾಗ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಕರಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಹುರಾನ್ ಸರೋವರವು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು, ಅದರ ಮೂಲಕ ಈಗ ಹೂಳಲಾದ ಲಾರೆಂಟಿಯನ್ ಮತ್ತು ಹುರೋನಿಯನ್ ನದಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ; ಸರೋವರದ ತಳವು ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ಉಪನದಿಗಳ ದೊಡ್ಡ ಜಾಲದಿಂದ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ದಾಟಿದೆ, ಅನೇಕ ಹಳೆಯ ಚಾನಲ್‌ಗಳು ಇನ್ನೂ ಸ್ನಾನದ ನಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆಲ್ಪೆನಾ-ಅಂಬರ್ಲಿ ರಿಡ್ಜ್ ಹುರಾನ್ ಸರೋವರದ ಮೇಲ್ಮೈ ಕೆಳಗಿರುವ ಪುರಾತನ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣುಗದ್ದು, ಆಲ್ಪೆನಾ, ಮಿಚಿಗನ್, ನೈಋತ್ಯದಿಂದ ಪಾಯಿಂಟ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್, ಒಂಟಾರಿಯೊದವರೆಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Prehistoric Stone Walls Found">{{Cite web|url=http://london.ctvnews.ca/prehistoric-stone-walls-found-under-lake-huron-1.1797631|title=Prehistoric Stone Walls Found Under Lake Huron|last=Weber|first=Bob|date=April 29, 2014|website=CTV News|access-date=October 8, 2016}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Darlinton_map_of_lake_huron_1680.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/Darlinton_map_of_lake_huron_1680.png/200px-Darlinton_map_of_lake_huron_1680.png|right|thumb| ೧೬೮೦ ಹುರಾನ್ ಸರೋವರದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಕ್ಷೆ]] ಸುಮಾರು ೯,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಹುರಾನ್ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವು ಇಂದಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಮೀ(೩೩೦ ಅಡಿ) ಆಗಿತ್ತು, ಅಂದು ಅಲ್ಪೆನಾ-ಅಂಬರ್ಲಿ ರಿಡ್ಜ್ ಅನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಭೂ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಕ್ಯಾರಿಬೌಗಳ ದೊಡ್ಡ ಹಿಂಡುಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೨೦೦೮ ರಿಂದ, ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮುಳುಗಿದ ಪರ್ವತದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕನಿಷ್ಠ ೬೦ ಕಲ್ಲಿನ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ, ಇದನ್ನು ಪ್ಯಾಲಿಯೊ-ಇಂಡಿಯನ್ನರು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಕುರುಡುಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Prehistoric Stone Walls Found"/> ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಒರೆಗಾನ್‌ನಿಂದ ಅಬ್ಸಿಡಿಯನ್ ಅನ್ನು ಟ್ರೇಡ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‍ನ್ನು ತಂದು ಉಪಕರಣ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ರಿಡ್ಜ್‌ನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನಡೆದ ನೀರೊಳಗಿನ ಆವಿಷ್ಕಾರದಿಂದ ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.scientificamerican.com/video/at-the-bottom-of-lake-huron-an-ancient-mystery-materializes/|title=At the Bottom of Lake Huron, an Ancient Mystery Materializes|last=Aaron|first=Martin|date=June 1, 2021|work=Scientific American|access-date=June 3, 2021|publisher=Springer Nature America}}</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಂಪರ್ಕದ ಮುನ್ನಾದಿನದಂದು, ಈಸ್ಟರ್ನ್ ವುಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಮಾಜಗಳ ನಡುವಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹುರಾನ್ ಸರೋವರದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಸಮೀಪವಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪುರಾವೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ೪,೦೦೦ ಮತ್ತು ೬,೦೦೦ ನಡುವಿನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite book|title=Red, White and Black: The Peoples of Early North America|last=Nash|first=Gary B.|year=2015|location=Los Angeles|page=8|chapter=Chapter 1}}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಂದರ್ಶಕರಾದ ಫ್ರೆಂಚ್, ಹ್ಯುರಾನ್ ಸರೋವರವನ್ನು ಲಾ ಮೆರ್ ಡೌಸ್ ಅಥವಾ "ತಾಜಾ-ನೀರಿನ ಸಮುದ್ರ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ೧೬೫೬ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಾರ್ಟೋಗ್ರಾಫರ್ ನಿಕೋಲಸ್ ಸ್ಯಾನ್ಸನ್ ಅವರ ನಕ್ಷೆಯು ಕರೆಗ್ನೊಂಡಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸರೋವರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಂಡೋಟ್ ಪದವನ್ನು "ಫ್ರೆಶ್‌ವಾಟರ್ ಸೀ", "ಲೇಕ್ ಆಫ್ ದಿ ಹುರಾನ್ಸ್", ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ "ಲೇಕ್" ಎಂದು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=U_14tuSMUBcC&pg=PA221|title=Huron-Wendat: The Heritage of the Circle|last=Sioui|first=Georges E.|publisher=UBC Press|year=1999|isbn=9780774807159|translator-last=Brierley|translator-first=Jane|translator-link=Jane Brierley}}</ref><ref name="fj6">{{Cite news|url=http://blog.mlive.com/flintjournal/newsnow/2007/05/genesee_oakland_counties_adopt.html|title=Genesee, Oakland counties adopt historic name for water group|last=Fonger|first=Ron|date=May 3, 2007|work=The Flint Journal|access-date=December 6, 2011}}</ref> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರಂಭಿಕ ಯುರೋಪಿಯನ್ ನಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸರೋವರವನ್ನು "ಲ್ಯಾಕ್ ಡೆಸ್ ಹು ರಾನ್ಸ್" (ಹುರಾನ್ ಸರೋವರ) ಎಂದು ಲೇಬಲ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="fj6" /> ೧೮೬೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಹುರಾನ್ ಸರೋವರದ ತೀರದಲ್ಲಿ ಹ್ಯುರಾನ್ ಸರೋವರದ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾದ ಸರ್ನಿಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಗಳು ಸಂಘಟಿತವಾದವು.<ref>{{Cite web|url=https://utarms.library.utoronto.ca/archives/exhibits/showcase-150/online|title=Lake Huron at the time of Confederation|website=University of Toronto Archives: Showcase 150|access-date=January 28, 2020}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್೨೬, ೨೦೧೦ ರಂದು,<ref>{{Cite news|url=http://www.mlive.com/news/flint/index.ssf/2010/10/karegnondi_water_authority_set.html|title=Karegnondi Water Authority sets course for cutting ties with Detroit water|last=Thorne|first=Blake|date=October 27, 2010|work=[[Flint Journal]]|access-date=December 6, 2011}}</ref> ಸರೋವರದಿಂದ ಮಿಚಿಗನ್‌ನ ಫ್ಲಿಂಟ್‌ಗೆ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕರೆಗ್ನೊಂಡಿ ಜಲ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=http://www.mlive.com/news/flint/index.ssf/2010/10/karegnondi_water_authority_is.html|title=Years in the making, Karegnondi Water Authority is ready to set new course for water|last=Fonger|first=Ron|date=October 23, 2010|work=Flint Journal|access-date=December 6, 2011}}</ref> == ನೌಕಾಘಾತಗಳು == ಹುರಾನ್ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅವಶೇಷಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, ೧೮೫ ಅವಶೇಷಗಳು ಸಾಗಿನಾವ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ೧೧೬ ಅವಶೇಷಗಳು ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ೪೪೮ ಚದರ-ಮೈಲಿ (೧,೧೬೦ ಕಿಮೀ2) ಯ ಥಂಡರ್ ಬೇ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮೆರೈನ್ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಮತ್ತು ನೀರೊಳಗಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯು ೨೧೨ ಮುಳುಗಿದ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite book|title=Shipwrecks of Lake Huron... The Great Sweetwater Sea|last=Parker|first=Jack|publisher=Avery Color Studios|year=1986|location=Au Train, Michigan|pages=65–77}}</ref> ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ನೌಕಾಯಾನ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಹಡಗು, ''ಲೆ ಗ್ರಿಫೊನ್'', ಇದು ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋದ ಮೊದಲ ಹಡಗು. ಇದನ್ನು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ]] [[ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌|ಬಫಲೋ]] ಬಳಿಯ ಎರಿ ಸರೋವರದ ಪೂರ್ವ ತೀರದಲ್ಲಿ ೧೬೭೯ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಯಾವಲಿಯರ್, ಸಿಯೂರ್ ಡೆ ಲಾ ಸಲ್ಲೆ ಅವರು ಎರಿ ಸರೋವರದಾದ್ಯಂತ, ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್ ನದಿ, ಲೇಕ್ ಸೇಂಟ್ ಕ್ಲೇರ್ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಕ್ಲೇರ್ ನದಿಯ ಮೂಲಕ ಹುರಾನ್ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. ಮ್ಯಾಕಿನಾಕ್ ಜಲಸಂಧಿಯನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ, ಮಿಚಿಗನ್ ಸರೋವರದ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಡೋರ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಲಾ ಸಲ್ಲೆ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಭೂಕುಸಿತವನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಲಾ ಸಲ್ಲೆ ''ಲೆ ಗ್ರಿಫೊನ್'' ಅನ್ನು ಪೆಲ್ಟ್‌ಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದನು ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್ ೧೬೭೯ ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ''ಲೆ ಗ್ರಿಫೊನ್'' ಅನ್ನು ಆಧುನಿಕ-ದಿನದ ಬಫಲೋ ಸೈಟ್‌ಗೆ ಮರಳಿ ಕಳುಹಿಸಿಲಾಯಿತು, ಮತ್ತೆಂದೂ ನೋಡಲು ಸಿಗಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಎರಡು ಧ್ವಂಸಗಳನ್ನು ''ಲೆ ಗ್ರಿಫೊನ್'' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಯಾವುದೂ ನಿಜವಾದ ಧ್ವಂಸ ಎಂದು ಅಂತಿಮ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿಲ್ಲ. ಹೊರಟುಹೋದ ನಂತರ ಭೀಕರ ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದ ಬೀಸಲ್ಪಟ್ಟ ''ಲೆ ಗ್ರಿಫೊನ್'' ಅಲ್ಲಿಂದ ಮೊದಲು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಮ್ಯಾನಿಟೌಲಿನ್ ದ್ವೀಪದ ಜನರು ದ್ವೀಪದ ಪಶ್ಚಿಮ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಿಸ್ಸಿಸಾಗಿ ಜಲಸಂಧಿಯಲ್ಲಿನ ಧ್ವಂಸವು ''ಲೆ ಗ್ರಿಫೊನ್'' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="themississagilighthouse.com">{{Cite web|url=http://www.themississagilighthouse.com/ships.html|title=Mississagi Lighthouse|archive-url=https://web.archive.org/web/20130712005812/http://www.themississagilighthouse.com/ships.html|archive-date=July 12, 2013|access-date=July 1, 2013|archivedate=ಜುಲೈ 12, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130712005812/http://www.themississagilighthouse.com/ships.html|url-status=deviated}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.michigansotherside.com/Articles/Griffon.htm|title=The Griffon: First Ghost Ship on the Great Lakes|website=Michigansotherside.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20090623203610/http://www.michigansotherside.com/Articles/Griffon.htm|archive-date=June 23, 2009|access-date=July 12, 2013|archivedate=ಜೂನ್ 23, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090623203610/http://www.michigansotherside.com/Articles/Griffon.htm|url-status=deviated}}</ref> ಅಂದರೆ,ಟೋಬರ್ಮೊರಿಯ ಬಳಿಯಿರುವ ಇತರರು, ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ೧೫೦ ಮೈಲಿಗಳು (೨೪೦ ಕಿಮೀ) ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ರಸೆಲ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿನ ಧ್ವಂಸವು ಲೆ ಗ್ರಿಫೊನ್‌ನದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="themississagilighthouse.com" /> <gallery mode="packed"> ಚಿತ್ರ:P7050019 Tawas Point SP (E Tawas Mich).jpg|ಸಗಿನಾವ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ತಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪೂರ್ವ ತವಾಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಿಂದ ಹ್ಯುರಾನ್ ಸರೋವರದ ನೋಟ ಚಿತ್ರ:Harrisville Beach near State Park - Lake Huron.jpg|ಹ್ಯುರಾನ್ ಸರೋವರದ ಹ್ಯಾರಿಸ್ವಿಲ್ಲೆ ಬೀಚ್ ಚಿತ್ರ:Lake Huron from Upper Peninsula.JPG|ಮೇಲಿನ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಮಿಚಿಗನ್‌ನ ಪೋರ್ಟ್ ಡೊಲೊಮೈಟ್‌ನ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಹ್ಯುರಾನ್ ಸರೋವರದ ಕಲ್ಲಿನ ತೀರದ ನೋಟ </gallery> === ೧೯೧೩ ರ ಚಂಡಮಾರುತ === ನವೆಂಬರ್ ೯, ೧೯೧೩ ರಂದು, ಹುರಾನ್ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ೧೯೧೩ ರ ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಸ್ಟಾರ್ಮ್೧೦ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ೨೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದಡಕ್ಕೆ ಓಡಿ ಬಂದವು. ೧೬ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಕೆರಳಿದ ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದ ೨೩೫ ನಾವಿಕರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು.<ref>{{Cite book|title=True Tales of the Great Lakes|last=Boyer|first=Dwight|publisher=Dodd, Mead|year=1984|isbn=9780396083481|location=New York|page=212}}</ref> ''೨,೩೧೧'' ಗ್ರಾಸ್ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಟನ್ ತೂಕದ ಪ್ರೊಪೆಲ್ಲರ್ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ನೌಕೆಯು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ನಂತರ ಪೋರ್ಟ್ ಹುರಾನ್, ಮಿಚಿಗನ್ ಮತ್ತು ಸರ್ನಿಯಾ, ಒಂಟಾರಿಯೊ ನಡುವೆ ಹಾದುಹೋಯಿತು. ನವೆಂಬರ್ ೯ ರಂದು, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಆರು ಗಂಟೆಯ ನಂತರ, ''ಸೆನೆಟರ್'' ಅಪ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌ಗೆ ತಳ್ಳಿತು., ''ಮನೋಲಾ'' - ೧೮೯೦ ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ೨,೩೨೫ ಗ್ರಾಸ್ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಟನ್‌ಗಳ ಪ್ರೊಪೆಲ್ಲರ್ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯು ಒಂದು ಗಂಟೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಯಿತು. ಕೆನಡಿಯನ್ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಹವಾಮಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಹವಾಮಾನ ಗೋಪುರಗಳಿಂದ ಚಂಡಮಾರುತದ ಧ್ವಜ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ''ಮನೋಲಾ'' ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ W. ಲೈಟ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಆ ಭಾನುವಾರದಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೭:೦೦ ಗಂಟೆಗೆ, ರೆಜಿನಾ ಸರ್ನಿಯಾದಿಂದ ವಾಯುವ್ಯ ಗಾಳಿಯ ಆವಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದರು. ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ''ಮನೋಲಾ'' ''ರೆಜಿನಾವನ್ನು'' ಪೋರ್ಟ್ ಸ್ಯಾನಿಲಾಕ್‌ನಿಂದ ೨೨ ಶಾಸನ ಮೈಲಿಗಳು (೧೯ ಎನ್‍ಮೈ; ೩೫ ಕಿಮೀ) ಸರೋವರದ ಮೇಲೆ ಹಾದುಹೋಯಿತಯ. ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಲೈಟ್ ಇದು ಹದಗೆಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರೆ, ಅವರು ಮಿಚಿಗನ್‌ನ ಹಾರ್ಬರ್ ಬೀಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ೩೦ ಶಾಸನ ಮೈಲುಗಳು (೨೬ ಎನ್‍ಮೈ; ೪೮ ಕಿಮೀ) ಸರೋವರದ ಮೇಲೆ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬ್ರೇಕ್ ವಾಟರ್ ಹಿಂದೆ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಅವರು ಹಾರ್ಬರ್ ಬೀಚ್ ತಲುಪುವ ಮೊದಲು, ಗಾಳಿಯು ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿತು ಮತ್ತು ಸರೋವರವು ಏರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಅವರು ಹಾರ್ಬರ್ ಬೀಚ್ ತಲುಪಿ ಆಶ್ರಯಕ್ಕಾಗಿ ಓಡಿದಾಗ ಮಧ್ಯಾಹ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಅಲೆಗಳು ತುಂಬಾ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದವು, ''ಮನೋಲ'' ಬಂದರಿನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ತಳಭಾಗವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು. ಟಗ್‌ಬೋಟ್‌ನ ಸಹಾಯದಿಂದ ''ಮನೋಲವನ್ನು'' ಎಂಟು ಸಾಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ರೇಕ್ ಗೋಡೆಗೆ ಕಟ್ಟಿದರು. ''ಮನೋಲಾಳನ್ನು'' ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಆಂಕರ್ ಬಿಡಲು ತಯಾರಾದಾಗಸುಮಾರು ಸಂಜೆ ೩:೦೦ ಆಗಿತ್ತು&nbsp;''.'' ಅವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ, ಕೇಬಲ್ಗಳು ಹಲ್ ವಿರುದ್ಧ ಗಾಳಿಯ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಸ್ನ್ಯಾಪ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ನೆಲಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಗಾಳಿಗೆ ತೂರಿದರು, ಇಂಜಿನ್‌ಗಳು ತಿರುವುಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಆದರೂ ಅದರ ಚಲನೆಯನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಮೊದಲು ಇನ್ನೂ ೮೦೦ ಅಡಿ (೨೪೦ ಮೀ) ಚಲಿಸಿತು.<ref>{{Cite book|title=Freshwater Fury: Yarns and Reminiscences of the Greatest Storm in Inland Navigation|last=Barcus|first=Frank|publisher=Wayne State University Press|year=1986|isbn=9780814318287|series=Great Lakes Books Series|location=Detroit|page=72}}</ref> ಹಡಗಿನ ಮೇಲೆ ಬಂದ ಮುರಿಯುವ ಅಲೆಗಳು ಹಲವಾರು ಕಿಟಕಿಗಳನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಅಲೆಗಳು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಮುರಿದ ಗೋಡೆಯ ಭಾಗಗಳು ಸುಲಿದು ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಸರೋವರದ ಐವತ್ತು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ, ''ಮಾಟೊವಾ'' ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಹಗ್ ಮೆಕ್ಲಿಯೋಡ್‍ಗಳಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಬಂದರು ಇಲ್ಲದೆ ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಗಾಳಿ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಪೋರ್ಟ್ ಆಸ್ಟಿನ್ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ''ಮಾಟೋವಾ'' ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಸೋಮವಾರ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ವೇಳೆ ಗಾಳಿ ಬೀಸುವ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ಆ ರಾತ್ರಿ ೧೧:೦೦ ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆ ರಾತ್ರಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಲೈಟ್ ತನ್ನ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸುರಕ್ಷಿತ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ''ಮನೋಲಾ'' ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದ ಬದುಕುಳಿದರೂ, ಅವಳನ್ನು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ''ಮ್ಯಾಪ್ಲೆಡಾನ್'' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್ ೨೪, ೧೯೨೪ ರಂದು, ಅವರು ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಷ್ಟ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾಲ್ವೇಜರ್‌ಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು ೭೫,೦೦೦ ಪೊದೆಗಳ ಬಾರ್ಲಿಯನ್ನು ಮರುಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref>{{Cite book|title=Great Lakes Vessels Index|publisher=Bowling Green State University|series=Historical Collections of the Great Lakes|location=Bowling Green, Ohio}}</ref> == ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ == [[ಚಿತ್ರ:Lake_Huron.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Lake_Huron.jpg/200px-Lake_Huron.jpg|right|thumb| ಹ್ಯುರಾನ್ ಸರೋವರವನ್ನು ಮ್ಯಾಕಿನಾಕ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಆರ್ಚ್ ರಾಕ್‌ನಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ]] ಹುರಾನ್ ಸರೋವರವು ೨೨ ವರ್ಷಗಳ ಸರೋವರ ಧಾರಣ ಸಮಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್‌ಗಳಂತೆ, ಹುರಾನ್ ಸರೋವರದ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನವು ಕಳೆದ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಸರೋವರವು ಮೂಲತಃ ಸರೋವರದ ಟ್ರೌಟ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಳವಾದ ಮೀನು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು, ಇದು ಹಲವಾರು ಜಾತಿಯ ಸಿಸ್ಕೊಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಲ್ಪಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಮೀನುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ. ಸೀ ಲ್ಯಾಂಪ್ರೇ, ಅಲೆವೈಫ್ ಮತ್ತು ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಸ್ಮೆಲ್ಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ೧೯೩೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾದವು. ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಗ್ರ ಪರಭಕ್ಷಕ, ಸರೋವರ ಟ್ರೌಟ್ ಅನ್ನು ೧೯೫೦ ರ ವೇಳೆಗೆ ಸರೋವರದಿಂದ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಲ್ಯಾಂಪ್ರೇ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ನಿರ್ನಾಮ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೯೬೦ ರ ವೇಳೆಗೆ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಯ ಸಿಸ್ಕೋಗಳನ್ನು ಸರೋವರದಿಂದ ನಿರ್ನಾಮ ಮಾಡಲಾಯಿತು; ಉಳಿದಿರುವ ಏಕೈಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಿಸ್ಕೋ ಎಂದರೆ ಬ್ಲೊಟರ್. ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲದ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳನ್ನು ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಪುನರ್ವಸತಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಸರೋವರದ ಟ್ರೌಟ್ ಅನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಟ್ರೌಟ್‌ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಜೀಬ್ರಾ ಮತ್ತು ಕ್ವಾಗಾ ಮಸ್ಸೆಲ್ಸ್, ಸ್ಪೈನಿ ವಾಟರ್ ಫ್ಲೀ ಮತ್ತು ರೌಂಡ್ ಗೋಬಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಹೊಸ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಗಳ ಪರಿಚಯದಿಂದ ಹುರಾನ್ ಸರೋವರ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಳಲುತ್ತಿದೆ. ಸರೋವರದ ಡೆಮರ್ಸಲ್ ಮೀನು ಸಮುದಾಯವು ೨೦೦೬ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕುಸಿಯುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಸರೋವರದ ಝೂಪ್ಲ್ಯಾಂಕ್ಟನ್ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ತೀವ್ರ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಚಿನೂಕ್ ಸಾಲ್ಮನ್ ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳು ಸಹ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸರೋವರದ ಬಿಳಿ ಮೀನುಗಳು ಕಡಿಮೆ ಹೇರಳವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಹೊಸ ವಿಲಕ್ಷಣ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು. == ಸಹ ನೋಡಿ ==   * ಡ್ರಮ್ಮಂಡ್ ದ್ವೀಪ * ಹ್ಯುರಾನ್ ಚಂಡಮಾರುತ * ಲೆಸ್ ಚೆನಾಕ್ಸ್ ದ್ವೀಪಗಳು * ಮ್ಯಾಕಿನಾಕ್ ದ್ವೀಪ * ಮ್ಯಾನಿಟೌಲಿನ್ ದ್ವೀಪ * ಮಿಚಿಗನ್ ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು * ೧೯೧೩ ರ ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಚಂಡಮಾರುತದ ನೌಕಾಘಾತಗಳು ಮತ್ತು ೧೯೧೩ ರ ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಚಂಡಮಾರುತದ ಬಲಿಪಶುಗಳ ಪಟ್ಟಿ === ಸಾಮಾನ್ಯ ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರಗಳು ===    *ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಕಾಳಜಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು *ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಜನಗಣತಿ ಅಂಕಿಅಂಶ ಪ್ರದೇಶಗಳು *ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಆಯೋಗ *ಗ್ರೇಟ್ ಮರುಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾಲುವೆ *ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿ ಜಲ ಒಪ್ಪಂದ *ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್‌ಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ *ಸೀಚೆ *ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅರವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧ *ಮೂರನೇ ಕರಾವಳಿ *ಸ್ನೋಬೆಲ್ಟ್ == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|refs=<ref name="GLBathHur">{{cite web |url = http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/greatlakes/greatlakes.html |author = National Geophysical Data Center |year = 1999 |title = Bathymetry of Lake Huron |publisher = National Oceanographic and Atmospheric Administration |doi = 10.7289/V5G15XS5 |access-date = March 23, 2015 }}</ref> <ref name="GLBathEr">{{cite web |url = http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/greatlakes/greatlakes.html |author = National Geophysical Data Center |year = 1999 |title = Bathymetry of Lake Erie and Lake Saint Clair |publisher = National Oceanographic and Atmospheric Administration |doi = 10.7289/V5KS6PHK |access-date = March 23, 2015 }} (only small portion of this map)</ref> <ref name="GLBathMich">{{cite web |url = http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/greatlakes/greatlakes.html |author = National Geophysical Data Center |year = 1996 |title = Bathymetry of Lake Michigan |publisher = National Oceanographic and Atmospheric Administration |doi = 10.7289/V5B85627 |access-date = March 23, 2015 }} (only small portion of this map)</ref> <ref name="GLBathOnt">{{cite web |url = http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/greatlakes/greatlakes.html |author = National Geophysical Data Center |year = 1999 |title = Bathymetry of Lake Ontario. |publisher = National Oceanographic and Atmospheric Administration |doi = 10.7289/V56H4FBH |access-date = March 23, 2015 }} (only small portion of this map)</ref> <ref name="GLBathSup">{{cite web |url = http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/greatlakes/greatlakes.html |author = National Geophysical Data Center |year = 1999 |title = Bathymetry of Lake Superior |publisher = National Oceanographic and Atmospheric Administration |access-date = March 23, 2015 }}<br />(the general reference to NGDC because this lake was never published, compilation of Great Lakes Bathymetry at NGDC has been suspended). (only small portion of this map)</ref> <ref name="GLOBE">{{cite web |date = 1999 |url = http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/topo/gltiles.html |title = Global Land One-kilometer Base Elevation (GLOBE) v.1. |last1 = Hastings |first1 = D. |first2 = P.K. |last2 = Dunbar |publisher = National Geophysical Data Center, National Oceanographic and Atmospheric Administration |doi = 10.7289/V52R3PMS |access-date = March 16, 2015 }}</ref> <ref name="NOAA_GLERL">{{cite web |url = http://www.glerl.noaa.gov/pr/ourlakes/gl_tour.html |title = About Our Great Lakes: Tour |publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) - Great Lakes Environmental Research Laboratory (GLERL) |access-date = April 2, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110505021024/http://www.glerl.noaa.gov/pr/ourlakes/gl_tour.html |archive-date = May 5, 2011 |archivedate = ಮೇ 5, 2011 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110505021024/http://www.glerl.noaa.gov/pr/ourlakes/gl_tour.html |url-status = deviated }} {{cite map |title = Google Earth Great Lakes Tour |url = http://www.glerl.noaa.gov/pr/pr_images/tour/GreatLakesTour_Merged.kmz |archive-url = https://web.archive.org/web/20150105214620/http://www.glerl.noaa.gov/pr/pr_images/tour/GreatLakesTour_Merged.kmz |archive-date = January 5, 2015 |access-date = ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30, 2022 |archivedate = ಜನವರಿ 5, 2015 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150105214620/http://www.glerl.noaa.gov/pr/pr_images/tour/GreatLakesTour_Merged.kmz }}</ref>}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.charts.noaa.gov/OnLineViewer/14860.shtml NOAA chart #14860 (Lake Huron)] * [http://www.epa.gov/glnpo/atlas/index.html EPA's Great Lakes Atlas] * [https://web.archive.org/web/20080206140109/http://www.seagrant.wisc.edu/greatlakesfish/textonly/LakeHuron.html Fish Species of Lake Huron] * [http://www.coastwatch.msu.edu/ Great Lakes Coast Watch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511230142/http://www.coastwatch.msu.edu/ |date=2008-05-11 }} * [http://www.epa.gov/glnpo/huron.html Lake Huron Binational Partnership Action Plan] * [https://web.archive.org/web/20050515233722/http://www.ndbc.noaa.gov/Maps/EastGL.shtml Lake Huron Data] * [https://web.archive.org/web/20070310221710/http://www.glfc.org/glgis/support_docs/html/lake_GISs/LHGIS_index.htm Lake Huron GIS] * [http://www.michigan.gov/documents/lake-trout-refuge-lake_huron_151628_7.pdf Michigan DNR map of Lake Huron] * [http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/greatlakes/huron.html Bathymetry of Lake Huron] * [http://www.fondriest.com/news/in-the-depths-of-lake-huron-secrets-of-an-ancient-sea.htm In the Depths of Lake Huron, Secrets of an Ancient Sea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140823215635/http://www.fondriest.com/news/in-the-depths-of-lake-huron-secrets-of-an-ancient-sea.htm |date=2014-08-23 }} === ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು === * [https://web.archive.org/web/20080611120528/http://www.lighthousesrus.org/HuronGB.htm ಲೈಟ್‌ಹೌಸ್‌ಗಳ ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ನಕ್ಷೆ, ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಬೇ, ಲೇಕ್ ಹ್ಯುರಾನ್] * [https://web.archive.org/web/20080611120356/http://www.lighthousesrus.org/HuronNE.htm ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಲೇಕ್ ಹ್ಯುರಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲೈಟ್‌ಹೌಸ್‌ಗಳ ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ನಕ್ಷೆ] * [https://web.archive.org/web/20080425092921/http://www.lighthousesrus.org/HuronW.htm ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಲೇಕ್ ಹ್ಯುರಾನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಲೈಟ್‌ಹೌಸ್‌ಗಳ ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ನಕ್ಷೆ] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಸರೋವರಗಳು]] 7o4aoqbk65vmhpaq6busfiz2e8xhfmj 0 147183 1373385 1364325 2026-05-14T13:37:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373385 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian multinational mining company}} {{infobox company | name = ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್ | logo = File:Vedanta Logo.svg | logo_size = 250px | logo_alt = ವೇದಾಂತದ ಲೋಗೋ | type = ಪಬ್ಲಿಕ್ | traded_as = {{Unbulleted list|{{BSE|500295}}|{{NSE|VEDL}}}} | industry = {{Unbulleted list|ಗಣಿಗಾರಿಕೆ|ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ|ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಯುಕ್ತತೆ}} | founded = {{start date and age|1979}} | predecessor = {{Unbulleted list|Sesa Goa|Sesa Sterlite}} | location = ಮುಂಬೈ, ಭಾರತ | key_people = ಅನಿಲ್ ಅಗರ್ವಾಲ್ (ಉದ್ಯಮಿ)<br />(ಅಧ್ಯಕ್ಷರು)<br />ಸುನೀಲ್ ದುಗ್ಗಲ್<br />(ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ) | products = {{Unbulleted list|ಸತು|ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ|[[ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು]]|[[ಉಕ್ಕು]]|[[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ]]|[[ತಾಮ್ರ]]|[[ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ]]}} | revenue = {{INRConvert|135332|c}} (2022)<ref name="Balance Sheet 2020">[https://www.vedantalimited.com/Pages/FinancialReports.aspx "Balance Sheet 31.03.2020"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220811055420/https://www.vedantalimited.com/Pages/FinancialReports.aspx |date=2022-08-11 }}.</ref> | operating_income = {{INRConvert|32964|c}} (೨೦೨೨) | profit = {{INRConvert|23709|c}} (೨೦೨೨) | assets = {{INRConvert|198600|c}} (೨೦೨೨) | equity = {{INRConvert|65383|c}} (೨೦೨೨) | parent = ವೇದಾಂತ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು | subsid = {{ubl|ಭಾರತ್ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಕಂಪನಿ|ಲಂಜಿಗಢ ಅಲ್ಯುಮಿನಾ ರಿಫೈನರಿ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಜಿಂಕ್|ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಕಾಪರ್|ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್|ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಎನರ್ಜಿ|ಕೇರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಟೀಲ್ ಎರಕ}} <ref>{{Cite web|title=About Vedanta|url=https://ataglance.vedantaresources.com/our-business/about-vedanta|access-date=2020-08-11|website=ataglance.vedantaresources.com|language=en-gb|archive-date=2020-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804144012/https://ataglance.vedantaresources.com/our-business/about-vedanta|url-status=dead}}</ref> | num_employees = ೧,೫೦,೦೦೦(೨೦೨೨) ನೇರ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷ <ref>https://www.bseindia.com/bseplus/AnnualReport/500295/5002950319.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230122113317/https://www.bseindia.com/bseplus/AnnualReport/500295/5002950319.pdf |date=2023-01-22 }} {{Bare URL PDF|date=March 2022}}</ref> | homepage = {{url|vedantalimited.com}} }}  '''ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಮುಂಬಯಿ|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, [[ಗೋವ|ಗೋವಾ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ಮತ್ತು [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ]] [[ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು]], [[ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ|ಚಿನ್ನ]] ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್|ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ]] ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/vedanta-s-sesa-iron-ore-to-make-all-mines-operational-in-goa-116062500508_1.html|title=Vedanta's Sesa Iron Ore to make all mines operational in Goa|date=25 June 2016|work=Business Standard|access-date=28 April 2017|agency=Press Trust of India}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ === '''ವೇದಾಂತ''' (ನಂತರ ಇದನ್ನು '''ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.) 1980 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಡಿಪಿಎಗರ್ವಾಲ್ ಅವರು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] '''ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ (ಇಂಡಿಯಾ) ಲಿಮಿಟೆಡ್''' ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರಾದ ನವೀನ್ ಅಗರ್ವಾಲ್ ಮತ್ತು ಸುನಿಲ್ ಅಗರ್ವಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಗಣಿಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಹಿಡುವಳಿ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ನಸ್ಸೌ ( [[ಬಹಾಮಾಸ್]] ) ನಲ್ಲಿ ವೋಲ್ಕನ್ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="Sixteen years of fraud?" /> ಡಿಪಿಎಗರ್ವಾಲ್ ಅವರು [[ಪಟ್ನಾ|ಪಾಟ್ನಾದಲ್ಲಿ]] ಸಣ್ಣ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಕಂಡಕ್ಟರ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರ ಮಗ ಅನಿಲ್ ಅಗರ್ವಾಲ್ ತಮ್ಮ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮುಂಬೈಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news|url=https://vimocafe.com/breaking-local-news/nclt-approves-vedantas-resolution-plan-electrosteel-lead-12407.html|title=NCLT approves Vedanta's resolution plan for Electrosteel (Lead)|last=Kumar|first=Rohit|date=17 April 2018|access-date=17 October 2018|publisher=Vimocafe|archive-date=30 ಮಾರ್ಚ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220330025949/https://vimocafe.com/breaking-local-news/nclt-approves-vedantas-resolution-plan-electrosteel-lead-12407.html|url-status=dead}}</ref> ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅನಾರೋಗ್ಯದ (ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದ) ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಅವರಿಗೆ ಬಿಡ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಅವರು ಬಾಲ್ಕೊ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಜಿಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಿಡ್ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಎರಡೂ ದಿವಾಳಿಯಾದ ಕಂಪನಿಗಳು ೪ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟವು. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಜನವರಿ ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ, ಡಿಪಿ ಅಗರ್ವಾಲ್ [[ಮಾರಿಷಸ್|ಮಾರಿಷಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಟ್ವಿನ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವೋಲ್ಕನ್ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ. ೨೬ ಮೇ ೨೦೦೨ ರಂದು, [[ಜಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ|ಜಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯವು]] ೧೯೯೩ ಮತ್ತು ೧೯೯೯ ರ ನಡುವಿನ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಮತ್ತು ದ್ವಾರಕಾ ಪ್ರಸಾದ್ ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನಂತಹ ವಿವಿಧ ಹೂಡಿಕೆ ಕಂಪನಿಗಳ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್‌ಗೆ ಶೋಕಾಸ್ ನೋಟಿಸ್ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ನವೀನ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಕಾಪರ್ ರೋಲಿಂಗ್ ಮಿಲ್ಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ - ಇದು [[ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]] (ಆರ್‌ಬಿಐ) ಯಿಂದ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಗುಂಪಿನ ಕಂಪನಿಯಾದ ಮದ್ರಾಸ್ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಎಮ್‌ಎ‌ಎಲ್‌ಸಿ‌ಒ) ನಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೯ ರಂದು, ಈ ಹೂಡಿಕೆ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ದಿವಾಳಿಯಾದವು ಮತ್ತು ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಷೇರುಗಳು ಟ್ವಿನ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದವು. ಟ್ವಿನ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಈ ಹೂಡಿಕೆ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿನ ಶೇರುಗಳ ೧೦೦% ಮಾಲೀಕರಾದರು ಮತ್ತು ಆರ್‌ಬಿಐ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆ ಉತ್ತೇಜನಾ ಮಂಡಳಿ (ಎಫ್‌ಐ‌ಪಿ‌ಬಿ) ನಿಂದ ಸರ್ಕಾರದ ಅನುಮೋದನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name="Sixteen years of fraud?" /> ೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೯ ರಂದು, ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನ]] ಧನರಾಜ್ ಮಹಲ್, ಅಪೊಲೊ ಬಂದರ್ ಮತ್ತು [[ನಾರಿಮನ್ ಪಾಯಿಂಟ್, ಮುಂಬಯಿ|ತುಳಸಿಯಾನಿ ಚೇಂಬರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್‌ನ ಕಚೇರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ದೇಶದ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರಿಂದ ಐಟಿ ಇಲಾಖೆ ನಂತರ ಇಡಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಈ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ ನಂತರ, ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಏಕೈಕ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಟ್ವಿನ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇಡಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ. ಅಗರ್ವಾಲ್‌ಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಹೂಡಿಕೆ ಕಂಪನಿಗಳ ಷೇರುಗಳನ್ನು ದಿವಾಳಿ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು, ೨೩೦ ಮೌಲ್ಯದ ಸಾಲವನ್ನು ಮನ್ನಾ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ ಆರೋಪಿಸಿದೆ. ಮಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಟ್ವಿನ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ಗೆ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೩೩೮ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ₹ ೭೨ ಮೌಲ್ಯದ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಷೇರುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಮಿಲಿಯನ್‌ ದಶಲಕ್ಷ. ೧೯೯೩ ಮತ್ತು ೧೯೯೯ ರ ನಡುವೆ, ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಹೂಡಿಕೆ ಕಂಪನಿಗಳು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೨.೦೮ ಅನ್ನು ತಂದಿವೆ. ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್‌ನ ಷೇರುಗಳಿಗೆ ಚಂದಾದಾರರಾಗಲು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಟ್ವಿನ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಮೂಲಕ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಿಲಿಯನ್.<ref name="Sixteen years of fraud?">{{Cite news|url=http://www.minesandcommunities.org/article.php?a=9685|title=Vedanta's Questionable Resources|last=thakurta|first=Prananjoy Guha|date=2 November 2009|access-date=17 October 2018|publisher=Current Weekly}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/economy-policy/chidambaram-faces-flak-on-vedanta-links-106080901010_1.html|title=Chidambaram faces flak on Vedanta links|date=26 February 2013|work=Business Standard|access-date=17 October 2018}}</ref> === ಸೆಸಾ ಗೋವಾ – ಸ್ಕ್ಯಾಂಬಿ (೧೯೫೪–೧೯೬೩) === ಇಂದು ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ '''ಸ್ಕಾಂಬಿ ಎಕನಾಮಿಸಿ ಎಸ್ಎ ಗೋವಾ''' ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/Corporate/Company-History/100295/Sesa-Goa-Ltd-?microslug=livebudget2012|title=Business News, Market Updates, Economy, Finance, Stock, BSE, NSE, Nifty – NDTV Profit}}</ref> ಅಂದಿನಿಂದ, ಇದು ಕ್ರಮೇಣ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿನ ಕಡಿಮೆ-ವೆಚ್ಚದ ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಲು ಬೆಳೆಯಿತು. ೧೯೯೧-೧೯೯೫ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಇದು ಹಂದಿ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು [[ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರ|ಮೆಟಲರ್ಜಿಕಲ್]] ಕೋಕ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸಿತು. ಅಲೆಸ್ಸಾಂಡ್ರೊ ವಸ್ಸಾಲೊ ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಬ್ಯಾರನ್ ಲುಡೋವಿಕ್ ಟೋಪ್ಲಿಟ್ಜ್ ಒಡೆತನದ ಸ್ಕ್ಯಾಂಬಿ ಎಕನಾಮಿಸಿ ಸೊಸೈಟಾ ಅನೋನಿಮಾ (ಎಸ್‌ಇ‌ಎಸ್‌ಎ), ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ ಗೋವಾದ ಸಿರ್ಸೈಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಒರಾಸ್ಸೊ ಡೊಂಗೋರ್ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ಗೆವರ್ಕ್‌ಶಾಫ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರೇಶನ್ ಇ ಬರ್ಗ್‌ಬೌ ಮತ್ತು ಫೆರೋಮಿನ್ ಎಸ್ಪಿ ಸಮಾನ ಷೇರುದಾರರೊಂದಿಗೆ ಖರೀದಿಸಿದರು. ಎ., ಫಿನ್ಸೈಡರ್ ಎಸ್ಪಿ ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಎ. ( ಐಆರ್‌ಐ ಗುಂಪಿನ ), ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಅರ್ಧ ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. === ಸೆಸಾ ಗೋವಾ (೧೯೬೩–೨೦೦೭) === ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅನ್ನು ೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಕಾಯಿದೆ, ೧೯೫೬ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ, ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅನ್ನು ಗೋವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಮಿಂಗೋವಾ ಸೊಸೈಡೇಡ್ ಮಿನಿಯೆರಾ ಗೋಸಾ ಸರ್ಲ್ ೧೯೬೫ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಮಿಂಗೋವಾ ಕಂಪನಿಗಳ ಕಾಯಿದೆ, ೧೯೫೬ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ವಿಲೀನವು ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹೊಸ, ಏಕೀಕೃತ ಕಂಪನಿಯನ್ನು 'ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಕಂಪನಿಯು ೧೯೮೧ ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.valuenotes.com/print-article.php?aid=MTQ5NzM2|title=Sesa Goa: Volume expansion to drive growth|archive-url=https://archive.today/lh5h?url=http://www.valuenotes.com/print-article.php?aid=MTQ5NzM2|archive-date=14 September 2012|access-date=5 June 2017}}</ref> ೪೨,೦೦೦ ಭಾರತೀಯ ಷೇರುದಾರರೊಂದಿಗೆ, ಅದರ ೬೦% ಷೇರುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಉಳಿದ ೪೦% ಅನ್ನು ಫಿನ್‌ಸೈಡರ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅದು ನಂತರ ಐ‌ಎಲ್‌ವಿಎ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಆಯಿತು. ಸೆಸಾ ಗೋವಾವು ಕಬ್ಬಿಣದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಆದರೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಉತ್ತರ ಗೋವಾದ ಬರ್ಡೆಜ್ [[ತಾಲ್ಲೂಕು|ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ]] ಸಿರ್ಸೈಮ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಜ್ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಬಾರ್ಜ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಘಟಕವನ್ನು ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.edelweiss.in/market/Information.aspx?co_code=502&tb=CH|title=Edelweiss|archive-url=https://web.archive.org/web/20110808150821/http://www.edelweiss.in/market/Information.aspx?co_code=502&tb=CH|archive-date=8 August 2011|access-date=22 March 2012}}</ref> ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, [[ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಮತ್ತು [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆ|ಐ‌ಎಮ್‌ಎಫ್]] ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಯ ಒಳಹರಿವಿನ ನೆರವಿನಿಂದ ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ, ೧೫೦,೦೦೦ ಟನ್ ಹಂದಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸ್ಥಾವರದ ಮೊದಲ ಹಂತವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಸೆಸಾ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಡಿಮೆ- [[ರಂಜಕ|ಫಾಸ್ಫರಸ್]] ಫೌಂಡ್ರಿ ಗ್ರೇಡ್ ಪಿಗ್ ಐರನ್ ಅನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಪಿಗ್ ಐರನ್ ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕಗೊಳಿಸಿತು. ಹಂದಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸ್ಥಾವರವು [[ಗೋವ|ಗೋವಾದ]] ಅಮೋನಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ೨೫೦,೦೦೦ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತೊಂಬತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇತರ ಮೈತ್ರಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು-ಜನವರಿ ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ, ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಶಿಪ್ಪರ್ ಎಮ್‌ವಿ ''ಒರಿಸ್ಸಾವನ್ನು'' ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಸೆಸಾ ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೮೪ ಹೊಸ ಕೋಕ್ ಓವನ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ಮಿಟ್ಸುಯಿ & ಕಂ. ಫಿನ್‌ಸೈಡರ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಸೆಸಾ ಗೋದಲ್ಲಿ ೫೧% ಪಾಲನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ೧೯೯೭ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಸೆಸಾ ಕೆಂಬ್ಲಾ ಸೆಸಾ ಗೋವಾದ ೧೦೦% ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು. ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ, ( [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ) [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ|ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಎ ನರೈನ್ ಗಣಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲಾಯಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್]] ನಿರ್ದೇಶನವು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ, ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಬಾರ್ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಐದನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್]] ನಿಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವರು ಹಲ್ದಿಯಾ ಮತ್ತು ಪಾರಾದೀಪ್ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣಗಳಿಂದ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ಎನ್‍ಸಿ‌ಎಮ್ ಸೆಸಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಇ‌ಎಸ್‌ಎ ಎಫ್‌ಎ ಎಂಬ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸೆಸಾ ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವನ್ನು ಸಹ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ೯೦ ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಕಂಪನಿಯು ವಿಲೀನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧೀನಗಳ ಮೂಲಕ ಏಕೀಕರಣಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೆಟಲರ್ಜಿಕಲ್ ಕೋಕ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ರಚನೆಯನ್ನು ಸೆಸಾ ಕೆಂಬ್ಲಾ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.in/2004/02/04/stories/2004020401210200.htm|title=The Hindu Business Line : FFE Minerals ties up with Sesa Kembla for coke oven|date=4 February 2004|publisher=Thehindubusinessline.in|access-date=1 December 2016}}</ref> ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/sesa-goa-ltd/chairmanspeech/companyid-13111.cms|title=Vedanta Chairman Speech &#124; Vedanta Ltd Chairman Speech|date=5 December 2012|publisher=Economictimes.indiatimes.com|access-date=1 December 2016}}</ref> ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಸೇಸಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಇಕ್ವಿಟಿಯನ್ನು ೮೮.೨೫% ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಷೇರುದಾರರ ಮಾದರಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. === ವೇದಾಂತದಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು (೨೦೦೭) === ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ವೇದಾಂತ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಪಿಎಲ್ಸಿ, ಅನಿಲ್ ಅಗರ್ವಾಲ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಲೋಹಗಳು ಮತ್ತು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಗುಂಪು, ಮಿಟ್ಸುಯಿ & ಕಂ. ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನಿಂದ ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೫೧% ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಾಲನ್ನು <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/04/25/stories/2007042505011800.htm|title=Archive News|date=25 April 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=1 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20070427031058/http://www.hindu.com/2007/04/25/stories/2007042505011800.htm|archive-date=27 April 2007}}</ref> ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ವೇದಾಂತ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಲಂಡನ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಎಪ್‌ಟಿ‌ಎಸ್‌ಇ ೧೦೦ ಇಂಡೆಕ್ಸ್‌ನ ಒಂದು ಘಟಕವಾಗಿದೆ. ಒಪ್ಪಂದವು {{INRConvert|40.7|b}}, ಇದುವರೆಗಿನ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಎಮ್‌&ಎ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/vedanta-bags-mitsuis-51-in-miner-sesa-goa/29228/|title=Vedanta bags Mitsui's 51% in miner Sesa Goa|date=25 April 2007|website=Indian Express|access-date=1 December 2016}}</ref> ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಗೋವಾ ಮೂಲದ ಡೆಂಪೊ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಡಲ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು {{INRConvert|17.5|b}} ) ಗೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಎಲ್ಲಾ ನಗದು ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ.<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/india/news/sesa-goa-buys-dempos-mining/360847/|title=Sesa Goa buys Dempo's mining biz &#124; Business Standard News|date=12 June 2009|work=Business Standard India|access-date=1 December 2016|publisher=Business-standard.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/7645/sesa-goa-buys-dempo-mining.html|title=Sesa Goa buys Dempo mining firm|last=Panaji, DHNS|date=12 June 2009|publisher=Deccanherald.com|access-date=1 December 2016}}</ref> ಇದು ಭಾರತದ ಕಬ್ಬಿಣದ-ಅದಿರು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ <ref>{{Cite web|url=http://www.weeksupdate.com/2009/06/sesa-goa-acquires-dempo-mining.html|title=Sesa Goa acquires Dempo Mining « WeeksUpdate|date=21 June 2014|publisher=Weeksupdate.com|access-date=1 December 2016|archive-date=16 ಆಗಸ್ಟ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816172955/http://www.weeksupdate.com/2009/06/sesa-goa-acquires-dempo-mining.html|url-status=dead}}</ref> ಸ್ವಾಧೀನವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ಸೆಸಾ ಗೋವಾಗೆ ಡೆಂಪೊದ ೭೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಗೆ ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನೀಡಿತು. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಸೇಸಾ ಗೋವಾ ಲೈಬೀರಿಯಾದ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ೫೧% ಪಾಲನ್ನು $೯೦ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಖರೀದಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.livemint.com/2011/08/06180728/Sesa-Goa-to-buy-51-stake-in-W.html|title=Sesa Goa to buy 51% stake in Western Cluster for $90 mn|last=PTI|date=6 August 2011|publisher=Livemint|access-date=1 December 2016}}</ref> ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಲೈಬೀರಿಯಾ ಗೋಲಾ ಅರಣ್ಯ ಸಮುದಾಯದ ಜನರು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಬರುವುದರಿಂದ ತಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಇದು ಲಂಡನ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ವೇದಾಂತ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಪಿಎಲ್‌ಸಿ ಯ ಬಹುಪಾಲು-ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು, ವೇದಾಂತವು <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/article2931666.ece|title=Vedanta to merge Sesa Goa, Sterlite Ind in all-share deal &#124; Business Line|last=Our Bureau|date=25 February 2012|publisher=Thehindubusinessline.com|access-date=1 December 2016}}</ref> & ಕಂ., ಲಿ ನಿಂದ ೫೧% ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಜೂನ್ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಡೆಂಪೊ ಮೈನಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ (ಈಗ ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್) ಮತ್ತು ಗೋವಾ ಮ್ಯಾರಿಟೈಮ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೫೦% ಇಕ್ವಿಟಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಎಸ್ ಡೆಂಪೊ & ಕಂ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ <ref name="Sesa Goa buys Dempo">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/india/news/sesa-goa-buys-dempos-mining/360847/|title=Sesa Goa buys Dempo's mining biz &#124; Business Standard News|date=12 June 2009|work=Business Standard India|access-date=1 December 2016|publisher=Business-standard.com}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.business-standard.com/india/news/sesa-goa-buys-dempos-mining/360847/ "Sesa Goa buys Dempo's mining biz &#x7C; Business Standard News"]. </cite></ref> ಈಗ ಸೆಸಾ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್) ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ವೇದಾಂತವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೈನರ್ಸ್ ಆಂಗ್ಲೋ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪಿಎಲ್‌ಸಿಯ ಸತು ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಕಂಪನಿಯಾದ ಕೈರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ೫೮.೫% ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಾಲನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Companies/DqB65NdNYvWa7oDTVcIVHJ/Vedanta8217s-Cairn-India-stake-buy-completed.html|title=Vedanta's Cairn India stake buy completed|last=Utpal Bhaskar|date=8 December 2011|publisher=Livemint|access-date=1 December 2016}}</ref> ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ತಮ್ಮ ವಿಲೀನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೫ <ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-02-25/vedanta-to-merge-sterlite-industries-sesa-goa-in-all-share-transaction|title=Sesa Goa, Sterlite Combine to Reduce Debt of Parent Vedanta|website=[[Bloomberg News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160823005141/http://www.bloomberg.com/news/articles/2012-02-25/vedanta-to-merge-sterlite-industries-sesa-goa-in-all-share-transaction|archive-date=23 August 2016|access-date=5 June 2017}}</ref> ಒಂದೇ ಘಟಕವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡವು. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಸೆಸಾ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/business/Industry/sesa-sterlite-renamed-as-vedanta-ltd/article7130007.ece|title=Sesa Sterlite renamed as Vedanta Ltd|date=22 April 2015|work=The Hindu|access-date=1 December 2016}}</ref> ೧೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೭ ರಂದು, ಕೇರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾವು ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು. ಅದರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/vedanta-completes-cairn-merger/articleshow/58133946.cms|title=Cairn India merges with Vedanta|last=ET Bureau|date=12 April 2017|work=The Economic Times|access-date=5 June 2017}}</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಟೀಲ್ಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/companies/vedanta-enters-steel-with-acquisition-of-electrosteel-steels-to-hold-90-118060401085_1.html|title=Vedanta enters steel with acquisition of Electrosteel Steels, to hold 90%|last=Mukul|first=Jyoti|date=5 June 2018|work=Business Standard India|access-date=16 July 2018|publisher=Business Standard, 5 June 2018}}</ref> ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಟೀಲ್ ಸ್ಟೀಲ್ಸ್ ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಸಿಯಾಲ್‌ಜೋರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿತ ಉಕ್ಕಿನ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆ. ಮೇ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀ ಅನಿಲ್ ಅಗರ್ವಾಲ್ ಅವರ ಕಾಮೆಂಟ್ ಪ್ರಕಾರ ಕಂಪನಿಯು ಭಾರತೀಯ ಷೇರುಗಳಿಂದ ಡಿಲಿಸ್ಟ್ ಮಾಡಲಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/anil-agarwal-plans-to-delist-vedanta-from-indian-bourses-at-rs-87-a-share/articleshow/75701282.cms|title=Vedanta to be delisted from Indian bourses, says Anil Agarwal}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ವೇದಾಂತ {{INRConvert|1.54|t}} ) ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿ ಫಾಕ್ಸ್‌ಕಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರೆವಾಹಕ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಸ್ಪ್ಲೇ ಮತ್ತು ಚಿಪ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಸಾಹಸೋದ್ಯಮ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ. ಹೂಡಿಕೆಯು ಆರಂಭಿಕ $೧೦ ಮೀರಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಭಾರತೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಶತಕೋಟಿ ಯೋಜನೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/india/vedanta-foxconn-sign-mou-with-modis-home-state-20-bln-chip-foray-2022-09-13/|title=Vedanta, Foxconn to invest $19.5 billion in India's Gujarat for chip, display project|last=Vengattil|first=Munsif|date=13 September 2022|work=[[Reuters]]|last2=Kalra|first2=Aditya}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-09-16/vedanta-drops-most-in-months-as-chip-factory-plan-unclear|title=Vedanta Drops Most in Months as Chip Factory Plan Unclear|last=Patil|first=Divya|date=16 September 2022|work=[[Bloomberg News]]|last2=Afonso|first2=Swansy|last3=Joshi|first3=Ashutosh}}</ref> == ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ == ಕಂಪನಿಯು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಕ್ರಮೇಣ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು [[ಒಡಿಶಾ]], [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಪಂಜಾಬ್]], [[ಗುಜರಾತ್]] ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.vedantalimited.com/our-operations.aspx|title=Vedanta Limited|website=www.vedantalimited.com|access-date=5 June 2017|archive-date=10 ನವೆಂಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161110181322/http://www.vedantalimited.com/our-operations.aspx|url-status=dead}}</ref> ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಘಟಕಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ: * ಭಾರತ್ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಕಂಪನಿ : ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಮುಖ ಹೂಡಿಕೆಯ ಡೀಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಬಾಲ್ಕೊದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ೫೧% ಪಾಲನ್ನು ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ಗೆ (ಈಗ ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್) ₹ ೫೫೧.೫ ಕೋಟಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಅನುಮೋದಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/2001/02/23/stories/06230009.htm|title=The Balco privatisation|date=23 February 2001|website=[[The Hindu]]|access-date=28 April 2017}}</ref> ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಉಳಿದ ೪೯.೦% ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾದ, ಬಿಎ‌ಎಲ್‌ಸಿ‌ಒ ಲಾಭ ಗಳಿಸುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಮನೆಯ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳವರೆಗಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. ಬಾಲ್ಕೊವು [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]] ರಾಜ್ಯದ ಕೊರ್ಬಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಲಂಬವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿತ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಉತ್ಪಾದಕ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ಗಣಿಗಳು, ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಪವರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1806/18060240.htm|title=Battle over Balco|publisher=Frontline|access-date=28 April 2017}}</ref> * ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಝಿಂಕ್ : ಎಚ್‌ಝಡ್‌ಎಲ್ [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಉದಯಪುರ|ಉದಯಪುರದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎಚ್‌ಝಡ್‍ಎಲ್ ನ ಈಕ್ವಿಟಿ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಎನ್‌ಎಸ್‍ಇ ಮತ್ತು ಬಿ‌ಎಸ್‍ಇ ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೇದಾಂತ ಎಚ್‌ಝಡ್‌ಎಲ್ ನಲ್ಲಿ ೬೪.೯% ಷೇರು ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಉಳಿದ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕರೆ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Money/doyLFuwB5gJVUzNY0UGt9K/Getting-hold-of-Hindustan-Zincs-cash-turning-an-expensive-a.html|title=Getting hold of Hindustan Zinc's cash turning an expensive affair for Vedanta|date=24 March 2017|publisher=Live mint|access-date=28 April 2017}}</ref> * ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ತಾಮ್ರ ( ಟುಟಿಕೋರಿನ್ ):<ref>{{Cite web|url=http://vedantalimited.com/our-operations.aspx|title=Our operations|website=www.vedantalimited.com|publisher=Vedanta limited|access-date=30 September 2018|archive-date=30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930154516/http://vedantalimited.com/our-operations.aspx|url-status=dead}}</ref> ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ನೋಂದಾಯಿತ ಕಛೇರಿಯು ಭಾರತದ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಟುಟಿಕೋರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೮೮ ರಿಂದ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಇಕ್ವಿಟಿ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಎನ್‌ಎಸ್‍ಇ ಮತ್ತು ಬಿ‍ಎಸ್‌ಇ ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಡಿ‌ಎಸ್ ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಎನ್‌ವೈ‌ಎಸ್‌ಇ ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೇದಾಂತವು ೫೩.೯% ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪರಿಸರ ತೆರವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸದ ಟುಟಿಕೋರಿನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ತಮಿಳುನಾಡು ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ (ಟಿಎನ್‌ಪಿ‌ಸಿಬಿ) ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಾನಿಕಾರಕ ಅನಿಲವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದೆ. ೨೦೧೩ ರ ಮಾರ್ಚ್ ೨೩ ರ ರಾತ್ರಿ ಸಲ್ಫರ್-ಡೈ-ಆಕ್ಸೈಡ್ ಮಟ್ಟಗಳು ಚಾರ್ಟ್‌ಗಳಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದಿವೆ ಎಂದು ಅದು ಹೇಳಿದೆ. ಇದು ೨೯೩೯.೫೫ ರ ಓದುವಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ ೧೨೫೦ ನಿಗದಿತ ಮಿತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಎಮ್‌ಜಿ/ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಮೀಟರ್ ಎಮ್‌ಜಿ/ ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಮೀಟರ್ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಉಸಿರಾಟದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಆದರೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/322671/vedantas-copper-smelting-plant-ordered.html|title=Vedanta's copper smelting plant ordered to stop operations|date=30 March 2013|work=Deccan Herald|access-date=17 February 2014}}</ref> * ಟ್ವಿನ್ ಸ್ಟಾರ್ (ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ಗಣನೀಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಾರಿಷಸ್ ಮೂಲದ ಕಡಲಾಚೆಯ ಹಿಡುವಳಿ ಕಂಪನಿ) <ref>{{Cite book|url=http://www.foilvedanta.org/wp-content/uploads/Vedantas-Billions-ebook-high-res.pdf|title=Vedanta's billions: regulatory failure, environment and human rights|date=1 September 2018|publisher=Foil Vedanta|location=Sussex|access-date=30 September 2018|archive-date=30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930193009/http://www.foilvedanta.org/wp-content/uploads/Vedantas-Billions-Regulatory-failure-environment-and-human-rights.pdf|url-status=dead}}</ref> * ಕೈರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಕೈರ್ನ್ ಎನರ್ಜಿ ಇಂಡಿಯಾ ( ತೈಲ ಮತ್ತು ಕಡಲಾಚೆಯ ಪರಿಶೋಧನೆ ) * [[ಗೋವ|ಗೋವಾ]] (ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಫ್ರೀಜ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ) ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ]] (ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ) <ref name="annual2018">{{Cite book|url=http://ar2018.vedantalimited.com/Vedanta%20AR%202017-18_Final.pdf|title=Annual report 2017-2018|date=1 September 2018|publisher=Vedanta Limited|location=Mumbai|access-date=30 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930193028/http://ar2018.vedantalimited.com/Vedanta%20AR%202017-18_Final.pdf|archive-date=30 September 2018}}</ref> [[ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು|ಗಣಿಗಳು]] * ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಟೀಲ್ ಸ್ಟೀಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]] (ವೇದಾಂತ ಸ್ಟಾರ್ ಮೂಲಕ, ಹಿಡುವಳಿ ಕಂಪನಿ) <ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/companies/vedanta-enters-steel-with-acquisition-of-electrosteel-steels-to-hold-90-118060401085_1.html|title=Vedanta enters steel with acquisition of Electrosteel Steels, to hold 90%|last=Mukul|first=Jyoti|date=5 June 2018|work=Business Standard India|access-date=16 October 2018|publisher=Business Standard, 5 June 2018}}</ref> * ತಲ್ವಾಂಡಿ ಸಾಬೋ ಪವರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ( ಪಂಜಾಬ್‌ನ [[ಬಟಿಂಡಾ]] ಬಳಿಯ ಮಾನ್ಸಾದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ ) <ref>{{Cite web|url=https://tsplindia.co/RFP-Cement-allied-product-unit.pdf|title=Invitation for EOI|website=Talwandi Sabo Power Limited website|publisher=Vedanta Limited|access-date=17 October 2018|archive-date=17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017123711/https://tsplindia.co/RFP-Cement-allied-product-unit.pdf|url-status=dead}}</ref> * ವೇದಾಂತ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ : ವೇದಾಂತ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯು [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾದ]] ಝಾರ್ಸುಗುಡದಲ್ಲಿದೆ. ವೇದಾಂತ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂನ ೭೦.೫% ಷೇರು ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ವೇದಾಂತ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ವೇದಾಂತ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂನ ಉಳಿದ ೨೯.೫% ಷೇರು ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಹೊಂದಿದೆ. ವೇದಾಂತ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಇಂಗುಗಳು, ಬಿಲ್ಲೆಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ತಂತಿ ರಾಡ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ವೇದಾಂತ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ವಿಎ‌ಎಲ್) ಎಲ್ & ಟಿ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ರಾಯ್ಕಲ್ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂನಲ್ಲಿ ೨೪.೫% ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಕೆಲವು ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ವೇದಾಂತ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ರಾಯ್ಕಲ್ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಅನ್ನು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/article3515627.ece|title=Vedanta Aluminium acquires 24.5% stake in L&T subsidiary|date=11 June 2012}}</ref> ವೇದಾಂತ ವಿಸ್ತರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಇದು ೨೦೧೬-೧೭ ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧.೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಅನ್ನು ತನ್ನ ಝಾರ್ಸುಗುಡಾ ಮತ್ತು ಕೊರ್ಬಾ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್‌ಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಲಿದೆ. ಅದರ ಅಲ್ಯುಮಿನಾ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರವು ಲಾಂಜಿಗಢ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/vedanta-revives-second-stream-operations-at-lanjigarh-refinery-116080801047_1.html|title=Vedanta revives second stream operations at Lanjigarh refinery}}</ref> ೧.೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಅಲ್ಯೂಮಿನಾವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಬಾಕ್ಸೈಟ್‌ನ ಲಭ್ಯತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮುಂದಿನ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/vedanta-to-produce-1-5-mn-tonnne-aluminium-in-fy17-116052001186_1.html|title=Vedanta to produce 1.5 mn tonnne aluminium in FY17|last=Dash|first=Jayajit|date=20 May 2016|work=Business Standard India|access-date=20 May 2016|publisher=Business Standard}}</ref> ಎನ್‌ಜಿ‌ಒ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಲಾಂಜಿಗಢ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿ ನೋಡುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.orissadiary.com/ShowBussinessNews.asp?id=68725|title=Pro-Development Demonstration by Dongaria Tribals|website=Orissadiary|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804215020/http://www.orissadiary.com/ShowBussinessNews.asp?id=68725|archive-date=4 August 2016|access-date=3 August 2016}}</ref> ** ಮದ್ರಾಸ್ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಕಂಪನಿ: ಎಮ್‌ಎ‌ಎಲ್‌ಸಿ‌ಒ ಭಾರತದ ಮೆಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎಮ್‌ಎ‌ಎಲ್‌ಸಿ‌ಒ ನ ಈಕ್ವಿಟಿ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಎನ್‌ಎಸ್‌ಇ ಮತ್ತು ಬಿ‌ಎಸ್‍ಇ ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಎಮ್‌ಎ‌ಎಲ್‌ಸಿ‌ಒ ನ ಷೇರು ಬಂಡವಾಳದ ೯೩.೯% ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.mettur.com/companys/malco.html|title=Madras Aluminium Company Limited|publisher=Mettur|access-date=28 April 2017}}</ref> == ಷೇರುದಾರರ ಮಾದರಿ == ೩೦ ಜೂನ್ ೨೦೧೮ ರಂತೆ, ಕಂಪನಿಯು ೫೦% ರಷ್ಟು ಪ್ರವರ್ತಕರು (ಫಿನ್‌ಸೈಡರ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮತ್ತು ಟ್ವಿನ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅಗರ್ವಾಲ್ ಕುಟುಂಬದ ೧೨ ಸದಸ್ಯರ ಹೆಸರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಗಳು) ಮತ್ತು ೫೦% ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರವರ್ತಕರ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು (೫೧%) "ಟ್ವಿನ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್" (೩೭%) ಮತ್ತು ಫಿನ್‌ಸೈಡರ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ (೧೧%) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ "ವೆಸ್ಟ್‌ಗ್ಲೋಬ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್" ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.vedantalimited.com/InvestorRelationDoc/vedl_shareholding_pattern_q1_equity_shares.pdf|title=Vedanta limited shareholding pattern (September 2018) – Pages 4 and 5|website=Vedanta official website|publisher=Vedanta Limited|access-date=17 October 2018|archive-date=17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017082303/https://www.vedantalimited.com/InvestorRelationDoc/vedl_shareholding_pattern_q1_equity_shares.pdf|url-status=dead}}</ref> ಕಂಪನಿಯ ಉಳಿದ ೪೯% ಮ್ಯೂಚುವಲ್ ಫಂಡ್‌ಗಳು ( [[ಐಸಿಐಸಿಐ ಪ್ರುಡೆನ್ಶಿಯಲ್ ಮ್ಯೂಚುವಲ್ ಫಂಡ್|ಐಸಿಐಸಿಐ ಪ್ರುಡೆನ್ಶಿಯಲ್]] ), ವಿದೇಶಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು (೧೭%), ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (೭%), [[ಭಾರತೀಯ ಜೀವವಿಮಾ ನಿಗಮ|ಎಲ್ಐಸಿ ಇಂಡಿಯಾ]] (೬%), ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ (೪%), ವೈಯಕ್ತಿಕ ಚಿಲ್ಲರೆ ಷೇರುದಾರರು (೫%) ಮತ್ತು ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್ ಎನ್‌ವೈ‌ಎ‌ಡಿ‌ಆರ್ (೪%).<ref>{{Cite web|url=http://www.vedantalimited.com/media/128025/vedl_shareholding_pattern_q1_equity_shares.pdf|title=Share holding pattern – Vedanta Limited, India|website=www.vedantalimited.com|publisher=Vedanta official / letter to SEBI|access-date=30 September 2018|archive-date=30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930154658/http://www.vedantalimited.com/media/128025/vedl_shareholding_pattern_q1_equity_shares.pdf|url-status=dead}}</ref> ಸೆಸಾ ಗೋವಾದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ : ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಮೂಲತಃ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಒಡೆತನದ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಗಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಸೆಸಾ ಗೋವಾವನ್ನು ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಖರೀದಿಸಿತು (ನಂತರ ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು).<ref>{{Cite news|url=http://smartinvestor.business-standard.com/BSCMS/PDF/sesagoa_290212.pdf|title=Sterlite – Sesa Goa merger|date=28 February 2012|access-date=17 October 2018|publisher=IIFL / Business Standard|agency=Smart Investor}}</ref> ವೇದಾಂತ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಷೇರುದಾರರ ಅನುಮೋದನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ಗಳಿಂದ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಡಿಲಿಸ್ಟ್ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆಯು ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/vedanta-board-approves-proposed-de-listing-from-bse-nse-5284511.html|title=Vedanta board approves proposed de-listing from BSE, NSE|website=Moneycontrol|access-date=2020-05-19}}</ref> ಕೇರ್ನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾರಿನ್ಸ್ ಎನರ್ಜಿ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧ: ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಕೇರ್ನ್ಸ್ [[ಇಂಡಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಕೇರ್ನ್ಸ್ ಎನರ್ಜಿಯನ್ನು ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಖರೀದಿಸಿತು. ಕೈರ್ನ್ಸ್ ಯುಎಸ್-ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಕಂಪನಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೨ ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ. == ಉತ್ಪನ್ನಗಳು == '''[[ತಾಮ್ರ]]''' : ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತಾಮ್ರ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಟುಟಿಕೋರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ಸುಮಾರು ೫೦% ಲಾಭಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ೨೦೧೬ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಂದಾಗಿ, ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿತು. ವೇದಾಂತವು ಈ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದೆ. ಅದರ ಅನಿಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಮಾನದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ೧೧ ಇತರ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಉದ್ಯಮಗಳ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಹಿಂದಿನ (೨೦೧೩) ದೂರುಗಳ ನಂತರ ಸ್ಥಾವರ ಸಂರಚನೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾವರವು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನೀರನ್ನು ಪಂಪ್ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅದು ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.vedantalimited.com/MediaDocuments/FAQs_on_Sterlite_Copper_Updated_17thSept2018.pdf|title=FAQ on Sterlite Copper – updated 17th September 2018|website=www.vedantalimited.com|publisher=Vedanta Limited (Press release)|access-date=17 October 2018|archive-date=17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017082359/https://www.vedantalimited.com/MediaDocuments/FAQs_on_Sterlite_Copper_Updated_17thSept2018.pdf|url-status=dead}}</ref> '''ಝಿಂಕ್-ಲೀಡ್-ಸಿಲ್ವರ್''' : ಝಿಂಕ್ ಇಂಡಿಯಾ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಜಿಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಎಚ್‍ಝಡ್‌ಎಲ್) ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಎಚ್‍ಝಡ್‌ಎಲ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಯೋಜಿತ ಜಿಂಕ್-ಲೀಡ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಎಚ್‍ಝಡ್‌ಎಲ್ ಪರಿಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಮಗ್ರ ಸತು-ಲೀಡ್ ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸೆಸಾ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಎಚ್‍ಝಡ್‌ಎಲ್ ನ ಷೇರು ಬಂಡವಾಳದ ೬೪.೯% ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಈಕ್ವಿಟಿ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ ಮತ್ತು ೨೯.೫% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎಚ್‍ಝಡ್‌ಎಲ್ ಭಾರತೀಯ ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ (ಎನ್‌ಎಸ್‌ಇ ಮತ್ತು ಬಿಎಸ್‌ಇ) ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಎಚ್‍ಝಡ್‌ಎಲ್ ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಯೋಜಿತ ಸತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಸೀಸ-ಸತುವು ಗಣಿಗಳು, ಒಂದು ರಾಕ್ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಗಣಿ, ನಾಲ್ಕು ಹೈಡ್ರೋಮೆಟಲರ್ಜಿಕಲ್ ಸತು ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್‌ಗಳು, ಎರಡು ಸೀಸದ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್‌ಗಳು, ಒಂದು ಸೀಸ-ಸತುವು ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್, ನಾಲ್ಕು ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳು, ಒಂದು ಸಿಲ್ವರ್ ರಿಫೈನರಿ ಮತ್ತು ಆರು ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಪವರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳು ನಮ್ಮ ಚಂದೇರ್ಬಾದಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಝವಾರ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಹರಿದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಸತುವು ಮತ್ತು ಸತು, [[ಸೀಸ]] ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಉತ್ತರಾಖಂಡ [[ರಾಜ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ]] ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಂತನಗರದಲ್ಲಿ. ಎಫ್‌ವೈ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ೮೭೦,೦೦೦ ಟನ್ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಸತು-ಲೀಡ್ [[ಲೋಹ]]-ಇನ್-ಸಾಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಮತ್ತು ೮೦೨,೦೦೦ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಸತು ಮತ್ತು ಸೀಸವನ್ನು ವಿತರಿಸಿದವು.<ref>{{Cite news|url=http://static-news.moneycontrol.com/static-mcnews/2017/09/04-09-2017-50.pdf|title=Zinc day – production to grow after hiatus of 6 years|date=1 September 2017|access-date=17 October 2018|publisher=Money Control|agency=Motilal Oswal|archive-date=18 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918171619/http://static-news.moneycontrol.com/static-mcnews/2017/09/04-09-2017-50.pdf|url-status=dead}}</ref> '''[[ತೈಲ]] ಮತ್ತು [[ಅನಿಲ]]''' : ಸೆಸಾ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್‌ನ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಭಾರತ, [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಕೇರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಕೈರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ೨೫% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸೇಸಾ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಕೇರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾದ 58.9% ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಏಷ್ಯನ್ ಇ&ಪಿ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ (ಪ್ಲಾಟ್ಸ್ ೨೦೧೧) ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೨೦ ಸ್ವತಂತ್ರ ಇ&ಪಿ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕೇರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಕೈರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮೂಲವು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ - ಕಡಲತೀರದ ಆರ್‌ಜೆ-ಒಎನ್-೯೦/೧ (ರಾಜಸ್ಥಾನ) ಬ್ಲಾಕ್, ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು, ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು (ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಮತ್ತು ಒಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬ್ಲಾಕ್. ಕೇರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾದ ರಾಜಸ್ಥಾನ ಬ್ಲಾಕ್ ಕಳೆದ ೨೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಡಲತೀರದ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದಿನಕ್ಕೆ ೩೦೦,೦೦೦ ಬ್ಯಾರೆಲ್‌ಗಳ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದನಾ ದರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಜಲಾನಯನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅಂದಾಜು ೭.೩ ಶತಕೋಟಿ ಬ್ಯಾರೆಲ್‌ಗಳಷ್ಟು ತೈಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೈರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾವು ಸುಮಾರು ೫೦% ಪರಿಶೋಧನೆಯ ಯಶಸ್ಸಿನ ಅನುಪಾತದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಶೋಧನೆಯ ಬಲವಾದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಬೀತಾಗಿರುವ [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ಬ್ಲಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅನ್ಲಾಕ್ ಮಾಡಲು ಇದು ಪರಿಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಕೈರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಫ್‌ವೈ ೨೦೧೬ ಮೂಲಕ ಯುಎಸ್$೩ ಬಿಲಿಯನ್ ನಿವ್ವಳ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಹೂಡಿಕೆಯ ಸುಮಾರು ೮೦% ರಾಜಸ್ಥಾನ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗೆ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ. ಕೈರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕರೆಂಟ್ ಹೊಂದಿದೆ  ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ {{Convert|178,000|oilbbl|m3|abbr=off|lk=on}} ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ತೈಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು {{Convert|200,000|oilbbl|m3|abbr=unit}} ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಫ್‌ವೈ ೨೦೧೩-೧೪ ನಿರ್ಗಮನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಿಸಲು ತೈಲ ಸಮಾನ ದಿನಕ್ಕೆ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಕಂಪನಿಯು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ರಾಜಸ್ಥಾನ ಬ್ಲಾಕ್‌ನಿಂದ ಗ್ಯಾಸ್ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಸೆಸಾ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್‌ನ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು [[ಭಾರತ]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಕೇರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಕೈರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ೨೫% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. '''[[ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು]]''' : ಸೆಸಾ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ರಫ್ತುದಾರ ಮತ್ತು [[ಲೈಬೀರಿಯ|ಲೈಬೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ದೊಡ್ಡ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದ [[ಗೋವಾ]] ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾವು ಹಂದಿ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಮೆಟಲರ್ಜಿಕಲ್ ಕೋಕ್ ಅನ್ನು ಸಹ ತಯಾರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಎಫ್‌ವೈ ೨೦೧೩ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, [[ಗೋವ|ಗೋವಾ]] ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಭಾರತೀಯ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದವು. ಮಾನ್ಯ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೩ ರಂದು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅನುಮತಿಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಣಿ ಪುನರಾರಂಭಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತು. ಎಲ್ಲಾ ಅನುಮೋದನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ಅವರು ೨೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೩ ರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಲೈಬೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮೂರು ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧ ಬಿಲಿಯನ್ ಮೀಸಲು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ - ಬೋಮಿ ಹಿಲ್ಸ್, ಬೀ ಮೌಂಟೇನ್ ಮತ್ತು ಮಾನೋ ರಿವರ್, ಮೊನ್ರೋವಿಯಾ ಬಂದರಿನಿಂದ ೭೦-೧೪೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ನಮ್ಮ ಲೈಬೀರಿಯಾ ಸ್ವತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕೊರೆಯುವಿಕೆಯು ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಒಂದು ಬಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ನಿಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಹುಪಟ್ಟು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ ದೃಢಪಡಿಸಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಅವರು ಮೊದಲ ಹಂತದ ೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಹಂತದ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸೆಸಾ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ರಫ್ತುದಾರ. ಇದರ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ, ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಲೈಬೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅವರ ತಾಮ್ರದ ವ್ಯವಹಾರವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಕಸ್ಟಮ್ ಕರಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ತೂತುಕುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್, ರಿಫೈನರಿ, ಫಾಸ್ಪರಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಪ್ಲಾಂಟ್, ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಮತ್ತು ಕಾಪರ್ ರಾಡ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಸೇರಿವೆ. ಸೆಸಾ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಟ್ಯಾಸ್ಮೆನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮೌಂಟ್ ಲೈಲ್ ತಾಮ್ರದ ಗಣಿಯ ೧೦೦% ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ನಮ್ಮ ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರದ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಒಟ್ಟು ಅಗತ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಕಾಪರ್ ಇಂಡಿಯಾ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೋಡ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಎಫ್‌ವೈ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ೩೫೩ಕೆಟಿ ಆಗಿತ್ತು. ನಮ್ಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಎಫ್‌ವೈ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ೨೬ಕೆಟಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಲೋಹವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದವು. ಸೆಸಾ ಸ್ಟರ್ಲೈಟ್ ತಾಮ್ರದ ವ್ಯಾಪಾರವು ಭಾರತದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಟ್ಯಾಸ್ಮೆನಿಯಾ ಪಿಟಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ಕಾಪರ್ ಮೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೦೦% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. '''[[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ]]''' : ಬಿಎ‌ಎಲ್‌ಸಿಒ ೩೪೫ ಕೆಟಿಪಿಎ ದ ಕರಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇಂಗುಗಳು, ತಂತಿ-ರಾಡ್‌ಗಳು, ಬಿಲ್ಲೆಟ್‌ಗಳು, ಬಸ್‌ಬಾರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರೋಲ್ಡ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಬಾಲ್ಕೊದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಳು, ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳು, ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತದ [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಪವರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಸೆಸಾ ಸ್ಟರ್ಲೈಟ್ ಬಾಲ್ಕೊದಲ್ಲಿ ೫೧% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಈಕ್ವಿಟಿ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ೪೯% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೊರ್ಬ-೨ ಬಾಲ್ಕೊ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್ ೨೪೫ ಕೆಟಿಪಿಎ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಫ್‍‌ವೈ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೊರ್ಬ-೩ ೩೨೫ ಕೆಟಿಪಿಎ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್‌ನ ಪ್ರಾರಂಭದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ೫೭೦ ಕೆಟಿಪಿಎ ಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಬಾಲ್ಕೊದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ೫೪೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರದಿಂದ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಪವರ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಹೊಸ ೧,೨೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಈ ಕಂಪನಿಯು ಒಡಿಶಾದ ಝಾರ್ಸುಗುಡಾದಲ್ಲಿ ೧.೭೫ಎಮ್‌ಪಿ‌ಟಿಎ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವೇದಾಂತದ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಎಫ್‌ವೈ೨೩ ರ ಎರಡನೇ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ೨% ೫೮೪,೦೦೦ ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/companies/vedanta-s-aluminium-output-rises-2-to-584-000-tonnes-in-second-qtr-of-fy23-122100301194_1.html|title=Vedanta's aluminium output rises|first=Business Standard}}</ref> '''ಪವರ್''' : ಸೆಸಾ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೩,೯೦೦ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ೨,೪೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಜಾರ್ಸುಗುಡಾ ಪವರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದಲ್ಲಿ ೨೭೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಬಿಎ‌ಎಲ್‌ಸಿಒ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ, ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ೧೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಎಮ್‌ಎ‌ಎಲ್‌ಸಿಒ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ೨೭೪ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಎಚ್‌ಝಡ್‌ಎಲ್ ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ೧,೯೮೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ತಲ್ವಾಂಡಿ ಸಾಬೋ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಸಹ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸೆಸಾ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್‌ನ ೧೦೦% ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ತಲ್ವಾಂಡಿ ಸಾಬೋ ಪವರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ೧,೯೮೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಮೊದಲ ಘಟಕವು ಕ್ಯೂ೩ ಎಫ್‌ವೈ ೨೦೧೪ ರ ವೇಳೆಗೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಜಿಂಕ್ ೨೭೪ ಹೊಂದಿದೆ ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪವನ ಶಕ್ತಿಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಎಮ್‌ಎ‌ಎಲ್‌ಸಿಒ ೧೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. '''ಮೆಟಲರ್ಜಿಕಲ್ ಕೋಕ್''' : ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸರಿಸುಮಾರು ೬೫% ಅನ್ನು ಸೆಸಾ ಗುಂಪು ತನ್ನ ಹಂದಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಉನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪೇಟೆಂಟ್ ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ಪೇಟೆಂಟ್ ಪಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಮೆಟಲರ್ಜಿಕಲ್ ಕೋಕ್ ಅನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಮತ್ತು ಎಕ್ಸಾಸ್ಟ್ ಫ್ಲೂ ಗ್ಯಾಸ್‌ನ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಶಾಖವನ್ನು ಸಹ-ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡು-ಉತ್ಪನ್ನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಖವನ್ನು ಶುದ್ಧ [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ|ವಿದ್ಯುತ್]] ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು. ಕಂಪನಿಯು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕವಲ್ಲದ, ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಅಮೋನಾದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾವರದಲ್ಲಿ, ಓವನ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ನಕಾರಾತ್ಮಕ [[ಒತ್ತಡ|ಒತ್ತಡವು]] ಯಾವುದೇ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಸೋರಿಕೆಯನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. '''ಪಿಗ್ ಐರನ್''' : ಈ ವ್ಯಾಪಾರವು ಭಾರತೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಉಕ್ಕಿನ ಗಿರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಫೌಂಡರಿಗಳಿಗೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತವನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ವಿಭಾಗವು ಮೂಲ, ಫೌಂಡ್ರಿ ಮತ್ತು ನೋಡ್ಯುಲರ್ ದರ್ಜೆಯ ಹಂದಿ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಕಿಟ್ಟ|ಸ್ಲ್ಯಾಗ್]] ಅನ್ನು ಸಹ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೨೫೦,೦೦೦ ಟನ್‌ಗಳು. == ಸಿಎಸ್ಆರ್ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರತೆ == ವೇದಾಂತವು ೨೦೧೫–೧೬ರಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಯುಎಸ್$೩೭ ಮಿಲಿಯನ್ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿತು, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ೨.೨೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ಲಾಭವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.financialexpress.com/industry/vedanta-resources-to-invest-30-million-in-rd-anil-agarwal/339751/|title=Vedanta Resources to invest $30 million in R&D: Anil Agarwal|last=PTI Report|date=5 August 2016|website=www.financialexpress.com|access-date=5 June 2017}}</ref> ಕಾನ್ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ (ಸಿಐಐ) ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಝಿಂಕ್ ಅನ್ನು ಭಾರತದ ಅಗ್ರ ಹತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/money/report-vedanta-among-top-10-sustainable-firms-in-india-cii-2190234|title=Vedanta among top 10 sustainable firms in India: CII|last=PTI Report|date=16 March 2016|website=www.dnaindia.com|access-date=5 June 2017}}</ref> ಎಫ್‌ವೈ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ವೇದಾಂತವು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಹಾರುಬೂದಿಯ ೪೭% ಅನ್ನು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ೨೩% ನೀರನ್ನು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/odisha/2017/mar/28/vedanta-launches-green-initiative-to-dispose-red-mud-in-odisha-1586762.html|title=Vedanta launches green initiative to dispose red mud in Odisha|last=Express News Service|date=28 March 2017|website=www.newindianexpress.com|access-date=5 June 2017}}</ref> ಕಂಪನಿಯು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಯೋಜನೆ ನಂದಘರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ]] [[ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ|ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯದೊಂದಿಗೆ]] ತನ್ನ ರೀತಿಯ, ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ-ಪಾಲುದಾರಿಕೆ (ಪಿಪಿಪಿ) ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಅಂಗನವಾಡಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/govt-inks-mou-with-vedanta-to-build-4000-next-generation-anganwadis/article7674863.ece|title=Govt inks MoU with Vedanta to build 4,000 'next generation' Anganwadis|last=HBL Bureau|date=21 September 2015|website=www.thehindubusinessline.com|access-date=5 June 2017}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ, ವೇದಾಂತವು ತನ್ನ ಸಿಎಸ್‌ಆರ್ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಂಪನಿಯ ಸಿ‌ಎಸ್‌ಆರ್ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ೩೨,೬೦೦ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧,೫೦೦ ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಸ್ಥಳಗಳಾದ್ಯಂತ.<ref>{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/business/in-other-news/080316/vedanta-aims-to-make-women-self-reliant-by-implementing-skill-development.html|title=Vedanta aims to make women self-reliant by implementing skill development|date=8 March 2016|website=www.deccanchronicle.com|access-date=5 June 2017}}</ref> == ವಿವಾದಗಳು == === ೨೦೦೧ ಸೆಬಿ ಪ್ರಕರಣ === ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್, ಬಿಪಿಎಲ್ ಮತ್ತು [[ವಿಡಿಯೋಕಾನ್]] ಅನ್ನು ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ( [[ಭಾರತೀಯ ಬಂ‍‍ಡವಾಳ ಪತ್ರಗಳು|ಸೆಬಿ]] ) ದಲ್ಲಾಳಿ ಹರ್ಷದ್ ಮೆಹ್ತಾ ಮತ್ತು ೧೭ ಬ್ರೋಕರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ( [[ಮುಂಬೈ ಷೇರುಪೇಟೆ|ಬಿಎಸ್‌ಇಯಿಂದ]] ೧೦ ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ|ಎನ್‌ಎಸ್‌ಇಯಿಂದ]] ೭) ಷೇರುಗಳು ಮತ್ತು ರಿಗ್ ಅನ್ನು ಮೂಲೆಗುಂಪು ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಷೇರುಗಳ ಬೆಲೆಗಳು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ೨ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬಂಡವಾಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಅನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.sebi.gov.in/media/press-releases/apr-2001/action-against-harshad-mehta-videocon-bpl-and-sterlite_17608.html|title=Press release – Ref.No.PR 71/2001 (19 April 2001)|website=www.sebi.gov.in|publisher=SEBI|access-date=17 October 2018}}</ref> ಇದರ ನಂತರ, ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ವೇದಾಂತ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು (ಯುಕೆ) ಲಂಡನ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಯಿತು. ವೇದಾಂತ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಸ್ವತಃ ಹಿಡುವಳಿ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ನ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.minesandcommunities.org/article.php?a=9685|title=16 years of fraud?|website=www.minesandcommunities.org|publisher=Mines and communities|access-date=17 October 2018}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಟುಟಿಕೋರಿನ್ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆ === ೨೦೧೮ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಟುಟಿಕೋರಿನ್‌ನ ಸಾವಿರಾರು ನಿವಾಸಿಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಸ್ಥಾವರದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರೆಯಿತು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಾಲಿನ್ಯ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯರು ಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್‌ನ ಮ್ಯಾನೇಜರ್‌ಗಳು, ಅವುಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ಅಂತಹುದೇ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿವಾದಿಸಿದರು. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗಾಳಿಯ ನಿಜವಾದ ಅಳತೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಸ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರದ ಬಳಿ ಕಡಿಮೆ ಉಪಕರಣಗಳು ಇದ್ದವು. ಹರಡುತ್ತಿರುವ ವದಂತಿಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಅವರು ೧೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಾವರದಿಂದ ಯಾವುದೇ ನೀರನ್ನು ಪಂಪ್ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಪ್ರತಿವಾದಿಸಿದರು. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಆದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.sterlitecopper.com/know-the-truth/|title=Sterlite copper – Know the truth|website=www.sterlitecopper.com|publisher=Sterlite Copper|access-date=17 October 2018}}</ref> ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/tuticorin-anti-sterlite-protest-power-cut-for-vedanta-owned-sterlite-in-tuticorin-10-latest-facts-1857089|title=Power Cut for Vedanta-Owned Sterlite in Tuticorin: 10 Latest Facts}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/sterlite-s-pollution-problem-113041801267_1.html|title=Sterlite's pollution problem|last=Narasimhan|first=T. E.|date=18 April 2013|work=Business Standard India}}</ref> ಮೇ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ನಡುವೆ, ಒಂದು ದಿನ ವಿಷಯಗಳು ಒರಟಾದವು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸರು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೇಲೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.dinamalar.com/news_detail.asp?id=2027846|title=தூத்துக்குடியில் இயல்பு நிலை திரும்பியது|date=25 May 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-44234715|title=India shuts Tamil Nadu smelting plant after deadly protests|date=24 May 2018|work=BBC News}}</ref> ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ೧೩ ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದರು, ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ತಾಮ್ರ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್ ಪರಿಸರ ಹಾನಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ನಿವಾಸಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯ ನಂತರ, ತಮಿಳುನಾಡು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಪಳನಿಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತನಿಖೆಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದರು ಆದರೆ ಪೊಲೀಸರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/india/sterlite-protest-live-updates-palaniswami-govt-appeals-against-madras-hc-order-to-preserve-bodies-of-thoothukudi-victims-4480617.html|title=Sterlite protest updates: 13 people killed, 102 others wounded, confirms new Thoothukudi district collector-India News, Firstpost|date=24 May 2018}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ವೇದಾಂತ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಸತ್ಯ [[ಬ್ರಹ್ಮ]] ಐಕಾನಿಕ್ ೯ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಇಂಡಿಯಾ]] ಲೀಡರ್‌ಶಿಪ್ ಕಾನ್‌ನಲ್ಲಿ "೨೦೧೮ ರ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಮೌಲ್ಯಯುತ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಂಪನಿ ೨೦೧೮" ಮತ್ತು ಅದರ ಸಿಇಒ ಅಭಿಜಿತ್ ಪತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ೨೦೧೮.<ref>{{Cite web|url=http://odishaaffairs.tv/vedanta-aluminium-abhijit-pati-honored-recognized-at-historic-india-leadership-conclave-awards-2018/|title=Vedanta Aluminium & Abhijit Pati Honored & recognized at historic India Leadership Conclave & Awards 2018 – Odisha Affairs|website=odishaaffairs.tv|language=en-US|access-date=2018-07-25}}</ref> == ಕಛೇರಿಗಳು == ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ನೋಂದಾಯಿತ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕಚೇರಿಗಳು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.vedantalimited.com/reach-us.aspx|title=Vedanta Limited registered office|website=www.vedantalimited.com|access-date=5 June 2017|archive-date=5 ಜೂನ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170605160404/http://vedantalimited.com/reach-us.aspx|url-status=dead}}</ref> ಕಂಪನಿಯು ನವದೆಹಲಿ, ಎನ್‌ಸಿಆರ್ ಮತ್ತು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ * ಭಾರತದ ಗಣಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ  == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Official website|http://www.vedantalimited.com/}} * [http://www.vedantaresources.com// Group homepage] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 08xrv4k8ma4uph8ga72ccowkzhkbdzg 0 147994 1373406 1367698 2026-05-14T23:34:50Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373406 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Suryanar_Koil_in_Tamil_Nadu_JEG6875.jpg|thumb| ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಸೂರ್ಯನಾರ್ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಹಿಂದೂ [[ಸೂರ್ಯ (ದೇವ)|ಸೂರ್ಯ]] -ದೇವರಾದ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ, ಇದು ಇನ್ನೂ ಸಕ್ರಿಯ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿದೆ.]] '''ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು''' (ಅಥವಾ '''ಸೌರ ದೇವಾಲಯಗಳು''' ) ಎನ್ನುವುದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗ, [[ಸೂರ್ಯ]] ಅಥವಾ ಸೌರ ದೇವತೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತ]], <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2009/02/28/stories/2009022850370400.htm|title=A visit to the Sun Temple|date=28 February 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=9 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109153404/http://www.hindu.com/mp/2009/02/28/stories/2009022850370400.htm|archive-date=9 January 2014|archivedate=9 ಜನವರಿ 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140109153404/http://www.hindu.com/mp/2009/02/28/stories/2009022850370400.htm|url-status=deviated}}</ref> [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನಾ]], [[ಈಜಿಪ್ಟ್]], [[ಜಪಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಪೆರು]] ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳು ಅವಶೇಷಗಳಲ್ಲಿವೆ, [[ಉತ್ಖನನ]], ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಅಥವಾ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವನ್ನು [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳಾಗಿ]] ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ [[ಕೊನಾರ್ಕ್|ಕೊನಾರ್ಕ್‌ನಂತಹ]] ದೊಡ್ಡ ಸೈಟ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ. <ref name="unesco1">{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/246|title=Sun Temple, Konârak|publisher=UNESCO|access-date=9 January 2014}}</ref> == ಚೀನಾ == [[ಚಿತ್ರ:West_Holy_Gate_(Temple_of_the_Sun).JPG|thumb| ವೆಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ಗೇಟ್, ಟೆಂಪಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಸನ್ (ಬೀಜಿಂಗ್)]] ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಹೊಸ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗದ ದೇವಾಲಯದ ವಿಸ್ತರಣೆಯೊಂದಿಗೆ, <ref name="unesco2" /> <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/chinesearchitect0000caiy|title=Chinese Architecture|last=Yanxin Cai|publisher=Cambridge University Press|year=2011|page=[https://archive.org/details/chinesearchitect0000caiy/page/44 44]|url-access=registration}}</ref>[[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನಾದ]] [[ಬೀಜಿಂಗ್|ಬೀಜಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೧೫೩೦ ರಲ್ಲಿ ಜಿಯಾಜಿಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. <ref name="unesco2">{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/881|title=Temple of Heaven: an Imperial Sacrificial Altar in Beijing|website=World Heritage List|publisher=UNESCO|access-date=13 January 2014}}</ref> ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಉಪವಾಸ, ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಬಲಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಆರಾಧನಾ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯ ಆಚರಣೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. <ref name="VandA">{{Cite web|url=http://www.vam.ac.uk/content/articles/r/ruling-in-china|title=Traditional life in China: Ruling|publisher=Victoria and Albert Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20140113162550/http://www.vam.ac.uk/content/articles/r/ruling-in-china/|archive-date=13 January 2014|access-date=13 January 2014|archivedate=13 ಜನವರಿ 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140113162550/http://www.vam.ac.uk/content/articles/r/ruling-in-china/|url-status=deviated}}</ref> ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ, ಇದು ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ಧರಿಸಲು ಕೆಂಪು ಬಟ್ಟೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ವೈನ್ ಅರ್ಪಣೆಗಾಗಿ ಕೆಂಪು ಪಾತ್ರೆಗಳು ಇದೆ. <ref name="VandA" /> ದೇವಾಲಯವು ಈಗ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವನದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/slideshows/day-in-pics/january-27-2012/a-man-walks-across-a-frozen-pond-at-ritan-park/slideshow/11648130.cms|title=A man walks across a frozen pond at Ritan Park|date=27 January 2012|website=Times of India|access-date=13 January 2014}}</ref> == ಈಜಿಪ್ಟ್ == [[ಚಿತ್ರ:Userkaf_SolarTemple_and_ValleyTemple_Abusir.svg|thumb| ಯೂಸರ್ಕಾಫ್ ದೇವಾಲಯದ ಯೋಜನೆ]] [[ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟ್‌|ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಹಲವಾರು ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳಿದ್ದವು. ಈ ಹಳೆಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಬು ಸಿಂಬೆಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಅಬು ಸಿಂಬೆಲ್|ರಾಮ್‌ಸೆಸ್‌ನ ಮಹಾ ದೇವಾಲಯ]], <ref>{{Cite web|url=http://www.sis.gov.eg/En/Templates/Articles/tmpArticles.aspx?ArtID=1200|title=Pharaonic monuments in Aswan|publisher=State Information Service, Egypt|access-date=9 January 2014|archive-date=25 ಜನವರಿ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140125152937/http://www.sis.gov.eg/En/Templates/Articles/tmpArticles.aspx?ArtID=1200|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಐದನೇ ರಾಜವಂಶದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು, ಅದರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ, ಯೂಸರ್‌ಕಾಫ್ ಮತ್ತು ನಿಯುಸೆರ್ರೆ . <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qeApebusL_0C|title=Texts from the Pyramid Age|publisher=Society of Biblical Literature|year=2005|isbn=9004130489|editor-last=Ronald J. Leprohon|page=86}}</ref> ಐದನೇ ರಾಜವಂಶದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡವು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ, ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರವೇಶ ಕಟ್ಟಡದಿಂದ ಕಾಸ್‌ ವೇ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XNdgScxtirYC&pg=PA86|title=Encyclopedia of the Archaeology of Ancient Egypt|publisher=Routledge|year=1999|isbn=9780203982839|editor-last=Kathryn A. Bard|page=86}}</ref> ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಕೈರೋದಲ್ಲಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಕೆಳಗೆ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು, ಇದು ರಾಮೆಸ್ಸೆಸ್ II ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2006/03/0301_060301_egypt.html|title=Giant Ancient Egyptian Sun Temple Discovered in Cairo|last=Stefan Lovgren|date=1 March 2006|website=National Geographic News|access-date=11 January 2014}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.nbcnews.com/id/11588559|title=Ancient sun temple uncovered in Cairo|date=28 February 2006|publisher=NBC News|access-date=11 January 2014}}</ref> == ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ == {{Infobox | title = [[ಸೂರ್ಯ]] [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]] ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು | image = {{image array|perrow=2|width=180|height=150 | image1 = Martand Sun Temple Central shrine (6133772365).jpg|caption1=[[ಮಾರ್ತಾಂಡ್ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ]] ಕೇಂದ್ರ ದೇಗುಲ, [[ಸೂರ್ಯ]] ದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು [[ಕಾರ್ಕೋಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕಾರ್ಕೋಟ ರಾಜವಂಶ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಲಲಿತಾದಿತ್ಯ ಮುಕ್ತಾಪಿಡ]] ೮ ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. | image2 = Sun Temple Main Structure, Konark, Orissa.jpg|caption2=[[ಕೋನಾರ್ಕ್]], [[ಒಡಿಶಾ, ಭಾರತ|ಒಡಿಶಾ]] ನಲ್ಲಿ [[ಕೋನಾರ್ಕ್ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ]], [[ಪೂರ್ವ ಗಂಗಾ ರಾಜವಂಶದ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ನರಸಿಂಗ ದೇವ I]] (೧೨೩೮ - ೧೨೬೪ CE) ನಿರ್ಮಿಸಿದ, ಇದು ಈಗ [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ]]. | image3 = Sun Temple, Modhera - Sabha Mandap 01.jpg|caption3=[[ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ, ಮೊಧೇರಾ|ಮೊಧೇರಾದ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ]], ಕುಂದವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ [[ಸ್ಟೆಪ್‌ವೆಲ್]] (ಟ್ಯಾಂಕ್), ೧೦೨೬ CE ನಲ್ಲಿ [[ಚೌಳುಕ್ಯ ರಾಜವಂಶದ]] [[ಭೀಮ I]] ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಇದು [[ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಬಾವಿಗಳ ಇತಿಹಾಸ|ಗುಜರಾತ್‌ನ ಸ್ಟೆಪ್‌ವೆಲ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]ದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. | image4 = Sun Temple, Katarmal.jpg|caption4=[[ಕತರ್ಮಲ್]] ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ಕಟ್ಯೂರಿ ರಾಜರು]] ೯ ನೇ ಶತಮಾನ CE ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. }} }} [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ|ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ]] [[ಸೂರ್ಯ (ದೇವ)|ಸೂರ್ಯ]] ದೇವಾಲಯಗಳು [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] ದೇವತೆಯಾದ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿವೆ, <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fe7XDuxCYjcC&pg=PA28|title=Fundamentals of Solar Astronomy|last=A. Bhatnagar|last2=William Livingston|last3=W. C. Livingston|publisher=World Scientific Publishing|year=2005|isbn=9789812567871|page=28}}</ref> ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು ಕೋನಾರ್ಕ್ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ( ''ಕಪ್ಪು ಪಗೋಡಾ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|-ಯುನೆಸ್ಕೋ]] [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ]] . <ref>{{Cite book|url=http://ufdc.ufl.edu/AA00010118/00001/23x|title=Black Pagoda|last=Robert Ebersole|publisher=University of Florida Press|year=1957|page=7|access-date=13 January 2014}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://konark.nic.in/intro.htm|title=Official website|publisher=Tourism Department, Government of Odisha|access-date=9 January 2014}}</ref> [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾದ]] [[ಕೊನಾರ್ಕ್|ಕೋನಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ೧೦೨೬ - ೧೦೨೭ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತ್‌ನ]] ಮೊಧೇರಾದಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ . ಇವೆರಡೂ ಈಗ ಅವಶೇಷಗಳಾಗಿವೆ, [[ಹಿಂದೂಗಳ ಮೇಲೆ ಕಿರುಕುಳ|ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಸೇನೆಗಳ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ]] ನಾಶವಾಗಿವೆ. ಕೋನಾರ್ಕ್ ಅನ್ನು ೧೨೫೦ ರಲ್ಲಿ [[ಪೂರ್ವ ಗಂಗರು|ಪೂರ್ವ ಗಂಗಾ ರಾಜವಂಶದ]] ನರಸಿಂಹದೇವ I ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. <ref>{{Cite book|url=http://ufdc.ufl.edu/AA00010118/00001/50j|title=Black Pagoda|last=Robert Ebersole|publisher=University of Florida Press|year=1957|page=34|access-date=13 January 2014}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://konark.nic.in/fall.htm|title=Fall of Konark|publisher=Tourism Department, Government of Odisha|archive-url=https://web.archive.org/web/20090619062254/http://konark.nic.in/fall.HTM|archive-date=19 June 2009|access-date=13 January 2014}}</ref> ಆರಂಭಿಕ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಪ್ರಮುಖ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದನು, ಆದರೆ ಸೂರ್ಯನ ಆರಾಧನೆಯು ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದ ಸುಮಾರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ದೇವತೆಯಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿತು. [[ಮಣಿಪುರ|ಮಣಿಪುರಿ]] ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯ ದೇವರು ''ಕೊರೌಹನ್ಬಾ'' [[ಹಿಂದೂ]] ದೇವತೆ [[ಸೂರ್ಯ (ದೇವ)|ಸೂರ್ಯನ]] ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಸೂರ್ಯ ಅಥವಾ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸೇರಿವೆ: * [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ** [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] ಅರಸವಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯ ನಾರಾಯಣ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೭ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕಲಿಂಗ|ಕಳಿಂಗದ]] ದೊರೆ ದೇವೇಂದ್ರ ವರ್ಮನು ನಿರ್ಮಿಸದನು. <ref name="thehindu"/> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/sun-rays-touch-arasavalli-deity/article1524840.ece|title=Sun rays touch Arasavalli deity|date=10 March 2011|website=The Hindu|access-date=9 January 2013}}</ref> ರಧಸಪ್ತಮಿಯ ದಿನದಂದು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀ ಸೂರ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ, ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ದೇವರು. * [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ** [[ಅಸ್ಸಾಂ|ಅಸ್ಸಾಂನ]] ಶ್ರೀ ಸೂರ್ಯ ಪಹಾರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯ ಪಹಾರ್ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೯ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ <ref name="thehindu"/> * [[ಬಿಹಾರ]] ** ಬಿಹಾರದ ದಿಯೋದಲ್ಲಿರುವ [[ದೇವ ಸೂರ್ಯ ಮಂದಿರ|ದೇವು ಸೂರ್ಯ ಮಂದಿರ]] ** ಬಿಹಾರದ [[ಗಯಾ|ಗಯಾದಲ್ಲಿರುವ]] ಭಾಸ್ಕರ್ ದೇವಾಲಯ <ref name="thehindu">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2009/02/28/stories/2009022850370400.htm|title=A visit to the Sun Temple|date=28 February 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=9 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109153404/http://www.hindu.com/mp/2009/02/28/stories/2009022850370400.htm|archive-date=9 January 2014|archivedate=9 ಜನವರಿ 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140109153404/http://www.hindu.com/mp/2009/02/28/stories/2009022850370400.htm|url-status=deviated}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20140109153404/http://www.hindu.com/mp/2009/02/28/stories/2009022850370400.htm "A visit to the Sun Temple"]. ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ|The Hindu]]''. 28 February 2009. Archived from [http://www.hindu.com/mp/2009/02/28/stories/2009022850370400.htm the original] on 9 January 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 January</span> 2014</span>.</cite></ref> ** ಬಿಹಾರದ [[Parsa, Bihar|ಪರ್ಸಾದಲ್ಲಿರುವ]] ಭಾಸ್ಕರ್ ದೇವಾಲಯ ** ಬಿಹಾರದ [[ಪಟ್ನಾ|ಪಾಟ್ನಾದಲ್ಲಿರುವ]] ಭಾಸ್ಕರ್ ದೇವಾಲಯ ** [[Pitath|ಪಿತಾತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಭಾಸ್ಕರ್ ದೇವಸ್ಥಾನ ** [[Bhakura|ಭಕುರಾದಲ್ಲಿ]] ಭಾಸ್ಕರ್ ದೇವಾಲಯ ** ಭಾಸ್ಕರ್ ಛತ್ ಘಾಟ್, ಸೆಲ್ಹೌರಿ [[Belhauri|ಬೆಲಹೌರಿ]] ** ಮಂಜೇಶ್ ಭಾಸ್ಕರ್ ದೇವಸ್ಥಾನ ** [[Garhara|ಗರ್ಹಾರದಲ್ಲಿರುವ]] ಬುಧ ಭಾಸ್ಕರ ದೇವಸ್ಥಾನ ** ಚೈನ್ ಸಿಂಗ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭೂಷಣ ಭಾಸ್ಕರ್ ದೇವಸ್ಥಾನ ** [[Kurmuri|ಅರ್ರಾದಲ್ಲಿನ ಕುರ್ಮುರಿಯಲ್ಲಿ]] ಭಗವಾನ್ ಭಾಸ್ಕರ್ ಧಾಮ್ ** [[Sanda, Bihar|ಸಂಡಾದಲ್ಲಿ]] ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ** [[ನಳಂದ|ನಳಂದದಲ್ಲಿ]] ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ** ಬರಗಾಂವ್ ನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ** [[Nur Sarai|ನೂರ್ ಸರೈನಲ್ಲಿ]] ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ** [[ಮುಜಫರ್‌ಪುರ್|ಮುಜಾಫರ್‌ಪುರದಲ್ಲಿರುವ]] ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ** ಬೆರೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ** [[Chorsua|ಚೋರ್ಸುವಾದಲ್ಲಿ]] ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ** [[Beldhana|ಬೆಲ್ಧಾನದಲ್ಲಿರುವ]] ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ** [[Koel Bigha|ಕೋಯೆಲ್ ಬಿಘಾದಲ್ಲಿ]] ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ** ಸಿರ್ನಾವನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ** ಬೆನ್ ನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ** [[Shankardih|ಶಂಕರದಿಹ್]] ನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ** [[Itasang|ಇಟಾಸಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ** [[Kundi, Bihar|ಬಿಹಾರದ ಕುಂಡಿಯಲ್ಲಿರುವ]] ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ** [[Alawan|ಅಲವಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ** ನವಾಡದ ಲಾಲ್ ಬಿಘಾದಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ** [[Soradih|ಸೊರಾಡಿಹ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ** ಬಿಲಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ * [[ಗುಜರಾತ್]] ** [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತಿನ]] ಮೊಧೇರಾದಲ್ಲಿರುವ ಮೊಧೇರಾ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೧೦೨೭ ರಲ್ಲಿ ಚೌಲುಕ್ಯ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜ ಭೀಮದೇವ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು <ref>{{Cite web|url=http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=152&webpartid=1146|title=Modhera sun temple|publisher=Gujarat Tourism|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928041747/http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=152&webpartid=1146|archive-date=28 September 2011|access-date=9 January 2014|archivedate=28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928041747/http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=152&webpartid=1146|url-status=deviated}}</ref> ** ನವ್ಲಾಖಾ ದೇವಾಲಯ, ಗುಮ್ಲಿ, ಗುಜರಾತ್, ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VR-2AAAAIAAJ&q=+ghumli|title=Archaeology in India|publisher=Archaeological Survey of India|year=1950|page=101}}</ref> * [[ಹರಿಯಾಣ]] ** ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ೪೮ ಕೋಸ್ ಪರಿಕ್ರಮದೊಳಗೆ *** ಬೋರ್ಶ್ಯಾಮ್ ಸೂರ್ಯ ತೀರ್ಥದೊಳಗೆ *** ಔಗಂಧ ಸೂರ್ಯಕುಂಡದೊಳಗೆ *** ಹಬ್ರಿ ಸೂರ್ಯಕುಂಡದೊಳಗೆ *** ಸಾಜುಮ ಸೂರ್ಯಕುಂಡದೊಳಗೆ ** [[ಸೂರಜ್‍ಕುಂಡ್|ಸೂರಜ್ಕುಂಡ್]], [[ಫರಿದಾಬಾದ್‌|ಫರಿದಾಬಾದ್]] * ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ** ಮಾರ್ತಾಂಡ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಅನಂತನಾಗ್ ಬಳಿ ೧೦ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ <ref>{{Cite web|url=http://anantnag.gov.in/Shrines-Martand.htm|title=District Anantnag|publisher=Anantnag District Administration|archive-url=https://web.archive.org/web/20131222203652/http://anantnag.gov.in/Shrines-Martand.htm|archive-date=22 December 2013|access-date=9 January 2014}}</ref> * [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ** [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಮಂಗಳೂರಿನ ಮರೋಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯ ನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ * [[ಕೇರಳ]] ** ಆದಿತ್ಯಪುರಂ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ * [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]] ** [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ]] ಬಾಲಾಜಿಯ ಉನಾವೊದಲ್ಲಿರುವ ಭ್ರಮಣ್ಯ ದೇವ ದೇವಾಲಯ <ref name="thehindu"/> ** [[ಗ್ವಾಲಿಯರ್|ಗ್ವಾಲಿಯರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಬಿರ್ಲಾ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ** [[Madkhera|ಮದ್ಖೇರಾ]] ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ:- ಮದ್ಖೇರಾ ಎಂಬುದು ಟಿಕಮ್‌ಘರ್ ಪಟ್ಟಣದ ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಒಳಗೆ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>[https://www.bhaskar.com/mp/chhatarpur/news/mp-news-this-is-the-sun-temple-of-mankheda-the-destruction-of-the-statues-of-the-statues-being-ignored-by-the-department-of-archeology-093005-4941771.html यह है मरखेड़ा का सूर्य मंदिर,पुरातत्व विभाग की अनदेखी से प्रतिमाएं हो रहीं दुर्दशा का शिकार], Dainik Bhaskar, accessed 30 aug 2021.</ref> * [[ಮಣಿಪುರ]] ** ಎಬುಧೌ ಕೊರೌಹನ್ಬಾ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಮೊಯಿಡಾಂಗ್ಪೋಕ್, ಪಟ್ಸೋಯಿ, [[ಮಣಿಪುರ]] * [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]] ** ಬಿರಂಚಿನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಪಾಲಿಯಾ , ಒಡಿಶಾದ ಪಾಲಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನದ ದೇವಾಲಯ. <ref name="odishagov">{{Cite web|url=http://www.odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/April2006/engpdf/A_little_known_sun_temple_at_%20palia.pdf|title=A Little Known Sun Temple At Palia|date=April 2006|publisher=Government of Odisha|access-date=9 January 2014}}</ref> * [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ** [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] [[ಕುಂಭಕೋಣಂ|ಕುಂಭಕೋಣಂನಲ್ಲಿರುವ]] ಸೂರ್ಯನಾರ್ ಕೋವಿಲ್ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೧೦೬೦ - ೧೧೧೮ CE <ref name="thehindu"/> ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. * [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ]] ** [[ಅಲ್ಮೋರ|ಅಲ್ಮೋರಾ]] ಬಳಿಯ [[ಕಟಾರ್‌ಮಲ್|ಕಥರ್ಮಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[ನೈನಿತಾಲ್|ನೈನಿತಾಲ್‌ನಿಂದ]] ೭೦ ಕಿಮೀ ದೂರವಿದೆ ಮತ್ತು ೯ ನೇ ಶತಮಾನದ CE ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಯೂರಿ ರಾಜರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ** [[ಅಲ್ಮೋರ|ಅಲ್ಮೋರಾ]] ಬಳಿಯ [[ಕಟಾರ್‌ಮಲ್|ಕಥರ್ಮಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ]] [[ನೈನಿತಾಲ್|ನೈನಿತಾಲ್‌ನಿಂದ]] ೭೦ ಕಿಮೀ ದೂರವಿದೆ ಮತ್ತು ೯ ನೇ ಶತಮಾನದ CE ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಯೂರಿ ರಾಜರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. <ref name="tribune">{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020817/windows/site.htm|title=A lesser-known sun temple at Katarmal|last=Sajwan|first=Venita|date=17 August 2002|work=The Tribune|access-date=8 July 2013}}</ref> <ref name="sun">{{Cite web|url=http://www.nainitaltourism.com/katarmal_sun_temple.html|title=Katarmal Sun temple, Almora|publisher=Nainital Tourism|access-date=9 July 2013}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://huntington.wmc.ohio-state.edu/public/index.cfm?fuseaction=showThisDetail&ObjectID=2177&detail=large|title=Sun Temple at Katarmal|website=Huntington Archive|publisher=Ohio State University|archive-url=https://archive.today/20140123102915/http://huntington.wmc.ohio-state.edu/public/index.cfm?fuseaction=showThisDetail&ObjectID=2177&detail=large|archive-date=23 January 2014|access-date=23 January 2014}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020817/windows/site.htm|title=A lesser-known sun temple at Katarmal|last=Venita Sajwan|date=17 August 2002|website=The Tribune, online edition|access-date=23 January 2014}}</ref> * [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] ** [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ|ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ]] ಮಹೋಬಾದಲ್ಲಿರುವ ರಾಹಿಲಾ ಸಾಗರ್ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ ** [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ|ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ]] ಕಲ್ಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ * [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ** [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ]] [[ಪಂಜಾಬ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಂಜಾಬ್‌ನ]] ಮುಲ್ತಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ''ಆದಿತ್ಯ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮುಲ್ತಾನ್ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೧೦ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತಗಾರರು ನಾಶಪಡಿಸಿದರು. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GPcgAAAAMAAJ&q=Aditya|title=Journal of Indian history: golden jubilee volume|publisher=T. K. Ravindran, University of Kerala. Dept. of History|year=1973|page=362}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-aw3hRAX_DgC&pg=PA489|title=A glossary of the tribes and castes of the Punjab and North-West ..., Volume 1 By H.A. Rose|year=1997|isbn=9788185297682|pages=489}}</ref> == ಇಂಕಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ == [[ಚಿತ್ರ:Cusco_Coricancha_Inti-Huasi_main_view.jpg|thumb| ಮೇಲಿನ ಸ್ಯಾಂಟೋ ಡೊಮಿಂಗೊ ಕಾನ್ವೆಂಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕುರಿಕಾಂಚ ದೇವಾಲಯ]] [[ಚಿತ್ರ:Saqsayhuaman1.jpg|thumb| ಇಂಕಾ ಮುಯುಕ್ ಮಾರ್ಕಾದ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಗೋಪುರದ ತಳವು ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿದೆ]] ಕೆಳಗಿನವುಗಳು ಇಂಟಿಯ (ಇಂಕಾ ದೇವರು ಸೂರ್ಯ) ಪೂರ್ವ-ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ನ ದೇವಾಲಯಗಳಾಗಿವೆ: * ಪೆರುವಿನ ಕುಸ್ಕೋದಲ್ಲಿರುವ ಕುರಿಕಾಂಚಾ [[ಇಂಕಾ|ಇಂಕಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯವಾಗಿತ್ತು. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=PEDybh23UdUC&pg=PA42|title=A Culture of Stone: Inka Perspectives on Rock|last=Carolyn Dean|publisher=Duke University Press|year=2010|isbn=978-0822393177|page=42}}</ref> * ಪೆರುವಿನ ಕುಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ಮುಯುಕ್ ಮಾರ್ಕಾ . * ಪೆರುವಿನ ವಿಲ್ಕಾಶುಮಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಕವಾಮನ್ . == ಇತರೆ == ಹಲವಾರು ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ: * ಕ್ರಿ.ಶ ೨೦೦ ಮತ್ತು ೯೦೦ ರ ನಡುವೆ ದಕ್ಷಿಣ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ಪ್ಯಾಲೆನ್ಕ್ವೆಯ [[ಮಾಯಾ ನಾಗರಿಕತೆ|ಮಾಯನ್]] ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಟೆಂಪಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರಾಸ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://instructional1.calstatela.edu/bevans/Art446-07-MayaPalenque/WebPage-Info.00063.html|title=Non-Western&nbsp;— Temple of the Sun|publisher=California State University, Los Angeles|access-date=23 January 2014}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://learningobjects.wesleyan.edu/palenque/structures/temple_sun/texts.php|title=Temple of the Sun|website=Unaahil B'aak:The Temples of Palenque|publisher=Wesleyan University|access-date=23 January 2014|archive-date=16 ಜನವರಿ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160116093455/http://learningobjects.wesleyan.edu/palenque/structures/temple_sun/texts.php|url-status=deviated|archivedate=16 ಜನವರಿ 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160116093455/http://learningobjects.wesleyan.edu/palenque/structures/temple_sun/texts.php}}</ref> * [[ಗ್ವಾಟೆಮಾಲ|ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾದ]] ಎಲ್ ಜೋಟ್ಜ್‌ನ ಮಾಯನ್ ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರಾತ್ರಿ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯವು ಐದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೈಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2012/07/120720-maya-temple-el-zotz-masks-faces-science-houston|title="Dramatic" New Maya Temple Found, Covered With Giant Faces|last=Ker Than|date=20 July 2012|publisher=National Geographic News|access-date=23 January 2014}}</ref> * [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಹಲವಾರು ಶಿಂಟೋ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸೂರ್ಯ ದೇವತೆ ''ಅಮಟೆರಾಸುಗೆ'' ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ: :* ಐಸೆ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಶ್ರೈನ್, ಮೈ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್ <ref>{{Citation|url=http://eprints.soas.ac.uk/45/1/shinto.pdf|title=The meanings of Shinto|page=267|last=Brian Bocking|publisher=School of Oriental and African Studies, University of London|year=2004|access-date=13 January 2014|archive-date=13 ಜನವರಿ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140113202033/http://eprints.soas.ac.uk/45/1/shinto.pdf|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.soas.ac.uk/library/events/2013/11nov2013-seng-renewal-of-the-ise-shrine-in-2013-tradition-and-rituals.html|title=Sengū Renewal of the Ise Shrine in 2013: Tradition and Rituals|publisher=School of Oriental and African Studies, University of London|access-date=13 January 2014|archive-date=13 ಜನವರಿ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140113203534/http://www.soas.ac.uk/library/events/2013/11nov2013-seng-renewal-of-the-ise-shrine-in-2013-tradition-and-rituals.html|url-status=deviated|archivedate=13 ಜನವರಿ 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140113203534/http://www.soas.ac.uk/library/events/2013/11nov2013-seng-renewal-of-the-ise-shrine-in-2013-tradition-and-rituals.html}}</ref> :* ಕಾಮಕುರಾದಲ್ಲಿ ೭೧೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಅಮನವಾ ಶಿನ್ಮೆಯಿ ದೇಗುಲ :* ತಕಚಿಹೋ, ಮಿಯಾಝಾಕಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಮಾನೋಯಿವಾಟೊ -ಜಿಂಜಾ <ref>{{Cite web|url=http://www.jnto.go.jp/eng/location/spot/shritemp/amano-iwato-shrine.html|title=Amano-iwato Shrine|publisher=Japan National Tourism Organization|access-date=13 January 2014}}</ref> * ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಕೊಲೊರಾಡೋದಲ್ಲಿನ ಮೆಸಾ ವರ್ಡೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ, ಪ್ಯೂಬ್ಲೋ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದಾದ ಒಂದು ರಚನೆಯಿದೆ, <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/prehistoricastro0000malv_y8i5|title=Prehistoric Astronomy in the Southwest|last=J. McKim Malville|last2=Claudia Putnam|publisher=Johnson Books|year=1993|page=[https://archive.org/details/prehistoricastro0000malv_y8i5/page/91 91]|url-access=registration}}</ref> ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣವು ಕ್ರಿ.ಶ ೧೨೭೫ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, <ref>{{Cite web|url=http://www.hao.ucar.edu/education/archeoslides/slide_17.php|title=Solar Astronomy in the Prehistoric Southwest|last=P. Charbonneau|last2=O.R. White|publisher=High Altitude Observatory, University Corporation for Atmospheric Research|access-date=23 January 2014|last3=T.J. Bogdan|archive-date=20 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160920023955/http://www.hao.ucar.edu/education/archeoslides/slide_17.php|url-status=deviated|archivedate=20 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160920023955/http://www.hao.ucar.edu/education/archeoslides/slide_17.php}}</ref> ಆದರೂ ಅದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.nps.gov/meve/historyculture/mt_sun_temple.htm|title=Sun Temple|publisher=U.S. National Park Service|access-date=11 January 2014}}</ref> == ಇತರ ಬಳಕೆಗಳು == ೧೭೬೧ ರಿಂದ 1೧೯೧೬ ರವರೆಗೆ [[ಕ್ಯೂ ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನ|ಕ್ಯೂ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ]] ಮೂರ್ಖತನಕ್ಕೆ ''ಟೆಂಪಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಸನ್'' ಅಥವಾ ''ಸನ್ ಟೆಂಪಲ್'' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ವಿಲಿಯಂ ಚೇಂಬರ್ಸ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ಅವರು ೧೭೨೫ ರಲ್ಲಿ ರಚನೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ದೇವದಾರು ಮರವನ್ನು ನೆಟ್ಟರು. ೧೯೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಚಂಡಮಾರುತವು ದೇವದಾರು ಮರವನ್ನು ಉರುಳಿಸಿತು, ಇದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ಮೂರ್ಖತನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. <ref>{{Cite book|title=Kew Past|last=[[David Blomfield|Blomfield, David]]|publisher=Phillimore & Co. Ltd.|year=1994|isbn=0-85033-923-5|page=119}}</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಅಗ್ನಿ ದೇವಾಲಯ * ಚಂದ್ರನ ದೇವಾಲಯ (ದ್ವಂದ್ವ ನಿವಾರಣೆ) * ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ದೇವಾಲಯ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|3}} {{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ದೇವಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 2ei1z0qz8lrrgtdgiwyepfjdtaex4fq 0 152529 1373391 1365244 2026-05-14T16:14:52Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373391 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಶೋಭಾ ನಾಯ್ಡು | image = Indian dance (Elena Tarasova) fragments.ogv | image_size = | birth_date = ೧೯೫೬ | birth_place = [[ಅನಕಪಲ್ಲಿ]], [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] | birth_name = | death_date = {{death date and age|2020|10|14|1956|df=y}} | death_place = ಹೈದರಾಬಾದ್ | occupation = ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯ ನೃತ್ಯಗಾತಿ‌‌‌‍ | website = sobhanaidu.org | awards = [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] (೨೦೦೧) }} '''ಶೋಭಾ ನಾಯ್ಡು''' (೧೯೫೬ - ೧೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦) [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅಗ್ರಗಣ್ಯ [[ಕೂಚಿಪೂಡಿ|ಕೂಚಿಪುಡಿ]] ನೃತ್ಯಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಇವರು ಹೆಸರಾಂತ ಮಾಸ್ಟರ್ ವೆಂಪಟಿ ಚಿನ್ನ ಸತ್ಯಂ ಅವರ ಶಿಷ್ಯೆ. ಇವರು ಕೂಚಿಪುಡಿಯ ತಂತ್ರವನ್ನು ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ನೃತ್ಯ-ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಸತ್ಯಭಾಮಾ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಾವತಿ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಕೂಚಿಪುಡಿ ಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾದ ಶೋಭಾ ನಾಯ್ಡು ಅವರು ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕಿರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |title=I explained it when I danced it |url=http://sobhanaidu.org/profile.html |access-date=25 Aug 2017 |publisher=sobhanaidu.org |archive-date=10 ಆಗಸ್ಟ್ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170810234555/http://sobhanaidu.org/profile.html |url-status=dead }}</ref> ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಶಾಲೆಯು ೩೦ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಿತು. <ref name="Sobha Naidu" /> ಇವರು ಹಲವಾರು ನೃತ್ಯ-ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಮದ್ರಾಸಿನ ಕೃಷ್ಣ ಗಾನ ಸಭಾದಿಂದ ನೃತ್ಯ ಚೂಡಾಮಣಿ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದರು. ಇವರು ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ [[ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಮತ್ತು <ref>{{Cite web |date=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |access-date=21 July 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |archive-date=15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead }}</ref> ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ]] [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಶೋಭಾ ನಾಯ್ಡು ಅವರು ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಅನಕಾಪಲ್ಲಿ|ಅನಕಪಲ್ಲಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web |date=29 Jan 2016 |title=Shobha Naidu Success Story |url=http://www.mahilalu.com/shobha-naidu-success-story/ |access-date=25 Aug 2017 |publisher=mahilalu.com }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಕ್ವೀನ್ ಮೇರಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. <ref>{{Cite web |date=16 May 2016 |title=Personalities: Sobha Naidu |url=http://www.andhraportal.org/personalities-sobha-naidu/ |access-date=25 Aug 2017 |publisher=Andhra Portal}}</ref> ಕುಟುಂಬದ ವಿರೋಧವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ, ಅವರ ತಾಯಿ ಸರೋಜಿನಿ ದೇವಿ ಅವರು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂನಲ್ಲಿ ಪಿಎಲ್ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರಿಂದ ಟ್ಯೂಷನ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಪೌರಾಣಿಕ ಶ್ರೀ ವೆಂಪತಿ ಚಿನ್ನ ಸತ್ಯಂ ಅವರಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. <ref name="AP1">{{Cite web |date=16 May 2016 |title=Personalities: Sobha Naidu |url=http://www.andhraportal.org/personalities-sobha-naidu/ |access-date=25 Aug 2017 |publisher=Andhra Portal}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.andhraportal.org/personalities-sobha-naidu/ "Personalities: Sobha Naidu"]. Andhra Portal. 16 May 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 August</span> 2017</span>.</cite></ref> ಅವರು ವೆಂಪತಿಯವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾಗಿದ್ದರು. <ref name="mahilalu">{{Cite web |date=29 Jan 2016 |title=Shobha Naidu Success Story |url=http://www.mahilalu.com/shobha-naidu-success-story/ |access-date=25 Aug 2017 |publisher=mahilalu.com }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.mahilalu.com/shobha-naidu-success-story/ "Shobha Naidu Success Story"]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. mahilalu.com. 29 January 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 August</span> 2017</span>.</cite></ref> ಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ ಪಿಟೀಲು ವಾದಕ ದ್ವಾರಂ ವೆಂಕಟಸ್ವಾಮಿ ನಾಯ್ಡು ಇವರ ಸಂಬಂಧಿ. <ref>{{Cite web |last= |date=18 July 2019 |title=Personalities: Dwaram Venkataswami Naidu |url=http://andhraportal.org/personalities-dwaram-venkataswami-naidu/ |access-date=2023-05-13 |website=Andhra Cultural Portal |language=en-US}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು == ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಠಿಣ ಅಭ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ, ಸತ್ಯಭಾಮಾ, ಪದ್ಮಾವತಿ ಮತ್ತು ಚಂದಾಲಿಕಾ ಅವರ ಕೆಲವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಅವರು ಎಂಬತ್ತು ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ನೃತ್ಯಗಳು, ಹದಿನೈದು ಬ್ಯಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಸಾಗರೋತ್ತರ ೧೫೦೦ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು. <ref>{{Cite web |date=29 Apr 2012 |title=Dancer with a difference |url=http://www.deccanherald.com/content/245521/dancer-difference.html |access-date=25 Aug 2017 |publisher=Deccan Herald}}</ref> ನಾಯ್ಡು ಅವರನ್ನು ದೇಶದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಯು‌ಎಸ್‍ನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. ಯುಕೆ, ಯುಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್, ಸಿರಿಯಾ, ಟರ್ಕಿ, ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್, ಬಾಗ್ದಾದ್, ಕಂಪುಚಿಯಾ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್‌ನಂತಹ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾಗಿ, ಶೋಭಾ ನಾಯ್ಡು ಅವರು ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್, ಮೆಕ್ಸಿಕೋ, ವೆನೆಜುವೆಲಾ, ಟುನಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯೂಬಾಕ್ಕೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಿಯೋಗವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು, ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. <ref name="Sobha Naidu">{{Cite web |title=I explained it when I danced it |url=http://sobhanaidu.org/profile.html |access-date=25 Aug 2017 |publisher=sobhanaidu.org |archive-date=10 ಆಗಸ್ಟ್ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170810234555/http://sobhanaidu.org/profile.html |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://sobhanaidu.org/profile.html "I explained it when I danced it"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170810234555/http://sobhanaidu.org/profile.html |date=2017-08-10 }}. sobhanaidu.org<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 August</span> 2017</span>.</cite></ref> ===ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು=== * ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |access-date=21 July 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |archive-date=15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }} <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 July</span> 2015</span>.</cite></ref> * ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಚೂಡಾಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref name="mahilalu"/> * ಅವರು ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಕೂಚಿಪುಡಿ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ [[ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಪಡೆದರು. * ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಕಲಾ ಸಿರೋಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಎನ್ಟಿಆರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಎಪಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಹಂಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} * ಕೂಚಿಪುಡಿ ಸಮ್ಮೇಳನ [http://www.siliconandhra.org/sablog/Kuchipudi_Sammelanam.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090528124438/http://www.siliconandhra.org/sablog/Kuchipudi_Sammelanam.php |date=2009-05-28 }} * ಸ್ಪಿಕ್ ಮೆಕೆ [http://www.spicmacay.com/artistprofile.php?artistid=60]{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.hyderabadbest.com/discoverhyd/personalities/dance/Shobhanaidu.asp == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20080211184103/http://www.kuchipudi.com/home.cfm ಕೂಚಿಪುಡಿ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ] * [https://web.archive.org/web/20070807091642/http://www.kuchipudischool.com/kuchipudi%20page.htm ಕೂಚಿಪುಡಿಯ ಸಮಗ್ರ ಹಿನ್ನೆಲೆ] * [https://web.archive.org/web/20080213050115/http://www.nayika.org/ ಸಿಡ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಚಿಪುಡಿ ನರ್ತಕಿ]   {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]] hu6bxw8f59j9nr2xz3cqka5y6op7ffg 0 154728 1373420 1371830 2026-05-15T06:58:51Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373420 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = ೨೦೨೪ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್ | image = ೨೦೨೪ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್.svg | image_size = 200px | fromdate = ೧ | todate = ೨೯ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | caption = | administrator = [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿ]] | cricket format = [[ಟ್ವೆಂಟಿ೨೦|ಟ್ವೆಂಟಿ೨೦ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್]] | tournament format = [[ಪಂದ್ಯಾವಳಿ|ಗುಂಪು ಹಂತ]], ಸೂಪರ್ ೮ ಮತ್ತು ನಾಕೌಟ್ ಹಂತ | host = {{flagicon|WIN}} [[ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್]]<br>{{flagicon|USA}} [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] | champions = {{cr|IND}} | runner up = {{cr|SA}} | count = ೨ | participants = ೨೦ | matches = ೫೫ | attendance = | player of the series = {{cricon|IND}} [[ಜಸ್‌ಪ್ರೀತ್ ಬುಮ್ರಾ]] | most valuable player = | most runs = {{cricon|AFG}} ರೆಹ್ಮಾನುಲ್ಲ ಗುರ್ಬಾಝ್ (೨೮೧) | most wickets = {{cricon|AFG}} ಫಝಲ್ಹಕ್ ಫಾರೂಕಿ (೧೭)<br />{{cricon|IND}} [[ಅರ್ಷದೀಪ್ ಸಿಂಗ್]] (೧೭) | website = {{URL|https://t20worldcup.com/}} | previous_year = ೨೦೨೨ | previous_tournament = ೨೦೨೨ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್ | next_year = ೨೦೨೬ | next_tournament = ೨೦೨೬ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್ }} '''೨೦೨೪ ರ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್''' [[ಐಸಿಸಿ ವಿಶ್ವ ಟ್ವೆಂಟಿ೨೦|ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನ]] ಒಂಬತ್ತನೇ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಟ್ವೆಂಟಿ 20 ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ (ಟಿ೨೦ಐ) ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪುರುಷರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡಗಳು ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಈ ಒಂದು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿ|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್]] (ICC) ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ಸಹ-ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಲು ೧ ಜೂನ್ ನಿಂದ ೨೯ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ ರವರೆಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು<ref name="ci28jul23">{{Cite web |title=Next Men's T20 World Cup set to be played from June 4 to 30, 2024 |url=https://www.espncricinfo.com/story/next-men-s-t20-world-cup-set-to-be-played-from-june-4-to-30-2024-1389921 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728175902/https://www.espncricinfo.com/story/next-men-s-t20-world-cup-set-to-be-played-from-june-4-to-30-2024-1389921 |archive-date=28 July 2023 |access-date=2023-07-28 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮೊದಲ ಐಸಿಸಿ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾಗಿತ್ತು. <ref>{{Cite news |title=2024 T20 World Cup: USA granted automatic qualification |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/61083748 |url-status=live |access-date=12 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220412134824/https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/61083748 |archive-date=12 April 2022}}</ref> [[೨೦೨೨ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್|ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಯ]] ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು]] ಸೋಲಿಸಿದ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ಹಾಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯು 20 ತಂಡಗಳಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, [[೨೦೨೨ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್|2022 ರ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ]]ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದ 16 ತಂಡಗಳಿಂದ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಎರಡು ಆತಿಥೇಯರ ಜೊತೆಗೆ, ಹಿಂದಿನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಅಗ್ರ ಎಂಟು ತಂಡಗಳು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದವು, [[ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ಐ ಶ್ರೇಯಾಂಕ|ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ಐ ತಂಡದ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ]] ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತಂಡಗಳು ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದವು. ಉಳಿದ ಎಂಟು ತಂಡಗಳನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅರ್ಹತಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆನಡಾ, ಉಗಾಂಡಾ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಟಿ20 ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿರುವುದು ಇದೇ ಮೊದಲು. ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಫೈನಲ್ನಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾವನ್ನು ೭ ರನ್ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿ ಭಾರತ ತಂಡವು ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ವಿಜೇತರಾದರು. ==ತಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಹತೆ== [[File:2024 ICC Mens T20 World Cup Participating nations.svg|thumb|left|350x350px|2024ರ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲಿರುವ ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೈಲೈಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರ T20 ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲಿರುವ ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೈಲೈಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. {{legend|#000032|ಅತಿಥೆಯರಾಗಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ}} {{legend|#0000ff|[[೨೦೨೨ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್]] ನಲ್ಲಿ ಟಾಪ್ 8 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದರು}} {{legend|#01a2ff|ICC ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ಐ ತಂಡದ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳ ಮೂಲಕ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿದೆ}} {{legend|#00ab00|ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅರ್ಹತಾ ಪಂದ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದರು}} {{legend|#ffc900|ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅರ್ಹತಾ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರೂ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ}}]] ೨೦೨೨ರ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಎಂಟು ತಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಆತಿಥೇಯರು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದರು. ಉಳಿದ ಎರಡು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಅರ್ಹತಾ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ICC ಪುರುಷರ T20I ತಂಡದ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ತಂಡಗಳು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2685209 |title=Denmark, Italy one step from T20 World Cup 2024 as Europe qualification continues |work=International Cricket Council |access-date=21 July 2022 |archive-date=21 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721064609/https://www.icc-cricket.com/news/2685209 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2571611 |title=Qualification pathway for marquee ICC events confirmed |work=International Cricket Council |access-date=10 April 2022 |archive-date=10 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410154219/https://www.icc-cricket.com/news/2571611 |url-status=live }}</ref> ಉಳಿದ ಎಂಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ICC ಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅರ್ಹತಾ ಪಂದ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕಾ, ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನ ಎರಡು ತಂಡಗಳು ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಗುಂಪುಗಳ ತಲಾ ಒಂದು ತಂಡವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಮೇ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಯುರೋಪ್, ಈಸ್ಟ್ ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಉಪ-ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅರ್ಹತಾ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ICC ದೃಢಪಡಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2637428 |title=Qualification pathway for ICC Men's T20 World Cup 2024 announced |work=International Cricket Council |access-date=31 May 2022 |archive-date=31 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531130610/https://www.icc-cricket.com/news/2637428 |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" !ಅರ್ಹತೆಯ ವಿಧಾನ !ದಿನಾಂಕ !ಸ್ಥಳಗಳು !ತಂಡಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ !ಅರ್ಹ ತಂಡಗಳು |- |ಅತಿಥೇಯಗಳು |೧೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ |— |style="text-align:center"| ೨ | nowrap|{{cr|USA}}<br>{{cr|WIN}} |- | nowrap|[[೨೦೨೨ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್]] <small>(ಹಿಂದಿನ ಟೂರ್ನಿಯಿಂದ ಟಾಪ್ 8)</small> |೧೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ |{{flag|AUS}} |style="text-align:center"| ೮ | nowrap|{{cr|AUS}}<br>{{cr|ENG}}<br>{{cr|IND}}<br>{{cr|NED}}<br>{{cr|NZ}}<br>{{cr|PAK}}<br>{{cr|SA}}<br>{{cr|SL}} |- |ICC ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ತಂಡ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು |೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ |— |style="text-align:center"| ೨ |nowrap|{{cr|AFG|2013}}<br>{{cr|BAN}} |- |ಯುರೋಪ್ ಅರ್ಹತಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ |೨೦–೨೮ ಜುಲೈ ೨೦೨೩ |{{flag|SCO}} |style="text-align:center"| ೨ |nowrap|{{cr|IRE}}<br>{{cr|SCO}} |- |ಈಸ್ಟ್ ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಅರ್ಹತಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ |೨೨–೨೯ ಜುಲೈ ೨೦೨೩ | nowrap|{{flag|PNG}} |style="text-align:center"| ೧ | nowrap|{{cr|PNG}} |- |ಅಮೇರಿಕಾ ಅರ್ಹತಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ | nowrap|೩೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್–೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ |{{flag|BER}} |style="text-align:center"| ೧ | nowrap|{{cr|CAN}} |- |ಏಷ್ಯಾ ಅರ್ಹತಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ |೩೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್–೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ |{{flag|NEP}} |style="text-align:center"| ೨ | nowrap|{{cr|NEP}}<br>{{cr|OMN}} |- |ಆಫ್ರಿಕಾ ಅರ್ಹತಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ |೨೨–೩೦ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ |{{flag|NAM}} |style="text-align:center"| ೨ | nowrap|{{cr|NAM}}<br>{{cr|UGA}} |- !Total ! ! !೨೦ ! |} ==ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು== ೨೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ ರಂದು, ICC ಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಲಾಡರ್‌ಹಿಲ್ (ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ರೋವರ್ಡ್ ಪಾರ್ಕ್), ಡಲ್ಲಾಸ್ (ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೈರೀ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ) ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]] (ನಾಸ್ಸೌ ಕೌಂಟಿ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ) ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗಾಗಿ ಸೇರಿದೆ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ನಸ್ಸೌ ಕೌಂಟಿಯ ಐಸೆನ್‌ಹೋವರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ 34,000 ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮಾಡ್ಯುಲರ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ICC ಯಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಟ್ ಲಾಡರ್‌ಡೇಲ್ ಮತ್ತು ಡಲ್ಲಾಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳಿಗೆ ಆಸನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮಾಡ್ಯುಲರ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಪರಿಹಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮಾಧ್ಯಮ, ಮತ್ತು ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಆತಿಥ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು.<ref>{{Cite web |title=ICC MEN'S T20 WORLD CUP 2024 - MODULAR STADIUM FACT SHEET |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2023/09/20/b605b1bb-ed64-4f6d-9482-9b274de1cb27/Modular-Stadium-Fact-Sheet.pdf |access-date=2024-03-09 |archive-date=2023-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002143111/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2023/09/20/b605b1bb-ed64-4f6d-9482-9b274de1cb27/Modular-Stadium-Fact-Sheet.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-09-20 |title=Cricket T20 World Cup venue to be built in Nassau County, not Bronx like first proposed |url=https://abc7ny.com/cricket-world-cup-nassau-county-eisenhower-park-van-cortlandt/13805087/ |access-date=2023-12-01 |website=ABC7 New York |language=en}}</ref> ೨೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ ರಂದು, [[ಆಂಟಿಗುವ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡ]], [[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್]], ಡೊಮಿನಿಕಾ, [[ಗಯಾನಾ]], [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಷಿಯ]], [[ಸೇಂಟ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೆನಡೀನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ]]ದ ಕೆರಿಬಿಯನ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವ ಏಳು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ICC ದೃಢಪಡಿಸಿತು.<ref>{{cite news |title=Caribbean, USA venues confirmed as ICC Men's T20 World Cup 2024 heads to the west |url=https://www.icc-cricket.com/news/3694302 |access-date=2023-09-22 |website=www.icc-cricket.com |language=en}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="3" |ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು |- | colspan="3"|{{location map+|Caribbean|float=center|width=300|caption=|places={{location map~ |Caribbean|lat=14.081 |long=-60.953 |label=[[ಸೇಂಟ್ ಲೂಷಿಯ]] |position=top}} {{location map~ |Caribbean|lat=13.0947 |long=-59.6175 |label=[[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್]] |position=bottom}} {{location map~ |Caribbean|lat=10.17 |long=-61.28|label=[[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ|ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್]] |position=left}} {{location map~ |Caribbean|lat=17.1200 |long=-61.7797 |label=[[ಆಂಟಿಗುವ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡ|ಆಂಟಿಗುವ]] |position=top}} {{location map~ |Caribbean|lat=6.8046 |long=-58.1551 |label=[[ಗಯಾನಾ]] |position=top-left}} {{location map~ |Caribbean|lat=13.0928 |long=-61.1330 |label=[[ಸೇಂಟ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೆನಡೀನ್ಸ್|ಸೇಂಟ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್]] |position=left}}}} |- ![[ಆಂಟಿಗುವ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡ]] ![[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್]] ![[ಗಯಾನಾ]] |- |ಸರ್ ವಿವಿಯನ್ ರಿಚರ್ಡ್ಸ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ<ref>{{cite web |title=Sir Vivian Richards Stadium Venue for T20 World Cup 2024 |url=https://t20worldcuplivescore.com/sir-vivian-richards-stadium-venue-for-t20-world-cup-2024/ |access-date=28 November 2023 |website=t20worldcuplivescore.com|date=28 November 2023 }}</ref> |ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಓವಲ್<ref>{{Cite news |title=Kensington Oval to host next year's T20 World Cup final |url=https://radiojamaicanewsonline.com/sports/kensington-oval-to-host-next-years-t20-world-cup-final |access-date=30 November 2023 |work=Radio Jamaica News |archive-date=7 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207113042/https://radiojamaicanewsonline.com/sports/kensington-oval-to-host-next-years-t20-world-cup-final |url-status=dead }}</ref> |ಗಯಾನಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ<ref>{{cite web |date=5 January 2024 |title=Guyana to host World T20 semi-final and five group games |url=https://newsroom.gy/2024/01/05/guyana-to-host-world-t20-semi-final-and-five-group-games/ |access-date=5 January 2024 |work=News Room Guyana}}</ref> |- |ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: 10,000 |ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: 28,000 |ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: 20,000 |- |[[File:SVRStadium.jpg|175x175px]] |[[File:Kensington_Oval_yes.jpg|175x175px]] |[[File:Providence_Stadium_outside.jpg|175x175px]] |- ![[ಸೇಂಟ್ ಲೂಷಿಯ]] ![[ಸೇಂಟ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೆನಡೀನ್ಸ್]] ![[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ]] |- |ಡೇರೆನ್ ಸಾಮಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನ<ref>{{Cite web |title=Daren Sammy Cricket Ground drainage upgrade set ahead of T20 World Cup |url=https://stlucia.loopnews.com/content/daren-sammy-cricket-ground-drainage-upgrade-set-ahead-t20-world-cup |access-date=2023-11-30 |website=Loop News |language=en |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207112933/https://stlucia.loopnews.com/content/daren-sammy-cricket-ground-drainage-upgrade-set-ahead-t20-world-cup |url-status=dead }}</ref> |ಅರ್ನೋಸ್ ವೇಲ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ<ref>{{Cite web |date=2023-11-10 |title=Unavailability of Arnos Vale heightens need for Football home |url=https://www.searchlight.vc/front-page/2023/11/10/unavailability-arnos-vale-heightens-need-football-home/ |access-date=2023-11-30 |website=www.searchlight.vc |language=en}}</ref> |ಬ್ರಿಯಾನ್ ಲಾರಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿ<ref>{{Cite web |title=No T20 World Cup games at Oval: Brian Lara venue to host all fixtures - Trinidad and Tobago Newsday |url=https://newsday.co.tt/2023/11/26/no-t20-world-cup-games-at-oval-brian-lara-venue-to-host-all-fixtures/,%20https://newsday.co.tt/2023/11/26/no-t20-world-cup-games-at-oval-brian-lara-venue-to-host-all-fixtures/ |access-date=2023-11-30 |website=newsday.co.tt |date=26 November 2023 |language=en-US}}</ref> |- |ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: 15,000 |ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: 18,000 |ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: 15,000 |- |[[File:Beausejour_Stadium_Cricket_St_Lucia.jpg|175x175px]] |[[File:Arnos_vale_ground.jpg|175x175px]] |[[File:Brian_Lara_Stadium.jpg|175x175px]] |- ! colspan="3" |ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು |- | colspan="3" |{{location map+|USA|float=center|width=300|caption=|places={{location map~ |USA|lat=32.738773 |long=-97.003098 |label=[[ಟೆಕ್ಸಸ್]] |position=right}} {{location map~ |USA |lat=26.956 |long=-80.1357 |label=[[ಫ್ಲಾರಿಡ]] |position=left}} {{location map~ |USA |lat=40.4249 |long=-73.3321 |label=[[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್]] |position=left}}|AlternativeMap=USA edcp location map lite.svg}} |- ![[ಫ್ಲಾರಿಡ]] ![[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್]] ![[ಟೆಕ್ಸಸ್]] |- |ಬ್ರೋವರ್ಡ್ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ<ref>{{cite web |title=ICC Men's T20 World Cup 2024 Coming to Broward County Stadium |url=https://www.broward.org/Parks/Pages/ICCMen'sT20WorldCup2024.aspx |access-date=3 October 2023 |website=broward.org |language=en-US}}</ref> |ನಸ್ಸೌ ಕೌಂಟಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ<ref>{{cite web |date=17 January 2024 |title=New York venue to host T20 World Cup matches unveiled |url=https://www.icc-cricket.com/news/new-york-venue-to-host-t20-world-cup-matches-unveiled |access-date=17 January 2024 |work=ICC |language=en-US}}</ref> |ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೈರೀ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ<ref>{{cite web |title=Grand Prairie Cricket Stadium to Host ICC Men's T20 World Cup |url=https://www.visitgrandprairietx.com/News-articles/Grand-Prairie-Cricket-Stadium-to-Host-ICC-Mens-T20-World-Cup |access-date=17 January 2024 |website=visitgrandprairietx.com |language=en-US |archive-date=18 ಜನವರಿ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118142921/https://www.visitgrandprairietx.com/News-articles/Grand-Prairie-Cricket-Stadium-to-Host-ICC-Mens-T20-World-Cup |url-status=dead }}</ref> |- |ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: 40,000{{efn|ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಆಸನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.|name=expand}} |ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: 34,000 |ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: 15,000{{efn|name=expand}} |- |[[File:CBRegionalPark.jpg|175x175px]] |[[File:Nassau County International Cricket Stadium.jpg|175x175px]] |[[File:Grand prairie stadium.jpeg|175x175px]] |} {{notelist}} ==ಅಭ್ಯಾಸ ಪಂದ್ಯಗಳು== ಮೇ ೨೭ ರಿಂದ ಜೂನ್ ೧ರವರೆಗೆ, ಹಲವಾರು ಅಭ್ಯಾಸ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title= Warm-up fixtures announced for the ICC Men's T20 World Cup 2024 |url=https://www.icc-cricket.com/news/warm-up-fixtures-announced-for-the-icc-men-s-t20-world-cup-2024?sf188549109=1 |access-date=16 May 2024 |work=[[International Cricket Council]]|langauge=en}}</ref> {{Hidden begin |title = ಅಭ್ಯಾಸ ಪಂದ್ಯಗಳು |titlestyle = background:lightblue; }} {{Single-innings cricket match | date = ೨೭ ಮೇ ೨೦೨೪ | time = ೧೦:೩೦ | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|NEP}} | score1 = ೧೮೩/೭ (೨೦ ಓವರ್ಗಳು) | runs1 = [[ನಿಕೋಲಸ್ ಕರ್ಟನ್]] ೫೨ (೩೯) | wickets1 = [[ಅಬಿನಾಶ್ ಬೊಹಾರ]] ೨/೨೭ (೩ ಓವರ್ಗಳು) | score2 = ೧೨೦ (೧೯.೩ ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಕುಶಾಲ್ ಮಲ್ಲ]] ೩೭ (೩೦) | wickets2 = [[ಡಿಲ್ಲನ್ ಹೇಲಿಗರ್]] ೪/೨೦ (೨.೩ ಓವರ್ಗಳು) | result = ಕೆನಡಾ ೬೩ ರನ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434090.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೈರೀ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ಟೆಕ್ಸಸ್]] | umpires = ಜರ್ಮೈನ್ ಲಿಂಡೋ ಮತ್ತು ರಶೇನ್ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ಸ್ | motm = | toss = ನೇಪಾಳ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೨೭ ಮೇ ೨೦೨೪ | time = ೧೫:೦೦ | team1 = {{cr-rt|PNG}} | team2 = {{cr|OMA}} | score1 = ೧೩೭/೯ (೨೦ ಓವರ್ಗಳು) | runs1 = [[ಲೆಗಾ ಸಿಯಾಕ]] ೨೮ (೨೪) | wickets1 = [[ಆಕಿಬ್ ಇಲ್ಯಾಸ್]] ೩/೨೨ (೪ ಓವರ್ಗಳು) | score2 = ೧೪೧/೭ (೧೯.೧ ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಜೀಶಾನ್ ಮಕ್ಸೂದ್]] ೪೫ (೪೨) | wickets2 = [[ಅಲೆ ನಾವ್]] ೨/೧೨ (೩ ಓವರ್ಗಳು) | result = ಒಮಾನ್ ೩ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434091.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಬ್ರಿಯಾನ್ ಲಾರಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿ, [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ]] | umpires = ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಟೇಲರ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲ್ ಟಕ್ಕೆಟ್ | motm = | toss = ಒಮಾನ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೨೭ ಮೇ ೨೦೨೪ | time = ೧೯:೦೦ | night = yes | team1 = {{cr-rt|UGA}} | team2 = {{cr|NAM}} | score1 = ೧೩೪/೮ (೨೦ ಓವರ್ಗಳು) | runs1 = [[ರೋಜರ್ ಮುಕಾಸಾ]] ೫೩* (೪೧) | wickets1 = [[ಜ್ಯಾಕ್ ಬ್ರಾಸೆಲ್]] ೨/೧೬ (೪ ಓವರ್ಗಳು) | score2 = ೧೩೫/೫ (೧೮.೫ ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ನಿಕೋ ಡೇವಿನ್]] ೫೪ (೩೪) | wickets2 = [[ಹೆನ್ರಿ ಸೆನ್ಯೊಂದೊ]] ೨/೧೪ (೩ ಓವರ್ಗಳು) | result = ನಮೀಬಿಯ ೫ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434092.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಬ್ರಿಯಾನ್ ಲಾರಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿ, [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ]] | umpires = ಜಾಹಿದ್ ಬಶರತ್ ಮತ್ತು ಡೈಟನ್ ಬಟ್ಲರ್ | motm = | toss = ನಮೀಬಿಯ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೨೮ ಮೇ ೨೦೨೪ | time = ೧೦:೩೦ | team1 = {{cr-rt|NED}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = ೧೮೧/೫ (೨೦ ಓವರ್ಗಳು) | runs1 = [[ಮೈಕೆಲ್ ಲೆವಿಟ್]] ೫೫ (೨೮) | wickets1 = [[ದಿಲ್ಶನ್ ಮಧುಶಂಕ]] ೨/೩೯ (೪ ಓವರ್ಗಳು) | score2 = ೧೬೧ (೧೮.೫ ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ವನಿಂದು ಹಸರಂಗ]] ೪೩ (೧೫) | wickets2 = [[ಆರ್ಯನ್ ದತ್]]೩/೨೦ (೨ ಓವರ್ಗಳು) | result = ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ೨೦ ರನ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434093.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಬ್ರೋವರ್ಡ್ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, [[ಫ್ಲಾರಿಡ]] | umpires = ಆದಿತ್ಯ ಗಜ್ಜರ್ ಮತ್ತು ತಾರಕೇಶ್ವರ ರಾವ್ | motm = | toss = ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೨೮ ಮೇ ೨೦೨೪ | time = ೧೦:೩೦ | team1 = {{cr-rt|BAN}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = ಪಂದ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434094.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೈರೀ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ಟೆಕ್ಸಸ್]] | umpires = ಓವನ್ ಬ್ರೌನ್ ಮತ್ತು ಜೆರ್ಮೈನ್ ಲಿಂಡೋ | motm = | toss = ಯಾವುದೇ ಟಾಸ್ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ​. | rain = ಪ್ರತಿಕೂಲ ಹವಾಮಾನದಿಂದಾಗಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೨೮ ಮೇ ೨೦೨೪ | time = ೧೯:೦೦ | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|AUS}} | score1 = ೧೧೯/೯ (೨೦ ಓವರ್ಗಳು) | runs1 = [[ಝೇನ್ ಗ್ರೀನ್]] ೩೮ (೩೦) | wickets1 = [[ಆಡಮ್ ಝಂಪಾ]] ೩/೨೫ (೪ ಓವರ್ಗಳು) | score2 = ೧೨೩/೩ (೧೦ ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಡೇವಿಡ್ ವಾರ್ನರ್]] ೫೪* (೨೧) | wickets2 = [[ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಸ್ಕೋಲ್ಟ್ಜ್]] ೨/೧೬ (೨ ಓವರ್ಗಳು) | result = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ೭ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434095.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಓವಲ್, ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೇನ್, [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ]] | umpires = ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಟೇಲರ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲ್ ಟಕೆಟ್ | motm = | toss = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೨೯ ಮೇ ೨೦೨೪ | time = ೧೩:೦೦ | team1 = {{cr-rt|OMA}} | team2 = {{cr|AFG}} | score1 = ೧೫೪/೩ (೨೦ ಓವರ್ಗಳು) | runs1 = [[ಅಕಿಬ್ ಇಲ್ಯಾಸ್]] ೬೬* (೪೮) | wickets1 = [[ಅಜ್ಮತುಲ್ಲಾ ಒಮರ್ಜಾಯ್]] ೧/೨೩ (೨ ಓವರ್ಗಳು) | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = ಯಾವುದೇ ಫಲಿತಾಂಶವಿಲ್ಲ | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434096.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಓವಲ್, ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೇನ್, [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ]] | umpires = ಜಾಹಿದ್ ಬಸ್ಸರತ್ ಮತ್ತು ಡೀಟನ್ ಬಟ್ಲರ್ | motm = | toss = ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = ಮುಂದಿನ ಆಟಕ್ಕೆ ಮಳೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಯಿತು. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೩೦ ಮೇ ೨೦೨೪ | time = ೧೦:೩೦ | team1 = {{cr-rt|USA}} | team2 = {{cr|NEP}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = ಯಾವುದೇ ಫಲಿತಾಂಶವಿಲ್ಲ | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434097.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೈರೀ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ಟೆಕ್ಸಸ್]] | umpires = ಓವನ್ ಬ್ರೌನ್ ಮತ್ತು ರುಶಾನೆ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ಸ್ | motm = | toss = ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಆಟ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೩೦ ಮೇ ೨೦೨೪ | time = ೧೦:೩೦ | team1 = {{cr-rt|UGA}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = ೯೦/೫ (೧೮ ಓವರ್ಗಳು) | runs1 = [[ರಿಯಾಜತ್ ಅಲಿ ಶಾ]] ೨೨ (೩೪) | wickets1 = [[ಸಫ್ಯಾನ್ ಷರೀಫ್]] ೨/೧೬ (೩ ಓವರ್ಗಳು) | score2 = ೨೭/೦ (೧.೫ ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಓಲಿ ಹೇರ್ಸ್]] ೨೦* (೭) | wickets2 = | result = ಯಾವುದೇ ಫಲಿತಾಂಶವಿಲ್ಲ | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434098.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಬ್ರಿಯಾನ್ ಲಾರಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿ, [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ]] | umpires = ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಟೇಲರ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲ್ ಟಕೆಟ್ | motm = | toss = ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ೧೮ ಓವರ್‌ಗಳಿಗೆ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. * ಮುಂದಿನ ಆಟಕ್ಕೆ ಮಳೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಯಿತು. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೩೦ ಮೇ ೨೦೨೪ | time = ೧೫:೦೦ | team1 = {{cr-rt|NED}} | team2 = {{cr|CAN}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = ಪಂದ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434100.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೈರೀ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ಟೆಕ್ಸಸ್]] | umpires = ಜೆರ್ಮೈನ್ ಲಿಂಡೋ ಮತ್ತು ರುಶೇನ್ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ಸ್ | motm = | toss = ಯಾವುದೇ ಟಾಸ್ ನಡೆದಿಲ್ಲ. | rain = ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಆಟ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೩೦ ಮೇ ೨೦೨೪ | time = ೧೫:೦೦ | team1 = {{cr-rt|PNG}} | team2 = {{cr|NAM}} | score1 = ೧೦೯/೭ (೨೦ ಓವರ್ಗಳು) | runs1 = [[ಸೆಸೆ ಬೌ]] ೨೯ (೨೫) | wickets1 = [[ಡೇವಿಡ್ ವೀಸ್]] ೨/೮ (೩ ಓವರ್ಗಳು) | score2 = ೯೩/೬ (೧೬.೫ ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಜಾನ್ ಫ್ರೈಲಿಂಕ್]] ೩೬ (೩೯) | wickets2 = [[ಅಲೆ ನಾವ್]] ೨/೯ (೨ ಓವರ್ಗಳು) | result = ನಮೀಬಿಯಾ ೩ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು (ಡಿ.ಎಲ್.ಎಸ್ ವಿಧಾನ​) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434101.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಬ್ರಿಯಾನ್ ಲಾರಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿ, [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ]] | umpires = ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಟೇಲರ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲ್ ಟಕೆಟ್ | motm = | toss = ನಮೀಬಿಯ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = ನಮೀಬಿಯಾ ೯೧ ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಗುರಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೩೦ ಮೇ ೨೦೨೪ | time = ೧೯:೦೦ | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|AUS}} | score1 = ೨೫೭/೪ (೨೦ ಓವರ್ಗಳು) | runs1 = [[ನಿಕೋಲಸ್ ಪೂರನ್]] ೭೫ (೨೫) | wickets1 = [[ಆಡಮ್ ಝಂಪಾ]] ೨/೬೨ (೪ ಓವರ್ಗಳು) | score2 = ೨೨೨/೭ (೨೦ ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಜೋಶ್ ಇಂಗ್ಲಿಸ್]] ೫೫ (೩೦) | wickets2 = [[ಗುಡಕೇಶ್ ಮೋತಿ]] ೨/೩೧ (೪ ಓವರ್ಗಳು) | result = ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ೩೫ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434102.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಓವಲ್, ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೇನ್, [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ]] | umpires = ಜಾಹಿದ್ ಬಸ್ಸರತ್ ಮತ್ತು ಡೀಟನ್ ಬಟ್ಲರ್ | motm = | toss = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೩೧ ಮೇ ೨೦೨೪ | time = ೧೦:೩೦ | team1 = {{cr-rt|SL}} | team2 = {{cr|IRE}} | score1 = ೧೬೩/೮ (೨೦ ಓವರ್ಗಳು) | runs1 = [[ಏಂಜೆಲೊ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್]] ೩೨* (೩೦) | wickets1 = [[ಬ್ಯಾರಿ ಮೆಕಾರ್ಥಿ]] ೨/೩೧ (೨.೪ ಓವರ್ಗಳು) | score2 = ೧೨೨ (೧೮.೨ ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಕರ್ಟಿಸ್ ಕ್ಯಾಂಫರ್]] ೨೬ (೨೬) | wickets2 = [[ದಾಸುನ್ ಶನಕ]] ೪/೨೩ (೩.೨ ಓವರ್ಗಳು) | result = ಶ್ರೀಲಂಕಾ ೪೧ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434103.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಬ್ರೋವರ್ಡ್ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, [[ಫ್ಲಾರಿಡ]] | umpires = ಆದಿತ್ಯ ಗಜ್ಜರ್ ಮತ್ತು ತಾರಕೇಶ್ವರ ರಾವ್ | motm = | toss = ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೩೧ ಮೇ ೨೦೨೪ | time = ೧೦:೩೦ | team1 = {{cr-rt|AFG}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = ೧೭೮/೮ (೨೦ ಓವರ್ಗಳು) | runs1 = [[ಗುಲ್ಬದಿನ್ ನಾಯಬ್]] ೬೯ (೩೦) | wickets1 = [[ಕ್ರಿಸ್ ಸೋಲ್]] ೩/೩೫ (೪ ಓವರ್ಗಳು) | score2 = ೧೨೩/೯ (೨೦ ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಮಾರ್ಕ್ ವ್ಯಾಟ್]] ೩೪ (೨೫) | wickets2 = [[ಕರೀಂ ಜನತ್]] ೨/೧೩ (೨ ಓವರ್ಗಳು) | result = ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ೫೫ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434104.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಓವಲ್, ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೇನ್, [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ]] | umpires = ಜಾಹಿದ್ ಬಸ್ಸರತ್ ಮತ್ತು ಡೀಟನ್ ಬಟ್ಲರ್ | motm = | toss = ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೧ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = ೧೦:೩೦ | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|BAN}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1434105.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ನಸ್ಸೌ ಕೌಂಟಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್]] | umpires = ಕ್ರಿಸ್ ಬ್ರೌನ್ ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್ ಕೆಟಲ್‌ಬರೋ | motm = | toss = ಭಾರತ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = }} {{Hidden end}} ==ಗುಂಪು ಹಂತ== ===ಗುಂಪು ಏ=== {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |update = complete |source = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/points-table-standings ESPNcricinfo] |show_tie=no |win_CAN=1 |loss_CAN=2 |nr_CAN=1 |nrr_CAN=-0.493 |win_IND=3 |loss_IND= |nr_IND=1 |nrr_IND=1.137 |win_IRE= |loss_IRE=3 |nr_IRE=1 |nrr_IRE=-1.293 |win_PAK=2 |loss_PAK=2 |nr_PAK= |nrr_PAK=0.294 |win_USA=2 |loss_USA=1 |nr_USA=1 |nrr_USA=0.127 |status_USA=H |team1=IND |team2=USA |team3=PAK |team4=CAN |team5=IRE |result1=Q |result2=Q |name_IND={{cr|IND}} |name_PAK={{cr|PAK}} |name_IRE={{cr|IRE}} |name_CAN={{cr|CAN}} |name_USA={{cr|USA}} |res_col_header=Q |col_Q=green1 |text_Q=[[೨೦೨೪ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್#ಸೂಪರ್ ೮|ಸೂಪರ್ ೮]] ಗೆ ಮುನ್ನಡೆದರು}} {{Single-innings cricket match | date = ೧ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 19:30 | day = | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = ೧೯೪/೫ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = [[ನವನೀತ್ ಧಲಿವಾಲ್]] ೬೧ (೪೪) | wickets1 = [[ಹರ್ಮೀತ್ ಸಿಂಗ್]] ೧/೨೭ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೯೭/೩ (೧೭.೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = [[ಆರನ್ ಜೋನ್ಸ್]] ೯೪* (೪೦) | wickets2 = [[ಡಿಲ್ಲನ್ ಹೇಲಿಗರ್]] ೧/೧೯ (೩ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ೭ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415701.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೈರೀ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ಟೆಕ್ಸಸ್]] | umpires = ರಿಚರ್ಡ್ ಇಲ್ಲಿಂಗ್ವರ್ತ್ ಮತ್ತು ಶರ್ಫುದ್ದೌಲಾ | motm = {{cricon|USA}} [[ಆರನ್ ಜೋನ್ಸ್]] | toss = ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|IRE}} | team2 = {{cr|IND}} | score1 = ೯೬ (೧೬ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಗರೆಥ್ ಡೆಲಾನಿ ೨೬ (೧೪) | wickets1 = [[ಹಾರ್ದಿಕ್ ಪಾಂಡ್ಯ]] ೩/೨೭ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೯೭/೨ (೧೨.೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = [[ರೋಹಿತ್ ಶರ್ಮಾ]] ೫೨* (೩೭) | wickets2 = ಬೆನ್ ವೈಟ್ ೧/೬ (೧ ಓವರ್) | result = ಭಾರತ ೮ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415708.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ನಸ್ಸೌ ಕೌಂಟಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್]] | umpires = ಕ್ರಿಸ್ ಗ್ಯಾಫನಿ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸ್ ವಾರ್ಫ್ | motm = {{cricon|IND}} [[ಜಸ್ಪ್ರೀತ್ ಬುಮ್ರಾ]] | toss = ಭಾರತ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|PAK}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = ೧೫೯/೭ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) <br> <small>೧೩/೧ (ಸೂಪರ್ ಓವರ್)</small> | runs1 = ಬಾಬರ್ ಆಜಂ ೪೪ (೪೩) | wickets1 = [[ನೋಸ್ತೂಶ್ ಕೆಂಜಿಗೆ]] ೩/೩೦ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೫೯/೩ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) <br> <small>೧೮/೧ (ಸೂಪರ್ ಓವರ್)</small> | runs2 = [[ಮೊನಾಂಕ್ ಪಟೇಲ್]] ೫೦ (೩೮) | wickets2 = ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಮೀರ್ ೧/೨೫ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಪಂದ್ಯ ಟೈ ಆಯಿತು (ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೂಪರ್ ಓವರ್ ಗೆದ್ದಿತು) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415711.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೈರೀ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ಟೆಕ್ಸಸ್]] | umpires = ಮೈಕೆಲ್ ಗಾಫ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಾಹುಡಿಯನ್ ಪಾಲೇಕರ್ | motm = {{cricon|USA}} [[ಮೊನಾಂಕ್ ಪಟೇಲ್]] | toss = ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|IRE}} | score1 = ೧೩೭/೭ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = [[ನಿಕೋಲಸ್ ಕರ್ಟನ್]] ೪೯ (೩೫) | wickets1 = ಬ್ಯಾರಿ ಮೆಕಾರ್ಥಿ ೨/೨೪ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೨೫/೭ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಮಾರ್ಕ್ ಅಡೇರ್ ೩೪ (೨೪) | wickets2 = [[ಜೆರೆಮಿ ಗಾರ್ಡನ್]] ೨/೧೬ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಕೆನಡಾ ೧೨ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415713.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ನಸ್ಸೌ ಕೌಂಟಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್]] | umpires = ರಿಚರ್ಡ್ ಕೆಟಲ್ಬರೋ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಮ್ ನೊಗಾಜ್ಸ್ಕಿ | motm = {{cricon|CAN}} [[ನಿಕೋಲಸ್ ಕರ್ಟನ್]] | toss = ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೯ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|PAK}} | score1 = ೧೧೯ (೧೯ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = [[ರಿಷಭ್ ಪಂತ್]] ೪೨ (೩೧) | wickets1 = ನಸೀಮ್ ಶಾ ೩/೨೧ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೧೩/೭ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಿಜ್ವಾನ್ ೩೧ (೪೪) | wickets2 = [[ಜಸ್ಪ್ರೀತ್ ಬುಮ್ರಾ]] ೩/೧೪ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಭಾರತ ೬ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415719.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ನಸ್ಸೌ ಕೌಂಟಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್]] | umpires = ರಿಚರ್ಡ್ ಇಲ್ಲಿಂಗ್ವರ್ತ್ ಮತ್ತು ರಾಡ್ ಟಕರ್ | motm = {{cricon|IND}} [[ಜಸ್ಪ್ರೀತ್ ಬುಮ್ರಾ]] | toss = ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೧೧ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|PAK}} | score1 = ೧೦೬/೭ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = [[ಆರನ್ ಜಾನ್ಸನ್]] ೫೨ (೪೪) | wickets1 = ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಮೀರ್ ೨/೧೩ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೦೭/೩ (೧೭.೩ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಿಜ್ವಾನ್ ೫೩* (೫೩) | wickets2 = [[ಡಿಲ್ಲನ್ ಹೇಲಿಗರ್]] ೨/೧೮ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ೭ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415722.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ನಸ್ಸೌ ಕೌಂಟಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್]] | umpires = ಕುಮಾರ​ ಧರ್ಮಸೇನ ಮತ್ತು ಆಡ್ರಿಯನ್ ಹೋಲ್ಡ್‌ಸ್ಟಾಕ್ | motm = {{cricon|PAK}} ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಮೀರ್ | toss = ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೧೨ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|USA}} | team2 = {{cr|IND}} | score1 = ೧೧೦/೮ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ನಿತೀಶ್ ಕುಮಾರ್ ೨೭ (೨೩) | wickets1 = ಅರ್ಷದೀಪ್ ಸಿಂಗ್ ೪/೯ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೧೧/೩ (೧೮.೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಸೂರ್ಯಕುಮಾರ್ ಯಾದವ್ ೫೦* (೪೯) | wickets2 = [[ಸೌರಭ್ ನೇತ್ರವಾಲ್ಕರ್]] ೨/೧೮ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಭಾರತ ೭ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415725.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ನಸ್ಸೌ ಕೌಂಟಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್]] | umpires = ಸ್ಯಾಮ್ ನೊಗಾಜ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಪಾಲ್ ರೀಫೆಲ್ | motm = {{cricon|IND}} ಅರ್ಷದೀಪ್ ಸಿಂಗ್ | toss = ಭಾರತ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೧೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|USA}} | team2 = {{cr|IRE}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = ಪಂದ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415730.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಬ್ರೋವರ್ಡ್ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, [[ಫ್ಲಾರಿಡ]] | umpires = ಶರ್ಫುದ್ದೌಲಾ ಮತ್ತು ರಾಡ್ ಟಕರ್ | motm = | toss = ಯಾವುದೇ ಟಾಸ್ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ​. | rain = ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಆಟ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. | notes = ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೂಪರ್ ೮ ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದರು, ಕೆನಡಾ, ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಈ ಪಂದ್ಯದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟವು. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೧೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|CAN}} | team2 = {{cr|IND}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = ಪಂದ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415733.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಬ್ರೋವರ್ಡ್ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, [[ಫ್ಲಾರಿಡ]] | umpires = ರಿಚರ್ಡ್ ಕೆಟಲ್ಬರೋ ಮತ್ತು ಶರ್ಫುದ್ದೌಲಾ | motm = | toss = ಯಾವುದೇ ಟಾಸ್ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ​. | rain = ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಆಟ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|IRE}} | team2 = {{cr|PAK}} | score1 = ೧೦೬/೯ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಗರೆಥ್ ಡೆಲಾನಿ ೩೧ (೧೯) | wickets1 = ಇಮಾದ್ ವಸೀಮ್ ೩/೮ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೧೧/೭ (೧೮.೫ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಬಾಬರ್ ಆಜಂ ೩೨* (೩೪) | wickets2 = ಬ್ಯಾರಿ ಮೆಕಾರ್ಥಿ ೩/೧೫ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ೩ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415736.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಬ್ರೋವರ್ಡ್ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, [[ಫ್ಲಾರಿಡ]] | umpires = ಕ್ರಿಸ್ ಗ್ಯಾಫನಿ ಮತ್ತು ರಾಡ್ ಟಕರ್ | motm = {{cricon|PAK}} ಶಾಹೀನ್ ಅಫ್ರಿದಿ | toss = ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ===ಗುಂಪು ಬಿ=== {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |update = complete |source = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/points-table-standings ESPNcricinfo] |show_tie=no |win_AUS=4 |loss_AUS= |nr_AUS= |nrr_AUS=2.791 |win_ENG=2 |loss_ENG=1 |nr_ENG=1 |nrr_ENG=3.611 |win_NAM=1 |loss_NAM=3 |nr_NAM= |nrr_NAM=-2.585 |win_OMA= |loss_OMA=4 |nr_OMA= |nrr_OMA=-3.062 |win_SCO=2 |loss_SCO=1 |nr_SCO=1 |nrr_SCO=1.255 |team1=AUS |team2=ENG |team3=SCO |team4=NAM |team5=OMA |result1=Q |result2=Q |name_ENG={{cr|ENG}} |name_AUS={{cr|AUS}} |name_NAM={{cr|NAM}} |name_SCO={{cr|SCO}} |name_OMA={{cr|OMN}} |res_col_header=Q |col_Q=green1 |text_Q=[[೨೦೨೪ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್#ಸೂಪರ್ ೮|ಸೂಪರ್ ೮]] ಗೆ ಮುನ್ನಡೆದರು}} {{Single-innings cricket match | date = ೨ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 20:30 | day = y | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|OMN}} | team2 = {{cr|NAM}} | score1 = ೧೦೯ (೧೯.೪ ಓವರ್‌ಗಳು)<br> <small>೨೧/೦ (ಸೂಪರ್ ಓವರ್) </small> | runs1 = ಖಾಲಿದ್ ಕೈಲ್ ೩೪ (೩೯) | wickets1 = ರೂಬೆನ್ ಟ್ರಂಪೆಲ್ಮನ್ ೪/೨೧ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೦೯/೬ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) <br> <small>೧೦/೧ (ಸೂಪರ್ ಓವರ್) | runs2 = ಯಾನ್ ಫ್ರೈಲಿಂಕ್ ೪೫ (೪೮) | wickets2 = ಮೆಹ್ರಾನ್ ಖಾನ್ ೩/೭ (೩ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಪಂದ್ಯ ಟೈ ಆಯಿತು (ನಮೀಬಿಯ ಸೂಪರ್ ಓವರ್ ಗೆದ್ದಿತು) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415703.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಓವಲ್, [[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್]] | umpires = ಜಯರಾಮನ್ ಮದನಗೋಪಾಲ್ ಮತ್ತು ಜೋಯಲ್ ವಿಲ್ಸನ್ | motm = {{cricon|NAM}} ಡೇವಿಡ್ ವೀಸೆ | toss = ನಮೀಬಿಯ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = ೯೦/೦ (೧೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಮೈಕಲ್ ಜೋನ್ಸ್ ೪೫* (೩೦) | score2 = | result = ಫಲಿತಾಂಶವಿಲ್ಲ | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415706.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಓವಲ್, [[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್]] | umpires = ನಿತಿನ್ ಮೆನನ್ ಮತ್ತು ಆಸಿಫ್ ಯಾಕೂಬ್ | motm = | toss = ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಆಟ ಮುಂದುವರೆಯಲಿಲ್ಲ. | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 20:30 | day = y | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|AUS}} | team2 = {{cr|OMA}} | score1 = ೧೬೪/೫ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಮಾರ್ಕಸ್ ಸ್ಟೊಯಿನಿಸ್ ೬೭* (೩೬) | wickets1 = ಮೆಹ್ರಾನ್ ಖಾನ್ ೨/೩೮ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೨೫/೯ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಅಯಾನ್ ಖಾನ್ ೩೬ (೩೦) | wickets2 = ಮಾರ್ಕಸ್ ಸ್ಟೊಯಿನಿಸ್ ೩/೧೯ (೩ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ೩೯ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415710.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಓವಲ್, [[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್]] | umpires = ಜೋಯಲ್ ವಿಲ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಆಸಿಫ್ ಯಾಕೂಬ್ | motm = {{cricon|AUS}} ಮಾರ್ಕಸ್ ಸ್ಟೊಯಿನಿಸ್ | toss = ಒಮಾನ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 15:00 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = ೧೫೫/೯ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಜೆರ್ಹಾರ್ಡ್ ಎರಾಸ್ಮಸ್ ೫೨ (೩೧) | wickets1 = [[ಬ್ರಾಡ್ ವೀಲ್]] ೩/೩೩ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೫೭/೫ (೧೮.೩ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = [[ರಿಚಿ ಬೆರಿಂಗ್ಟನ್]] ೪೭* (೩೫) | wickets2 = ಜೆರ್ಹಾರ್ಡ್ ಎರಾಸ್ಮಸ್ ೨/೨೯ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ೫ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415712.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಓವಲ್, [[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್]] | umpires = ಜಯರಾಮನ್ ಮದನಗೋಪಾಲ್ ಮತ್ತು ನಿತಿನ್ ಮೆನನ್ | motm = {{cricon|SCO}} [[ಮೈಕಲ್ ಲೀಸ್ಕ್]] | toss = ನಮೀಬಿಯ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 13:00 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|AUS}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = ೨೦೧/೭ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = [[ಡೇವಿಡ್ ವಾರ್ನರ್]] ೩೯ (೧೬) | wickets1 = ಕ್ರಿಸ್ ಜಾರ್ಡನ್ ೨/೪೪ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೬೫/೬ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಜೋಸ್ ಬಟ್ಲರ್ ೪೨ (೨೮) | wickets2 = [[ಪ್ಯಾಟ್ ಕಮ್ಮಿನ್ಸ್]] ೨/೨೩ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ೩೬ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415717.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಓವಲ್, [[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್]] | umpires = ನಿತಿನ್ ಮೆನನ್ ಮತ್ತು ಜೋಯಲ್ ವಿಲ್ಸನ್ | motm = {{cricon|AUS}} ಆಡಮ್ ಝಂಪಾ | toss = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೯ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 13:00 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|OMN}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = ೧೫೦/೭ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಪ್ರತೀಕ್ ಆಠವಳೆ ೫೪ (೪೦) | wickets1 = [[ಸಫ್ಯಾನ್ ಷರೀಫ್]] ೨/೪೦ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೫೩/೩ (೧೩.೧ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = [[ಬ್ರ್ಯಾಂಡನ್ ಮೆಕ್ಮಲ್ಲೇನ್]] ೬೧* (೩೧) | wickets2 = ಬಿಲಾಲ್ ಖಾನ್ ೧/೧೨ (೨.೧ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ೭ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match1415720.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಸರ್ ವಿವಿಯನ್ ರಿಚರ್ಡ್ಸ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, [[ಆಂಟಿಗುವ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡ]] | umpires = ಕ್ರಿಸ್ ಬ್ರೌನ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಾಹುದೀನ್ ಪಾಲೇಕರ್ | motm = {{cricon|SCO}} [[ಬ್ರ್ಯಾಂಡನ್ ಮೆಕ್ಮಲ್ಲೇನ್]] | toss = ಒಮಾನ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೧೧ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 20:30 | day = y | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|NAM}} | team2 = {{cr|AUS}} | score1 = ೭೨ (೧೭ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಜೆರ್ಹಾರ್ಡ್ ಎರಾಸ್ಮಸ್ ೩೬ (೪೩) | wickets1 = ಆಡಮ್ ಝಂಪಾ ೪/೧೨ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೭೪/೧ (೫.೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = [[ಟ್ರಾವಿಸ್ ಹೆಡ್]] ೩೪* (೧೭) | wickets2 = ಡೇವಿಡ್ ವೀಸೆ ೧/೧೫ (೧ ಓವರ್‌) | result = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ೯ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415724.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಸರ್ ವಿವಿಯನ್ ರಿಚರ್ಡ್ಸ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, [[ಆಂಟಿಗುವ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡ]] | umpires = ನಿತಿನ್ ಮೆನನ್ ಮತ್ತು ರಶೀದ್ ರಿಯಾಜ್ | motm = {{cricon|AUS}} ಆಡಮ್ ಝಂಪಾ | toss = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೧೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 15:00 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|OMN}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = ೪೭ (೧೩.೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಶೋಯೆಬ್ ಖಾನ್ ೧೧ (೨೩) | wickets1 = [[ಆದಿಲ್ ರಶೀದ್]] ೪/೧೧ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೫೦/೨ (೩.೧ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಜೋಸ್ ಬಟ್ಲರ್ ೨೪* (೮) | wickets2 = ಕಲೀಮುಲ್ಲಾ ೧/೧೦ (೧ ಓವರ್‌) | result = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ೮ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415727.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಸರ್ ವಿವಿಯನ್ ರಿಚರ್ಡ್ಸ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, [[ಆಂಟಿಗುವ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡ]] | umpires = ಲ್ಯಾಂಗ್ಟನ್ ರುಸೆರೆ ಮತ್ತು ಆಸಿಫ್ ಯಾಕೂಬ್ | motm = {{cricon|ENG}} [[ಆದಿಲ್ ರಶೀದ್]] | toss = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೧೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 13:00 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|NAM}} | score1 = ೧೨೨/೫ (೧೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಹ್ಯಾರಿ ಬ್ರೂಕ್ ೪೭* (೨೦) | wickets1 = ರೂಬೆನ್ ಟ್ರಂಪೆಲ್ಮನ್ ೨/೩೧ (೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೮೪/೩ (೧೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಮೈಕೆಲ್ ವ್ಯಾನ್ ಲಿಂಗನ್ ೩೩ (೨೯) | wickets2 = ಜೋಫ್ರಾ ಆರ್ಚರ್ ೧/೧೫ (೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ೪೧ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು (ಡಿ.ಎಲ್.ಎಸ್) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415734.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಸರ್ ವಿವಿಯನ್ ರಿಚರ್ಡ್ಸ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, [[ಆಂಟಿಗುವ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡ]] | umpires = ಆಡ್ರಿಯನ್ ಹೋಲ್ಡ್‌ಸ್ಟಾಕ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಗ್ಟನ್ ರುಸೆರೆ | motm = {{cricon|ENG}} ಹ್ಯಾರಿ ಬ್ರೂಕ್ | toss = ನಮೀಬಿಯ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೧೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 20:30 | day = | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|AUS}} | score1 = ೧೮೦/೫ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = [[ಬ್ರ್ಯಾಂಡನ್ ಮೆಕ್ಮಲ್ಲೇನ್]] ೬೦ (೩೪) | wickets1 = ಗ್ಲೆನ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ ೨/೪೪ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೮೬/೫ (೧೯.೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = [[ಟ್ರಾವಿಸ್ ಹೆಡ್]] ೬೮ (೪೯) | wickets2 = [[ಮಾರ್ಕ್ ವ್ಯಾಟ್]] ೨/೩೪ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ೫ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415735.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಡೇರೆನ್ ಸಾಮಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನ, [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಷಿಯ]] | umpires = ಮೈಕೆಲ್ ಗಾಫ್ ಮತ್ತು ಆಸಿಫ್ ಯಾಕೂಬ್ | motm = {{cricon|AUS}} ಮಾರ್ಕಸ್ ಸ್ಟೊಯಿನಿಸ್ | toss = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ===ಗುಂಪು ಸಿ=== {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |update = complete |source = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/points-table-standings ESPNcricinfo] |show_tie=no |win_AFG=3 |loss_AFG=1 |nr_AFG= |nrr_AFG=1.835 |win_NZ=2 |loss_NZ=2 |nr_NZ= |nrr_NZ=0.415 |win_PNG= |loss_PNG=4 |nr_PNG= |nrr_PNG=-1.268 |win_UGA=1 |loss_UGA=3 |nr_UGA= |nrr_UGA=-4.510 |win_WIN=4 |loss_WIN= |nr_WIN= |nrr_WIN=3.257 |status_WIN=H |team1=WIN |team2=AFG |team3=NZ |team4=UGA |team5=PNG |result1=Q |result2=Q |name_NZ={{cr|NZ}} |name_WIN={{cr|WIN}} |name_AFG={{cr|AFG}} |name_UGA={{cr|UGA}} |name_PNG={{cr|PNG}} |res_col_header=Q |col_Q=green1 |text_Q=[[೨೦೨೪ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್#ಸೂಪರ್ ೮|ಸೂಪರ್ ೮]] ಗೆ ಮುನ್ನಡೆದರು}} {{Single-innings cricket match | date = ೨ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|PNG}} | team2 = {{cr|WIN}} | score1 = ೧೩೬/೮ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಸೆಸೆ ಬೌ ೫೦ (೪೩) | wickets1 = ಆಂಡ್ರೆ ರಸೆಲ್ ೨/೧೯ (೩ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೩೭/೫ (೧೯ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ರೋಸ್ಟನ್ ಚೇಸ್ ೪೨* (೨೭) | wickets2 = ಅಸ್ಸದ್ ವಾಲಾ೨/೨೮ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ೫ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415702.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಗಯಾನಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, [[ಗಯಾನಾ]] | umpires = ಆಡ್ರಿಯನ್ ಹೋಲ್ಡ್‌ಸ್ಟಾಕ್ ಮತ್ತು ರಶೀದ್ ರಿಯಾಜ್ | motm = {{cricon|WIN}} ರೋಸ್ಟನ್ ಚೇಸ್ | toss = ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 20:30 | day = y | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|AFG}} | team2 = {{cr|UGA}} | score1 = ೧೮೩/೫ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ರಹಮಾನುಲ್ಲಾ ಗುರ್ಬಾಜ್ ೭೬ (೪೫) | wickets1 = ಬ್ರಯನ್ ಮಸಾಬಾ ೨/೨೧ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೫೮ (೧೬ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ರಾಬಿನ್ಸನ್ ಒಬುಯಾ ೧೪ (೨೫) | wickets2 = ಫಜಲ್ಹಕ್ ಫಾರೂಕಿ ೫/೯ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ೧೨೫ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415705.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಗಯಾನಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, [[ಗಯಾನಾ]] | umpires = ಕುಮಾರ್ ಧರ್ಮಸೇನ ಮತ್ತು ಅಹ್ಸನ್ ರಜಾ | motm = {{cricon|AFG}} ಫಜಲ್ಹಕ್ ಫಾರೂಕಿ | toss = ಉಗಾಂಡ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 19:30 | day = y | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|PNG}} | team2 = {{cr|UGA}} | score1 = ೭೭ (೧೯.೧ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಹಿರಿ ಹಿರಿ ೧೫ (೧೯) | wickets1 = ಫ್ರಾಂಕ್ ನ್ಸುಬುಗಾ ೨/೪ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೭೮/೭ (೧೮.೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ರಿಯಾಜತ್ ಅಲಿ ಶಾ ೩೩ (೫೬) | wickets2 = ಅಲೇ ನಾವೊ ೨/೧೬ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಉಗಾಂಡ ೩ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415709.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಗಯಾನಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, [[ಗಯಾನಾ]] | umpires = ಆಡ್ರಿಯನ್ ಹೋಲ್ಡ್‌ಸ್ಟಾಕ್ ಮತ್ತು ರಶೀದ್ ರಿಯಾಜ್ | motm = {{cricon|UGA}} ರಿಯಾಜತ್ ಅಲಿ ಶಾ | toss = ಉಗಾಂಡ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 19:30 | day = y | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|AFG}} | team2 = {{cr|NZ}} | score1 = ೧೫೯/೬ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ರಹಮಾನುಲ್ಲಾ ಗುರ್ಬಾಜ್ ೮೦ (೫೬) | wickets1 = ಟ್ರೆಂಟ್ ಬೌಲ್ಟ್ ೨/೨೨ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೭೫ (೧೫.೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಗ್ಲೆನ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ೧೮ (೧೮) | wickets2 = ಫಜಲ್ಹಕ್ ಫಾರೂಕಿ ೪/೧೭ (೩.೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ೮೪ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415714.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಗಯಾನಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, [[ಗಯಾನಾ]] | umpires = ಕುಮಾರ್ ಧರ್ಮಸೇನ ಮತ್ತು ಅಹ್ಸನ್ ರಜಾ | motm = {{cricon|AFG}} ರಹಮಾನುಲ್ಲಾ ಗುರ್ಬಾಜ್ | toss = ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 20:30 | day = | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|UGA}} | score1 = ೧೭೩/೫ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಜಾನ್ಸನ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ೪೪ (೪೨) | wickets1 = ಬ್ರಯನ್ ಮಸಾಬಾ ೨/೩೧ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = 39 (12 ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಜುಮಾ ಮಿಯಾಗಿ ೧೩* (೨೦) | wickets2 = ಅಕೀಲ್ ಹೋಸೇನ್ ೫/೧೧ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ೧೩೪ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415718.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಗಯಾನಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, [[ಗಯಾನಾ]] | umpires = ಕುಮಾರ್ ಧರ್ಮಸೇನ ಮತ್ತು ರಶೀದ್ ರಿಯಾಜ್ | motm = {{cricon|WIN}} ಅಕೀಲ್ ಹೋಸೇನ್ | toss = ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೧೨ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 20:30 | day = y | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|NZ}} | score1 = ೧೪೯/೯ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಶೆರ್ಫೇನ್ ರುದರ್ಫೋರ್ಡ್ ೬೮* (೩೯) | wickets1 = ಟ್ರೆಂಟ್ ಬೌಲ್ಟ್ ೩/೧೬ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = 136/9 (20 ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಗ್ಲೆನ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ೪೦ (೩೩) | wickets2 = ಅಲ್ಜಾರಿ ಜೋಸೆಫ್ ೪/೧೯ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ೧೩ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415726.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಬ್ರಿಯಾನ್ ಲಾರಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿ, [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ]] | umpires = ಅಹ್ಸನ್ ರಜಾ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸ್ ವಾರ್ಫ್ | motm = {{cricon|WIN}} ಶೆರ್ಫೇನ್ ರುದರ್ಫೋರ್ಡ್ | toss = ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ‍೧೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 20:30 | day = | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|PNG}} | team2 = {{cr|AFG}} | score1 = ೯೫ (೧೯.೫ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಕಿಪ್ಲಿನ್ ಡೋರಿಗಾ ೨೭ (೩೨) | wickets1 = ಫಜಲ್ಹಕ್ ಫಾರೂಕಿ ೩/೧೬ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = 101/3 (15.1 ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಗುಲ್ಬದಿನ್ ನಾಯಬ್ ೪೯* (೩೬) | wickets2 = ಸೆಮೊ ಕಾಮಿಯಾ ೧/೧೬ (೩ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ೭ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415729.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಬ್ರಿಯಾನ್ ಲಾರಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿ, [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ]] | umpires = ಮೈಕೆಲ್ ಗಾಫ್ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸ್ ವಾರ್ಫ್ | motm = {{cricon|AFG}} ಫಜಲ್ಹಕ್ ಫಾರೂಕಿ | toss = ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೧೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 20:30 | day = | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|UGA}} | team2 = {{cr|NZ}} | score1 = ೪೦ (೧೮.೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಕೆನ್ನೆತ್ ವೈಸ್ವಾ ೧೧ (೧೮) | wickets1 = ಟಿಮ್ ಸೌಥಿ ೩/೪ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೪೧/೧ (೫.೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಡೆವೊನ್ ಕಾನ್ವೇ ೨೨* (೧೫) | wickets2 = ರಿಯಾಜತ್ ಅಲಿ ಶಾ ೧/೧೦ (೧ ಒವೆರ್) | result = ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್ ೯ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415732.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಬ್ರಿಯಾನ್ ಲಾರಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿ, [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ]] | umpires = ರಿಚರ್ಡ್ ಇಲ್ಲಿಂಗ್ವರ್ತ್ ಮತ್ತು ಪಾಲ್ ರೀಫೆಲ್ | motm = {{cricon|NZ}} ಟಿಮ್ ಸೌಥಿ | toss = ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೧೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|PNG}} | team2 = {{cr|NZ}} | score1 = ೭೮ (೧೯.೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಅಮಿನಿ ೧೭ (೨೫) | wickets1 = ಲಾಕಿ ಫರ್ಗುಸನ್ ೩/೦ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೭೯/೩ (೧೨.೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಡೆವೊನ್ ಕಾನ್ವೇ ೩೫ (೩೨) | wickets2 = ಕಬುವಾ ಮೋರಿಯಾ ೨/೪ (೨.೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್ ೭ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415739.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಬ್ರಿಯಾನ್ ಲಾರಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿ, [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ]] | umpires = ಪಾಲ್ ರೀಫೆಲ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಗ್ಟನ್ ರುಸೆರೆ | motm = {{cricon|NZ}} ಲಾಕಿ ಫರ್ಗುಸನ್ | toss = ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೧೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 20:30 | day = y | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|AFG}} | score1 = ೨೧೮/೫ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ನಿಕೋಲಸ್ ಪೂರನ್ ೯೮ (೫೩) | wickets1 = ಗುಲ್ಬದಿನ್ ನಾಯಬ್ ೨/೧೪ (೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೧೪ (೧೬.೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಜದ್ರಾನ್ ೩೮ (೨೮) | wickets2 = ಒಬೆಡ್ ಮೆಕಾಯ್ ೩/೧೪ (೩ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ೧೦೪ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415740.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಡೇರೆನ್ ಸಾಮಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನ, [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಷಿಯ]] | umpires = ಕ್ರಿಸ್ ಬ್ರೌನ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಾಹುದಿಯನ್ ಪಾಲೇಕರ್ | motm = {{cricon|WIN}} ನಿಕೋಲಸ್ ಪೂರನ್ | toss = ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ===ಗುಂಪು ಡಿ=== {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |update = complete |source = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/points-table-standings ESPNcricinfo] |show_tie=no |win_BAN=3 |loss_BAN=1 |nr_BAN= |nrr_BAN=0.616 |win_NEP= |loss_NEP=3 |nr_NEP=1 |nrr_NEP=-0.542 |win_NED=1 |loss_NED=3 |nr_NED= |nrr_NED=-1.358 |win_SA=4 |loss_SA= |nr_SA= |nrr_SA=0.470 |win_SL=1 |loss_SL=2 |nr_SL=1 |nrr_SL=0.863 |team1=SA |team2=BAN |team3=SL |team4=NED |team5=NEP |result1=Q |result2=Q |name_SA={{cr|SA}} |name_SL={{cr|SL}} |name_BAN={{cr|BAN}} |name_NED={{cr|NED}} |name_NEP={{cr|NEP}} |res_col_header=Q |col_Q=green1 |text_Q=[[೨೦೨೪ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್#ಸೂಪರ್ ೮|ಸೂಪರ್ ೮]] ಗೆ ಮುನ್ನಡೆದರು}} {{Single-innings cricket match | date = ೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|SL}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = ೭೭ (೧೯.೧ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಕುಸಾಲ್ ಮೆಂಡಿಸ್ ೧೯ (೩೦) | wickets1 = ಅನ್ರಿಕ್ ನಾರ್ಟ್ಯೆ ೪/೭ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೮೦/೪ (೧೬.೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = [[ಕ್ವಿಂಟನ್ ಡಿ ಕಾಕ್]] ೨೦ (೨೭) | wickets2 = ವನಿಂದು ಹಸರಂಗಾ ‌೨/೨೨ (೩.೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ೬ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415704.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ನಸ್ಸೌ ಕೌಂಟಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್]] | umpires = ಕ್ರಿಸ್ ಬ್ರೌನ್ ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್ ಕೆಟಲ್‌ಬರೋ | motm = {{cricon|SA}} ಅನ್ರಿಕ್ ನಾರ್ಟ್ಯೆ | toss = ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|NEP}} | team2 = {{cr|NED}} | score1 = ೧೦೬ (೧೯.೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = [[ರೋಹಿತ್ ಪೌಡೆಲ್]] ೩೫ (೩೭) | wickets1 = ಲೋಗನ್ ವ್ಯಾನ್ ಬೀಕ್ ೩/೧೮ (೩.೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೦೯/೪ (೧೮.೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಒ'ಡೌಡ್ ೫೪* (೪೮) | wickets2 = ದೀಪೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಐರಿ ೧/೬ (೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ೬ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415707.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೈರೀ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ಟೆಕ್ಸಸ್]] | umpires = ಲ್ಯಾಂಗ್ಟನ್ ರುಸೆರೆ ಮತ್ತು ರಾಡ್ ಟಕರ್ | motm = {{cricon|NED}} ಟಿಮ್ ಪ್ರಿಂಗಲ್ | toss = ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 19:30 | day = y | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|SL}} | team2 = {{cr|BAN}} | score1 = ೧೨೪/೯ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಪಾತುಂ ನಿಸ್ಸಾಂಕ ೪೭ (೨೮) | wickets1 = ಮುಸ್ತಫಿಜುರ್ ರೆಹಮಾನ್ ೩/೧೭ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೨೫/೮ (೧೯ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ತೌಹಿದ್ ಹೃದೊಯ್ ೪೦ (೨೦) | wickets2 = ನುವಾನ್ ತುಷಾರ ೪/೧೮ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ೨ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415715.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೈರೀ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ಟೆಕ್ಸಸ್]] | umpires = ಮೈಕೆಲ್ ಗಾಫ್ ಮತ್ತು ಪಾಲ್ ರೀಫೆಲ್ | motm = {{cricon|BAN}} ರಿಶಾದ್ ಹೊಸೈನ್ | toss = ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ‍೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|NED}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = ೧೦೩/೯ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಸೈಬ್ರಾಂಡ್ ಎಂಗಲ್‌ಬ್ರೆಕ್ಟ್ ೪೦ (೪೫) | wickets1 = ಒಟ್ನೀಲ್ ಬಾರ್ಟ್ಮನ್ ೪/೧೧ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೦೬/೬ (೧೮.೫ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಡೇವಿಡ್ ಮಿಲ್ಲರ್ ೫೯* (೫೧) | wickets2 = ವಿವಿಯನ್ ಕಿಂಗ್ಮಾ ೨/೧೨ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ೪ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415716.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ನಸ್ಸೌ ಕೌಂಟಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್]] | umpires = ಕ್ರಿಸ್ ಗ್ಯಾಫನಿ ಮತ್ತು ಶರ್ಫುದ್ದೌಲಾ | motm = {{cricon|SA}} ಡೇವಿಡ್ ಮಿಲ್ಲರ್ | toss = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೧೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|BAN}} | score1 = ೧೧೩/೬ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಹೆನ್ರಿಕ್ ಕ್ಲಾಸೆನ್ ೪೬ (೪೪) | wickets1 = ತಂಜಿಮ್ ಹಸನ್ ಸಾಕಿಬ್ ೩/೧೮ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೦೯/೭ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ತೌಹಿದ್ ಹೃದೊಯ್ ೩೭ (೩೪) | wickets2 = ಕೇಶವ್ ಮಹಾರಾಜ್ ೩/೨೭ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ೪ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415721.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ನಸ್ಸೌ ಕೌಂಟಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್]] | umpires = ರಿಚರ್ಡ್ ಇಲ್ಲಿಂಗ್ವರ್ತ್ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಮ್ ನೊಗಾಜ್ಸ್ಕಿ | motm = {{cricon|SA}} ಹೆನ್ರಿಕ್ ಕ್ಲಾಸೆನ್ | toss = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೧೧ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 19:30 | day = y | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|NEP}} | team2 = {{cr|SL}} | score1 = | runs1 = | wickets1 = | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = ಪಂದ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415723.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಬ್ರೋವರ್ಡ್ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, [[ಫ್ಲಾರಿಡ]] | umpires = ಕ್ರಿಸ್ ಗ್ಯಾಫನಿ ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್ ಕೆಟಲ್‌ಬರೋ | motm = | toss = ಯಾವುದೇ ಟಾಸ್ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ​. | rain = ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಆಟ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೧೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|BAN}} | team2 = {{cr|NED}} | score1 = ೧೫೯/೫ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಶಕೀಬ್ ಅಲ್ ಹಸನ್ ೬೪* (೪೬) | wickets1 = ಪಾಲ್ ವ್ಯಾನ್ ಮೀಕೆರೆನ್ ೨/೧೫ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೩೪/೮ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಸೈಬ್ರಾಂಡ್ ಎಂಗಲ್‌ಬ್ರೆಕ್ಟ್ ೩೩ (೨೨) | wickets2 = ರಿಶಾದ್ ಹೊಸೈನ್ ೩/೩೩ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ೨೫ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415728.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಅರ್ನೋಸ್ ವೇಲ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ಸೇಂಟ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೆನಡೀನ್ಸ್]] | umpires = ಕ್ರಿಸ್ ಬ್ರೌನ್ ಮತ್ತು ಜಯರಾಮನ್ ಮದನಗೋಪಾಲ್ | motm = {{cricon|BAN}} ಶಕೀಬ್ ಅಲ್ ಹಸನ್ | toss = ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೧೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 19:30 | day = y | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|NEP}} | score1 = ೧೧೫/೭ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ರೀಜಾ ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ಸ್ ೪೩ (೪೯) | wickets1 = [[ಕುಶಾಲ್ ಭುರ್ಟೆಲ್]] ೪/೧೯ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೧೪/೭ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಆಸಿಫ್ ಶೇಖ್ ೪೨ (೪೯) | wickets2 = ತಬ್ರೈಜ್ ಶಮ್ಸಿ ೪/೧೯ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ೧ ರನ್ ನಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415731.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಅರ್ನೋಸ್ ವೇಲ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ಸೇಂಟ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೆನಡೀನ್ಸ್]] | umpires = ಜಯರಾಮನ್ ಮದನಗೋಪಾಲ್ ಮತ್ತು ಜೋಯಲ್ ವಿಲ್ಸನ್ | motm = {{cricon|SA}} ತಬ್ರೈಜ್ ಶಮ್ಸಿ | toss = ನೇಪಾಳ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 19:30 | day = y | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|BAN}} | team2 = {{cr|NEP}} | score1 = ೧೦೬ (೧೯.೩ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಶಕೀಬ್ ಅಲ್ ಹಸನ್ ೧೭ (೨೨) | wickets1 = ಸೋಂಪಾಲ್ ಕಾಮಿ ೨/೧೦ (೩ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೮೫ (೧೯.೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಕುಶಾಲ್ ಮಲ್ಲ ೨೭ (೪೦) | wickets2 = ತಂಜಿಮ್ ಹಸನ್ ಸಾಕಿಬ್ ೪/೭ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ೨೧ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415737.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಅರ್ನೋಸ್ ವೇಲ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ಸೇಂಟ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೆನಡೀನ್ಸ್]] | umpires = ಸ್ಯಾಮ್ ನೊಗಾಜ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಅಹ್ಸನ್ ರಜಾ | motm = {{cricon|BAN}} ತಂಜಿಮ್ ಹಸನ್ ಸಾಕಿಬ್ | toss = ನೇಪಾಳ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 20:30 | day = y | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|SL}} | team2 = {{cr|NED}} | score1 = ೨೦೧/೬ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಚರಿತ್ ಅಸಲಂಕಾ ೪೬ (೨೧) | wickets1 = ಲೋಗನ್ ವ್ಯಾನ್ ಬೀಕ್ ೨/೪೫ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೧೮ (೧೬.೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಮೈಕೆಲ್ ಲೆವಿಟ್ ೩೧ (೨೩) | wickets2 = ನುವಾನ್ ತುಷಾರ ೩/೨೪ (೩.೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಶ್ರೀಲಂಕಾ ೮೩ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415738.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಡೇರೆನ್ ಸಾಮಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನ, [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಷಿಯ]] | umpires = ಅಲ್ಲಾಹುಡಿಯನ್ ಪಾಲೇಕರ್ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸ್ ವಾರ್ಫ್ | motm = {{cricon|SL}} ಚರಿತ್ ಅಸಲಂಕಾ | toss = ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ==ಸೂಪರ್ ೮== ಗುಂಪು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಅಗ್ರ ಎರಡು ತಂಡಗಳು ಸೂಪರ್ ೮ ಹಂತಕ್ಕೆ ಮುನ್ನಡೆದವು, ಅಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ತಲಾ ನಾಲ್ಕು ತಂಡಗಳ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂಪರ್ ೮ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿ ತಂಡವು ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿರುವ ಇತರರನ್ನು ರೌಂಡ್-ರಾಬಿನ್ ಆಗಿ ಆಡುತ್ತದೆ, ಪ್ರತಿ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಅಗ್ರ ಎರಡು ತಂಡಗಳು ನಾಕೌಟ್ ಹಂತಕ್ಕೆ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|title=ICC Men's T20 World Cup, 2024|url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/znofzpw3btrqudr8seqd.pdf|access-date=10 June 2024|publisher=[[International Cricket Council]]|archive-date=10 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240610115930/https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/znofzpw3btrqudr8seqd.pdf|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" width=50% | ಅರ್ಹತೆ ! colspan="2" width=50% | ಸೂಪರ್ ೮ |- ! width=25% | {{nowrap|ಗುಂಪು ೧}} ! width=25% | {{nowrap|ಗುಂಪು ೨}} |- | rowspan="4" width=40% | ಗುಂಪು ಹಂತದಿಂದ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ತಂಡಗಳು​ | {{center|[[೨೦೨೪ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್#ಗುಂಪು ಏ|'''ಏ''']]}} | {{cr|IND}}<ref>{{cite news|date=12 June 2024|title=USA vs IND, T20 World Cup 2024: India qualifies for Super 8 after beating United States |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/t20-world-cup/india-vs-usa-ind-qualifies-super-8-teams-t20-wc-2024-group-a/article68281148.ece|access-date=13 June 2024|work=Sportstar}}</ref> | {{cr|USA}}<ref>{{Cite news |last=Smyth |first=Rob |date=2024-06-14 |title=USA qualify for Super Eights after washout against Ireland: T20 Cricket World Cup – as it happened |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2024/jun/14/usa-v-ireland-t20-cricket-world-cup-live |access-date=2024-06-15 |work=the Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> |- | {{center|[[೨೦೨೪ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್#ಗುಂಪು ಬಿ|'''ಬಿ''']]}} | {{cr|AUS}}<ref name="CNBC">{{cite news|date=12 June 202|title=Australia and South Africa become first teams to qualify for Super 8 stage of T20 World Cup - CNBC TV18 |url=https://www.cnbctv18.com/sports/australia-and-south-africa-become-first-teams-to-qualify-for-super-8-stage-of-t20-world-cup-19427304.htm |access-date=12 June 2024|work=CNBCTV18}}</ref> | {{cr|ENG}}<ref>{{Cite web |date=2024-06-16 |title=T20 World Cup 2024: England qualify for Super 8 as Australia beat Scotland |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/t20-world-cup-2024-england-qualify-for-super-8-as-australia-beat-scotland-13782972.html |access-date=2024-06-16 |website=Firstpost |language=en-us}}</ref> |- | {{center|[[೨೦೨೪ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್#ಗುಂಪು ಸಿ|'''ಸಿ''']]}} | {{cr|AFG}}<ref>{{cite news|url=https://crictoday.com/cricket/daily-cricket-news/afghanistan-qualify-for-super-8-stage-of-icc-t20-world-cup-2024-new-zealand-eliminated/|title=Afghanistan qualify for Super 8 stage of ICC T20 World Cup 2024, New Zealand eliminated|date=14 June 2024|access-date=14 June 2024|work=Cric Today}}</ref> | {{cr|WIN}}<ref>{{cite news|title=West Indies Qualify For Super 8s After 13-Run Win Over New Zealand|url=https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/west-indies-qualify-for-super-8s-after-13-run-win-over-new-zealand-5879320|access-date=13 June 2024|date=13 June 2024|work=[[NDTV]]|archive-date=13 ಜೂನ್ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240613093441/https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/west-indies-qualify-for-super-8s-after-13-run-win-over-new-zealand-5879320|url-status=dead}}</ref> |- | {{center|[[೨೦೨೪ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್#ಗುಂಪು ಡಿ|'''ಡಿ''']]}} | {{cr|BAN}}<ref>{{cite news|url=https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/sri-lanka-knocked-out-of-t20-world-cup-2024-bangladesh-close-in-on-super-eight-berth-with-25-run-win-over-netherlands-5884790|title=Sri Lanka Knocked Out Of T20 World Cup 2024|date=13 June 2024|access-date=13 June 2024|work=[[NDTV]]|archive-date=27 ಜೂನ್ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240627034341/https://sports.ndtv.com/t20-world-cup-2024/sri-lanka-knocked-out-of-t20-world-cup-2024-bangladesh-close-in-on-super-eight-berth-with-25-run-win-over-netherlands-5884790|url-status=dead}}</ref> | {{cr|RSA}}<ref name="CNBC"/> |- ! colspan="4" | {{center|<small>ಮೂಲ: ''ESPNcricinfo''<ref name=se24>{{Cite web |title=T20 World Cup Points Table {{!}} T20 World Cup Standings {{!}} T20 World Cup Ranking |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/points-table-standings |access-date=2024-06-13 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref></small>}} |} {{notelist}}<noinclude> ===ಗುಂಪು ೧=== {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |update=complete |show_tie=no |source =[https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/points-table-standings ESPNcricinfo] |win_AFG=2 |loss_AFG=1 |nr_AFG= |nrr_AFG=-0.305 |win_AUS=1 |loss_AUS=2 |nr_AUS= |nrr_AUS=-0.331 |win_BAN= |loss_BAN=3 |nr_BAN= |nrr_BAN=-1.709 |win_IND=3 |loss_IND= |nr_IND= |nrr_IND=2.017 |team1=IND |team2=AFG |team3=AUS |team4=BAN |name_AFG={{cr|AFG}} |name_AUS={{cr|AUS}} |name_BAN={{cr|BAN}} |name_IND={{cr|IND}} |result1=Q |result2=Q |col_Q=green1 |res_col_header=Q |text_Q= [[೨೦೨೪ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್#ನಾಕೌಟ್ ಹಂತ|ನಾಕೌಟ್ ಹಂತ]]ಕ್ಕೆ ಮುನ್ನಡೆದರು }} {{Single-innings cricket match | date = ೨೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|AFG}} | score1 = ೧೮೧/೮ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಸೂರ್ಯಕುಮಾರ್ ಯಾದವ್ ೫೩ (೨೮) | wickets1 = ರಶೀದ್ ಖಾನ್ ೩/೨೬ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೩೪ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಅಜ್ಮತುಲ್ಲಾ ಒಮರ್ಜಾಯ್ ೨೬ (೨೦) | wickets2 = [[ಜಸ್ಪ್ರೀತ್ ಬುಮ್ರಾ]] ೩/೭ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಭಾರತ ೪೭ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415743.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಓವಲ್, [[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್]] | umpires = ಪಾಲ್ ರೀಫೆಲ್ ಮತ್ತು ರಾಡ್ ಟಕರ್ | motm = {{cricon|IND}} ಸೂರ್ಯಕುಮಾರ್ ಯಾದವ್ | toss = ಭಾರತ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೨೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 20:30 | day = | daynight = | night =y | team1 = {{cr-rt|BAN}} | team2 = {{cr|AUS}} | score1 = ೧೪೦/೮ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ನಜ್ಮುಲ್ ಹೊಸೈನ್ ಶಾಂತೋ ೪೧ (೩೬) | wickets1 = [[ಪ್ಯಾಟ್ ಕಮ್ಮಿನ್ಸ್]] ೩/೨೯ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೦೦/೨ (೧೧.೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = [[ಡೇವಿಡ್ ವಾರ್ನರ್]] ೫೩* (೩೫) | wickets2 = ರಿಶಾದ್ ಹೊಸೈನ್ ೨/೨೩ (೩ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ೨೮ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು (ಡಿ.ಎಲ್.ಎಸ್) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415744.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಸರ್ ವಿವಿಯನ್ ರಿಚರ್ಡ್ಸ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, [[ಆಂಟಿಗುವ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡ]] | umpires = ಮೈಕೆಲ್ ಗಾಫ್ ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್ ಇಲ್ಲಿಂಗ್ವರ್ತ್ | motm = {{cricon|AUS}} [[ಪ್ಯಾಟ್ ಕಮ್ಮಿನ್ಸ್]] | toss = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೨೨ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|BAN}} | score1 = ೧೯೬/೫ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = [[ಹಾರ್ದಿಕ್ ಪಾಂಡ್ಯ]] ೫೦* (೨೭) | wickets1 = ತಂಝಿಮ್ ಹಸನ್ ಸಾಕಿಬ್ ೨/೩೨ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೪೬/೮ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ನಜ್ಮುಲ್ ಹೊಸೈನ್ ಶಾಂತೋ ೪೦ (೩೨) | wickets2 = [[ಕುಲದೀಪ್ ಯಾದವ್]] ೩/೧೯ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಭಾರತ ೫೦ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415747.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಸರ್ ವಿವಿಯನ್ ರಿಚರ್ಡ್ಸ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, [[ಆಂಟಿಗುವ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡ]] | umpires = ಮೈಕೆಲ್ ಗಾಫ್ ಮತ್ತು ಆಡ್ರಿಯನ್ ಹೋಲ್ಡ್ಸ್ಟಾಕ್ | motm = {{cricon|IND}} [[ಹಾರ್ದಿಕ್ ಪಾಂಡ್ಯ]] | toss = ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೨೨ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 20:30 | day = | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|AFG}} | team2 = {{cr|AUS}} | score1 = ೧೪೮/೬ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ರಹಮಾನುಲ್ಲಾ ಗುರ್ಬಾಜ್ ೬೦ (೪೯) | wickets1 = [[ಪ್ಯಾಟ್ ಕಮ್ಮಿನ್ಸ್]] ೩/೨೮ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೨೭ (೧೯.೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಗ್ಲೆನ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ ೫೯ (೪೧) | wickets2 = ಗುಲ್ಬದಿನ್ ನಾಯಬ್ ೪/೨೦ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ೨೧ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415748.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಅರ್ನೋಸ್ ವೇಲ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ಸೇಂಟ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೆನಡೀನ್ಸ್]] | umpires = ಕುಮಾರ್ ಧರ್ಮಸೇನ ಮತ್ತು ಅಹ್ಸನ್ ರಜಾ | motm = {{cricon|AFG}} ಗುಲ್ಬದಿನ್ ನಾಯಬ್ | toss = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೨೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time= 10:30 | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|AUS}} | score1 = ೨೦೫/೫ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = [[ರೋಹಿತ್ ಶರ್ಮಾ]] ೯೨ (೪೧) | wickets1 = [[ಮಿಚೆಲ್ ಸ್ಟಾರ್ಕ್]] ೨/೪೫ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೮೧/೭ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = [[ಟ್ರಾವಿಸ್ ಹೆಡ್]] ೭೬ (೪೩) | wickets2 = ಅರ್ಷದೀಪ್ ಸಿಂಗ್ ೩/೩೭ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಭಾರತ ೨೪ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415751.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಡೇರೆನ್ ಸಾಮಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನ, [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಷಿಯ]] | umpires = ರಿಚರ್ಡ್ ಇಲ್ಲಿಂಗ್ವರ್ತ್ ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್ ಕೆಟಲ್ಬರೋ | motm = {{cricon|IND}} [[ರೋಹಿತ್ ಶರ್ಮಾ]] | toss = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೨೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time= 20:30 | team1 = {{cr-rt|AFG}} | team2 = {{cr|BAN}} | score1 = ೧೧೫/೫ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ರಹಮಾನುಲ್ಲಾ ಗುರ್ಬಾಜ್ ೪೩ (೫೫) | wickets1 = ರಿಶಾದ್ ಹೊಸೈನ್ ೩/೨೬ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೦೫ (೧೭.೫ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಲಿಟ್ಟನ್ ದಾಸ್ ೫೪* (೪೯) | wickets2 = ರಶೀದ್ ಖಾನ್ ೪/೨೩ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ೮ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು (ಡಿ.ಎಲ್.ಎಸ್) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415752.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಅರ್ನೋಸ್ ವೇಲ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, [[ಸೇಂಟ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೆನಡೀನ್ಸ್]] | umpires = ನಿತಿನ್ ಮೆನನ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಗ್ಟನ್ ರುಸೆರೆ | motm = {{cricon|AFG}} ನವೀನ್-ಉಲ್-ಹಕ್ | toss = ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | notes = }} ===ಗುಂಪು ೨=== {{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR |update=complete |show_tie=no |source =[https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/points-table-standings ESPNcricinfo] |win_ENG=2 |loss_ENG=1 |nr_ENG= |nrr_ENG=1.992 |win_SA=3 |loss_SA= |nr_SA= |nrr_SA=0.599 |win_USA= |loss_USA=3 |nr_USA= |nrr_USA=-3.906 |win_WIN=1 |loss_WIN=2 |nr_WIN= |nrr_WIN=0.963 |team1=SA |team2=ENG |team3=WIN |team4=USA |name_ENG={{cr|ENG}} |name_SA={{cr|SA}} |name_USA={{cr|USA}} |name_WIN={{cr|WIN}} |result1=Q |result2=Q |col_Q=green1 |res_col_header=Q |text_Q=[[೨೦೨೪ ಐಸಿಸಿ ಪುರುಷರ ಟಿ೨೦ ವಿಶ್ವಕಪ್#ನಾಕೌಟ್ ಹಂತ|ನಾಕೌಟ್ ಹಂತ]]ಕ್ಕೆ ಮುನ್ನಡೆದರು |status_WIN=H |status_USA=H |status_text_H=ಅತಿಥೆಯ }} {{Single-innings cricket match | date = ೧೯ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|USA}} | score1 = ೧೯೪/೪ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = [[ಕ್ವಿಂಟನ್ ಡಿ ಕಾಕ್]] ೭೪ (೪೦) | wickets1 = [[ಸೌರಭ್ ನೇತ್ರವಾಲ್ಕರ್]] ೨/೨೧ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೭೬/೬ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಅಂದ್ರೇಸ್ ಹೌಸ್ ೮೦* (೪೭) | wickets2 = ಕಗಿಸೊ ರಬಾಡ ೩/೧೮ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ೧೮ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415741.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಸರ್ ವಿವಿಯನ್ ರಿಚರ್ಡ್ಸ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, [[ಆಂಟಿಗುವ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡ]] | umpires = ಕ್ರಿಸ್ ಗ್ಯಾಫನಿ ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್ ಕೆಟಲ್‌ಬರೋ | motm = {{cricon|SA}} [[ಕ್ವಿಂಟನ್ ಡಿ ಕಾಕ್]] | toss = ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೧೯ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 20:30 | day = | daynight = | night =Y | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = ೧೮೦/೪ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಜಾನ್ಸನ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ೩೮ (೩೪) | wickets1 = ಮೊಯಿನ್ ಅಲಿ ೧/೧೫ (೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೮೧/೨ (೧೭.೩ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಫಿಲ್ ಸಾಲ್ಟ್ ೮೭* (೪೭) | wickets2 = ರೋಸ್ಟನ್ ಚೇಸ್ ೧/೧೯ (೩ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ೮ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415742.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಡೇರೆನ್ ಸಾಮಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನ, [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಷಿಯ]] | umpires = ನಿತಿನ್ ಮೆನನ್ ಮತ್ತು ಅಹ್ಸನ್ ರಜಾ | motm = {{cricon|ENG}} ಫಿಲ್ ಸಾಲ್ಟ್ | toss = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೨೧ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = ೧೬೩/೬ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = [[ಕ್ವಿಂಟನ್ ಡಿ ಕಾಕ್]] ೬೫ (೩೮) | wickets1 = ಜೋಫ್ರಾ ಆರ್ಚರ್ ೩/೪೦ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೫೬/೬ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಹ್ಯಾರಿ ಬ್ರೂಕ್ ೫೩ (೩೭) | wickets2 = ಕೇಶವ್ ಮಹಾರಾಜ್ ೨/೨೫ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ೭ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415745.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಡೇರೆನ್ ಸಾಮಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನ, [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಷಿಯ]] | umpires = ಕ್ರಿಸ್ ಬ್ರೌನ್ ಮತ್ತು ಶರ್ಫುದ್ದೌಲಾ | motm = {{cricon|SA}} [[ಕ್ವಿಂಟನ್ ಡಿ ಕಾಕ್]] | toss = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೨೧ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 20:30 | day = | daynight = | night =y | team1 = {{cr-rt|USA}} | team2 = {{cr|WIN}} | score1 = ೧೨೮ (೧೯.೫ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಅಂದ್ರೇಸ್ ಹೌಸ್ ೨೯ (೧೬) | wickets1 = ರೋಸ್ಟನ್ ಚೇಸ್ ೩/೧೯ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೩೦/೧ (೧೦.೫ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಶಾಯ್ ಹೋಪ್ ೮೨* (೩೯) | wickets2 = ಹರ್ಮೀತ್ ಸಿಂಗ್ ೧/೧೮ (೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ೯ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415746.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಓವಲ್, [[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್]] | umpires = ಅಲ್ಲಾಹುಡಿಯನ್ ಪಾಲೇಕರ್ ಮತ್ತು ಪಾಲ್ ರೀಫೆಲ್ | motm = {{cricon|WIN}} ರೋಸ್ಟನ್ ಚೇಸ್ | toss = ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = | daynight = | night =n | team1 = {{cr-rt|USA}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = ೧೧೫ (೧೮.೫ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ನಿತೀಶ್ ಕುಮಾರ್ ೩೦ (೨೪) | wickets1 = ಕ್ರಿಸ್ ಜೋರ್ಡಾನ್ ೪/೧೦ (೨.೫ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೧೭/೦ (೯.೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಜೋಸ್ ಬಟ್ಲರ್ ೮೩* (೩೮) | wickets2 = | result = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ೧೦ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415749.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಓವಲ್, [[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್]] | umpires = ಕ್ರಿಸ್ ಗ್ಯಾಫನಿ ಮತ್ತು ಜೋಯಲ್ ವಿಲ್ಸನ್ | motm = {{cricon|ENG}} ಆದಿಲ್ ರಶೀದ್ | toss = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 20:30 | day = | daynight = | night =y | team1 = {{cr-rt|SA}} | team2 = {{cr|WIN}} | score1 = ೧೩೫/೮ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ರೋಸ್ಟನ್ ಚೇಸ್ ೫೨ (೪೨) | wickets1 = ತಬ್ರೈಜ್ ಶಮ್ಸಿ ೩/೨೭ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೨೪/೭ (೧೬.೧ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಟ್ರಿಸ್ಟನ್ ಸ್ಟಬ್ಸ್ ೨೯ (೨೭) | wickets2 = ರೋಸ್ಟನ್ ಚೇಸ್ ೩/೧೨ (೩ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ೩ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು (ಡಿ.ಎಲ್.ಎಸ್) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415750.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಸರ್ ವಿವಿಯನ್ ರಿಚರ್ಡ್ಸ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, [[ಆಂಟಿಗುವ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡ]] | umpires = ರಾಡ್ ಟಕರ್ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸ್ ವಾರ್ಫ್ | motm = {{cricon|SA}} ತಬ್ರೈಜ್ ಶಮ್ಸಿ | toss = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ==ನಾಕೌಟ್ ಹಂತ== {{4TeamBracket |team-width=150px |score-width=120px |RD1='''ಸೆಮಿಫೈನಲ್''' |RD2='''ಫೈನಲ್''' |RD1-seed1= '''೨ಏ''' |RD1-team1= '''{{cr|SA}}''' |RD1-score1= '''೬೦/೧ (೮.೫ ಓವರ್‌ಗಳು)''' |RD1-seed2= ೧ಬಿ |RD1-team2= {{cr|AFG}} |RD1-score2= ೫೬ (೧೧.೫ ಓವರ್‌ಗಳು) |RD1-seed3= '''೧ಏ''' |RD1-team3= '''{{cr|IND}}''' |RD1-score3= '''೧೭೧/೭ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು)''' |RD1-seed4= ೨ಬಿ |RD1-team4= {{cr|ENG}} |RD1-score4= ೧೦೩ (೧೬.೪ ಓವರ್‌ಗಳು) |RD2-seed1= SFW1 |RD2-team1= {{cr|SA}} |RD2-score1= ೧೬೯/೮ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) |RD2-seed2= '''SFW2''' |RD2-team2= '''{{cr|IND}}''' |RD2-score2= '''೧೭೬/೭ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು)''' }} === ಸೆಮಿಫೈನಲ್ === {{Single-innings cricket match | date = ೨೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 20:30 | day = y | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|AFG}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = ೫೬ (೧೧.೫ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = ಅಜ್ಮತುಲ್ಲಾ ಒಮರ್ಜಾಯ್ ೧೦ (೧೨) | wickets1 = ತಬ್ರೈಜ್ ಶಮ್ಸಿ ೩/೬ (೧.೫ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೬೦/೧ (೮.೫ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ರೀಜಾ ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ಸ್ ೨೯* (೨೫) | wickets2 = ಫಜಲ್ಹಕ್ ಫಾರೂಕಿ ೧/೧೧ (೨ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ೯ ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415753.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಬ್ರಿಯಾನ್ ಲಾರಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿ, [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ]] | umpires = ರಿಚರ್ಡ್ ಇಲ್ಲಿಂಗ್ವರ್ತ್ ಮತ್ತು ನಿತಿನ್ ಮೆನನ್ | motm = {{cricon|SA}} ಮಾರ್ಕೊ ಯಾನ್ಸೆನ್ | toss = ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ೨೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = n | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = ೧೭೧/೭ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = [[ರೋಹಿತ್ ಶರ್ಮಾ]] ೫೭ (೩೯) | wickets1 = ಕ್ರಿಸ್ ಜೋರ್ಡಾನ್ ೩/೩೭ (೩ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೦೩ (೧೬.೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಹ್ಯಾರಿ ಬ್ರೂಕ್ ೨೫ (೧೯) | wickets2 = [[ಕುಲದೀಪ್ ಯಾದವ್]] ೩/೧೯ (೪ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಭಾರತ ೬೮ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415754.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಗಯಾನಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, [[ಗಯಾನಾ]] | umpires = ಕ್ರಿಸ್ ಗ್ಯಾಫನಿ ಮತ್ತು ರಾಡ್ ಟಕರ್ | motm = {{cricon|IND}} ಅಕ್ಷರ್ ಪಟೇಲ್ | toss = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬೌಲಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ===ಫೈನಲ್=== {{Single-innings cricket match | date = ೨೯ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | time = 10:30 | day = n | daynight = | night = | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|SA}} | score1 = ೧೭೬/೭ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs1 = [[ವಿರಾಟ್ ಕೊಹ್ಲಿ]] ೭೬ (೫೯) | wickets1 = ಕೇಶವ್ ಮಹಾರಾಜ್ ೨/೨೩ (೩ ಓವರ್‌ಗಳು) | score2 = ೧೬೯/೮ (೨೦ ಓವರ್‌ಗಳು) | runs2 = ಹೆನ್ರಿಕ್ ಕ್ಲಾಸೆನ್ ೫೨ (೨೭) | wickets2 = [[ಹಾರ್ದಿಕ್ ಪಾಂಡ್ಯ]] ೩/೨೦ (೩ ಓವರ್‌ಗಳು) | result = ಭಾರತ ೭ ರನ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415755.html ಅಂಕಪಟ್ಟಿ] | venue = ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಓವಲ್, [[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್]] | umpires = ಕ್ರಿಸ್ ಗ್ಯಾಫನಿ ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್ ಇಲ್ಲಿಂಗ್ವರ್ತ್ | motm = {{cricon|IND}} [[ವಿರಾಟ್ ಕೊಹ್ಲಿ]] | toss = ಭಾರತ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. | rain = | notes = }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} [[Category:2024 ICC Men's T20 World Cup templates|Super 8]] </noinclude> nq1gujyjfhy4upmzpiijzjdcxagw7hc 0 155022 1373383 1364216 2026-05-14T13:03:07Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373383 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization|name=ಡಬ್ಲೂಸಿಸಿ|image=|formation={{Start date and age|2017|11|01|df=yes}}|merged=|headquarters=ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಲಿಂಕ್ ರಸ್ತೆ, [[ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಭಾರತ]]<ref>{{cite web|url=https://wccollective.org/contact|title=Get in touch with WCC|publisher=Women in Cinema Collective|accessdate=27 April 2019}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|key_people=|website={{URL|wccollective.org}}|footnotes=}} '''ವುಮೆನ್ ಇನ್ ಸಿನಿಮಾ ಕಲೆಕ್ಟಿವ್''', '''ಡಬ್ಲ್ಯುಸಿಸಿ''' ಎಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ತಯಾರಾದ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |last=Kayyalakkath |first=Aslah |date=2019-04-28 |title=Groundbreaking gender revolt in Malayalam Cinema |url=http://en.maktoobmedia.com/2019/04/28/groundbreaking-gender-revolt-in-malayalam-cinema/ |access-date=2019-11-12 |website=Maktoob |language=en-US |archive-date=2019-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112150330/http://en.maktoobmedia.com/2019/04/28/groundbreaking-gender-revolt-in-malayalam-cinema/ |url-status=dead }}</ref> == ರಚನೆ == 1 ನವೆಂಬರ್ 2017 ರಂದು, ವುಮೆನ್ ಇನ್ ಸಿನಿಮಾ ಕಲೆಕ್ಟಿವ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಅನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಪ್ರಕರಣದ ನಂತರ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ]] ಸೊಸೈಟಿಯಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="tnm">{{Cite news |date=2 November 2017 |title=Kerala's Women in Cinema Collective registers as society, to fight for gender parity |work=The News Minute |agency=The News Minute |url=https://www.thenewsminute.com/article/keralas-women-cinema-collective-registers-society-fight-gender-parity-70931 |access-date=27 December 2017}}</ref> <ref name="toi">{{Cite news |date=19 May 2017 |title=Women in Cinema Collective will work for equal opportunity and dignity of women employees in Mollywood! – Times of India |work=The Times of India |publisher=Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/women-in-cinema-collective-will-work-for-equal-opportunity-and-dignity-of-women-employees-in-mollywood/articleshow/58735741.cms |access-date=27 December 2017}}</ref> ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸ್ತ್ರೀದ್ವೇಷ ಪದ್ಧತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ತರುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ತಟಸ್ಥ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳಾ ಕಲಾವಿದರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಏಕೀಕೃತ ಧ್ವನಿಯಾಗಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ. == ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳು == ವುಮೆನ್ ಇನ್ ಸಿನಿಮಾ ಕಲೆಕ್ಟಿವ್ ಆಂತರಿಕ ದೂರುಗಳ ಸಮಿತಿಗಳ (ಐಸಿಸಿ) ರಚನೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ 2013 ರ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳದಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರ ರಕ್ಷಣೆ (PoSH) ಕಾಯಿದೆ, 2013 ಅನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯನ್ನು ಕೋರಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ PoSH ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು - ಇದು '''ಡಬ್ಲ್ಯುಸಿಸಿ''' ಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ ಮಹತ್ವದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು. == ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == * ''ಪುನರ್ವಾಯನ'', ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯ ಘಟನೆಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯದಂತಹ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ತರಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಆಲೋಚಿಸಲು ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು, ವಕೀಲರು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಈ ಪರದೆ-ರೈಸರ್ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿತು. * ಬೆಚ್ಡೆಲ್ ಟೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ವರ್ಷದ ಅಂತ್ಯದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು WCC ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite news |date=18 May 2018 |title='Punarvaayana': Women in Cinema Collective launches event series to celebrate 1 year |work=The News Minute |agency=The News Minute |url=https://www.thenewsminute.com/article/punarvaayana-women-cinema-collective-launches-event-series-celebrate-1-year-81496 |access-date=18 May 2018}}</ref> * 18 ಮೇ 2017 ರಂದು, ಡಬ್ಲ್ಯುಸಿಸಿ ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗೆ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು, ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಪ್ರಕರಣದ ಕುರಿತು ತನಿಖೆ ಮತ್ತು ತ್ವರಿತ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೋರಿತು. ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ನಂತರ ಡಬ್ಲ್ಯುಸಿಸಿ ಕೂಡ ನಟ ದಿಲೀಪ್ ಅವರನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವ AMMA ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈ ವಿಷಯವು ಕೇವಲ ''ಉಪ ನ್ಯಾಯವಾಗಿದ್ದಾಗ'' ದಂಗೆಯೆದ್ದಿತು. <ref>{{Cite news |last=Praveen |first=S. r |date=25 June 2018 |title=Women in Cinema Collective condemns AMMA’s decision to reinstate actor Dileep |language=en-IN |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/women-in-cinema-collective-condemns-ammas-decision-to-reinstate-actor-dileep/article24252575.ece}}</ref> * '''ಡಬ್ಲ್ಯುಸಿಸಿ''' ಸದಸ್ಯರು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವೇತನ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳಾದ ಮಾತೃತ್ವ ವೇತನ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ 30% ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿರ್ಮಾಣ ತಂಡಗಳಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕಗೊಳಿಸಲು ಸರ್ಕಾರದ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಕೋರಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news |date=4 June 2017 |title=Parvathy Menon, Manju Warrier, Bhavana and others form Women in Cinema Collective |work=The Indian Express |agency=The Indian Express |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/parvathy-menon-manju-warrier-bhavana-and-others-form-women-in-cinema-collective-4686196/ |access-date=27 December 2017}}</ref> * ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನೇರ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹಿಳಾ ಮೀಸಲಾತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಬಂಧಿತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು '''ಡಬ್ಲ್ಯುಸಿಸಿ''' ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ವಿನಂತಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite news |date=2 November 2017 |title=Kerala's Women in Cinema Collective registers as society, to fight for gender parity |work=The News Minute |agency=The News Minute |url=https://www.thenewsminute.com/article/keralas-women-cinema-collective-registers-society-fight-gender-parity-70931 |access-date=27 December 2017}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.thenewsminute.com/article/keralas-women-cinema-collective-registers-society-fight-gender-parity-70931 "Kerala's Women in Cinema Collective registers as society, to fight for gender parity"]. </cite></ref> == ವಿವಾದಗಳು == ಸ್ತ್ರೀದ್ವೇಷದ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಹೇಳಿದವರಲ್ಲಿ AMMA ಮತ್ತು '''ಡಬ್ಲ್ಯುಸಿಸಿ''' ಸದಸ್ಯೆ, ನಟಿ ಪಾರ್ವತಿ ತಿರುವೋತ್ತು ಮೊದಲಿಗರು. ಅವರು ಹಿರಿಯ ನಟ [[ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ|ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿಯವರ]] ಚಿತ್ರ ''ಕಸಬಾ'' (2016) ಅನ್ನು ಅಂತಹ ಒಂದು ಚಲನಚಿತ್ರವೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಅವರಂತಹ ಹಿರಿಯ ನಟರು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಮತ್ತು ಅಪಾರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಇಂತಹ ಸ್ತ್ರೀದ್ವೇಷ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ವಿನಂತಿಸಿದರು. <ref>{{Cite news |title=Parvathy calls Mammootty's Kasaba misogynistic, gets trolled by fans |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/parvathy-calls-mammootty-kasaba-misogynistic-gets-trolled-by-fans-4980774/}}</ref> ಪಾರ್ವತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಆದರೆ ಚಲನಚಿತ್ರ ಭ್ರಾತೃತ್ವದಿಂದ ಕೆಲವು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಸೈಬರ್-ಬೆದರಿಕೆಗೆ ಬಲಿಯಾದರು. ನಟನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಟ್ರೋಲ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಿಂದಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯ ದೂರಿನ ಮೇರೆಗೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಕೇರಳ ಪೊಲೀಸರು ಬಂಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news |title=Mammootty fans are sending Parvathy rape and death threats |work=DailyO |url=https://www.dailyo.in/arts/parvathy-trolled-mammootty-kasba-vijay-dileep-online-abuse/story/1/21271.html}}</ref> == ಇದೇ ರೀತಿಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳು == ಫಿಲ್ಮ್ ಎಂಪ್ಲಾಯೀಸ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಕೇರಳ (ಫೆಫ್ಕಾ) ತನ್ನದೇ ಆದ ಮಹಿಳಾ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊರತಂದಿದೆ. ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಮಹಿಳಾ ವಿಭಾಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಡಬ್ಲ್ಯುಸಿಸಿ ತನ್ನ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ '''ಡಬ್ಲ್ಯುಸಿಸಿ''' ಗೆ ಸಮಾನಾಂತರ ಸಂಘವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಹೊಸ ಮಹಿಳಾ ವಿಭಾಗವು ಮಹಿಳಾ ತಂತ್ರಜ್ಞರ ಕಳವಳಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದಾದ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರ್ಮಾಪಕರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite news |date=4 February 2018 |title=Malayalam film industry gets another women's association: FEFKA rolls out women's wing |language=en-IN |work=The News Minute |url=https://www.thenewsminute.com/article/malayalam-film-industry-gets-another-womens-association-fefka-rolls-out-womens-wing-75866}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Facebook|WomeninCinemaCollectiveOfficial}} * [https://wcc.home.blog/ Women in Cinema Collective] Official Website {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] mnjbours8pnunbsrf517vr3njyx9oqc 0 156318 1373381 1363920 2026-05-14T12:05:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373381 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:William Harvey 2.jpg|thumb|ವಿಲಿಯಮ್ ಹಾರ್ವೆ]] '''ವಿಲಿಯಮ್ ಹಾರ್ವೆ''' (1578-1657)<ref name="ODNB">{{cite ODNB|id=12531|title=William Harvey|first=Roger|last=French|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/12531|access-date=1 January 2014|freearticle=yes}}</ref> [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ]] ಒಬ್ಬ ಚಿಕಿತ್ಸಾವೈದ್ಯ. ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ [[ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ|ದೇಹಕ್ರಿಯಾವಿಜ್ಞಾನದ]] (ಮಾಡರ್ನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆರಿ ಮೆಂಟಲ್ ಫಿಜಿಯಾಲಜಿ) ಜನಕ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವ. [[ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆಯ]] ಕ್ರಮವನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿರುವುದು ಇವನ ಮುಖ್ಯ ಸಾಧನೆ. == ಜನನ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ == ಆಗ್ನೇಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಕೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಫೋಕ್ಸ್‌ಸ್ಟನ್ನಿನಲ್ಲಿ 1578 ಏಪ್ರಿಲ್ 1ರಂದು ಜನಿಸಿದ. ಇವನ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ಶ್ರೀಮಂತರಾಗಿದ್ದವರು. ಹಾರ್ವೆ ಮೊದಲು [[ಕೇಂಬ್ರಿಜ್|ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನ]] ಕೈಯಸ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಸೇರಿ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದ [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ|ಗ್ರೀಕ್]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್|ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನೂ]] ಇತರ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವ್ಯಾಸಂಗಮಾಡಿ ಬಿ.ಎ.ಪದವಿ ಗಳಿಸಿದ (1597).<ref>{{acad|id=HRVY593W|name=Harvie, William}}</ref> ಅನಂತರ [[ಇಟಲಿ|ಇಟಲಿಯ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪಾಡುವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಂತ ಫ್ಯಾಬ್ರೀಷಿಯಸ್ ಆಬ್ ಅಕ್ವಪೆಂಡೆಂಟಿ (1537-1619) ಎಂಬ [[ಅಂಗರಚನಾವಿಜ್ಞಾನ|ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನ]] ಕೈಕೆಳಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವ್ಯಾಸಂಗಮಾಡಿದ. ಎಂ.ಡಿ. ಪದವಿ ಸಹಿತ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಮರಳಿ [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ]] ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. == ವೃತ್ತಿಜೀವನ, ಸಾಧನೆಗಳು == ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಗಾಗಿ ಲಂಡನ್ನಿನ ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಿಸಿಶಿಯನ್ಸಿನ ಸದಸ್ಯನಾಗಿರಬೇಕಾದ್ದು ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿದ್ದರಿಂದ 1604ರಲ್ಲಿ ಆ ಕಾಲೇಜಿನ ಸದಸ್ಯನಾದ. ಸುಮಾರು 1607ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ನಿನ ಸೇಂಟ್ ಬಾರ್ಥೋಲೋಮ್ಯು [[ಆಸ್ಪತ್ರೆ|ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ]] [[ವೈದ್ಯ|ವೈದ್ಯನಾಗಿ]] ನೇಮಕಗೊಂಡ. ಈ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ 36 ವರ್ಷ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನಾದರೂ ಇತರ ಕಾರ್ಯಗೌರವಗಳ ಸಲುವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲಾಗದೆ 1643ರಲ್ಲಿ ಆ ಕೆಲಸದಿಂದ ನಿವೃತ್ತನಾದ. ಇವನು 1607ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಿಸಿಶಿಯನ್ಸಿನ ಫೆಲೋ ಕೂಡ ಆದ.{{sfn|Power|1897|p=31}} [[ವಿಜ್ಞಾನ|ವಿಜ್ಞಾನದ]] ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಅತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವೈದ್ಯರೂ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಇವನಂತೆಯೇ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಇವನದೇ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಗೆಯದಾಗಿತ್ತು. ಈತ ಆಗಾಗ, [[ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ|ಶಸ್ತ್ರವೈದ್ಯವನ್ನೂ]] ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. [[ಹೆರಿಗೆ ವಿಜ್ಞಾನ|ಪ್ರಸವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ]] ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದ್ದ. [[ರೋಗ|ರೋಗಗಳು]], ಅವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗಮನಿಸಿ ವಿಶದವಾಗಿ ಬರೆದಿಡುತ್ತಿದ್ದ. [[ರೋಗವಿಜ್ಞಾನ|ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ]] ಎಂಬುದು ದೇಹಕ್ರಿಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವೇ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅದನ್ನೂ ದೇಹಕ್ರಿಯಾಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆಯೇ ಅಂಗರಚನಶಾಸ್ತ್ರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ದೃಢ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ತಳೆದಿದ್ದ. ತನಗೇ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಂಬಿಕೆ ಬರುವವರೆಗೆ ಒಂದು ವ್ಯಾಸಂಗ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೂ ಪ್ರಚುರಪಡಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಬಲವಾದ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಬಳಿಕವೇ ಪ್ರಚಾರಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ತನ್ನ ‘''ಡಿ ಮೋಟು ಕಾರ್ಡಿಸ್''’ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ವಿಷಯವನ್ನು 12 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಮುಂಚೆಯೇ ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಿಸಿಶಿಯನ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸವಾಗಿ ತಿಳಿಯಪಡಿಸಿದ್ದರೂ ಪುಸ್ತಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆದು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದ್ದು 1628ರಲ್ಲಿ. ಈ ಗ್ರಂಥದ ಮೊದಲ 19 ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಈತ [[ಹೃದಯ|ಗುಂಡಿಗೆ]] ಮತ್ತು ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನವರಾದ [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌|ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್]], [[ಗೇಲೆನ್|ಗೇಲನ್‌ಗಳು]] ತಿಳಿಸಿದ್ದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೂ ಸುಮಾರು 1550 ರಿಂದ ಈಚೆಗೆ ವೆಸೇಲಿಯಸ್, ಫ್ಯಾಬ್ರೀಷಿಯಸ್ ಮೊದಲಾದವರು ಈ ವಿಷಯವಾಗಿ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮುಂದಿನ ಉಳಿಕೆಯ ಸುಮಾರು 52 ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ತಾನು ವ್ಯಾಸಂಗಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತ ರಕ್ತ ಪರಿಚಲಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಬರಬೇಕು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದಬಾರದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ವಿವಿಧ ತೆರನ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ [[ಪ್ರಾಣಿ|ಪ್ರಾಣಿಗಳ]] ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಎಂದೇ ದೇಹಕ್ರಿಯಾವಿಜ್ಞಾನದ ವ್ಯಾಸಂಗ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ್ದು ಆಗಲೇ. ‘ಡಿ ಮೋಟು ಕಾರ್ಡಿಸ್’ ಗ್ರಂಥದಿಂದ ಮತ್ತು ರಿಯೋಲಾನ್ ಎಂಬವನಿಗೆ ಇವನು ಬರೆದ ಕಾಗದಗಳಿಂದ ಇಂಥ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಸಂಗವಿಧಾನ ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಈತ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ನಲ್ಲೂ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾದ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲೂ]] ಘನವಾದ ವಿದ್ವಾಂಸನಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ವಿಷಯ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪಡೆದಿದ್ದ. ತನ್ನ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪದ ಎದುರಾಳಿಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟದ್ದು ಕೇವಲ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. === ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮೊದಲಿದ್ದ ತಿಳಿವಳಿಕೆ === ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ಇವನು ಬರೆದ ಗ್ರಂಥ `ಡಿ ಮೋಟು ಕಾರ್ಡಿಸ್’ನಿಂದ ಇವನಿಗೆ ಅಷ್ಟು ಮನ್ನಣೆ ಏಕೆ ಬಂದಿತು ಎಂಬುದು ಮಂದಟ್ಟಾಗಬೇಕಾದರೆ ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ, ಅಂದರೆ ಇವನು ತನ್ನ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮಂಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಇದ್ದ ಜ್ಞಾನ ಎಷ್ಟು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಲೇಸು. ಅದರ ಸ್ಥೂಲ ವಿವರಗಳಿವು: [[ಆಹಾರ|ಆಹಾರದಿಂದ]] ರಕ್ತ ಈಲಿಯಲ್ಲಿ ([[ಯಕೃತ್ತು]]) ತಯಾರಾಗಿ ಗುಂಡಿಗೆಗೆ ಒಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟು [[ಧಮನಿ|ರಕ್ತನಾಳಗಳ]] ಮೂಲಕ ದೇಹದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಪ್ರವಹಿಸುವುದು ಎಂದು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ (ಕ್ರಿಪೂ 384-322) ವಿವರಿಸಿದ್ದ. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯ|ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡ್ರಿಯ]] ವಿದ್ಯಾಲಯದ ವೈದ್ಯರುಗಳಾದ ಹಿರೋಫಿಲಸ್, ಇರಾಸಿಸ್ಟ್ರೇಟಸ್ ಮೊದಲಾದವರು ಈ ನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ರಕ್ತ ಪ್ರವಹಿಸುವುದೆಂದೂ ಮಿಕ್ಕವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಅನಿಲ]] ಸಂಚಾರವಿರುತ್ತೆಂದೂ ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ನಾಳಗಳಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವೆಯ್ನ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಟರಿ (ಅಂದರೆ ಏರ್‌ಪೈಪ್-ಅನಿಲಕ್ರಮಿಸುವ ನಾಳ) ಎಂದು ಕರೆಯಬೇಕೆಂದೂ ಬೋಧಿಸಿದರು. [[ರೋಮ್|ರೋಮಿನ]] ವೈದ್ಯ ಗೇಲೆನ್ (ಸು. ಕ್ರಿ.ಶ. 130-201) ಎಂಬವ ಆರ್ಟರಿಗಳಲ್ಲೂ ರಕ್ತವಿರುತ್ತದೆಂದು ತೋರಿಸಿದ. ಆರ್ಟರಿಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಣವಾಯು (ಅನಿಮಲ್ ಸ್ಪಿರಿಟ್) ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯ ಅನಿಲ [[ಮೆದುಳು|ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ]] ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿ [[ನರ|ನರಗಳ]] ಮೂಲಕ ದೇಹದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಪ್ರವಹಿಸುವುದೆಂದೂ ವೆಯ್ನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ರಕ್ತ ಮಾತ್ರವಿರುವುದೆಂದು ಗೇಲೆನ್ ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದ. ಕ್ರಿ.ಶ.16ನೆಯ ಶತಮಾನದ ತನಕವೂ ಇಷ್ಟೇ ಜ್ಞಾನ ಅಂಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೂ ವೈದ್ಯರಿಗೂ ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದದ್ದು. ಅವರಿಗೆ ರಕ್ತ ನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮ್ಮನೆ  ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರದೆ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವುದೆಂಬುದು ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಪರಿಚಲನೆಯಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಪರ್ಯಟನೆ ನಡೆಸಿ ಪುನಃ ಹೊರಟ ಸ್ಥಳಕ್ಕೇ ಬಂದು ಸೇರುವ ವಿಷಯ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತ [[ರಸ್ತೆ|ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿಯ]] ಜನಸಂಚಾರದಂತೆ ಹಿಂದಕ್ಕೂ ಮುಂದಕ್ಕೂ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧಗಳಿರುವುವೆಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯಕೃತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿ ಗುಂಡಿಗೆಯ ಬಲಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸೇರಿ ಅಲ್ಲಿಂದ [[ಶ್ವಾಸಕೋಶ|ಫುಪ್ಪುಸಗಳಿಗೆ]] ಒಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟು ಮುಂದಕ್ಕೆ ವೆಯ್ನ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ದೇಹದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಪ್ರವಹಿಸುವುದು ಒಂದು. ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ ರಕ್ತ ಗುಂಡಿಗೆಯ ಎಡಭಾಗದಿಂದ ಆರ್ಟರಿಗಳ ಮೂಲಕ ದೇಹದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಪ್ರವಹಿಸುವುದು. ಗುಂಡಿಗೆಯ ಎಡಬಲಭಾಗಗಳು ತೀರ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರದೆ ಒಂದು ಭಾಗದ ರಕ್ತವು ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡತಡಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ರಂಧ್ರ|ರಂಧ್ರಗಳ]] ಮೂಲಕ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯ; ಗುಂಡಿಗೆಯ ಮತ್ತು [[ನಾಡಿ|ನಾಡಿಗಳು]] ಮಿಡಿಯುವುದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣವಾಯುವೂ ಇರುವುದರಿಂದ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ಗುಂಡಿಗೆ ಕೂಡ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಮಾಂಸದಿಂದಾದ ಕೋಶವೆಂದೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಕೋಚನ-ವ್ಯಾಕೋಚನ  ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದ್ದು, ಅದು ಸಂಕೋಚಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ರಕ್ತಚಲನೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಒತ್ತಡ ಒದಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೂ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. 16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಂದಿನ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಪ್ಪುಗಳಿರುವುದೆಂದು ತೋರಿಸಿದರು. 1543ರಲ್ಲಿ [[:en:Andreas_Vesalius|ವೆಸೇಲಿಯಸ್]] ಗುಂಡಿಗೆಯ ಅಡ್ಡತಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರವಿಲ್ಲವೆಂದು ತೋರಿಸಿದ. ಆದರೆ [[ಕಣ್ಣು|ಕಣ್ಣಿಗೆ]] ಕಾಣಿಸದಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ರಂಧ್ರಗಳಿರಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. 1553 ರಲ್ಲಿ [[:en:Michael_Servetus|ಮೈಕೇಲ್ ಸರ್ವೇಟಸ್]] (1511-53) ತನ್ನ `ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಾ ರೆಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷಿಯೋ’ ಎಂಬ ಮತಸಂಬಂಧೀ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಗುಂಡಿಗೆಯ ಬಲಭಾಗದಿಂದ ಎಡಭಾಗಕ್ಕೆ ಬರುವುದು ರಂಧ್ರವಿಲ್ಲದ ಅಡ್ಡತಡಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದೂ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ರಕ್ತ ಗುಂಡಿಗೆಯ ಬಲಭಾಗದಿಂದ ಫುಪ್ಪುಸಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿಂದ ಪುನಃ ಗುಂಡಿಗೆಯ ಎಡಭಾಗಕ್ಕೆ ವಾಪಸ್ಸು ಬರುತ್ತದೆಂದೂ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದ.<ref>{{cite book|title=Christianismi restitutio …|last1=Servetus|first1=Michael|date=1553|publisher=Baltasar Arnoullet|location=Vienne, France|page=170|language=la}} Available at: [http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000041850 Biblioteca Digital Hispánica – Biblioteca Nacional de España] From p. 170: ''"Fit autem communicatio hæc non per parietem cordis medium, ut vulgo creditur, sed magno artificio a dextro cordis ventriculo, longo per pulmones ductu, agitatur sanguis subtilis: a pulmonibus præparatur, flavus efficatur: et a vena arteriosa, in arteriam venosam transfunditur."'' (However this communication [of blood from the right to the left ventricle] occurs not through the middle wall of the heart, as is commonly believed, but by a great mechanism, the subtle blood is driven from the right ventricle of the heart, [and] at length led through the lungs; it is made ready in the lungs, is made yellowish, and is [thus] transferred from the pulmonary artery into the pulmonary vein.)</ref> ಹಾರ್ವೆಯ ಫ್ಯಾಬ್ರೀಷಿಯಸ್ ಸುಮಾರು 1600 ರಲ್ಲಿ ವೆಯ್ನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕವಾಟಗಳಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದ. ಗುಂಡಿಗೆಯಿಂದ ಹೊರಹೊರಟ ರಕ್ತ ಫುಪ್ಫುಸದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ ಪುನಃ ಗುಂಡಿಗೆಗೆ ಬಂದು ಸೇರುವುದು; ವೆಯ್ನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೃದಯಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಚಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಕವಾಟಗಳಿರುವುದು-ಈ ಎರಡು ಸಂಗತಿಗಳೂ ಇವನಿಗೆ ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ತನ್ನ ನೂತನ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮಂಡಿಸಲು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ವಿಷಯಗಳು ಫ್ಯಾಬ್ರೀಷಿಯಸನಿಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆಯ ವಿಷಯ ಅವನಿಗೆ ಏಕೆ ಹೊಳೆಯಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಆಶ್ಚರ್ಯದ ಸಂಗತಿ. ಅಂದ ಹಾಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆರ್ಟರಿಗೆ [[ಅಪಧಮನಿ]] ಎಂದೂ ವೆಯ್ನ್‌ಗೆ [[ಅಭಿಧಮನಿ]] (ಅಥವಾ ಸಿರ) ಎಂದೇ ಹೆಸರು. === ಹಾರ್ವೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ === ಈತ ತನ್ನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ಗುಂಡಿಗೆ ಎಂಬುದು ಸಂಕೋಚನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಮಾಂಸದ ಚೀಲವೆಂದೂ ಅದರ ಸಂಕೋಚನದಿಂದ ರಕ್ತ ಅಪಧಮನಿ ಮೂಲಕ ರಭಸದಿಂದ ನೂಕಲ್ಪಡುವುದೆಂದೂ ವಿಶದೀಕರಿಸಿದ. ಇದಲ್ಲದೆ # ನಾಡಿಯ ಮಿಡಿತವೂ ಗುಂಡಿಗೆಯ ಸಂಕೋಚನವೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತವೆ. ಗುಂಡಿಗೆ ವ್ಯಾಕೋಚಿಸಿದಾಗ ನಾಡಿಮಿಡಿತ ಇರುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಗುಂಡಿಗೆಯ ಸಂಕೋಚನದಿಂದಲೇ ರಕ್ತ ಅಯೋರ್ಟ (ಮಹಾಪಧಮನಿ) ಮತ್ತು ಪಲ್ಮನರಿ ಆರ್ಟರಿಗಳ (ಶ್ವಾಸಾಪಧಮನಿ) ಮೂಲಕ ಹೊರದೂಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ದಿಢೀರನೆ ಅಪಧಮನಿಗಳಿಗೆ ರಕ್ತ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳವುದರಿಂದಲೇ ನಾಡಿಮಿಡಿತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. # ಗುಂಡಿಗೆಯ ಎಡಬಲಭಾಗಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ತಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗುಂಡಿಗೆಯ ಬಲಭಾಗದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆಯೇ ಬೇರೆ, ಎಡಭಾಗದಿಂದುಂಟಾಗುವುದೇ ಬೇರೆ. ಹೀಗೆ ಎರಡು ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆಗಳಿವೆ. # ಅಪಧಮನಿ ಮತ್ತು ಅಭಿಧಮನಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ರಕ್ತ ಒಂದೇ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಲ್ಲ. ಗುಂಡಿಗೆಯ ಎಡಭಾಗವೂ ಬಲಭಾಗವೂ ಏಕಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸಂಕೋಚಿಸುತ್ತವೆ. ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿಯಂತೆಯೇ ಎಡಭಾಗದಿಂದಲೂ ರಕ್ತ ಮಾತ್ರ ಹೊರದೂಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿವರಿಸಿದ್ದಂತೆ ಇದು ಪ್ರಾಣವಾಯುವನ್ನು ಕೂಡಿಕೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. # ಅಪಧಮನಿಗಳ ಮೂಲಕ ದೇಹದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಪ್ರವಹಿಸುವ ರಕ್ತ ಕಿಂಚಿತ್ತಾಗಿ ಆಯಾ ಎಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಗೊಂಡು ಉಳಿದದ್ದು ಅಭಿಧಮನಿಗಳ ಮೂಲಕ ಗುಂಡಿಗೆಗೇ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಭಿಧಮನಿಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಗುಂಡಿಗೆಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಕವಾಟಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಹಿಮ್ಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal|last1=Friedland|first1=Gerald|title=Discovery of the function of the heart and circulation of blood|journal=Cardiovascular Journal of Africa|year=2009|volume=20|issue=3|page=160|pmid=19575077|pmc=3721262}}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಒಂದು ಸಲ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ತಪ್ಪು. # ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದು ಗುಂಡಿಗೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲದೆ ಯಕೃತ್ತಿನಿಂದ ಅಲ್ಲ; ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ. ಈ ವಿಷಯಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಗ್ರಂಥ ವ್ಯಾಸಂಗದಿಂದಲೂ, ನಿರಂತರ ಚಿಂತನೆಯಿಂದಲೂ ಹಾರ್ವೆ ತರ್ಕಿಸಿ ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ತನ್ನ ವಾದಸರಣಿ ಸರಿಯಾಗಿರುವುದೆಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡ. ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು [[ಶವ|ಶವಗಳ]] ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಗುಂಡಿಗೆಯ ಮಿಡಿತವನ್ನು [[ನಾಯಿ]], [[ಹಂದಿ]], [[ಹಾವು]], [[ಕಪ್ಪೆ]], [[ಮೀನು]], [[ಏಡಿ]], ಮುತ್ತಿನ ಚಿಪ್ಪು, [[ಕೀಟ]] ಇವುಗಳ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮಂದಟ್ಟುಮಾಡಕೊಂಡ.<ref>{{cite web |last1=Billimoria |first1=Aspi |title=Pioneers in Cardiology: William Harvey |url=https://www.japi.org/t284a4a4/william-harvey |website=JAPI}}</ref> [[ಅಂಡ|ಮೊಟ್ಟೆಯೊಳಗೆ]] ಇರುವ [[ಕೋಳಿ|ಕೋಳಿಯ]] [[ಭ್ರೂಣ|ಭ್ರೂಣದಲ್ಲಿ]] ಕೂಡ ಗುಂಡಿಗೆಯ ಮಿಡಿತವನ್ನು ತಾನು ನೋಡಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿ ದೊರೆ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ನಿಗೂ ತೋರಿಸಿ ದೃಢಪಡಿಸಿದ. ಗುಂಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಭಿಧಮನಿಗಳಲ್ಲಿ [[ವಪೆ|ವಪೆಯಂತಿರುವ]] ಕದ ಅತವಾ ಕವಾಟಗಳು ಅಳವಟ್ಟಿರುವ ರೀತಿಯಾದರೂ ರಕ್ತ ಒಂದೇ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಪ್ರವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ. ರಕ್ತ ಹೃತ್ಕರ್ಣದಿಂದ (ಆರಿಕಲ್) ಹೃತ್ಕುಕ್ಷಿಗೂ (ವೆಂಟ್ರಿಕಲ್) ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಪಧಮನಿಗಳಿಗೂ ಪ್ರವಹಿಸಬಲ್ಲದೆ ವಿನಾ ಅಪಧಮನಿಯಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೃತ್ಕುಕ್ಷಿಗೂ ಮತ್ತು ಹೃತ್ಕುಕ್ಷಿಯಿಂದ ವಾಪಸು ಹೃತ್ಕರ್ಣಕ್ಕೂ ಹೋಗುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ; ಇದೇ ರೀತಿ ಅಭಿಧಮನಿಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಗುಂಡಿಗೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯುವುದೇ ಹೊರತು ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಲಾರದು; ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ ಗುಂಡಿಗೆಯಿಂದ ಅಪಧಮನಿಗಳು, ಅಪಧಮನಿಗಳಿಂದ ಅಭಿಧಮನಿಗಳು, ಪುನಃ ಗುಂಡಿಗೆ-ಹೀಗೆ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಈತ ತನ್ನ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ '''ಡಿ ಮೋಟು ಕಾರ್ಡಿಸ್''' ಗ್ರಂಥ 72 ಪುಟಗಳಷ್ಟು. ಆದರೂ ಬಲು ಬಿಗಿಯಾದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿತಗೊಂಡು ಅದರಲ್ಲಿಯ ವಿಷಯ ನಿರೂಪಣೆ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿಯೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ಅಪಧಮನಿಗಳಿಗೂ ಅಭಿಧಮನಿಗಳಿಗೂ ನೇರ ಸೇರ್ಪಡೆ ಕಾಣಿಸದಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಬೇರೆ ರೀತಿ ಸೇರ್ಪಡೆ ಹೇಗೆ ಇರುವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಈತನಿಗೆ ತೋರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅಂಥ ಸೇರ್ಪಡೆ ಇದ್ದೇ ತೀರಬೇಕು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆತ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದ. ಸುಮಾರು 35 ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಇವನು ಕಾಲವಾದ 4 ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಹಾರ್ವೆಯಂತೆಯೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ದೇಹಕ್ರಿಯಾ ವಿಜ್ಞಾನಿ [[ಮಾರ್ಸೆಲ್ಲೊ ಮ್ಯಾಲ್‍ಪಿಘಿ|ಮಾಲ್ಪೀಜಿ]] (1628-94) ಎಂಬವ ಅಪಧಮನಿಗಳಿಗೂ ಅಭಿಧಮನಿಗಳಿಗೂ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಲೋಮನಾಳಗಳನ್ನು [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದರ್ಶಕ|ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದ]] ಮೂಲಕ ವೀಕ್ಷಿಸಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ.<ref name=":2">{{Cite journal|last=Reveron|first=Rafael Romero|date=2011|title=Marcello Malpighi (1628-1694), Founder of Microanatomy|url=https://www.researchgate.net/publication/262597000|journal=Int. J. Morphol|volume=29|issue=2|pages=399–402|doi=10.4067/S0717-95022011000200015|doi-access=free}}</ref> ಇದರಿಂದ ಈತನ ನಿರೂಪಣೆ ನಿಜ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಂಡಿತು. ಈತನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದ ಉಪಜ್ಞೆ ಇನ್ನೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಲೋಮನಾಳಗಳಂಥ ಸೂಕ್ಷ್ಮರಚನೆಗಳನ್ನು ಈತ ಕಾಣುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. === ಹಾರ್ವೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ === ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಈತನ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿಯ]] ವೈದ್ಯವೃಂದ ಬಲುಬೇಗ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು. ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಗೇಲೆನ್ ಮೊದಲಾದವರು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಯಾರೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸಕೂಡದು, ಹಾಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಧಿಕಾರವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಂಧ ಮನೋಭಾವ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ನೂತನ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಇವನ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ವಾದಗಳು ಅವಕಾಶವನ್ನೇ ಕೊಡುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇವನ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಇಲ್ಲದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ರೀತಿ ಇವನು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್, ಗೇಲೆನ್‌ಗಳ ಬೋಧನೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವನೆಂದು ಕ್ರುದ್ಧರಾದ ಜನರಿಂದ ಇವನ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿಯೂ ಗಣನೀಯವಾಗಿಯೇ ಕುಂಠಿತವಾಯಿತು.<ref name=":0">{{Cite book|title=The art of scientific investigation|last=Beveridge|first=W. I. B.|publisher=W. W. Norton|year=1950|location=New York}}</ref> ಈತನ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಒಪ್ಪದೆ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದವರ ಪೈಕಿ [[ನ್ಯುರೆಂಬರ್ಗ್|ನ್ಯೂರೆಂಬರ್ಗಿನ]] ಕ್ಯಾಸ್ಪಾರ್ ಹಾಫ್‌ಮನ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿಯೂ ಒಬ್ಬ. ಆತ ಯೂರೊಪಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವನನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿ [[ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆ]] ತಾನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದಂತೆಯೇ ಇದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಆತನಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಇವನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ನಡೆವಳಿಕೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ. ಆದರೆ ಎಷ್ಟು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿದರೂ ಕೇವಲ ಮೊಂಡುತನದಿಂದ ಹಾಫ್‌ಮನ್ ಒಪ್ಪದೇ ಇದ್ದದ್ದು ಇವನಿಗೆ ಬಲು ಬೇಸರ ತರಿಸಿ ಕೊನೆಗೆ ಕೋಪದಿಂದ ತಾನು ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಶಸ್ತ್ರ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಬಿಸಾಡಿಹೋದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. [[ಪ್ಯಾರಿಸ್|ಪ್ಯಾರಿಸ್ಸಿನ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೈದ್ಯ ಜೀನ್ ರಿಯೋಲಾನ್ ಎಂಬವ ಹಾರ್ವೆಯ ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಇವನು ಅವನಿಗೆ ಎರಡು ದೀರ್ಘ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಅದರಲ್ಲಿ ರಿಯೋಲಾನ್ ಎತ್ತಿದ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳಿಗೆಲ್ಲ ತಕ್ಕ ಉತ್ತರ ಕೊಟ್ಟದ್ದಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ ತನ್ನ ಸಿದ್ಧಾಂತವೇ ಸರಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಪಡಿಸಿದ. ಇವನ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಒಪ್ಪದೆ ಇದ್ದವರು ವಿರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಸುಮಾರು 80 ವರ್ಷಗಳಾದ ಮೇಲೂ ರಿಯೋಲಾನ್ ಅಂಥವರು ಇದ್ದರೆಂದೂ 1701ರಲ್ಲಿ ಜೋಸೆಫ್ ಬ್ರೌನ್ ಎಂಬವ ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಇವನ ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದು ಉಪನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದನೆಂದೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. === ಇತರ ಸಾಧನೆಗಳು === ಇವನು ಪರಿಶೋಧಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಚಾರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಜನನ|ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ]] ಮತ್ತು [[ಭ್ರೂಣ|ಭ್ರೂಣದ]] ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿದ್ದು. ಈ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗ್ರಂಥ ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿರುವ ಗ್ರಂಥದ 5-6 ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರೂ ಅದರಷ್ಟು ನಿಖರವಾಗಿಲ್ಲ. ವಿಷಯಗಳ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಬಹುಶಃ ಪರಿಶೋಧನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಲಕರಣೆ, ವಿಶೇಷ ವಿಧಾನಗಳು ಇವನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಒದಗಿ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಈತನಿಗೆ ವಿಷಯ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪರಿಶೋಧನೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಅಂಡದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವೇ (ಆಮ್ನೆ ವೈವಮ್ ಎಕ್ಸ್ ಓವೋ) ಎಂದು 1651ರಲ್ಲಿ ಈತ ಹೇಳಿದನಾದರೂ<ref>{{cite book|url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015036683129;view=1up;seq=157|title=A History of Embryology.|last=Needham|first=Joseph|publisher=New York|year=1934|pages=133–153}}</ref> ವಾಸ್ತವವಾಗಿ [[ಸಸ್ತನಿ|ಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಅಂಡ ಇರುವ ವಿಚಾರ ಪತ್ತೆಯಾದದ್ದು 1827 ರಲ್ಲಿ, ಈತ ನಿಧನಹೊಂದಿ ಸುಮಾರು 170 ವರ್ಷಗಳಾದ ಮೇಲೆಯೇ. ಪ್ರಜನನಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಭ್ರೂಣದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಫ್ಯಾಬ್ರೀಷಿಯಸ್ ತನ್ನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ 1600ರ ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿದ್ದ ಇವನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದಾಗಲೇ ಇವನು ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅರಿಸ್ಟಾಟಲನ ಬಳಿಕ ಕೋಳಿಯ ತತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಭ್ರೂಣದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಹಾರ್ವೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತ್ತೆಂದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ  ಹೆಂಡತಿ ಸಾಕಿದ್ದ, ತಾವೆಲ್ಲರೂ ಅಂದು ಗಂಡು ಹಕ್ಕಿ ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದ [[ಗಿಳಿ]], ದೊರೆ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ವಿಂಡ್ಸರ್ ಪಾರ್ಕಿನಲ್ಲಿ [[ಜಿಂಕೆ|ಜಿಂಕೆಗಳು]] ಮರಿ ಹಾಕುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಜಿಂಕೆಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಹುದೆಂಬ ತನಗೆ ಇತ್ತ ಅನುಮತಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಕೊಂದ ಜಿಂಕೆಗಳು, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಸವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಾಗಿ ತಾನು ನಡೆಸಿದ ಅನೇಕ ಪ್ರಸವ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು-ಇವುಗಳಿಂದೆಲ್ಲ ಇವನು ವಿಷಯ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡಿದ್ದ. ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್, ಗೇಲನ್ ಹೇಳಿದ್ದಂತೆ ಸಂತಾನ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಹೆಣ್ಣುಗಂಡು ಎರಡೂ ಆವಶ್ಯಕ ಎನ್ನುವ ಮಾತನ್ನು ಈತ ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ [[ಮಾನವ|ಮಾನವರೂ]] ಅಂಡದಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸುವುದು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ. ಕೋಳಿಯಲ್ಲಿಯ [[ಅಂಡಾಶಯ]] ಅಂಡನಾಳಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಅಂಡಾಶಯದಲ್ಲಿ [[ಅಂಡಾಣು]] ಒಂದು ಬಿಂದುವಿನಂತಿರುವುದೆಂದೂ ಅನಂತರ ಅದು ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿಭಾಗಗಳಿಂದ ಅವೃತವಾಗುವುದೆಂದೂ ತಿಳಿಸಿದ. ಆಗ ತಾನೇ ಹೊರಬಂದ ತತ್ತಿಯ ರಚನೆ ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಮುಂದಿನ ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಹೇಗೆ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಇವನು ವಿಶದೀಕರಿಸಿದ. ತತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಭ್ರೂಣ ಕೋಳಿಯಾಗುವುದು ಬಹುಶಃ ಕೀಟವರ್ಗದಲ್ಲಿ ತತ್ತಿ ಕೋಶಾವರಣದಿಂದ ಚಿಟ್ಟೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ. ಭ್ರೂಣ ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಹೋದಂತೆ ಹೆಚ್ಚು [[ಅಂಗ (ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ)|ಅಂಗಗಳು]] ಮೂಡಿ ಭ್ರೂಣದೇಹ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುವುದು ಎನ್ನುವ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ. ಇದಕ್ಕೆ  ಜೈವಾಂಕುರ ಸಿದ್ಧಾಂತವೆಂದು (ಎಪಿಜೆನಿಸಿಸ್) ಹೆಸರು.<ref name="Heard 2012">{{cite book|title=Épigénétique et mémoire cellulaire|last=Heard|first=Edith|date=December 13, 2012|website=OpenEdition Books|publisher=[[Collège de France]]|isbn=9782722602328|series=Leçons inaugurales|language=French|chapter=Épigénétique et mémoire cellulaire: Leçon inaugurale prononcée le jeudi 13 décembre 2012|access-date=June 10, 2016|chapter-url=http://books.openedition.org/cdf/2257?lang=en}}</ref> ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮೂಲೆಗೆ ನೂಕಿ ಅಂಡಾಣುವಿನಲ್ಲಿ ಅಂಗಗಳೂ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿಯೇ ಸೃಷ್ಟಿಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರೂ ಮತ್ತೆ 1759ರಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಇವನ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ಮತ್ತೆ ದೊರಕಿದೆ. ಪ್ರಜನನ ಸಂಬಂಧೀ ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕವಾಗಿಯೂ, ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿಯೂ ಮಾಡಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಗುರುತು ಹಾಕಿಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಇವನು ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಗೋಜಿಗೇ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ತನ್ನ ಸಮಸ್ತ ವ್ಯಾಸಂಗ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವರ್ಜಿಸಿ ತಮ್ಮನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ  ತನ್ನ ವಾರ್ಧಕ್ಯ ಕಳೆದ. ಮುಂದೆ 1650ರಲ್ಲಿ  ಇವನ ಸ್ನೇಹಿತ ಜಾರ್ಜ್ ಎಂಟ್ ಎಂಬ ವೈದ್ಯ ಹಾಗೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ವಿಚಾರಗಳಿರುವ [[ಹಸ್ತಪ್ರತಿ|ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು]] ಮುದ್ರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ (1651). ಇವನ ರಚನೆಗಳು ಎರಡು ಗ್ರಂಥಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಜೀನ್ ರಿಯೋಲಾನಿಗೆ ಹಾರ್ವೆ ಬರೆದ ಎರಡು ದೀರ್ಘಪತ್ರಗಳು ಗ್ರಂಥದಂತೆಯೇ ಇದ್ದು, ವಿಷಯ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ, ವಾದವಿವಾದಗಳು, ಪ್ರಯೋಗವಿಧಾನ, ಪರಿಣಾಮಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದುವು. ಇವು  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದುವು (1649). ತನಗೆ ಸ್ನೇಹಿತನಂತೆ ಇದ್ದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ದೊರೆ ಕೊಲೆಗೀಡಾದ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಇವನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಸರಿ ತಪ್ಪು ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದನೆಂಬುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಕ್ಯಾಸ್ಪಾರ್ ಹಾಫ್‌ಮನ್, ಶ್ಲೇಜಲ್, ವ್ಲಾಕ್‌ವೆಲ್ಡ್, ಮಾರಿಸನ್ ಮೊದಲಾದವರಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬರೆದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಷಯ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವೆಯ ಅಮಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ತಾಮಸ್ ಪಾರ್ ಎಂಬ, 150 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಮೀರಿ ಬದುಕಿದ್ದನೆಂದು ಹೇಳಲಾದ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ [[ಶವಪರೀಕ್ಷೆ|ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆಯ]] ವಿವರಣೆ, ಇವನು ಮೊದಲನೆಯ ಲುಮ್ಲೆಯನ್ ಉಪನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಇವನ್ನೂ ಆತನ ಕೃತಿಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸಿದೆ. ಕೀಟಗಳ ಪ್ರಜನನಕ್ರಿಯೆ ಕುರಿತು ಇವನು ಆಳವಾಗಿ ವ್ಯಾಸಂಗಿಸಿ ಗ್ರಂಥವೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದ. ಆದರೆ ದೊರೆಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇವನು ದೊರೆಯೊಡನಾಡಿಯೆಂದು ಕ್ರುದ್ಧರಾದ ಜನ ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಇವನ ಮನೆಯನ್ನು 1642ರಲ್ಲಿ ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಆ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಯಿತು.{{sfn|Power|1897|p=125}} ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನ ಅನುಮತಿ ಇದ್ದಾಗಲೂ ಜನ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಆರೋಪಣೆ ಮಾಡಿ ಅಮೂಲ್ಯ ವ್ಯಾಸಂಗ ಫಲವನ್ನು ನಿರ್ನಾಮ ಮಾಡಿದ್ದು ಇವನಿಗೆ ಬಲು ಸಂಕಟವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಶ್ವಾಸಕ್ರಮದ ಮೇಲೆಯೂ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆಯೂ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದನೆಂದೂ ಬಹುಶಃ ಅವು ಲಂಡನ್ನಿನ ಭೀಕರ ಅಗ್ನಿಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗಿರಬೇಕೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. == ನಿಧನ == ಈತ 1657 ಜೂನ್ 3ರಂದು ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನನಾದ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{FadedPage|id=Harvey, William|name=William Harvey|author=yes}} * [http://www.accessexcellence.org/RC/AB/BC/William_Harvey.html William Harvey info from the (US) National Health Museum] * [https://web.archive.org/web/20050305102926/http://www.geocities.com/Heartland/6575/library/harveybo.htm The Harvey Genealogist: The Harvey Book: PART ONE] (mentions William Harvey and various ancestors and relatives) * [http://www.fordham.edu/halsall/mod/1628harvey-blood.html William Harvey: "On The Motion Of The Heart And Blood In Animals", 1628] * [http://www.cppdigitallibrary.org/items/browse?advanced%5B0%5D%5Belement_id%5D=48&advanced%5B0%5D%5Btype%5D=contains&advanced%5B0%5D%5Bterms%5D=Harvey%2C+William%2C+1578-1657.+De+motu+cordis Images from ''De motu cordis''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724162931/http://www.cppdigitallibrary.org/items/browse?advanced%5B0%5D%5Belement_id%5D=48&advanced%5B0%5D%5Btype%5D=contains&advanced%5B0%5D%5Bterms%5D=Harvey%2C+William%2C+1578-1657.+De+motu+cordis |date=2015-07-24 }} From The College of Physicians of Philadelphia Digital Library * {{cite book|title=Men of Kent and Kentishmen|last1=Hutchinson|first1=John|date=1892|publisher=Cross & Jackman|edition=Subscription|location=Canterbury|pages=63–64|chapter=[[s:Men of Kent and Kentishmen/William Harvey|William Harvey]]}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಹಾರ್ವೆ, ವಿಲಿಯಮ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 128y6novea2g51en72su7yua78v8gti 0 156720 1373394 1365552 2026-05-14T17:02:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373394 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=April 2024}} {{Infobox cricketer|name=ಶ್ರೀಮಂತ ವಿಜೆರತ್ನೆ|image=|country=ಕೆನಡಾ|full_name=|birth_date={{Birth date and age|1989|6|3|df=yes}}|birth_place=ಕೊಲಂಬೊ, [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]|heightft=|heightinch=|heightm=|batting=ಬಲಗೈ ದಾಂಡಿಗ|role=ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪರ್|international=true|odidebutdate=೨೭ ಮಾರ್ಚ್|odidebutyear=೨೦೨೩|odidebutagainst=ಜರ್ಸಿ|odicap=೯೪|lastodidate=೨೯ ಮಾರ್ಚ್|lastodiyear=೨೦೨೩|lastodiagainst=ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|T20Idebutdate=೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್|T20Idebutyear=೨೦೧೯|T20Idebutagainst=ಒಮಾನ್|T20Icap=೫೩|lastT20Idate=೨೧ ನವೆಂಬರ್|lastT20Iyear=೨೦೨೨|lastT20Iagainst=ಒಮಾನ್|club1=ಐಸಿಸಿ ಅಮೇರಿಕಾಸ್|year1=೨೦೧೬–೨೦೧೭|clubnumber1=|club3=ವ್ಯಾಂಕೋವರ್ ನೈಟ್ಸ್|year3=೨೦೧೮|clubnumber3=|date=೩೦ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೩|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/300624.html Cricinfo}} '''ಶ್ರೀಮಂತ ವಿಜೆರತ್ನೆ''' (ಜನನ ೩ ಜೂನ್ ೧೯೮೯) ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮೂಲದ ಕೆನಡಾದ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ]] . <ref name="Bio">{{Cite web |title=Srimantha Wijeratne |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/300624.html |access-date=17 January 2015 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ಅವರು ೨೦೧೫ ರಿಂದ [[ಕೆನಡಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಕೆನಡಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡವನ್ನು]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬಲಗೈ [[ವಿಕೆಟ್-ಕೀಪರ್|ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪರ್]] / [[ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್‌ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)|ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್]] ಆಗಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ. == ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜೆರತ್ನೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ವಿರುದ್ಧದ ಟೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಡರ್-19 ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು, ಲಹಿರು ತಿರಿಮನ್ನೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಆರಂಭಿಸಿದರು. <ref name="lanka">{{Cite news |date=13 October 2015 |title=Two Sri Lankan born players in ICC Americas team |work=Lanka Reporter |url=https://lankareporter.com/blog/two-sri-lankan-born-players-in-icc-americas-team/ |access-date=24 March 2023}}</ref> ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೧೫ ರಂದು [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] ವಿರುದ್ಧ ೨೦೧೫ ಐಸಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್ ಡಿವಿಷನ್ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿಜೆರತ್ನೆ ತಮ್ಮ ಲಿಸ್ಟ್ ಏ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು <ref name="Debut">{{Cite web |title=ICC World Cricket League Division Two, Canada v Netherlands at Windhoek, Jan 17, 2015 |url=http://www.espncricinfo.com/world-cricket-league-div2-2015/engine/match/812777.html |access-date=17 January 2015 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ಅವರು ೨೦೧೮ ಐಸಿಸಿ ವಿಶ್ವ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್ ಡಿವಿಷನ್ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಾಗಿ ಕೆನಡಾದ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದರು. <ref name="Can-squad">{{Cite web |title=Canadian squad for World Cricket League Division 2 tournament |url=http://gocricketgocanada.com/web/2018/01/12/canadian-squad-for-world-cricket-league-division-2-tournament/ |access-date=15 January 2018 |website=Cricket Canada |archive-date=15 ಜನವರಿ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180115062412/http://gocricketgocanada.com/web/2018/01/12/canadian-squad-for-world-cricket-league-division-2-tournament/ |url-status=dead }}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦೧೯ ಐಸಿಸಿ ಟಿ 20 ವಿಶ್ವಕಪ್ ಅರ್ಹತಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಾಗಿ ಕೆನಡಾದ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |title=Canadian squad for ICC T20 World Cup qualifier |url=https://cricketcanada.org/news-single?nid=53 |access-date=9 October 2019 |website=Cricket Canada |archive-date=7 ಆಗಸ್ಟ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220807151336/https://cricketcanada.org/news-single?nid=53 |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ ರಂದು [[ಒಮಾನ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಒಮಾನ್]] ವಿರುದ್ಧ ಕೆನಡಾಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ [[ಟ್ವೆಂಟಿ೨೦|ಟ್ವೆಂಟಿ೨೦ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] (T20I) ಚೊಚ್ಚಲ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದರು <ref>{{Cite web |title=34th Match, Group A (N), ICC Men's T20 World Cup Qualifier at Abu Dhabi, Oct 25 2019 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199532.html |access-date=25 October 2019 |website=ESPN Cricinfo}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ೨೦೨೩ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಕ್ವಾಲಿಫೈಯರ್ ಪ್ಲೇ-ಆಫ್‌ಗಾಗಿ ಕೆನಡಾದ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. <ref>{{Cite web |title=Canada To Tour Sri Lanka In Preparation For ICC Namibia 2023 World Cup Qualifier! |url=https://www.cricketcanada.org/news-detail/1434/Canada-To-Tour-Sri-Lanka-In-Preparation-For-ICC-Namibia-2023-World-Cup-Qualifier! |access-date=9 February 2023 |website=Cricket Canada |archive-date=22 ಮಾರ್ಚ್ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322114229/https://www.cricketcanada.org/news-detail/1434/Canada-To-Tour-Sri-Lanka-In-Preparation-For-ICC-Namibia-2023-World-Cup-Qualifier! |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ೨೭ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ ರಂದು ಕೆನಡಾ ಪರವಾಗಿ ಆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಜರ್ಸಿ ವಿರುದ್ಧ ತಮ್ಮ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಏಕದಿನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] (ODI) ಚೊಚ್ಚಲ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web |title=3rd Match, Windhoek, March 27, 2023, ICC Cricket World Cup Qualifier Play-off |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-qualifier-play-off-2023-1365085/canada-vs-jersey-3rd-match-1365094/live-cricket-score |access-date=2023-03-27 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೮೯ ಜನನ]] irotcfvadraxxe6p4k7e3zuujt0305s 0 177218 1373451 1372356 2026-05-15T11:36:01Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373451 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೫ ಲೇಖನ]] {{Infobox university | name = ಅನುವರ್ತಿಕ್ ಮಿರ್ಜಿ ಭರತೇಶ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ | image = [[ಚಿತ್ರ:Anuvartik Mirji Bharatesh Institute of Technology logo.jpeg | 200 px | center | ]] | motto = ''तेजस्वि नावधीतमस्तु'' {{small | ([[ಸಂಸ್ಕೃತ]]) }} <br /> ''ತೇಜಸ್ವಿ ನವಧೀತಮಸ್ತು'' <br /> {{small | ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಜ್ಞಾನೋದಯವಾಗಲಿ}} | established = ೨೦೨೪ <ref name="AICTE approved Institutes for the state Karnataka for the academic year: 2024-2025">{{cite web |title=List of AICTE approved Institutes for the state Karnataka for the academic year: 2024-2025 Aicte ID 1-43773447523 |url=https://facilities.aicte-india.org/dashboard/pages/angulardashboard.php#!/approved |publisher=All India Council for Technical Education |access-date=2025-12-19 |archive-date=2020-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200615132003/https://facilities.aicte-india.org/dashboard/pages/angulardashboard.php#!/approved |url-status=dead }}</ref> <ref name="VTU Belagavi Affiliated Colleges">{{cite web |title=Belagavi Affiliated Colleges|url=https://vtu.ac.in/belagavi-affiliated-colleges |publisher=Visvesvaraya Technological University}}</ref> | principal = ವೀಣಾ ಕರ್ಚಿ <ref name="List of Faculties in Bharatesh Institute of Technology">{{cite web |title=List of Faculties in AICTE Approved Institutes in 'ENGINEERING AND TECHNOLOGY' for the State Karnataka Aicte ID 1-43773447523 |url=https://facilities.aicte-india.org/dashboard/pages/faculties.php |publisher=All India Council for Technical Education |access-date=2025-12-19 |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318173640/https://facilities.aicte-india.org/dashboard/pages/faculties.php |url-status=dead }}</ref> | type = ಖಾಸಗಿ [[ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್|ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಸಂಸ್ಥೆ | academic_staff = ೧೩ {{small|(ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕಾರ ನಿಯಮಿತ)}} | students = ೬೪೨ | undergrad = ೫೮೧ <ref name="AICTE approved Institutes for the state Karnataka for the academic year: 2024-2025"/> <ref name="List of AICTE approved Institutes for the state Karnataka for the academic year: 2025-2026">{{cite web |title=List of courses of ANUVARTIK MIRJI BHARATESH INSTITUTE OF TECHNOLOGY(1-44643793470), List of AICTE approved Institutes for the state Karnataka for the academic year: 2025-2026 Aicte ID 1-43773447523 |url=https://facilities.aicte-india.org/dashboard/pages/angulardashboard.php#!/approved |publisher=All India Council for Technical Education |access-date=2025-12-19 |archive-date=2020-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200615132003/https://facilities.aicte-india.org/dashboard/pages/angulardashboard.php#!/approved |url-status=dead }}</ref> <ref name="Karnataka Examinations Authority UG Seat Matrix 2024">{{cite web |title=ANNEXURE : C ENGINEERING SEATS GOVERNMENT NOTIFICATION NO. ED 140 TEC 2024 BANGALORE DATED - 24-06-2024 (Seats in Private Unaided Colleges and Unaided Courses) DRAFT SEAT MATRIX |url=https://cetonline.karnataka.gov.in/keawebentry456/ugcet2024/UG_DRAFT_SEAT_MATRIX_24062024kannada.pdf |publisher=Karnataka Examinations Authority}}</ref> <ref name="Karnataka Examinations Authority UG Seat Matrix 2025">{{cite web |title=ANNEXURE : C ENGINEERING SEATS GOVERNMENT NOTIFICATION NO. ED 170 TEC 2025 BANGALORE DATED - 13-06-2025 (Seats in Private Unaided Colleges and Unaided Courses) DRAFT SEAT MATRIX |url=https://cetonline.karnataka.gov.in/keawebentry456/ugcet2025/UG_Seat_Matrix_2025english.pdf |publisher=Karnataka Examinations Authority}}</ref> <ref name="COMEDK UG Seat Matrix 2024">{{cite web |title=Provisional COMEDK Engineering Seat Availability and Fee Structure before start of Round 1. Notified on 04.07.2024 NOTE: GM : GENERAL MERIT, KKR: KALAYANA KARNATAKA REGION |url=https://www.comedk.org/uploads/COMEDK_Provisional_Engineering_Seat_Availability_Fee_04_07_2024.pdf |publisher=Consortium of Medical, Engineering and Dental Colleges of Karnataka}}</ref> <ref name="COMEDK UG Seat Matrix 2025">{{cite web |title=Engineering Provisional Seat Availability and Fee Structure before start of Round 1. Notified on 17.07.2025 NOTE: GM : GENERAL MERIT, KKR: KALAYANA KARNATAKA REGION |url=https://www.comedk.org/uploads/Engineering-Provisional-Seat-Availability-Fee-before-start-of-Round-1-Notified-on-17_07_2025.pdf |publisher=Consortium of Medical, Engineering and Dental Colleges of Karnataka}}</ref> <ref name="Karnataka Examinations Authority Lateral Entry Seat Matrix 2025">{{cite web |title=ANNEXURE : C ENGINEERING SEATS GOVERNMENT NOTIFICATION NO. ED 82 DTE 2025 BANGALORE DATED - 27-06-2025 Admission to 2nd Year B.E. Courses (By Lateral Entry) for Seats in Private Unaided Colleges and Unaided Courses for the year 2025-26 |url=https://cetonline.karnataka.gov.in/keawebentry456/dcet2025/Final_Lateral_Matrixs_27062025english.pdf |publisher=Karnataka Examinations Authority}}</ref> <ref name="Karnataka Examinations Authority UGCET-2024 UNALLOTTED SEATS AFTER 2ND EXTENDED ROUND">{{cite web |title=UNFILLED ENGINEERING SEATS AFTER 2nd EXTENDED ROUND - 2024 - 25 DATE: 22-OCT-24 05:34 PM |url=https://cetonline.karnataka.gov.in/keawebentry456/ugcet2024/BULL_ENGG_FREE_2024_GEN_REMAIN_AFT_EXTRND_FINenglish.pdf |publisher=Karnataka Examinations Authority}}</ref> | postgrad = ೬೧ <ref name="List of AICTE approved Institutes for the state Karnataka for the academic year: 2025-2026" /> <ref name="Karnataka Examinations Authority PG Seat Matrix">{{cite web |title=ANNEXURE : C GOVERNMENT NOTIFICATION NO. Ed 179 TEC 2025 BANGALORE DATED - 22-09-2025 MCA SEAT MATRIX FOR THE YEAR 2025-26 (COURSES IN PRIVATE UNAIDED COLLEGES & UNAIDED COURSES IN AIDED COLLEGES) |url=https://cetonline.karnataka.gov.in/keawebentry456/pgcet2025/pgcet_2025_SM_23092025english.pdf |publisher=Karnataka Examinations Authority}}</ref> <ref name="KMAT">{{cite web |title=The Karnataka Private Post Graduate Colleges Association (KPPGCA) Karnataka Management Admission Test (KMAT) | url=https://www.kmatindia.com/institutions |publisher=The Karnataka Private Post Graduate Colleges Association}}</ref> <ref name="Karnataka Examinations Authority PG MCA Vacant Seats">{{cite web |title=KARNATAKA EXAMINATIONS AUTHORITY Non-Interactive Admission System - 2025-26 PGCET MBA/MCA/MTECH COURSES 2025 SEAT MATRIX FOR THIRD ROUND FOR MCA | url=https://cetonline.karnataka.gov.in/keawebentry456/pgcet2025/vacant_seat_C_04112025english.pdf |publisher=Karnataka Examinations Authority}}</ref> | doctoral = | city = [[ಬೆಳಗಾವಿ]] | state = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | country = [[ಭಾರತ]] | campus = ಉಪನಗರ , {{convert|30000|sqft|acre|abbr=on}} <ref name="Bharatesh Education Trust to start new Engineering college">{{cite news|title=Bharatesh Education Trust to start new Engineering college |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/bharatesh-education-trust-to-start-new-engineering-college/article68207685.ece | author= The Hindu Bureau | access-date=23 May 2024 | newspaper=The Hindu | location = Belagavi, India}}</ref> | free_label = ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪ | free = ಎ.ಎಂ.ಬಿ.ಐ.ಟಿ. | logo = | affiliations = [[ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] <ref name="VTU Belagavi Affiliated Colleges"/> | website = {{URL|https://bharateshtech.org}} <!-- | coor = {{coord|15|51|22.19|N|74|34|38.97|E|type:edu_region:IN_dim:500|display=inline,title}} --> <!-- | coor = {{coord|15.856164|N|74.577492|E|type:edu|display=inline,title}} | mapframe = yes --> | coor = {{ Coord | 15.856164 | N | 74.577492 | E | type:edu | display = inline , title }} | pushpin_map = India Karnataka | pushpin_map_caption = ಅನುವರ್ತಿಕ್ ಮಿರ್ಜಿ ಭರತೇಶ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ, ಬಸವನ ಕುಡಚಿ, ಬೆಳಗಾವಿ, ಕರ್ನಾಟಕ }} '''ಅನುವರ್ತಿಕ್ ಮಿರ್ಜಿ ಭರತೇಶ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ''' ( ಭರತೇಶ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ , ಅಥವಾ ಎ.ಎಂ.ಬಿ.ಐ.ಟಿ. , ಅಥವಾ ಬಿ.ಐ.ಟಿ. ) [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] [[ಬೆಳಗಾವಿ|ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿರುವ]] ಖಾಸಗಿ [[ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್|ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಸಂಸ್ಥೆ. ಎ.ಎಂ.ಬಿ.ಐ.ಟಿ ಮೇ ೨೦೨೪ ರಿಂದ, ಸಾಂಬ್ರಾದ [[ಬೆಳಗಾವಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬೆಳಗಾವಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ]] ಬಳಿ, ಬಸವನ ಕುಡಚಿಯ ಭರತೇಶ್ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಆವರಣನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. <ref name="Bharatesh Institute of Technology college will start from this year">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Tarun Bharat Portal |title='भरतेश इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी' कॉलेजला यावर्षीपासून सुरुवात |url=https://www.tarunbharat.com/bharatesh-institute-of-technology-college-started-from-this-year/ |access-date=24 May 2024 |work=Tarun Bharat |location=Belagavi, India}}</ref> == ಶೈಕ್ಷಣಿಕ == === ವಿಭಾಗಗಳು === ==== ಪದವಿಪೂರ್ವ ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣ ==== * [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ]] ಮತ್ತು [[ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ]] (ಎ.ಐ. ಎಂ.ಎಲ್.) * [[ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ]] (ಸಿ.ಎಸ್. ) * [[ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್|ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ]] (ಇ.ಸಿ.) * ಮಾಹಿತಿ ವಿಜ್ಞಾನ (ಐ.ಎಸ್.) ==== ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣ ==== ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ (ಎಂ.ಸಿ.ಎ.) === ಪ್ರವೇಶ === [[ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್|ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] (ಬಿ.ಇ.) ಪದವಿಗೆ, ಪ್ರವೇಶಗಳು: * [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆ (ಸಿಇಟಿ)|ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆ]] (ಯುಜಿ ಸಿಇಟಿ) * ಕಾಮೆಡ್-ಕೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣ ಪರೀಕ್ಷಾ ಮಂಡಳಿ|ದ್ವಿತೀಯ ಪಿಯುಸಿ]] (೧೦+೨) ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ * ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆ (ಡಿಸಿಇಟಿ) ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಪದವಿ ಪಡೆದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ (ಎಂ.ಸಿ.ಎ.) ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗೆ, ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ. ಹಾಗು ಬಿ.ಸಿ.ಎ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಗಳು: * ಕರ್ನಾಟಕ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಸಿಇಟಿ (ಪಿಜಿ ಸಿಇಟಿ) * ಕೆ.ಎಂ.ಎ.ಟಿ. ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗು ವಿಭಾಗಗಳ ಆಯ್ಕೆ (ಕೌನ್ಸೆಲಿಂಗ್) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಆಯಾ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ ಶ್ರೇಣಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಿದೆ. <ref name="DCET 2025 INFORMATION BULLETIN FOR APPLICATION">{{Cite web |title=DCET - 2025 INFORMATION BULLETIN FOR APPLICATION. 29/04/2025 |url=https://cetonline.karnataka.gov.in/keawebentry456/dcet2025/2025_dcet_information_bulletinenglish.pdf |publisher=Karnataka Examinations Authority}}</ref> <ref name="PGCET 2025 MBA MCA MTECH INFORMATION BULLETIN">{{Cite web |title=PGCET - 2025 MBA/MCA/M-TECH INFORMATION BULLETIN. 29/04/2025 |url=https://cetonline.karnataka.gov.in/keawebentry456/pgcet2025/PGCET_2025_Information_Bulletin_29042025english.pdf |publisher=Karnataka Examinations Authority}}</ref> <ref name="Consortium of Medical, Engineering and Dental Colleges of Karnataka Undergraduate Entrance Test">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Abhishek Arora |title=Consortium of Medical, Engineering and Dental Colleges of Karnataka Undergraduate Entrance Test |url=https://education.indianexpress.com/engineering-exam/comedk-uget-exam-cutoff |access-date=13 Oct 2025 |work=The Indian Express }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳು === ಎ.ಎಂ.ಬಿ.ಐ.ಟಿ. ಯನ್ನು [[ಅಖಿಲ ಭಾರತೀಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪರಿಷತ್ತು|ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ]] (ಎ.ಐ.ಸಿ.ಟಿ.ಇ.) ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ ಮತ್ತು [[ಬೆಳಗಾವಿ|ಬೆಳಗಾವಿಯ]] [[ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (ವಿ.ಟಿ.ಯು.) ಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ. === ಮಾನ್ಯತೆ, ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು === ಎ.ಎಂ.ಬಿ.ಐ.ಟಿ. ಯು ೧ ವರ್ಷ, ೬ ತಿಂಗಳುಗಳು ({{Age in years and months|2024|05|20}}) ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಮತ್ತು ೨೦೨೮ ರಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾದ ಮೊದಲ [[ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್|ಪದವಿಪೂರ್ವ]] ಹಾಗು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಉತ್ತೀರ್ಣ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ, ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾ, [[ಎನ್ಎಎಸಿ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತಾ ಮಂಡಳಿ (ಎನ್.ಎ.ಎ.ಸಿ.)]], ಮತ್ತು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನ್ಯತಾ ಮಂಡಳಿ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನ್ಯತಾ ಮಂಡಳಿ (ಎನ್.ಬಿ.ಎ.)]] ನಿಂದ ಇನ್ನೂ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿಲ್ಲ, ಹಾಗು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಸಂಸ್ಥೆ (ಎನ್.ಐ.ಆರ್.ಎಫ್.) ನಿಂದ ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ {{Small|(ಮಾನ್ಯತೆ, ಶ್ರೇಯಾಂಕ ನೀಡಲು ಕನಿಷ್ಠ ಅವಶ್ಯಕತೆ: ಪದವಿಪೂರ್ವ ಹಾಗು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಎನ್.ಬಿ.ಎ. ನಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆಗಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬ್ಯಾಚ್‌ಗಳು ಪದವಿ ಪಡೆದಿರಬೇಕು, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾನ್ಯತೆಗಾಗಿ ಎನ್.ಎ.ಎ.ಸಿ. ನಿಂದ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕನಿಷ್ಠ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿರಬೇಕು, ಹಾಗು ಎನ್.ಐ.ಆರ್.ಎಫ್. ನಿಂದ ಶ್ರೇಯಾಂಕಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬ್ಯಾಚ್‌ಗಳು ಪದವಿ ಪಡೆದಿರಬೇಕು <ref name="Manual for Affiliated Constituent UG and PG Colleges">{{cite web |title=Manual for Affiliated Constituent UG and PG Colleges, IV. ELIGIBILITY FOR ASSESSMENT AND ACCREDITATION BY NAAC |url=http://naac.gov.in/images/docs/Manuals/Affiliated_Constituent-UG-PG-Colleges-4feb20201.pdf |publisher=National Assessment and Accreditation Council}}</ref> {{ small | (ಎನ್.ಎ.ಎ.ಸಿ. ಉಲ್ಲೇಖ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಎಚ್ಚರಿಕೆ, ಅಂತರ್ಜಾಲ ಪುಟ [[http]]: ಆಗಿದ್ದು, [[https]] ಅಲ್ಲ) }} <ref name="National Board of Accreditation">{{cite web |title=National Board of Accreditation, General Manual for Accreditation, General Policy on Accreditation |url=https://nbaind.org/files/General_Manual_V1.0_Format_20240423170211.pdf |publisher=National Board of Accreditation (NBA), India |access-date=2025-12-20 |archive-date=2025-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224104240/https://nbaind.org/files/General_Manual_V1.0_Format_20240423170211.pdf |url-status=dead }}</ref> <ref name="National Institutional Ranking Framework">{{cite web |title=NATIONAL INSTITUTIONAL RANKING FRAMEWORK, Methodology for Ranking of Academic Institutions in India, 2. Eligibility for Overall and Discipline-Specific Rankings, 2.1, (viii) |url=https://www.nirfindia.org/nirfpdfcdn/2025/framework/Overall.pdf |publisher=National Institutional Ranking Framework (NIRF), Ministry of Human Resource Development (MHRD), India}}</ref> <ref>{{cite news|title=What Viksit Bharat Shiksha Adhishthan Bill proposes: Single higher education body, simpler regulatory system |url=https://indianexpress.com/article/explained/higher-education-regulation-vbsa-bill-10431896 | author= Abhinaya Harigovind | date= 22 Dec 2025 | newspaper=The Indian Express }}</ref> ) }} . === ಒಪ್ಪಂದ === ಎ.ಎಂ.ಬಿ.ಐ.ಟಿ. [[Belagavi Startup Association|ಬೆಳಗಾವಿ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]] (ಬಿ.ಎಸ್.ಎ.) ಜೊತೆಗೆ ಆಗಸ್ಟ್ ೦೫, ೨೦೨೪ ರಂದು ಸಹಿ ಹಾಕಲಾದ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎ.ಎಂ.ಬಿ.ಐ.ಟಿ. ಆವರಣನಲ್ಲಿ ೨೦೦೦ ಚದರ ಅಡಿ ಜಾಗವನ್ನು, ಬಿ.ಎಸ್.ಎ. ಯಲ್ಲಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="BIT signs MoU with Belagavi Startup Association">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=6 Aug 2024 |title=BIT signs MoU with Belagavi Startup Association |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/bit-signs-mou-with-belagavi-startup-association/articleshow/112302358.cms |work=The Times of India}}</ref> <ref name="Bharatesh Institute of Technology to partner with Belagavi start-ups to offer hands-on experience">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=The Hindu Bureau |title=Bharatesh Institute of Technology to partner with Belagavi start-ups to offer hands-on experience |url=https://www.thehindu.com/education/bharatesh-institute-of-technology-bit-to-partner-with-belagavi-start-ups-to-offer-hands-on-experience/article68502365.ece |access-date=9 Aug 2024 |work=The Hindu |location=Belagavi, India}}</ref> <ref name="Bharatesh Institute of Technology takes bold step to promote entrepreneurship Dr Veena Karchi">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last= |title=ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಭರತೇಶ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ ದಿಟ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆ- ಡಾ. ವೀಣಾ ಕರ್ಚಿ |url=https://pragativahini.com/bharatesh-education-institute-a-bold-step-to-encourage-entrepreneurship-dr-veena-karki/ |access-date=5 Aug 2024 |work=Pragativahini News |location=Belagavi, India}}</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ಭಾರತೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ ಧಾರವಾಡ|ಧಾರವಾಡದ ಭಾರತೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]] * [[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]] * [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಕರ್ನಾಟಕ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ ಕರ್ನಾಟಕ, ಸುರತ್ಕಲ್]] == ಬಾಹ್ಯ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಪುಟಗಳು == * [https://bharateshtech.org/AICTE/aicte_mandatory AICTE Mandatory Disclosure] * [https://bharateshtech.org/AICTE/aicte_approved AICTE Letter of Approval] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219042551/https://bharateshtech.org/AICTE/aicte_approved |date=2025-12-19 }} * [https://github.com/opensource-ambit Student open source contributors] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಪುಟಗಳು == [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಭ್ಯಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ]] gbkag88o8qq5b0iviqdkjz214ubwgc4 0 178986 1373390 1373229 2026-05-14T15:27:42Z Ranjitha kundhapura 94505 1373390 wikitext text/x-wiki '''ಮರಾಠಿಯರ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ''' [[File:Shree Devi Siddeshwara Holi Festival Celebration Karnataka 2026.jpg|thumb|]] ಭಾರತವು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಗೊಂಡ ದೇಶ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹಬ್ಬಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಸಂಭ್ರಮಭರಿತ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. <ref>ಗೊ.ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ.ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು.ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು. ೧೯೭೭</ref> <ref>ಗೊ.ರು. ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ, ''ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ಕೋಶ'', ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೧೯೯೬.</ref> == ಪರಿಚಯ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗ್ಮೋ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಹಲವು ಕಟ್ಟು ಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಮುಂತಾದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜನರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿ, ಹಾಡು-ನೃತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿಯರ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ==ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯೊಂದು ಇದೆ. ಈ ಕಥೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರಿ ರಾಜನು ಇದ್ದನು. ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ದೇವರಂತೆ ಜನರು ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅವನ ಮಗ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಭಗವಂತನಾದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ರಾಜನು ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹಲವು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಪ್ರತಿಯೊಮ್ಮೆ ದೇವರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಉಳಿಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಕೊನೆಗೆ ರಾಜನು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಹೋಲಿಕಾಳ ಸಹಾಯ ಪಡೆದನು. ಹೋಲಿಕಾಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡದ ವರವಿತ್ತು. ಅವಳು ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡು ಬೆಂಕಿಗೆ ಕುಳಿತಳು. ಆದರೆ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಹೋಲಿಕಾ ಸುಟ್ಟುಹೋದಳು; ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಬದುಕುಳಿದನು. ಈ ಘಟನೆ ಕೆಟ್ಟತನ ಸೋತು ಸತ್ಯ ಜಯಿಸಿದುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿರ ನೆನಪಿಸಲು ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಮುನ್ನ ಹೋಲಿಕಾ ದಹನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಜಯವನ್ನು ಸಾರುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಬಹಳ ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಮರಾಟಿ ಸಮುದಾಯದವರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ವರ್ಷ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಬರ, ರೋಗ ಮತ್ತು ಅಶಾಂತಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಜನರು ಭಯದಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದ ಹಿರಿಯರು ದೇವರ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯಲು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಹೇಳಿದರು. ಗ್ರಾಮದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮರದ ಕಂಬವನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಅದರ ಸುತ್ತ ಜನರು ಸೇರಿ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿ ದೇವರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಆ ರಾತ್ರಿ ಜನರು ಡೊಳ್ಳು ಬಾರಿಸಿ, ಹಾಡು ಹಾಡಿ, ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾ ಗ್ರಾಮದ ಸುತ್ತ ತಿರುಗಿದರು.ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಆ ಬೆಂಕಿಯ ನಂತರ ಗ್ರಾಮದ ಕಷ್ಟಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದವು. ಮಳೆ ಬಂದು ಬೆಳೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆದಿತು. ಜನರು ಇದನ್ನು ಶುಭ ಸಂಕೇತವೆಂದು ನಂಬಿ, ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆ ದಿನದಿಂದ ಈ ಆಚರಣೆ “ಮರಾಟಿಯರ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ” ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಹೋಳಿ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಜನರು ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇಂದಿಗೂ ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನ, ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಹಬ್ಬವು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಡಿದ್ದು, ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಗುರುತಿನ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ==ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ== [[File:Traditional_Holi_Attire_Karnataka_2026.jpg|thumb|]] ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಂಗು ರಂಗಾದ ಉದ್ದನೆಯ ನೆರಿ ಅಂಗಿ, ಧೋತಿ, ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಿ, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗುಮಟೆ ಹಿಡಿದು ಕುಣಿಯುವವರ ವೇಷ ಇದಾಗಿದೆ. ಇವರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ “ಅಜ್ಜನ ವೇಷ”ವೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಈ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿ ಬಣ್ಣದ ಧೋತಿ ಮತ್ತು ಕುರ್ಥಾ ಧರಿಸಿ, ಉದ್ದನೆಯ ಬಿಳಿ ಗಡ್ಡ ಇಟ್ಟು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡು (ಕೋಲು) ಹಿಡಿದು ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಇತರರು ಅಂಗಿ, ಪಂಜೆ ಹಾಗೂ ಕೇಸರಿ ಶಾಲು ಧರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. == ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ == [[File:Maratiyara_Holi_Habba_Karnataka_2026.jpg|thumb|]] ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವು ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಕುಣಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ, ಗುಮಟಿ, ತಾಳ ಮುಂತಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ, ಕೊಲ್ಲೂರು ಶ್ರೀ ಮೂಕಾಂಬಿಕೆ ದೇವಿ, ಶೃಂಗೇರಿ ಮತ್ತು ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ದೇವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯದ ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೃತ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ ತೊಟ್ಟವರು ಗುಮಟಿಯನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಸರಧಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜನ ವೇಷ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾದ ಅಜ್ಜನ ಕುಣಿತವೂ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಇವರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ ಮತ್ತು ತಾಳಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಣಿತದವರು ಈ ಹಾಡನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕುಣಿತದ ನಂತರ ಕೋಲಾಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪರಸ್ಪರ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಹಾಡಿನ ಲಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮರಾಠಿ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಸಂಗೀತವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು, ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. '''ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದ ಮರಾಠಿ ಹಾಡು''' “ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ಶೃಂಗೇರಿ ಅಮ್ಮಕ್ ಪಟ್ನಾಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ಶೃಂಗೇರಿ ವವರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ಶೃಂಗೇರಿ ಅಮ್ಮಾನು ಸಹಾಯ. ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಅಮ್ಮಕೋ ಪಟ್ನಾಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಅಮ್ಮಕೋ ವವರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ಅಮ್ಮಾನು ಸಹಾಯ. ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬು ಅಮ್ಮಕೋ ಪಟ್ನಾಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬು ಅಮ್ಮಕೋ ವವರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ಅಮ್ಮಾನು ಸಹಾಯ. ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ವೀರಭದ್ರ ಪಟ್ನಾಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ವೀರಭದ್ರ ವವರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ವೀರಭದ್ರನ್ ಸಹಾಯ. ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ಮೂಡಲಿಂಗ ಪಟ್ನಾಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ಮೂಡಲಿಂಗನ್ ವವರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ಮೂಡಲಿಂಗ ಸಹಾಯ. ಆಮಿ ಗೆಲೋ ಹೋತೋ ಮಾಸ್ತಿ ಅಮ್ಮ ಕಟ್ಟೆಕ್, ಆಮಿ ಕೇಳೋ ಹೋತೋ ಮಾಸ್ತಿ ಅಮ್ಮನ್ ವವರರ್. ಅಮ್ಕ ದಿಲೇ ನೊತಿ, ಮಾಸ್ತಿ ಅಮ್ಮನ್ ಸಹಾಯ. ==ಹೋಳಿಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸುವ ವಿಧಾನ== ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಉದ್ದೇಶ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಆಚರಣೆ ವಿಧಾನವು ಸ್ಥಳಾನುಸಾರ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಯಡಮೊಗ್ಗೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಏಳನೇ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಸತತವಾಗಿ ಹತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆ ಹಾಗೂ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ವಿವಿಧ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು “ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವಾಗಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಮೊದಲ ದಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಮರಾಠಿ ಜನರು ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಕಾಯಿ (ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ) ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ, ಕೋಲು, ಉಡುಪು ಹಾಗೂ ಇತರ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ದೇವರ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ.ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು “ಮದಲೆಗೆ ಹೂ ಇಡುವುದು” ಅಥವಾ “ಕಾಯಿ ಇಡುವುದು” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಗಂಡಸರು ಎಲ್ಲರೂ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ಚಪ್ಪರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಯ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅವರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುಚಿಯಾಗಿ ಅಂಗಿ–ಪಂಚೆ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಮಂಗಳಾರತಿ ಮಾಡಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅನಂತರ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದ ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ ಹಾಗೂ ಕೋಲಾಟದ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟವರು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮನೆಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯವರು ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರನ್ನು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೋಳಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಗುಮಟಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟವನ್ನು ಕೂಡ ಆಡುತ್ತಾರೆ.ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮನೆಯವರು ಕೊಡುವ ಕಾಣಿಕೆ, ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಮನೆಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಣಿತ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ದಿನದ ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯಾರಾದರೂ ಒಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟೋಪಚಾರ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದಿನದ ಕೊನೆಯ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅವರ ಅತಿಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ಪುನಃ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಅವರು ಹೊರಗೆ ಕೂತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಚಪ್ಪರದೊಳಗೆ ಹೋಗಲು ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಒಳಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಂಡಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರು ಆ ದಂಡದ ಅಡಿಯಿಂದ ನುಗ್ಗಿಕೊಂಡು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ.ನಂತರ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ನೀರನ್ನು (ಹಾನಾ) ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಉಂಡೆ ಹಾಗೂ ದೀಪವನ್ನು ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುತ್ತೈದೆಯವರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಪುರಾಣಕಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಾಡಿನ ಜೊತೆಗೆ ಕುಣಿತವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ದಿನದ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈ ಆಚರಣೆ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಪುರಾಣಕಥೆಯು ಮುಂದುವರಿದು ಏಳನೇ ದಿನಕ್ಕೆ ಕಥೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. [[File:Holi Keri, the traditional place where Maratiyara Holi Habba is celebrated in Karnataka.jpg|thumb|250px|]] ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೂರನೇ ದಿನ, ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದ ಅಂಗಳದ ಎರಡು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಎರಡು ಕಂಬಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಎರಡು ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಉದ್ದನೆಯ ಕಂಬವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಂಬವನ್ನು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಎಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಜಾಗಂಟೆ ಬಾರಿಸಿ, ಶಂಖ ಊದುತ್ತಾ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಂಬವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಂಟನೇ ದಿನ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಜಡೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು “ಜಡೆಕಂಬ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟ ಮೇಲೆ ಆ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ದಿನ ಅವರು ಚಪ್ಪರವನ್ನು ಬಿಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಳನೇ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಮನೆಮನೆಯ ತಿರುಗಾಟದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನದ ರಾತ್ರಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳ ಹಾಡುಗಳಿಗೂ ಸಮಾಪ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹಾಡು ಮುಗಿಯುವ ವೇಳೆ ಇಬ್ಬರು ಪಾತ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವ ಆವೇಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಹನುಮಂತನ ಆಕರ್ಷಣೆಯಂತೆ ಹಾರುತ್ತ, ಕೂಗುತ್ತ ಹಾಗೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದವರು ಅವರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತದಂತೆ ನಿಂತು, ಅವರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅವರು ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ಏರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಅಂಗಳದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಕುಂಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ದೇವಿಯ ವಾಹನವಾದ ಹುಲಿ ಬಂದು ಚಳಿ ಕಾಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಂಕಿ ಆರಿದ ನಂತರ ಉಳಿದ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಪುರುಷರೇಲ್ಲರೂ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೈ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಕರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೈಯನ್ನು ತಟ್ಟಿಬೂದಿಯನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಕೈ ಮುಗಿದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಎಂಟನೇ ದಿನವೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನ ಪ್ರತಿ ಮರಾಠಿ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಹಬ್ಬದ ಊಟವನ್ನು ಮಾಡಿ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟವೆಲ್ಲವೂ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಗುಮಟಿ ಬಡಿಯುತ್ತಾ ಹಾಡು ಹೇಳುತ್ತಾ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಡೆ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಜಡೆ ಹಾಕುವ ಆಟವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಜನ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಜಡೆ ಕಂಬದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಎಂಟು ಎಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಸರದಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬರು ಓಡುತ್ತಾ ಕೂಗುತ್ತ ಹಗ್ಗದ ತುದಿಯವರೆಗೆ ಜಡೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಡೆ ಹೇಗೆ ಹಾಕಿದರೋ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜಡೆಯನ್ನು ಬಿಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟವು ಮನರಂಜನೆಯುತವಾಗಿದೆ. ಈ ಆಟವು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳ ನೀರು ಮೀಯುವ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಮದುವೆಯಾಗದ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ಮಾತ್ರ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ನೀರು ಮೀಯುವ ಮೊದಲು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಅಂಗಳದ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಎರಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾ, ಒಬ್ಬರನ್ನು ಒಬ್ಬರು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಕೂಗುತ್ತ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀರು ಮೀಯುವ ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲರೂ ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಓಡಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಗೆ ಬಂದವರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಹೊಳೆಯ ಗುಂಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ದೇವರ ಕಲ್ಲನ್ನು ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೋಳಿಗುಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಎಲ್ಲ ಗಂಡಸರು ಹೋಳಿ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೋಳಿ ದೇವರಿಗೆ ಕಾಯಿ ಒಡೆದು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಹಾಕಿ ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ದಾಟಿಯೇ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕು. ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಂದವರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸರದಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಒಂಬತ್ತು ಜನ ಮುತೈದೆಯರು ಆರತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರತಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಆರತಿ ತಟ್ಟೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕೇರಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಬಂದ ಮುತೈದೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬಿಸಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಆರಿಸುವುದು ಒಂದು ಮನರಂಜನೆಯ ಆಟವಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮುಗಿಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಮುಗಿದ ನಂತರದ ಮಂಗಳವಾರದಂದು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನನ್ನು ನಂಬಿದ ಭಕ್ತರು ದೇವರಿಗೆ ಕುರಿ ಮತ್ತು ಕೋಳಿಯ ಬಲಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅದರಿಂದ ಬಾಡೂಟವನ್ನು ಮಾಡಿ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪಾತ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವ ಆಕರ್ಷಣೆಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಭಕ್ತರು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಹೂವು, ಹಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಕಾಯಿಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನ ಮಹಿಮೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನನ್ನು ಕೇವಲ ಮರಾಠಿ ಜನರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಇತರ ವರ್ಗದವರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆ ವರ್ಷದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಅದು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲಕ ಜನರು ಹಳೆಯ ವೈಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಬಣ್ಣಗಳ ಆಟ, ಹಬ್ಬದ ಊಟ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮ ಎಲ್ಲವು ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂತೋಷ, ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೊಬಗುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== jrmneoxtusnfyn874nwwll2ka7v92nc 0 179121 1373384 2026-05-14T13:19:36Z Mouna Changappa 97163 ಹೊಸ ಪುಟ: == ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ == ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ (CSA) ಎಂದರೆ ಮಗುವೊಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲದ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದ, ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಮತ... 1373384 wikitext text/x-wiki == ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ == ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ (CSA) ಎಂದರೆ ಮಗುವೊಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲದ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದ, ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿಷೇಧಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಗುವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅಥವಾ ಮಗುವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕೃತ್ಯ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-1</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-2</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-:02-3</ref>ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಮಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು (ಬಲವಂತ, ಬೆದರಿಕೆಗಳು, ಬಲವಂತ, ಕುಶಲತೆ ಅಥವಾ ಇತರ ವಂಚನೆಯ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ), ಪ್ರದರ್ಶನ, ಮಕ್ಕಳ ಅಂದಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಗುವನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವರಿಗೆ ಒಡ್ಡಲು ಬಳಸುವುದು (CSAEM) ಸೇರಿವೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-:02-3</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Williams_one2-4</ref> CSA ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ಇದು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. CSA ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಜನಾಂಗೀಯ, ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, CSA ಒಂದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ಇದು ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಾಲೆಗಳು, ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಹದಿಹರೆಯದವರು ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಆದರೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹವು ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ; ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹವು "ಬಹುಶಃ ಹುಡುಗಿಯರ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಚಲಿತ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಯುನಿಸೆಫ್ ಹೇಳಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-:1-5</ref> ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Roosa-6</ref> ನಂತರದ ಆಘಾತಕಾರಿ ಒತ್ತಡದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-widom-7</ref> ಆತಂಕ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-levitan-8</ref> ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ನಂತರದ ಆಘಾತಕಾರಿ ಒತ್ತಡದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-9</ref> ಮತ್ತು ಮಗುವಿಗೆ ದೈಹಿಕ ಗಾಯ, ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿವೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-dinw-10</ref>ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಂಭೋಗವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಗಂಭೀರ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಮಾನಸಿಕ ಆಘಾತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೋಷಕರ ಸಂಭೋಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Courtois-11</ref> ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ, ಸುಮಾರು 8 ಹುಡುಗಿಯರಲ್ಲಿ 1 ಹುಡುಗಿ 18 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಇದರರ್ಥ ಪ್ರಸ್ತುತ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ 370 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಹುಡುಗಿಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು 18 ವರ್ಷ ತುಂಬುವ ಮೊದಲು ಅತ್ಯಾಚಾರ ಅಥವಾ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಹುಡುಗರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ಸಹ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಾರೆ, ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ 240 ರಿಂದ 310 ಮಿಲಿಯನ್ (ಹನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು) ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Unicef-12</ref> CSA ಯ ಹರಡುವಿಕೆಯು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಪ-ಸಹಾರನ್ ಆಫ್ರಿಕಾ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದರಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ, 22% ಹುಡುಗಿಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಾರೆ, ನಂತರ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Unicef-12</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಅಪರಾಧಿಗಳು ತಮ್ಮ ಬಲಿಪಶುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಸರಿಸುಮಾರು 30% ಮಗುವಿನ ಸಂಬಂಧಿಕರು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಹೋದರರು, ತಂದೆ, ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಅಥವಾ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಗಳು;<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-13</ref> 60% ಕುಟುಂಬದ "ಸ್ನೇಹಿತರು", ಶಿಶುಪಾಲನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಅಥವಾ ನೆರೆಹೊರೆಯವರಂತಹ ಇತರ ಪರಿಚಯಸ್ಥರು; ಸರಿಸುಮಾರು 10% ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರಿಚಿತರು ಅಪರಾಧಿಗಳು.ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಪುರುಷರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ ನಡೆಸುವವರ ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳ ವಿರುದ್ಧ ವರದಿಯಾದ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ 14% ರಿಂದ 40% ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ವಿರುದ್ಧ ವರದಿಯಾದ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ 6% ಮಹಿಳೆಯರು ಎಸಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Whealin-14</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Finkelhor1994-15</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Finkelhor1994-15</ref> ಶಿಶುಕಾಮಿ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಗುವನ್ನು ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ನಿಂದಿಸುವ ಯಾರಿಗಾದರೂ ವಿವೇಚನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-ames-17</ref> ಆದರೆ ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಲೈಂಗಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಹೊರತು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ಅಪರಾಧಿಗಳು ಶಿಶುಕಾಮಿಗಳಲ್ಲ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-barbaree-seto-18</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Oxford-19</ref>ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ, ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಒಂದು ಛತ್ರಿ ಪದವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಕನು ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕನೊಂದಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ ಅಥವಾ ಲೈಂಗಿಕ ತೃಪ್ತಿಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕನನ್ನು ಶೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ.ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೈಕಲಾಜಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​"ಮಕ್ಕಳು ವಯಸ್ಕರೊಂದಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಬಾರದು" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕರ ಯಾವುದೇ ಅಂತಹ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸುತ್ತದೆ: "ಮಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವಯಸ್ಕನು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮತ್ತು ಅನೈತಿಕ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ಅದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ ನಡವಳಿಕೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ."<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-23</ref> === ಪರಿಣಾಮಗಳು === ===== ಮಾನಸಿಕ ===== ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಹಾನಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಇದರಲ್ಲಿ ನಂತರದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮನೋರೋಗಶಾಸ್ತ್ರವೂ ಸೇರಿದೆ. ಸೂಚಕಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆ, ಆತಂಕ,ತಿನ್ನುವ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು, ಕಳಪೆ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ, ಸೊಮಾಟೈಸೇಶನ್, ನಿದ್ರಾ ಭಂಗಗಳು, ಮತ್ತು ನಂತರದ ಆಘಾತಕಾರಿ ಒತ್ತಡದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಘಟಿತ ಮತ್ತು ಆತಂಕದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಮಕ್ಕಳು ಹೆಬ್ಬೆರಳು ಹೀರುವುದು ಅಥವಾ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜಿಸುವಂತಹ ಹಿಂಜರಿತದ ನಡವಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದಾದರೂ, ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಪ್ರಬಲ ಸೂಚಕವೆಂದರೆ ಲೈಂಗಿಕ ನಟನೆ ಮತ್ತು ಅನುಚಿತ ಲೈಂಗಿಕ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿ.ಬಲಿಪಶುಗಳು ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಬಹುದು<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-APA2012-31</ref> ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಕ್ರೌರ್ಯ, ನಡವಳಿಕೆಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಮತ್ತು ವಿರೋಧಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ (ODD) ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದು.ಹದಿಹರೆಯದ ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಲೈಂಗಿಕ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಹದಿಹರೆಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವರು ಸ್ವಯಂ-ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಘಟನೆಗಳ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-36</ref> ಹದಿಹರೆಯದವರಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊರಗಿಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಶಾಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-40</ref> US ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಡ್ರಗ್ ಅಬ್ಯೂಸ್‌ನಿಂದ ಹಣ ಪಡೆದ ಅಧ್ಯಯನವು "1,400 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಕ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ, ಬಾಲ್ಯದ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಮಾದಕವಸ್ತು ಅವಲಂಬನೆ, ಮದ್ಯದ ಅವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಧ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ" ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಆಡ್ಸ್ ಅನುಪಾತಗಳಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನನಾಂಗೇತರ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಮಹಿಳೆಯರು ದುರುಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಿಂತ ವಯಸ್ಕರಂತೆ ಮಾದಕವಸ್ತು ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ 2.83 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು."<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-39</ref> CSA ಹದಿಹರೆಯದ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬಲಿಪಶುವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Polusny-43</ref>ಬಾಲ್ಯದ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಯಸ್ಕ ಮನೋರೋಗಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-pmid18204885-50</ref> ಜೊತೆಗೆ ಮದ್ಯಪಾನ ಮತ್ತು ಮಾದಕವಸ್ತು ದುರುಪಯೋಗದ ಜೊತೆಗೆ.ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪುರುಷರು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಮಕ್ಕಳಾಗಿದ್ದಾಗ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಧ್ಯವಯಸ್ಕ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದವರಲ್ಲದ ಸಹವರ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ ಅಧ್ಯಯನವು, ಹಿಂದಿನವರಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಆರೈಕೆ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವರ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಗೆಳೆಯರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಡವಳಿಕೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಗೆಳೆಯರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಂತರ-ಪೀಳಿಗೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Parenting2004-51</ref> ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಈ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕಾರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಊಹೆಗಳಿವೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-54</ref> ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ 51% ರಿಂದ 79% ರಷ್ಟು ಮಕ್ಕಳು ಮಾನಸಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ.ನಿಂದಕನು ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ನಿಂದನೆಯು ಸಂಭೋಗ ಅಥವಾ ಸಂಭೋಗಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಬಲವನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ ಹಾನಿಯ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾನಿಯ ಮಟ್ಟವು ದೌರ್ಜನ್ಯದ ನುಗ್ಗುವಿಕೆ, ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಆವರ್ತನ ಮತ್ತು ಬಲಪ್ರಯೋಗದಂತಹ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Beitchman-60</ref> ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಂಕವು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಮಾನಸಿಕ ಹಾನಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು, <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-pmid3704036-61</ref>ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲಿತ ಕುಟುಂಬ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕಡಿಮೆ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-63</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-64</ref> === ಆಘಾತದ ನಂತರದ ಒತ್ತಡದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ === ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ವಿಘಟಿತ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನಿಂದನೆ ನೆನಪುಗಳ ಸ್ಮೃತಿಯೂ ಸೇರಿದೆ.ತೀವ್ರವಾದ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ (ನುಗ್ಗುವಿಕೆ, ಹಲವಾರು ಅಪರಾಧಿಗಳು, ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ) ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ, ವಿಘಟಿತ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು.ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ (CSA) ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಕಳಪೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ PTSD ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ, ಇದನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸಹ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ.ಗೆಳೆಯರಿಂದ "ಕಡಿಮೆ" ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು "ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮರಗಟ್ಟುವಿಕೆ" ಎರಡೂ CSA ಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, PTSD "ಸ್ವಯಂ-ಔಷಧಿ ಕಲ್ಪನೆ" ಮತ್ತು "ಹೆಚ್ಚಿನ-ಅಪಾಯ ಮತ್ತು ಒಳಗಾಗುವಿಕೆಯ ಕಲ್ಪನೆ" ಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ಸೇವನೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-auto-68</ref> ವಿಘಟಿತ ಗುರುತಿನ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ (DID), ಆಘಾತದ ನಂತರದ ಒತ್ತಡದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ (PTSD), ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ಆಘಾತದ ನಂತರದ ಒತ್ತಡದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ (C-PTSD) ಜೊತೆಗೆ, ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದಿಂದ ಬದುಕುಳಿದವರು ಗಡಿರೇಖೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ (BPD) ಮತ್ತು ಬುಲಿಮಿಯಾ ನರ್ವೋಸಾದಂತಹ ತಿನ್ನುವ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Honor2010-69</ref> === ಸಂಶೋಧನಾ ಅಂಶಗಳು === ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳಪೆ ಕುಟುಂಬ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದಂತಹ ಇತರ ಗೊಂದಲಮಯ ಅಸ್ಥಿರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಭವಿಸುವುದರಿಂದ, ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಅಸ್ಥಿರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. 1998 ರ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ, ಮಾರ್ಟಿನ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್ "ಈ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿಟ್ಟಿರುವ ಊಹೆಯೆಂದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮೂಲಭೂತ ಹಾನಿಯು ಮಗುವಿನ ನಂಬಿಕೆ, ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಇತಿಹಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಯಸ್ಕ ಜೀವನದ ಅನೇಕ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಪರಿಣಾಮಗಳಾಗಿವೆ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇತರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಮಾನಸಿಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-73</ref> ಕೆಂಡ್ಲರ್ ಮತ್ತು ಇತರರು (2000) ತಮ್ಮ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕ ಮನೋರೋಗಶಾಸ್ತ್ರದ ನಡುವಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕುಟುಂಬ ಅಪಶ್ರುತಿಯಿಂದ ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸಂಬಂಧದ ಪರಿಣಾಮದ ಗಾತ್ರವು ಸಂಭವನೀಯ ಗೊಂದಲಮಯ ಅಸ್ಥಿರಗಳಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ ನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. CSA-ಅಸಮಾಧಾನದ ಅವಳಿಗಳ ಸಣ್ಣ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅವರು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕ ಮನೋರೋಗಶಾಸ್ತ್ರದ ನಡುವಿನ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಹ ಬೆಂಬಲಿಸಲಾಯಿತು; CSA-ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೊಳಗಾದ ವಿಷಯಗಳು ಅವರ CSA-ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೊಳಗಾದ ಅವಳಿಗಳಿಗಿಂತ ಮನೋರೋಗ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. 1998 ರ ಬ್ರೂಸ್ ರಿಂಡ್ ಮತ್ತು ಇತರರು ನಡೆಸಿದ ಮೆಟಾ-ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಯಾವಾಗಲೂ ವ್ಯಾಪಕ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಹುಡುಗಿಯರು ಹುಡುಗರಿಗಿಂತ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು, ಕೆಲವು ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅಂತಹ ಮುಖಾಮುಖಿಗಳನ್ನು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಅನುಭವಗಳೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಹಾನಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಮಗುವು ಈ ಮುಖಾಮುಖಿಯನ್ನು "ಒಪ್ಪಂದ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿವಾದವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು.ದೋಷಪೂರಿತ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ತೀರ್ಮಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಟೀಕಿಸಲಾಯಿತು. ಯುಎಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತನ್ನ ತೀರ್ಮಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಶಿಶುಕಾಮಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-congress-77</ref> === ದೈಹಿಕ === ===== ಗಾಯ ===== ಮಗುವಿನ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಬಳಸಿದ ಬಲದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಆಂತರಿಕ ಗಾಯಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ತಸ್ರಾವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ತೀವ್ರತರವಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಆಂತರಿಕ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು, ಇದು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-78</ref> ===== ಸೋಂಕುಗಳು ===== ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಹರಡುವ ಸೋಂಕುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಸಾಕಷ್ಟು ಯೋನಿ ದ್ರವದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಮಗುವಿನ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಗಾತ್ರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಸೋಂಕುಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು. ಯೋನಿ ನಾಳದ ಉರಿಯೂತವನ್ನು ಸಹ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-jong-79</ref> ===== ನರವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾನಿ ===== ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಒತ್ತಡ ಸೇರಿದಂತೆ ಆಘಾತಕಾರಿ ಒತ್ತಡವು ಮೆದುಳಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆ ತೋರಿಸಿದೆ. ತೀವ್ರ ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಮೆದುಳಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಹಾನಿಕಾರಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು ಎಂದು ವಿವಿಧ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸಿವೆ. ಇಟೊ ಮತ್ತು ಇತರರು (1998) "ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮುಖ ಅರ್ಧಗೋಳದ ಅಸಮತೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಡ ಗೋಳಾರ್ಧದ ಸುಸಂಬದ್ಧತೆ"ಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು; ಟೀಚರ್ ಮತ್ತು ಇತರರು. (1993) ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ "ಐಕ್ಟಲ್ ಟೆಂಪೊರಲ್ ಲೋಬ್ ಅಪಸ್ಮಾರದಂತಹ ಲಕ್ಷಣಗಳು" ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ; ಆಂಡರ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು (2002) ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ವಯಸ್ಕರ ಸೆರೆಬೆಲ್ಲಾರ್ ವರ್ಮಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಸಹಜ ಅಡ್ಡ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸಮಯವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಟೀಚರ್ ಮತ್ತು ಇತರರು (1993) ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಕಡಿಮೆಯಾದ ಕಾರ್ಪಸ್ ಕ್ಯಾಲೋಸಮ್ ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ; ವಿವಿಧ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಎಡ ಹಿಪೊಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ; ಮತ್ತು ಇಟೊ ಮತ್ತು ಇತರರು (1993) ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಫಿಸಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಅಸಹಜತೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-86</ref> ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ಅಥವಾ ದೈಹಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗದ ಲಿಂಬಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅತಿಯಾದ ಪ್ರಚೋದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಟೀಚರ್ ಮತ್ತು ಇತರರು (1993). 253 ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಐಕ್ಟಲ್ ಟೆಂಪೊರಲ್ ಲೋಬ್ ಅಪಸ್ಮಾರದಂತಹ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಳೆಯಲು "ಲಿಂಬಿಕ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಪರಿಶೀಲನಾಪಟ್ಟಿ-33" ಅನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ವರದಿಗಳು LSCL-33 ಅಂಕಗಳಿಗೆ 49% ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ, ಇದು ಸ್ವಯಂ-ವರದಿ ಮಾಡಿದ ದೈಹಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಸಂಬಂಧಿತ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕಿಂತ 11% ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ವರದಿಗಳು 113% ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಬಲಿಪಶುಗಳು ಇದೇ ರೀತಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ್ದಾರೆ. ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರ ಮಾದರಿಯ ಸ್ವಯಂ-ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಗಣಿತ ಸ್ಕೊಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಆಪ್ಟಿಟ್ಯೂಡ್ ಪರೀಕ್ಷಾ ಅಂಕಗಳು ಅವರ ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದ ಮಾದರಿಯ ಸ್ವಯಂ-ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಗಣಿತ SAT ಅಂಕಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ನವಲ್ಟಾ ಮತ್ತು ಇತರರು (2006) ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ವಿಷಯಗಳ ಮೌಖಿಕ SAT ಅಂಕಗಳು ಹೆಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ, ಕಡಿಮೆ ಗಣಿತ SAT ಅಂಕಗಳು "ಅರ್ಧಗೋಳದ ಏಕೀಕರಣದಲ್ಲಿನ ದೋಷದಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು" ಎಂದು ಅವರು ಊಹಿಸಿದರು. ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ (ಮೌಖಿಕ, ದೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ) ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿ ದುರ್ಬಲತೆಗಳು ಮತ್ತು ದುರುಪಯೋಗದ ಅವಧಿಯ ನಡುವಿನ ಬಲವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-87</ref> ===== ಅನೈತಿಕ ಸಂಬಂಧ ===== ಮಗು ಅಥವಾ ಹದಿಹರೆಯದವರು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ವಯಸ್ಕರ ನಡುವಿನ ಅನೈತಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ಅನೈತಿಕ ಸಂಬಂಧಿ ನಿಂದನೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕ ರೂಪವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಒಬ್ಬ ಸಂಶೋಧಕರ ಪ್ರಕಾರ, 70% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದುಷ್ಕರ್ಮಿಗಳು ತಕ್ಷಣದ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರು ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಹತ್ತಿರವಿರುವವರು.ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಅಪರಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30% ರಷ್ಟು ಜನರು ತಮ್ಮ ಬಲಿಪಶುವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತಾರೆ, 60% ಅಪರಾಧಿಗಳು ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಶಿಶುಪಾಲಕರು ಅಥವಾ ಸ್ನೇಹಿತರಂತಹ ಕುಟುಂಬ ಪರಿಚಯಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ 10% ರಷ್ಟು ಅಪರಾಧಿಗಳು ಅಪರಿಚಿತರು ಎಂದು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸಂಶೋಧಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಅಪರಾಧಿಯು ರಕ್ತಸಂಬಂಧ ಅಥವಾ ವಿವಾಹದ ಮೂಲಕ ಮಗುವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರೆ, ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಂಭೋಗವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಅಂತರ್-ಕುಟುಂಬದ ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-91</ref> ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವರದಿಯಾಗುವ ಅನೈತಿಕ ಸಂಬಂಧದ ರೂಪವೆಂದರೆ ತಂದೆ-ಮಗಳು ಮತ್ತು ಮಲತಂದೆ-ಮಗಳ ಅನೈತಿಕ ಸಂಬಂಧಿ, ಉಳಿದ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ತಾಯಿ/ಮಲತಾಯಿ-ಮಗಳು/ಮಗನ ಅನೈತಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.ತಂದೆ-ಮಗನ ಸಂಭೋಗ ಕಡಿಮೆ ಬಾರಿ ವರದಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿಜವಾದ ಹರಡುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂತರದಿಂದ ಕಡಿಮೆ ವರದಿಯಾಗಿದೆಯೇ ಎಂದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರ ಸಂಭೋಗವು ಇತರ ರೀತಿಯ ಸಂಭೋಗಗಳಿಗಿಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ: ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್ ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್ 57% ಸಂಭೋಗವು ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ; ಪರಮಾಣು ಕುಟುಂಬ ಸಂಭೋಗದ 90% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಎಂದು ಫಿಂಕೆಲ್‌ಹೋರ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ; ಕಾಸನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು. ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರ ಸಂಭೋಗವು ತಂದೆ/ಮಲತಂದೆಗಳು ಮಾಡಿದ ಸಂಭೋಗಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-99</ref> ಗೌಪ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಗೌಪ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಪೋಷಕರ ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ; ಕೆಲವು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ 20 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಪೋಷಕರ ಸಂಭೋಗಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ===== ವಿಧಗಳು ===== ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಲೈಂಗಿಕ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ - ವಯಸ್ಕರು ಲೈಂಗಿಕ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರನ್ನು ಬಳಸುವ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಪದ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅತ್ಯಾಚಾರ (ಸೊಡೊಮಿ ಸೇರಿದಂತೆ), ಮತ್ತು ವಸ್ತುವಿನೊಂದಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ನುಗ್ಗುವಿಕೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-100</ref> ಯುಎಸ್ ಫೆಡರಲ್ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಯುಎಸ್ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನುಗಳು ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರ ಗುದದ್ವಾರ ಅಥವಾ ಯೋನಿಯೊಳಗೆ ನುಗ್ಗುವುದು ಅಥವಾ ಲೈಂಗಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರ ಜನನಾಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತವೆ (ಎನಿಮಾಗಳು, ಸಪೊಸಿಟರಿಗಳ ಅಳವಡಿಕೆ, ಗುದನಾಳದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀರೋಗ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಂತಹ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ). ಈ ಆಧುನಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಶಿಶ್ನದೊಂದಿಗೆ ಬಲವಂತದ ನುಗ್ಗುವಿಕೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಹಿಂದಿನ ಲಿಂಗ ಆಧಾರಿತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆ - ವಯಸ್ಕರು ಪ್ರಗತಿ, ಲೈಂಗಿಕ ತೃಪ್ತಿ ಅಥವಾ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರನ್ನು ಬಲಿಪಶುಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಪದ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮಗುವನ್ನು ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆ ಮಾಡುವುದು,ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ನೇರ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದು, ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಶ್ಲೀಲತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಮಾಡುವುದು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-105</ref> ಸೆಕ್ಸ್‌ಟೋರ್ಷನ್ - ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೆದರಿಸುವ ಅಥವಾ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೇಲ್ ಮಾಡುವ ಪದವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಗುವಿನಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಲೈಂಗಿಕ ವಿಷಯ, ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಅಥವಾ ಹಣವನ್ನು ಬೇಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವರ ನಗ್ನ ಅಥವಾ ಲೈಂಗಿಕ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. === ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆ === 1996 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಕ್ಕಳ ವಾಣಿಜ್ಯ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆ ವಿರುದ್ಧದ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಘೋಷಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಕ್ಕಳ ವಾಣಿಜ್ಯ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆ (CSEC) ಅನ್ನು "ವಯಸ್ಕರಿಂದ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಮಗು ಅಥವಾ ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ನಗದು ಅಥವಾ ವಸ್ತುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಭಾವನೆಯೊಂದಿಗೆ" ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.CSEC ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆ ಅಥವಾ ಮಕ್ಕಳ ಅಶ್ಲೀಲತೆಯ ರೂಪವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಿಂದ ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಷ್ಯಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ CSEC ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-107</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-108</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮಕ್ಕಳ ಅಶ್ಲೀಲತೆಯ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿವೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-109</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ, ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆ ಎಂಬ ಪದವು ಮಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಾಗಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ವಿನಿಮಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.2009 ರ ಮೊದಲು, ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಪದವು ಮಕ್ಕಳ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆ ಎಂಬ ಪದವು ಮೊದಲು 2009 ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಶೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಮಕ್ಕಳು ಅಪರಾಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ಭಾಗವಾಗಿ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-114</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Words_Matter-115</ref>ಮಕ್ಕಳ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆ ಎಂಬ ಪದದ ಬಳಕೆಯಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆಯ ಆರಂಭಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿಸುವ ವಿನಿಮಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಜನನದ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರೀತಿ, ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಹಾನಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ರೀತಿಯ ಲಾಭವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ವಿನಿಮಯದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Words_Matter-115</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == t5e1orkqdwpxq3dhgu16kuzkeoxajkn 1373386 1373384 2026-05-14T13:54:40Z A826 72368 Removed inappropriate markdown - [[User:Sophisticatedevening/AI Cleaner.js|AI-Cleaner]] 1373386 wikitext text/x-wiki {{tone}} ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ (CSA) ಎಂದರೆ ಮಗುವೊಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲದ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದ, ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿಷೇಧಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಗುವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅಥವಾ ಮಗುವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕೃತ್ಯ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-1</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-2</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-:02-3</ref>ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಮಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು (ಬಲವಂತ, ಬೆದರಿಕೆಗಳು, ಬಲವಂತ, ಕುಶಲತೆ ಅಥವಾ ಇತರ ವಂಚನೆಯ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ), ಪ್ರದರ್ಶನ, ಮಕ್ಕಳ ಅಂದಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಗುವನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವರಿಗೆ ಒಡ್ಡಲು ಬಳಸುವುದು (CSAEM) ಸೇರಿವೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-:02-3</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Williams_one2-4</ref> CSA ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ಇದು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. CSA ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಜನಾಂಗೀಯ, ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, CSA ಒಂದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ಇದು ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಾಲೆಗಳು, ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಹದಿಹರೆಯದವರು ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಆದರೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹವು ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ; ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹವು "ಬಹುಶಃ ಹುಡುಗಿಯರ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಚಲಿತ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಯುನಿಸೆಫ್ ಹೇಳಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-:1-5</ref> ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Roosa-6</ref> ನಂತರದ ಆಘಾತಕಾರಿ ಒತ್ತಡದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-widom-7</ref> ಆತಂಕ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-levitan-8</ref> ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ನಂತರದ ಆಘಾತಕಾರಿ ಒತ್ತಡದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-9</ref> ಮತ್ತು ಮಗುವಿಗೆ ದೈಹಿಕ ಗಾಯ, ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿವೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-dinw-10</ref>ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಂಭೋಗವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಗಂಭೀರ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಮಾನಸಿಕ ಆಘಾತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೋಷಕರ ಸಂಭೋಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Courtois-11</ref> ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ, ಸುಮಾರು 8 ಹುಡುಗಿಯರಲ್ಲಿ 1 ಹುಡುಗಿ 18 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಇದರರ್ಥ ಪ್ರಸ್ತುತ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ 370 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಹುಡುಗಿಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು 18 ವರ್ಷ ತುಂಬುವ ಮೊದಲು ಅತ್ಯಾಚಾರ ಅಥವಾ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಹುಡುಗರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ಸಹ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಾರೆ, ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ 240 ರಿಂದ 310 ಮಿಲಿಯನ್ (ಹನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು) ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Unicef-12</ref> CSA ಯ ಹರಡುವಿಕೆಯು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಪ-ಸಹಾರನ್ ಆಫ್ರಿಕಾ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದರಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ, 22% ಹುಡುಗಿಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಾರೆ, ನಂತರ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Unicef-12</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಅಪರಾಧಿಗಳು ತಮ್ಮ ಬಲಿಪಶುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಸರಿಸುಮಾರು 30% ಮಗುವಿನ ಸಂಬಂಧಿಕರು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಹೋದರರು, ತಂದೆ, ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಅಥವಾ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಗಳು;<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-13</ref> 60% ಕುಟುಂಬದ "ಸ್ನೇಹಿತರು", ಶಿಶುಪಾಲನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಅಥವಾ ನೆರೆಹೊರೆಯವರಂತಹ ಇತರ ಪರಿಚಯಸ್ಥರು; ಸರಿಸುಮಾರು 10% ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರಿಚಿತರು ಅಪರಾಧಿಗಳು.ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಪುರುಷರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ ನಡೆಸುವವರ ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳ ವಿರುದ್ಧ ವರದಿಯಾದ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ 14% ರಿಂದ 40% ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ವಿರುದ್ಧ ವರದಿಯಾದ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ 6% ಮಹಿಳೆಯರು ಎಸಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Whealin-14</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Finkelhor1994-15</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Finkelhor1994-15</ref> ಶಿಶುಕಾಮಿ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಗುವನ್ನು ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ನಿಂದಿಸುವ ಯಾರಿಗಾದರೂ ವಿವೇಚನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-ames-17</ref> ಆದರೆ ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಲೈಂಗಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಹೊರತು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ಅಪರಾಧಿಗಳು ಶಿಶುಕಾಮಿಗಳಲ್ಲ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-barbaree-seto-18</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Oxford-19</ref>ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ, ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಒಂದು ಛತ್ರಿ ಪದವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಕನು ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕನೊಂದಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ ಅಥವಾ ಲೈಂಗಿಕ ತೃಪ್ತಿಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕನನ್ನು ಶೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ.ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೈಕಲಾಜಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​"ಮಕ್ಕಳು ವಯಸ್ಕರೊಂದಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಬಾರದು" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕರ ಯಾವುದೇ ಅಂತಹ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸುತ್ತದೆ: "ಮಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವಯಸ್ಕನು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮತ್ತು ಅನೈತಿಕ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ಅದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ ನಡವಳಿಕೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ."<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-23</ref> === ಪರಿಣಾಮಗಳು === ===== ಮಾನಸಿಕ ===== ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಹಾನಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಇದರಲ್ಲಿ ನಂತರದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮನೋರೋಗಶಾಸ್ತ್ರವೂ ಸೇರಿದೆ. ಸೂಚಕಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆ, ಆತಂಕ,ತಿನ್ನುವ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು, ಕಳಪೆ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ, ಸೊಮಾಟೈಸೇಶನ್, ನಿದ್ರಾ ಭಂಗಗಳು, ಮತ್ತು ನಂತರದ ಆಘಾತಕಾರಿ ಒತ್ತಡದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಘಟಿತ ಮತ್ತು ಆತಂಕದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಮಕ್ಕಳು ಹೆಬ್ಬೆರಳು ಹೀರುವುದು ಅಥವಾ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜಿಸುವಂತಹ ಹಿಂಜರಿತದ ನಡವಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದಾದರೂ, ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಪ್ರಬಲ ಸೂಚಕವೆಂದರೆ ಲೈಂಗಿಕ ನಟನೆ ಮತ್ತು ಅನುಚಿತ ಲೈಂಗಿಕ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿ.ಬಲಿಪಶುಗಳು ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಬಹುದು<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-APA2012-31</ref> ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಕ್ರೌರ್ಯ, ನಡವಳಿಕೆಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಮತ್ತು ವಿರೋಧಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ (ODD) ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದು.ಹದಿಹರೆಯದ ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಲೈಂಗಿಕ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಹದಿಹರೆಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವರು ಸ್ವಯಂ-ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಘಟನೆಗಳ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-36</ref> ಹದಿಹರೆಯದವರಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊರಗಿಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಶಾಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-40</ref> US ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಡ್ರಗ್ ಅಬ್ಯೂಸ್‌ನಿಂದ ಹಣ ಪಡೆದ ಅಧ್ಯಯನವು "1,400 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಕ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ, ಬಾಲ್ಯದ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಮಾದಕವಸ್ತು ಅವಲಂಬನೆ, ಮದ್ಯದ ಅವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಧ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ" ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಆಡ್ಸ್ ಅನುಪಾತಗಳಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನನಾಂಗೇತರ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಮಹಿಳೆಯರು ದುರುಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಿಂತ ವಯಸ್ಕರಂತೆ ಮಾದಕವಸ್ತು ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ 2.83 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು."<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-39</ref> CSA ಹದಿಹರೆಯದ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬಲಿಪಶುವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Polusny-43</ref>ಬಾಲ್ಯದ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಯಸ್ಕ ಮನೋರೋಗಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-pmid18204885-50</ref> ಜೊತೆಗೆ ಮದ್ಯಪಾನ ಮತ್ತು ಮಾದಕವಸ್ತು ದುರುಪಯೋಗದ ಜೊತೆಗೆ.ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪುರುಷರು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಮಕ್ಕಳಾಗಿದ್ದಾಗ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಧ್ಯವಯಸ್ಕ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದವರಲ್ಲದ ಸಹವರ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ ಅಧ್ಯಯನವು, ಹಿಂದಿನವರಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಆರೈಕೆ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವರ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಗೆಳೆಯರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಡವಳಿಕೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಗೆಳೆಯರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಂತರ-ಪೀಳಿಗೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Parenting2004-51</ref> ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಈ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕಾರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಊಹೆಗಳಿವೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-54</ref> ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ 51% ರಿಂದ 79% ರಷ್ಟು ಮಕ್ಕಳು ಮಾನಸಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ.ನಿಂದಕನು ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ನಿಂದನೆಯು ಸಂಭೋಗ ಅಥವಾ ಸಂಭೋಗಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಬಲವನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ ಹಾನಿಯ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾನಿಯ ಮಟ್ಟವು ದೌರ್ಜನ್ಯದ ನುಗ್ಗುವಿಕೆ, ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಆವರ್ತನ ಮತ್ತು ಬಲಪ್ರಯೋಗದಂತಹ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Beitchman-60</ref> ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಂಕವು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಮಾನಸಿಕ ಹಾನಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು, <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-pmid3704036-61</ref>ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲಿತ ಕುಟುಂಬ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕಡಿಮೆ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-63</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-64</ref> === ಆಘಾತದ ನಂತರದ ಒತ್ತಡದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ === ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ವಿಘಟಿತ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನಿಂದನೆ ನೆನಪುಗಳ ಸ್ಮೃತಿಯೂ ಸೇರಿದೆ.ತೀವ್ರವಾದ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ (ನುಗ್ಗುವಿಕೆ, ಹಲವಾರು ಅಪರಾಧಿಗಳು, ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ) ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ, ವಿಘಟಿತ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು.ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ (CSA) ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಕಳಪೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ PTSD ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ, ಇದನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸಹ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ.ಗೆಳೆಯರಿಂದ "ಕಡಿಮೆ" ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು "ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮರಗಟ್ಟುವಿಕೆ" ಎರಡೂ CSA ಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, PTSD "ಸ್ವಯಂ-ಔಷಧಿ ಕಲ್ಪನೆ" ಮತ್ತು "ಹೆಚ್ಚಿನ-ಅಪಾಯ ಮತ್ತು ಒಳಗಾಗುವಿಕೆಯ ಕಲ್ಪನೆ" ಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ಸೇವನೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-auto-68</ref> ವಿಘಟಿತ ಗುರುತಿನ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ (DID), ಆಘಾತದ ನಂತರದ ಒತ್ತಡದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ (PTSD), ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ಆಘಾತದ ನಂತರದ ಒತ್ತಡದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ (C-PTSD) ಜೊತೆಗೆ, ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದಿಂದ ಬದುಕುಳಿದವರು ಗಡಿರೇಖೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ (BPD) ಮತ್ತು ಬುಲಿಮಿಯಾ ನರ್ವೋಸಾದಂತಹ ತಿನ್ನುವ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Honor2010-69</ref> === ಸಂಶೋಧನಾ ಅಂಶಗಳು === ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳಪೆ ಕುಟುಂಬ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದಂತಹ ಇತರ ಗೊಂದಲಮಯ ಅಸ್ಥಿರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಭವಿಸುವುದರಿಂದ, ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಅಸ್ಥಿರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. 1998 ರ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ, ಮಾರ್ಟಿನ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್ "ಈ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿಟ್ಟಿರುವ ಊಹೆಯೆಂದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮೂಲಭೂತ ಹಾನಿಯು ಮಗುವಿನ ನಂಬಿಕೆ, ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಇತಿಹಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಯಸ್ಕ ಜೀವನದ ಅನೇಕ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಪರಿಣಾಮಗಳಾಗಿವೆ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇತರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಮಾನಸಿಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-73</ref> ಕೆಂಡ್ಲರ್ ಮತ್ತು ಇತರರು (2000) ತಮ್ಮ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕ ಮನೋರೋಗಶಾಸ್ತ್ರದ ನಡುವಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕುಟುಂಬ ಅಪಶ್ರುತಿಯಿಂದ ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸಂಬಂಧದ ಪರಿಣಾಮದ ಗಾತ್ರವು ಸಂಭವನೀಯ ಗೊಂದಲಮಯ ಅಸ್ಥಿರಗಳಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ ನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. CSA-ಅಸಮಾಧಾನದ ಅವಳಿಗಳ ಸಣ್ಣ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅವರು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕ ಮನೋರೋಗಶಾಸ್ತ್ರದ ನಡುವಿನ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಹ ಬೆಂಬಲಿಸಲಾಯಿತು; CSA-ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೊಳಗಾದ ವಿಷಯಗಳು ಅವರ CSA-ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೊಳಗಾದ ಅವಳಿಗಳಿಗಿಂತ ಮನೋರೋಗ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. 1998 ರ ಬ್ರೂಸ್ ರಿಂಡ್ ಮತ್ತು ಇತರರು ನಡೆಸಿದ ಮೆಟಾ-ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಯಾವಾಗಲೂ ವ್ಯಾಪಕ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಹುಡುಗಿಯರು ಹುಡುಗರಿಗಿಂತ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು, ಕೆಲವು ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅಂತಹ ಮುಖಾಮುಖಿಗಳನ್ನು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಅನುಭವಗಳೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಹಾನಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಮಗುವು ಈ ಮುಖಾಮುಖಿಯನ್ನು "ಒಪ್ಪಂದ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿವಾದವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು.ದೋಷಪೂರಿತ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ತೀರ್ಮಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಟೀಕಿಸಲಾಯಿತು. ಯುಎಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತನ್ನ ತೀರ್ಮಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಶಿಶುಕಾಮಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-congress-77</ref> === ದೈಹಿಕ === ===== ಗಾಯ ===== ಮಗುವಿನ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಬಳಸಿದ ಬಲದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಆಂತರಿಕ ಗಾಯಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ತಸ್ರಾವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ತೀವ್ರತರವಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಆಂತರಿಕ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು, ಇದು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-78</ref> ===== ಸೋಂಕುಗಳು ===== ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಹರಡುವ ಸೋಂಕುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಸಾಕಷ್ಟು ಯೋನಿ ದ್ರವದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಮಗುವಿನ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಗಾತ್ರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಸೋಂಕುಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು. ಯೋನಿ ನಾಳದ ಉರಿಯೂತವನ್ನು ಸಹ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-jong-79</ref> ===== ನರವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾನಿ ===== ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಒತ್ತಡ ಸೇರಿದಂತೆ ಆಘಾತಕಾರಿ ಒತ್ತಡವು ಮೆದುಳಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆ ತೋರಿಸಿದೆ. ತೀವ್ರ ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಮೆದುಳಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಹಾನಿಕಾರಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು ಎಂದು ವಿವಿಧ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸಿವೆ. ಇಟೊ ಮತ್ತು ಇತರರು (1998) "ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮುಖ ಅರ್ಧಗೋಳದ ಅಸಮತೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಡ ಗೋಳಾರ್ಧದ ಸುಸಂಬದ್ಧತೆ"ಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು; ಟೀಚರ್ ಮತ್ತು ಇತರರು. (1993) ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ "ಐಕ್ಟಲ್ ಟೆಂಪೊರಲ್ ಲೋಬ್ ಅಪಸ್ಮಾರದಂತಹ ಲಕ್ಷಣಗಳು" ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ; ಆಂಡರ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು (2002) ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ವಯಸ್ಕರ ಸೆರೆಬೆಲ್ಲಾರ್ ವರ್ಮಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಸಹಜ ಅಡ್ಡ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸಮಯವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಟೀಚರ್ ಮತ್ತು ಇತರರು (1993) ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಕಡಿಮೆಯಾದ ಕಾರ್ಪಸ್ ಕ್ಯಾಲೋಸಮ್ ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ; ವಿವಿಧ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಎಡ ಹಿಪೊಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ; ಮತ್ತು ಇಟೊ ಮತ್ತು ಇತರರು (1993) ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಫಿಸಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಅಸಹಜತೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-86</ref> ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ಅಥವಾ ದೈಹಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗದ ಲಿಂಬಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅತಿಯಾದ ಪ್ರಚೋದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಟೀಚರ್ ಮತ್ತು ಇತರರು (1993). 253 ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಐಕ್ಟಲ್ ಟೆಂಪೊರಲ್ ಲೋಬ್ ಅಪಸ್ಮಾರದಂತಹ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಳೆಯಲು "ಲಿಂಬಿಕ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಪರಿಶೀಲನಾಪಟ್ಟಿ-33" ಅನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ವರದಿಗಳು LSCL-33 ಅಂಕಗಳಿಗೆ 49% ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ, ಇದು ಸ್ವಯಂ-ವರದಿ ಮಾಡಿದ ದೈಹಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಸಂಬಂಧಿತ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕಿಂತ 11% ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ವರದಿಗಳು 113% ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಬಲಿಪಶುಗಳು ಇದೇ ರೀತಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ್ದಾರೆ. ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರ ಮಾದರಿಯ ಸ್ವಯಂ-ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಗಣಿತ ಸ್ಕೊಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಆಪ್ಟಿಟ್ಯೂಡ್ ಪರೀಕ್ಷಾ ಅಂಕಗಳು ಅವರ ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದ ಮಾದರಿಯ ಸ್ವಯಂ-ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಗಣಿತ SAT ಅಂಕಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ನವಲ್ಟಾ ಮತ್ತು ಇತರರು (2006) ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ವಿಷಯಗಳ ಮೌಖಿಕ SAT ಅಂಕಗಳು ಹೆಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ, ಕಡಿಮೆ ಗಣಿತ SAT ಅಂಕಗಳು "ಅರ್ಧಗೋಳದ ಏಕೀಕರಣದಲ್ಲಿನ ದೋಷದಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು" ಎಂದು ಅವರು ಊಹಿಸಿದರು. ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ (ಮೌಖಿಕ, ದೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ) ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿ ದುರ್ಬಲತೆಗಳು ಮತ್ತು ದುರುಪಯೋಗದ ಅವಧಿಯ ನಡುವಿನ ಬಲವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-87</ref> ===== ಅನೈತಿಕ ಸಂಬಂಧ ===== ಮಗು ಅಥವಾ ಹದಿಹರೆಯದವರು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ವಯಸ್ಕರ ನಡುವಿನ ಅನೈತಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ಅನೈತಿಕ ಸಂಬಂಧಿ ನಿಂದನೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕ ರೂಪವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಒಬ್ಬ ಸಂಶೋಧಕರ ಪ್ರಕಾರ, 70% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದುಷ್ಕರ್ಮಿಗಳು ತಕ್ಷಣದ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರು ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಹತ್ತಿರವಿರುವವರು.ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಅಪರಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30% ರಷ್ಟು ಜನರು ತಮ್ಮ ಬಲಿಪಶುವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತಾರೆ, 60% ಅಪರಾಧಿಗಳು ನೆರೆಹೊರೆಯವರು, ಶಿಶುಪಾಲಕರು ಅಥವಾ ಸ್ನೇಹಿತರಂತಹ ಕುಟುಂಬ ಪರಿಚಯಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ 10% ರಷ್ಟು ಅಪರಾಧಿಗಳು ಅಪರಿಚಿತರು ಎಂದು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸಂಶೋಧಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಅಪರಾಧಿಯು ರಕ್ತಸಂಬಂಧ ಅಥವಾ ವಿವಾಹದ ಮೂಲಕ ಮಗುವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರೆ, ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಂಭೋಗವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಅಂತರ್-ಕುಟುಂಬದ ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-91</ref> ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವರದಿಯಾಗುವ ಅನೈತಿಕ ಸಂಬಂಧದ ರೂಪವೆಂದರೆ ತಂದೆ-ಮಗಳು ಮತ್ತು ಮಲತಂದೆ-ಮಗಳ ಅನೈತಿಕ ಸಂಬಂಧಿ, ಉಳಿದ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ತಾಯಿ/ಮಲತಾಯಿ-ಮಗಳು/ಮಗನ ಅನೈತಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.ತಂದೆ-ಮಗನ ಸಂಭೋಗ ಕಡಿಮೆ ಬಾರಿ ವರದಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿಜವಾದ ಹರಡುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂತರದಿಂದ ಕಡಿಮೆ ವರದಿಯಾಗಿದೆಯೇ ಎಂದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರ ಸಂಭೋಗವು ಇತರ ರೀತಿಯ ಸಂಭೋಗಗಳಿಗಿಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ: ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್ ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್ 57% ಸಂಭೋಗವು ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ; ಪರಮಾಣು ಕುಟುಂಬ ಸಂಭೋಗದ 90% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಎಂದು ಫಿಂಕೆಲ್‌ಹೋರ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ; ಕಾಸನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು. ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರ ಸಂಭೋಗವು ತಂದೆ/ಮಲತಂದೆಗಳು ಮಾಡಿದ ಸಂಭೋಗಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-99</ref> ಗೌಪ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಗೌಪ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಪೋಷಕರ ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ; ಕೆಲವು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ 20 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಪೋಷಕರ ಸಂಭೋಗಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ===== ವಿಧಗಳು ===== ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಲೈಂಗಿಕ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ - ವಯಸ್ಕರು ಲೈಂಗಿಕ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರನ್ನು ಬಳಸುವ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಪದ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅತ್ಯಾಚಾರ (ಸೊಡೊಮಿ ಸೇರಿದಂತೆ), ಮತ್ತು ವಸ್ತುವಿನೊಂದಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ನುಗ್ಗುವಿಕೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-100</ref> ಯುಎಸ್ ಫೆಡರಲ್ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಯುಎಸ್ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನುಗಳು ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರ ಗುದದ್ವಾರ ಅಥವಾ ಯೋನಿಯೊಳಗೆ ನುಗ್ಗುವುದು ಅಥವಾ ಲೈಂಗಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರ ಜನನಾಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತವೆ (ಎನಿಮಾಗಳು, ಸಪೊಸಿಟರಿಗಳ ಅಳವಡಿಕೆ, ಗುದನಾಳದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀರೋಗ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಂತಹ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ). ಈ ಆಧುನಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಶಿಶ್ನದೊಂದಿಗೆ ಬಲವಂತದ ನುಗ್ಗುವಿಕೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಹಿಂದಿನ ಲಿಂಗ ಆಧಾರಿತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆ - ವಯಸ್ಕರು ಪ್ರಗತಿ, ಲೈಂಗಿಕ ತೃಪ್ತಿ ಅಥವಾ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರನ್ನು ಬಲಿಪಶುಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಪದ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮಗುವನ್ನು ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆ ಮಾಡುವುದು,ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ನೇರ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದು, ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಶ್ಲೀಲತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಮಾಡುವುದು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-105</ref> ಸೆಕ್ಸ್‌ಟೋರ್ಷನ್ - ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೆದರಿಸುವ ಅಥವಾ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೇಲ್ ಮಾಡುವ ಪದವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಗುವಿನಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಲೈಂಗಿಕ ವಿಷಯ, ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಅಥವಾ ಹಣವನ್ನು ಬೇಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವರ ನಗ್ನ ಅಥವಾ ಲೈಂಗಿಕ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. === ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆ === 1996 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಕ್ಕಳ ವಾಣಿಜ್ಯ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆ ವಿರುದ್ಧದ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಘೋಷಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಕ್ಕಳ ವಾಣಿಜ್ಯ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆ (CSEC) ಅನ್ನು "ವಯಸ್ಕರಿಂದ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಮಗು ಅಥವಾ ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ನಗದು ಅಥವಾ ವಸ್ತುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಭಾವನೆಯೊಂದಿಗೆ" ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.CSEC ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆ ಅಥವಾ ಮಕ್ಕಳ ಅಶ್ಲೀಲತೆಯ ರೂಪವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಿಂದ ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಷ್ಯಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ CSEC ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-107</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-108</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮಕ್ಕಳ ಅಶ್ಲೀಲತೆಯ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿವೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-109</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ, ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆ ಎಂಬ ಪದವು ಮಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಾಗಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ವಿನಿಮಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.2009 ರ ಮೊದಲು, ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಪದವು ಮಕ್ಕಳ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆ ಎಂಬ ಪದವು ಮೊದಲು 2009 ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಶೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಮಕ್ಕಳು ಅಪರಾಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ಭಾಗವಾಗಿ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-114</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Words_Matter-115</ref>ಮಕ್ಕಳ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆ ಎಂಬ ಪದದ ಬಳಕೆಯಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆಯ ಆರಂಭಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿಸುವ ವಿನಿಮಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಜನನದ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರೀತಿ, ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಹಾನಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ರೀತಿಯ ಲಾಭವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ವಿನಿಮಯದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Child_sexual_abuse#cite_note-Words_Matter-115</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} 55ap1wfcom4zdy3q0s9h3twq3i02xxi 0 179122 1373387 2026-05-14T15:15:34Z Srinivasrjy 96761 "[[:en:Special:Redirect/revision/1353535445|Love Mocktail 3]]" ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು 1373387 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ ೩ | image = | alt = | caption = ಚಿತ್ರಮಂದಿರದ ಬಿಡುಗಡೆ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರ | director = [[ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ]] | writer = ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ<br>[[ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್]]<br>ಯದುನಂದನ್ | producer = ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ<br >ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್ | starring = {{ubl|ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ|ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್|ಸಮೃದ್ಧ|[[ರೇಚಲ್ ಡೇವಿಡ್]]|[[ಅಮೃತಾ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]]}} | cinematography = ಶ್ರೀ ಕ್ರೇಜಿ ಮೈಂಡ್ಸ್ | editing = ಶ್ರೀ ಕ್ರೇಜಿ ಮೈಂಡ್ಸ್ | music = [[ನಕುಲ್ ಅಭ್ಯಂಕರ್]] | studio = ಕ್ರಿಸ್ಮಿ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ | distributor = [[ಕೆವಿಎನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] | released = {{Film date|2026|03|19|df=yes}} | runtime = ೧೩೪ ನಿಮಿಷಗಳು<ref>{{Cite web |date=27 March 2026 |title=''Love Mocktail 3'' (PG) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/love-mocktail-3-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmteznda3 |access-date=27 March 2026 |website=[[British Board of Film Classification]] |language=en}}</ref> | country = ಭಾರತ | language = ಕನ್ನಡ | budget = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }} '''''ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ ೩''''' ೨೦೨೬ರ ಭಾರತೀಯ [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ನಾಟಕೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಇದನ್ನು [[ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ, ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್, ಯದುನಂದನ್ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |date=18 March 2026 |title=Love Mocktail 3 is made for families, says Krishna |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/love-mocktail-3-is-made-for-families-says-krishna/amp_articleshow/129628803.cms |work=The Times of India}}</ref> ಇದು ''ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್'' ಚಲನಚಿತ್ರ ಸರಣಿಯ ಮೂರನೇ, ಅಂತಿಮ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |date=8 March 2026 |title=Love Mocktail 3 trailer out, the final chapter Adi's journey |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/news/2026/Mar/08/love-mocktail-3-trailer-out-the-final-chapter-adis-journey |work=Cinema Express}}</ref> ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ]], [[ಮಿಲನ ನಾಗರಾಜ್|ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್]], ಸಮೃದ್ಧ, ಅಮೃತಾ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್, [[ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್ (ನಟ)|ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್]], ಶ್ವೇತಾ ಪ್ರಸಾದ್, ಇತರರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ, ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |date=14 March 2026 |title=Behind the frames and notes of Love Mocktail 3 |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2026/Mar/14/kannadainterviews2026mar13behind-the-frames-and-notes-of-love-mocktail-3 |work=The New Indian Express}}</ref> ಸಂಗೀತವನ್ನು [[ನಕುಲ್ ಅಭ್ಯಂಕರ್]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರವು ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ ರಂದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |date=4 March 2026 |title=Kannada film 'Love Mocktail 3' preponed after 'Toxic' delay |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/toxic-yash-postponed-kvn-productions-love-mocktail-3-darling-krishna-milana-nagaraj-release-date/article70703008.ece |work=The Hindu}}</ref> dw3ul87ub3ct818mxkx5uimrdu9tewy 1373388 1373387 2026-05-14T15:16:08Z Srinivasrjy 96761 1373388 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ ೩ | image = | alt = | caption = ಚಿತ್ರಮಂದಿರದ ಬಿಡುಗಡೆ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರ | director = [[ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ]] | writer = ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ<br>[[ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್]]<br>ಯದುನಂದನ್ | producer = ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ<br >ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್ | starring = {{ubl|ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ|ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್|ಸಮೃದ್ಧ|[[ರೇಚಲ್ ಡೇವಿಡ್]]|[[ಅಮೃತಾ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]]}} | cinematography = ಶ್ರೀ ಕ್ರೇಜಿ ಮೈಂಡ್ಸ್ | editing = ಶ್ರೀ ಕ್ರೇಜಿ ಮೈಂಡ್ಸ್ | music = [[ನಕುಲ್ ಅಭ್ಯಂಕರ್]] | studio = ಕ್ರಿಸ್ಮಿ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ | distributor = [[ಕೆವಿಎನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] | released = {{Film date|2026|03|19|df=yes}} | runtime = ೧೩೪ ನಿಮಿಷಗಳು<ref>{{Cite web |date=27 March 2026 |title=''Love Mocktail 3'' (PG) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/love-mocktail-3-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmteznda3 |access-date=27 March 2026 |website=[[British Board of Film Classification]] |language=en}}</ref> | country = ಭಾರತ | language = ಕನ್ನಡ | budget = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }} '''''ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ ೩''''' ೨೦೨೬ರ ಭಾರತೀಯ [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ನಾಟಕೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಇದನ್ನು [[ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ, ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್, ಯದುನಂದನ್ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |date=18 March 2026 |title=Love Mocktail 3 is made for families, says Krishna |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/love-mocktail-3-is-made-for-families-says-krishna/amp_articleshow/129628803.cms |work=The Times of India}}</ref> ಇದು ''ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್'' ಚಲನಚಿತ್ರ ಸರಣಿಯ ಮೂರನೇ, ಅಂತಿಮ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |date=8 March 2026 |title=Love Mocktail 3 trailer out, the final chapter Adi's journey |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/news/2026/Mar/08/love-mocktail-3-trailer-out-the-final-chapter-adis-journey |work=Cinema Express}}</ref> ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ]], [[ಮಿಲನ ನಾಗರಾಜ್|ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್]], ಸಮೃದ್ಧ, ಅಮೃತಾ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್, [[ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್ (ನಟ)|ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್]], ಶ್ವೇತಾ ಪ್ರಸಾದ್, ಇತರರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ, ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |date=14 March 2026 |title=Behind the frames and notes of Love Mocktail 3 |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2026/Mar/14/kannadainterviews2026mar13behind-the-frames-and-notes-of-love-mocktail-3 |work=The New Indian Express}}</ref> ಸಂಗೀತವನ್ನು [[ನಕುಲ್ ಅಭ್ಯಂಕರ್]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರವು ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ ರಂದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |date=4 March 2026 |title=Kannada film 'Love Mocktail 3' preponed after 'Toxic' delay |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/toxic-yash-postponed-kvn-productions-love-mocktail-3-darling-krishna-milana-nagaraj-release-date/article70703008.ece |work=The Hindu}}</ref> == ಕಥಾಸಾರಾಂಶ == ''ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ ೨'' ಘಟನೆಗಳ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಹಿಂದಿನ ಚಿತ್ರದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತಾನು ದತ್ತು ಪಡೆದ ಹುಡುಗಿ ನಿಧಿಗೆ ಈಗ ಒಂಟಿ ತಂದೆಯಾಗಿರುವ ಆದಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರ ಜೀವನವು ಸರಳ ದಿನಚರಿಗಳು, ಮಲಗುವ ಮುನ್ನ ಹೇಳುವ ಕಥೆಗಳು, ಶಾಲೆಯ ಘಟನೆಗಳು, ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಉಷ್ಣತೆಯ ಸುತ್ತ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅವರ ಆರೈಕೆದಾರ “ಜಗ್ಗ ಮಮ್ಮಿ”, ಆದಿಯ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತ ವಿಜು ಅವರ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಭೇಟಿಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ. ಕಥೆ ಮುಂದುವರಿದಂತೆ, ವಯಸ್ಸಾದ ಮಹಿಳೆ ಡಾ. ಶಾಂತಾ, ನಿಧಿ ತನ್ನ ಜೈವಿಕ ಮೊಮ್ಮಗಳು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದಾಗ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಹಕ್ಕು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ತೀವ್ರವಾದ ಪಾಲನೆಗಾಗಿನ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ, ತಾನು ಆಳವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುವ ಮಗಳನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಆದಿಯನ್ನು ಅವನ ಹಿಂದಿನ ಬಗೆಹರಿಯದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಾನೂನು, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸವಾಲುಗಳು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ, ಆದಿಯ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು, ಅವರ ತಂದೆ-ಮಗಳ ಬಾಂಧವ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಚಿತ್ರವು ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಯ ಗುಣಪಡಿಸುವಿಕೆ, ಜವಾಬ್ದಾರಿ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಪರ್ಕದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * [[ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ]] - ಆದಿತ್ಯ "ಆದಿ" ಆಗಿ * [[ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್]] - ನಿಧಿಮಾ "ನಿಧಿ" ಆಗಿ * ಸಮೃದ್ಧ - ನಿಧಿ ಆಗಿ * [[ರೇಚಲ್ ಡೇವಿಡ್]] - ಸಿಹಿ ಆಗಿ * [[ಅಮೃತಾ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]] - ಜೋಶಿತಾ "ಜೋ" ಆಗಿ * ಅಭಿಲಾಷ್ ದಳಪತಿ - ವಿಜು ಆಗಿ * ಜಗದೀಶ್ - ಜಗದೀಶ್ / ಜಗ್ಗ ಮಮ್ಮಿ ಆಗಿ * ಸುಶ್ಮಿತಾ ಗೌಡ * ರಜನಿ ಭರದ್ವಾಜ್ - ರಜಿನಿ ಟೀಚರ್ ಆಗಿ * ರೇಖಾ ಕುಡ್ಲಿಗಿ - ಡಾ. ಶಾಂತಾ ಆಗಿ * [[ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್]] - ವಕೀಲ ಸಂಜಯ್ ಆಗಿ * ಶ್ವೇತಾ ಆರ್ ಪ್ರಸಾದ್ - ವಕೀಲ ಲೀಲಾ ಆಗಿ * ವೈಶಾಲಿ ದೀಪಕ್ / ನೆಯಾರಾ ದೀಪಕ್ - ಶ್ರುತಿ ಆಗಿ * [[ನಕುಲ್ ಅಭ್ಯಂಕರ್]] - ನಕುಲ್ ಆಗಿ * ಬಿ. ಎಂ. ಗಿರಿರಾಜ್ - ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಗಿರೀಶ್ ಆಗಿ == ನಿರ್ಮಾಣ == === ಅಭಿವೃದ್ಧಿ === ''ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್'' (೨೦೨೦), ''ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ ೨'' (೨೦೨೨) ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ ಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರಣಯದ ಬದಲಿಗೆ ಪಿತೃತ್ವ, ಕುಟುಂಬ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಿಕಾಸದ ಪರಿಶೋಧನೆಯಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕಥೆಯನ್ನು ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ, ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್, ಯದುನಂದನ್ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2025/Dec/11/kannadainterviews2025dec10krishna-love-mocktail-franchise-explores-love-in-all-its-forms|title=Krishna: Love Mocktail franchise explores love in all its forms|work=The New Indian Express|date=11 December 2025}}</ref> === ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಆಯ್ಕೆ === ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವರ್ಗವಾದ ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ, ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್ ಮರಳಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಲ ನಟಿ ಸಮೃದ್ಧ ನಿಧಿಯಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಹಕರಿಸುವ [[ಅಮೃತಾ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]], [[ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್]], ಶ್ವೇತಾ ಪ್ರಸಾದ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.{{Citation needed|date=April 2026}} == ಸಂಗೀತ == ಧ್ವನಿಪಥದ ಆಲ್ಬಂ [[ನಕುಲ್ ಅಭ್ಯಂಕರ್]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ನಾಲ್ಕು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ರಾಘವೇಂದ್ರ ಕಾಮತ್, ಅರುಣ್ ನಾಯಕ್, [[ಶಶಾಂಕ್]] ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|title=Love Mocktail 3 by Nakul Abhyankar|url=https://open.spotify.com/playlist/2LXNBvkpYytWtLtTRAyHwb|website=[[Spotify]]|date=14 February 2026}}</ref> {{Tracklist | extra_column = ಗಾಯಕ(ರು) | total_length = | length4 = 3:28 | lyrics4 = ಅರುಣ್ ನಾಯಕ್ | extra4 = ವಿಜಯ್ ಪ್ರಕಾಶ್ | title4 = ಮುದ್ದು ಮಗಳೇ | length3 = 3:26 | lyrics3 = ರಾಘವೇಂದ್ರ ಕಾಮತ್ | extra3 = [[ವಿಜಯ್ ಪ್ರಕಾಶ್]] | title3 = ಬೆಳದಿಂಗಳು | length2 = 4:48 | extra2 = ನಕುಲ್ ಅಭ್ಯಂಕರ್, ಕೀರ್ತನ್ ಹೊಳ್ಳ | title2 = ಒಂಟಿಯಾದೆ ನಾ | lyrics2 = ರಾಘವೇಂದ್ರ ಕಾಮತ್ | length1 = 3:37 | extra1 = [[ನಕುಲ್ ಅಭ್ಯಂಕರ್]] | lyrics1 = [[ಶಶಾಂಕ್]] | title1 = ನೀನೆ ನೀನೇನೆ ನನ್ನೆಲ್ಲ ಆಸೆ | headline = ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ }} == ವಿವಾದಗಳು == ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ ರಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಗುರು ದೇಶಪಾಂಡೆ]], ಬರಹಗಾರ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಎಂ. ನಾಯಕ್ ಅವರು ಚಿತ್ರದ ವಿರಾಮದ ನಂತರದ ಭಾಗಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದತ್ತು ಪಡೆದ ಮಗುವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪಾಲನೆಗಾಗಿನ ಹೋರಾಟ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ತಾವು ಈ ಹಿಂದೆ ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ ಅವರಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನಿಂದ ಎತ್ತಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಆರೋಪಿಸಿದ ನಂತರ ''ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ ೩'' ಕೃತಿಚೌರ್ಯದ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದರು, ನಂತರ ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕ್ರೆಡಿಟ್ ನೀಡದೆ ''ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ ೩'' ಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧವು ತಮ್ಮ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನ ಕೇಂದ್ರ ಸಂಘರ್ಷ, ನಿರೂಪಣೆಯ ತಿರುವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ದೇಶಪಾಂಡೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/love-mocktail-3-row-pits-writer-against-filmmaker/articleshow/129749773.cms|title=Love Mocktail 3 row pits writer against filmmaker|work=The Times of India|date=24 March 2026}}</ref> ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು, ''ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ ೩'' ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ ೨ ರ ನೇರ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅದರ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಈಗಾಗಲೇ ದತ್ತು ಪಡೆಯುವ ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಸಾಮ್ಯತೆಗಳು ದತ್ತು, ಪಾಲನೆಯ ವಿವಾದಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಥೆಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸಿದರು, ಎದುರಾಳಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ, ನೈಜ-ಜೀವನದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಮಾನಹಾನಿಕರ ಎಂದು ಕರೆದ ಕೃಷ್ಣ, ಹಕ್ಕುಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ಚಿತ್ರದ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಗುರು ದೇಶಪಾಂಡೆ, ರಾಘವೇಂದ್ರ ನಾಯಕ್ ವಿರುದ್ಧ ಮಾನನಷ್ಟ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=https://www.prajavani.net/entertainment/cinema/love-mocktail-three-story-theft-controversy-darling-krishna-milana-nagaraj-3857547|title=ಲವ್‌ ಮಾಕ್ಟೇಲ್‌ ಕದ್ದಕಥೆ ಎಂದ ರಾಘವೇಂದ್ರಗೆ ಕೃಷ್ಣ–ಮಿಲನಾ ...|work=Prajavani|date=25 March 2026|lang=kn}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{IMDb title|tt29470608}} [[ವರ್ಗ:೨೦೨೬ರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲಡಾಖ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಮುಂದುವರಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ನಾಟಕೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೨೦೨೬ರ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ನಾಟಕೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೨೦೨೬ರ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೨೦೨೬ರ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] 42xneqhyga8jw3624byw637f0mhqqrh 1373389 1373388 2026-05-14T15:16:46Z Srinivasrjy 96761 1373389 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ ೩ | image = | alt = | caption = ಚಿತ್ರಮಂದಿರದ ಬಿಡುಗಡೆ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರ | director = [[ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ]] | writer = ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ<br>[[ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್]]<br>ಯದುನಂದನ್ | producer = ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ<br >ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್ | starring = {{ubl|ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ|ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್|ಸಮೃದ್ಧ|[[ರೇಚಲ್ ಡೇವಿಡ್]]|[[ಅಮೃತಾ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]]}} | cinematography = ಶ್ರೀ ಕ್ರೇಜಿ ಮೈಂಡ್ಸ್ | editing = ಶ್ರೀ ಕ್ರೇಜಿ ಮೈಂಡ್ಸ್ | music = [[ನಕುಲ್ ಅಭ್ಯಂಕರ್]] | studio = ಕ್ರಿಸ್ಮಿ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ | distributor = [[ಕೆವಿಎನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್]] | released = {{Film date|2026|03|19|df=yes}} | runtime = ೧೩೪ ನಿಮಿಷಗಳು<ref>{{Cite web |date=27 March 2026 |title=''Love Mocktail 3'' (PG) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/love-mocktail-3-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmteznda3 |access-date=27 March 2026 |website=[[British Board of Film Classification]] |language=en}}</ref> | country = ಭಾರತ | language = ಕನ್ನಡ | budget = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }} '''''ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ ೩''''' ೨೦೨೬ರ ಭಾರತೀಯ [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ನಾಟಕೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಇದನ್ನು [[ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ, ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್, ಯದುನಂದನ್ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |date=18 March 2026 |title=Love Mocktail 3 is made for families, says Krishna |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/love-mocktail-3-is-made-for-families-says-krishna/amp_articleshow/129628803.cms |work=The Times of India}}</ref> ಇದು ''ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್'' ಚಲನಚಿತ್ರ ಸರಣಿಯ ಮೂರನೇ, ಅಂತಿಮ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |date=8 March 2026 |title=Love Mocktail 3 trailer out, the final chapter Adi's journey |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/news/2026/Mar/08/love-mocktail-3-trailer-out-the-final-chapter-adis-journey |work=Cinema Express}}</ref> ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ]], [[ಮಿಲನ ನಾಗರಾಜ್|ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್]], ಸಮೃದ್ಧ, ಅಮೃತಾ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್, [[ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್ (ನಟ)|ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್]], ಶ್ವೇತಾ ಪ್ರಸಾದ್, ಇತರರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ, ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |date=14 March 2026 |title=Behind the frames and notes of Love Mocktail 3 |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2026/Mar/14/kannadainterviews2026mar13behind-the-frames-and-notes-of-love-mocktail-3 |work=The New Indian Express}}</ref> ಸಂಗೀತವನ್ನು [[ನಕುಲ್ ಅಭ್ಯಂಕರ್]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರವು ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ ರಂದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |date=4 March 2026 |title=Kannada film 'Love Mocktail 3' preponed after 'Toxic' delay |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/toxic-yash-postponed-kvn-productions-love-mocktail-3-darling-krishna-milana-nagaraj-release-date/article70703008.ece |work=The Hindu}}</ref> == ಕಥಾಸಾರಾಂಶ == ''ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ ೨'' ಘಟನೆಗಳ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಹಿಂದಿನ ಚಿತ್ರದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತಾನು ದತ್ತು ಪಡೆದ ಹುಡುಗಿ ನಿಧಿಗೆ ಈಗ ಒಂಟಿ ತಂದೆಯಾಗಿರುವ ಆದಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರ ಜೀವನವು ಸರಳ ದಿನಚರಿಗಳು, ಮಲಗುವ ಮುನ್ನ ಹೇಳುವ ಕಥೆಗಳು, ಶಾಲೆಯ ಘಟನೆಗಳು, ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಉಷ್ಣತೆಯ ಸುತ್ತ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅವರ ಆರೈಕೆದಾರ “ಜಗ್ಗ ಮಮ್ಮಿ”, ಆದಿಯ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತ ವಿಜು ಅವರ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಭೇಟಿಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ. ಕಥೆ ಮುಂದುವರಿದಂತೆ, ವಯಸ್ಸಾದ ಮಹಿಳೆ ಡಾ. ಶಾಂತಾ, ನಿಧಿ ತನ್ನ ಜೈವಿಕ ಮೊಮ್ಮಗಳು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದಾಗ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಹಕ್ಕು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ತೀವ್ರವಾದ ಪಾಲನೆಗಾಗಿನ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ, ತಾನು ಆಳವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುವ ಮಗಳನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಆದಿಯನ್ನು ಅವನ ಹಿಂದಿನ ಬಗೆಹರಿಯದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಾನೂನು, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸವಾಲುಗಳು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ, ಆದಿಯ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು, ಅವರ ತಂದೆ-ಮಗಳ ಬಾಂಧವ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಚಿತ್ರವು ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಯ ಗುಣಪಡಿಸುವಿಕೆ, ಜವಾಬ್ದಾರಿ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಪರ್ಕದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * [[ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ]] - ಆದಿತ್ಯ "ಆದಿ" ಆಗಿ * [[ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್]] - ನಿಧಿಮಾ "ನಿಧಿ" ಆಗಿ * ಸಮೃದ್ಧ - ನಿಧಿ ಆಗಿ * [[ರೇಚಲ್ ಡೇವಿಡ್]] - ಸಿಹಿ ಆಗಿ * [[ಅಮೃತಾ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]] - ಜೋಶಿತಾ "ಜೋ" ಆಗಿ * ಅಭಿಲಾಷ್ ದಳಪತಿ - ವಿಜು ಆಗಿ * ಜಗದೀಶ್ - ಜಗದೀಶ್ / ಜಗ್ಗ ಮಮ್ಮಿ ಆಗಿ * ಸುಶ್ಮಿತಾ ಗೌಡ * ರಜನಿ ಭರದ್ವಾಜ್ - ರಜಿನಿ ಟೀಚರ್ ಆಗಿ * ರೇಖಾ ಕುಡ್ಲಿಗಿ - ಡಾ. ಶಾಂತಾ ಆಗಿ * [[ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್]] - ವಕೀಲ ಸಂಜಯ್ ಆಗಿ * ಶ್ವೇತಾ ಆರ್ ಪ್ರಸಾದ್ - ವಕೀಲ ಲೀಲಾ ಆಗಿ * ವೈಶಾಲಿ ದೀಪಕ್ / ನೆಯಾರಾ ದೀಪಕ್ - ಶ್ರುತಿ ಆಗಿ * [[ನಕುಲ್ ಅಭ್ಯಂಕರ್]] - ನಕುಲ್ ಆಗಿ * ಬಿ. ಎಂ. ಗಿರಿರಾಜ್ - ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಗಿರೀಶ್ ಆಗಿ == ನಿರ್ಮಾಣ == === ಅಭಿವೃದ್ಧಿ === ''ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್'' (೨೦೨೦), ''ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ ೨'' (೨೦೨೨) ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ ಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರಣಯದ ಬದಲಿಗೆ ಪಿತೃತ್ವ, ಕುಟುಂಬ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಿಕಾಸದ ಪರಿಶೋಧನೆಯಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕಥೆಯನ್ನು ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ, ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್, ಯದುನಂದನ್ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2025/Dec/11/kannadainterviews2025dec10krishna-love-mocktail-franchise-explores-love-in-all-its-forms|title=Krishna: Love Mocktail franchise explores love in all its forms|work=The New Indian Express|date=11 December 2025}}</ref> === ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಆಯ್ಕೆ === ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವರ್ಗವಾದ ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ, ಮಿಲನಾ ನಾಗರಾಜ್ ಮರಳಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಲ ನಟಿ ಸಮೃದ್ಧ ನಿಧಿಯಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಹಕರಿಸುವ [[ಅಮೃತಾ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]], [[ದಿಲೀಪ್ ರಾಜ್]], ಶ್ವೇತಾ ಪ್ರಸಾದ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.{{Citation needed|date=April 2026}} == ಸಂಗೀತ == ಧ್ವನಿಪಥದ ಆಲ್ಬಂ [[ನಕುಲ್ ಅಭ್ಯಂಕರ್]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ನಾಲ್ಕು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ರಾಘವೇಂದ್ರ ಕಾಮತ್, ಅರುಣ್ ನಾಯಕ್, [[ಶಶಾಂಕ್]] ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|title=Love Mocktail 3 by Nakul Abhyankar|url=https://open.spotify.com/playlist/2LXNBvkpYytWtLtTRAyHwb|website=[[Spotify]]|date=14 February 2026}}</ref> {{Tracklist | extra_column = ಗಾಯಕ(ರು) | total_length = | length4 = 3:28 | lyrics4 = ಅರುಣ್ ನಾಯಕ್ | extra4 = ವಿಜಯ್ ಪ್ರಕಾಶ್ | title4 = ಮುದ್ದು ಮಗಳೇ | length3 = 3:26 | lyrics3 = ರಾಘವೇಂದ್ರ ಕಾಮತ್ | extra3 = [[ವಿಜಯ್ ಪ್ರಕಾಶ್]] | title3 = ಬೆಳದಿಂಗಳು | length2 = 4:48 | extra2 = ನಕುಲ್ ಅಭ್ಯಂಕರ್, ಕೀರ್ತನ್ ಹೊಳ್ಳ | title2 = ಒಂಟಿಯಾದೆ ನಾ | lyrics2 = ರಾಘವೇಂದ್ರ ಕಾಮತ್ | length1 = 3:37 | extra1 = [[ನಕುಲ್ ಅಭ್ಯಂಕರ್]] | lyrics1 = [[ಶಶಾಂಕ್]] | title1 = ನೀನೆ ನೀನೇನೆ ನನ್ನೆಲ್ಲ ಆಸೆ | headline = ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ }} == ವಿವಾದಗಳು == ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ ರಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಗುರು ದೇಶಪಾಂಡೆ]], ಬರಹಗಾರ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಎಂ. ನಾಯಕ್ ಅವರು ಚಿತ್ರದ ವಿರಾಮದ ನಂತರದ ಭಾಗಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದತ್ತು ಪಡೆದ ಮಗುವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪಾಲನೆಗಾಗಿನ ಹೋರಾಟ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ತಾವು ಈ ಹಿಂದೆ ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ ಅವರಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನಿಂದ ಎತ್ತಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಆರೋಪಿಸಿದ ನಂತರ ''ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ ೩'' ಕೃತಿಚೌರ್ಯದ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದರು, ನಂತರ ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕ್ರೆಡಿಟ್ ನೀಡದೆ ''ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ ೩'' ಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧವು ತಮ್ಮ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನ ಕೇಂದ್ರ ಸಂಘರ್ಷ, ನಿರೂಪಣೆಯ ತಿರುವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ದೇಶಪಾಂಡೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/love-mocktail-3-row-pits-writer-against-filmmaker/articleshow/129749773.cms|title=Love Mocktail 3 row pits writer against filmmaker|work=The Times of India|date=24 March 2026}}</ref> ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ ಕೃಷ್ಣ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು, ''ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ ೩'' ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ ೨ ರ ನೇರ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅದರ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಈಗಾಗಲೇ ದತ್ತು ಪಡೆಯುವ ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಸಾಮ್ಯತೆಗಳು ದತ್ತು, ಪಾಲನೆಯ ವಿವಾದಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಥೆಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸಿದರು, ಎದುರಾಳಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ, ನೈಜ-ಜೀವನದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಮಾನಹಾನಿಕರ ಎಂದು ಕರೆದ ಕೃಷ್ಣ, ಹಕ್ಕುಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ಚಿತ್ರದ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಗುರು ದೇಶಪಾಂಡೆ, ರಾಘವೇಂದ್ರ ನಾಯಕ್ ವಿರುದ್ಧ ಮಾನನಷ್ಟ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=https://www.prajavani.net/entertainment/cinema/love-mocktail-three-story-theft-controversy-darling-krishna-milana-nagaraj-3857547|title=ಲವ್‌ ಮಾಕ್ಟೇಲ್‌ ಕದ್ದಕಥೆ ಎಂದ ರಾಘವೇಂದ್ರಗೆ ಕೃಷ್ಣ–ಮಿಲನಾ ...|work=Prajavani|date=25 March 2026|lang=kn}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{IMDb title|tt29470608}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] 3hxwaht2y7jvv7qy0njfd1lgqdr1g5c 3 179123 1373396 2026-05-14T18:23:40Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1373396 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Kamath 06}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೫೩, ೧೪ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) nvxbluzeopee48wm9ndldkxa5rdrg6z 0 179124 1373421 2026-05-15T06:59:13Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1373421 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Kenneth David Kaunda.jpg | caption = Kaunda in 1983 | office = [[Prime Minister of Northern Rhodesia]] | term_start = 22 January 1964 | term_end = 24 October 1964 | predecessor = ''Position established'' | successor = [[Mainza Chona]] <br /> ''as [[Prime Minister of Zambia]]'' | monarch = [[Elizabeth II]] | governor-general = Sir [[Evelyn Hone]] | order2 = 1st | office2 = President of Zambia | term_start2 = 24 October 1964 | term_end2 = 2 November 1991 | vice_president2 = {{Plainlist| * [[Reuben Kamanga]] * [[Simon Kapwepwe]] * [[Mainza Chona]]}} | predecessor2 = ''Evelyn Hone as [[Governor of Northern Rhodesia]]'' | successor2 = [[Frederick Chiluba]] | order3 = 3rd | office3 = Secretary-General of the Non-Aligned Movement | term_start3 = 8 September 1970 | term_end3 = 5 September 1973 | predecessor3 = [[Gamal Abdel Nasser]] | successor3 = [[Houari Boumédiène]] | order4 = 1st | office4 = Chancellor of Cavendish University Zambia | term_start4 = 2003 | term_end4 = 25 October 2018 | predecessor4 = position established | successor4 = [[Rupiah Banda]] | birth_name = Kenneth David Buchizya Kaunda | birth_date = {{Birth date|1924|4|28|df=y}} | birth_place = [[Chinsali]], [[Northern Rhodesia]] (now Zambia) | death_date = {{Death date and age|2021|6|17|1924|4|28|df=yes}} | death_place = [[Lusaka]], Zambia | resting_place = [[Embassy Park]], Lusaka | citizenship = {{plainlist| * [[British subject]] (until 1964) * Zambia (1964–1998, 2000{{nbnd}}2021) * [[Statelessness|Stateless]] (1998–2000) }} | spouse = {{marriage|[[Betty Kaunda|Betty Banda]]|1946|2013|reason=her death}} | children = 8, including [[Tilyenji Kaunda|Tilyenji]] | party = [[UNIP]] | profession = Teacher }} ಕೆನೆತ್ ಕೌಂಡ <ref name="Arnold">{{Cite news |last=Arnold |first=Guy |date=17 June 2021 |title=Kenneth Kaunda obituary |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2021/jun/17/kenneth-kaunda-obituary |access-date=17 June 2021}}</ref> (೧೯೨೪-೨೦೨೧) ಇವನನ್ನು ಕೆಕೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು,<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=WNBBAQAAIAAJ&q=%22vote+kk%22+%22kaunda%22 |title=Listener and BBC Television Review |publisher=British Broadcasting Corporation |year=1983 |language=en}}</ref> [[ಜಾಂಬಿಯ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷ. ಮಾನವತಾವಾದಿ. ಅಹಿಂಸಾತತ್ತ್ವಪ್ರತಿಪಾದಕ. ಭಾರತದ ಅತ್ಯುಚ್ಛ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲೊಂದಾದ [[ನೆಹರೂ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (1970) ವಿಜೇತ. ಭಾರತಕ್ಕೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ]]ಯವರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾದುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಪರತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದ ಜಾಂಬಿಯ ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದೊರಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಶ್ರಮಿಸಿ ಸಫಲನಾದ ಈತ ಜಾಂಬಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇಡೀ ಆಫ್ರಿಕದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿರುವ ಕೆಲವೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಕೌಂಡ ಜನಿಸಿದ್ದು 1924ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 28ರಂದು<ref>{{Cite book |last=Kasuka |first=Bridgette |url=https://books.google.com/books?id=TpRQwsE-PmYC&q=Kenneth+Kaunda+28+april&pg=PA13 |title=Independence Leaders of Africa |date=7 February 2012 |publisher=Bankole Kamara Taylor |isbn=978-1-4700-4175-5 |access-date=15 October 2019 |via=Google Books}}</ref>. ತಂದೆ ಡೇವಿಡ್ ಕೌಂಡ, ತಾಯಿ ಹೆಲೆನ್. ತಂದೆ, ತಾಯಿ ಇಬ್ಬರೂ ನಿಯಾಸಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು. ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡಿನಿಂದ ನಿಯೋಜಿತರಾಗಿ ಜಾಂಬಿಯ(ಆಗಿನ ಉತ್ತರ ರೊಡೀಷಿಯ) ಮತ್ತು [[ಟಾಂಗನ್ಯೀಕಾ|ಟಾಂಗನ್ಯೀಕ]]ಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಚಿನ್ಸಾಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಕೌಂಡ ತನ್ನ ತಂದೆತಾಯಿಯರ ಇಳಿವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರ ಎಂಟನೆಯ ಮಗುವಾಗಿ ಚಿನ್ಸಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ.<ref name="WSJforKaunda">{{Cite news |last=McGroarty |first=Patrick |date=17 June 2021 |title=Kenneth Kaunda of Zambia, Last Leader of Africa's Liberation Era, Dies at 97 |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/kenneth-kaunda-zambias-longtime-leader-dies-at-97-11623945143via=ProQuest }} {{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಈತನ ಜನನವನ್ನು ಅವರು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಮಗುವಿಗೆ ಬುಚಿಜû್ಯ (ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು. ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ಮಗನೂ ತನ್ನಂತೆಯೇ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕನಾಗಬೇಕೆಂಬುದು ತಂದೆಯ ಆಸೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕೆನೆತ್‍ಗೆ 8 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿದ್ದಾಗ ತಂದೆ ತೀರಿಕೊಂಡ. ಕೆನೆತನ ತಾಯಿ ತನ್ನ ನೆರೆಯವರೊಬ್ಬರಿಂದ ಸಾಲ ಪಡೆದು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದಳು. ಶಿಕ್ಷಣಶುಲ್ಕದ ಹಣವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಹುಡುಗ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾದಾಗ ಕೆನೆತ್ ಕೌಂಡ ಲುಬ್ವದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ಅದನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ಕೂಡಲೆ ಮುನಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂದುವರಿಸಿದ. ಕೌಂಡ ಅಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಈತನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಡೇನಿಯೆಲ್ ಸೋಂಕ್ವಿಷ್. ಆ ವೇಳೆಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದ ವರ್ಣವಿದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಭೀಕರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಆತ ಕೌಂಡನಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದ. ಆದರೆ ಆಗ ಕೌಂಡನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇದು ಅಷ್ಟಾಗಿ ತಾಕಲಿಲ್ಲ. 1943ರಲ್ಲಿ ಈತ ಮುನಾಲಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಲುಬ್ವಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಅಧ್ಯಾಪಕನಾದ. ಮೂರು ವರ್ಷಕಾಲ ಈತ ಅಧ್ಯಾಪಕವೃತ್ತಿಗೇ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಆ ಜೀವನ ಇವನಿಗೆ ಬೇಸರ ಬರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. 1947ರಲ್ಲಿ ಈತ ಅಧ್ಯಾಪಕ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟ. ತನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕೆಲಸದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಟಾಂಗನ್ಯೀಕ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ರೊಡೀಷಿಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬಂದ. ಕೊನೆಗೆ ಮುಫುಲಿರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಶಿಕ್ಷಕನಾದ. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಬೆಟಿ ಬಂಡಳೊಂದಿಗೆ ಇವನ ವಿವಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಅವಳೂ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾದಳು. ತಾಮ್ರಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೌಂಡ ಬಹುಕಾಲ ಇರಲಿಲ್ಲ. 1949ರಲ್ಲಿ ಈತ ಲುಬ್ವಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬೇಸಾಯ ಕೈಕೊಂಡ. ಇವನ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ವಿಚಾರಗಳೇ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದುವು. ಆಫ್ರಿಕದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ ಕೇಂದ್ರಾಲಯದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಚಿನ್ಸಾಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈತ ಅದರ ಶಾಖೆಯೊಂದನ್ನು ತೆರೆದ. 1950ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ ಚೆನ್ಸಾಲಿ ಶಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯನ್ನಾಗಿ ಈತನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈತ ಸೈಕಲ್ ಮೇಲೆ ಊರಿಂದೂರಿಗೆ ಸಂಚರಿಸಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದ. ಚೆನ್ಸಾಲಿ ಮುಂದೆ ಬಿರುಸಿನ ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ== ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕ ಏರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಂದಿನಿಂದಲೇ ಕೌಂಡನ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದ ಹ್ಯಾರಿ ಎನ್‍ಕುಂಬಲ ಮತ್ತು ಈತ ಪಕ್ಷಕಾಗಿ ಅವಿಶ್ರಾಂತವಾಗಿ ದುಡಿದರು. ವಿದ್ಯಾವಂತರಾದ ಯುವಕರು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸತೊಡಗಿದರು. ಇದರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 1953ರಲ್ಲಿ ಸಂತಾಪ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕರು ಅಂದು ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರು. ರಾಷ್ಟ್ರವಿಮೋಚನೆಯ ಚಳವಳಿ ಬಿರುಸಾಯಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಏರತೊಡಗಿತು. ಈ ಎಲ್ಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೌಂಡನ ಪ್ರೇರಣೆ ಇದ್ದೇ ಇತ್ತು. 1954 ಮತ್ತು 1955ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುವಲ್ಲಿ ಇವನಿಗೆ ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಗಳು ಎದುರಾದುವು. ಆಗ ವರ್ಣಭೇದದಂಥ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವತ್ತ ಜನ ಗಮನ ಕೊಡುವಂತೆ ಕೌಂಡ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. ಕೌಂಡನಿಗೆ ಸ್ವತಃ ಈ ದುಃಸ್ಥಿತಿಯ ಅರಿವಾಗಿತ್ತು. ಪುಸ್ತಕವೊಂದನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಅಂಗಡಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಂಡ್‍ವಿಚ್‍ಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಫೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಬಿಳಿಯರಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇವನನ್ನು ಹೊಡೆದು ಹೊರದೂಡಲಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಈತ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದು ಐರೋಪ್ಯರ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೆಂಪಗಾಗಿಸಿತು. ನಿಷೇಧಾತ್ಮಕ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆಂಬ ಆರೋಪವನ್ನು ಹೊರಿಸಿ ಕೌಂಡನನ್ನೂ ಎನ್ಕುಂಬುಲನನ್ನೂ ಸರ್ಕಾರ ಸೆರೆಮನೆಗೆ ದೂಡಿತು. ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಸೆರೆಮನೆಯ ಶಿಕ್ಷೆ ಕೌಂಡನ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ದೃಢಪಡಿಸಿತು. ಬಂಧನದ ಜೀವನ ಇವನ ಮೇಲೆ ಅಗಾಧ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತ್ತು. ಕೌಂಡನ ಜೀವನ ಸರಳವಾಯಿತು. ಕುಡಿತ, ಧೂಮಪಾನಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ವರ್ಜಿಸಿದ್ದ ಕೌಂಡ ಆಗ ಮಾಂಸಾಹಾರವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದ. ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರಗಾಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಂದಗಾಮಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡುವು. ಕೌಂಡನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ]]ಗಳೆಲ್ಲ ಒಂದುಗೂಡಿ 1958ರಲ್ಲಿ ಜಾಂಬಿಯ ಆಫ್ರಿಕನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="BBCKen" /><ref name="TNYTimes">{{Cite journal|title=Harry Nkumbula Dies; Led African Congress|url=https://www.nytimes.com/1983/10/10/obituaries/harry-nkumbula-dies-led-african-congress.html|access-date=18 June 2021|date=10 October 1983|journal=[[The New York Times]]|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624214322/https://www.nytimes.com/1983/10/10/obituaries/harry-nkumbula-dies-led-african-congress.html|url-status=live}}</ref> ಕೌಂಡ ಇದರ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ. ಸರ್ಕಾರ ಜಾಂಬಿಯಕಾಂಗ್ರೆಸನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿತು. ಅದರ ನಾಯಕರನ್ನು ದೂರದ ಸೆರೆಮನೆಗಳಿಗೆ ದೂಡಿತು. ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿ ಕೌಂಡ ಜೈಲುವಾಸವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಿ ಇವನ ಆರೋಗ್ಯ ಕೆಟ್ಟಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನೊಂದಿಗೆ ಕೌಂಡನ ಹೆಸರೂ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಕಣ್ಣು ತಪ್ಪಿಸಿದ್ದ ನಾಯಕರು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿ, 6 ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಆಫ್ರಿಕನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1959ರ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಪಕ್ಷಗಳೆಲ್ಲ ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದಾದುವು. ಪಕ್ಷದ ಹೆಸರನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಕ್ಷ ಎಂದು ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು. 9 ತಿಂಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ<ref>{{Cite web |title=Kenneth David Kaunda |url=https://biography.yourdictionary.com/kenneth-david-kaunda |access-date=18 May 2021 |website=biography.yourdictionary.com |archive-date=18 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518104214/https://biography.yourdictionary.com/kenneth-david-kaunda |url-status=live }}</ref><ref name="BBCKen">{{Cite web|title=Kenneth Kaunda: Zambia's independence hero|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-16039411|publisher=BBC|access-date=18 June 2021|date=17 June 2021|archive-date=18 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618014202/https://www.bbc.com/news/world-africa-16039411|url-status=live}}</ref> ಅನುಭವಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಕೌಂಡ ಈ ಹೊಸ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಹೊಂದಿದ (1960). ==ಜಾಂಬಿಯಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮ== ಆ ವರ್ಷದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಒಳಗಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕೆಂಬ ಘೋಷಣೆ ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಮೊಳಗಿತ್ತು. ಇಷ್ಟು ಅಲ್ಪ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾದೀತೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ನಾಯಕರಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ಅದು ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಯ ಕಾಲವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಏಪ್ರಿಲ್ 13ರಂದು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‍]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದ್ದ ಆಫ್ರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಯ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ಕೌಂಡನಿಗೆ ಆಹ್ವಾನ ಬಂತು. ಹಿಂದಿನ ದಿನವೇ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕದ ಬಿಳಿಯ ನಾಯಕ ವೆರ್‍ವೋರ್ಡನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಯತ್ನ ನಡೆದಿತ್ತು. ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಲು ಕೊಲೆಯ ಮಾರ್ಗ ಸರಿಯಲ್ಲ; ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಮಾರ್ಗವೊಂದೇ ಅನುಸರಣೀಯವಾದ ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ಕೌಂಡ ಆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದ. ಲಂಡನಿನಲ್ಲಿ [[ವಸಾಹತು]] ಸಚಿವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯರೊಡನೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿ ಅನಂತರ ಮೇ 27ರಂದು ಕೌಂಡ ಜಾಂಬಿಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಜನರ ಗುಂಪೊಂದು ಲಿಲಿಯನ್ ಬರ್ಟನ್ ಎಂಬುವಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿ, ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಸುರಿದು ಬೆಂಕಿಯಿಟ್ಟಿತು. ಆಕೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತೀರಿಕೊಂಡಳು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಕೌಂಡನ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿತು. ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕೌಂಡನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಜೂನ್ 16ರಂದು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆಯೇ ಈತ ಜಾಂಬಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ. ಜನತೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಒಳಗಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬೇಕೆಂದು ಖಾತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಮಿಲಿಟರಿ ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿತ್ತು. ಸಂಧಾನಗಳು ಫಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ನಾಡಿನಲ್ಲೆಲ್ಲ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. ಕೌಂಡ ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಸಂಚರಿಸಿ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸೆಯಿಂದರಿಬೇಕೆಂದು ಜನಕ್ಕೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಮುಂದೆ ಅಸಹಕಾರ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಕೌಂಡನ ಪಕ್ಷದ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಸದಸ್ಯರು ಬಿಳಿಯರ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡಿದ್ದ ಗುರುತು ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸೆರೆಮನೆಯ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನೂ ದಂಡವನ್ನೂ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಕೌಂಡ ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಎದುರಿನಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಗುರುತು ಚೀಟಿಯನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದ. ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅವನನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಧೈರ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವಂತೆ ಕೌಂಡ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಿದ. ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ಕೌಂಡನ ಪಕ್ಷ ತನ್ನದೇ ಆದ ವರದಿಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿ, ರಕ್ಷಣಾಪಡೆಗಳು ನಡೆಸಿದ್ದ ಲೂಟಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಾಚಾರಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬಯಲಿಗೆಳೆಯಿತು. ಸರ್ಕಾರವೂ ತನ್ನ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ [[ಸಂವಿಧಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಇದೊಂದು ಮಹತ್ತ್ವಪೂರ್ಣ ಸಾಧನೆಯೇ ಆಗಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಸರ್ಕಾರ ಇದೇ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅಂತಿಮ ಪರಿಹಾರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತ್ತು. ದೀರ್ಘ ಸಂಧಾನಗಳು ನಡೆದುವು. ಆದರೆ ಯಾವುದೂ ಫಲಿಸಲಿಲ್ಲ. [[File:Saragat Kaunda 1966.jpg|thumb|Italian president [[Giuseppe Saragat]] and Kenneth Kaunda in 1966]] 1962ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ವಸಾಹತು ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ವಿವಿಧ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ, ಜಾಂಬಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೊಂದೇ ಪರಿಹಾರವೆಂಬುದನ್ನು ಕೌಂಡ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ. ಕೊನೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಜಾಂಬಿಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ಕೊಡಲೊಪ್ಪಿ 1964ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೌಂಡನ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಬಹುಮತ ಲಭ್ಯವಾಗಿ ಈತ ಅದರ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ. 1964ರ ಅಕ್ಟೋಬರಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಜಾಂಬಿಯ ಎಂಬ ಹೆಸರು ತಳೆಯಿತು. ಕೌಂಡ ಅದರ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ.<ref>{{Cite web |title=10 Things You Didn't Know About Reuben Chitandika Kamanga {{!}} Youth Village Zambia |url=https://youthvillagezm.com/2019/06/10-things-you-didnt-know-about-reuben-chitandika-kamanga/ |access-date=18 May 2021 |language=en-GB |archive-date=18 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518125925/https://youthvillagezm.com/2019/06/10-things-you-didnt-know-about-reuben-chitandika-kamanga/ |url-status=live }}</ref> ==ನಿಧನ== ಕೌಂಡಾ ೧೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ ರಂದು ನ್ಯುಮೊನಿಯಾ ಖಾಯಿಲೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ೯೭ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.<ref>{{Cite web|last=Ch|first=Bwalya|last2=a|date=2021-06-17|title=BREAKING: Zambian 1st President Dr. Kenneth Kaunda has died aged 97|url=https://zambianews365.com/breaking-zambian-1st-president-dr-kenneth-kaunda-has-died-aged-97/|access-date=2021-06-17|website=ZambiaNews365.com|language=en-US|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624200151/https://zambianews365.com/breaking-zambian-1st-president-dr-kenneth-kaunda-has-died-aged-97/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-06-17|title=Zambian 1st President Dr. Kenneth Kaunda has died aged 97|url=https://news365.co.za/zambian-1st-president-dr-kenneth-kaunda-has-died-aged-97/|access-date=2021-06-17|website=News365.co.za|language=en-US}}</ref><ref name=KK>{{Cite web|title=Former Zambian president Kenneth Kaunda dies {{!}} eNCA|url=https://www.enca.com/news/former-zambian-president-kenneth-kaunda-dies|access-date=2021-06-17|website=www.enca.com|language=en|archive-date=2021-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618111618/https://www.enca.com/news/former-zambian-president-kenneth-kaunda-dies|url-status=dead}}</ref> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/25/newsid_2658000/2658325.stm 1964: President Kaunda takes power in Zambia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605125604/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/25/newsid_2658000/2658325.stm |date=5 June 2013 }} * [https://books.google.com/books?id=WlaLuBO-YBMC&dq=%22kenneth+D.+kaunda%22&pg=PA12 Kaunda on the non-aligned movement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160508190906/https://books.google.com/books?id=WlaLuBO-YBMC&pg=PA12&dq=%22kenneth+D.+kaunda%22&hl=en |date=8 May 2016 }} *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6728015.stm Kaunda on Mugabe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411032258/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6728015.stm |date=11 April 2021 }} *[http://www.bloomsbury.com/us/kenneth-kaunda-the-united-states-and-southern-africa-9781474267625 Kenneth Kaunda, the United States and Southern Africa by Andy deRoche] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161002182237/http://www.bloomsbury.com/us/kenneth-kaunda-the-united-states-and-southern-africa-9781474267625/ |date=2 October 2016 }} *[https://www.youtube.com/watch?v=MsQFmp9CDcw Faces of Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190918172147/https://www.youtube.com/watch?v=MsQFmp9CDcw&gl=US&hl=en |date=18 September 2019 }} *{{C-SPAN|52082}} *{{NPG name| id=62482}} *[https://nai.uu.se/library/resources/liberation-africa/interviews/kenneth-kaunda.html Interview with Kenneth Kaunda by Tor Sellström within the project Nordic Documentation on the Liberation Struggle in Southern Africa] {{S-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[Roy Welensky]] |as=Prime Minister of the [[Federation of Rhodesia and Nyasaland]]}} {{s-ttl|title=[[Prime Minister of Zambia|Prime Minister of Northern Rhodesia]]|years=1964}} {{s-aft|after=Himself |as=President of Zambia}} {{s-bef|before=Himself |as=Prime Minister of Northern Rhodesia}} {{s-ttl|title=[[President of Zambia]]|years=1964–1991}} {{s-aft|after=[[Frederick Chiluba]]}} {{s-dip}} {{s-bef|before=[[Gamal Abdel Nasser]]}} {{s-ttl|title= [[Non-Aligned Movement|Chairperson of the Non-Aligned Movement]]|years=1970–1973}} {{s-aft|after=[[Houari Boumédiène]]}} {{S-end}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== kph63vr3cv7ylkp9vhqfx8dp0988saj 1373422 1373421 2026-05-15T06:59:46Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373422 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Kenneth David Kaunda.jpg | caption = Kaunda in 1983 | office = [[Prime Minister of Northern Rhodesia]] | term_start = 22 January 1964 | term_end = 24 October 1964 | predecessor = ''Position established'' | successor = [[Mainza Chona]] <br /> ''as [[Prime Minister of Zambia]]'' | monarch = [[Elizabeth II]] | governor-general = Sir [[Evelyn Hone]] | order2 = 1st | office2 = President of Zambia | term_start2 = 24 October 1964 | term_end2 = 2 November 1991 | vice_president2 = {{Plainlist| * [[Reuben Kamanga]] * [[Simon Kapwepwe]] * [[Mainza Chona]]}} | predecessor2 = ''Evelyn Hone as [[Governor of Northern Rhodesia]]'' | successor2 = [[Frederick Chiluba]] | order3 = 3rd | office3 = Secretary-General of the Non-Aligned Movement | term_start3 = 8 September 1970 | term_end3 = 5 September 1973 | predecessor3 = [[Gamal Abdel Nasser]] | successor3 = [[Houari Boumédiène]] | order4 = 1st | office4 = Chancellor of Cavendish University Zambia | term_start4 = 2003 | term_end4 = 25 October 2018 | predecessor4 = position established | successor4 = [[Rupiah Banda]] | birth_name = Kenneth David Buchizya Kaunda | birth_date = {{Birth date|1924|4|28|df=y}} | birth_place = [[Chinsali]], [[Northern Rhodesia]] (now Zambia) | death_date = {{Death date and age|2021|6|17|1924|4|28|df=yes}} | death_place = [[Lusaka]], Zambia | resting_place = [[Embassy Park]], Lusaka | citizenship = {{plainlist| * [[British subject]] (until 1964) * Zambia (1964–1998, 2000{{nbnd}}2021) * [[Statelessness|Stateless]] (1998–2000) }} | spouse = {{marriage|[[Betty Kaunda|Betty Banda]]|1946|2013|reason=her death}} | children = 8, including [[Tilyenji Kaunda|Tilyenji]] | party = [[UNIP]] | profession = Teacher }} ಕೆನೆತ್ ಕೌಂಡ <ref name="Arnold">{{Cite news |last=Arnold |first=Guy |date=17 June 2021 |title=Kenneth Kaunda obituary |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2021/jun/17/kenneth-kaunda-obituary |access-date=17 June 2021}}</ref> (೧೯೨೪-೨೦೨೧) ಇವನನ್ನು ಕೆಕೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು,<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=WNBBAQAAIAAJ&q=%22vote+kk%22+%22kaunda%22 |title=Listener and BBC Television Review |publisher=British Broadcasting Corporation |year=1983 |language=en}}</ref> [[ಜಾಂಬಿಯ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷ. ಮಾನವತಾವಾದಿ. ಅಹಿಂಸಾತತ್ತ್ವಪ್ರತಿಪಾದಕ. ಭಾರತದ ಅತ್ಯುಚ್ಛ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲೊಂದಾದ [[ನೆಹರೂ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (1970) ವಿಜೇತ. ಭಾರತಕ್ಕೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ]]ಯವರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾದುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಪರತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದ ಜಾಂಬಿಯ ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದೊರಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಶ್ರಮಿಸಿ ಸಫಲನಾದ ಈತ ಜಾಂಬಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇಡೀ ಆಫ್ರಿಕದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿರುವ ಕೆಲವೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಕೌಂಡ ಜನಿಸಿದ್ದು 1924ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 28ರಂದು<ref>{{Cite book |last=Kasuka |first=Bridgette |url=https://books.google.com/books?id=TpRQwsE-PmYC&q=Kenneth+Kaunda+28+april&pg=PA13 |title=Independence Leaders of Africa |date=7 February 2012 |publisher=Bankole Kamara Taylor |isbn=978-1-4700-4175-5 |access-date=15 October 2019 |via=Google Books}}</ref>. ತಂದೆ ಡೇವಿಡ್ ಕೌಂಡ, ತಾಯಿ ಹೆಲೆನ್. ತಂದೆ, ತಾಯಿ ಇಬ್ಬರೂ ನಿಯಾಸಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು. ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡಿನಿಂದ ನಿಯೋಜಿತರಾಗಿ ಜಾಂಬಿಯ(ಆಗಿನ ಉತ್ತರ ರೊಡೀಷಿಯ) ಮತ್ತು [[ಟಾಂಗನ್ಯೀಕಾ|ಟಾಂಗನ್ಯೀಕ]]ಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಚಿನ್ಸಾಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಕೌಂಡ ತನ್ನ ತಂದೆತಾಯಿಯರ ಇಳಿವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರ ಎಂಟನೆಯ ಮಗುವಾಗಿ ಚಿನ್ಸಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ.<ref name="WSJforKaunda">{{Cite news |last=McGroarty |first=Patrick |date=17 June 2021 |title=Kenneth Kaunda of Zambia, Last Leader of Africa's Liberation Era, Dies at 97 |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/kenneth-kaunda-zambias-longtime-leader-dies-at-97-11623945143via=ProQuest }} {{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಈತನ ಜನನವನ್ನು ಅವರು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಮಗುವಿಗೆ ಬುಚಿಜû್ಯ (ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು. ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ಮಗನೂ ತನ್ನಂತೆಯೇ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕನಾಗಬೇಕೆಂಬುದು ತಂದೆಯ ಆಸೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕೆನೆತ್‍ಗೆ 8 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿದ್ದಾಗ ತಂದೆ ತೀರಿಕೊಂಡ. ಕೆನೆತನ ತಾಯಿ ತನ್ನ ನೆರೆಯವರೊಬ್ಬರಿಂದ ಸಾಲ ಪಡೆದು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದಳು. ಶಿಕ್ಷಣಶುಲ್ಕದ ಹಣವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಹುಡುಗ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾದಾಗ ಕೆನೆತ್ ಕೌಂಡ ಲುಬ್ವದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ಅದನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ಕೂಡಲೆ ಮುನಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂದುವರಿಸಿದ. ಕೌಂಡ ಅಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಈತನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಡೇನಿಯೆಲ್ ಸೋಂಕ್ವಿಷ್. ಆ ವೇಳೆಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದ ವರ್ಣವಿದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಭೀಕರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಆತ ಕೌಂಡನಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದ. ಆದರೆ ಆಗ ಕೌಂಡನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇದು ಅಷ್ಟಾಗಿ ತಾಕಲಿಲ್ಲ. 1943ರಲ್ಲಿ ಈತ ಮುನಾಲಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಲುಬ್ವಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಅಧ್ಯಾಪಕನಾದ. ಮೂರು ವರ್ಷಕಾಲ ಈತ ಅಧ್ಯಾಪಕವೃತ್ತಿಗೇ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಆ ಜೀವನ ಇವನಿಗೆ ಬೇಸರ ಬರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. 1947ರಲ್ಲಿ ಈತ ಅಧ್ಯಾಪಕ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟ. ತನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕೆಲಸದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಟಾಂಗನ್ಯೀಕ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ರೊಡೀಷಿಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬಂದ. ಕೊನೆಗೆ ಮುಫುಲಿರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಶಿಕ್ಷಕನಾದ. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಬೆಟಿ ಬಂಡಳೊಂದಿಗೆ ಇವನ ವಿವಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಅವಳೂ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾದಳು. ತಾಮ್ರಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೌಂಡ ಬಹುಕಾಲ ಇರಲಿಲ್ಲ. 1949ರಲ್ಲಿ ಈತ ಲುಬ್ವಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬೇಸಾಯ ಕೈಕೊಂಡ. ಇವನ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ವಿಚಾರಗಳೇ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದುವು. ಆಫ್ರಿಕದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ ಕೇಂದ್ರಾಲಯದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಚಿನ್ಸಾಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈತ ಅದರ ಶಾಖೆಯೊಂದನ್ನು ತೆರೆದ. 1950ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ ಚೆನ್ಸಾಲಿ ಶಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯನ್ನಾಗಿ ಈತನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈತ ಸೈಕಲ್ ಮೇಲೆ ಊರಿಂದೂರಿಗೆ ಸಂಚರಿಸಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದ. ಚೆನ್ಸಾಲಿ ಮುಂದೆ ಬಿರುಸಿನ ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ== ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕ ಏರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಂದಿನಿಂದಲೇ ಕೌಂಡನ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದ ಹ್ಯಾರಿ ಎನ್‍ಕುಂಬಲ ಮತ್ತು ಈತ ಪಕ್ಷಕಾಗಿ ಅವಿಶ್ರಾಂತವಾಗಿ ದುಡಿದರು. ವಿದ್ಯಾವಂತರಾದ ಯುವಕರು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸತೊಡಗಿದರು. ಇದರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 1953ರಲ್ಲಿ ಸಂತಾಪ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕರು ಅಂದು ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರು. ರಾಷ್ಟ್ರವಿಮೋಚನೆಯ ಚಳವಳಿ ಬಿರುಸಾಯಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಏರತೊಡಗಿತು. ಈ ಎಲ್ಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೌಂಡನ ಪ್ರೇರಣೆ ಇದ್ದೇ ಇತ್ತು. 1954 ಮತ್ತು 1955ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುವಲ್ಲಿ ಇವನಿಗೆ ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಗಳು ಎದುರಾದುವು. ಆಗ ವರ್ಣಭೇದದಂಥ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವತ್ತ ಜನ ಗಮನ ಕೊಡುವಂತೆ ಕೌಂಡ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. ಕೌಂಡನಿಗೆ ಸ್ವತಃ ಈ ದುಃಸ್ಥಿತಿಯ ಅರಿವಾಗಿತ್ತು. ಪುಸ್ತಕವೊಂದನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಅಂಗಡಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಂಡ್‍ವಿಚ್‍ಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಫೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಬಿಳಿಯರಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇವನನ್ನು ಹೊಡೆದು ಹೊರದೂಡಲಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಈತ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದು ಐರೋಪ್ಯರ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೆಂಪಗಾಗಿಸಿತು. ನಿಷೇಧಾತ್ಮಕ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆಂಬ ಆರೋಪವನ್ನು ಹೊರಿಸಿ ಕೌಂಡನನ್ನೂ ಎನ್ಕುಂಬುಲನನ್ನೂ ಸರ್ಕಾರ ಸೆರೆಮನೆಗೆ ದೂಡಿತು. ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಸೆರೆಮನೆಯ ಶಿಕ್ಷೆ ಕೌಂಡನ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ದೃಢಪಡಿಸಿತು. ಬಂಧನದ ಜೀವನ ಇವನ ಮೇಲೆ ಅಗಾಧ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತ್ತು. ಕೌಂಡನ ಜೀವನ ಸರಳವಾಯಿತು. ಕುಡಿತ, ಧೂಮಪಾನಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ವರ್ಜಿಸಿದ್ದ ಕೌಂಡ ಆಗ ಮಾಂಸಾಹಾರವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದ. ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರಗಾಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಂದಗಾಮಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡುವು. ಕೌಂಡನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ]]ಗಳೆಲ್ಲ ಒಂದುಗೂಡಿ 1958ರಲ್ಲಿ ಜಾಂಬಿಯ ಆಫ್ರಿಕನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="BBCKen" /><ref name="TNYTimes">{{Cite journal|title=Harry Nkumbula Dies; Led African Congress|url=https://www.nytimes.com/1983/10/10/obituaries/harry-nkumbula-dies-led-african-congress.html|access-date=18 June 2021|date=10 October 1983|journal=[[The New York Times]]|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624214322/https://www.nytimes.com/1983/10/10/obituaries/harry-nkumbula-dies-led-african-congress.html|url-status=live}}</ref> ಕೌಂಡ ಇದರ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ. ಸರ್ಕಾರ ಜಾಂಬಿಯಕಾಂಗ್ರೆಸನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿತು. ಅದರ ನಾಯಕರನ್ನು ದೂರದ ಸೆರೆಮನೆಗಳಿಗೆ ದೂಡಿತು. ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿ ಕೌಂಡ ಜೈಲುವಾಸವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಿ ಇವನ ಆರೋಗ್ಯ ಕೆಟ್ಟಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನೊಂದಿಗೆ ಕೌಂಡನ ಹೆಸರೂ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಕಣ್ಣು ತಪ್ಪಿಸಿದ್ದ ನಾಯಕರು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿ, 6 ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಆಫ್ರಿಕನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1959ರ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಪಕ್ಷಗಳೆಲ್ಲ ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದಾದುವು. ಪಕ್ಷದ ಹೆಸರನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಕ್ಷ ಎಂದು ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು. 9 ತಿಂಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ<ref>{{Cite web |title=Kenneth David Kaunda |url=https://biography.yourdictionary.com/kenneth-david-kaunda |access-date=18 May 2021 |website=biography.yourdictionary.com |archive-date=18 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518104214/https://biography.yourdictionary.com/kenneth-david-kaunda |url-status=live }}</ref><ref name="BBCKen">{{Cite web|title=Kenneth Kaunda: Zambia's independence hero|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-16039411|publisher=BBC|access-date=18 June 2021|date=17 June 2021|archive-date=18 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618014202/https://www.bbc.com/news/world-africa-16039411|url-status=live}}</ref> ಅನುಭವಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಕೌಂಡ ಈ ಹೊಸ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಹೊಂದಿದ (1960). ==ಜಾಂಬಿಯಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮ== ಆ ವರ್ಷದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಒಳಗಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕೆಂಬ ಘೋಷಣೆ ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಮೊಳಗಿತ್ತು. ಇಷ್ಟು ಅಲ್ಪ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾದೀತೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ನಾಯಕರಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ಅದು ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಯ ಕಾಲವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಏಪ್ರಿಲ್ 13ರಂದು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‍]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದ್ದ ಆಫ್ರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಯ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ಕೌಂಡನಿಗೆ ಆಹ್ವಾನ ಬಂತು. ಹಿಂದಿನ ದಿನವೇ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕದ ಬಿಳಿಯ ನಾಯಕ ವೆರ್‍ವೋರ್ಡನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಯತ್ನ ನಡೆದಿತ್ತು. ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಲು ಕೊಲೆಯ ಮಾರ್ಗ ಸರಿಯಲ್ಲ; ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಮಾರ್ಗವೊಂದೇ ಅನುಸರಣೀಯವಾದ ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ಕೌಂಡ ಆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದ. ಲಂಡನಿನಲ್ಲಿ [[ವಸಾಹತು]] ಸಚಿವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯರೊಡನೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿ ಅನಂತರ ಮೇ 27ರಂದು ಕೌಂಡ ಜಾಂಬಿಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಜನರ ಗುಂಪೊಂದು ಲಿಲಿಯನ್ ಬರ್ಟನ್ ಎಂಬುವಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿ, ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಸುರಿದು ಬೆಂಕಿಯಿಟ್ಟಿತು. ಆಕೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತೀರಿಕೊಂಡಳು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಕೌಂಡನ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿತು. ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕೌಂಡನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಜೂನ್ 16ರಂದು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆಯೇ ಈತ ಜಾಂಬಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ. ಜನತೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಒಳಗಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬೇಕೆಂದು ಖಾತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಮಿಲಿಟರಿ ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿತ್ತು. ಸಂಧಾನಗಳು ಫಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ನಾಡಿನಲ್ಲೆಲ್ಲ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. ಕೌಂಡ ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಸಂಚರಿಸಿ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸೆಯಿಂದರಿಬೇಕೆಂದು ಜನಕ್ಕೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಮುಂದೆ ಅಸಹಕಾರ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಕೌಂಡನ ಪಕ್ಷದ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಸದಸ್ಯರು ಬಿಳಿಯರ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡಿದ್ದ ಗುರುತು ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸೆರೆಮನೆಯ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನೂ ದಂಡವನ್ನೂ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಕೌಂಡ ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಎದುರಿನಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಗುರುತು ಚೀಟಿಯನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದ. ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅವನನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಧೈರ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವಂತೆ ಕೌಂಡ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಿದ. ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ಕೌಂಡನ ಪಕ್ಷ ತನ್ನದೇ ಆದ ವರದಿಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿ, ರಕ್ಷಣಾಪಡೆಗಳು ನಡೆಸಿದ್ದ ಲೂಟಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಾಚಾರಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬಯಲಿಗೆಳೆಯಿತು. ಸರ್ಕಾರವೂ ತನ್ನ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ [[ಸಂವಿಧಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಇದೊಂದು ಮಹತ್ತ್ವಪೂರ್ಣ ಸಾಧನೆಯೇ ಆಗಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಸರ್ಕಾರ ಇದೇ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅಂತಿಮ ಪರಿಹಾರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತ್ತು. ದೀರ್ಘ ಸಂಧಾನಗಳು ನಡೆದುವು. ಆದರೆ ಯಾವುದೂ ಫಲಿಸಲಿಲ್ಲ. [[File:Saragat Kaunda 1966.jpg|thumb|Italian president [[Giuseppe Saragat]] and Kenneth Kaunda in 1966]] 1962ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ವಸಾಹತು ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ವಿವಿಧ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ, ಜಾಂಬಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೊಂದೇ ಪರಿಹಾರವೆಂಬುದನ್ನು ಕೌಂಡ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ. ಕೊನೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಜಾಂಬಿಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ಕೊಡಲೊಪ್ಪಿ 1964ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೌಂಡನ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಬಹುಮತ ಲಭ್ಯವಾಗಿ ಈತ ಅದರ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ. 1964ರ ಅಕ್ಟೋಬರಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಜಾಂಬಿಯ ಎಂಬ ಹೆಸರು ತಳೆಯಿತು. ಕೌಂಡ ಅದರ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ.<ref>{{Cite web |title=10 Things You Didn't Know About Reuben Chitandika Kamanga {{!}} Youth Village Zambia |url=https://youthvillagezm.com/2019/06/10-things-you-didnt-know-about-reuben-chitandika-kamanga/ |access-date=18 May 2021 |language=en-GB |archive-date=18 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518125925/https://youthvillagezm.com/2019/06/10-things-you-didnt-know-about-reuben-chitandika-kamanga/ |url-status=live }}</ref> ==ನಿಧನ== ಕೌಂಡಾ ೧೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ ರಂದು ನ್ಯುಮೊನಿಯಾ ಖಾಯಿಲೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ೯೭ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.<ref>{{Cite web|last=Ch|first=Bwalya|last2=a|date=2021-06-17|title=BREAKING: Zambian 1st President Dr. Kenneth Kaunda has died aged 97|url=https://zambianews365.com/breaking-zambian-1st-president-dr-kenneth-kaunda-has-died-aged-97/|access-date=2021-06-17|website=ZambiaNews365.com|language=en-US|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624200151/https://zambianews365.com/breaking-zambian-1st-president-dr-kenneth-kaunda-has-died-aged-97/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-06-17|title=Zambian 1st President Dr. Kenneth Kaunda has died aged 97|url=https://news365.co.za/zambian-1st-president-dr-kenneth-kaunda-has-died-aged-97/|access-date=2021-06-17|website=News365.co.za|language=en-US}}</ref><ref name=KK>{{Cite web|title=Former Zambian president Kenneth Kaunda dies {{!}} eNCA|url=https://www.enca.com/news/former-zambian-president-kenneth-kaunda-dies|access-date=2021-06-17|website=www.enca.com|language=en|archive-date=2021-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618111618/https://www.enca.com/news/former-zambian-president-kenneth-kaunda-dies|url-status=dead}}</ref> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/25/newsid_2658000/2658325.stm 1964: President Kaunda takes power in Zambia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605125604/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/25/newsid_2658000/2658325.stm |date=5 June 2013 }} * [https://books.google.com/books?id=WlaLuBO-YBMC&dq=%22kenneth+D.+kaunda%22&pg=PA12 Kaunda on the non-aligned movement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160508190906/https://books.google.com/books?id=WlaLuBO-YBMC&pg=PA12&dq=%22kenneth+D.+kaunda%22&hl=en |date=8 May 2016 }} *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6728015.stm Kaunda on Mugabe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411032258/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6728015.stm |date=11 April 2021 }} *[http://www.bloomsbury.com/us/kenneth-kaunda-the-united-states-and-southern-africa-9781474267625 Kenneth Kaunda, the United States and Southern Africa by Andy deRoche] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161002182237/http://www.bloomsbury.com/us/kenneth-kaunda-the-united-states-and-southern-africa-9781474267625/ |date=2 October 2016 }} *[https://www.youtube.com/watch?v=MsQFmp9CDcw Faces of Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190918172147/https://www.youtube.com/watch?v=MsQFmp9CDcw&gl=US&hl=en |date=18 September 2019 }} *{{C-SPAN|52082}} *{{NPG name| id=62482}} *[https://nai.uu.se/library/resources/liberation-africa/interviews/kenneth-kaunda.html Interview with Kenneth Kaunda by Tor Sellström within the project Nordic Documentation on the Liberation Struggle in Southern Africa] {{S-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[Roy Welensky]] |as=Prime Minister of the [[Federation of Rhodesia and Nyasaland]]}} {{s-ttl|title=[[Prime Minister of Zambia|Prime Minister of Northern Rhodesia]]|years=1964}} {{s-aft|after=Himself |as=President of Zambia}} {{s-bef|before=Himself |as=Prime Minister of Northern Rhodesia}} {{s-ttl|title=[[President of Zambia]]|years=1964–1991}} {{s-aft|after=[[Frederick Chiluba]]}} {{s-dip}} {{s-bef|before=[[Gamal Abdel Nasser]]}} {{s-ttl|title= [[Non-Aligned Movement|Chairperson of the Non-Aligned Movement]]|years=1970–1973}} {{s-aft|after=[[Houari Boumédiène]]}} {{S-end}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು]] iugbwmk0o5oblln03z1inkddxg6tgpe 1373423 1373422 2026-05-15T07:00:12Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373423 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Kenneth David Kaunda.jpg | caption = Kaunda in 1983 | office = [[Prime Minister of Northern Rhodesia]] | term_start = 22 January 1964 | term_end = 24 October 1964 | predecessor = ''Position established'' | successor = [[Mainza Chona]] <br /> ''as [[Prime Minister of Zambia]]'' | monarch = [[Elizabeth II]] | governor-general = Sir [[Evelyn Hone]] | order2 = 1st | office2 = President of Zambia | term_start2 = 24 October 1964 | term_end2 = 2 November 1991 | vice_president2 = {{Plainlist| * [[Reuben Kamanga]] * [[Simon Kapwepwe]] * [[Mainza Chona]]}} | predecessor2 = ''Evelyn Hone as [[Governor of Northern Rhodesia]]'' | successor2 = [[Frederick Chiluba]] | order3 = 3rd | office3 = Secretary-General of the Non-Aligned Movement | term_start3 = 8 September 1970 | term_end3 = 5 September 1973 | predecessor3 = [[Gamal Abdel Nasser]] | successor3 = [[Houari Boumédiène]] | order4 = 1st | office4 = Chancellor of Cavendish University Zambia | term_start4 = 2003 | term_end4 = 25 October 2018 | predecessor4 = position established | successor4 = [[Rupiah Banda]] | birth_name = Kenneth David Buchizya Kaunda | birth_date = {{Birth date|1924|4|28|df=y}} | birth_place = [[Chinsali]], [[Northern Rhodesia]] (now Zambia) | death_date = {{Death date and age|2021|6|17|1924|4|28|df=yes}} | death_place = [[Lusaka]], Zambia | resting_place = [[Embassy Park]], Lusaka | citizenship = {{plainlist| * [[British subject]] (until 1964) * Zambia (1964–1998, 2000{{nbnd}}2021) * [[Statelessness|Stateless]] (1998–2000) }} | spouse = {{marriage|[[Betty Kaunda|Betty Banda]]|1946|2013|reason=her death}} | children = 8, including [[Tilyenji Kaunda|Tilyenji]] | party = [[UNIP]] | profession = Teacher }} ಕೆನೆತ್ ಕೌಂಡ <ref name="Arnold">{{Cite news |last=Arnold |first=Guy |date=17 June 2021 |title=Kenneth Kaunda obituary |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2021/jun/17/kenneth-kaunda-obituary |access-date=17 June 2021}}</ref> (೧೯೨೪-೨೦೨೧) ಇವನನ್ನು ಕೆಕೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು,<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=WNBBAQAAIAAJ&q=%22vote+kk%22+%22kaunda%22 |title=Listener and BBC Television Review |publisher=British Broadcasting Corporation |year=1983 |language=en}}</ref> [[ಜಾಂಬಿಯ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷ. ಮಾನವತಾವಾದಿ. ಅಹಿಂಸಾತತ್ತ್ವಪ್ರತಿಪಾದಕ. ಭಾರತದ ಅತ್ಯುಚ್ಛ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲೊಂದಾದ [[ನೆಹರೂ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (1970) ವಿಜೇತ. ಭಾರತಕ್ಕೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ]]ಯವರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾದುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಪರತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದ ಜಾಂಬಿಯ ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದೊರಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಶ್ರಮಿಸಿ ಸಫಲನಾದ ಈತ ಜಾಂಬಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇಡೀ ಆಫ್ರಿಕದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿರುವ ಕೆಲವೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಕೌಂಡ ಜನಿಸಿದ್ದು 1924ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 28ರಂದು<ref>{{Cite book |last=Kasuka |first=Bridgette |url=https://books.google.com/books?id=TpRQwsE-PmYC&q=Kenneth+Kaunda+28+april&pg=PA13 |title=Independence Leaders of Africa |date=7 February 2012 |publisher=Bankole Kamara Taylor |isbn=978-1-4700-4175-5 |access-date=15 October 2019 |via=Google Books}}</ref>. ತಂದೆ ಡೇವಿಡ್ ಕೌಂಡ, ತಾಯಿ ಹೆಲೆನ್. ತಂದೆ, ತಾಯಿ ಇಬ್ಬರೂ ನಿಯಾಸಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು. ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡಿನಿಂದ ನಿಯೋಜಿತರಾಗಿ ಜಾಂಬಿಯ(ಆಗಿನ ಉತ್ತರ ರೊಡೀಷಿಯ) ಮತ್ತು [[ಟಾಂಗನ್ಯೀಕಾ|ಟಾಂಗನ್ಯೀಕ]]ಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಚಿನ್ಸಾಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಕೌಂಡ ತನ್ನ ತಂದೆತಾಯಿಯರ ಇಳಿವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರ ಎಂಟನೆಯ ಮಗುವಾಗಿ ಚಿನ್ಸಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ.<ref name="WSJforKaunda">{{Cite news |last=McGroarty |first=Patrick |date=17 June 2021 |title=Kenneth Kaunda of Zambia, Last Leader of Africa's Liberation Era, Dies at 97 |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/kenneth-kaunda-zambias-longtime-leader-dies-at-97-11623945143via=ProQuest }} {{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಈತನ ಜನನವನ್ನು ಅವರು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಮಗುವಿಗೆ ಬುಚಿಜû್ಯ (ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು. ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ಮಗನೂ ತನ್ನಂತೆಯೇ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕನಾಗಬೇಕೆಂಬುದು ತಂದೆಯ ಆಸೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕೆನೆತ್‍ಗೆ 8 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿದ್ದಾಗ ತಂದೆ ತೀರಿಕೊಂಡ. ಕೆನೆತನ ತಾಯಿ ತನ್ನ ನೆರೆಯವರೊಬ್ಬರಿಂದ ಸಾಲ ಪಡೆದು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದಳು. ಶಿಕ್ಷಣಶುಲ್ಕದ ಹಣವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಹುಡುಗ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾದಾಗ ಕೆನೆತ್ ಕೌಂಡ ಲುಬ್ವದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ಅದನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ಕೂಡಲೆ ಮುನಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂದುವರಿಸಿದ. ಕೌಂಡ ಅಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಈತನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಡೇನಿಯೆಲ್ ಸೋಂಕ್ವಿಷ್. ಆ ವೇಳೆಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದ ವರ್ಣವಿದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಭೀಕರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಆತ ಕೌಂಡನಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದ. ಆದರೆ ಆಗ ಕೌಂಡನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇದು ಅಷ್ಟಾಗಿ ತಾಕಲಿಲ್ಲ. 1943ರಲ್ಲಿ ಈತ ಮುನಾಲಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಲುಬ್ವಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಅಧ್ಯಾಪಕನಾದ. ಮೂರು ವರ್ಷಕಾಲ ಈತ ಅಧ್ಯಾಪಕವೃತ್ತಿಗೇ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಆ ಜೀವನ ಇವನಿಗೆ ಬೇಸರ ಬರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. 1947ರಲ್ಲಿ ಈತ ಅಧ್ಯಾಪಕ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟ. ತನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕೆಲಸದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಟಾಂಗನ್ಯೀಕ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ರೊಡೀಷಿಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬಂದ. ಕೊನೆಗೆ ಮುಫುಲಿರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಶಿಕ್ಷಕನಾದ. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಬೆಟಿ ಬಂಡಳೊಂದಿಗೆ ಇವನ ವಿವಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಅವಳೂ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾದಳು. ತಾಮ್ರಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೌಂಡ ಬಹುಕಾಲ ಇರಲಿಲ್ಲ. 1949ರಲ್ಲಿ ಈತ ಲುಬ್ವಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬೇಸಾಯ ಕೈಕೊಂಡ. ಇವನ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ವಿಚಾರಗಳೇ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದುವು. ಆಫ್ರಿಕದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ ಕೇಂದ್ರಾಲಯದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಚಿನ್ಸಾಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈತ ಅದರ ಶಾಖೆಯೊಂದನ್ನು ತೆರೆದ. 1950ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ ಚೆನ್ಸಾಲಿ ಶಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯನ್ನಾಗಿ ಈತನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈತ ಸೈಕಲ್ ಮೇಲೆ ಊರಿಂದೂರಿಗೆ ಸಂಚರಿಸಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದ. ಚೆನ್ಸಾಲಿ ಮುಂದೆ ಬಿರುಸಿನ ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ== ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕ ಏರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಂದಿನಿಂದಲೇ ಕೌಂಡನ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದ ಹ್ಯಾರಿ ಎನ್‍ಕುಂಬಲ ಮತ್ತು ಈತ ಪಕ್ಷಕಾಗಿ ಅವಿಶ್ರಾಂತವಾಗಿ ದುಡಿದರು. ವಿದ್ಯಾವಂತರಾದ ಯುವಕರು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸತೊಡಗಿದರು. ಇದರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 1953ರಲ್ಲಿ ಸಂತಾಪ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕರು ಅಂದು ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರು. ರಾಷ್ಟ್ರವಿಮೋಚನೆಯ ಚಳವಳಿ ಬಿರುಸಾಯಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಏರತೊಡಗಿತು. ಈ ಎಲ್ಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೌಂಡನ ಪ್ರೇರಣೆ ಇದ್ದೇ ಇತ್ತು. 1954 ಮತ್ತು 1955ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುವಲ್ಲಿ ಇವನಿಗೆ ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಗಳು ಎದುರಾದುವು. ಆಗ ವರ್ಣಭೇದದಂಥ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವತ್ತ ಜನ ಗಮನ ಕೊಡುವಂತೆ ಕೌಂಡ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. ಕೌಂಡನಿಗೆ ಸ್ವತಃ ಈ ದುಃಸ್ಥಿತಿಯ ಅರಿವಾಗಿತ್ತು. ಪುಸ್ತಕವೊಂದನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಅಂಗಡಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಂಡ್‍ವಿಚ್‍ಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಫೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಬಿಳಿಯರಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇವನನ್ನು ಹೊಡೆದು ಹೊರದೂಡಲಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಈತ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದು ಐರೋಪ್ಯರ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೆಂಪಗಾಗಿಸಿತು. ನಿಷೇಧಾತ್ಮಕ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆಂಬ ಆರೋಪವನ್ನು ಹೊರಿಸಿ ಕೌಂಡನನ್ನೂ ಎನ್ಕುಂಬುಲನನ್ನೂ ಸರ್ಕಾರ ಸೆರೆಮನೆಗೆ ದೂಡಿತು. ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಸೆರೆಮನೆಯ ಶಿಕ್ಷೆ ಕೌಂಡನ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ದೃಢಪಡಿಸಿತು. ಬಂಧನದ ಜೀವನ ಇವನ ಮೇಲೆ ಅಗಾಧ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತ್ತು. ಕೌಂಡನ ಜೀವನ ಸರಳವಾಯಿತು. ಕುಡಿತ, ಧೂಮಪಾನಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ವರ್ಜಿಸಿದ್ದ ಕೌಂಡ ಆಗ ಮಾಂಸಾಹಾರವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದ. ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರಗಾಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಂದಗಾಮಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡುವು. ಕೌಂಡನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ]]ಗಳೆಲ್ಲ ಒಂದುಗೂಡಿ 1958ರಲ್ಲಿ ಜಾಂಬಿಯ ಆಫ್ರಿಕನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="BBCKen" /><ref name="TNYTimes">{{Cite journal|title=Harry Nkumbula Dies; Led African Congress|url=https://www.nytimes.com/1983/10/10/obituaries/harry-nkumbula-dies-led-african-congress.html|access-date=18 June 2021|date=10 October 1983|journal=[[The New York Times]]|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624214322/https://www.nytimes.com/1983/10/10/obituaries/harry-nkumbula-dies-led-african-congress.html|url-status=live}}</ref> ಕೌಂಡ ಇದರ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ. ಸರ್ಕಾರ ಜಾಂಬಿಯಕಾಂಗ್ರೆಸನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿತು. ಅದರ ನಾಯಕರನ್ನು ದೂರದ ಸೆರೆಮನೆಗಳಿಗೆ ದೂಡಿತು. ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿ ಕೌಂಡ ಜೈಲುವಾಸವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಿ ಇವನ ಆರೋಗ್ಯ ಕೆಟ್ಟಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನೊಂದಿಗೆ ಕೌಂಡನ ಹೆಸರೂ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಕಣ್ಣು ತಪ್ಪಿಸಿದ್ದ ನಾಯಕರು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿ, 6 ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಆಫ್ರಿಕನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1959ರ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಪಕ್ಷಗಳೆಲ್ಲ ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದಾದುವು. ಪಕ್ಷದ ಹೆಸರನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಕ್ಷ ಎಂದು ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು. 9 ತಿಂಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ<ref>{{Cite web |title=Kenneth David Kaunda |url=https://biography.yourdictionary.com/kenneth-david-kaunda |access-date=18 May 2021 |website=biography.yourdictionary.com |archive-date=18 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518104214/https://biography.yourdictionary.com/kenneth-david-kaunda |url-status=live }}</ref><ref name="BBCKen">{{Cite web|title=Kenneth Kaunda: Zambia's independence hero|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-16039411|publisher=BBC|access-date=18 June 2021|date=17 June 2021|archive-date=18 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618014202/https://www.bbc.com/news/world-africa-16039411|url-status=live}}</ref> ಅನುಭವಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಕೌಂಡ ಈ ಹೊಸ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಹೊಂದಿದ (1960). ==ಜಾಂಬಿಯಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮ== ಆ ವರ್ಷದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಒಳಗಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕೆಂಬ ಘೋಷಣೆ ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಮೊಳಗಿತ್ತು. ಇಷ್ಟು ಅಲ್ಪ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾದೀತೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ನಾಯಕರಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ಅದು ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಯ ಕಾಲವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಏಪ್ರಿಲ್ 13ರಂದು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‍]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದ್ದ ಆಫ್ರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಯ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ಕೌಂಡನಿಗೆ ಆಹ್ವಾನ ಬಂತು. ಹಿಂದಿನ ದಿನವೇ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕದ ಬಿಳಿಯ ನಾಯಕ ವೆರ್‍ವೋರ್ಡನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಯತ್ನ ನಡೆದಿತ್ತು. ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಲು ಕೊಲೆಯ ಮಾರ್ಗ ಸರಿಯಲ್ಲ; ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಮಾರ್ಗವೊಂದೇ ಅನುಸರಣೀಯವಾದ ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ಕೌಂಡ ಆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದ. ಲಂಡನಿನಲ್ಲಿ [[ವಸಾಹತು]] ಸಚಿವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯರೊಡನೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿ ಅನಂತರ ಮೇ 27ರಂದು ಕೌಂಡ ಜಾಂಬಿಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಜನರ ಗುಂಪೊಂದು ಲಿಲಿಯನ್ ಬರ್ಟನ್ ಎಂಬುವಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿ, ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಸುರಿದು ಬೆಂಕಿಯಿಟ್ಟಿತು. ಆಕೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತೀರಿಕೊಂಡಳು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಕೌಂಡನ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿತು. ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕೌಂಡನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಜೂನ್ 16ರಂದು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆಯೇ ಈತ ಜಾಂಬಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ. ಜನತೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಒಳಗಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬೇಕೆಂದು ಖಾತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಮಿಲಿಟರಿ ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿತ್ತು. ಸಂಧಾನಗಳು ಫಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ನಾಡಿನಲ್ಲೆಲ್ಲ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. ಕೌಂಡ ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಸಂಚರಿಸಿ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸೆಯಿಂದರಿಬೇಕೆಂದು ಜನಕ್ಕೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಮುಂದೆ ಅಸಹಕಾರ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಕೌಂಡನ ಪಕ್ಷದ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಸದಸ್ಯರು ಬಿಳಿಯರ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡಿದ್ದ ಗುರುತು ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸೆರೆಮನೆಯ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನೂ ದಂಡವನ್ನೂ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಕೌಂಡ ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಎದುರಿನಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಗುರುತು ಚೀಟಿಯನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದ. ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅವನನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಧೈರ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವಂತೆ ಕೌಂಡ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಿದ. ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ಕೌಂಡನ ಪಕ್ಷ ತನ್ನದೇ ಆದ ವರದಿಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿ, ರಕ್ಷಣಾಪಡೆಗಳು ನಡೆಸಿದ್ದ ಲೂಟಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಾಚಾರಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬಯಲಿಗೆಳೆಯಿತು. ಸರ್ಕಾರವೂ ತನ್ನ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ [[ಸಂವಿಧಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಇದೊಂದು ಮಹತ್ತ್ವಪೂರ್ಣ ಸಾಧನೆಯೇ ಆಗಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಸರ್ಕಾರ ಇದೇ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅಂತಿಮ ಪರಿಹಾರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತ್ತು. ದೀರ್ಘ ಸಂಧಾನಗಳು ನಡೆದುವು. ಆದರೆ ಯಾವುದೂ ಫಲಿಸಲಿಲ್ಲ. [[File:Saragat Kaunda 1966.jpg|thumb|Italian president [[Giuseppe Saragat]] and Kenneth Kaunda in 1966]] 1962ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ವಸಾಹತು ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ವಿವಿಧ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ, ಜಾಂಬಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೊಂದೇ ಪರಿಹಾರವೆಂಬುದನ್ನು ಕೌಂಡ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ. ಕೊನೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಜಾಂಬಿಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ಕೊಡಲೊಪ್ಪಿ 1964ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೌಂಡನ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಬಹುಮತ ಲಭ್ಯವಾಗಿ ಈತ ಅದರ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ. 1964ರ ಅಕ್ಟೋಬರಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಜಾಂಬಿಯ ಎಂಬ ಹೆಸರು ತಳೆಯಿತು. ಕೌಂಡ ಅದರ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ.<ref>{{Cite web |title=10 Things You Didn't Know About Reuben Chitandika Kamanga {{!}} Youth Village Zambia |url=https://youthvillagezm.com/2019/06/10-things-you-didnt-know-about-reuben-chitandika-kamanga/ |access-date=18 May 2021 |language=en-GB |archive-date=18 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518125925/https://youthvillagezm.com/2019/06/10-things-you-didnt-know-about-reuben-chitandika-kamanga/ |url-status=live }}</ref> ==ನಿಧನ== ಕೌಂಡಾ ೧೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ ರಂದು ನ್ಯುಮೊನಿಯಾ ಖಾಯಿಲೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ೯೭ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.<ref>{{Cite web|last=Ch|first=Bwalya|last2=a|date=2021-06-17|title=BREAKING: Zambian 1st President Dr. Kenneth Kaunda has died aged 97|url=https://zambianews365.com/breaking-zambian-1st-president-dr-kenneth-kaunda-has-died-aged-97/|access-date=2021-06-17|website=ZambiaNews365.com|language=en-US|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624200151/https://zambianews365.com/breaking-zambian-1st-president-dr-kenneth-kaunda-has-died-aged-97/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-06-17|title=Zambian 1st President Dr. Kenneth Kaunda has died aged 97|url=https://news365.co.za/zambian-1st-president-dr-kenneth-kaunda-has-died-aged-97/|access-date=2021-06-17|website=News365.co.za|language=en-US}}</ref><ref name=KK>{{Cite web|title=Former Zambian president Kenneth Kaunda dies {{!}} eNCA|url=https://www.enca.com/news/former-zambian-president-kenneth-kaunda-dies|access-date=2021-06-17|website=www.enca.com|language=en|archive-date=2021-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618111618/https://www.enca.com/news/former-zambian-president-kenneth-kaunda-dies|url-status=dead}}</ref> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/25/newsid_2658000/2658325.stm 1964: President Kaunda takes power in Zambia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605125604/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/25/newsid_2658000/2658325.stm |date=5 June 2013 }} * [https://books.google.com/books?id=WlaLuBO-YBMC&dq=%22kenneth+D.+kaunda%22&pg=PA12 Kaunda on the non-aligned movement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160508190906/https://books.google.com/books?id=WlaLuBO-YBMC&pg=PA12&dq=%22kenneth+D.+kaunda%22&hl=en |date=8 May 2016 }} *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6728015.stm Kaunda on Mugabe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411032258/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6728015.stm |date=11 April 2021 }} *[http://www.bloomsbury.com/us/kenneth-kaunda-the-united-states-and-southern-africa-9781474267625 Kenneth Kaunda, the United States and Southern Africa by Andy deRoche] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161002182237/http://www.bloomsbury.com/us/kenneth-kaunda-the-united-states-and-southern-africa-9781474267625/ |date=2 October 2016 }} *[https://www.youtube.com/watch?v=MsQFmp9CDcw Faces of Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190918172147/https://www.youtube.com/watch?v=MsQFmp9CDcw&gl=US&hl=en |date=18 September 2019 }} *{{C-SPAN|52082}} *{{NPG name| id=62482}} *[https://nai.uu.se/library/resources/liberation-africa/interviews/kenneth-kaunda.html Interview with Kenneth Kaunda by Tor Sellström within the project Nordic Documentation on the Liberation Struggle in Southern Africa] {{S-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[Roy Welensky]] |as=Prime Minister of the [[Federation of Rhodesia and Nyasaland]]}} {{s-ttl|title=[[Prime Minister of Zambia|Prime Minister of Northern Rhodesia]]|years=1964}} {{s-aft|after=Himself |as=President of Zambia}} {{s-bef|before=Himself |as=Prime Minister of Northern Rhodesia}} {{s-ttl|title=[[President of Zambia]]|years=1964–1991}} {{s-aft|after=[[Frederick Chiluba]]}} {{s-dip}} {{s-bef|before=[[Gamal Abdel Nasser]]}} {{s-ttl|title= [[Non-Aligned Movement|Chairperson of the Non-Aligned Movement]]|years=1970–1973}} {{s-aft|after=[[Houari Boumédiène]]}} {{S-end}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡ]] 632u4zbd1hc7618d4klwcw4dqiq0e0v 1373424 1373423 2026-05-15T07:00:54Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373424 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Kenneth David Kaunda.jpg | caption = Kaunda in 1983 | office = [[Prime Minister of Northern Rhodesia]] | term_start = 22 January 1964 | term_end = 24 October 1964 | predecessor = ''Position established'' | successor = [[Mainza Chona]] <br /> ''as [[Prime Minister of Zambia]]'' | monarch = [[Elizabeth II]] | governor-general = Sir [[Evelyn Hone]] | order2 = 1st | office2 = President of Zambia | term_start2 = 24 October 1964 | term_end2 = 2 November 1991 | vice_president2 = {{Plainlist| * [[Reuben Kamanga]] * [[Simon Kapwepwe]] * [[Mainza Chona]]}} | predecessor2 = ''Evelyn Hone as [[Governor of Northern Rhodesia]]'' | successor2 = [[Frederick Chiluba]] | order3 = 3rd | office3 = Secretary-General of the Non-Aligned Movement | term_start3 = 8 September 1970 | term_end3 = 5 September 1973 | predecessor3 = [[Gamal Abdel Nasser]] | successor3 = [[Houari Boumédiène]] | order4 = 1st | office4 = Chancellor of Cavendish University Zambia | term_start4 = 2003 | term_end4 = 25 October 2018 | predecessor4 = position established | successor4 = [[Rupiah Banda]] | birth_name = Kenneth David Buchizya Kaunda | birth_date = {{Birth date|1924|4|28|df=y}} | birth_place = [[Chinsali]], [[Northern Rhodesia]] (now Zambia) | death_date = {{Death date and age|2021|6|17|1924|4|28|df=yes}} | death_place = [[Lusaka]], Zambia | resting_place = [[Embassy Park]], Lusaka | citizenship = {{plainlist| * [[British subject]] (until 1964) * Zambia (1964–1998, 2000{{nbnd}}2021) * [[Statelessness|Stateless]] (1998–2000) }} | spouse = {{marriage|[[Betty Kaunda|Betty Banda]]|1946|2013|reason=her death}} | children = 8, including [[Tilyenji Kaunda|Tilyenji]] | party = [[UNIP]] | profession = Teacher }} ಕೆನೆತ್ ಕೌಂಡ <ref name="Arnold">{{Cite news |last=Arnold |first=Guy |date=17 June 2021 |title=Kenneth Kaunda obituary |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2021/jun/17/kenneth-kaunda-obituary |access-date=17 June 2021}}</ref> (೧೯೨೪-೨೦೨೧) ಇವನನ್ನು ಕೆಕೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು,<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=WNBBAQAAIAAJ&q=%22vote+kk%22+%22kaunda%22 |title=Listener and BBC Television Review |publisher=British Broadcasting Corporation |year=1983 |language=en}}</ref> [[ಜಾಂಬಿಯ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷ. ಮಾನವತಾವಾದಿ. ಅಹಿಂಸಾತತ್ತ್ವಪ್ರತಿಪಾದಕ. ಭಾರತದ ಅತ್ಯುಚ್ಛ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲೊಂದಾದ [[ನೆಹರೂ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (1970) ವಿಜೇತ. ಭಾರತಕ್ಕೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ]]ಯವರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾದುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಪರತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದ ಜಾಂಬಿಯ ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದೊರಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಶ್ರಮಿಸಿ ಸಫಲನಾದ ಈತ ಜಾಂಬಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇಡೀ ಆಫ್ರಿಕದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿರುವ ಕೆಲವೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಕೌಂಡ ಜನಿಸಿದ್ದು 1924ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 28ರಂದು<ref>{{Cite book |last=Kasuka |first=Bridgette |url=https://books.google.com/books?id=TpRQwsE-PmYC&q=Kenneth+Kaunda+28+april&pg=PA13 |title=Independence Leaders of Africa |date=7 February 2012 |publisher=Bankole Kamara Taylor |isbn=978-1-4700-4175-5 |access-date=15 October 2019 |via=Google Books}}</ref>. ತಂದೆ ಡೇವಿಡ್ ಕೌಂಡ, ತಾಯಿ ಹೆಲೆನ್. ತಂದೆ, ತಾಯಿ ಇಬ್ಬರೂ ನಿಯಾಸಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು. ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡಿನಿಂದ ನಿಯೋಜಿತರಾಗಿ ಜಾಂಬಿಯ(ಆಗಿನ ಉತ್ತರ ರೊಡೀಷಿಯ) ಮತ್ತು [[ಟಾಂಗನ್ಯೀಕಾ|ಟಾಂಗನ್ಯೀಕ]]ಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಚಿನ್ಸಾಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಕೌಂಡ ತನ್ನ ತಂದೆತಾಯಿಯರ ಇಳಿವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರ ಎಂಟನೆಯ ಮಗುವಾಗಿ ಚಿನ್ಸಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ.<ref name="WSJforKaunda">{{Cite news |last=McGroarty |first=Patrick |date=17 June 2021 |title=Kenneth Kaunda of Zambia, Last Leader of Africa's Liberation Era, Dies at 97 |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/kenneth-kaunda-zambias-longtime-leader-dies-at-97-11623945143via=ProQuest }} {{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಈತನ ಜನನವನ್ನು ಅವರು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಮಗುವಿಗೆ ಬುಚಿಜû್ಯ (ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು. ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ಮಗನೂ ತನ್ನಂತೆಯೇ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕನಾಗಬೇಕೆಂಬುದು ತಂದೆಯ ಆಸೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕೆನೆತ್‍ಗೆ 8 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿದ್ದಾಗ ತಂದೆ ತೀರಿಕೊಂಡ. ಕೆನೆತನ ತಾಯಿ ತನ್ನ ನೆರೆಯವರೊಬ್ಬರಿಂದ ಸಾಲ ಪಡೆದು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದಳು. ಶಿಕ್ಷಣಶುಲ್ಕದ ಹಣವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಹುಡುಗ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾದಾಗ ಕೆನೆತ್ ಕೌಂಡ ಲುಬ್ವದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ಅದನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ಕೂಡಲೆ ಮುನಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂದುವರಿಸಿದ. ಕೌಂಡ ಅಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಈತನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಡೇನಿಯೆಲ್ ಸೋಂಕ್ವಿಷ್. ಆ ವೇಳೆಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದ ವರ್ಣವಿದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಭೀಕರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಆತ ಕೌಂಡನಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದ. ಆದರೆ ಆಗ ಕೌಂಡನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇದು ಅಷ್ಟಾಗಿ ತಾಕಲಿಲ್ಲ. 1943ರಲ್ಲಿ ಈತ ಮುನಾಲಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಲುಬ್ವಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಅಧ್ಯಾಪಕನಾದ. ಮೂರು ವರ್ಷಕಾಲ ಈತ ಅಧ್ಯಾಪಕವೃತ್ತಿಗೇ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಆ ಜೀವನ ಇವನಿಗೆ ಬೇಸರ ಬರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. 1947ರಲ್ಲಿ ಈತ ಅಧ್ಯಾಪಕ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟ. ತನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕೆಲಸದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಟಾಂಗನ್ಯೀಕ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ರೊಡೀಷಿಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬಂದ. ಕೊನೆಗೆ ಮುಫುಲಿರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಶಿಕ್ಷಕನಾದ. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಬೆಟಿ ಬಂಡಳೊಂದಿಗೆ ಇವನ ವಿವಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಅವಳೂ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾದಳು. ತಾಮ್ರಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೌಂಡ ಬಹುಕಾಲ ಇರಲಿಲ್ಲ. 1949ರಲ್ಲಿ ಈತ ಲುಬ್ವಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬೇಸಾಯ ಕೈಕೊಂಡ. ಇವನ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ವಿಚಾರಗಳೇ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದುವು. ಆಫ್ರಿಕದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ ಕೇಂದ್ರಾಲಯದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಚಿನ್ಸಾಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈತ ಅದರ ಶಾಖೆಯೊಂದನ್ನು ತೆರೆದ. 1950ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ ಚೆನ್ಸಾಲಿ ಶಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯನ್ನಾಗಿ ಈತನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈತ ಸೈಕಲ್ ಮೇಲೆ ಊರಿಂದೂರಿಗೆ ಸಂಚರಿಸಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದ. ಚೆನ್ಸಾಲಿ ಮುಂದೆ ಬಿರುಸಿನ ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ== ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕ ಏರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಂದಿನಿಂದಲೇ ಕೌಂಡನ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದ ಹ್ಯಾರಿ ಎನ್‍ಕುಂಬಲ ಮತ್ತು ಈತ ಪಕ್ಷಕಾಗಿ ಅವಿಶ್ರಾಂತವಾಗಿ ದುಡಿದರು. ವಿದ್ಯಾವಂತರಾದ ಯುವಕರು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸತೊಡಗಿದರು. ಇದರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 1953ರಲ್ಲಿ ಸಂತಾಪ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕರು ಅಂದು ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರು. ರಾಷ್ಟ್ರವಿಮೋಚನೆಯ ಚಳವಳಿ ಬಿರುಸಾಯಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಏರತೊಡಗಿತು. ಈ ಎಲ್ಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೌಂಡನ ಪ್ರೇರಣೆ ಇದ್ದೇ ಇತ್ತು. 1954 ಮತ್ತು 1955ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುವಲ್ಲಿ ಇವನಿಗೆ ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಗಳು ಎದುರಾದುವು. ಆಗ ವರ್ಣಭೇದದಂಥ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವತ್ತ ಜನ ಗಮನ ಕೊಡುವಂತೆ ಕೌಂಡ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. ಕೌಂಡನಿಗೆ ಸ್ವತಃ ಈ ದುಃಸ್ಥಿತಿಯ ಅರಿವಾಗಿತ್ತು. ಪುಸ್ತಕವೊಂದನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಅಂಗಡಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಂಡ್‍ವಿಚ್‍ಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಫೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಬಿಳಿಯರಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇವನನ್ನು ಹೊಡೆದು ಹೊರದೂಡಲಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಈತ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದು ಐರೋಪ್ಯರ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೆಂಪಗಾಗಿಸಿತು. ನಿಷೇಧಾತ್ಮಕ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆಂಬ ಆರೋಪವನ್ನು ಹೊರಿಸಿ ಕೌಂಡನನ್ನೂ ಎನ್ಕುಂಬುಲನನ್ನೂ ಸರ್ಕಾರ ಸೆರೆಮನೆಗೆ ದೂಡಿತು. ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಸೆರೆಮನೆಯ ಶಿಕ್ಷೆ ಕೌಂಡನ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ದೃಢಪಡಿಸಿತು. ಬಂಧನದ ಜೀವನ ಇವನ ಮೇಲೆ ಅಗಾಧ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತ್ತು. ಕೌಂಡನ ಜೀವನ ಸರಳವಾಯಿತು. ಕುಡಿತ, ಧೂಮಪಾನಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ವರ್ಜಿಸಿದ್ದ ಕೌಂಡ ಆಗ ಮಾಂಸಾಹಾರವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದ. ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರಗಾಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಂದಗಾಮಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡುವು. ಕೌಂಡನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ]]ಗಳೆಲ್ಲ ಒಂದುಗೂಡಿ 1958ರಲ್ಲಿ ಜಾಂಬಿಯ ಆಫ್ರಿಕನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="BBCKen" /><ref name="TNYTimes">{{Cite journal|title=Harry Nkumbula Dies; Led African Congress|url=https://www.nytimes.com/1983/10/10/obituaries/harry-nkumbula-dies-led-african-congress.html|access-date=18 June 2021|date=10 October 1983|journal=[[The New York Times]]|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624214322/https://www.nytimes.com/1983/10/10/obituaries/harry-nkumbula-dies-led-african-congress.html|url-status=live}}</ref> ಕೌಂಡ ಇದರ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ. ಸರ್ಕಾರ ಜಾಂಬಿಯಕಾಂಗ್ರೆಸನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿತು. ಅದರ ನಾಯಕರನ್ನು ದೂರದ ಸೆರೆಮನೆಗಳಿಗೆ ದೂಡಿತು. ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿ ಕೌಂಡ ಜೈಲುವಾಸವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಿ ಇವನ ಆರೋಗ್ಯ ಕೆಟ್ಟಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನೊಂದಿಗೆ ಕೌಂಡನ ಹೆಸರೂ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಕಣ್ಣು ತಪ್ಪಿಸಿದ್ದ ನಾಯಕರು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿ, 6 ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಆಫ್ರಿಕನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1959ರ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಪಕ್ಷಗಳೆಲ್ಲ ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದಾದುವು. ಪಕ್ಷದ ಹೆಸರನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಕ್ಷ ಎಂದು ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು. 9 ತಿಂಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ<ref>{{Cite web |title=Kenneth David Kaunda |url=https://biography.yourdictionary.com/kenneth-david-kaunda |access-date=18 May 2021 |website=biography.yourdictionary.com |archive-date=18 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518104214/https://biography.yourdictionary.com/kenneth-david-kaunda |url-status=live }}</ref><ref name="BBCKen">{{Cite web|title=Kenneth Kaunda: Zambia's independence hero|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-16039411|publisher=BBC|access-date=18 June 2021|date=17 June 2021|archive-date=18 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618014202/https://www.bbc.com/news/world-africa-16039411|url-status=live}}</ref> ಅನುಭವಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಕೌಂಡ ಈ ಹೊಸ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಹೊಂದಿದ (1960). ==ಜಾಂಬಿಯಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮ== ಆ ವರ್ಷದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಒಳಗಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕೆಂಬ ಘೋಷಣೆ ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಮೊಳಗಿತ್ತು. ಇಷ್ಟು ಅಲ್ಪ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾದೀತೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ನಾಯಕರಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ಅದು ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಯ ಕಾಲವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಏಪ್ರಿಲ್ 13ರಂದು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‍]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದ್ದ ಆಫ್ರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಯ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ಕೌಂಡನಿಗೆ ಆಹ್ವಾನ ಬಂತು. ಹಿಂದಿನ ದಿನವೇ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕದ ಬಿಳಿಯ ನಾಯಕ ವೆರ್‍ವೋರ್ಡನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಯತ್ನ ನಡೆದಿತ್ತು. ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಲು ಕೊಲೆಯ ಮಾರ್ಗ ಸರಿಯಲ್ಲ; ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಮಾರ್ಗವೊಂದೇ ಅನುಸರಣೀಯವಾದ ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ಕೌಂಡ ಆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದ. ಲಂಡನಿನಲ್ಲಿ [[ವಸಾಹತು]] ಸಚಿವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯರೊಡನೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿ ಅನಂತರ ಮೇ 27ರಂದು ಕೌಂಡ ಜಾಂಬಿಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಜನರ ಗುಂಪೊಂದು ಲಿಲಿಯನ್ ಬರ್ಟನ್ ಎಂಬುವಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿ, ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಸುರಿದು ಬೆಂಕಿಯಿಟ್ಟಿತು. ಆಕೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತೀರಿಕೊಂಡಳು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಕೌಂಡನ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿತು. ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕೌಂಡನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಜೂನ್ 16ರಂದು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆಯೇ ಈತ ಜಾಂಬಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ. ಜನತೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಒಳಗಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬೇಕೆಂದು ಖಾತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಮಿಲಿಟರಿ ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿತ್ತು. ಸಂಧಾನಗಳು ಫಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ನಾಡಿನಲ್ಲೆಲ್ಲ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. ಕೌಂಡ ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಸಂಚರಿಸಿ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸೆಯಿಂದರಿಬೇಕೆಂದು ಜನಕ್ಕೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಮುಂದೆ ಅಸಹಕಾರ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಕೌಂಡನ ಪಕ್ಷದ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಸದಸ್ಯರು ಬಿಳಿಯರ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡಿದ್ದ ಗುರುತು ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸೆರೆಮನೆಯ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನೂ ದಂಡವನ್ನೂ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಕೌಂಡ ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಎದುರಿನಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಗುರುತು ಚೀಟಿಯನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದ. ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅವನನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಧೈರ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವಂತೆ ಕೌಂಡ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಿದ. ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ಕೌಂಡನ ಪಕ್ಷ ತನ್ನದೇ ಆದ ವರದಿಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿ, ರಕ್ಷಣಾಪಡೆಗಳು ನಡೆಸಿದ್ದ ಲೂಟಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಾಚಾರಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬಯಲಿಗೆಳೆಯಿತು. ಸರ್ಕಾರವೂ ತನ್ನ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ [[ಸಂವಿಧಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಇದೊಂದು ಮಹತ್ತ್ವಪೂರ್ಣ ಸಾಧನೆಯೇ ಆಗಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಸರ್ಕಾರ ಇದೇ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅಂತಿಮ ಪರಿಹಾರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತ್ತು. ದೀರ್ಘ ಸಂಧಾನಗಳು ನಡೆದುವು. ಆದರೆ ಯಾವುದೂ ಫಲಿಸಲಿಲ್ಲ. [[File:Saragat Kaunda 1966.jpg|thumb|Italian president [[Giuseppe Saragat]] and Kenneth Kaunda in 1966]] 1962ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ವಸಾಹತು ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ವಿವಿಧ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ, ಜಾಂಬಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೊಂದೇ ಪರಿಹಾರವೆಂಬುದನ್ನು ಕೌಂಡ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ. ಕೊನೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಜಾಂಬಿಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ಕೊಡಲೊಪ್ಪಿ 1964ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೌಂಡನ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಬಹುಮತ ಲಭ್ಯವಾಗಿ ಈತ ಅದರ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ. 1964ರ ಅಕ್ಟೋಬರಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಜಾಂಬಿಯ ಎಂಬ ಹೆಸರು ತಳೆಯಿತು. ಕೌಂಡ ಅದರ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ.<ref>{{Cite web |title=10 Things You Didn't Know About Reuben Chitandika Kamanga {{!}} Youth Village Zambia |url=https://youthvillagezm.com/2019/06/10-things-you-didnt-know-about-reuben-chitandika-kamanga/ |access-date=18 May 2021 |language=en-GB |archive-date=18 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518125925/https://youthvillagezm.com/2019/06/10-things-you-didnt-know-about-reuben-chitandika-kamanga/ |url-status=live }}</ref> ==ನಿಧನ== ಕೌಂಡಾ ೧೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ ರಂದು ನ್ಯುಮೊನಿಯಾ ಖಾಯಿಲೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ೯೭ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.<ref>{{Cite web|last=Ch|first=Bwalya|last2=a|date=2021-06-17|title=BREAKING: Zambian 1st President Dr. Kenneth Kaunda has died aged 97|url=https://zambianews365.com/breaking-zambian-1st-president-dr-kenneth-kaunda-has-died-aged-97/|access-date=2021-06-17|website=ZambiaNews365.com|language=en-US|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624200151/https://zambianews365.com/breaking-zambian-1st-president-dr-kenneth-kaunda-has-died-aged-97/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-06-17|title=Zambian 1st President Dr. Kenneth Kaunda has died aged 97|url=https://news365.co.za/zambian-1st-president-dr-kenneth-kaunda-has-died-aged-97/|access-date=2021-06-17|website=News365.co.za|language=en-US}}</ref><ref name=KK>{{Cite web|title=Former Zambian president Kenneth Kaunda dies {{!}} eNCA|url=https://www.enca.com/news/former-zambian-president-kenneth-kaunda-dies|access-date=2021-06-17|website=www.enca.com|language=en|archive-date=2021-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618111618/https://www.enca.com/news/former-zambian-president-kenneth-kaunda-dies|url-status=dead}}</ref> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/25/newsid_2658000/2658325.stm 1964: President Kaunda takes power in Zambia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605125604/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/25/newsid_2658000/2658325.stm |date=5 June 2013 }} * [https://books.google.com/books?id=WlaLuBO-YBMC&dq=%22kenneth+D.+kaunda%22&pg=PA12 Kaunda on the non-aligned movement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160508190906/https://books.google.com/books?id=WlaLuBO-YBMC&pg=PA12&dq=%22kenneth+D.+kaunda%22&hl=en |date=8 May 2016 }} *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6728015.stm Kaunda on Mugabe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411032258/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6728015.stm |date=11 April 2021 }} *[http://www.bloomsbury.com/us/kenneth-kaunda-the-united-states-and-southern-africa-9781474267625 Kenneth Kaunda, the United States and Southern Africa by Andy deRoche] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161002182237/http://www.bloomsbury.com/us/kenneth-kaunda-the-united-states-and-southern-africa-9781474267625/ |date=2 October 2016 }} *[https://www.youtube.com/watch?v=MsQFmp9CDcw Faces of Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190918172147/https://www.youtube.com/watch?v=MsQFmp9CDcw&gl=US&hl=en |date=18 September 2019 }} *{{C-SPAN|52082}} *{{NPG name| id=62482}} *[https://nai.uu.se/library/resources/liberation-africa/interviews/kenneth-kaunda.html Interview with Kenneth Kaunda by Tor Sellström within the project Nordic Documentation on the Liberation Struggle in Southern Africa] {{S-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[Roy Welensky]] |as=Prime Minister of the [[Federation of Rhodesia and Nyasaland]]}} {{s-ttl|title=[[Prime Minister of Zambia|Prime Minister of Northern Rhodesia]]|years=1964}} {{s-aft|after=Himself |as=President of Zambia}} {{s-bef|before=Himself |as=Prime Minister of Northern Rhodesia}} {{s-ttl|title=[[President of Zambia]]|years=1964–1991}} {{s-aft|after=[[Frederick Chiluba]]}} {{s-dip}} {{s-bef|before=[[Gamal Abdel Nasser]]}} {{s-ttl|title= [[Non-Aligned Movement|Chairperson of the Non-Aligned Movement]]|years=1970–1973}} {{s-aft|after=[[Houari Boumédiène]]}} {{S-end}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡ]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] ezeckja2pokf2iycoqet0kibmlrawsr 1373429 1373424 2026-05-15T07:22:09Z VASANTH S.N. 728 /* ಉಲ್ಲೇಖಗಳು */ 1373429 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Kenneth David Kaunda.jpg | caption = Kaunda in 1983 | office = [[Prime Minister of Northern Rhodesia]] | term_start = 22 January 1964 | term_end = 24 October 1964 | predecessor = ''Position established'' | successor = [[Mainza Chona]] <br /> ''as [[Prime Minister of Zambia]]'' | monarch = [[Elizabeth II]] | governor-general = Sir [[Evelyn Hone]] | order2 = 1st | office2 = President of Zambia | term_start2 = 24 October 1964 | term_end2 = 2 November 1991 | vice_president2 = {{Plainlist| * [[Reuben Kamanga]] * [[Simon Kapwepwe]] * [[Mainza Chona]]}} | predecessor2 = ''Evelyn Hone as [[Governor of Northern Rhodesia]]'' | successor2 = [[Frederick Chiluba]] | order3 = 3rd | office3 = Secretary-General of the Non-Aligned Movement | term_start3 = 8 September 1970 | term_end3 = 5 September 1973 | predecessor3 = [[Gamal Abdel Nasser]] | successor3 = [[Houari Boumédiène]] | order4 = 1st | office4 = Chancellor of Cavendish University Zambia | term_start4 = 2003 | term_end4 = 25 October 2018 | predecessor4 = position established | successor4 = [[Rupiah Banda]] | birth_name = Kenneth David Buchizya Kaunda | birth_date = {{Birth date|1924|4|28|df=y}} | birth_place = [[Chinsali]], [[Northern Rhodesia]] (now Zambia) | death_date = {{Death date and age|2021|6|17|1924|4|28|df=yes}} | death_place = [[Lusaka]], Zambia | resting_place = [[Embassy Park]], Lusaka | citizenship = {{plainlist| * [[British subject]] (until 1964) * Zambia (1964–1998, 2000{{nbnd}}2021) * [[Statelessness|Stateless]] (1998–2000) }} | spouse = {{marriage|[[Betty Kaunda|Betty Banda]]|1946|2013|reason=her death}} | children = 8, including [[Tilyenji Kaunda|Tilyenji]] | party = [[UNIP]] | profession = Teacher }} ಕೆನೆತ್ ಕೌಂಡ <ref name="Arnold">{{Cite news |last=Arnold |first=Guy |date=17 June 2021 |title=Kenneth Kaunda obituary |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2021/jun/17/kenneth-kaunda-obituary |access-date=17 June 2021}}</ref> (೧೯೨೪-೨೦೨೧) ಇವನನ್ನು ಕೆಕೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು,<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=WNBBAQAAIAAJ&q=%22vote+kk%22+%22kaunda%22 |title=Listener and BBC Television Review |publisher=British Broadcasting Corporation |year=1983 |language=en}}</ref> [[ಜಾಂಬಿಯ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷ. ಮಾನವತಾವಾದಿ. ಅಹಿಂಸಾತತ್ತ್ವಪ್ರತಿಪಾದಕ. ಭಾರತದ ಅತ್ಯುಚ್ಛ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲೊಂದಾದ [[ನೆಹರೂ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (1970) ವಿಜೇತ. ಭಾರತಕ್ಕೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ]]ಯವರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾದುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಪರತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದ ಜಾಂಬಿಯ ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದೊರಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಶ್ರಮಿಸಿ ಸಫಲನಾದ ಈತ ಜಾಂಬಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇಡೀ ಆಫ್ರಿಕದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿರುವ ಕೆಲವೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಕೌಂಡ ಜನಿಸಿದ್ದು 1924ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 28ರಂದು<ref>{{Cite book |last=Kasuka |first=Bridgette |url=https://books.google.com/books?id=TpRQwsE-PmYC&q=Kenneth+Kaunda+28+april&pg=PA13 |title=Independence Leaders of Africa |date=7 February 2012 |publisher=Bankole Kamara Taylor |isbn=978-1-4700-4175-5 |access-date=15 October 2019 |via=Google Books}}</ref>. ತಂದೆ ಡೇವಿಡ್ ಕೌಂಡ, ತಾಯಿ ಹೆಲೆನ್. ತಂದೆ, ತಾಯಿ ಇಬ್ಬರೂ ನಿಯಾಸಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು. ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡಿನಿಂದ ನಿಯೋಜಿತರಾಗಿ ಜಾಂಬಿಯ(ಆಗಿನ ಉತ್ತರ ರೊಡೀಷಿಯ) ಮತ್ತು [[ಟಾಂಗನ್ಯೀಕಾ|ಟಾಂಗನ್ಯೀಕ]]ಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಚಿನ್ಸಾಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಕೌಂಡ ತನ್ನ ತಂದೆತಾಯಿಯರ ಇಳಿವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರ ಎಂಟನೆಯ ಮಗುವಾಗಿ ಚಿನ್ಸಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ.<ref name="WSJforKaunda">{{Cite news |last=McGroarty |first=Patrick |date=17 June 2021 |title=Kenneth Kaunda of Zambia, Last Leader of Africa's Liberation Era, Dies at 97 |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/kenneth-kaunda-zambias-longtime-leader-dies-at-97-11623945143via=ProQuest }} {{Dead link|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಈತನ ಜನನವನ್ನು ಅವರು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಮಗುವಿಗೆ ಬುಚಿಜû್ಯ (ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು. ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ಮಗನೂ ತನ್ನಂತೆಯೇ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕನಾಗಬೇಕೆಂಬುದು ತಂದೆಯ ಆಸೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕೆನೆತ್‍ಗೆ 8 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿದ್ದಾಗ ತಂದೆ ತೀರಿಕೊಂಡ. ಕೆನೆತನ ತಾಯಿ ತನ್ನ ನೆರೆಯವರೊಬ್ಬರಿಂದ ಸಾಲ ಪಡೆದು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದಳು. ಶಿಕ್ಷಣಶುಲ್ಕದ ಹಣವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಹುಡುಗ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾದಾಗ ಕೆನೆತ್ ಕೌಂಡ ಲುಬ್ವದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ಅದನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ಕೂಡಲೆ ಮುನಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂದುವರಿಸಿದ. ಕೌಂಡ ಅಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಈತನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಡೇನಿಯೆಲ್ ಸೋಂಕ್ವಿಷ್. ಆ ವೇಳೆಗೆ ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದ ವರ್ಣವಿದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಭೀಕರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಆತ ಕೌಂಡನಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದ. ಆದರೆ ಆಗ ಕೌಂಡನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇದು ಅಷ್ಟಾಗಿ ತಾಕಲಿಲ್ಲ. 1943ರಲ್ಲಿ ಈತ ಮುನಾಲಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಲುಬ್ವಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಅಧ್ಯಾಪಕನಾದ. ಮೂರು ವರ್ಷಕಾಲ ಈತ ಅಧ್ಯಾಪಕವೃತ್ತಿಗೇ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಆ ಜೀವನ ಇವನಿಗೆ ಬೇಸರ ಬರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. 1947ರಲ್ಲಿ ಈತ ಅಧ್ಯಾಪಕ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟ. ತನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕೆಲಸದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಟಾಂಗನ್ಯೀಕ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ರೊಡೀಷಿಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬಂದ. ಕೊನೆಗೆ ಮುಫುಲಿರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಶಿಕ್ಷಕನಾದ. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಬೆಟಿ ಬಂಡಳೊಂದಿಗೆ ಇವನ ವಿವಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಅವಳೂ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾದಳು. ತಾಮ್ರಗಣಿ ಪ್ರದೇಶದ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೌಂಡ ಬಹುಕಾಲ ಇರಲಿಲ್ಲ. 1949ರಲ್ಲಿ ಈತ ಲುಬ್ವಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬೇಸಾಯ ಕೈಕೊಂಡ. ಇವನ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ವಿಚಾರಗಳೇ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದುವು. ಆಫ್ರಿಕದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ ಕೇಂದ್ರಾಲಯದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಚಿನ್ಸಾಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈತ ಅದರ ಶಾಖೆಯೊಂದನ್ನು ತೆರೆದ. 1950ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ ಚೆನ್ಸಾಲಿ ಶಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯನ್ನಾಗಿ ಈತನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈತ ಸೈಕಲ್ ಮೇಲೆ ಊರಿಂದೂರಿಗೆ ಸಂಚರಿಸಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದ. ಚೆನ್ಸಾಲಿ ಮುಂದೆ ಬಿರುಸಿನ ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ== ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕ ಏರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಂದಿನಿಂದಲೇ ಕೌಂಡನ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದ ಹ್ಯಾರಿ ಎನ್‍ಕುಂಬಲ ಮತ್ತು ಈತ ಪಕ್ಷಕಾಗಿ ಅವಿಶ್ರಾಂತವಾಗಿ ದುಡಿದರು. ವಿದ್ಯಾವಂತರಾದ ಯುವಕರು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸತೊಡಗಿದರು. ಇದರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ 1953ರಲ್ಲಿ ಸಂತಾಪ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕರು ಅಂದು ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರು. ರಾಷ್ಟ್ರವಿಮೋಚನೆಯ ಚಳವಳಿ ಬಿರುಸಾಯಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ಏರತೊಡಗಿತು. ಈ ಎಲ್ಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೌಂಡನ ಪ್ರೇರಣೆ ಇದ್ದೇ ಇತ್ತು. 1954 ಮತ್ತು 1955ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುವಲ್ಲಿ ಇವನಿಗೆ ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಗಳು ಎದುರಾದುವು. ಆಗ ವರ್ಣಭೇದದಂಥ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವತ್ತ ಜನ ಗಮನ ಕೊಡುವಂತೆ ಕೌಂಡ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. ಕೌಂಡನಿಗೆ ಸ್ವತಃ ಈ ದುಃಸ್ಥಿತಿಯ ಅರಿವಾಗಿತ್ತು. ಪುಸ್ತಕವೊಂದನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಅಂಗಡಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಂಡ್‍ವಿಚ್‍ಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಫೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಬಿಳಿಯರಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇವನನ್ನು ಹೊಡೆದು ಹೊರದೂಡಲಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಈತ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದು ಐರೋಪ್ಯರ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೆಂಪಗಾಗಿಸಿತು. ನಿಷೇಧಾತ್ಮಕ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆಂಬ ಆರೋಪವನ್ನು ಹೊರಿಸಿ ಕೌಂಡನನ್ನೂ ಎನ್ಕುಂಬುಲನನ್ನೂ ಸರ್ಕಾರ ಸೆರೆಮನೆಗೆ ದೂಡಿತು. ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಸೆರೆಮನೆಯ ಶಿಕ್ಷೆ ಕೌಂಡನ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ದೃಢಪಡಿಸಿತು. ಬಂಧನದ ಜೀವನ ಇವನ ಮೇಲೆ ಅಗಾಧ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತ್ತು. ಕೌಂಡನ ಜೀವನ ಸರಳವಾಯಿತು. ಕುಡಿತ, ಧೂಮಪಾನಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ವರ್ಜಿಸಿದ್ದ ಕೌಂಡ ಆಗ ಮಾಂಸಾಹಾರವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದ. ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರಗಾಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಂದಗಾಮಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡುವು. ಕೌಂಡನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ]]ಗಳೆಲ್ಲ ಒಂದುಗೂಡಿ 1958ರಲ್ಲಿ ಜಾಂಬಿಯ ಆಫ್ರಿಕನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="BBCKen" /><ref name="TNYTimes">{{Cite journal|title=Harry Nkumbula Dies; Led African Congress|url=https://www.nytimes.com/1983/10/10/obituaries/harry-nkumbula-dies-led-african-congress.html|access-date=18 June 2021|date=10 October 1983|journal=[[The New York Times]]|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624214322/https://www.nytimes.com/1983/10/10/obituaries/harry-nkumbula-dies-led-african-congress.html|url-status=live}}</ref> ಕೌಂಡ ಇದರ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ. ಸರ್ಕಾರ ಜಾಂಬಿಯಕಾಂಗ್ರೆಸನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿತು. ಅದರ ನಾಯಕರನ್ನು ದೂರದ ಸೆರೆಮನೆಗಳಿಗೆ ದೂಡಿತು. ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿ ಕೌಂಡ ಜೈಲುವಾಸವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಿ ಇವನ ಆರೋಗ್ಯ ಕೆಟ್ಟಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನೊಂದಿಗೆ ಕೌಂಡನ ಹೆಸರೂ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಕಣ್ಣು ತಪ್ಪಿಸಿದ್ದ ನಾಯಕರು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿ, 6 ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಆಫ್ರಿಕನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1959ರ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಪಕ್ಷಗಳೆಲ್ಲ ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದಾದುವು. ಪಕ್ಷದ ಹೆಸರನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಕ್ಷ ಎಂದು ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು. 9 ತಿಂಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ<ref>{{Cite web |title=Kenneth David Kaunda |url=https://biography.yourdictionary.com/kenneth-david-kaunda |access-date=18 May 2021 |website=biography.yourdictionary.com |archive-date=18 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518104214/https://biography.yourdictionary.com/kenneth-david-kaunda |url-status=live }}</ref><ref name="BBCKen">{{Cite web|title=Kenneth Kaunda: Zambia's independence hero|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-16039411|publisher=BBC|access-date=18 June 2021|date=17 June 2021|archive-date=18 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618014202/https://www.bbc.com/news/world-africa-16039411|url-status=live}}</ref> ಅನುಭವಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಕೌಂಡ ಈ ಹೊಸ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಹೊಂದಿದ (1960). ==ಜಾಂಬಿಯಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮ== ಆ ವರ್ಷದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಒಳಗಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕೆಂಬ ಘೋಷಣೆ ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಮೊಳಗಿತ್ತು. ಇಷ್ಟು ಅಲ್ಪ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾದೀತೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ನಾಯಕರಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ಅದು ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಯ ಕಾಲವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಏಪ್ರಿಲ್ 13ರಂದು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‍]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದ್ದ ಆಫ್ರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಯ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ಕೌಂಡನಿಗೆ ಆಹ್ವಾನ ಬಂತು. ಹಿಂದಿನ ದಿನವೇ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕದ ಬಿಳಿಯ ನಾಯಕ ವೆರ್‍ವೋರ್ಡನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಯತ್ನ ನಡೆದಿತ್ತು. ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಲು ಕೊಲೆಯ ಮಾರ್ಗ ಸರಿಯಲ್ಲ; ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಮಾರ್ಗವೊಂದೇ ಅನುಸರಣೀಯವಾದ ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ಕೌಂಡ ಆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದ. ಲಂಡನಿನಲ್ಲಿ [[ವಸಾಹತು]] ಸಚಿವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯರೊಡನೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿ ಅನಂತರ ಮೇ 27ರಂದು ಕೌಂಡ ಜಾಂಬಿಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಜನರ ಗುಂಪೊಂದು ಲಿಲಿಯನ್ ಬರ್ಟನ್ ಎಂಬುವಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿ, ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಸುರಿದು ಬೆಂಕಿಯಿಟ್ಟಿತು. ಆಕೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತೀರಿಕೊಂಡಳು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಕೌಂಡನ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿತು. ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕೌಂಡನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಜೂನ್ 16ರಂದು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆಯೇ ಈತ ಜಾಂಬಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ. ಜನತೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಒಳಗಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬೇಕೆಂದು ಖಾತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಮಿಲಿಟರಿ ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿತ್ತು. ಸಂಧಾನಗಳು ಫಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ನಾಡಿನಲ್ಲೆಲ್ಲ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. ಕೌಂಡ ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಸಂಚರಿಸಿ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸೆಯಿಂದರಿಬೇಕೆಂದು ಜನಕ್ಕೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಮುಂದೆ ಅಸಹಕಾರ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಕೌಂಡನ ಪಕ್ಷದ ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಸದಸ್ಯರು ಬಿಳಿಯರ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡಿದ್ದ ಗುರುತು ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸೆರೆಮನೆಯ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನೂ ದಂಡವನ್ನೂ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಕೌಂಡ ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಎದುರಿನಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಗುರುತು ಚೀಟಿಯನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದ. ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅವನನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಧೈರ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವಂತೆ ಕೌಂಡ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಿದ. ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಈ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ಕೌಂಡನ ಪಕ್ಷ ತನ್ನದೇ ಆದ ವರದಿಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿ, ರಕ್ಷಣಾಪಡೆಗಳು ನಡೆಸಿದ್ದ ಲೂಟಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಾಚಾರಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬಯಲಿಗೆಳೆಯಿತು. ಸರ್ಕಾರವೂ ತನ್ನ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ [[ಸಂವಿಧಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಇದೊಂದು ಮಹತ್ತ್ವಪೂರ್ಣ ಸಾಧನೆಯೇ ಆಗಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಸರ್ಕಾರ ಇದೇ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅಂತಿಮ ಪರಿಹಾರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತ್ತು. ದೀರ್ಘ ಸಂಧಾನಗಳು ನಡೆದುವು. ಆದರೆ ಯಾವುದೂ ಫಲಿಸಲಿಲ್ಲ. [[File:Saragat Kaunda 1966.jpg|thumb|Italian president [[Giuseppe Saragat]] and Kenneth Kaunda in 1966]] 1962ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ವಸಾಹತು ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ವಿವಿಧ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ, ಜಾಂಬಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೊಂದೇ ಪರಿಹಾರವೆಂಬುದನ್ನು ಕೌಂಡ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ. ಕೊನೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಜಾಂಬಿಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ಕೊಡಲೊಪ್ಪಿ 1964ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೌಂಡನ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಬಹುಮತ ಲಭ್ಯವಾಗಿ ಈತ ಅದರ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ. 1964ರ ಅಕ್ಟೋಬರಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಜಾಂಬಿಯ ಎಂಬ ಹೆಸರು ತಳೆಯಿತು. ಕೌಂಡ ಅದರ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ.<ref>{{Cite web |title=10 Things You Didn't Know About Reuben Chitandika Kamanga {{!}} Youth Village Zambia |url=https://youthvillagezm.com/2019/06/10-things-you-didnt-know-about-reuben-chitandika-kamanga/ |access-date=18 May 2021 |language=en-GB |archive-date=18 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518125925/https://youthvillagezm.com/2019/06/10-things-you-didnt-know-about-reuben-chitandika-kamanga/ |url-status=live }}</ref> ==ನಿಧನ== ಕೌಂಡಾ ೧೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ ರಂದು ನ್ಯುಮೊನಿಯಾ ಖಾಯಿಲೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ೯೭ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.<ref>{{Cite web|last=Ch|first=Bwalya|last2=a|date=2021-06-17|title=BREAKING: Zambian 1st President Dr. Kenneth Kaunda has died aged 97|url=https://zambianews365.com/breaking-zambian-1st-president-dr-kenneth-kaunda-has-died-aged-97/|access-date=2021-06-17|website=ZambiaNews365.com|language=en-US|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624200151/https://zambianews365.com/breaking-zambian-1st-president-dr-kenneth-kaunda-has-died-aged-97/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-06-17|title=Zambian 1st President Dr. Kenneth Kaunda has died aged 97|url=https://news365.co.za/zambian-1st-president-dr-kenneth-kaunda-has-died-aged-97/|access-date=2021-06-17|website=News365.co.za|language=en-US}}</ref><ref name=KK>{{Cite web|title=Former Zambian president Kenneth Kaunda dies {{!}} eNCA|url=https://www.enca.com/news/former-zambian-president-kenneth-kaunda-dies|access-date=2021-06-17|website=www.enca.com|language=en|archive-date=2021-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618111618/https://www.enca.com/news/former-zambian-president-kenneth-kaunda-dies|url-status=dead}}</ref> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/25/newsid_2658000/2658325.stm 1964: President Kaunda takes power in Zambia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605125604/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/25/newsid_2658000/2658325.stm |date=5 June 2013 }} * [https://books.google.com/books?id=WlaLuBO-YBMC&dq=%22kenneth+D.+kaunda%22&pg=PA12 Kaunda on the non-aligned movement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160508190906/https://books.google.com/books?id=WlaLuBO-YBMC&pg=PA12&dq=%22kenneth+D.+kaunda%22&hl=en |date=8 May 2016 }} *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6728015.stm Kaunda on Mugabe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411032258/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6728015.stm |date=11 April 2021 }} *[http://www.bloomsbury.com/us/kenneth-kaunda-the-united-states-and-southern-africa-9781474267625 Kenneth Kaunda, the United States and Southern Africa by Andy deRoche] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161002182237/http://www.bloomsbury.com/us/kenneth-kaunda-the-united-states-and-southern-africa-9781474267625/ |date=2 October 2016 }} *[https://www.youtube.com/watch?v=MsQFmp9CDcw Faces of Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190918172147/https://www.youtube.com/watch?v=MsQFmp9CDcw&gl=US&hl=en |date=18 September 2019 }} *{{C-SPAN|52082}} *{{NPG name| id=62482}} *[https://nai.uu.se/library/resources/liberation-africa/interviews/kenneth-kaunda.html Interview with Kenneth Kaunda by Tor Sellström within the project Nordic Documentation on the Liberation Struggle in Southern Africa] {{S-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[Roy Welensky]] |as=Prime Minister of the [[Federation of Rhodesia and Nyasaland]]}} {{s-ttl|title=[[Prime Minister of Zambia|Prime Minister of Northern Rhodesia]]|years=1964}} {{s-aft|after=Himself |as=President of Zambia}} {{s-bef|before=Himself |as=Prime Minister of Northern Rhodesia}} {{s-ttl|title=[[President of Zambia]]|years=1964–1991}} {{s-aft|after=[[Frederick Chiluba]]}} {{s-dip}} {{s-bef|before=[[Gamal Abdel Nasser]]}} {{s-ttl|title= [[Non-Aligned Movement|Chairperson of the Non-Aligned Movement]]|years=1970–1973}} {{s-aft|after=[[Houari Boumédiène]]}} {{S-end}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೌಂಡ, ಕೆನೆತ್}} [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡ]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] 0h07tbz86hbgdz15gi3kr3kz0ujtfcp 0 179125 1373425 2026-05-15T07:14:53Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1373425 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಕೌಂಡಿಣ್ಯಪುರ | native_name = | native_name_lang = ಮರಾಠಿ | other_name = Kaundinyapur | nickname = | settlement_type = ಹಳ್ಳಿ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_label_position = right | pushpin_relief = 1 | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Maharashtra, India | coordinates = {{coord|20.98|N|78.14|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Maharashtra]] | subdivision_type2 = [[List of regions of India|Region]] | subdivision_name2 = [[Vidarbha]] | subdivision_type3 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name3 = [[Amravati district|Amravati]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[Panchayati raj (India)]] | governing_body = [[Gram panchayat]] | leader_title = Sarpanch | leader_name = | population_total = 935 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Marathi language|Marathi]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-0721]] | area_code_type = [[Telephone numbering plan|Telephone code]] | registration_plate = [[List of RTO districts in India#MH—Maharashtra|MH27]] (Amravati) | website = | footnotes = }} '''ಕೌಂಡಿಣ್ಯಪುರ ''' [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ [[ಅಮರಾವತಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ ವರ್ಧಾನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ಇದಕ್ಕೆ ಕುಂಡಿನಪುರವೆಂಬ ಹೆಸರೂ ಇತ್ತು. ಇದು [[ರುಕ್ಮಿಣಿ]], [[ದಮಯಂತಿ]]ಯರ ತವರುಮನೆಯಾಗಿದ್ದು ಇಬ್ಬರ [[ಸ್ವಯಂವರ]]ವೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯಿತೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ವರ್ಧಾ ನದಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪುಂಡಲೀಕ ಕುಂಡದ ಹತ್ತಿರ ಶ್ರೀ ಸದಾರಾಮ ಮಹಾರಾಜ, ಬೈರಾಗೀ ಮಹಾರಾಜ ಮೊದಲಾದ ಸಂತಶ್ರೇಷ್ಠರ ಸಮಾಧಿಗಳಿವೆ. ==ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ== ಪಾಂಡುರಂಗನ ಆದೇಶದಂತೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಸದಾರಾಮರು ಆತನೇ ಕೊಟ್ಟ ವಿಟ್ಠಲಮೂರ್ತಿಯನ್ನಿಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಒಂದು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇಲ್ಲೊಂದು ವಿಟ್ಠಲಕ್ಷೇತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಕೌಂಡಿಣ್ಯಪುರಕ್ಕೆ ವಿದರ್ಭದ ಪಂಢರೀ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬಂದುದು ಹೀಗೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ವಿದರ್ಭ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಕೌಂಡನ್ಯಪುರ . ರುಕ್ಮಿಣಿ ಹರನ ಘಟನೆ ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ . ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದು ವಾರ್ಧಾ ನದಿಯಿಂದ (ವರ್ದಾಯಿನಿ ನದಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಸರು) ನೀರು ಕುಡಿದನು. [[ವಿಠ್ಠಲ]] ಮತ್ತು ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯವಿದೆ . ರಾಜ್ಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯು "ಅದರ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು" ಕೌಂಡನ್ಯಪುರದಲ್ಲಿ [[ಉತ್ಖನನ]] ನಡೆಸಿತು. ಈ ಉತ್ಖನನವು ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರದ ಕೋಟೆಯ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. "ಬಹುಶಃ 14 ಅಥವಾ 15 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅರಮನೆಯ ಕಟ್ಟಡದಂತೆ ಕಾಣುವ ಕಲ್ಲು, ಅಡಿಪಾಯ ಮತ್ತು ಇಟ್ಟಿಗೆ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ವರದಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. <ref name=toi>[http://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/The-rebirth-of-Kaundinyapur/articleshow/26656440.cms "The rebirth of Kaundinyapur"], Times of India, 1 December 2013</ref> ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಾಹಿತಿ ಫಲಕವು ತಾಮ್ರಯುಗ ಮತ್ತು ಶಿಲಾಯುಗದ ಅವಶೇಷಗಳು ಕೌಂಡನ್ಯಪುರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಗೆಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಇದರ ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಠ್ಠಲ ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಾಲಯವು ಸದಾ ಹರಿಯುವ ವಾರ್ಧಾ ನದಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ , ರುಕ್ಮಿಣಿ ಕೌಂಡನ್ಯಪುರದಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಳು ಎಂದು ಕೆಲವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಕೌಂಡನ್ಯಪುರ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ ಅಂಬಾ ದೇವಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸುರಂಗವಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಮರಾವತಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಬಾಯಿ ದೇವಾಲಯವಿದೆ . ಕಥೆಯ ಹೇಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಪುನರಾವರ್ತನೆಯು ರುಕ್ಮಿಣಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಓಡಿಹೋದಳು ಎಂದು ನಂಬಲಾದ ಅಂಬಾಯಿ ದೇವಾಲಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಗೊಂದಲಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ . ==ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು== ವಿಟ್ಠಲಮಂದಿರದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೆ ಚೌರಂಗೀನಾಥರ ಸಮಾಧಿ ಇದೆ. ಪಕ್ಕದಲ್ಲೆ ಶ್ರೀದತ್ತ, ಶ್ರೀಮಹಾದೇವ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮಿನಾರಾಯಣರ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳೂ ಒಂದು ಜೈನಬಸದಿಯೂ ಇವೆ. ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಶುದ್ಧ ಪ್ರಥಮೆಯ ದಿವಸ ಇಲ್ಲಿಂದ ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಹೊರಟು ಆಷಾಢಶುದ್ಧ ದಶಮಿಯ ದಿವಸ [[ಪಂಢರಪುರ]]ವನ್ನು ಸೇರಿ [[ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ|ಗೋಕುಲಾಷ್ಟಮಿ]]ಯ ದಿವಸ ಕೌಂಡಿಣ್ಯಪುರಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಊರ ಹೊರಗಡೆ ಗಿರಿಜೆಯ ಒಂದು ಮಂದಿರವಿದೆ. ರುಕ್ಮಿಣಿ ತನ್ನ ಲಗ್ನದ ಹಿಂದಿನ ದಿವಸ ಗಿರಿಜಾದೇವಿಯ ದರ್ಶನ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ [[ಭೀಷ್ಮಕ]]ರಾಜನ ಉದ್ಯಾನವಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈಚಿನ ಉತ್ಖನನಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರದ ಅವಶೇಷಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== l12177xuswlr41rgeijbuskggqpq329 1373426 1373425 2026-05-15T07:15:19Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373426 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಕೌಂಡಿಣ್ಯಪುರ | native_name = | native_name_lang = ಮರಾಠಿ | other_name = Kaundinyapur | nickname = | settlement_type = ಹಳ್ಳಿ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_label_position = right | pushpin_relief = 1 | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Maharashtra, India | coordinates = {{coord|20.98|N|78.14|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Maharashtra]] | subdivision_type2 = [[List of regions of India|Region]] | subdivision_name2 = [[Vidarbha]] | subdivision_type3 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name3 = [[Amravati district|Amravati]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[Panchayati raj (India)]] | governing_body = [[Gram panchayat]] | leader_title = Sarpanch | leader_name = | population_total = 935 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Marathi language|Marathi]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-0721]] | area_code_type = [[Telephone numbering plan|Telephone code]] | registration_plate = [[List of RTO districts in India#MH—Maharashtra|MH27]] (Amravati) | website = | footnotes = }} '''ಕೌಂಡಿಣ್ಯಪುರ ''' [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ [[ಅಮರಾವತಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ ವರ್ಧಾನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ಇದಕ್ಕೆ ಕುಂಡಿನಪುರವೆಂಬ ಹೆಸರೂ ಇತ್ತು. ಇದು [[ರುಕ್ಮಿಣಿ]], [[ದಮಯಂತಿ]]ಯರ ತವರುಮನೆಯಾಗಿದ್ದು ಇಬ್ಬರ [[ಸ್ವಯಂವರ]]ವೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯಿತೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ವರ್ಧಾ ನದಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪುಂಡಲೀಕ ಕುಂಡದ ಹತ್ತಿರ ಶ್ರೀ ಸದಾರಾಮ ಮಹಾರಾಜ, ಬೈರಾಗೀ ಮಹಾರಾಜ ಮೊದಲಾದ ಸಂತಶ್ರೇಷ್ಠರ ಸಮಾಧಿಗಳಿವೆ. ==ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ== ಪಾಂಡುರಂಗನ ಆದೇಶದಂತೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಸದಾರಾಮರು ಆತನೇ ಕೊಟ್ಟ ವಿಟ್ಠಲಮೂರ್ತಿಯನ್ನಿಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಒಂದು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇಲ್ಲೊಂದು ವಿಟ್ಠಲಕ್ಷೇತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಕೌಂಡಿಣ್ಯಪುರಕ್ಕೆ ವಿದರ್ಭದ ಪಂಢರೀ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬಂದುದು ಹೀಗೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ವಿದರ್ಭ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಕೌಂಡನ್ಯಪುರ . ರುಕ್ಮಿಣಿ ಹರನ ಘಟನೆ ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ . ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದು ವಾರ್ಧಾ ನದಿಯಿಂದ (ವರ್ದಾಯಿನಿ ನದಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಸರು) ನೀರು ಕುಡಿದನು. [[ವಿಠ್ಠಲ]] ಮತ್ತು ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯವಿದೆ . ರಾಜ್ಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯು "ಅದರ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು" ಕೌಂಡನ್ಯಪುರದಲ್ಲಿ [[ಉತ್ಖನನ]] ನಡೆಸಿತು. ಈ ಉತ್ಖನನವು ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರದ ಕೋಟೆಯ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. "ಬಹುಶಃ 14 ಅಥವಾ 15 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅರಮನೆಯ ಕಟ್ಟಡದಂತೆ ಕಾಣುವ ಕಲ್ಲು, ಅಡಿಪಾಯ ಮತ್ತು ಇಟ್ಟಿಗೆ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ವರದಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. <ref name=toi>[http://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/The-rebirth-of-Kaundinyapur/articleshow/26656440.cms "The rebirth of Kaundinyapur"], Times of India, 1 December 2013</ref> ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಾಹಿತಿ ಫಲಕವು ತಾಮ್ರಯುಗ ಮತ್ತು ಶಿಲಾಯುಗದ ಅವಶೇಷಗಳು ಕೌಂಡನ್ಯಪುರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಗೆಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಇದರ ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಠ್ಠಲ ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಾಲಯವು ಸದಾ ಹರಿಯುವ ವಾರ್ಧಾ ನದಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ , ರುಕ್ಮಿಣಿ ಕೌಂಡನ್ಯಪುರದಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಳು ಎಂದು ಕೆಲವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಕೌಂಡನ್ಯಪುರ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ ಅಂಬಾ ದೇವಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸುರಂಗವಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಮರಾವತಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಬಾಯಿ ದೇವಾಲಯವಿದೆ . ಕಥೆಯ ಹೇಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಪುನರಾವರ್ತನೆಯು ರುಕ್ಮಿಣಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಓಡಿಹೋದಳು ಎಂದು ನಂಬಲಾದ ಅಂಬಾಯಿ ದೇವಾಲಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಗೊಂದಲಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ . ==ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು== ವಿಟ್ಠಲಮಂದಿರದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೆ ಚೌರಂಗೀನಾಥರ ಸಮಾಧಿ ಇದೆ. ಪಕ್ಕದಲ್ಲೆ ಶ್ರೀದತ್ತ, ಶ್ರೀಮಹಾದೇವ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮಿನಾರಾಯಣರ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳೂ ಒಂದು ಜೈನಬಸದಿಯೂ ಇವೆ. ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಶುದ್ಧ ಪ್ರಥಮೆಯ ದಿವಸ ಇಲ್ಲಿಂದ ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಹೊರಟು ಆಷಾಢಶುದ್ಧ ದಶಮಿಯ ದಿವಸ [[ಪಂಢರಪುರ]]ವನ್ನು ಸೇರಿ [[ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ|ಗೋಕುಲಾಷ್ಟಮಿ]]ಯ ದಿವಸ ಕೌಂಡಿಣ್ಯಪುರಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಊರ ಹೊರಗಡೆ ಗಿರಿಜೆಯ ಒಂದು ಮಂದಿರವಿದೆ. ರುಕ್ಮಿಣಿ ತನ್ನ ಲಗ್ನದ ಹಿಂದಿನ ದಿವಸ ಗಿರಿಜಾದೇವಿಯ ದರ್ಶನ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ [[ಭೀಷ್ಮಕ]]ರಾಜನ ಉದ್ಯಾನವಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈಚಿನ ಉತ್ಖನನಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರದ ಅವಶೇಷಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು]] 28duuvgnoahsy34ssh50x9i9tqyg8ms 1373427 1373426 2026-05-15T07:15:58Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373427 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಕೌಂಡಿಣ್ಯಪುರ | native_name = | native_name_lang = ಮರಾಠಿ | other_name = Kaundinyapur | nickname = | settlement_type = ಹಳ್ಳಿ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_label_position = right | pushpin_relief = 1 | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Maharashtra, India | coordinates = {{coord|20.98|N|78.14|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Maharashtra]] | subdivision_type2 = [[List of regions of India|Region]] | subdivision_name2 = [[Vidarbha]] | subdivision_type3 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name3 = [[Amravati district|Amravati]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[Panchayati raj (India)]] | governing_body = [[Gram panchayat]] | leader_title = Sarpanch | leader_name = | population_total = 935 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Marathi language|Marathi]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-0721]] | area_code_type = [[Telephone numbering plan|Telephone code]] | registration_plate = [[List of RTO districts in India#MH—Maharashtra|MH27]] (Amravati) | website = | footnotes = }} '''ಕೌಂಡಿಣ್ಯಪುರ ''' [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ [[ಅಮರಾವತಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ ವರ್ಧಾನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ಇದಕ್ಕೆ ಕುಂಡಿನಪುರವೆಂಬ ಹೆಸರೂ ಇತ್ತು. ಇದು [[ರುಕ್ಮಿಣಿ]], [[ದಮಯಂತಿ]]ಯರ ತವರುಮನೆಯಾಗಿದ್ದು ಇಬ್ಬರ [[ಸ್ವಯಂವರ]]ವೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯಿತೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ವರ್ಧಾ ನದಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪುಂಡಲೀಕ ಕುಂಡದ ಹತ್ತಿರ ಶ್ರೀ ಸದಾರಾಮ ಮಹಾರಾಜ, ಬೈರಾಗೀ ಮಹಾರಾಜ ಮೊದಲಾದ ಸಂತಶ್ರೇಷ್ಠರ ಸಮಾಧಿಗಳಿವೆ. ==ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ== ಪಾಂಡುರಂಗನ ಆದೇಶದಂತೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಸದಾರಾಮರು ಆತನೇ ಕೊಟ್ಟ ವಿಟ್ಠಲಮೂರ್ತಿಯನ್ನಿಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಒಂದು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇಲ್ಲೊಂದು ವಿಟ್ಠಲಕ್ಷೇತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಕೌಂಡಿಣ್ಯಪುರಕ್ಕೆ ವಿದರ್ಭದ ಪಂಢರೀ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬಂದುದು ಹೀಗೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ವಿದರ್ಭ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಕೌಂಡನ್ಯಪುರ . ರುಕ್ಮಿಣಿ ಹರನ ಘಟನೆ ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ . ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದು ವಾರ್ಧಾ ನದಿಯಿಂದ (ವರ್ದಾಯಿನಿ ನದಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಸರು) ನೀರು ಕುಡಿದನು. [[ವಿಠ್ಠಲ]] ಮತ್ತು ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯವಿದೆ . ರಾಜ್ಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯು "ಅದರ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು" ಕೌಂಡನ್ಯಪುರದಲ್ಲಿ [[ಉತ್ಖನನ]] ನಡೆಸಿತು. ಈ ಉತ್ಖನನವು ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರದ ಕೋಟೆಯ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. "ಬಹುಶಃ 14 ಅಥವಾ 15 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅರಮನೆಯ ಕಟ್ಟಡದಂತೆ ಕಾಣುವ ಕಲ್ಲು, ಅಡಿಪಾಯ ಮತ್ತು ಇಟ್ಟಿಗೆ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ವರದಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. <ref name=toi>[http://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/The-rebirth-of-Kaundinyapur/articleshow/26656440.cms "The rebirth of Kaundinyapur"], Times of India, 1 December 2013</ref> ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಾಹಿತಿ ಫಲಕವು ತಾಮ್ರಯುಗ ಮತ್ತು ಶಿಲಾಯುಗದ ಅವಶೇಷಗಳು ಕೌಂಡನ್ಯಪುರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಗೆಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಇದರ ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಠ್ಠಲ ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಾಲಯವು ಸದಾ ಹರಿಯುವ ವಾರ್ಧಾ ನದಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ , ರುಕ್ಮಿಣಿ ಕೌಂಡನ್ಯಪುರದಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಳು ಎಂದು ಕೆಲವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಕೌಂಡನ್ಯಪುರ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ ಅಂಬಾ ದೇವಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸುರಂಗವಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಮರಾವತಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಬಾಯಿ ದೇವಾಲಯವಿದೆ . ಕಥೆಯ ಹೇಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಪುನರಾವರ್ತನೆಯು ರುಕ್ಮಿಣಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಓಡಿಹೋದಳು ಎಂದು ನಂಬಲಾದ ಅಂಬಾಯಿ ದೇವಾಲಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಗೊಂದಲಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ . ==ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು== ವಿಟ್ಠಲಮಂದಿರದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೆ ಚೌರಂಗೀನಾಥರ ಸಮಾಧಿ ಇದೆ. ಪಕ್ಕದಲ್ಲೆ ಶ್ರೀದತ್ತ, ಶ್ರೀಮಹಾದೇವ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮಿನಾರಾಯಣರ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳೂ ಒಂದು ಜೈನಬಸದಿಯೂ ಇವೆ. ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಶುದ್ಧ ಪ್ರಥಮೆಯ ದಿವಸ ಇಲ್ಲಿಂದ ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಹೊರಟು ಆಷಾಢಶುದ್ಧ ದಶಮಿಯ ದಿವಸ [[ಪಂಢರಪುರ]]ವನ್ನು ಸೇರಿ [[ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ|ಗೋಕುಲಾಷ್ಟಮಿ]]ಯ ದಿವಸ ಕೌಂಡಿಣ್ಯಪುರಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಊರ ಹೊರಗಡೆ ಗಿರಿಜೆಯ ಒಂದು ಮಂದಿರವಿದೆ. ರುಕ್ಮಿಣಿ ತನ್ನ ಲಗ್ನದ ಹಿಂದಿನ ದಿವಸ ಗಿರಿಜಾದೇವಿಯ ದರ್ಶನ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ [[ಭೀಷ್ಮಕ]]ರಾಜನ ಉದ್ಯಾನವಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈಚಿನ ಉತ್ಖನನಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರದ ಅವಶೇಷಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] cr8g1jb3inqz71x063gxux3an8g46yh 1373428 1373427 2026-05-15T07:20:54Z VASANTH S.N. 728 /* ಉಲ್ಲೇಖಗಳು */ 1373428 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಕೌಂಡಿಣ್ಯಪುರ | native_name = | native_name_lang = ಮರಾಠಿ | other_name = Kaundinyapur | nickname = | settlement_type = ಹಳ್ಳಿ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_label_position = right | pushpin_relief = 1 | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Maharashtra, India | coordinates = {{coord|20.98|N|78.14|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Maharashtra]] | subdivision_type2 = [[List of regions of India|Region]] | subdivision_name2 = [[Vidarbha]] | subdivision_type3 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name3 = [[Amravati district|Amravati]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[Panchayati raj (India)]] | governing_body = [[Gram panchayat]] | leader_title = Sarpanch | leader_name = | population_total = 935 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Marathi language|Marathi]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-0721]] | area_code_type = [[Telephone numbering plan|Telephone code]] | registration_plate = [[List of RTO districts in India#MH—Maharashtra|MH27]] (Amravati) | website = | footnotes = }} '''ಕೌಂಡಿಣ್ಯಪುರ ''' [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ [[ಅಮರಾವತಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ ವರ್ಧಾನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ಇದಕ್ಕೆ ಕುಂಡಿನಪುರವೆಂಬ ಹೆಸರೂ ಇತ್ತು. ಇದು [[ರುಕ್ಮಿಣಿ]], [[ದಮಯಂತಿ]]ಯರ ತವರುಮನೆಯಾಗಿದ್ದು ಇಬ್ಬರ [[ಸ್ವಯಂವರ]]ವೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯಿತೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ವರ್ಧಾ ನದಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪುಂಡಲೀಕ ಕುಂಡದ ಹತ್ತಿರ ಶ್ರೀ ಸದಾರಾಮ ಮಹಾರಾಜ, ಬೈರಾಗೀ ಮಹಾರಾಜ ಮೊದಲಾದ ಸಂತಶ್ರೇಷ್ಠರ ಸಮಾಧಿಗಳಿವೆ. ==ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ== ಪಾಂಡುರಂಗನ ಆದೇಶದಂತೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಸದಾರಾಮರು ಆತನೇ ಕೊಟ್ಟ ವಿಟ್ಠಲಮೂರ್ತಿಯನ್ನಿಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಒಂದು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇಲ್ಲೊಂದು ವಿಟ್ಠಲಕ್ಷೇತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಕೌಂಡಿಣ್ಯಪುರಕ್ಕೆ ವಿದರ್ಭದ ಪಂಢರೀ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬಂದುದು ಹೀಗೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ವಿದರ್ಭ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಕೌಂಡನ್ಯಪುರ . ರುಕ್ಮಿಣಿ ಹರನ ಘಟನೆ ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ . ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದು ವಾರ್ಧಾ ನದಿಯಿಂದ (ವರ್ದಾಯಿನಿ ನದಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಸರು) ನೀರು ಕುಡಿದನು. [[ವಿಠ್ಠಲ]] ಮತ್ತು ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯವಿದೆ . ರಾಜ್ಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯು "ಅದರ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು" ಕೌಂಡನ್ಯಪುರದಲ್ಲಿ [[ಉತ್ಖನನ]] ನಡೆಸಿತು. ಈ ಉತ್ಖನನವು ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರದ ಕೋಟೆಯ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. "ಬಹುಶಃ 14 ಅಥವಾ 15 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅರಮನೆಯ ಕಟ್ಟಡದಂತೆ ಕಾಣುವ ಕಲ್ಲು, ಅಡಿಪಾಯ ಮತ್ತು ಇಟ್ಟಿಗೆ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ವರದಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. <ref name=toi>[http://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/The-rebirth-of-Kaundinyapur/articleshow/26656440.cms "The rebirth of Kaundinyapur"], Times of India, 1 December 2013</ref> ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಾಹಿತಿ ಫಲಕವು ತಾಮ್ರಯುಗ ಮತ್ತು ಶಿಲಾಯುಗದ ಅವಶೇಷಗಳು ಕೌಂಡನ್ಯಪುರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಗೆಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಇದರ ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಠ್ಠಲ ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಾಲಯವು ಸದಾ ಹರಿಯುವ ವಾರ್ಧಾ ನದಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ , ರುಕ್ಮಿಣಿ ಕೌಂಡನ್ಯಪುರದಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಳು ಎಂದು ಕೆಲವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಕೌಂಡನ್ಯಪುರ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ ಅಂಬಾ ದೇವಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸುರಂಗವಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಮರಾವತಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಬಾಯಿ ದೇವಾಲಯವಿದೆ . ಕಥೆಯ ಹೇಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಪುನರಾವರ್ತನೆಯು ರುಕ್ಮಿಣಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಓಡಿಹೋದಳು ಎಂದು ನಂಬಲಾದ ಅಂಬಾಯಿ ದೇವಾಲಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಗೊಂದಲಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ . ==ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು== ವಿಟ್ಠಲಮಂದಿರದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೆ ಚೌರಂಗೀನಾಥರ ಸಮಾಧಿ ಇದೆ. ಪಕ್ಕದಲ್ಲೆ ಶ್ರೀದತ್ತ, ಶ್ರೀಮಹಾದೇವ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮಿನಾರಾಯಣರ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳೂ ಒಂದು ಜೈನಬಸದಿಯೂ ಇವೆ. ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಶುದ್ಧ ಪ್ರಥಮೆಯ ದಿವಸ ಇಲ್ಲಿಂದ ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಹೊರಟು ಆಷಾಢಶುದ್ಧ ದಶಮಿಯ ದಿವಸ [[ಪಂಢರಪುರ]]ವನ್ನು ಸೇರಿ [[ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ|ಗೋಕುಲಾಷ್ಟಮಿ]]ಯ ದಿವಸ ಕೌಂಡಿಣ್ಯಪುರಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಊರ ಹೊರಗಡೆ ಗಿರಿಜೆಯ ಒಂದು ಮಂದಿರವಿದೆ. ರುಕ್ಮಿಣಿ ತನ್ನ ಲಗ್ನದ ಹಿಂದಿನ ದಿವಸ ಗಿರಿಜಾದೇವಿಯ ದರ್ಶನ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ [[ಭೀಷ್ಮಕ]]ರಾಜನ ಉದ್ಯಾನವಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈಚಿನ ಉತ್ಖನನಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರದ ಅವಶೇಷಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೌಂಡಿಣ್ಯಪುರ}} [[ವರ್ಗ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] 8ue7x3er78ixtko328anyke1f85rlac 0 179126 1373439 2026-05-15T10:03:57Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1373439 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಕಾರ್ಲ್ ಯೋಹಾನ್ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ | image = Karl Kautsky High Res.jpg | caption = Kautsky in 1904 | pronunciation = | birth_name = Karl Johann Kautsky | birth_date = {{birth date|1854|10|16|df=yes}} | birth_place = [[Prague]], [[Austrian Empire]] | death_date = {{death date and age|1938|10|17|1854|10|16|df=yes}} | death_place = [[Amsterdam]], [[Netherlands]] | resting_place = | education = [[University of Vienna]] | occupation = | known_for = Leading theorist of [[orthodox Marxism]] | notable_works = {{ubil | Editor of ''[[Die Neue Zeit]]'' (1883–1917) | [[Erfurt Program]] (1891) |''[[The Class Struggle (Erfurt Program)]]'' (1892) |''[[The Road to Power]]'' (1909) |''[[The Dictatorship of the Proletariat (pamphlet)|The Dictatorship of the Proletariat]]'' (1918) }} | movement = {{hlist|[[Marxism]]|[[Social democracy]]|[[Democratic socialism]]}} | party = {{ubil | [[Social Democratic Party of Austria]] (1875–1880) | [[Social Democratic Party of Germany]] (1880–1917; 1922–1938) | [[Independent Social Democratic Party of Germany]] (1917–1922) }} | spouse = {{unbulleted list | {{marriage|Louise Strasser|1883|1889|end=div}} | {{marriage|[[Luise Kautsky|Luise Ronsperger]]|1890}} }} | children = 3 | parents = {{unbulleted list | [[Johann Kautsky]] | [[Minna Kautsky]] }} | signature = Karl Kautsky signature.svg }} '''ಕಾರ್ಲ್ ಯೋಹಾನ್ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ''' 1854-1938. ಸಮಾಜವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತಿ, [[ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ|ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನಿ]]. ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಇವನು 1854ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16ರಂದು [[ಪ್ರಾಗ್|ಪ್ರಾಗಿ]]ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ತಂದೆ ಜೋಹಾನ್ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಚಿತ್ರಕಲಾವಿದ. ತಾಯಿ ಮಿನ್ನಾ ಜೈಕ್ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್; ನಟಿ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ್ತಿ{{sfnm|1a1=Steenson|1y=1991|1pp=12, 30}}, ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಜೀವಮಾನಪರ್ಯಂತ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದ. ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನಿ ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಭಾವಜನ್ಯವಾಗಿತ್ತಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದರಲ್ಲಿ ಆತ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. [[ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ|ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನ]]ವನ್ನು ಅವನು ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ==ಪ್ರಭಾವ== [[File:Charles Darwin 01.jpg|thumb|upright|[[Charles Darwin]]]] ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆತ ತನ್ನ ಬರೆಹಗಳಿಂದಲೂ ವಿಚಾರಗಳಿಂದಲೂ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿನ ಪ್ರಭಾವ ಗಳಿಸಿದ್ದ. ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ [[ವಿಯೆನ್ನ|ವಿಯನ್ನ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೂ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೂ ಜೆ.ಎಸ್.ಮಿಲ್, ಎಚ್.ಟಿ.ಬಕಲ್ ಮುಂತಾದವರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿದ್ದ{{sfnm|1a1=Greene|1y=2024|1p=20|2a1=Geary|2y=1987|2p=107|3a1=Steenson|3y=1991|3p=24|4a1=Kautsky|4y=1994|4p=241|5a1=Kołakowski|5y=1978|5p=32}}, [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್|ಡಾರ್ವಿನ]]ನ ಗ್ರಂಥವಂತೂ ಇವನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿತು{{sfnm|1a1=Steenson|1y=1991|1p=25}}. ಪ್ರಕೃತಿವಿಜ್ಞಾನಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹರಿದಿರುವ ಚಿಂತನಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ [[ಇತಿಹಾಸ]]ದ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಕುರಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತವೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಬರಿದೇ ಶ್ರಮಿಸಿದ. ಜ್ಯೂರಿಕ್‍ನಿಂದ ಉಚ್ಚಾಟನೆಗೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದ ಕೆಲವು [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನ್]] ಸಮಾಜವಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇವನ ಸಂಪರ್ಕ ಬೆಳೆಯಿತು (1881). ಬ್ಯಾಚೊಫೆನ್, ಮಾರ್ಗನ್ ಮುಂತಾದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಈತ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ. ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಬರ್ನ್‍ಸ್ಪೀನನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿ ಈತ ಮಾಕ್ರ್ಸಿಸ್ಟ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿದ. 1881ರಲ್ಲಿ [[ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್|ಮಾಕ್ರ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಎಂಗೆಲ್ಸರನ್ನೂ ಕಂಡ. ಮಾಕ್ರ್ಸಿಸಂ ಒಂದು ವಿಚಾರಪಂಥವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸಯೋಗ್ಯ ವಿಷಯವಾಗುವಂತೆ ತೊಡಗಿಸಿದವನು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ. 1883ರಲ್ಲಿ ಈತ ಆರಂಭಿಸಿದ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಧನವಾಯಿತು. ಈ ಪತ್ರಿಕೆ 1890ರಲ್ಲಿ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿತು. 1917ರ ವರೆಗೂ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಿದ್ದ ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಿಂತಕರ ಮತ್ತು ಇವನವೇ ಆದ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ==ಮಾರ್ಕ್ಸ್‍ವಾದದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ== 1885ರಿಂದ 1890ರ ವರೆಗೆ ಈತ ಲಂಡನಿನಲ್ಲಿ ಎಂಗೆಲ್ಸನ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. [[ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದ|ಮಾಕ್ರ್ಸ್‍ವಾದ]]ದ ಆರಂಭಕಾಲದ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಬರೆದ (1887) ಒಂದು ಗ್ರಂಥ (''ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಡಾಕ್ಟ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಲ್ ಮಾಕ್ರ್ಸ್'') ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣ. ಈ ಗ್ರಂಥದ [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]] ಮತ್ತು ವಿದೇಶೀ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಹಲವು ಪ್ರಕಟವಾದುವು. [[ಇತಿಹಾಸ]]ವನ್ನು ಕುರಿತ ಕೆಲವು ಸ್ವೊಪಜ್ಞ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಈತ ಮಾಕ್ರ್ಸಿಯನ್ ವಿಧಾನವನ್ನೇ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದ. ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜವಾದದ ಪ್ರಾಚೀನ ಆಚಾರ್ಯರ ವಿಚಾರವಾಗಿಯೂ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯ ಸಂಕೀರ್ಣ ವರ್ಗಘರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತೂ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಈ ದೃಷ್ಟಿಯವು. [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನ್]] ಸಮಾಜವಾದಿ ಪ್ರಜಾತಾಂತ್ರಿಕ ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಭಾಗವನ್ನು ಬರೆದವನು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ. ಇದೇ ಮಾಕ್ರ್ಸಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಈ ಕೆಲಸದಿಂದಾಗಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯದಲ್ಲಿ ಎಂಗೆಲ್ಸನ ಅನಂತರ ಈತನೇ ದೊಡ್ಡ ಮಾಕ್ರ್ಸಿಸ್ಟ್ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಯೆಂಬುದು ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು. 1897ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಲಿನಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಅಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾದದ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ಮಾಕ್ರ್ಸಿಸ್ಟ್‍ರಲ್ಲಿ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯೂ ಒಬ್ಬ. ಆದರೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬಂಡವಾಳವಾದದ ಪರಿಣಾಮವೆಂಬುದಕ್ಕಿಂತ, ಅದಕ್ಕೂ ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದು ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲೂ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ವರ್ಗಗಳ-ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದ -ಫಲವೆಂದೇ ಈತ ವಾದಿಸಿದ. ಇವನಿಗೆ ಮಾಕ್ರ್ಸ್‍ವಾದದ ಗುರುವಾಗಿದ್ದ ಬರ್ನ್‍ಸ್ಟಿನನೇ ಜರ್ಮನ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿದ. ಹೀಗೆ ಈತ ಸಂಪ್ರದಾಯನಿಷ್ಟ ಮಾಕ್ರ್ಸ್‍ವಾದದ ಪ್ರತಿಪಾದಕನಾದ. ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಗುರಿ, ಸಾಧಾರಣವಾದಿ ವಿಧಾನ-ಇವು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯ ಸೂತ್ರ. [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪಿ]]ನ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದ ನಿರಂಕುಶವಾದಿ ಸೈನಿಕ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತೀವ್ರ ಸೆಣಸಾಟದಲ್ಲಿ ನಿರತವಾಗಿದ್ದ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲು ಈ ಬಗೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಾಧಕವಾಗುವುದೆಂಬುದು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದಿಗಳಂತೆ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯೂ ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರದಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ಸಮಾಜವಾದದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದ. ಆದರೆ ಜರ್ಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವಿಕಾಸಗೊಳ್ಳಲಾರದೆಂದೆ ಇವನು ಬಗೆದಿದ್ದ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ಇವನ ವಾದ. ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಈ ವಾದ-ಪ್ರತಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಕಾರ್ಲ್ ಮಾಕ್ರ್ಸ್‍ನ ಕೈಬರಹದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ''ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್'' ಗ್ರಂಥದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ರೋಸ ಲಕ್ಸೆಂಬರ್ಗ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಮುಷ್ಕರಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದವರ ಧೋರಣೆ ಅನರ್ಥಕಾರಕವೆಂಬುದು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯ ಅಭಿಮತವಾಗಿತ್ತು. ಸಮಾಜವಾದಿ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಪಕ್ಷಕ್ಕೂ [[ಕಮ್ಯೂನಿಸಮ್|ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ]]ರಿಗೂ ಘರ್ಷಣೆಗೆ ಈ ಧೋರಣೆಯೇ ಕಾರಣವಾಯಿತು. [[ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಪಕ್ಷ ಜರ್ಮನ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬಹುಮತದ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದನ್ನು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ. ಆ ಪಕ್ಷ ಒಡೆಯದಂತೆ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟೂ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. ಇವನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸೇರಿದ. ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಜರ್ಮನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಆನಂತರ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಇವನು ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ವಿದೇಶಾಂಗ ಖಾತೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ. ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಷೆವಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಪಕ್ಷವೊಂದು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸಮಾಜವಾದದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯ ವಿರೋಧವಿತ್ತು. ಇದು ಮಾಕ್ರ್ಸಿಸಂಗೆ, [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]ಕ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ದ್ರೋಹ-ಎಂದು ಈತ ವಾದಿಸಿದ. ಇದು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕುಸಿದುಬೀಳುವುದೆಂಬುದು ಇವನ ಭಾವನೆ. ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ತತ್ವಭ್ರಷ್ಟನೆಂದು ಲೆನಿನ್, ಟ್ರಾಟ್ಸ್ಕಿ ಕರೆದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಇವನು ''ಟೆರರಿಸಂ ಅಂಡ್ ಕಮ್ಯೂನಿಸಂ ''ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ (1919) ಉತ್ತರ ನೀಡಿದ. ==ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ== [[File:Karl Kautsky, 1910s.jpg|thumb|Kautsky in the 1910s]] [[File:Karl Kautsky and his wife, after fleeing Austria (1938).jpg|thumb|Kautsky and his wife disembark in [[Amsterdam]] after fleeing Vienna, 1938]] ತನ್ನ 70ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ [[ವಿಯೆನ್ನ|ವಿಯನ್ನಾ]]ಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ. ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿವಿಜ್ಞಾನಗಳ ನಡುವಣ ಅಡ್ಡಗೋಡೆಯ ಮೇಲಣ ವಿಷಯಗಳಾದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ, ಜೀವಪರಿಸ್ಥಿತಿಶಾಸ್ತ್ರ, ಜನಾಂಗ ವಿವರಣಶಾಸ್ತ್ರ-ಇವು ಬಲು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದುವು. ಆ ಎರಡೂ ಬಗೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಯತ್ನಿಸಿದ. 1927ರಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದ ದ್ರವ್ಯವಾಸ್ತವತಾವಾದಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಬರೆದ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಸಮಾವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಕುರಿತ ತನ್ನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಈತ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈತ [[ಹೆಗಲ್|ಹೆಗೆಲ]]ನ ಮೂಲ ಸಂಕಲ್ಪವಾದಿ ತರ್ಕಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿ ಡಾರ್ವಿನನ ತರ್ಕಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ ಇತಿಹಾಸದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ. ಜೈವಿಕ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುವ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಜೀವಿಜಾತಿಗಳು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ತನ್ನ [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಪರಿಸರ]]ವನ್ನು ತಾನೆ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಹೊಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಬದಲಾವಣೆ, ಮತ್ತೆ ಹೊಂದಾವಣೆ. ಹೀಗೆ ಸಂಭವಿಸುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆ-ಹೊಂದಾವಣೆಗಳ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಇತಿಹಾಸವೆನಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇವನ ಸೂತ್ರ. ಜರ್ಮನಿ [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಸಿಸಂ ತಲೆಯೆತ್ತಿದಾಗ ಆ ಬಗ್ಗೆ ಇವನು ಸಾಕಷ್ಟು ಬರೆದ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಕೃತಿಗಳು ಇವನ ಲೇಖನಿಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದುವು. ದೀರ್ಘವಾದ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ಬರೆಯುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ಇವನು ತೊಡಗಿದ್ದ. ಅದರ ಆರಂಭದ ಭಾಗವನ್ನು ಮುಗಿಸುವ ವೇಳೆಗೆ ನಾಟ್ಸಿ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದಾಗಿ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ [[ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್|ಅಮ್‍ಸ್ಟರ್‍ಡ್ಯಾಂಗೆ]] ಓಡಿಹೋದ (ಮಾರ್ಚ್ 1938). {{sfnm|1a1=Greene|1y=2024|1p=93|2a1=Geary|2y=1987|2p=22|3a1=Steenson|3y=1991|3p=244|4a1=Kautsky|4y=1994|4p=258|5a1=Kołakowski|5y=1978|5p=33}} ==ನಿಧನ== 1938ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 17 ರಂದು ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್ ನಲ್ಲಿ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದ.{{sfnm|1a1=Greene|1y=2024|1p=93|2a1=Steenson|2y=1991|2p=244}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.marxists.org/archive/kautsky/index.htm Karl Kautsky] at the [[Marxists Internet Archive]] * Archive of [https://search.socialhistory.org/Record/ARCH00712 Karl Kautsky Papers] at the [[International Institute of Social History]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ, ಕಾರ್ಲ್ ಯೋಹಾನ್}} q8fyxs117g78pbwtb1kknowmjqm7sdc 1373440 1373439 2026-05-15T10:05:19Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373440 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಕಾರ್ಲ್ ಯೋಹಾನ್ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ | image = Karl Kautsky High Res.jpg | caption = Kautsky in 1904 | pronunciation = | birth_name = Karl Johann Kautsky | birth_date = {{birth date|1854|10|16|df=yes}} | birth_place = [[Prague]], [[Austrian Empire]] | death_date = {{death date and age|1938|10|17|1854|10|16|df=yes}} | death_place = [[Amsterdam]], [[Netherlands]] | resting_place = | education = [[University of Vienna]] | occupation = | known_for = Leading theorist of [[orthodox Marxism]] | notable_works = {{ubil | Editor of ''[[Die Neue Zeit]]'' (1883–1917) | [[Erfurt Program]] (1891) |''[[The Class Struggle (Erfurt Program)]]'' (1892) |''[[The Road to Power]]'' (1909) |''[[The Dictatorship of the Proletariat (pamphlet)|The Dictatorship of the Proletariat]]'' (1918) }} | movement = {{hlist|[[Marxism]]|[[Social democracy]]|[[Democratic socialism]]}} | party = {{ubil | [[Social Democratic Party of Austria]] (1875–1880) | [[Social Democratic Party of Germany]] (1880–1917; 1922–1938) | [[Independent Social Democratic Party of Germany]] (1917–1922) }} | spouse = {{unbulleted list | {{marriage|Louise Strasser|1883|1889|end=div}} | {{marriage|[[Luise Kautsky|Luise Ronsperger]]|1890}} }} | children = 3 | parents = {{unbulleted list | [[Johann Kautsky]] | [[Minna Kautsky]] }} | signature = Karl Kautsky signature.svg }} '''ಕಾರ್ಲ್ ಯೋಹಾನ್ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ''' 1854-1938. ಸಮಾಜವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತಿ, [[ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ|ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನಿ]]. ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಇವನು 1854ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16ರಂದು [[ಪ್ರಾಗ್|ಪ್ರಾಗಿ]]ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ತಂದೆ ಜೋಹಾನ್ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಚಿತ್ರಕಲಾವಿದ. ತಾಯಿ ಮಿನ್ನಾ ಜೈಕ್ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್; ನಟಿ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ್ತಿ{{sfnm|1a1=Steenson|1y=1991|1pp=12, 30}}, ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಜೀವಮಾನಪರ್ಯಂತ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದ. ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನಿ ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಭಾವಜನ್ಯವಾಗಿತ್ತಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದರಲ್ಲಿ ಆತ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. [[ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ|ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನ]]ವನ್ನು ಅವನು ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ==ಪ್ರಭಾವ== [[File:Charles Darwin 01.jpg|thumb|upright|[[Charles Darwin]]]] ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆತ ತನ್ನ ಬರೆಹಗಳಿಂದಲೂ ವಿಚಾರಗಳಿಂದಲೂ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿನ ಪ್ರಭಾವ ಗಳಿಸಿದ್ದ. ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ [[ವಿಯೆನ್ನ|ವಿಯನ್ನ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೂ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೂ ಜೆ.ಎಸ್.ಮಿಲ್, ಎಚ್.ಟಿ.ಬಕಲ್ ಮುಂತಾದವರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿದ್ದ{{sfnm|1a1=Greene|1y=2024|1p=20|2a1=Geary|2y=1987|2p=107|3a1=Steenson|3y=1991|3p=24|4a1=Kautsky|4y=1994|4p=241|5a1=Kołakowski|5y=1978|5p=32}}, [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್|ಡಾರ್ವಿನ]]ನ ಗ್ರಂಥವಂತೂ ಇವನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿತು{{sfnm|1a1=Steenson|1y=1991|1p=25}}. ಪ್ರಕೃತಿವಿಜ್ಞಾನಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹರಿದಿರುವ ಚಿಂತನಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ [[ಇತಿಹಾಸ]]ದ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಕುರಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತವೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಬರಿದೇ ಶ್ರಮಿಸಿದ. ಜ್ಯೂರಿಕ್‍ನಿಂದ ಉಚ್ಚಾಟನೆಗೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದ ಕೆಲವು [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನ್]] ಸಮಾಜವಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇವನ ಸಂಪರ್ಕ ಬೆಳೆಯಿತು (1881). ಬ್ಯಾಚೊಫೆನ್, ಮಾರ್ಗನ್ ಮುಂತಾದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಈತ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ. ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಬರ್ನ್‍ಸ್ಪೀನನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿ ಈತ ಮಾಕ್ರ್ಸಿಸ್ಟ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿದ. 1881ರಲ್ಲಿ [[ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್|ಮಾಕ್ರ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಎಂಗೆಲ್ಸರನ್ನೂ ಕಂಡ. ಮಾಕ್ರ್ಸಿಸಂ ಒಂದು ವಿಚಾರಪಂಥವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸಯೋಗ್ಯ ವಿಷಯವಾಗುವಂತೆ ತೊಡಗಿಸಿದವನು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ. 1883ರಲ್ಲಿ ಈತ ಆರಂಭಿಸಿದ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಧನವಾಯಿತು. ಈ ಪತ್ರಿಕೆ 1890ರಲ್ಲಿ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿತು. 1917ರ ವರೆಗೂ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಿದ್ದ ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಿಂತಕರ ಮತ್ತು ಇವನವೇ ಆದ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ==ಮಾರ್ಕ್ಸ್‍ವಾದದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ== 1885ರಿಂದ 1890ರ ವರೆಗೆ ಈತ ಲಂಡನಿನಲ್ಲಿ ಎಂಗೆಲ್ಸನ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. [[ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದ|ಮಾಕ್ರ್ಸ್‍ವಾದ]]ದ ಆರಂಭಕಾಲದ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಬರೆದ (1887) ಒಂದು ಗ್ರಂಥ (''ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಡಾಕ್ಟ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಲ್ ಮಾಕ್ರ್ಸ್'') ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣ. ಈ ಗ್ರಂಥದ [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]] ಮತ್ತು ವಿದೇಶೀ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಹಲವು ಪ್ರಕಟವಾದುವು. [[ಇತಿಹಾಸ]]ವನ್ನು ಕುರಿತ ಕೆಲವು ಸ್ವೊಪಜ್ಞ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಈತ ಮಾಕ್ರ್ಸಿಯನ್ ವಿಧಾನವನ್ನೇ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದ. ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜವಾದದ ಪ್ರಾಚೀನ ಆಚಾರ್ಯರ ವಿಚಾರವಾಗಿಯೂ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯ ಸಂಕೀರ್ಣ ವರ್ಗಘರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತೂ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಈ ದೃಷ್ಟಿಯವು. [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನ್]] ಸಮಾಜವಾದಿ ಪ್ರಜಾತಾಂತ್ರಿಕ ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಭಾಗವನ್ನು ಬರೆದವನು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ. ಇದೇ ಮಾಕ್ರ್ಸಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಈ ಕೆಲಸದಿಂದಾಗಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯದಲ್ಲಿ ಎಂಗೆಲ್ಸನ ಅನಂತರ ಈತನೇ ದೊಡ್ಡ ಮಾಕ್ರ್ಸಿಸ್ಟ್ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಯೆಂಬುದು ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು. 1897ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಲಿನಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಅಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾದದ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ಮಾಕ್ರ್ಸಿಸ್ಟ್‍ರಲ್ಲಿ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯೂ ಒಬ್ಬ. ಆದರೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬಂಡವಾಳವಾದದ ಪರಿಣಾಮವೆಂಬುದಕ್ಕಿಂತ, ಅದಕ್ಕೂ ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದು ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲೂ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ವರ್ಗಗಳ-ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದ -ಫಲವೆಂದೇ ಈತ ವಾದಿಸಿದ. ಇವನಿಗೆ ಮಾಕ್ರ್ಸ್‍ವಾದದ ಗುರುವಾಗಿದ್ದ ಬರ್ನ್‍ಸ್ಟಿನನೇ ಜರ್ಮನ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿದ. ಹೀಗೆ ಈತ ಸಂಪ್ರದಾಯನಿಷ್ಟ ಮಾಕ್ರ್ಸ್‍ವಾದದ ಪ್ರತಿಪಾದಕನಾದ. ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಗುರಿ, ಸಾಧಾರಣವಾದಿ ವಿಧಾನ-ಇವು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯ ಸೂತ್ರ. [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪಿ]]ನ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದ ನಿರಂಕುಶವಾದಿ ಸೈನಿಕ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತೀವ್ರ ಸೆಣಸಾಟದಲ್ಲಿ ನಿರತವಾಗಿದ್ದ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲು ಈ ಬಗೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಾಧಕವಾಗುವುದೆಂಬುದು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದಿಗಳಂತೆ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯೂ ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರದಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ಸಮಾಜವಾದದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದ. ಆದರೆ ಜರ್ಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವಿಕಾಸಗೊಳ್ಳಲಾರದೆಂದೆ ಇವನು ಬಗೆದಿದ್ದ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ಇವನ ವಾದ. ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಈ ವಾದ-ಪ್ರತಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಕಾರ್ಲ್ ಮಾಕ್ರ್ಸ್‍ನ ಕೈಬರಹದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ''ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್'' ಗ್ರಂಥದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ರೋಸ ಲಕ್ಸೆಂಬರ್ಗ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಮುಷ್ಕರಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದವರ ಧೋರಣೆ ಅನರ್ಥಕಾರಕವೆಂಬುದು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯ ಅಭಿಮತವಾಗಿತ್ತು. ಸಮಾಜವಾದಿ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಪಕ್ಷಕ್ಕೂ [[ಕಮ್ಯೂನಿಸಮ್|ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ]]ರಿಗೂ ಘರ್ಷಣೆಗೆ ಈ ಧೋರಣೆಯೇ ಕಾರಣವಾಯಿತು. [[ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಪಕ್ಷ ಜರ್ಮನ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬಹುಮತದ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದನ್ನು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ. ಆ ಪಕ್ಷ ಒಡೆಯದಂತೆ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟೂ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. ಇವನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸೇರಿದ. ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಜರ್ಮನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಆನಂತರ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಇವನು ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ವಿದೇಶಾಂಗ ಖಾತೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ. ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಷೆವಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಪಕ್ಷವೊಂದು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸಮಾಜವಾದದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯ ವಿರೋಧವಿತ್ತು. ಇದು ಮಾಕ್ರ್ಸಿಸಂಗೆ, [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]ಕ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ದ್ರೋಹ-ಎಂದು ಈತ ವಾದಿಸಿದ. ಇದು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕುಸಿದುಬೀಳುವುದೆಂಬುದು ಇವನ ಭಾವನೆ. ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ತತ್ವಭ್ರಷ್ಟನೆಂದು ಲೆನಿನ್, ಟ್ರಾಟ್ಸ್ಕಿ ಕರೆದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಇವನು ''ಟೆರರಿಸಂ ಅಂಡ್ ಕಮ್ಯೂನಿಸಂ ''ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ (1919) ಉತ್ತರ ನೀಡಿದ. ==ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ== [[File:Karl Kautsky, 1910s.jpg|thumb|Kautsky in the 1910s]] [[File:Karl Kautsky and his wife, after fleeing Austria (1938).jpg|thumb|Kautsky and his wife disembark in [[Amsterdam]] after fleeing Vienna, 1938]] ತನ್ನ 70ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ [[ವಿಯೆನ್ನ|ವಿಯನ್ನಾ]]ಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ. ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿವಿಜ್ಞಾನಗಳ ನಡುವಣ ಅಡ್ಡಗೋಡೆಯ ಮೇಲಣ ವಿಷಯಗಳಾದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ, ಜೀವಪರಿಸ್ಥಿತಿಶಾಸ್ತ್ರ, ಜನಾಂಗ ವಿವರಣಶಾಸ್ತ್ರ-ಇವು ಬಲು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದುವು. ಆ ಎರಡೂ ಬಗೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಯತ್ನಿಸಿದ. 1927ರಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದ ದ್ರವ್ಯವಾಸ್ತವತಾವಾದಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಬರೆದ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಸಮಾವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಕುರಿತ ತನ್ನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಈತ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈತ [[ಹೆಗಲ್|ಹೆಗೆಲ]]ನ ಮೂಲ ಸಂಕಲ್ಪವಾದಿ ತರ್ಕಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿ ಡಾರ್ವಿನನ ತರ್ಕಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ ಇತಿಹಾಸದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ. ಜೈವಿಕ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುವ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಜೀವಿಜಾತಿಗಳು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ತನ್ನ [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಪರಿಸರ]]ವನ್ನು ತಾನೆ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಹೊಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಬದಲಾವಣೆ, ಮತ್ತೆ ಹೊಂದಾವಣೆ. ಹೀಗೆ ಸಂಭವಿಸುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆ-ಹೊಂದಾವಣೆಗಳ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಇತಿಹಾಸವೆನಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇವನ ಸೂತ್ರ. ಜರ್ಮನಿ [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಸಿಸಂ ತಲೆಯೆತ್ತಿದಾಗ ಆ ಬಗ್ಗೆ ಇವನು ಸಾಕಷ್ಟು ಬರೆದ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಕೃತಿಗಳು ಇವನ ಲೇಖನಿಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದುವು. ದೀರ್ಘವಾದ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ಬರೆಯುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ಇವನು ತೊಡಗಿದ್ದ. ಅದರ ಆರಂಭದ ಭಾಗವನ್ನು ಮುಗಿಸುವ ವೇಳೆಗೆ ನಾಟ್ಸಿ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದಾಗಿ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ [[ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್|ಅಮ್‍ಸ್ಟರ್‍ಡ್ಯಾಂಗೆ]] ಓಡಿಹೋದ (ಮಾರ್ಚ್ 1938). {{sfnm|1a1=Greene|1y=2024|1p=93|2a1=Geary|2y=1987|2p=22|3a1=Steenson|3y=1991|3p=244|4a1=Kautsky|4y=1994|4p=258|5a1=Kołakowski|5y=1978|5p=33}} ==ನಿಧನ== 1938ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 17 ರಂದು ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್ ನಲ್ಲಿ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದ.{{sfnm|1a1=Greene|1y=2024|1p=93|2a1=Steenson|2y=1991|2p=244}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.marxists.org/archive/kautsky/index.htm Karl Kautsky] at the [[Marxists Internet Archive]] * Archive of [https://search.socialhistory.org/Record/ARCH00712 Karl Kautsky Papers] at the [[International Institute of Social History]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ, ಕಾರ್ಲ್ ಯೋಹಾನ್}} [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ]] btp1dq6sefhw8bzqf5iyijvtjgpys6e 1373441 1373440 2026-05-15T10:05:52Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ರಾಜಕೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373441 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಕಾರ್ಲ್ ಯೋಹಾನ್ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ | image = Karl Kautsky High Res.jpg | caption = Kautsky in 1904 | pronunciation = | birth_name = Karl Johann Kautsky | birth_date = {{birth date|1854|10|16|df=yes}} | birth_place = [[Prague]], [[Austrian Empire]] | death_date = {{death date and age|1938|10|17|1854|10|16|df=yes}} | death_place = [[Amsterdam]], [[Netherlands]] | resting_place = | education = [[University of Vienna]] | occupation = | known_for = Leading theorist of [[orthodox Marxism]] | notable_works = {{ubil | Editor of ''[[Die Neue Zeit]]'' (1883–1917) | [[Erfurt Program]] (1891) |''[[The Class Struggle (Erfurt Program)]]'' (1892) |''[[The Road to Power]]'' (1909) |''[[The Dictatorship of the Proletariat (pamphlet)|The Dictatorship of the Proletariat]]'' (1918) }} | movement = {{hlist|[[Marxism]]|[[Social democracy]]|[[Democratic socialism]]}} | party = {{ubil | [[Social Democratic Party of Austria]] (1875–1880) | [[Social Democratic Party of Germany]] (1880–1917; 1922–1938) | [[Independent Social Democratic Party of Germany]] (1917–1922) }} | spouse = {{unbulleted list | {{marriage|Louise Strasser|1883|1889|end=div}} | {{marriage|[[Luise Kautsky|Luise Ronsperger]]|1890}} }} | children = 3 | parents = {{unbulleted list | [[Johann Kautsky]] | [[Minna Kautsky]] }} | signature = Karl Kautsky signature.svg }} '''ಕಾರ್ಲ್ ಯೋಹಾನ್ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ''' 1854-1938. ಸಮಾಜವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತಿ, [[ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ|ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನಿ]]. ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಇವನು 1854ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16ರಂದು [[ಪ್ರಾಗ್|ಪ್ರಾಗಿ]]ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ತಂದೆ ಜೋಹಾನ್ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಚಿತ್ರಕಲಾವಿದ. ತಾಯಿ ಮಿನ್ನಾ ಜೈಕ್ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್; ನಟಿ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ್ತಿ{{sfnm|1a1=Steenson|1y=1991|1pp=12, 30}}, ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಜೀವಮಾನಪರ್ಯಂತ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದ. ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನಿ ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಭಾವಜನ್ಯವಾಗಿತ್ತಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದರಲ್ಲಿ ಆತ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. [[ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ|ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನ]]ವನ್ನು ಅವನು ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ==ಪ್ರಭಾವ== [[File:Charles Darwin 01.jpg|thumb|upright|[[Charles Darwin]]]] ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆತ ತನ್ನ ಬರೆಹಗಳಿಂದಲೂ ವಿಚಾರಗಳಿಂದಲೂ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿನ ಪ್ರಭಾವ ಗಳಿಸಿದ್ದ. ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ [[ವಿಯೆನ್ನ|ವಿಯನ್ನ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೂ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೂ ಜೆ.ಎಸ್.ಮಿಲ್, ಎಚ್.ಟಿ.ಬಕಲ್ ಮುಂತಾದವರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿದ್ದ{{sfnm|1a1=Greene|1y=2024|1p=20|2a1=Geary|2y=1987|2p=107|3a1=Steenson|3y=1991|3p=24|4a1=Kautsky|4y=1994|4p=241|5a1=Kołakowski|5y=1978|5p=32}}, [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್|ಡಾರ್ವಿನ]]ನ ಗ್ರಂಥವಂತೂ ಇವನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿತು{{sfnm|1a1=Steenson|1y=1991|1p=25}}. ಪ್ರಕೃತಿವಿಜ್ಞಾನಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹರಿದಿರುವ ಚಿಂತನಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ [[ಇತಿಹಾಸ]]ದ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಕುರಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತವೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಬರಿದೇ ಶ್ರಮಿಸಿದ. ಜ್ಯೂರಿಕ್‍ನಿಂದ ಉಚ್ಚಾಟನೆಗೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದ ಕೆಲವು [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನ್]] ಸಮಾಜವಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇವನ ಸಂಪರ್ಕ ಬೆಳೆಯಿತು (1881). ಬ್ಯಾಚೊಫೆನ್, ಮಾರ್ಗನ್ ಮುಂತಾದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಈತ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ. ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಬರ್ನ್‍ಸ್ಪೀನನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿ ಈತ ಮಾಕ್ರ್ಸಿಸ್ಟ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿದ. 1881ರಲ್ಲಿ [[ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್|ಮಾಕ್ರ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಎಂಗೆಲ್ಸರನ್ನೂ ಕಂಡ. ಮಾಕ್ರ್ಸಿಸಂ ಒಂದು ವಿಚಾರಪಂಥವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸಯೋಗ್ಯ ವಿಷಯವಾಗುವಂತೆ ತೊಡಗಿಸಿದವನು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ. 1883ರಲ್ಲಿ ಈತ ಆರಂಭಿಸಿದ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಧನವಾಯಿತು. ಈ ಪತ್ರಿಕೆ 1890ರಲ್ಲಿ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿತು. 1917ರ ವರೆಗೂ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಿದ್ದ ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಿಂತಕರ ಮತ್ತು ಇವನವೇ ಆದ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ==ಮಾರ್ಕ್ಸ್‍ವಾದದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ== 1885ರಿಂದ 1890ರ ವರೆಗೆ ಈತ ಲಂಡನಿನಲ್ಲಿ ಎಂಗೆಲ್ಸನ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. [[ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದ|ಮಾಕ್ರ್ಸ್‍ವಾದ]]ದ ಆರಂಭಕಾಲದ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಬರೆದ (1887) ಒಂದು ಗ್ರಂಥ (''ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಡಾಕ್ಟ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಲ್ ಮಾಕ್ರ್ಸ್'') ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣ. ಈ ಗ್ರಂಥದ [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]] ಮತ್ತು ವಿದೇಶೀ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಹಲವು ಪ್ರಕಟವಾದುವು. [[ಇತಿಹಾಸ]]ವನ್ನು ಕುರಿತ ಕೆಲವು ಸ್ವೊಪಜ್ಞ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಈತ ಮಾಕ್ರ್ಸಿಯನ್ ವಿಧಾನವನ್ನೇ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದ. ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜವಾದದ ಪ್ರಾಚೀನ ಆಚಾರ್ಯರ ವಿಚಾರವಾಗಿಯೂ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯ ಸಂಕೀರ್ಣ ವರ್ಗಘರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತೂ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥಗಳು ಈ ದೃಷ್ಟಿಯವು. [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನ್]] ಸಮಾಜವಾದಿ ಪ್ರಜಾತಾಂತ್ರಿಕ ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಭಾಗವನ್ನು ಬರೆದವನು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ. ಇದೇ ಮಾಕ್ರ್ಸಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಈ ಕೆಲಸದಿಂದಾಗಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯದಲ್ಲಿ ಎಂಗೆಲ್ಸನ ಅನಂತರ ಈತನೇ ದೊಡ್ಡ ಮಾಕ್ರ್ಸಿಸ್ಟ್ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಯೆಂಬುದು ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು. 1897ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಲಿನಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಅಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾದದ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ಮಾಕ್ರ್ಸಿಸ್ಟ್‍ರಲ್ಲಿ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯೂ ಒಬ್ಬ. ಆದರೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬಂಡವಾಳವಾದದ ಪರಿಣಾಮವೆಂಬುದಕ್ಕಿಂತ, ಅದಕ್ಕೂ ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದು ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲೂ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ವರ್ಗಗಳ-ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದ -ಫಲವೆಂದೇ ಈತ ವಾದಿಸಿದ. ಇವನಿಗೆ ಮಾಕ್ರ್ಸ್‍ವಾದದ ಗುರುವಾಗಿದ್ದ ಬರ್ನ್‍ಸ್ಟಿನನೇ ಜರ್ಮನ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿದ. ಹೀಗೆ ಈತ ಸಂಪ್ರದಾಯನಿಷ್ಟ ಮಾಕ್ರ್ಸ್‍ವಾದದ ಪ್ರತಿಪಾದಕನಾದ. ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಗುರಿ, ಸಾಧಾರಣವಾದಿ ವಿಧಾನ-ಇವು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯ ಸೂತ್ರ. [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪಿ]]ನ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದ ನಿರಂಕುಶವಾದಿ ಸೈನಿಕ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತೀವ್ರ ಸೆಣಸಾಟದಲ್ಲಿ ನಿರತವಾಗಿದ್ದ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲು ಈ ಬಗೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಾಧಕವಾಗುವುದೆಂಬುದು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದಿಗಳಂತೆ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯೂ ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರದಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ಸಮಾಜವಾದದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದ. ಆದರೆ ಜರ್ಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವಿಕಾಸಗೊಳ್ಳಲಾರದೆಂದೆ ಇವನು ಬಗೆದಿದ್ದ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ಇವನ ವಾದ. ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಈ ವಾದ-ಪ್ರತಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಕಾರ್ಲ್ ಮಾಕ್ರ್ಸ್‍ನ ಕೈಬರಹದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ''ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್'' ಗ್ರಂಥದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ರೋಸ ಲಕ್ಸೆಂಬರ್ಗ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಮುಷ್ಕರಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದವರ ಧೋರಣೆ ಅನರ್ಥಕಾರಕವೆಂಬುದು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯ ಅಭಿಮತವಾಗಿತ್ತು. ಸಮಾಜವಾದಿ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಪಕ್ಷಕ್ಕೂ [[ಕಮ್ಯೂನಿಸಮ್|ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ]]ರಿಗೂ ಘರ್ಷಣೆಗೆ ಈ ಧೋರಣೆಯೇ ಕಾರಣವಾಯಿತು. [[ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಪಕ್ಷ ಜರ್ಮನ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬಹುಮತದ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದನ್ನು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ. ಆ ಪಕ್ಷ ಒಡೆಯದಂತೆ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟೂ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. ಇವನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸೇರಿದ. ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಜರ್ಮನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಆನಂತರ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಇವನು ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ವಿದೇಶಾಂಗ ಖಾತೆಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ. ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಷೆವಿಕ್ ಕ್ರಾಂತಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಪಕ್ಷವೊಂದು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸಮಾಜವಾದದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯ ವಿರೋಧವಿತ್ತು. ಇದು ಮಾಕ್ರ್ಸಿಸಂಗೆ, [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]ಕ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ದ್ರೋಹ-ಎಂದು ಈತ ವಾದಿಸಿದ. ಇದು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕುಸಿದುಬೀಳುವುದೆಂಬುದು ಇವನ ಭಾವನೆ. ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ತತ್ವಭ್ರಷ್ಟನೆಂದು ಲೆನಿನ್, ಟ್ರಾಟ್ಸ್ಕಿ ಕರೆದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಇವನು ''ಟೆರರಿಸಂ ಅಂಡ್ ಕಮ್ಯೂನಿಸಂ ''ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ (1919) ಉತ್ತರ ನೀಡಿದ. ==ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ== [[File:Karl Kautsky, 1910s.jpg|thumb|Kautsky in the 1910s]] [[File:Karl Kautsky and his wife, after fleeing Austria (1938).jpg|thumb|Kautsky and his wife disembark in [[Amsterdam]] after fleeing Vienna, 1938]] ತನ್ನ 70ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ [[ವಿಯೆನ್ನ|ವಿಯನ್ನಾ]]ಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ. ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿವಿಜ್ಞಾನಗಳ ನಡುವಣ ಅಡ್ಡಗೋಡೆಯ ಮೇಲಣ ವಿಷಯಗಳಾದ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ, ಜೀವಪರಿಸ್ಥಿತಿಶಾಸ್ತ್ರ, ಜನಾಂಗ ವಿವರಣಶಾಸ್ತ್ರ-ಇವು ಬಲು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದುವು. ಆ ಎರಡೂ ಬಗೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ ಯತ್ನಿಸಿದ. 1927ರಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದ ದ್ರವ್ಯವಾಸ್ತವತಾವಾದಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಬರೆದ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಸಮಾವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಕುರಿತ ತನ್ನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಈತ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈತ [[ಹೆಗಲ್|ಹೆಗೆಲ]]ನ ಮೂಲ ಸಂಕಲ್ಪವಾದಿ ತರ್ಕಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿ ಡಾರ್ವಿನನ ತರ್ಕಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ ಇತಿಹಾಸದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ. ಜೈವಿಕ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುವ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಜೀವಿಜಾತಿಗಳು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ತನ್ನ [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಪರಿಸರ]]ವನ್ನು ತಾನೆ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಹೊಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಬದಲಾವಣೆ, ಮತ್ತೆ ಹೊಂದಾವಣೆ. ಹೀಗೆ ಸಂಭವಿಸುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆ-ಹೊಂದಾವಣೆಗಳ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಇತಿಹಾಸವೆನಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇವನ ಸೂತ್ರ. ಜರ್ಮನಿ [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಸಿಸಂ ತಲೆಯೆತ್ತಿದಾಗ ಆ ಬಗ್ಗೆ ಇವನು ಸಾಕಷ್ಟು ಬರೆದ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಕೃತಿಗಳು ಇವನ ಲೇಖನಿಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದುವು. ದೀರ್ಘವಾದ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ಬರೆಯುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ಇವನು ತೊಡಗಿದ್ದ. ಅದರ ಆರಂಭದ ಭಾಗವನ್ನು ಮುಗಿಸುವ ವೇಳೆಗೆ ನಾಟ್ಸಿ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದಾಗಿ ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ [[ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್|ಅಮ್‍ಸ್ಟರ್‍ಡ್ಯಾಂಗೆ]] ಓಡಿಹೋದ (ಮಾರ್ಚ್ 1938). {{sfnm|1a1=Greene|1y=2024|1p=93|2a1=Geary|2y=1987|2p=22|3a1=Steenson|3y=1991|3p=244|4a1=Kautsky|4y=1994|4p=258|5a1=Kołakowski|5y=1978|5p=33}} ==ನಿಧನ== 1938ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 17 ರಂದು ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್ ನಲ್ಲಿ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದ.{{sfnm|1a1=Greene|1y=2024|1p=93|2a1=Steenson|2y=1991|2p=244}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.marxists.org/archive/kautsky/index.htm Karl Kautsky] at the [[Marxists Internet Archive]] * Archive of [https://search.socialhistory.org/Record/ARCH00712 Karl Kautsky Papers] at the [[International Institute of Social History]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೌಟ್ಸ್ಕಿ, ಕಾರ್ಲ್ ಯೋಹಾನ್}} [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] kqcwxu62ggflmez20u1ca2gajmh98ve 0 179127 1373446 2026-05-15T10:22:09Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1373446 wikitext text/x-wiki [[image:Varma - Vishvamitra Meditation.jpg|thumb|right|ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ]] '''ಕೌತ್ಸ''' [[ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ]]ನ ಶಿಷ್ಯ. [[ದೂರ್ವಾಸ]]ಮುನಿಯನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನಗೆ ನೆರವಾದ ಕೌತ್ಸನ ನಿಷ್ಟೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಸಕಲ ವಿದ್ಯೆಗಳೂ ಲಭಿಸಲಿ ಎಂದು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದ. ತಾನು ಕಲಿತ 14 ವಿದ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆ ಏನನ್ನು ಕೊಡಲಿ ಎಂದು ಕೌತ್ಸ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಕುಪಿತನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಒಂದೊಂದು ವಿದ್ಯೆಗೆ ಒಂದೊಂದು ಕೋಟಿಯಂತೆ 14 ಕೋಟಿ ಹೊನ್ನನ್ನು ಕೊಡುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದ. ಕೌತ್ಸನಾದರೋ [[ಸೂರ್ಯ ವಂಶ|ಸೂರ್ಯವಂಶ]]ದ ರಘುಮಹಾರಾಜನಿಂದ ಅಷ್ಟೂ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮಹಾರಾಜನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ. ಆದರೆ ವಿಶ್ವಜಿತ್ ಯಜ್ಣವನ್ನು ಮಾಡಿ ಭಂಡಾರದ ಹೊನ್ನನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದ್ದ ರಘುವಿನಲ್ಲಿ ಇವನಿಗೆ ಕೊಡಲು ಏನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಬೇಡಿ ಬಂದ ಕೌತ್ಸನನ್ನು ಬರಿಗೈಯಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸಲು ಒಪ್ಪದ ರಘುಮಹಾರಾಜ ಕುಬೇರನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಒಲಿಸಿ,ತನ್ನ ಭಂಡಾರವನ್ನು ತುಂಬಿಸಿಕೊಂಡು ಕೌತ್ಸನಿಗೆ ೧೪ ಕೋಟಿ ಹೊನ್ನನ್ನು ನೀಡಿದ. ಇದನ್ನು ಕೌತ್ಸ ಗುರುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ. ಈ ವಿಷಯ [[ಸ್ಕಾಂದ ಪುರಾಣ|ಸ್ಕಾಂದಪುರಾಣ]]ದಲ್ಲಿದೆ. [[ಕಾಳಿದಾಸ]]ನ [[ರಘುವಂಶಮ್|ರಘುವಂಶ]]ದಲ್ಲಿ ಈ ಕಥೆ ಬರುತ್ತದಾದರು ಅಲ್ಲಿ ಕೌತ್ಸ ವರತಂತುವಿನ ಶಿಷ್ಯನೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೌತ್ಸ}} gdc48db2fnouz2es9qt1hz8e21maqhg 1373447 1373446 2026-05-15T10:22:29Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಪುರಾಣ ಪುರುಷ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373447 wikitext text/x-wiki [[image:Varma - Vishvamitra Meditation.jpg|thumb|right|ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ]] '''ಕೌತ್ಸ''' [[ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ]]ನ ಶಿಷ್ಯ. [[ದೂರ್ವಾಸ]]ಮುನಿಯನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನಗೆ ನೆರವಾದ ಕೌತ್ಸನ ನಿಷ್ಟೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಸಕಲ ವಿದ್ಯೆಗಳೂ ಲಭಿಸಲಿ ಎಂದು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದ. ತಾನು ಕಲಿತ 14 ವಿದ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆ ಏನನ್ನು ಕೊಡಲಿ ಎಂದು ಕೌತ್ಸ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಕುಪಿತನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಒಂದೊಂದು ವಿದ್ಯೆಗೆ ಒಂದೊಂದು ಕೋಟಿಯಂತೆ 14 ಕೋಟಿ ಹೊನ್ನನ್ನು ಕೊಡುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದ. ಕೌತ್ಸನಾದರೋ [[ಸೂರ್ಯ ವಂಶ|ಸೂರ್ಯವಂಶ]]ದ ರಘುಮಹಾರಾಜನಿಂದ ಅಷ್ಟೂ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮಹಾರಾಜನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ. ಆದರೆ ವಿಶ್ವಜಿತ್ ಯಜ್ಣವನ್ನು ಮಾಡಿ ಭಂಡಾರದ ಹೊನ್ನನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದ್ದ ರಘುವಿನಲ್ಲಿ ಇವನಿಗೆ ಕೊಡಲು ಏನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಬೇಡಿ ಬಂದ ಕೌತ್ಸನನ್ನು ಬರಿಗೈಯಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸಲು ಒಪ್ಪದ ರಘುಮಹಾರಾಜ ಕುಬೇರನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಒಲಿಸಿ,ತನ್ನ ಭಂಡಾರವನ್ನು ತುಂಬಿಸಿಕೊಂಡು ಕೌತ್ಸನಿಗೆ ೧೪ ಕೋಟಿ ಹೊನ್ನನ್ನು ನೀಡಿದ. ಇದನ್ನು ಕೌತ್ಸ ಗುರುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ. ಈ ವಿಷಯ [[ಸ್ಕಾಂದ ಪುರಾಣ|ಸ್ಕಾಂದಪುರಾಣ]]ದಲ್ಲಿದೆ. [[ಕಾಳಿದಾಸ]]ನ [[ರಘುವಂಶಮ್|ರಘುವಂಶ]]ದಲ್ಲಿ ಈ ಕಥೆ ಬರುತ್ತದಾದರು ಅಲ್ಲಿ ಕೌತ್ಸ ವರತಂತುವಿನ ಶಿಷ್ಯನೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೌತ್ಸ}} [[ವರ್ಗ:ಪುರಾಣ ಪುರುಷ]] idqq9cklye5z25i03ufizaapgc5wwvm 3 179128 1373450 2026-05-15T11:18:51Z Mys 721tx 4356 Mys 721tx [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:पाटलिपुत्र]] ಪುಟವನ್ನು [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pataliputra!]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/पाटलिपुत्र|पाटलिपुत्र]]" to "[[Special:CentralAuth/Pataliputra!|Pataliputra!]]" 1373450 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pataliputra!]] 6x4ia68d8q7ervgblff8wp2i7amgubi 3 179129 1373452 2026-05-15T11:38:29Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1373452 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=ಶ್ರೀಧರ ತಾಳ್ಯ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೮, ೧೫ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) ig59g8b55ea84zgjk8xrx0t610ckh4i