ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kn">
  <siteinfo>
    <sitename>ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</sitename>
    <dbname>knwiki</dbname>
    <base>https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ಮೀಡಿಯ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ವಿಶೇಷ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ಸದಸ್ಯ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ಚಿತ್ರ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ಮೀಡಿಯವಿಕಿ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟು</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ಸಹಾಯ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ವರ್ಗ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ಸಂಪುಟ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ಕರಡು</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ಮಾಡ್ಯೂಲ್</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14450</id>
    <revision>
      <id>1375143</id>
      <parentid>1373339</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:23:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1375143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="430145" sha1="2anbroc5cyvi4601h2sl7kk5isoijhr" xml:space="preserve">{{Translation/Ref|en|United Kingdom|oldid=308907691}}

{{dablink|This article is about the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland. For other uses of terms redirecting here, see [[UK (disambiguation)]] and [[United Kingdom (disambiguation)]].}}
{{Infobox country

|conventional_long_name = ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್
|common_name            = 
|image_flag             = Flag of the United Kingdom.svg
|image_coat             = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg
|symbol_type            = Royal coat of arms
|image_map              = Europe-UK.svg
|map_caption            = ಯುರೋಪ್ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ (ಹಸಿರು). ಯುರೋಪ್ ಖಂಡ (ಕಡು ಬೂದು)
|national_anthem        = ಗಾಡ್ ಸೇವ್ ದ ಕಿಂಗ್&lt;ref&gt;It serves as the [[de facto]] [[National Anthem]] as well as being the [[Royal anthem]] for several other countries.&lt;/ref&gt;
|official_languages     = [[ಆಂಗ್ಲ]] ([[de facto]])&lt;ref&gt;English is established by [[de facto]] usage. In [[Wales]], the [[Welsh Language Board|Bwrdd yr Iaith Gymraeg]] is legally tasked with ensuring that, &quot;in the conduct of public business and the administration of justice, the English and [[Welsh language|Welsh]] languages should be treated on a basis of equality&quot;. {{cite web |url=http://www.opsi.gov.uk/acts/acts1993/Ukpga_19930038_en_2.htm |title=Welsh Language Act 1993 |publisher=Office of Public Sector Information |accessdate=3 September 2007}}. [[Bòrd na Gàidhlig]] is tasked with &quot;securing the status of the [[Scottish Gaelic language|Gaelic]] language as an [[official language]] of [[Scotland]] commanding equal respect to the English language&quot; {{cite web |url=http://www.opsi.gov.uk/legislation/scotland/acts2005/asp_20050007_en_1 |title=Gaelic Language (Scotland) Act 2005 |publisher=Office of Public Sector Information |dateformat=dmy|accessdate=9 March 2007}}&lt;/ref&gt;
|regional_languages     = Irish, [[Ulster Scots]], [[Scottish Gaelic]] &lt;!-- Keep 'Scottish Gaelic' - people will find Gaelic confusing as the Irish language is also commonly called Gaelic --&gt;, [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್]], [[ವೆಲ್ಷ್]], [[ಕಾರ್ನಿಶ್]]&lt;ref&gt;Under the [[European Charter for Regional or Minority Languages]] the Welsh, Scottish Gaelic, [[Cornish language|Cornish]], Irish, [[Ulster Scots]] and [[Scots language|Scots]] languages are officially recognised as [[Regional language|Regional]] or [[Minority language|Minority]] languages by the [[United Kingdom Government|UK Government]] ({{cite web|publisher=Scottish Executive|url=http://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCulture/gaelic/gaelic-english/17910/europeancharter|title=European Charter for Regional or Minority Languages|dateformat=dmy|accessdate=23 August 2007|archive-date=12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081012182532/http://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCulture/gaelic/gaelic-english/17910/europeancharter|url-status=dead}}) See also [[Languages in the United Kingdom]].&lt;/ref&gt;
|ethnic_groups          = ೯೨.೧% [[ಬಿಳಿಯರು]]&lt;br /&gt; ೪% [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯ]]ನ್ನರು&lt;br /&gt; ೨.೦% [[ಕರಿಯರು]]&lt;br /&gt; ೧.೨% [[British Mixed-Race|Mixed]]&lt;br /&gt; 0.4% [[Chinese people|Chinese]]&lt;br /&gt; 0.4% [[Other ethnic group (United Kingdom Census)|Other]]
|ethnic_groups_year     = [[United Kingdom Census 2001|2001]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt; See: [[Ethnic groups of the United Kingdom#2001 Census|UK Ethnic groups list]]&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/StatBase/Expodata/Spreadsheets/D6588.xls|title=United Kingdom population by ethnic group|publisher=Office for National Statistics|date=2001-04-01|work=[[United Kingdom Census 2001]]|accessdate=2009-04-15|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20031221162206/http://www.statistics.gov.uk/StatBase/Expodata/Spreadsheets/D6588.xls|archivedate=2003-12-21}}&lt;/ref&gt;
|demonym                = [[British people|British, Briton]]
|capital                = [[ಲಂಡನ್]]
|latd                   = 51
|latm                   = 30
|latNS                  = N
|longd                  = 0
|longm                  = 7
|longEW                 = W
|largest_city           = London
|government_type        = [[Parliamentary system|Parliamentary democracy]] and [[constitutional monarchy]]
|leader_title1          = [[Monarchy of the United Kingdom|Monarch]]
|leader_name1           = [[Charles III]]
|leader_title2          = [[Prime Minister of the United Kingdom|Prime Minister]]
|leader_name2           = [[Rishi Sunak]]  |sovereignty_type       = [[History of the United Kingdom|Formation]]
|legislature            = [[Parliament of the United Kingdom|Parliament]]
|upper_house            = [[House of Lords]]
|lower_house            = [[House of Commons of the United Kingdom|House of Commons]]
|state_religion         = [[Anglicanism]]
|sovereignty_note       =
|established_event1     = [[Acts of Union 1707]]
|established_date1      = 1 May 1707
|established_event2     = [[Act of Union 1800]]
|established_date2      = 1 January 1801
|established_event3     = [[Anglo-Irish Treaty]]
|established_date3      = 12 April 1922
|accessionEUdate        = 1 January 1973
|religion               = [[Church of England|Anglican]]
|EUseats                = 78
|area_rank              = 79th
|area_magnitude         = 1 E11
|area_km2               = 244820
|area_sq_mi             = 94526
|percent_water          = 1.34
|population_estimate_year = 2009
|population_estimate      = 61,612,300&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008_MONTH_12/3-15122008-EN-AP.PDF |title=Eurostat estimate |date= |dateformat=dmy |accessdate=16 October 2008 |archive-date=6 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206105316/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2008_MONTH_12/3-15122008-EN-AP.PDF |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|population_estimate_rank = 22nd
|population_census        = 58,789,194&lt;ref&gt;[http://www.statistics.gov.uk/census2001/pop2001/united_kingdom.asp Population Estimates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081225213245/http://www.statistics.gov.uk/census2001/pop2001/united_kingdom.asp |date=2008-12-25 }} at www.statistics.gov.uk&lt;/ref&gt;
|population_census_year   = 2001
|population_density_km2   = 246
|population_density_sq_mi = 637
|population_density_rank  = 48th
|GDP_PPP_year             = 2008
|GDP_PPP                  = $2.230 trillion&lt;ref name=GDP&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=68&amp;pr.y=19&amp;sy=2006&amp;ey=2009&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=112&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a= |title=United Kingdom|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-04-22}}&lt;/ref&gt;
|GDP_PPP_rank             = 7th
|GDP_PPP_per_capita       = $36,523&lt;ref name=GDP /&gt;
|GDP_PPP_per_capita_rank  = 18th
|GDP_nominal              = $2.674 trillion&lt;ref name=GDP /&gt;
|GDP_nominal_rank         = 6th
|GDP_nominal_year         = 2008
|GDP_nominal_per_capita   = $43,785&lt;ref name=GDP /&gt;
|GDP_nominal_per_capita_rank = 20th
|HDI_year                    = 2006
|HDI                         = 0.942&lt;ref&gt;[http://hdrstats.undp.org/en/2008/countries/country_fact_sheets/cty_fs_GBR.html HDI of United Kingdom]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. The United Nations. Retrieved 21 July 2009.&lt;/ref&gt;
|HDI_rank                    = 21st
|HDI_category                = &lt;span  style=&quot;color:#090;&quot;&gt;high&lt;/span&gt;
|Gini = 34&lt;ref name=factbook&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html#Econ|title=The World Factbook - United Kingdom|publisher=CIA|dateformat=dmy|accessdate=23 September 2008|archive-date=7 ಜನವರಿ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html#Econ|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  
|Gini_year                   = 2005
|Gini_rank                   = 
|currency                    = [[Pound sterling]]&lt;ref&gt;The [[Euro]] is accepted in many payphones and some larger shops.&lt;/ref&gt;
|currency_code               = GBP
|country_code                = GBR
|time_zone                   = [[Greenwich Mean Time|GMT]]
|utc_offset                  = +0
|time_zone_DST               = [[Western European Summer Time|BST]]
|utc_offset_DST              = +1
|drives_on                    = left&lt;ref&gt;British dependencies drive on the left except for [[BIOT]] and [[Gibraltar]].&lt;/ref&gt;
|cctld                       = [[.uk]]&lt;ref&gt;[[ISO 3166-1 alpha-2]] states that this should be [[Great Britain|GB]], but [[.gb]] is practically unused. The [[.eu]] domain is shared with other [[European Union]] member states.&lt;/ref&gt;
{{refend}}
|calling_code = 44
}}
'''ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ''' &lt;ref&gt;ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಮತ್ತು ಅಧೀನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಇತರ ಭಾಷೆಗಳು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಹಾಗೂ [[ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಭಾಷೆ|ಸ್ವಸ್ಥಾನಿಕ]] [[ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆ|(ಪ್ರಾದೇಶಿಕ) ಭಾಷೆಗಳು]] ಎಂದು [[ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಐರೋಪ್ಯ ಶಾಸನ ಪತ್ರ]]ದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ, UKಯ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತಿದೆ:

* {{lang-kw|Rywvaneth Unys Breten Veur ha Kledhbarth Iwerdhon}};
* {{lang-ga|Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann}};
* {{lang-sco|Unitit Kinrick o Great Breetain an Northren Irland}};
* {{lang-gd|Rìoghachd Aonaichte Bhreatainn Mhòir agus Èireann a Tuath}};
* {{lang-cy|Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon}}&lt;/ref&gt; (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ''', ಅಂದರೆ '''UK''' ಅಥವಾ '''ಬ್ರಿಟನ್''' ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ)&lt;ref&gt;&quot;ಬ್ರಿಟನ್‌&quot; ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಬಳಸುವಾಗ ಇದರ ವಿಸ್ತೃತ ವಿವರಣೆಗಾಗಿ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಐಲ್ಸ್‌ನ ಪರಿಭಾಷೆ|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಐಲ್ಸ್‌ ಪರಿಭಾಷಿಕ ಕೋಶ]]ವನ್ನು ನೋಡಿ&lt;/ref&gt; 
ಒಂದು [[ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ವಾಗಿದ್ದು [[ಯುರೋಪ್]] ಖಂಡದ ವಾಯುವ್ಯ ತೀರದ ಆಚೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಇದೊಂದು [[ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರ|ದ್ವೀಪ ದೇಶ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/615557/United-Kingdom|title= Encyclopaedia Britannica|quote=Island country located off the north-western coast of mainland Europe|accessdate=2007-09-25}}&lt;/ref&gt; ವಾಗಿದ್ದು,&lt;ref name=&quot;Countries&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.number10.gov.uk/Page823|title=Countries within a country|publisher= www.number-10.gov.uk|accessdate=2007-06-13|quote=Countries within a country|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080909013512/http://www.number10.gov.uk/Page823|archivedate=2008-09-09}}&lt;/ref&gt;[[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌|ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]], [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ [[ಅರ್ಚಿಪೆಳಗೋ|ದ್ವೀಪಸಮೂಹ]]ವಾಗಿದೆ. [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್]], [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ-ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಗಡಿ|ಭೂ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ]]UKಯ ಏಕೈಕ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು ಆ ಗಡಿಯನ್ನು [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ukinvest.gov.uk/Northern-Ireland/en-GB-list.html |title=UK Region – Northern Ireland - UK |publisher=Ukinvest.gov.uk |date= |accessdate=2009-07-08 |archive-date=2009-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090515154952/http://www.ukinvest.gov.uk/Northern-Ireland/en-GB-list.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Published: 9:05PM BST 24 Jul 2008 |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2455710/Border-checks-between-Britain-and-Ireland-proposed.html |title=Border checks between Britain and Ireland proposed |publisher=Telegraph |date=2008-07-24 |accessdate=2009-07-08}}&lt;/ref&gt; ಈ ಭೂಗಡಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ UKಯು [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರ]], [[ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ]], [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಕಾಲುವೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಡಲ್ಗಾಲುವೆ]]ಮತ್ತು [[ಐರಿಷ್‌ ಸಮುದ್ರ|ಐರಿಷ್ ಸಮುದ್ರ]]ಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಅತಿದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪವಾದ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್, [[ಕಾಲುವೆ ಸುರಂಗ|ಕಡಲ್ಗಾಲುವೆಯ ಸುರಂಗ]]ದಿಂದ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌|ಫ್ರಾನ್ಸ್]]‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.

ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಒಂದು [[ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ]]ದ ಮತ್ತು [[ಒಕ್ಕೂಟ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಏಕೀಕೃತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ವಾಗಿದ್ದು, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] ಹಾಗೂ [[ವೇಲ್ಸ್‌|ವೇಲ್ಸ್]] ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌‌ಡಂನ ದೇಶಗಳು|ದೇಶಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/geography/uk_countries.asp|title=The Countries of the UK|publisher=www.statistics.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=10 October 2008|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20020329130655/http://www.statistics.gov.uk/geography/uk_countries.asp|archivedate=29 March 2002}}&lt;/ref&gt; ತನ್ನ [[ರಾಜಧಾನಿ(ರಾಜಕೀಯ)|ರಾಜಧಾನಿ]]ಯಾದ [[ಲಂಡನ್‌|ಲಂಡನ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಇದರ [[ಸರ್ಕಾರದ ಗದ್ದುಗೆ|ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರ]]ವಿದ್ದು [[ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆಯಾದರೂ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಗಳಾದ [[ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌]], [[ಕಾರ್ಡಿಫ್‌|ಕಾರ್ಡಿಫ್]] ಹಾಗೂ [[ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌|ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್]]‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು [[ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರ|ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಡಳಿತಗಳೂ ಈ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಜೊತೆಗಿವೆ. [[ಜರ್ಸಿ|ಜೆರ್ಸಿ]] ಮತ್ತು [[ಗುರ್ನ್‌‌‌ಸೀ|ಗೆರ್ನ್‌ಸೆ]]ಯ [[ಕಾಲುವೆ ದ್ವೀಪಗಳು|ಕಡಲ್ಗಾಲುವೆ ದ್ವೀಪ]] [[ಬೈಲಿವಿಕ್‌|ಅಧಿಕಾರ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ಗಳು ಹಾಗೂ [[ಮಾನವನ ದ್ವೀಪ|ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್]] ಎಂಬ ಕಿರುದ್ವೀಪವು [[ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವು UKಯ ಅಂಗವಾಗಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517|title=Key facts about the United Kingdom|accessdate=2008-06-26|work=Government, citizens and rights|publisher=[[Directgov]]|quote=The full title of this country is 'the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'. 'The UK' is made up of England, Scotland, Wales and Northern Ireland. 'Great Britain' (or just 'Britain') does not include Northern Ireland. The Channel Islands and the Isle of Man are not part of the UK.|archive-date=2012-10-03|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121003003526/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
UKಯು ಹದಿನಾಲ್ಕು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು|ಸಾಗರೋತ್ತರ ಭೂ ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fco.gov.uk/en/fco-in-action/global-network/|title=FCO global network|work=FCO in Action|publisher=[[Foreign and Commonwealth Office]]|accessdate=2008-06-26|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080331091058/http://www.fco.gov.uk/en/fco-in-action/global-network/|archivedate=2008-03-31}}&lt;/ref&gt; ಅವೆಲ್ಲವೂ [[ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ದ ಅವಶೇಷ ಅಥವಾ ಕುರುಹುಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯವು 1922ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಉತ್ತುಂಗದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಸರಿಸುಮಾರು ಕಾಲುಭಾಗದಷ್ಟು ಭೂ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು, [[ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು#ಎಲ್ಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು|ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತುಗಳ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಭಾಷೆ|ಭಾಷೆ]], [[ಬ್ರಿಟೀಷ್‌‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] ಹಾಗೂ [[ಸಮಾನ ಕಾಯಿದೆ|ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಭಾವವು ಮುಂದುವರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.

UKಯು ಒಂದು [[ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರ|ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಲ್ಪ ಮೊತ್ತದ [[GDP]] ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ವಿಶ್ವದ [[GDP ಆಧರಿತ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ (ನಾಮಮಾತ್ರ)|ಆರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆ]]ಯನ್ನು ಹಾಗೂ [[ಖರೀದಿ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯದ ಹೋಲಿಕೆ|ಖರೀದಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹೋಲಿಕೆ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ವಿಶ್ವದ [[GDP ಆಧರಿತ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ(PPP)|ಏಳನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ]]ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;GDP&quot; /&gt; ಇದು ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ [[ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ|ಕೈಗಾರಿಕೀಕೃತ]] ದೇಶವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Global_Warming/Older/Industrial_Revolution.html|title=Industrial Revolution|accessdate=2008-04-27|archive-date=2008-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080427080826/http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Global_warming/older/Industrial_Revolution.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 19ನೇ ಹಾಗೂ 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ [[ಅಂತರ‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ|ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಶಕ್ತಿ]]ಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ferguson|first= Niall|year=2004 |title=Empire, The rise and demise of the British world order and the lessons for global power|publisher=Basic Books|isbn=0465023282}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಎರಡು ಜಾಗತಿಕ ಸಮರಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ವೆಚ್ಚ ಹಾಗೂ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಕುಸಿತದಿಂದಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಪಾತ್ರವು ಕುಗ್ಗಿಹೋಯಿತು. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಸಹ ಸದೃಢವಾದ ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಸೈನಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವಗಳೊಂದಿಗೆ UKಯು [[ಮಹಾನ್‌ ಶಕ್ತಿ|ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿ]]ಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಇದೊಂದು [[ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಶಕ್ತಿ]]ಯಾಗಿದ್ದು, [[ಸೇನಾ ವೆಚ್ಚ ಆಧರಿತ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ರಕ್ಷಣಾ ವೆಚ್ಚ]]ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ನಾಲ್ಕನೇ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಯೂರೋಪ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ|ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು [[ಯೂರೋಪ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು|ಸದಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ವಾಗಿದ್ದು, [[ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಖಾಯಂ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]], [[G8]], [[OECD]], [[NATO]], ಹಾಗೂ [[ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಘಟನೆ]]ಯ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದೆ.
[[ರಿಯೊ ಅಪಾಪೊರಿಸ್ ಕೈಮನ್]]

== ಇತಿಹಾಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:Sadler, Battle of Waterloo.jpg|thumb|left|ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಪಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಿಟಾನಿಕವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ವಾಟರ್ಲೂ ಕದನ]]
೧೭೦೭ರ ಮೇ 1ರಂದು, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] (ಅದರಲ್ಲಿ [[ವೇಲ್ಸ್‌]] ಸೇರಿತ್ತು) ಹಾಗೂ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ಗಳ [[ರಾಜಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ|ರಾಜಕೀಯ ವಿಲೀನ]]ದೊಂದಿಗೆ [[ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.parliament.uk/actofunion/ |title=Welcome|publisher=www.parliament.uk|dateformat=dmy|accessdate=7 October 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |title=The treaty or Act of the Union |publisher=www.scotshistoryonline.co.uk |dateformat=dmy |accessdate=27 August 2008 |archive-date=27 ಮೇ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527074630/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ವು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಘಟನೆಯು [[ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಡಂಬಡಿಕೆ]]ಯ ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ೧೭೦೬&lt;ref name=&quot;www.parliament.uk&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/articles_union.htm |title=Articles of Union with Scotland 1707|publisher=www.parliament.uk |dateformat=dmy|accessdate=19October 2008}}&lt;/ref&gt; ರ ಜುಲೈ ೨೨ರಂದು ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು&lt;ref name=&quot;www.parliament.uk&quot;/&gt;. ನಂತರ ಇದನ್ನು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂಸತ್ತು|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಂಸತ್ತು]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಸಂಸತ್ತು|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಂಸತ್ತು]]ಗಳೆರಡೂ ಅನುಮೋದಿಸಿ ೧೭೦೭ರಲ್ಲಿ [[ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆಗಳು 1707|ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆ]]ಯೊಂದಕ್ಕೆ ಅಂಗೀಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿದವು. ೧೬೯೧ರ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಇಂಗ್ಲಿಷರ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ಸರಿಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡು, ೧೮೦೦ರ [[ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾಯಿದೆ 1800|ಒಕ್ಕೂಟ ಕಾಯಿದೆ]]ಯ ಅಂಗೀಕಾರದೊಂದಿಗೆ [[ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]] ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |title=The Act of Union |publisher=Act of Union Virtual Library |dateformat=dmy |accessdate=15 May 2006 |archive-date=15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415061235/http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ೧೭೦೭ಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜೇಮ್ಸ್‌ I|ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ದೊರೆಯಾದ VIನೇ ಜೇಮ್ಸ್‌]]ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದಾಗ ಮತ್ತು ತನ್ನ [[ರಾಯಲ್‌ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಆಸ್ಥಾನ]]ವನ್ನು ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಿಂದ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ, 1603ರಲ್ಲಿ [[ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ವಿಲೀನ]]ವಾದಾಗಲೇ ಅವುಗಳ [[ಖಾಸಗಿ ಒಕ್ಕೂಟ|ಖಾಸಗಿ ವಿಲೀನ]]ವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Chronology of Scottish History|publisher=Geddes &amp; Grosset|isbn=1855343800|last=Ross|first=David|year=2002|quote=''1603:'' James VI becomes [[James I of England]] in the [[Union of the Crowns]], and leaves Edinburgh for London|page=56}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Claiming Scotland: National Identity and Liberal Culture|publisher=Edinburgh University Press|isbn=1902930169|last=Hearn|first=Jonathan|year=2002|quote=Inevitably, James moved his court to London|page=104}}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:The British Empire.png|thumb|left|ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ (ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಅಂಟಾರ್ಕ್‌ಟಿಕ್ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ)ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಅಡಿಗೆರೆ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ.]]
ತನ್ನ ಮೊದಲ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, [[ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಜಗತ್ತು|ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ]] ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದರಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿಯೂ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ferguson |first=Niall |authorlink=Niall Ferguson |year=2003 |title=Empire: The Rise and Demise of the British World Order |publisher=Basic Books |isbn=0465023282}}&lt;/ref&gt; UK ನೇತೃತ್ವದ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯು ದೇಶವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಇತರ [[ಮಹಾನ್‌ ಶಕ್ತಿ]]ಗಳಂತೆ UK ಯು [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಗುಲಾಮರ ವ್ಯಾಪಾರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಗುಲಾಮರ ಮಾರಾಟ]]ವೂ ಸೇರಿದಂತೆ [[ವಸಾಹತುಶಾಹಿ|ವಸಾಹತಿನ]] ಶೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. 1807ರಲ್ಲಿ [[ಗುಲಾಮರ ವ್ಯಾಪಾರ ಕಾಯಿದೆ 1807|ಗುಲಾಮ ಮಾರಾಟ ಕಾಯಿದೆ]]ಯು ಅನುಮೋದನೆಗೊಂಡರೂ ಸಹ UKಯು [[ಗುಲಾಮರ ವ್ಯಾಪಾರ|ಗುಲಾಮರಲ್ಲಿನ ಮಾರಾಟ]]ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು.&lt;ref&gt;
[http://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml ಸೈಲಿಂಗ್‌ ಅಗೈನ್‌ಸ್ಟ್‌ ಸ್ಲೇವರಿ]

[http://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml ಜೋ ಲೂಸೆಮೋರೆ BBC ಇವರಿಂದ ]&lt;/ref&gt;

[[ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ನ ಸಮರಗಳು|ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನ ಯುದ್ಧ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ನೆಪೋಲಿಯನ್ I|ನೆಪೋಲಿಯನ್]] ಸೋತ ನಂತರ, UKಯು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ನೌಕಾಬಲವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೂ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. 1921ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ತನ್ನ ಗರಿಷ್ಟ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿ, [[ವಿಶ್ವ ಸಮರ I|ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ]]ದ ನಂತರ ಹಿಂದಿನ ಜರ್ಮನ್ ಮತ್ತೊ ಒಟ್ಟೋಮನ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಲು [[ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಂಘ]]ದ ನಿಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸರಣಾ ಜಾಲವಾದ [[BBC]]ಯು ರಚನೆಯಾಯಿತು.

1918ರಲ್ಲಿ [[ಸಿನ್ ಫೆಯಿನ್‌|ಸಿನ್‌ ಫೆನ್‌]]ಗಾಗಿ ಆದ ಚುನಾವಣಾ ವಿಜಯ, ಅದಾದ ನಂತರದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ಐರಿಷ್‌ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಮರ]]ವು 1921&lt;ref&gt;SR&amp;amp;O 1921, 3 ಮೇ 1921ನ ನಂ. 533
&lt;/ref&gt; ರಲ್ಲಿ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಇಬ್ಬಾಗ|ವಿಭಜನೆ]]ಗೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದಾದ ನಂತರ 1922ರಲ್ಲಿ [[ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಐರಿಷ್ ಮುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವು ದೊರೆತು, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ UK&lt;ref name=&quot;CAIN&quot;&gt;{{cite web |url=http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm |title=The Anglo-Irish Treaty, 6 December 1921 |publisher=CAIN |dateformat=dmy |accessdate=15 May 2006 |archive-date=14 ಮೇ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120514145108/http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಯ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 1927ರಲ್ಲಿ UKಯ ಔಪಚಾರಿಕ ಹೆಸರು ಅದರ ಪ್ರಸಕ್ತ ಹೆಸರಾಗಿರುವ, ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಎಂದು [[ರಾಯಲ್‌ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು 1927|ಬದಲಾಯಿತು]]. ಮೊದಲನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ UKಯು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಈ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಮಹಾಕುಸಿತ|ಮಹಾನ್ ಕುಸಿತ]]ವು ಹಠಾತ್ತನೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 
[[ಚಿತ್ರ:Royal Irish Rifles ration party Somme July 1916.jpg|thumb|right|ಸೊಮ್ಮೆ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್‌ ಐರಿಷ್‌ ರೈಫಲ್ಸ್‌ ಇನ್‌ಫ್ಯಾಂಟ್ರಿ 885,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸೈನಿಕರು ವಿಶ್ವ ಸಮರ Iರ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಜೀವತೆತ್ತರು.]]
[[ಚಿತ್ರ:Supermarinespitfire.JPG|thumb|ಬ್ರಿಟನ್‌ ಯುದ್ಧ ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಸಮರಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು ನೀಡಿತ್ತು.]]
ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ [[ವಿಶ್ವಸಮರ IIರ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳು|ಎರಡನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಸದಸ್ಯ]]ರಲ್ಲೊಂದಾಗಿತ್ತು. ಸಮರದ ಮೊದಲನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಐರೋಪ್ಯ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳ ಸೋಲನ್ನನುಸರಿಸಿ, [[ಬ್ರಿಟನ್‌ ಯುದ್ಧ|ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಕದನ]] ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ವೈಮಾನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಮುಂದುವರಿಸಿತು. ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾದ ನಂತರ, ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ವಿಶ್ವದ ಕುರಿತಾದ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುವ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ UKಯು ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಎರಡನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದಿಂದಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಕೆನಡಾಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ಪಡೆಯಲಾದ [[ಮಾರ್ಷಲ್‌ ಯೋಜನೆ|ಸೇನಾ ನೆರವು]] ಹಾಗೂ ದುಬಾರಿಯಾದ [[ಸಾಲಗಳು]] UKಯು ಚೇತರಿಕೆಯ ಹಾದಿ ಹಿಡಿಯಲು ನೆರವಾದವು.

ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಅತಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ|ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ತತ್‌ಕ್ಷಣದ ವರ್ಷಗಳು [[ಕಲ್ಯಾಣ ಸಂಸ್ಥಾನ(ರಾಜ್ಯ)|ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸ್ಥಿತಿ]]ಯು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದುದನ್ನು ಕಂಡವು. ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳು [[ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌]] ಒಕ್ಕೂಟದ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂಗೆ ವಲಸೆ(1922-ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ)|ಜನರನ್ನು ತಂದು]] [[ಬಹುಜನಾಂಗ|ಬಹು ಜನಾಂಗೀಯ]] ಬ್ರಿಟನ್‌ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನ [[ನಿರ್ವಸಾಹತೀಕರಣ|ರಾಜಕೀಯ]] ಪಾತ್ರದ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಹೊಸ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ೧೯೫೬ರ [[ಸೂಯೆಜ್‌ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು|ಸೂಯೆಜ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು]] ದೃಢೀಕರಿಸಿದರೂ ಸಹ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಭಾಷೆ|ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯ ಹರಡುವಿಕೆಯು ಅದರ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಗಳ ಪ್ರಭಾವದ ಮುಂದುವರಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, 1960ರಿಂದ ಅದರ [[ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯೂ ಸಹ ವಿದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದು ಕಂಡುಬಂತು.

೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸೆಣಸಾಟದ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ [[ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ ತೈಲ|ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರ]]ದ ತೈಲ ಆದಾಯಗಳು ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಒಳಹರಿವು ಕಂಡುಬಂತು. ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯದ ಪಥವನ್ನು [[ಮಾರ್ಗರೇಟ್‌ ಥ್ಯಾಚರ್‌|ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಥ್ಯಾಚರ್]]‌ರವರ ಪ್ರಧಾನಿತ್ವವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದು, ೧೯೯೭ರಿಂದ ಈಚೆಗೆ [[ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್‌|ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್]] ಹಾಗೂ [[ಗೋರ್ಡಾನ್‌ ಬ್ರೌನ್‌|ಗೋರ್ಡಾನ್ ಬ್ರೌನ್]]‌ರವರ [[ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷ (UK)#ಹೊಸ ಲೇಬರ್‌|ಹೊಸ ಲೇಬರ್]] ಸರ್ಕಾರಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪಥವು ಮುಂದುವರಿದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.

[[ಮಾಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ ಒಡಂಬಡಿಕೆ|ಮಾಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ ಒಪ್ಪಂದ]]ಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವುದರೊಂದಿಗೆ ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ [[ಯೂರೋಪ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ|ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ೧೨ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ, ೧೯೭೩ರಿಂದಲೂ ಅದು EUನ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಸಂಘಟನೆಯಾದ [[ಯೂರೋಪ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮುದಾಯ|ಐರೋಪ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮುದಾಯ]]ದ (EEC) ಸದಸ್ಯನಾಗಿತ್ತು. ತನಗೆ ಸೀಮಿತ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು EUಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ [[ಕನ್‌ಸರ್ವೇಟಿವ್‌ ಪಕ್ಷ (UK)|ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷ]]ದಿಂದ [[ಅಧಿಕೃತ ವಿರೋಧ(ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ)|ಅಧಿಕೃತ ವಿರೋಧ]] ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಘಟನೆಯೊಂದಿಗಿನ ಮುಂದುವರಿದ ಏಕೀಕರಣದೆಡೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಸಕ್ತ [[ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷ (UK)|ಲೇಬರ್]] ಸರ್ಕಾರದ ನಡಾವಳಿಕೆಗಳು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಂಡಿವೆ&lt;ref name=&quot;Times&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/politics/article775115.ece |title=Modest progress but always on back foot |publisher=Times Online |date=21 December 2005 |dateformat=dmy |accessdate=16 May 2006 |archive-date=17 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717104113/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/politics/article775115.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. ಶಾಸನಪೂರ್ವ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಜನಮತಸಂಗ್ರಹ|ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹ]]ವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್, ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ [[ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರ|ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.conservatives.com/Policy/Where_we_stand/Foreign_Affairs_and_Europe.aspx |title=Foreign Affairs and Europe |publisher=Conservative Party |dateformat=dmy |accessdate=17 October 2008 |archive-date=29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080929133409/http://www.conservatives.com/Policy/Where_we_stand/Foreign_Affairs_and_Europe.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ UKಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು.&lt;ref&gt;{{citation|url=http://publius.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/28/1/217 |title=Reforging the Union: Devolution and Constitutional Change in the United Kingdom|accessdate=2009-02-04|journal=Publius: the Journal of Federalism|volume=28|issue=1|pages=217|author=Keating, Michael|year=1998|month=Jan|day=01}}&lt;/ref&gt;

== ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ==
[[ಚಿತ್ರ:Elizabeth II greets NASA GSFC employees, May 8, 2007 edit.jpg|left|thumb|upright|HM ರಾಣಿ ಎಲಿಜೆಬೆತ್‌ II]]

ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಒಂದು [[ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ]]ವಾಗಿದೆ: [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಎಲಿಜೆಬೆತ್‌ II|ಎರಡನೇ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್]] UKಯ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಇತರ ೧೫ [[ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಪ್ರಪಂಚ|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ದೇಶ]]ಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು, ತನ್ಮೂಲಕ ಆ ಇತರ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳೊಂದಿಗೆ UKಯನ್ನು [[ಖಾಸಗಿ ಒಕ್ಕೂಟ|ವೈಯಕ್ತಿಕ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದೆ. [[ಜರ್ಸಿ|ಜೆರ್ಸಿ]] ಮತ್ತು [[ಗುರ್ನ್‌ಸಿ|ಗೆರ್ನ್‌ಸೆ]]ಯ [[ಬೈಲ್‌ವಿಕ್‌|ಅಧಿಕಾರ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ಗಳು ಹಾಗೂ [[ಐಲ್‌ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್‌|ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್]] ಕಿರುದ್ವೀಪದ [[ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು|ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಧೀನ ರಾಷ್ಟ್ರ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವು ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಭಾಗಗಳಾಗಿಲ್ಲವಾದರೂ ಸಹ, ಅವುಗಳ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು UK ಸರ್ಕಾರವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪರವಾಗಿ ಶಾಸನ ರಚಿಸುವ ಪರಮಾಧಿಕಾರವನ್ನು UK ಸಂಸತ್ತು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಕೇವಲ ಎರಡು ಇತರ ದೇಶಗಳಂತೆ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.llrx.com/features/uk2.htm#UK%20Legal%20System |title=A Guide To the UK Legal System |author=Sarah Carter |publisher=[[University of Kent|University of Kent at Canterbury]] |dateformat=dmy |accessdate=16 May 2006 |archive-date=27 ಮೇ 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yH6Ly5h?url=http://www.llrx.com/features/uk2.htm#UK%20Legal%20System |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ [[ಅಕ್ರೋಡೀಕೃತ ಸಂವಿಧಾನ|ಸಂಹಿತೆಯ ಸ್ವರೂಪದ್ದಲ್ಲದ ಸಂವಿಧಾನ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೀಗೆ, [[ಸ್ಟೇಟ್ಯೂಟ್‌|ಲಿಖಿತ ಶಾಸನ]]ಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ರೂಪಿತ [[ಕೇಸ್‌ ಲಾ|ಹಿಂತೀರ್ಪು ನ್ಯಾಯ]] ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಭಿನ್ನಜಾತಿಯ ಲಿಖಿತ ಮೂಲಗಳ ಸಂಗ್ರಹವೊಂದನ್ನು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಂವಿಧಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಂವಿಧಾನ]]ವು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಿಖಿತ ಶಾಸನಗಳು ಹಾಗೂ &quot;ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಕಾನೂನಿನ&quot; ನಡುವೆ ಅಂಥಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನೂ ಇಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಕೇವಲ [[ಸಂಸತ್‌ ಕಾಯಿದೆ.|ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯಿದೆ]]ಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವ ಮೂಲಕವೇ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಂಸತ್ತು|UK ಸಂಸತ್ತು]] ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಸಂವಿಧಾನದ ಬಹುತೇಕ ಯಾವುದೇ ಲಿಖಿತ ಅಥವಾ ಅಲಿಖಿತ ಭಾಗವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅಥವಾ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ [[ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿ|ಅಧಿಕಾರ]]ವನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮುಂಬರುವ ಸಂಸತ್ತುಗಳು ಬದಲಿಸಲಾಗದ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಂಸತ್ತು ಅನುಮೋದಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.parliament.uk/about/how/laws/sovereignty.cfm|title=Official UK Parliament web page on parliamentary sovereignty|access-date=2009-10-21|archive-date=2012-06-28|archive-url=https://archive.today/20120628214950/http://www.parliament.uk/about/how/sovereignty/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ ಪದ್ಧತಿ|ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಪದ್ಧತಿ]]ಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ [[ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಸಂಸದೀಯ ಸರ್ಕಾರ]]ವನ್ನು UKಯು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ದ ಪರಂಪರಾಗತ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿ ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. [[ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ ಅರಮನೆ|ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಆಫ್ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸಭೆ ಸೇರುವ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಂಸತ್ತು|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಂಸತ್ತು]] ಎರಡು ಸದನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಜನರಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್‌|ಹೌಸ್‌ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್]] (ಕೆಳಮನೆ) ಹಾಗೂ ನೇಮಕಗೊಂಡ [[ಹೌಸ್‌ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್|ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್]] (ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನ ಸಭೆ ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಮನೆ). ಅನುಮೋದನೆಗೊಂಡ ಯಾವುದೇ ಮಸೂದೆಯು ಕಾನೂನು ಆಗಬೇಕೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ [[ರಾಯಲ್‌ ಅಸೆಂಟ್‌|ರಾಜ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಂಗೀಕಾರ]] ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಜನಮತಸಂಗ್ರಹ|ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹ]]ದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅನುಮೋದನೆಯ ಅನುಸಾರ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ, [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿಧಾನಸಭೆ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]] ಹಾಗೂ [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸನ ಸಭೆ|ವೇಲ್ಸ್]]‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಶಾಸನ ಸಭೆಗಳು ಸಾರ್ವಭೌಮ ಅಂಗಗಳಾಗಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು UK ಸಂಸತ್ತಿನಿಂದ ರದ್ದಾಗಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ಸರ್ವೋತ್ಕೃಷ್ಟ ಶಾಸನ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವಾಗಿದೆ. 
[[ಚಿತ್ರ:Westminster palace.jpg|thumb|ಸಂಸತ್ತಿನ ಮನೆಗಳು]]
UKಯ [[Prime Minister of the United Kingdom|ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]]ರಾದ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]ಯ ಸ್ಥಾನವು ಹೌಸ್‌ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್ ಸದನದಲ್ಲಿ ಬಹುಮತದ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಗಳಿಸಬಲ್ಲ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯನಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಆತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆ ಸದನದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಸಕ್ತ ನಾಯಕನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಸಂಪುಟವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರಾದರೂ, ಮತ್ತು ರಾಣಿಯ ಮಹಾಸನ್ನಿಧಾನವು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸಭೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾದಾದರೂ [[ರಾಣಿಯ ಮಹಾಸನ್ನಿಧಾನದ ಸರ್ಕಾರ‌|ರಾಣಿಯ ಮಹಾ ಸನ್ನಿಧಾನದ ಸರ್ಕಾರ]]ವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವನ್ನು ರಾಜ ಪ್ರಭುತ್ವವು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ನೇಮಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಶಾಸನ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿರುವ, ಅದರಲ್ಲೂ [[ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸರ್ಕಾರ|ತಾವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಹೊಂದಿರುವ]] ಹೌಸ್‌ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಬಂದಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರಿಂದ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕೀಂಗ್‌ಡಂನ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ|ಸಂಪುಟ]]ವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ರಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಸಂಪುಟದ ಸದಸ್ಯರು ಕಾರ್ಯಕಾರಿಣಿಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದು, ಅವರೆಲ್ಲರೂ [[ರಾಣಿಯ ಮಹಾ ಸನ್ನಿಧಾನದ ಅತಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಆಪ್ತ ಸಮಾಲೋಚನಾ ಮಂಡಳಿ]]ಯೊಳಗೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಬದ್ಧರಾಗಿ, [[ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಮಂತ್ರಿ|ರಾಜ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಮಂತ್ರಿ]]ಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.

*[[ಸಂಸತ್‌ ಸದಸ್ಯ|MP]] ಆಗಿದ್ದು [[ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ(UK)|ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷ]]ದ ನಾಯಕರಾಗಿರುವ ''Rt Hon'' [[ಗೋರ್ಡಾನ್‌ ಬ್ರೌನ್‌‌|'''ಗೋರ್ಡಾನ್ ಬ್ರೌನ್''']]‌ರವರು ೨೦೦೭ರ ಜೂನ್ ೨೭ರಿಂದಲೂ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದು, [[ಖಜಾನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ|ಸರ್ಕಾರದ ಖಜಾನೆಯ ಮೊದಲ ಅಧಿಪತಿ]] ಹಾಗೂ [[ನಾಗರಿಕ ಸೇವಾ ಮಂತ್ರಿ|ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಸಚಿವ]]ರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;npm&quot;&gt;{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/6245682.stm | title= Brown is UK's new prime minister | daymonth=27 June|year=2007 | accessdaymonth= 23 January|accessyear=2008| work= BBC News | publisher= [[BBC News|news.bbc.co.uk]] }}&lt;/ref&gt;

ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗಾಗಿ UKಯು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳು|646 ಕ್ಷೇತ್ರ]]ಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ೫೨೯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ೧೮ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, [[2005ರಿಂದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳು|೫೯ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ]]ಹಾಗೂ ೪೦ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20020518024611/http://www.statistics.gov.uk/geography/westminster.asp ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಕಾನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಯೆನ್ಸೀಸ್‌ ] statistics.gov.uk. 10 October, 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;[[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌‌ಡಂನ ಮುಂದಿನ ಮಹಾಚುನಾವಣೆ|ಮುಂದಿನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ]]ಯ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೬೫೦ಕ್ಕೆ ಏರಲಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಕ್ಷೇತ್ರವೂ [[ಬಹುತ್ವ ಮತದಾನ ಪದ್ಧತಿ|ಸರಳ ಬಹುಮತ]]ದೊಂದಿಗೆ ಓರ್ವ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯನನ್ನು ಚುನಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ರಾಜ ಪ್ರಭುತ್ವವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕನಿಷ್ಟ ಅವಧಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ, [[ಸಂಸತ್‌ ಕಾಯಿದೆ 1911|ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯಿದೆ (೧೯೧೧)]]ಯ ಅನುಸಾರ, ಹಿಂದಿನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯ ಐದು ವರ್ಷದೊಳಗಾಗಿ ಹೊಸ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

[[ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷ(UK)|ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷ]], [[ಕನ್‌ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷ(UK)|ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷ]] ಹಾಗೂ [[ಲಿಬರಲ್‌ ಡೆಮಾಕ್ರ್ಯಾಟ್ಸ್|ಲಿಬರಲ್ ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್ಸ್‌]] ಪಕ್ಷಗಳು UK ಯ ಮೂರು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು|ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ]]ಗಳಾಗಿದ್ದು, [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಮಹಾಚುನಾವಣೆ, 2005|೨೦೦೫ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹೌಸ್‌ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ 646 ಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ೬೧೬ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿವೆ. ಉಳಿದ ಬಹುತೇಕ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು UKಯ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಪಕ್ಷಗಳು ಗೆದ್ದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಪಾರ್ಟಿ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಟಿ]] (ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮಾತ್ರ), [[ಪ್ಲಾಯಿಡ್‌ ಸಿಮ್ರು|ಪ್ಲೇಡ್ ಸಿಮ್ರು]] (ವೇಲ್ಸ್‌ ಮಾತ್ರ), ಮತ್ತು [[ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಯೂನಿಯನಿಸ್ಟ್‌ ಪಾರ್ಟಿ|ಡೆಮೊಕ್ರಾಟಿಕ್ ಯೂನಿಯನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ]], [[ಸೋಶಿಯಲ್‌ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ|ಸೋಷಿಯಲ್ ಡೆಮೊಕ್ರಾಟಿಕ್ ಅಂಡ್ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷ]], [[ಅಲ್‌‌ಸ್ಟರ್‌ ಯೂನಿಯನಿಸ್ಟ್‌ ಪಾರ್ಟಿ|ಅಲ್ಸ್ಟರ್ ಯೂನಿಯನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ]], ಮತ್ತು [[ಸಿನ್‌ ಫೆಯಿನ್‌|ಸಿನ್ ಫೆನ್‌]] (ಸಿನ್‌ ಫೆನ್ ಸಹ [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಾದರೂ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮಾತ್ರ). ರಾಜ ಪ್ರಭುತ್ವದೆಡೆಗಿನ ಸ್ವಾಮಿನಿಷ್ಠೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕಿದ್ದು, ಪಕ್ಷದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅನುಸಾರ, ಸಂಸತ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಚುನಾಯಿತ ಸಿನ್‌ ಫೆನ್ ಸದಸ್ಯರೂ ಅವರ ಮತದಾರರ ಪರವಾಗಿ ಸದನದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲು ಹೌಸ್‌ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ಗೆ ಹಾಜರಾಗಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;
ಆದರೂ, ಸದ್ಯದ ಐದು ಸಿನ್‌ ಫೆಯಿನ್‌ MPಗಳು 2002ರಿಂದ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕಛೇರಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/1771635.stm |title=Sinn Fein moves into Westminster|publisher=BBC|date=21 January 2002|dateformat=dmy|accessdate=17 October 2008}}&lt;/ref&gt;

[[ಯೂರೋಪ್‌ ಸಂಸತ್ತು|ಯುರೋಪಿನ ಸಂಸತ್ತಿ]]ಗೆ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ UKಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ೧೨ [[ಮತದಾನ ಪದ್ಧತಿ#ಬಹು ವಿಜಯಿ ವಿಧಾನಗಳು|ಬಹು ಸದಸ್ಯ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತರಾದ 72 MEPಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;
[http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/elections/euro/09/html/ukregion_999999.stm ಯೂರೋಪ್‌ ಚುನಾವಣೆ: ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಫಲಿತಾಂಶ] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 8 ಜೂನ್‌, 2009&lt;/ref&gt;[[ಯೂರೋಪ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ|ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿನ UKಯ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Times20050914&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article566322.ece |title=Europe Wins The Power To Jail British Citizens |publisher=The Times |date=14 September 2005 |dateformat=dmy |accessdate=20 October 2008 |archive-date=7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007145712/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article566322.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
=== ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್ ತೀರ್ಪು ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಿ ಡೇವಿಡ್‌ ಕ್ಯಾಮರೂನ್‌ ರಾಜೀನಾಮೆ===
*೨೫/೦೬/೨೦೧೬ [[ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಿಂದ (ಇ.ಯು) [[ಬ್ರಿಟನ್‌]] ಹೊರಗೆ ಬರಬೇಕು (ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್‌) ಎಂದು ಅಲ್ಲಿನ ಜನರು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ (೨೪-೬-೨೦೧೬). ಈ ಬಗ್ಗೆ ಗುರುವಾರ ನಡೆದ ಜನಮತಗಣನೆಯ ಫಲಿತಾಂಶ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು ಶೇ ೫೧.೯ರಷ್ಟು ಜನರು ಇ.ಯು ಕೂಟದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.ಇದು ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್‌ ವಿರುದ್ಧ ನಿಂತಿದ್ದ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಡೇವಿಡ್‌ ಕ್ಯಾಮರೂನ್‌]] ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಯುರೋಪ್‌ನ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿಗಾಗಿ ರಚನೆಯಾದ 28 ದೇಶಗಳ ಸದಸ್ಯತ್ವವಿರುವ ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ಏಕತೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತ ನೀಡಿದೆ.
*ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ‘ವಿಚ್ಛೇದನ’ಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಿರುವ ಬ್ರಿಟನ್‌, ಜಗತ್ತಿನ ಐದನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಅದು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.  ಈಗ ಜಗತ್ತಿನ ಇತರ ದೇಶಗಳ ಜತೆಗೆ ಇ.ಯು ಪರವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.  ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ ನಂತರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶದ ಜತೆಗೂ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ದಶಕ ಬೇಕಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇ.ಯುನಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದು, ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳೇ ಬೇಕಾಗಬಹುದು.
*‘ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್’ ಜನಾದೇಶದಿಂದಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಪ್ರಧಾನಿ ಹುದ್ದೆ ತೊರೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿರುವ ಡೇವಿಡ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಕೂಡಾ ಮಹಿಳೆಯೇ ಆಗಲಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಳವಣಿಗೆ.&lt;ref&gt;[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%AC%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%86%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E2%80%8C-%E0%B2%A4%E0%B3%80%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%AF%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3%8B%E0%B2%AA%E0%B3%8D-%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B3%81 ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್‌-ತೀರ್ಪಿಗೆ-ಯುರೋಪ್-ಬಿರುಕು]&lt;/ref&gt;

===ಥೆರೇಸಾ ಮೇ ಪ್ರಧಾನಿ===
*ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಗೃಹ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ, 59 ವರ್ಷದ '''[[ಥೆರೆಸಾ ಮೇ]]''' ಅವರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್‍ ΙΙ]] ಅವರು ಬುಧವಾರ ೧೩-೭-೨೦೧೬ ರಂದು, ಡೇವಿಡ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿದರು. ಮೇ ಅವರು, [[ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಥ್ಯಾಚರ್]] ನಂತರ ಬ್ರಿಟನ್’ನ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗುತ್ತಿರಯವ ಎರಡನೇ ಮಹಿಳೆ. ಗಟ್ಟಿ ಮಾತನಾಡುವ ನಾಯಕಿ. ಈಗಾಗಲೇ ಬ್ರೆಕ್ಸಿಟ್  ಮತದ ನಂತರ ಭಾರೀ ಕೆಲಸದ ಹೊಣೆ ಭಾರವನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೇಲೆ ವಹಿಸಿಕೊಂಡವರು.&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/world/uk/Theresa-May-takes-charge-as-Britains-PM-amid-Brexit-woes/articleshow/53197760.cms Britains-PM-amid-Brexit-woes]&lt;/ref&gt;

=== ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಡಳಿತಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:Edinburgh Scottish Parliament01 2006-04-29.jpg|thumb|ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಾಂಗ]]
[[ಚಿತ್ರ:Stormont Parliamentary Building 01.JPG|thumb|ಸ್ಟೊರ್‌ಮಾಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್‌ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌, ವಿಧಾನಸಭಾ ಗದ್ದುಗೆ]]

[[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ವೇಲ್ಸ್‌|ವೇಲ್ಸ್]]‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತನ್ನದೇ ಆದ [[ಕಾರ್ಯಾಂಗ (ಸರ್ಕಾರ)|ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಆಡಳಿತಾಂಗ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ಓರ್ವ [[ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನ ಸಚಿವ]], ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರ|ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ]], [[ಯೂನಿಕ್ಯಾಮೆರಾಲಿಸಂ|ಏಕಸಭಾ ಶಾಸನ ಸಭೆ]]ಯ ನೇತೃತ್ವವಿರುತ್ತದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೇಶವಾದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಆಡಳಿತಾಂಗ ಅಥವಾ ಶಾಸನಸಭೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ UK ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಸಂಸತ್ತಿನಿಂದ ಅದು ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ನೇರವಾಗಿ ಶಾಸನಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶವು [[ವೆಲ್ಶ್‌ ಲೋಥಿಯನ್‌ ಪ್ರಶ್ನೆ|ವೆಸ್ಟ್ ಲೊಥಿಯನ್ ಪ್ರಶ್ನೆ]]ಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ್ದು, ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಶಾಸಕರು ತಾವೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಂತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/3432767.stm|title=Scots MPs attacked over fees vote|publisher=BBC News|date=27 January 2004|dateformat=dmy|accessdate=21 October 2008}}&lt;/ref&gt; ವಿಷಯಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮೇಲೆ ಬೀರುವ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನ MPಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಮತದಾನವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಕಾಳಜಿಯು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/talking_politics/82358.stm|title=UK Politics: Talking Politics The West Lothian Question|publisher=BBC News|date=1 June 1998|dateformat=dmy|accessdate=21 October 2008}}&lt;/ref&gt;

[[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ|ಶಿಕ್ಷಣ]], [[NHS ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ]], [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಗಳ‌ ಕಾನೂನು|ಸ್ಕಾಟ್‌ಗಳ ಕಾನೂನು]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ|ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ]]ವೂ ಸೇರಿದಂತೆ UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ರಿಸರ್ವ್ಡ್‌‌ ಮ್ಯಾಟರ್ಸ್|'ಕಾದಿರಿಸಿದ']] ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದ ಕುರಿತಾಗಿ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸಂಸತ್ತು|ಸಂಸತ್ತು]]ಗಳು ವಿಸ್ತೃತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/events/scotland_99/the_scottish_parliament/310036.stm|title=Scotland's Parliament - powers and structures|publisher=BBC News|date=8 April 1999|dateformat=dmy|accessdate=21 October 2008}}&lt;/ref&gt;[[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸಂಸತ್‌ ಚುನಾವಣೆ 2007|೨೦೦೭ರ ಚುನಾವಣೆ]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಅವುಗಳ ವಿಜಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಪರವಾದ]] [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಪಾರ್ಟಿ|SNP]] ಯು ಅಲ್ಪಮತದ [[3ನೆ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸರ್ಕಾರ‌|ಸರ್ಕಾರ]]ವೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಅದರ ನಾಯಕನಾದ [[ಅಲೆಕ್ಸ್‌ ಸಲ್‌‌ಮಾಂಡ್‌|ಅಲೆಕ್ಸ್ ಸಾಲ್ಮಂಡ್]] ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಮುಖ ಸಚಿವ]]ರಾದರು. [೭೫]ಒಕ್ಕೂಟ ಪರವಾದ ಪಕ್ಷಗಳು [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರ ಕುರಿತಾದ ಆಯೋಗ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರದ ಕುರಿತಾದ ಆಯೋಗ]]ವೊಂದನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ SNPಯ ಚುನಾವಣಾ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವು. [77]2009ರಲ್ಲಿ ವರದಿ ನೀಡಿದ ಈ ಆಯೋಗವು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಏರಿಸಲಾದ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಕುರಿತು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;
[http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/8099634.stm ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 'ಆಮೂಲಾಗ್ರ' ಹಾಲಿವುಡ್‌ ಶಕ್ತಿಗಳು]. BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 15, ಜೂನ್‌ 209&lt;/ref&gt;

ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿರುವ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗಿಂತ [[ವೆಲ್ಶ್‌ ಶಾಸನ ಸಭೆ ಸರ್ಕಾರ‌|ವೆಲ್ಷ್ ಶಾಸನಸಭಾ ಸರ್ಕಾರ]] ಮತ್ತು [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸನ ಸಭೆ|ವೇಲ್ಸ್‌ಗಾಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸನ ಸಭೆ]]ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸೀಮಿತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. [80]ಇದು [[2006ರ ವೇಲ್ಸ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾಯಿದೆ]]ಯ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದೆಯಾದರೂ, [[ಶಾಸನಸಭೆಯ ವಿಧೇಯಕ ಅಧಿಕಾರದ ಆದೇಶ|&lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;ಶಾಸನಸಭೆಯು ವಿಧೇಯಕ ಅಧಿಕಾರದ ಆದೇಶಗಳ&lt;/span&gt;]] ಮೂಲಕ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಶಾಸನ ರಚಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅವನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಕರಣದ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದರಂತೆ ಮಂಜೂರು ಅಂಗೀಕರಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/politics/2007/jul/16/wales.devolution |title=What powers does the Welsh Assembly have? |publisher=Guardian |date=16 July 2007|dateformat=dmy|accessdate=21 October 2008}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ [[ವೆಲ್ಶ್‌ ಶಾಸನಸಭೆ ಸರ್ಕಾರ|ವೆಲ್ಷ್‌ ಶಾಸನಸಭಾ ಸರ್ಕಾರ]]ವು [[ವೇಲ್ಸ್ ಚುನಾವಣೆ ವೇಳೆಯಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸನ ಸಭೆ, 2007|೨೦೦೭ರ ಚುನಾವಣೆಗಳು]] ನಡೆದ ಹಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ಸಚಿವ [[ರೋದ್ರಿ ಮೋರ್ಗನ್|ರೋಡ್ರಿ ಮಾರ್ಗಾನ್‌]]ರವರ ಮುಂದುವರಿದ ನಾಯಕತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ 3ನೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸನ ಸಭೆ ಸರ್ಕಾರ|ಸರ್ಕಾರ]]ದಲ್ಲಿ [[ಪ್ಲಾಯಿಡ್‌ ಸಿಮ್ರು|ಪ್ಲೇಡ್‌ ಸಿಮ್ರು]]ರವರು [[ವೇಲ್ಸ್ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ|ಲೇಬರ್]] ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸೇರಿದಾಗ ಅಲ್ಪಮತದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದು ರೂಪುಗೊಂಡು ಅದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು.

ಈಗಾಗಲೇ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿರುವ ಅಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾರ್ಯಾಂಗ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಕಾರ್ಯಾಂಗ]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿಧಾನಸಭೆ|ಶಾಸನಸಭೆ]]ಗಳು ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಕಾರ್ಯಾಂಗ|ಉತ್ತರ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಕಾರ್ಯಾಂಗ]]ದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಸಚಿವ [[ಪೀಟರ್‌ ರಾಬಿನ್‌ಸನ್‌ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ಪೀಟರ್ ರಾಬಿನ್‌ಸನ್‌]] ([[ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಯೂನಿಯನಿಸ್ಟ್‌ ಪಾರ್ಟಿ|ಡೆಮೊಕ್ರಾಟಿಕ್ ಯೂನಿಯನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ]]) ಮತ್ತು ಉಪ ಪ್ರಥಮ ಸಚಿವ [[ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಿನ್ನೆಸ್‌|ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಮೆಕ್‌ಗಿನ್ನೆಸ್‌]] ([[ಸಿನ್‌ ಫೆಯಿನ್‌|ಸಿನ್‌ ಫೆನ್]]‌)ರವರುಗಳು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;northernireland1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.northernireland.gov.uk/index/your-government/devolved-government.htm |title=Devolved Government - Ministers and their departments |publisher=Northern Ireland Executive |dateformat=dmy|accessdate=17 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070822230925/http://www.northernireland.gov.uk/index/your-government/devolved-government.htm|archivedate=22 August 2007}}&lt;/ref&gt;

=== ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ===
[[File:ManchesterTownHall OwlofDoom.jpg|thumb|
ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಟೌನ್‌ಹಾಲ್‌, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್‌ ಯುಗದ ಪುನರುಜ್ಜೀವಿತ ಗೋಥಿಕ್‌ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ. ]]

ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶವೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಮೂಲವು ಸ್ವ ತಃ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಕಂಡಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಅವುಗಳ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;barlow&quot;&gt;
''ಬಾರ್ಲೋ, I., ಮಹಾನಗರ ಸರ್ಕಾರ, '' (1991)&lt;/ref&gt; ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಪ್ರಕಾರದ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯು ಸಂಭವಿಸಲಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌, ವೇಲ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದೆಂದರೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಹೀಗೆ ಏಕರೂಪದಲ್ಲಿರುವುದು ಅಸಂಭವ ಎಂಬುದೂ ಇದರರ್ಥವಾಗಿತ್ತು.

ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುವುದರಿಂದಾಗಿ, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಸಂಸತ್ತನ್ನು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]] ಹೊಂದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಸಂಬಂಧಿತ ಶಾಸನ ರಚನೆಯನ್ನು UKಯ ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು [[ರಾಣಿಯ ಮಹಾಸನ್ನಿಧಾನದ ಸರ್ಕಾರ‌|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸರ್ಕಾರ]] ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಮೇಲು ಪದರದಲ್ಲಿರುವ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಉಪವಿಭಾಗಗಳು]], ಒಂಭತ್ತು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿ ವಲಯ]]ಗಳು ಅಥವಾ ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿ ವಲಯಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gos.gov.uk/national/|publisher=gos.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=31 July 2008|title=Welcome to the national site of the Government Office Network}}&lt;/ref&gt;[[ಬೃಹತ್‌ ಲಂಡನ್‌ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಜನಮತಸಂಗ್ರಹ, 1998|ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹ]]ವೊಂದರಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗೆ ದೊರೆತ ಜನಪ್ರಿಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ [[ಬೃಹತ್‌ ಲಂಡನ್‌ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ|ಗ್ರೇಟರ್ ಲಂಡನ್]]‌ ಎಂಬ ಒಂದು ವಲಯವು ೨೦೦೦ನೇ ವರ್ಷದಿಂದಲೂ ನೇರವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತಗೊಂಡ ಒಂದು ಶಾಸನಸಭೆ ಮತ್ತು ಮಹಾಪೌರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp|title=A short history of London government|publisher=www.london.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=4 October 2008|archiveurl=https://www.webarchive.org.uk/wayback/archive/20100107035814/http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp|archivedate=7 ಜನವರಿ 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಚುನಾಯಿತ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗಳು|ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶಾಸನಸಭೆ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಇತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೂ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಈ ಮುಂಚೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸದರಿ ಉದ್ದೇಶಿತ ಶಾಸನಸಭೆಯ ಕುರಿತು [[ಈಶಾನ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌|ಈಶಾನ್ಯ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ [[ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರದ ಜನಮತಸಂಗ್ರಹಗಳು, 2004|2004ರಲ್ಲಿನ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹ]]ವು ಇದನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ತಾನಿದ್ದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಬೇಕಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಥವಾ ಒಂಭತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಲು ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ{{cite web|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article503255.ece|title=Prescott's dream in tatters as North East rejects assembly|dateformat=dmy|accessdate=15 February 2008|publisher=The Times|archive-date=25 ಮೇ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525121618/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article503255.ece|url-status=dead}}.&lt;/ref&gt; ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ, 32 [[ಲಂಡನ್‌ ಬರೋ|ಲಂಡನ್‌ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ನಗರ]]ಗಳನ್ನು ಲಂಡನ್‌ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಉಳಿದ ಭಾಗವು, ಒಂದೋ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮಹಾನಗರ ಮತ್ತು ಮಹಾನಗರವಲ್ಲದ ಕೌಂಟಿಗಳು|ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಮಂಡಳಿ]]ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇಲ್ಲವೇ [[ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು|ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಏಕ ಸದಸ್ಯರ ನಗರಾಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ [[ಫಸ್ಟ್‌ ಪಾಸ್ಟ್‌ ದಿ ಪೋಸ್ಟ್‌|ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳಿಂದ ಗೆದ್ದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ]]ಯಿಂದ ಅಥವಾ ಬಹು-ಸದಸ್ಯ ನಗರಾಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ [[ಬಹುಸದಸ್ಯ ಬಹುತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಬಹು-ಸದಸ್ಯರ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಬಹುಮತ]]ದಿಂದ ಪುರಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು ಚುನಾಯಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lga.gov.uk/lga/aio/39780|title=Local Authority Elections|publisher=Local Government Association|dateformat=dmy|accessdate=3 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110317105231/http://www.lga.gov.uk/lga/aio/39780|archivedate=17 ಮಾರ್ಚ್ 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

೧೯೭೩ರಿಂದಲೂ [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ]]ವನ್ನು 26 ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಂಡಳಿಯೂ [[ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಏಕೈಕ ಮತ|ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದಾದ ಏಕ ಮತ]]ದಿಂದ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ನಾಯಿಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಹಾಗೂ ಚರ್ಚಿನ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಸೇರದ ಸ್ಮಶಾನಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಂತಹ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳ ಅಧಿಕಾರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4449092.stm|title=NI local government set for shake-up|publisher=BBC|date=18 November 2005|dateformat=dmy|accessdate=15 October 2008}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಸಕ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.northernireland.gov.uk/news/news-doe/news-doe-130308-foster-announces-the.htm|title=''Foster announces the future shape of local government''|publisher=NI Executive|dateformat=dmy|accessdate=20 October 2008|archive-date=25 ಜುಲೈ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080725002254/http://www.northernireland.gov.uk/news/news-doe/news-doe-130308-foster-announces-the.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಬದಲಾಯಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ೧೧ ಹೊಸ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಯಕಾರಿಣಿಯು 2008ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 13ರಂದು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮುಂಬರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ೨೦೧೧ರ ತನಕ ಮುಂದೂಡಲಾಗುವುದು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nio.gov.uk/local-government-elections-to-be-aligned-with-review-of-public-administration/media-detail.htm?newsID=15153|title=Local Government elections to be aligned with review of public administration|publisher=www.nio.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=2 August 2008|archive-date=17 ಫೆಬ್ರವರಿ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217174725/http://www.nio.gov.uk/local-government-elections-to-be-aligned-with-review-of-public-administration/media-detail.htm?newsID=15153|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಎಂಬ ಎರಡು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಸ್ತೃತ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ, [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಉಪವಿಭಾಗಗಳು|೩೨ ಮಂಡಳಿ ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳ ಒಂದು ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [[ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ]], ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌, [[ಅಬೆರ್‌ದೀನ್‌|ಅಬರ್ದೀನ್‌]] ಮತ್ತು [[ದುಂಡೀ|ಡುಂಡೀ]] ನಗರಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಂಡಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[ಬೆಟ್ಟಸೀಮೆ ಪ್ರದೇಶದ ಮಂಡಳಿ ರಾಜಕೀಯ|ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮಂಡಳಿ]]ಯೂ ಇದ್ದು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಅಲ್ಲಿ ೨೦೦,೦೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚುನಾಯಿತ ಪುರಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ೧,೨೨೨ ಮಂದಿಯಿರುವ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf|title=STV in Scotland:Local Government Elections 2007|publisher=Political Studies Association|format=PDF|dateformat=dmy|accessdate=2 August 2008|archive-date=20 ಮಾರ್ಚ್ 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/5xJnMrHvK?url=http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಪೈಕಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಅರೆಕಾಲಿಕ ಸಂಬಳವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬಹು-ಸದಸ್ಯರ ನಗರಾಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, [[ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಏಕೈಕ ಮತ|ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದಾದ ಏಕ ಮತ]]ದಿಂದ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು, ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಪುರಸಭಾ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಅವು ಚುನಾಯಿಸುತ್ತವೆ. ಮಂಡಳಿಯ ಸಭೆಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ನಾಮಮಾತ್ರದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು, ಪ್ರತಿ ಮಂಡಳಿಯೂ ಓರ್ವ [[ಪ್ರೊವೋಸ್ಟ್‌ (ನಾಗರಿಕ)|ಪುರಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ]] ಅಥವಾ [[ಗದ್ದುಗೆ (ಅಧಿಕೃತ)|ಸಂಚಾಲಕ]]ನನ್ನು ಚುನಾಯಿಸುತ್ತದೆ. [[ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌ ಕಮಿಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣಕಗಳ ಆಯೋಗ]]ದಿಂದ ಜಾರಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ [[ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆ]]ಗೆ [[ಕೌನ್ಸಿಲರ್‌|ಪುರಸಭಾ ಸದಸ್ಯ]]ರುಗಳು ಒಳಪಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನ ಹಂದರದಲ್ಲಿ ನೈತಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳು:{{cite web |title=Ethical Standards in Public Life |url=http://www.scotland.gov.uk/Topics/Government/local-government/ethical-standards |publisher=The Scottish Government |accessdate=2008-10-03 |archive-date=2014-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141211075152/http://www.scotland.gov.uk/Topics/Government/local-government/ethical-standards |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಕೂಟವು [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಸಮಾವೇಶ|ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸಭೆ]](COSLA)ಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cosla.gov.uk/index.asp?leftId=10001D0EF-10766726|title=About COSLA|publisher=cosla.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=3 October 2008|archive-date=21 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080921104646/http://www.cosla.gov.uk/index.asp?leftId=10001D0EF-10766726|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಕಾರ್ಡಿಫ್‌, [[ಸ್ವಾನ್‌ಸೀ|ಸ್ವಾನ್ಸಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್|ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌]] ನಗರಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ [[ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ|ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ]]ವು 22 ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ವಂತ ಹಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://new.wales.gov.uk/topics/localgovernment/localauthorities/?lang=en Local Authorities|title=Local Authorities in Wales|publisher=new.wales.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=31 July 2008|archive-date=30 ಮೇ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140530004428/http://new.wales.gov.uk/topics/localgovernment/localauthorities/?lang=en|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;[[ಫಸ್ಟ್‌ ಪಾಸ್ಟ್‌ ದಿ ಪೋಸ್ಟ್‌|ಹೆಚ್ಚು ಬಹುಮತದಿಂದ ಗೆದ್ದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ]]ಯಿಂದ ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಚುನಾವಣೆಯು ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aboutmyvote.co.uk/how_do_i_vote/voting_systems/local_government_elections_i-3.aspx Local government elections in Wales|title=How do I vote?|publisher=www.aboutmyvote.co.uk|dateformat=dmy|accessdate=3 October 2008|archive-date=19 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081019215436/http://www.aboutmyvote.co.uk/how_do_i_vote/voting_systems/local_government_elections_i-3.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೮ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. [[ವೆಲ್ಶ್‌ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಘ|ಸ್ಥಳೀಯ ವೆಲ್ಷ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಕೂಟ]]ವು ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wlga.gov.uk/|title=Welsh Local Government Association|publisher=Welsh Local Government Association|dateformat=dmy|accessdate=3 October 2008|archive-date=11 ನವೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081111154039/http://www.wlga.gov.uk/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ವಿದೇಶಿ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:HMS Illustrious 1.jpg|thumb|right|HMS &quot;ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ‌&quot;-ರಾಯಲ್‌ ನೌಕಾಪಡೆಯ &quot;ಅಜೇಯ&quot; ವರ್ಗದ ವಿಮಾನವಾಹಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು]]
[[ಚಿತ್ರ:Trident II missile image.jpg|thumb|ರಾಯಲ್‌ ನೌಕಾ ಪಡೆಯ &quot;ಅಗ್ರಶ್ರೇಣಿಯ‌&quot; ವರ್ಗದಲ್ಲೊಂದಾದ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿಯಿಂದ ಟ್ರೈಡೆಂಟ್‌ II MIRV SLBMನ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಹಾರಾಟ]]
[[ಚಿತ್ರ:Eurofighter-1.jpg|thumb|right|ರಾಯಲ್‌ ವಾಯುಪಡೆಯ ಯೂರೋಫೈಟರ್‌ ತೈಫೂನ್‌-ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಯುದ್ಧವಿಮಾನ]]

ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ, [[ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ]]ಯ ಖಾಯಂ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದು, [[G8|G೮]], [[NATO]], [[OECD]], [[WTO]], [[ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ]], [[ಯುರೋಪ್ ಮಂಡಳಿ|ಐರೋಪ್ಯ ಮಂಡಳಿ]]ಯ ಓರ್ವ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಯೂರೋಪ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ|ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಓರ್ವ ಸದಸ್ಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್|ಸಂಯಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಗಳೊಂದಿಗೆ UKಯು ಹೊಂದಿರುವ [[ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧ]]ವು ಅದರ ಅತಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬಾಂಧವ್ಯವಾಗಿದೆ. US ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್‌]]ನೊಂದಿಗಿನ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು [[ಜಪಾನ್‌|ಜಪಾನ್]]‌ನಂತಹ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಹತ್ತಿರದ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಜಾಗತಿಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಭಾವವು ಅದರ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ಎಂಬತ್ತು ಸೇನಾ ನೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪಡೆಗಳ ನಿಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವ ಅದರ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತಷ್ಟು ವರ್ಧಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.globalpowereurope.eu/|title=Global Power Europe|publisher=Globalpowereurope.eu|dateformat=dmy|accessdate=17 October 2008|archive-date=3 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081003231050/http://www.globalpowereurope.eu/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸೇನೆ|ಸೇನೆ]], [[ನೌಕಾ ಸೇವೆ|ನೌಕಾಪಡೆ]] ಮತ್ತು [[ರಾಯಲ್‌ ವಾಯುಪಡೆ|ವಾಯುಪಡೆ]] ಇವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ಪಡೆಗಳನ್ನು [[ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ 
(ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ)|ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ]]ವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ|ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ]]ವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿನ [[ಯನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಳಿ|ರಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಳಿ]]ಯು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.

ಇಡೀ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂದುವರಿದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಲ್ಲೊಂದನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಹೊಂದಿದೆ. [[ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ (ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ)|ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ]]ವೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಲವು ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ UKಯು [[ಸಕ್ರಿಯ ಪಡೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಆಧರಿತ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಮಾನವಬಲ]]ದ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 27ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೇನಾಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಸೇನಾ ವೆಚ್ಚ ಆಧರಿತ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಸೇನಾ ವೆಚ್ಚ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಒಟ್ಟು ರಕ್ಷಣಾ ವೆಚ್ಚದ ಪಾಲು ಒಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ|GDP]]ಯ ೨.೫%ನಷ್ಟಿದೆ. [[ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಕಾದಳ|ಫ್ರೆಂಚ್‌ ನೌಕಾಪಡೆ]] ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ನೌಕಾದಳ|ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ನೌಕಾಪಡೆ]]ಯ ಜೊತೆಗೆ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/Organisation/KeyFactsAboutDefence/DefenceSpending.htm |title=Defence Spending|publisher=MOD|dateformat=dmy|accessdate=6 January 2008}}&lt;/ref&gt; ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ನೌಕಾಪಡೆಯು [[ಬ್ಲೂ-ವಾಟರ್‌ ನೌಕಾದಳ|ವಿಶಾಲ ಸಮುದ್ರದ ನೌಕಾಪಡೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಕೆಲವೇ ನೌಕಾಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಸೂಪರ್‌ಕ್ಯಾರಿಯರ್‌|ಬೃಹತ್‌ ವಾಹಕ]]ದ ಗಾತ್ರದ ಎರಡು ಹೊಸ [[ರಾಣಿ ಎಲಿಜೆಬೆತ್‌ ವರ್ಗದ ವಿಮಾನವಾಹಕ|ವಿಮಾನವಾಹಕ ನೌಕೆ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯವು&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.henryjacksonsociety.org/stories.asp?pageid=49&amp;id=279|title=The Royal Navy: Britain’s Trident for a Global Agenda - The Henry Jackson Society|publisher=Henry Jackson Society|dateformat=dmy|accessdate=17 October 2008|archive-date=13 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111013070014/http://www.henryjacksonsociety.org/stories.asp?pageid=49&amp;id=279|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೮ರ ಜುಲೈ ೩ರಂದು ೩.೨ ದಶಲಕ್ಷ £ ಮೌಲ್ಯದ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಹಿಹಾಕಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7486683.stm|title=£3.2bn giant carrier deals signed|publisher=BBC News|date=3 July 2008|dateformat=dmy|accessdate=23 October 2008}}&lt;/ref&gt;

[[ಅಗ್ರಶ್ರೇಣಿ ವರ್ಗದ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ|ಅಗ್ರಶ್ರೇಣಿಯ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ]]-ಆಧಾರಿತ [[ಟ್ರೈಡೆಂಟ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿ|ಟ್ರೈಡೆಂಟ್‌ II]] ಕ್ಷಿಪ್ತಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ, [[ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಐದು ದೇಶ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಹಾಗೂ ಅದರ [[ಸಾಗರೋತ್ತರ ಬ್ರಿಟೀಷ್‌‌ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಸಾಗರೋತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಜಾಗತಿಕ ಭದ್ರತಾ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸಶಸ್ತ್ರ ಮೀಸಲು ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಹೊರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಹೆಡ್‌ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್‌ ಅಲೈಡ್‌ ಕಮಾಂಡ್ ಯುರೋಪ್ ರ್ಯಾಪಿಡ್ ರಿಯಾಕ್ಷನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್‌|ಅಲೈಡ್‌ ರ್ಯಾಪಿಡ್ ರಿಯಾಕ್ಷನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್‌]]ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ [[ನ್ಯಾಟೋ|NATO]], [[ಫೈವ್‌ ಪವರ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ಅರೇಂಜ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌|ಫೈವ್‌ ಪವರ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ಅರೇಂಜ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್]]‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ [[RIMPAC]] ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಇತರ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಮತ್ತು ತಪ್ಪದೇ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಸಹಯೋಗಿಗಳಾಗಿವೆ. ಸಾಗರೋತ್ತರ ರಕ್ಷಣಾಪಡೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು [[ಅಸೆನ್ಷನ್ ದ್ವೀಪ|ಅಸೆನ್ಷನ್‌ ದ್ವೀಪ]], [[ಬೆಲೈಜ್‌ನ ಸೇನೆ|ಬೆಲೈಜ್‌]], [[ಬ್ರುನೈಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಸೇನಾಪಡೆಗಳು|ಬ್ರೂನೈ]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸೇನಾ ತರಬೇತಿ ಘಟಕ ಸಫ್ಫೀಲ್ಡ್‌|ಕೆನಡಾ]], [[ಡಿಯಾಗೋ ಗಾರ್ಸಿಯಾ|ಡಿಯಾಗೊ ಗಾರ್ಸಿಯಾ]], [[ಫಾಕ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪಗಳ ಸೇನೆ|ಫಾಕ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪಗಳು]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಪಡೆಗಳು ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿ]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಪಡೆಗಳು ಜಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್|ಜಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್]]‌, [[ಕೀನ್ಯಾ]], [[ಪರಮಾಧಿಕಾರದ ಆಧಾರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಸೈಪ್ರಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕತಾರ್]]‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Facilities&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.publications.parliament.uk/cgi-bin/newhtml_hl?DB=semukparl&amp;STEMMER=en&amp;WORDS=raf%20diego%20garcia&amp;ALL=RAF&amp;ANY=&amp;PHRASE=%22Diego%20Garcia%20%22&amp;CATEGORIES=&amp;SIMPLE=&amp;SPEAKER=&amp;COLOUR=red&amp;STYLE=s&amp;ANCHOR=50221w33.html_spnew0&amp;URL=/pa/cm200405/cmhansrd/vo050221/text/50221w33.htm#50221w33.html_spnew0|title=House of Commons Hansard|publisher=www.publications.parliament.uk|dateformat=dmy|accessdate=23 October 2008}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸೇನೆಯು ೧೦೨,೪೪೦ರಷ್ಟು ಸೇನಾಪಡೆ, ೪೯,೨೧೦ರಷ್ಟು ವಾಯುಪಡೆ ಮತ್ತು ೩೬,೩೨೦ರಷ್ಟು ನೌಕಾಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{PDFlink|[http://www.mod.uk/NR/rdonlyres/6FBA7459-7407-4B85-AA47-7063F1F22461/0/modara_0405_s1_resources.pdf Annual Reports and Accounts 2004-05]|1.60&amp;nbsp;MB}}. ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ14 ಮೇ 2006ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ಗೌಪ್ಯತೆ ಅಥವಾ ಗೂಢಾಚಾರಿಕೆಯ ಯುದ್ಧತಂತ್ರಗಳ ಅಗತ್ಯ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಬರುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಾದ, [[ಭಯೋತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು|ಭಯೋತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವಿಕೆ]], ಭೂಮಿಯ, ಕಡಲತೀರದ ಮತ್ತು [[ನೆಲ-ಜಲಗಳೆರಡರಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧ|ನೆಲ-ಜಲಗಳೆರಡರಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಕ್ಷಿಪ್ರ, ಸುಚಲನೀಯ, ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯರೂಪದ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ನೀಡಲೆಂದೇ ತಯಾರಾದ ಸೇನಾ ತುಕಡಿಗಳನ್ನು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳು|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳು]] ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

ನಿಯತವಾದ ಸೇನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲೆಂದೇ ಅಲ್ಲಿ ಮೀಸಲು ಪಡೆಗಳೂ ಇವೆ. ಈ ಮೀಸಲು ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ ಸೇನೆ (ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ)|ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೈನ್ಯ]], [[ರಾಯಲ್‌ ನೌಕಾ ಮೀಸಲು]], [[ರಾಯಲ್ ಮೆರೀನ್ ಮೀಸಲು]] ಮತ್ತು [[ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಆಕ್ಸಿಲರಿ ವಾಯುಪಡೆ|ರಾಯಲ್ ಆಕ್ಸಿಲರಿ ವಾಯುಪಡೆ]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ 80ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿರುವ ಸಕ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಮೀಸಲು ಕರ್ತವ್ಯದ ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೪೨೯,೫೦೦ರ ಆಸುಪಾಸಿಗೆ ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ.

ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸೇನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಒಕ್ಕೂಟವೊಂದರ ಭಾಗವಾಗಿ &quot;ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷ ಗಮನವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು&quot; ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದು ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿಯು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಪಲ್ಲಿಸರ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ|ಸಿಯೆರಾ ಲಿಯೋನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ]], [[ಬೋಸ್ನಿಯಾದ ಯುದ್ಧ|ಬೋಸ್ನಿಯಾ]], [[ಕೊಸೊವೊ ಸಮರ|ಕೊಸೊವೊ]], [[ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ]] ಮತ್ತು [[ಟೆಲಿಕ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ|ಇರಾಕ್‌]] ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ್ದು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೇನೆಯು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ ಕೊನೆಯ ಯುದ್ಧವೆಂದರೆ ಅದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಫಾಕ್‌ಲೆಂಡ್‌ ಯುದ್ಧ|ಫಾಕ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌ ಯುದ್ಧ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಜಯಶಾಲಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.

== ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ದಂಡನೀತಿ ==
[[ಚಿತ್ರ:Royal courts of justice.jpg|thumb|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು]]
ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಂದುವರಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕುರಿತು ಖಾತರಿಯನ್ನು ನೀಡುವ [[ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದ|ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ಒಡಂಬಡಿಕೆ]]ಯ ಅನುಚ್ಛೇದ ೧೯ರ ಅನುಸಾರ, ಈ ಹಿಂದೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದ ದೇಶಗಳ ರಾಜಕೀಯ ವಿಲೀನದಿಂದ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಒಂದು ಏಕರೂಪದ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html|title=The Treaty (act) of the Union of Parliament 1706|publisher=www.scotshistoryonline.co.uk|dateformat=dmy|accessdate=5 October 2008|archive-date=27 ಮೇ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527074630/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇಂದು UKಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮೂರು [[ವಿಶ್ವದ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು|ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನು]], [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕಾನೂನು]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಗಳ ಕಾನೂನು]]. ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ೨೦೦೯ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವೊಂದು ಹೊಸದಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರಲಿದ್ದು, ಅದು [[ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನ ಸಭೆ]]ಯ (ಮೇಲ್ಮನೆ) ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯ ಸಮಿತಿಯ ಮೇಲರ್ಜಿಯ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಿದೆ.&lt;ref&gt;
{{PDFlink|[http://www.dca.gov.uk/consult/supremecourt/supreme.pdf Constitutional reform: A Supreme Court for the United Kingdom]|252&amp;nbsp;KB}}ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆ 22 ಮೇ 2006ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
&lt;/ref&gt;[[ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನ ಸಭೆ|ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನಸಭೆ]]ಯ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಸಮಿತಿಯಷ್ಟೇ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ [[ಬ್ರಿಟನ್‌ ರಾಜಾಧಿಪತ್ಯದ ಆಪ್ತಸಮಾಲೋಚಕರ ಸಭೆಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮಂಡಳಿ]]ಯು ಹಲವಾರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ದೇಶಗಳು, UKಯ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ರಾಜಾಧಿಪತ್ಯದ ಅಧೀನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಅದು ಮೇಲ್ಮನವಿಯ ಅತ್ಯುಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ.

=== ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌, ವೇಲ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ===
[[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯವಾಗುವ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಕಾನೂನು]] ಹಾಗೂ [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಕಾನೂನು]]ಗಳೆರಡೂ [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು]] ತತ್ವಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧರಿತವಾಗಿವೆ. [[ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ [[ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ]]ರು, ಈ ಹಿಂದೆ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ತೀರ್ಪಿನ [[ಮುಂಚಿತವಾಗಿದ್ದ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವ ನಿದರ್ಶನ|ಪೂರ್ವ ನಿದರ್ಶನಗಳ]](''[[ಹಿಂದಿನ ತೀರ್ಪು|stare decisis]]'' ) ಕುರಿತಾದ ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಮ್ಮ ಮುಂದಿರುವ ವಾಸ್ತವಾಂಶಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಿ, ಕಾನೂನನ್ನು ರೂಪಿಸಿರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಪರಮೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳ ಮೇಲ್ಮನವಿಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಮೇಲ್ಮನವಿಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]], [[ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನ]] (ನಾಗರಿಕರ ಖಾಸಗಿ ಹಕ್ಕುಬಾಧ್ಯತಾ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ) ಮತ್ತು ರಾಜ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ) ಇವುಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]‌, [[ವೇಲ್ಸ್‌|ವೇಲ್ಸ್]]‌ ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಬಾಧ್ಯತಾ ಪ್ರಕರಣಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನಸಬೆ|ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನ ಸಭೆ]]ಯ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಸಮಿತಿಯೇ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಕೇವಲ &quot;ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನ ಸಭೆ&quot; ಎಂದೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಅದರ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಇತರ ನ್ಯಾಯಾಲಯವೂ ಬದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

೧೯೮೧ ಮತ್ತು ೧೯೯೫ರ ನಡುವಣ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದವಾದರೂ, ಆ ಉತ್ತುಂಗದಿಂದೀಚೆಗೆ, ಅಂದರೆ ೧೯೯೫ ರಿಂದ ೨೦೦೭/೮ರವರೆಗೆ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ೪೮%ರಷ್ಟು ಕುಸಿತ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7511192.stm |title=Police-recorded crime down by 9% |publisher=BBC News |date=17 July 2008|dateformat=dmy|accessdate=21 October 2008}}&lt;/ref&gt; ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮಟ್ಟದ ಕುಸಿತವಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳ ಕಾರಾಗೃಹ ವಾಸಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳ ಕಾರಾಗೃಹವಾಸಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ]]ಯು ಹೆಚ್ಚೂ ಕಮ್ಮಿ ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿದ್ದು ಅದು ೮೦,೦೦೦ವನ್ನೂ ಮೀರಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಲಾ ೧೦೦,೦೦೦ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ೧೪೭ರಷ್ಟು ಕಾರಾಗೃಹವಾಸಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕಾರಾಗೃಹ ವಾಸದ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲನ್ನು ನೀಡಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7235438.stm|title=New record high prison population|publisher=BBC News|date=8 February 2008|dateformat=dmy|accessdate=21 October 2008}}&lt;/ref&gt;[[ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸಚಿವಾಲಯ (ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ)|ನ್ಯಾಯತೀರ್ಪಿನ ಸಚಿವಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ ಕರ್ತವ್ಯಬದ್ಧವಾಗಿರುವ [[ಘನತೆವೆತ್ತ ರಾಣಿಯ ಆಡಳಿತದ ಕಾರಾಗೃಹ ಸೇವೆ|ಘನತೆವೆತ್ತ ಮಹಾರಾಣಿಯ ಅಧೀನದ ಕಾರಾಗೃಹ ಸೇವಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ [[ಕಾರಾಗೃಹ]]ಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

=== ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ===
[[ಚಿತ್ರ:High Court of Justiciary.jpg|thumb|ಅತ್ಯುನ್ನತ ಅಪರಾಧ ನ್ಯಾಯಾಲಯ-ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಅಪರಾಧ ನ್ಯಾಯಾಲಯ.]]
ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು [[ನಾಗರಿಕ ಕಾನೂನು (ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ)|ನಾಗರಿಕ ಕಾನೂನು]] ತತ್ವಗಳೆರಡರ ಮೇಲೂ ಆಧರಿತವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಮಿಶ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿರುವ [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಗಳ ಕಾನೂನು]] [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಬಾಧ್ಯತಾ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ [[ಸೆಷೆನ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸೆಷನ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scotcourts.gov.uk/session/index.asp|title=Court of Session - Introduction|publisher=www.scotcourts.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=5 October 2008|archiveurl=https://archive.today/20120525195153/http://www.scotcourts.gov.uk/session/index.asp|archivedate=25 ಮೇ 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;[[ಅತ್ಯುನ್ನತ ಅಪರಾಧ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ಗಳಿದ್ದು, ಅವು ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scotcourts.gov.uk/justiciary/index.asp|title=High Court of Justiciary - Introduction|publisher=www.scotcourts.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=5 October 2008|archiveurl=https://archive.today/20120805180111/http://www.scotcourts.gov.uk/justiciary/index.asp|archivedate=5 ಆಗಸ್ಟ್ 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;[[ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನ ಸಭೆ|ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನಸಭೆ]]ಯ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಸಮಿತಿಯು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇವಲ &quot;ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನಸಭೆ&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಕಾಟ್‌ಗಳ‌ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಬಾಧ್ಯತಾ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಮೇಲ್ಮನವಿಯ ಅತ್ಯುಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಸೆಷನ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದು ಒಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನಿಯಮವಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.publications.parliament.uk/pa/ld199697/ldinfo/ld08judg/bluebook/bluebk03.htm|title=House of Lords - Practice Directions on Permission to Appeal|publisher=www.publications.parliament.uk|dateformat=dmy|accessdate=22 June 2009}}&lt;/ref&gt; ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳ [[ವಿಚಾರಣೆ (ಕಾನೂನು)|ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಚಾರಣೆ]]ಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಬಹುತೇಕ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಬಾಧ್ಯತಾ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು [[ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಚಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಜ್ಯೂರಿಯು ಜೊತೆಗಿದ್ದರೆ ಅಂಥಾ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ನ್ಯಾಯೋಕ್ತ ಅಥವಾ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಜಿಲ್ಲಾ ನಾಯಾಲಯವೆಂದೂ, ಜ್ಯೂರಿ ಇಲ್ಲದೇ ಕೇವಲ ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯಿದ್ದರೆ ಅಂಥಾ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ಕ್ಷಿಪ್ರಕ್ರಮದ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರು ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುವ 49 ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸೇವೆಯನ್ನು [[ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scotcourts.gov.uk/introduction.asp|title=Introduction|publisher=www.scotcourts.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=5 October 2008|archiveurl=https://archive.today/20120805135430/http://www.scotcourts.gov.uk/introduction.asp|archivedate=5 ಆಗಸ್ಟ್ 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಚಾರಣೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಮೂರು ಸಂಭವನೀಯ [[ತೀರ್ಪು]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಸ್ಕಾಟ್‌ಗಳ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಆಪಾದಿತರು &quot;[[ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ (ಕಾನೂನು)|ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಾಗಿರುವುದು]]&quot;, &quot;[[ಖುಲಾಸೆ|ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಲ್ಲದಿರುವುದು]]&quot; ಮತ್ತು &quot;''[[ಸಾಬೀತಾಗದಿರುವುದು|ಸಾಬೀತು ಮಾಡಲಾಗದಿರುವುದು]]'' &quot;. &quot;ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಲ್ಲದಿರುವುದು&quot; ಮತ್ತು &quot;ಸಾಬೀತು ಮಾಡಲಾಗದಿರುವುದು&quot; ಎಂಬೆರಡೂ ತೀರ್ಪುಗಳು [[ಹೊಸ ವಿಚಾರಣೆ|ಮರುವಿಚಾರಣೆ]]ಯ ಯಾವುದೇ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಲ್ಲದ [[ಖುಲಾಸೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/scotland/article431121.ece?token=null&amp;offset=0&amp;page=1|title=The case for keeping 'not proven' verdict|publisher=www.timesonline.co.uk|dateformat=dmy|accessdate=5 October 2008|archive-date=25 ಮೇ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525121435/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/scotland/article431121.ece?token=null&amp;offset=0&amp;page=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[ಕಾನೂನು ಇಲಾಖೆಯ ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ|ನ್ಯಾಯಖಾತೆಯ ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]ಯು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದು, ಆರಕ್ಷಕ ಇಲಾಖೆ, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಅಪರಾಧ ಸಂಬಂಧಿತ ನ್ಯಾಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬಂಧೀಖಾನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಕಾರಾಗೃಹ ಸೇವೆ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಬಂಧೀಖಾನೆ ಸೇವೆ]]ಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scotland.gov.uk/About/14944/Scottish-Cabinet|title=Scottish Cabinet and Ministers|publisher=www.scotland.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=5 October 2008|archive-date=7 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907053528/http://www.scotland.gov.uk/About/14944/Scottish-Cabinet|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2007/8ರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಮಟ್ಟವು ಕಳೆದ 25 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದ್ದರೂ ಸಹ, 8,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿರುವ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/7643870.stm|title=Scottish crime 'lowest since 80s'|publisher=BBC News|date=30 September 2008|dateformat=dmy|accessdate=21 October 2008}}&lt;/ref&gt; ಕಾರಾಗೃಹ ವಾಸಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sps.gov.uk/default.aspx?documentid=7811a7f1-6c61-4667-a12c-f102bbf5b808|title=Prisoner Population at Friday 22 August 2008|publisher=www.sps.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=28 August 2008|archive-date=7 ಮಾರ್ಚ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120307182522/http://www.sps.gov.uk/default.aspx?documentid=7811a7f1-6c61-4667-a12c-f102bbf5b808|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ದಾಖಲೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದು, ವಿನ್ಯಾಸಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/7587724.stm|title=Scots jail numbers at record high|publisher=BBC News|date=29 August 2008|dateformat=dmy|accessdate=21 October 2008}}&lt;/ref&gt;

== ಭೂಗೋಳ ==
[[ಚಿತ್ರ:United Kingdom labelled map7 vector.svg|thumb|175px|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ದೇಶಗಳು]]
ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ದ್ವೀಪ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪದ ಆರನೇ ಒಂದರಷ್ಟು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗ (ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌) ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ{{convert|245000|km2|sqmi|-1}} ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;factbook&quot; /&gt; ಇದು ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಇದ್ದು [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಡಲ್ಗಾಲುವೆ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಕಾಲುವೆ]]ಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿರುವ, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ವಾಯುವ್ಯ ಕರಾವಳಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ{{convert|35|km|mi|0}} ಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;factbook&quot; /&gt; ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌, 49° ಮತ್ತು 59° N ಅಕ್ಷಾಂಶ (ಷಟ್ಲೆಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಸುಮಾರು 61° Nವರೆಗೂ ಮುಟ್ಟುತ್ತವೆ) ಹಾಗೂ 8° W ರಿಂದ 2° E ವರೆಗಿನ ರೇಖಾಂಶಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದಿ [[ರಾಯಲ್ ಗ್ರೀನ್‌ವಿಚ್‌ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ|ರಾಯಲ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ವಿಚ್‌ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]]ವು, [[ಪ್ರಧಾನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ರೇಖೆ]]ಯ ನಿರ್ಧಾರಕ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣವಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಅಳತೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಉದ್ದದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಜಾಸ್ತಿಯಿದೆ {{convert|1100|km|mi|-2}} ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ ಬಿರುಕುಗಳಿವೆ{{convert|500|km|mi|-2}}. ಆದರೆ [[ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲ್|ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಭೂಭಾಗದ ಅಂತ್ಯ|ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವ ಭೂಭಾಗ]]([[ಪೆನ್‌ಜಾನ್ಸ್‌]] ಬಳಿ) ಮತ್ತು [[ಕೇಥ್‌ನೆಸ್‌ನಲ್ಲಿನ|ಕೇಥ್‌ನೆಸ್‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಜಾನ್ ಓ ಗ್ರೋಟ್ಸ್‌]] ([[ಥರ್ಸೋ]] ಬಳಿ) ನಡುವಿನ ಎರಡು ಬಿಂದುಗುಳ ನಡುವೆ{{convert|1350|km|mi|-1}} ಅಗಾಧ ದೂರವಿದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌, ತನ್ನ ಒಂದು {{convert|360|km|mi|0|adj=on}}ಭೂ ಗಡಿಯನ್ನು [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;factbook&quot; /&gt;

ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ [[ಹವಾಮಾನ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಮೃದ್ಧ ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;factbook&quot; /&gt; ಋತುಮಾನಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಕೆಳಗಿಳಿಯುವುದು{{convert|-10|C|lk=on}} ಅಥವಾ ಮೇಲೇರುವುದು{{convert|35|C}} ತುಂಬಾ ಅಪರೂಪವೆನ್ನಬಹುದು. ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೀಸುವ ಮಾರುತವು, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಹೊತ್ತು ತಂದ ಹಿತಕರ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶಭರಿತ ಹವೆಯನ್ನು ಹರಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;factbook&quot; /&gt; ಪೌರ್ವಾತ್ಯ ಭಾಗಗಳು ಈ ಮಾರುತದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅವು ಅತ್ಯಂತ ಒಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. [[ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹ]]ದಿಂದ ಬೆಚ್ಚಗಾಗುವ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರದ ಹರಿವುಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲವು ತೇವಾಂಶದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಹಿತಕರವಾದ ಚಳಿಗಾಲವನ್ನು ಹೊತ್ತು ತರುತ್ತವೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗವು ಯುರೋಪಿನ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹತ್ತಿರವಿರುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಚ್ಚಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ತಂಪಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಿಮಸುರಿತವು ತುಂಬಾ ಅಪರೂಪವೆಂಬಂತೆ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಆಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಸಂತಕಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು.

[[ಚಿತ್ರ:uk topo en.jpg|thumb|175px|left|UKಯ ಸ್ಥಳ ವಿವರಣೆ]]UK ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ {{convert|130410|km2|sqmi|-1}}ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ ಅರ್ಧ ಭಾಗಕ್ಕೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಭೂವಿವರಣೆ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]]ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಲೇಕ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಲೇಕ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕುಂಬ್ರಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು]], [[ಪೀಕ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಪೆನ್ನೈನ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು]] ಹೊಂದಿರುವ ಗುಡ್ಡಗಳು, [[ಎಕ್ಸ್‌ಮೂರ್]] ಹಾಗೂ [[ಡಾರ್ಟ್‌ಮೂರ್‌]] ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ [[ಟೀಸ್-ಎಕ್ಸ್ ಲೈನ್‌|ಟೀಸ್-ಎಕ್ಸ್ ಲೈನ್]]‌ ಎಂಬ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ರೇಖೆಯ ವಾಯುವ್ಯ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದ ಜೊತೆಗೆ ದೇಶದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದ ಅಥವಾ ಕೆಳನಾಡಿನ ಭೂಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ನದೀಮುಖಗಳೆಂದರೆ, [[ಥೇಮ್ಸ್‌ ನದಿ|ಥೇಮ್ಸ್‌]], [[ಸೆವೆರನ್‌ ನದಿ|ಸೆವೆರನ್]] ಮತ್ತು [[ಹಂಬರ್]]. [[ಲೇಕ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿರುವ{{convert|978|m|ft|0}} [[ಸ್ಕೇಫೆಲ್‌ ಪೈಕ್‌]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತವಾಗಿದೆ. ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿರುವ 50 ಅಗ್ರಗಣ್ಯ [[ಬೃಹತ್ ನಗರ ವಲಯಗಳು|ಬೃಹತ್ ನಗರ ವಲಯ]]ಗಳ ಪೈಕಿ ಆರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವು ಬೃಹತ್‌ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಹಾಗೂ ನಗರಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಹೊಂದಿದೆ.

UKಯು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ{{convert|78772|km2|sqmi|-1}} ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಭೂವಿವರಣೆ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌]] ಹೊಂದಿದ್ದು,&lt;ref&gt;[http://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to--scottish-islands-754070.html ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ದ್ವೀಪಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110301063015/http://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to--scottish-islands-754070.html |date=2011-03-01 }} independent.co.uk, 19 ಮೇ 2001&lt;/ref&gt; ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗದ ಪಶ್ಚಿಮ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರದ ಸುಮಾರು ಎಂಟುನೂರು [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ದ್ವೀಪಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ದ್ವೀಪಗಳು]] ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html |title=Scotland Facts |publisher=www.scotland.org |accessedaymonth=16 July |accessyear=2008 |access-date=2009-10-21 |archive-date=2008-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621045248/http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. ಈ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ [[ಹೆಬ್ರೈಡ್ಸ್‌|ಹೆಬ್ರೈಡ್ಸ್]]‌, [[ಆರ್ಕ್ನೆ|ಆರ್ಕ್‌ನೆ ದ್ವೀಪಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ಷೆಟ್ಲೆಂಡ್‌|ಷಟ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪಗಳು]] ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. [[ಹೆಲೆನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌]]ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ [[ಸ್ಟೋನ್‌ಹ್ಯಾವೆನ್‌]]ವರೆಗೆ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗವನ್ನು ಅಡ್ಡಹಾಯುವ [[ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಬೌಂಡರಿ ಫಾಲ್ಟ್‌|ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಬೌಂಡರಿ ಫಾಲ್ಟ್]]‌{{ndash}} ಎಂಬ [[ನ್ಯೂನತೆ (ಭೂಗರ್ಭಶಾಸ್ತ್ರ)|ಭೂರಚನೆಯ ಬಂಡೆಯ ಸಮತಲಿತ ಮುರಿತ]]{{ndash}}ದಿಂದಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಭೂಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆ ದೊರಕಿದೆ. ಭೂರಚನೆಯ ಈ ಸಮತಲಿತ ಮುರಿತವು ಭಿನ್ನತಾ ಸೂಚಕವಾಗಿರುವ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ವಲಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿರುವ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು (ಬೆಟ್ಟದ ಸೀಮೆಗಳು)|ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌]] ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕಿರುವ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಲೋಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ (ತಗ್ಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು)|ಲೋಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]]. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರುದ್ವೀಪಗಳು|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ದ್ವೀಪ]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬಿಂದುವು{{convert|1343|m|ft|0}} ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ [[ಬೆನ್‌ ನೆವಿಸ್‌|ಬೆನ್‌ ನೆವಿಸ್]]‌ ಪರ್ವತವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಬಹುತೇಕ ಪರ್ವತಮಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಏರುಪೇರುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ ವಲಯವು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bennevisweather.co.uk/index.asp |title=Ben Nevis Weather |publisher=www.bennevisweather.co.uk |accessedaymonth=26 October |accessyear=2008 |access-date=2009-10-21 |archive-date=2012-05-27 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yAqrmVy?url=http://www.bennevisweather.co.uk/index.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಲೋಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕ್ಲೈಡ್‌ನ ನದೀಮುಖ|ಕ್ಲೈಡ್‌ ನದಿಯ ನದೀಮುಖ]]ಮತ್ತು [[ಫೋರ್ತ್‌ನ ನದೀಮುಖ|ಫೋರ್ತ್‌ ನದಿಯ ನದೀಮುಖ]]ದ ನಡುವೆ ಬರುವ, [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ತಗ್ಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬೆಲ್ಟ್‌]] ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಭೂಮಿಯ ಕಿರಿದಾದ ನಡುಭಾಗಗಳು ಸಮತಟ್ಟಾಗಿವೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾದ [[ಗ್ಲಾಸ್ಗೊ|ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ]] ಮತ್ತು ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವಾದ [[ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ ಬಹುತೇಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿವೆ. 
[[ಚಿತ್ರ:BenNevis2005.jpg|thumb|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬೆನ್‌ ನೆವಿಸ್‌, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಿರುದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.]]
UKಯ ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ ಹತ್ತರಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಭೂವಿವರಣೆ|ವೇಲ್ಸ್‌]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ{{convert|20758|km2|sqmi|-1}}. [[ಉತ್ತರ ವೇಲ್ಸ್‌|ಉತ್ತರ]] ಮತ್ತು [[ಮಧ್ಯ ವೇಲ್ಸ್‌|ಮಧ್ಯದ ವೇಲ್ಸ್‌]]ಗಿಂತ[[ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್‌]] ಕಡಿಮೆ ಪರ್ವತಮಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ವೇಲ್ಸ್‌ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಪರ್ವತಮಯವಾಗಿದೆ. 
ಕರವಾಳಿ ನಗರಗಳಾದ ಕಾರ್ಡಿಫ್‌(ರಾಜಧಾನಿ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರ), ಸ್ವ್ಯಾನ್ಸಿಯ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ ಹಾಗೂ ಇವುಗಳ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ [[ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್‌ ದ್ವೀಪಗಳು|ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್‌ ಕಣಿವೆಗಳು]] ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಮುಖ್ಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿವೆ. ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳು [[ಸ್ನೊಡನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು 1,085 ಮೀ (3,560 ಅಡಿ) ಎತ್ತರವಿರುವ, ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾದ [[ಸ್ನೊಡನ್|ಸ್ನೋಡನ್‌]]ನ್ನು‌{{lang-cy|Yr Wyddfa}} ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 3000 ಅಡಿಗಳಿಗೂ (914 ಮೀ)ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರವಿರುವ 14 (ಅಥವಾ ಬಹುಶಃ 15) ವೆಲ್ಷ್ ಪರ್ವತಗಳು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ [[ವೆಲ್ಷ್‌ 3000ಗಳು|ವೆಲ್ಷ್‌ 3000]] ಎಂದೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. 
ವೇಲ್ಸ್‌ 1,200 ಕಿ.ಮೀ.(750 ಮೈಲಿಗಳು)ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವೆಲ್ಷ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗದಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು [[ದ್ವೀಪ]]ಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಆಂಗ್ಲೆಸೆ]] (''Ynys Môn'' )ದ್ವೀಪವು ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.

[[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಭೂವಿವರಣೆ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]] ಸಾಮಾನ್ಯ {{convert|14160|km2|sqmi|-1}}ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳ ಪ್ರದೇಶ. UK ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹಾಗಾರವಾದ [186]ನಲ್ಲಿರುವ ಲಾಫ್‌ ನೀಗ್‌ ಅನ್ನೂ ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm |title=Geography of Northern Ireland |publisher=University of Ulster |dateformat=dmy |accessdate=22 May 2006 |archive-date=18 ಜನವರಿ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118133131/http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ತುದಿಯೆಂದರೆ, [[ಮೌರ್ನ್‌ ಪರ್ವತಗಳು]] ಹೊಂದಿರುವ [[ಸ್ಲೀವ್‌ ಡೊನಾರ್ಡ್]]{{convert|849|m|ft|0}}.

=== ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಕೂಟಗಳು ===
UKಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೇಶಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗಳು ಈ ರೀತಿ ಇವೆ: ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ (ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌), ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ (ವೇಲ್ಸ್‌), ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ (ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌) ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌(ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್); ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯದು ಒಟ್ಟಾರೆ UKಯ ರಾಜಧಾನಿ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;factbook&quot; /&gt;

ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರಕೂಟಗಳೆಂದರೆ:

* [[ಮಹಾ ಲಂಡನ್‌ನ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ|ಬೃಹತ್‌ ಲಂಡನ್‌ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ]] - 8.5 ದಶಲಕ್ಷ
* [[ಪಶ್ಚಿಮ ಮಿಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ನಗರಕೂಟ]] -2.3 ದಶಲಕ್ಷ
* [[ಮಹಾ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ|ಬೃಹತ್‌ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ]] - 2.2 ದಶಲಕ್ಷ
* [[ಪಶ್ಚಿಮ ಯಾರ್ಕ್‌ಶೈರ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ]] - 1.5 ದಶಲಕ್ಷ 
* [[ಮಹಾ ಗ್ಲಾಸ್ಗೊ|ಬೃಹತ್‌ ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ]] - 1.2 ದಶಲಕ್ಷ

== ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿವರ ==
UKಯ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ಜನಗಣತಿ|ಜನಗಣತಿ]] ನಡೆಯುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp|title=Census Geography|publisher=www.statistics.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=10 October 2008|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20020607155455/http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp|archivedate=7 June 2002}}&lt;/ref&gt; ತಮ್ಮ ದೇಶದ ಜನಗಣತಿಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿರುವ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿ|ಜನರಲ್‌ ರಿಜಿಸ್ಟರ್‌ ಆಫೀಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌]]ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ|ನಾರ್ಥರ್ನ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿ]]ಗಳ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಕಚೇರಿ|ಆಫೀಸ್‌ ಫಾರ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಕಿಕ್ಸ್‌]]ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ons.gov.uk/about/surveys/census/index.html|title=Census|publisher=www.ons.gov.uk|dateformat=dmy|accessdate=11 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081201132440/http://www.ons.gov.uk/about/surveys/census/index.html|archivedate=1 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ಜನಸಂಖ್ಯೆ ===

ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ 2001ರ ಜನಗಣತಿ|2001ರ ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 58,789,194, ಇತ್ತು. ಇದು [[ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲೇ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು, [[ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌]]ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು. 2007ರ ಮಧ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಇದು 60,975,000ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Population2007&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=6|title=Population estimates: UK population grows to 60,975,000|date=21 August 2008|publisher=Office for National Statistics|accessdaymonth=23 August|accessyear=2008|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20021202165044/http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=6|archivedate=2 December 2002}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಸಕ್ತ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಿವ್ವಳ [[ವಲಸೆ]] ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ [[ಫಲವತ್ತತಾ ದರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿನ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜನನ ಪ್ರಮಾಣ]] ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜೀವನ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೂ ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/business/2006/aug/25/immigrationasylumandrefugees.asylum |title=Rising birth rate, longevity and migrants push population to more than 60&amp;nbsp;million |publisher=The Guardian |date=25 August 2006|dateformat = dmy|accessdate=25 August 2006}}&lt;/ref&gt; 2007ರ ಮಧ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು, ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ UK 16 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಪಿಂಚಣಿ ಪಡೆಯುವ ವಯಸ್ಸಿನ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2008/aug/22/population.socialtrends|title=Ageing Britain: Pensioners outnumber under-16s for first time|last=Travis|first=Alan|date=22 August 2008|work=The Guardian|accessdaymonth=23 August|accessyear=2008}}&lt;/ref&gt;

ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 2007ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ 51.1 ದಶಲಕ್ಷ ಇರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;natpop&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.statistics.gov.uk/pdfdir/popest0808.pdf|title=Population estimates: UK population approaches 61 million in 2007|date=21 August 2007|publisher=Office for National Statistics|format=PDF|accessdaymonth=28 August|accessyear= 2008|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080821110543/http://www.statistics.gov.uk/pdfdir/popest0808.pdf|archivedate=21 August 2008}}&lt;/ref&gt; 2003ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ&lt;ref name=&quot;2003density&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=760|title=Population: UK population grows to 59.6 million|date=28 January 2005|publisher=Office for National Statistics|accessdaymonth = 20 August|accessyear=2008}}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗೆ 383 ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ ಇರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ. 2007ರ ಮಧ್ಯದ ಅಂದಾಜುಗಳು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 5.1 ದಶಲಕ್ಷ, ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 3 ದಶಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗಿಂತ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1.8 ದಶಲಕ್ಷ &lt;ref name=&quot;natpop&quot; /&gt; ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. 2003ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅಂಕಿ ಅಂಶ {{convert|383|PD/km2|PD/sqmi}}ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಂತೆ, ವೇಲ್ಸ್ {{convert|142|PD/km2|PD/sqmi|abbr=on}}, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ {{convert|125|PD/km2|PD/sqmi|abbr=on}} ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಕೇವಲ {{convert|65|PD/km2|PD/sqmi|abbr=on}}ದಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;2003density&quot; /&gt;

2007ರಲ್ಲಿ, UKಯಾದ್ಯಂತ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 1.90 ಮಕ್ಕಳಷ್ಟು ಸರಾಸರಿ [[ಒಟ್ಟು ಫಲವತ್ತತಾ ದರ]] (TFR) ಇತ್ತು. ಆ ವರ್ಷ ಜನಿಸಿದ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ 709,000 ಮುಟ್ಟಲು ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಜನ್ಯ ತಾಯಂದಿರ ಸರಾಸರಿ 1.6 ಮಕ್ಕಳ ಫಲವತ್ತತಾ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 2.2 ಮಕ್ಕಳ ಫಲವತ್ತತಾ ಪ್ರಮಾಣ ಹೊಂದಿದ್ದ ವಿದೇಶೀ ತಾಯಂದಿರೂ ಸಹಾ ಸೇರಿದ್ದಿದು. ಹೀಗಾಗಿ 2008ರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜಿಸಿದಂತೆ&lt;ref name=&quot;Fertility2007&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?ID=951|title=Fertility: Rise in UK fertility continues|publisher=Office for National Statistics|date=21 August 2008|accessdaymonth=23 August|accessyear=2008}}&lt;/ref&gt; [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌]]ನ ಫಲವತ್ತತೆ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 1.95 ಮಕ್ಕಳಷ್ಟು&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-1185465/Baby-boom-Nearly-quarter-babies-born-mothers-outside-UK-birth-rate-hits-time-high.html|title=Baby boom: Nearly quarter of babies are born to mothers from outside the UK as birth rate hits all-time high|date=22 May 2009|accessdate=21 May 2009}}&lt;/ref&gt; ಏರಿತು. ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣ ಪ್ರಸಕ್ತ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಇದು 1964ರ&lt;ref name=&quot;Fertility2007&quot; /&gt; 'ಬೇಬಿ ಬೂಮ್‌' ಉತ್ತುಂಗವಾದ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 2.95 ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯೇ ಆಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬದಲೀ ದರ 2.1ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೂ 2001ರ ದಾಖಲೆಯ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣ 1.63ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Fertility2007&quot; /&gt; ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ ಕೇವಲ 1.73 ಮಕ್ಕಳ ಹಾಗೆ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ 2.02 ಮಕ್ಕಳ ಹಾಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಫಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.

=== ವಲಸೆ ===
ಯೂರೋಪ್‌ನ ಇತರೆ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಏರುತ್ತಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ&lt;ref&gt;[http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23542455-details/Immigration+and+births+to+non-British+mothers+pushes+British+population+to+record+high/article.do ಬ್ರಿಟೀಷೇತರ ತಾಯಂದಿರ ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಹೆರಿಗೆ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ದಾಖಲೆಯ ಹಂತಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210072321/http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23542455-details/Immigration+and+births+to+non-British+mothers+pushes+British+population+to+record+high/article.do |date=2008-12-10 }}. ಇದು ಲಂಡನ್‌, 22 ಆಗಷ್ಟ್‌ 2008&lt;/ref&gt; ವಲಸೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. 1991 ಮತ್ತು 2001ರ ನಡುವೆ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಏರಲು ಇದೇ ಕಾರಣವಾಯಿತು. [[ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ನಾಗರಿಕರು ಒಕ್ಕೂಟದ ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ&lt;ref&gt;[http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l33152.htm ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಓಡಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಬದುಕುವುದು ಒಕ್ಕೂಟದ ನಾಗರಿಕರ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳ ಹಕ್ಕು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204054324/http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l33152.htm |date=2012-02-04 }} ಯೂರೋಪ್‌.eu. 6 ನವೆಂಬರ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ವಾಸಿಸುವ ಮತ್ತು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕುಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ಆರು ವಲಸಿಗರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು 2004ರಲ್ಲಿ EU ಸೇರಿದ [[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್|ಪೂರ್ವ ಐರೋಪ್ಯ]] ದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಲಸಿಗರು [[ಹೊಸ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌|ಹೊಸ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್]] ದೇಶಗಳಿಂದ&lt;ref&gt;
{{cite web
|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1569400/Emigration-soars-as-Britons-desert-the-UK.html|title=Emigration soars as Britons desert the UK}}&lt;/ref&gt; ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]]ದಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/society/2007/nov/16/emigration ಜನರು ದಾಖಲಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವನವನ್ನು ಅರಸಿ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ್ದಾರೆ] ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌‌. ನವೆಂಬರ್‌ 16, 2007.&lt;/ref&gt; 2005ರಲ್ಲಿನ &lt;ref&gt;[http://news.scotsman.com/scotlandspopulation/Net-migration-gain-boosts-Britains.2823718.jp ನಿವ್ವಳ ವಲಸೆ ಬ್ರಿಟನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿ ವಾರ 500 ಜನರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ]. Scotsman.com News. ನವೆಂಬರ್‌ 3, 2006.&lt;/ref&gt; ನಿವ್ವಳ ವಲಸೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಭಾಗದಷ್ಟು ಜನರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಪುನರ್‌ಮಿಲನದ ಕಾರಣದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article1680430.ece ಇನ್ನೂ ಸಾವಿರ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಜನ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಮೂಹಿಕ ನಿರ್ಗಮನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525121919/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article1680430.ece |date=2010-05-25 }} ಟೈಮ್ಸ್‌ ಆನ್‌ಲೈನ್‌. ಏಪ್ರಿಲ್‌ 20, 2007.&lt;/ref&gt; ಈ ಸ್ಥಳಬದಲಾವಣೆಗಳು ಜನವರಿ 2007ರಲ್ಲಿ EU ಸೇರಿದ ರೊಮೇನಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಬಲ್ಗೇರಿಯನ್ನರಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/2007/sep/23/immigration.eu|title=Home Office shuts the door on Bulgaria and Romania|last=Doward|first=Jamie|coauthors=Temko, Ned|date=2007-09-23|work=The Observer|page=2|accessdate=2008-08-23}}&lt;/ref&gt; ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ 2.3 ದಶಲಕ್ಷ ನಿವ್ವಳ ವಲಸಿಗರು&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1023512/Third-World-migrants-2-3m-population-boom.html ತೃತೀಯ ವಿಶ್ವದ ವಲಸಿಗರು ನಮ್ಮ 2.3ಮಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಏರಿಕೆಯ ಹಿಂದಿದ್ದಾರೆ], ಡೈಲಿ ಮೇಲ್‌, 3 ಜೂನ್‌ 2008&lt;/ref&gt; 1997ರಿಂದ ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23575160-details/Tories+get+tough+on+immigration+after+Labour's+U-turn/article.do ವಲಸೆಯ ಕಠಿಣ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಟೋರೀಸ್‌ ಕರೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081021051705/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23575160-details/Tories+get+tough+on+immigration+after+Labour%27s+U-turn/article.do |date=2008-10-21 }}, ಇದು ಲಂಡನ್‌, 20 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2008&lt;/ref&gt; ಅವರಲ್ಲಿ 84% ಜನ ಯೂರೋಪ್‌ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದವರು.&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/labour/3230463/Immigration-Phil-Woolas-admits-Labour-responsible-for-string-of-failures.html ಇಮ್ಮೈಗ್ರೇಷನ್‌: ಫೀಲ್‌ ವೂಲಾಸ್‌ ಅಡ್‌ಮಿಟ್ಸ್‌ ಲೇಬರ್ ರೆಸ್‌‌ಪಾನ್ಸಿಬಲ್‌ ಫಾರ್‌ ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ಫೈಲ್ಯೂರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100523205821/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/labour/3230463/Immigration-Phil-Woolas-admits-Labour-responsible-for-string-of-failures.html |date=2010-05-23 }}‌‌, ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌, 21 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2008&lt;/ref&gt; ಈ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು ಚರ್ಚಾಸ್ಪದವಾದರೂ 2031ರ &lt;ref&gt;
[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7602526.stm ವಲಸಿಗರ ಕ್ಯಾಪ್‌ ಯೋಜನೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಮಂತ್ರಿ] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 8 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2008&lt;/ref&gt; ವೇಳೆಗೆ ಇನ್ನೂ 7 ದಶಲಕ್ಷ ವಲಸಿಗರು ಬರಬಹುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1538598/Immigration-%27far-higher%27-than-figures-say.html |title=Immigration 'far higher' than figures say |publisher=The Telegraph |date=2007-01-05 |accessdate=2007-04-20 |archive-date=2008-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080529014735/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1538598/Immigration-%27far-higher%27-than-figures-say.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ 2007ರಲ್ಲಿ UKಗೆ ಅಗಮಿಸಿದ ನಿವ್ವಳ ವಲಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ 191,000 ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮೀರಿ 237,000ಅನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;
[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7737134.stm 237,000ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾದ UK ನಿವ್ವಳ ವಲಸೆ] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 19 ನವೆಂಬರ್‌, 2008&lt;/ref&gt; ಇತರೆ ಕೆಲವು ಐರೋಪ್ಯ ದೇಶಗಳಿಗೆ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?id=402 |title=Europe: Population and Migration in 2005 |author=Rainer Muenz |publisher=Migration Policy Institute |month=June | year=2006 |accessdate = 2007-04-02}}&lt;/ref&gt; ಹೋಲಿಸಿದರೆ UKಯಲ್ಲಿ ವಿದೇಶೀ-ಜನ್ಯ ಜನರ ಪ್ರಮಾಣ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಮುಂದಿನ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಿಕ ಅಂಕಿಗಳು ಬಹುತೇಕ 9.1 ದಶಲಕ್ಷಗಳಿಗೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುವ ಸಂಭವವಿದೆ.&lt;ref name=&quot;immigrants&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1577120/Britain-to-have-'9.1m-immigrants-by-2030'.html|title=Britain to have '9.1&amp;nbsp;m immigrants by 2030'|publisher=Daily Telegraph|access-date=2009-10-21|archive-date=2008-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080601163417/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1577120/Britain-to-have-%279.1m-immigrants-by-2030%27.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದೇ ವೇಳೆ ವಲಸೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕನಿಷ್ಟ 5.5 ದಶಲಕ್ಷ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌-ಜನ್ಯ ಜನರು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;BritsAbroad&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509 |title=Brits Abroad: Mapping the scale and nature of British emigration |author=Dhananjayan Sriskandarajah and Catherine Drew |publisher=Institute for Public Policy Research |date=2006-12-11 |accessdate=2007-01-20 |archive-date=2007-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070828011816/http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/in_depth/brits_abroad/html/default.stm |title=Brits Abroad |publisher=BBC News |accessdate = 2007-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6210358.stm |title=5.5&amp;nbsp;m Britons 'opt to live abroad' |publisher=BBC|date=2006-12-11 |accessdate = 2007-04-20}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]], [[ಸ್ಪೇನ್‌|ಸ್ಪೇನ್]]‌, [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌]] ಮತ್ತು [[ಕೆನಡಾ]]ಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಲಸಿಗರ ಪ್ರಮುಖ ನಾಲ್ಕು ಗಮ್ಯಸ್ಥಳಗಳು.&lt;ref name=&quot;BritsAbroad&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6161705.stm &quot;ಬ್ರಿಟ್ಸ್‌ ಅಬ್ರಾಡ್‌: ಕಂಟ್ರಿ-ಬೈ-ಕಂಟ್ರಿ&quot;]. 
BBC ವಾರ್ತೆಗಳು. ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 11, 2006.&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:United Kingdom foreign born population by country of birth.png|thumb|300px|left|ಹುಟ್ಟಿದ ದೇಶದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]]
[[ಚಿತ್ರ:British expats countrymap.svg|thumb|300px|left|ಸಾಗರೋತ್ತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾಗರಿಕರು]]
2006ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪೌರತ್ವಕ್ಕಾಗಿ 2005ಕ್ಕಿಂತ 32% ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ 149,035 ಅರ್ಜಿಗಳು ಬಂದಿದ್ದವು. 2006ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪೌರತ್ವ ದೊರೆತ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ 2005ಕ್ಕಿಂತ 5% ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣವಾದ 154,095,. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪೌರತ್ವ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು [[ಭಾರತ]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], [[ಸೊಮಾಲಿಯಾ|ಸೊಮಾಲಿಯ]] ಮತ್ತು [[ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌|ಫಿಲಿಪ್ಪೈನ್ಸ್‌]] ದೇಶಗಳ ಜನರ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ.&lt;ref&gt;[250] ^ ಜಾನ್‌ ಫ್ರೀಲವ್‌ ಮೆನ್ಶಾ, [https://web.archive.org/web/20070620072431/http://www.homeoffice.gov.uk/rds/pdfs07/hosb0807.pdf ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಪೌರತ್ವ ನೀಡಲಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, 2006], ಹೋಮ್‌ ಆಫೀಸ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್‌ ಬುಲೆಟಿನ್‌ 08/07, 22 ಮೇ 2007. 21 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2007 ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; 2007ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2006ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ 21.9% ಮಕ್ಕಳ ತಾಯಂದಿರು UKಯಿಂದ ಹೊರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದರು(669,601ರಲ್ಲಿ 146,956).&lt;ref&gt;
[http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=369 26 ವರ್ಷಗಳಗಳಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫಲವತ್ತತಾ ದರ] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶ13 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ಆಗಸ್ಟ್‌‌‌ 2007ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, 1 ಮೇ 2004 ಮತ್ತು 30 ಜೂನ್‌ 2007ರ ನಡುವೆ [[ಕೆಲಸಗಾರ ನೋಂದಣಿ ಯೋಜನೆ|ವರ್ಕರ್‌ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌ ಸ್ಕೀಮ್‌]]ಗೆ (ಮೇ 2004ರಲ್ಲಿ EU ಸೇರಿದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಐರೋಪ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ) ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದ 682,940 ಜನರಲ್ಲಿ 656,395 ಜನರು ಸ್ವೀಕೃತಗೊಂಡಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=UK Border Agency, Department for Work and Pensions, HM Revenue &amp; Customs and Communities and Local Government|url=http://www.ind.homeoffice.gov.uk/sitecontent/documents/aboutus/reports/accession_monitoring_report/report16/may04jun08.pdf?view=Binary|title=Accession Monitoring Report: May 2004-June 2008|accessdate=2007-08-26|archive-date=2008-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20081023085803/http://www.ind.homeoffice.gov.uk/sitecontent/documents/aboutus/reports/accession_monitoring_report/report16/may04jun08.pdf?view=Binary|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಸ್ವ ಉದ್ಯೋಗಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲದ ಜನರು (ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು) ಈ ಯೋಜನೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ವಲಸೆಯ ಒಳಹರಿವಿನ ಕೆಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು ಎಷ್ಟು ಜನ ವಲಸಿಗರು ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ 30 ಜೂನ್‌ 2007ಕ್ಕೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವಂತೆ 12 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ 56% ಜನರು ಗರಿಷ್ಟ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಉಳಿಯಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. 2005ರ ಹೊಸ EU ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದಾದ ನಿವ್ವಳ ವಲಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆ 64,000ದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿವೆ.&lt;ref name=&quot;ONS&quot;&gt;
{{cite web
 |url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=1311
 |title=International migration: Net inflow rose in 2004
 |publisher=Office for National Statistics
 |date=15 December 2005
 |dateformat = dmy|accessdate=22 November 2006}}
&lt;/ref&gt; ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2008ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹೊಸ EU ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು ಒಟ್ಟು 1 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು UKಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನರು ಆ ಬಳಿಕ ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ್ದರು ಇಲ್ಲವೇ ಇತರೆ/ತೃತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ippr.org/members/download.asp?f=%2Fecomm%2Ffiles%2Ffloodgates%5For%5Fturnstiles%2Epdf|title=Floodgates or turnstiles? Post-EU enlargement migration flows to (and from) the UK|author=Naomi Pollard, Maria Latorre and Dhananjayan Sriskandarajah|publisher=Institute for Public Policy Research|date=2008-04-30|accessdate=2008-04-30|archive-date=2009-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090421131227/http://www.ippr.org/members/download.asp?f=%2Fecomm%2Ffiles%2Ffloodgates_or_turnstiles.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7372025.stm|title=Half EU migrants 'have left UK'|publisher=BBC News|date=2008-04-30|accessdate = 2008-04-30}}&lt;/ref&gt; UKಯ ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು [[ಪೋಲೆಂಡ್‌ ಜನ]]ರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-509042/One-Poles-Britain-plan-stay-life-says-survey.html|title=One in every four Poles in Britain plan to stay for life, says survey}}&lt;/ref&gt; UKನಲ್ಲಿನ [[2000ರ ಅಂತ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು]] [[ಪೋಲೆಂಡ್‌ ಜನ|ಪೋಲೆಂಡ್‌ ಜನ‌‌]]ಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು. ಇದು ಅವರನ್ನು UKಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23575019-details/Packing+up+for+home:+Poles+hit+by+UK's+economic+downturn/article.do ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್‌ ಅಪ್‌ ಫಾರ್‌ ಹೋಮ್‌: ಪೋಲ್ಸ್‌ ಹಿಟ್ ಬೈ UK's ಎಕನಾಮಿಕ್‌ ಡೌನ್‌ಟರ್ನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023063415/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23575019-details/Packing+up+for+home:+Poles+hit+by+UK's+economic+downturn/article.do |date=2008-10-23 }}, ದಿಸ್‌ ಈಸ್‌ ಲಂಡನ್‌, ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 20, 2008&lt;/ref&gt;

[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮೆ]]ಯ ದತ್ತಾಂಶಗಳು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ 2.5 ದಶಲಕ್ಷ ವಿದೇಶೀ ಕಾರ್ಮಿಕರು (ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಬಂದವರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು) 2002 ಮತ್ತು 2007ರ ನಡುವೆ UKಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರು, ಇವರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕರು EU ದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದವರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/6913296.stm|title=UK gets 2.5&amp;nbsp;m new foreign workers|date=24 July 2007}}&lt;/ref&gt;

[[ಐರೋಪ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರದೇಶ|ಐರೋಪ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ]]ದ ಹೊರಭಾಗದಿಂದ ಬರುವ ವಲಸಿಗರಿಗೆ UK ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌-ಆಧಾರಿತ ವಲಸೆ ಪದ್ಧತಿ (ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ)|ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್-ಆಧಾರಿತ ವಲಸೆ ಪದ್ಧತಿ]]ಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರದ [[ಫ್ರೆಶ್‌ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್‌ ಇನಿಷಿಯೇಟಿವ್|ಫ್ರೆಶ್‌ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್‌ ಇನಿಷಿಯೇಟಿವ್‌]] ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಲಿದೆ.

=== ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು ===
ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು, 11ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಯೂರಿದ್ದ [[ಸೆಲ್ಟ್‌]]ರು, ರೋಮನ್ನರು,ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ನರು, ನಾರ್ಸ್‌ ಮತ್ತು [[ನಾರ್ಮನ್ನರು]][[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಿರುದ್ವೀಪಗಳ ಉಗಮದ ಇತಿಹಾಸ|ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳ ವಂಶಸ್ಥರು]] ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ DNAಯ ಸುಮಾರು 80%ನಷ್ಟು, ಹಿಂದಿನ ಹಿಮಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಂದರೆ ಸುಮಾರು 12,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಂದ ಬಂದವು ಮತ್ತು ತದನಂತರದ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ವಂಶವಾಹಿಗಳೂ ಕೂಡ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಂದಿವೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ವಂಶವಾಹಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;
ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್‌ &quot;''[http://news.nationalgeographic.com/news/2005/07/0719_050719_britishgene.html ದಿ ಟ್ರೈಬ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರಿಟನ್]'' ‌&quot; ಜೇಮ್ಸ್‌ ಓವೆನ್‌, ''[[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಕ್‌|ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್‌]]'' 19 ಜುಲೈ 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಸ್ಟೀಫನ್‌ ಒಪ್ಪೆನ್‌‌ಹೆಮರ್‌, [http://www.prospect-magazine.co.uk/article_details.php?id=7817 ಮಿಥ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆನ್‌ಸೆಸ್‌‌ಟ್ರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060926181227/http://www.prospect-magazine.co.uk/article_details.php?id=7817 |date=2006-09-26 }}, ''[[ಪ್ರಾಸ್‌ಪೆಕ್ಟ್‌ (ಮ್ಯಾಗಜಿನ್‌)|ಪ್ರಾಸ್‌ಪೆಕ್ಟ್‌]]'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006. 21 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006.ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; 1945ರಿಂದ, [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಕೆರಿಬಿಯನ್|ಕೆರಿಬಿಯನ್‌]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]]ಗಳಿಂದ ಬಂದ ವಾಸ್ತವ ವಲಸೆಯ ಕಾರಣ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದಿಂದ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಾರಂಪರಿಕ ಬಂಧನಗಳು. 2004ರಿಂದ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಯುರೋಪ್‌|ಮಧ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್|ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪ್‌]] ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ EUನ ಹೊಸ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಬಂದ ವಲಸಿಗರ ಪರಿಣಾಮ, ಈ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, 2008ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು‌ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದ್ದು, ಈ ವಲಸಿಗರಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ಗುಂಪುಗಳ ಗಾತ್ರ ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ.&lt;ref&gt;
ವೈ ಐ ಲೆಫ್ಟ್‌ UK ಟು ರಿಟರ್ನ್‌ ಟು ಪೋಲೆಂಡ್ BBC ವಾರ್ತೆಗಳು&lt;/ref&gt;[[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ 2001ರ ಜನಗಣತಿ|2001]]ರಂತೆ, 92.1% ಜನರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಬಿಳಿಯರೆಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, 7.9%&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=764&amp;Pos=4&amp;ColRank=1&amp;Rank=176 |title=Ethnicity: 7.9% from a non-White ethnic group |publisher=Office for National Statistics |date=2004-06-24 |accessdate = 2007-04-02|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20090909132851/http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=764&amp;Pos=4&amp;ColRank=1&amp;Rank=176|archivedate=2009-09-09}}&lt;/ref&gt; ರಷ್ಟು UK ಜನರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಮಿಶ್ರ ಜನಾಂಗದವರು ಅಥವಾ [[ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಗುಂಪು|ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|-
! width=&quot;200px&quot;|[[ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು]]
! [[ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] 
! % ಒಟ್ಟು*
|-
|  align=&quot;left&quot;| [[ಬಿಳಿ ಜನರು|ಬಿಳಿಯರು]] 
|  {{commas|54153898}} 
|  92.1% 
|-
|-
|  align=&quot;left&quot;| [[ಕಪ್ಪು ಜನರು|ಕರಿಯರು]] 
|  {{commas|1148738}} 
|  2.0% 
|-
|  align=&quot;left&quot;|[[ಬಹುಜನಾಂಗೀಯ|ಮಿಶ್ರ ಜನಾಂಗ]] 
|  {{commas|677117}} 
|  1.2% 
|-
|  align=&quot;left&quot;| [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಭಾರತೀಯ|ಭಾರತೀಯರು]] 
|  {{commas|1053411}} 
|  1.8% 
|-
|  align=&quot;left&quot;| [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೀಯರು|ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿಯರು]] 
|  {{commas|747285}} 
|  1.3% 
|-
|  align=&quot;left&quot;| [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶೀಯ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶೀಯರು]] 
|  {{commas|283063}} 
|  0.5% 
|-
|  align=&quot;left&quot;|ಇತರೆ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಏಷ್ಯಾದವ|ಏಷ್ಯನ್ನರು]] (ಚೀನೀಯರಲ್ಲದವರು) 
|  {{commas|247644}} 
|  0.4% 
|-
|  align=&quot;left&quot;| [[ಚೀನಾದ ಜನರು|ಚೀನಿಯರು]] 
|  {{commas|247403}} 
|  0.4% 
|-
|  align=&quot;left&quot;|ಇತರೆ
|  {{commas|230615}} 
|  0.4% 
|-
|  colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot;| {{smaller|* Percentage of total UK population}}
|}

ಜನಾಂಗೀಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆ UKಯಾದ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೂನ್‌ 2005ರಂತೆ ಲಂಡನ್‌ನ 30.4%ರಷ್ಟು &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do;jsessionid=ac1f930dce6eace0153cf12440ca609dc762c8ae598.e38OaNuRbNuSbi0Ma3aNaxiQbNiLe6fznA5Pp7ftolbGmkTy?a=3&amp;b=276743&amp;c=London&amp;d=13&amp;e=13&amp;g=325264&amp;i=1001x1003x1004&amp;m=0&amp;r=1&amp;s=1201351285750&amp;enc=1&amp;dsFamilyId=1812&amp;bhcp=1|title=Resident population estimates by ethnic group (percentages): London|publisher=Office for National Statistics|accessdate=2008-04-23|archive-date=2012-06-23|archive-url=https://www.webcitation.org/68e5HAPQg?url=http://neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do;jsessionid=ac1f930dce6eace0153cf12440ca609dc762c8ae598.e38OaNuRbNuSbi0Ma3aNaxiQbNiLe6fznA5Pp7ftolbGmkTy?a=3|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಲೀಸೆಸ್ಟರ್‌]]ನ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=3&amp;b=276827&amp;c=Leicester&amp;d=13&amp;e=13&amp;g=394575&amp;i=1001x1003x1004&amp;m=0&amp;r=1&amp;s=1208962134759&amp;enc=1&amp;dsFamilyId=1812|title=Resident population estimates by ethnic group (percentages): Leicester|publisher=Office for National Statistics|accessdate=2008-04-23|archive-date=2012-06-23|archive-url=https://www.webcitation.org/68e5HctGd?url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=3|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 37.4%ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬಿಳಿಯೇತರರು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ [[ಈಶಾನ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು [[ನೈರುತ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌|ನೈರುತ್ಯ]]ದ 5%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಂದ ಬಂದವರು ಎಂದು 2001ರ ಜನಗಣತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/census2001/profiles/commentaries/ethnicity.asp|title=Census 2001 - Ethnicity and religion in England and Wales|publisher=Office for National Statistics|accessdate=2008-04-23|archive-date=2012-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20120630185133/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2007ರಂತೆ, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ [[ರಾಜ್ಯ ಶಾಲೆ|ಸಂಸ್ಥಾನಿಕ/ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ/ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಲೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವ 22% [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ|ಪ್ರಾಥಮಿಕ]], 17.7% [[ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ|ಮಾಧ್ಯಮಿಕ]] ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dcsf.gov.uk/rsgateway/DB/SFR/s000744/UPDATEDSFR30_2007.pdf |title=Schools and Pupils in England |month=January |year=2007 |format=PDF |accessdate=2008-10-17 |archive-date=2008-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081019014742/http://www.dcsf.gov.uk/rsgateway/DB/SFR/s000744/UPDATEDSFR30_2007.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1564365/One-fifth-of-children-from-ethnic-minorities.html |title=One fifth of children from ethnic minorities |publisher=The Daily Telegraph |author=Graeme Paton |date=2007-10-01 |accessdate = 2008-03-28}}&lt;/ref&gt;

=== ಭಾಷೆಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:Anglospeak (subnational version).svg|thumb|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಗೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅಥವಾ ಕಾನೂನುರೀತ್ಯಾ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಿರುವ ದೇಶಗಳು.]]

UK ''[[ನಿಜವಾದ|ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ]]'' ವಾಗಿ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಬಲ [[ಆಡುವ ಭಾಷೆ|ಆಡುಭಾಷೆ]]ಯೆಂದರೆ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್]]. [[ಹಳೆಯ ನಾರ್ಸ್‌|ಹಳೆಯ ನಾರ್ಸ್]]‌, [[ನಾರ್ಮನ್‌ ಭಾಷೆ|ನಾರ್ಮನ್‌]][[ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್‌]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್|ಲ್ಯಾಟಿನ್‌]] ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭಾಷಾಂಶಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ [[ಹಳೆಯ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಹಳೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌]]ನಿಂದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನ್ನರ ಭಾಷೆಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮಾನಿಕ್‌ ಭಾಷೆ]] ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಭಾಷೆ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಹರಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ-ವಹಿವಾಟಿನ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಬಹುವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಬೋಧನಾ ಭಾಷೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cepr.org/pubs/new-dps/dplist.asp?dpno=2055 |title=English-Language Dominance, Literature and Welfare |author=Jacques Melitz |publisher=Centre for Economic Policy Research |year=1999 |accessdate=2006-05-26 |archive-date=2012-05-27 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yGyCeG9?url=http://www.cepr.org/pubs/new-dps/dplist.asp?dpno=2055 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆರಂಭಿಕ ಉತ್ತರದ [[ಮಧ್ಯ ಆಂಗ್ಲ|ಮಧ್ಯ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌]]ನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಗಳ ಭಾಷೆ|ಸ್ಕಾಟ್‌ಗಳ]] ಭಾಷೆ ಐರೋಪ್ಯ ‌ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eurolang.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=2449&amp;Itemid=52&amp;lang=en |title=Eurolang - Language Data - Scots |publisher=Eurolang.net |date= |accessdate=2008-11-02}}&lt;/ref&gt; UKಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ಭಾಷೆ]]ಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ: [[ವೆಲ್ಷ್‌ ಭಾಷೆ|ವೆಲ್ಶ್]], [[ಐರಿಷ್ ಗ್ಯಾಲಿಕ್|ಐರಿಶ್‌ ಗ್ಯಾಲಿಕ್]], (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಐರಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಐರಿಶ್‌]] ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.) [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಗ್ಯಾಲಿಕ್|ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಗ್ಯಾಲಿಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ನಿಷ್‌ ಭಾಷೆ|ಕಾರ್ನಿಶ್‌]]. 2001ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಐದಕ್ಕಿಂತ(21%) ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ತಾವು ವೆಲ್ಶ್‌‌ ಮಾತನಾಡಬಲ್ಲೆವು&lt;ref&gt;
[http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=447&amp;amp;Pos=6&amp;amp;ColRank=1&amp;amp;Rank=192 ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ ಆನ್‌ಲೈನ್‌] at www.statistics.gov.uk&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಇದು 1991ರ ಜನಗಣತಿಗಿಂತ (18%) ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|format=PDF|url=http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fow/WelshLanguage.pdf|title=Differences in estimates of Welsh Language Skills|accessdate=2008-12-30|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20040722055520/http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fow/WelshLanguage.pdf|archivedate=2004-07-22}}&lt;/ref&gt; ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಸುಮಾರು 200,000 ವೆಲ್ಶ್‌ ಭಾಷಿಕರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/voices/multilingual/welsh.shtml ವೆಲ್ಶ್‌ ಟುಡೆ ಬೈ ಪ್ರೊ.ಪೀಟರ್‌ ವಿನ್‌ ಥಾಮಸ್‌ ] bbc.co.uk
&lt;/ref&gt; 2001ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜನಗಣತಿ, 167,487 (10.4%) ಜನರಿಗೆ &quot;ಐರಿಶ್ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಜ್ಞಾನವಿತ್ತು&quot; (ನೋಡಿ-[[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್‌ ಭಾಷೆ]])ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌/ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ‌ ಜನರಲ್ಲಿ ಇದು ಕಂಡುಬಂತು. [[ಹೆಬ್ರಿಡೆಸ್‌ ಹೊರವಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ 72% ಜನರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ 92,000ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಜನ (ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇವಲ 2%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ) ಗ್ಯಾಲಿಕ್‌ ಭಾಷಾಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಜನಗಣತಿ 2001- ಗ್ಯಾಲಿಕ್‌ ವರದಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130522110328/http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html |date=2013-05-22 }} gro-ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್.gov.uk. 15 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ವೆಲ್ಶ್‌, ಗ್ಯಾಲಿಕ್‌‌ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್‌ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಶಾಲಾಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಏರುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7885493.stm UKಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳು 'ಟೇಕಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌'] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು 12 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009
&lt;/ref&gt; [[ನೊವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾ|ನೋವ ಸ್ಕಾಟಿಯ]], [[ಕೆನಡಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೆನಡಿಯನ್ ಗ್ಯಾಲಿಕ್|ಗ್ಯಾಲಿಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ಪೆಟಗೋನಿಯಾ|ಪಟಗೋನಿಯ]], [[ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ|ಅರ್ಜೆಂಟಿನಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಶ್‌ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಮಾತನಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ವೆಲ್ಶ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಗ್ಯಾಲಿಕ್‌ ಭಾಷೆಗಳು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ.

ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಾದ್ಯಂತ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಒಂದು ಹಂತದವರೆಗೆ ಎರಡನೇ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕಾದದ್ದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ 14 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/3983713.stm ಫಾಲ್‌ ಇನ್‌ ಕಂಪಲ್ಸರಿ ಲಾಂಗ್‌ವೇಜ್ ಲೆಸನ್ಸ್‌ ] BNC ವಾರ್ತೆಗಳು 4 ನವೆಂಬರ್‌, 2004&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ 16 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ. [[ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನ್‌ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್‌]] ಭಾಷೆಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಾದ್ಯಂತ ಎರಡನೇ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬೋಧನೆಯಾಗುವ ಎರಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷೆಗಳು. ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 16 ವರ್ಷದವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವೆಲ್ಶ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಇಲ್ಲವೇ ವೆಲ್ಶ್‌ನ್ನು ಎರಡನೇ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/wales/schoolgate/aboutschool/content/inwelsh.shtml ದಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಗೇಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಪೇರೆಂಟ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ವೇಲ್ಸ್‌] BBC ವೇಲ್ಸ್‌. 11 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌, 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

=== ಧರ್ಮ ===
{{bar box
|title=Religion in the United Kingdom&lt;ref&gt;[http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=954 Religious Populations]&lt;/ref&gt;
|titlebar=#ddd
|left1=Religion
|right1=Percent
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[Christianity]]|blue|71.8}}
{{bar percent|No Religion|gray|15.1}}
{{bar percent|Religion not stated|black|7.8}}
{{bar percent|[[Islam]]|#009000|2.8}}
{{bar percent|[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]|#FF4500|1.0}}
{{bar percent|[[Sikhism]]|#FFDF00|0.6}}
{{bar percent|[[Judaism]]|#0047AB|0.5}}
{{bar percent|[[Buddhism]]|#013220|0.3}}
}}

ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಾಟಿಸ್ಟಂಟ್‌|ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್‌]] ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು [[ಚರ್ಚು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವಿಕೆ|ಚರ್ಚ್‌ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವು ಮುಂದುವರೆಯುವಂತೆ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದ [[ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದ|ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಡಂಬಡಿಕೆ]]ಯ ಉದ್ದೇಶವು ಈಗಲೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮವು]] ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ಧರ್ಮವಾಗಿದ್ದು, ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [[ಇಸ್ಲಾಂ]], [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದುತ್ವ]], [[ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ|ಸಿಖ್‌ ಧರ್ಮ‌‌]], ಹಾಗೂ ನಂತರ [[ಯೆಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯೆಹೂದ್ಯ]] ಧರ್ಮಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಟಿಯರ್‌ಫಂಡ್‌]] ಸಮೀಕ್ಷೆ &lt;ref name=&quot;Tearfund_Survey&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.tearfund.org/webdocs/Website/News/Final%20churchgoing%20report.pdf |format=PDF |title=Tearfund Survey 2007 |accessdate=2007-05-05 |archive-date=2009-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090318014531/http://www.tearfund.org/webdocs/Website/News/Final%20churchgoing%20report.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 53% ಜನ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಕ್ರೈಸ್ತರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಇದು 2004ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೋಷಿಯಲ್‌ ಆಟಿಟ್ಯೂಡ್ಸ್‌ ಸಮೀಕ್ಷೆಗೆ&lt;ref name=&quot;BSAS2004&quot;&gt;{{Citation
|publication-date = 2006-02-20
|year = 2004
|title = British Social Attitudes Survey
|publisher = National Centre for Social Research
|url = http://www.data-archive.ac.uk/findingData/snDescription.asp?sn=5329
|accessdate = 2008-02-25
}}&lt;/ref&gt; ಸಮಾನವಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗೂ 2001ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 71.6% ಜನ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮವು ತಮ್ಮ ಧರ್ಮ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=293 |title=UK Census 2001 |accessdate=2007-04-22}}&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು(ಹಿಂದಿನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ &quot;ಮೃದು ಪ್ರಶ್ನೆ&quot;ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾಗ್ಯೂ). ಆದರೂ ಟಿಯರ್‌ಫಂಡ್‌ ಸಮೀಕ್ಷೆ, ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಹತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿ ವಾರ ಚರ್ಚ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;[http://news.adventist.org/data/2007/1175717480/index.html.en. &quot;ರಿಸರ್ಚ್ ಪಬ್ಲಿಷ್ಡ್‌ ದಿಸ್‌ ವೀಕ್‌ ಬೈ ದಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಚಾರಿಟಿ, ಟಿಯರ್‌ಫಂಡ್‌, ಮೇಕ್ಸ್‌ ಸಾಂಬರ್‌ ರೀಡಿಂಗ್ ಫಾರ್‌ ಚರ್ಚ್ ಲೀಡರ್ಸ್‌]
ಶೇಕಡಾ 53 ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಜನರು ತಮ್ಮನ್ನು ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮೀಯರೆಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ 10 ಜನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮಾತ್ರ ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.&quot;[312]&lt;/ref&gt;

ಅಲ್ಲದೇ ಬೃಹತ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ದಿನೇ ದಿನೇ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಆಜ್ಞೇಯತಾ ವಾದ|ನಾಸ್ತಿಕ]]ರು ಮತ್ತು [[ನಾಸ್ತಿಕತೆ|ಆಜ್ಞೇಯತಾವಾದಿ]]ಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ. 2001ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 9.1 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು (UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 15% ಜನ) ನಾವು [[ಮತಧರ್ಮ ವಿರೋಧ|ಧರ್ಮರಹಿತರು]] ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಹಾಗೆಯೇ 4.3 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು (UK ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 7% ಜನ) ಧರ್ಮದ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20031221054139/http://www.statistics.gov.uk/STATBASE/ssdataset.asp?vlnk=6590 ಧರ್ಮ: 2001ರ ಜನಗಣತಿ] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌. 
&lt;/ref&gt; ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ದೇವರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಘೋಷಿಸುವ ಜನರ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. [[ಯೂರೋಬಾರೋಮೀಟರ್|ಯೂರೋಬಾರೋಮೀಟರ್‌]] 2005ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ ಸಮೀಕ್ಷೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರಲ್ಲಿ 38% ಜನರು &quot;ದೇವರಿದ್ದಾನೆ&quot; ಎಂದು ನಂಬಿದವರಾದರೆ, 40% ಜನರು &quot;ಯಾವುದೋ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಜೀವ ಚೈತನ್ಯವಿದೆ&quot; ಎಂದು ನಂಬಿದವರು ಮತ್ತು 20% ಜನರು &quot;ಯಾವುದೋ ಶಕ್ತಿ, ದೇವರು ಅಥವಾ ಜೀವ ಚೈತನ್ಯವೊಂದು ಇದೆ ಎಂದು ನಾವು ನಂಬಿಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Eurobarometer&quot;&gt;{{PDFlink|[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf Eurobarometer poll conducted in 2005]|1.64&amp;nbsp;MB}}. ಪುಟ 9. ಯೂರೋಪ್‌ ಮಂಡಳಿ. 
7 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2006ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

==== ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ====
[[ಚಿತ್ರ:Westminster abbey west.jpg|thumb|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಚಕ್ರಾಧಿಪತಿಗಳ ಕಿರೀಟಧಾರಣೆಗಾಗಿ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಚರ್ಚ್‌ನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.]]

ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಧರ್ಮ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇದು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಚರ್ಚು|ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]] ([[ಆಂಗ್ಲಿಕನ್]]) ಎಂಬ [[ಸ್ಥಾಪಿತ ಚರ್ಚ್‌]]ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.cofe.anglican.org/about/history/ ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100221212004/http://www.cofe.anglican.org/about/history |date=2010-02-21 }} ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌. 
23 ನವೆಂಬರ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಚರ್ಚ್ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಂಸತ್ತು|UK ಸಂಸತ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಲಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಸ್ಪಿರಿಚುಯೆಲ್|ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ]] ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹಾಗೂ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ]]ವು ಚರ್ಚ್‌ನ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದು, ([[ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದ|ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಡಂಬಡಿಕೆ]]ಯ ಅನುಚ್ಛೇದ‌ 2ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಅಗತ್ಯ) ಇದರ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ರಾಜ್ಯಪಾಲರೂ ಕೂಡ ಚರ್ಚ್‌ನಸದಸ್ಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌, [[ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಭೆ|ಜನರಲ್‌ ಸೈನೋಡ್‌]] ಮೂಲಕ ಶಾಸನದ ಕರಡು ರಚಿಸುವ (ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ) ಹಕ್ಕನ್ನೂ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹಾಗೆ ರಚಿಸಿದ ಕರಡು ನಂತರ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಾಗಿ ಅಂಗೀಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚು|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]], ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಐದು ದಶಲಕ್ಷ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಚರ್ಚ್‌ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.catholic-ew.org.uk/ccb/catholic_church/the_church_in_england_and_wales ದಿ ಚರ್ಚ್‌ ಇನ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್‌ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227121543/http://www.catholic-ew.org.uk/ccb/catholic_church/the_church_in_england_and_wales |date=2009-12-27 }} catholic-ew.org.uk. 
27 ನವೆಂಬರ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ [[ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬದ್ಧತೆ|ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್]], [[ಸುವಾರ್ತೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಇವಾಂಜೆಲಿಕಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಪೆಂಟಿಕಾಸ್ಟಲ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್‌]] ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ಅಲ್ಲಿದ್ದು, ಚರ್ಚ್‌ನ ಹಾಜರಾತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್‌ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ಈಗ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚ್‌ನ ನಂತರ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article757934.ece 'ಫ್ರಿಂಜ್‌‌'ಚರ್ಚ್ ವಿನ್ನಿಂಗ್‌ ದಿ ಬಿಲೀವರ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110814125609/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article757934.ece |date=2011-08-14 }} ಟೈಮ್ಸ್‌ ಆನ್‌ಲೈನ್‌, 19 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2006&lt;/ref&gt; ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್‌ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿರುವ ಚರ್ಚ್‌ ಎಂದರೆ [[ಎಲಿಮ್ ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್‌ ಚರ್ಚ್|ಎಲಿಮ್‌ ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್‌ ಚರ್ಚ್‌]]. 
ಇತರೆ ಕ್ರೈಸ್ತ ಗುಂಪುಗಳೆಂದರೆ, [[ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮದ ಮುಕ್ತಿಪಡೆ|ಸಾಲ್ವೇಶನ್‌ ಆರ್ಮಿ]], 
[[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ರಿಫಾರ್ಮ್ಡ್‌ ಚರ್ಚ್]]‌, [[ಅಸೆಂಬ್ಲೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ಗಾಡ್]]‌, [[ಪ್ಲೈಮೌಥ್‌ ಬ್ರೆಥ್ರೆನ್|ಪ್ಲೈಮೌಥ್‌ ಬ್ರೆಥ್ರೆನ್‌]], [[ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌]][[ಮೆಥೋಡಿಸಮ್‌|ಮೆಥಾಡಿಸ್ಟ್ಸ್‌]][[ಕಾಂಗ್ರಿಗೇಶನಲಿಸ್ಟ್ಸ್‌]]ಮತ್ತು

[[ಹೌಸ್‌ ಚರ್ಚ್‌]]ಗಳು [[ಪ್ರೆಸ್‌‌ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಪ್ರೆಸ್‌ಬೈಟೇರಿಯನ್‌]] [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಚರ್ಚು|ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌]](ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ [[ಚರ್ಚು|ದಿ ಕಿರ್ಕ್‌]]‌ ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ) ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚು|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚ್‌]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಂಸ್ಥಾನಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ ಇದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದು, ಅವನ ಅಥವಾ ಅವಳ ಅಧಿಕಾರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್‌ನ &quot;ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು&quot; ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ರೋಮನ್‌ ಕೆಥೋಲಿಕ್‌ ಧರ್ಮ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌]]ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರೈಸ್ತ ಚರ್ಚ್‌ ಆಗಿದ್ದು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆರನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.scotland.gov.uk/Publications/2005/02/20757/53570 2001ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಅಂತಿಮ ವರದಿ] ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌.gov.uk. 6 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಆಂಗ್ಲಿಕನ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಯನ್‌ನ ಭಾಗವಾದ, 1690ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್‌‌ಬೈಟೇರಿಯನಿಸಮ್‌ನ ಅಂತಿಮ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕಾಲದಿಂದ ಇರುವ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಬಿಷಪ್ಪುಗಳ ಚರ್ಚು|ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್‌ ಚರ್ಚ್]], ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಚರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದಾಗ ಇದು ಚರ್ಚ್ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ 'ಡಾಟರ್‌ ಚರ್ಚ್' ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚರ್ಚು(1900ರ ನಂತರದ್ದು)|ಫ್ರೀ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌]]ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿವಿಧ ಇತರೆ ಪ್ರೆಸ್‌ಬೈಟೇರಿಯನ್‌ ಚರ್ಚ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅವಕಾಶವಾಯಿತು.

[[ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಚರ್ಚು|ಚರ್ಚ್ ಇನ್‌ ವೇಲ್ಸ್‌]] 1920ರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು ಹಾಗೂ '[[ಸ್ಥಾಪಿತಸ್ಥಿತಿಗೆ ಭಂಗ ತರುವ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಪದಚ್ಯುತಿ]]'ಗೊಂಡಿತಾದರೂ [[ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಪಂಥ|ಆಂಗ್ಲಿಕನ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಯನ್‌]]ನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಬಿಷಪ್ಪುಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ|ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌ ಆಫ್‌ ವೇಲ್ಸ್]], ಮೆಥೋಡಿಸಮ್‌ ಮತ್ತು [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಚರ್ಚು|ಪ್ರೆಸ್‌‌ಬೈಟೇರಿಯನ್‌ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್‌ ವೇಲ್ಸ್‌]]ಗಳೂ ಸಹಾ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿವೆ.

[[ಸಮಗ್ರ ಐರ್ಲೆಂಡ್|ಸಂಪೂರ್ಣ-ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]] ಎಂಬ ತತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮುಖವಾದ [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಧರ್ಮ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪುಗಳು]] ಒಂದುಗೂಡಿದವು. ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟರು ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ನರು ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ,&lt;ref&gt;[http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=980 ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ‌ ಸಮುದಾಯಗಳು ] statistics.gov.uk. 29 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚ್‌]] ಏಕೈಕ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಚರ್ಚ್ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನೊಂದಿಗೆ ಮತಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಚರ್ಚು|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರೆಸ್‌ಬೈಟೇರಿಯನ್‌ ಚರ್ಚ್]], ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪದಚ್ಯುತಿಗೊಂಡಿದ್ದ [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಚರ್ಚು|ಚರ್ಚ್ ಆಫ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್]](ಆಂಗ್ಲಿಕನ್‌)ನ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ.

==== ಇತರೆ ಧರ್ಮಗಳು ====
[[ಚಿತ್ರ:ELM and LMC Angled View 1.jpg|thumb|ಈಸ್ಟ್‌ ಲಂಡನ್‌ ಮಸೀದಿಯು ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ, ಇಸ್ಲಾಮಿಯರ ಪೂಜಾಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೊಂದು.]]

2001ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 1,536,015 ವೇಲ್ಸ್‌ ಮತ್ತು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮ]]ರು&lt;ref&gt;[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20040722150028/http://www.statistics.gov.uk/STATBASE/ssdataset.asp?vlnk=8288 KS07 ಧರ್ಮ: ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಾತ್ರದ ಪರಿಣಾಮ, ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮೂಲ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು, ] statistics.gov.uk. 
6 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಎಂದರೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 3%ನಷ್ಟಿದ್ದರು. [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಇಸ್ಲಾಂ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು]] 42,557 ಇದ್ದು, ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 0.84%ರಷ್ಟನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.scotland.gov.uk/stats/bulletins/00398-02.asp 2001ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಅಂತಿಮ ವರದಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080506102959/http://www.scotland.gov.uk/stats/bulletins/00398-02.asp |date=2008-05-06 }} ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌.gov.uk. 6 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 1,943 ಮುಸ್ಲಿಮರಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nisranew.nisra.gov.uk/Census/Census2001Output/KeyStatistics/keystats.html |title=ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಜನಗಣತಿ 2001ರ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು |access-date=2009-10-21 |archive-date=2009-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122204353/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Census2001Output/KeyStatistics/keystats.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮುಸ್ಲಿಂ ಗುಂಪುಗಳೆಂದರೆ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪಾಕಿಸ್ತಾನೀಯರು|ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶೀಯರು|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯ|ಭಾರತೀಯ]] ಮೂಲದವರು. ಲೇಬರ್‌ ಫೋರ್ಸ್‌ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ 2008ರಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌]]ನಲ್ಲಿದ್ದ ಒಟ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಮರ ಸಂಖ್ಯೆ 2,422,000 ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article5621482.ece ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 'ಇತರೆ ಸಮಾಜಕ್ಕಿಂತ 10 ಪಟ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525121541/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article5621482.ece |date=2010-05-25 }},ದಿ ಟೈಮ್ಸ್‌, ಜನವರಿ 30, 2009&lt;/ref&gt;

1 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು [[ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮಗಳು|ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ಧರ್ಮ]]ಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ: 560,000 ಹಿಂದೂಗಳು, 340,000 ಸಿಖ್ಖರು ಜೊತೆಗೆ ಸುಮಾರು 150,000 ಜನರು [[ಬೌದ್ಧ ಮತ|ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ]]ವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/census2001/profiles/uk.asp |title=Census 2001 - Profiles |accessdate=2007-01-27 |publisher=Office for National Statistics |archive-date=2007-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070717035415/http://www.statistics.gov.uk/census2001/profiles/uk.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯೊಂದು 800,000 ಹಿಂದೂಗಳು UKಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://hinduism.iskcon.com/tradition/1212.htm |title=Hinduism in Britain today |publisher=International Society for Krishna Consciousness |accessdate=2007-04-22 |archive-date=2010-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101217230639/http://hinduism.iskcon.com/tradition/1212.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಭಾರತದ ಹೊರಗಡೆ ಇರುವ ಕೆಲವೇ [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ]] ಬಸದಿಗಳಲ್ಲೊಂದು [[ಲೀಸೆಸ್ಟರ್‌]]ನಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.jaincentre.com/ ಜೈನ ಕೇಂದ್ರ, ಲೀಸೆಸ್ಟರ್‌. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921091924/http://www.jaincentre.com/ |date=2010-09-21 }}[http://www.jaincentre.com/ UK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921091924/http://www.jaincentre.com/ |date=2010-09-21 }} jaincentre.com. 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

2001ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ಯೆಹೂದ್ಯರ ಇತಿಹಾಸ|ಬ್ರಿಟನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಗಳು]] ಸರಿ ಸುಮಾರು 270,000 ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/census2001/profiles/uk.asp |title=Census 2001 - Profiles |accessdate=2007-12-02 |publisher=Office for National Statistics |archive-date=2007-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070717035415/http://www.statistics.gov.uk/census2001/profiles/uk.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:City of London.jpg|thumb|ಲಂಡನ್‌, ಯುರೋಪ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಹಾಗೂ ಟೋಕಿಯೋಗಳ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ವಿಶ್ವದ ಮೂರು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [335]]]

[[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌]], [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆ|ವೇಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸೇರಿ UK ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ (ಗಾತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇಳಿಕೆ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿವೆ). [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]][[ವಿನಿಮಯ ದರ]]ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌‌ಡಂ ಇಂದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಆರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ ಅಲ್ಲದೆ ಯೂರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನಿ]] ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌]] ನಂತರ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;GDP&quot; /&gt;

[[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]] ಮೊದಲು ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ; ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು [[ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ]], [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]], [[ಉಕ್ಕು]] ತಯಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ [[ಜವಳಿ]] ಉದ್ಯಮಗಳಂತಹ ಭಾರೀ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವದ ಬಹುತೇಕ ಕಡೆ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಸಮುದ್ರದಾಚೆಗೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ಇದು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ UK ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಇತರೆ ದೇಶಗಳು ಕೈಗಾರಿಕೀರಣಗೊಂಡಂತೆ, ಎರಡು ವಿಶ್ವ ಮಹಾಸಮರಗಳ ನಂತರ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌‌ಡಂ ಇಡೀ 20ನೇ ಶತಮಾನದಾದ್ಯಂತ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಉದ್ಯಮಗಳು ನಶಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾತ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ ಉಳಿದರೂ 2003ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕೇವಲ ಆರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರವಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dti.gov.uk/ministers/speeches/hewitt150704b.html |title=TUC Manufacturing Conference |author=Patricia Hewitt |publisher=Department for Trade and Industry |date=2004-07-15 |accessdate=2006-05-16 |archive-date=2007-06-03 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20070603164510/http://www.dti.gov.uk/ministers/speeches/hewitt150704b.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೋಟಾರು ಉದ್ಯಮ|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಮೋಟಾರ್‌ ಉದ್ಯಮ]] ಈ ವಲಯದ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರೂ [[MG ರೋವರ್ ಸಮೂಹ|MG ರೋವರ್ ಗ್ರೂಪ್‌]]ನ ಕುಸಿತದಿಂದ ಇದು ಕುಗ್ಗಿ ಹೋಯಿತು ಅಲ್ಲದೆ ಉದ್ಯಮದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗ ವಿದೇಶಿ ಮಾಲೀಕತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಪ್ರಪಂಚದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ರಕ್ಷಣಾ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರ]] ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[BAE Systems|BAE ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8086117.stm |title=Military spending sets new record |accessdate=2009-06-08 |publisher=www.BBC.co.uk}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[Airbus|ಏರ್‌ಬಸ್‌]]ನ ಮಾಲೀಕರಾದ ಐರೋಪ್ಯ ಖಂಡಾಂತರ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಸಂಸ್ಥೆ [[EADS]] ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ವಿಮಾನಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವು. ವಿಶ್ವ ವೈಮಾನಿಕ ಇಂಜಿನ್‌ಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ [[Rolls-Royce plc|ರೋಲ್ಸ್‌-ರಾಯ್ಸ್‌]] ಮಹತ್ವದ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಉದ್ಯಮ UKಯಲ್ಲಿ ಸದೃಢವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಆರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಔಷಧಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (ಕ್ರಮವಾಗಿ [[GlaxoSmithKline|ಗ್ಲ್ಯಾಕ್ಸೋಸ್ಮಿತ್‌ಕ್ಲೈನ್‌]] ಮತ್ತು [[AstraZeneca|ಅಸ್ಟ್ರಾಜೆನಿಕಾ]])&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dti.gov.uk/sectors/biotech/pharmaceutical/page10219.html |title=The Pharmaceutical sector in the UK |accessdate=2007-02-27 |publisher=Department of Trade and Industry |archive-date=2007-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205141427/http://www.dti.gov.uk/sectors/biotech/pharmaceutical/page10219.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; UK ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

UK [[ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ತೃತೀಯ ಶ್ರೇಣಿಯ ವಲಯ|ಸೇವಾ ವಲಯ]] ಬಹಳ ಸದೃಢವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, GDPಯ 73%ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2006-04-26 |url=http://www.statistics.gov.uk/statbase/Product.asp?vlnk=9333 |title=Index of Services (experimental) |publisher=Office for National Statistics |accessdate=2006-05-24}}&lt;/ref&gt; [[ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳು]] ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು ವಿಮೆ ಸೇವೆಗಳು ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ. ಲಂಡನ್‌ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ [[ಲಂಡನ್ ಸ್ಟಾಕ್ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ|ಲಂಡನ್‌ ಸ್ಟಾಕ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌]] ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ [[ಲಂಡನ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫಿನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಫ್ಯೂಚರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್ ಆಪ್ಷನ್ಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್|ಲಂಡನ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಫೈನ್ಯಾನ್ಷಿಯಲ್ ಫ್ಯೂಚರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆಪ್ಷನ್ಸ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಚ್‌]] ಮತ್ತು [[ಲಂಡನ್ನಿನ ಲಾಯ್ಡ್ಸ್‌|ಲಾಯ್ಡ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಂಡನ್‌]] ಇನ್‌ಶೂರೆನ್ಸ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ ಇವೆಲ್ಲವೂ [[ಲಂಡನ್ನಿನ ನಗರ|ಲಂಡನ್‌ ಮಹಾನಗರ]]ದಲ್ಲಿವೆ. [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರ|ಅಂತರ‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ]] ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಕ್ಕೆ ಲಂಡನ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಅಲ್ಲದೆ ಇದು [[ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ|ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕತೆ]]ಯ ಮೂರು &quot;ಅಧಿಪತ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಿ‌&quot; ಗೆ ಮುಂದಾಳುವಾಗಿದೆ([[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾಕ್ಸ್‌ ನಗರ]] ಮತ್ತು [[ಟೋಕಿಯೋ|ಟೋಕ್ಯೋ]] ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ). 
&lt;ref&gt;{{cite book|author=[[Saskia Sassen|Sassen, Saskia]]|title=The Global City: New York, London, Tokyo|year=2001|publisher=Princeton University Press|edition=2nd}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿದೇಶೀ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವೊಂದು ಲಂಡನ್‌ನ [[ಲಂಡನ್‌ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಗಳು|ಡಾಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಗಿರುವ [[HSBC]] &lt;ref&gt;[http://www.forbes.com/lists/2008/18/biz_2000global08_The-Global-2000_Rank.html &quot;ವಿಶೇಷ ವರದಿ-ವಿಶ್ವ 2000&quot;] ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌'', ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2, 2008.
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hsbc.com/1/2/newsroom/news/news-archive-2008/hsbc-tops-forbes-2000-list-of-world-s-largest-companies &quot;ಫೋರ್ಬ್ಸ್ 2000 ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ HSBC ಮುಂದು&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130113200650/http://www.hsbc.com/1/2/newsroom/news/news-archive-2008/hsbc-tops-forbes-2000-list-of-world-s-largest-companies |date=2013-01-13 }} HSBC ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌, 4 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2008&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[Barclays plc|ಬಾರ್ಕ್ಲೇಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌]]ಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿವೆ. UK ಮೂಲವಲ್ಲದ ಹಲವು ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಐರೋಪ್ಯ ಅಥವಾ ವಿಶ್ವದ ಇತರ ಭಾಗದ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಗಾಗಿ ಲಂಡನ್‌ ನಗರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ USನ ಹಣಕಾಸು ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆ [[Citigroup|ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್]]. ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌, [[ಯುರೋಪ್‌|ಯೂರೋಪ್‌]]ನ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯಲ್ಲದೆ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200203/cmhansrd/vo030430/halltext/30430h05.htm#30430h05_spnew0|title=Financial Services Industry |first=Mark |last=Lazarowicz (Labour MP) |date=2003-04-30|publisher=United Kingdom Parliament |accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt; ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ರಾಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಗ್ರೂಪ್|ರಾಯಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಗ್ರೂಪ್‌]] ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 
[[ಚಿತ್ರ:Oil platform in the North SeaPros.jpg|thumb|UKಯ ಬಹುತೇಕ ಇಂಧನಶಕ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರದ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲದ ಸರಬರಾಜು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ.]]

ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]]ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. 27 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರು 2004ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಆರನೇ ಪ್ರಮುಖ ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಪಡೆದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{PDFlink|[http://www.world-tourism.org/facts/eng/pdf/highlights/2005_eng_high.pdf International Tourism Receipts]|1.10&amp;nbsp;MB}}. UNWTO ಪ್ರವಾಸಿ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು, ಸಂಚಿಕೆ 2005 ಪುಟ 12. ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸಿ ಸಂಸ್ಥೆ. 24 ಮೇ 2006ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಲಂಡನ್‌, 2006ರಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ 2ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್‌ (10.4 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರವಾಸಿಗರು) ಮತ್ತು 3ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ (9.7 ದಶಲಕ್ಷ) ನಗರಗಳಿಗಿಂತ 15.6 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ನಗರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.euromonitor.com/Top_150_City_Destinations_London_Leads_the_Way|title=Top 150 city destinations: London leads the way|first=Caroline|last=Bremner|publisher=Euromonitor International|date=2007-10-11|accessdate=2008-08-28}}&lt;/ref&gt;

[[ಸೃಜನಶೀಲ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಸೃಜನಶೀಲ ಉದ್ಯಮಗಳು]] 2005ರಲ್ಲಿ 7% GVAಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು ಹಾಗೂ 1997ರಿಂದ 2005ರ ನಡುವೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ 6% ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2007-03-09 |url=http://www.culture.gov.uk/reference_library/media_releases/2132.aspx |title=From the Margins to the Mainstream - Government unveils new action plan for the creative industries |publisher=DCMS |accessdate=2007-03-09 |archiveurl=https://archive.today/20120628214959/http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/+/http://www.culture.gov.uk/reference_library/media_releases/2132.aspx |archivedate=2012-06-28 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ದೇಶದ GDPಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಕೃಷಿವಲಯದ ಕೊಡುಗೆ 0.9% ಮಾತ್ರ.&lt;ref name=&quot;factbook&quot; /&gt;

UK ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು]] ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವ&lt;ref&gt;{{cite web |date=2006-11-30 |url=http://europe.theoildrum.com/story/2006/11/19/135819/75 |title=The architecture of UK offshore oil production in relation to future production models |publisher=The Oil Drum |accessdate=2008-08-27}}&lt;/ref&gt; [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ]] ಮತ್ತು [[ತೈಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು|ತೈಲ ನಿಕ್ಷೇಪ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. UKಯಲ್ಲಿ 2004ರಲ್ಲಿ 400 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಿಗೂ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿಚ್ಚಳ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ನಿಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Coal 1&quot;&gt;{{cite web|title=Coal Around the World|author=UK Coal|url=http://www.ukcoal.com/coal-around-the-world|accessdate=2008-09-23|publisher=UK Coal|year=2007|work=UK Coal website|archive-date=2008-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20081013045749/http://www.ukcoal.com/coal-around-the-world|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; UKಯ ಒಟ್ಟು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಬಳಕೆ (ಆಮದನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು) 61 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;BERR 1&quot;&gt;{{cite web|title=Chapter 2: Long term trends Solid fuels and derived gases|author=UK Coal|url=http://www.berr.gov.uk/files/file19261.pdf|accessdate=2008-09-23|publisher=Department for Business Enterprise &amp; Regulatory Reform|format=PDF|year=2008|work=BERR website|archive-date=2008-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080923193134/http://www.berr.gov.uk/files/file19261.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದರಿಂದ ಕೇವಲ 6.5ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವರ್ಷಗಳು ಮಾತ್ರವೇ UK ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಸಕ್ತ ಆಹರಣ ದರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲು 20 ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Coal 1&quot; /&gt; [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು#ಇಂಧನವಾಗಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು|ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು-ಉರಿಸುವಿಕೆ]]ಯಿಂದ [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆ|ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆ‌]]ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವೆಂದರೆ [[ನೆಲದಡಿಯ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಅನಿಲೀಕರಣ|ನೆಲದಡಿಯ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಅನಿಲೀಕರಣ/ಅನಿಲ ಉತ್ಪಾದನೆ (UCG)]]. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೊಳವೆಯೊಳಗೆ ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಹಬೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು UGC ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಿಂದ ಅನಿಲವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯಸಾಧುವಾದ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಇಂಗಾಲ ಬಳಕೆಯ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. UGC ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕಾರ್ಯಸಾಧುವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಸಮುದ್ರ ತೀರಪ್ರದೇಶಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಮಾಣ 7 ಶತಕೋಟಿ ಟನ್‌ನಿಂದ 16 ಶತಕೋಟಿ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Coal 2&quot;&gt;{{cite web|title=Coal Reserves in the United Kingdom|author=The Coal Authority|url=http://www.coal.gov.uk/media//860AD/Response%20to%20Energy%20Review%20-%20Appendix%202.pdf|accessdate=2008-09-23|publisher=The Coal Authority|format=PDF|year=2007|work=Response to Energy Review|archive-date=2009-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090104054403/http://www.coal.gov.uk/media//860AD/Response%20to%20Energy%20Review%20-%20Appendix%202.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; UKಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಬಳಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಪ್ರಮಾಣಗಳು UKಯಲ್ಲಿನ 200ರಿಂದ 400 ವರ್ಷಗಳವರೆಗಿನ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Coal 3&quot;&gt;{{cite web|title=BBC News England Expert predicts 'coal revolution'|author=BBC|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/7046981.stm|accessdate=2008-09-23|publisher=BBC|dater=2007-10-16|work=BBC News website}}&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:London.bankofengland.arp.jpg|thumb|ದಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌; ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕು]]
ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸರ್ಕಾರದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು [[HM ಖಜಾನೆ]]ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ [[ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿ|ವಿತ್ತಮಂತ್ರಿ‌]] (ಈಗ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವವರು [[ಅಲಿಸ್ಟೇರ್‌ ಡಾರ್ಲಿಂಗ್]]) ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] (ಈಗಿನವರು, ''Rt Hon‌'' [[ಗೋರ್ಡಾನ್‌ ಬ್ರೌನ್‌‌|ಗಾರ್ಡನ್‌ ಬ್ರೌನ್‌]] MP )[[ಖಜಾನೆಯ ಮೊದಲ ಅಧಿಪತಿ|ಖಜಾನೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿ]]ಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ವಿತ್ತ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಖಜಾನೆಯ ಎರಡನೇ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ UK ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಉದಾರೀಕರಣ, ಅಲ್ಪ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮುಖ್ಯಾಧಿಕಾರಿ‌ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಾಗಿ ಹಣದುಬ್ಬರ ದರದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು, [[ಅಧಿಕೃತ ಬ್ಯಾಂಕ್ ದರ|ಬಡ್ಡಿ ದರ]]ಗಳನ್ನು ಅಗತ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜಾರಿ ಮಾಡುವುದು 1997ರಿಂದ [[ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮುಖ್ಯಾಧಿಕಾರಿ]] ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ [[ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌|ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ [[ಹಣಕಾಸು ನೀತಿ ಸಮಿತಿ|ಹಣಕಾಸು ನಿಯಮಾವಳಿ ಸಮಿತಿ]]ಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.bankofengland.co.uk/about/more_about.htm ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080312060011/http://www.bankofengland.co.uk/about/more_about.htm |date=2008-03-12 }} www.bankofengland.co.uk. 
8 ಆಗಷ್ಟ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅನುಮೋದನೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಪೌಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ 3 ಪೆನ್ಸ್‌ನಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಇಲ್ಲವೇ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪಾವತಿ ಮಾಡಲಾಗುವ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯ ಮೂಲಭೂತ ದರವನ್ನು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಈ ಅಧಿಕಾರ ಇದುವರೆಗೂ ಜಾರಿಯಾಗಿಲ್ಲ.

ಮಾರ್ಚ್‌ 2009ರಂತೆ, UKಯ [[ಸರ್ಕಾರಿ ಸಾಲ]] [[ಸಮಗ್ರ ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ|GDP]]ಯ 49% ಇತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7952262.stm UK ಮುಂಗಡಪತ್ರದ ಕೊರತೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಣೆ ] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 19 ಮಾರ್ಚ್‌ 2009&lt;/ref&gt;

UKಯ ಕರೆನ್ಸಿ '''[[ಪೌಂಡಿನ ಚಿಹ್ನೆ|£]]''' ಚಿಹ್ನೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುವ [[ಪೌಂಡ್‌ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್]]. [[ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌|ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]] [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌]] ಆಗಿದ್ದು, ಕರೆನ್ಸಿಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ತೊಂದರೆಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಲ್ಲ ಸೌಲಭ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ತಮ್ಮದೇ ನೋಟುಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. [[ಯುರೋ|ಯೂರೋ]] ಕರೆನ್ಸಿಯ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸೇರದಿರಲು UK ನಿರ್ಧರಿಸಿತು, ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ''Rt Hon'' ಗಾರ್ಡನ್‌‌ ಬ್ರೌನ್‌ MPರು, ಯೂರೋ ಸೇರದಿರಲು ಮಾಡಿದ ನಿರ್ಧಾರ ಯೂರೋಪ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ಸರಿಯಾದುದು ಎನ್ನುತ್ತಾ ಸಮೀಪ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹೊಂದುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿ ಹಾಕಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2007-07-24 |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/politics/article2127640.ece |title=Puritanism comes too naturally for 'Huck' Brown |publisher=Times Online |accessdate=2007-07-24 |archive-date=2011-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814094905/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/politics/article2127640.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ &quot;[[ಐದು ಆರ್ಥಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು|ಐದು ಆರ್ಥಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ]]&quot; ಒಳಪಟ್ಟ ನಂತರವೇ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಜನಮತಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡಲು ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್‌ ಸರ್ಕಾರ ವಾಗ್ದಾನ ನೀಡಿತ್ತು. 2005ರಲ್ಲಿ UKಯ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು (55%) ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರೆ, 30% ಜನರು ಇದರ ಪರವಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2005-02-28 |url=http://www.ipsos-mori.com/content/polls-05/emu-entry-and-eu-constitution.ashx |title=[[EMU]] Entry and [[EU Constitution]] |publisher=MORI |accessdate=2006-05-17 |archive-date=2009-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090602083723/http://www.ipsos-mori.com/content/polls-05/emu-entry-and-eu-constitution.ashx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

23 ಜನವರಿ 2009ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಕಛೇರಿಯಿಂದ ಬಂದ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು UKಯನ್ನು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ 1991ರಿಂದ [[2000ನೇ ಇಸವಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಕುಸಿತ|ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟು]] ಆವರಿಸಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7846266.stm|title=UK in recession as economy slides |publisher=BBC|date=2009-01-23|accessdate=2009-01-23}}&lt;/ref&gt; ಮೇ 2008ರಲ್ಲಿ 5.2% ನಿಂದ ಮೇ 2009ರಲ್ಲಿ 7.6%ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾದ [[ನಿರುದ್ಯೋಗ]]ದ ಹೆಚ್ಚಳದೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಗೂಡಿ 2008ರ ಅಂತಿಮ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಲುಕಿತ್ತು. 18 ರಿಂದ 24ರ ವಯೋಮಾನದವರಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ದರ 11.9%ರಿಂದ 17.3%ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.economist.com/world/britain/displaystory.cfm?story_id=14062327&amp;amp;fsrc=rss ನೋ ವೇ ಟು ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಔಟ್ ಇನ್ ಲೈಫ್‌]. ದಿ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್‌. ಜುಲೈ 16, 2009.&lt;/ref&gt;

== ಶಿಕ್ಷಣ ==
[[ಚಿತ್ರ:KingsCollegeChapelWest.jpg|thumb|ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜು]]
[[ಚಿತ್ರ:Tom Quad, Christ Church 2004-01-21.jpg|thumb|right|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ ಚರ್ಚ್‌]]
[[ಚಿತ್ರ:BirminghamUniversityChancellorsCourt.jpg|thumb|right|ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಒಂದು ಪೌರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ.]]

ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಪ್ರತಿ ದೇಶವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲಿನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದೈನಂದಿನ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ನಿಧಿ ಒದಗಿಸಬೇಕಾದ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು [[ಸ್ಥಳೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ|ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು]] (ಹಿಂದೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.) ಹೊತ್ತಿದ್ದರೂ, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ]]ದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ, [[ಮಕ್ಕಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳ ಇಲಾಖೆಯ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ|ಮಕ್ಕಳು, ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಂಸ್ಥಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] ಹಾಗೂ [[ನಾವೀನ್ಯತೆ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕುಶಲತೆಗಳ ಇಲಾಖೆಯ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ|ಸಂಶೋಧನೆ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಗಳ ಸಂಸ್ಥಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]ಗಳಿಗೆ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dcsf.gov.uk/localauthorities/index.cfm |title=Local Authorities |publisher=DCSF |accessdate=2008-12-21}}&lt;/ref&gt; ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ 1870ರಲ್ಲೂ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ 1900ರಲ್ಲೂ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.humana.org/Article.asp?TxtID=223&amp;SubMenuItemID=183&amp;MenuItemID=43 |title=United Kingdom |publisher=Humana |accessdate=2006-05-18 |archive-date=2006-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061003010910/http://www.humana.org/Article.asp?TxtID=223&amp;SubMenuItemID=183&amp;MenuItemID=43 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಐದರಿಂದ ಹದಿನಾರರ ವಯೋಮಾನದ (ಜುಲೈ ಅಥವಾ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ ಕೊನೆಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರೆ 15 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ) ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ. 
ಇಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಪೂರೈಸಿರುವುದು ಸಾಂಸ್ಥಾನಿಕ ವಲಯದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ. ತಮ್ಮ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಆಧಾರ ಮೇಲೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ ತೀರ ಕಡಿಮೆ. ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆಯಾದಾಗ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆ]]ಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಮಾಣ 7%ಅನ್ನೂ ಮೀರಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/education/2007/nov/09/schools.uk |title=Private school pupil numbers in decline |publisher=Guardian |date=2007-11-09}}&lt;/ref&gt; [[ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌]] ಅಥವಾ [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಓದಿದವರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/6905288.stm |title=More state pupils in universities |publisher=BBC News |date=2007-07-19}}&lt;/ref&gt; ಸಾಂಸ್ಥಾನಿಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ದಿಮತ್ತೆ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಶಾಲೆಗಳು, ಜನಪ್ರಿಯ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದು. 2006ರಲ್ಲಿ GCSE ಫಲಿತಾಂಶದ ಮಾನದಂಡದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯ ಹತ್ತು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಾಂಸ್ಥಾನಿಕ [[ವ್ಯಾಕರಣ ಶಾಲೆ]]ಗಳಾಗಿದ್ದವು. ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಹೊಂದಿದೆ; [[ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಲಂಡನ್‌ನ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್|ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಲಂಡನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಲಂಡನ್‌ನ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್|ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ ಲಂಡನ್‌]] ಇವು 2008ರ [[THES - QS ಜಗತ್ತಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು|THES - QS ಜಾಗತಿಕ‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕ‌‌‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯ 10 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timeshighereducation.co.uk/hybrid.asp?typeCode=243&amp;pubCode=1|title=The top 200 world universities|publisher=Times Higher Education|date=2008-10-09|accessdate=2009-05-14}}&lt;/ref&gt; ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಣಿತ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗೆಗಿನ ಒಲವು [[TIMSS]]) ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಗಣಿತಕ್ಕೆ 7ನೇ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ 6ನೇ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿದೆ. ಈ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು, [[ಜರ್ಮನಿ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯಾ|ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯ]]ದ ದೇಶಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಯೂರೋಪಿನ ಇತರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಮುಂದುವರೆದಿರುವಂತೆ ತೋರಿಸಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7773081.stm ವಿಶ್ವ ಟಾಪ್‌ 10ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 10 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2008&lt;/ref&gt;

[[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ]], [[ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆಜೀವ ಕಲಿಕಾ ಇಲಾಖೆಯ ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ|ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಜೀವನಪರ್ಯಂತ ಕಲಿಕೆ ಖಾತೆಯ ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]ಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಶಾಲೆಗಳ ದೈನಂದಿನ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ನೀಡುವುದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಜವಾಬ್ಧಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡು [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಘಟಕಗಳು|ಇಲಾಖೇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ: ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಹಾಗೂ [[ತೃತೀಯ ಶ್ರೇಣಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ|ಮಾಧ್ಯಮಿಕೋತ್ತರ]] [[ಮುಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣ|ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ]] ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ನೀಡಲಾಗುವ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇತರೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅರ್ಹತೆಗಳಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಮಾನ್ಯತೆ, ಪರೀಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ಅರ್ಹತಾ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಅರ್ಹತಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಕ್ವಾಲಿಫಿಕೇಶನ್ಸ್‌ ಅಥಾರಿಟಿ]] ಹೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.sqa.org.uk/sqa/5656.html SQA ಬಗ್ಗೆ] sqa.org.uk. 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌, 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಪಠ್ಯಕ್ರಮದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆ, ಉನ್ನತ ಧ್ಯೇಯ ಹಾಗೂ ಉತೃಷ್ಟತೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು, [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೋಧನೆ|ಲರ್ನಿಂಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟೀಚಿಂಗ್ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌]] ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮುಂತಾದ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.ltscotland.org.uk/aboutlts/index.asp ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೋಧನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ] ltಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್.org.uk. 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್, 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಸ್ಕಾಟ್‌‌ಲೆಂಡ್‌ 1496ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಶಾಸನಬದ್ಧವಾಗಿ ಜಾರಿ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.scotland.org/about/innovation-and-reativity/features/education/e_brain_drain.html ಬ್ರೈನ್‌ ಡ್ರೈನ್‌ ಇನ್‌ ರಿವರ್ಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} scotland.org. 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌, 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಮಾಣ 4%ಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಅಧಿಕ. ಆದರೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/6563167.stm |title=Increase in private school intake |publisher=BBC News |date=2007-04-17}}&lt;/ref&gt; 2001ರಲ್ಲಿ ಬೋಧನಾ ಶುಲ್ಕವೂ ಮತ್ತು 2008ರಲ್ಲಿ ಪದವೀಧರ ದತ್ತಿ ಯೋಜನೆಯೂ ರದ್ದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌‌ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬೋಧನಾ ಶುಲ್ಕವನ್ನಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಪದವಿ ದತ್ತಿ ಶುಲ್ಕವನ್ನಾಗಲೀ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/7268101.stm MSPs ವೋಟ್‌ ಟು ಸ್ಕ್ರ್ಯಾಪ್‌ ಎಂಡೋಮೆಂಟ್‌ ಫೀ ] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008&lt;/ref&gt;

[[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ‌|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ]]ವು, [[ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ (ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌)|ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂತ್ರಿ]] ಮತ್ತು [[ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಕಲಿಕಾ ಖಾತೆಯ ಸಚಿವ|ಉದ್ಯೋಗ ಹಾಗೂ ಕಲಿಕೆಯ ಮಂತ್ರಿ]]ಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಐದು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮಂಡಳಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ಬೋಧಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ|ಸರ್ಕಾರ]]ಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿರುವ '[[ಪಠ್ಯಕ್ರಮ, ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಮಂಡಳಿ|ಪಠ್ಯಕ್ರಮ, ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು &amp;amp; ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಸಮಿತಿ‌]]'(CCEA) ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅರ್ಹತೆಗಳಿಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.ccea.org.uk/ ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ - ನಾವು ಏನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180305135914/http://ccea.org.uk/ |date=2018-03-05 }} ccea.org.uk. 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್, 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

[[ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ|ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ]]ದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು [[ವೇಲ್ಸ್‌ಗಾಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸನಸಭೆ|ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸನ ಸಭೆ]] ಹೊತ್ತಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಲ್ಶ್‌ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಲ್ಲವೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ವೆಲ್ಷ್‌ ಭಾಷೆ|ವೆಲ್ಶ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 16 ವಯೋಮಾನದ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವೆಲ್ಶ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿವೆ. ಪೂರ್ಣ ದ್ವಿಭಾಷೀ ವೇಲ್ಸ್‌ನ್ನು ಹೊಂದುವ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ಅಂಗವಾಗಿ ವೆಲ್ಶ್‌ ಮಾಧ್ಯಮದ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳು ಪ್ರಸ್ತಾಪದಲ್ಲಿವೆ.

== ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:NorfolkAndNorwichUniversityHospital(KatyAppleton)Aug2005.jpg|thumb|right|ನಾರ್‌ಫೋಕ್‌ ಮತ್ತು ನಾರ್ವಿಚ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆಸ್ಪತ್ರೆ-ಒಂದು ಆಧುನಿಕ NHS ಆಸ್ಪತ್ರೆ.]]
[[ಚಿತ್ರ:Royal Aberdeen Children's Hospital.jpg|thumb|right|ದಿ ರಾಯಲ್ ಅಬರ್ದೀನ್ ಮಕ್ಕಳ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಶೇಷಜ್ಞ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, NHS ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.]]
[[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ]] ಒಂದು [[ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರ|ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ವಿಚಾರ]]. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳು ತಮ್ಮದೇ ನಿಯಮಾವಳಿ ಮತ್ತು ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7586147.stm 'ಹ್ಯೂಜ್‌ ಕಾಂಟ್ರಾಸ್ಟ್ಸ್‌' ಇನ್ ಡಿವಾಲ್ವ್ಡ್ NHS] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು 28 ಆಗಷ್ಟ್‌ 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7149423.stm NHS ಈಗ ನಾಲ್ಕು ಬೇರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು] [[BBC]] 2 ಜನವರಿ 2008&lt;/ref&gt; ಆದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಉತ್ತಮ ಸಹಕಾರದ ಕಾರಣ ಸೇವಾ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸೇವೆಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿರುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಎಲ್ಲ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾ ಕಾನೂನು|UK ಖಾಯಂ ನಿವಾಸಿ]]ಗಳಿಗೆ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಬಂಡವಾಳದ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ]]ಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಅಗತ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಉಚಿತವಾಗಿದ್ದು, [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ತೆರಿಗೆ ನಿರ್ಧರಣೆ|ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆ ಪದ್ಧತಿ]]ಯ ಮೂಲಕ ಈ ಸೇವೆಗೆ ಹಣ ಪಾವತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. UKಯಾದ್ಯಂತ ವಿವಿಧ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, [[ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿ]]‌, [[ಶುಶ್ರೂಷಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಸೂತಿಶಾಸ್ತ್ರ ಮಂಡಳಿ|ಶುಶ್ರೂಷಾ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರ ಮಂಡಳಿ‌]] ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (ಉದಾ: ರಾಯಲ್‌ [[ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್‌|ಕಾಲೇಜ್‌]]ಗಳು ). [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆ]]ಗಳು, [[ದಂತಚಿಕಿತ್ಸಾ ಶಾಸ್ತ್ರ|ದಂತವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ದಾದಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಇತರೆ ವೃತ್ತಿಪರರರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು UKಯಾದ್ಯಂತ ಬೃಹತ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ.

[[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ]] ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ‌]]ಯಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ, ಮೊದಲಿಗೆ ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು 5 ಜುಲೈ 1948ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ [[1946ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವಾ ಕಾಯಿದೆ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. [[ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆ (ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ)|ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆ]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಜನರ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ&lt;ref&gt;[http://www.dh.gov.uk/en/Aboutus/index.htm ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಬಗ್ಗೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091214204741/http://www.dh.gov.uk/en/Aboutus/index.htm |date=2009-12-14 }} dh.gov.uk. 5 ಅಕ್ಟೋಬರ್, 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ [[ಆರೋಗ್ಯ ಖಾತೆಯ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ|ಆರೋಗ್ಯ ಖಾತೆಯ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ‌]] - ಇವರು ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಮತ್ತು NHSನ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳ ಬಗೆಗೆ UK ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ NHS 1.3 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ವಿಶ್ವದ ಯಾವುದೇ ತೆರನಾದ ಸಂಯೋಜಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/6450303.stm |title=NHS workforce 'falls by 11,000' |publisher=BBC News, |date=2007-03-14}}&lt;/ref&gt; ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣಾ ಸೇವೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ([[ಸಾಮಾನ್ಯ ವೈದ್ಯ|ಸಾಮಾನ್ಯ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿ]]), ಮಾಧ್ಯಮಿಕ([[ಆಸ್ಪತ್ರೆ|ಜಿಲ್ಲಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]])ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಹಂತದ ([[ಬೋಧಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ|ಬೋಧಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು]]), ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಮಟ್ಟದ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಮಾತುಕತೆ ಮತ್ತು ವಿಚಾರ ವಿನಿಮಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟೂಟ್‌ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್‌ ಎಕ್ಸೆಲೆನ್ಸ್‌]] ಅಥವಾ NICE ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ ಜನತೆಗೆ NHS ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆ ಇಲ್ಲವೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಬೇಕೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ [[NHS ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌|NHS ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ]] ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸೇವೆ [[1947ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವಾ (ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್) ಕಾಯಿದೆ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ ಆರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. (ತದನಂತರ ಇದು 1978ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವಾ (ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್) ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ರದ್ದಾಯಿತು) ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾದ NHSಗೆ ಸರಿಹೊಂದಲೆಂದು 5 ಜುಲೈ 1948ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಜಾರಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದರೂ, ಸಂಸ್ಥಾನ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವಿನ ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ ಯೋಜನೆಯೊಂದು [[ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌‌ ಅಂಡ್‌ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಸರ್ವೀಸ್‌]] ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ 1948ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆಯೇ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗತವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://www.60yearsofnhsscotland.co.uk/history/birth-of-nhs-scotland/highlands-and-islands-medical-service.html ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಸರ್ವೀಸ್‌(HIMS)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130114040031/http://www.60yearsofnhsscotland.co.uk/history/birth-of-nhs-scotland/highlands-and-islands-medical-service.html |date=2013-01-14 }} www.60yearsofnhsಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌.co.uk. 28 ಜುಲೈ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; 2006ರಲ್ಲಿ, NHS ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ 47,500ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಾದಿಗಳು, ಶುಶ್ರೂಷಕಿಯರು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕ ವೈದ್ಯರು ಹಾಗೂ 3,800ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಲಹಾವೈದ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸುಮಾರು 158,000 ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ನಿಯುಕ್ತಿಗೊಳಿಸಿತು. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, 12,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈದ್ಯರು, ಕುಟುಂಬ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವೃತ್ತಿಪರರು ಎಂದರೆ ದಂತವೈದ್ಯರು, ನೇತ್ರತಜ್ಞರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಶುಲ್ಕ ಮತ್ತು ಭತ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದು NHSನ ವತಿಯಿಂದ ವಿವಿಧ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಮುದಾಯ ಔಷಧ ತಜ್ಞರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.show.scot.nhs.uk/introduction.aspx ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ NHS ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140628224652/http://www.show.scot.nhs.uk/introduction.aspx |date=2014-06-28 }} NHS ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್&lt;/ref&gt; [[ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಇಲಾಖೆಯ ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ|ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಇಲಾಖೆಯ ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ‌]] - ಇವರು NHS ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಜವಾಬ್ಧಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

[[NHS ವೇಲ್ಸ್‌]] ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[NHS ವೇಲ್ಸ್‌|ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ]] ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. [[1946ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವಾ ಕಾಯಿದೆ]]ಯ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ NHSನಂತೆಯೇ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಇದೂ ಕೂಡ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ NHS ಮೇಲಿನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯವರಿಗೆ 1969ರಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.wales.nhs.uk/sites3/page.cfm?pid=11595&amp;amp;orgid=452 1960ರ NHS ವೇಲ್ಸ್‌ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಚಯ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090707175543/http://www.wales.nhs.uk/sites3/page.cfm?orgid=452&amp;pid=11595 |date=2009-07-07 }} www.wales.nhs.uk&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ NHS ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವೆಲ್ಶ್‌ ವಿಧಾನಸಭೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸಮಿತಿಗೆ 1999ರಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಭಾಗವಾಗಿ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. NHS ವೇಲ್ಸ್‌ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ವೇಲ್ಸ್‌ ಜನತೆಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 90,000 ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಿರುವುದರಿಂದ ವೇಲ್ಸ್‌‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯೋಗದಾತನಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.wales.nhs.uk/sites3/page.cfm?pid=11590&amp;amp;orgid=452 NHS ವೇಲ್ಸ್‌ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಚಯ - ಸಿಬ್ಬಂದಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090707180613/http://www.wales.nhs.uk/sites3/page.cfm?orgid=452&amp;pid=11590 |date=2009-07-07 }} www.wales.nhs.uk&lt;/ref&gt; ವೇಲ್ಸ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಶಾಸನಸಭೆಯಲ್ಲಿರುವ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಮಂತ್ರಿ, ವೇಲ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಸಂಪುಟ ದರ್ಜೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

[[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ರಕ್ಷಣೆ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಆರೋಗ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭದ್ರತಾ ಇಲಾಖೆ|ಆರೋಗ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭದ್ರತಾ ಇಲಾಖೆ]] ನೀಡುತ್ತಿದೆ.

== ಸಾರಿಗೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:London Heathrow T5 AB1.JPG|thumb|ಹೀಥ್ರೂ ನಿಲ್ದಾಣ 5ಇಡೀ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಬೇರಾವುದೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕಿಂತ ಲಂಡನ್‌ನ ಹೀಥ್ರೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [412] [414]]]
[[ಚಿತ್ರ:Bb-forthrailbridge.jpg|thumb|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ದಿ ಫೋರ್ತ್‌ ರೈಲ್ವೆ ಬ್ರಿಜ್‌, ರೈಲು ಜಾಲದ ಒಂದು ಮಾದರಿ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ.]]

[[ಹೈವೇಸ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿ]]ಯು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸಂಸ್ಥೆ|ಉನ್ನತ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ದೇಶದ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಮತ್ತು ಮೋಟಾರು ರಸ್ತೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ [[M6 ಟೋಲ್|M6 ಟೋಲ್‌]] ಎಂಬ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಕೂಡ ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.m6toll.co.uk/faqs/default.asp?mainmenuid=6 M6ಟೋಲ್‌ ಆಗಿದಾಂಗ್ಯೆ ಕೇಳಲಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130113225031/http://www.m6toll.co.uk/faqs/default.asp?mainmenuid=6 |date=2013-01-13 }} www.m6toll.co.uk. 13 ಜುಲೈ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;[[ಸಂಚಾರಿ ದಟ್ಟಣೆ|ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ವಾಹನ ಸಂದಣಿ]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದ್ದು, ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, 2025ರ ವೇಳೆಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ £22 ಶತಕೋಟಿಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊರೆ ಬೀಳಬಹುದು ಎಂದು ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Tackling congestion on our roads|url = http://www.dft.gov.uk/pgr/roads/introtoroads/roadcongestion/|publisher = Department for Transport|access-date = 2009-10-21|archive-date = 2010-05-13|archive-url = http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100513053607/http://www.dft.gov.uk/pgr/roads/introtoroads/roadcongestion/|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ 2006ರ [[ಎಡ್ಡಿಂಗ್‌ಟನ್ ಸಾರಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನ|ಎಡ್ಡಿಂಗ್‌ಟನ್‌ ವರದಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ‌ನಲ್ಲಿ [[ರಸ್ತೆ ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸುವುದು|ರಸ್ತೆ ಶುಲ್ಕ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾರಿ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸದೇ ಇದ್ದರೆ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ವಾಹನ ಸಂದಣಿ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಅಪಾಯವಿದೆ ಎಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Delivering choice and reliability|url = http://www.dft.gov.uk/press/speechesstatements/speeches/congestion|publisher = Department for Transport|access-date = 2009-10-21|archive-date = 2009-06-06|archive-url = http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20090606082130/http://www.dft.gov.uk/press/speechesstatements/speeches/congestion|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title = The Eddington Transport Study|author = Rod Eddington|year = 2006|month = December|url = http://www.dft.gov.uk/about/strategy/transportstrategy/eddingtonstudy/|publisher = UK Treasury|access-date = 2009-10-21|archive-date = 2010-05-13|archive-url = http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100513053704/http://www.dft.gov.uk/about/strategy/transportstrategy/eddingtonstudy/|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

ಸ್ಕಾಟಿಷ್ [[ಸಾರಿಗೆ]] ಜಾಲದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿರುವ [[ಉದ್ಯಮ, ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಪರ್ಯಂತ ಕಲಿಕಾ ಇಲಾಖೆ (ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌)|ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಉದ್ದಿಮೆ, ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಪರ್ಯಂತ ಕಲಿಕೆ ಇಲಾಖೆ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಾರಿಗೆ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಸಾರಿಗೆ]] ಎಂಬ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು|ಉನ್ನತ ಏಜೆನ್ಸಿ]]ಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಸತತ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇಲಾಖೆಯ ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ|ದೇಶದ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ರೈಲು ಜಾಲದ ಸತತ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಈ ಸಂಬಂಧ ಹಣಕಾಸು ಇಲಾಖೆಯ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]ಯವರಿಗೆ ವರದಿ ಒಪ್ಪಿಸುವುದು ಇದರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.transportscotland.gov.uk/ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೊರ್ಟ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ -ಕೀಪ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಮೂವಿಂಗ್‌ ] www.transportscotland.gov.uk. 1 ಜುಲೈ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ರೈಲು ಜಾಲ ಸುಮಾರು 340 ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 3,000 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳ ರೈಲು ಹಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 62 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.transportscotland.gov.uk/rail ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಸಾರಿಗೆ - ರೈಲು] www.transportscotland.gov.uk. 10 ಜುಲೈ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; 2008ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದಿನ 20 ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಫೋರ್ಥ್‌ ರೋಡ್‌ ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಮತ್ತು ರೈಲು ಜಾಲದ ವಿದ್ಯುದೀಕರಣ ಯೋಜನೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/7775936.stm ಸಾರಿಗೆ ನೀಲನಕ್ಷೆ ಮೇಲ್ನೋಟ ] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 10 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2008&lt;/ref&gt;

UKಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಉಪ ರಸ್ತೆ ಜಾಲಗಳಿರುವ{{convert|46904|km|mi|0}} ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಗಳಿದ್ದು, ಇವು ಮೋಟಾರ್‌ ರಸ್ತೆ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.{{convert|3497|km|mi|0}} ಇಲ್ಲಿ {{convert|213750|km|mi|0}}ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನ ರಸ್ತೆಗಳೂ ಇವೆ.

ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ 16,116 ಕಿ.ಮಿ.ಗಳ (10,072 ಮೈಲಿಗಳ) [[ಜಾಲವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರೈಲು|ರೈಲು ಜಾಲ]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ 303 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಮಾರ್ಗ(189 ಮೈಲಿಗಳ ಮಾರ್ಗ) ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ 18,000 ಪ್ರಯಾಣಿಕ ರೈಲುಗಳು ಮತ್ತು 1,000 ಸರಕು ಸಾಗಾಣಿಕೆ ರೈಲುಗಳು ಓಡುತ್ತವೆ. ನಗರದ ರೈಲು ಜಾಲಗಳು ಲಂಡನ್‌ ಮತ್ತು ಇತರೆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿವೆ. UKಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ 48,000 ಕಿ.ಮೀ.ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು (30,000 ಮೈಲಿ ಮಾರ್ಗ) ರೈಲು ಜಾಲವಿತ್ತು. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಹಲವು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು 1955ರಿಂದ 1975ರ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾದರೆ, 1960ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಸಲಹೆಗಾರ ([[ಬೀಚಿಂಗ್ ಕೊಡಲಿ|ಬೀಚಿಂಗ್‌ ಕೊಡಲಿ]] ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದ)[[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಬೀಚಿಂಗ್‌]] ನೀಡಿದ ವರದಿ ನಂತರ ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಯಿತು. 2025ರೊಳಗೆ ಅತಿ ವೇಗವಾದ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7467203.stm ಮಹತ್ವದ ಹೊಸ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳ ಪರಿಗಣನೆ ] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 21 ಜೂನ್‌ 2008&lt;/ref&gt;

ರಾಜಧಾನಿ ಲಂಡನ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ 15 ಮೈಲಿ (24 ಕಿ.ಮೀ) ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಲಂಡನ್‌ನ ಹೀಥ್ರೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಲಂಡನ್‌ ಹೀಥ್ರೂ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌]] UKಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿರುವ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಪಂಚದ ಯಾವುದೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕಿಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಸಂದಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;bbc1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;airport&quot; /&gt;

== ಕ್ರೀಡೆ ==
ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌, ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌‌, ವೆಲ್ಶ್‌ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರಿಷ್‌ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಐರಿಷ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಎಂದು ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಹತ್ವದ [[ಕ್ರೀಡೆ]]ಗಳೆಂದರೆ, [[ಸಾಂಘಿಕ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌|ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]]‌, [[ರಗ್ಬಿ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]]‌, [[ಮುಷ್ಟಿಕಾಳಗ|ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್]], [[ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್‌|ಬ್ಯಾಡ್‌ಮಿಂಟನ್]]‌, [[ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಕ್ರಿಕೆಟ್‌]], [[ಟೆನ್ನಿಸ್|ಟೆನ್ನಿಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಗಾಲ್ಫ್‌|ಗಾಲ್ಫ್]] ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌‌ಡಂನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇದರ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ತಳೆದಿವೆ ಅಥವಾ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿವೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಪ್ರಕಾರ, [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ಕ್ರೀಡೆ|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಕ್ರೀಡೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ್ದು ಎಂಬುದು ತಿಳಿದು ಬಂತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ipsospublicaffairs.co.uk/content/crowded-summer-of-sport.ashx|title=Crowded Summer Of Sport|publisher=Ipsos Mori|accessdate=2008-10-17|archive-date=2009-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20090618163751/http://www.ipsospublicaffairs.co.uk/content/crowded-summer-of-sport.ashx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಅಂತರ‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ಸಾಂಘಿಕ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳು|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೀಡೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌]]‌, [[ವೇಲ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತಂಡಗಳು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. (ಕ್ರೀಡಾ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ತಂಡಗಳನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ [[ಸ್ವಂತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು|ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]]ಎಂಬಂತೆ ಹೆಸರಿಸಬಹುದು.) ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ತಂಡ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ, [[ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌|ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ [[ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌|ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ತಂಡ]] UKಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.

=== ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ===
[[ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಕ್ರಿಕೆಟ್‌]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. (ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯೊಂದು ಹೇಳುವಂತೆ ಇದು ನಿಜವಾಗಿ ಆವಿಷ್ಕಾರಗೊಂಡಿದ್ದು ಬೆಲ್ಜಿಯಂನಲ್ಲಿ.) &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7919429.stm ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ 'ಬೆಲ್ಜಿಯಂನಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕಾರ'] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 2 ಮಾರ್ಚ್‌ 2009
&lt;/ref&gt;[[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಮಂಡಳಿ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಮಂಡಳಿ]]ಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡ]]&lt;ref&gt;[http://www.ecb.co.uk/ecb/about-ecb/ ECB ಬಗ್ಗೆ] www.ecb.co.uk. 4 ಆಗಷ್ಟ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; UKನಲ್ಲಿ [[ಟೆಸ್ಟ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌|ಟೆಸ್ಟ್‌ ಸ್ಥಾನಮಾನ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡವಾಗಿದೆ. ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಕೌಂಟಿ ತಂಡಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಶ್‌ ಆಟಗಾರರೂ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಮತ್ತು ರಗ್ಬಿಗಳಿಗಿಂತ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ವೇಲ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡಗಳನ್ನು ಮೈದಾನಕ್ಕಿಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ಆದರೂ ವೇಲ್ಸ್‌ ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ವಂತ ತಂಡವನ್ನು ಮೈದಾನಕ್ಕಿಳಿಸಿತ್ತು. [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಕ್ರೀಡೆ|ಐರಿಷ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌|ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌]] ಆಟಗಾರರು ಈವರೆಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ಆಡಿದ್ದಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಎರಡು ತಂಡಗಳು ಟೆಸ್ಟ್‌ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌]] ಮತ್ತು [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡ|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]] ತಂಡಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನದ ಪಂದ್ಯ|ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರ‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಲು ಆರಂಭಿಸಿವೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ (ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌) ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ (ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ತಂಡಗಳು [[ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌|ವಿಶ್ವಕಪ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿವೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ತಂಡ ಮೂರು ಬಾರಿ ಫೈನಲ್‌ ತಲುಪಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ [[ದೇಶದ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಪಟ್ಟ|ಲೀಗ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌]] ಇದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ 17 ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಕ್ಲಬ್‍ಗಳಿವೆ ಮತ್ತು 1 ವೆಲ್ಶ್‌ ಕೌಂಟಿ ಕೂಡ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

=== ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ===
[[ಚಿತ್ರ:Wembley Stadium closeup.jpg|thumb|right|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಹೊಸ ವೆಂಬ್ಲೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಇದುವರೆಗೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುವ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳಲ್ಲೇ ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚದ್ದು[441]]]
[[ಚಿತ್ರ:Hampden Stadium.jpg|thumb|right|ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದ ಹ್ಯಾಂಪ್‌ಡೆನ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌-ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]
[[ಚಿತ್ರ:Millennium Stadium North.jpg|thumb|ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ನ ಮಿಲೆನಿಯಂ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]

ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡ ಮತ್ತು [[ಲೀಗ್‌ ಪದ್ಧತಿ|ಲೀಗ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೂ ಕೆಲವು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ತಮ್ಮ ದೇಶದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಹೊರಗಡೆ ಆಡುತ್ತಿವೆ.

[[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ತಂಡ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ತಂಡ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌]]‌, [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ತಂಡ|ವೇಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ತಂಡ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ಗಳು ಅಂತರ‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿವೆ, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳು|ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡೆ]]ಗಳ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ UK ಒಂದು ತಂಡವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. [[2012ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ತಂಡ|UK ತಂಡವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ]]ಗಳಿವೆ, ಆದರೆ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಸಂಸ್ಥೆ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್]], [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಸಂಸ್ಥೆ|ವೆಲ್ಶ್‌]] ಮತ್ತು [[ಐರಿಷ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಸಂಸ್ಥೆ|ಉತ್ತರ ಐರಿಷ್‍]] ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ಬಂದೀತು ಎಂಬ ಆತಂಕದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿವೆ. ಇದನ್ನು FIFA ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸೆಪ್‌‌ ಬ್ಲ್ಯಾಟರ್‌ ಖಚಿತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/football/7286011.stm|title=Blatter against British 2012 team|publisher=BBC News|date=2008-03-09|accessdate=2008-04-02}}&lt;/ref&gt; ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ತಂಡ [[1966ರ FIFA ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌|1966ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಾಯಿನೆಲದಲ್ಲಿ]] [[FIFA ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌|ವಿಶ್ವಕಪ್‌]] ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿತ್ತು, ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಪೈಪೊಟಿ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ತಂಡಕ್ಕೆ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಸಮಬಲದಿಂದ ತೀವ್ರ ಪೈಪೋಟಿ]]ನೀಡಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಅತಿಥೇಯ ತಂಡ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿತ್ತು.

[[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌ ಪದ್ಧತಿ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯಲ್ಲಿ, ಸಾವಿರಾರು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೂರಾರು ಅಂತರ್‌-ಸಂಬಂಧಿ ಲೀಗ್‌ಗಳಿವೆ. ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌|ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ಷಿಪ್‌]] ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ನೋಡುವ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ ಆಗಿದ್ದು,&lt;ref&gt;[http://www.watch-football.net/articles/premier_league.html ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಅಂಡ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌ ಲೀಗ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205073341/http://www.watch-football.net/articles/premier_league.html |date=2008-12-05 }} watch-football.net. 1 ಅಕ್ಟೊಬರ್‌, 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; [[ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/3207829.stm |title=Chinese phone maker's fancy footwork |publisher=BBC News |date=2003-10-27 |accessdate=2006-08-09}}&lt;/ref&gt; ಇದರ ಕೆಳಗಿರುವ [[ದಿ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ ಮತ್ತು [[ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಸಮಾವೇಶ|ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಕಾನ್‌ಫರೆನ್ಸ್‌]] ಬಳಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಎರಡು ಉಪ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಲೀಗ್‌ಗಳಿವೆ. 
ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಇದರ ರಚನೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. [[ಆರ್ಸೆನಾಲ್‌ F.C.|ಆರ್ಸೆನಲ್]], [[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ F.C.|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌]], [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್‌ F.C.|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಚೆಲ್ಸಿಯಾ F.C.|ಚೆಲ್‌ಸೀ]] ಮುಂತಾದ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ತಂಡಗಳು ಯುರೋಪಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ, ಆ ಪೈಕಿ [[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ F.C.|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌]](ಐದು ಬಾರಿ), [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್‌ F.C.|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌]](ಮೂರು ಬಾರಿ), [[ನಾಟಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ F.C.|ನಾಟಿಂಗ್ಯಾಮ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌]] (ಎರಡು ಬಾರಿ) ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟನ್‌ ವಿಲ್ಲಾ F.C.|ಆಸ್ಟನ್‌ ವಿಲ್ಲ]] ತಂಡಗಳು ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಕಪ್‌/UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಲೀಗ್‌ ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿವೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಬೇರಾವುದೇ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಕಪ್ಅನ್ನು ಗೆದ್ದಿವೆ (ಇಟಲಿ,ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ನೆದರ್‌ಲೆಂಡ್ಸ್‌ಗಳ ಮೂರು ತಂಡಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕು ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ). ಮೇಲಾಗಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ತಂಡ 35 ಬಾರಿ ಗೆದ್ದು ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಟ್ರೋಫಿ ಗೆದ್ದವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ, 36 ಬಾರಿ ಜಯಗಳಿಸಿರುವ ಇಟಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ [[ವೋಲ್ವರ್‌ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್‌ ವಾಂಡರರ್ಸ್ F.C.|ವೋಲ್ವರ್‌ ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್‌ ವಾಂಡರರ್ಸ್‌]] ಯುರೋಪಿನ ಅಗ್ರ ತಂಡಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಕಪ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು.

90,000-ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ [[ವೆಂಬ್ಲೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ|ವೆಂಬ್ಲೆ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ.

[[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ ಪದ್ಧತಿ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೀಗ್‌ಗಳಿವೆ; ಉನ್ನತ ವಿಭಾಗವಾಗಿರುವ[[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌|ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌]], ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌|ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್]] ಮೂರು ವಿಭಾಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಕೆಳಗೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೀಗ್‌ಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ಮೂರು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಲೀಗ್‌ಗಳಿವೆ; [[ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌|ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್]]‌, [[ಈಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌|ಈಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸೌತ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌|ಸೌತ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್]]‌. [[ಬರ್ವಿಕ್‌ ರೇಂಜರ್ಸ್‌ F.C.|ಬೆರ್‌ವಿಕ್‌ ರೇಂಜರ್ಸ್‌]] ಎಂಬ ಒಂದು ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತದೆ. [[ಹಳೆಯ ಸಂಸ್ಥೆ|ಹಳೆಯ ತಂಡ]]ಗಳಾದ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ F.C.|ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ರೇಂಜರ್ಸ್‌ F.C.|ರೇಂಜರ್ಸ್‌‌]] ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿಗೆ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸುತ್ತಾ ಬಂದ ತಂಡಗಳ ಪೈಕಿ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ F.C.|ಸೆಲ್ಟಿಕ್]] ([[1966–67ರ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಕಪ್‌|1967ರ ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಕಪ್]]‌), [[ರೇಂಜರ್ಸ್‌ F.C.|ರೇಂಜರ್ಸ್‌‌]] ([[1971–72ರ UEFA ಕಪ್‌ ವಿನ್ನರ್ಸ್‌ ಕಪ್‌|1972ರ ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಕಪ್‌ ವಿಜೇತರ ಕಪ್]]‌) ಮತ್ತು [[ಅಬರ್‌ದೀನ್ F.C.|ಅಬೆರ್‌ದೀನ್‌]]([[1982–83ರ UEFA ಕಪ್‌ನ ವಿಜಯಶಾಲಿಗಳ ಕಪ್‌|ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಕಪ್‌ ವಿಜೇತರ ಕಪ್‌]] ಮತ್ತು [[1983 UEFA ಸೂಪರ್ ಕಪ್|1983ರ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಸೂಪರ್‌ ಕಪ್]]‌)ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ತಂಡಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ತಂಡ [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಕಪ್‌|ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಕಪ್‌]] ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಆಗಿದೆ.

[[ವೆಲ್ಷ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ ಪದ್ಧತಿ|ವೆಲ್ಶ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯು, [[ವೆಲ್ಷ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌|ವೆಲ್ಶ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌]] ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಲೀಗ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವೆಲ್ಶ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ನ, [[ದಿ ನ್ಯೂ ಸೇಂಟ್ಸ್ F.C.|ದಿ ನ್ಯೂ ಸೇಂಟ್ಸ್‌]]ಗಳು ತಮ್ಮ ದೇಶೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು [[ಓಸ್‌ವೆಸ್ಟ್ರಿ]]ಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ತಂಡದ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಆಡುತ್ತಾರೆ. [[ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ ನಗರ F.C.]]ಯ ವೆಲ್ಶ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಾದ, [[ಕಾಲ್ವಿನ್ ಬೇ F.C.|ಕೋಲ್‌ವಿನ್‌ ಬೇ F.C.]], [[ಮೆರ್ಟಿರ್ ಟೈಡ್‌ಫಿಲ್‌ F.C.|ಮೇರ್‌ಥಿರ್‌ ಟೈಡ್‌ಫಿಲ್‌ F.C.]], [[ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯ A.F.C.|ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ ಕೌಂಟಿ A.F.C.]], [[ಸ್ವಾನ್‌ಸೀ ನಗರ A.F.C.]] ಮತ್ತು [[ರೆಕ್ಸ್‌ಹ್ಯಾಂ F.C.|ರೆಕ್ಸ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ F.C.]]ತಂಡಗಳು ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತವೆ. 76,250 ಆಸನಗಳಿರುವ ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ ನಗರದ [[ಮಿಲೆನಿಯಂ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ|ಮಿಲ್ಲೇನಿಯಮ್‌‌ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]] ವೇಲ್ಸ್‌‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದೆ.

[[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ ಪದ್ಧತಿ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ‌]]ಯು [[IFA ಅಧಿಕಾರ|IFA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಶಿಪ್‌]] ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಡೆರ್ರಿ ನಗರ F.C.|ಡೆರ್ರಿ ಸಿಟಿ]] ಎಂಬ ಒಂದು ಉತ್ತರ ಐರಿಷ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ UKಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ FAI ಲೀಗ್‌|ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಆಫ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ‌]]ಯಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತದೆ.

=== ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ ===
[[ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌]]ಅನ್ನು UKಯಾದ್ಯಂತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಆಟವಾಗಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯಾರ್ಕ್‌ಷೈರ್‌, ಕುಂಬ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಕಷೈರ್‌ ನಗರಗಳ [[ವೈಗನ್|ವಿಗನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸೇಂಟ್‌ ಹೆಲೆನ್ಸ್‌, ಮರ್ಸೆಸೈಡ್‌|ಸೇಂಟ್‌ ಹೆಲೆನ್ಸ್‌]]‌ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಆಟವಾಗಿದೆ. ಇದು ಲಂಡನ್‌ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಸ್ತಿತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ.

[[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌|ಉತ್ತರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]] ಇದರ ಜನ್ಮ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ರಗ್ಬಿ ಪ್ರಮುಖ ಆಟವಾಗಿದೆ. ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಲಯನ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಏಕೈಕ ತಂಡ [[ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ ವಿಶ್ವಕಪ್‌|ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌]] ಮತ್ತು ಟೆಸ್ಟ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿತ್ತು. ಆದರೆ 2008ರಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ ತಂಡ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]‌, [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ ತಂಡ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ ತಂಡ‌|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]] ತಂಡಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದಾಗ ಇದು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಬದಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rlwc08.com/|title=Official Website of Rugby League World Cup 2008}}&lt;/ref&gt;

ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧದ ಆಶಸ್‌ ಸರಣಿ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ತಂಡವನ್ನು ಈಗಲೂ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡವನ್ನಾಗಿಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

[[2013]]ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ 5ನೇ ಬಾರಿಗೆ [[ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ ವಿಶ್ವಕಪ್‌|ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌]]ಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಲಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/rugby_league/8172440.stm ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ಗೆ UK ಆಥಿತ್ಯ] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 28 ಜುಲೈ 2009
&lt;/ref&gt;

=== ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್‌ ===

[[Rugby union in England|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]‌, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್]], [[ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ|ವೇಲ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]] ದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತಂಡ ಎಂಬ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [[ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ|ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್‌]] ಅನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತಂಡ ತಮ್ಮದೇ ಲೀಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿವೆ.

[[ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ|ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್‌]]ಅನ್ನು UKಯ ಕೆಲವಡೆ ಮಾತ್ರ ಆಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ [[ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್‌|ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್]]‌, [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಗಡಿಗಳು]]‌, ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ [[ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯ|ವೆಸ್ಟ್‌ ಕಂಟ್ರಿ]] ಮುಂತಾದ ಕಡೆ ಇದನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಆಟವನ್ನಾಗಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ (ಸಮಸ್ತ-ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಎಂಬ ತತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ RU ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಂಡಿದೆ.), ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌, ಲೀಸೆಸ್ಟರ್‌ ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಇದು ಸಾಕಷ್ಟು ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

2003ರಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ ತಂಡ|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], [[ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ ವಿಶ್ವಕಪ್‌|ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್‌ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌]] ಗೆದ್ದಾಗ, [[ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ ತಂಡ|ವೇಲ್ಸ್‌]] ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ ತಂಡ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]] ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತಂಡಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದವು. [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ ತಂಡ|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ತಂಡಕ್ಕೆ ಕ್ಟಾರ್ಟರ್‌ ಪೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದಿಂದ ಮುಂದೆ ಹೋಗಲಾಗಲಿಲ್ಲ.

[[2015]]ರಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]], ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ [[ರಗ್ಬಿ ವಿಶ್ವಕಪ್‌|ರಗ್ಬಿ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌]]ಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಲಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/rugby_union/8170488.stm ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ 2015ರ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಆಥಿತ್ಯ ವಹಿಸಲಿದೆ ], BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 28 ಜುಲೈ 2009
&lt;/ref&gt;

=== ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:Wimbledon Grojean 2004 RJL.JPG|thumb|ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಸ್ಲಾಮ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾಗಿರುವ ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್ಸ್‌‌ನ್ನು ಲಂಡನ್‌ನ ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಜೂನ್‌/ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.]]
[[ಚಿತ್ರ:Royal &amp; Ancient Clubhouse.jpg|thumb|ಸೇಂಟ್‌ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್‌ನ ಭವ್ಯ ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ಗಾಲ್ಫ್‌ ಕ್ಲಬ್‌, ವಿಶ್ವದ &quot;ಗಾಲ್ಫ್‌ ನೆಲೆ&quot; ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.]]

ಹಲವು ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಜನ್ಮ ಸ್ಥಳವಾದ UK, [[ಸ್ನೂಕರ್|ಸ್ನೂಕರ್‌]] ಕ್ರೀಡೆಗೂ ತವರು ಮನೆ. ಸ್ನೂಕರ್ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಸ್ನೂಕರ್ ‌ನ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ [[ಷೆಫೀಲ್ಡ್‌|ಷೆಫ್ಫೀಲ್ಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

[[ಟೆನ್ನಿಸ್|ಟೆನ್ನಿಸ್‌]] ಆಟ ಮೊದಲು 1859 ಮತ್ತು 1865ರ ನಡುವೆ [[ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ|ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ತಳೆಯಿತು. [[ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳು]]ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಟೆನ್ನಿಸ್|ಟೆನ್ನಿಸ್‌]] ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಾಗಿದ್ದು, [[ಲಂಡನ್‌]]ನ [[ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌, ಲಂಡನ್‌|ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇವು ಜಾಗತಿಕ ಟೆನ್ನಿಸ್‌ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಾಗಿವೆ.

[[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ IIನೇ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ II]], ಇವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ &quot;ರಾಜರ ಆಟ&quot;ವಾಗಿ ಜನ್ಮ ತಳೆದ [[ಶುದ್ಧತಳಿಯ ಕುದುರೆ ಜೂಜು|ಥರೋಗ್‌ಬ್ರೆಡ್‌ ರೇಸಿಂಗ್‌]](ಕುದುರು ರೇಸಿಂಗ್) UKಯಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರೇಸ್‌ಗಳಾದ [[ಗ್ರಾಂಡ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್|ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ನ್ಯಾಷನಲ್]]‌, [[ಎಪ್ಸಮ್‌ ಕುದುರೆ ಪಂದ್ಯ|ಎಪ್ಸಂ ಡರ್ಬಿ]] ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಕಾಟ್ ಕುದುರೆ ಪಂದ್ಯದ ಮೈದಾನ#ರಾಯಲ್ ಆಸ್ಕಾಟ್‌|ರಾಯಲ್‌ ಆಸ್ಕಾಟ್‌]]ಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. 0}ನ್ಯೂಮಾರ್ಕೆಟ್‌ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ರೇಸಿಂಗ್‌ನ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಹೊಸ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕುದುರೆ ಪಂದ್ಯದ ಜಾಡು|ನ್ಯೂ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ ರೇಸ್‌ಕೋರ್ಸ್‌]] ಇಲ್ಲಿರುವುದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣ.

ಅಂತರ‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ದೋಣಿಯ ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವಿಕೆ (ಕ್ರೀಡೆ)|ರೋವಿಂಗ್]] ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲೂ UK ತನ್ನ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದೆ. [[ಸ್ಟೀವ್‌ ರೆಡ್‌ಗ್ರೇವ್‌]] ಅವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆದ ರೋವರ್‌ ಎಂದು ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವೀವ್ ಅವರು [[ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳು|ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸತತ ಐದು ಬಾರಿ ಐದು ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಮುಡಿಗೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅವರು [[ವಿಶ್ವ ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವಿಕೆ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳು|ವಿಶ್ವ ರೋವಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಷಿಪ್‌]]‌ಮತ್ತು [[ಹೆನ್ಲೆ ರಾಯಲ್ ವಿಹಾರ ನೌಕಾಪಂದ್ಯ|ಹೆನ್‌‌ಲೆ ರಾಯಲ್‌ ರೆಗಟ್ಟಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯ ಜಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಗಾಲ್ಫ್‌ ಕ್ರೀಡೆ UKಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆರನೇ ದೊಡ್ಡ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆ. ಆದರೂ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಸೇಂಟ್‌ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್‌ನ ಭವ್ಯ ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ಗಾಲ್ಫ್‌ ಕ್ಲಬ್‌|ದಿ ರಾಯಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಏನ್‌ಷಿಯೆಂಟ್‌ ಗಾಲ್ಫ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಆಫ್‌ ಸೇಂಟ್‌ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್‌]]ಈ ಕ್ರೀಡೆಯ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ipsospublicaffairs.co.uk/_assets/newsletters/tracking-the-field.pdf|title=Tracking the Field|format=PDF|publisher=Ipsos MORI|accessdate=2008-10-17|archive-date=2009-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205004856/http://www.ipsospublicaffairs.co.uk/_assets/newsletters/tracking-the-field.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನೈಜ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಗಾಲ್ಫ್‌ ಕೋರ್ಸ್‌ ಮುಸ್ಸೆಲ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಲಿಂಕ್‌‌ನ ಹಳೆಯ ಗಾಲ್ಪ್‌ ಕೋರ್ಸ್‌ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/edinburgh_and_east/7949045.stm ಲಿಂಕ್ಸ್ ಪ್ಲೇಸ್‌ ಇನ್‌ಟು ದಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಬುಕ್ಸ್ ] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 17 ಮಾರ್ಚ್ 2009&lt;/ref&gt;

[[ಷಿಂಟಿ|ಶಿಂಟಿ]] (ಅಥವಾ ''ಕ್ಯಾಮನಚಾಡ್'' )[[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ (ಬೆಟ್ಟದ ಸೀಮೆ)|ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಬೆಟ್ಟದ ಸೀಮೆ‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಅತಿ ವಿರಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇರುವ UKಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದಲೂ ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಇದು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇದರ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ [[ಕ್ಯಾಮಾನಾಚ್‌ ಕಪ್‌|ಕ್ಯಾಮನಚಾಡ್‌ ಕಪ್‌]]ಯ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಜನರ ದಂಡೇ ನೆರೆಯುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.scottishsport.co.uk/othersports/shinty.htm ಶಿಂಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190916014743/http://www.scottishsport.co.uk/othersports/shinty.htm |date=2019-09-16 }} scottishsport.co.uk. 2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಗೇಲಿಕ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌|ಗ್ಯಾಲಿಕ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಹರ್ಲಿ ಎಸೆತ|ಹರ್ಲಿಂಗ್‌]]ಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಕರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಂಘಿಕ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾಗಿವೆ. ವಲಸಿಗ ಐರಿಷ್‌ಗಳು ಕೂಡ UKಯಾದ್ಯಂತ ಈ ಆಟಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಾರೆ.

[[ಮೋಟಾರು ಕ್ರೀಡೆ|ಮೋಟಾರ್‌ ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ UK ತೀರ ಹತ್ತಿರವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್‌]] ರೇಸಿಂಗ್‌ನ ಹಲವು ತಂಡಗಳು ಮತ್ತು ರೇಸಿಂಗ್‌ ಚಾಲಕರು UK ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ರೇಸಿಂಗ್‌ ಕಾರು ಚಾಲಕರು ಬೇರೆಲ್ಲ ದೇಶದ ಚಾಲಕರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. F1 ರೇಸಿಂಗ್ ನ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳು ಮತ್ತು [[ವಿಶ್ವ ರ್ಯಾಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]]ಗಳಿಗೆ UK ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪ್ರವಾಸಿ ಕಾರಿನ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌|ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಟೂರಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್]]‌(BTCC) ಎಂಬ ತನ್ನದೇ ಸ್ವಂತ [[ಪ್ರವಾಸಿ ಕಾರು ಜೂಜು|ಟೂರಿಂಗ್‌ ಕಾರ್‌ ರೇಸಿಂಗ್]] ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಅನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಸಿಲ್ವರ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಸರ್ಕ್ಯುಟ್‌|ಸಿಲ್ವರ್‌ಸ್ಟೋನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಪ್ರಿಕ್ಸ್‌|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಪ್ರಿಕ್ಸ್]] ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

== ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==
{{Refimprove|section|date=July 2008}}
ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎಂದೇ ಜನಜನಿತವಾಗಿರುವ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯನ್ನು ಅದರ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಇತಿಹಾಸ|ಇತಿಹಾಸ]]ದಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿರುವಂತೆ ವಿವರಿಸಬಹುದು. [[ಮುಂದುವರಿದ ದೇಶ|ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ]] ಒಂದು [[ದ್ವೀಪ ದೇಶ|ದ್ವೀಪದೇಶ]]ವಾಗಿ, ಬೃಹತ್ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳ [[ರಾಜಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ವಾಗಿಯೂ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶವೂ ತಂತಮ್ಮ ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಪದ್ಧತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಕೇತಗಳ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, [[ಕೆನಡಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು|ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಗಳಂತಹ ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಬಹಳಷ್ಟು ವಸಾಹತುಗಳ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಭಾಷೆ]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] ಹಾಗೂ [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು|ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

=== ಚಲನಚಿತ್ರ ===
ಇಲ್ಲಿನ [[ಈಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌|ಈಲಿಂಗ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್]], ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂಯ ಹಳೆಯ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಗಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡುಬಂದಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವೀ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಇಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಸ್ವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಐರೋಪ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳು ಅದರ ಮೇಲೆ ಬೀರಿರುವ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಕುರಿತು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಚರ್ಚೆಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಕುರಿತಾದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದ ಚಿತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಬಹಳಷ್ಟು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಸಹ-ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುತ್ತಿವೆ ಇಲ್ಲವೇ ನಟರನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ನಟರು ಹಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. [[BFIನ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯ 100 ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು|BFI ಟಾಪ್ 100 ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್]]‌ ಎಂಬ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌]]ನಡೆಸಿದ್ದು, ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಎಂದು ಜನತೆಯು ಪರಿಗಣಿಸಿರುವ 100 ಚಿತ್ರಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ನೀಡಿದೆ.

=== ಸಾಹಿತ್ಯ ===
[[ಚಿತ್ರ:Shakespeare.jpg|thumb|upright|ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್‌ನನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿರುವ ಚಾಂಡೋಸ್ ಭಾವಚಿತ್ರ.]]
[[ಚಿತ್ರ:Robert burns.jpg|thumb|upright|ರಾಬರ್ಟ್‌ ಬರ್ನ್ಸ್‌—ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.]]

ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ, [[ಐಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾನ್ ಕಿರುದ್ವೀಪ|ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್]] ಕಿರುದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಕಡಲ್ಗಾಲುವೆಯ ದ್ವೀಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಹೊಂದಿರುವ [[ಸಾಹಿತ್ಯ]]ವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವೇಲ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ಗಳಿಂದ ಬಂದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನೂ ಕೂಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯವು [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿದೆ.

ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಕವಿಯಾಗಿರುವ [[ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್|ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ‍್]] ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮಹಾನ್ ನಾಟಕಕಾರನೆಂದು ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/537853/William-Shakespeare |title=Encyclopedia Britannica article on Shakespeare |accessdate=2006-02-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |title=MSN Encarta Encyclopedia article on Shakespeare |accessdate=2006-02-26 |archive-date=2006-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060209154055/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Shakespeare%2c+William |title=Columbia Electronic Encyclopedia article on Shakespeare |accessdate=2006-02-26}}&lt;/ref&gt; ಆರಂಭಿಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ, [[ಜೆಫ್ರಿ ಚೇಸರ್|ಜೆಫ್ರಿ ಚೇಸರ‍್]] (14ನೇ ಶತಮಾನ), [[ಥಾಮಸ್ ಮೆಲೊರಿ]] (15ನೇ ಶತಮಾನ), [[ಸರ್ ಥಾಮಸ್ ಮೋರ್|ಸರ‍್ ಥಾಮಸ್ ಮೋರ‍್]] (16ನೇ ಶತಮಾನ), ಮತ್ತು [[ಜಾನ್‌ ಮಿಲ್ಟನ್‌|ಜಾನ್ ಮಿಲ್ಟನ್]] (17ನೇ ಶತಮಾನ) ಇವರುಗಳು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಆಧುನಿಕ ಕಾದಂಬರಿ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಶೋಧಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ [[ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್‌ ರಿಚರ್ಡ್‌ಸನ್‌|ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ರಿಚರ್ಡ್‌‌ಸನ್‌]]ಗೆ ಸಂದಿದೆ. 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಒಂದಷ್ಟು ಬರಹಗಾರರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೊಸತನವನ್ನು ತಂದರು. ಅವರುಗಳೆಂದರೆ, [[ಜೇನ್‌ ಆಸ್ಟೆನ್‌|ಜೇನ್ ಆಸ್ಟೆನ್]], ಗಾತಿಕ್ ಶೈಲಿಯ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ್ತಿ [[ಮೇರಿ ಷೆಲ್ಲಿ]], ಮಕ್ಕಳ ಬರಹಗಾರ [[ಲೂಯಿಸ್ ಕರೋಲ್]], [[ಬ್ರಾಂಟೆ|ಬ್ರಾಂಟೆ ಸೋದರಿಯರು]], ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಂದೋಲನಕಾರನಾದ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಡಿಕೆನ್ಸ್‌|ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಡಿಕೆನ್ಸ್]], [[ಯಥಾರ್ಥವಾದ (ಸಾಹಿತ್ಯ)|ನಿಸರ್ಗವಾದಿ ಶೈಲಿ]]ಯ ಬರಹಗಾರ [[ಥಾಮಸ್ ಹಾರ್ಡಿ]], ದಾರ್ಶನಿಕ ಕವಿ [[ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್]] ಮತ್ತು ರಮ್ಯತಾವಾದಿ ಕವಿ [[ವಿಲಿಯಂ ವರ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್‌|ವಿಲಿಯಂ ವರ್ಡ್ಸ್‌‌ವರ್ತ್‌]] ಇವರೇ ಮೊದಲಾದವರು. ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಕಂಡವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ: ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಷಯದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ [[ಎಚ್‌. ಜಿ. ವೆಲ್ಸ್‌|ಎಚ್‌. ಜಿ. ವೇಲ್ಸ್‌]], ಮಕ್ಕಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಗಳ ಬರಹಗಾರರಾದ [[ರುಡ್‌ಯಾರ್ಡ್‌ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್]], [[ಎ. ಎ. ಮಿಲ್ನ್‌]], ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಬರಹಗಾರ [[ಡಿ. ಎಚ್. ಲಾರೆನ್ಸ್]], [[ಆಧುನಿಕತಾವಾದ|ಆಧುನಿಕತಾವಾದಿ]] [[ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್|ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್‌]], ವಿಡಂಬನಕಾರ [[ಎವೆಲಿನ್ ವಾ]], ಪ್ರತಿಪಾದಕವಾದಿ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಆರ್ವೆಲ್‌|ಜಾರ್ಜ್ ಆರ್ವೆಲ್‌]], ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ [[ಗ್ರಹಾಂ ಗ್ರೀನ್]], ಅಪರಾಧ ವಿಷಯಗಳ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ್ತಿ [[ಅಗಾಥಾ ಕ್ರಿಸ್ಟಿ]], ಮತ್ತು ಕವಿಗಳಾದ [[ಟೆಡ್‌ ಹ್ಯೂಸ್|ಟೆಡ್ ಹ್ಯೂಸ್]] ಹಾಗೂ [[ಜಾನ್ ಬೆಟ್ಜ್‌ಮನ್|ಜಾನ್‌ ಬೆಟ್ಜ್‌ಮನ್‌]]. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸಂಚಲನೆಯನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ, [[ಜೆ. ಕೆ. ರೌಲಿಂಗ್]] ಬರೆದ ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಪನಾ ಕಥಾನಕವಾದ [[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್|ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ‍್]] ಶ್ರೇಣಿಯು [[ಜೆ. ಆರ್. ಆರ್. ಟೋಕಿಯೆನ್|ಜೆ. ಆರ‍್. ಆರ‍್. ಟೋಕಿಯೆನ್]] ಮತ್ತು [[ಸಿ. ಎಸ್. ಲೂಯಿಸ್|ಸಿ. ಎಸ್. ಲೂಯಿಸ್‌]]ರವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೆನಪಿಸಿದೆ.

ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸ್ಕಾಡ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಕೊಡುಗೆ]]ಯನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದಾದರೆ, ಪತ್ತೇದಾರಿ ಬರಹಗಾರ [[ಅರ್ಥರ್ ಕಾನನ್ ಡಾಯ್ಲ್|ಅರ್ಥರ‍್ ಕಾನನ್‌ ಡಾಯ್ಲ್‌]], ರಮ್ಯವಾದಿ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬರೆದ ಸರ್‌ [[ವಾಲ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್|ವಾಲ್ಟರ‍್ ಸ್ಕಾಟ್]], ಮಕ್ಕಳ ಬರಹಗಾರ [[ಜೆ. ಎಂ. ಬ್ಯಾರೀ]] ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾವ್ಯದಂಥ ಸಾಹಸಗಳನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸಿದ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಲೂಯಿಸ್ ಸ್ಟೀವನ್‌ಸನ್‌|ರಾಬರ್ಟ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌ ಸ್ಟೀವನ್‌ಸನ್]] ಇವರೇ ಮೊದಲಾದವರು ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಹೆಸರಾಂತ ಕವಿ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಬರ್ನ್ಸ್]] ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದ ಕೆಟ್ಟ ಕವಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬ ಎಂದು ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರಿಂದ ಕರೆಸಿಕೊಂಡ [[ವಿಲಿಯಂ ಮೆಕ್‌ಗೊನಗಾಲ್‌]]ರಂಥವರನ್ನೂ ಸಹ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ ತಯಾರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/07/31/AR2007073101696.html ಹೌ ಟು ಸೆಲೆಬ್ರೆಟ್‌ 'ದಿ ವಲ್ರ್ಸ್ಡ್ ‌ವರ್ಸ್ಟ್ ಪೊಯೆಟ್‌'?] washingtonpost.com, 1 ಆಗಷ್ಟ್‌, 2007&lt;/ref&gt; ತೀರ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಆಧುನಿಕತಾವಾದಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಸಾಹಿತಿಗಳಾದ [[ಹ್ಯೂ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡಯರ್ಮಿಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ನೀಲ್ ಎಂ. ಗುನ್‌|ನೀಲ್‌ ಎಂ. ಗುನ್]]‌ರವರುಗಳು [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಪುನರುತ್ಥಾನ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಪುನರುತ್ಥಾನ]]ಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಇಯಾನ್ ರಾನ್‌ಕಿನ್|ಇಯಾನ್ ರಾನ್‌ಕಿನ್‌]]ನ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಇಯೈನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌]]ನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಘೋರ-ಹಾಸ್ಯಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಠೋರತೆಯ ಹೊರನೋಟ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿರುವ ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌, UNESCOದ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ [[ಸಾಹಿತ್ಯದ ನಗರ|ಸಾಹಿತ್ಯ ನಗರ]]ವಾಗಿದೆ &lt;ref&gt;[http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=27852&amp;amp;URL_DO=DO_TOPIC&amp;amp;URL_SECTION=201.html ಎಡಿಂಬರ್ಗ್, UK ನೇಮಿಸಿದ ಮೊದಲ ಸಾಹಿತ್ಯದ UNESCO ನಗರ ] unesco.org. 20 ಆಗಷ್ಟ್‌ 2008ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ಈಗ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಎಂದು ಜನಜನಿತವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬಂದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ''[[ವೈ ಗೊಡೊಡ್ಡಿನ್]]'' (Y Gododdin) ಕವಿತೆಯನ್ನು ಆರನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ [[ಕುಂಬ್ರಿಕ್ ಭಾಷೆ|ಕಂಬ್ರಿಕ್]] ಅಥವಾ [[ಹಳೆಯ ವೆಲ್ಷ್|ಹಳೆಯ ವೆಲ್ಷ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು, [[ಅರ್ಥರ್ ರಾಜ|ಅರ್ಥರ‍್ ರಾಜ]]ನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆರಂಭಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಅರ್ಥರನ ಕಾಲದ ದಂತಕಥೆಗಳು|ಅರ್ಥರನ ಕಾಲದ ದಂತಕಥೆ]]ಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದರಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ [[ಮಧ್ಯ ಯುಗದಲ್ಲಿನ ಆಂಗ್ಲ ಚರಿತ್ರಾಕರರು|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಇತಿಹಾಸದ ಆರಂಭಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಮಾನ್‌ಮೌತ್‌ನ ಜಿಯೊಫ್ರೆ]]ಯು ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದಾನೆ. ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮಹಾನ್‌ ವೆಲ್ಷ್‌ ಕವಿ ಎಂಬ ಅಭಿದಾನವಕ್ಕೆ [[ಡಫಿಡ್‌ ಅಪ್‌ ಗ್ವಿಲಿಮ್|ಡಫಿಡ್‌ ಅಪ್ ಗ್ವಿಲಿಮ್‌]] ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೂ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ವೆಲ್ಷ್‌ ಭಾಷೆ]]ಯದೇ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿದ್ದುದರಿಂದಾಗಿ ವೆಲ್ಷ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವು ವೆಲ್ಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಬಹುತೇಕ ಗದ್ಯಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ವೆಲ್ಷ್‌-ಭಾಷೆಯ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಎಂಬ ಅಭಿದಾನವನ್ನು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಬರಹಗಾರನಾದ [[ಡೇನಿಯಲ್ ಜೋನ್ಸ್‌|ಡೇನಿಯಲ್‌ ಜೋನ್ಸ್]]‌ಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿನ ಕವಿಗಳಾದ, [[ಆರ್. ಎಸ್. ಥಾಮಸ್]] ಮತ್ತು [[ಡೈಲನ್ ಥಾಮಸ್]] ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಕವಿತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದರೆ, [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಲೆವೆಲ್ಲಿನ್]] ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ [[ರೊಲ್ಡ್‌ ಡಾಹ್ಲ್]]ರವರುಗಳೂ ಸಹ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ವೆಲ್ಷ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆಧುನಿಕ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ [[ಕೇಟ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ (ಲೇಖಕ)|ಕೇಟ್‌ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಳಿಗೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಅಥವಾ [[ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು|ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್]]‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದ ಲೇಖಕರುಗಳು UKಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಶತಮಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಬಂದಿರುವ ಅಂಥಾ ಗಣನೀಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ, [[ಜೋನಾಥನ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್‌]], [[ಆಸ್ಕರ್ ವೈಲ್ಡ್‌]], [[ಬ್ರಾಮ್ ಸ್ಟೋಕರ್|ಬ್ರಾಮ್‌ ಸ್ಟೋಕರ್‍]], [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಬರ್ನಾರ್ಡ್‌ ಷಾ]], [[ಜೋಸೆಫ್ ಕಾನ್ರಾಡ್‌|ಜೋಸೆಫ್‌ ಕಾನಾರ್ಡ್‌]], [[ಟಿ. ಎಸ್. ಎಲಿಯಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ಎಜ್ರಾ ಪೌಂಡ್|ಎಜ್ರಾ ಪೌಂಡ್‌]]ರವರುಗಳು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ, ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ [[ಕಜುವೊ ಇಷಿಗುರೊ]] ಮತ್ತು [[ಸಲ್ಮಾನ್ ರಷ್ದಿ|ಸರ್ ಸಲ್ಮಾನ್‌ ರಷ್ದಿ]]ಯವರಂಥಾ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಲೇಖಕರುಗಳೂ ಸಹ ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್‌ನ ಸಮಕಾಲೀನರಾದ [[ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಮಾರ್ಲೋ|ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ‍್ ಮಾರ್ಲೋ]] ಮತ್ತು [[ಬೆನ್‌ ಜಾನ್ಸನ್|ಬೆನ್‌ ಜಾನ್ಸನ್‌]]ರವರುಗಳು ಗಾಢತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟರು. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, [[ಅಲನ್ ಐಕ್‌ಬೋರ್ನ್‌|ಅಲನ್‌ ಐಕ್‌ಬೋರ್ನ್‌]], [[ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ ಪಿಂಟರ್‌]], [[ಮೈಕೇಲ್ ಫ್ರಯಾನ್|ಮೈಕೇಲ್‌ ಫ್ರಯಾನ್‌]], [[ಟಾಮ್ ಸ್ಟೊಪಾರ್ಡ್‌|ಟಾಮ್‌ ಸ್ಟೊಪಾರ್ಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಡೇವಿಡ್‌ ಎಡ್ಗರ್ (ನಾಟಕಕಾರ)|ಡೇವಿಡ್‌ ಎಡ್ಗರ್‌]]ರಂಥಾ ಬರಹಗಾರರು ಅತಿ ಯಥಾರ್ಥತಾವಾದ, ಯಥಾರ್ಥತಾವಾದ ಮತ್ತು ತೀವ್ರಗಾಮಿ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು.

=== ಮಾಧ್ಯಮ ===
ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ UKಯ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಹುವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯಾಮ ದೊರೆತಿದೆ.

==== ಪ್ರಸರಣಾ ಕಾರ್ಯ ====
[[ಚಿತ್ರ:BBC Television Centre.JPG|thumb|BBC ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರBBCಯು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಪ್ರಸಾರಕವಾಗಿದೆ.]]
[[ಚಿತ್ರ:Channel 4 Building - Horseferry Road - London - 310504.jpg|thumb|Channel 4 ಕಟ್ಟಡ.]]

UKಯಲ್ಲಿ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: [[BBC One]], [[BBC Two]], [[ITV]], [[Channel 4]] ಮತ್ತು [[ಐದು (ವಾಹಿನಿ)|Five]]. ಇವುಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅನಲೋಗ್ ಟೆರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್, ಮುಕ್ತ ಪ್ರಸಾರದ ಸಂಕೇತಗಳ ಮೂಲಕ ಬಿತ್ತರವಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಕೊನೆಯ ಮೂರು ವಾಹಿನಿಗಳಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಾಹೀರಾತುಗಳ ಮೂಲಕ ಹಣ ಬರುತ್ತಿದೆ. ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[S4C]] ಎಂಬ ವೆಲ್ಷ್‌ನ ನಾಲ್ಕನೇ ವಾಹಿನಿಯು Channel 4ನ್ನು ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸಿ, ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ವೆಲ್ಷ್‌ ಭಾಷೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇತರ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಾಹಿನಿಯು Channel 4ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ಬಿತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.

[[BBC]]ಯು UKಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಂಡವಾಳದ [[ರೇಡಿಯೋ]], [[ದೂರದರ್ಶನ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌|ಅಂತರಜಾಲ]] ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಸಾರ ನಿಗಮವಾಗಿದ್ದು, ಇಡೀ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ತಾದ ಪ್ರಸಾರಕನಾಗಿದೆ. ಇದು UK ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಹಲವಾರು [[BBC ದೂರದರ್ಶನ|ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[BBC ರೇಡಿಯೋ|ರೇಡಿಯೋ]] ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. BBCಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ಸುದ್ದಿ ಸೇವೆಯಾದ [[BBC ವಿಶ್ವ‌ ನ್ಯೂಸ್|BBC ವರ್ಲ್ಡ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌]] ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[BBC ವಿಶ್ವ‌ ಸರ್ವೀಸ್|BBC ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಸರ್ವೀಸ್‌]] ರೇಡಿಯೋ ಜಾಲವು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮೂವತ್ತಮೂರು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ [[BBC ರೇಡಿಯೋ ಸಿಮ್ರು]] ಮೂಲಕ ವೆಲ್ಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ [[BBC ರೇಡಿಯೋ nan Gàidheal]] ಮೂಲಕ ಗೇಲಿಕ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.

BBCಯ ಸ್ವದೇಶೀ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ [[ದೂರದರ್ಶನ ಪರವಾನಗಿ|ದೂರದರ್ಶನದ ಪರವಾನಗಿ]]ಯಿಂದ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ಒದಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. BBC ವರ್ಲ್ಡ್ ಸರ್ವೀಸ್‌ ರೇಡಿಯೋಗೆ [[ವಿದೇಶಿ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕಚೇರಿ|ವಿದೇಶಿ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌]] ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಬಂಡವಾಳವು ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಂದಾದಾರಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇಬಲ್‌ ಹಾಗೂ ಉಪಗ್ರಹ ಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಕ ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರಗಳು [[BBC ವಿಶ್ವ‌ವೈಡ್‌|BBC ವರ್ಲ್ಡ್‌ವೈಡ್‌]]ನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. BBCಯ ಈ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಭಾಗವು [[ವರ್ಜಿನ್‌ ಮೀಡಿಯಾ|ವರ್ಜಿನ್ ಮೀಡಿಯಾ]]ದ ಜೊತೆಗೂಡಿ [[UKTV]]ಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.

UKಯು ಈಗ ಬೃಹತ್ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಟೆರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ವಾಹಿನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, BBCಯಿಂದ ಬಂದ ಇನ್ನೂ ಆರು ವಾಹಿನಿಗಳು, ITVಯಿಂದ ಬಂದ ಐದು ವಾಹಿನಿಗಳು ಮತ್ತು Channel 4ನಿಂದ ಬಂದ ಮೂರು ವಾಹಿನಿಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಇವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವೆಲ್ಷ್‌ನಲ್ಲೇ ಇರುವ S4Cಯಿಂದ ಬಂದ ಒಂದು ವಾಹಿನಿಯೂ ಸಹ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಇಡೀ ವಾಹಿನಿ ಸಮೂಹವನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವನ್ನಾಗಿಸಿದೆ.

ಡಿಜಿಟಲ್ [[ಕೇಬಲ್ ದೂರದರ್ಶನ]]ದ ಸೇವೆಗಳ ಅಗಾಧ ಪಾಲನ್ನು [[ವರ್ಜಿನ್ ಮೀಡಿಯಾ|ವರ್ಜಿನ್‌ ಮೀಡಿಯಾ]] ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. [[ಫ್ರೀಸ್ಯಾಟ್]]‌ನಿಂದ ಅಥವಾ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸ್ಕೈ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್]]‌ನಿಂದ ಲಭ್ಯವಿರುವ [[ಉಪಗ್ರಹ ದೂರದರ್ಶನ]]ದ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಫ್ರೀವ್ಯೂ (UK)|ಫ್ರೀವ್ಯೂ]]ನಿಂದ ಬರುವ [[ಮುಕ್ತಪ್ರಸಾರ|ಮುಕ್ತ ಪ್ರಸಾರ]]ದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಟೆರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ದೂರದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಈ ಸೇವೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತಿವೆ. 2012ರ ವೇಳೆಗೆ ಇಡೀ UKಯು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಟೆರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ದೂರದರ್ಶನ#ಡಿಜಿಟಲ್ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆ|ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದೆ]].

[[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ರೇಡಿಯೋ|UKಯಲ್ಲಿನ ರೇಡಿಯೋ ವಲಯ]]ದ ಮೇಲೆ [[BBC ರೇಡಿಯೋ]] ಪ್ರಭುತ್ವ ಸಾಧಿಸಿದ್ದು, ಹತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾಲಗಳು ಮತ್ತು ನಲವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಅದು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಕೇಳುಗರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ [[BBC ರೇಡಿಯೋ 2]] ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ನಂತರದ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು [[BBC ರೇಡಿಯೋ 1]] ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ನೂರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಸಂಗೀತ ಅಥವಾ ಮಾತುಕತೆಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿನ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ.

==== ಅಂತರಜಾಲ ====
[[.uk|uk.]] ಎಂಬುದು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂಗೆ ದೊರೆತಿರುವ [[ಅಂತರಜಾಲ|ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌]] [[ಕಂಟ್ರಿ ಕೋಡ್‌|ಕಂಟ್ರಿಕೋಡ್]] [[ಟಾಪ್-ಲೆವೆಲ್ ಡೊಮೈನ್|ಟಾಪ್‌-ಲೆವೆಲ್ ಡೊಮೈನ್‌]]([[ccTLD]])ಆಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2009ರಲ್ಲಿ &quot;[[.sco]]&quot; ಅಥವಾ &quot;.scot&quot; ಎಂಬ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ವೆಬ್‌ ಡೊಮೈನ್‌ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡಲು ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯನಿರತರ ತಂಡವೊಂದು ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/7782273.stm ಸಾಲ್‌ಮಾಂಡ್‌ ಬ್ಯಾಕಿಂಗ್‌ ಡಾಟ್‌ಸ್ಕಾಟ್‌ ವೆಬ್‌ ನೇಮ್‌ ] BBC ವಾರ್ತೆಗಳು, 14 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008&lt;/ref&gt;

==== ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮ ====
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ]]ಗಳನ್ನು ''ಗುಣಮಟ್ಟ'' ದ, ಗಂಭೀರ-ಮನೋಧರ್ಮದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ (ಅವುಗಳಿಗಿರುವ ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು &quot;[[ದೊಡ್ಡಹಾಳೆ]]ಗಳು&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನುಳ್ಳ ''[[ಚಿಕಣಿ-ಪತ್ರಿಕೆ]]'' (ಟ್ಯಾಬ್ಲಾಯ್ಡ್‌) ಬಗೆಗಳೆಂದು ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು. ಓದುವಿಕೆಯ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೊಡ್ಡಹಾಳೆಗಳು, [[ಚಿಕಣಿ-ಪತ್ರಿಕೆ]]ಗಳು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಹೆಚ್ಚು [[ಸಾಂದ್ರವಾದ (ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ)|ಸಾಂದ್ರವಾದ]]-ಗಾತ್ರದ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. UKಯಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೇ ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಪೈಕಿ ''[[ದಿ ಸನ್]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಸರಣದ ಪ್ರಮಾಣವು 3.1 ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟಿದ್ದು, ಅದು ಒಟ್ಟು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸರಿಸುಮಾರು ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;paper&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/media/table/2008/oct/10/abcs-pressandpublishing|title=ABCs: National daily newspaper circulation September 2008|publisher=Audit Bureau of Circulations|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt; ಇದರ ಒಡನಾಡಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಾದ, ''[[ನ್ಯೂಸ್ ಆಫ್‌ ದಿ ವಿಶ್ವ‌|ನ್ಯೂಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌‌]]'' ಭಾನುವಾರದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಸ್ತು-ವಿಷಯಗಳ ಬಗೆಗೆ ರೂಢಿಗತ ಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/media/table/2008/oct/10/abcs-pressandpublishing1|title=ABCs: National Sunday newspaper circulation September 2008 |publisher=Audit Bureau of Circulations |date=2008-10-10|accessdate=2008-10-17}}&lt;/ref&gt;''[[ದಿ ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್|ದಿ ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌]]'' ಒಂದು [[ಬಲಪಂಥೀಯ]] ದೊಡ್ಡಹಾಳೆಯ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, &quot;ಗುಣಮಟ್ಟದ&quot; ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;paper&quot; /&gt;''[[ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ಹೆಚ್ಚು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ಉದಾರತಾವಾದ|ಉದಾರವಾದಿ]] &quot;ಗುಣಮಟ್ಟದ&quot; ದೊಡ್ಡಹಾಳೆಯ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ''[[ಫಿನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಟೈಮ್ಸ್‌|ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಟೈಮ್ಸ್‌]]'' ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕಿತ್ತಳೆ-ಪಾಟಲ ವರ್ಣದ ದೊಡ್ಡಹಾಳೆಯ ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುವ ''[[ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಲೆಟರ್|ದಿ ನ್ಯೂಸ್‌ ಲೆಟರ‍್]]'' ಪತ್ರಿಕೆ 1737ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮುದ್ರಣವಾಗಿದ್ದು, ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಭಾಷಾ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಐರಿಷ್‌ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ''[[ದಿ ಐರಿಷ್ ನ್ಯೂಸ್|ದಿ ಐರಿಷ್‌ ನ್ಯೂಸ್]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯು 2006 ಮತ್ತು 2007ರಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಬಾರಿ, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಎಂಬ ಅಭಿದಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.newspaperawards.co.uk/default.htm |title=The Newspaper Awards |accessdate=2007-05-19 |archive-date=2011-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510080001/http://www.newspaperawards.co.uk/default.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ನೋಡಿದರೆ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಕ್ತ ಘಟನೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಬರಹಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ''[[ದಿ ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್]]'' ಹಾಗೂ ''[[ನೇಚರ್ (ನಿಯತಕಾಲಿಕ)|ನೇಚರ್]]'' ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಸೇರಿವೆ.

ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯ ವಾಚಕವೃಂದದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಹೊಂದಿದೆ ([[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೋಡಿ]]). ''[[ಡೈಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್‌(ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್)|ಡೈಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್‌]]'' ಎಂಬ ಚಿಕಣಿ-ಪತ್ರಿಕೆಯು ಯಾವುದೇ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಸಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ''[[ದಿ ಸನ್#ದಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸನ್|ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸನ್‌]]'' ಪತ್ರಿಕೆಗಿಂತ ಒಂದಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಸಹಯೋಗಿ ಪತ್ರಿಕೆ ''[[ಸಂಡೆ ಮೇಲ್ (ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌)|ಸಂಡೆ ಮೇಲ್]]'' ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾನುವಾರದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ. ''[[ದಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ (ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ)|ದಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ &quot;ಗುಣಮಟ್ಟದ&quot; ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ''[[ದಿ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌ಮನ್|ದಿ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌]]'', ''[[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಆನ್ ಸಂಡೆ|ದಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಆನ್ ಸಂಡೆ]]'' ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಹಯೋಗಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಭಾನುವಾರದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.business7.co.uk/business-news/breaking-business-news/2008/02/11/scottish-newspaper-readership-falls-97298-20316075/ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌‌ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಓದುಗರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಳಿತ ] ಬಿಸಿನೆಸ್‌7, 11 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008&lt;/ref&gt;

=== ಸಂಗೀತ ===
[[ಚಿತ್ರ:The Fabs.JPG|thumb|ಸಂಗೀತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ದಿ ಬೀಟಲ್ಸ್‌, ವಾಣಿಜ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶತಕೋಟಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾರಾಟ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. [491] [493] [495]]]

ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿರುವ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌, ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌, ವೇಲ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ]]ದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು [[ವೇಗದ ತಾಳ-ಧ್ವನಿಯ ಸಂಗೀತ]]ದವರೆಗಿನ ಸಂಗೀತದ ವಿವಿಧ ಶೈಲಿಗಳು UKಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ.

ಕಳೆದ 50 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಕೊಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ, [[ದಿ ಬೀಟಲ್ಸ್‌]], [[ಕ್ವೀನ್|ಕ್ವೀನ್‌]], [[AC/DC]], [[ಬೀ ಗೀಸ್|ಬೀ ಗೀಸ್‌]], [[ಕ್ಲಿಫ್ ರಿಚರ್ಡ್‌]], [[ಎಲ್ಟನ್ ಜಾನ್|ಎಲ್ಟನ್‌ ಜಾನ್‌]], [[ಲೆಡ್ ಜೆಪೆಲಿನ್|ಲೆಡ್‌ ಜೆಪ್ಪೆಲಿನ್‌]], [[ಪಿಂಕ್ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್|ಪಿಂಕ್‌ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ದಿ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್|ದಿ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್‌]] ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ 200 ದಶಲಕ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾರ್ಹ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಕಂಡಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.emigroup.com/Press/2009/press17.htm |title=British rock legends get their own music title for PLAYSTATION3 and PlayStation2 |work=[[EMI Group]] |access-date=2009-10-21 |archive-date=2009-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091029085831/http://www.emigroup.com/Press/2009/press17.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.britannica.com/EBchecked/topic/58259/the-Bee-Gees&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/faith/article3897823.ece ದಿ ಟೈಮ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525121851/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/faith/article3897823.ece |date=2010-05-25 }} ಆನ್‌ ಕ್ಲಿಫ್‌ ರಿಚರ್ಡ್‌&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080801175725/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html |date=2008-08-01 }} ಆನ್‌ ಎಲ್ಟನ್‌ ಜಾನ್‌&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1562875/Rock-group-Led-Zeppelin-to-reunite.html |title=Rock group Led Zeppelin to reunite|work=[[The Daily Telegraph]]|date=2008-04-19}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |title=Pink Floyd founder Syd Barrett dies at home |url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2-2265034,00.html |work=Times Online |date=2006-07-11 |access-date=2009-10-21 |archive-date=2012-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120313205002/http://www.thetimes.co.uk/tto/news/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Kate |last=Holton |title=Rolling Stones sign Universal album deal |url=http://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSL1767761020080117 |format= |agency=[[Reuters]] |work=Reuters.com |date=2008-01-17 |accessdate=2008-10-26}}&lt;/ref&gt; ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶತಕೋಟಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾರಾಟ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ದಿ ಬೀಟಲ್ಸ್‌ ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Beatles sales&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;McCartney&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;uktvrecording&quot; /&gt;[[ಗಿನ್ನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗಳು|ಗಿನ್ನೆಸ್‌ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ]]ಗಳ ವತಿಯಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಅನುಸಾರ, UKಯಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಸಂಗೀತ ಕೋಷ್ಟಕಗಳಲ್ಲಿನ ಹತ್ತು ಕೃತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಎಂಟು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ನವೇ ಆಗಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, [[ಸ್ಟೇಟಸ್ ಕೋ(ತಂಡ)|ಸ್ಟೇಟಸ್‌ ಕೊ]], ಕ್ವೀನ್, ದಿ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್‌, [[UB40]], [[ಡಿಪೀಚ್ ಮೋಡ್|ಡಿಪೀಚ್‌ ಮೋಡ್‌]], ಬೀ ಗೀಸ್‌, [[ಪೆಟ್ ಷಾಪ್ ಬಾಯ್ಸ್|ಪೆಟ್‌ ಷಾಪ್ ಬಾಯ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾನಿಕ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಪ್ರೀಚರ್ಸ್|ಮ್ಯಾನಿಕ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಪ್ರೀಚರ್ಸ್‌]].&lt;ref name=&quot;Hit singles&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/4259312.stm|title=Status Quo hold UK singles record|date=2005-09-19|publisher=BBC News|accessdate=2009-08-02}}&lt;/ref&gt;

ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿದ್ದ ದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಸಂಯೋಜಕರಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವರೆಂದರೆ, [[ವಿಲಿಯಂ ಬೈರ್ಡ್‌]], [[ಹೆನ್ರಿ ಪರ್ಸೆಲ್|ಹೆನ್ರಿ ಪರ್ಸೆಲ್‌]], ಸರ್‌ [[ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಎಲ್ಗರ್|ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಎಲ್ಗರ್‌]], [[ಗಸ್ಟವ್ ಹೋಸ್ಟ್|ಗುಸ್ಟವ್‌ ಹೋಸ್ಟ್‌]], ಸರ್‌ [[ಅರ್ಥರ್ ಸಲ್ಲಿವನ್|ಅರ್ಥರ್‌ ಸಲ್ಲಿವನ್‌]] (ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರ ಸರ್‌ [[ಡಬ್ಲ್ಯು. ಎಸ್. ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್|ಡಬ್ಲ್ಯು.ಎಸ್. ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್]]‌ರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದವ), [[ರಾಲ್ಫ್ ವೌಘನ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌|ರಾಲ್ಫ್‌ ವಾಘನ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ [[ರೂಪಕ]][[ಬೆಂಜಮಿನ್ ಬ್ರಿಟ್ಟನ್]]ಇವರೇ ಮೊದಲಾದವರು. ಈಗ ಬದುಕಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಯೋಜಕರಲ್ಲಿ ಸರ್ [[ಪೀಟರ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್ ಡೇವಿಸ್|ಪೀಟರ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌ ಡೇವಿಸ್‌]] ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದು, [[ದಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ನ ಒಡೆಯ|ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ನ ಈಗಿನ ಒಡೆಯ]]ರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[BBC ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೇಸ್ಟ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಲಂಡನ್ ಸಿಂಫನಿ ಕೋರಸ್|ಲಂಡನ್‌ ಸಿಂಫನಿ ಕೋರಸ್]]‌ನಂತಹ ಜಗತ್‌ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವರಮೇಳದ‌ ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳು ಹಾಗೂ ಮೇಳಗಾಯನಗಳಿಗೂ ಸಹ UKಯು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ವಾದ್ಯವೃಂದ [[ನಿರ್ವಹಣೆ|ನಿರ್ವಾಹಕ]]ರಲ್ಲಿ ಸರ್ [[ಸೈಮನ್ ರ್ಯಾಟಲ್|ಸೈಮನ್‌ ರ್ಯಾಟಲ್]], [[ಜಾನ್ ಬಾರ್ಬಿರೋಲಿ|ಜಾನ್‌ ಬಾರ್ಬಿರೋಲಿ]] ಮತ್ತು ಸರ್ [[ಮಾಲ್ಕಮ್ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್]]‌ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ|ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ]] [[ಸಂಯೋಜಕ]]ರಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವರೆಂದರೆ, [[ಜಾನ್ ಬ್ಯಾರಿ (ಸಂಯೋಜಕ)|ಜಾನ್‌ ಬ್ಯಾರಿ]], [[ಕ್ಲಿಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್‌ಸೆಲ್|ಕ್ಲಿಂಟ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ಸೆಲ್‌]], [[ಮೈಕ್ ಓಲ್ಡ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌|ಮೈಕ್‌ ಓಲ್ಡ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌]], [[ಜಾನ್ ಪೋವೆಲ್|ಜಾನ್‌ ಪೊವೆಲ್‌]], [[ಕ್ರೆಗ್‌ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್ (ಸಂಯೋಜಕ)|ಕ್ರೆಗ್‌ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್‌]], [[ಡೇವಿಡ್ ಅರ್ನಾಲ್ಡ್‌ (ಸಂಯೋಜಕ)|ಡೇವಿಡ್‌ ಅರ್ನಾಲ್ಡ್‌]], [[ಜಾನ್ ಮರ್ಫಿ (ಸಂಯೋಜಕ)|ಜಾನ್‌ ಮರ್ಫಿ]], [[ಮೋಂಟಿ ನಾರ್ಮನ್|ಮೊಂಟಿ ನಾರ್ಮನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಹ್ಯರಿ ಗ್ರೆಗ್ಸನ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್|ಹ್ಯಾರಿ ಗ್ರೆಗ್ಸನ್‌ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌]]. [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಹ್ಯಾಂಡೆಲ್|ಜಾರ್ಜ್‌ ಫ್ರೆಡ್‌ರಿಕ್‌ ಹ್ಯಾಂಡೆಲ್‌]] ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ [[ಜರ್ಮನ್ ಬ್ರೈಟನ್|ಜರ್ಮನ್‌]] ಆಗಿದ್ದರೂ ಸಹ [[ಜರ್ಮನ್ ಬ್ರೈಟನ್|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌]] ಆಗಿ ಮರಣಹೊಂದಿದ (ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಜರುಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೆಸಿಯಾ (Messiah) ಕೃತಿಯಂತೆಯೇ ಅವನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಜನ|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಜನ]]ರಿಗೆಂದೇ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.

UKಯ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ನಗರಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ರೂಪಕಗಳಿಗೆ ಖ್ಯಾತವಾಗಿವೆ. [[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌]]ನಿಂದ ಬಂದ ರೂಪಕಗಳಲ್ಲಿ [[ತಲಾ]] ಒಂದೊಂದಕ್ಕೂ UKಯ ಸಂಗೀತ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಯಾವುದೇ ನಗರಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನ ಸಿಕ್ಕಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Liverpool vs Stavanger&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/a-tale-of-two-cities-of-culture-liverpool-vs-stavanger-770076.html?r=RSS|title=A tale of two cities of culture: Liverpool vs Stavanger|last=Hughes|first=Mark|date=2008-01-14|work=The Independent|accessdate=2009-08-02}}&lt;/ref&gt; 2008ರಲ್ಲಿ [[ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ]] ನಗರವನ್ನು [[UNESCO]] [[ಸೃಜನಶೀಲ ನಗರಗಳ ಜಾಲ|ಸಂಗೀತದ ನಗರ]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದಾಗ ಸಂಗೀತ ರೂಪಕಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಗ್ಲಾಸ್ಗೋದ ಕೊಡುಗೆಯ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಕೇವಲ ಮೂರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ಕೂಡಾ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/glasgow_and_west/7570915.stm|title=Glasgow gets city of music honour|publisher=BBC News|date=2008-08-20|accessdate=2009-08-02}}&lt;/ref&gt;

=== ತತ್ವಚಿಂತನೆ ===
ಜ್ಞಾನದ ತತ್ವಚಿಂತನೆಯ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಾಗಿರುವ &quot;ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಅನುಭವೈಕ್ಯವಾದ&quot; ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಅನುಭವದಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಿತಗೊಂಡ ಜ್ಞಾನ ಮಾತ್ರವೇ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದುದು ಅಥವಾ ಸಿಂಧುವಾದುದು ಎಂದು ಈ ತತ್ವವು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, &quot;ವ್ಯವಹಾರ ಜ್ಞಾನದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಶಾಲೆ‌&quot; ಎಂದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುವ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ತತ್ವಚಿಂತನೆಗೂ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಅನುಭವೈಕ್ಯವಾದದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತತ್ವಚಿಂತಕರಲ್ಲಿ, [[ಜಾನ್ ಲೋಕ್|ಜಾನ್‌ ಲೋಕ್‌]], [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಬರ್ಕ್‌ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಡೇವಿಡ್ ಹ್ಯೂಮ್‌|ಡೇವಿಡ್‌ ಹ್ಯೂಮ್‌]] (ಈತ ಸ್ವತಃ ಓರ್ವ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಜನ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌]] ಆಗಿದ್ದ) ಮೊದಲಾದವರು ಸೇರಿದ್ದರೆ, [[ಡುಗಾಲ್ಡ್‌ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್‌]], [[ಥಾಮಸ್ ರೀಡ್‌|ಥಾಮಸ್‌ ರೀಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸರ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್, 9ನೇ ಬ್ಯಾರನೆಟ್|ವಿಲಿಯಂ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್‌]] ಇವರೇ ಮೊದಲಾದವರು ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ &quot;ಕಾಮನ್‌ ಸೆನ್ಸ್‌&quot; ಸ್ಕೂಲ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. [[ಪ್ರಯೋಜನ ತತ್ವ]] ಎಂಬ ನೈತಿಕ ತತ್ವಚಿಂತನೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು [[ಜೆರೆಮಿ ಬೆಂಥಾಮ್|ಜೆರೆಮಿ ಬೆಂಥಾಮ್‌]] ಮೊದಲು ಬಳಕೆಗೆ ತಂದಿದ್ದು, ನಂತರ [[ಜಾನ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್‌ ಮಿಲ್‌|ಜಾನ್‌ ಸ್ಟುವರ್ಟ್‌ ಮಿಲ್‌]] ಎಂಬಾತನು ಇದನ್ನು ''[[ಯುಟಿಲಿಟೇರಿಯನಿಸಂ (ಪುಸ್ತಕ)|ಯುಟಿಲಿಟೇರಿಯನಿಸಂ]]'' ಎಂಬ ತನ್ನ ಪುಟ್ಟ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.

UK ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿದ್ದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ಬಂದ ಇತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತತ್ವಚಿಂತಕರಲ್ಲಿ [[ಜಾನ್ ಡನ್ಸ್‌ ಸ್ಕೋಟಸ್|ಡನ್ಸ್‌ ಸ್ಕೋಟಸ್‌]], [[ಜಾನ್ ಲಿಲ್‌ಬರ್ನೆ|ಜಾನ್‌ ಲಿಲ್‌ಬರ್ನೆ]], [[ಮೇರಿ ವೋಲ್‌ಸ್ಟೋನ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌|ಮೇರಿ ವೊಲ್‌ಸ್ಟೋನ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌]], [[ವಿಲಿಯಂ ಆಫ್ ಓಕ್‌ಹ್ಯಾಂ|ಒಕ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ನ ವಿಲಿಯಂ]], [[ಥಾಮಸ್ ಹೋಬ್ಸ್‌|ಥಾಮಸ್‌ ಹೋಬ್ಸ್‌]], [[ಬರ್ಟ್ರೆಂಡ್ ರಸ್ಸೆಲ್|ಬರ್ಟ್ರೆಂಡ್‌ ರಸ್ಸೆಲ್‌]], [[ಆಡಮ್‌ ಸ್ಮಿತ್‌]] ಮತ್ತು [[ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ಏಯರ್|ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್‌ ಎಯರ್]] ಮೊದಲಾದವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದು, UKಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ತತ್ವಚಿಂತಕರಲ್ಲಿ [[ಇಸಾಯ ಬರ್ಲಿನ್|ಇಸಾಯ ಬರ್ಲಿನ್‌]], [[ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್|ಕಾರ್ಲ್‌ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌]]‌, [[ಕಾರ್ಲ್ ಪೊಪ್ಪರ್|ಕಾರ್ಲ್‌ ಪೊಪರ್]] ಮತ್ತು [[ಲುಡ್‌ವಿಗ್ ವಿಟ್‌ಜೆನ್‌ಸ್ಟೀನ್|ಲುಡ್‌ವಿಗ್‌ ವಿಟ್‌ಜೆನ್‌ಸ್ಟೀನ್‌]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

=== ವಿಜ್ಞಾನ, ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆ ===
[[ಚಿತ್ರ:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|thumb|right|upright|ಸರ್ ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್]]
[[ಚಿತ್ರ:Charles Darwin aged 51.jpg|thumb|right|upright|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾರ್ವಿನ್]]

ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿದ್ದ ದೇಶಗಳು, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದು, ಪ್ರಮುಖ ಮಂಡನೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಅವರು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ:

* [[ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ವಾನ್|ಜೋಸೆಫ್‌ ಸ್ವಾನ್‌]]ನಿಂದ [[ತಾಪಜ್ವಲನ ದೀಪದ ಬಲ್ಬ್|ತಾಪಜ್ವಲನ ದೀಪದ ಬಲ್ಬ್‌]]ನ ಆವಿಷ್ಕಾರ 
* [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜನ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌]] ತತ್ವಚಿಂತಕ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬೇಕನ್|ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಬೆಕಾನ್]]‌ನಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಧುನಿಕ [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನ|ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪದ್ಧತಿ]] 
* [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜನ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] [[ಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನಿ|ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]], [[ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]], [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]], [[ಭೌತಿಕ ತತ್ವಚಿಂತಕ]], [[ರಸವಿದ್ಯೆ|ರಸವಿದ್ಯಾ ತಜ್ಞ]] ಮತ್ತು [[ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರ|ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] ಇವೆಲ್ಲವೂ ಆಗಿದ್ದ ಸರ್‌ [[ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್|ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌]]ರಿಂದ ಮಂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ನ್ಯೂಟನ್ನನ ಚಲನೆಯ ನಿಯಮಗಳು|ಚಲನೆಯ ನಿಯಮಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ]]ಯ ಅರಿವು. 
* [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಕ್ಲರ್ಕ್‌ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌]] ಮಂಡಿಸಿದ [[ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತತೆ]]ಯ ಒಂದುಗೂಡಿಸುವಿಕೆ 
* [[ಹೆನ್ರಿ ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಷ್|ಹೆನ್ರಿ ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಶ್‌]]ನಿಂದ [[ಜಲಜನಕ]]ದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಿಕೆ 
* [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಟ್ರೆವಿಥಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ವಿವಿಯನ್]]‌ರಿಂದ [[ಉಗಿಬಂಡಿ ಯಂತ್ರ]]ದ ಆವಿಷ್ಕಾರ 
* [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಜನ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್]] [[ಶಿಲ್ಪಿ]] ಮತ್ತು ಆವಿಷ್ಕಾರಕ [[ಜಾನ್ ಲೋಗಿ ಬೇರ್ಡ್‌|ಜಾನ್‌ ಲೋಗಿ ಬೇರ್ಡ್‌]]ನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯನಿರತ [[ದೂರದರ್ಶನ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು [[ಬಣ್ಣದ ದೂರದರ್ಶನ]] 
* [[ಫ್ರಾಂಕ್ ವೈಟಲ್‌|ಫ್ರಾಂಕ್‌ ವೈಟ್ಲ್‌]]ನಿಂದ [[ಜೆಟ್ ಎಂಜಿನ್|ಜೆಟ್‌ ಎಂಜಿನ್‌]]ನ ಆವಿಷ್ಕಾರ 
* [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಡಾರ್ವಿನ್|ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಡಾರ್ವಿನ್‌]]ನಿಂದ ಮಂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಆಯ್ಕೆ|ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆ]]ಯಿಂದ ವಿಕಾಸ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತ 
* ಆಧುನಿಕ [[ಗಣಕಯಂತ್ರ]]ದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [[ಅಲಾನ್‌ ಟ್ಯೂರಿಂಗ್‌|ಅಲನ್‌ ಟ್ಯೂರಿಂಗ್]] ರೂಪಿಸಿದ [[ಟ್ಯೂರಿಂಗ್ ಯಂತ್ರ]] 
* [[ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಕಾಕೆರೆಲ್|ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಕೋಕೆರೆಲ್]]‌ನಿಂದ [[ಸುಳಿವಿಮಾನ]]ದ (ಹಾವರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌) ಆವಿಷ್ಕಾರ 
* [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌]]ನಿಂದ [[ಕಾನ್‌ಕಾರ್ಡ್‌]] ಎಂಬ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಸೂಪರ್‌ಸಾನಿಕ್‌ ಪ್ರಯಾಣ ವಿಮಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ 
* ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಅನುವಾಗುವಂತೆ [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ [[ಮೈಕೇಲ್‌ ಫ್ಯಾರಡೆ|ಮೈಕೇಲ್ ಫ್ಯಾರಡೆ]] ರೂಪಿಸಿದ [[ವಿದ್ಯುತ್‌ಚಾಲಿತ ಮೋಟಾರ್‌|ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರು]] 
* [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌‌ ಜನತೆ|ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌]] [[ಆವಿಷ್ಕಾರಕ]] [[ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್‌ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್‌]] ರೂಪಿಸಿದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಕಾರ್ಯರೂಪದ [[ದೂರವಾಣಿ]] 
* [[ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್‌ ಕ್ರಿಕ್‌|ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಕ್ರಿಕ್]] ಮತ್ತು ಇತರರು ರೂಪಿಸಿದ [[DNA]]ಯ ರಚನೆ 
* [[ಟಿಮ್‌ ಬ್ಯಾನರ್ಸ್‌-ಲೀ|ಟಿಮ್‌ ಬೆರ್ನರ್ಸ್‌-ಲೀ]]ಯಿಂದ [[World Wide Web#ಮೂಲ|ವಿಶ್ವ‌ ವೈಡ್‌ ವೆಬ್‌]]ನ ಆವಿಷ್ಕಾರ 
* ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಜಾನ್‌ ನೇಪಿಯರ್‌]]ನಿಂದ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಲಾಗರಿದಮ್ಸ್‌|ಲಘುಗಣಕ ಪಟ್ಟಿಗಳು]] 
* ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ [[ಜೀವವಿಜ್ಞಾನಿ|ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] ಹಾಗೂ [[ಔಷಧ ವಿಜ್ಞಾನಿ|ಔಷಧ ಪ್ರಭಾವ ವಿಜ್ಞಾನಿ]] [[ಸರ್ ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್‌ ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್|ಸರ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ ಫ್ಲೆಮಿಂಗ್]]‌ನಿಂದ [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ಲಿನ್‌|ಪೆನಿಸಿಲಿನ್‌]]ನ ಶೋಧನೆ

[[ಇಸಾಂಬರ್ಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಬ್ರುನೆಲ್‌|ಇಸಂಬರ್ದ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಬ್ರುನೆಲ್‌]]ರಂಥ ಪಥನಿರ್ಮಾಪಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗಮನಾರ್ಹ [[ಸಿವಿಲ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] ಯೋಜನೆಗಳು ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಸಾಗಾಣಿಕಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿವೆ. UKಯಲ್ಲಿ ಪಥನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಇತರ ಮಂಡನೆಗಳು ಅಥವಾ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ಸೇರಿವೆ: [[ಮರೀನ್‌ ಕ್ರೋನೋಮೀಟರ್‌|ನೌಕಾ ಕಾಲಮಾಪಕ]], [[ಜೆಟ್‌ ಎಂಜಿನ್‌]], ಆಧುನಿಕ [[ಬೈಸಿಕಲ್‌]], [[ಲ್ಯಾಂಪ್‌ (ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣ)|ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪವ್ಯವಸ್ಥೆ]], [[ಸ್ಟೀಮ್‌ ಟರ್ಬೈನ್|ಆವಿಯ ನೀರ್ಗಾಲಿ]], [[ಸ್ಟಿರಿಯೋ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] ಧ್ವನಿ, [[ಎಡ್‌ವರ್ಡ್‌ ಮುಯ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌|ಚಲನಚಿತ್ರ]], [[ಪ್ರೊಪೆಲ್ಲರ್‌|ತಿರುಪು ಚಾಲಕ]], [[ಇಂಟರ್ನಲ್ ಕಂಬ್ಯೂಷನ್ ಎಂಜಿನ್|ಆಂತರಿಕ ದಹನದ ಎಂಜಿನ್‌]], ಸೇನಾ [[ರೇಡಾರ್‌]], ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌|ಗಣಕಯಂತ್ರ]], [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಕೆಲೆ|ವೈಮಾನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ‌]], [[ಸಾಫ್ಟ್‌ ಡ್ರಿಂಕ್|ಸೋಡಾ ನೀರು]], [[ನರ್ಸಿಂಗ್‌|ಶುಶ್ರೂಷೆ]], [[ಆಂಟಿಸೆಪ್ಟಿಕ್‌|ಕೀವುನಾಶಕ]] ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ, [[ಲಸಿಕೆ|ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು ಹಾಕುವಿಕೆ‌]] ಮತ್ತು [[ಆಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್‌|ಪ್ರತಿಜೀವಕ‌]]ಗಳು.‌

UKಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ ''[[ನೇಚರ್ (ನಿಯತಕಾಲಿಕ)|ನೇಚರ್]]'', ''[[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಜರ್ನಲ್|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್ ಜರ್ನಲ್]]'' ಹಾಗೂ ''[[ದಿ ಲ್ಯಾನ್‌ಸೆಟ್‌|ದಿ ಲ್ಯಾನ್ಸೆಟ್‌]]'' ಸೇರಿವೆ. ವಿಶ್ವದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ವರದಿಗಳ ಪೈಕಿ ಶೇಕಡಾ 9ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಮತ್ತು ಆಧಾರಗಳ ಪೈಕಿ ಶೇಕಡಾ 12ರಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು UKಯು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆಂದೂ 2006ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ USನ ನಂತರದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/education/2006/mar/21/highereducation.uk4 |title=Britain second in world research rankings |work=The Guardian |last=MacLeod |first=Donald|date=2006-03-21 |accessdate=2006-05-14}}&lt;/ref&gt;

=== ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ಕಲೆ ===
[[ರಾಯಲ್‌ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ|ರಾಯಲ್ ಅಕೆಡೆಮಿ]]ಯು ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಕಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ಸೇರಿವೆ: [[ಸ್ಲೇಡ್‌ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್‌ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್|ಸ್ಲೇಡ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್ ಫೈನ್‌ ಆರ್ಟ್‌]]; [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸೇಂಟ್‌ ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಅರ್ಟ್ ಅಂಡ್‌ ಡಿಸೈನ್‌|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸೇಂಟ್‌ ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡಿಸೈನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಚೆಲ್‌ಸೀ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಅರ್ಟ್ ಅಂಡ್‌ ಡಿಸೈನ್‌|ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡಿಸೈನ್‌]] ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಿಕ್ಸ್‌-ಸ್ಕೂಲ್‌ [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಲಂಡನ್‌|ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ದಿ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಲಂಡನ್‌]]; [[ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌|ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು ಲಂಡನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗೋಲ್ಡ್‌ಸ್ಮಿತ್ಸ್‌. ಈ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶದ ಸಾಹಸೋದ್ಯಮವು ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ಕಲೆಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಕಲಾವಿದರುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಕಂಡವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ: ಸರ್‌ [[ಜೆಷುವ ರೆನಾಲ್ಡ್ಸ್|ಜೊಶುವಾ ರೆನಾಲ್ಡ್ಸ್]]‌, [[ಥಾಮಸ್‌ ಗೇನ್ಸ್‌ಬೋರೋಗ್‌|ಥಾಮಸ್ ಗೇನ್ಸ್‌ಬರೋ]], [[ಜಾನ್‌ ಕಾನ್‌ಸ್ಟೆಬಲ್‌|ಜಾನ್ ಕಾನ್‌ಸ್ಟೇಬಲ್‌]], [[ವಿಲ್ಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್|ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್]], [[J. M. W. ಟರ್ನರ್‌|ಜೆ. ಎಂ. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಟರ್ನರ್]], [[ವಿಲ್ಲಿಯಂ ಮೊರ್ರಿಸ್|ವಿಲಿಯಂ ಮೋರಿಸ್]], [[L. S. ಲೋರಿ|ಎಲ್. ಎಸ್. ಲೌರಿ]], [[ಫ್ರ್ಯಾನ್‌ಸಿಸ್‌ ಬೇಕನ್‌|ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಬೇಕನ್]], [[ಲ್ಯೂಸಿಯನ್‌ ಫ್ರೆಡ್‌|ಲೂಸಿಯನ್ ಫ್ರೆಡ್]], [[ಡೇವಿಡ್‌ ಹಾಕ್‌ನಿ|ಡೇವಿಡ್ ಹಾಕ್ನೆ]], [[ಗಿಲ್‌ಬರ್ಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಜಾರ್ಜ್‌|ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್‌]], [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್‌ (ಕಲಾವಿದ)|ರಿಚರ್ಡ್‌ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್]], [[ಪೀಟರ್ ಬ್ಲೇಕ್‌ (ಕಲಾವಿದ)|ಪೀಟರ್ ಬ್ಲೇಕ್]], [[ಹೌವಾರ್ಡ್‌ ಹೋಡ್ಕಿನ್‌|ಹೋವರ್ಡ್‌ ಹಾಡ್‌ಕಿನ್]], [[ಆಂಟನಿ ಗೋರ್ಮ್‌ಲಿ|ಆಂಟೊನಿ ಗಾರ್ಮ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಅನಿಶ್‌ ಕಪೂರ್|ಅನೀಶ್ ಕಪೂರ್]]. 1980ರ ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ಸಾಚಿ ಗ್ಯಾಲರಿ]]ಯು ಬಹುಪ್ರಕಾರದ ಕಲಾವಿದರ ಗುಂಪೊಂದನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದಿತು. ಅವರೇ ಮುಂದೆ [[ಯುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಲಾವಿದರು|ಯುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಲಾವಿದ]]ರು ಎಂದು ಹೆಸರಾದರು. ಸಡಿಲವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದ ಈ ಆಂದೋಲನದಲ್ಲಿದ್ದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರೆಂದರೆ, [[ಡ್ಯಾಮಿಯೆನ್ ಹಿರ್ಸ್ಟ್|ಡೇಮಿಯನ್ ಹಿರ್ಸ್‌]], [[ಕ್ರಿಸ್ ಓಫಿಲಿ|ಕ್ರಿಸ್ ಒಫಿಲಿ]], [[ರೇಚಲ್‌ ವೈಟರೀಡ್‌|ರಾಚೆಲ್ ಡೈಟ್‌ರೀಡ್‌]], [[ಟ್ರೇಸಿ ಎಮ್ಲಿನ್‌|ಟ್ರೇಸಿ ಎಮಿನ್]], [[ಮಾರ್ಕ್ ವಾಲ್ಲಿಂಗರ್|ಮಾರ್ಕ್‌ ವ್ಯಾಲಿಂಜರ್]], [[ಸ್ಟೀವ್‌ ಮ್ಯಾಕ್ವೀನ್ (ಕಲಾವಿದ)|ಸ್ಟೀವ್ ಮೆಕ್‌ಕ್ವೀನ್]], [[ಸ್ಯಾಮ್ ಟೇಲರ್‌-ವುಡ್‌|ಸ್ಯಾಮ್ ಟೇಲರ್-ವುಡ್]], ಮತ್ತು [[ಜೇಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡಿನೋಸ್‌ ಚಾಪ್‌ಮನ್|ಚಾಪ್‌ಮನ್‌ ಸೋದರರು]].

== ಸಂಕೇತಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:Britannia-Statue.jpg|thumb|upright|ಪ್ಲಿಮೌಥ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಾನಿಯ ವಿಗ್ರಹ ಬ್ರಿಟಾನಿಯ UKಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿರೂಪ]]
[[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಧ್ವಜ|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗಡಂನ ಧ್ವಜ]]ವು [[ಯೂನಿಯನ್‌ ಧ್ವಜ|ಒಕ್ಕೂಟ ಧ್ವಜ]]ವಾಗಿದೆ. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಧ್ವಜ]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್ನ ಧ್ವಜ|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಧ್ವಜ]] ಮತ್ತು [[ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ನ ಧ್ವಜ|ಸೇಂಟ್‌ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ರ ಧ್ವಜ]]ವನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದರಂತೆ ಇರಿಸಿ ಈ ಧ್ವಜವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗಡಂ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ಗೆಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ವೇಲ್ಸ್‌ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಅದು ಒಕ್ಕೂಟ ಧ್ವಜದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಒಕ್ಕೂಟ ಧ್ವಜವನ್ನು ಪುನರ‍್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7114248.stm|title=Welsh dragon call for Union flag|publisher=BBC|date=27 November 2007|dateformat=dmy|accessdate=17 October 2008}}&lt;/ref&gt;&quot;[[ರಾಣಿಯನ್ನು ದೇವರು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.|ಗಾಡ್ ಸೇವ್‌ ದಿ ಕಿಂಗ್]]&quot; ಎಂಬುದು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ [[ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ]]. ಒಂದು ವೇಳೆ ಪುರುಷನಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯು ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿನ &quot;ಕಿಂಗ್&quot; ಪದವನ್ನು &quot;ಕ್ವೀನ್‌&quot;ನಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯ ಹೆಸರು &quot;ಗಾಡ್‌ ಸೇವ್ ದಿ ಕಿಂಗ್&quot; ಎಂದೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

[[ಬ್ರಿಟಾನಿಯ|ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮಾತೆ]]ಯು (ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ)ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿರೂಪ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೂರ್ತರೂಪ]]ವಾಗಿದ್ದು, [[ರೋಮನ್ ಬ್ರಿಟನ್‌|ರೋಮನ್ ಬ್ರಿಟನ್]]‌ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿರುವಂಥಾದ್ದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.24carat.co.uk/britanniaframe.html |title=Britannia on British Coins |publisher=Chard |dateformat=dmy|accessdate=25 June 2006}}&lt;/ref&gt; ಬ್ರಿಟನ್ ಮಾತೆಯನ್ನು ಕಂದು ಅಥವಾ ಹೊಂಬಣ್ಣದ ಕೂದಲನ್ನುಳ್ಳ, [[ಕೋರಿಂಥಿಯನ್ ಹೆಲ್‌ಮೆಟ್‌|ಕಾರಿಂತ್‌ ಶೈಲಿಯ ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣ]] ಹಾಗೂ ಬಿಳಿಯ ನಿಲುವಂಗಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಯುವ ಸ್ತ್ರೀಯಂತೆ ಸಂಕೇತಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಪೋಸಿಡಾನ್‌]]ನ ಮೂರು ಕವಲುಳ್ಳ ತ್ರಿಶೂಲ ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಷೀಲ್ಡ್‌|ಗುರಾಣಿ]]ಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವ ಆಕೆಯು, ಒಕ್ಕೂಟದ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾಳೆ. ಆಕೆಯು ಸಿಂಹದ ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದಲೂ, ''[[ರೂಲ್‌, ಬ್ರಿಟಾನಿಕ'|ರೂಲ್, ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ!]]'' ಎಂಬ ದೇಶಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟನ್ ಮಾತೆಯು ಹಲವುಬಾರಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿದ್ದಾಳೆ. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಐವತ್ತು ಪೆನ್ಸ್‌ ನಾಣ್ಯ|ಐವತ್ತು ಪೆನ್ನಿಗಳ ಮೌಲ್ಯದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ನಾಣ್ಯ]]ದ ಮೇಲೆ [[ಸಿಂಹ]]ದ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮಾತೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಹತ್ತು ಪೆನ್ಸ್‌ ನಾಣ್ಯ|ಹತ್ತು ಪೆನ್ನಿಗಳ ಮೌಲ್ಯದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ನಾಣ್ಯ]]ದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಿರೀಟ ಧರಿಸಿದ ಮಾತೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌‌ ಸೇನೆ|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೇನೆ]]ಯ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಧ್ವಜದ ಮೇಲೆಯೂ ಸಹ ಇದನ್ನು ಚಿಹ್ನೆಯಂತೆ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. [[ಬುಲ್‌ಡಾಗ್|ಗೂಳಿನಾಯಿ]]ಯನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿಯ ವಿರುದ್ಧದ [[ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್‌ ಚರ್ಚಿಲ್‌]]ರವರ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿಯೂ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Baker|first=Steve|title=Picturing the Beast|publisher=University of Illinois Press|year=2001|pages=52|isbn=0252070305}}&lt;/ref&gt;

=== ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ===

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!ಧ್ವಜ 
!ದೇಶ 
!ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಸಂತ 
!ಪುಷ್ಪ 
|-
|  {{flagicon|England}} 
| ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್
| [[ಸೇಂಟ್‌ ಜಾರ್ಜ್‌|ಸಂತ ಜಾರ್ಜ್‌]] 
| [[ಟೂಡರ್ ರೋಸ್|ಪಂಚದಳದ ಗುಲಾಬಿ]]
|-
|  {{flagicon|Scotland}} 
| ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ 
| [[ಸೇಂಟ್‌ ಆಂಡ್ಯ್ರೂ|ಸಂತ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ]] 
| [[ಥಿಸ್ಟಲ್‌|ದತ್ತೂರಿ]]
|-
|  {{flagicon|Wales}} 
| ವೇಲ್ಸ್‌ 
| [[ಸೇಂಟ್‌ ಡೇವಿಡ್‌|ಸಂತ ಡೇವಿಡ್]] 
| [[ಲೀಕ್‌|ಈರುಳ್ಳಿ ಜಾತಿಯ ಹೂವು]]/[[ನಾರ್ಸಿಸಸ್‌ (ಜೀನಸ್‌)|ನೆಲನೈದಿಲೆ]]
|-
|  
| ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ 
| [[ಸೇಂಟ್‌ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌|ಸಂತ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್]] 
| [[ಫ್ಲ್ಯಾಕ್ಸ್|ಸೀಮೆ ಅಗಸೆ ಹೂವು]]/[[ಶ್ಯಾಮ್‌ರಾಕ್‌|ತ್ರಿದಳಪರ್ಣಿ]]
|}
[[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂವಿಧಾನ ಕಾಯಿದೆ 1973|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ 1973ರ ಸಂವಿಧಾನ ಕಾಯಿದೆ]]ಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಅಧಿಕೃತವಾದ, [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಧ್ವಜ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ವಜ]]ವಾಗಲೀ ಅಥವಾ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯಾವುದೇ ಅನಧಿಕೃತ ಧ್ವಜವಾಗಲೀ ಉತ್ರರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿವಿಧ ಧ್ವಜಗಳ ಬಳಕೆಯು ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಅಲ್‌ಸ್ಟರ್‌ ಬ್ಯಾನರ್|ಸಡಿಲವಾದ ಉದ್ದನೆಯ ಧ್ವಜಪಟ]]ವನ್ನು ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಧ್ವಜ ವಿವಾದ|ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಧ್ವಜಗಳ ವಿವಾದ]] ಮತ್ತು [http://www.parliament.uk/commons/lib/research/notes/snpc-04474.pdf ಒಕ್ಕೂಟದ ಧ್ವಜಗಳು ಹಾಗೂ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಧ್ವಜಗಳು] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080521055656/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/notes/snpc-04474.pdf |date=2008-05-21 }} ಇವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿರಿ.

== ಇದನ್ನು ನೋಡಿರಿ ==
* [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಸ್ಢೂಲಪರಿಚಯ|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಸ್ಥೂಲಚಿತ್ರಣ]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಮತ್ತು ಪರಾಮರ್ಶೆಗಳು ==
{{reflist|colwidth=30em}}

== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{sisterlinks|United Kingdom}}

;ಸರ್ಕಾರ
* [http://www.royal.gov.uk/output/Page1.asp ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ ]
* [http://www.direct.gov.uk/en/index.htm ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090907093139/http://www.direct.gov.uk/en/index.htm |date=2009-09-07 }}
* [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-u/united-kingdom.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026195959/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-u/united-kingdom.html |date=2009-10-26 }}
* ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ [http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20011119164232/http://www.statistics.gov.uk/StatBase/Product.asp?vlnk=5703 ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಅಧಿಕೃತ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿ]
* &quot;[http://www.number10.gov.uk/Page823 ದೇಶದೊಳಗೆ ದೇಶಗಳು] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080909013512/http://www.number10.gov.uk/Page823 |date=2008-09-09 }}&quot; [http://www.number10.gov.uk/ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] ನಿಂದ

;ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಹಿತಿ

* {{CIA World Factbook link|uk|United Kingdom}}
* [http://dataranking.com/country.cgi?LG=e&amp;amp;CO=29 ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಶ್ರೇಣೀಕರಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010152137/http://dataranking.com/country.cgi?LG=e&amp;CO=29 |date=2008-10-10 }}
* ''UCB ಲೈಬ್ರರಿಗಳು GovPubs'' ನಿಂದ [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/british.htm ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090406224510/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/british.htm |date=2009-04-06 }}
* {{dmoz|Regional/Europe/United_Kingdom}}
* {{wikiatlas|United Kingdom}}

;ಪ್ರವಾಸ
* [http://www.visitbritain.com/ ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ]
* {{wikivoyage|United Kingdom}}

{{United Kingdom topics|state=expanded}}
{{Template group
|title = Geographic locale
|list =
{{Countries of Europe}}
{{British Isles}}
}}
{{Template group
|title = European Union
|list =
{{Members of the European Union (EU)}}
}}
{{Template group
|title = International organisations
|list =
{{Commonwealth of Nations}}
{{Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) }}
{{North Atlantic Treaty Organisation (NATO)|state=collapsed}}
{{G8 nations}}
{{UN Security Council}}
{{coord|52|N|1|W|region:GB_scale:100000000|display=title}}
}}
{{Commonscat|United Kingdom}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]]
[[ವರ್ಗ:ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಮಾತನಾಡುವ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:G8 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:G20 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಉದಾರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕಾಮನ್‌‌ವೆಲ್ತ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸದಸ್ಯರು]]
[[ವರ್ಗ:1801ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು]]

[[si:බ්‍රිතාන්‍ය (වක්‍රෝක්තිහරණය)]]</text>
      <sha1>2anbroc5cyvi4601h2sl7kk5isoijhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18150</id>
    <revision>
      <id>1375086</id>
      <parentid>1359716</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T04:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1375086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28219" sha1="2ssq7nkmp40rociqseph9t1pdcxxays" xml:space="preserve">{{Infobox mountain
| name = ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ
| photo = Mullayanagiri.JPG
| photo_caption = ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ 
| elevation_m = 1930
| elevation_ref = 
| prominence = 
| map = Karnataka
| map_caption = ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ, ಸ್ಥಳ ಕರ್ನಾಟಕ
| map_size = 290
| label_position = right
| translation = ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ
| language = [[Kannada language|ಕನ್ನಡ]]
| location = [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] , [[ಭಾರತ]]
|range = [[ಬಾಬಾ ಬುಡನ್‌ಗಿರಿ]] ಬೆಟ್ಟಸಾಲು
| lat_d = 13 | lat_m = 23 | lat_s = 36 | lat_NS = N
| long_d = 75 | long_m = 43 | long_s = 18 | long_EW = E
| coordinates = 
| topo = 
| type = 
| age = 
| first_ascent = 
| easiest_route = 
}}

[[ಚಿತ್ರ:ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ.jpg|thumb|ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ]]

'''ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] [[ಬಾಬಾ ಬುಡನ್‌ಗಿರಿ]] ಬೆಟ್ಟಸಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಿಖರ. 1923 ಮೀಟರ್ (೬೩೧೭ ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಮುಳ್ಳಯ್ಯನ ಗಿರಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪರ್ವತಶಿಖರವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು [[ಹಿಮಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[ನೀಲಗಿರಿ]] ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಡುವಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತವು ಸಹ ಹೌದು. ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಳ್ಳಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ದೇವಾಲಯವಿದೆ (ಮಠ).ಪ್ರವಾಸಿಗರ  ಸ್ವರ್ಗ  ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನ  ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ  ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ  ಜನಜಾತ್ರೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ.  ಮಂಜಿನ  ಹನಿಗಳ  ನಡುವಿನ  ಚಿತ್ತಾರ,  ಚುಮುಚುಮು  ಚಳಿಯಲ್ಲಿ  ಮಳೆಯ  ಸಿಂಚನ.  ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರೆ ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಾತಿಲ್ಲ. 

ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರೆ ಇಲ್ಲಿಯ ಅನುಭವವೇ ಬೇರೆ ಹಾಗಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರವಾಸಿಗರು, ಚಾರಣಿಗರು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ರಸ್ತೆ ಸದಾ ವಾಹನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿನ ಗಿರಿಶಿಖರವನ್ನು ಹತ್ತುವಾಗ ಸಿಗುವ ಸಂತೋಷ ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಸಿಗಲಾರದು ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ ಅನ್ನೋ ಹೆಸರೇ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಲ ಆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟರೆ ಆ ಊರು ಬಹುಬೇಗ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗದು.

ಕಾರು ಬೈಕ್ ಮಾತ್ರ ಚಲಿಸಬಹುದಾದ ಕಿರಿದಾದ ಮಾರ್ಗ ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವಾಗ ನಾವೆಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯದ ಪರ್ವತದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದೇವೇನೋ ಅನ್ನುವ ಅನುಭವದ  ಜೊತೆಗೆ ಜೀವಭಯ, ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟದ ಧರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಆಳವಿರುವ ಕಂದಕ ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ತಿರುವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ರಸ್ತೆಗಳು  ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಲು ತಾಳ್ಮೆ ಜೊತೆಗೆ ಸಹನೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

==ಇತಿವೃತ್ತ==
*ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳಂದು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೆ ಇದು ಚಾರಣಿಗರ ಸ್ವರ್ಗವೆನಿಸಿದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲ್ಬಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ರಸ್ತೆಯು ಇದೆ ಮತ್ತು ಚಾರಣ ಮಾಡಲು ಸರ್ಪದ ಹಾದಿ ಎನ್ನುವ ಮತ್ತೊಂದು ಕಾಲು ದಾರಿ ಕೂಡ ಇದೆ. ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಳಗೆ ಹೋದರೆ ಎರಡು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗುಹೆಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತೆರಳಿದರೆ ಮುಳ್ಳಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭ ಗುಡಿಯವರೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಕಾಣುವ ನೋಟವು ಬಹು ಸುಂದರ.
*ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಎತ್ತರ ಶಿಖರ. ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳ ಪಾಲಿನ ದೊಡ್ಡಣ್ಣ. ಬರೋಬ್ಬರಿ ಎತ್ತರ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೯೨೬ ಮೀಟರ್. ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಇರುವ ದೂರ ೧೮ ಕಿ.ಮೀ. ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸ ಇರುವ ಮುಳ್ಳಯನ ಗದ್ದುಗೆ, ಈಶ್ವರ ದೇವರು ಇರುವ ಸ್ಥಳ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗು ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ನೆಲೆವೀಡು. ಅಂಡು-ಡೊಂಕಿನ ಕಡಿದಾದ ಹಾದಿ. ಒಂದೆಡೆ ಕಾಫಿಯ  ಕಣಿವೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಒಂದಷ್ಟು ಗಿಡ-ಮರಗಳು. ಅಪರೂಪದ ಶೋಲಾ ಕಾಡು. ಮೈತುಂಬಾ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಹಾಸಿ ನಿಂತ ಪರ್ವತ ಸಾಲು. 
*ಜರಿ ಸಸ್ಯ, ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಚಿಗುರುಗಳಿಂದ ಲಾಸ್ಯ ಆಡುವ ಗಿಡಗಳು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಣ್ತುಂಬ ಚೆಲುವು. ಗುಂಡಿ ಗೊಟರುಗಳಿಲ್ಲದ ಸುಗಮ ಹಾದಿ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ತಿರುವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ನಿಂತು ನೋಡಿದರೆ  ಕಣ್ಣು ಕುಕ್ಕುವ ಸೌಂದರ್ಯ .ಈ ಬೆಟ್ಟವೇ ಹೀಗೆ. ಪ್ರತಿ ಋತುವಿನಲ್ಲೂ ಭಿನ್ನ-ವಿಭಿನ್ನ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಕ್ಷಣ ಕ್ಷಣವೂ ಹೊಸ ಅನುಭವ. ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿಗೆ ಯವಾಗ ಬಂದರೂ ನಿರಾಶೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿನ ಸೊಬಗೇ ಹಾಗೆ ಮುಂಗಾರಿನ ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದೊಡ್ಡಣ್ಣನ ಸೊಬಗೇ ವಿಸ್ಮಯ. 
*ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲು. ಬೆಟ್ಟದ ಸಾಲಿನಲ್ಲೂ ಹಾಗೇ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೊಂಡು ಹೋದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಉಲ್ಟಾ- ಪಲ್ಟಾ! ಪರಸ್ಪರ ಕಾಣದಷ್ಟು ಮಂಜಿನ ಶೃಂಗಾರ. ಸುಯ್ಯ ಗುಡುವ ಗಾಳಿ. ಏದುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಏರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಗಾಳಿ ಎಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತದೊ ಎನ್ನುವ ಭೀತಿ. ಆ ಪ್ರಮಣದ ಬಿರುಗಾಳಿ. ಶಿಖರದ ಬುಡಕ್ಕೆ ಬಂದೊಡನೆ ಟೋಪಿ, ಶಾಲು, ಸ್ವಟರ್ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಬೆಚ್ಚನೆ ಉಡುಪುಗಳ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲದಲ್ಲಿ ಸುಖದ ಜೊತೆ ಕಷ್ಟವನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ಕಿವಿಗಳು ಗಾಳಿಯಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. 
*ಚಳಿ ಮೈನಡುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮಂಜು ತೋಯ್ದು ತೊಪ್ಪೆ ಮಡುತ್ತದೆ. ಬೆಚ್ಚನೆ ಉಡುಪು ಇದ್ದವರು ಹೊದ್ದು ಕೊಂಡು ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆದರೆ ಇಲ್ಲದವರು ಅಂ ನಾವೂ ತರಬೇಕಿತ್ತು ಎಂದು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಅದೂ ಒಂಥರಾ ಖುಷಿಯ ಕ್ಷಣ. ಎತ್ತ ನೋಡಿದರತ್ತ ಬೆಳ್ನೊರೆ. ದಟ್ಟ ಹೊಗೆ ಆವರಿಸಿದಂತೆ. ಗಾಳಿಯ ಚಲನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾ, ದಿಕ್ಕು ಬದಲಿಸುತ್ತಾ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತೆಳುವಾಗಿ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾಗುವ ಮಂಜಿನ ನೃತ್ಯ ಮನಮೋಹಕ. ಇದಕ್ಕೆ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಎನ್ನುವಂತೆ ಸುಯ ಗಾಳಿ. ಗಾಳಿಯ ರಭಸಕ್ಕೆ ಕೆಲ ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ಎಲೆಗಳೂ ನಿಂತಿರುವುದಿಲ್ಲ. 
*ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಕಳಶ ಇಟ್ಟಂತೆ ನೆಲದಾಳದಿಂದ ಹೊರ ಬಂದು ನಗುತ್ತಾ ನಿಂತ ಹೂಗಳು, ಹುಲ್ಲಿನ ಹಾಸಿನ ಮೇಲೆ ಮಂಜಿನ ಮುತ್ತುಗಳು. ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ನೂರಾರು ಮೆಟ್ಟಿಲು ಏರಿದರೂ ಸೆಕೆ ಎನ್ನುವುದಿಲ್ಲ. ಬಿರುಗಾಳಿಗೆ ಮೈಕೊರೆಯುವ ಛಳಿ, ಕೂಲ್-ಕೂಲ್. ಎತ್ತ ನೋಡಿದರೂ ಒಂದೇ ದೃಶ್ಯ. ಎಲ್ಲವೂ ಶ್ವೇತ ಮಯ. ಆಕಾಶ -ಭೂಮಿ ಒಂದಾದಂತೆ. ಮಂಜು-ಗಾಳಿಯ ಜುಗಲ್ಬಂದಿ. ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಾಗಲೇ ಇದರ ಅನುಭವ. ಮಂಜಿನ ಚೆಲ್ಲಾಟಕ್ಕೆ ಚಾಲಕರೂ ಸುಸ್ತು.
*ಹಾಗೆಂದು ಮುಳ್ಳಯನಗಿರಿ ಮುಂಗಾರಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಚೆಲುವನ್ನು  ಹೊದ್ದು ನಿಂತಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಾ ಋತುಗಳಲ್ಲೂ  ಅದು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಮೋಡ, ಮಂಜು ಇಲ್ಲದಾಗ ಶುಭ್ರ ಪರಿಸರ. ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ. ಮೋಡ, ಮಂಜು ಕರಗಿ ಸುತ್ತಲ ವೈಯಾರ ಅನಾವರಣ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತಲ ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ ಪರಿಸರ, ಅಂಕು ಡೊಂಕಿನ ಹಾದಿ, ಎದುರಿಗೆ ನಿಲ್ಲುವ ಬಂಡೆಗಳು ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.
[[ಚಿತ್ರ:Mullayyanagiri.JPG|thumb|Mullayyanagiri.JPG]]


ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿಯು ಭಾರತ ದೇಶದ, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬಾಬಾ ಬುಡನ್‌ಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಸಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ. ೧೯೩೦ ಮೀಟರ್ (೬೩೧೭ ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಮುಳ್ಳಯ್ಯನ ಗಿರಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪರ್ವತಶಿಖರವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಹಿಮಾಲಯ ಮತ್ತು ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಡುವಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತವು ಸಹ ಹೌದು. ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಳ್ಳಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ದೇವಾಲಯವಿದೆ (ಮಠ).ಮುಳ್ಳಯ್ಯ ಎಂಬ ಸಾಧಕ ಈ ಗಿರಿಯ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ತಪಗ್ಯೆದ ಸ್ಥಳವಾದ್ದರಿಂದ ಈ ಗಿರಿಗೆ ಮುಳ್ಲಯ್ಯನಗಿರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. 

ದೇವಾಲಯದ ಅಕ್ಕ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಊಟಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ಮುಳ್ಳಯ್ಯನ ಗಿರಿಯಲ್ಲಿಯೇ ರಾತ್ರಿ ತಂಗಲು  ಯಾವುದೇ ವಿಧವಾದ ಹೋಟೆಲ್,ಲಾಡ್ಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲ.ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಅರ್ಚಕರಿಗೆ ವಿಷಯ ತಿಳಿಸಿದರೆ ಊಟಕ್ಕೆ ಬಹುತೇಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆಗಬಹುದು.ಅರ್ಚಕರಿಗೆ ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹೊರಗೆ ತಂಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಾಳಿ ಹಾಗು ಶೀತವಿರುವುದರಿಂದ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಹೊದಿಕೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.


ಮುಳ್ಳಯ್ಯನ ಗಿರಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಸರ್ಪನ ಹಾದಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಡಾಂಬರು ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹತ್ತ ಹೊರಟರೆ ಮೊದಲು ಸಿಗುವುದು ಶೀತಾಳಯ್ಯನ ಗಿರಿ.ಶೀತಾಳಯ್ಯನ ಗಿರಿಯಿಂದ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಅಲ್ಲಿ ಹೊರಟರೆ ನಲವತ್ತು ಐವತ್ತು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ  ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲನ್ನು ಸೇರುತ್ತೇವೆ.ಈ ತಪ್ಪಲಿನಿಂದ ಕಡಿದಾದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಹತ್ತಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತಪ್ಪಲಿನ ಕಡಿದಾದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನುಹತ್ತುತ್ತಾ ಹೊರಟರೆ-ಸರಿಸುಮಾರು ಹತ್ತಿಪ್ಪತ್ತು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳ್ಳಯ್ಯನ ಗಿರಿಯ ಶಖರವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತೇವೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಸುತ್ತಲ ರಮ್ಯ ಮನೋಹರವಾದ ಪರಿಸರ ಸ್ವರ್ಗ ಸದೃಶವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ವರ್ಣಿಸಲಸದಳವಾದ ಶಬ್ದಾತೀತ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.


ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳಂದು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೆ ಇದು ಚಾರಣಿಗರ ಸ್ವರ್ಗವೆನಿಸಿದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲ್ಬಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ರಸ್ತೆಯು ಇದೆ ಮತ್ತು ಚಾರಣ ಮಾಡಲು ಸರ್ಪದ ಹಾದಿ ಎನ್ನುವ ಮತ್ತೊಂದು ಕಾಲು ದಾರಿ ಕೂಡ ಇದೆ. ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಳಗೆ ಹೋದರೆ ಎರಡು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗುಹೆಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತೆರಳಿದರೆ ಮುಳ್ಳಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭ ಗುಡಿಯವರೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಕಾಣುವ ನೋಟವು ಬಹು ಸುಂದರ.ಮಳೆಗಾಲದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯೆಗೆ ತಾಗುವ ಮೋಡಗಳು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅಮಿತಾನಂದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.


ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಎತ್ತರ ಶಿಖರ. ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳ ಪಾಲಿನ ದೊಡ್ಡಣ್ಣ. ಬರೋಬ್ಬರಿ ಎತ್ತರ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೯೨೬ ಮೀಟರ್. ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಇರುವ ದೂರ ೧೮ ಕಿ.ಮೀ. ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸ ಇರುವ ಮುಳ್ಳಯನ ಗದ್ದುಗೆ, ಈಶ್ವರ ದೇವರು ಇರುವ ಸ್ಥಳ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗು ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ನೆಲೆವೀಡು. ಅಂಡು-ಡೊಂಕಿನ ಕಡಿದಾದ ಹಾದಿ. ಒಂದೆಡೆ ಕಾಫಿಯ ಕಣಿವೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಒಂದಷ್ಟು ಗಿಡ-ಮರಗಳು. ಅಪರೂಪದ ಶೋಲಾ ಕಾಡು. ಮೈತುಂಬಾ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಹಾಸಿ ನಿಂತ ಪರ್ವತ ಸಾಲು.ಜರಿ, ಸಸ್ಯ, ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಚಿಗುರುಗಳಿಂದ ಲಾಸ್ಯ ಆಡುವ ಗಿಡಗಳು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಣ್ತುಂಬ ಚೆಲುವು. ಗುಂಡಿ ಗೊಟರುಗಳಿಲ್ಲದ ಸುಗಮ ಹಾದಿ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ತಿರುವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ನಿಂತು ನೋಡಿದರೆ ಕಣ್ಣು ಕುಕ್ಕುವ ಸೌಂದರ್ಯ .ಈ ಬೆಟ್ಟವೇ ಹೀಗೆ. ಪ್ರತಿ ಋತುವಿನಲ್ಲೂ ಭಿನ್ನ-ವಿಭಿನ್ನ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಕ್ಷಣ ಕ್ಷಣವೂ ಹೊಸ ಅನುಭವ. ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿಗೆ ಯವಾಗ ಬಂದರೂ ನಿರಾಶೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿನ ಸೊಬಗೇ ಹಾಗೆ ಮುಂಗಾರಿನ ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದೊಡ್ಡಣ್ಣನ ಸೊಬಗೇ ವಿಸ್ಮಯ.


ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲು. ಬೆಟ್ಟದ ಸಾಲಿನಲ್ಲೂ ಹಾಗೇ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೊಂಡು ಹೋದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಉಲ್ಟಾ- ಪಲ್ಟಾ! ಪರಸ್ಪರ ಕಾಣದಷ್ಟು ಮಂಜಿನ ಶೃಂಗಾರ. ಸುಯ್ಯ ಗುಡುವ ಗಾಳಿ. ಏದುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಏರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಗಾಳಿ ಎಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತದೊ ಎನ್ನುವ ಭೀತಿ. ಆ ಪ್ರಮಣದ ಬಿರುಗಾಳಿ. ಶಿಖರದ ಬುಡಕ್ಕೆ ಬಂದೊಡನೆ ಟೋಪಿ, ಶಾಲು, ಸ್ವಟರ್ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಬೆಚ್ಚನೆ ಉಡುಪುಗಳ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲದಲ್ಲಿ ಸುಖದ ಜೊತೆ ಕಷ್ಟವನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ಕಿವಿಗಳು ಗಾಳಿಯಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.ಚಳಿ ಮೈನಡುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮಂಜು ತೋಯ್ದು ತೊಪ್ಪೆ ಮಡುತ್ತದೆ. ಬೆಚ್ಚನೆ ಉಡುಪು ಇದ್ದವರು ಹೊದ್ದು ಕೊಂಡು ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆದರೆ ಇಲ್ಲದವರು ಅಂ ನಾವೂ ತರಬೇಕಿತ್ತು ಎಂದು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಅದೂ ಒಂಥರಾ ಖುಷಿಯ ಕ್ಷಣ. ಎತ್ತ ನೋಡಿದರತ್ತ ಬೆಳ್ನೊರೆ. ದಟ್ಟ ಹೊಗೆ ಆವರಿಸಿದಂತೆ. ಗಾಳಿಯ ಚಲನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾ, ದಿಕ್ಕು ಬದಲಿಸುತ್ತಾ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತೆಳುವಾಗಿ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾಗುವ ಮಂಜಿನ ನೃತ್ಯ ಮನಮೋಹಕ. ಇದಕ್ಕೆ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಎನ್ನುವಂತೆ ಸುಯ ಗಾಳಿ. ಗಾಳಿಯ ರಭಸಕ್ಕೆ ಕೆಲ ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ಎಲೆಗಳೂ ನಿಂತಿರುವುದಿಲ್ಲ.ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಕಳಶ ಇಟ್ಟಂತೆ ನೆಲದಾಳದಿಂದ ಹೊರ ಬಂದು ನಗುತ್ತಾ ನಿಂತ ಹೂಗಳು, ಹುಲ್ಲಿನ ಹಾಸಿನ ಮೇಲೆ ಮಂಜಿನ ಮುತ್ತುಗಳು. ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ನೂರಾರು ಮೆಟ್ಟಿಲು ಏರಿದರೂ ಸೆಕೆ ಎನ್ನುವುದಿಲ್ಲ. ಬಿರುಗಾಳಿಗೆ ಮೈಕೊರೆಯುವ ಛಳಿ, ಕೂಲ್-ಕೂಲ್. ಎತ್ತ ನೋಡಿದರೂ ಒಂದೇ ದೃಶ್ಯ. ಎಲ್ಲವೂ ಶ್ವೇತ ಮಯ. ಆಕಾಶ -ಭೂಮಿ ಒಂದಾದಂತೆ. ಮಂಜು-ಗಾಳಿಯ ಜುಗಲ್ಬಂದಿ. ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಾಗಲೇ ಇದರ ಅನುಭವ. ಮಂಜಿನ ಚೆಲ್ಲಾಟಕ್ಕೆ ಚಾಲಕರೂ ಸುಸ್ತು.ಹಾಗೆಂದು ಮುಳ್ಳಯನಗಿರಿ ಮುಂಗಾರಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಚೆಲುವನ್ನು ಹೊದ್ದು ನಿಂತಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಾ ಋತುಗಳಲ್ಲೂ ಅದು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಮೋಡ, ಮಂಜು ಇಲ್ಲದಾಗ ಶುಭ್ರ ಪರಿಸರ. ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ. ಮೋಡ, ಮಂಜು ಕರಗಿ ಸುತ್ತಲ ವೈಯಾರ ಅನಾವರಣ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತಲ ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ ಪರಿಸರ, ಅಂಕು ಡೊಂಕಿನ ಹಾದಿ, ಎದುರಿಗೆ ನಿಲ್ಲುವ ಬಂಡೆಗಳು,ಗಿಡ-ಮರಗಳು ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡಬಹುದು.


ಮುಳ್ಳಯ್ಯನ ಗಿರಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಸರ್ಪನ ಹಾದಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಡಾಂಬರು ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹತ್ತ ಹೊರಟರೆ ಮೊದಲು ಸಿಗುವುದು ಶೀತಾಳಯ್ಯನ ಗಿರಿ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶೀತಾಳಯ್ಯ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಗಿರಿಗೆ ಶೀತಾಲಯ್ಯನ ಗಿರಿ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನ ದೇವಾಲಯವೂ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಪೂರ್ವಾಂಬುದಿಯ ಕಡೆ ನಡೆಯುತ್ತ ಹೊರಟರೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಕಿ.ಮೀ ಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವೆಂದು ಹೆಸರು ಪಡೆದಿರುವ ಮುಳ್ಲಯ್ಯನ ಗಿರಿ ಶಿಖರದ ಕಲಶ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಮುಳ್ಲಯ್ಯನ ಗಿರಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಶೀತಾಳಯ್ಯನ ಗಿರಿ ಇದ್ದರೆ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಬಾಬಾ ಬುಡನ್ ಹಾಗು ದತ್ತ ಪೀಠವಿದೆ. ಈ ದತ್ತ ಪೀಠದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮಾಣಿಕ್ಯ ಧಾರ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಬಾಬಾ ಬುಡನ್ ಹಾಗು ದತ್ತ ಪೀಠದಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಗಾಳಿಕೆರೆ ಇದೆ. ಬಾಬಾ ಬುಡನ್ ಹಾಗು ದತ್ತ ಪೀಠ,ಮಾಣಿಕ್ಯ ಧಾರ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಕೆರೆ ಈ ಮೂರೂ ಒಂದೆರಡು ಕಿ.ಮೀ ಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿವೆ.

ಮುಳ್ಲಯ್ಯನ ಗಿರಿಯ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಅಕ್ಕಯ್ಯಮ್ಮನ ಬೆಟ್ಟವಿದೆ. ದೀಪಅವಳಿ ಹಬ್ಬದ ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ರಾತ್ರಿ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ದೇವಿಯ ದರ್ಶನಾರ್ಥವಾಗಿ ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಕತ್ತಲು-ಬೆಳಕೆನ್ನದೆ ಜೀವದ ಹಂಗು ತೊರೆದು ಈ ಅಕ್ಕಯ್ಯಮ್ಮನ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಹತ್ತುತ್ತಾರೆ.ಈ ಅಕ್ಕಯ್ಯಮ್ಮನ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಎರಡು ಕಡೆಯಿಂದ ಹತ್ತಬಹುದು.೧)ತರೀಕೆರೆ ಕಡೆಯಿಂದ ಚಿಕ್ಕಮಗಲೂರು ಸೇರಲು ಲಿಂಗದಳ್ಲಿ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವಾಗ ಮಾರ್ಗ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಲಗಡೆಯಿಂದ ಕಾಲು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಹಣ ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ದಾರಿ ದುರ್ಗಮವಾದರೂ ಹತ್ತಿರದ್ದಾಗಿದೆ.  ೨)ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನಿಂದ ಹೊರಟು ಬಾಬಾ ಬುಡನ್ ಹಾಗು ದತ್ತ ಪೀಠಕ್ಕೆ ತಲುಪಿ ಅಲ್ಲಿಂದ,ಮಾಣಿಕ್ಯ ಧಾರಾಗೆ ಹತ್ತಿ-ಅಲ್ಲಿಮದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಇಳಿದು ನಡೆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿಯೇ ಅಕ್ಕಯ್ಯಮ್ಮನ ಬೆಟ್ಟವಿದೆ.


==ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು==
ಚಾರಣಿಗರ ನೆಚ್ಚಿನ ತಾಣ ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ ತಪ್ಪಲಿಗೆ ೧೮ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೧೭ ರಂದು  ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ಹರಡಿ, ಅಂದಾಜು 25 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೋಲಾ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಮತ್ತು ಶೋಲಾ ಅರಣ್ಯ ಬೆಂಕಿಗೆ ಆಹುತಿಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[http://m.prajavani.net/article/2017_02_18/472834 ಮುಳ್ಯಯ್ಯನಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು: ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಭಸ್ಮ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}
==ಇವನ್ನು ನೋಡಿ ==
* [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]]
* [[ಹಿಮಾಲಯ]]

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ==
{{commons category|Mullayanagiri}}
* [https://kannada.newsnext.live/karnataka-chikmagalur-mullayanagiri-peak/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221216112219/https://kannada.newsnext.live/karnataka-chikmagalur-mullayanagiri-peak/ |date=2022-12-16 }} ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸ್ವರ್ಗ)
* [https://archive.is/20121129075222/manjunathkp.googlepages.com/mullaingiri ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿಗೊಂದು ಚಾರಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221216112219/https://kannada.newsnext.live/karnataka-chikmagalur-mullayanagiri-peak/ |date=2022-12-16 }}
* [http://www.dreamroutes.org/western/mullainagiri.html ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ ]

{{ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಟ್ಟಗಳು}}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ]]
[[ವರ್ಗ:ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]]</text>
      <sha1>2ssq7nkmp40rociqseph9t1pdcxxays</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬ್ಲ್ಯೂಟೂತ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21392</id>
    <revision>
      <id>1375077</id>
      <parentid>1356627</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T18:23:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1375077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136293" sha1="ffv5imjspl1uq1bjuyopazv3ji1lhaa" xml:space="preserve">{{otheruses4|the electronic protocol|the medieval King of Denmark|Harald I of Denmark}}
[[ಚಿತ್ರ:Bluetooth.svg|thumb|Bluetooth ಲೋಗೋ.]]
'''Bluetooth'''  ಎಂಬುದು ಅಲ್ಪ ಅಂತರದ ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರಿ ಸಾಧನಗಳ ನಡುವೆ [[ಖಾಸಗಿ ವಲಯ ಜಾಲ]]ಗಳನ್ನು (PANಗಳು) ರಚಿಸಿಕೊಂಡು ದತ್ತ ಹಸ್ತಾಂತರ ನಡೆಸಲು ಬಳಸುವ [[ಮುಕ್ತ ಮಾನಕ|ಮುಕ್ತ]] [[ನಿಸ್ತಂತು]] ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌. ಮೂಲತಃ ಇದನ್ನು [[RS232]] ದತ್ತ ತಂತಿಗಳಿಗೆ ನಿಸ್ತಂತು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮೇಳೈಸುವಿಕೆಯ ತೊಂದರೆಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಇದು ಅನೇಕ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

==ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಲೋಗೋ==
''Bluetooth''  ಪದವು [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌]]ನ ಹತ್ತನೇ-ಶತಮಾನದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ I|ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ I]]ರ ಹೆಸರಾದ ಹಳೆಯ ನಾರ್ಸ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ಬ್ಲಾಟನ್‌''  ಅಥವಾ ಡ್ಯಾನಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಬ್ಲಾಟಂಡ್‌''  ಎಂಬುದರ [[ಆಂಗ್ಲೀಕರಣ|ಆಂಗ್ಲೀಕೃತ]] ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದಿರದ ಡ್ಯಾನಿಷ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಏಕೀಕೃತಗೊಳಿಸಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದನು. ಇದರ ಅಂತರಾರ್ಥವೇನೆಂದರೆ Bluetooth ಸಂವಹನ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;sysopt&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.sysopt.com/features/network/article.php/3532506 |title=Bluetooth Technology and Implications |publisher=SysOpt.com |last=Monson |first=Heidi |date=1999-12-14 |accessdate=2009-02-17 |archive-date=2011-08-24 |archive-url=https://www.webcitation.org/61AaIXeMK?url=http://www.sysopt.com/features/network/article.php/3532506 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BTooth&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.bluetooth.com/Bluetooth/SIG/ |title=About the Bluetooth SIG |publisher=Bluetooth SIG |date= |accessdate=2008-02-01 |archive-date=2006-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060318114724/http://www.bluetooth.com/Bluetooth/SIG/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EETimes&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.eetimes.eu/scandinavia/206902019?cid=RSSfeed_eetimesEU_scandinavia |title=How Bluetooth got its name |first=Jim |last=Kardach |publisher= |date=2008-05-03 |accessdate=2009-02-24 |archive-date=2011-08-24 |archive-url=https://www.webcitation.org/61AaH3ocn?url=http://www.electronics-eetimes.com/scandinavia/206902019?cid=RSSfeed_eetimesEU_scandinavia |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Bluetooth ಚಿಹ್ನೆಯು [[ಬಂಧಕ ರೂನ್‌]] ಚಿಹ್ನೆಯು [[ಜರ್ಮನ್ ಜನರು|ಜರ್ಮನಿಯ]] [[ರೂನ್‌ನ ಅಕ್ಷರ|ರೂನ್‌ಗಳು]]&amp;nbsp;[[ಚಿತ್ರ:H-rune.gif|10px]] ([[ಹಗ್ಲಾಜ್‌|ಹಗಲ್ಲ್‌]]) ಮತ್ತು &amp;nbsp;[[ಚಿತ್ರ:Runic letter berkanan.svg|6px]] ([[ಬರ್ಕಾನನ್‌]])ಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿದೆ.

==ಅಳವಡಿಕೆ==
Bluetooth [[ತರಂಗಾಂತರ-ಜಿಗಿತದ ಹರವಿನ ರೋಹಿತ]] ಎಂಬ ರೇಡಿಯೋ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಕಳುಹಿಸಬೇಕಾದ ದತ್ತವನ್ನು ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಛೇದಿಸಿ ನಂತರ 79 ತರಂಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರಸರಿಸುತ್ತದೆ. ತರಂಗಾಂತರಕರಣವು ತನ್ನ ಮೂಲ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ [[ಗಾಸ್ಸಿಯನ್‌ ತರಂಗಾಂತರ-ಪಲ್ಲಟ ಕೀಲಿಸುವಿಕೆ]] (GFSK) ಆಗಿದೆ. ಇದು 1 [[ದತ್ತ ದರ ಏಕಮಾನಗಳು|Mb/s]]ನಷ್ಟು ಒಟ್ಟಾರೆ [[ದತ್ತ ದರ ಏಕಮಾನಗಳು|ದತ್ತ ದರ]]ವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. Bluetooth [[ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ]]ಗಳು, [[ದೂರವಾಣಿ]]ಗಳು, [[ಮಡಿಲಗಣಕ]]ಗಳು, [[ಖಾಸಗಿ ಗಣಕ]]ಗಳು, [[ಗಣಕ ಮುದ್ರಕ|ಮುದ್ರಕಗಳು]], [[ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸ್ಥಾನೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] (GPS) ಗ್ರಾಹಕಗಳು, [[ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾ|ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಿ]]ಗಳು, ಮತ್ತು [[ವಿಡಿಯೋ ಆಟ]]ಗಳು ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ, ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಪರವಾನಗಿರಹಿತ ಔದ್ಯಮಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ([[ISM ಬ್ಯಾಂಡ್‌|ISM]]) 2.4&amp;nbsp;GHz ಕಿರು-ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ [[ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಾಂತರ]] ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. Bluetooth ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳನ್ನು [[Bluetooth ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಸಮೂಹ]] (SIG)ನವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿರುವುದಲ್ಲದೇ ಅದರ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. Bluetooth SIG ಸಮೂಹವು ದೂರಸಂವಹನ, ಗಣಕೀಕರಣ, ಜಾಲ, ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಗ್ರಾಹಕ ಉಪಕರಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಕಂಪೆನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;ನ್ಯೂಟನ್‌, ಹೆರಾಲ್ಡ್‌‌. 2007''ನ್ಯೂಟನ್‌'ಸ್‌‌ ಟೆಲಿಕಾಂ ಡಿಕ್ಷನರಿ.''  ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌: ಫ್ಲಾಟಿರಾನ್‌ ಪ್ರಕಾಶನ.&lt;/ref&gt;

==ಬಳಕೆಗಳು==
Bluetooth ಮಾನಕವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ಸಂವಹನ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಸಹಾ ಆಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಅಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ಅಲ್ಪ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುವ ಹಾಗೆ, (ಶಕ್ತಿ-ವರ್ಗ-ಅವಲಂಬಿತ: 1 ಮೀಟರ್‌, 10 ಮೀಟರ್‌ಗಳು, 100 ಮೀಟರ್‌ಗಳು) ಅಲ್ಪ-ವೆಚ್ಚದ [[ಪ್ರೇಷಕ-ಗ್ರಾಹಕ]] [[ಅನುಕಲಿತ ಮಂಡಲ|ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಚಿಪ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ರತಿ ಮಾದರಿಯ ಸಾಧನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.bluetooth.com/Bluetooth/Technology/Works/
|title=How Bluetooth Technology Works
|publisher=Bluetooth SIG
|accessdate=2008-02-01
|archive-date=2008-01-17
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080117000828/http://bluetooth.com/Bluetooth/Technology/Works/
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; 
Bluetooth ಈ ಸಾಧನಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವಷ್ಟು ಸನಿಹಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಪರಸ್ಪರ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಧನಗಳು ರೇಡಿಯೋ (ಪ್ರಸಾರ) ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಅವು ಪರಸ್ಪರ ನೇರವಾಗಿ ಮುಖಾಮುಖಿ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರಲೇಬೇಕೆಂಬ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
!ವರ್ಗ 
!ಗರಿಷ್ಠ ಅನುಮತಿಸಿದ ಶಕ್ತಿ&lt;br /&gt;[[ಮಿಲಿವ್ಯಾಟ್‌|mW]] ([[dBm]])
!ವ್ಯಾಪ್ತಿ&lt;br /&gt;(ಸರಿಸುಮಾರು)
|-
! ವರ್ಗ  1
|  100&amp;nbsp;mW (20&amp;nbsp;dBm) 
|  ~100 ಮೀಟರ್‌ಗಳು
|-
! ವರ್ಗ  2 
|  2.5&amp;nbsp;mW (4&amp;nbsp;dBm) 
|  ~10 ಮೀಟರ್‌ಗಳು
|-
! ವರ್ಗ  3 
|  1&amp;nbsp;mW (0&amp;nbsp;dBm) 
|  ~1 ಮೀಟರ್‌
|}

ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಗ 2 ಸಾಧನಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಪ್ರಾಯಶಃ ವರ್ಗ 1 ಪ್ರೇಷಕ-ಗ್ರಾಹಕ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿತವಾದರೆ ಅಪ್ಪಟ ವರ್ಗ 2 ಜಾಲದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ವಿಸ್ತರಿತಗೊಳ್ಳುವುದು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ವರ್ಗ 1 ಸಾಧನಗಳಿಗಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಾಹಿತ್ವ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸರಣ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

{| class=&quot;wikitable&quot;
!ಆವೃತ್ತಿ 
!ದತ್ತ ವೇಗ&lt;br /&gt;
|-
! ಆವೃತ್ತಿ 1.2
|  1&amp;nbsp;[[Mbit/s]]
|-
! ಆವೃತ್ತಿ 2.0 + EDR 
|  3&amp;nbsp;[[Mbit/s]]
|}

===Bluetooth ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯತೆಗಳು===
{{main|Bluetooth profile}}
Bluetoothಅನ್ನು ಬಳಸಲು, ಸಾಧನವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ Bluetooth ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹವರ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಹೊಂದಿರಲೇಬೇಕು. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಅನ್ವಯಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.

===ಅನ್ವಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ ===

[[ಚಿತ್ರ:Bluetooth headset.jpg|thumb|250px|right|ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ Bluetooth ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನ.]]

ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಚಲಿತ Bluetooth ಅನ್ವಯಗಳೆಂದರೆ : 
* [[ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ]] ಹಾಗೂ [[ಹಸ್ತಮುಕ್ತ|ಹಸ್ತ-ಮುಕ್ತ]] [[ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನ (ದೂರವಾಣಿ/ಗಣಕ)|ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನ]]ಗಳ ನಡುವೆ ನಿಸ್ತಂತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ. ಇದು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡ ಅನ್ವಯಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದು. 
* ಅಲ್ಪ ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸೀಮಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿನ PCಗಳ ನಡುವಿನ ನಿಸ್ತಂತು ಜಾಲ.
* [[ಗಣಕ ಮೌಸ್‌|ಮೌಸ್‌]], [[ಗಣಕ ಕೀಲಿಮಣೆ|ಕೀಲಿಮಣೆ]] ಮತ್ತು [[ಗಣಕ ಮುದ್ರಕ|ಮುದ್ರಕ]]ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ PCಯ ಆದಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರದಾನ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಸ್ತಂತು ಸಂವಹನ.
* [[OBEX]] ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಧನಗಳ ನಡುವೆ ಕಡತಗಳ ವರ್ಗಾವಣೆ, ಸಂಪರ್ಕ ವಿವರಗಳು, ಭೇಟಿಯ ದಿನಚರಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾಪನಾಕಾರಕಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ.
* ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಂತಿ ಸಂಪರ್ಕಿತ [[RS-232|ಸರಣಿ]] ಸಂವಹನ ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಾಧನಗಳು, [[ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸ್ಥಾನೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|GPS ಗ್ರಾಹಕಗಳು]], ವೈದ್ಯಕೀಯ ಉಪಕರಣಗಳು, ಬಾರ್‌ ಕೋಡ್‌ ಪರಿಶೋಧಕಗಳು, ಮತ್ತು ದಟ್ಟಣೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧನಗಳ ಬದಲಾಯಿಸುವಿಕೆ .
* ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ  [[ಅವಗೆಂಪು]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ನಿಯಂತ್ರಕಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ಉನ್ನತ [USB] ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿ ಅಗತ್ಯವಿರದ ಮತ್ತು ತಂತಿ-ಮುಕ್ತ ಸಂಪರ್ಕವು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಅಲ್ಪ ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿ ಅನ್ವಯಗಳಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಗಾಗಿ. 
* Bluetooth-ಸಶಕ್ತ ಜಾಹಿರಾತು ಫಲಕಗಳಿಂದ ಇತರೆ ಗೋಚರವಾಗುವ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಪುಟ್ಟ ಜಾಹಿರಾತುಗಳ ಕಳಿಸುವಿಕೆ{{Fact|date=March 2009}}. 
* ಎರಡು ಔದ್ಯಮಿಕ Ethernet (ಉದಾ., [[PROFINET]]) ಜಾಲಗಳ ನಡುವೆ ನಿಸ್ತಂತು ಸೇತುವೆ. 
* ಎರಡು ಏಳನೇ-ತಲೆಮಾರಿನ [[ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳು|ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳಾದ]], ನಿಂಟೆಂಡೋದ [[ವೈ]] &lt;ref&gt;
{{cite web
|url=http://bluetooth.com/Bluetooth/Products/Products/Product_Details.htm?ProductID=2951
|title=Wii Controller
|publisher=Bluetooth SIG
|accessdate=2008-02-01
}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಸೋನಿಯ [[ಪ್ಲೇ ಸ್ಟೇಷನ್ 3|ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್‌ 3]]ಗಳು, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಿಸ್ತಂತು ನಿಯಂತ್ರಕಗಳಿಗೆ Bluetoothಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ.
* ದತ್ತ-ಸಶಕ್ತ ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಯನ್ನು ಮೋಡೆಮ್‌ನಂತೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿಕೊಂಡು  ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗಣಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ PDAಗಳಲ್ಲಿ ಡಯಲ್‌-ಅಪ್‌ ಅಂತರಜಾಲ ಬಳಕೆ.

===ಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ Bluetooth vs. Wi-Fi IEEE 802.11 ಬಳಕೆ===
Bluetooth ಮತ್ತು [[Wi-Fi]]ಗಳು ಇಂದಿನ ಕಛೇರಿಗಳು, ಗೃಹಗಳು, ಮತ್ತು ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ: ಜಾಲಗಳನ್ನು ಅಣಿಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ, ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಕಡತಗಳನ್ನು PDAಗಳಿಂದ ಗಣಕಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವಂತಹಾ ಅನೇಕ ಅನ್ವಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇವೆರಡೂ ಪರವಾನಗಿರಹಿತ ನಿಸ್ತಂತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಆವೃತ್ತಿಗಳು.

[[Wi-Fi]] ಅಂತರ್ಗತ ಸಾಧನ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅದರ ಇತರ ಅನ್ವಯಗಳಿಗೆಂದು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅನ್ವಯಗಳ ವರ್ಗವನ್ನು [[WLAN]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿಂದ, ಎಂದರೆ ನಿಸ್ತಂತು ಸ್ಥಳೀಯ ವಲಯ ಜಾಲ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಧಾರಣ [[ಸ್ಥಳೀಯ ವಲಯ ಜಾಲ]] ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಗೆಂದು ತಂತಿಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ Wi-Fi ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

Bluetoothಅನ್ನು ಬಹಿರ್ಗತ ಸಾಧನಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಅನ್ವಯಗಳಿಗೆಂದು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅನ್ವಯಗಳ ವರ್ಗವನ್ನು ನಿಸ್ತಂತು [[ಖಾಸಗಿ ವಲಯ ಜಾಲ]] (WPAN) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ವಿಧವಾದ ಖಾಸಗೀ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅನ್ವಯಗಳಿಗೆಂದು ಯಾವುದೇ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ತಂತಿಗಳಿಗೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ Bluetooth ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.

==== Bluetooth ಸಾಧನಗಳು ====
[[ಚಿತ್ರ:Drone 4.jpg|thumb|250px|right|100&amp;nbsp;m ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ Bluetooth USB ಡಾಂಗಲ್‌.]]
Bluetooth ಅನೇಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾದ, ದೂರವಾಣಿಗಳು, [[ವೈ]], [[ಪ್ಲೇ ಸ್ಟೇಷನ್ 3|ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್‌ 3]], [[ಲೆಗೊ ಮೈಂಡ್‌ಸ್ಟಾರ್ಮ್ಸ್‌ NXT|ಲೆಗೊ ಮೈಂಡ್‌ಸ್ಟಾರ್ಮ್ಸ್ NXT]] ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೆಲ ಉನ್ನತ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟ ಕೈಗಡಿಯಾರಗಳು{{Fact|date=March 2009}}, ಮೋಡೆಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಅಲ್ಪ-ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಧನಗಳ ನಡುವೆ ಮಾಹಿತಿ ವರ್ಗಾವಣೆ ನಡೆಸಬೇಕಾದಂತಹಾ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಉಪಯುಕ್ತ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ದತ್ತವನ್ನು ದೂರವಾಣಿಗಳ ನಡುವೆ (ಎಂದರೆ, Bluetooth ಶ್ರವ್ಯಸಾಧನದೊಂದಿಗೆ) ಅಥವಾ ಬೈಟ್‌ ದತ್ತವನ್ನು ಹಸ್ತ-ಆಧರಿತ ಗಣಕಗಳ ನಡುವೆ (ಕಡತಗಳ ವರ್ಗಾವಣೆ) ವರ್ಗಾವಣೆ ನಡೆಸಲು Bluetoothಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Bluetooth ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳು ಸಾಧನಗಳ ನಡುವೆ ಸೇವೆಗಳ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಅಣಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸರಳೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. Bluetooth ಸಾಧನಗಳು ತಾವು ನೀಡುವ ಎಲ್ಲಾ ಸೇವೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಬಲ್ಲವು. ಇನ್ನಿತರ ಅನೇಕ ಜಾಲ ವಿಧಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸುರಕ್ಷತೆ, ಜಾಲ ವಿಳಾಸ ಮತ್ತು ಅನುಮತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದರಿಂದ ಈ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ.

==== Wi-Fi ====

{{mainarticle|Wi-Fi}}
[[Wi-Fi]] ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ Ethernet ಜಾಲವಾಗಿದ್ದು, ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿರುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಅಣಿಗೊಳಿಸಲು, ಕಡತಗಳ ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ಶ್ರವ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಹಸ್ತ-ಮುಕ್ತ ಸಾಧನಗಳು) ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಏರ್ಪಡಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. Wi-Fi ಸಹಾ Bluetooth ಬಳಸುವಂತಹುದೇ ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಾಂತರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಾದರೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದೊಡಗೂಡಿದ್ದು, ಉತ್ತಮ ಕ್ಷಮತೆಯ ಸಂಪರ್ಕ ನೀಡುತ್ತದೆ. Wi-Fiಅನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ &quot;ನಿಸ್ತಂತು [[Ethernet]]&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿವರಣೆಯು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹಾಗೂ ದುರ್ಬಲತೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದರಿಂದ ನಿಖರವಾಗಿದೆ. Wi-Fiಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಣಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಾದರೂ, ಇದು ಪೂರ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಜಾಲಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಇದು ವೇಗವಾದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುವುದಲ್ಲದೇ, ಮೂಲ ನೆಲೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ನೀಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, Bluetoothಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ.

==ಗಣಕ ಅಗತ್ಯತೆಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:BluetoothUSB.jpg|thumb|250px|right|ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ Bluetooth USB ಡಾಂಗಲ್‌.]]
[[ಚಿತ್ರ:DELL TrueMobile 350 Bluetooth card.jpg|thumb|250px|right|ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ ಗಣಕದ ಆಂತರಿಕ Bluetooth ಫಲಕ (14×36×4&amp;nbsp;mm).]]
[[ಖಾಸಗಿ ಗಣಕ]]ವೊಂದು ಇನ್ನಿತರ Bluetooth ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಲು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ]]ಗಳು, [[ಮೌಸ್‌ (ಗಣಕ)|ಮೌಸ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಗಣಕ ಕೀಲಿಮಣೆ|ಕೀಲಿಮಣೆಗಳು]]) Bluetooth ಸಂಯೋಜಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲೇಬೇಕು. ಆದರೆ ಕೆಲವು [[ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಗಣಕ]]ಗಳು ಮತ್ತು ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿನ [[ಮಡಿಲಗಣಕ]]ಗಳು Bluetooth ಸಂಯೋಜಕವನ್ನು ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನಿತರ ಗಣಕಗಳಿಗೆ [[ಡಾಂಗಲ್‌]] ಮಾದರಿಯ ಬಾಹ್ಯ ಸಂಯೋಜಕದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಪ್ರತಿ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂಯೋಜಕ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ತನ್ನ ಪೂರ್ವೀಕ ಸಾಧನವಾದ [[ಅವಕೆಂಪು ದತ್ತ ಕೂಟ|IrDA]]ದಂತಲ್ಲದೇ, Bluetooth ತನ್ನ ಏಕೈಕ ಸಂಯೋಜಕದೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಾಧನಗಳು ಗಣಕದೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

===ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೆಂಬಲ ===
{{details|Bluetooth stack}}

2002ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ [[Mac OS X v10.2]] ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದಲೂ [[Apple Inc.|Apple]] ಸಂಸ್ಥೆಯು Bluetoothಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಲಿದೆ.&lt;ref&gt;
{{cite press release
|url=http://www.apple.com/pr/library/2002/jul/17jaguar.html
|title=Apple Introduces &quot;Jaguar,&quot; the Next Major Release of Mac OS X
|publisher=Apple
|date=2002-07-17
|accessdate=2008-02-04
}}&lt;/ref&gt;

[[Microsoft]] ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೆ, [[Windows XP#ಸೇವಾ ಆವೃತ್ತಿ 2|Windows XP ಸೇವಾ ಆವೃತ್ತಿ 2]] ಮತ್ತು ನಂತರದ 
ಆವೃತ್ತಿಗಳು Bluetooth ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿಯೇ ಹೊಂದಿವೆ. 
ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಬಳಕೆದಾರರು ಉಪಯೋಗಿಸುವ Microsoftನಿಂದ ನೇರ ಬೆಂಬಲವಿರದ ಸಂಯೋಜಕಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;
{{cite web
|publisher=Microsoft Technet
|work=Changes to Functionality in Microsoft Windows XP Service Pack 2
|title=Network Protection Technologie
|url=http://www.microsoft.com/technet/prodtechnol/winxppro/maintain/sp2netwk.mspx
|accessdate=2008-02-01
}}&lt;/ref&gt;
Microsoftನ ಸ್ವ-ಉತ್ಪಾದಿತ Bluetooth ಡಾಂಗಲ್‌ಗಳು (ಅವರ Bluetooth ಗಣಕ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ) ಯಾವುದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಾಹ್ಯ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಅವು ಕನಿಷ್ಟ Windows XP ಸೇವಾ ಆವೃತ್ತಿ 2ನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.

[[BlueZ]] ಮತ್ತು Affix ಎಂಬ ಎರಡು ಜನಪ್ರಿಯ [[Bluetooth ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌]]ಗಳನ್ನು [[Linux]] ಹೊಂದಿದೆ. ಮೂಲದಲ್ಲಿ [[Qualcomm]]ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ [[BlueZ]] &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bluez.org/ |title=BlueZ - ಅಧಿಕೃತ Linux Bluetooth ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ |access-date=2009-10-29 |archive-date=2019-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190522085659/http://www.bluez.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ ಬಹಳಷ್ಟು Linux ಕರ್ನಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಡಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. Affix ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ಅನ್ನು [[Nokia]] ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. 
[[FreeBSD]] ತನ್ನ 5.0 ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದೀಚೆಗೆ Bluetooth ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. 
[[NetBSD]] ತನ್ನ 4.0 ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದೀಚೆಗೆ Bluetooth ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಇದರ Bluetooth ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ಅನ್ನು [[OpenBSD]]ಗೂ ಸಹಾ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.

==ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ ಅಗತ್ಯತೆಗಳು ==

Bluetooth ಸಶಕ್ತ [[ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ]]ಯೊಂದು ಅನೇಕ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ಮಾದರಿಯ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಲು, ಮುಕ್ತ ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ ಸಾಧನ ವೇದಿಕೆ (OMTP) ಫೋರಂ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ &quot;Bluetooth ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪರ್ಕತ್ವ&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಶಿಫಾರಸುಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆಯೊಂದನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು; ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ಇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಿರುವ ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿ.

==ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ==

ಜಾಪ್‌ ಹಾರ್ಟನ್‌ಸನ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ವೆನ್‌ ಮ್ಯಾಟ್ಟಿಸನ್‌ ಎಂಬಿಬ್ಬರು [[ಸ್ವೀಡನ್‌]]ನ [[ಲುಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [[Ericsson|Ericsson ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ ವೇದಿಕೆ]] ಕಂಪೆನಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ Bluetooth ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು 1994ರಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;
{{cite news
|date=2001-05-24
|title=The Bluetooth Blues
|publisher=Information Age
|url=http://www.information-age.com/article/2001/may/the_bluetooth_blues
|accessdate=2008-02-01
}}&lt;/ref&gt;
ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯು [[ತರಂಗಾಂತರ-ಜಿಗಿತದ ಹರವಿನ ರೋಹಿತ]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿವೆ.

ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳನ್ನು [[Bluetooth ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಸಮೂಹ|Bluetooth ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಗುಂಪು]] ([[ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಸಮೂಹ|SIG]]) ತಂಡದವರು ನಿಯಮಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿದರು. SIGಯನ್ನು ಮೇ 20, 1998ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದು ಈ ಸಮೂಹವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ 11,000 ಕಂಪೆನಿಗಳನ್ನು ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಸಮೂಹವನ್ನು [[Ericsson|Erricson‌]], [[IBM]], [[Intel]], [[Toshiba]], ಮತ್ತು [[Nokia]]ಗಳು ಸೇರಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೂ ನಂತರ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡವು.

===Bluetooth 1.0 ಮತ್ತು 1.0B ===
1.0 ಮತ್ತು 1.0B ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಅನೇಕ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವಲ್ಲದೇ ಉತ್ಪಾದಕರು ತಂತಮ್ಮ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸಬಲ್ಲಂತೆ ಮಾಡಲು ಬಹಳ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನನುಭವಿಸಿದವು. 1.0 ಮತ್ತು 1.0B ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದ್ದ Bluetooth ಯಂತ್ರಾಂಶ ಸಾಧನ ವಿಳಾಸ(BD_ADDR) ಪ್ರಸರಣವನ್ನು [[ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ|ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು]] ಹೊಂದುವ ಕಾರ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿ ( ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅನಾಮಧೇಯತೆಯನ್ನು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುವಂತೆ ) ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಈ ವಿಚಾರವೇ, ಅನೇಕ Bluetooth ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸಲೆಂದು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ ಸೇವೆಗಳ ಅಲಭ್ಯತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

=== Bluetooth 1.1 ===
* ಇದನ್ನು [[IEEE 802.15#ಕಾರ್ಯ ಗುಂಪು 1 (WPAN/Bluetooth)|IEEE ಮಾನಕ 802.15.1-2002]] ಎಂದು ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. 
* 1.0B ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾದ ಅನೇಕ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
* ಗೂಢಲಿಪೀಕರಿಸದ ವಾಹಿನಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.
* ಸ್ವೀಕೃತ ಸಂಕೇತ ಕ್ಷಮತೆ ಸೂಚಕ ([[RSSI]]).

=== Bluetooth 1.2 ===
ಈ ಆವೃತ್ತಿಯು 1.1 ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ [[ಹಿಮ್ಮುಖ ಸಹವರ್ತನೆ]] ಹೊಂದಿದ್ದು ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಧಿತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:
* ವೇಗದ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಗೋಚರಿಕೆ
* ''ಹೊಂದಿಸಬಹುದಾದ [[ತರಂಗಾಂತರ-ಜಿಗಿತದ ಹರವಿನ ರೋಹಿತ]] (AFH)'' , ಜಿಗಿತದ ಕ್ರಮಾನುಗತಿಯಲ್ಲಿ ಒತ್ತೊತ್ತಾದ ತರಂಗಾಂತರಗಳ ಬಳಕೆ ಮಾಡದೇ [[ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಾಂತರ ವ್ಯತಿಕರಣ]]ಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯ. 
* ಕಾರ್ಯತಃ 721 kbit/sಗಳವರೆಗೆ 1.1ನೇ ಆವೃತ್ತಿಗಿಂತ ಉನ್ನತ ಸಂವಹನ ವೇಗ.
* ಶ್ರವ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಧ್ವನಿ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ವರ್ಧಿಸಲು ಅಸಮರ್ಪಕ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ಗಳ ಪುನರ್‌ಸಂವಹನವನ್ನು ಅನುಮತಿಸಬಲ್ಲ, ಏಕಕಾಲಿಕ ದತ್ತ ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಐಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ವಿಳಂಬವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಲ್ಲ ವರ್ಧಿಸಿದ ಸಮಕಾಲಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳು (eSCO). 
* ಮೂರು-ತಂತಿ [[ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಅಸಮ್ಮಿತೀಯ ಗ್ರಾಹಕ/ಪ್ರೇಷಕ|UART]]ಗೆ [[ಹೋಸ್ಟ್‌ ನಿಯಂತ್ರಕ ಅಂತರ್ವರ್ತನ]] (HCI) ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
* ಇದನ್ನು [[IEEE 802.15#ಕಾರ್ಯ ಗುಂಪು 1 (WPAN/Bluetooth)|IEEE ಮಾನಕ 802.15.1-2005]] ಎಂದು ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. 
* L2CAPಗಾಗಿ ಹರಿವು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಪುನರ್ಸಂವಹನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.

=== Bluetooth 2.0 ===

Bluetooth ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯ ಈ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನವೆಂಬರ್‌ 10, 2004ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ 1.2ರೊಂದಿಗೆ ಹಿಮ್ಮುಖ ಸಹವರ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ದತ್ತ ವರ್ಗಾವಣೆ ದರ|ವೇಗದ ದತ್ತ ವರ್ಗಾವಣೆ]]ಗೆಂದು ವೃದ್ಧಿಸಿದ ದತ್ತ ದರದ (EDR) ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಾರಂಭವೇ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸ. ಕಾರ್ಯತಃ ದತ್ತ ವರ್ಗಾವಣೆ ದರವು ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 2.1 ಮೆಗಾಬಿಟ್‌ಗಳೇ ಇದ್ದರೂ ಸಾಧಾರಣ EDR ದರವು ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 3 ಮೆಗಾಬಿಟ್‌ಗಳಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.newswireless.net/index.cfm/article/629
|title=High speed Bluetooth comes a step closer: enhanced data rate approved
|author=Guy Kewney
|date=2004-11-16
|publisher=Newswireless.net
|accessdate=2008-02-04
|archive-date=2018-01-15
|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115173504/http://www.newswireless.net/index.cfm/article/629
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ದತ್ತ ಸಂವಹನಕ್ಕೆಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರೇಡಿಯೋ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ವೇಗವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನಕ , ಅಥವಾ ಮೂಲ ದರದ ಸಂವಹನವು 1 [[Mbit/s]]ನಷ್ಟು ಸಮಗ್ರ ವಾಯು ದತ್ತ ದರದಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ಸಂಕೇತದ, [[ಗಾಸ್ಸಿಯನ್‌ ತರಂಗಾಂತರ-ಪಲ್ಲಟ ಕೀಲಿಸುವಿಕೆ]] (GFSK) ತರಂಗಾಂತರಕರಣವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. π/4-[[DQPSK]] ಮತ್ತು 8[[DPSK]] ಎಂಬ ಎರಡು ರೂಪಾಂತರಗಳೊಂದಿಗೆ GFSK ಮತ್ತು [[ಹಂತ ಪಲ್ಲಟ ಕೀಲಿಸುವಿಕೆ]] (PSK) ತರಂಗಾಂತರಕರಣಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು EDR ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇವು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ 2, ಮತ್ತು 3 Mbit/sಗಳಷ್ಟು ಸಮಗ್ರ ವಾಯು ದತ್ತ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;bluetooth_specs&quot;&gt;{{cite web
|url=http://www.bluetooth.com/Bluetooth/Technology/Building/Specifications/
|title=Specification Documents
|publisher=Bluetooth SIG
|accessdate=2008-02-04
|archive-date=2008-02-20
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080220035526/http://www.bluetooth.com/Bluetooth/Technology/Building/Specifications/
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

2.0 ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯ ಪ್ರಕಾರ, EDR ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅನುಕೂಲತೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ: 
* ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಸಂವಹನ ವೇಗ — ಕೆಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ 10 ಪಟ್ಟು {{Fact|date=May 2009}} (2.1 [[Mbit/s]]) ನೀಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಉಂಟು. 
* ಅಧಿಕ ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿಯಿಂದಾಗಿ ಬಹುವಿಧವಾದ ಏಕಕಾಲಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾದ ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಗತ್ಯದ ಇಳಿಕೆ. 
* ಇಳಿಸಿದ [[ಕಾರ್ಯ ಆವರ್ತನ|ಕಾರ್ಯ ಆವರ್ತನೆ]]ಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆ.

[[Bluetooth ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಸಮೂಹ]] (SIG) ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು &quot;Bluetooth 2.0 + EDR&quot; ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿರುವದರಿಂದ EDR ಕೇವಲ ಐಚ್ಛಿಕ ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. EDR ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, 2.0 ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಚಿಕ್ಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ಇದರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ದತ್ತ ದರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸದೆಯೇ &quot;Bluetooth 2.0&quot;ಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಸಹವರ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುವ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಾಧನವೆಂದರೆ, HTC TyTN ಪಾಕೆಟ್‌ PC ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ, ತನ್ನ ದತ್ತಾಂಶ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ &quot;EDR ರಹಿತ Bluetooth 2.0&quot; ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;
{{cite web
|url=http://www.europe.htc.com/z/pdf/products/1766_TyTN_LFLT_OUT.PDF
|title=HTC TyTN Specification
|format=PDF
|publisher=HTC
|accessdate=2008-02-04
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061012113727/http://www.europe.htc.com/z/pdf/products/1766_TyTN_LFLT_OUT.PDF|archivedate=2006-10-12}}&lt;/ref&gt;

=== Bluetooth 2.1 ===
Bluetooth ಮೂಲ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆ ಆವೃತ್ತಿ 2.1ಯು ಸಹವರ್ತಿ 1.2 ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಿಮ್ಮುಖ ಸಹವರ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಜುಲೈ 26, 2007ರಿಂದ Bluetooth SIGಯು ಅದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;bluetooth_specs&quot; /&gt;
ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯು ಕೆಳಕಂಡ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: 
;ವಿಸ್ತರಿತ ವಿಚಾರಣೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ (EIR)
:ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುವ ಮುನ್ನವೇ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧನದ ಹೆಸರು, ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸೇವೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ, ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವ ಸಂವಹನ ಶಕ್ತಿಯ ಮಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಉತ್ಪಾದಕರಿಂದ ಸೂಚಿತವಾದ ದತ್ತಗಳೂ ಸೇರಿರಬಹುದು.

;ಗೋಚರಿಕೆ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವ ಉಪಮಾನ್ಯತೆ
:ಸಾಧನಗಳು ಗೋಚರಿಕೆ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವ ಅಲ್ಪ-ಶಕ್ತಿ ವಿಧಾನ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅದರಲ್ಲೂ ಅಸಮ್ಮಿತ ದತ್ತ ಹರಿವಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಕ್ತಿವ್ಯಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲ ಪಡೆಯುವುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿರುವ [[ಮಾನವ ಅಂತರ್ವರ್ತನ ಸಾಧನ]]ಗಳೆಂದರೆ (HID) ತಮ್ಮ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು 3ರಿಂದ 10 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಮೌಸ್‌ ಮತ್ತು ಕೀಲಿಮಣೆ ಸಾಧನಗಳು.{{Fact|date=May 2009}} ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಾಧನಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವ ಮುನ್ನ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕಾದ ಸಮಯವನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರಲು ಸೂಚಿಸುವ ಸಂದೇಶಗಳ ಆವರ್ತನೆಯನ್ನು ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಎಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದವು. ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ 2.1 ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯು ಸಾಧನ ಜೋಡಿಗಳನ್ನು ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿ 5 ಅಥವಾ 10 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆವರ್ತನೆಯಿಲ್ಲದೇ ಪರಸ್ಪರ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ.

;ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ ಕಿರುವಿರಾಮ/ಮುಂದುವರಿಕೆ (EPR)
:ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣದ ಸಂಕೇತದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು Bluetooth ಹೋಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ಅಲ್ಪ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಪೂರೈಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಗೂಢಲಿಪೀಕೃತ ACL ಸಂಪರ್ಕದ ಪಾತ್ರ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಗೂಢಲಿಪಿ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲೇಬೇಕಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ 23.3 ಗಂಟೆಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ (ಒಂದು Bluetooth ದಿನ) ACL ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಗೂಢಲಿಪಿ ಸಶಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮುನ್ನ, ಗೂಢಲಿಪಿ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಪುನರನುಸಂಧಾನಗೊಳಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಮುನ್ನ Bluetooth ಹೋಸ್ಟ್‌ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣದಲ್ಲಿನ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವ್ಯತ್ಯಯದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಪಡೆದಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ Bluetooth ಹೋಸ್ಟ್‌ ದತ್ತ ವರ್ಗಾವಣೆಯಲ್ಲಿ (ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ದತ್ತವು, ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣವು ವಿರಮಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಸೂಚನೆ ಬರುವ ಮುನ್ನವೇ ಕಳುಹಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದ್ದರೂ) ಕಿರುವಿರಾಮವನ್ನು ನೀಡುವ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. EPR ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, Bluetooth ಹೋಸ್ಟ್‌ ಕಿರುವಿರಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವ ಸೂಚನೆಯನ್ನೂ ಪಡೆದಿರದಿದ್ದರೂ Bluetooth ನಿಯಂತ್ರಕವು ಸಂಕೇತವು ಪುರುತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಮುನ್ನ ಯಾವುದೇ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣಗೊಳ್ಳದ ದತ್ತವು ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಳ್ಳದಿರುವ ಹಾಗೆ ಎಚ್ಚರವಹಿಸಿರುತ್ತದೆ.

;ಸುರಕ್ಷಿತ ಸರಳ ಜೋಡಣೆ (SSP)
:ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಳಕೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು Bluetooth ಸಾಧನಗಳ ಜೋಡಣೆ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸೌಲಭ್ಯವು Bluetoothನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;
{{cite paper
|date=2006-08-03
|title=Simple Pairing Whitepaper
|version=Version V10r00
|publisher=Bluetooth SIG |url=http://bluetooth.com/NR/rdonlyres/0A0B3F36-D15F-4470-85A6-F2CCFA26F70F/0/SimplePairing_WP_V10r00.pdf 
|format=PDF
|accessdate=2007-02-01
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070616082658/http://bluetooth.com/NR/rdonlyres/0A0B3F36-D15F-4470-85A6-F2CCFA26F70F/0/SimplePairing_WP_V10r00.pdf|archivedate=2007-06-16}}&lt;/ref&gt;

;[[ಸಮೀಪ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂವಹನ]]  (NFC) ಸಹಕಾರ 
:NFC ರೇಡಿಯೋ ಅಂತರ್ವರ್ತನವು ಲಭ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಸುರಕ್ಷಿತ Bluetooth ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ರಚನೆಯೂ ಸಾಧ್ಯ. ಈ ಸೌಲಭ್ಯವು SSPಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ NFCಯು ಜೋಡಣೆಗೊಳ್ಳಲು ಬೇಕಾದ ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯದ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನವೊಂದು NFC ಸಹಿತ Bluetooth 2.1 ದೂರವಾಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೇವಲ ಎರಡೂ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಹತ್ತಿರ (ಕೆಲ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌ಗಳು) ತರುವುದರಿಂದಲೇ ಜೋಡಣೆಗೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕು. ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ದೂರವಾಣಿ ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಮರಾಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಫಲಕದ ಸಮೀಪ ತರುವುದರಿಂದಲೇ ಅವುಗಳಿಂದ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಫಲಕವೊಂದಕ್ಕೆ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಪೂರಣವಾಗುವಿಕೆ.&lt;ref&gt;
{{cite news
|date=2007-03-15
|title=Bluetooth 2.1 Offers Touch Based Pairing, Reduced Power Consumption
|url=http://www.mobileburn.com/news.jsp?Id=3213
|publisher=MobileBurn
|author=Michael Oryl
|accessdate=2008-02-04
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|date=2007-02-14
|title=How NFC can to speed Bluetooth transactions-today
|url=http://www.wirelessnetdesignline.com/howto/showArticle.jhtml?articleID=180201430
|publisher=Wireless Net DesignLine
|author=Taoufik Ghanname
|accessdate=2008-02-04
|archive-date=2008-03-08
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080308173634/http://www.wirelessnetdesignline.com/howto/showArticle.jhtml?articleID=180201430
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

=== Bluetooth 3.0 ===
ಏಪ್ರಿಲ್‌ 21, 2009ರಂದು 3.0 ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು &lt;ref name=&quot;bluetooth_specs&quot; /&gt; [https://www.bluetooth.org/apps/content/ Bluetooth SIG] ಸಮೂಹವು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಸೌಲಭ್ಯವೆಂದರೆ AMPಯಾಗಿದ್ದು (ಪರ್ಯಾಯ MAC/PHY), 802.11ಅನ್ನು ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದ ವಾಹಕವನ್ನಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. AMPನಲ್ಲಿ ಎರಡು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು: 802.11 ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಟ್ರಾ-ವೈಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್|UWB]], ಆದರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳಲ್ಲಿ UWBಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://news.zdnet.co.uk/communications/0,1000000085,39643174,00.htm
|title=Bluetooth 3.0 released without ultrawideband
|author=David Meyer
|date=2009-04-22
|publisher=zdnet.co.uk
|accessdate=2009-04-22
|archive-date=2011-08-24
|archive-url=https://www.webcitation.org/61Ab2PiA6?url=http://www.zdnet.co.uk/news/networking/2009/04/22/bluetooth-30-released-without-ultrawideband-39643174/
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

;ಪರ್ಯಾಯ MAC/PHY
:Bluetooth ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಗಳ ದತ್ತವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ [[ಮಾಧ್ಯಮ ಬಳಕೆ ನಿಯಂತ್ರಣ|MAC]] ಮತ್ತು [[PHY]]ಗಳೆರಡರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಶಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಧನಗಳ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಈಗಲೂ Bluetooth ರೇಡಿಯೋ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನೇ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಆದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ದತ್ತವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಬೇಕಾದಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದ ಪರ್ಯಾಯ MAC PHY (802.11, ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ Wi-Fiನೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗುವ)ವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. Bluetoothನ ರುಜುವಾತಾದ ಅಲ್ಪ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಂಪರ್ಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡಿರುವಾಗ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ದತ್ತವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಬೇಕಾದಾಗ ಪ್ರತಿ ಬಿಟ್‌ಗೆ ಅಲ್ಪ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಅಂತರಾರ್ಥ.

;ಏಕಪ್ರಸಾರಿತ ಸಂಪರ್ಕರಹಿತ ದತ್ತ 
:ಸೇವಾ ದತ್ತವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ L2CAP ವಾಹಿನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸದೇ ಕಳುಹಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬಳಕೆದಾರರ ಚಟುವಟಿಕೆ ಹಾಗೂ ದತ್ತ ವರ್ಗಾವಣೆ/ ಪುನರ್ಸಂಪರ್ಕಗಳ ನಡುವೆ ಅಲ್ಪ ವಿಳಂಬವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವ ಅನ್ವಯಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಈ ಸೌಲಭ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ದತ್ತಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೂಕ್ತ.

;ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ ಕೀಲಿ ಗಾತ್ರ ಪಡೆಯುವಿಕೆ
:ಗೂಢಲಿಪೀಕರಿಸಿದ ACL ಸಂಪರ್ಕದ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ ಕೀಲಿ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು Bluetooth ಹೋಸ್ಟ್‌ಗೆ ಹೊಸದೊಂದು ಮಾನಕ HCI ಆದೇಶವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಪರ್ಕದೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ ಕೀಲಿ ಗಾತ್ರವು SIM ಬಳಕೆ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ Bluetooth ನಿಯಂತ್ರಕಗಳಿಗೆ ಈ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈಗ ಈ ಮಾಹಿತಿಯು ಮಾನಕ HCI ಅಂತರ್ವರ್ತನದ ಮೂಲಕವೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ.

===ಅಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ Bluetooth===
{{main|Bluetooth low energy}}

ಏಪ್ರಿಲ್‌ 20, 2009ರಂದು, ಪ್ರಸ್ತುತದ Bluetooth ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿರುವ ಹೊಸದಾದ ಅಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ Bluetoothಅನ್ನು ಪೂರ್ಣರೂಪವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ ಆಗಿ Bluetooth SIG ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು. ''ವಿಬ್ರೀ '' ಎಂಬ ಹಳೆಯ ಹೆಸರಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಇದನ್ನು ನಂತರ ''Bluetooth ULP''  (ಅತ್ಯಲ್ಪ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ) ಎಂದು ಕರೆದರೂ ನಂತರ ಈ ಹೆಸರೂ ಹಳೆಯದಾಗಿ ''ಅಲ್ಪಶಕ್ತಿ Bluetooth''  ಎಂಬುದು ಅಂತಿಮ ಹೆಸರಾಯಿತು.

ಜೂನ್‌ 12, 2007ರಂದು, Nokia ಮತ್ತು Bluetooth SIGಗಳು [[ವಿಬ್ರೀ]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯು, ಅತ್ಯಲ್ಪ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ Bluetooth ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿ Bluetooth ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದವು.&lt;ref&gt;{{cite press release
|url=http://www.wibree.com/press/Wibree_pressrelease_final_1206.pdf
|title=Wibree forum merges with Bluetooth SIG
|date=2007-06-12
|publisher=Nokia
|format=PDF
|accessdate=2008-02-04
|archive-date=2014-12-29
|archive-url=https://web.archive.org/web/20141229073516/http://www.wibree.com/press/Wibree_pressrelease_final_1206.pdf
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;
ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳೆಂದರೆ ಕರೆಗಾರ ID ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಲ್ಲ ಕೈಗಡಿಯಾರಗಳು, ಧರಿಸುವವರ ಹೃದಯ ಬಡಿತವನ್ನು ಕಸರತ್ತು ನಡೆಸುವಾದ ಗಮನಿಸುವ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂವೇದಕಗಳು, ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನಗಳು. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನಗಳ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮೂಹವು ಈ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನಗಳು ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಸಶಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ Bluetooth ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಾಧನಗಳ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

===ಭವಿಷ್ಯ ===
;ಪ್ರಸಾರ ವಾಹಿನಿ
:Bluetooth ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸಶಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ Bluetoothನ ಅಳವಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಲ್ಲದೇ, ಪ್ರಸಕ್ತ ನಿಯಮಿತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ವಿಧಾನದ ಬದಲಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವಂತಹಾ ಜಾಹಿರಾತು ವಿಧಾನವನ್ನು ಸಶಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

;ಟೊಪಾಲಜಿ ನಿರ್ವಹಣೆ
:ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಸ್ಕ್ಯಾಟರ್‌ನೆಟ್‌]] ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಪಿಕೊನೆಟ್‌]] ಟೊಪಾಲಜಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಅಣಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಶಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಲ್ಲಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಳಕೆದಾರರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅದೃಶ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹಜವಾಗಿ “ಕಾರ್ಯನಿರತ”ವಾದಂತಿರಬೇಕು.

;[[ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ|QoS]] ಸುಧಾರಣೆಗಳು
:ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅದೇ [[ಪಿಕೊನೆಟ್‌|ಪಿಕೋನೆಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ದತ್ತಸಂಚಾರವಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರವ್ಯ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ದತ್ತಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸರಿಸುವುದನ್ನು ಸಶಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು.

====AMP ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ UWB====
{{main|ultra-wideband}}

Bluetooth 3.0ರ ಅಧಿಕ ವೇಗ (AMP) ಸೌಲಭ್ಯವು 802.11ರ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದರೂ AMP ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯು ಉಳಿದ ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಾಂತರಗಳೊಂದಿಗೂ ಬಳಸಲೆಂದು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು [[ಅಲ್ಟ್ರಾ-ವೈಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್|UWB]]ಗೆಂದೇ ಮೂಲವಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರೂ, UWBಯ Bluetooth ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯ ಅಂಗವಾದ ವೈಮೀಡಿಯಾ ಒಕ್ಕೂಟವು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ಮಾರ್ಚ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು.

ಮಾರ್ಚ್‌ 16, 2009ರಂದು, [[ವೈಮೀಡಿಯಾ ಒಕ್ಕೂಟ]]ವು ವೈಮೀಡಿಯಾ [[ಅಲ್ಟ್ರಾ-ವೈಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್]] (UWB) ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಸ್ತಾಂತರ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ವೈಮೀಡಿಯಾ ಭವಿಷ್ಯದ ಅಧಿಕ ವೇಗ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮೀಕರಿಸಿದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಸಮಸ್ತ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಸಕ್ತ ಹಾಗೂ ಭವಿಷ್ಯದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳನ್ನು, Bluetooth ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಸಮೂಹ (SIG), [[ನಿಸ್ತಂತು USB]] ಪ್ರೋತ್ಸಾಹನಾ ಸಮೂಹ ಮತ್ತು [[USB ಉತ್ಪಾದಕರ ಫೋರಂ|USB ಕಾರ್ಯವಾಹಿ ಫೋರಂ]]ಗಳಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಿದೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಯಶಸ್ವಿ ಹಸ್ತಾಂತರವಾದ ನಂತರ ವೈಮೀಡಿಯಾ ಒಕ್ಕೂಟವು ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.wimedia.org/ http://www.wimedia.org/], [http://www.wimedia.org/imwp/download.asp?ContentID=15508 http://www.wimedia.org/imwp/download.asp?ContentID=15508]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [http://www.wimedia.org/imwp/download.asp?ContentID=15506 http://www.wimedia.org/imwp/download.asp?ContentID=15506] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090323120814/http://www.wimedia.org/imwp/download.asp?ContentID=15506 |date=2009-03-23 }}, [http://www.bluetooth.com/Bluetooth/Technology/Technology_Transfer/ http://www.bluetooth.com/Bluetooth/Technology/Technology_Transfer/]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [http://www.usb.org/press/WiMedia_Tech_Transfer/ http://www.usb.org/press/WiMedia_Tech_Transfer/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110610211240/http://www.usb.org/press/WiMedia_Tech_Transfer/ |date=2011-06-10 }}, [http://www.incisor.tv/2009/03/what-to-make-of-bluetooth-sig-wimedia.html http://www.incisor.tv/2009/03/what-to-make-of-bluetooth-sig-wimedia.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180916054407/http://www.incisor.tv/2009/03/what-to-make-of-bluetooth-sig-wimedia.html |date=2018-09-16 }}&lt;/ref&gt;

==ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾಹಿತಿ==
===Bluetooth ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ ===
{{main|Bluetooth stack|Bluetooth protocols}}
&quot;Bluetoothಅನ್ನು ಮೂಲ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳು, ತಂತಿ ಬದಲಾವಣೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳು, ದೂರವಾಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಅಳವಡಿಕೆಯ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪದರ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಯಂತ್ರಶಿಲ್ಪವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.&quot; &lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;ಸ್ಟಾಲ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌, ವಿಲಿಯಂ. 2005.''ವೈರ್‌ಲೆಸ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ಸ್‌.''  ಮೇಲಿನ ಸ್ಯಾಡಲ್‌ ನದಿ, NJ: ಪಿಯರ್‌ಸನ್‌ ಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಹಾಲ್‌.&lt;/ref&gt; ಎಲ್ಲಾ Bluetooth ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾದ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳೆಂದರೆ: LMP, L2CAP ಮತ್ತು SDPಗಳು. ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ: HCI ಮತ್ತು RFCOMM ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳು ಸರಿ ಸುಮಾರು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆದಿರುತ್ತವೆ.

====LMP (ಸಂಪರ್ಕ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌)====
ಎರಡು ಸಾಧನಗಳ ನಡುವಿನ ರೇಡಿಯೋ ಸಂಪರ್ಕದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಕದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.

====L2CAP (ತಾರ್ಕಿಕ/ಅನುಮೇಯ ಸಂಪರ್ಕ ನಿಯಂತ್ರಣ &amp;amp; ಅಳವಡಿಕೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌)====
ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾಯಿಯ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಎರಡು ಸಾಧನಗಳ ನಡುವೆ ಅನೇಕ ತಾರ್ಕಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಘಟಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 
ಪ್ರಸರಿತವಾಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ಗಳ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಮರುಜೋಡಣೆ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

672 ಬೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಧಾರಣ MTU ಆಗಿ, ಮತ್ತು 48 ಬೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಕನಿಷ್ಟ ಬೆಂಬಲಿತ MTUವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ, 64kBವರೆಗೆ ಅಣಿಗೊಳಿಸಬಲ್ಲ ದತ್ತಪ್ರಮಾಣದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು L2CAP ತನ್ನ ಮೂಲ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಪುನರ್ಸಂವಹನ &amp; ಹರಿವು ನಿಯಂತ್ರಣ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕಾರ್ಹ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ವಾಹಿನಿಗೆ ಏಕಕಾಲಿಕ ದತ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಲು ಪುನರ್ಸಂವಹನಗಳು ಮತ್ತು CRC ತಾಳೆ ನೋಡುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ L2CAPಅನ್ನು ಅಣಿಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

Bluetooth ಮೂಲ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯ 1ನೇ ಅನುಬಂಧವು ಎರಡು ಅಧಿಕ L2CAP ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಮೂಲ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನಗಳು ಕಾರ್ಯತಃ ಮೂಲ ಪುನರ್ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಹರಿವು ನಿಯಂತ್ರಣ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ:
* '''ವರ್ಧಿತ ಪುನರ್ಸಂವಹನ ವಿಧಾನ'''  (ERTM): ಈ ವಿಧಾನವು ಮೂಲ ಪುನರ್ಸಂವಹನ ವಿಧಾನದ ಸುಧಾರಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ನಂಬಿಕಾರ್ಹ L2CAP ವಾಹಿನಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. 
* '''ಪ್ರವಹಿಸುವ ವಿಧಾನ'''  (SM): ಇದೊಂದು ಯಾವುದೇ ಪುನರ್ಸಂವಹನ ಅಥವಾ ಹರಿವು ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದ ಸರಳ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ನಂಬಿಕಾರ್ಹವಲ್ಲದ L2CAP ವಾಹಿನಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಈ ವಿಧಾನಗಳ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯು ಐಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ/ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ಪದರ Bluetooth BDR/EDR ವಾಯು ಅಂತರ್ವರ್ತನ ಪುನರ್ಸಂವಹನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಚದುರುವಿಕೆಯ ಕಾಲಾವಕಾಶ (ರೇಡಿಯೋ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌‌ಗಳನ್ನು ಚದುರಿಸುವಿಕೆಗೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಸಮಯ)ಗಳನ್ನು ಅಣಿಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಖಾತರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಪದರವು ಸರಣಿಯ ಕ್ರಮಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ERTM ಅಥವಾ SMಗೆಂದು ಅಣಿಗೊಳಿಸಿದ L2CAP ವಾಹಿನಿಗಳು ಮಾತ್ರವೇ AMP ತಾರ್ಕಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

====SDP (ಸೇವಾ ಪ್ರಕಟಣಾ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌)====
ಸಾಧನಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಯಾವ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆಯೆಂದು ಹಾಗೂ ಯಾವ ಪರಿಮಾಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಬಹುದೆಂದು ತಿಳಿಯಲು ಈ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. 
ಉದಾಹರಣೆಗೆ ,ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಯೊಂದನ್ನು Bluetooth ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವಾಗ, SDPಯನ್ನು ಯಾವ [[Bluetooth ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಯಾವ ಸಂಪರ್ಕ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಬಹುಸಂಘಟಿಕ ಸಜ್ಜಿಕೆಗಳು ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನದಿಂದ ( ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯ, ಹಸ್ತ ಮುಕ್ತ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯ, [[ಉನ್ನತ ಧ್ವನಿ ವಿತರಣಾ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯ|ಉನ್ನತ ಶ್ರವ್ಯ ಹಂಚಿಕೆ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯ]] ಇತ್ಯಾದಿ) ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 
ಪ್ರತಿ ಸೇವೆಯು [[ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಅಸದೃಶ ಸಂಕೇತ]] (UUID)ದಿಂದ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅಧಿಕೃತ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ (Bluetooth ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಗಳು) ಕಿರು ರೂಪದ UUID (ಪೂರ್ಣ 128 ಬಿಟ್‌ಗಳ ಬದಲಿಗೆ 16 ಬಿಟ್‌ಗಳು)ಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿರಲಾಗುತ್ತದೆ.

====HCI (ಹೋಸ್ಟ್‌/ನಿಯಂತ್ರಕ ಅಂತರ್ವರ್ತನ)====
ಇದು ಹೋಸ್ಟ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ (e.g., PC ಅಥವಾ ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ OS) ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಕ ( Bluetooth IC)ಗಳ ನಡುವಿನ ಮಾನಕೀಕರಿಸಿದ ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಈ ಮಾನಕವು ಹೋಸ್ಟ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಕ ICಗಳನ್ನು ಕನಿಷ್ಟ ಅಳವಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಅನೇಕ HCI ಸಾಗಣೆ ಪದರ ಮಾನಕಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅದೇ ಆದೇಶ, ಸಂಗತಿ ಮತ್ತು ದತ್ತ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಯಂತ್ರಾಂಶ ಅಂತರ್ವರ್ತನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವವೆಂದರೆ [[USB]] (PCಗಳಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು [[UART]] (ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು PDAಗಳಲ್ಲಿ).

ಸರಳ ಕಾರ್ಯರೀತಿಯುಳ್ಳ Bluetooth ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ (e.g., ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನಗಳು) ಹೋಸ್ಟ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಕಗಳೆರಡನ್ನೂ ಒಂದೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸಂಸ್ಕಾರಕದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹಾ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ HCI ಐಚ್ಛಿಕವಾದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಂತರಿಕ ತಂತ್ರಾಂಶ ಅಂತರ್ವರ್ತನವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.

====RFCOMM (ತಂತಿ ಬದಲಾವಣೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌)====

ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಾಂತರ ಸಂವಹನ (RFCOMM) ಎಂಬುದು ಅವಾಸ್ತವ ಸರಣಿ ದತ್ತ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಬಳಸುವ ತಂತಿ ಬದಲಾವಣೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌. RFCOMM ದ್ವಿಮಾನ ದತ್ತ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಲ್ಲದೇ Bluetooth ಬೇಸ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಪದರದ ಮೇಲೆ [[EIA-232]] (ಹಿಂದಿನ RS-232) ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತದೆ.

TCPಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ RFCOMM ಸರಳ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ದತ್ತ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ದೂರವಾಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆಧಾರಿತ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಗಳು AT ಆದೇಶಗಳಿಗೆ ವಾಹಕವಾಗಿ, Bluetooth ಮೇಲಿನ OBEXಗೆ ಸಾಗಣಾ ಪದರವಾಗಿ ಸಹಾ ಬಳಸುತ್ತವೆ.

ಅನೇಕ Bluetooth ಅನ್ವಯಗಳು RFCOMMಅನ್ನು ಅದರ ಬಹು ವ್ಯಾಪಕ ಬೆಂಬಲ ಹಾಗೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ APIಗಳಿಂದಾಗಿಯೇ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಸರಣಿ ಪೋರ್ಟ್‌ನ್ನು ಸಂವಹನ ನಡೆಸಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಅನ್ವಯಗಳು RFCOMM ಬಳಸುವಂತೆ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಬಲ್ಲವು.

====BNEP (Bluetooth ಜಾಲ ಆವರಿಸುವಿಕೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌)====

BNEP ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ನ ದತ್ತವನ್ನು L2CAP ವಾಹಿನಿಯ ಮೂಲಕ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವೇನೆಂದರೆ ಖಾಸಗಿ ವಲಯ ಜಾಲ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯದಲ್ಲಿ IP ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ಗಳ ವರ್ಗಾವಣೆ. 
BNEP ನಿಸ್ತಂತು LANನಲ್ಲಿ [[ಉಪಜಾಲ ಬಳಕೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌|SNAP]]ನಂತಹಾ ಕಾರ್ಯಶೈಲಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

====AVCTP (ಶ್ರವ್ಯ/ದೃಶ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಗಣೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌)====

ದೂರ ನಿಯಂತ್ರಣ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವು AV/C ಆದೇಶಗಳನ್ನು L2CAP ವಾಹಿನಿಯ ಮೂಲಕ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.
ಸ್ಟೀರಿಯೋ ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಗೀತ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬಟನ್‌ಗಳು ಸಂಗೀತ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಈ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ.

====AVDTP (ಶ್ರವ್ಯ/ದೃಶ್ಯ ದತ್ತ ಸಾಗಣೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌)====

ಸ್ಟೀರಿಯೋ ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ L2CAP ವಾಹಿನಿಯ ಮೂಲಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹರಿಸಲು ಉನ್ನತ ಧ್ವನಿ ಪ್ರಸರಣ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಗಳು ಬಳಸುತ್ತವೆ. 
ದೃಶ್ಯ ಪ್ರಸರಣ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಗಳು ಬಳಸಲೆಂದು ಇದನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

====ದೂರವಾಣಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌====
ದೂರವಾಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ದ್ವಿಮಾನ-ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ (TCS BIN) ಬಿಟ್‌-ಆಧರಿತ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಆಗಿದ್ದು Bluetooth ಸಾಧನಗಳ ನಡುವಿನ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ದತ್ತ ಕರೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಬಳಸುವ ಕರೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಕೇತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಂದು ವರ್ಣಿಸಬಹುದು. ಇದರೊಂದಿಗೆ, &quot;Bluetooth TCS ಸಾಧನಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಚಲನಶೀಲತೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ವಿಧಾನವನ್ನು TCS BIN ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.&quot;

ಉತ್ಪಾದಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ವಿಫಲವಾದ ತಂತಿರಹಿತ ದೂರವಾಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ TCS-BIN ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಂತಹಾ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಇದು ಕೇವಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯದಾಗಿದೆ.

====ಅಳವಡಿಕೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳು ====
ಅಳವಡಿಕೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳು ಇತರೆ ಮಾನಕ-ರಚನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ Bluetoothನ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿರುವ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದು, Bluetooth ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಗತ್ಯ ಬಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರವೇ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯ ನೀಡಿವೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅಳವಡಿಕೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳೆಂದರೆ:
;ನೆಲೆಯಿಂದ-ನೆಲೆಗೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ (PPP)
:IP ಡಾಟಾಗ್ರಾಂಗಳನ್ನು ನೆಲೆಯಿಂದ-ನೆಲೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಬಳಸುವ ಅಂತರಜಾಲ ಮಾನಕ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌.

;TCP/IP/UDP
:TCP/IP ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಸಮೂಹದ ತಳಹದಿ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳು.

;ವಸ್ತು ವಿನಿಮಯ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ (OBEX)
:ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ವಿಧಾನ ನೀಡುವಂತಹಾ ವಸ್ತುಗಳ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆಂದು ಬಳಸುವ ಕಾಲಾವಧಿ-ಪದರ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್.

;ನಿಸ್ತಂತು ಅನ್ವಯ ಆವರಣ/ನಿಸ್ತಂತು ಅನ್ವಯ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ (WAE/WAP)
:WAE ನಿಸ್ತಂತು ಸಾಧನಗಳಿಗೆಂದು ಒಂದು ಅನ್ವಯಿಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, WAP ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ದೂರವಾಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಮಾಹಿತಿ ಸೇವೆಗಳ ಸೌಲಭ್ಯ ನೀಡುವ ಮುಕ್ತ ಮಾನಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;

===ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ ===
ನಿಯಂತ್ರಕ Bluetooth ಸಾಧನವೊಂದು [[ನಿಸ್ತಂತು ಬಳಕೆದಾರ ಸಮೂಹ|ನಿಸ್ತಂತು ಬಳಕೆದಾರ ಗುಂಪಿ]]ನಲ್ಲಿರುವ ಏಳಕ್ಕೆ ಮೀರದ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾದರಿಯ ಎಂಟು ಸಾಧನಗಳಿರಬಹುದಾದ ಜಾಲ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ [[ಪಿಕೊನೆಟ್‌]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪಿಕೊನೆಟ್‌ ಎಂಬುದು Bluetooth ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮೂಲ ಸಾಧನವೊಂದನ್ನು ಇತರ ಏಳು ಸಕ್ರಿಯ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಂತರ್‌ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡುವ ತಾತ್ಪೂರ್ತಿಕ ಗಣಕ ಜಾಲವಾಗಿದೆ. 255 ಇತರೆ ಸಾಧನಗಳು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಇಲ್ಲವೇ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಾಧನವು ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಾದರೂ ಸಕ್ರಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ.

ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಕ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಧನದ ನಡುವೆ, ದತ್ತ ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಸಾಧನಗಳು ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅಧೀನ ಸಾಧನವು ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಾಧನವಾಗಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಾಧನವು ಒಂದು ಸಾಧನದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ [[ಸುತ್ತು-ಸರದಿ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವಿಕೆ|ಸುತ್ತು-ಸರದಿ‌]]ಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. (ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಾಧನದಿಂದ ಇತರೆ ಅನೇಕ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಸಮಕಾಲಿಕ ಸಂವಹನವು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದರೂ, ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ.)

Bluetooth ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಿಕೋನೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ [[ಸ್ಕ್ಯಾಟರ್‌ನೆಟ್‌]]ಅನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಸೇತುವೆಯ ಹಾಗೆ ಒಮ್ಮೆಗೆ ಒಂದು ಪಿಕೋನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಕವಾಗಿದ್ದು, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಅಧೀನ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುವಂತಹಾ ಕೆಲ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಇದು ಹೊಂದಿರಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಅನೇಕ USB Bluetooth [[ಸಂಯೋಜಕ (ಗಣಕ)|ಸಂಯೋಜಕ]]ಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು [[IrDA]] ಸಂಯೋಜಕವನ್ನು ಸಹಾ ಹೊಂದಿವೆ. ಹಳೆಯ (2003ಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನ) Bluetooth ಸಂಯೋಜಕಗಳು Bluetooth ಸಾಧನ ಪಟ್ಟಿ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪ-ಶಕ್ತಿಯ Bluetooth ರೇಡಿಯೋ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೆಲವೇ ನಿಯಮಿತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಮಾತ್ರ ಶಕ್ತವಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಮಾದರಿಯ ಸಾಧನಗಳು ಗಣಕಗಳನ್ನು Bluetoothನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಆಧುನಿಕ ಸಂಯೋಜಕಗಳು ನೀಡುವ ಮಾದರಿಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

===ಬೇಸ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ದೋಷ ತಿದ್ದುಪಡಿ===
Bluetooth ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿರುವ ಮೂರು ವಿಧವಾದ [[ದೋಷ ತಿದ್ದುಪಡಿ]]ಗಳೆಂದರೆ,
* 1/3 ದರ್ಜೆಯ [[ಮುಂಚೂಣಿಯ ದೋಷ ತಿದ್ದುಪಡಿ]] (FEC)
* 2/3 ದರ್ಜೆಯ FEC
* [[ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಪುನರಾವರ್ತಿತ-ಕೋರಿಕೆ]] (ARQ)

===ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಏರ್ಪಡಿಕೆ ===
ಯಾವುದೇ Bluetooth ಸಾಧನವು ಆಗ್ರಹದ ಮೇರೆಗೆ ಕೆಳಕಂಡ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ರವಾನಿಸಬಲ್ಲದು:
* ಸಾಧನದ ಹೆಸರು.
* ಸಾಧನದ ದರ್ಜೆ.
* ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸೇವೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ.
* ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾಹಿತಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಾಧನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಉತ್ಪಾದಕರು, ಬಳಸಿರುವ Bluetooth ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳು, ಕ್ಲಾಕ್‌ ಆಫ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳು.

ಯಾವುದೇ ಸಾಧನವು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲೆಂದು ಉಳಿದ ಸಾಧನಗಳ ಕುರಿತು ವಿಚಾರಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಹಾಗೆಯೇ ಯಾವುದೇ ಸಾಧನವನ್ನು ಆ ಮಾದರಿಯ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುವ ಕುರಿತು ಅಣಿಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, ಸಂಪರ್ಕಿಸಲೆತ್ನಿಸುವ ಸಾಧನವು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬೇಕಾದ ಸಾಧನದ ವಿಳಾಸವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ, ಯಾವಾಗಲೂ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕ ಕೋರಿಕೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುವುದಲ್ಲದೇ, ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮೇಲ್ಕಂಡ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ರವಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಧನವೊಂದರ ಸೇವೆಯ ಬಳಕೆಯು ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಸಾಧನದ ಮಾಲಿಕರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದರೂ, ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಾಧನವು ಆರಂಭಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವವರೆಗೆ ಈ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಾಯ್ದಿಡಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲ ಸಾಧನಗಳು ಒಮ್ಮೆಗೆ ಒಂದೇ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರಬಹುದಲ್ಲದೇ, ಅಂತಹಾ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿತವಾದ ಸಾಧನಗಳು ಸಂಪರ್ಕಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು ಇಲ್ಲವೇ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಧನದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳಿಸುವ ಮುನ್ನ ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಪ್ರತಿ ಸಾಧನವು ಅಸದೃಶ 48-ಬಿಟ್‌ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಈ ವಿಳಾಸಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಉಪಯುಕ್ತವಾದ, ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಸೂಚಿತಗೊಳ್ಳಬಹುದಾದ Bluetooth ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಸರು ಇತರೆ ಬಳಕೆದಾರರು ಸಾಧನಗಳಿಗೆಂದು ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸುವಾಗ ಮತ್ತು ಜೋಡಿಯಾಗಿರುವ ಸಾಧನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಬಹಳಷ್ಟು ದೂರವಾಣಿಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಉತ್ಪಾದಕರ ಮತ್ತು ದೂರವಾಣಿ ಮಾದರಿಯ ಹೆಸರನ್ನು Bluetooth ಹೆಸರಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ದೂರವಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಡಿಲಗಣಕಗಳು ಕೇವಲ Bluetooth ಹೆಸರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದರಿಂದ, ದೂರ ಸಂಪರ್ಕಿತ ಸಾಧನಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದೂ ಉಂಟು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ [[Sony Ericsson T610|T610]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅನೇಕ ಸಾಧನಗಳಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ ([[ಬ್ಲೂಜ್ಯಾಕಿಂಗ್‌]] ನೋಡಿ).

===ಜೋಡಿಸುವಿಕೆ ===
ಸಾಧನಗಳ ಜೋಡಿಗಳು ''ಸಂಪರ್ಕ ಕೀಲಿ''  ಎಂದು ಹೆಸರಾದ [[ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಗುಟ್ಟು|ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಗುಟ್ಟ]]ನ್ನು ರಚಿಸಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನೇರ್ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ''ಜೋಡಿಸುವಿಕೆ''  ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಎರಡೂ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಕೀಲಿಯು ಸಂಗ್ರಹಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಆ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ''ಬಂಧಿತ''  ಸಾಧನಗಳು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಬಂಧಿತ ಸಾಧನದೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಯಸುವ ಸಾಧನವು [[ಗೂಢಲಿಪಿಶಾಸ್ತ್ರ|ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣದ ಮೂಲಕ]] ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಧನದ ಗುರುತನ್ನು ತಾನು ಈ ಹಿಂದೆ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸಾಧನವೇ ಎಂಬುದನ್ನು [[ದೃಢೀಕರಣ|ದೃಢಪಡಿಸಿ]]ಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಂಪರ್ಕ ಕೀಲಿಯೊಂದು ರಚನೆಯಾದ ನಂತರ, ಸಾಧನಗಳ ನಡುವಿನ ದೃಢೀಕರಿಸಿದ ACL ಸಂಪರ್ಕವು [[ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ|ಗೂಢಲಿಪೀಕೃತ]]ಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು ವಾಯುತರಂಗಗಳ ಮೂಲಕ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ದತ್ತವು [[ಕದ್ದಾಲಿಕೆ]]ಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯಬಹುದು.
ಸಂಪರ್ಕ ಕೀಲಿಗಳನ್ನು ಉಭಯ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಬೇಕಾದರೂ ಅಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಉಭಯ ಸಾಧನಗಳ ನಡುವಿನ ಬಂಧನವು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದು, ಹೀಗಾಗಿ ಸಾಧನವೊಂದು ಸಂಪರ್ಕ ಕೀಲಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾಧನದ ಜೊತೆಗಿದ್ದ ಬಂಧನವು ಕೊನೆಗೊಂಡಿರುವುದರ ಅರಿವಿಲ್ಲದೇ ಇರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ.

Bluetooth ಸೇವೆಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ ಇಲ್ಲವೇ ದೃಢೀಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೊಂದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ, ಇದೇ ನಿರೀಕ್ಷೆಯು ನಿಗದಿತ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಮುನ್ನ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಹಾ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲ ಸೇವೆಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಸ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಗಳು ಸೇವೆಯ ಬಳಕೆ-ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬಳಕೆದಾರರ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ನಡೆಯದಂತೆ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಯಾಗಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ದೃಢೀಕರಣ ಅಥವಾ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣಗಳನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿವೆ.

ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯು Bluetooth 2.1 ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಸರಳ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯ ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ:
* '''ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆ''' : Bluetooth 2.1ರ ಮುನ್ನ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಏಕೈಕ ವಿಧಾನವಿದು. ಪ್ರತಿ ಸಾಧನವು PIN ಸಂಕೇತವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ನಮೂದಿಸಬೇಕಿದ್ದುದಲ್ಲದೇ, ಉಭಯ ಸಾಧನಗಳು ಒಂದೇ PIN ಸಂಕೇತವನ್ನು ನೀಡಿದರೆ ಮಾತ್ರವೇ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಯಾವುದೇ 16-ಅಂಕಿ ACSII ಪದವನ್ನು PIN ಸಂಕೇತವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲಾ ಸಾಧನಗಳೂ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಭವನೀಯ PIN ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.
** '''ನಿಯಮಿತ ಆದಾನ ಸಾಧನಗಳು''' : ಈ ಮಾದರಿಯ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಸುಸ್ಪಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಕೆಲವೇ ಆದಾನಗಳಿರುವ Bluetooth ಹಸ್ತ-ಮುಕ್ತ ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನ. ಈ ಸಾಧನಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಒಂದು ''ಸ್ಥಿರ PIN'' ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ &quot;0000&quot; ಅಥವಾ &quot;1234&quot;. 
** '''ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಆದಾನ ಸಾಧನಗಳು''' : ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳು ಇವುಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ 16 ಅಂಕಿಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಿರಬಹುದಾದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಮೂದಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತವೆ. 
** '''ಅಕ್ಷರ-ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಆದಾನ ಸಾಧನಗಳು''' : PCಗಳು ಮತ್ತು ಚೂಟಿ ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳು ಈ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿವೆ. ಇವು ಪೂರ್ಣ ASCII ಪಠ್ಯವನ್ನು PIN ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನಮೂದಿಸಲು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಕಡಿಮೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯಾಗುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರರು ಇತರೆ ಸಾಧನದ ಆದಾನದ ಮಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡಿರಬೇಕು, ಬಳಕೆದಾರರು ಬಳಸಬಹುದಾದ ಆದಾನ ಮಿತಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಬಲ್ಲ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯೂ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. 
* '''ಸುರಕ್ಷಿತ ಸರಳ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆ''' : Bluetooth 2.1 ಆವೃತ್ತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. Bluetooth 2.1 ಆವೃತ್ತಿಯ ಸಾಧನವು 2.0ನೇ ಆವೃತ್ತಿ ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಸಾಧನದೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸಬಲ್ಲ ಹಾಗೆ ಕೇವಲ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಬಳಸಬಲ್ಲದು. ಸುರಕ್ಷಿತ ಸರಳ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯು [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೀಲಿ ಗೂಢಲಿಪಿಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೀಲಿ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ]]ದ ಒಂದು ಮಾದರಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದು , ಕೆಳಕಂಡ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ:
** '''ಸಹಜ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ''' : ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವ ಹಾಗೆ ಈ ವಿಧಾನವು ಸಹಜವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಬಳಕೆದಾರರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ; ಆದರೂ ಸಾಧನವು ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಗೆ ಮುನ್ನ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ಕೋರಬಹುದು. ಈ ವಿಧಾನವು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಬಹಳ ನಿಯಮಿತ IO ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಿರುವ ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಈ ಮಾದರಿಯ ನಿಯಮಿತ ಸಾಧನಗಳ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸ್ಥಿರ PIN ತಾಂತ್ರಿಕತೆಗಿಂತ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದುದಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು [[ಮಾನವ-ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ದಾಳಿ|ಮಾನವ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ]]ರಹಿತ (MITM) ಸುರಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
** '''ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಹೋಲಿಕೆ''' : ಉಭಯ ಸಾಧನಗಳೂ ಪ್ರದರ್ಶಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟ ಒಂದು ಸಾಧನವು ದ್ವಿಮಾನ ಹೌದು/ಇಲ್ಲ ಬಳಕೆದಾರ ಆದಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಈ ವಿಧಾನವು 6-ಅಂಕಿಯ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಪ್ರತಿ ಸಾಧನದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಬಳಕೆದಾರ ಇವೆರಡೂ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ಹೋಲಿಸಿ ಎರಡೂ ಒಂದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿರುತ್ತದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೆ ಬಳಕೆದಾರ(ರು) ಆದಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಲ್ಲ ಸಾಧನದ(ಗಳ)ಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಬೇಕು. ಈ ವಿಧಾನವು, ಬಳಕೆದಾರರು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿ ನೋಡಿ ಉಭಯ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ದೃಢೀಕರಿಸಿದ್ದಾದರೆ MITM ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. 
** '''ಸಂಕೇತಕೀಲಿ ನಮೂದನೆ ''' : ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ದರ್ಶಕ ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಧನ ಹಾಗೂ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಕೀಲಿಮಣೆ ನಮೂದನೆ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ (ಕೀಲಿಮಣೆಯಂತಹಾ) ಸಾಧನಗಳ ನಡುವೆ ಇಲ್ಲವೇ ಎರಡು ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಕೀಲಿಮಣೆ ನಮೂದನೆ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಕೀಲಿಮಣೆಯ ಮೂಲಕ ಬಳಕೆದಾರರು ನಂತರ ನಮೂದಿಸುವ ಹಾಗೆ ದರ್ಶಕದಲ್ಲಿ 6-ಅಂಕಿಯ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸಾಧನದ ಬಳಕೆದಾರರು ಒಂದೇ 6-ಅಂಕಿಯ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಮೂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎರಡೂ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ MITM ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ನೀಡಿರಲಾಗುತ್ತದೆ. 
** '''ಶ್ರೇಣಿ/ಪಟ್ಟಿಯ ಹೊರಗೆ'''  (OOB): ಈ ವಿಧಾನವು ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು (NFCನಂತಹಾ) ಬಾಹ್ಯ ಸಂವಹನ ಸಾಧನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯು Bluetooth ರೇಡಿಯೋ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ನಡೆಯುವುದಾದರೂ, OOB ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಸಕ್ತ OOB ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾದರಿಯ MITM ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ನೀಡಬಲ್ಲದಾಗಿರುತ್ತದೆ.

SSPಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಸರಳವೆನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ: 
* ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಂಕೇತಕೀಲಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. 
* MITM ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಬಳಕೆದಾರರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. 
* ''ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಹೋಲಿಕೆ'' ಯಲ್ಲಿ, MITM ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಸರಳ ಸಮತೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. 
* NFCಯೊಂದಿಗಿನ OOB ಬಳಕೆಯು ಸಾಧನಗಳು ದೀರ್ಘವಾದ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಕೇವಲ ಸಮೀಪ ಬಂದ ಮರುಕ್ಷಣ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

====ಸುರಕ್ಷತಾ ಅಗತ್ಯಗಳು====
Bluetooth 2.1 ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಮುನ್ನ, ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣವು ಅಗತ್ಯವಿರದೇ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದರೂ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ ಕೀಲಿಯು ಕೇವಲ ಸುಮಾರು 23.5 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಮಾತ್ರವೇ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು; ಈ ಅವಧಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ ಕೀಲಿಯ ಬಳಕೆ ಸರಳ [[ಪ್ರವಾಹ ಗೂಢಲಿಪಿ ದಾಳಿ|XOR ದಾಳಿಗಳ]] ಮೂಲಕವೇ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ ಕೀಲಿಯ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಿಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. 
* ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣದ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆ ಅನೇಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆಯ ಮೂಲ ಕಾರಣವು ಅಗತ್ಯತೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಯೇ ಎಂದು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. 
* Bluetooth 2.1 ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಗೆಹರಿಸುತ್ತದೆ: 
** ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣವು ಎಲ್ಲಾ SDPಯಲ್ಲದ (ಸೇವಾ ಪ್ರಕಟಣಾ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌) ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು
** ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಬೇಕಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಮಾದರಿಯ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣದ ಕಿರುವಿರಾಮ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರೆ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲಿನ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೂ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೂ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. 
** ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣ ಕೀಲಿಯ ಅವಧಿಯು ಮುಗಿಯುವ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿರಲೇಬೇಕು. 
ಸಂಪರ್ಕ ಕೀಲಿಗಳನ್ನು Bluetooth ಚಿಪ್‌ನ ಬದಲಿಗೆ, ಸಾಧನದ ಕಡತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಶೇಖರಿಸಬಹುದು. ಅನೇಕ Bluetooth ಚಿಪ್‌ ತಯಾರಕರು ಸಂಪರ್ಕ ಕೀಲಿಗಳನ್ನು ಸಾಧನದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ ; ಆದರೂ ಸಾಧನದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಾದರೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕೀಲಿ ಸಹಾ ಸಾಧನದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳ ಬದಲಾಯಿಸಿರುತ್ತದೆ.

===ವಾಯು ಅಂತರ್ವರ್ತನ===
ಈ [[ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ (ಗಣಕ)|ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌]] 2.4-2.4835 [[GHz]] ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪರವಾನಗಿ-ಮುಕ್ತ [[ISM ಬ್ಯಾಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತದೆ. 2.45&amp;nbsp;GHz ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ್ನು ಬಳಸುವ ಇತರೆ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು , Bluetooth ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ ಈ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಅನ್ನು 79 ವಾಹಿನಿಗಳಾಗಿ (ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ 1&amp;nbsp;MHz ವಿಸ್ತಾರವಿರುವಂತೆ) ವಿಭಜಿಸುವುದಲ್ಲದೇ ವಾಹಿನಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 1600ರವರೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. 1.1 ಮತ್ತು 1.2ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯ ಸಾಧನಗಳು 723.1 [[ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಕಿಲೊಬಿಟ್‌ಗಳು|kbit/s]]ನಷ್ಟು ವೇಗವನ್ನು ಮುಟ್ಟಬಲ್ಲವು. 2.0ನೇ ಆವೃತ್ತಿ ಸಾಧನಗಳು Bluetooth ಉನ್ನತ ದತ್ತ ದರ (EDR) ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು 2.1 [[Mbit/s]]ನಷ್ಟು ವೇಗವನ್ನು ಹೊಂದಬಲ್ಲವು. ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ, 2.0ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯ ಸಾಧನಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಯಿಸುತ್ತವಾದರೂ, ಇವುಗಳು ನೀಡುವ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ವೇಗದ ಸಂವಹನದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 1.x ಸಾಧನಗಳ ಶಕ್ತಿ ವ್ಯಯದ (ಸಮಾನ ದಟ್ಟಣೆಯ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ) ಅರ್ಧದಷ್ಟು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ.

==ಭದ್ರತೆ==
===ಅವಲೋಕನ===
Bluetooth [[ಗೋಪ್ಯತೆ]], [[ದೃಢೀಕರಣ]] ಮತ್ತು [[ಕೀಲಿ (ಗೂಢಲಿಪಿಶಾಸ್ತ್ರ)|ಕೀಲಿ]] ರಚನೆಗಳನ್ನು [[SAFER|SAFER+]] [[ಬ್ಲಾಕ್‌ ಗೂಢಲಿಪಿ]]ಯ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಿದ ಗ್ರಾಹಕೀಕರಿಸಿದ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಳವಡಿಸುತ್ತದೆ. 
Bluetooth ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಕೀಲಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಭಯ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗುವ Bluetooth PINನ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಸಾಧನವು (e.g., ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನಗಳು ಅಥವಾ ಆ ಮಾದರಿಯ ಪರಿಮಿತಿಗೊಳಪಟ್ಟ ಬಳಕೆದಾರ ಅಂತರ್ವರ್ತನಗಳುಳ್ಳ ಸಾಧನಗಳು) ಸ್ಥಿರ PINಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕೆಲ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಜೋಡಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೀಲಿ ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಕ ಕೀಲಿಯನ್ನು E22 ಕ್ರಮಾವಳಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;
{{cite web
|author=Juha T. Vainio
|date=2000-05-25
|title=Bluetooth Security
|publisher=Helsinki University of Technology
|url=http://www.iki.fi/jiitv/bluesec.pdf
|accessdate=2009-01-01
}}&lt;/ref&gt;
ಗೋಪ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಗೂಢಲಿಪೀಕರಿಸಿದ ಗುಪ್ತ ವಿವರ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹಿಂದೆಯೇ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ಸಂಪರ್ಕ ಕೀಲಿ ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಕ ಕೀಲಿಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ [[E0 (ಗೂಢಲಿಪಿ)|E0]] ಪ್ರವಾಹ ಗೂಢಲಿಪಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗೂಢಲಿಪೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 
ಒಂದು ಇಲ್ಲವೇ ಎರಡೂ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾದ Bluetooth PINನ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿರುವ ಕೀಲಿಗಳನ್ನು ನಂತರದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಅಂತರ್ವರ್ತನದಲ್ಲಿ ಕಳಿಸಲಾಗುವ ದತ್ತವನ್ನು ಗೂಢಲಿಪೀಕರಿಸುವಾಗ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಂಡ್ರಿಯಾಸ್‌ ಬೆಕರ್‌ ಎಂಬುವವರು Bluetoothನ ಸುರಕ್ಷತಾ ಲೋಪಗಳಿಂದಾಗಬಹುದಾದ ಶೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಅವಲೋಕನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;
{{cite paper
|author=Andreas Becker
|date=2007-08-16
|title=Bluetooth Security &amp; Hacks
|publisher=Ruhr-Universität Bochum
|url=http://gsyc.es/~anto/ubicuos2/bluetooth_security_and_hacks.pdf
|format=PDF
|accessdate=2007-10-10
}}&lt;/ref&gt;

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2008ರಲ್ಲಿ , ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (NIST) ಸಂಸ್ಥೆಯು Bluetooth ಭದ್ರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ, Bluetooth ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಮಾರ್ಗೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ Bluetoothನ ಭದ್ರತಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕುರಿತು ಕೈಪಿಡಿಯೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. Bluetooth ತನ್ನದೇ ಆದ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅದು ಸೇವಾ ನಿರಾಕರಣೆ ದಾಳಿಗಳು, ಕದ್ದಾಲಿಕೆ, ಮಾನವ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ, ಸಂದೇಶ ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗೂ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ದುರ್ಬಳಕೆಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಆಸ್ಪದವೀಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಬಳಕೆದಾರರು/ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಹಾನಿ ನಿರೋಧಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ Bluetooth ಸಾಧನಗಳ ಜೀವನಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹಾನಿಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಸಹಾಯವಾಗುವಂತೆ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸೂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಭದ್ರತಾ ತಾಳೆಪಟ್ಟಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸುರಕ್ಷಿತ Bluetooth ಪಿಕೋನೆಟ್‌ಗಳು, ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನಗಳು, ಮತ್ತು ಚೂಟಿ ಕಾರ್ಡ್‌ರೀಡರ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಳಿಗೆಂದು ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು NISTಯ ಭದ್ರತಾ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite paper 
|author=Scarfone, K., and Padgette, J.
|date=September 2008
|title=Guide to Bluetooth Security
|publisher=National Institute of Standards and Technology
|url=http://csrc.nist.gov/publications/nistpubs/800-121/SP800-121.pdf
|format=PDF
|accessdate=2008-10-03
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090206120157/http://csrc.nist.gov/publications/nistpubs/800-121/SP800-121.pdf|archivedate=2009-02-06}}&lt;/ref&gt;

===ಬ್ಲೂಜ್ಯಾಕಿಂಗ್‌ ===
[[ಬ್ಲೂಜ್ಯಾಕಿಂಗ್‌]] ಎಂದರೆ ಬಳಕೆದಾರನೊಬ್ಬನು ಚಿತ್ರ ಇಲ್ಲವೇ ಸಂದೇಶವೊಂದನ್ನು ಅಪರಿಚಿತ ಬಳಕೆದಾರರೊಬ್ಬರಿಗೆ Bluetooth ನಿಸ್ತಂತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಕಳುಹಿಸುವುದು. ಇದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅನ್ವಯಗಳೆಂದರೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಂದೇಶಗಳು (e.g., &quot;ನಿಮ್ಮ ಸಾಧನವು ಈಗತಾನೆ ಬ್ಲೂಜ್ಯಾಕ್‌ ಆಗಿದೆ!&quot;). 
&lt;ref&gt;{{cite web
|title=What is bluejacking?
|publisher=Helsinki University of Technology
|url=http://www.bluejackq.com/what-is-bluejacking.shtml
|accessdate=2008-05-01
|archive-date=2008-02-26
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226202517/http://www.bluejackq.com/what-is-bluejacking.shtml
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ಸಾಧನದಿಂದ ಯಾವುದೇ ದತ್ತದ ನಿರ್ಮೂಲನ ಅಥವಾ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಬ್ಲೂಜ್ಯಾಕಿಂಗ್‌ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

===ಸುರಕ್ಷತಾ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಇತಿಹಾಸ ===
==== 2001 ====

2001ರಲ್ಲಿ, ಬೆಲ್‌ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಜಾಕೊಬ್‌ಸನ್‌ ಮತ್ತು ವೆಟ್ಜೆಲ್‌ ಎಂಬಿಬ್ಬರು ತಂತ್ರಜ್ಞರು Bluetoothನ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದುದಲ್ಲದೇ, ಗೂಢಲಿಪೀಕರಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಸುರಕ್ಷತಾ ಲೋಪಗಳನ್ನು ಸಹಾ ತೋರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;
{{cite web
|title=Security Weaknesses in Bluetooth
|publisher= RSA Security Conf. – Cryptographer’s Track
|url=http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/summary?doi=10.1.1.23.7357
|accessdate=2009-03-01
}}&lt;/ref&gt;

====2003====
ನವೆಂಬರ್‌ 2003ರಲ್ಲಿ , A.L. ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಲಿ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬೆನ್‌ ಮತ್ತು ಆಡಮ್‌ ಲೌರಿ/ಲಾರಿ ಎಂಬ ತಂತ್ರಜ್ಞರು Bluetooth ಭದ್ರತೆಯಲ್ಲಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ನ್ಯೂನತೆಗಳಿಂದ ಖಾಸಗಿ ದತ್ತದ ಅನಾವರಣವಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Bluetooth
|publisher=The Bunker
|url=http://www.thebunker.net/resources/bluetooth
|accessdate=2007-02-01
|archive-date=2007-01-26
|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126012417/http://www.thebunker.net/resources/bluetooth
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;
ಆದರೂ, ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ವರದಿಯಾದ ಭದ್ರತಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕೆಲ ತೀರ ಸಾಧಾರಣ ಗುಣಮಟ್ಟದ Bluetooth ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿತ್ತೇ ಹೊರತು ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗೆ ಅಲ್ಲ.

ನಂತರದ ಪ್ರಯೋಗವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಟ್ರಿಫಿನೈಟ್‌.ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಹರ್ಫರ್ಟ್‌ ಎಂಬುವವರು [[CeBIT]]ನ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರ-ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಗಹನತೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. [[ಬ್ಲೂಬಗ್ಗಿಂಗ್‌|ಬ್ಲೂಬಗ್‌]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಹೊಸತೊಂದು ಮಾದರಿಯ ದಾಳಿಯನ್ನು ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;
{{cite web
|title=BlueBug
|publisher=Trifinite.org
|url=http://trifinite.org/trifinite_stuff_bluebug.html
|accessdate=2007-02-01
}}&lt;/ref&gt;
Bluetooth ಸಂವಹನದಲ್ಲಿನ ಭದ್ರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎತ್ತಿದ ಅನೇಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಸಹಾ ಒಂದು.

====2004====
2004ರಲ್ಲಿ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ Bluetoothನ ಮೂಲಕ ಹರಡಲೆಂದು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ [[ಗಣಕ ವೈರಸ್‌|ವೈರಸ್‌]] [[Symbian OS]]ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;
{{cite news
|author=John Oates
|date=2004-06-15
|title=Virus attacks mobiles via Bluetooth
|publisher=[[The Register]]
|url=http://www.theregister.co.uk/2004/06/15/symbian_virus/
|accessdate=2007-02-01
}}&lt;/ref&gt;
ಬಳಕೆದಾರರು ಅಪರಿಚಿತ ತಂತ್ರಾಂಶವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರವೇ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದ ಈ ವೈರಸ್‌ನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮೊತ್ತಮೊದಲಿಗೆ [[Kaspersky Lab]]ನವರು ವರ್ಣಿಸಿದರು. ಈ ವೈರಸ್‌ಅನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ &quot;29A&quot; ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ವೈರಸ್‌ ರಚನಾಕಾರರ ಗುಂಪೊಂದು ರಚಿಸಿ ವೈರಸ್‌-ನಿರೋಧಕ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ವೈರಸ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಹರಡದೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ, ಇದನ್ನು Bluetooth ಅಥವಾ [[Symbian OS]]ಗಳ ಸಂಭಾವ್ಯ (ಆದರೆ ನಿಜವಲ್ಲದ್ದು) ಭದ್ರತಾ ಲೋಪವೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಆಗಸ್ಟ್‌ 2004ರಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವ-ದಾಖಲೆ-ಸಜ್ಜಿತ ಪ್ರಯೋಗವೊಂದರಲ್ಲಿ (ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ [[Bluetooth ಛಿದ್ರಣ]]) 2ನೇ ದರ್ಜೆಯ Bluetooth ರೇಡಿಯೋ ಸಂಕೇತಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯೊಂದು ದಿಕ್ಸೂಚಕ ಆಂಟೆನಾಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಕೇತ ವರ್ಧಕಗಳ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ 1.78&amp;nbsp;km (1.08 ಮೈಲಿ)ಯವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದೆಂದು ತೋರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;
{{cite web
|title=Long Distance Snarf
|publisher=Trifinite.org
|url=http://trifinite.org/trifinite_stuff_lds.html
|accessdate=2007-02-01
}}&lt;/ref&gt;
ನಿರೀಕ್ಷೆಗೂ ಮೀರಿದ ದೂರದಿಂದ ಭೇದ್ಯ Bluetooth-ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ದಾಳಿಕೋರರಿಗೆ ಆಸ್ಪದವೀಯುವ ನಿಗೂಢ ಭದ್ರತಾ ಲೋಪವನ್ನು ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಎತ್ತಿ ತೋರುತ್ತದೆ. ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದುವ ಮುನ್ನ ದಾಳಿಕೋರರು ದಾಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗುವ ಸಾಧನದಿಂದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ದಾಳಿಕೋರರು ಸಾಧನದ Bluetooth ವಿಳಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಯಾವ ವಾಹಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ರವಾನಿಸಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳದೇ ಯಾವುದೇ Bluetooth ಸಾಧನವನ್ನು ದಾಳಿಗೊಳಪಡಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

====2005====
ಜನವರಿ 2005ರಲ್ಲಿ, Lasco.A ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ ಜಾಹಿರಾತುರೂಪಿ ವರ್ಮ್‌ವೊಂದು Symbian OS (ಸೀರೀಸ್‌ 60 ವೇದಿಕೆ) ಬಳಸುವ ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು Bluetooth-ಸಶಕ್ತ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವೃದ್ಧಿಯಾಗತೊಡಗಿದುದಲ್ಲದೇ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಹರಡತೊಡಗಿತು. ಇದೊಂದು ಸ್ವಯಂ-ಸ್ಥಾಪಕ ವರ್ಮ್‌ ಆಗಿದ್ದು ಇನ್ನೊಂದು ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ ಬಳಕೆದಾರರು ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಧನದಿಂದ (ವೆಲಾಸ್ಕೊ.ಸಿಸ್‌) ಕಡತ ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದೊಡನೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ನಂತರ, ಇನ್ನಿತರ Bluetooth-ಸಶಕ್ತ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಲೆಂದು ಹುಡುಕತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಈ ವರ್ಮ್‌ ಸಾಧನದಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನಿತರ .SIS ಕಡತಗಳಿಗೂ ಹಬ್ಬುತ್ತದಲ್ಲದೇ, ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದಾದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ (ಸುರಕ್ಷಿತ ಡಿಜಿಟಲ್‌, ಕಿರು ಫ್ಲಾಷ್‌ ಸಾಧನಗಳು , ಇತ್ಯಾದಿ.) ಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಧನದಲ್ಲಿ ನಕಲುಗೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ವರ್ಮ್‌ ಸಂಚಾರಿ ಸಾಧನವನ್ನು ಅಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.f-secure.com/v-descs/lasco_a.shtml
|title=F-Secure Malware Information Pages: Lasco.A
|publisher=F-Secure.com
|accessdate=2008-05-05
|archive-date=2008-05-17
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080517091014/http://www.f-secure.com/v-descs/lasco_a.shtml
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2005ರಲ್ಲಿ, [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಭದ್ರತಾ ಸಂಶೋಧಕರು ವಾಣಿಜ್ಯ Bluetooth ಸಾಧನಗಳ ನಡುವಿನ PIN-ಆಧರಿತ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಕೃತ ದಾಳಿಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ದಾಳಿಗಳು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತಃ ವೇಗವಾಗಿರಬಲ್ಲದು ಹಾಗೂ ಸಮ್ಮಿತೀಯ ಕೀಲಿ ರಚನೆಯು ದಾಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಸ್ಪದವನ್ನೀಯಬಲ್ಲದು. ಈ ದುರ್ಬಲತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸಾಧನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳಂತಹ ನಿಗದಿತ ವರ್ಗದ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಪ್ರಬಲ, ಅಸಮ್ಮಿತೀಯ ಕೀಲಿ ರಚನೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವೆಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;
{{cite paper
|author=Ford-Long Wong, Frank Stajano, Jolyon Clulow
|date=2005-04
|title=Repairing the Bluetooth pairing protocol
|publisher=University of Cambridge Computer Laboratory
|url=http://www.cl.cam.ac.uk/~fw242/publications/2005-WongStaClu-bluetooth.pdf
|format=PDF
|accessdate=2007-02-01
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060618190023/http://www.cl.cam.ac.uk/~fw242/publications/2005-WongStaClu-bluetooth.pdf|archivedate=2006-06-18}}&lt;/ref&gt;

ಜೂನ್‌ 2005ರಲ್ಲಿ, [http://www.eng.tau.ac.il/~shakedy ಯಾನಿವ್‌ ಶೇಕ್‌ಡ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071109192150/http://www.eng.tau.ac.il/~shakedy/ |date=2007-11-09 }} ಮತ್ತು [http://www.eng.tau.ac.il/~yash/ ಅವಿಶೈ ವೂಲ್‌] ಎಂಬುವವರು Bluetooth ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಸಕ್ರಿಯ ಹಾಗೂ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಎರಡೂ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ PIN ಸಂಕೇತವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಲೇಖನ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅಗತ್ಯ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ದಾಳಿಕೋರನು ಮಾಡುವ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ದಾಳಿಯು, ದಾಳಿಕೋರರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರೆ ಸಂವಹನಗಳ ಕದ್ದಾಲಿಕೆ ಮಾಡಲು ಹಾಗೂ ವಂಚನೆ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಕ್ರಿಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಅಳವಡಿಸಿದರೆ ನಿಯಂತ್ರಕ ಹಾಗೂ ಅಧೀನ ಸಾಧನಗಳೆರಡೂ ಜೋಡಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟಾದ ನಂತರ, ಮೊದಲ ವಿಧಾನವನ್ನು PIN ಸಂಕೇತವನ್ನು ಭೇದಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು. ಈ ವಿಧಾನದ ಪ್ರಮುಖ ದುರ್ಬಲತೆಯೆಂದರೆ ದಾಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಧನವು PIN ಸಂಕೇತವನ್ನು ಪುನಃ ನಮೂದಿಸಲು ಸೂಚಿಸಿದಾಗ ದಾಳಿಗೊಳಪಟ್ಟ ಸಾಧನದ ಬಳಕೆದಾರರು ನಮೂದಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರವೇ ದಾಳಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವುದು. ಇಷ್ಟೇ ಇಲ್ಲದೇ, ಬಹಳಷ್ಟು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ Bluetooth ಸಾಧನಗಳು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಅವಧಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲವಾದುದರಿಂದ ಸಕ್ರಿಯ ದಾಳಿಯು ಗ್ರಾಹಕೀಕರಿಸಿದ ಯಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಬಹುಶಃ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite paper
|author=Yaniv Shaked, Avishai Wool
|date=2005-05-02
|title=Cracking the Bluetooth PIN
|publisher=School of Electrical Engineering Systems, Tel Aviv University
|url=http://www.eng.tau.ac.il/~yash/shaked-wool-mobisys05/
|accessdate=2007-02-01
|archive-date=2018-12-23
|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223163532/http://www.eng.tau.ac.il/~yash/shaked-wool-mobisys05/
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

ಆಗಸ್ಟ್‌ 2005ರಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ಷೈರ್‌|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌ಷೈರ್‌]] ಪೋಲಿಸರು, ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿರಬಹುದಾದ ಇತರೆ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲು Bluetooth-ಸಶಕ್ತ ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ರವಾನಿಸಿದ್ದರು. ಪೋಲೀಸರು ಈ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಮಡಿಲಗಣಕಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುವುದಾದರೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಚಾರಿ ಜಾಲಸಂಬಂಧಿ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿರಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;
{{cite news
|title=Phone pirates in seek and steal mission
|publisher=Cambridge Evening News
|url=http://www.cambridge-news.co.uk/news/region_wide/2005/08/17/06967453-8002-45f8-b520-66b9bed6f29f.lpf
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070717035938/http://www.cambridge-news.co.uk/news/region_wide/2005/08/17/06967453-8002-45f8-b520-66b9bed6f29f.lpf
|archivedate=2007-07-17
|accessdate=2008-02-04
}}&lt;/ref&gt;

====2006====
ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2006ರಲ್ಲಿ, [[Secure Network]] ಮತ್ತು [[F-Secure]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಶೋಧಕರು ಬಹು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಗೋಚರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಹರಡಬಹುದಾದ ಅನೇಕ Bluetooth ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು Bluetooth ವರ್ಮ್‌ನ ಸಂಭಾವ್ಯ ಹರಡುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸಿದ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite paper
|title=Going Around with Bluetooth in Full Safety
|url=http://www.securenetwork.it/bluebag_brochure.pdf
|publisher=F-Secure
|date=2006-05
|format=PDF
|accessdate=2008-02-04
|archive-date=2006-06-10
|archive-url=https://web.archive.org/web/20060610072813/http://www.securenetwork.it/bluebag_brochure.pdf
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

====2007====

ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ ಲಕ್ಸೆಂಬರ್ಗ್‌ನ Hack.lu ಭದ್ರತಾ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಕೆವಿನ್‌ ಫಿನಿಸ್ಟೆರೆ ಮತ್ತು ಥಿಯೆರ್ರಿ ಜಾಲ್ಲರ್‌ ಎಂಬುವವರು ದೂರವಾಹಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಅನ್ನು Bluetooth ಮೂಲಕ Mac OS X v10.3.9 ಮತ್ತು v10.4 ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಹಾ ಮಾಡಿದರು. ವೂಲ್‌ ಮತ್ತು ಷೇಕ್‌ಡ್‌ರ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ Bluetooth PIN ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕಕೀಲಿಗಳ ಭೇದಕವನ್ನೂ ಸಹಾ ಅವರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.

==ಆರೋಗ್ಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು==
{{main|Wireless electronic devices and health}}

2.4 GHzರಿಂದ 2.4835 GHzವರೆಗಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ [[ಮೈಕ್ರೋವೇವ್‌]] [[ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಾಂತರ]] ರೋಹಿತವನ್ನು Bluetooth ಬಳಸುತ್ತದೆ. Bluetooth ರೇಡಿಯೋ ಸಂಕೇತದ ಗರಿಷ್ಠ ಶಕ್ತಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯೆಂದರೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ವರ್ಗ 1, ವರ್ಗ 2, ವರ್ಗ 3 ಸಾಧನಗಳಿಗೆ 100&amp;nbsp;mW, 2.5&amp;nbsp;mW, ಮತ್ತು 1&amp;nbsp;mW. ಈ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ವರ್ಗ 1 ಸಾಧನಗಳು ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ಹಾಗೂ ಇನ್ನೆರಡು ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತೂ ಕೆಳಗಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.ursi.org/Proceedings/ProcGA05/pdf/K03.7(01682).pdf
|author=M. Hietanen, T. Alanko
|title=Occupational Exposure Related to Radiofrequency Fields from Wireless Communication Systems
|work=XXVIIIth General Assembly of URSI - Proceedings
|publisher=[http://www.ursi.org/ Union Radio-Scientifique Internationale]
|format=PDF
|date=2005-10
|accessdate=2007-04-19
|archive-date=2006-10-06
|archive-url=https://web.archive.org/web/20061006124651/http://www.ursi.org/Proceedings/ProcGA05/pdf/K03.7%2801682%29.pdf
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;
ಆ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ, ವರ್ಗ 2 ಮತ್ತು ವರ್ಗ 3 Bluetooth ಸಾಧನಗಳು ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಪಾಯದ ಸಂಭಾವ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ , ವರ್ಗ 1 ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸಮನಾದ ಅಪಾಯದ ಸಂಭಾವ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

==ಇದನ್ನು ನೋಡಿರಿ==
{{div col}}
* [[ಬ್ಲೂಜ್ಯಾಕಿಂಗ್‌]]
* [[ಬ್ಲೂಸ್ನಿಪಿಂಗ್|ಬ್ಲೂಸ್ನಿಪಿಂಗ್‌]]
* [[Bluetoothಗೆಂದು Java APIಗಳು]]
* [[ಜೆಲ್ಲಿಂಗ್‌ಸ್ಪಾಟ್‌ ದತ್ತ ಸರ್ವರ್‌]]
* [[ಹಸ್ತಮುಕ್ತ]]
* [[IEEE 802.15]]
* [[ಗಣಕ ಮಾನಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ಸಮೀಪ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂವಹನ]] 
* [[ಖಾಸಗಿ ವಲಯ ಜಾಲ]]
* [[ಟೆಥರಿಂಗ್‌]]
* [[ವಿಬ್ರೀ]] - ಪ್ರಸಕ್ತ ULP Bluetooth ಎಂಬ ಹೆಸರು ಹೊಂದಿರುವ Nokiaದಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಅಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆಯ ಪೂರಕ ಮಾನಕ.
* [[ನಿಸ್ತಂತು USB]]
* [[ಝಿಗ್‌ಬೀ]] - ಅಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ ವ್ಯಯದ [[ISM ಬ್ಯಾಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಹಗುರ ನಿಸ್ತಂತು ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌. 
{{div col end}}

==ಆಕರಗಳು==
{{reflist|2}}

==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{External links|date=May 2009}}
* [http://www.bluetooth.org Bluetooth ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಸಮೂಹ ಜಾಲತಾಣ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ)]
* [http://www.bluetooth.com ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆಂದು ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಅಧಿಕೃತ Bluetooth ಜಾಲತಾಣ ]
* [http://gadgetguide.bluetooth.com ಅಧಿಕೃತ Bluetooth ಸಾಧನಗಳ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆಂದು ರಚಿಸಿದ ಕೈಪಿಡಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415222823/http://gadgetguide.bluetooth.com/ |date=2012-04-15 }}
* [http://www.omtp.org/Publications/Display.aspx?Id=8f152a02-4120-4933-a1e5-74c7ad472bc8 OMTP Bluetooth ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪರ್ಕತ್ವ ಲೇಖನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090329225025/http://www.omtp.org/Publications/Display.aspx?Id=8f152a02-4120-4933-a1e5-74c7ad472bc8 |date=2009-03-29 }}
* [http://news.softpedia.com/news/Bluetooth-over-Wi-Fi-Kills-Nearby-WiMax-Networks-81415.shtml ಇತರೆ 3G ಮತ್ತು IMT-2000 (aka WiMAX ಸಾಧನಗಳು)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327101702/http://news.softpedia.com/news/Bluetooth-over-Wi-Fi-Kills-Nearby-WiMax-Networks-81415.shtml |date=2008-03-27 }} ಗಳ ಮೇಲೆ Bluetooth ಪರಿಣಾಮ, ಸಾಫ್ಟ್‌ಪೀಡಿಯಾ ವರದಿ

{{Internet access}}
{{cdma}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:Bluetooth]]
[[ವರ್ಗ:ಸಂಚಾರಿ ಗಣಕಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಜಾಲ ಮಾನಕಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ನಿಸ್ತಂತು]]
[[ವರ್ಗ:ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]</text>
      <sha1>ffv5imjspl1uq1bjuyopazv3ji1lhaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಯೂಟ್ಯೂಬ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21664</id>
    <revision>
      <id>1375145</id>
      <parentid>1373732</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:31:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1375145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95155" sha1="hqjexv2vry51f7pzm5tgtgcrnogoo4j" xml:space="preserve">Monday notes from Mahakal sir{{Infobox website
|logo=YouTube 2024.svg
|logocaption=೨೦೨೪ರ ನಂತರದ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಿಹ್ನೆ
|screenshot=Youtube Homepage.jpg
|collapsible=Automatic
|collapsetext=ಮುಖಪುಟ
|caption=ಡಾರ್ಕ್ ಮೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಮುಖಪುಟ
|url=https://www.youtube.com
|slogan=Broadcast Yourself
|type=ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ
|registration=ಐಚ್ಛಿಕ
|language=ಆಂಗ್ಲ
|num_users={{increase}} ೨೦೩ ಕೋಟಿ
|content_license=ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪರವಾನಗಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಕಾಮನ್
|programming language=ಪೈಥಾನ್, ಸಿ++, ಜಾವಾ, ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್, ಗೋ, ಗಿಸ್(Guice)
|owner=ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್ ಇಂಕ್.
|launch_date=ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೪, ೧೯೯೧
|revenue={{increase}} ೧೯೮೦ ಕೋಟಿ ಡಾಲರ್(೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ)&lt;ref&gt;https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1652044/000165204421000010/goog-20201231.htm&lt;/ref&gt;
|alexa=೨&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.alexa.com/siteinfo/youtube.com |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-05-19 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226173459/https://www.alexa.com/siteinfo/youtube.com |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| Not required to watch most videos; required for certain tasks such as uploading videos, viewing flagged (18+) videos, creating playlists, liking or disliking videos, and posting comments
}}
'''ಯೂಟ್ಯೂಬ್'''  ಒಂದು [[ವೀಡಿಯೊ ಸಮೂಹ ಸಂಸ್ಥೆ|ವೀಡಿಯೋ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ]] [[ವೆಬ್‌ಸೈಟ್|ಜಾಲತಾಣ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ [[ವೀಡಿಯೊ|ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು]] ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. [[ಪೇಪಾಲ್|PayPal]]ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮೂವರು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಅನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 2004ನಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web | title=Surprise! There's a third YouTube co-founder|author=Hopkins, Jim| publisher = [[USA Today]]| url =http://www.usatoday.com/tech/news/2006-10-11-youtube-karim_x.htm|accessdate= 2008-11-29 }}&lt;/ref&gt;  ನವೆಂಬರ್ 2006ನಲ್ಲಿ, '''ಯೂಟ್ಯೂಬ್ LLC''' ಯನ್ನು Google Inc. ಕಂಪನಿಯು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್|$]] 1.65 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡುಕೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಈಗ ಅದು Googleನ [[ಸಹಾಯಕ|ಉಪಾಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ]] ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಕಂಪನಿ [[ಸ್ಯಾನ್ ಬ್ರುನೋ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯದ ಸ್ಯಾನ್ ಬ್ರೂನೊದಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು [[ಫ್ಲಾಶ್ ವೀಡಿಯೊ|ಅಡೋಬ್ ಫ್ಲಾಶ್ ವೀಡಿಯೊ]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿ [[ಬಳಕೆದಾರರು-ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಅಂಶ|ಬಳಕೆದಾರ-ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ಹಲವು ಬಗೆಯ ವೀಡಿಯೋ ವಿಷಯಗಳನ್ನು]] ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಚಲನಚಿತ್ರ|ಚಲನಚಿತ್ರದ]] ತುಣುಕುಗಳು, [[ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ|ಟಿವಿ]] ತುಣುಕುಗಳು ಮತ್ತು [[ಸಂಗೀತದ ವೀಡಿಯೊಗಳು|ಸಂಗೀತದ ವೀಡಿಯೋ]] ಸೇರಿದಂತೆ [[ವೀಡಿಯೊ ಬ್ಲಾಗಿಂಗ್|ವೀಡಿಯೋ ಬ್ಲಾಗಿಂಗ್]] ಹಾಗೂ ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರದ ಸ್ವತಂತ್ರ ವೀಡಿಯೋಗಳಂತಹ ಹವ್ಯಾಸಿ ವಿಷಯಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬಳಕೆದಾರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರು ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಪಾಲುದಾರರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ [[CBS]],[[BBC]],[[ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಗ್ರೂಪ್|UMG]]ಯಂತಹ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಸಂಘಗಳು ಅವರದೇ ಆದ ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಜಾಲತಾಣದ ಮೂಲಕ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | title=BBC strikes Google-YouTube deal|author=Weber, Tim| publisher = [[BBC]]| url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6411017.stm|accessdate= 2009-01-17 }}&lt;/ref&gt;

ನೋಂದಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದ ಬಳಕೆದಾರರು ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಬರೀ ನೊಡಬಹುದು. ಆದರೆ, ನೋಂದಣೆ ಆದ ಬಳಕೆದಾರರು ಮಿತಿ ಇಲ್ಲದಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ  ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಪರವಾನಗಿ ಇದೆ. ಯಾವುದಾದರೂ ವೀಡಿಯೋಗಳು ವಯಸ್ಕರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಾಗ, ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ನೋಂದಣಿಯಾದ 18 ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿರುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. [[ಮಾನಭಂಗ|ಅವಮಾನ]], [[ಅಶ್ಲೀಲ ವಿಷಯಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಅಶ್ಲೀಲ ವಿಷಯಗಳ ನಿರೂಪಣೆ]], [[ಕಾಪಿರೈಟ್ ಉಲ್ಲಂಘನೆ|ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳು]] ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ವಿಷಯಗಳ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದನ್ನು ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ [[ಸೇವೆಯ ಶರತ್ತುಗಳು|ಸೇವಾ ನಿಬಂಧನೆಗಳು]] ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತವೆ. ನೋದಣೆಯಾದ ಬಳಕೆದಾರರ ಖಾತೆಯನ್ನು &quot;ಚ್ಯಾನಲ್ಸ್&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;guidelines&quot;&gt;{{cite web |author=| url = http://youtube.com/t/community_guidelines| title = YouTube Community Guidelines | publisher = YouTube| accessdate = 2008-11-30}}&lt;/ref&gt;
{{TOClimit|limit=3}}

== ಕಂಪನಿಯ ಇತಿಹಾಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:901cherryave.jpg|thumb|right|ಸ್ಯಾನ್ ಬ್ರುನೋ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ  ಯುಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಈಗಿನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯ.]]
ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಅನ್ನು [[ಚಡ್ ಹರ್‌ಲೆ|ಚ್ಯಾಡ್ ಹರ್ಲಿ]], [[ಸ್ಟೀವ್ ಚೆನ್(ಯುಟ್ಯೂಬ್)|ಸ್ಟೀವ್ ಚಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಜಾವೇದ್ ಕರಿಂ|ಜಾವೆದ್ ಕರೀಮ್‌ರವರು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಮೂವರು ಮೊದಲು [[ಪೇಪಾಲ್|PayPal]] ಕಂಪನಿಯ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;usatoday&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.usatoday.com/tech/news/techinnovations/2005-11-21-video-websites_x.htm | title = Video websites pop up, invite postings | work = [[USA Today]] | date = 2005-11-21 | accessdate = 2006-07-28 | last = Graham | first = Jefferson}}&lt;/ref&gt; ಹರ್ಲಿರವರು ವಿನ್ಯಾಸ ಕುರಿತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು [[ಪೆನ್ನ್‌ಸಿಲ್ವಾನಿಯದ ಇಂಡಿಯಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಪೆನಿಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದ ಇಂಡಿಯಾನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ]] ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಚ್ಯಾನ್ ಹಾಗೂ ಕರೀಮ್‌ರವರು [[ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ|ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೈನ್ಸ್]] ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು [[ಅರ್ಬನ್-ಕ್ಯಾಪೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನೋಇಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಉರ್ಬ್ಯಾನಾ-ಶಾಂಪೇನ್‌ನ ಇಲ್ಲೆನೋಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ]] ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=YouTube: Sharing Digital Camera Videos |publisher=[[University of Illinois at Urbana-Champaign]] |url=http://www.cs.uiuc.edu/news/articles.php?id=2006Feb3-126 |accessdate=2008-11-29 |archive-date=2009-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111223210/http://www.cs.uiuc.edu/news/articles.php?id=2006Feb3-126 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಲ ಪ್ರಚಲಿತಗೊಂಡ ಒಂದು ಕಥೆಯ ಅನುಸಾರ, ಚಾನ್‌ರವರ [[ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ|ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ]]ದ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಊಟದ ಕೂಟದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಅವರು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲ್ಲು ಕಷ್ಟ ಎದುರಿಸಿದ ನಂತರ, ಅದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಚ್ಯಾಡ್ ಹರ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀವ್ ಚಾನ್‌ರವರು 2005ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಜಾವೆದ್ ಕರೀಮ್‌ರವರು ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಹಾಜಿರಿರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅವರು ಈ ಘಟನೆ ನಡೆದಿರುವುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ಚ್ಯಾಡ್ ಹರ್ಲಿರವರ ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆ ಪ್ರಕಾರ, ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಶೋಧದ ಯೋಜನೆ ರಾತ್ರಿ ಊಟದ ಕೂಟದ ನಂತರ ಆಯಿತು ಎಂಬ ಕತೆಯು, &quot; ಪ್ರಾಯಶಃ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಬೆಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಸುಲಭವಾಗಿ ಜನರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವಂತ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೆಣೆಯಲಾಗಿದೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web| title=The Gurus of YouTube| author=Cloud, John| publisher=[[Time Magazine]]| url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,1570721,00.html| accessdate=2008-11-29| archive-date=2007-02-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20070219222540/http://www.time.com/time/printout/0%2C8816%2C1570721%2C00.html| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಸಾಹಸದಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಾದ ಯೂಟ್ಯೂಬ್, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಸೆಕ್ಯುಯ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್|ಸೆಕೋಯಾ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್]] ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನವೆಂಬರ್ 2005 ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್ 2006ನ ನಡುವೆ, US $ 11.5 ಮಿಲಿಯನ್‌ರಷ್ಟು ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | title=Venture Firm Shares a YouTube Jackpot|author=Miguel Helft and Matt Richtel| publisher = [[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] |url=https://www.nytimes.com/2006/10/10/technology/10payday.html|accessdate= 2008-11-30 }}&lt;/ref&gt; ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಮೊದಲನೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ [[ಸ್ಯಾನ್ ಮಟೆಯೊ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನೀಯಾದ ಸ್ಯಾನ್ ಮ್ಯಾಟೆಯೊ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ಪಿಜ್ಜಾ|ಪಿಜ್ಜೇರಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಜಪಾನಿನ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಜಪಾನಿ ಉಪಾಹಾರಗ್ರಹದ]] ಮೇಲೆ ನೆಲೆಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web | title=Ready for Its Close-Up|author=Sara Kehaulani Goo| publisher = [[Washington Post]]| url =http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/06/AR2006100600660.html|accessdate= 2008-11-29 }}&lt;/ref&gt; &lt;code&gt;www.youtube.com&lt;/code&gt; ಎಂಬ [[ಡೊಮೈನ್‌ ಹೆಸರು|ಡೋಮೆನ್ ಹೆಸರು]] ಫೆಬ್ರವರಿ 15,2005 ರಂದು ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಮುಂದಿನ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://whois.domaintools.com/youtube.com| title = Whois Record for &lt;code&gt;www.youtube.com&lt;/code&gt; | accessdate = 2009-04-01 | work = | publisher =DomainTools }}&lt;/ref&gt; ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಮೋದಲ ವೀಡಿಯೋಗೆ &quot;''ಮಿ ಎಟ್ ದ ಝೂ'' &quot; ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು [[ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಗೋ ಮೃಗಾಲಯ|ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯೇಗೊ ಝೂ]]ನಲ್ಲಿರುವ ಶೋಧಕ ಜಾವೆದ್ ಕರೀಮ್‌ನನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=YouTube: Overnight success has sparked a backlash|author=Alleyne, Richard| publisher = [[Daily Telegraph]]| url =http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2480280/YouTube-Overnight-success-has-sparked-a-backlash.html|accessdate= 2009-01-17 }}&lt;/ref&gt; ಈ ವೀಡಿಯೋವನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 23,2005 ರಂದು ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಈಗ ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://youtube.com/watch?v=jNQXAC9IVRw|title=Me at the zoo|publisher=YouTube|date=2005-04-23|accessdate=2009-08-03}}&lt;/ref&gt;

ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಮೇ 2005ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಅದರ ಜಾಲತಾಣದ [[ಬೀಟಾ ಪರೀಕ್ಷೆ|ಬೀಟಾ ಟೆಸ್ಟ್‌]]ನ್ನು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಆರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ನವೆಂಬರ್ 2005ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.  ಆನಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ಜಾಲತಾಣವು ಭರದಿಂದ ಬೆಳೆಯಿತು. ಜುಲೈ 2006ರಲ್ಲಿ ಈ ಕಂಪನಿಯು ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ 65,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಸ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿದಿನ ಈ ತಾಣಕ್ಕೆ 100 ಮಿಲಿಯನ್ ವೀಡಿಯೋ ವಿಕ್ಷಣೆಗಳು ದೊರಕುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=YouTube serves up 100 million videos a day online |url=http://www.usatoday.com/tech/news/2006-07-16-youtube-views_x.htm |work= |publisher= [[USA Today]]|date=2006-07-16 |accessdate=2008-11-29}}&lt;/ref&gt; [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆ]] ಕಂಪನಿ [[ಕಾಂಸ್ಕೋರ್|comScore]]ನ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್|ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ]] ಆನ್‌ಲೈನ್ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಂಪನಿಯ [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲು]] ಸುಮಾರು ಶೇಖಡಾ 43ರಷ್ಟು ಇದ್ದು, ಜನವರಿ 2009ರಲ್ಲಿ ಆರು ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಾ ಹೆಚ್ಚು ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web| title =YouTube Surpasses 100 Million U.S. Viewers for the First Time| author =| publisher =[[comScore]]| url =http://www.comscore.com/press/release.asp?press=2741| accessdate =2009-03-05| archive-date =2009-03-05| archive-url =https://web.archive.org/web/20090305143750/http://www.comscore.com//press//release.asp?press=2741| url-status =dead}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರತಿ ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ 20 ಘಂಟೆಯ ಹೊಸ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಈ ಜಾಲತಾಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ  ಮುಕ್ಕಾಲರಷ್ಟು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ದೇಶದ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | title=Zoinks! 20 Hours of Video Uploaded Every Minute!|author=Junee, Ryan|date = 2009-05-20| publisher =YouTube |url = https://www.youtube.com/blog?entry=on4EmafA5MA|accessdate= 2009-05-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title = Eric Schmidt, Princeton Colloquium on Public &amp; Int'l Affairs|author=| publisher = YouTube| url = https://www.youtube.com/watch?v=9nXmDxf7D_g#t=14m52s|accessdate= 2009-06-01 }}&lt;/ref&gt; 2007ರಲ್ಲಿನ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ [[ಬ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಡ್ತ್‌ (ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್)|ಬ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಡ್ತ್]] ಬಳಕೆ 2000 ದ ಇಡೀ [[ಅಂತರಜಾಲ]] ಬಳಕೆಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಕೂಡ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web| title = Web could collapse as video demand soars| author = | publisher = [[Daily Telegraph]]| url = http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2008/04/07/nweb107.xml| accessdate = 2008-04-21| archive-date = 2008-04-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20080408010707/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2008%2F04%2F07%2Fnweb107.xml| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಮಾರ್ಚ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಡ್ತ್‌ನ ಬೆಲೆ ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು US$1 ಮಿಲಿಯನ್  ‍ರಷ್ಟು ಇತ್ತು ಎಂದು ಎಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Moneyclip&quot;&gt;{{cite news|first=Yi-Wyn|last=Yen|date=2008-03-25|url=http://techland.blogs.fortune.cnn.com/2008/03/25/youtube-looks-for-the-money-clip|title=YouTube Looks For the Money Clip|accessdate=2008-03-26|archive-date=2010-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20100117010826/http://techland.blogs.fortune.cnn.com/2008/03/25/youtube-looks-for-the-money-clip/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  Google,[[Yahoo!]] ಮತ್ತು [[ಫೆಸ್‍ಬುಕ್|Facebook]] ನಂತರ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು [[ಅಲೆಕ್ಸಾ ಅಂತರಜಾಲ|Alexa]] ದರ್ಜೆ ನೀಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web| title = Alexa Traffic Rank for YouTube (three month average)| author = | publisher = [[Alexa Internet]]| url = http://www.alexa.com/siteinfo/youtube.com| accessdate = 2009-08-26| archive-date = 2016-08-07| archive-url = https://web.archive.org/web/20160807013431/http://www.alexa.com/siteinfo/youtube.com| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;code&gt;www.youtube.com&lt;/code&gt; ಹೆಸರಿನ ಆಯ್ಕೆಯಿಂದ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳುಂಟಾದವು. ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ಹೆಸರಿಗೆ ಹೋಲುವ ಇನ್ನೊಂದು ಜಾಲತಾಣ &lt;code&gt;www.utube.com&lt;/code&gt; ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು. ನಿಯಮಿತವಾಗಿ YouTube ನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ utube ಗೆ ಬರುವ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿದಾಗ,  [[ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ಟ್ಯೂಬ್ &amp;amp; ರೊಲ್‍ಫಾಮ್ ಎಕ್ಯುಪ್‌ಮೆಂಟ್|Universal Tube &amp;amp; Rollform Equipment]] ಜಾಲತಾಣದ ಮಾಲಿಕರು, ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಮೇಲೆ ನವೆಂಬರ್ 2006ನಲ್ಲಿ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದರು. ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ಟ್ಯೂಬ್ ಆನಂತರ ತನ್ನ ಜಾಲತಾಣದ ಹೆಸರನ್ನು &lt;code&gt;www.utubeonline.comಗೆ&lt;/code&gt;  ಬದಲಾಯಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web| title = Help! YouTube is killing my business!| author = Zappone, Christian| publisher = [[CNN]]| url = http://money.cnn.com/2006/10/12/news/companies/utube/index.htm| accessdate = 2008-11-29| archive-date = 2009-02-01| archive-url = https://web.archive.org/web/20090201221713/http://money.cnn.com/2006/10/12/news/companies/utube/index.htm| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title = Utube sues YouTube| author = Blakely, Rhys| publisher = [[The Times]]| url = http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/media/article623050.ece| accessdate = 2008-11-29| archive-date = 2011-08-09| archive-url = https://web.archive.org/web/20110809135859/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/media/article623050.ece| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006ರಲ್ಲಿ, Google Inc. ಸಂಸ್ಥೆಯು ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ ಅನ್ನು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್|US$]]1.65 ಬಿಲಿಯನ್‌ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಿ Google [[ಸಂಗ್ರಹ|ಸ್ಟಾಕ್]] ಮುಖಾಂತರ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಕುರಿತು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಈ ವ್ಯವಹಾರ ನವೆಂಬರ್ 13, 2006 ರಂದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Google closes $A2b YouTube deal|author=[[Reuters]]| publisher = [[The Age]]| url = http://www.theage.com.au/news/Busness/Google-closes-A2b-YouTube-deal/2006/11/14/1163266548827.html|accessdate= 2008-11-29}}&lt;/ref&gt; ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿವರವಾದ ವೆಚ್ಚದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು Google ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಆದಾಯ 2007ರಲ್ಲಿ &quot;[[ವಸ್ತ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು (ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧನೆ ಮಾಡು)|ನಾಟ್ ಮೆಟಿರಿಯಲ್]]&quot; ಎಂದು ಖರ್ಚುವೆಚ್ಚದ ನೊಂದಣಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಅರ್ಥ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ತನ್ನ ಆದಾಯದ ವಿವರ ತಪ್ಪಾಗಿ ನೀಡಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Moneyclip&quot; /&gt; ಜೂನ್ 2008ನಲ್ಲಿ [[ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌|ಫೋರ್ಬ್ಸ್]] ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಒಂದು ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ 2008ರ ಆದಾಯ US$200 ಮಿಲಿಯನ್ ಇದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ಜಾಹಿರಾತಿನ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂತು.&lt;ref name=&quot;Forbes08&quot;&gt;{{cite news|first=Quentin|last=Hardy|coauthors=Evan Hessel|url=http://www.forbes.com/forbes/2008/0616/050.html|title=GooTube|publisher=Forbes.com|date=2008-05-22|work=[[Forbes Magazine]]|accessdate=2009-08-03}}&lt;/ref&gt;

ನವೆಂಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ,ಯೂಟ್ಯೂಬ್, [[MGM]], [[ಲಯನ್ಸ್ ಗೇಟ್ ಮನೊರಂಜನೆ|ಲೈಯನ್ಸ್ ಗೇಟ್ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್]] ಮತ್ತು [[CBS]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಇದರ ಅನುಸಾರ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಾಹೀರಾತಿನ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೊತೆಗೆ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ಇದೆ. ಇದರ ಉದ್ದೇಶ [[ಹುಲು|Hulu]] ದಂತಹ ಜಾಲತಾಣಗಳಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನೀಡುವುದಿತ್ತು, Hulu ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ [[NBC]],[[ಫಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ|ಫಾಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಸ್ಟೋಡಿಯ್ಸೊ ಮೋಶನ್ ಚಿತ್ರಗಳು|ಡಿಸ್ನಿಯ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | title = MGM to Post Full Films on YouTube|author=Brad Stone and Brooks Barnes| publisher = [[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]| url = https://www.nytimes.com/2008/11/10/business/media/10mgm.html?ref=technology|accessdate= 2008-11-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/04/30/AR2009043001853.html title=It's Official: Disney Joins News Corp., NBCU In Hulu; Deal Includes Some Cable Nets |accessdate=2009-04-30 |date=2009-04-30 |dateformat=dmy |author=Staci D. Kramer |work=paidContent.org}}&lt;/ref&gt;

== ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮ ==
[[ಚಿತ್ರ:Guitar youtube.png|right|thumb|ಜಿಯೊಂಗ್-ಹ್ಯುನ್ ಲಿಮ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿರುವ ಪಚೆಲ್ಬೆಲ್‍ನ ಕೆನೆನ್‍ ಯುಟ್ಯೂಬ್‍ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ವೀಡಿಯೊಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು.]]

2005ರಲ್ಲಿ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸರಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಲು ಕೆಲವು ಅವಕಾಶಗಳಿದ್ದವು. ಬಳಸಲು ಸುಲಭವಾದ ತನ್ನ ಅಂತರಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನದಿಂದ ಯೂಟ್ಯೂಬ್, ಯಾವುದೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂತರಜಾಲ ಬಳಕೆದಾರನೂ ಕೇವಲ ಅಂತರಜಾಲ ಸಂಪರ್ಕದ ಸಹಾಯದಿಂದ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಆ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಕೆಲವೆ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಮಿಲಿಯಗಟ್ಟಲೆ ಜನರು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು.  ಹಲವಾರು ವಿಷಯಗಳ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ವೀಡಿಯೋ ಹಂಚಿಕೆಯು ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ [[ಸೈಬರ್‌ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಅಂತರಜಾಲ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ]] ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ.

2006ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸರಿಸಿದ &quot;[[ಬಸ್ ಅಂಕಲ್]]&quot; ವೀಡಿಯೋವಿನ ಯಶಸ್ಸು ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಮಹತ್ತರ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಈ ವೀಡಿಯೋನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಯುವಕ ಮತ್ತು ಒರ್ವ ವೃದ್ಧರ ಮಧ್ಯ ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆವೇಶದ ವಾದವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಮುಖ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Irate HK man unlikely Web hero|author=Bray, Marianne| publisher = [[CNN]]| url = http://edition.cnn.com/2006/WORLD/asiapcf/06/07/hk.uncle/|accessdate = 2008-05-28 }}&lt;/ref&gt; ಎಲ್ಲರ ಗಮನ ಸೆಳೆದ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಇನ್ನೊಂದು ವೀಡಿಯೋ ''ಗಿಟಾರ್''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=QjA5faZF1A8|title=guitar|date=2005-12-20|accessdate=2009-08-03|publisher=YouTube}}&lt;/ref&gt; ಇದರಲ್ಲಿ [[ಪಚೆಲ್ಬೇಲ್‌ನ ಕೆನಾನ್|ಪಚ್ಚೆಲ್‌ಬೆಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾನನ್‌ರವರ]] [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ಗೀಟಾರ್|ವಿದ್ಯುತ್ ಗಿಟಾರನ್ನು]] ನುಡಿಸುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನುಡಿಸುವವರ ಹೆಸರನ್ನು ವೀಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಮಿಲಿಯಗಟ್ಟಲೆ ಜನರು ನೋಡಿದ ಮೇಲೆ, &quot;''[[ದಿ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌|ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' &quot; ಪತ್ರಿಕೆಯು ಆ ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ 23 ವರ್ಷದ [[ಜಿಯೊಂಗ್-ಹ್ಯುನ್ ಲಿಮ್|ಜೆಯೋಂಗ್-ಹ್ಯೂನ್ ಲಿಮ್]] ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. ಇವರು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಶಯನಗೃಹದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;nyt-heff&quot;&gt;{{cite news|last = Heffernand|first=Virginia|title= Web Guitar Wizard Revealed at Last|publisher =[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|date = 2006-08-27
|url=https://www.nytimes.com/2006/08/27/arts/television/27heff.html?ei=5088&amp;en=5b993ce30a7b7039&amp;ex=1314331200&amp;partner=rssnyt&amp;emc=rss&amp;pagewanted=all|accessdate =2007-07-02}}&lt;/ref&gt;

ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ಗೆ 2008ರ [[ಜಾರ್ಜ್ ಫಾಸ್ಟರ್ ಪಿಬಾಡಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಜಾರ್ಜ್ ಫೋಸ್ಟರ್ ಪೀಬಾಡಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ದೊರಕಿತು,ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದಲ್ಲದೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೂಡ ನೀಡುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು &quot;ಎ ಸ್ಪೀಕರ್ಸ್ ಕಾರ್ನರ್&quot; ಎಂದು ಪ್ರಮಾಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.peabody.uga.edu/news/event.php?id=59|title=Complete List of 2008 Peabody Award Winners|date=2009-04-01|publisher=Peabody Awards, University of Georgia|accessdate=2009-04-01|archive-date=2009-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090608125014/http://www.peabody.uga.edu/news/event.php?id=59|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ajc.com/services/content/printedition/2009/04/02/peabody0402.html|title=Peabody honors CNN, TMC|last=Ho|first=Rodney|date=20009-04-02|publisher=[[Atlanta Journal-Constitution]]|accessdate=2009-04-14|archiveurl=https://archive.today/20120728150636/http://www.ajc.com/services/content/printedition/2009/04/02/peabody0402.html|archivedate=2012-07-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ಟೀಕೆಗಳು ==

=== ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯದ ವಸ್ತುಗಳು ===
ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ವೀಡಿಯೋಗಳು [[ಕಾಪಿರೈಟ್|ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯದ]] ಕಾನೂನನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಗಿದೆ.  ವೀಡಿಯೋ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ, ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿ ಸಲ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:
&lt;blockquote&gt; ಯಾವುದೇ TV ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೋ, ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿ ಅಥವಾ ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಸೇರಿಸಬಾರದು. ಇವುಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೀವೇ ಸ್ವತಃ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ನೀವು ಇದನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಲಹೆಯ ಪುಟ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ವಿವರಣೆಯ ಪುಸ್ತಕದ ಸಹಾಯದಿಂದ ನಿಮ್ಮ ವೀಡಿಯೋ ಇನ್ನಿತರರ ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/rhodri-marsden-why-did-my-youtube-account-get-closed-down-1770618.html|title=Why did my YouTube account get closed down?|work=[[The Independent]]|first=Rhodri|last=Marsden|date=2009-08-12|accessdate=2009-08-12}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;
ಈ ಸೂಚನೆ ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೂಡ,ಇನ್ನು ಹಲವು ಅನಧಿಕೃತ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ದೂರದರ್ಶನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೋಗಳಿಂದ ಮುದ್ರಿಸಿದ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಯಾವುದೇ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡುವ ಮುಂಚೆ ವೀಕ್ಷಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯದ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ [[ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಿಲೆನಿಯಮ್ ಕಾಪಿರೈಟ್ ಆಕ್ಟ್|ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಿಲೇನಿಯಮ್ ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ  ಕಾಯ್ದೆ]] ಅಂತರ್ಗತದಲ್ಲಿ ಸೂಚನೆ-ಪತ್ರ ಕಳಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯದ ವಸ್ತುಗಳ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಆಪಾದಿಸಿ ಈಗಾಗಲೇ [[ವಿಯಾಕಾಮ್‌|Viacom]],[[ಮಾದ್ಯಮಸಾಧನ|Mediaset]] ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌|ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ಗಳಂಹ]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Viacom will sue YouTube for $1bn|author=| publisher = [[BBC News]]| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6446193.stm|accessdate= 2008-05-26 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mediaset Files EUR500 Million Suit Vs Google's YouTube |url=http://money.cnn.com/news/newsfeeds/articles/djf500/200807301025DOWJONESDJONLINE000654_FORTUNE5.htm |date=30 July 2008 |publisher=[[CNNMoney.com]] |accessdate=19 August 2009 |archive-date=16 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120916215124/http://money.cnn.com/news/newsfeeds/articles/djf500/200807301025DOWJONESDJONLINE000654_FORTUNE5.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title = Premier League to take action against YouTube| author = | publisher = [[Daily Telegraph]]| url = http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2007/05/05/ufnrup05.xml| accessdate = 2008-05-24| archive-date = 2008-05-17| archive-url = https://web.archive.org/web/20080517031948/http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=%2Fsport%2F2007%2F05%2F05%2Fufnrup05.xml| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; US$1 ಬಿಲಿಯನ್‌ರಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ತಮಗಾದ[[ಹಾನಿಗಳು|ಹಾನಿಯನ್ನು]] ತುಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ಗೆ ಕೇಳಿದ Viacom ನ ಪ್ರಕಾರ, ಇವರ ಸಂಸ್ಥೆಯ 150,000ರಷ್ಟು ಅನಾಧಿಕೃತ ತುಣುಕುಗಳು ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನು ಅಚ್ಚರಿಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ 1.5 ಬಿಲಿಯನ್‌ರಷ್ಟು ಸಲ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರವಾಗಿ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ನ ಮಾಲೀಕರು, ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಬಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ವಿಷಯ-ವಸ್ತುಗಳ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ತಾವು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.  Viacom ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹಾಕಿದ ಕಾರಣ, ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ವೀಡಿಯೋ ID ಎಂಬ ಒಂದು ಕ್ರಮವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇದು ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯವಿರುವ ವಸ್ತುಗಳ ದತ್ತಾಂಶದಲ್ಲಿನ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆಯೆ ಎಂದು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಮದ ಗುರಿ ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯದ ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.&lt;ref&gt;{{cite web | title = YouTube law fight 'threatens net' |author=| publisher = [[BBC News]]| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/7420955.stm|accessdate= 2008-05-28 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title = What is YouTube's Video Identification tool?|author=| publisher = YouTube| url = http://www.google.com/support/youtube/bin/answer.py?answer=83766&amp;hl=en-uk|accessdate= 2008-05-27 }}&lt;/ref&gt;

ಆಗಸ್ಟ್ 2008ರಲ್ಲಿ U.S. ನ್ಯಾಯಾಲಯವು, ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯದ ಮಾಲೀಕರು ಯಾವುದೆ ಆನ್‌ಲೈನ್ ವಿಶಯವಸ್ತುವನ್ನು ಹಾಗೆಯೆ ತೆಗೆಯಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸಬಾರದು, ಮೊದಲು ಆ ಪ್ರಸಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ವಿಷಯವಸ್ತುವು [[ನ್ಯಾಯವಾದ ಉಪಯೋಗ|ಸದುಪಯೋಗ]]ದ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿದೆಯೇ ಎಂದು ಅನ್ವೇಷಿಸಬೇಕೆಂದು ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿತು. ಈ ಮೊಕದ್ದಮೆಯು [[ಗೆಲ್ಲಿಟ್ಜಿನ್,ಪೆನ್ನ್ಸಿಲ್ವನಿಯ|ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದ ಗ್ಯಾಲೆಟ್ಸನ್‌ನ]] ಸ್ಟೆಫ್ಯಾನಿ ಲೆಂಝ್‌ರವರು ತಮ್ಮ 13 ತಿಂಗಳು ವಯಸ್ಸಿನ ಮಗನ 29 ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ವೀಡಿಯೋವನ್ನು ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದ್ದ ಕುರಿತಾಗಿತ್ತು, ಈ [[ಮನೆ ವೀಡಿಯೊ|ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ವೀಡಿಯೋದಲ್ಲಿ]] ಆ ಮಗುವು [[ಪ್ರಿನ್ಸ್ (ಸಂಗೀತಗಾರ)|ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ರವರ]] ಹಾಡು &quot;[[ಲೆಟ್‍ ನ ಗೋ ಕ್ರೇಜಿ|ಲೆಟ್ಸ್ ಗೋ ಕ್ರೇಜಿ]]&quot; ಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಕುಣಿಯುತ್ತಿದ್ದ.&lt;ref&gt;{{cite news |first= |last= |authorlink= |coauthors= |title=Woman can sue over YouTube clip de-posting |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/08/20/MNU412FKRL.DTL |quote= |work=[[San Francisco Chronicle]] |date=2008-08-20 |accessdate=2008-08-25 |archive-date=2012-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305184744/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/08/20/MNU412FKRL.DTL |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ಗೋಪ್ಯತೆ ===
ಜುಲೈ 2008ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶವು [[ವಿಯಾಕಾಮ್‌|Viacom]]ದ ಪರವಾಗಿ ಆಯಿತು, ಮತ್ತು ಇದರ ಅನುಸಾರ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ತನ್ನ ಜಾಲತಾಣದ ಪ್ರತಿ ಬಳಕೆದಾರರ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಅಭ್ಯಾಸದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು Viacom‍ ಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಳಕೆದಾರರ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಅವರ [[IP ವಿಳಾಸ]] ಮತ್ತು ಲಾಗಿನ್ ಹೆಸರುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದಲೇ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಾದ್ದರಿಂದ ಆ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನೂ ನೀಡಬೇಕಾಗುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸಮಸ್ಯೆ ತಲೆದೋರಿತು.   ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು [[ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಫ್ರಾಂಟೈರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಫ್ರಂಟಿಯರ್ ಫೌಂಡೇಷನ್‌ನವರು]] ಟೀಕಿಸಿ ಈ ಆದೇಶ &quot;ಗೋಪ್ಯತೆಯ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಹಿನ್ನಡೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Google must divulge YouTube log|author=| publisher = [[BBC News]]| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/7488009.stm|accessdate= 2008-07-03 }}&lt;/ref&gt; U.S. ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ [[ಲೂಯಿಸ್ ಸ್ಟಾನ್ಟನ್|ಲೋಯಿಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಟನ್‌ರವರು]] ಈ ಗೋಪ್ಯತೆಯ ವ್ಯಾಕುಲತೆ ಬರಿ &quot;ಊಹಾತ್ಮಕ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರು ಮತ್ತು ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ಗೆ [[ಟೆರಾಬೈಟ್|ಟೆರಾಬೈಟ್‍ರಷ್ಟು]] ಗಾತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ 12 ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿದರು. ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ತನ್ನ [[ಹುಡುಕುವ ಯಂತ್ರ (ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ )|ಹುಡುಕಾಟ ಎಂಜಿನ್‌ನ]] [[ಮೂಲ ಸಂಕೇತ|ಸೋರ್ಸ ಕೋಡ್]] ತನಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕೆಂಬ Viacom ನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ ಸ್ಟ್ಯಾಂಟನ್‌ವರು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆಯಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web| title = YouTube ordered to reveal its viewers| author = | publisher = [[CNN]]| url = http://edition.cnn.com/2008/TECH/biztech/07/03/youtubelawsuit.ap/index.html| accessdate = 2008-07-04| archive-date = 2008-07-07| archive-url = https://web.archive.org/web/20080707013321/http://edition.cnn.com/2008/TECH/biztech/07/03/youtubelawsuit.ap/index.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title = Google Told to Turn Over User Data of YouTube|author=Helft, Miguel| publisher = [[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]| url = https://www.nytimes.com/2008/07/04/technology/04youtube.html?bl&amp;ex=1215230400&amp;en=2144c0053de49341&amp;ei=5087%0A|accessdate= 2008-07-04 }}&lt;/ref&gt;

=== ಅಸೂಕ್ತವಾದ ವಿಷಯ ===
ತಾವು ಪ್ರಸರಿಸುತ್ತಿರುವ ಕೆಲವು ವೀಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ಅವಮಾನಕರ ವಿಷಯಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ [[ಸೇವೆಯ ಶರತ್ತುಗಳು|ಸೇವಾ ನಿಯಮಗಳು]] ಯಾವುದೆ ಅಸೂಕ್ತ ಎನಿಸಿದ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದರೂ ಸಹಾ, ಅದು ಪ್ರತಿ ವೀಡಿಯೋ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಹೋಗುವ ಮುಂಚೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ.   ವಿವಾದದ ವೀಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ [[ಹೊಲೊಕೌಸ್ಟ್‌ ನಿರಾಕರಣೆ|ಹೊಲೊಕಾಸ್ಟ್ ಡಿನಾಯಲ್]] ಮತ್ತು [[ಹಿಲ್ಸ್‌ಬರೋ ದುರಂತ|ದಿ ಹಿಲ್ಸಬರೊ ಅನಾಹುತ]]ಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ಹಿಲ್ಸಬರೊ ಅನಾಹುತ ವೀಡಿಯೋ [[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್|ಲಿವರ್‌ಪೂಲಿನ]] 96 ಫುಟ್‍ಬಾಲ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ನೂಕುನುಗ್ಗಲಲ್ಲಿ ಸಾವಿಗೀಡಾದ 1989ರ ಘಟನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕುತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರಣವಿರಬೇಕೆಂದು ಊಹೆ.&lt;ref&gt;{{cite web| title = YouTube criticized in Germany over anti-Semitic Nazi videos| author = | publisher = [[Reuters]]| url = http://www.haaretz.com/hasen/spages/898004.html| accessdate = 2008-05-28| archive-date = 2009-12-19| archive-url = https://web.archive.org/web/20091219111840/http://www.haaretz.com/hasen/spages/898004.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title =Fury as YouTube carries sick Hillsboro video insult|author=| publisher = icLiverpool| url = http://icliverpool.icnetwork.co.uk/0100news/0100regionalnews/tm_headline=fury-as-youtube-carries-sick-hillsboro-video-insult%26method=full%26objectid=18729523%26page=1%26siteid=50061-name_page.html|accessdate= 2008-05-24 }}&lt;/ref&gt;

ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಅಸೂಕ್ತ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಬಳಕೆದಾರರೇ ಗುರುತಿಸಿ ಚಿಹ್ನೆ ಹಾಕಬೇಕೆಂದು ಅವರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಮತ್ತು ಈ ಚಿಹ್ನೆ ಗುರುತುಪಡಿಸಿದ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಒಬ್ಬ ಉದ್ಯೋಗಿಯು ವೀಕ್ಷಿಸಿ, ಅದು ಜಾಲತಾಣದ [[ಸೇವೆಯ ಶರತ್ತುಗಳು|ಸೇವಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು]] ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆಯೇ ಎಂದು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;guidelines&quot; /&gt; ಜುಲೈ 2008ರಲ್ಲಿ, [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್‌|ಯುನಿಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ಸಾಮಾನ್ಯರ ಸಭೆಯ]] ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ಸಮಿತಿಯು ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ವೀಡಿಯೋ ಪಾಲಿಸಿಗಳ ವಿಧಾನದಿಂದ, ಅದು &quot;ಅಸಂತುಷ್ಟಗೊಂಡಿದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿತು, ಮತ್ತು [[ಬಳಕೆದಾರರು-ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಅಂಶ|ಬಳಕೆದಾರರು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ವಿಷಯವಸ್ತುಗಳನ್ನು]] ನಡೆಸುವ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಆ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಪುನಃ ವೀಕ್ಷಿಸಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಆದರ್ಶ ರೂಢಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ವಾದಿಸಿತು. ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರದಲ್ಲಿ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಹೇಳಿತು:&quot;ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ಅನುಮತಿಸಬೇಕೆಂದು ಕಠಿಣ ಕಾಯಿದೆಗಳಿವೆ, ಮತ್ತು ಯಾರೇ ಆದರೂ ಅಸೂಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ನಮ್ಮ 24/7ರ ಪರೀಕ್ಷಕ ತಂಡಕ್ಕೆ ವರದಿ ಒಪ್ಪುಸುವಂತಹ ವಿಧಾನವಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ತಂಡವು ವರದಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಯತ್ತಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಕಾಯದೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಪ್ರತಿ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನೇರ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿರುತ್ತೇವೆ. ನಮ್ಮ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವೀಡಿಯೋಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಈ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ದಾರಿಯ ಮೂಲಕ ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಬೇಗನೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web| title = YouTube attacked by MPs over sex and violence footage| author = | publisher = [[Daily Telegraph]]| url = http://www.telegraph.co.uk/connected/main.jhtml?xml=/connected/2008/07/31/dlyoutube131.xml| accessdate = 2008-08-21| archive-date = 2008-08-07| archive-url = https://web.archive.org/web/20080807022353/http://www.telegraph.co.uk/connected/main.jhtml?xml=%2Fconnected%2F2008%2F07%2F31%2Fdlyoutube131.xml| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ==
[[ಚೀನಾ|ಚೈನಾ]],&lt;ref&gt;{{cite web | title =YouTube finally back online in China|author=Schwankert, Steven| publisher = PC Advisor| url =http://www.pcadvisor.co.uk/news/index.cfm?newsid=11198|accessdate= 2008-11-30 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=China 'blocks YouTube video site'|author=Sommerville, Quentin|publisher=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7961069.stm|accessdate=2009-03-24}}&lt;/ref&gt;[[ಮೊರಾಕೊ|ಮೊರೊಕ್ಕೋ]] &lt;ref&gt;{{cite web| title =YouTube shut down in Morocco| author =Richards, Jonathan| publisher =[[The Times]]| url =http://technology.timesonline.co.uk/tol/news/tech_and_web/article1859557.ece| accessdate =2008-11-30| archive-date =2011-08-09| archive-url =https://web.archive.org/web/20110809062407/http://technology.timesonline.co.uk/tol/news/tech_and_web/article1859557.ece| url-status =dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಥೈಲೆಂಡ್|ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ದೇಶಗಳು ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಪ್ರವೇಶಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ತಡೆಗಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | title =Thailand blocks access to YouTube|author=| publisher = [[BBC]]| url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/6528303.stm|accessdate= 2008-11-30 }}&lt;/ref&gt; [[ಮುಸ್ತಫಾ ಕೆಮಾಲ್ ಅಟಟುರಕ್|ಮುಸ್ತಫಾ ಕಮಾಲ್ ಅಟಾಟರ್ಕ್‌]]ನ ಕುರಿತಂತೆ ಒಂದು ಅವಮಾನಿತ ವೀಡಿಯೋವಿನ ವಾದವಿವಾದಗಳ ನಂತರ, ಸಧ್ಯದಲ್ಲಿ [[ತುರ್ಕಿ|ಟರ್ಕಿಯಲ್ಲಿ]] ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಅನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;gatekeepers&quot;&gt;{{cite news |first= |last= |author= Rosen, Jeffrey|coauthors= |title=Google’s Gatekeepers |url=https://www.nytimes.com/2008/11/30/magazine/30google-t.html?_r=1&amp;partner=rss&amp;emc=rss&amp;pagewanted=all |quote= |publisher=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] |date=2008-11-30 |accessdate=2008-12-01 }}&lt;/ref&gt; ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಇದ್ದರು ಸಹ,[[ಟರ್ಕಿಯ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ|ಟರ್ಕಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] [[Recep Tayyip Erdoğan|ರಿಸೆಪ್ ಟಯಿಪ್ ಇಯಾರ್ಡೊಗಾನ]] ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ ಇತ್ತೆಂದು ಪತ್ರಕರ್ತರ ಬಳಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು, ಕಾರಣ ಟರ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಜಾಲತಾಣವನ್ನು [[ತೆರೆದ ಬದಲಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ|ಓಪನ್ ಪ್ರಾಕ್ಸಿ]] ಬಳಸಿ ಇನ್ನು ಕೂಡ ಬಳಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite web| title =Ban on YouTube proves virtual| author =Doğan News Agency| publisher =[[Hürriyet]]| url =http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=10441126| accessdate =2008-11-30| archive-date =2008-12-05| archive-url =https://web.archive.org/web/20081205140251/http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=10441126| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;

ಡಿಸೆಂಬರ್ 3, 2006ರಲ್ಲಿ ಇದರಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಆಚಾರಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತ, [[ಇರಾನ್‌|ಇರಾನ್]] ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಜಾಲತಾಣಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಿತು. ಇರಾನಿನ ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ತಾರೆಯೊಬ್ಬಳ ಲೈಂಗಿಕ ಕ್ರಿಯಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ವೀಡಿಯೋ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಲಾದ ನಂತರ, ಈ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಜಾರಿಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/iran/story/0,,1963166,00.html|title=Censorship fears rise as Iran blocks access to top websites|date=[[November 4]], [[2006]]|accessdate = 2006-12-17}}&lt;/ref&gt; ಈ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು ನಂತರ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾದರೂ ಮತ್ತೆ [[ಇರಾನಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ, 2009|2009 ರಲ್ಲಿ ಇರಾನಿನ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳ ಚುನಾವಣೆಯಾದ]] ಮೇಲೆ ಪುನಃ ಹೇರಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jSPlmVgh-SfeEO9WhpOVG6Slnu0w|work=[[American Free Press]]|publisher=Google|title=Mobile phones, Facebook, YouTube cut in Iran|date=[[July 13]], [[2009]]|accessdate = 2009-07-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090618091843/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jSPlmVgh-SfeEO9WhpOVG6Slnu0w|archivedate=2009-06-18}}&lt;/ref&gt;

ಫೆಬ್ರುವರಿ 23,2008ರಲ್ಲಿ, [[ಇಸ್ಲಾಂ|ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್]]ನಂಬಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಕಾರಣ,[[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ಥಾನ]] ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಧರ್ಮೋಪದೇಶಕ [[ಮುಹಮ್ಮದ್‌|ಮುಹಮ್ಮದವರ]] [[ಜಿಲ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್-ಪೊಸ್ಟೆನ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಕಾರ್ಟೂನಿನ ವಿವಾದ|ಡ್ಯಾನಿಷ್ ಕಾರ್ಟೂನು]]ಗಳಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite web | title =Pakistan blocks YouTube website|author=| publisher = [[BBC]]| url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/7261727.stm|accessdate= 2008-11-30 }}&lt;/ref&gt; ಇದರಿಂದ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಜಾಲತಾಣಕ್ಕೆ ಎರಡು ಘಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ವಿಶ್ವ ಕತ್ತಲಾಗಿದಂತೆ ಕಾಣಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ಥಾನದ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೂ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪಾಕಿಸ್ಥಾನವು ತನ್ನ ತಡೆಯನ್ನು ಫೆಬ್ರುವರಿ 26,2008ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | title =Pakistan lifts the ban on YouTube|author=| publisher = [[BBC]]| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/7262071.stm|accessdate= 2008-11-30 }}&lt;/ref&gt; [[ಕಾರ್ಯತಃ ಖಾಸಗಿ ಜಾಲ|ವಾಸ್ತವ ಖಾಸಗಿ ಸಂಪರ್ಕದ]] ಸಾಫ್ಟವೇರ್ ಬಳಸಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪಾಕಿಸ್ಥಾನಿಯರು ಮೂರು ದಿನದ ತಡೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web| title =Pakistan web users get round YouTube ban| author =| publisher =Silicon Republic| url =http://www.siliconrepublic.com/news/news.nv?storyid=single10381| accessdate =2008-11-30| archive-date =2008-06-29| archive-url =https://web.archive.org/web/20080629065235/http://www.siliconrepublic.com/news/news.nv?storyid=single10381| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;

ಕೆಲವು ದೇಶದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಪ್ರವೇಶಾಧಿಕಾರವನ್ನು ತಡೆದಿದ್ದಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹಿಂಸ ವರ್ತನೆಯ, ಶಾಲಾ ಕ್ಲೇಷಗಳ, ಜಾತೀಯತೆಯ ವರ್ತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸೂಕ್ತವಾದ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.australianit.news.com.au/story/0,24897,21330109-15306,00.html|title=States still hold out on YouTube|date=2007-03-06|author=Colley, Andrew|publisher=Australian IT|6=accessdate2007-10-11|access-date=2009-11-18|archive-date=2009-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090223201413/http://www.australianit.news.com.au/story/0,24897,21330109-15306,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ==
[[ಚಿತ್ರ:Youtubecompfull.png|225px|right|thumb|ಯುಟ್ಯೂಬ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡ ಸಾಧಾರಣ,ಮೇಲ್ಮಟ್ಟ ಮತ್ತು HD ಗುಣಮಟ್ಟದ ಯುಟ್ಯೂಬ್‌ ವೀಡಿಯೊಗಳ ಹೋಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿರ್ಣಯ.]]

=== ವೀಡಿಯೋ ವಿನ್ಯಾಸ ===
ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಜಾಲದ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ವೀಡಿಯೋ ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್, [[ಅಡೊಬ್‍ ಫ್ಲಾಶ್ ಪ್ಲೇಯರ್|ಅಡೋಬ್ ಫ್ಲಾಷ್ ಪ್ಲೇಯರ್]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಅಧಾರಿತವಾಗಿದೆ.  ಇದರಿಂದ ಈ ಜಾಲತಾಣವು ಇತರ ಸ್ಥಾಪಿತ ವೀಡಿಯೋ ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ( ಉದಾಹರಣೆಗೆ: [[ವಿಂಡೋಸ್ ಮೀಡಿಯಾ ಪ್ಲೇಯರ್]], [[ಕ್ವಿಕ್‍ಟೈಮ್|ಕ್ವಿಕ್‌ಟೈಮ್]] ಮತ್ತು [[ರಿಯಲ್‍ಪ್ಲೇಯರ್|ರಿಯಲ್‌ಪ್ಲೇಯರ್]] ಗಳಿಗೆ) ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಬಹುದಾದ ಗುಣಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ವೀಡಿಯೋ ವೀಕ್ಷಿಸಬೇಕಾದರೆ [[ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್|ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್‌ನಿಂದ]] [[ಪ್ಲಗ್-ಇನ್(ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್)|ಪ್ಲಗ್-ಇನ್‌ನನ್ನು]] ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Did YouTube Cut the Gordian Knot of Video Codecs?|author=Atwood, Jeff|publisher=Coding Horror|url=http://www.codinghorror.com/blog/archives/000755.html|accessdate=2008-12-04|archive-date=2009-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302051409/http://www.codinghorror.com/blog/archives/000755.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಫ್ಲಾಷ್ ವೀಡಿಯೋ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಸಹ ಪ್ಲಗ್-ಇನ್ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, [[ಅಡೊಬ್‍ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್|Adobe Systems]]ನ [[ಮಾರುಕಾಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆ|ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯ]] ಪ್ರಕಾರ ಇದರ ಫ್ಲಾಷ್ ಪ್ಲಗ್-ಇನ್ 95%ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | title =Adobe Flash Player Version Penetration|author=| publisher = [[Adobe Systems]]| url=http://www.adobe.com/products/player_census/flashplayer/version_penetration.html|accessdate= 2008-12-04 }}&lt;/ref&gt;

ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಖಾತೆದಾರರಿಗೆ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ನಿಮಿಷಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದ ಮತ್ತು 2[[ಗಿಗಾಬೈಟ್|GB]]ರಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;10min&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.searchenginejournal.com/youtube-10-minute-limit-deters-copyrighted-video-uploads/3200/|title=YouTube 10 Minute Limit Deters Copyrighted Video Uploads|date=2006-03-31|first=Loren|last=Baker|publisher=Search Engine Journal|accessdate=2009-08-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title =YouTube doubles video file size to 2G|author=| publisher = AFP| url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5j7PQ2PETQQW2NgOkKsCWcE3gAZqQ|accessdate= 2009-07-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090709213659/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5j7PQ2PETQQW2NgOkKsCWcE3gAZqQ|archivedate=2009-07-09}}&lt;/ref&gt; 2005ರಲ್ಲಿ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಆರಂಭವಾದಾಗ ತುಂಬ ಉದ್ದದ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೆ 2006ರಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ನಿಮಿಷದ ಮಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದ ಹಲವು ವೀಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ಅನಧಿಕೃತವಾದ ದೂರದರ್ಶನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ವೀಡಿಯೋಗಳಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಗಮನಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | title =YouTube caps video lengths to reduce infringement|author=Fisher, Ken| publisher = [[Ars Technica]]| url=https://arstechnica.com/news.ars/post/20060329-6481.html|accessdate= 2008-12-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;longer&quot;&gt;{{cite web | title =Account Types: Longer videos|author=| publisher = YouTube| url=http://www.google.com/support/youtube/bin/answer.py?answer=71673&amp;ctx=sibling|accessdate= 2008-12-04 }}&lt;/ref&gt; ಪಾಲುದಾರ ಖಾತೆಯವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಹತ್ತು ನಿಮಿಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದ್ದದ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಇದೆ, ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರೆ ಮಾತ್ರ.&lt;ref&gt;{{cite web| title =How do I upload a video longer than ten minutes?| author =| publisher =YouTube| url =http://help.youtube.com/group/youtube-howto/browse_thread/thread/acb7ce49f5109570/98e13404b0554e5d?lnk=gst&amp;q=| accessdate =200-08-21| archive-date =2010-06-12| archive-url =https://web.archive.org/web/20100612204639/http://help.youtube.com/group/youtube-howto/browse_thread/thread/acb7ce49f5109570/98e13404b0554e5d?lnk=gst&amp;q=| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;

ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಹೆಚ್ಚಾನೆಚ್ಚು ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ,[[ವಿಂಡೋಸ್ ಮೀಡಿಯಾ ವೀಡಿಯೊ]][[ವಿಂಡೋಸ್ ಮೀಡಿಯಾ ವೀಡಿಯೊ|WMV]], [[ಆಡಿಯೋ ವೀಡಿಯೊ ಇಂಟರ್‌ಲೀವ್|.]][[ಆಡಿಯೋ ವೀಡಿಯೊ ಇಂಟರ್‌ಲೀವ್|AVI]], [[ಮಾಟ್ರೋಸ್ಕ|.]][[ಮಾಟ್ರೋಸ್ಕ|MKV]], [[ಕ್ವಿಕ್‍ಟೈಮ್|.]][[ಕ್ವಿಕ್‍ಟೈಮ್|MOV]], [[ಮೊವಿಂಗ್ ಪಿಕ್ಚರ್ ಎಕ್ಸಪರ್ಟ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್|MPEG]], [[MPEG-4 ಭಾಗ 14|.]][[MPEG-4 ಭಾಗ 14|MP4]], [[DivX]], [[ಫ್ಲಾಶ್ ವೀಡಿಯೊ|.]][[ಫ್ಲಾಶ್ ವೀಡಿಯೊ|FLV]], and [[ಒಗ್ಗ್ ತಿಯೊರ|.]] [[ಒಗ್ಗ್ ತಿಯೊರ|OGG]]. [[3GP]]ಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತದೆ, [[ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ|ಮೋಬೈಲ್ ಫೋನ್‌ಗಳಿಂದ]] ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | title =Video Formats: File formats|author=| publisher = YouTube| url=http://www.google.com/support/youtube/bin/answer.py?answer=55744&amp;topic=10526|accessdate= 2008-12-04 }}&lt;/ref&gt;

=== ವೀಡಿಯೋ ಗುಣಮಟ್ಟ ===
ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಇದು ಮೂರು ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಲ್ಲದೆ [[ಮೊಬೈಲ್ ಫೊನ್‍ಗಳು|ಮೋಬೈಲ್ ಫೋನುಗಳಲ್ಲಿ]] ವೀಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮೋಬೈಲ್ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸಹಾ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈಗ &quot;ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟ&quot; ಎನ್ನಲಾಗುವ ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸವು, ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು 320*240 [[ಪಿಕ್ಸೆಲ್|ಪಿಕ್ಸೆಲ್ಸ್‌ನ]] ರೆಸೊಲ್ಯುಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಸೊರೆನ್‍ಸನ್ ಸ್ಪಾರ್ಕ್|ಸೋರೆನ್ಸನ್ ಸ್ಪಾರ್ಕ್]] ಕೊಡೆಕ್‍ರ ಜೊತೆ [[ಮನೌರಲ್|ಮೊನೊ]] [[MP3]] ಆಡಿಯೋವನ್ನು ಉಅಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sorensonmedia.com/news/?n=379|title=Market Deamnd for Sorenson Media's Sorenson Spark Video Decoder Expands Sharply|publisher=Sorenson Media|date=2009-06-02|accessdate=2009-07-31|archive-date=2009-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090827160021/http://www.sorensonmedia.com/news/?n=379|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದರು.

ಮಾರ್ಚ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದ, &quot;ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟ&quot; ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು 864*480 ಪಿಕ್ಸೆಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀರಿಯೊ [[ಅಡ್ವನ್ಸ್ಡ್ ಆಡಿಯೋ ಕೋಡಿಂಗ್|AAC]] ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uk.youtube.com/blog?entry=W6MpIqdrtIE|title=YouTube Blog - YouTube Videos in High Quality|date=2008-03-24|publisher=YouTube|accessdate=2009-04-04}}&lt;/ref&gt;
ಈ ವಿನ್ಯಾಸ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ನವೆಂಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ, [[720p]] [[ಹೈ-ಡೆಫನಿಷನ್ ವಿಡಿಯೋ|HD]] ಬೆಂಬಲ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uk.youtube.com/blog?entry=80oHX7A6Krw|title=Bigger Isn't Always Better... But in This Case, We Believe It Is|work=YouTube Blog|date=2008-11-25|publisher=YouTube|accessdate=2009-04-04}}&lt;/ref&gt;
ಇದೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಪ್ಲೇಯರ್‌ನ [[ಆಕಾರ ಅನುಪಾತ|ಆಕಾರದ ಅನುಪಾತ]] [[:4:3|4:3]] ಯಿಂದ [[:16:9|16:9]] ರ [[ವಿಶಾಲ ಪರದೆ|ಅಗಲ ಪರದೆಗೆ]] ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.
720p ವೀಡಿಯೋಗಳು 1280*720 ಪಿಕ್ಸೆಲ್ಸ್ ರೆಸೋಲುಷನ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[H.264]] ವೀಡಿಯೋ ಕೊಡೆಕ್‍ಯಿಂದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  
ಸ್ಟೀರಿಯೋ ಆಡಿಯೋ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಸಂದೇಶವನ್ನು AAC ಒದಗಿಸುವುದನ್ನು ಕೂಡ ಈ ವಿಧಾನ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

=== 3D ವೀಡಿಯೋಸ್ ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಣೆ ===
ಜುಲೈ 21,2009ರಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದ ಒಂದು ವೀಡಿಯೋನಲ್ಲಿ,ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಬಳಕೆದಾರರು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ [[3-D ಚಿತ್ರ|3D ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು]] ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದೆಂದು &lt;ref&gt;{{cite web|https://www.youtube.com/watch?v=5ANcspdYh_U|title=YouTube in 3D|publisher=YouTube|date=2009-07-21|accessdate=2009-08-03}}&lt;/ref&gt; ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸಾಫ್ಟವೇರ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಪೀಟರ್ ಬ್ರಾಡಶೊರವರು ಘೋಷಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.physorg.com/news167575864.html|title=YouTube in 3D?|work=Physorg|date=2009-07-23|accessdate=2009-08-03|first=Miranda|last=Marquit}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://techie-buzz.com/video-tools/youtube-3d-videos.html|title=YouTube 3D Videos|date=2009-07-20|work=Techie Buzz|first=Keith|last=Dsouza|accessdate=2009-08-03|archive-date=2010-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20100302160034/http://techie-buzz.com/video-tools/youtube-3d-videos.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thinkdigit.com/Internet/YouTube-adds-a-dimension-3D-goggles-not_3219.html|title=YouTube adds a dimension, 3D goggles not included|date=2009-07-21|accessdate=2009-08-03|work=thinkdigit|first=Kshitij|last=Sobti}}&lt;/ref&gt;
ಪ್ರತಿ 3D ವೀಡಿಯೋ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ನಂತರ, ಬಳಕೆದಾರರ ಬಳಿ ವೀಡಿಯೋವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಹಲವು ಆಯ್ಕೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. 
3D ಕನ್ನಡಕ ಇಲ್ಲದ ಬಳಕೆದಾರರಿಗಾಗಿ ಅವರ ಬಳಿ ವೀಡಿಯೋ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಕೆಲವು ಆಯ್ಕೆಗಳಿವೆ,ಅವು ಅಡ್ಡಾ-ಕಣ್ಣಿನ ನೋಟ,ಸಮಾನಾಂತರ ದೃಶ್ಯ,ಒಡೆದ-ಕನ್ನಡಿಯ ನೋಟ ಮತ್ತು ಎಡ ಹಾಗು ಬಲ ದೃಶ್ಯದ ನೋಟ  ಮಾತ್ರ.                                                                  
ಯಾವ ಬಳಕೆದಾರರ ಬಳಿ 3D ಕನ್ನಡಕವಿದೆಯೋ ಅವರು ವೀಡಿಯೋವನ್ನು 3Dಯಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಬರಿ ಯಾವುದಾದರು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕನ್ನಡಕದ ಮೇಲೆ ಬಳಸಬೇಕೆಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಜಿಫೋರ್ಸ್ 3D ನೋಟ ಅಥವಾ [[polarized 3D|ಪೊಲರೈಜ಼್ಡ 3D]] ವೀಕ್ಷಣೆ,ಯಾವುದು ಕೂಡ ಸಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿಲ್ಲಾ.

== ವಸ್ತುವಿಷಯಗಳ ಪ್ರವೇಶಾಧಿಕಾರ ==
ಯೂಟ್ಯೂಬಿನ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ರೂಪ,ಅದರ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರು ಜಾಲತಾಣದ ಹೊರಗೆ ಜಾಲ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾದ ಸಕ್ಷಮ್ಯತೆ. 
ಪ್ರತಿ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ವೀಡಿಯೋ ಒಂದು [[HTML]] ತುಣುಕಿನ ಜೊತೆಗೂಡಿರುತ್ತದೆ,ಇದನ್ನು ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ ಜಾಲತಾಣದ ಹೊರಗಿನ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. 
ಈ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಹಲವು ಸಲ [[ಸಮಾಜಿಕ ಜಾಲ|ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಜಾಲದಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಬ್ಲಾಗ್|ಬ್ಲಾಗ್‍ಗಳ]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಹುದುಗಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://youtube.com/sharing|title=Sharing YouTube Videos|author=YouTube|date=|accessdate=2009-01-17}}&lt;/ref&gt;
ಕೆಲವು [[ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿ|ಮೋಬೈಲ್ ಫೋನುಗಳು]] ಕೂಡ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ ವೀಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಾಧಿಕರ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು,ಇದು ಒದಗಿಸುವವ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶದ ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ. 
ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಮೋಬೈಲ್ ಜೂನ್ 2007ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತು ಮತ್ತು ಇದು ವೀಡಿಯೋಗೆ [[ರಿಯಲ್ ಟೈಮ್ ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್|RTSP]] ವಾಹಿನಿ ಉಅಪಯೋಗಿಸುತ್ತೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://m.youtube.com/|title=YouTube Mobile}}&lt;/ref&gt; 
ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ವೀಡಿಯೋಗಳು ಜಾಲತಾಣದ ಮೋಬೈಲ್ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲಾ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://googlesystem.blogspot.com/2007/06/mobile-youtube.html|title=Mobile YouTube|author=Google Operating System|date=2007-06-15|accessdate=2009-01-17}}&lt;/ref&gt;

ಜೂನ್ 2007ರಿಂದ,ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ವೀಡಿಯೋಗಳು ಹಲವು ಬಗೆಯ [[ಅಪ್ಯಲ್ Inc.|ಆಪ್ಪಲ್]] ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ವಿಷಯವಸ್ತುಗಳು ಆಪ್ಪಲ್‍ಗೆ ಒಪ್ಪುವಂತಹ ವೀಡಿಯೋ ದರ್ಜೆ [[H.264/MPEG-4 AVC|H.264ಗೆ]] ಪರಿವರ್ತಿಸಬೇಕಾಯಿತು,ಈ ಕಾರ್ಯ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲು ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಾಯಿತು.
ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು [[ಆಪಲ್ ಟಿವಿ|ಆಪ್ಪಲ್ TV]] ಮತ್ತು [[ಐಫೋನ್|iPhone]] ನಂತಹ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2007/06/20youtube.html|title=YouTube Live on Apple TV Today; Coming to iPhone on June 29|publisher=[[Apple Inc.|Apple]]|date=2007-06-20|accessdate=2009-01-17}}&lt;/ref&gt;
ಒಂದು [[TiVo]] ಸೇವೆ ಆಧುನಿಕಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಜುಲೈ 2008ರಲ್ಲಿ,ಅದು ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಮತ್ತು ಚಲಿಸಲು ತಂತ್ರವನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://gizmodo.com/5026092/tivo-getting-youtube-streaming-today|title=TiVo Getting YouTube Streaming TODAY|publisher=[[Gizmodo]]|date=2007-07-17|accessdate=2009-02-17|archive-date=2012-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20121012130604/http://gizmodo.com/5026092/tivo-getting-youtube-streaming-today|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
ಜನವರಿ 2009ರಲ್ಲಿ,ಯೂಟ್ಯೂಬ್ &quot;ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಫಾರ್ TV&quot; ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು,ಸೆಟ್-ಟಾಪ್ ಬಾಕ್ಸಸ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ TV-ಆಧಾರಿತ ಮಾಧ್ಯಮದ ಸಾಧನಗಳು ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ನ್ನು ಕೂಡಿ, ಕತರಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಜಾಲತಾಣದ ಒಂದು ಅವತಾರ,ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅದರ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು [[ಪ್ಲೇ ಸ್ಟೇಷನ್ 3|ಪ್ಲೇಸ್ಟೆಷನ್]] ಮತ್ತು [[ವೈ]] [[ವಿಡಿಯೋ ಆಟದ ಮುಖ್ಯ ಟರ್ಮಿನಲ್|ವೀಡಿಯೋ ಆಟದ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ]] ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಇತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://latimesblogs.latimes.com/technology/2009/01/youtube-wii-ps3.html|title=YouTube video comes to Wii and PlayStation 3 game consoles|publisher=[[Los Angeles Times]]|date=2009-01-15|accessdate=2009-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title=Coming Up Next... YouTube on Your TV | url=https://www.youtube.com/blog?entry=sDFlZe7FwJI | publisher=YouTube Blog | date=2009-01-15 | accessdate=2009-05-10}}&lt;/ref&gt;
ಜೂನ್ 2009ರಲ್ಲಿ, ಯೂಟ್ಯೂಬ್ Xl ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು,ಇದು ಉತ್ತಮ ದೂರದರ್ಶನದ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಡಿಸೈನ್‍ನನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | title=Experience YouTube XL on the Big Screen| url=https://www.youtube.com/blog?entry=ByKmsHdhra8| work=YouTube Blog | publisher=YouTube | date=2009-06-02 | accessdate=2009-06-20}}&lt;/ref&gt;

ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತನ್ನ ವೀಡಿಯೋಗಳಿಗೆ ಡೌನ್‍ಲೋಡ್ ಕೊಂಡಿ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವೆಬ್‍ಸೈಟ್ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‍ನಿಂದಲೆ ವೀಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/t/terms|title=Terms of Use, 6.1|publisher=YouTube|date=|accessdate=2009-02-20}}&lt;/ref&gt; 
ಕೆಲವು ಸಂಖ್ಯಯ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ [[MPEG-4 Part 14|MP4]] ಫೈಲ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಡೌನ್‍ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದು,ಉದಾಹರನೆಗೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಬರಾಕ್ ಓಬಾಮ|ಬ್ಯಾರಕ್ ಒಬಾಮಾರವರ]] ಪ್ರತಿ ವಾರದ ಭಾಷಣಗಳು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-17939_109-10144823-2.html|title=(Some) YouTube videos get download option|author=[[CNET]]|date=2009-01-16|accessdate=2009-01-17|archive-date=2012-12-18|archive-url=https://www.webcitation.org/6D0LpnZze?url=http://news.cnet.com/some-youtube-videos-get-download-option/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
ಹಲವು ಮೂರನೇಯ ಜಾಲತಾಣದವರು,ಉಪಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರೌಸರ್ [[ಪ್ಲಗ್-ಇನ್ (ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್)|ಪ್ಲಗ್-ಇನ್ಸ್]] ಬಳಕೆದಾರಿಗೆ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/technology/2009/02/---mark-milian.html?cid=149000259|title=YouTube looks out for content owners, disables video ripping|author=Milian, Mark|publisher=[[Los Angeles Times]]|date=2009-02-19|accessdate=2009-02-21}}&lt;/ref&gt; ಫೆಬ್ರುವರಿ 2009ರಲ್ಲಿ,ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಒಂದು ಪರೀಕ್ಷ ಸೇವೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು,ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪಾಲುದಾರರು ವೀಡಿಯೋ ಡೌನ್‍ಲೋಡ್‍ಗಳನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರೀಕ್ಷಾ ಶುಲ್ಕವನ್ನು [[ಗೂಗಲ್ ಚೆಕ್‌ಔಟ್|ಗೂಗಲ್ ಚೆಕೌಟ್‍ರ]] ಮೂಲಕ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/02/12/AR2009021203239.html|title=YouTube Hopes To Boost Revenue With Video Downloads|publisher=[[Washington Post]]|date=2009-02-12|accessdate=2009-02-19}}&lt;/ref&gt;

== ಸ್ಥಳೀಕರಣ ==
ಜೂನ್ 19,2007ರಲ್ಲಿ Google ನ [[ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿ|CEO]] [[ಎರಿಕ್ ಇ. ಸಚ್‍ಮಿಡ್ತ್|ಎರಿಕ್ ಇ.ಶ್ಮಿಡ್ಟ್]] ಹೊಸ [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತೀಕರಣ|ಸ್ಥಳೀಕರಣದ]] ವಿಧಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು [[ಪ್ಯಾರಿಸ್‌|ಪ್ಯಾರಿಸ್‍ನಲ್ಲಿದ್ದರು]].&lt;ref name=&quot;local&quot;/&gt;
ಇಡಿ ಜಾಲತಾಣದ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಈಗ ಸ್ಥಳೀಕರಣದ ರೂಪಾಂತರದಲ್ಲಿ 22 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ದೇಶ
! URL
!ಭಾಷೆ
! Launch date
|-
|  {{AUS}}
|  &lt;code&gt;au.youtube.com&lt;/code&gt;
|  [[ಅಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್|ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌‍ (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ)]]
|  {{dts|link=off|2003|October|22}}&lt;ref name=&quot;AUS-NZ&quot;&gt;{{cite news|first=Kristen|last=Nicole|url=http://mashable.com/2007/10/22/youtube-australia-new-zealand/|title=YouTube Launches in Australia &amp; New Zealand|publisher=[[Mashable]]|date=2007-10-22|accessdate=2009-08-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|  {{BRA}}
|  &lt;code&gt;br.youtube.com&lt;/code&gt;
|  [[ಬ್ರೆಜಿಲಿನ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್‌ (ಬ್ರೆಜಿಲ್‌)]]
|  {{dts|link=off|2003|June|19}}&lt;ref name=&quot;local&quot;/&gt;
|-
|  {{flag|ಕೆನಡಾ}}
|  &lt;code&gt;ca.youtube.com&lt;/code&gt;
|  [[ಕೆನೆಡಾದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್|ಇಂಗ್ಲಿಷ್(ಕೆನಡಾ)]] ಮತ್ತು [[ಕೆನೆಡಾದ ಫ್ರೆಂಚ್|ಫ್ರೆಂಚ್‌ (ಕೆನಡಾ)]]
|  2003&lt;ref&gt;{{cite news|first=Kristen|last=Nicole|url=http://mashable.com/2007/11/06/youtube-canada/|title=YouTube Canada Now Live|date=2007-11-06|publisher=[[Mashable]]|accessdate=2009-08-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|  {{CZE}}
|  &lt;code&gt;cz.youtube.com&lt;/code&gt;
|  [[ಜೆಕ್ ಭಾಷೆ|ಸೆಝ್]]
|  2003&lt;ref&gt;{{cite news|first=Petr|last=Bokuvka|url=http://czechdaily.wordpress.com/2008/10/12/czech-version-of-youtube-launched-and-its-crap-it-sucks/|title=Czech version of YouTube launched. And it’s crap. It sucks.|work=The Czech Daily Word|publisher=Wordpress.com|date=2008-10-12|accessdate=2009-08-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|  {{FRA}}
|  &lt;code&gt;fr.youtube.com&lt;/code&gt;
|  [[ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್‌]]
|  2003&lt;ref name=&quot;local&quot;&gt;{{cite news|first=Peter|last=Sayer|url=http://www.pcadvisor.co.uk/news/index.cfm?NewsID=9772|title=Google launches YouTube France News|publisher=PC Advisor|date=2007-06-19|accessdate=2009-08-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|  {{flag|ಜರ್ಮನಿ}}
|  &lt;code&gt;de.youtube.com&lt;/code&gt;
|  [[ಜರ್ಮನ್‌ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್‌]]
|  2003&lt;ref&gt;{{cite news|first=Adam|last=Ostrow|url=http://mashable.com/2007/11/08/youtube-germany/|title=YouTube Germany Launches|publisher=[[Mashable]]|date=2007-11-08|accessdate=2009-08-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|  {{flag|ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್}}
|  &lt;code&gt;hk.youtube.com&lt;/code&gt;
|   [[ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕ ಚೀನಾದ ಪಾತ್ರ|ಚೈನೀಸ್‌ (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ)]]
|  2003&lt;ref name=&quot;chita.us&quot;&gt;{{cite web|url=http://chita.us/community/viewtopic.php?f=9&amp;t=1294|title=Chita • 檢視主題 - YouTube 台灣版推出|access-date=2009-11-18|archive-date=2008-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205151456/http://chita.us/community/viewtopic.php?f=9&amp;t=1294|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|  {{ISR}}
|  &lt;code&gt;il.youtube.com&lt;/code&gt;
|  [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್]]
|  2003
|-
|  {{IND}}
|  &lt;code&gt;in.youtube.com&lt;/code&gt;
|  [[ಭಾರತದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್|ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ (ಭಾರತ)]]
|  2003&lt;ref&gt;{{cite news|first=Sandeep|last=Joshi|url=http://www.hindu.com/2008/05/08/stories/2008050857242200.htm|title=YouTube now has an Indian incarnation|work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|date=2008-05-08|accessdate=2009-08-03|archive-date=2013-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20131128004152/http://www.hindu.com/2008/05/08/stories/2008050857242200.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|  {{IRL}}
|  &lt;code&gt;ie.youtube.com&lt;/code&gt;
|  [[ಹಿಬೇರ್ನೋ -ಇಂಗ್ಲಿಷ್|ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ (ಐರ್ಲಂಡ್‌)]]
|  2003/2004&lt;ref name=&quot;local&quot;/&gt;
|-
|  {{ITA}}
|  &lt;code&gt;it.youtube.com&lt;/code&gt;
|  [[ಇಟಲಿ ಭಾಷೆ|ಇಟಾಲಿಯನ್‌]]
|  2003/2004&lt;ref name=&quot;local&quot;/&gt;
|-
|  {{JPN}}
|  &lt;code&gt;jp.youtube.com&lt;/code&gt;
|  [[ಜಪಾನಿ ಭಾಷೆ|ಜಪನೀಸ್‌]]
|  2003/2004&lt;ref name=&quot;local&quot;/&gt;
|-
|  {{flag|ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ}}
|  &lt;code&gt;kr.youtube.com&lt;/code&gt;
|  [[ಕೊರಿಯಾ ಭಾಷೆ|ಕೋರಿಯನ್‌]]
|  2003/2004
|-
|  {{flag|ಮೆಕ್ಸಿಕೋ}}
|  &lt;code&gt;mx.youtube.com&lt;/code&gt;
|  [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್|ಸ್ಪಾನಿಷ್‌(ಮೆಕ್ಸಿಕೋ)]]
|  2004
|-
|  {{NED}}
|  &lt;code&gt;nl.youtube.com&lt;/code&gt;
|  [[ಡಚ್‌ ಭಾಷೆ|ಡಚ್‌]]
|  2004&lt;ref name=&quot;local&quot;/&gt;
|-
|  {{NZL}}
|  &lt;code&gt;nz.youtube.com&lt;/code&gt;
|  [[ನ್ಯೂ ಜಿಯಲ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್|ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ (ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್)]]
|  2004&lt;ref name=&quot;AUS-NZ&quot;/&gt;
|-
|  {{POL}}
|  &lt;code&gt;pl.youtube.com&lt;/code&gt;
|  [[ಪೋಲಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಪೋಲಿಶ್‌]]
|  2004&lt;ref name=&quot;local&quot;/&gt;
|-
|  {{RUS}}
|  &lt;code&gt;ru.youtube.com&lt;/code&gt;
|  [[ರಷ್ಯಾ ಭಾಷೆ|ರಶಿಯನ್‌]]
|  2004
|-
|  {{ESP}}
|  &lt;code&gt;es.youtube.com&lt;/code&gt;
|  [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಭಾಷೆ|ಸ್ಪಾನಿಷ್‌]]
|  2004&lt;ref name=&quot;local&quot;/&gt;
|-
|  {{SWE}}
|  &lt;code&gt;se.youtube.com&lt;/code&gt;
|  [[ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಸ್ವೀಡಿಶ್‌]]
|  2004
|-
|  {{ROC-TW}}
|  &lt;code&gt;tw.youtube.com&lt;/code&gt;
|  [[ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕ ಚೀನಾದ ಪಾತ್ರ|ಚೈನೀಸ್‌ (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ)]]
|  2005&lt;ref name=&quot;chita.us&quot;/&gt;
|-
|  {{UK}}
|  &lt;code&gt;uk.youtube.com&lt;/code&gt;
|  [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್|ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌(ಸಂಯುಕ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ )]]
|  2005&lt;ref name=&quot;local&quot;/&gt;
|}

ಯಾವ ಸ್ಥಳಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳಬೇಕೆಂದು, ಬಳಕೆದಾರರ [[IP ವಿಳಾಸ|IP ವಿಳಾಸದ]] ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 
ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಕೆಲವು ಸಲ &quot;ಈ ವೀಡಿಯೋ ನಿಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲಾವೆಂದು&quot; ಸೂಚನೆ ತೂರಿಸುತ್ತೆ ಕಾರಣ ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯದ ತಡೆಗಳು ಅಥವಾ ಅಸೂಕ್ತ ವಸ್ತುವಿಷಯಗಳ ಇರುವಿಕೆ.&lt;ref&gt;{{cite web| title = Learn More: Video not available in my country|author=|publisher = YouTube Help| url = http://www.google.com/support/youtube/bin/answer.py?hl=en-uk&amp;answer=92571|date=|accessdate= 2009-08-04}}&lt;/ref&gt;

[[ಟರ್ಕಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಯುಟ್ಯೂಬ್‌ಗೆ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎದುರಾದವು. ಟರ್ಕಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ಗೆ ತನ್ನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಹೇಳಿ, ಅದು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾನೂನಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ ಈ ರೀತಿಯ ಬದಲಾಣೆಗೆ ತಾನು ಸಿದ್ಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಅದರಲ್ಲಿಯ ವಿಡಿಯೋಗಳು ಟರ್ಕಿಯ ಕಾನೂನಿಗೆ ಅದು ಬದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿತು.                            ಟರ್ಕಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಮುಸ್ತಫಾ ಕೆಮಾಲ್ ಅಟಟುರಕ್|ಮುಸ್ತಾಫಾ ಕೆಮಾಲ್‌ ಅತಾತುಕ್‌]]ನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವಂತಹ ವಿಡಿಯೋವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದರು ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ವಿಡಿಯೋಗಳು [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news| title = Long-standing YouTube ban lifted only for several hours| author = | publisher = Today's Zaman| url = http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&amp;link=145219&amp;bolum=101| date = 2008-06-19| accessdate = 2008-07-10| archive-date = 2009-06-04| archive-url = https://web.archive.org/web/20090604021143/http://www.todayszaman.com/tz-web/detaylar.do?load=detay&amp;link=145219&amp;bolum=101| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Turks censor YouTube censorship|author=Danforth, Nick|publisher=[[San Francisco Chronicle]]|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2009/07/30/ED68191LKM.DTL|date=2009-07-31|accessdate=2009-08-04|archive-date=2012-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20120128190024/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2009/07/30/ED68191LKM.DTL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಮಾರ್ಚ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ ಯುಟ್ಯೂಬ್‌ ಮತ್ತು [[ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ PRS|ಪರ್‌ಫಾರ್ಮಿಂಗ್‌ ರೈಟ್ಸ್‌‍ ಸೊಸೈಟಿ]] ನಡುವಿನ ವಿವಾದವು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಸಂಯುಕ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಮುಖ್ಯಕಂಪೆನಿಗಳ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಿಸುವುದು ನಿಷೇಧಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು.  ಪರವಾನಗಿ ಕುರಿತಂತೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬರುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ್ದರಿಂದ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಕಂಪೆನಿಗಳ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ವಿವಾದವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2009ರಂದು ಪರಿಹಾರವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news| title = Music videos back on YouTube in multi-million pound PRS deal|author=Barnett, Emma|publisher = [[Daily Telegraph]]| url = http://www.telegraph.co.uk/technology/google/6127624/Music-videos-back-on-YouTube-in-multi-million-pound-PRS-deal.html|date=2009-09-03|accessdate= 2009-09-03}}&lt;/ref&gt;  ಏಪ್ರಿಲ್ 2009ರಂದು ಇದೇ ರೀತಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ವಿವಾದದಿಂದಾಗಿ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಬೇಕಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news| title = Now YouTube stops the music in Germany|author=|publisher = [[The Guardian]]| url = https://www.theguardian.com/media/pda/2009/apr/01/youtube-digital-music-and-audio|date=2009-04-01|accessdate= 2009-04-02}}&lt;/ref&gt;

== ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ ನೋಡಿ ==

* [[ಪರ್ಯಾಯ ಮಾದ್ಯಮ|ಪರ್ಯಾಯ ಮಾಧ್ಯಮ]]
* [[CNN -ಯುಟ್ಯೂಬ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳು|CNN-ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷಿಯ ಚರ್ಚೆ]]
* [[ವೀಡಿಯೊ ಸೇವೆಯ ಹೋಲಿಕೆ|ವಿಡಿಯೋ ಸೇವೆಗಳ ಹೋಲಿಕೆ]]
* [[ಅಂತರಜಾಲದ ಫೆನೊಮಿನದ ಪಟ್ಟಿ|ಅಂತರಜಾಲ ಗುಣಧರ್ಮದ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ಯುಟ್ಯೂಬ್‍ನ ಗಣ್ಯವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನ ತಾರಾಮೌಲ್ಯವುಳ್ಳವರ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ರಿಕ್‍ರೊಲಿಂಗ್|ರಿಕ್‍ರೋಲಿಂಗ್]]
* [[ಬಳಕೆದಾರರು- ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಅಂಶ|ಬಳಕೆದಾರರು-ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ವಸ್ತುವಿಷಯಗಳು]]
* [[ವಿರಲ್ ವೀಡಿಯೊ|ವೈರಲ್ ವೀಡಿಯೋ]]
* [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]
* [[ಯುಟ್ಯೂಬ್ ನೇರಪ್ರಸಾರ|ನೇರ ಯೂಟ್ಯೂಬ್]]

== ಆಕರಗಳು ==
{{reflist|2}}

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ ==

* Lacy, Sarah: ''The Stories of Facebook, YouTube and MySpace: The People, the Hype and the Deals Behind the Giants of Web 2.0''  (2008) ISBN 978-1-85458-453-3

== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [https://www.youtube.com/ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌]

{{Google Inc.}}

{{DEFAULTSORT:Youtube}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸಾನ್ ಮೆಟ್ಟೆಯೊ ಕೌನಟಿ,ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದ ಕಂಪನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮನೋರಂಜನೆಯ ಜಾಲತಾಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಗೂಗಲ್ ಸಂಪಾದನೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಗೂಗಲ್ ಸೇವೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಂತರಜಾಲದಲ್ಲಿ ಜಾಹಿರಾತು ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ]]
[[ವರ್ಗ:2005ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಅಂತರಜಾಲದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌]]
[[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸಿನ ಅಂತರಜಾಲದ ಕಂಪನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಬಹುಭಾಷಾ ಜಾಲತಾಣ]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಡಿಯೋ ಲಭ್ಯತೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಬೇಡಿಕೆಗನುಗುಣವಾದ ವಿಡಿಯೋ]]
[[ವರ್ಗ:ವೆಬ್‌ 2.0]]</text>
      <sha1>hqjexv2vry51f7pzm5tgtgcrnogoo4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23136</id>
    <revision>
      <id>1375140</id>
      <parentid>1374349</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:23:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1375140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="393517" sha1="65kdi15kuiq04e0az7fn4vohze886yx" xml:space="preserve">{{Redirect|ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ದ್ವೀಪ|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕಾಗಿ|ಟೆರೇನಾ}}
{{Infobox settlement
&lt;!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--&gt;
&lt;!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info ----------------&gt;
|name=ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್&lt;!-- at least one of the first two fields must be filled in --&gt;
|official_name=ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಕೌಂಟಿ 
|other_name=
|native_name=&lt;!-- if different from the English name --&gt;
|nickname=
|settlement_type=ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಬರೊ &lt;!-- e.g. Town, Village, City, etc.--&gt;
|total_type=&lt;!-- to set a non-standard label for total area and population rows --&gt;
|motto=
&lt;!-- images and maps -----------&gt;
|image_skyline=NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg
|imagesize=
|image_caption=ಜಿ.ಇ ಕಟ್ಟಡದಿಂದ ಕಾಣುವಂತೆ ಕೇಂದ್ರ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್.
|image_flag=
|flag_size=
|image_sea=
|seal_size=
|image_shield=
|shield_size=
|image_blank_emblem=
|blank_emblem_type=
|blank_emblem_size=
|image_map=Manhattan Highlight New York City Map.png 
|mapsize=
|map_caption=Location of Manhattan shown in yellow.
|pushpin_map=&lt;!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --&gt;
|pushpin_label_position=&lt;!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --&gt;
|pushpin_map_caption=
|pushpin_mapsize=
&lt;!-- Location ------------------&gt;
|subdivision_type=ದೇಶ
|subdivision_name=ಸಂಯುಕ್ತ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಸ್ಥಾನ
|subdivision_type1=ರಾಜ್ಯ
|subdivision_name1=[[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್]]
|subdivision_type2=ಕೌಂಟಿ
|subdivision_name2=ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಕೌಂಟಿ
|subdivision_type3=ನಗರ
|subdivision_name3=[[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]]
&lt;!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government --&gt;
|seat_type=
|seat=
|parts_type=
|parts_style=&lt;!--=list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format)
 Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--&gt;
|parts=&lt;!-- parts text, or header for parts list --&gt;
|p1=
|p2=&lt;!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed--&gt; 
&lt;!-- Politics -----------------&gt;
|government_footnotes=
|government_type=
|leader_title=[[Borough President]] 
|leader_name=[[Scott Stringer]] (D)
|leader_title1=[[New York County District Attorney|District Attorney]] (New York County)
|leader_name1=[[Cyrus Vance, Jr.]]
|established_title=Settled
|established_date=1624
&lt;!-- Area ---------------------&gt;
|area_magnitude=
|unit_pref=
|area_footnotes=
|area_total_sq_mi=33.77
|area_land_sq_mi=22.96
|area_water_sq_mi=10.81
|area_water_percent=
&lt;!-- Elevation --------------------------&gt;
|elevation_footnotes=&lt;!--for references: use  tags--&gt;
|elevation_m=
|elevation_ft=
|elevation_max_m=
|elevation_max_ft=
|elevation_min_m=
|elevation_min_ft=
&lt;!-- Population -----------------------&gt;
|population_as_of=
|population_footnotes=
|population_note=
|population_total=1634795
|population_density_sq_mi=71201
&lt;!-- General information ---------------&gt;
|timezone=
|utc_offset=
|timezone_DST=
|utc_offset_DST=
|latd=40|latm=43|lats=42|latNS=N
|longd=73|longm=59|longs=39|longEW=W
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
|postal_code_type=&lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
|postal_code=
|area_code=
|website=[http://www.mbpo.org/ Official Website of the Manhattan Borough President]
|footnotes=
}} 
[[ಚಿತ್ರ:Hamilton Park, Jersey City.JPG|right|180px|thumb|ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಪಾರ್ಕ್ ನಿಂದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌, ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ.]]
'''ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌'''  [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]]ದ [[ಐದು ಆಡಳಿತ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು]].  ಇದು ಹಡ್ಸನ್‌ ನದಿಯ ಮುಖಜದಲ್ಲಿರುವ '''ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌''' ನಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗದ ಸರಹದ್ದುಗಳು '''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ''' ಯ ಸರಹದ್ದುಗಳಂತೆಯೇ ಇವೆ. ಇದು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] ರಾಜ್ಯದ ಮೂಲ ಕೌಂಟಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು [[ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಹಲವು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: [[ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]], [[ರ‌್ಯಾಂಡಲ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]], [[ವಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]], [[ಗವರ್ನರ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]], [[ಲಿಬರ್ಟಿ ಐಲೆಂಡ್‌]], [[ಎಲ್ಲಿಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]]ನ ಒಂದು ಭಾಗ,&lt;ref name=&quot;NJvNY&quot;&gt;[http://caselaw.lp.findlaw.com/cgi-bin/getcase.pl?court=US&amp;amp;navby=case&amp;amp;vol=000&amp;amp;invol=120ORIG ''ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ v. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050109083017/http://caselaw.lp.findlaw.com/cgi-bin/getcase.pl?court=US&amp;navby=case&amp;vol=000&amp;invol=120ORIG |date=2005-01-09 }}, 523 U.S. 767 (1998). 2008-01-04ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ [[ಯು ತಂಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]]; ಜೊತೆಗೆ, [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]] ಬಳಿ ಮುಖ್ಯನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ವಿಭಾಗವಾದ [[ಮಾರ್ಬಲ್‌ ಹಿಲ್‌]]. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮೂಲ ನಗರವು  ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು 1898ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.  ಐದೂ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಅತಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರೂ ಅತ್ಯಂತ ನಗರೀಕರಣಗೊಂಡ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಕೌಂಟಿಯಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನನಿಬಿಡ ಕ್ಷೇತ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. [[2008ರಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] ಯು 1,634,795&lt;ref name=&quot;2008 NY county est&quot;&gt;{{cite web|url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/36/36061.html|title=New York County, New York|publisher=Quickfacts.census.gov|date=|accessdate=2009-05-30|archive-date=2009-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090506191706/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/36/36061.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ರಷ್ಟಿದ್ದು, 22.96 ಚದರ ಮೈಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (59.47&amp;nbsp;km²) ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅರ್ಥಾತ್‌ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೈಲ್‌ಗೆ 71,201 ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದರು (27,485/km²).  ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲೊಂದು]]. ಇಸವಿ 2005ರಲ್ಲಿ, [[ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆದಾಯ ತಲಾ|ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆದಾಯ ''ತಲಾ'']]  $100,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bea.gov/regional/reis/drill.cfm?table=CA1-3&amp;catable=CA1-3&amp;lc=30&amp;years=2005&amp;rformat=display&amp;areatype=LOCAL&amp;sort=1|title=U.S. Bureau of Economic Analysis|publisher=Bea.gov|date=2009-04-23|accessdate=2009-05-30|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929124701/http://www.bea.gov/regional/reis/drill.cfm?table=CA1-3&amp;catable=CA1-3&amp;lc=30&amp;years=2005&amp;rformat=display&amp;areatype=LOCAL&amp;sort=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಕಾರ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಐದು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ, ಹಣಕಾಸಿನ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಬ್ಯಾರಿ, ಡ್ಯಾನ್. [https://www.nytimes.com/2001/10/11/nyregion/nation-challenged-new-york-new-york-carries-but-test-its-grit-has-just-begun.html &quot;ಎ ನೇಶನ್ ಚಾಲೆಂಜ್ಡ್: ಇನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌; ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕ್ಯಾರೀಸ್ ಆನ್, ಬಟ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಇಟ್ಸ್ ಗ್ರಿಟ್ ಹ್ಯಾಸ್ ಜಸ್ಟ್ ಬಿಗನ್&quot;], ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್]]'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 11, 2001. ಜೂನ್ 30ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಭರಾಟೆಯ ಖಾಲಿಜಾಗವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಹಣಕಾಸಿನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಸೊರೆಂಟಿನೊ, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [https://www.nytimes.com/2007/09/16/nyregion/thecity/16toug.html?pagewanted=2&amp;amp;_r=1 &quot;ವೆನ್ ಹಿ ವಾಸ್ ಸೆವೆಂಟೀನ್&quot;], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 16, 2007. ಡಿಸೆಂಬರ್ 22ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;1980ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪುನಶ್ಚೈತನ್ಯಗೊಳಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಗೆ 1940ರ ದಶಕದಿಂದ ಪ್ರಪಂಚದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಎಂದು ಹೆಸರು ನೀಡಿದ ಅನೇಕ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಕ್ರಾಂತಿಗಳ ಕುರುಹಾಗಿ ಉಳಿದಿರುವ ಅವಶೇಷಗಳು ಇನ್ನೂ ಇವೆ.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಬುಮಿಲ್ಲರ್, ಎಲಿಸಾಬೆತ್. [https://www.nytimes.com/1995/10/08/nyregion/pope-s-visit-cardinal-pope-s-important-ally-cardinal-shines-high-hierarchy.html &quot;ದ ಪೋಪ್ಸ್ ವಿಸಿಟ್: ದ ಕಾರ್ಡಿನಲ್; ಆಸ್ ಪೋಪ್ಸ್ ಇಂಪಾರ್ಟೆಂಟ್ ಆಲಿ, ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಶೈನ್ಸ್ ಹೈ ಇನ್ ಹೈಯಾರ್ಕಿ&quot;], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8, 1995. ಡಿಸೆಂಬಪ್ 18ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ಬಿಷಪ್ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಒ ಕೋನ್ನರ್ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಬಿಷಪ್‌ರಿಗಿಂತ ಅತ್ಯದ್ಭುತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.&quot;&lt;/ref&gt;  ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಹಲವು ರೇಡಿಯೊ, ದೂರದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ದೂರಸಂವಹನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು, ಪುಸ್ತಕ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಕಾಶಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ.  ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು, ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕ ತಾಣಗಳು, ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿವೆ. [[ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯವೂ ಸಹ ಇಲ್ಲಿದೆ.  ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟಾಕ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌]] ಹಾಗೂ [[NASDAQ]]ನ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.demographia.com/db-cbd2000.pdf ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ಸ್], ''ಡೆಮೊಗ್ರಾಫಿಯಾ.''  2009-06-29ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;  ಇದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಹಾಗೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮನಾನಗರ ವಲಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ನಗರದ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗ, ವ್ಯವಹಾರ ಹಾಗೂ ಮನರಂಜನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಆಗರವಾಗಿದೆ.  ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಇತರೆ ವಿಭಾಗಗಳಾದ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌]]ನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನತ್ತ ಪಯಣಿಸುವುದನ್ನು ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬರುವುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.barrypopik.com/index.php/new_york_city/entry/going_to_the_city_manhattan/ BarryPopik.com]&lt;/ref&gt;

== ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ ==
''ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌''  ಎಂಬ ಹೆಸರು ''ಮನ್ನಾ-ಹಟ'', ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. [[ಹೆನ್ರಿ ಹಡ್ಸನ್‌]]ರ ನೌಕೆ ''[[ಹಾಲ್ವ್‌ ಮೇನ್‌]]''  (ಹಾಫ್‌ ಮೂನ್‌ (ಅರ್ಧಚಂದ್ರ)) ದಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಜ್ಯೂಯೆಟ್‌ ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಅಧಿಕಾರಿಯು 1609ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಾಖಲಾತಿ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮನ್ನಾ ಹಟ ಎಂದು ಬರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20040616103037/http://www.newsday.com/community/guide/lihistory/ny-history-hs216a1v,0,919043.story?coll=ny-lihistory-navigation ರಾಬರ್ಟ್ ಜ್ಯುಯೆಟ್ಸ್ ಜರ್ನಲ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗ್ರಂಥಭಾಗ: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ, ಎರಡೇ ಸರಣಿ, 841 ಲಾಗ್ ಬುಕ್], ''[[ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ]]''. 2007-05-16ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;  ಇಸವಿ 1610 ಕಾಲದ ನಕ್ಷೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮನಹಟ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಮೌರಿಷಸ್‌ ನದಿಯ (ಆನಂತರ ಈ ನದಿಯನ್ನು [[ಹಡ್ಸನ್‌ ನದಿ]] ಎಂದು ಪುನರ್ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು) ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖೀಸಲಾಗಿದೆ.  &quot;ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌&quot; ಎಂಬ ಪದವನ್ನು [[ಲೆನೇಪ್‌ ಭಾಷೆ]]ಯಿಂದ 'ಹಲವು ಬೆಟ್ಟಗಳ ದ್ವೀಪ' ಎಂದು ಅನುವಾದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Mannahatta&quot;&gt;ಹೋಲೋವೇ, ಮಾರ್ಗರೇಟ್. [https://www.nytimes.com/2004/05/16/nyregion/urban-tactics-i-ll-take-mannahatta.html &quot;ಅರ್ಬನ್ ಟ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ಸ್; ಐ ವಿಲ್ ಟೇಕ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌&quot;], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಮೇ 16, 2004, ಜೂನ್ 30ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;1609ರಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ ಹಡ್ಸನ್, ಲೆನಾಪೆ ಉಪಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ಹಲವು ಬೆಟ್ಟಗಳ ದ್ವೀಪ'' ಎನ್ನುವ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಾದ್ಯಂತ ನೌಕಾಯಾನ ಮಾಡಿದಾಗ ಕಂಡ ದೃಶ್ಯವನ್ನೇ ಅವನೂ ಅನುಭವಿಸಿದನು.&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==

=== ವಸಾಹತು ಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸ ===
[[ಚಿತ್ರ:Peter Minuit portrait New Amsterdam 1600s light.jpg|thumb|right|180px|ಪೀಟರ್ ಮಿನ್ಯುಇಟ್]]
[[ಚಿತ್ರ:Stad Amsterdam in Nieuw Nederland (City Amsterdam in New Netherland) Castello Plan 1660.jpg|thumb|ನವೀನ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್ ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಕೆಳ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ 1660ರಲ್ಲಿ. ದ್ವೀಪದ ತುದಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶವೇ ಫೋರ್ಟ್ ಆಂಸ್ಟೆರ್ಡಾಮ್. ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕು ನಕ್ಷೆಯ ಬಲ ಭಾಗಕ್ಕಿದೆ.]]
ಇಂದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಎನ್ನಲಾದ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[ಲೆನೇಪ್‌]] ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.  ಇಸವಿ 1524ರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಲೆನೇಪ್‌ ಜನರು ತೋಡುದೋಣಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಬಂದರು]] ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುವ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿ ಪರಿಶೋಧಕ [[ಫ್ಲಾರೆಂಟೀನ್‌]] [[ಜಿಯೊವಾನಿ ಡಾ ವೆರಾಜಾನೊ]] ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಆದರೆ ವೆರಾಜಾನೊ [[ದಿ ನ್ಯಾರೋಸ್]]‌ ಮೂಲಕ ಬಂದರನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಸುಲ್ಲಿವ್ಯಾನ್, ಡಾ. ಜೇಮ್ಸ್. [http://www.usgennet.org/usa/ny/state/his/bk1/ch3/pt1.html &quot;ದ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್: ಬುಕ್ I, ಚಾಪ್ಟರ್ III&quot;] {{Webarchive|url=https://archive.today/20070815192334/http://www.usgennet.org/usa/ny/state/his/bk1/ch3/pt1.html |date=2007-08-15 }}, USGenNet, 2007-05-01ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;1524ರಲ್ಲಿ ಜಿಯೋವ್ಯಾನಿ ದ ವೆರ್ರಾಜೊನೊ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಹೊರಭಾಗದ ಬಂದರಿಗೆ ನೌಕಾಯಾನದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವಿದೆ.&lt;/ref&gt;  [[ಡಚ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿ]]ಯ ಉದ್ಯೋಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಪ್ರಜೆ [[ಹೆನ್ರಿ ಹಡ್ಸನ್]]‌ ಜಲ ಪ್ರಯಾಣದ ಮೂಲಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಬಂದ ನಂತರವೇ ಈ ವಲಯದ ನಕ್ಷೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book|title=New York: the World's Capital City, Its Development and Contributions to Progress|author=Rankin, Rebecca B., Cleveland Rodgers|publisher=Harper|year=1948}}&lt;/ref&gt;  ಹಡ್ಸನ್‌ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಮೂಲಕ ಬಂದು, 1609ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಆ ನದಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂದುವರೆದು (ಈ ನದಿಯು ಆನಂತರ '[[ಹಡ್ಸನ್‌ ರಿವರ್]]‌' ಎಂದು ಇವರ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿತ್ತು) ಇಂದಿನ [[ಆಲ್ಬಾನಿ]] ಎನ್ನಲಾದ ಸ್ಥಳ ತಲುಪಿದರು.&lt;ref name=&quot;SciAm&quot;&gt;[http://www.ulster.net/~hrmm/diglib/sciamer/hhudson/hhudson.htm &quot;ಹೆನ್ರಿ ಹಡ್ಸನ್ ಆಂಡ್ ಹಿಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೊರೇಷನ್&quot;] ''[[ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌]]'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 25, 1909, ಮೇ 1ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಧೀರ ಸಾಹಸಿಗನೊಬ್ಬ ವಾಯುವ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಮಾಡಿದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ವಿಫಲಗೊಂಡುದು ವ್ಯರ್ಥ ಆಶಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ “ಹಾಫ್ ಮ‌ೂನ್” ಅದರ ಲಂಗರನ್ನು ಸ್ಯಾಂಡಿ ಹುಕ್‌ನೊಳಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಷ್ಯಾಲಪ್ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ದೋಣಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ವಾರಗಟ್ಟಲೆ ಕಳೆದರು. “ಅವರು ಎರಡು ಭೂಚಾಚುಗಳಲ್ಲಿ (ಇಕ್ಕಟ್ಟು ಭಾಗ) ಉತ್ತಮ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪಡೆದರು”  “ಆದ್ದರಿಂದ 11ನೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನದಿ ಸಿಗುವವರೆಗೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.”&quot;&lt;/ref&gt;

ಗವರ್ನರ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಡಚ್‌]] [[ತುಪ್ಪುಳು ವಹಿವಾಟು]] ಆರಂಭದ ಮೂಲಕ ‌[[ನ್ಯೂ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ  ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಕಾಯಂ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು 1624ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇಸವಿ 1625ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಟ್‌ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌ ಸಹ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಆನಂತರ ಇದಕ್ಕೆ [[ನ್ಯೂ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌]] (''Nieuw Amsterdam‌'' ) ಎನ್ನಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.nps.gov/history/nr/travel/kingston/colonization.htm ಡಚ್ ಕಾಲನೀಸ್], [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವಿಸ್]]. ಮೇ 19ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯಿಂದ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆದ 30 ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಂದಿನ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು 1624ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿದವು.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tolerance&quot;&gt;[http://tolerancepark.org/_wsn/page5.html ಟಾಲರೆನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕ್ ನ್ಯೂ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌ ಆನ್ ಗವರ್ನರ್ಸ್ ಐಲೆಂಡ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216015240/http://tolerancepark.org/_wsn/page5.html |date=2008-12-16 }}, ಟಾಲರೆನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್. ಮೇ 12ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. ಲಿಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ರೆಸೊಲ್ಯೂಶನ್ಸ್ ಸೆನೆಟ್ ನಂ. 5476 ಮತ್ತು ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ನಂ.2708 ನೋಡಿ.&lt;/ref&gt;

ಹೊಸ ಆಗಮನಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಲು [[ಫೋರ್ಟ್‌ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌]] ಕೋಟೆಗೆ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1625ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನೇ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಸ್ಥಾಪನಾ ವರ್ಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.nyc.gov/html/dcas/html/features/greenbook_seal_flag.shtml ಸಿಟಿ ಸೀಲ್ ಆಂಡ್ ಪ್ಲ್ಯಾಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013031016/http://www.nyc.gov/html/dcas/html/features/greenbook_seal_flag.shtml |date=2007-10-13 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]], ಮೇ 13ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ದಿನಾಂಕ: ಸಮನಾಂತರ ವಿಶೇಷ ವಿಭಾಗದಡಿಯಲ್ಲಿ 1625 ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ ನ್ಯೂ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌ನ ಸಂಸ್ಥಾಪನಾ ವರ್ಷ.&quot;&lt;/ref&gt;  ಪೀಟರ್‌ ಜಾನ್ಸನ್‌ ಷಾಗೆನ್‌ರ ಪತ್ರ ''ಆವರ್‌ ಪೀಪಲ್‌'' (''ಆನ್ಸ್‌ ಫೋಲ್ಕ್‌'' ) ರ ಪ್ರಕಾರ — [[ಪೀಟರ್‌ ಮಿನ್ಯೂಯಿಟ್‌]] ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ — 60 [[ಗಿಲ್ಡರ್‌ಗಳು]](24 [[ಡಾಲರ್‌ಗಳು]] ಎಂದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು) ಮೌಲ್ಯದ ವಹಿವಾಟು ಸರಕುಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿನಿಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಂದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆದರೂ, (ಬ್ರೆಡ್‌ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಸರಕುಗಳ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದರೆ) ಇದು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಕರೆನ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಮಾರು $1000 ಆಗಬಹುದು&lt;ref&gt;[http://www.iisg.nl/hpw/calculate.php IISG.nl]&lt;/ref&gt;(ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌ನ‌ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ).  ಈ ಅಂದಾಜನ್ನು ಬಳಸಿ, 2,400 ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಷ್ಟು ಬೀರ್‌ ಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು (1626ರಲ್ಲಿ) ಹಣದ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತ ಎಂದು ತಮಾಷೆ ಮಾಡುವುದುಂಟು.&lt;ref&gt;{{Citation
|last=Nevius
|first=Michelle
|author-link=
|last2=Nevius
|first2=James
|author2-link=
|title=Inside the Apple: A Streetwise History of New York City
|place=
|publisher=Free Press
|year=2009
|volume=
|edition=
|url=http://www.insidetheapple.net
|doi=
|id=
|isbn=141658997X}}&lt;/ref&gt;

ಇಸವಿ 1647ರಲ್ಲಿ, [[ಪೀಟರ್‌ ಸ್ಟಯ್ವೆಸಂಟ್‌]]ರನ್ನು ಈ ವಸಾಹುತುವಿನ ಅಂತಿಮ ಡಚ್‌ ಮಹಾ ನಿರ್ದೇಶಕನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, ಜಾಸ್ಮಿನ್ K. [https://web.archive.org/web/20070929122059/http://www.nypost.com/seven/11222006/news/cextra/new_york___the_empire_state_cextra_jasmin_k__williams.htm?page=0 &quot;][https://web.archive.org/web/20070929122059/http://www.nypost.com/seven/11222006/news/cextra/new_york___the_empire_state_cextra_jasmin_k__williams.htm?page=0 ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ - ದ ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್&quot;], ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌]]'', ನವೆಂಬರ್ 22, 2006. ಮೇ 19ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ವಸಾಹತುಗಳ ತಡೆಯೇ ಇಲ್ಲದೆ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಲು ಮತ್ತು ಆದೇಶವನ್ನು ಪುನರ್ವಶಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು 1647ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಮುಖಂಡ ಪೀಟರ್ ಸ್ಟುಯ್ವೆಸೇಂಟ್ ಪ್ರಬಲ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಂದನು.&quot;&lt;/ref&gt;

ನ್ಯೂ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌ನ್ನು 2 ಫೆಬ್ರವರಿ 1653ರಂದು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ನಗರವೆಂದು ಮಾನ್ಯಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[http://council.nyc.gov/html/about/about.shtml ಎಬೌಟ್ ದ ಕೌನ್ಸಿಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121203135800/http://council.nyc.gov/html/about/about.shtml |date=2012-12-03 }} - [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ]]. ಮೇ 18ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಇಸವಿ 1664ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು‌ [[ನ್ಯೂ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್‌]]ಮೇಲೆ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದರು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ [[ಡ್ಯೂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಯಾರ್ಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಬಾನಿ]] ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ರಾಜ ಜೇಮ್ಸ್‌ IIರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ, ಅದನ್ನು &quot;ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌&quot; ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;[http://www.dos.state.ny.us/kids_room/kids_history.html ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್, ಜೂನ್ 29ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;...ಯಾರ್ಕ್‌ನ ಡ್ಯೂಕ್‌ನ ‌ಗೌರವದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.&quot;&lt;/ref&gt;

ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆಯಡಿ [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ನ್ಯೂ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್‌ ಜನತೆಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಸ್ಟಯ್ವೆಸಂಟ್‌ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯರು ಹಂಗಾಮಿ ಹಸ್ತಾಂತರಣದ 24 ಕಲಮ್‌ಗಳ ಕುರಿತು ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದರು.&lt;ref&gt;ಗ್ರಿಫ್ಫಿಸ್, ವಿಲಿಯಮ್ ಎಲಿಯೋಟ್. [[s:The Story of New Netherland/Chapter 15|&quot;ದ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್‌&quot; ಚಾಪ್ಟರ್ XV: ದ ಫಾಲ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್‌]], ''[[ಹಫ್ಟನ್ ಮಿಫ್ಲಿನ್ ಕಂಪೆನಿ]]'', 1909. &quot;ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಷಯನಿರ್ದೇಶನದ ಅನುಚ್ಛೇದ VIII ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ - “ಡಚ್ಚರು ದೇವರ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚರ್ಚ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಧರ್ಮಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲಿ.”&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://tolerancepark.org/_wsn/page2.html ಟಾಲರೆನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕ್ ನ್ಯೂ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌ ಆನ್ ಗವರ್ನರ್ಸ್ ಐಲೆಂಡ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216045247/http://tolerancepark.org/_wsn/page2.html |date=2008-12-16 }}, ಟಾಲರೆನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್. ಏಪ್ರಿಲ್ 26ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

=== ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ===
[[ಚಿತ್ರ:George_Washington_Statue_at_Federal_Hall.JPG|thumb|upright|J.Q.A ವರ್ಡ್ ರೂಪಿಸಿದ ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ರ ಪ್ರತಿಮೆ ಫೆಡೆರಲ್ ಹಾಲ್ ನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ U.S. ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ  ಭಾಷಣ ನೀಡಿದರು.]]

ಹದಿಮೂರು ವಸಾಹತುಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ [[ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್‌ ಆಕ್ಟ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌]] ಸಭೆಯು 1765ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಸಂಘಟಿತ ವಸಾಹತು ವಿರೋಧದ ಪೀಠಿಕೆಯಾಯಿತು.  ಈ ಸಭೆಯು [[ಅಧಿಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆ (ಡಿಕ್ಲೇರೇಷನ್‌ ಆಫ್ ರೈಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಗ್ರೀವೆನ್ಸಸ್‌)]] ಎಂಬ ಪ್ರಕಟಣಾ ಪತ್ರ ಹೊರತರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. ಹಲವು ವಸಾಹತುಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಸಂಘವು ಹೊರತಂದ ಮೊದಲ ಪತ್ರ ಇದಾಗಿತ್ತು. '[[ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ತೆರಿಗೆ ಇಲ್ಲ]]' ಎಂದೇ ತಿಳಿಯಲಾದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಈ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಸಂಘವು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು.  ಏಕೀಕೃತ ರಾಜಕೀಯ ಧ್ಯೇಯಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ವಸಾಹತುಗಳೂ ಒಗ್ಗೂಡಿದ್ದು ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿ. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ನಡೆಯಲಿದ್ದ [[ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯಾದ ಹದಿಮೂರು ವಸಾಹತುಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮಹಾಸಭೆ)]]‌ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟಿತು.

[[ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್‌ ಆಕ್ಟ್‌]] ಪ್ರತಿಭಟನಾ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಸನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿ]] ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿತು.  ಆವರ್ತನದಲ್ಲಿ ಸನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿ ಸಂಘಟನೆಯು ಬೆಳೆಸಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೆಡವಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಲಿಬರ್ಟಿ ಕಂಬ]]ಗಳ ಕುರಿತು ಸನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿ ಸಂಘಟನೆಯು ಆಗ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಘರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಇಸವಿ 1775ರಲ್ಲಿ, ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯಾದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಶಾಸನಸಭೆಯು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಈ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಕೊನೆಗೊಂಡವು. [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯುದ್ಧ]]ದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್‌ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಮರ)]] ಎಂಬ ಸಮರದ ಸರಣಿಗೆ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು.  ದಿನಾಂಕ 16 ನವೆಂಬರ್‌ 1776ರಂದು [[ಫೋರ್ಟ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಸಮರ]]ದಲ್ಲಿ ಹೀನಾಯ ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸಿದ [[ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್‌ ಆರ್ಮಿ]]‌ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ತೊರೆಯಬೇಕಾಯಿತು.  ಯುದ್ಧದ ಉಳಿದ ಸಮಯ, ನಗರವು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ರ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.nycgovparks.org/sub_your_park/historical_signs/hs_historical_sign.php?id=8258 ಫೋರ್ಟ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪಾರ್ಕ್], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ಆಂಡ್ ರಿಕ್ರಿಯೇಷನ್]]. ಮೇ 18ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;  ಆನಂತರ ನಡೆದ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌]]‌ ಸೇನಾ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮಹಾ ಅಗ್ನಿ]] ದುರಂತದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಬಹಳಷ್ಟು ಹಾಳಾಯಿತು.  ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಸಾಹತುಗಳು 25 ನವೆಂಬರ್‌ 1783ರ ತನಕ ನಡೆದವು. [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೇನಾಪಡೆಗಳ ಕೊನೆಯ ದಂಡು ನಗರವನ್ನು ತೊರೆದಾಗ]] [[ಜಾರ್ಜ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್]]‌ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಗೆ ವಾಪಸಾದರು.&lt;ref&gt;[http://www.nycgovparks.org/sub_newsroom/daily_plants/daily_plant_main.php?id=19733 &quot;ಹ್ಯಾಪಿ ಇವ್ಯಾಕ್ಯುವೇಶನ್ ಡೇ&quot;], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ಆಂಡ್ ರಿಕ್ರಿಯೇಷನ್]], ನವೆಂಬರ್ 23, 2005. ಮೇ 18ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ದಿನಾಂಕ 11 ಜನವರಿ 1785ರಿಂದ 1788ರ ಶರತ್ಕಾಲದ ವರೆಗೂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವು [[ಆರ್ಟಿಕಲ್ಸ್‌ ಆಫ್ ಕಾನ್ಫೆಡೆರೇಷನ್ಸ್‌]]ನಡಿ ಐದು ರಾಜಧಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಐದನೆಯದಾಗಿತ್ತು. [[ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌]] [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಮಹಾಸಭಾಂಗಣ]]ದಲ್ಲಿ (ಅಂದು [[ಫ್ರಾನ್ಸಸ್‌ ಟ್ಯಾವರ್ನ್‌]]ನಲ್ಲಿ) ಸಭೆ ಸೇರುತ್ತಿತ್ತು. [[ಫೆಡೆರಲ್‌ ಹಾಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾದ [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂವಿಧಾನ]]ದಡಿ, 4 ಮಾರ್ಚ್‌ 1789ರಿಂದ 12 ಆಗಸ್ಟ್‌ 1790ರ ತನಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮೊದಲ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://www.senate.gov/reference/reference_item/Nine_Capitals_of_the_United_States.htm ದ ನೈಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನೆಟ್]] ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಆಫೀಸ್. ಜೂನ್ 9ರ 2005ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. ಫೋರ್ಟೆನ್‌ಬಾಘ್, ರೋಬರ್ಟ್ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ''ದ ನೈನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್'', ಯಾರ್ಕ್‌, PA: ಮ್ಯಾಪ್ಲೆ ಪ್ರೆಸ್, 1948...&lt;/ref&gt; [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಭೆ ಸೇರಿತು. [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಸೂದೆ]]ಯ ಕರಡನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. [[ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ ಆರ್ಡಿನೆಂಸ್‌]] ಅಂಗೀಕಾರದ ಮೂಲಕ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

=== ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ===
ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಕಾರಣ, ಮೊದಲ [[ಖಜಾನೆ ಇಲಾಖೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]ಯಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್‌]]ರ ನೀತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾನೂನು ವಿಧಾನಗಳು; ಹಾಗೂ ಎರಡನೆಯ ಕಾರಣ, 1825ರಲ್ಲಿ [[ಈರೀ ಕಾಲುವೆ]]ಯನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು - ಇದು ಅಟ್ಲ್ಯಾಂಟಿಕ್‌ ಬಂದರು ಹಾಗೂ [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಧ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯ]] ಹಾಗೂ ಕೆನಡಾ ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿತು.

[[ಟ್ಯಾಮಾನಿ ಹಾಲ್‌]], ಎಂಬ [[ಡೆಮೋಕ್ರ್ಯಾಟಿಕ್‌ ಪಾರ್ಟಿ]] [[ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆ]]ಯು, ಹಲವು [[ಐರಿಷ್‌]] ವಲಸಿಗರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಭಾವೀ ಸಂಘಟನೆಯಾಗೆ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, 1854ರಲ್ಲಿ [[ಫರ್ನಾಂಡೊ ವುಡ್‌]] ಚುನಾಯಿತರಾದ ಮೊದಲ ಟ್ಯಾಮಾನಿ ಮಹಾಪೌರರಾದರು.  ಟ್ಯಾಮಾನಿ ಹಾಲ್‌ ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆಯಿತು.  ಇಸವಿ 1858ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾದ [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌]] ಅಮೆರಿಕನ್‌ ನಗರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಭೂಚಿತ್ರಣ ಪಡೆದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಉದ್ಯಾನವಾಯಿತು. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವೂ ಆಯಿತು.&lt;ref&gt;ಬ್ಲೇರ್, ಸಿಂಥಿಯಾ. [https://web.archive.org/web/20070703224700/http://www.newsday.com/about/ny-ihiny011405story,0,2798382.htmlstory &quot;1858: ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಓಪನ್ಸ್&quot;], ''[[ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ]]''. ಮೇ 29ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;1853 ಮತ್ತು 1856 ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಮುಖ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಮೊದಲ ಭೂದೃಶ್ಯ ಉದ್ಯಾನ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಐದನೇ ಮತ್ತು ಎಂಟನ್ ಅವೆನ್ಯೂಗಳ ನಡುವಿನ 59ನೇ ಬೀದಿಯಿಂದ 106ನೇ ಬೀದಿಗಳವರೆಗಿನ {{convert|700|acre|km2|1}}ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ರಿಬ್ಕ್‌ಜಿಂಸ್ಕಿ, ವಿಟೋಲ್ಡ್. {{Cite web |url=http://www.smithsonianmagazine.com/issues/2003/july/olmsteds.php |title=&quot;Olmsted's Triumph&quot; |access-date=2010-04-19 |archive-date=2006-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061128235238/http://www.smithsonianmagazine.com/issues/2003/july/olmsteds.php |url-status=bot: unknown }}, ''[[ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ (ನಿಯತಕಾಲಿಕ)]]'', ಜುಲೈ 2003. ಮೇ 29ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;1876ರಲ್ಲಿ, ಭೂದೃಶ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಲಾ ಓಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಕ್ಯಾಲ್ವರ್ಟ್ ವಯಾಕ್ಸ್‌ ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ಮತ್ತು ಮಿಡ್‌ಟೌನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮಧ್ಯದ ಜೌಗಾದ, ಮರಗಳಿಲ್ಲದ 50 ಬ್ಲಾಕುಗಳನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮೊದಲ ಭೂದೃಶ್ಯ ಉದ್ಯಾನವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದರು.&quot;&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Nast-Tammany.jpg|thumb|ಥಾಮಸ್ ನಸ್ಟ್, ತಮ್ಮನಿಯನ್ನು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಉಗ್ರ ವ್ಯಾಘ್ರ ಎಂದು ಜರೆದರು; ಹುಲಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೆರೆ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.]]

[[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಆಂತರಿಕ ಸಮರ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೇಶದ [[ದಕ್ಷಿಣ]] ವಲಯದೊಂದಿಗೆ ನಗರದ ದೃಢ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಲಸಿಗ ಜನಸಂಖ್ಯೆ (ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಜರ್ಮನ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ವಲಸೆ), [[ಸೈನಿಕ ಸೇವೆಗೆ ಒತ್ತಾಯದ ದಾಖಲಾತಿ]] ಕುರಿತು ರೋಷ, ಈ ಕಡ್ಡಾಯ ಸೇವೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ಪಡೆಯಲು $300 ಪಾವತಿಸುವವರ ವಿರುದ್ಧ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನ - ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಬ್ರಹಾಮ್‌ ಲಿಂಕನ್‌ರ ಯುದ್ಧ ನೀತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ಜುಲೈ 1863ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಡ್ರ್ಯಾಫ್ಟ್‌ ರೈಯಟ್ಸ್‌]] ದೊಂಬಿ ನಡೆಯಿತು. ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಕೆಟ್ಟ [[ಆಂತರಿಕ ದೊಂಬಿ]]ಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 119 ಜನ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಹಾಗೂ ಹಾದುಹೋಕರು ಹತರಾದರು.&lt;ref&gt;ವಾರ್ಡ್, ಜಿಯೋಫ್ರಿ C. [https://www.nytimes.com/2002/10/06/books/gangs-of-new-york.html &quot;][https://www.nytimes.com/2002/10/06/books/gangs-of-new-york.html ಗ್ಯಾಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌&quot;] - ಇದೊಂದು [[ಕೆವಿನ್ ಬೇಕರ್/2}‌ ಮಾಡಿದ ಪ್ಯಾರಡೈಸ್ ಆಲಿಯ ವಿಮರ್ಶೆ. ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌|ಕೆವಿನ್ ಬೇಕರ್/2}‌ ಮಾಡಿದ ''[[ಪ್ಯಾರಡೈಸ್ ಆಲಿ]]'' ಯ ವಿಮರ್ಶೆ. ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'' ]], ಅಕ್ಟೋಬರ್ 6, 2002. ಜೂನ್ 30ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪಡೆಯ ದಂಗೆಗಳು ಅಮೆರಿಕಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿನಿಕೃಷ್ಟ ನಾಗರಿಕರ ದೊಂಬಿಯಾಗಿದೆ: ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಆಡ್ರಿಯನ್ ಕುಕ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ,  119 ಜನರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ದಂಗೆಕೋರರು ಅಥವಾ ಫೆಡೆರಲ್ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿದ್ದ ವೀಕ್ಷಕರು ಆದೇಶವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಯುದ್ಧ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಗುಂಡೇಟಿಗೆ ಬಲಿಯಾದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&quot;&lt;/ref&gt;

ಆಂತರಿಕ ಸಮರದ ನಂತರ, ಯುರೋಪ್‌ನಿಂದ ವಲಸೆಯು ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮೊದಲ ತಂಗುದಾಣವಾಯಿತು. ದಿನಾಂಕ 28 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1886ರಂದು ಲೋಕಾರ್ಪಣೆಗೊಂಡ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ದೇಶದ ಜನತೆಯ ಕೊಡುಗೆಯಾದ [[ಲಿಬರ್ಟಿ ಪ್ರತಿಮೆ]]ಯು ಈ ವಿಚಾರದ ಸ್ವೀಕೃತಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.nps.gov/archive/stli/prod02.htm ಸ್ಟ್ಯಾಚ್ಯು ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿ], [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವಿಸ್]]. ಮೇ 17ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/1987/10/06/nyregion/new-jerseyans-claim-to-liberty-i-rejected.html?n=Top%2fReference%2fTimes%20Topics%2fSubjects%2fS%2fStatue%20of%20Liberty &quot;ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯನ್ಸ್ ಕ್ಲೈಮ್ ಟು ಲಿಬರ್ಟಿ I. ರಿಜೆಕ್ಟೆಡ್&quot;], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 6, 1987. ಜೂನ್ 30ರ 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಸ್ಟ್ಯಾಚ್ಯು ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿಯ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನದ್ದು ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯು ಇಂದು ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ. ಇಬ್ಬರು ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯವರ ರಾಜ್ಯದ ವಿಶಿಷ್ಟಗುರುತಿನ ನ್ಯಾಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬೇರೊಂದು ಕಡೆಗೆ ಗಮನಹರಿಸಿತು.&quot;&lt;/ref&gt;  ಹೊಸದಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ವಲಸೆಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.  ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ದೇಶಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ, ಕಡಿಮೆ-ವೇತನದ ಶ್ರಮಿಕರಿಂದ ತುಂಬಿದ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳುಳ್ಳ ನಗರವು [[ಕ್ರಾಂತಿ]], [[ಕಾರ್ಮಿಕಸ್ವಾಮ್ಯವಾದ]], [[ಸುಲಿಗೆ]] ಹಾಗೂ [[ಕಾರ್ಮಿಕಸಂಘ ಸ್ಥಾಪನೆ]]ಗೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು.

ಇಸವಿ 1883ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾದ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಸೇತುವೆ]]ಯು [[ಪೂರ್ವ ನದಿ (ಈಸ್ಟ್‌ ರಿವರ್‌)]]ನ್ನು ದಾಟಿ ಆಚೆಗಿನ ವಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು.  ಇಸವಿ 1874ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿ]]ಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇಸವಿ 1895ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಮ್ಯಾಸಿ ಜೂನಿಯರ್, ಹ್ಯಾರಿ. [http://www.newyorkfamilyhistory.org/modules.php?name=Sections&amp;amp;op=viewarticle&amp;amp;artid=45 ಬಿಫೋರ್ ದ ಫೈವ್-ಬರೋ ನಿಟಿ: ದ ಓಲ್ಡ್ ಸಿಟೀಸ್, ಟೌವ್ನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ವಿಲ್ಲೇಜಸ್ ದಾಟ್ ಕೇಮ್ ಟುಗೆದರ್ ಟು ಫಾರ್ಮ್ &quot;ಗ್ರೇಟರ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927221823/http://www.newyorkfamilyhistory.org/modules.php?name=Sections&amp;op=viewarticle&amp;artid=45 |date=2011-09-27 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಜೀನಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಆಂಡ್ ಬಯಾಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ]] - ''ದ NYG&amp;amp;B ನ್ಯೂಸ್‌ಲೆಟರ್'', ವಿಂಟರ್  1998, ಎಪ್ರಿಲ್ 29ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;1683ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರಾಂತಗಳು ಮೊದಲು ಕೌಂಟಿಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಗೊಂಡಾಗ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವೂ ಸಹ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಕೌಂಟಿಯಾಯಿತು... 1874ರಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಲು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಮತ್ತು ಕೌಂಟಿಯು ಈಗ ಪಶ್ಚಿಮ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ವೆಸ್ಟ್‌ಚೆಸ್ಟರ್ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1895ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವು ಪೂರ್ವ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು‌.&quot;&lt;/ref&gt;  ನಾಲ್ಕು ಕೌಂಟಿಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಐದು ವಿಭಾಗಗಳುಳ್ಳ ಒಂದು ನಗರವಾದಾಗ [[ಬೃಹತ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ (ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಗ್ರೇಟರ್‌ ನ್ಯೂಪಾರ್ಕ್‌)]]ವನ್ನು 1898ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.  ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ಒಂದೇ ಕೌಂಟಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ [[ವಿಭಾಗ]]ಗಳಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದವು.  ದಿನಾಂಕ 1 ಜನವರಿ 1914ರಂದು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗವು ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ ಇಂದಿನ ಗಡಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಹರ್ಮಲಿನ್, ಗ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ಉಲ್ಟಾನ್, ಲೋಯ್ಡ್. [http://www.nypl.org/branch/bronx/index2.cfm?Trg=1&amp;amp;d1=765&amp;amp;template=brgenhist ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ: ಎ ಜನರಲ್ ಸರ್ವೆ], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ]]. ಏಪ್ರಿಲ್ 26ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

=== ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನ ===
[[ಚಿತ್ರ:Singer City Investing Hudson Terminal 1909.jpg|thumb|ಇಸವಿ 1909ರಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಸಿಂಗರ್ ಕಟ್ಟಡ ನಗರವನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿದೆ.]]
[[ಚಿತ್ರ:Old timer structural worker2.jpg|thumb|ಕಳೆದ 1930ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ ನ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬ ಕಾರ್ಮಿಕ. ದಿ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಕೆಳಗಡೆ ಅವನ ಹಿಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.]]
[[ಚಿತ್ರ:Manhattan from helicopter edit1.jpg|thumb|ಸ್ಟ್ಯಾಟ್ಯೂ ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಿರುವ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೋಟ, ಎಲ್ಲಿಸ್ ಐಲೆಂಡ್, ದಿ ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ ಹಾಗು ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ, ಮೇ 2001ರಲ್ಲಿ.]]

ಇಸವಿ [[1904]]ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾದ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ]]ದ ನಿರ್ಮಾಣವು, ಹಾಗೂ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ನತ್ತ ಹೋಗುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೇತುವೆಗಳು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗಿಡಲು ನೆರವಾದವು. [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ವಲಯ]]ದಿಂದ [[ಮಹಾ ವಲಸೆ]] ಹಾಗೂ, ಆಕಾಶರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಎದ್ದುಬರುತ್ತಿದ್ದ [[ಮದ್ಯ ನಿಷೇಧ]] ಯುಗದ [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನವೋದಯ]] ಅಂಗವಾಗಿ, 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜನಾಂಗದವರು ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನತ್ತ ವಲಸೆ ಬಂದರು.  ಇಸವಿ 1925ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ ನಗರವಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಕದ ಕಾಲ ಈ ದಾಖಲೆಯು [[ಲಂಡನ್‌]] ಪಾಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಚೇಸ್-ಡ್ಯುನ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನಿಂಗ್, ಸ್ಯುಸಾನ್. [http://www.irows.ucr.edu/research/citemp/ccr02/ccr02.htm &quot;ಸಿಟಿ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಆಂಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್-ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್: ಫೋರ್ ಮಿಲೆನಿಯಾ ಆಫ್ ಸಿಟಿ ಗ್ರೋತ್ ಆಂಡ್ ಡಿಕ್ಲೈನ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100716055607/http://irows.ucr.edu/research/citemp/ccr02/ccr02.htm |date=2010-07-16 }}, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], ರಿವರ್‌ಸೈಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಆನ್ ವರ್ಲ್ಡ್-ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್. ಮೇ 17ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ 1925ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ಅನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಯಿತು.&quot;&lt;/ref&gt;

ದಿನಾಂಕ 25 ಮಾರ್ಚ್‌ 1911ರಂದು [[ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್‌ ಗ್ರಾಮ]]ದ [[ಟ್ರಯಾಂಗಲ್‌ ಷರ್ಟ್‌ವೇಯ್ಸ್ಟ್‌ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಗ್ನಿ ದುರಂತ]]ದಲ್ಲಿ 146 ಸಿದ್ದಉಡುಪು ಕೆಲಸಗಾರರು ಮೃತಪಟ್ಟರು.  ಈ ದುರಂತದ ಫಲವಾಗಿ, ನಗರದ ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಇಲಾಖೆ, ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ನೀತಿ-ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ರೋಸೆನ್‌ಬರ್ಗ್, ಜೆನ್ನಿಫರ್. [http://history1900s.about.com/od/1910s/p/trianglefire.htm ಟ್ರೈಯಾಂಗಲ್ ಶರ್ಟ್‌ವೈಸ್ಟ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಬೆಂಕಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110610155432/http://history1900s.about.com/od/1910s/p/trianglefire.htm |date=2011-06-10 }}, [[About.com]]. ಮೇ 17ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ಎರಡೂ ಮಹಾಯುದ್ಧಗಳ ನಡುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 80 ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆದ [[ಟ್ಯಾಮಾನಿ ಹಾಲ್‌]] ರಾಜಕೀಯ ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸಿದ ನಂತರ [[ಫಿಯೊರೆಲ್ಲೊ ಲಾ ಗಾರ್ಡಿಯಾ]] ಸುಧಾರಣ-ಪರ ಮಹಾಪೌರರಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Tiger – The Rise and Fall of Tammany Hall|first=Oliver E.|last=Allen|publisher=[[Addison-Wesley]] Publishing Company|url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=100781540|accessdate=2007-05-25|chapter=Chapter 9: The Decline|date=1993}}&lt;/ref&gt;  ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅಂಕಿಅಂಶ ಸ್ಥಿರಗೊಂಡಾಗ, ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಘ-ರಚನೆಯು ಹೊಸ ರೀತಿಯ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಲಾ ಗಾರ್ಡಿಯಾ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳಾದವು.  [[ಮಹಾ ಕುಸಿತ (ಗ್ರೇಟ್‌ ಡಿಪ್ರೆಷನ್‌)]]ಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಲವು [[ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ]] ಮೇರುಕೃತಿಗಳು ಇಂದಿಗೂ ನಗರದ ಆಕಾಶರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. [[ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌]], [[ಕ್ರಿಸ್ಲರ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌]] ಹಾಗೂ [[GE ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌]] ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳು.

ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ [[ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ಅನುಭವಿ ಯೋಧರು ಯುದ್ಧ-ನಂತರದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ನಿವೃತ್ತ ಸಮರ ಯೋಧರಿಗಾಗಿ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಂಡಳಿಗಳು ತಲೆಯೆತ್ತಿದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದದ್ದು, 1947ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾದ [[ಪೀಟರ್‌ ಕೂಪ್‌ ವಿಲೇಜ್‌ - ಸ್ಟಯ್ವೆಸಂಟ್‌ ಟೌನ್]].&lt;ref&gt;&quot;ಸ್ಟುಯ್ವೆಸೇಂಟ್ ಟೌನ್ ಟು ಗೆಟ್ ಇಟ್ಸ್ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಟೆನೆಂಟ್ಸ್ ಟುಡೆ&quot;, ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಆಗಸ್ಟ್ 1, 1947. ಪುಟ 19&lt;/ref&gt;  ಇಸವಿ 1951ರಲ್ಲಿ, [[ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ]] ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌]]ನ ಮೊದಲ ಅಂತಸ್ತಿನಿಂದ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಪೂರ್ವ ವಲಯ (ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌) ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ಬೆಹ್ರೆನ್ಸ್, ಡೇವಿಡ್. [https://web.archive.org/web/20040904183318/http://www.newsday.com/community/guide/lihistory/ny-history-hs741a,0,7354306.story &quot;ದ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕೇಮ್ ಟು ಲಾಂಗ್ ಐಲೆಂಡ್‌: ದ ಸ್ಮಾಲ್ ವಿಲೇಜ್ ಆಫ್ ಲೇಕ್ ಸಕ್ಸೆಸ್ ಪ್ಲೇಯ್ಡ್ ಎ ಬಿಗ್ ರೋಲ್ ಇನ್ ದ ಲಾಂಚ್ ಆಫ್ ದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್&quot;], ''[[ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ]]''. ಮೇ 29ರ 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;1951ರಲ್ಲಿ UN ಅದರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಈಸ್ಟ್ ರಿವರ್ ಆದ್ಯಂತ ಸರಿಸಿತು.&quot;&lt;/ref&gt;

1960ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ U.S. ನಗರಗಳಂತೆಯೇ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಜನಾಂಗೀಯ ಗಲಭೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನೆ ಇಳಿಮುಖವಾಯಿತು.  1970ರ ದಶಕದಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಬೇಡದ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಅಪರಾಧಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರುಹಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[[ಹ್ಯಾಬೆರ್ಮ್ಯಾನ್, ಕ್ಲೈಯ್ಡೆ]].  [https://www.nytimes.com/specials/nyc100/nyc100-8-haberman.html &quot;ಸರ್ವೈವಿಂಗ್ ಫಿಸ್ಕಲ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್ (ಅಂಡ್ ಡಿಸ್ಕೋ)&quot;] ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಜನವರಿ 25, 1998.   ಮೇ 29, 2007ರಂದು ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;  ಇಸವಿ 1975ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಅಡಳಿತವು ಸನ್ನಿಹಿತ ದಿವಾಳಿತನವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನೆರವು ಕೋರಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಮನವಿಗಳನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದಿನಾಂಕ 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1975ರಂದು ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಡೇಲಿ ನ್ಯೂಸ್‌]]''  ದೈನಿಕದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾದ ಮುಖ್ಯಾಂಶ &quot;Ford to City: Drop Dead&quot; ಇದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಸಾರಾಂಶವೆನಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ಜ್ಯಿಟ್ಜ್, ಜೊಶುಅ.  [http://www.americanheritage.com/articles/web/20051126-new-york-city-gerald-ford-labor-unions-municipal-assistance-corporation-emergency-financial-control-board.shtml &quot;ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಆನ್ ದಿ ಬ್ರಿಂಕ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729062003/http://www.americanheritage.com/articles/web/20051126-new-york-city-gerald-ford-labor-unions-municipal-assistance-corporation-emergency-financial-control-board.shtml |date=2010-07-29 }}, ''[[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹೇರಿಟೇಜ್ (ನಿಯತಕಾಲಿಕ)]]'', ನವೆಂಬರ್ 26, 2005. ಮೇ 29, 2007ರಂದು ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;  ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಾಲ ನೆರವು ಮತ್ತು ಋಣದ ಪುನರ್ಹೊಂದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಾಜ್ಯ]] ಸರ್ಕಾರವು ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದೆಂಬ ಷರತ್ತಿಗೆ ನಗರವು ಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಬೇಕಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಫೈರ್ ಸ್ಟೋನ್, ಡೇವಿಡ್.  
[https://www.nytimes.com/1995/05/18/nyregion/this-time-new-york-city-is-all-alone.html &quot;ದಿಸ್ ಟೈಮ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಇಸ್ ಆಲ್ ಅಲೋನ್&quot; ], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮೇ 18, 1995.  ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]ನ ಪುನರ್ಜನ್ಮವಾಯಿತು. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಹಣಕಾಸಿನ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಕೇಂದ್ರವೆಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ನಗರವು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಿತು.  ಈ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ [[AIDS]] ಸಮಸ್ಯೆಯ ಕೇಂದ್ರವಲಯವಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್‌ ಗ್ರಾಮ]]ವು ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು.  ಈ ರೋಗದಿಂದ ನರಳುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು [[ಗೇ ಮೆನ್ಸ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೈಸಿಸ್‌]] (GMHC) ಹಾಗೂ [[AIDS ಕೋಲಿಷನ್‌ ಟು ಅನ್ಲೀಷ್‌‌ ಪಾವರ್‌]] (ACT UP) ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ರಚನೆಯಾಯಿತು.

ಇದು 1990ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಅಪರಾಧಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಇಸವಿ 1990ರಲ್ಲಿ ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣಗಳು 2,245 ಇದ್ದದ್ದು 2008ರಲ್ಲಿ 537ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿತ್ತು. ಇದಲ್ಲದೆ, [[ಕ್ರ್ಯಾಕ್‌ ಎಪಿಡೆಮಿಕ್‌ (ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳ ತಯಾರಿಕೆ, ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಬಳಸುವ ಜಾಲಗಳು)]] ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಹದ್ದುಬಸ್ತಿಯಲ್ಲಿಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಹ್ಯಾರ್ರಿಸ್, ಪಾಲ್. 
[https://www.theguardian.com/world/2006/jan/15/usa.paulharris &quot;]

[https://www.theguardian.com/world/2006/jan/15/usa.paulharris &quot;ಹೌ ದಿ ಮೀನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವರ್ ಟೇಮ್ಡ್&quot;], ''[[ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್]]'', ಜನವರಿ 15, 2006.  ಜೂನ್ 29, 2009ರಂದು ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಬದಲಾದ ಯೋಜನಾತಂತ್ರದ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಸಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವು ನಗರವನ್ನು ಗುಡಿಸಿಹಾಕಿತು. ತೊಂಬತ್ತರ ದಶಕದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪೊಲೀಸರು ವಿತರಕರನ್ನು ಬೀದಿಯಿಂದಾಚೆ ದಬ್ಬುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮಾದಕವಸ್ತು-ಸಂಬಂಧಿತ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿದ್ದರು.... ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಸಹ ಇದನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಕಳೆದ 1990ರಲ್ಲಿ, 2,245 ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಜನರು ಹತ್ಯೆಗೀಡಾಗಿದ್ದರು. ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಇದರ ಸಂಖ್ಯೆ 537ರಷ್ಟಿತ್ತು, 40 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಕಡಿಮೆ ಅಂಕೆಯಾಗಿದೆ.&quot;&lt;/ref&gt;  ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸ್ಥಿರಗೊಂಡು ಪುನಃ ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿತು. ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ವಲಸಿಗರು ಪುನಃ ಬಂದು ನೆಲೆಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬಡ್ಡಿ ದರಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಇಳಿಕೆಯಾದವು. ವಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಲಾಭಾಂಶಗಳು ಸಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಹೆವೆಸಿ, ಡೆನ್ನಿಸ್. 
[https://www.nytimes.com/1997/03/16/realestate/in-much-of-the-city-a-robust-market.html &quot;ಇನ್ ಮಚ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಿಟಿ, ಏ ರೋಬಸ್ಟ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್&quot;], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮಾರ್ಚ್ 16, 1997.   ಜೂನ್ 29, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ವರ್ಷ 1990ರ ಆರಂಭದಿಂದ ಮಧ್ಯದ ವರೆಗೆ, ಹಣದುಬ್ಬರದ ಕಾರಣ ಮನೆ ಬಾಡಿಗೆಯ ದರಗಳೂ ಏರಿಕೆ ಕಂಡವು. ಹಾಗಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗ ಜನರಿಗೆ ಈ ದರಗಳು ಬಹಳ ದುಬಾರಿಯೆನಿಸುತ್ತಿವೆ.  ನಗರವು ಇನ್ನೂ ಸುರಕ್ಷಿತ ಹಾಗೂ ಬದುಕಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ನಂತರ, ಇತರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಹಲವು ಯುವಕರು ಇಲ್ಲಿನ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.  ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು, ಇಂದಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವರು 20ರಿಂದ 30ರ ವಯಸ್ಸಿನ ವಿದ್ಯಾವಂತ ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದಾರೆ.  ಯುವಕರು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನೆಲೆ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು, ಸೋಹೋ, ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್‌ ಸಿಟಿ, ಟ್ರೈಬೆಕಾ ಹಾಗೂ ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್‌ ಗ್ರಾಮದಂತಹ ಲೋಯರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.

=== 11 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2001ರಂದಿನ ಹಲ್ಲೆ ===
{{Main|ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೧ರ ದಾಳಿ}}
ದಿನಾಂಕ 11 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2001ರಂದು, ಎರಡು ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ, ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರದ ಎರಡು ಗೋಪುರಗಳಿಗೆ ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಸಲಾಯಿತು. ಈ ಆತಂಕವಾದೀ ಹಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಹತರಾದರು. ಎರಡೂ ಗೋಪುರಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾದವು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕುಸಿದು ಬೀಳುವ ಮುಂಚೆ ಖಾಲಿ ಮಾಡಿಸಲಾದ [[ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ 7]] ಸಹ ಬೆಂಕಿಯ ಕಾರಣ ನಾಶವಾಯಿತು.  ಈ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳಿವೆ. ([[ಫ್ರೀಡಮ್‌ ಟವರ್]]‌ ಮತ್ತು [[ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ವಿವಾದ]] ನೋಡಿ)

=== NYCನಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರೀಕರಣ ===
ಆಧುನಿಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವು ಜಗದಾದ್ಯಂತ ಹಲವರಿಗೆ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ ತಾಣವಾಗಿದೆ.  ''[[ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌]]'', ''[[30 ರಾಕ್‌]]'', ''[[CSI: NY]]'', ''[[ಸೀನ್ಫೀಲ್ಡ್‌]]'', ''[[NYPD ಬ್ಲೂ]]'', ''[[ಲಾ &amp;amp; ಆರ್ಡರ್‌]]'', ''[[ವಿಲ್‌ &amp;amp; ಗ್ರೇಸ್‌]]'', ''[[ಸ್ಪಿನ್‌ ಸಿಟಿ]]'', ''[[ಗಾಸಿಪ್‌ ಗರ್ಲ್‌]]''  ಹಾಗೂ ''[[ಸೆಕ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಸಿಟಿ]]''  ಅಂತಹ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಸರಣಿಗಳು ಜನಪ್ರಿಯ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಗಳಾಗಿವೆ.  ''[[ಮಿರಾಕಲ್‌ ಆನ್‌ 34ತ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]'', ''[[ಘೋಸ್ಟ್‌ಬಸ್ಟರ್ಸ್‌]]'',''[[ಗ್ರೆಮ್ಲಿನ್ಸ್‌ 2]]'',''[[ಐಯ್ಸ್‌ ವೈಡ್‌ ಷಟ್‌]]'', ''[[Home Alone 2: Lost in New York]]'', ''[[ಕ್ಲಾವರ್ಫೀಲ್ಡ್‌]]''  ಹಾಗೂ [[ವೂಡಿ ಅಲೆನ್‌]]ರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು - ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಆನೀ ಹಾಲ್‌]]'', ''[[ಬನಾನಾಸ್‌]]''  ಮತ್ತು ''ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌''  - ಈ ಎಲ್ಲಾ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿದ್ದವು.

== ಭೂಗೋಳ ==
[[ಚಿತ್ರ:NASA Manhattan.jpg|thumb|upright|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ನ ಮಧ್ಯ ಭಾಗವು, ಈ ಉಪಗ್ರಹದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಗರವು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹಡ್ಸನ್ ನದಿಯಿಂದಲೂ, ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನದಿಯಿಂದಲೂ, ಹಾಗು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಈಸ್ಟ್ ರಿವರ್ ನಿಂದಲೂ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ.]]

ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಬಿಡಿ-ಬಿಡಿಯಾಗಿ [[ಡೌನ್ಟೌನ್‌]], [[ಮಿಡ್ಟೌನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಅಪ್ಟೌನ್‌]] ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, [[Fifth ಆವೆನ್ಯೂ]] ಬೀದಿಯು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ.  ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಹಡ್ಸನ್‌ ನದಿ]] ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಈಸ್ಟ್‌ ರಿವರ್‌ (ಪೂರ್ವ ನದಿ)‌]] ಹರಿಯುತ್ತವೆ.  ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನದಿ]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ್ನು [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್]]‌ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗವಾದ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ.  ಪೂರ್ವ ನದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ರ‌್ಯಾಂಡಲ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]], [[ವಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]], ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಗವರ್ನರ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಲಿಬರ್ಟಿ ಐಲೆಂಡ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಲವು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Islands&quot;&gt;[http://law.onecle.com/new-york/new-york-city-administrative-code/ADC02-202_2-202.html ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಟಿವ್ ಕೋಡ್ ಸೆಕ್ಷನ್ 2-202 ಡಿವಿಷನ್ ಇಂಟು ಬರೋಸ್ ಅಂಡ್ ಬೌಂಡ್ರೀಸ್ ದೇರ್ಆಫ್ - ಡಿವಿಷನ್ ಇಂಟು ಬರೋಸ್ ಅಂಡ್ ಬೌಂಡ್ರೀಸ್ ದೇರ್ಆಫ್.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828185323/http://law.onecle.com/new-york/new-york-city-administrative-code/ADC02-202_2-202.html |date=2008-08-28 }}, ಲಾಯರ್ ರೀಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್.  ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ  ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.  &quot;ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಗರ ಹಾಗು ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳು ಸೇರಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯಾಗಿ ಮಾರ್ಬಲ್ ಹಿಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಭಾಗವು ಎಲ್ಲ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ ಹಾಗು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾವಿರದ ಒಂಭೈನೂರ ಎಂಬತ್ತ ನಾಲ್ಕು ಕಾನೂನುಗಳ ಒಂಭೈನೂರ ಮೂವತ್ತೊಂಭತ್ತನೇ ವಿಧಿಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪಗಳಾದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌, ಗವರ್ನರ್'ಸ್ ಐಲೆಂಡ್‌, ಬೆಡ್ಲೊಎ'ಸ್ ಐಲೆಂಡ್‌, ಎಲ್ಲಿಸ್ ಐಲೆಂಡ್‌, ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ D. ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್ ಐಲೆಂಡ್‌, ರಾನ್ಡಲ್'ಸ್ ಐಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗು ಆಯಸ್ಟರ್ ಐಲೆಂಡ್‌ ಗಳು ಸೇರಿವೆ...&quot;&lt;/ref&gt;  ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ದ್ವೀಪದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 22.7 ಚದರ ಮೈಲ್‌ಗಳಷ್ಟಿದೆ (58.8&amp;nbsp;km²). ಇದು 13.4 ಮೈಲ್‌ಗಳಷ್ಟು (21.6. ಕಿ.ಮೀ.) ಉದ್ದ ಹಾಗೂ ಫೋರ್ಟೀನ್ತ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ (ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಬೀದಿ)ಯ ಬಳಿ ಇದರ ಅತ್ಯಗಲ ಬಿಂದುವು 2.3 ಮೈಲ್‌ (3.7 ಕಿ.ಮೀ.) ಗಳಷ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Stuff&quot;&gt;[http://adventure.howstuffworks.com/new-york-city-guide.htm ಹೌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್], ''[[ಹೌ ಸ್ಟಫ್ಫ್ ವರ್ಕ್ಸ್]] ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ  ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.'' ''&quot;ದ್ವೀಪದ ವಿಸ್ತಾರ 22.7 ಸ್ಕ್ವೆರ್ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟಿದೆ ನಷ್ಟಿದೆ (58.8 km²), 13.4 ಮೈಲುಗಳ ಉದ್ದ(21.6 ಕಿಲೋಮೀಟರ್) ಹಾಗು 2.3 ಮೈಲುಗಳ(3.7 ಕಿಲೋಮೀಟರ್) ಅಗಲ (ಅದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾ ಹಂತ).&quot;   ''&lt;/ref&gt;  ಇಡಿಯಾಗಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿಯು 33.77 ಚದರ ಮೈಲ್‌ಗಳಷ್ಟು (87.46&amp;nbsp;km²) ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ). ಇದರಲ್ಲಿ 22.96 ಚದರ ಮೈಲ್‌ಗಳಷ್ಟು (59.47&amp;nbsp;km²) ಭೂಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ 10.81 ಚದರ ಮೈಲ್‌ಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ (28.00&amp;nbsp;km²) ಜಲರಾಶಿ ಇದೆ.&lt;ref name=&quot;NYCensusRankings&quot;&gt;[http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;amp;-geo_id=04000US36&amp;amp;-_box_head_nbr=GCT-PH1-R&amp;amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;amp;-_lang=en&amp;amp;-redoLog=false&amp;amp;-mt_name=PEP_2006_EST_GCTT1_ST2&amp;amp;-format=ST-7S&amp;amp;-_sse=on ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌—ಪ್ಲೇಸ್ ಅಂಡ್ ಕೌಂಟಿ ಸಬ್ ಡಿವಿಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110103055349/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-geo_id=04000US36&amp;-_box_head_nbr=GCT-PH1-R&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-mt_name=PEP_2006_EST_GCTT1_ST2&amp;-format=ST-7S&amp;-_sse=on |date=2011-01-03 }}, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ]].  2007-05-01 ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:NYC-GRID-1811.png|thumb|left|upright|ಇಸವಿ 1807ರಲ್ಲಿ ನೂತನವಾಗಿ ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡ  ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನ ಕಮಿಷನರ್ ಗ್ರಿಡ್ ಯೋಜನೆಯ ರೂಪಾಂತರ, 1811ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಚೆ. ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿ.]]

ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ನೆರೆಹೊರೆಯೊಂದು ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ. [[ಮಾರ್ಬ್ಲ್‌ ಹಿಲ್‌]] ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ದ್ವೀಪದ ಅಂಗವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು 1895ರಲ್ಲಿ [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ರಿವರ್‌ ಷಿಪ್‌ ಕೆನಾಲ್‌ (ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನದಿ ಹಡಗು ಕಾಲುವೆ)]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾಲುವೆಯು ಮಾರ್ಬಲ್‌ ಹಿಲ್‌‌ನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ, ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಉಳಿದ ಭಾಗದ ನಡುವಿನ ದ್ವೀಪವನ್ನಾಗಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;canal&quot;&gt;ಗ್ರಯ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [https://www.nytimes.com/1988/03/06/realestate/streetscapes-spuyten-duyvil-swing-bridge-restoring-a-link-in-the-city-s-lifeline.html &quot;ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೇಪ್ಸ್: ಸ್ಪುಯ್ಟೆನ್ ಡುಯ್ವಿಲ್ ಸ್ವಿಂಗ್ ಬ್ರಿಜ್; ರೆಸ್ಟೋರಿಂಗ್ ಏ ಲಿಂಕ್ ಇನ್ ದಿ ಸಿಟಿ'ಸ್ ಲೈಫ್ ಲೈನ್&quot;].   ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮಾರ್ಚ್ 6, 1988.  ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; 
[[ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಮಾರ್ಬ್ಲ್‌ ಹಿಲ್‌ನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದ ಮೂಲ ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನದಿ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಮಾರ್ಬ್ಲ್‌ ಹಿಲ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;canal&quot;/&gt;

ಮಾನವನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರದೇಶ ಹೇಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಬ್ಲ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.  ಡಚ್‌ ವಸಾಹತಿನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಈ ವಿಭಾಗವು ತನ್ನ ಜಲಾಭಿಮುಖ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ [[ನೆಲ ಸುಧಾರಣೆ]] ಕಂಡಿದೆ. ಇದರ ಸ್ಥಳಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿನ ಸೈಸರ್ಗಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಸಮನಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Mannahatta&quot;/&gt;

ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್‌ ಬೀದಿಯಿಂದ [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]] ವರೆಗಿರುವ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹಡ್ಸನ್‌ ದಡದಿಂದ [[ಲೋಯರ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್]]‌ನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಹೂತು ಹೋಗಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶದ [[ನೆಲಭರ್ತಿ]] ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Over and Back: The History of Ferryboats in New York Harbor|author=Cudahy, Brian J. Cudahy|publisher=Fordham University Press|year=1990|page=25}}&lt;/ref&gt;  [[ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ]]ವನ್ನು [[ನಿರ್ಮಿಸುವಾಗ]], ಈ ಸ್ಥಳದಿಂದ 1.2 ದಶಲಕ್ಷ ಘನಗಜಗಳಷ್ಟು (917,000 [[m³]]) ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಅಗೆಯಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;gillespie-p71&quot;&gt;{{cite book|author=Gillespie, Angus K.|year=1999|title=Twin Towers: The Life of New York City's World Trade Center|publisher=[[Rutgers University Press]]|page=71}}&lt;/ref&gt;  ಹೂಳನ್ನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲೋ ಅಥವಾ ನೆಲಭರ್ತಿಗಳಲ್ಲೋ ಹಾಕುವ ಬದಲಿಗೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬೀದಿಯ ಅಗಲಕ್ಕಿರುವ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ತೀರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ [[ಬ್ಯಾಟರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;iglauer&quot;&gt;{{cite news|title=The Biggest Foundation|author=Iglauer, Edith|date=November 4, 1972|publisher=[[The New Yorker]]}}&lt;/ref&gt;  ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, ನದಿಯೊಳಗೆ 700 ಅಡಿಯ (210 ಮೀಟರುಗಳ) ಪ್ರದೇಶ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಯಿತು. ಇದು  ಆರು ವಿಭಾಗಗಳು ಅಥವಾ 1,484 ಅಡಿಗಳು (450 ಮೀಟರ್‌) {{convert|30|acre|m2}} ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, 1.2-ಮೈಲ್‌ (1.9 ಕಿ.ಮೀ.) ನದೀತೀರದ ಮಟ್ಟಸ ನೆಲ ಹಾಗೂ {{convert|30|acre|m2}}ರಷ್ಟು ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://www.asla.org/awards/2003/battery_park_city.htm ASLA 2003 ದಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಾರ್ಕ್ ಅವಾರ್ಡ್], [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಕೇಪ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ಸ್]]. ಮೇ 17, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಉಪ-ಸ್ತರಶ್ರೇಣಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಸ್ವಭಾವವೇನೆಂದರೆ, ದ್ವೀಪದ ಬಂಡೆಯ ಆಧಾರವು ಮಿಡ್ಟೌನ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಳಿ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಸನಿಹಕ್ಕೆ ಬರುವಷ್ಟು ಏರಿ, 29ನೆಯ ಬೀದಿ ಮತ್ತು ಕೆನಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ (ಕಾಲುವೆ ಬೀದಿ) ನಡುವಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಗ್ಗಿ, ಪುನಃ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ ಕೆಳಗೆ ಮೇಲ್ಮೈ ಸನಿಹಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ. ಮಿಡ್ಟೌನ್‌ ಮತ್ತು ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೇ ಬಹಳಷ್ಟು ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಿರುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವಿಶೇಷತೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಲ್ಲ. ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಸನಿಹದಲ್ಲಿರುವ ದೃಢ ತಳಬಂಡೆ (ಬೆಡ್ರಾಕ್‌)ಗಳಲ್ಲಿ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದಲ್ಲಿ ಅವು ಸುಭದ್ರವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

[[ಜಾರ್ಜ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಸೇತುವೆ]], [[ಹಾಲೆಂಡ್‌ ಟನೆಲ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಲಿಂಕನ್‌ ಟನೆಲ್‌]] ಮೂಲಕ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ [[ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳ ಪೈಕಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]] ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಲಾಂಗ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕ್ವೀನ್‌]] ಮೂಲಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಾಹನಗಳ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಕೇವಲ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಬಂದರಿನ ಅಗಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ [[ಸ್ಟ್ಯಾಟೆನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಫೆರಿ]] ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಐದನೆಯ ವಿಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಏಕೈಕ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆ ಉಚಿತ. ಈ ದೊಡ್ಡ (ನೌಕಾ ನಿಲ್ದಾಣ ಕೇಂದ್ರ)ದೋಣಿಯ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ಬ್ಯಾಟರಿ ಪಾರ್ಕ್]]‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ.  [[ವೆರಾಜಾನೊ-ನ್ಯಾರೋಸ್‌ ಸೇತುವೆ]] ಮೂಲಕ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸ್ಟ್ಯಾಟೆನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ.
 
[[ಸುಮಾರು 1811ರ ಆಯುಕ್ತರ ಯೋಜನೆ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಮಸಂಖ್ಯೆ ಗೊತ್ತು ಮಾಡಲಾದ, ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಹನ್ನೆರಡು ವಿಶಾಲ ಬೀದಿಗಳು [[ಹಡ್ಸನ್‌ ನದಿ]] ತೀರಕ್ಕೆ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಸಮಾನಾಂತರದಲ್ಲಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಸ್ತೆಯೂ {{convert|100|ft|m|-1}} ಅಗಲವಿದ್ದು, [[ಫಸ್ಟ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಪೂರ್ವಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ [[ಟ್ವೆಲ್ಫ್ತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಪಶ್ಚಿಮಬದಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಫಸ್ಟ್‌ ಅವೆನ್ಯೂನ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ, ನಾಲ್ಕು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌‌ ಅಕ್ಷರಕ್ರಮ ಹೊಂದಿರುವ ಅವೆನ್ಯೂಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ, [[ಅವೆನ್ಯೂ A]] ಇಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಅವೆನ್ಯೂ D]] ವರೆಗೆ ಹಲವು ಸಣ್ಣ ಬೀದಿಗಳಿವೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ [[ಈಸ್ಟ್‌ ವಿಲೇಜ್]]‌ನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಇಂದು [[ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್‌ ಸಿಟಿ]] ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.  ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆ ಗೊತ್ತು ಮಾಡಲಾದ ಬೀದಿಗಳು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳು {{convert|60|ft|m|0}} ಅಗಲವಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಎರಡು ಅವೆನ್ಯೂಗಳ ನಡುವೆ ಸುಮಾರು 200 ಅಡಿ (61 ಮೀ.) ಅಂತರವಿದೆ.  ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅವೆನ್ಯೂ ಮತ್ತು ವಿಭಾಗವು ಒಟ್ಟು ಸೇರಿ ಸುಮಾರು 260 ಅಡಿಗಳಿರುವಂತೆ (79 ಮೀ.) ಲೆಕ್ಕಿಸಿ, ಪ್ರತಿ ಮೈಲ್‌ಗೂ ಬಹುಶಃ ಸರಿಯಾಗಿ 20 ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ.  ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಒಂದು ವಿಭಾಗವು ಮಾದರಿಯಾಗಿ 250 X 600 ಅಡಿ ಅಳತೆಯಷ್ಟಿದೆ.  [[34ನೆಯ]], [[42ನೆಯ]], [[57ನೆಯ]] ಹಾಗೂ [[125ನೆಯ]] ಬೀದಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ಊರುದ್ದಕ್ಕೂ ಹೋಗುವ ಹದಿನೈದು ಅವೆನ್ಯೂಗಳನ್ನು 100 ಅಡಿ (30 ಮೀ.) ಅಗಲ ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿವೆ. ಇವು ವಿಭಾಗದ ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆ ಹಾಗೂ [[ವ್ಯಾಪಾರ]] ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.library.cornell.edu/Reps/DOCS/nyc1811.htm ರಿಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಕಮಿಶನರ್ಸ್ ಫಾರ್ ಲೆಯಿಂಗ್ ಔಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ರೋಡ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಅಂಡರ್ ದಿ ಆಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಏಪ್ರಿಲ್ 3, 1807], [[ಕಾರ್ನೆಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]. ಮೇ 2, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.  &quot;ಈ ಎಲ್ಲ ಬೀದಿಗಳು ಅರವತ್ತು ಅಡಿ ಅಗಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹದಿನೈದು ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ನೂರು ಅಡಿ ಅಗಲವಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ.: ಸಂಖ್ಯೆಗಳಾದ ಹದಿನಾಲ್ಕು, ಇಪ್ಪತ್ತ-ಮೂರು, ಮೂವತ್ತ-ನಾಲ್ಕು, ನಲವತ್ತ-ಎರಡು, ಐವತ್ತ-ಏಳು, ಎಪ್ಪತ್ತ-ಎರಡು, ಇಪತ್ತ-ಒಂಬತ್ತು, ಎಂಬತ್ತ-ಆರು, ತೊಂಬತ್ತ-ಆರು, ನೂರಾ ಆರು, ನೂರ ಹದಿನಾರು, ನೂರಿಪ್ಪತ್ತೈದು, ನೂರಮೂವತ್ತೈದು, ನೂರನಲವತ್ತೈದು, ಹಾಗು ನೂರಐವತ್ತೈದು-ಬ್ಲಾಕಿನ ಉದ್ದ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇನ್ನೂರು ಅಡಿಗಳ ಅಂತರವಿರುತ್ತದೆ.&quot;    
&lt;/ref&gt;  ಈ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಅಪವಾದಗಳ ಪೈಕಿ [[ಬ್ರಾಡ್ವೇ]] ಅತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಲೋಯರ್‌ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]ನ [[ಬೌಲಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಉತ್ತರ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ನೊಳಗೂ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ.  ಮಿಡ್ಟೌನ್‌ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಕರ್ಣೀಯವಾಗಿ ಸಾಗಿ, [[ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌]] ([[ಆರನೆಯ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಹಾಗೂ 34ನೆಯ ಬೀದಿ), [[ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌]] ([[ಏಳನೆಯ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಹಾಗೂ 42ನೆಯ ಬೀದಿ) ಮತ್ತು [[ಕೊಲಂಬಸ್‌ ಸರ್ಕಲ್‌]] ([[ಎಂಟನೆಯ ಅವೆನ್ಯೂ]]/[[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌]] ಹಾಗೂ 59ನೆಯ ಬೀದಿ) ಎಂಬ  ಹೆಸರುಗಳಿರುವ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯೋಜನೆ ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು 28.9 ಡಿಗ್ರಿಗಳಷ್ಟು ಓರೆಯಾದ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಳವಿರುವ ಕಾರಣ, ಈ ವಿಶೇಷ ರಚನೆಗೆ (ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ಸ್ಟೋನ್‌ಹೆಂಜ್‌]] ಎಂಬಂತೆ) [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಹೆಂಜ್]]‌ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Manhattanhenge&quot;&gt;ಸಿಲ್ವರ್ ಮ್ಯಾನ್, ಜಸ್ಟಿನ್ ರಾಕೆಟ್.  &quot;ಸನ್ನಿ ಡಿಲೈಟ್ ಇನ್ ಸಿಟಿ ಸೈಟ್&quot;, ''[[ನ್ಯೂಸ್ ಡೇ]]'', ಮೇ 27, 2006. &quot;'ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಹೆಂಜ್' ಭಾನುವಾರದ ದಿನ ದೊರಕುತ್ತದೆ, ಈ ದಿನ ನಗರ ಯೋಜನೆಗಳು ಹಾಗು ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗುವ ಸಮಯದ ಖಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉತ್ತರ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ 14th ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಬೀದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾಲುಗೂಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಸ್ಟೋನ್ ಹೆಂಜ್ ನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ,  ಇದು ಕರ್ಕಾಟಕ ಸಂಕ್ರಮಣದ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಮರೇಖೆಯಲ್ಲಿದೆ, &quot;ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಹೆಂಜ್&quot; ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಡುವೆ ಸಮರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಘಟನೆಯು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಮೇ 28ರಂದು ಹಾಗು ಜುಲೈ 12ರಂದು...&lt;/ref&gt; ಮೇ ತಿಂಗಳ ಅಪರಾರ್ಧ ಮತ್ತು ಜುಲೈ ತಿಂಗಳ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಂತಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯಾಸ್ತವು ಬೀದಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸೂರ್ಯ ಬೀದಿಯ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕ್ಷಿತಿಜದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Manhattanhenge&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.naturalhistorymag.com/city_of_stars/19_sunset_34th.html ಸನ್ ಸೆಟ್ ಆನ್ 34th ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಅಲಾಂಗ್ ದಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಗ್ರಿಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516005443/http://www.naturalhistorymag.com/city_of_stars/19_sunset_34th.html |date=2008-05-16 }}, ''[[ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ(ನಿಯತಕಾಲಿಕ)]]''  ಸ್ಪೆಷಲ್ ಫೀಚರ್- ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸ್ಟಾರ್ಸ್. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4, 2006ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;  ಜನವರಿ ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯದೊಂದಿಗೆ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅದ್ಭುತ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಜೀವಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ [[ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್‌ ಕಂಸರ್ವೇಷನ್ ಸೊಸೈಟಿ (ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಮುದಾಯ)]] ಇಂದು ಮನ್ನಹಟ್ಟ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಇಸವಿ 1609ರಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ ಹಡ್ಸನ್‌ ಸಾಗರದ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಭೂಗೋಳ ಹೇಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಮೂಲಕ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಿ, ಇಂದಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ‌&lt;ref name=&quot;Mannahatta&quot;/&gt;

=== ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಕೌಂಟಿಗಳು ===

* [[ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯ ಬರ್ಗೆನ್‌ ಕೌಂಟಿ]]—ಪಶ್ಚಿಮ/ವಾಯುವ್ಯ
* [[ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯ ಹಡ್ಸನ್‌ ಕೌಂಟಿ]]—ಪಶ್ಚಿಮ/ನೈಋತ್ಯ
* ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿ ([[ದಿ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]])—ಈಶಾನ್ಯ
* ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ ಕೌಂಟಿ ([[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌]])—ಪೂರ್ವ/ಅಗ್ನೇಯ
* ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಕೌಂಟಿ‌ ([[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌]])—ದಕ್ಷಿಣ/ಅಗ್ನೇಯ
* ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ರಿಚ್ಮಂಡ್‌ ಕೌಂಟಿ‌ ([[ಸ್ಟ್ಯಾಟೆನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]])—ನೈಋತ್ಯ

{{Geographic Location
|Centre=New York County
|North=
|Northeast=[[The Bronx|Bronx County&lt;br /&gt;(The Bronx)]]
|East=[[Queens|Queens County&lt;br /&gt;(Queens)]]
|Southeast=
|South=[[Brooklyn|Kings County&lt;br /&gt;(Brooklyn)]]
|Southwest=[[Staten Island|Richmond County&lt;br /&gt;(Staten Island)]]
|West=[[Hudson County, New Jersey|Hudson County,&lt;br /&gt;New Jersey]]
|Northwest=[[Bergen County, New Jersey|Bergen County,&lt;br /&gt;New Jersey]]
}}

=== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ===
* [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಬರಿಯಲ್‌ ಗ್ರೌಂಡ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಮಾನ್ಯೂಮೆಂಟ್‌]]
* [[ಕ್ಯಾಸ್ಲ್‌ ಕ್ಲಿಂಟನ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಮಾನ್ಯೂಮೆಂಟ್‌]]
* [[ಫೆಡರಲ್‌ ಹಾಲ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಮೆಮೋರಿಯಲ್‌]]
* [[ಜನರಲ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಮೆಮೋರಿಯಲ್‌]]
* [[ಗವರ್ನರ್ಸ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಮಾನ್ಯೂಮೆಂಟ್‌]]
* [[ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಜ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಮೆಮೋರಿಯಲ್‌]]
* [[ಲೋಯರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌ ಟೆನಿಮೆಂಟ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್‌ ಸೈಟ್‌]]
* [[ಸ್ಟ್ಯಾಚ್ಯೂ ಆಫ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಮಾನ್ಯೂಮೆಂಟ್‌]] (ಭಾಗ)
* [[ಥಿಯೊಡೋರ್‌ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್‌ ಬರ್ತ್‌ಪ್ಲೇಸ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್‌ ಸೈಟ್‌]]

=== ನೆರೆಹೊರೆ ===
ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಹಲವು ನೆರೆಹೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಕೆಲವನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಅಪ್ಪರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌]]) ಅಥವಾ ವಾಸಿಸುವ ಜನಾಂಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ;([[ಚೈನಾಟೌನ್‌]]).  ಇತರೆ ಹೆಸರುಗಳು [[ಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರಿ]]ಗಳಾಗಿವೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಟ್ರೈಬೆಕಾ]] ('ಟ್ರಯಂಗಲ್‌ ಬಿಲೋ ಕೆನಾಲ್‌ ಬೀದಿ') ಅಥವಾ [[ಸೋಹೋ]] ('ಸೌತ್‌ ಆಫ್‌ ಹೌಸ್ಟನ್‌'), ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ [[ನಾಲಿಟಾ]] ('ನಾರ್ತ್‌ ಆಫ್‌ ಲಿಟ್ಲ್‌ ಇಟಲಿ').&lt;ref&gt;ಸೇನ್ಫ್ಟ್, ಬ್ರೆಟ್. [https://www.nytimes.com/1993/09/26/realestate/if-you-re-thinking-of-living-in-tribeca-families-are-the-catalyst-for-change.html &quot;ಇಫ್ ಯು'ರ್ ಥಿಂಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ ಇನ್/TriBeCa; ಫ್ಯಾಮಿಲಿಸ್ ಆರ್ ದಿ ಕ್ಯಾಟಲಿಸ್ಟ್ ಫಾರ್ ಚೇಂಜ್&quot;], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 26, 1993. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಕುಟುಂಬಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯವನ್ನು ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿವರ್ತಕವಾಗಿ TRIangle BElow ಕಾಣಲ್ ಬೀದಿ ಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಿವೆ (ಆದಾಗ್ಯೂ ಒಂದೇ ಒಂದು ತ್ರಿಕೊನವು ಅದರ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ: ಹಡ್ಸನ್ ಬೀದಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬ್ರಾಡ್ವೇಯನ್ನು ಚೆಮ್ಬರ್ಸ್ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಕೆನಾಲ್ ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ  ಸಂಧಿಸುತ್ತದೆ)....ಕಲಾವಿದರು 70ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೋಹೋ ( ಸೌತ್ ಆಫ್ ಹೌಸ್ಟನ್) ನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದರು.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಕೋಹೆನ್, ಜಾಯ್ಸ್. [https://www.nytimes.com/1998/05/17/realestate/if-you-re-thinking-of-living-in-nolita-a-slice-of-little-italy-moving-upscale.html &quot;ಇಫ್ ಯು'ರ್ ಥಿಂಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ ಇನ್/ನೋಲಿಟ; ಏ ಸ್ಲೈಸ್ ಆಫ್ ಲಿಟಲ್ ಇಟಲಿ ಮೂವಿಂಗ್ ಅಪ್ ಸ್ಕೇಲ್&quot;], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮೇ 17, 1998.  ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಯಾರೇ ಒಬ್ಬರಿಗೂ ಪಟ್ಟಣದ ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕರೆಯಬೇಕೆಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಖಾತ್ರಿಯಿಲ್ಲ. ನೋಲಿಟ-ಲಿಟಲ್ ಇಟಲಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗ, ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಭೌಗೋಳಿಕತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲದ ಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರಕವನ್ನು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರಿಯಲ್-ಎಸ್ಟೇಟ್ ದಳ್ಳಾಳಿಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಅವರು ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಗೌರವ ತರಲು ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರು.&quot;&lt;/ref&gt;  ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌ ದೇಶದ [[Haarlem]] ಎಂಬ ನಗರವನ್ನಾಧರಿಸಿ [[Harlem (ಹಾರ್ಲೆಮ್‌)]] ಎಂಬ ಹೆಸರು ಡಚ್‌ ವಸಾಹತು ಕಾಲದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;Pitts, David. [https://web.archive.org/web/20061001040235/http://usinfo.state.gov/scv/Archive/2005/Jun/30-613064.html U.S. Post‌age Stamp Honors Harlem‌'s Langston Hughes], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್.]]. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. 
&quot;ಹಾರ್ಲೆಮ್, ಅಥವಾ ನಿಎಉವ್ ಹಾರ್ಲೆಮ್, ಎಂದು ಮೊದಲಿಗೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಡಚ್ ನಲ್ಲಿ 1658 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ ನಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಡೆದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಹಾರ್ಲೆಮ್ ನ ಮೇಲೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ ನ ಒಂದು ನಗರ.&quot;&lt;/ref&gt;  [[ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್‌ ಸಿಟಿ]] ಎಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಹೆಸರಿಸಲಾದ A, B, C ಮತ್ತು D ಅವೆನ್ಯೂಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

[[ಚಿತ್ರ:Manhattan night view.jpg|thumb|ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ರಾತ್ರಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಕೆಳ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌, FDR ಡ್ರೈವ್, ಹಾಗು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಸೇತುವೆ.]]
[[ಸೋಹೋ]]ದಂತಹ ನೆರೆಹೊರೆಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉನ್ನತ ವರ್ಗ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.  [[ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್‌ ಗ್ರಾಮ]], [[ಲೋಯರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌]], [[ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್‌ ಸಿಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಈಸ್ಟ್‌ ವಿಲೇಜ್‌]]ನಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂಲೂ &quot;[[ಬೋಹೀಮಿಯನ್‌]]&quot; ಉಪಸಂಪ್ರದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;ಬ್ರುನಿ, ಫ್ರಾಂಕ್. [https://www.nytimes.com/1997/04/07/nyregion/the-grounds-he-stamped-the-new-york-of-ginsberg.html &quot;ದಿ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್ ಹೀ ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್ಡ್: ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಆಫ್ ಗಿನ್ಸ್ ಬರ್ಗ್&quot;], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಎಪ್ರಿಲ್ 7, 1997. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. ನಿಜಕ್ಕೂ, Mr. ಗಿನ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪೂಜನೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಜಗತ್ತಿನೆಡೆಗಿನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗು ಲೈಂಗಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯ ಮೂಸೆಯಲ್ಲಿ ಅರಳಿದೆ. ಅವರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಯತೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅಕುಲೀನ ಹೆಂಗಸರ ಸುತ್ತ ಬೆಳೆದಿದೆ, ಅವರ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಕಥನವು ಬೋಹೆಮಿಯನ್ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯ ಸುತ್ತ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅವರು ಈ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು.      ''ಅವರು ಪೂರ್ವದ ಹಳ್ಳಿ ಹಾಗು ಪೂರ್ವದ ತಗ್ಗಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು,''  ಬಿಲ್ ಮಾರ್ಗನ್, ಸ್ನೇಹಿತ ಹಾಗು Mr. ಗಿನ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ನ ಪತ್ರಪಾಲಕ ಇದನ್ನು ನೆನ್ನೆ ಹೇಳಿದರು.&quot;&lt;/ref&gt;

ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳನ್ನು ವಾಸಿಸುವ [[ಚೆಲ್ಸೀ]] ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಕಲಾ ಉದ್ದಿಮೆ ಮತ್ತು ನಿಶಾ ಜೀವನಕ್ಕೂ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;ಡನ್ಲಪ್, ಡೇವಿಡ್ W.
[https://www.nytimes.com/1994/11/13/realestate/the-new-chelsea-s-many-faces.html &quot;][https://www.nytimes.com/1994/11/13/realestate/the-new-chelsea-s-many-faces.html ದಿ ನ್ಯೂ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ'ಸ್ ಮೆನಿ ಫೇಸಸ್&quot;], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ನವೆಂಬರ್ 13, 1994.   ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.

&quot;ವಿಲಾಸಿನಿಯಾದ ಚೆಲ್ಸಿಯಾಳ ಪಾತ್ರವು ಏ ಡಿಫರೆಂಟ್ ಲೈಟ್ ಪುಸ್ತಕದಂಗಡಿಯ ಆಗಮನದಿಂದ ಬಲವಾಯಿತು, ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಡಿಗಲ್ಲು ಹತ್ತು ವರ್ಷದಿಂದ {{convert|800|sqft|m2|0|sing=on}} ಪೆರಿ ಬೀದಿಯ ಸಮೀಪ 548 ಹಡ್ಸನ್ ಬೀದಿಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ  ಬಂಧಿಯಾಗಿತ್ತು.   ಇದು ಈಗ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ {{convert|5000|sqft|m2|-2}}ರಷ್ಟು ಜನರನ್ನು 151 ಪಶ್ಚಿಮ   19ನೇ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಿತು ಹಾಗು ಈ ವಲಸೆಯು   ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಆಡಂಬರದ ಜೀವನವು ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ...   ಚೆಲ್ಸಿಯಾಳ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಗೋಸ್ಕರ, Mr. ಗರ್ಮೆಂಡಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಒಂಟಿ ಹೆಂಗಸರು ಇಲ್ಲಿ ಬರಲು ಇಷ್ಟ ಪಡಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಒಂಟಿ ಗಂಡಸರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು.  &quot;70ರ ದಶಕದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನೆರೆ ಪ್ರದೇಶವು ಆಡಂಬರಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಯಿತು,&quot; ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.&quot;&lt;/ref&gt;

[[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಹೈಟ್ಸ್‌]] [[ಡಾಮಿನಿಕನ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌]]ನಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದವರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಚೈನಾಟೌನ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ಚೀನೀ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;ಗ್ರೈಮ್ಸ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [http://search.ft.com/nonFtArticle?id=030414001065 &quot;ವರ್ಲ್ಡ್ ನ್ಯೂಸ್: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್'ಸ್ ಚೈನಾಟೌನ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಸ್ ಟು ಫೀಲ್ ದಿ ಪಿಂಚ್ ಓವರ್ 'ದಿ ಬಗ್'&quot;] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120729000922/http://search.ft.com/nonFtArticle?id=030414001065 |date=2012-07-29 }}, ''[[ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'', ಏಪ್ರಿಲ್ 14, 2003. ಮೇ 19, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಚೈನಾಟೌನ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಚೈನೀಸ್ ಜನರು  ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060709160929/http://www.nycvisit.com/content/index.cfm?pagePkey=1195 Chinatown‌: A World of Dining, Shopping, and History], [[NYC &amp;amp; ಕಂಪನಿ]], June 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.  &quot;ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಟ್ಟು, ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ದೊಡ್ಡ ಚೈನಾಟೌನ್‌ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಅಲ್ಲಿನ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರ, ಅದರ ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗು ಅಲ್ಲಿನ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಿ ನೋಡಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೆ  ಅಂತಹ ಭೇಟಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.  ಚೈನೀಸ್ ಜನರು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸಿರುವ-150,000-ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಳಾರ್ಧವು, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು-ಸ್ಕ್ವೆರ್-ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಲಫಾಯೆಟ್ಟೆ, ವೊರ್ತ್, ಹಾಗು ಗ್ರಾಂಡ್ ಬೀದಿಗಳು ಹಾಗು ಈಸ್ಟ್ ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಯನ್ನು ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾಗಿ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ.&quot;&lt;/ref&gt; [[ಅಪ್ಪರ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವವರು ಹೆಚ್ಚು ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಮನೋಭಾವವುಳ್ಳವರು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, [[ಅಪ್ಪರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌]]ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು [[ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಆಸ್ತಿ]] ಹಾಗೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಶೀಲರಾಗಿದ್ದು, ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೊಂದು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://nycgo.com/?event=view.article&amp;amp;id=76746 ಅಪ್ಪರ್ ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್], [[NYC &amp;amp; ಕಂಪನಿ]], ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.  &quot;ಇದು ನಗರದ ಬೌದ್ಧಿಕ, ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ, ಹಾಗು ಶ್ರೀಮಂತ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಭದ್ರವಾದ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಾತಾವರಣವು ಭೂಮಿಯ ಹೊರಪದರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಂತೆ ಇಲ್ಲ.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071011103023/http://nycvisit.com/content/index.cfm?pagePkey=447 Maps &amp;amp; Neighborhoods - Upper East Side], [[NYC &amp;amp; ಕಂಪನಿ]], ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.   &quot;ನೆರೆಪ್ರದೇಶದವರಲ್ಲಿದ್ದ ಹಣ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಹಾಗು ಮರಳುಗೊಳಿಸುವ ಕೃತಕತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಮದ್ಯದ ಬಾಟಲುಗಳ ಬಿರಡೆಗಳು ಪಾಪ್ ಎಂದು ಸಿಡಿಸಿ ಶಬ್ದ ಮಾಡಲು ಶುರು ಮಾಡಿದವು! ಜೊತೆಗೆ ಉನ್ನತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಿಟ್ಜ್ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡವು.&quot;   
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://dragon.soc.qc.cuny.edu/Maps/footnote.html ಸ್ಟ್ರೋಲ್ ದಿ ಅಪ್ಪರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ ಫಾರ್ ಲೈಫ್ ಸ್ಟೈಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಎಲೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100626092513/http://dragon.soc.qc.cuny.edu/Maps/footnote.html |date=2010-06-26 }}, ''ಫೂಟ್ ನೋಟ್ಸ್''  ಆಫ್ ದಿ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೋಶಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಅಸ್ಸೋಸಿಯೇಶನ್]], ಮಾರ್ಚ್ 1996, ಜೂನ್ 29, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಅಪ್ಟೌನ್‌''  ಎಂದರೆ ಉತ್ತರ (ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ, ಉತ್ತರ-ಈಶಾನ್ಯ - ಇದು ದ್ವೀಪದ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಬೀದಿ ಕೇಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತಿರುಗಿರುವ ದಿಕ್ಕೂ ಸಹ) ಮತ್ತು ಡೌನ್ಟೌನ್‌ ಎಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣ (ದಕ್ಷಿಣ-ನೈಋತ್ಯ).&lt;ref&gt;ಪೆಟ್ಜೊಲ್ಡ್, ಚಾರ್ಲ್ಸ್. [http://www.charlespetzold.com/etc/AvenuesOfManhattan/index.html &quot;ಹೌ ಫಾರ್ ಫ್ರಂ ಟ್ರೂ ನಾರ್ತ್ ಆರ್ ದಿ ಅವೆನ್ಯೂಸ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌?&quot; ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070404053211/http://www.charlespetzold.com/etc/AvenuesOfManhattan/index.html |date=2007-04-04 }}, ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಗರದ ಬೀದಿಗಳ ನೆಲೆಯು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ನ ಅಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದು ವಾಸ್ತವಿಕ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ನಿಜವಾಗಿ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನೆಡೆಗೆ ಮುಖ ಚಾಚಿರುವ ಪೂರ್ವಾಬಿಮುಖ ನಕ್ಷೆಗಳು( ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮಾದರಿ) ದ್ವೀಪವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ  ಬಾಗಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ವಿಶಾಲ ಬೀದಿಗಳು ಉತ್ತರ ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹಾಗು ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತವೆ.&quot;&lt;/ref&gt; ಈ ಬಳಕೆಯು ಅಮೆರಿಕಾದ ಇತರೆ ನಗರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ''[[ಡೌನ್ಟೌನ್]]'' ‌ ಎಂದರೆ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ (ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌)]] ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.  ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿವೆ - ದ್ವೀಪದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ (ಹಣಕಾಸು ಜಿಲ್ಲೆ)]] ಹಾಗೂ [[ಮಿಡ್ಟೌನ್‌ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]].  ''ಅಪ್ಟೌನ್‌''  ಎಂಬ ಪದವು, [[59ನೆಯ ಬೀದಿ]]ಯಿಂದ &lt;ref&gt;ಜಾಕ್ಸನ್, ನಾನ್ಸಿ ಬೆತ್. 
[https://www.nytimes.com/2004/08/29/realestate/living-on-59th-street-putting-out-the-gold-plated-welcome-mats.html  &quot;ಲಿವಿಂಗ್ ಆನ್/59th ಸ್ಟ್ರೀಟ್; ಪುಟ್ಟಿಂಗ್ ಔಟ್ ದಿ ಗೋಲ್ಡ್-ಪ್ಲೇಟೆಡ್ ವೆಲ್ಕಮ್ ಮ್ಯಾಟ್ಸ್&quot;], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಆಗಸ್ಟ್ 29, ೨೦೦೪.   ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ವೈಭವೋಪೇತವಾದ ಗೋಪುರಗಳಿಂದ ಈಗ ಭದ್ರ ಆಸರೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಳವಾದ ಮಹಾಮಳಿಗೆಗಳು ಹಾಗು ಅಂಗಡಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣ, 59ನೇ ಬೀದಿಯು ನಗರದ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಧಿಸುವ ಮಿಡ್ಟೌನ್ ಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ.&quot;&lt;/ref&gt; ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ''ಡೌನ್ಟೌನ್‌''  ಎಂಬುದು [[14ನೆಯ ಬೀದಿ]]ಯಿಂದ &lt;ref name=&quot;NYCBasics&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20071011014616/http://www.nycvisit.com/content/index.cfm?pagePkey=365 NYC Basics], [[NYC &amp;amp; Company]],  ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗವು (14ನೇ ಬೀದಿಯ ಕೆಳಗೆ) ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್ ಹಳ್ಳಿ, SoHo, TriBeCa, ಹಾಗು ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಹಣಕಾಸಿನ ಆಡಳಿತ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&quot;&lt;/ref&gt; ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ವಲಯವನ್ನು ''ಮಿಡ್ಟೌನ್‌''  ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ದೃಢವಾಗಿರದೆ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತವೆ.

[[ಫಿಫ್ತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ (ಐದನೆಯ ಅವೆನ್ಯೂ)]] ರಸ್ತೆಯು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಇಬ್ಭಾಗಿಸಿ, ನಗರದ ಪೂರ್ವ/ಪಶ್ಚಿಮ ಹೆಸರುಗಳಿಗೆ ಗಡಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪೂರ್ವ 27ನೆಯ ಬೀದಿ, ಪಶ್ಚಿಮ 42ನೆಯ ಬೀದಿ); ಬೀದಿ ವಿಳಾಸಗಳು ಫಿಫ್ತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಅದರಿಂದ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತಾ ರಸ್ತೆಗಳ ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗಕ್ಕೂ 100 ಬೀದಿಗಳುಂಟು.&lt;ref name=&quot;NYCBasics&quot;/&gt;  ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವೇವರ್ಲಿ ಪ್ಲೇಸ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಫಿಫ್ತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡು, ಬ್ರಾಡ್ವೇ ರಸ್ತೆಯು ಪೂರ್ವ/ಪಶ್ಚಿಮ ಗಡಿ ಗುರುತಿಸುವ ರೇಖೆಯಾಗುತ್ತದೆ.  [[ಹೌಸ್ಟಿನ್‌ ಬೀದಿ]]ಗೆ ತುಸು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಜಾಲವು ಮೊದಲನೆಯ ಬೀದಿಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಂಡರೂ, [[ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಬೀದಿ]]ಯ ತುಸು ಉತ್ತರದ ತನಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ ಎಲ್ಲಾ ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಬೀದಿಗಳೂ ಸಾಂಖ್ಯಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿವೆ. ರಸ್ತೆಯ ಕ್ರಮಸಂಖ್ಯೆಯು ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾ 220ನೆಯ ಬೀದಿಯ ತನಕ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ದ್ವೀಪಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರಮಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಬೀದಿ.&lt;ref name=&quot;Stuff&quot;/&gt;

=== ಹವಾಗುಣ ===
[[ಚಿತ್ರ:Storm at Manhattan.jpg|thumb|ಮಿಡ್ ಟೌನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನ ಮಳೆ.]]

41°Nರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ [[ಆರ್ದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಉಪ-ಉಷ್ಣ ಹವಾಗುಣ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ([[Köppen ವಿಂಗಡಣೆ]] Cfa).&lt;ref name=&quot;NYC ಹವಾಗುಣ&quot;&lt;ref name=&quot;NYC 
ಹವಾಗುಣ&quot;&gt;{{cite web|title=The Climate of New York|publisher=New York State Climate Office|url=http://nysc.eas.cornell.edu/climate_of_ny.html|accessdate=2007-03-27}}&lt;/ref&gt; ನಗರವು ಕಡಲತೀರ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಕಾರಣ, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶವು ಒಳನಾಡಿನ ವಲಯಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು 25ರಿಂದ 35 ಅಂಗುಲದಷ್ಟು (63.5ರಿಂದ 88.9 ಸೆ.ಮೀ.) ಹಿಮಪಾತವಾಗುವುದನ್ನು ಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;NYC climate&quot;/&gt;

ಹಿಮಪಾತದ ಕಾಲಗಳ ನಡುವೆ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 220 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಹಿಮರಹಿತ ಅವಧಿಯಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;NYC climate&quot;/&gt;  ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಸಂತ ಮತ್ತು ಶರತ್ಕಾಲಗಳು ಹಿತಕರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶವಿದ್ದು, ಆರ್ದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 18ರಿಂದ 25 ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶವು 90&amp;nbsp;°F (32&amp;nbsp;°C) ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;NYC climate&quot;/&gt;  ನಗರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಹವಾಗುಣ ಮಾದರಿಯು [[ಅಟ್ಲ್ಯಾಂಟಿಕ್‌ ಮಲ್ಟಿಡಿಕೇಡಲ್‌ ಆಸ್ಕಿಲೇಷನ್‌]]ನಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಟ್ಲ್ಯಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ 70 ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಶಾಖದ ಮತ್ತು ತಂಪಾಗಿಸುವ ಒಂದು ಸುತ್ತಾಗಿದ್ದು, ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಚಂಡಮಾರುತ ಮತ್ತು ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿನ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳ ಆವರ್ತನ ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Riley, Mary Elizabeth|title=Assessing the Impact of Interannual Climate Variability on New York City's Reservoir System|year=2006|publisher=Cornell University Graduate School for Atmospheric Science|url=http://ecommons.cornell.edu/bitstream/1813/2623/1/MER%20Thesis-new.pdf|format=PDF|accessdate=2009-06-29}}&lt;/ref&gt;

ನಗರದಲ್ಲಿ 9 ಜುಲೈ 1936ರಂದು 106&amp;nbsp;°F (41&amp;nbsp;°C)ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣಾಂಶ ಹಾಗೂ 9 ಫೆಬ್ರವರಿ 1934ರಂದು -15&amp;nbsp;°F (-26&amp;nbsp;°C)ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಜನವರಿ 2004ರಲ್ಲಿ ಸೊನ್ನೆಗಿಂತಲೂ ಒಂದಂಕಿ ಹೆಚ್ಚಿನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಉಷ್ಣಾಂಶವು ಇಳಿದು, ಜುಲೈ 2005ರಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶವು 100&amp;nbsp;°Fಗೆ ಹಾಗೂ ಆಗಸ್ಟ್‌ 2006ರಲ್ಲಿ 103&amp;nbsp;°Fಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಜೆಯ ತಾಪಮಾನವು [[ಅರ್ಬನ್‌ ಹೀಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]] ಪ್ರಭಾವದ ಕಾರಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಹಗಲಿನ ಹೊತ್ತು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಶಾಖವು ಇರುಳಿನ ಹೊತ್ತು ಪುನಃ ಪ್ರಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಗಾಳಿಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೀಸಿದಲ್ಲಿ, ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 7&amp;nbsp;°F (4&amp;nbsp;°C)ರಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081216084557/http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-12655409_ITM  &quot;ಕೀಪಿಂಗ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಕೂಲ್ ಇಸ್ ದಿ ಜಾಬ್ ಆಫ್ NASA'ಸ್ ಹೀಟ್ ಸೀಕರ್ಸ್.&quot; ], ''[[Spacedaily.com]]'', ಫೆಬ್ರವರಿ 9, 2006. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ತಾಪಮಾನದ ದ್ವೀಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಕಾವಿನ ಹವೆಯಲ್ಲಿ ಜೊತೆಗೆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯ ವೇಗವು ಕಡಿಮೆಯಿರುವಾಗ ಹಾಗು ಸಮುದ್ರದ ಗಾಳಿಯು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೀಸಿದಾಗ ಇದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಗಾಳಿಯ ಉಷ್ಣತೆಯು {{convert|7.2|°F|°C|abbr=on}} ರಷ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&quot;&lt;/ref&gt;

== ಸರ್ಕಾರ ==
[[ಚಿತ್ರ:Municipal Building - New York City.jpg|thumb|upright|ದಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್]]
[[ಚಿತ್ರ:Scott Stringer small.jpg|thumb|left|upright|ಸ್ಕಾಟ್ ಸ್ತ್ರಿನ್ಜರ್, 2006.]]
ಇಸವಿ 1898ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಸ್ಥಿತಿ ದೃಢವಾಗಿಸಿದಾಗಿಂದಲೂ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಸನ್ನದಿನಡಿ ಆಡಳಿತಗೊಳಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಂತೆ, 1989ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ನಂತರ, ದೃಢವಾದ [[ಮಹಾಪೌರ-ಸಭಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.abcny.org/pdf/Report%20on%20Ballot%20Proposals.pdf &quot;ರಿಪೋರ್ಟ್ ಆನ್ ಬ್ಯಾಲಟ್ ಪ್ರಪೋಸಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ 2003  ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಚಾರ್ಟರ್ ರಿವಿಶನ್ ಕಮಿಷನ್&quot;](ಪ್ದ್ಫ್), [[ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಬಾರ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]].   ಮೇ 11, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಪಕ್ಷೇತರ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಪುರಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ 1989ರ ಚಾರ್ಟರ್ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಒಂದು ಪ್ರಬಲವಾದ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು  ಹೊಂದಿದೆ.&quot;&lt;/ref&gt;  ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಆಡಳಿತವು ಮ್ಹಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸನ್ಮಾರ್ಗ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಮನರಂಜನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಹಾಗೂ ಕಲ್ಯಾಣಸೇವಾ ಖಾತೆಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದೊಂದಿಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಸಮತೋಲನಕ್ಕಾಗಿ, 1898ರಲ್ಲಿ [[ವಿಭಾಗೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ (ಬೊರೊ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್‌)]] ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು.  [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಬೋರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಎಸ್ಟಿಮೇಟ್‌]] ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಮತದ ಹಕ್ಕು ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಿಭಾಗೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕಾರವುಳ್ಳ ಆಡಳಿತ ಪಾತ್ರವಿತ್ತು. ಈ ಮಂಡಳಿಯು ನಗರದ ಮುಂಗಡ ಪತ್ರ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅನುಮೋದನೆ ಹಾಗೂ ಜಮೀನು ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿತ್ತು. ಇಸವಿ 1989ರಲ್ಲಿ, [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು 'ಬೋರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಎಸ್ಟಿಮೇಟ್‌'ನ್ನು 'ಸಂವಿಧಾನ ಬಾಹಿರ' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸ್ಟೇಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವವುಳ್ಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಿರದಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು 1964ರಲ್ಲಿ ಹೊರಡಿಸಿದ 'ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಒಂದೇ ಮತ ಹಕ್ಕು' ತೀರ್ಪಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾದ [[ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿ]]ಯ [[ಸಮಾನ ರಕ್ಷಣಾ ವಿಧಿ]]ಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://www.law.cornell.edu/supct/html/historics/USSC_CR_0489_0688_ZS.html ಕಾರ್ನೆಲ್ ಲಾ ಸ್ಕೂಲ್ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್: ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಎಸ್ಟಿಮೇಟ್ ಆಫ್ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ v. ಮೊರ್ರಿಸ್], [[ಕಾರ್ನೆಲ್ ಲಾ ಸ್ಕೂಲ್]].   ಜೂನ್ 12, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ಇಸವಿ 1990ರಿಂದಲೂ, ಬಹುಶಃ ಅಧಿಕಾರವೇ ಇಲ್ಲದ ವಿಭಾಗೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಮಹಾಪೌರರ ನಿಯೋಗಗಳು, ನಗರ ಮಂಡಳಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ನಗರಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಿಭಾಗದ ಪರವಾಗಿ ವಾದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.  [[ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್‌]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಇಸವಿ 2005ರಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತರಾದ [[ಸ್ಕಾಟ್ ಸ್ಟ್ರಿಂಗರ್‌]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ವಿಭಾಗೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.mbpo.org/free_details.asp?id=46 ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಸ್ಕಾಟ್ M. ಸ್ಟ್ರಿನ್ಗರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100309105343/http://www.mbpo.org/free_details.asp?id=46 |date=2010-03-09 }}, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಬರೋದ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್'ಸ್ ಆಫೀಸ್.   ಎಪ್ರಿಲ್ 27, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.  &quot;ಸ್ಕಾಟ್ M. ಸ್ಟ್ರಿನ್ಗರ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನ 26ನೇ ಪುರಸಭಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಜನವರಿ 2006ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು...&quot;&lt;/ref&gt;

ಇಸವಿ 2010ರಿಂದಲೂ ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ ಪಕ್ಷದವರಾದ [[ಸಿ ವ್ಯಾನ್ಸ್‌]], ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿಯ ಜಿಲ್ಲಾ ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.manhattanda.org/officeoverview/bio.shtml ಬಯೋಗ್ರಫಿ ಆಫ್ ಸೈರಸ್ R. ವಾನ್ಸೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501131144/http://www.manhattanda.org/officeoverview/bio.shtml |date=2011-05-01 }}, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಅಟರ್ನಿ'ಸ್ ಆಫೀಸ್.    ಏಪ್ರಿಲ್ 27, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.  &quot;ಅವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿಯ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಅಟರ್ನಿ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಎಂಟು ಯಶಸ್ವಿ ಆಹ್ವಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇಯದನ್ನು 1974ರಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ತನಕ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಿದ.&quot;&lt;/ref&gt;  ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಹತ್ತು ನಗರ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಐದು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ.  ಇದು ಹನ್ನೆರಡು ಆಡಳಿತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಿಲ್ಲಿಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯ ಮಂಡಳಿಯಿದೆ.  ಸಮುದಾಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳ ದೂರುಗಳು ಮತ್ತು ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿ ಅವರ ಪರ ವಕೀಲಿ ವಹಿಸುವ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಮಂಡಳಿಗಳಾಗಿವೆ. 
[[ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿರುವ ಈ ವಿಭಾಗವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು [[ಕಾನ್ಸಲಿನ ಕಾರ್ಯಾಲಯ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 105 ಕಾನ್ಸಲನ ಅಧಿಕೃತ ಕಛೇರಿಗಳು, ಮಹಾ ಕಾನ್ಸಲರ ಹಾಗೂ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಕಾನ್ಸಲ್‌ ಕಛೇರಿಗಳೂ ಇವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.consulsnewyork.com/about.htm ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಫಾರಿನ್ ಕಾನ್ಸಲ್ಸ್: ಅಬೌಟ್ ಅಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060619022104/https://www.consulsnewyork.com/about.htm |date=2006-06-19 }}.  ಜುಲೈ 19, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;  ಇದು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್]]‌ನ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಮಹಾಪೌ]]ರರ ಕಛೇರಿ ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಮಂಡಳಿ]]ಯ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವಾದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿದೆ.  ಮಹಾಪೌರರ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹಾಗೂ ಹದಿಮೂರು ನಗರಸಭಾ ನಿಯೋಗಗಳು ಸಮೀಪದ [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಗರಸಭಾ ಭವನ (ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮುನಿಸಿಪಾಲ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌)]]ದಲ್ಲಿವೆ. ಇಸವಿ 1916ರಲ್ಲಿ ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಬೃಹತ್‌ ಸರ್ಕಾರೀ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.nyc.gov/html/dcas/html/resources/man_munibldg.shtml ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121019234821/http://www.nyc.gov/html/dcas/html/resources/man_munibldg.shtml |date=2012-10-19 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ]].  ಜೂನ್ 29, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

=== ರಾಜಕೀಯ ===
[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ ಜಿಲ್ಲಾ ವಕೀಲ]], [[ವಿಭಾಗೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] 
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;float:left;margin:2em;font-size:90%&quot;
|+ &lt;td&gt;'''ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನದ ಚುನಾವಣೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು''' &lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://elections.nytimes.com/2008/results/president/map.html|title=Election results from the N.Y. Times|publisher=Elections.nytimes.com|date=2008-12-09|accessdate=2009-05-30}}&lt;/ref&gt;&lt;/td&gt;
|- style=&quot;background:lightgrey&quot;
!ವರ್ಷ
![[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ರು]]
![[ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ಗಳು]]
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[2008]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|13.5% ''89,906'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''85.7%'''  ''572,126'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[2004]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|16.7% ''107,405'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''82.1%'''  ''526,765'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[2000]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|14.2% ''79,921'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''79.8%'''  ''449,300'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1996]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|13.8% ''67,839'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''80.0%'''  ''394,131'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1992]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|15.9% ''84,501'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''78.2%'''  ''416,142'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1988]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|22.9% ''115,927'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''76.1%'''  ''385,675'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1984]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|27.4% ''144,281'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''72.1%'''  ''379,521'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1980]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|26.2% ''115,911'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''62.4%'''  ''275,742'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1976]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|25.5% ''117,702'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''73.2%'''  ''337,438'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1972]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|33.4% ''178,515'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''66.2%'''  ''354,326'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1968]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|25.6% ''135,458'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''70.0%'''  ''370,806'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1964]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|19.2% ''120,125'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''80.5%'''  ''503,848'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1960]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|34.2% ''217,271'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''65.3%'''  ''414,902'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1956]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|44.26% ''300,004'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''55.74%'''  ''377,856'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1952]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|39.30% ''300,284'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''58.47%'''  ''446,727'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1948]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|33.18% ''241,752'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''52.20%'''  ''380,310'' 
|}

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪಾಲು ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷದವರದ್ದೇ ಆಗಿದೆ.  ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತದಾರರ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸುಮಾರು 12%ರಷ್ಟು ಪಾಲು ಹೊಂದಿದ್ದ ನೋಂದಾಯಿತ [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌]]ರು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.  ಕೇವಲ [[ಅಪ್ಪರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್]]‌ ಮತ್ತು [[ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್]]‌ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೋಂದಾಯಿತ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ರು ಮತದಾರರ ಸಮುದಾಯದ 20%ರಷ್ಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.  ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತರಾಗಿರುವವರಲ್ಲಿ [[ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌]]ಗಳದ್ದು 66.1%ರಷ್ಟು ಪಾಲಿದೆ.  ಮತದಾರರಲ್ಲಿ 21.9%ರಷ್ಟು ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಲ್ಲ (ನಿರ್ದಳೀಯರು).&lt;ref&gt;ಗ್ರೋಗನ್, ಜೆನ್ನಿಫರ್. [http://web.jrn.columbia.edu/studentwork/election/2004/uptown_grogan01.asp ಎಲೆಕ್ಷನ್ 2004-ರೈಸ್ ಇನ್ ರೆಜಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್ ಪ್ರಾಮಿಸ್ಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಟರ್ನ್ಔಟ್], ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಜರ್ನಲಿಸಂ, ಏಪ್ರಿಲ್ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.  &quot;ಮಂಡಳಿಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 22ರ ಗಡುವಿನ ಅವಧಿಯ ತನಕ ದಾಖಲಾದ ಮತದಾರರ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, 1.1 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ದಾಖಲಾದ ಮತದಾರರು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 727,071ರಷ್ಟು ಜನ ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಹಾಗು 132,294 ರಷ್ಟು ಜನ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಇದು 2000ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಗಿಂತ 26.7 ಶೇಕಡಾ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 876,120 ದಾಖಲಾದ ಮತದಾರರಿದ್ದರು.&quot;&lt;/ref&gt;

ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಾಲ್ಕು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ಗಳು ನಾಲ್ಕೂ ಭಾಗಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

* [[ಮೇಲಿನ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]ನಲ್ಲಿ, ಹಾರ್ಲೆಮ್‌, [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಹಾರ್ಲೆಮ್]]‌, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಹೈಟ್ಸ್‌, [[ಇನ್ವುಡ್]]‌ ಹಾಗೂ ಅಪ್ಪರ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಹದಿನೈದನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಬಿ. ರೇಂಜೆಲ್‌]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
* ಅಪ್ಪರ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌, [[ಹೆಲ್ಸ್‌ ಕಿಚನ್‌]], ಚೆಲ್ಸೀ, ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್‌ ಗ್ರಾಮ, [[ಚೈನಾಟೌನ್‌]], ಟ್ರೈಬೆಕಾ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ, ಹಾಗೂ ನೈಋತ್ಯ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ನ ಕೆಲವು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ 'ವೆಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌' ಆಧಾರಿತ [[8ನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯನ್ನು [[ಜೆರೊಲ್ಡ್‌ ನ್ಯಾಡ್ಲರ್‌]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
* [[ಟೆಡ್ಡಿ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜಾನ್‌ ಲಿಂಡ್ಸೆ]]ಯವರ ರಾಜಕೀಯ ತಾಣವಾಗಿದ್ದ 'ಸಿಲ್ಕ್‌ ಸ್ಟಾಕಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆ‌' ಎನ್ನಲಾದ [[14ನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯನ್ನು [[ಕ್ಯಾರೊಲೀನ್‌ ಬಿ. ಮಾಲೊನಿ]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಅಪ್ಪರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌, [[ಯಾರ್ಕ್ವಿಲ್‌]], ಗ್ರ್ಯಾಮರ್ಸಿ ಪಾರ್ಕ್‌, ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ [[ಲೋವರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌]]ನ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗ, ಹಾಗೂ [[ಈಸ್ಟ್‌ ವಿಲೇಜ್‌ (ಪೂರ್ವ ಗ್ರಾಮ)]], ಜೊತೆಗೆ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ನ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

* [[ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್‌ ಸಿಟಿ]]ಯ C ಮತ್ತು D ಅವೆನ್ಯೂಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ಯೂರ್ಟೊ ರಿಕನ್‌ ಜನರು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಲೋವರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌]] ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌/ಕ್ವೀನ್ಸ್‌-ಆಧಾರಿತ [[12ನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯನ್ನು [[ನೈಡಿಯಾ ವೆಲಸ್ಕ್ವೆಜ್‌]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಇಸವಿ [[1924]]ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿಯ 41.20%ರಷ್ಟು ಮತಗಳಿಸಿದ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ [[ಕ್ಯಾಲ್ವಿನ್‌ ಕೂಲಿಜ್‌]], 39.55%ರಷ್ಟು ಮತಗಳಿಸಿದ ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ [[ಜಾನ್‌ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಡೇವಿಸ್‌]] ವಿರುದ್ಧ ಜಯಗಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿಲ್ಲ.  ಇಸವಿ 1920ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮತಗಳಲ್ಲಿ 59.22%ರಷ್ಟನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ [[ವಾರೆನ್‌ ಜಿ. ಹಾರ್ಡಿಂಗ್‌]] ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[http://ourcampaigns.com/ContainerHistory.html?ContainerID=9127 ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್-ಹಿಸ್ಟರಿ: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ], ಅವರ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್ಸ್.   ಮೇ 1, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಇಸವಿ 2004ನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ [[ಜಾನ್‌ ಕೆರ್ರಿ]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮತಗಳಲ್ಲಿ 82.1%ರಷ್ಟು ಪಡೆದರು. ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಬುಷ್‌]] ಕೇವಲ 16.7%ರಷ್ಟು ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;[http://vote.nyc.ny.us/pdf/results/2004/general/g2004recaps.pdf 2004 ಜೆನರಲ್ ಎಲೆಕ್ಷನ್: ಸ್ಟೇಟ್ಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ರಿಟರ್ನ್ ಆಫ್ ದಿ ವೋಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ವೈಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್](PDF), ಡಿಸೆಂಬರ್ 1, 2004ರಂದು ನಡೆಸಲಾದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಎಲೆಕ್ಷನ್ಸ್.  ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2008ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ವಿಭಾಗವು ಧನ ನೆರವಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖ ಮುಲವಾಗಿದೆ. ಇಸವಿ 2004ರಲ್ಲಿ, ರಾಜಕೀಯ ದೇಣಿಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿದ ಏಳು [[ZIP ಸಂಖ್ಯೆಗಳ]] ಪೈಕಿ ಆರು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.colorofmoney.org/top_zip.asp ನ್ಯಾಷನಲ್ ಓವರ್ ವ್ಯೂ: ಟಾಪ್ ಜಿಪ್ ಕೋಡ್ಸ್ 2004 - ಟಾಪ್ ಕಾಂಟ್ರೀಬ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಜಿಪ್ ಕೋಡ್ಸ್ ಫಾರ್ ಆಲ್ ಕ್ಯಾಂಡಿಡೇಟ್ಸ್ (ಇಂಡಿವಿಜುಅಲ್ ಫೆಡೆರಲ್ ಕಾಂಟ್ರೀಬ್ಯೂಶನ್ಸ್  ($200+))] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608074639/http://www.colorofmoney.org/top_zip.asp |date=2007-06-08 }}, ದಿ ಕಲರ್ ಆಫ್ ಮನಿ.  ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಅಪ್ಪರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ 10021 ಎಂಬ ಅತ್ಯುನ್ನತ ZIP ಕೋಡ್‌ [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ]] ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದವು. ಇದರಲ್ಲಿ 2004ರಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ಕೆರ್ರಿ ಹಾಗೂ ಬುಷ್‌ರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://www.publicampaign.org/pressroom/2004/10/29/big-donors-still-rule-the-roost ಬಿಲ್ ಡೋನರ್ಸ್ ಸ್ಟಿಲ್ ರೂಲ್ ದಿ ರೂಸ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173612/https://www.publicampaign.org/pressroom/2004/10/29/big-donors-still-rule-the-roost |date=2016-03-03 }}, ಪಬ್ಲಿಕ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 29, 2004ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಜುಲೈ 11, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

=== ಸಂಯುಕ್ತತಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ===
[[ಚಿತ್ರ:Farley PO jeh.JPG|thumb|ಜೇಮ್ಸ್ A. ಫಾರ್ಲೆಯ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್.]]
[[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಅಂಚೆ ಸೇವೆ]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  [[ಮಿಡ್ಟೌನ್‌ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಫ್ಯಾರ್ಲೆ ಪೋಸ್ಟ್‌ ಕಛೇರಿಯು]] ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://usps.whitepages.com/service/post_office/67234?p=1&amp;amp;s=NY&amp;amp;service_name=post_office&amp;amp;z=10001 ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಲೊಕೇಶನ್ - ಜೇಮ್ಸ್ A. ಫಾರ್ಲೆಯ್] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120721063948/http://usps.whitepages.com/service/post_office/67234?p=1&amp;s=NY&amp;service_name=post_office&amp;z=10001 |date=2012-07-21 }}.&quot;  ''[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಸರ್ವೀಸ್]]''. ಮೇ 5, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

[[31ನೆಯ ಬೀದಿ]] ಹಾಗೂ [[33ನೆಯ ಬೀದಿ]]ಯ ನಡುವೆ ಎಂಟನೆಯ ಅವೆನ್ಯೂದಲ್ಲಿ # 421ರಲ್ಲಿದೆ. ಅಂಚೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ 9 ಮೇ 2009ರಿಂದ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.silive.com/news/index.ssf/2009/04/new_york_citys_main_post_offic.html ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ'ಸ್ ಮೇನ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಸ್ಟಾಪ್ಸ್ 24-ಅವರ್ ಸರ್ವಿಸ್].&quot;   ''[[ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್]]''. ಶುಕ್ರವಾರ, ಏಪ್ರಿಲ್ 17, 2009. ಮೇ 5, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

== ಅಪರಾಧ ==
ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ತಮ್ಮ ತಾಯ್ನೆಲಗಳಲ್ಲಿನ ಬಡತನದಿಂದ ಪಾರಾಗಬಯಸಿದ ವಲಸಿಗರಿಗೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಅಯಸ್ಕಾಂತದಂತಾಯಿತು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ತಲುಪಿದ ನಂತರ ಹಲವರು, [[ಬ್ರಾಡ್ವೇ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್‌]]ನ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಬೊವೆರಿ]] ನಡುವಿನ [[ಫೈವ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಕೊಳಚೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸತೊಡಗಿದರು.  1820ರ ದಶಕಗಳೊಳಗೆ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಜೂಜುಕೋಣೆಗಳು ಹಾಗೂ [[ಕುಖ್ಯಾತ ಸ್ಥಾನ]]ಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಹೋಗಲು ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸ್ಥಳಗಳೆನಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.  ಇಸವಿ 1842ರಲ್ಲಿ, ಖ್ಯಾತ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಗ್ರಂಥಕರ್ತ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಡಿಕೆನ್ಸ್]]‌ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಇಲ್ಲಿನ ಕಳಪೆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಬಹಳ ದಿಗಿಲಾದರು.&lt;ref&gt;ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನೋ, ಗ್ರೆಗೊರಿ. [http://urbanography.com/5_points/ &quot;ದಿ ಫೈವ್ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್&quot;], ಅರ್ಬನೋಗ್ರಫಿ.  ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಅದೆಷ್ಟು ಕುಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿತ್ತೆಂದರೆ, [[ಅಬ್ರಹಾಮ್‌ ಲಿಂಕನ್‌]]ರ ಗಮನಕ್ಕೂ ಬಂದಿತ್ತು. ಇಸವಿ 1860ರಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ [[ಕೂಪರ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌ ಅಡ್ರೆಸ್]]‌ಗೆ ಮುಂಚೆ ಅವರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;ವಾಲ್ಷ್, ಜಾನ್, [http://www.irish-society.org/Hedgemaster%20Archives/five_points.htm &quot;ದಿ ಫೈವ್ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090511001820/http://www.irish-society.org/Hedgemaster%20Archives/five_points.htm |date=2009-05-11 }}, ಐರಿಶ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ದಿ ಗಾರ್ಡನ್ ಸಿಟಿ ಏರಿಯ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1994. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ದಿ ಫೈವ್ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್ ಕೊಳೆಗೇರಿಯು ಎಷ್ಟು ಕುಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತೆಂದರೆ ಅದು ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಅಬ್ರಹಂ ಲಿಂಕನ್ ನ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದು ಅವರ ಕೂಪರ್ ಯೂನಿಯನ್ ಅಡ್ರೆಸ್ಸ್ ಗೂ ಮುಂಚೆ ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.&quot;&lt;/ref&gt; ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಐರಿಷ್‌ ಮೂಲದ [[ಫೈವ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌ ಗ್ಯಾಂಗ್‌]] ದೇಶದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಘಟಿತ ಅಪರಾಧೀ ತಂಡವಾಗಿತ್ತು.

[[ಚಿತ್ರ:Leslie five points new york 1885 3c22660v.jpg|thumb|ಇಸವಿ 1885ರ ಸ್ಥೂಲ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಫೈವ್ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಒಂದು ಕೊಳೆಗೇರಿಯ ಸಂದರ್ಶನ]]
[[ಚಿತ್ರ:NYPD boat99pct.jpg|thumb|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಹಾರ್ಬರ್ ನ ಸುತ್ತ ಒಂದು NYPD ದೋಣಿಯ ಗಸ್ತು.]]

1900ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಟಲಿ ದೇಶದಿಂದ ವಲಸೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹಲವರು [[ಆಲ್ ಕ್ಯಾಪೊನ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಆಲ್‌ ಕ್ಯಾಪೊನ್‌ ಮೊದಲು [[ಫೈವ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್‌ ಗ್ಯಾಂಗ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಅಪರಾಧೀ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ.&lt;ref&gt;[http://www.chicagohs.org/history/capone.html ಅಲ್ ಕಾಪೋನೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140512025504/http://www.chicagohs.org/history/capone.html |date=2014-05-12 }}, [[ಚಿಕಾಗೊ ಹಿಸ್ಟರಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]].   ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.  &quot;ಕಾಪೋನೆ, ಜನವರಿ 17, 1899ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ....   ಅವನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಲ್ಲಿ ಕುಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ.   ಫೈವ್ ಪಾಯಿಂಟ್ಸ್ ನ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಜೊತೆಗೆ ದರೋಡೆಕೋರ ಫ್ರಾಂಕಿ ಯಾಲೆ ಯ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಡೈವ್, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಇನ್ನ್ ನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಅನಾಹ್ವಾನಿತರನ್ನು ಹೊರಗಟ್ಟುವ ಆಳಾಗಿ ಹಾಗು ಪಾನಗೃಹ ಪರಿಚಾರಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ.&quot;&lt;/ref&gt; ''ಕೊಸಾ ನಾಸ್ಟ್ರಾ''  ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾದ [[ಮಾಫಿಯಾ]] ಗುಂಪು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಸಿಸಿಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾಯಿತು. ಆನಂತರ, 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಿಸಿಲಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಇಟಲಿಯನ್‌ [[ವಲಸೆ]] ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪೂರ್ವ ತೀರ]]ದ ವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು.  ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖ ಯೆಹೂದೀ ದರೋಡೆಕೋರ [[ಮೆಯರ್‌ ಲ್ಯಾನ್ಸ್ಕಿ]] ನಾಯಕತ್ವದ 
[[ಯೆಹೂದೀ ಗುಂಪು]] ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ಅಪರಾಧೀ ಗುಂಪುಗಳೊಡನೆ ಜತೆಗೂಡಿದ [[ಲಕಿ ಲುಸಿಯಾನೊ]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಾ ಕೊಸಾ ನಾಸ್ಟ್ರಾ ಗುಂಪನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದ.&lt;ref name=&quot;Smithsonian&quot;&gt;ಜಫ್ಫೆ, ಎರಿಕ್. {{Cite web |url=http://www.smithsonianmagazine.com/issues/2007/april/mob.php |title=&quot;Talking to the Feds: The chief of the FBI's organized crime unit on the history of La Cosa Nostra&quot; |access-date=2010-04-19 |archive-date=2007-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070615003727/http://www.smithsonianmagazine.com/issues/2007/april/mob.php |url-status=bot: unknown }},''[[ಸ್ಮಿತ್ ಸೋನಿಯನ್ (ನಿಯತಕಾಲಿಕ)]]'', ಏಪ್ರಿಲ್ 2007. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಇಸವಿ 1920ರಿಂದ 1933ರ ವರೆಗೆ ಹೇರಲಾದ [[ನಿಷೇಧ]]ವು ಮದ್ಯದ ಕಾಳಸಂತೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿತು. ಇದನ್ನು ಮಾಫಿಯಾ ಗುಂಪುಗಳು ತನ್ನ ಅನುಕೂಲಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡವು.&lt;ref name=&quot;Smithsonian&quot;/&gt;

1960 ಹಾಗೂ 1970ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿತು. ಪೊಲೀಸರು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡಿತು. 1960ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸಾವಿರಕ್ಕೆ 21.09 ಇದ್ದದ್ದು 1981ರಲ್ಲಿ 102.66ಕ್ಕೆ ಏರಿತ್ತು.  ಇನ್ನೊಂದು ದಶಕದ ತನಕ ನರಹತ್ಯೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. [[NYPD]] ದಾಖಲಿಸಿಕೊಮಡ ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣಗಳು 1960ರಲ್ಲಿ 390, 1970ರಲ್ಲಿ 1,117, 1980ರಲ್ಲಿ 1812 ಹಾಗೂ 1990ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ 2,262 ಪ್ರಕರಣಗಳಿದ್ದವು. ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣ [[ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ಸೇವಿಸುವ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಚಟ]].  ಸುಮಾರು 1990ರಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ನರಹತ್ಯೆ, ಅತ್ಯಾಚಾರ, ಲೂಟಿ, ಉಲ್ಬಣಿಸಿದ ಹಲ್ಲೆ, ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಅಪರಾಧಗಳು, ಕಳ್ಳತನ, ವಾಹನ ಕಳವು, ಆಸ್ತಿ-ಪಾಸ್ತಿ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಇಳಿತ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;ಲಂಗನ್, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ A. ಹಾಗು ಡುರೋಸ್, ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ R. [http://samoa.istat.it/Eventi/sicurezza/relazioni/Langan_rel.pdf &quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216012507/http://samoa.istat.it/Eventi/sicurezza/relazioni/Langan_rel.pdf |date=2008-02-16 }}  [http://samoa.istat.it/Eventi/sicurezza/relazioni/Langan_rel.pdf ದಿ ರಿಮಾರ್ಕಬಲ್ ಡ್ರಾಪ್ ಇನ್ ಕ್ರೈಂ ಇನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216012507/http://samoa.istat.it/Eventi/sicurezza/relazioni/Langan_rel.pdf |date=2008-02-16 }} (PDF). [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟಿಸ್]], ಅಕ್ಟೋಬರ್ 21, 2004.  ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:New york police department car.jpg|thumb|left|NYPD ಕ್ರೌನ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯ ಪೋಲಿಸ್ ಕಾರ್]] ಇಸವಿ 2005ರ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧದ ಪ್ರಮಾಣ ಅತಿ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Bloomberg&quot;&gt;ಜೆರನ್ಸ್ಕಿ, ಟಾಡ್. [https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000103&amp;amp;sid=aHWGwSJjpbOU&amp;amp;refer=us NYC ಇಸ್ ಸೇಫೆಸ್ಟ್ ಸಿಟಿ ಆಸ್ ಕ್ರೈಂ ರೈಸಸ್ ಇನ್ U.S., FBI ಸೇ&quot;]. ''[[ಬ್ಲೂಮ್ಬರ್ಗ್ ನ್ಯೂಸ್]]'', ಜೂನ್ 12, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.   ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;  ತನ್ನ 13ನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಅಂಗವಾಗಿ [[ಮಾರ್ಗನ್‌ ಕ್ವಿಟ್ನೊ]], ಸುಮಾರು 500,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ 32 ನಗರಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://www.morganquitno.com/cit07pop.htm 13th ಆನ್ಯೂಅಲ್ ಸೇಫೆಸ್ಟ್ (ಅಂಡ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಡೇಂಜರಸ್) ಸಿಟೀಸ್: ಟಾಪ್ ಅಂಡ್ ಬಾಟಮ್ 25 ಸಿಟೀಸ್ ಓವರ್ ಆಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615000102/http://www.morganquitno.com/cit07pop.htm |date=2011-06-15 }}, ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;  [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪೊಲೀಸ್‌ ಇಲಾಖೆ]]ಯು 36,400 ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 
ಮುಂದಿನ ನಾಲ್ಕು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು U.S. ಇಲಾಖೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.  NYPDಯ ಅತಂಕವಾದ-ವಿರೋಧೀ ವಿಭಾಗವು 1,000 ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[FBI]]ದಕ್ಕಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Bloomberg&quot;/&gt;  ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇತರೆಡೆ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣ ಇಳಿತಕ್ಕಿಂತಲೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳಿತಕ್ಕೆ ಅಪರಾಧದ ಜಾಡು ಹಿಡಿಯುವುದು, ವರದಿ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ನಿಗಾ ವಹಿಸುವ  NYPDಯ [[ಕಾಂಪ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಟ್‌]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಕಾರಣ.&lt;ref&gt;ಮ್ಯಾಕ್ಡೊನಾಲ್ಡ್, ಹೀದರ್.  [http://www.city-journal.org/html/16_3_ny_cops.html  &quot;ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕಾಪ್ಸ್: ಸ್ಟಿಲ್ ದಿ ಫೈನೆಸ್ಟ್ - ಬಕಿಂಗ್ ಏ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟ್ರೆಂಡ್, ಗೋಥಂ'ಸ್ ಕ್ರೈಂ ರೇಟ್ ಕೀಪ್ಸ್ ಡ್ರಾಪಿಂಗ್.     ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100702230324/http://www.city-journal.org/html/16_3_ny_cops.html |date=2010-07-02 }}[http://www.city-journal.org/html/16_3_ny_cops.html ಹಿಯರ್'ಸ್ ವೈ.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100702230324/http://www.city-journal.org/html/16_3_ny_cops.html |date=2010-07-02 }}, ''[[ಸಿಟಿ ಜರ್ನಲ್ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌)]]'', ಸಮ್ಮರ್ 2006.  ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಅವನಿಗೆ ದೊರೆತ ಅಪರಿಮಿತ ಖ್ಯಾತಿಯಿಂದಾಗಿ (ಹಾಗು ಮೇಯರ್ ಮೈಕಲ್ ಬ್ಲೂಮ್ಬರ್ಗ್ ನ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ), ಕೆಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಸಿವಿಲ್ ಆಡಳಿತದ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಸುಸೂತ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ-ಈಗ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ವಿಧಾನವಾದ Compstat ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ, ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ ಅಪರಾಧ-ನಿಗ್ರಹ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಕಾರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ-ಅವನು ತಮ್ಮ ವಿಭಾಗದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಉತ್ತಮಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಪರಾಧಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸುತ್ತಾನೆ.&quot;&lt;/ref&gt;

ಇಸವಿ 1990ರಿಂದಲೂ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಂಪ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಟ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಜಾಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ತರಹದ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇಳಿತ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.  ವಿಭಾಗವೊಂದರಲ್ಲಿ 1990ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ 503 ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, 2008ರಲ್ಲಿ 88%ರಷ್ಟು ಇಳಿತ ಕಂಡು, 62 ಪ್ರಕರಣಗಳಾಗಿವೆ.  ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಲೂಟಿ ಮತ್ತು ಕಳ್ಳತನ ಪ್ರಕರಣಗಳು 80%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ. ವಾಹನ ಕಳ್ಳತನದ ಪ್ರಮಾಣಗಳು 93%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ.  ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಜಾಡು ಹಿಡಿದಿರುವ ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಅಪರಾಧ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಅಪರಾಧಗಳು 1990ರಿಂದಲೂ 75%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ. ಮೇ 2009ರಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಲಾದ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅಪರಾಧ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.nyc.gov/html/nypd/downloads/pdf/crime_statistics/cspbms.pdf ಪಟ್ರೋಲ್ ಬರೋ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಸೌತ್ - ರಿಪೋರ್ಟ್ ಕವರಿಂಗ್ ದಿ ವೀಕ್ ಆಫ್ 05/5/2009 ತ್ರೂ 05/10/2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140419072451/http://www.nyc.gov/html/nypd/downloads/pdf/crime_statistics/cspbms.pdf |date=2014-04-19 }} (PDF), [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಪೋಲಿಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್]] [[CompStat]], ಮೇ 30, 2009.    ಮೇ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ ಹಾಗು [http://www.nyc.gov/html/nypd/downloads/pdf/crime_statistics/cspbmn.pdf ಪಟ್ರೋಲ್ ಬರೋ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಾರ್ತ್ - ರಿಪೋರ್ಟ್ ಕವರಿಂಗ್ ದಿ ವೀಕ್ ಆಫ್ 04/30/2007 ತ್ರೂ 05/06/2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618154042/http://www.nyc.gov/html/nypd/downloads/pdf/crime_statistics/cspbmn.pdf |date=2009-06-18 }} (PDF), ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಪೋಲಿಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ CompStat, ಮೇ 30, 2009.    ಮೇ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

== ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ==
{| id=&quot;toc&quot; style=&quot;float:right;text-align:right;margin-left:2em;width:40%;font-size:90%&quot; cellspacing=&quot;3&quot;
! colspan=&quot;4&quot;|{{center|'''Manhattan Compared'''}}
|-
| {{center|'''[[United States Census, 2000|2000 Census]]'''}}
| '''ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌''' &lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=&amp;amp;geo_id=05000US36061&amp;amp;_geoContext=01000US%7C04000US36%7C05000US36061&amp;amp;_street=&amp;amp;_county=new+york&amp;amp;_cityTown=new+york&amp;amp;_state=04000US36&amp;amp;_zip=&amp;amp;_lang=en&amp;amp;_sse=on&amp;amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;amp;_useEV=&amp;amp;pctxt=fph&amp;amp;pgsl=050&amp;amp;_submenuId=factsheet_1&amp;amp;ds_name=ACS_2005_SAFF&amp;amp;_ci_nbr=null&amp;amp;qr_name=null&amp;amp;reg=null%3Anull&amp;amp;_keyword=&amp;amp;_industry=Census ಡಾಟಾ ಫಾರ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ ಆಸ್ ಆಫ್ 2000 ಸೆನ್ಸಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ, ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;
| '''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ'''  &lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=Search&amp;amp;geo_id=05000US36061&amp;amp;_geoContext=01000US%7C04000US36%7C05000US36061&amp;amp;_street=&amp;amp;_county=new+york+city&amp;amp;_cityTown=new+york+city&amp;amp;_state=04000US36&amp;amp;_zip=&amp;amp;_lang=en&amp;amp;_sse=on&amp;amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;amp;_useEV=&amp;amp;pctxt=fph&amp;amp;pgsl=050&amp;amp;_submenuId=factsheet_1&amp;amp;ds_name=DEC_2000_SAFF&amp;amp;_ci_nbr=null&amp;amp;qr_name=null&amp;amp;reg=null%3Anull&amp;amp;_keyword=&amp;amp;_industry=Census ಡಾಟಾ ಫಾರ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಆಸ್ ಆಫ್ 2000 ಸೆನ್ಸಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110103055714/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=Search&amp;geo_id=05000US36061&amp;_geoContext=01000US%7C04000US36%7C05000US36061&amp;_street=&amp;_county=new+york+city&amp;_cityTown=new+york+city&amp;_state=04000US36&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=050&amp;_submenuId=factsheet_1&amp;ds_name=DEC_2000_SAFF&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry=Census |date=2011-01-03 }}, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ, ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;
| '''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ರಾಜ್ಯ'''  &lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=&amp;amp;geo_id=04000US36&amp;amp;_geoContext=01000US%7C04000US36%7C16000US3651000&amp;amp;_street=&amp;amp;_county=new+york&amp;amp;_cityTown=new+york&amp;amp;_state=04000US36&amp;amp;_zip=&amp;amp;_lang=en&amp;amp;_sse=on&amp;amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;amp;_useEV=&amp;amp;pctxt=fph&amp;amp;pgsl=010&amp;amp;_submenuId=factsheet_1&amp;amp;ds_name=DEC_2000_SAFF&amp;amp;_ci_nbr=null&amp;amp;qr_name=null&amp;amp;reg=null%3Anull&amp;amp;_keyword=&amp;amp;_industry=Census ಡಾಟಾ ಫಾರ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ (ಸ್ಟೇಟ್)ಆಸ್ ಆಫ್ ೨೦೦೦ ಸೆನ್ಸಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಬ್ಯೂರೋ, ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;
|-
| ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ
| 1,537,195
| 8,008,278
| 18,976,457
|-
| [[ಜನ ಸಾಂದ್ರತೆ]]&lt;br /&gt;ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೈಲು
| 66,940
| 26,403
| 402
|-
| [[ಮೀಡಿಯನ್‌ ಹೌಸ್‌ಹೋಲ್ಡ್‌ ಇನ್ಕಮ್‌]] (1999)
| $47,030
| $38,293
| $43,393
|-
| [[ತಲಾ ಆದಾಯ]]
| $42,922
| $22,402
| $23,389
|-
| ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದು
| 49.4%
| 27.4%
| 27.4%
|-
| ವಿದೇಶೀ ಸಂಜಾತರು
| 29.4%
| 35.9%
| 20.4%
|-
| ಬಿಳಿಯರು
| 54.4%
| 44.7%
| 67.9%
|-
| ಕರಿಯರು
| 17.4%
| 26.6%
| 15.9%
|-
| ಏಷ್ಯನ್ನರು
| 9.4%
| 9.8%
| 5.5%
|-
| ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್‌&lt;br /&gt; (ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗ)
| 27.2%
| 27.0%
| 15.1%
|}
ಇಸವಿ 2008ರಲ್ಲಿ ನಡಸಲಾದ U.S. ಜನಗಣತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, 1 ಜುಲೈ 2008ರಂದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ 1,634,795 ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. {{GR|2}}  ಇಸವಿ 2000ದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಂಧ್ರತೆಯು 66,940.1/sq mi (25,849.9/km²) ಇತ್ತು. ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೇ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಸಾಂದ್ರತೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://gislounge.com/us-census-2000-population-trends-mapped/ &quot;ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಡೆನ್ಸಿಟಿ&quot;], ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ - GIS ಆಫ್ ಇಂಟರೆಸ್ಟ್. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ನಾನು ಕಂಡಂತೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಜನಗಣತಿಯ ದತ್ತಾಂಶದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದಂತೆ 3140 ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 178 ಕೌಂಟಿಗಳು ಮಾತ್ರ ತಲಾ ಒಂದು ಎಕರೆಗೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.  ನಿರೀಕ್ಷೆಯಂತೆ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ(ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನ ಒಳಗೊಂಡು) ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿ ಎಕರೆಗೆ 104.218 ರಷ್ಟು ಜನರೆಂದು ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&quot;&lt;/ref&gt;  ಇಸವಿ 2008ರ ಜನಗಣತಿಯ ಅಂದಾಜು ನಿಖರವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯು ಇಂದು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೈಲ್‌ಗೆ 71,201 ಜನರಿಗಿಂತಲೂ ಮೀರಿರುತ್ತದೆ.  ಇಸವಿ 1910ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನತ್ತ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಲಸೆಯ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಜನಸಾಂಧ್ರತೆಯು ಅಂದಿನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕಿ, ಅರ್ಥಾತ್‌ 101,548/sq mi (39,222.9/km²) ಹೊಂದಿತ್ತು.  ಇಸವಿ 2000ದಲ್ಲಿ, 34,756.7/sq mi (13,421.8/km²) ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ, 798,144 ಗೃಹಗಳಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;NYCensusRankings&quot;/&gt; ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಿವಾಸಿಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ 20.3%ರಷ್ಟು ನಿವಾಸಿಗಳು ಮಾಲೀಕ-ವಾಸಿಸುವ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದರು. ರಾಷ್ಟ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ನಂತರ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಕಡಿಮೆಯ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;OwnerOccupied&quot;&gt;[http://www.census.gov/acs/www/Products/Ranking/2003/R21T050.htm ಪರ್ಸೆಂಟ್ ಆಫ್ ಆಕ್ಯೂಪೈಡ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಯೂನಿಟ್ಸ್ ದಟ್ ಆರ್ ಓನರ್-ಆಕ್ಯೂಪೈಡ್], ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ.   ಎಪ್ರಿಲ್ 3, 2008ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಯೋಜನಾ ಇಲಾಖೆ]]ಯ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, 2000ರಿಂದ 2030ರ ವರೆಗೆ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 289,000ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡು, ಆ ಆವಧಿಗೆ 18.8%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ಟೇಟನ್ ಐಲೆಂಡ್‌ ನಂತರ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಲಿದೆ. ನಗರದ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳು ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 12.7%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ ಕಾಣುವುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಇಸವಿ 2030ರೊಳಗೆ ಶಾಲಾ-ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 4.4%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಇಡಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಳಿತದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.  ನಗರದಾದ್ಯಂತ 44.2%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ವಿಭಾಗವು 65 ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನವರ ಸಂಖ್ಯೆ 108,000ವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 57.9%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.&lt;ref&gt;ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಪಾಪ್ಯೂಲೇಶನ್ ಪ್ರೋಜೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಬೈ ಏಜ್/ಸೆಕ್ಸ್ &amp;amp; ಬರೋ 2000–2030, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸಿಟಿ ಪ್ಲಾನ್ನಿಂಗ್]], ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006. ಮೇ 18, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ಇಸವಿ 2005-2007ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 56.8%ರಷ್ಟು ಬಿಳಿಯರು (48.4% ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್‌-ಏತರ ಬಿಳಿಯರು ಮಾತ್ರ), 16.7% ಕರಿಯರು ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು (13.8% ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್‌-ಏತರ ಕರಿಯರು ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮಾತ್ರ), 0.8%ರಷ್ಟು ಅಮೆರಿಕನ್‌-ಇಂಡಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು, 11.3%ರಷ್ಟು ಏಷ್ಯನ್ನರು, 0.1% ಹವಾಯಿಯನ್‌ ಸ್ಥಳೀಯರು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪದವರು, 16.9%ರಷ್ಟು ಇತರೆ ಅನ್ಯ ಜನಾಂಗದವರು ಹಾಗೂ 2.4%ರಷ್ಟು ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಾಂಗ ಮೂಲದವರು ಸೇರಿರುತ್ತಾರೆ.  ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 25.1%ರಷ್ಟು ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗದ ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್‌ ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಟಿನೊ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|author=American FactFinder, United States Census Bureau|url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-context=adp&amp;-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR5&amp;-ds_name=ACS_2007_3YR_G00_&amp;-tree_id=3307&amp;-redoLog=true&amp;-_caller=geoselect&amp;-geo_id=05000US36061&amp;-format=&amp;-_lang=en|title=New York County, New York - ACS Demographic and Housing Estimates: 2005–2007|publisher=Factfinder.census.gov|date=|accessdate=2009-05-30|archive-date=2020-02-10|archive-url=https://archive.today/20200210221915/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-context=adp&amp;-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR5&amp;-ds_name=ACS_2007_3YR_G00_&amp;-tree_id=3307&amp;-redoLog=true&amp;-_caller=geoselect&amp;-geo_id=05000US36061&amp;-format=&amp;-_lang=en|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 56.2%ರಷ್ಟು ಸ್ನಾತಕ ಅಥವಾ ಉನ್ನತ ಪದವಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇದಲ್ಲದೆ, 28.4%ರಷ್ಟು ಜನರು ವಿದೇಶ ಸಂಜಾತರು ಹಾಗೂ 3.6%ರಷ್ಟು ಜನರು ಪ್ಯೂಯರ್ಟೊ ರಿಕೊ ಅಥವಾ  U.S. ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮೂಲದ ದಂಪತಿಗಳ ಮಕ್ಕಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದ್ದರು. 38.8%ರಷ್ಟು ಜನರು ಸ್ವಗೃಹದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹೊರತಾಗಿ ಅನ್ಯ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|author=American FactFinder, United States Census Bureau|url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-geo_id=05000US36061&amp;-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR2&amp;-context=adp&amp;-ds_name=&amp;-tree_id=3307&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-format=|title=New York County, New York - Selected Social Characteristics in the United States: 2005–2007|publisher=Factfinder.census.gov|date=|accessdate=2009-05-30|archive-date=2020-02-10|archive-url=https://archive.today/20200210213011/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-geo_id=05000US36061&amp;-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR2&amp;-context=adp&amp;-ds_name=&amp;-tree_id=3307&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-format=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಇಸವಿ 2000ದಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ 56.4%ರಷ್ಟು ಜನರು [[ಬಿಳಿಯರು]], 17.39% [[ಕಪ್ಪಿನವರು]], 14.14% [[ಇತರೆ ಜನಾಂಗೀಯದವರು]], 9.40% [[ಏಷ್ಯನ್‌]], 0.5% [[ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌]] ಹಾಗೂ 0.07% [[ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ದ್ವೀಪದವರು]] ಆಗಿದ್ದರು.  4.14%ರಷ್ಟು ಜನರು ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಜನಾಂಗದವರಾಗಿದ್ದರು.  27.18%ರಷ್ಟು ಜನರು ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗದ ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದರು.  24.93% ಜನರು ಸ್ವಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, 4.12% ಚೀನೀ ಮತ್ತು 2.19% ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್ ಸ್ಪೋಕನ್ ಇನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ, [[ಮಾಡರ್ನ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್ ಅಸ್ಸೋಸಿಯೇಶನ್]].  ಏಪ್ರಿಲ್ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

{{USCensusPop
|1790=33131
|1800=60489
|1810=96373
|1820=123706
|1830=202589
|1840=312710
|1850=515547
|1860=813669
|1870=942292
|1880=1164674
|1890=1441216
|1900=1850093
|1910=2331542
|1920=2284103
|1930=1867312
|1940=1889924
|1950=1960101
|1960=1698281
|1970=1539233
|1980=1428285
|1990=1487536
|2000=1537195 
|estimate=1634795
|estyear=2008
}}
738,644 ಮನೆಮಂದಿಗಳಿದ್ದವು.  ಇವರಲ್ಲಿ 25.2% ಜನರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರುವ ವಿವಾಹಿತ ದಂಪತಿಗಳು, 12.6% ಗೃಹವಾಸಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಗೂ 59.1% ಕುಟುಂಬದವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.  17.1% ನಿವಾಸಿಗಳು 18ಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. 48%ರಷ್ಟು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿದ್ದರು, 10.9%ರಷ್ಟು ಜನರು 65 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಕರಾಗಿದ್ದು ಒಂಟಿಯಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.  ಮನೆಮಂದಿಯ ಸರಾಸರಿ 2 ಆಗಿದ್ದು ಸಂಸಾರದ ಸರಾಸರಿ 2.99 ಆಗಿತ್ತು.

ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹರಡಿದಂತಿದ್ದು, 16.8%ರಷ್ಟು ಜನರು 18ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಿದ್ದರು, 10.2ರಷ್ಟು ಜನರು 18ರಿಂದ 24ರ ವಯಸ್ಸಿನವರು, 38.3%ರಷ್ಟು ಜನರು 25ರಿಂದ 44ರ ವಯಸ್ಸಿನವರು, 22.6%ರಷ್ಟು ಜನರು 45ರಿಂದ 64ರ ವಯಸ್ಸಿನವರು ಹಾಗೂ 12.2%ರಷ್ಟು ಜನರು 65 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು.  ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸು 36 ಆಗಿತ್ತು.  ಪ್ರತಿ 100 ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ, 90.3 ಪುರುಷರಿದ್ದರು.  ಹದಿನೆಂಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನ ಪ್ರತಿ 100ರ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ 87.9 ಪುರುಷರಿದ್ದರು.

ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯದ ಸ್ಥಳ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.  ಇಸವಿ 2004ರ ಕಂದಾಯ ವರ್ಷದ [[IRS]] ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ (ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌) ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸರಾಸರಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಬಾಧ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದೆ.  ಸರಾಸರಿ ಕಂದಾಯ ಬಾಧ್ಯತೆಯು $25,875 ಆಗಿದ್ದು, [[ಅಡ್ಜಸ್ಟಡ್‌ ಗ್ರಾಸ್‌ ಇನ್ಕಮ್‌ (ಹೊಂದಿಸಲಾದ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯ)]]ದ 20.0%ರಷ್ಟಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಸಹದಿ, ಜೆನ್ನೇ.  
[http://money.aol.com/cnnmoney/tax/canvas3/_a/biggest-income-tax-burdens-top-10-places/20070214111009990001 ಬಿಗ್ಗೆಸ್ಟ್ ಇನ್ ಕಂ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಬರ್ಡನ್ಸ್: ಟಾಪ್ 10 ಪ್ಲೇಸಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216115300/http://money.aol.com/cnnmoney/tax/canvas3/_a/biggest-income-tax-burdens-top-10-places/20070214111009990001 |date=2008-12-16 }}, [[CNN ಮನಿ]].  ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;  ಇಸವಿ 2002ರಲ್ಲಿ, ಇಡೀ ದೇಶದ ಯಾವುದೇ ಕೌಂಟಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಲಾ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ನ್ಯೂಮ್ಯಾನ್, ಜೆಫ್ಫ್ರಿ L.  [https://archive.is/20120712140342/findarticles.com/p/articles/mi_m3SUR/is_6_84/ai_n14892822 &quot;], ''ಸರ್ವೇ ಆಫ್ ಕರೆಂಟ್ ಬಿಸಿನೆಸ್'', ಜೂನ್ 2004.     ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.  ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ (ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌) NY ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆದಾಯವು $84,591ರಷ್ಟಿದೆ, ಅಥವಾ   ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 274ರಷ್ಟಿದೆ, ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ.&quot;&lt;/ref&gt;

ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ [[ಅಪ್ಪರ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಸೈಡ್‌]] ZIP ಕೋಡ್‌ (ಅಂಚೆ ಸೂಚಿ ಸಂಖ್ಯೆ) 10021 ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ತಲಾ ಆದಾಯವು $90,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=Search&amp;amp;geo_id=04000US36&amp;amp;_geoContext=01000US%7C04000US36&amp;amp;_street=&amp;amp;_county=&amp;amp;_cityTown=&amp;amp;_state=&amp;amp;_zip=10021&amp;amp;_lang=en&amp;amp;_sse=on&amp;amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;amp;_useEV=&amp;amp;pctxt=fph&amp;amp;pgsl=040&amp;amp;_submenuId=factsheet_1&amp;amp;ds_name=ACS_2005_SAFF&amp;amp;_ci_nbr=null&amp;amp;qr_name=null&amp;amp;reg=null%3Anull&amp;amp;_keyword=&amp;amp;_industry=&amp;amp;show_2003_tab=&amp;amp;redirect=Y ಜಿಪ್ ಕೋಡ್ ಟ್ಯಾಬ್ಯುಲೇಷನ್ ಏರಿಯ 10021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110103055853/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=Search&amp;geo_id=04000US36&amp;_geoContext=01000US%7C04000US36&amp;_street=&amp;_county=&amp;_cityTown=&amp;_state=&amp;_zip=10021&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=040&amp;_submenuId=factsheet_1&amp;ds_name=ACS_2005_SAFF&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry=&amp;show_2003_tab=&amp;redirect=Y |date=2011-01-03 }}, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ 2000. ಏಪ್ರಿಲ್ 27, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;  ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಇಷ್ಟು ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿಲ್ಲ.  ಈ ಕೌಂಟಿಯ ಮನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನಡುವಣ ಆದಾಯವು $47,030 ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬವೊಂದರ ನಡುವಣ ಆದಾಯವು $50,229 ಆಗಿತ್ತು. ಪುರುಷರ ನಡುವಣ ಆದಾಯವು $51,856 ಆಗಿದ್ದರೆ ಸ್ತ್ರೀಯರದ್ದು $45,712 ಆಗಿತ್ತು.  ಕೌಂಟಿಯ [[ತಲಾ ಆದಾಯ]]ವು $42,922 ಆಗಿತ್ತು.  ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ 17.6% ಹಾಗೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 20%ರಷ್ಟು [[ಬಡತನದ ರೇಖೆ]]ಯ ಕೆಳಗಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ 31.8% 18ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಕರು ಹಾಗೂ 18.9% 65ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಕರಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=ChangeGeoContext&amp;amp;geo_id=05000US36061&amp;amp;_geoContext=01000US%7C86000US10021&amp;amp;_street=&amp;amp;_county=new+york&amp;amp;_cityTown=new+york&amp;amp;_state=04000US36&amp;amp;_zip=&amp;amp;_lang=en&amp;amp;_sse=on&amp;amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;amp;_useEV=&amp;amp;pctxt=fph&amp;amp;pgsl=010&amp;amp;_submenuId=factsheet_1&amp;amp;ds_name=DEC_2000_SAFF&amp;amp;_ci_nbr=null&amp;amp;qr_name=null&amp;amp;reg=null%3Anull&amp;amp;_keyword=&amp;amp;_industry=New ಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607211420/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=ChangeGeoContext&amp;geo_id=05000US36061&amp;_geoContext=01000US%7C86000US10021&amp;_street=&amp;_county=new+york&amp;_cityTown=new+york&amp;_state=04000US36&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=010&amp;_submenuId=factsheet_1&amp;ds_name=DEC_2000_SAFF&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry=New |date=2011-06-07 }},ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ 2000.  ಏಪ್ರಿಲ್ 27, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

[[ಹೂಸ್ಟಿನ್‌ ಬೀದಿ]]ಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಲೋಯರ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಇನ್ನಷ್ಟು ಆರ್ಥಿಕ ವಿವಿಧತೆ ಹೊಂದಿದೆ.  1950ರ ದಶಕದ ನಂತರ [[ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್]]‌ನಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ ಬಾಡಿಗೆದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿವಾಸಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇಸವಿ 2005ರಲ್ಲಿ 30,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದಿನಾಂಕ [[11 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2001ರ ಆತಂಕವಾದೀ ಹಲ್ಲೆ]]ಗಳಿಗೂ ಮುಂಚಿನ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳಿಗಿಂತಲೂ (15,000ರಿಂದ 20,000) ಗಮನಾರ್ಹ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಸ್ಟೀನ್ಹುಎರ್, ಜೆನ್ನಿಫರ್.   [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E02E4DD113EF936A25757C0A9639C8B63 &quot;ಬೇಬಿ ಸ್ಟ್ರೋಲ್ಲರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೂಪರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್ ಪುಶ್ ಇಂಟು ದಿ ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್&quot;], ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್, ಏಪ್ರಿಲ್ 15, 2005.  ಮೇ 11, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಧಾರ್ಮಿಕ ವೈವಿಧ್ಯದ ತಾಣವಾಗಿದೆ. [[ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾತಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚ್]]‌ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಥವಾಗಿದೆ. 564,505 ಜನರು ಇದರ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದು (ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 36%ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು) 110 ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  [[ಯಹೂದ್ಯರು]] ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪು; 314,500 ಜನರು (20.5%) ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದು, 102 ಸಮೂಹಗಳಿವೆ.  ಆನಂತರ, ಪ್ರಾಟಿಸ್ಟಂಟ್‌ (139,732 ಅನುಯಾಯಿಗಳು (9.1%)) ಹಾಗೂ ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ (37,078 ಅನುಯಾಯಿಗಳು (2.4%).&lt;ref&gt;[http://www.thearda.com/mapsReports/reports/counties/36061_2000.asp ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕೌಂಟಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121211082116/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/counties/36061_2000.asp |date=2012-12-11 }}, [[ಅಸ್ಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ರಿಲಿಜನ್ ಡಾಟಾ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್]]. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಿಶು ಜನನದ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುತ್ತಿದೆ.  ಇಸವಿ 2000ದಿಂದಲೂ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 32%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿತು.&lt;ref&gt;ರಾಬರ್ಟ್ಸ್, ಸಾಮ್. [https://www.nytimes.com/2007/03/23/nyregion/23kid.html &quot;ಇನ್ ಸರ್ಜ್ ಇನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಟಾಡ್ಲರ್ಸ್, ರಿಚ್ ವೈಟ್ ಫ್ಯಾಮಿಲೀಸ್ ಲೀಡ್ ವೇ&quot;], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮಾರ್ಚ್ 27, 2007. ಮಾರ್ಚ್ 27, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

== ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ==

ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಬಾನರೇಖೆಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪು ನೀಡಿರುವ [[ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡ]]ವು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಿಂದಲೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ.  ಅವಧಿ 1890ರಿಂದ 1973ರ ವರೆಗೆ, [[ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ]]ವೆನಿಸಿದ ಕಟ್ಟಡವು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಒಂಬತ್ತು ವಿವಿಧ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಈ ಬಿರುದಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;ಮ್ಯಾಕ್ಕಿನ್ಲೆಯ್, ಸ್ಸೆ.   &quot;[https://www.nytimes.com/1995/11/05/nyregion/fyi-016047.html F.Y.I.: ಟಾಲ್, ಟಾಲರ್.] [https://www.nytimes.com/1995/11/05/nyregion/fyi-016047.html ಟಾಲ್ಲೆಸ್ಟ್]&quot;, ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ನವೆಂಬರ್ 5, 1995. p.  CY2. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;  [[ಪಾರ್ಕ್‌ ರೋ]]ದಲ್ಲಿರುವ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌]] ಬಿರುದನ್ನು 1955ರವರೆಗೂ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಇದು 309 ಅಡಿ (91 ಮೀ.) ಎತ್ತರವಿತ್ತು. [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಸೇತುವೆ]]ಗೆ ಹೊಸ ಇಳಿಜಾರು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು 1955ರಲ್ಲಿ ನೆಲಸಮ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;&quot;ದೊಡ್ಡ ಸೇತುವೆ ಯೋಜನೆಗೆ ನಗರಾಡಳಿತವು ಮುಂದಾಗಿದೆ; ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ಲಾಜಾ ಆಫ್ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಬ್ರಿಜ್, ಹೆಚ್ಚಿದ ವಾಹನ ಸಂಚಾರ ನಿಭಾಯಿಸಲು ಮರು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. COST IS PUT AT $6,910,000 ನೆಲಸಮ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ. - ಪ್ರದೇಶದ ರಸ್ತೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಹ ಮರುರೂಪುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ&quot;, ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌,''  ಜುಲೈ 24, 1954. ಪುಟ. 15.&lt;/ref&gt;  ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ, 29 ಅಂತಸ್ತುಗಳಿರುವ {{convert|391|ft|m|0}} ಪಾರ್ಕ್ ರೋ ಕಟ್ಟಡವು 1899ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಗ್ರೆಯ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [https://www.nytimes.com/2000/03/12/realestate/streetscapes-park-row-building-15-park-row-1899-monster-that-reigned-high-over.html &quot;ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೇಪ್ಸ್/ ದಿ ಪಾರ್ಕ್ ರೋ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್, 15 ಪಾರ್ಕ್ ರೋ; ಆನ್ ೧೮೯೯ 'ಮಾನ್ಸ್ಟರ್' ದಟ್ ರೇನ್ಡ್ ಹೈ ಓವರ್ ದಿ ಸಿಟಿ&quot;], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮಾರ್ಚ್ 12, 2000.  ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; 
ಚಿರಪರಿಚಿತ ಹೊಲಿಗೆ ಯಂತ್ರ ತಯಾರಕ ಸಿಂಗರ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನಕ್ಕಾಗಿ 41 ಅಂತಸ್ತಿನ [[ಸಿಂಗರ್‌ ಕಟ್ಟಡ]]ವನ್ನು 1908ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. {{convert|612|ft|m|0}} ಇಸವಿ 1967ರಲ್ಲಿ ನೆಲಸಮವಾದ ಇದು ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡದವೆನಿಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಗ್ರೆಯ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್.  [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE4DA1739F931A35752C0A9639C8B63&amp;amp;sec=&amp;amp;spon=&amp;amp;pagewanted=print &quot;ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೇಪ್ಸ್/ಸಿಂಗರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್; ಒನ್ಸ್ ದಿ ಟಾಲೆಸ್ಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್, ಬಟ್ ಸಿನ್ಸ್ 1967 ಏ ಗ್ಹೊಸ್ಟ್&quot;], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಜನವರಿ 2, 2005. ಮೇ 15, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;41-ಮಹಡಿಯ ಸಿಂಗರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್, 1908ರಲ್ಲಿ ಅದು ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಹಾಗು ಲಿಬರ್ಟಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ  ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವೆನಿಸಿತ್ತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11, 2001ರ ತನಕ ನೆಲಸಮಗೊಂಡ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು.     ಕಟ್ಟಡವು, ಒಂದು ಅಂದದ ಬಿಯಾಕ್ಸ್-ಕಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅತ್ಯಂತ ನೋವಿನ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ  1967ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಿಸರ್ವೆಶನ್ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್ ನ ಆರಂಭಿಕ ನಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು....    ಇಸವಿ 1906ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡು, ಸಿಂಗರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್, ''ಏ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟವರ್ಸ್''  ಎಂಬ ಫ್ಲಾಗ್ಗ್ ನ ಮಾದರಿಯಂತೆ ಮೈದಳೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ 1896ರ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ 65 ಚದರಡಿಯ ಹೊಗೆ ಕೊಳವೆಯನ್ನು {{convert|612|ft|m}}ರಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು,  ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬುರುಡೆಯಾಕಾರದ ಇಜ್ಜಾರು ಛಾವಣಿ ಹಾಗು ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಲಾಂದ್ರವನ್ನು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&quot;&lt;/ref&gt;  [[ಮೆಡಿಸನ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ]]ದ ತಳದಲ್ಲಿ 700 ಅಡಿ (213 ಮೀ.) ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ನಿಂತ [[ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್‌ ಲೈಫ್‌ ಇನ್ಷುರೆನ್ಸ್‌ ಕಂಪನಿ ಟವರ್]]‌ 1909ರಲ್ಲಿ ಬಿರುದನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು [[ವೆನೀಸ್]]‌ನ [[ಸೇಂಟ್‌ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ ಕ್ಯಾಂಪೆನೀಲ್]]‌ ಗೋಪುರದ ನೆನಪು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಗ್ರೆಯ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [https://www.nytimes.com/1996/05/26/realestate/streetscapes-metropolitan-life-1-madison-avenue-for-brief-moment-tallest.html &quot;ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೇಪ್ಸ್/ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಲೈಫ್ ಅಟ್ 1 ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಅವೆನ್ಯೂ; ಫಾರ್ ಏ ಬ್ರೀಫ್ ಮೊಮೆಂಟ್, ದಿ ಟಾಲೆಸ್ಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಇನ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್&quot;]. ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮೇ 26, 1996. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; ವಿಶಿಷ್ಟ [[ಗಾಥಿಕ್‌ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ [[ವುಲ್ವರ್ತ್‌ ಕಟ್ಟಡ]]ವು 1913ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವೆನಿಸಿತು. ಇದು 792 ಅಡಿ (241 ಮೀ.) ಎತ್ತರವಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಡನ್ಲಪ್, ಡೇವಿಡ್ W. [https://www.nytimes.com/2000/11/02/garden/condos-to-top-vaunted-tower-of-woolworth.html &quot;] [https://www.nytimes.com/2000/11/02/garden/condos-to-top-vaunted-tower-of-woolworth.html ಕಾನ್ಡೋಸ್ ಟು ಟಾಪ್ ವಾನ್ಟೆಡ್ ಟವರ್ ಆಫ್ ವುಲ್ ವರ್ತ್&quot;], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ನವೆಂಬರ್ 2, 2000. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:ChryslerBuilding.JPG|thumb|left|upright|ದಿ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್.1930–1931ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ.]]

[[ಅಬ್ಬರದ ಇಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕ(ಮೊದಲನೆ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ)]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಒಂದು ವರ್ಷಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮುಗಿಲಿನೆತ್ತರಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. [[1929ರ ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಕ್ರ್ಯಾಶ್‌]]ನ ಮೊದಲು ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಏರಿದುದರಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವವರು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಸ್ಫರ್ಧಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;&quot;ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತಾನೆ; ಸ್ಟಾರ್ರೆಟ್ ಪ್ರಕಾರ ಹೈಟ್ ಆಫ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಅನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.&quot;, ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 20, 1929. ಪುಟ. 14.&lt;/ref&gt; 927&amp;nbsp;ಅಡಿ ಎತ್ತರದ (282&amp;nbsp;ಮೀ) [[40 ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]] [[ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿ 1930ರ ಮೇಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಮಯಗೊಳಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹನ್ನೊಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲೇ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;&quot;ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ದಾಖಲೆಯ ಅವಧಿಯೊಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ; ಕಟ್ಟಡವು {{convert|927|ft|m}}ರಷ್ಟು ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ, ಜಗತ್ತಿನ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ, ಒಂದೇ ವರ್ಷದ ಕಾಮಗಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.&quot; ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಮೇ 6, 1930. ಪುಟ. 53.&lt;/ref&gt; [[ಲೆಕ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಮತ್ತು [[42ನೇ ಬೀದಿ]]ಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತು {{convert|185|ft|m|0|sing=on}}-ಎತ್ತರದ ಶೃಂಗವನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ [[ವಾಲ್ಟರ್ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್‌]] ಮತ್ತು ಅವನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ [[ವಿಲಿಯಮ್ ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. [[ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಕಟ್ಟಡ]]ವನ್ನು 1,046&amp;nbsp;ಅಡಿ (319&amp;nbsp;ಮೀ) ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, 1929ರಲ್ಲಿ ಇದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದುದಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಗ್ರೆಯ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [https://www.nytimes.com/1995/12/17/realestate/streetscapes-the-chrysler-building-skyscraper-s-place-in-the-sun.html &quot;ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೇಪ್ಸ್: ದ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್; ಸ್ಕೈಸ್ಕ್ರೆಪರ್'ಸ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಇನ್ ದ ಸನ್&quot;], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಡಿಸೆಂಬರ್ 17, 1995.  ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ನಂತರ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಹಾಗು ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸರಿಪಡಿಸಿದರು, ಈ ಬಾರಿ {{convert|921|ft|m|sing=on}} ಟವರ್ ನೊಂದಿಗೆ ಎತ್ತರದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿ 40 ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು,  ಒಂದು ದೊಡ್ಡ  ಚೌಕಾಕಾರದ ಹೊಗೆಯ-ಕೊಳವೆಯನ್ನು ಸಂಧಿಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಮಹಡಿಯ ಮೆಟ್ಟಲಿನ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಹೊರ ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು.  ಹೊಗೆಯ ಕೊಳವೆಯ ಒಳಗೆ, ವ್ಯಾನ್ ಅಲೆನ್ ಕೆಲಸಗಾರರ ತಂಡಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ 185-ಅಡಿ-ಎತ್ತರದ ಶಿಖರದ ಆಧಾರಕಟ್ಟನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಇದನ್ನು 1929ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಗೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು. ಇದು 1046 ಅಡಿ, 4.75 ಅಂಗುಲ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವೆನಿಸಿದೆ.&quot;&lt;/ref&gt; 1931ರ ಮೇಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಕಟ್ಟಡದ ಬುಡದಿಂದ ತುದಿಗೆ 1,250 ಅಡಿ (381 ಮೀ) ಎತ್ತರವಿರುವ [[ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ]] ಗೋಪುರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 102-ಅಂತಸ್ತಿನ [[ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌]] ಈ ಎರಡೂ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ. {{convert|203|ft|m|abbr=on}} ಎತ್ತರದ ಶೃಂಗವನ್ನು ನಂತರ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕಟ್ಟಡದ ಒಟ್ಟು ಎತ್ತರವನ್ನು 1,453&amp;nbsp;ಅಡಿ (443&amp;nbsp;ಮೀ))ಅಷ್ಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;&quot;ಎತ್ತರಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಪೈಪೋಟಿಯು ಕೊನೆಗೊಂಡಂತೆ ಕಂಡಿತು; ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ನ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳು ತನಕ ಹಾಗೆ ಉಳಿಯಿತೆಂದು ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಹಾಗು ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಜನ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.   ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಸಿದ್ದಪಡಿಸಲಾಯಿತು; ಅದರ ತುದಿಯನ್ನು {{convert|1250|ft|m}} ರಷ್ಟು ಎತ್ತರಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಅದರ ತುತ್ತತುದಿಯನ್ನು 1265.5 ಅಡಿಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು.&quot; ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಮೇ 2, 1931. ಪುಟ. 7.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಗ್ರೆಯ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [https://www.nytimes.com/1992/06/14/realestate/streetscapes-the-empire-state-building-a-red-reprise-for-a-31-wonder.html?n=Top%2FReference%2FTimes%20Topics%2FSubjects%2FE%2FEmpire%20State%20Building &quot;ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೇಪ್ಸ್: ದಿ ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್; ಏ ರೆಡ್ ರಿಪ್ರೈಸ್ ಫಾರ್ ಏ '31 ವಂಡರ್&quot;], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಜೂನ್ 14, 1992. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Empire State Building by David Shankbone.jpg|thumb|upright|ದಿ ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌, 1931 ರಿಂದ 1972ರ ತನಕ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಈಗ ಇದು ನಗರದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ.]]

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಪ್ರತಿಮಾರೂಪದ ಗುರುತಾಗಿದ್ದ [[ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ]]ದ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಅವಳಿ ಗೋಪುರಗಳು [[ಕೆಳ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]‌ನಲ್ಲಿದ್ದವು. 1,368 ಮತ್ತು 1,362&amp;nbsp;ಅಡಿ (417 ಮೀ&amp;amp; 415 ಮೀ) ಎತ್ತರದ 110-ಅಂತಸ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು  1972ರಿಂದ ಅವನ್ನು ಮೀರಿಸುವ [[ವಿಲ್ಲಿಸ್ ಗೋಪುರ]]ವನ್ನು (ಹಿಂದೆ ಸಿಯರ್ಸ್ ಗೋಪುರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಇದು ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿದೆ) 1974ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸುವವರೆಗೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;ಬರ್ಸ್ಸ್, ಕರೆನ್.  [http://www.infoplease.com/spot/skyscraperhistory.html &quot;ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸ್ಕೈಸ್ಕ್ರೆಪರ್ಸ್: ಏ ರೇಸ್ ಟು ದಿ ಟಾಪ್&quot;], ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಪ್ಲೀಸ್. ಮೇ 17, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ದಿ ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ 1972ರ ತನಕ ೪೧ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲೇ ಎತ್ತರವಾದುದೆಂದು ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಈ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಮೀರಿಸಿತು.(1,368 ಅಡಿ, 110 ಅಂತಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು) ಎರಡು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಚಿಕಾಗೊನಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲಿಸ್ ಟವರ್(1450 ಅಡಿ, 110 ಅಂತಸ್ತುಗಳು) ನ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ, ಎಂಬ ಹಿರಿಮೆಯಿಂದ ವಂಚಿತವಾಯಿತು.&quot;&lt;/ref&gt; 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರದ ಅವಳಿ ಗೋಪುರಗಳು [[2001ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11ರಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರ ದಾಳಿ]]ಯಿಂದ ನಾಶಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದ ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿದ್ದವು. ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವು ಹಲವಾರು ವಿಷಯಗಳ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 1974ರ ಆಗಸ್ಟ್ 7ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಅವಳಿ ಗೋಪುರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಕಟ್ಟಿದ ಒಂದು ಹಗ್ಗದ ಮೇಲೆ ಫ್ರೆಂಚ್‌‌ನ ಬಿಗಿಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡುವ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಫಿಲಿಪ್ಪೆ ಪೆಟಿಟ್‌]] ನಡೆದು ತೋರಿಸಿದನು. ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರದ ಅವಳಿ ಗೋಪುರಗಳು ನಾಶಗೊಂಡ ನಂತರ ಅವುಗಳ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ [[ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ]]ವು ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 2014ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wtc.com/about/|title=About the WTC|publisher=Silverstein Properties|accessdate=2008-08-15}}&lt;/ref&gt;

1961ರಲ್ಲಿ [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ರೈಲ್‌ರೋಡ್‌]] ಹಳೆಯ [[ಪೆನ್ನ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌]]ಅನ್ನು ಒಡೆದು ಅಲ್ಲಿ ಹೊಸ [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಗಾರ್ಡನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕಛೇರಿ ಕಟ್ಟಡ]] ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಿತು. ಇದರ ವಿರುದ್ಧ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಇವು [[ಬಿಯಾಕ್ಸ್-ಕಲಾ]] ಶೈಲಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೆಲಸಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಅಮ‌ೂಲ್ಯ ರತ್ನವೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ 1910ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಿಮ್, ಮೀಡ್ ಮತ್ತು ವೈಟ್]]-ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ರಚನೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;ಗ್ರೆಯ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [https://www.nytimes.com/2001/05/20/realestate/streetscapes-destruction-penn-station-1960-s-protest-that-tried-save-piece-past.html &quot;ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೆಪ್ಸ್/'ದಿ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ಪೆನ್ನ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌'; ಏ 1960ಸ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟ್ ದಟ್ ಟ್ರೈಡ್ ಟು ಸೇವ್ ಏ ಪೀಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪಾಸ್ಟ್&quot;], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಮೇ 20, 2001.  ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯ‌ೂ ಈ ರಚನೆಯ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು 1963ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪೆನ್ನ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌ನ ನಾಶವನ್ನು ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ಲೆವಿಸ್ ಮುಂಫೋರ್ಡ್]] &quot;ಇದೊಂದು ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿನಾಶಕತೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು 1965ರಲ್ಲಿ &quot;ನಗರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿ&quot;ಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಮುಖ್ಯಕೇಂದ್ರಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಆಯೋಗ]]ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮ‌ೂಲಕ ನೇರವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾನೂನೊಂದನ್ನು ಮಾಡಲು ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದನು.&lt;ref&gt;[http://www.nyc.gov/html/lpc/html/faqs/faq_about.shtml ಅಬೌಟ್ ದಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೆಶನ್ ಕಮೀಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100609210108/http://www.nyc.gov/html/lpc/html/faqs/faq_about.shtml |date=2010-06-09 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೆಶನ್ ಕಮೀಷನ್]]. ಮೇ 17, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಪೆನ್ನ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌ನ ಅಳಿವು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,000ದಷ್ಟು ಅಲ್ಲದೆ ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ರಚನೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ]] ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಚೋದಿತಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.cbsnews.com/stories/2002/10/11/sunday/main525288.shtml &quot;ರೆಕ್ವಿಎಮ್ ಫಾರ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101111192011/http://www.cbsnews.com/stories/2002/10/11/sunday/main525288.shtml |date=2010-11-11 }}, [[CBS ನ್ಯೂಸ್]], ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13, 2002. ಮೇ 17, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Wtcmay01.jpg|thumb|left|upright|ಹಿಂದಿನ ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರದ ಅವಳಿ ಗೋಪುರಗಳು, 1972 ರಿಂದ 2001ರ ವರೆಗೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿದ್ದವು.]]

[[ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌]]‌ನ [[ಬ್ರಾಡ್ವೇ]]ಯಾದ್ಯಂತವಿರುವ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಫ್ಲಾಟಿರಾನ್ ಕಟ್ಟಡ]], [[ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]‌ನಾದ್ಯಂತವಿರುವ [[ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯ ಲಿಂಕೋಲ್ನ್ ಕೇಂದ್ರ]], [[ಲಿಟಲ್ ಇಟಲಿ]], [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌]], [[ಅಮೆರಿಕಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]], [[ಚೈನಾಟೌನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಮೊದಲಾದವು ಈ ದಟ್ಟವಾದ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯಿರುವ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿವೆ.

ಈ ನಗರವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನವನಾದ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಫಾಕ್ಸ್‌‌ನ ಸ್ವಂತದ [[ಹಿಯರ್ಸ್ಟ್ ಗೋಪುರ]] ಮತ್ತು ಪುನಃನಿರ್ಮಿಸಲಾದ [[7 ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ]] ಮೊದಲಾದ ಶಕ್ತಿ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹಸಿರು ಕಛೇರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;greenbuilding&quot;&gt;ಪೋಗ್ರೆಬಿನ್, ರೋಬಿನ್. [https://www.nytimes.com/2006/04/16/arts/design/16gree.html &quot;] [https://www.nytimes.com/2006/04/16/arts/design/16gree.html 7 ವರ್ಲ್ಡ್ ಟ್ರೇಡ್ ಸೆಂಟರ್ ಅಂಡ್ ಹೆಅರ್ಸ್ಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌'ಸ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಕೇಸಸ್ ಫಾರ್ ಇನ್ವೈರ್ಮೆನ್ಟಲಿ ಅವೇರ್ ಆಫೀಸ್ ಟವರ್ಸ್&quot;], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌, ಏಪ್ರಿಲ್ 16, 2006. ಜುಲೈ 19, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ''&lt;/ref&gt;

[[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌]] ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದ [[110ನೇ ಬೀದಿ]], ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಎಂಟನೇ ಅವೆನ್ಯೂ]], ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದ [[59ನೇ ಬೀದಿ]] ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಐದನೇ ಅವೆನ್ಯೂ]]ಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನದ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಈ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ನಾರ್ತ್]], [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ವೆಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಸೌತ್]] ಎಂದು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ (ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಐದನೇ ಅವೆನ್ಯೂ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ). ಈ ಉದ್ಯಾನ [[ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಲಾ ಓಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಲ್ವರ್ಟ್ ವಯಾಕ್ಸ್‌]]‌ರಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 843&amp;nbsp;ಎಕರೆಯ (3.4&amp;nbsp;km²) ಉದ್ಯಾನವು ವಿಸ್ತಾರವಾದ [[ನಡೆದಾಡುವ ಹಾದಿ]], ಎರಡು [[ಐಸ್-ಸ್ಕೇಟಿಂಗ್]] ರಿಂಕ್‌ಗಳು(ನೀರ್ಗಲ್ಲ ಹರವು), ಒಂದು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಅಭಯಾರಣ್ಯ, ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡಾ ಮನರಂಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಆಟದ ಮೈದಾನಗಳು ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವನ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಸುತ್ತವರಿದ 6&amp;nbsp;ಮೈಲು (10&amp;nbsp;ಕಿಮೀ) ಉದ್ದದ ರಸ್ತೆಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ 7:00 ಗಂಟೆಯ ನಂತರ ವಾಹನ ಚಾಲನೆಯು ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಳಗೆ ಸ್ಕೇಟ್ ಮಾಡುವವರಿಗೆ, ಜಾಗಿಂಗ್ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೈಕಲ್ ಸವಾರರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;CentralPark&quot;&gt;[http://www.centralpark.com/pages/general-info.html ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಜೆನರಲ್ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಷನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061008115343/http://www.centralpark.com/pages/general-info.html |date=2006-10-08 }}, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಕನ್ಸರ್ವೆನ್ಸಿ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ಉದ್ಯಾನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದರೂ, ಇದು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭೂದೃಶ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಕೃತಕ ಕೊಳಗಳಾಗಿವೆ. 1850ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯುವು ಆ ಯುಗದ ಭಾರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೆಲಸಗಳ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಓಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್ ಮತ್ತು ವಯಾಕ್ಸ್‌ರವರು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌-ಶೈಲಿಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಚಿತ್ರದ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸುಮಾರು 20,000 ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಕೆಲಸಗಾರರು ಸುಮಾರು {{convert|3000000|cuyd|m3}}ನಷ್ಟು ಮಣ್ಣನ್ನು ಸರಿಸಿ, 270,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕುರುಚಲು ಗಿಡಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟರು.&lt;ref&gt;[http://www.centralpark.com/pages/history_2.html ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಹಿಸ್ಟರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061005052942/http://www.centralpark.com/pages/history_2.html |date=2006-10-05 }}, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಕನ್ಸರ್ವೆನ್ಸಿ.   ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ಒಟ್ಟು 2,686 ಎಕರೆಗಳಷ್ಟಿರುವ (10.9&amp;nbsp;km²) ಈ ನಗರದ 17.8%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ 70%ನಷ್ಟು ಭಾಗವು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ 204 ಆಟದ ಮೈದಾನಗಳು, 251 ಹಸಿರುಬೀದಿಗಳು, 371 ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಂಕಣಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಇತರ ಸುಖ ಸೌಕರ್ಯಗಳು.&lt;ref name=&quot;MBPOEnvironment&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.mbpo.org/policy/environment |title=Environment |access-date=2010-04-19 |archive-date=2007-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070411204634/http://www.mbpo.org/policy/environment |url-status=bot: unknown }},ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ [[ಸ್ಕಾಟ್ ಸ್ಟ್ರಿನ್ಜರ್]].  ಅಕ್ಟೋಬರ್ 19, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ಡ್ಯುಯಾನೆ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಬರಿಯಲ್ ಗ್ರೌಂಡ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್(ಆಫ್ರಿಕನ್ನರ ಶ್ಮಶಾನಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕ)]], 17ನೇ ಮತ್ತು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೂಳಲಾದ ಸುಮಾರು 400 ಆಫ್ರಿಕನ್ನರ ಕಳೇಬರಗಳಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಕಳೇಬರಗಳು 1991ರಲ್ಲಿ [[ಫೊಲಿ ಸ್ಕ್ವೇರ್]] ಫೆಡರಲ್ ಕಛೇರಿ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದವು.

== ನಗರದ ಚಿತ್ರ ==
{{Wide image|NYC Top of the Rock Pano.jpg|1000px|{{center|Skyline of [[Midtown Manhattan]], as seen from the observation deck of the [[GE Building]]}}}}
{{Wide image|Upper and Middle Manhattan.jpg|1000px|{{center|Skyline of Upper Manhattan and [[Midtown Manhattan]] as seen from Jersey City}}}}
{{Wide image|NYC Panorama edit2.jpg|1000px|{{center|Panorama of the Manhattan skyline as seen looking eastward from [[Hoboken]], New Jersey.}}}}

== ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ==

ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯದ ಅನೇಕ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ದುಬಾರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://moneycentral.msn.com/content/invest/forbes/P62020.asp ದಿ ಮೋಸ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್ಪೆನ್ಸಿವ್ ZIP ಕೋಡ್ಸ್ ಇನ್ ಅಮೆರಿಕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030929010816/http://moneycentral.msn.com/content/invest/forbes/P62020.asp |date=2003-09-29 }}, ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 26, 2003.  ಜೂನ್ 29, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:6th Avenue from 49th.jpg|thumb|upright|ಸಿಕ್ಸ್ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಆಫೀಸಸ್]]

ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ]]ದಿಂದ ಸುಮಾರು 2.3 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು, ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಮ‌ೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನೂ ನೀಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;BLSManhattanLabor&quot;/&gt; ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 2.87 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ 1.34 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಮಂದಿ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಗೆ ಬರುತ್ತಿರುವ 1.46 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಈ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಮಹಾಪೂರವು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಇತರ ಕೌಂಟಿ ಅಥವಾ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ 480,000 ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡನೆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, D.C.]]ಗಿಂತ ಮ‌ೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.usatoday.com/news/2003-03-06-commute.htm &quot;ಕಮ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಶಿಫ್ಟ್ಸ್ ಇನ್ ಟಾಪ್ 10 ಮೆಟ್ರೋ ಏರಿಯಸ್&quot;], ''[[USA ಟುಡೆ]]'', ಮೇ 20, 2005. ಜೂನ್ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.census.gov/population/socdemo/daytime/2000/tab02.csv  ಎಸ್ಟಿಮೇಟೆಡ್ ಡೇಟೈಮ್ ಪಾಪ್ಯೂಲೇಶನ್ ಅಂಡ್ ಎಂಪ್ಲೋಯ್ಮೆಂಟ್-ರೆಸಿಡೆನ್ಸ್ ರೆಶಿಯೋಸ್: 2000], ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್, 2000.    ಜೂನ್ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ಇದರ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಸಂಬಳದ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿದ 280,000 ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹಣಕಾಸಿನ ಉದ್ಯಮ. [[ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ [[ಸಾಲ ಯಾ ಬಂಡವಾಳ]] ಉದ್ಯಮವು ನಗರದ ಹಣಕಾಸಿನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 50%ನಷ್ಟು ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [[2008ರ ಹಣಕಾಸಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗಿಂತ]] ಮೊದಲು, U.S.ನ ಐದು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾಲ ಯಾ ಬಂಡವಾಳ-ವಿನಿಮಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅವುಗಳ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದವು‌.&lt;ref&gt;[http://www.nycedc.com/BusinessInNYC/IndustryOverviews/FinancialServices/Pages/FinancialServices.aspx ಬಿಸೆನೆಸ್ಸ್ ಇನ್ NYC - ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100325221355/http://www.nycedc.com/BusinessInNYC/IndustryOverviews/FinancialServices/Pages/FinancialServices.aspx |date=2010-03-25 }}, NYCEDC.
ಜೂನ್ 29, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation
|last=
|first=
|author-link=
|title=America's 500 Largest Corporations
|newspaper=Fortune
|pages=F-45 and F-64
|year=2007
|date=April 30|url=}}&lt;/ref&gt;

2006ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಹಣಕಾಸಿನ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿದ್ದವರು ವಾರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು $8,300ನಷ್ಟು ವೇತನವನ್ನು (ಬೋನಸ್ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು) ಸಂಪಾದಿಸಿದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ವಾರದ ವೇತನವು $2,500ನಷ್ಟಿತ್ತು. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದ 325 ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ 8%ನಷ್ಟು ವೇತನ ಏರಿಕೆಯು ಹತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿನ ವೇತನವು ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ವಾರಕ್ಕೆ ಸಂಪಾದಿಸುವ $784 ಸಂಬಳಕ್ಕಿಂತ 85%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಹೊರಗಿನ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಸಂಪಾದಿಸುವ ಮೊತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಪಾಲನೆ ವಿಭಾಗವು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಉದ್ಯೋಗದ ಸುಮಾರು 11%ನಷ್ಟು ಹಾಗೂ ಒಟ್ಟು ಸಂಬಳದ 4%ನಷ್ಟನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ವಾರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು $900ನಷ್ಟು ಮನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;ಮ್ಯಾಕ್ ಗೀಹನ್, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್.  [https://www.nytimes.com/2006/11/23/nyregion/23income.html?ref=nyregion ಇನ್ಕಂ ಸೋರ್ಸ್ ಆನ್ ವಾಲ್ St., ವೈಡೆನಿಂಗ್ ಗ್ಯಾಪ್], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಮಾರ್ಚ್ 23, 2006. ಮೇ 1, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ‌.&lt;ref&gt;[http://www.empire.state.ny.us/press/press_display.asp?id=575 ಫಾರ್ಚೂನ್ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಅಂಡ್ ಸಿಟಿ ಹೋಂ ಟು ಮೋಸ್ಟ್ ಫಾರ್ಚೂನ್ 500 ಕಂಪನೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060923033422/http://www.empire.state.ny.us/press/press_display.asp?id=575 |date=2006-09-23 }}, [[ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್]], ಏಪ್ರಿಲ್ 8, 2005ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಏಪ್ರಿಲ್ 26, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.   &quot;ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವು ದೇಶದ ಯಾವುದೇ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿ 500 ಫಾರ್ಚೂನ್ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.&quot;&lt;/ref&gt; ಮಧ್ಯನಗರ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ನೂನನ್, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ. [http://www.nycp.org/testimonies/2006/tst_053106_moynihan.html ಟೆಸ್ಟಿಮನಿ ಆನ್ ಮೊಯನಿಹನ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ಡ್ರಾಫ್ಟ್ EIS ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216044642/http://www.nycp.org/testimonies/2006/tst_053106_moynihan.html |date=2008-12-16 }}, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ, ದಿನಾಂಕ 31 ಮೇ, 2006ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಹೇಳಿಕೆ, ಏಪ್ರಿಲ್ 26, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. ಜಾಕೋಬ್ K. ಜಾವಿಟ್ಸ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ವಿಸ್ತೃತ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ, ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು, ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ  ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&quot;&lt;/ref&gt; ಕೆಳ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮ‌ೂರನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮುಖ್ಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ([[ಚಿಕಾಗೊ]]ದ [[ಲೂಪ್]]‌ನ ನಂತರ). ಅಲ್ಲದೆ ಇದು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]], [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] (ಅಮೆಕ್ಸ್), [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಂಡಳಿ]], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವ್ಯಾಪಾರ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ]] (ನಿಮೆಕ್ಸ್) ಮತ್ತು [[NASDAQ]] ಮೊದಲಾದುವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.fta.dot.gov/about/offices/about_FTA_927.html ಲೋಅರ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ರಿಕವರಿ ಆಫೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527084448/http://www.fta.dot.gov/about/offices/about_FTA_927.html |date=2010-05-27 }}, [[ಫೆಡೆರಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್]], ಏಪ್ರಿಲ್ 26, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.  &quot;ಕೆಳ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ದೇಶದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11ಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಅಲ್ಲಿ 385,000 ಜನರು ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ 85% ನೌಕರರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಕ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು.&quot;&lt;/ref&gt;

ಪ್ರಪಂಚದ ಎಂಟು ಜಾಗತಿಕ [[ಜಾಹೀರಾತು ಸಂಸ್ಥೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜಾಹೀರಾತು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಾಹೀರಾತು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲು &quot;ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಅವೆನ್ಯೂ&quot;ವನ್ನು [[ಲಾಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಯೋಗ]]ವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕಾರ್ಯತಂಡವು ಅಗಾಧವಾಗಿ ಬಿಳಿ ಕಾಲರಿನ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆ (39,800 ಕಾರ್ಮಿಕರು) ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣವು (31,600) ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;BLSManhattanLabor&quot;&gt;[http://www.bls.gov/ro2/fax/qcew9310.pdf ಆವರಿಜ್ ವೀಕ್ಲಿ ವೇಜ್ ಇನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಅಟ್ $1,೪೫೩ ಇನ್ ಸೆಕೆಂಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528173132/http://www.bls.gov/ro2/fax/qcew9310.pdf |date=2010-05-28 }}, [[ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಲೇಬರ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಲೇಬರ್]], ಫೆಬ್ರವರಿ 20, 2007.   ಫೆಬ್ರವರಿ 21, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYPost&quot;&gt;ಗೆಲ್ಲರ್, ಆಂಡಿ. [https://archive.is/20121216102040/www.nypost.com/seven/02212007/news/regionalnews/n_y__hits_paydirt_regionalnews_andy_geller.htm  &quot;N.Y. ಹಿಟ್ಸ್ 'ಪೆ'ಡಾರ್ಟ್: ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ No. ೧ ಇನ್ Nat'l ಸ್ಯಾಲರಿ ಸರ್ಜ್], ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌]]'', ಫೆಬ್ರವರಿ 21, 2007.   ಮೇ 18, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಈ ಸಂಘಟಿತ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಅನೇಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಣಿ ಭಂಡಾರಗಳ ಒಳಹರಿವು ಹಲವರಿಗೆ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ನಿಧಾನವಾದ ಸಮರಸೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಥೆಪಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ‌.&lt;ref&gt;ಸ್ಟಸಿ, ಲಿಂಡ. [http://www.villagevoice.com/1997-09-30/news/ny-oh/ NY, OH: ಇಟ್'ಸ್ ಕ್ಲೀನರ್, ವೈಟರ್, ಬ್ರೈಟರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216044628/http://www.villagevoice.com/1997-09-30/news/ny-oh/ |date=2008-12-16 }}, ''[[ದ ವಿಲ್ಲೇಜ್ ವಾಯ್ಸ್‌]]'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24, 1997.  ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

== ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==

[[ಚಿತ್ರ:Times_Square_New_York_City_FLICKR_1.jpg|thumb|ನಗರದ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ]]

ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಅಮೆರಿಕಾದ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. 1911ರ ಮಾರ್ಚ್ 25ರಲ್ಲಿ 146 ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ [[ಟ್ರೈಯಾಂಗಲ್ ಶರ್ಟ್‌ವೈಸ್ಟ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಬೆಂಕಿ]]ಯ ಘಟನೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ 1912ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 20,000 ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದರು, [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಪಾರ್ಕ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ನೆರೆದರು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹಿಳೆಯರು ಟ್ರೈಯಾಂಗಲ್ ಶರ್ಟ್‌ವೈಸ್ಟ್ ಕಂಪೆನಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತಹ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮತ್ತು ಚಳುವಳಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಬಿಗಿಯಾದ ನೆರಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ-ಕುಪ್ಪಸಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಉಡುಪಿನ ಶೈಲಿಯು ನಂತರ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮವಸ್ತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.ilr.cornell.edu/trianglefire/ ದಿ ಟ್ರೈಆಂಗಲ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಫೈರ್], [[ಕಾರ್ನೆಲ್ ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಅಂಡ್ ಲೇಬರ್ ರಿಲೇಶನ್ಸ್]].  ಏಪ್ರಿಲ್ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;
1920ರ ದಶಕದ [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ]]ವು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. 1950 ಮತ್ತು 1960ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ರೋಮಾಂಚಕ ಕಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವು ಅಮೆರಿಕನ್‌ [[ಪಾಪ್ ಕಲಾ]] ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅದು [[ಜಾಸ್ಪರ್ ಜಾನ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ರಾಯ್ ಲಿಚ್ಟೆಂಸ್ಟೈನ್]]‌ರಂತಹ ಅಸಾಧಾರಣ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದೆ. 1970ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಸೆರೆಂಡಿಪಿಟಿ 3]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟುಡಿಯೊ 54]] ಮೊದಲಾದ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಸೌಹಾರ್ದದಿಂದಿದ್ದ [[ಆಂಡಿ ವಾರ್ಹೋಲ್‌]]‌ನ‌ಷ್ಟು ಬಹುಶಃ ಬೇರೆ ಯಾವ ಕಲಾವಿದನೂ ಪಾಪ್ ಕಲಾ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿಲ್ಲ.

[[ಚಿತ್ರ:Guggenheim museum exterior.jpg|thumb|ಫ್ರಾಂಕ್ ಲ್ಲೋಯ್ಡ್ ರೈಟ್ ನ ಸೋಲೋಮೊನ್ ರ. ಗುಗ್ಗೆನ್ಹಇಮ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ನ ಹೊರನೋಟ.]]

ಕಲೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಶ್ರಯಧಾಮ [[ಚೆಲ್ಸಿಯಾ]]ದ ನಗರಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಅವುಗಳ ಕಲಾ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಇದು ಮುಂಬರುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಕಲಾವಿದರ ಆಧುನಿಕ ಕಲೆಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ 200ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಲಾ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.travelandleisure.com/articles/stylish-traveler-chelsea-girls-september-2005 &quot;ಸ್ಟೈಲಿಶ್ ಟ್ರಾವೆಲರ್: ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಗರ್ಲ್ಸ್&quot;], ''[[ಟ್ರಾವೆಲ್ + ಲೆಷರ್]]'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2005.   ಮೇ 14, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.  &quot;200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ಯಾಲರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚೆಲ್ಸಿಯಾದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nyc.gov/html/dcp/html/about/pr122004.shtml &quot;ಸಿಟಿ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಬಿಗಿನ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ರಿವ್ಯೂ ಫಾರ್ ವೆಸ್ಟ್ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ರೀಜೊನಿಂಗ್ ಟು ಪರ್ಮಿಟ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಕ್ರೀಯೇಟ್ ಮೆಕಾನಿಸಂ ಫಾರ್ ಪ್ರಿಸರ್ವಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಕ್ರಿಯೇಟಿಂಗ್ ಆಕ್ಸೆಸ್ ಟು ದಿ ಹೈ ಲೈನ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070611184958/http://www.nyc.gov/html/dcp/html/about/pr122004.shtml |date=2007-06-11 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸಿಟಿ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್]] ಡಿಸೆಂಬರ್ 20, 2004ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.  &quot;ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 200 ಗ್ಯಾಲರಿಗಳ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಚೆಲ್ಸಿಯಾವನ್ನು ನಗರದ ಹಾಗು ಜಗತ್ತಿನ ಕಲಾ ಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಅವಶ್ಯ ಸಂದರ್ಶಿಸುವ ಸ್ಥಾನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.&quot;&lt;/ref&gt;

[[ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ]]ವನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತಿಪರ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳ ರೂಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲವೂ ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಕನಿಷ್ಠ 500 ಆಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 39 ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತಿಪರ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದರೊಂದರಲ್ಲಾದರೂ [[ನಾಟಕಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು]] ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ‌.&lt;ref&gt;ವೆಬೆರ್, ಬ್ರೂಸ್. [http://theater2.nytimes.com/mem/theater/treview.html?_r=1&amp;amp;res=9C02E0DB123AF931A35754C0A9659C8B63&amp;amp;oref=slogin &quot;ಕ್ರಿಟಿಕ್'ಸ್ ನೋಟ್ ಬುಕ್: ಥಿಯೇಟರ್'ಸ್ ಪ್ರಾಮಿಸ್? ][http://theater2.nytimes.com/mem/theater/treview.html?_r=1&amp;amp;res=9C02E0DB123AF931A35754C0A9659C8B63&amp;amp;oref=slogin ಲುಕ್ ಆಫ್ ಬ್ರಾಡ್ವೇ&quot;],''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಜುಲೈ 2, 2003.  ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಬ್ರಾಡ್ವೇಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಘಟಕವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ರಚಿಸಬಹುದೆಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಾಂಶವಿದೆ; ಇದು 39 ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಾಟಕಶಾಲೆಗಳ ಸಮೂಹ  ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಕಡೇಪಕ್ಷ 500 ಆಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.  ಆಫ್ ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ 99 ರಿಂದ 499 ಆಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಾಟಕಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. (ಯಾವುದಾದರು ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಅದನ್ನು ಆಫ್ ಆಫ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ)ಇದು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ನಟರು, ನಿರ್ದೇಶಕರು ಹಾಗು ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗಿರುವ ಮೈತ್ರಿ ಒಪ್ಪಂದವೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ.&quot;&lt;/ref&gt; [[ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಹೊರಗಿರುವ]] ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು 100-500 ಆಸನಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.tdf.org/tdf_servicepage.aspx?id=103 ಥಿಯೇಟರ್ 101] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100510175655/http://www.tdf.org/tdf_servicepage.aspx?id=103 |date=2010-05-10 }}, [[ಥಿಯೇಟರ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಫಂಡ್]].   ಮೇ 29, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ಗಿಂತ ಒಂದು ಮೈಲಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಲಿಂಕೋಲ್ನ್ ಸೆಂಟರ್]] ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಘನತೆಯ ಅಪೆರಾ ಭವನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್ ಅಪೆರಾ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.abc.net.au/classic/daily/stories/s630189.htm  ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಡೀಟೈಲ್ಸ್ ಫಾರ್ ಸಂಡೆ ಜನವರಿ 5, 1997], [[ABC ಕ್ಲಾಸಿಕ್ FM]]. ಜೂನ್ 19, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.  &quot;ಜೇಮ್ಸ್ ಲೆವಿನೆ ತನ್ನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಅಪೆರಾದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು 27 ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಟಾಸ್ಕನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮಾಡಿದ....  ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದಲೂ ಅವನು ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿ ತನ್ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ, ಜೊತೆಗೆ ಅವನ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ಮೆಟ್ ಜಗತ್ತಿನ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಅಪೆರಾ ಸಂಗೀತ ಭವನವಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದೆ.&quot;&lt;/ref&gt;

ಅಲ್ಲದೆ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಎರಡೂ ಪ್ರಕಾರದ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಬೃಹತ್ಪ್ರಮಾಣದ ಕೆಲವು ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಗೂ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ - [[ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್]], [[ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಆರ್ಟ್]] (MoMA), [[ವಿಟ್ನಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಆರ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಲೋಯ್ಡ್ ವ್ರೈಟ್]]-ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ [[ಗುಗ್ಗೆನ್ಹೇಮ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]].

[[ಚಿತ್ರ:Image-Metropolitan Museum of Art entrance NYC NY.JPG|thumb|ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ನ ಹೊರನೋಟ.]]

ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದೊಂದಿಗೆ ಅನಿವಾಸಿಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ; ಆದರೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಕೆಲವು ನಿವಾಸಿಗರು &quot;ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ&quot; ಎಂಬುದಾಗಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;ಪುರ್ಡುಮ್, ಟಾಡ್ S. [https://www.nytimes.com/1992/02/22/nyregion/political-memo-an-embattled-city-hall-moves-to-brooklyn.html &quot;][https://www.nytimes.com/1992/02/22/nyregion/political-memo-an-embattled-city-hall-moves-to-brooklyn.html ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಮೆಮೋ; ಆನ್ ಎಂಬ್ಯಾಟಲ್ಡ್ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಮೂವ್ಸ್ ಟು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌&quot;],''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 1992.  ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ನಗರದ ಶಾಸನಪತ್ರದಲ್ಲಾದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ನಾಯಕರನ್ನು ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಈಡು ಮಾಡಿವೆ. ಪತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪುರಸಭೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರ ವೈಯುಕ್ತಿಕತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸರಕಾರದ ಘನತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗಬಹುದೆಂದು ಎಣಿಸಿದರು, ಜೊತೆಗೆ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದನ್ನು  'ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದೆಂದು' ವಿವರಿಸುವುದು.&quot;&lt;/ref&gt;

ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಅಮೆರಿಕಾದ ಅನೇಕ [[ಭಾಷಾ ಸಂಪ್ರದಾಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ''&quot;ಎ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮಿನುಟ್&quot;''  ಪದಪುಂಜವನ್ನು ಅತಿ ಅಲ್ಪ ಕಾಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. &quot;ಬಹುಶಃ ನೀವು ನಂಬುವುದಕ್ಕಿಂತ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯ&quot; ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದಂತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿಯ‌ೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಅತಿಶೀಘ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ‌.&lt;ref&gt;{{cite web|author=|title=New York Minute|work=[[Dictionary of American Regional English]]|date=1984-01-01|url=http://www.worldwidewords.org/qa/qa-new1.htm|accessdate=2006-09-05}}&lt;/ref&gt; &quot;[[ಮೆಲ್ಟಿಂಗ್ ಪಾಟ್]]&quot; ಪದವನ್ನು ಮೊದಲು [[ಇಸ್ರೇಲ್ ಜ್ಯಾಂಗ್ವಿಲ್‌]]ನ ನಾಟಕ ''[[ದ ಮೆಲ್ಟಿಂಗ್ ಪಾಟ್]]'' ‌ನಲ್ಲಿ [[ಲೋವರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ದಟ್ಟ-ಸಾಂದ್ರತೆಯ ವಲಸಿಗರನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ನಾಟಕವು [[ವಿಲಿಯಮ್ ಶೇಕ್ಸ್‌‌ಪಿಯರ್]]‌ನ ''[[ರೋಮಿಯೊ ಆಂಡ್ ಜೂಲಿಯೆಟ್]]'' ‌ನ ಹೊಂದಾವಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಜ್ಯಾಂಗ್ವಿಲ್‌ 1908ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿದನು.&lt;ref&gt;[http://www.pbs.org/fmc/timeline/emeltpot.htm &quot;ದಿ ಮೆಲ್ಟಿಂಗ್ ಪಾಟ್&quot;], ''ದಿ ಫಸ್ಟ್ ಮೆಷರ್ಡ್ ಸೆಂಚುರಿ'', [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಸಾರ ಸೇವೆ]].   ಏಪ್ರಿಲ್ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಪ್ರತಿಮಾರೂಪದ [[ಫ್ಲಾಟಿರಾನ್ ಕಟ್ಟಡ]]ವನ್ನು &quot;[[23 ಹೋಗಾಚೆ]]&quot; ಅಥವಾ ತೊಲಗಾಚೆ ಪದದ ಮೂಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದಗಳಿಂದ ಪೋಲೀಸರು ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಉಡುಪು ಗಾಳಿಗೆ ಹಾರಿದಾಗ ನಸುನೋಟಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಪುರುಷರಿಗೆ ಗದರಿದರು.&lt;ref&gt;ಡೋಲ್ಕರ್ಟ್, ಆಂಡ್ರ್ಯೂ S. [http://ci.columbia.edu/0240s/0242_2/0242_2_s5_text.html &quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110602065444/http://ci.columbia.edu/0240s/0242_2/0242_2_s5_text.html |date=2011-06-02 }}[http://ci.columbia.edu/0240s/0242_2/0242_2_s5_text.html &quot;ದಿ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಅಂಡ್ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ: ದಿ ಬರ್ತ್ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಕೈಸ್ಕ್ರೆಪರ್ - ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಸಿಂಬಲ್ಸ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110602065444/http://ci.columbia.edu/0240s/0242_2/0242_2_s5_text.html |date=2011-06-02 }}, [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], ಮೇ ೧೫, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಈ ಒಂದು ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಎರಡು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಬೀದಿಗಳಾದ ಬ್ರಾಡ್ವೇ ಹಾಗು ಐದನೇಯ ಅವೆನ್ಯೂ- ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೆರ್ ನಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಬೀದಿಗಳು ಪಕ್ಕ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವುದು ಹಾಗು ಬೀದಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿರುವ ಉದ್ಯಾನದಿಂದಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ-ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗದ ಪ್ರಭಾವವಿದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಗಂಡಸರು ಇಪ್ಪತ್ತ-ಮೂರನೇ ಬೀದಿಯ ಮೂಲೆಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟು ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಹೆಂಗಸರ ಉಡುಪುಗಳು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರುವಾಗ ಕಾಣುವ ಅವರ ನಗ್ನಕಾಲುಗಳ ನಸು ನೋಟಕ್ಕಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ; ಫ್ಲಾಟಿರಾನ್ ಕಟ್ಟಡದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಂಗಸರ ಉಡುಪುಗಳು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರಿದ ಚಿತ್ರಣವಿರುವ ನೂರಾರು ಪೋಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಗಳು ಅಚ್ಚಾದವು. ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾವಿಸಿರುವಂತೆ &quot;23 ಸ್ಕಿಡೂ&quot;(೨೩ ಹೋಗಾಚೆ) ಎಂಬ ಅಶಿಷ್ಟ ಪದವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಪೊಲೀಸರು ಬಂದು ಕಾಮುಕರಿಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೊರ ಹೋಗುವಂತೆ ಹೇಳಲು 23 ಸ್ಕಿಡೂ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.&quot;&lt;/ref&gt; &quot;[[ಬಿಗ್ ಆಪಲ್]]&quot; ಪದವು 1920ರಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ವರದಿಗಾರನೊಬ್ಬ [[ಹೊಸ ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ]] ಮಾರಾಟಗಾರರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಪಂದ್ಯದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಿದಾಗ ಈ ಪದವನ್ನು ಕೇಳಿದನು ಹಾಗೂ ನಂತರ ಅವನ ಪಂದ್ಯದ ಸಾಲನ್ನು &quot;ಎರೌಂಡ್ ದ ಬಿಗ್ ಆಪಲ್&quot; ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದನು. ಜ್ಯಾಸ್ ಸಂಗೀತಗಾರರು ನಗರವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಜ್ಯಾಸ್ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಪದವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ಆಂಡ್ ವಿಸಿಟರ್ಸ್ ಬ್ಯೂರೊದ 1970ರ ಜಾಹೀರಾತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಈ ಪದವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.ci.nyc.ny.us/html/om/html/97/sp082-97.html &quot;ಮೇಯರ್ ಗಿಯುಲಿಯಾನಿ ಸೈನ್ಸ್ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಶನ್ ಕ್ರಿಯೆಟಿಂಗ್ &quot;ಬಿಗ್ ಆಪಲ್ ಕಾರ್ನರ್&quot; ಇನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌&quot; ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070414082930/http://www.ci.nyc.ny.us/html/om/html/97/sp082-97.html |date=2007-04-14 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ]] ಫೆಬ್ರವರಿ 12, 1997ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

=== ಕ್ರೀಡೆಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:Msg2005d.JPG|thumb|ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಗಾರ್ಡನ್‌, ರೇಂಜರ್ಸ್‌, ಕ್ನಿಕ್ಸ್‌ ಹಾಗು ಲಿಬರ್ಟಿ ಗೆ ತವರು.]]

ಇಂದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ [[NHL]]ನ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರೇಂಜರು]], [[WNBA]]ಯ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿ]] ಮತ್ತು [[NBA]]ಯ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕ್ಲಿಕ್ಸ್]] ಮೊದಲಾದವರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಅವರ ಮನೆಯ ಆಟಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲೇ ಪ್ರಮುಖ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿರುವ [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಗಾರ್ಡನ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಜೆಟ್ಸ್]] ಅದರ ಸ್ವಸ್ಥಳಕ್ಕಾಗಿ [[ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]]ನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು. ಆದರೆ ಆ ಸೂಚನೆಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 2005ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ [[ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಈಸ್ಟ್ ರುದರ್‌ಫೋರ್ಡ್‌]]ನ [[ಜೈಂಟ್ಸ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]]ನಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವ ಮ‌ೂಲಕ ವಿಫಲಗೊಂಡಿತು.

ಇಂದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಒಂದೇ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿನ [[ವೃತ್ತಿಪರ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್]] ಸವಲತ್ತು ಇರದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]] [[ಯಾಂಕೀಸ್]]ಅನ್ನೂ ಮತ್ತು [[ಕ್ವೀನ್ಸ್]]  [[ಮೇಜರ್ ಲೀಗಲ್ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌]]ನ [[ಮೆಟ್ಸ್]]ಅನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್]]‌ನ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಸೈಕ್ಲೋನ್ಸ್]] ತಂಡದವರು [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗೆಯೇ [[ಸ್ಟೇಟನ್ ಐಲೆಂಡ್‌ ಯಾಂಕೀಸ್]] ತಂಡದವರು [[ಸ್ಟೇಟನ್ ಐಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಆಟ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಡುವ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಮ‌ೂರು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲೇ ಆಡುತ್ತಿದ್ದವು‌. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಜೈಂಟ್ಸ್‌]] ತಂಡದವರು 1883ರಲ್ಲಿನ ಅವರ ಆರಂಭದ ಆಟದಿಂದ ಹಿಡಿದು 1957ರ ಕಾಲದ ನಂತರದ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಡಾಡ್ಜರ್ಸ್]]‌ನೊಂಗಿಗೆ ವೆಸ್ಟ್‌ನ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸುವವರಗೆ [[155ನೇ ಬೀದಿ]] ಮತ್ತು [[ಎಂಟನೇ ಅವೆನ್ಯೂ]]ಅಲ್ಲಿ [[ಪೋಲೊ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್]]‌ನ ನಾಲ್ಕು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳಲ್ಲೇ ಆಡಿದ್ದಾರೆ. 1889ರಲ್ಲಿ [[ಜೆರ್ಸಿ ನಗರ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟೇಟನ್ ಐಲೆಂಡ್‌]]‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1911ರಲ್ಲಿ ಹಿಲ್‌ಟಾಪ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;[http://sanfrancisco.giants.mlb.com/sf/history/ballparks.jsp ಜೈಂಟ್ಸ್ ಬಾಲ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್: 1883-ಪ್ರೆಸೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110527021858/http://sanfrancisco.giants.mlb.com/sf/history/ballparks.jsp |date=2011-05-27 }}, [[MLB.com]].  ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಯಾಂಕೀಸ್‌ ಅವರ ಆಟವನ್ನು [[ಹಿಲ್‌ಟಾಪ್ ಪಾರ್ಕ್‌]]ನಿಂದಾಗಿ ಹಿಲ್‌ಟಾಪರ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿದರು. 1903ರಲ್ಲಿನ ಅವರ ಆರಂಭದ ಆಟದಿಂದ ಹಿಡಿದು 1912ರವರೆಗೆ ಅವರು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ಆಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ತಂಡವು 1913ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪೋಲೊ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌‌ಗೆ ಸರಿಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಯಾಂಕೀಸ್‌''  ತಂಡವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಎದುರಿಸಿದರು. ಅವರು 1923ರಲ್ಲಿ [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನದಿ]]ಯಾದ್ಯಂತ [[ಯಾಂಕೀ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ಕ್ಕೆ ಹೋಗುವವರೆಗೆ ಅಲ್ಲೇ ಆಡಿದರು.&lt;ref&gt;[http://newyork.yankees.mlb.com/nyy/history/ballparks.jsp ಯಾಂಕೀ ಬಾಲ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್: 1903-ಪ್ರೆಸೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100319011203/http://newyork.yankees.mlb.com/nyy/history/ballparks.jsp |date=2010-03-19 }}, [[MLB.com]].  ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮೆಟ್ಸ್]] ಅವರ ಮೊದಲ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು 1964ರಲ್ಲಿ [[ಶಿಯಾ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ವು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು 1962ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1963ರಲ್ಲಿ ಪೋಲೊ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು.&lt;ref&gt;[http://newyork.mets.mlb.com/nym/history/ballparks.jsp ಮೆಟ್ಸ್ ಬಾಲ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್: 1962-ಪ್ರೆಸೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110309095941/http://newyork.mets.mlb.com/nym/history/ballparks.jsp |date=2011-03-09 }}, [[MLB.com]].  ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಮೆಟ್ಸ್ ಹೊರಟುಹೋದ ನಂತರ ಪೋಲೊ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌ 1964ರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಶಗೊಂಡಿತು. ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಡ್ರೆಬಿಂಗರ್, ಜಾನ್. 
&quot;ದಿ ಪೋಲೋ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್, 1889–1964: ಏ ಲೈಫ್ ಟೈಮ್ ಆಫ್ ಮೆಮರೀಸ್; ಬಾಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಇನ್ ಹಾರ್ಲೆಮ್ ವಾಸ್ ಸೀನ್ ಆಫ್ ಮೆನಿ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ತ್ರಿಲ್ಲ್ಸ್&quot;, ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಜನವರಿ 5, 1964. ಪುಟ.   S3.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಆರ್ನಾಲ್ಡ್, ಮಾರ್ಟೀನ್.&quot;ಆಹ್, ಪೋಲೋ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌, ದಿ ಗೇಮ್ ಇಸ್ ಓವರ್; ವ್ರೆಕೆರ್ಸ್ ಬಿಗಿನ್ ಡೆಮೋಲಿಶನ್ ಫಾರ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್&quot;, ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಏಪ್ರಿಲ್ 11, 1964. ಪುಟ. 27.&lt;/ref&gt;

ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಲೇಜು-ಮಟ್ಟದ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ವಿಟೇಶನ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‌]]ಅನ್ನು 1938ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದರೆ, ಉಳಿದವುಗಳನ್ನು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.nit.org/history/nit-history.html ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ವಿಟೇಶನ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್], [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ವಿಟೇಶನ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್]].  ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.  ಸಂಪ್ರದಾಯ NIT ಯು ಅದರಲ್ಲಿ ಮಗ್ನವಾಗಿದೆ. ದೇಶದ ಹಳೆಯ ನಿಯತಋತುವಿನ ನಂತರದ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಕ್ರೀಡಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು 1938ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.&quot;&lt;/ref&gt; [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕ್ನಿಕ್ಸ್‌]] ತಂಡವು ಆಟವನ್ನು 1946ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌]]‌ನ ಮ‌ೂಲ ತಂಡಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಗಾರ್ಡನ್‌‌ಅನ್ನು ಅವರ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಅವರ ಮೊದಲ ಸ್ವಸ್ಥಳದ ಆಟಗಳನ್ನು [[69ನೇ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಆರ್ಮರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು.&lt;ref&gt;[http://www.nba.com/knicks/history/new_knicks_history.html ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕ್ನಿಕ್ಸ್], [[NBA.com]]. ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; [[WNBA]]ಯ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿ]]ಯು 1997ರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಾಗ ಲೀಗ್‌ನ ‌ಮ‌ೂಲ ಎಂಟು ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಅದು ಗಾರ್ಡನ್ಅನ್ನು ಕ್ನಿಕ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.wnba.com/liberty/news/history_timeline.html ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಲಿಬರ್ಟಿ ಸ್ಟೋರಿ], [[ವುಮೆನ್'ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]].  ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌]]‌ನ [[ರ‌್ಯೂಕರ್ ಪಾರ್ಕ್‌]] ''[[ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಬಾಲ್]]''  ಶೈಲಿಯ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿರುವ ಒಂದು ಆಟದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ. ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ NBA ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ಬೇಸಿಗೆ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.tqnyc.org/2002/NYC00157//BestBasketballPlayers/Rucker%20Park.htm ರ‌್ಯೂಕರ್ ಪಾರ್ಕ್‌], ThinkQuest ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಎರಡೂ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳು ಇಂದು [[ಹಡ್ಸನ್ ನದಿ]] ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತದ [[ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಈಸ್ಟ್ ರುದರ್‌ಫೋರ್ಡ್‌]]ನ [[ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅವು ಆಡುವುದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದುದು ಪೋಲೊ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಜೈಂಟ್ಸ್‌]] 1925ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌]]‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿದ ಕಾಲದಿಂದ 1956ರಲ್ಲಿ ಯಾಂಕೀ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುವವರೆಗೆ ಅವರ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಸಮಾನನಾಮಕರೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಆಡಿದರು.&lt;ref&gt;[http://www.giants.com/history/TheGiantsStadiums.asp ದಿ ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಸ್ಟೇಡಿಯಂಸ್: ವೇರ್ ದಿ ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಹ್ಯಾವ್ ಕಾಲ್ಡ್ ಹೋಂ ಫ್ರಂ ದೇರ್ ಇನ್ಸೆಪ್ಶನ್ ಇನ್ 1925 ಟು ದಿ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519095121/http://www.giants.com/history/TheGiantsStadiums.asp |date=2011-05-19 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಜೈಂಟ್ಸ್‌]], ದಿನಾಂಕ 7 ನವೆಂಬರ್, 2002.   ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಪೋಲೊ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಗಳು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಗಳ ಜೊತೆಗೆ 1925 ರಲ್ಲಿ ಲೀಗ್ ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಿಂದಲೂ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ 1956ರ ಋತುವಿನ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ದೊಡ್ಡದಾದ ಯಾಂಕೀ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ತನಕವೂ ಅವರು ಪೋಲೋ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು.&quot;&lt;/ref&gt; ಮ‌ೂಲತಃ ''ಟೈಟಾನ್ಸ್''  ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಜೆಟ್ಸ್‌]] 1960ರಲ್ಲಿ ಪೋಲೊ ಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆಟವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. 1964ರಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ಸ್ಅನ್ನು ಸೇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ನಾಲ್ಕು ಪಂದ್ಯಾವಧಿಯವರೆಗೆ ಅವರು ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿದರು.&lt;ref&gt;[http://www.stadiumsofnfl.com/past/SheaStadium.htm  ಸ್ಟೇಡಿಯಮ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ NFL:ಶೆಅ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070516042949/http://www.stadiumsofnfl.com/past/SheaStadium.htm |date=2007-05-16 }}, ಸ್ಟೇಡಿಯಂಸ್ ಆಫ್ ದಿ NFL. ಮೇ 8, 2007.&lt;/ref&gt;

[[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌]]ನ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರೇಂಜರ್ಸ್‌]] ತಂಡವು 1926–1927 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಾಲದಿಂದ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಗಾರ್ಡನ್‌‌ನ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿತು. ರೇಂಜರ್ಸ್‌ ತಂಡಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್‌]]‌ ತಂಡವು ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತ್ತು. ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ''ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್''  ಎಂಬ 1941–1942 NHL ಅವಧಿಯ ನಂತರ ದಿವಾಳಿಯಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಈ ತಂಡವು ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲೇ ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[http://www.sportsecyclopedia.com/nhl/nya/nyamericans.html ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್], ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪಿಡಿಯಾ.  ಮೇ 8, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

[[ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಾಕರ್ ಲೀಗ್]]‌ನ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಕಾಸ್ಮಸ್‌]] 1974ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಎರಡು ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಅವರ ಸ್ವಸ್ಥಳದ ಆಟಗಳನ್ನು [[ಡೌವ್ನಿಂಗ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ದಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು. 1975ರಲ್ಲಿ ಈ ತಂಡವು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಕರ್ ಆಟಗಾರ ಎಂದು [[FIFA]]ಯಿಂದ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಪೆಲೆ]]ಯನ್ನು $4.5 ದಶಲಕ್ಷ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇರೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇವನು 22,500ರಷ್ಟು ಅಭಿಮಾನಿ ಸಮ‌ೂಹವನ್ನು ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ತಂಡಕ್ಕೆ 2-0ರ ಗೆಲುವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟನು.&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,917595,00.html &quot;ಏ $4.5 ಮಿಲ್ಯನ್ ಗ್ಯಾಂಬಲ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110122055724/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,917595,00.html |date=2011-01-22 }}, ''[[ಟೈಮ್(ಮ್ಯಾಗಜಿನ್)]]'', ಜೂ 30, 1975. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಡೌವ್ನಿಂಗ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಆಡುವ ಮೈದಾನ ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಬಹಳ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲದೆ ತಂಡದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದುದರಿಂದ ತಂಡವು ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾಂಕೀ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ನಂತರ ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತು. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು 2002ರಲ್ಲಿ $45 ದಶಲಕ್ಷದ 4,754-ಆಸನದ [[ಇಕ್ಯಾಹ್ನ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಡವಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಇದು ಒಲಿಂಪಿಕ್-ಪ್ರಮಾಣಿತ 400-ಮೀಟರ್ ಓಟದ ಪಥ ಹಾಗೂ ಪೆಲೆಯ ಮತ್ತು ಕಾಸ್ಮಸ್‌ನ ಸ್ವತ್ತಿನ ಭಾಗವಾಗಿ [[FIFA]]-ಅಂಗೀಕೃತ ಹೊನಲುದೀಪದ ಸಾಕರ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಸಾಕ್ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಸದಸ್ಯರ ಸುಮಾರು 48 ಯುವ ತಂಡಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪಂದ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;ಕಾಲಿನ್ಸ್, ಗ್ಲೆನ್ನ್. [https://www.nytimes.com/2004/08/20/nyregion/built-for-speed-and-local-pride-track-stadium-emerges-on-randalls-island.html?n=Top%2FReference%2FTimes%20Topics%2FSubjects%2FT%2FTrack%20and%20Field &quot;ಬಿಲ್ಟ್ ಫಾರ್ ಸ್ಪೀಡ್, ಅಂಡ್ ಲೋಕಲ್ ಪ್ರೈಡ್; ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಎಮರ್ಜಸ್ ಆನ್ ರಾನ್ಡಲ್ಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್&quot;], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಆಗಸ್ಟ್ 20, 2004.   ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://home2.nyc.gov/portal/site/nycgov/menuitem.c0935b9a57bb4ef3daf2f1c701c789a0/index.jsp?pageID=mayor_press_release&amp;amp;catID=1194&amp;amp;doc_name=http%3A%2F%2Fhome2.nyc.gov%2Fhtml%2Fom%2Fhtml%2F2004a%2Fpr021-04.html&amp;amp;cc=unused1978&amp;amp;rc=1194&amp;amp;ndi=1 &quot;ಮೇಯರ್ ಮೈಕಲ್ ಬ್ಲೂಮ್ ಬರ್ಕ್, ಪಾರ್ಕ್ಸ್ &amp;amp; ರಿಕ್ರೀಯೇಶನ್ ಕಮಿಷನರ್ ಅಡ್ರಿಯನ್ ಬೆನೆಪೆ ಅಂಡ್ ದಿ ರಾನ್ಡಲ್ಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಫೌಂಡೆಶನ್ ನೇಮ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ'ಸ್ ನ್ಯೂಯೆಸ್ಟ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಫೆಸಿಲಿಟಿ ಇಕಾಹ್ನ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190416192234/http://home2.nyc.gov/portal/site/nycgov/menuitem.c0935b9a57bb4ef3daf2f1c701c789a0/index.jsp?pageID=mayor_press_release&amp;catID=1194&amp;doc_name=http%3A%2F%2Fhome2.nyc.gov%2Fhtml%2Fom%2Fhtml%2F2004a%2Fpr021-04.html&amp;cc=unused1978&amp;rc=1194&amp;ndi=1 |date=2019-04-16 }}, [[ಮೇಯರ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ]] ದಿನಾಂಕ 28 ಜನವರಿ 2004ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.        ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

=== ಸಮ‌ೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ ===
ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು ವಿತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ - ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್‌]]''  ಮತ್ತು ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌]]''. ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.  ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸಿನ ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆ ''[[ದ ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಜರ್ನಲ್]]''  ಸಹ ಇರುವುದು ಇಲ್ಲೇ. ಇತರ ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ - ''[[AM ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]]''  ಮತ್ತು ''[[ದ ವಿಲ್ಲೇಜರ್]]''. ಹಾರ್ಲೆಮ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್‌ ನ್ಯೂಸ್]]''  ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ''[[ದ ವಿಲ್ಲೇಜ್ ವಾಯ್ಸ್‌]]''  ಒಂದು ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ಯಾಯ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ.&lt;ref&gt;[http://www.abyznewslinks.com/unitenyny.htm ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ನ್ಯೂಸ್ ಪೇಪರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ನ್ಯೂಸ್ ಮೀಡಿಯ][http://www.abyznewslinks.com/unitenyny.htm ] ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ABYZ ನ್ಯೂಸ್ ಲಿಂಕ್ಸ್. ಮೇ 1, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ದೂರದರ್ಶನ ಉದ್ಯಮವು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾದ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಸಾರ ಜಾಲಗಳೆಂದರೆ - [[ABC]], [[CBS]], [[Fox]] ಮತ್ತು [[NBC]]. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ [[MSNBC]], [[MTV]], [[ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್‌]], [[HBO]] ಮತ್ತು [[ಕಾಮಿಡಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌]] ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಕೇಬಲ್ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳೂ ಇಲ್ಲಿವೆ. 1971ರಲ್ಲಿ [[WLIB]] ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ನೀಗ್ರೊಗಳ-ಮಾಲಿಕತ್ವದ ಮೊದಲ ರೇಡಿಯೊ ಸ್ಟೇಷನ್ ಆಯಿತು ಹಾಗೂ [[ಇನ್ನರ್ ಸಿಟಿ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌]]‌ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೀರೀಟಪ್ರಾಯವಾಯಿತು. ಇನ್ನರ್ ಸಿಟಿಯ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ [[ಪರ್ಸಿ ಸುಟ್ಟನ್‌]]. ಇವನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ನಗರದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲ ಕರಿಯರ ಮುಖಂಡರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ.&lt;ref&gt;ಜಕೆರ್, ಬಿಲ್; ಸುಲೆಕ್, ಫ್ರಾಂಕ್; ಹಾಗು ಕನ್ಜೆ, ಪೀಟರ್ [https://books.google.com/books?id=QwQfaS521mkC&amp;amp;pg=PA113&amp;amp;lpg=PA113&amp;amp;dq=wlib+%22inner+city+broadcasting+corporation%22&amp;amp;source=web&amp;amp;ots=lD0A5elcij&amp;amp;sig=HGLxbcoLEtXhsyp1cWqEvo_z9SY &quot;ದಿ ಏರ್ವೇವ್ಸ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಹಿಸ್ಟರೀಸ್ ಆಫ್ 156 AM ಸ್ಟೇಶನ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಏರಿಯ&quot;], [[ಗೂಗಲ್ ಬುಕ್ ಸರ್ಚ್]], ಪುಟ. 113. ಏಪ್ರಿಲ್ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; WLIB 1949ರಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸುಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ನಿಯತವಾಗಿ [[ಮಾಲ್ಕೋಲ್ಮ್‌ X]]ರಂತಹ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮುಖಂಡರ ಸಂದರ್ಶನ ಮಾಡಿತು ಹಾಗೂ     [[NAACP]] ಅಧಿವೇಶನದ ನೇರ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. ''ಹಾಟ್ 97''  ಎಂದೂ ಕರೆಯುವ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ [[WQHT]] ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಧಾನ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಆಗಿದೆ. AM ಮತ್ತು FM ಸಂತೇತಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ [[WNYC]] ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಳುಗರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ-ಆಲಿಸಲ್ಪಡುವ ಜಾಹೀರಾತು ಮತ್ತು ಜಾಹೀರಾತು-ರಹಿತ ರೇಡಿಯೊ ಸ್ಟೇಷನ್ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.wnyc.org/about/bio_pres.html ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್'ಸ್ ಬಯೋ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080618135110/http://www.wnyc.org/about/bio_pres.html |date=2008-06-18 }}, [[WNYC]], ಮೇ 1, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಪ್ರತಿ ವಾರವೂ 1.2 ದಶಲಕ್ಷ ಶೋತೃಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ WNYC ರೇಡಿಯೋ, ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಾನುಲಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ಮಿಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಾನುಲಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ.&quot;&lt;/ref&gt; ಸುದ್ದಿ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುವ [[WBAI]] ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕೆಲವು ಸಮಾಜವಾದಿ ರೇಡಿಯೊ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹಳೆಯ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಪ್ರವೇಶದ ಅವಕಾಶವಿರುವ ದೂರದರ್ಶನ]] ಚಾನೆಲ್ ಎಂದರೆ 1971ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನೈಬರ್‌ಹುಡ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌]]. ಇದು ಜ್ಯಾಸ್ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಂತಹ ವಿಶಾಲದೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.mnn.org/en/community-celebrates-public-access-tvs-35th-annive ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಸೆಲೆಬ್ರೇಟ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಕ್ಸೆಸ್ TV'ಸ್ 35th ಆನಿವರ್ಸರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825122105/http://www.mnn.org/en/community-celebrates-public-access-tvs-35th-annive |date=2010-08-25 }}, [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನೇಬರ್ಹುಡ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್]]  ಆಗಸ್ಟ್ 6, 2006ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಸಾರ್ವಜನಿಕರನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪುವ TV ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು 1970ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರೀಕರಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ TV ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಇದನ್ನು U.S. ನ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 1, 1971ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಟೆಲಿಪ್ರಾಂಪ್ಟರ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಕೇಬಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದೇ ಈಗಿನ ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್ ಕೇಬಲ್‌.&quot;&lt;/ref&gt; [[ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್ ಕೇಬಲ್‌]]‌ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸುದ್ದಿ ಚಾನೆಲ್ [[NY1]], ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳ ಪ್ರಸಾರವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.

== ವಸತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ==
ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ ಮರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ ನೀರು ಸರಬರಾಜಿನಿಂದಾಗಿ ಬೆಂಕಿಗೆ ಆಹುತಿಯಾಯಿತು. 1776ರಲ್ಲಿ [[ಐರೋಪ್ಯ ಸೇನೆ]]ಯು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು ಅದನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲೇ, ಭಾರಿ ಬೆಂಕಿ ಅನಾಹುತಿ ನಡೆದು, ನಗರದ ಸುಮಾರು ಮ‌ೂರನೇ ಒಂದರಷ್ಟು ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು 500 ನಿವಾಸಗಳು ನಾಶಗೊಂಡವು.&lt;ref&gt;[http://www.virtualny.cuny.edu/FIRE/greatfire1776.html ಗ್ರೇಟ್ ಫೈರ್ ಆಫ್ 1776] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613163138/http://www.virtualny.cuny.edu/FIRE/greatfire1776.html |date=2010-06-13 }}, ಸಿಟಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌. ಏಪ್ರಿಲ್ 20, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.  &quot;ಕೆಲವು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಹಿರಿಯರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕಿಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆನೀಡಿದರು, ಇದರಿಂದ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕುವ ಬ್ರಿಟೀಷರಿಗೆ ಏನೂ ದೋಚಲು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟರು. ಈ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಗರದಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 12, 1776ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿತು.  ಮೂರು ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೈನ್ಯ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಫೈಟಿಂಗ್ ಕಾಕ್ಸ್ ಟ್ಯಾವರ್ನ್.  ನಗರದ ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ದಳದ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಗೈರುಹಾಜರಾದ ನೌಕರರಿಂದಾಗಿ, ಬೆಂಕಿಯು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹರಡಿತು.  ನಗರದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಬೆಂಕಿಗಾಹುತಿಯಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ 493 ಮನೆಗಳು ನಾಶವಾದವು.&quot;&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Tribeca hudson st.jpg|thumb|TriBeCaದಲ್ಲಿರುವ ಲೋಫ್ಟ್ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ಸ್]]

20ನೇ ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ ವಲಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾದುದರಿಂದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಲೋವರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌]] ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯರಹಿತ ನಿವಾಸಗಳಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು, ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದವರಿಂದ ದಟ್ಟವಾಗಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತು. [[ವಾಸಗೃಹಗಳು]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐದು-ಅಂತಸ್ತು ಎತ್ತರವಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಇವುಗಳನ್ನು &quot;ಕಾಕ್ರೋಚ್ ಭೂಮಾಲೀಕ&quot;ರು ಹೊಸ ವಲಸಿಗರನ್ನು ದುಡಿಸಿಕೊಂಡು ವಿಶಿಷ್ಟ 25x100 ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[http://www.upress.umn.edu/sles/Chapter2/ch2-3.html ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ದಿ ಲೋವರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌ ಘೆಟ್ಟೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708123315/http://www.upress.umn.edu/sles/Chapter2/ch2-3.html |date=2011-07-08 }}. ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYTTenements&quot;&gt;ಪೀಟರ್ಸನ್, ಐವೆರ್. [https://www.nytimes.com/1988/01/03/realestate/tenements-of-1880-s-adapt-to-1980-s.html &quot;ಟೆನೆಮೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ 1880ಸ್ ಅಡ್ಯಾಪ್ಟ್ ಟು 1980ಸ್&quot;], 1}ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌, ಜನವರಿ 3, 1988, ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.  &quot;ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಎತ್ತರ ಹಾಗು ಒಂದು {{convert|25|ft|m|sing=on}} ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳ ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿನಿರ್ಭಂದಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಒಳಾಂಗಣವು ಉದ್ದ ಹಾಗು ಕಿರಿದಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಈ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಗಳನ್ನು ರೈಲುಮಾರ್ಗದ ವಸತಿಗೃಹ ಎಂದು ಅಡ್ಡ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&quot;&lt;/ref&gt; 1929ರಲ್ಲಿ ವಾಸದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ತೀವ್ರ ಬೆಂಕಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಕೇತ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಎಲಿವೇಟರ್‌ಗಳು ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಹೊಸ ನಿರ್ಮಾಣದ ರೂಪವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಹೊಸ ನಿವಾಸಗಳ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಚಾಲಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂದೂ ಸಹ ಅಂತಹ ನಿವಾಸಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ.&lt;ref name=&quot;NYTTenements&quot;/&gt;

ಇಂದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ನಿವಾಸಗಳ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. 2000ದ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 34,756.7/sq&amp;nbsp;mi (13,421.8/km²)ನಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 798,144 ನಿವಾಸಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;NYCensusRankings&quot;/&gt; 20.3%ನಷ್ಟು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಿವಾಸಿಗರು ಮಾತ್ರ ಸ್ವಂತ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]]‌ನ ನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆ-ಅತಿಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;OwnerOccupied&quot;/&gt;

== ಆಧಾರರಚನೆ ==
=== ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ===
[[ಚಿತ್ರ:Grand_Central_Station_Main_Concourse_Jan_2006.jpg|thumb|ಗ್ರಾಂಡ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟರ್ಮಿನಲ್, ಒಂದು ಕೊನೆಯ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ, ಹಾಗು ನಗರದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತು.]]
[[ಚಿತ್ರ:59th Street–Columbus Circle (New York City Subway) by David Shankbone.jpg|thumb|ಕೊಲಂಬಸ್ ಸರ್ಕಲ್ ಸುರಂಗ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವು ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ನಿಬಿಡವಾದ ಸುರಂಗ ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.]]

ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಅತಿಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ನಗರವಾಗಿದೆ. 88%ನಷ್ಟು ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಸ್ವಂತ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ 5%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮಾತ್ರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ 72%ನಷ್ಟು ನಿವಾಸಿಗರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹಾಗೂ ಕೇವಲ 18%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮಾತ್ರ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸ್ವಂತ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ನಿವಾಸಿಗರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;2001summary&quot;&gt;[http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/executive_summary.html ಹೈಲೈಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ 2001 ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೌಸ್ ಹೋಲ್ಡ್ ಟ್ರ್ಯಾವಲ್ ಸರ್ವೇ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061002070118/http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/executive_summary.html |date=2006-10-02 }}, [[ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೇಷನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೇಷನ್]]. ಮೇ 21, 2006ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://home2.nyc.gov/html/dcp/pdf/transportation/td_fullpedlosb.pdf &quot;ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಪೆಡೆಸ್ಟ್ರಿಅನ್ ಲೆವೆಲ್ ಆಫ್ ಸೇರ್ವೀಸ್ ಸ್ಟಡಿ - ಫೇಸ್ I, 2006&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070615164222/http://home2.nyc.gov/html/dcp/pdf/transportation/td_fullpedlosb.pdf |date=2007-06-15 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸಿಟಿ ಪ್ಲಾನ್ನಿಂಗ್]], ಏಪ್ರಿಲ್ 2006, ಪುಟ. 4.  ಮೇ 17, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಕಳೆದ 2000ದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, U.S.ನಲ್ಲಿ 16 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ 88% ಕೆಲಸಗಾರರು ಕಾರ್, ಟ್ರಕ್ ಅಥವಾ ವ್ಯಾನ್ ನಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಸರಿಸುಮಾರು 5% ಜನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಹಾಗು 3% ಜನರು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನಡೆದೇ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು....       ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ (2000ನೆ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ  66,940 ಜನ/ಚದುರ ಮೈಲಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; 1,564,768 ನಿವಾಸಿಗಳು) ಇದು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನ ಹಾಗು ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ, 2000ದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 18% ಜನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಈ ನಡುವೆ 72% ಜನರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗು 8% ಜನ ನಡೆದುಕೊಂಡೇ  ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.&quot;&lt;/ref&gt; ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 2000ರ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ನ 75%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳು ಸ್ವಂತ ಕಾರನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;2001summary&quot;/&gt;

2007ರಲ್ಲಿ ಮೇಯರ್ ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್ [[ದಟ್ಟಣೆಗೆ ಬೆಲೆ ಕಟ್ಟುವ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದನು. ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸಕಾಂಗವು ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು 2008ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|author=&amp;nbsp;|url=http://www.ny1.com/Default.aspx?SecID=1000&amp;ArID=80238|title=Congestion plan dies|publisher=NY1|date=|accessdate=2009-06-30|archive-date=2008-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217050046/http://www.ny1.com/Default.aspx?SecID=1000&amp;ArID=80238|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಉದ್ದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಸಬ್‌ವೇ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಅತಿಹೆಚ್ಚು ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಸಬ್‌ವೇ]] ಸ್ಟೇಟನ್ ಐಲೆಂಡ್‌ನ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ನಗರದೊಳಗಿನ ಮ‌ೂಲಭೂತ ಸಾರಿಗೆ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಎರಡನೇ ಸಬ್‌ವೇ [[ಪೋರ್ಟ್ ಅಥಾರಿಟಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಹಡ್ಸನ್]] (PATH) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಅನ್ನು ಉತ್ತರ [[ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಪ್ರತಿ-ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ-ಒಮ್ಮೆ-ಪಾವತಿಸುವ  [[ಮೆಟ್ರೊಕಾರ್ಡ್]]‌ಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ನಗರದ ಬಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಬ್‌ವೇಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲದೆ PATH ರೈಲುಗಳಿಗೂ ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಬ್‌ವೇಯಲ್ಲಿನ ಏಕ-ಪಥದ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಿರುವ ಟಿಕೇಟ್ $2.25,&lt;ref&gt;[http://www.ny.com/transportation/subways/ NY.com], NYC ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಹಾಗು PATH ರೈಲುಗಳ ಶುಲ್ಕ $1.75.&lt;ref&gt;[http://www.panynj.gov/CommutingTravel/path/html/fares.html PATH ರಾಪಿಡ್- ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್: ಫೇರ್ಸ್ ಅಂಡ್ QuickCard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822184654/http://www.panynj.gov/CommutingTravel/path/html/fares.html |date=2008-08-22 }},
ಪೋರ್ಟ್ ಅತಾರಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಅಂಡ್ ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ.  ಮಾರ್ಚ್ 6, 2008ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನದ, 7-ದಿನದ, 14-ದಿನದ ಮತ್ತು 30-ದಿನದ ಮೆಟ್ರೊಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ಎಲ್ಲಾ ಸಬ್‌ವೇಗಳಲ್ಲಿ (PATH ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಮತ್ತು MTA ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ (ವೇಗದೂತಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಅಪರಿಮಿತ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.mta.info/metrocard/index.html ಮೆಟ್ರೋಕಾರ್ಡ್], ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೇಷನ್ ಅತಾರಿಟಿ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌).  ಮೇ 11, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; PATH ಕ್ವಿಕ್‌ಕಾರ್ಡ್ ಬಳಕೆಯು ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. PATH ಮತ್ತು MTA ಎರಡೂ ಮೆಟ್ರೊಕಾರ್ಡ್‌ನ ಬದಲಿಗೆ &quot;ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌&quot; ಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಕೆ ತರಲು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.panynj.gov/CommutingTravel/path/html/faq.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070430193634/http://www.panynj.gov/CommutingTravel/path/html/faq.html |date=2007-04-30 }} ಪತ್ ಫ್ರೀಕ್ವಂಟ್ಲಿ ಆಸ್ಕ್ಡ್ ಕೊಶ್ಚನ್ಸ್, ಪೋರ್ಟ್ ಅತಾರಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಅಂಡ್ ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ, ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;PATH ವಿಲ್ ಫೇಸ್ ಔಟ್ QuickCard ಒನ್ಸ್ ದಿ SmartLink ಫೇರ್ ಕಾರ್ಡ್ ಇಸ್ ಇಂಟ್ರೋಡ್ಯೂಸ್ಡ್.&quot;&lt;/ref&gt; ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಗೆ [[ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ರೈಲು]] ಸೇವೆಗಳೆಂದರೆ - [[ಲಾಂಗ್ ಐಲೆಂಡ್‌ ರೈಲ್ ರೋಡ್]] (ಇದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮತ್ತು ಇತರ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು [[ಲಾಂಗ್ ಐಲೆಂಡ್‌]]‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ), [[ಮೆಟ್ರೊ-ನಾರ್ತ್ ರೈಲ್‌ರೋಡ್‌]] (ಇದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಅನ್ನು [[ವೆಸ್ಟ್‌ಚೆಸ್ಟರ್ ಕೌಂಟಿ]] ಮತ್ತು ಸೌತ್‌ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಅನೇಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ [[ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್]] ರೈಲುಗಳು.

[[MTA ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಬಸ್]] ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಸ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ವೇಗದೂತ ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಜಾಲವು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 2004ರಲ್ಲಿ 740 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸಿದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನದು ಹಾಗೂ ಎರಡನೆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ [[ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌]]‌ನ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಅಧಿಕವಾದುದು.&lt;ref&gt;[http://www.mta.info/nyct/facts/ffbus.htm ಬಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218032806/http://www.mta.info/nyct/facts/ffbus.htm |date=2010-02-18 }}, ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೇಷನ್ ಅತಾರಿಟಿ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌), ಮೇ 11, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ನಗರದಾದ್ಯಂತ 13,087ಗಳಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಬೀದಿ ಬೀದಿಯಿಂದ ಜನರನ್ನು ಒಯ್ಯುವ ಅವಶ್ಯಕ ದೊಡ್ಡ ಪದಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರತಿಮಾರೂಪದ ಹಳದಿ ಕ್ಯಾಬ್‌ಗಳು ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ  .&lt;ref&gt;[http://www.nyc.gov/html/tlc/html/about/about.shtml ಅಬೌಟ್ ದಿ ನಿಕ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಅಂಡ್ ಲಿಮುಸೀನ್ ಕಮೀಷನ್].   ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು [[ಸೈಕಲ್ ಪ್ರಮಾಣಿಕರೂ]] ಇದ್ದಾರೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಿಕರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಎರಡು ಕಾರು-ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಟ್ರ್ಯಾಮ್‌ವೇ]] [[ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]] ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿಕರನ್ನು ಐದು ನಿಮಿಷಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಈ ಸೇವೆಯನ್ನು 1978ರಿಂದ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. (ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಂದರೆ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಏರಿಯಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಮ್‌]].) &lt;ref&gt;ಲೀ, ಜೆನ್ನಿಫರ್ 8. [https://www.nytimes.com/2006/04/19/nyregion/19roosevelt.html?_r=1&amp;amp;scp=1&amp;amp;sq=%22Roosevelt+Island+Tramway%22+only+commuter+cable+car&amp;amp;st=nyt&amp;amp;oref=slogin  &quot;ಮಿಡ್ಏರ್ ರೆಸ್ಕ್ಯೂ ಲಿಫ್ಟ್ಸ್ ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ಸ್ ಫ್ರಂ ಸ್ಟ್ರ್ಯಾನ್ಡೆಡ್ ಈಸ್ಟ್ ರಿವರ್ ಟ್ರಾಮ್&quot;], 1}ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌, ಏಪ್ರಿಲ್ 19, 2006. ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 2008ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. 
&quot;ದೇಶದ ಏಕೈಕ ತೂಗು ಟ್ರ್ಯಾಮ್ ನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಸಂಚಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಬಿಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಅಭಿನಯದ ಸಿಟಿ ಸ್ಲಿಕರ್ಸ್; ಸಿಲ್ವೆಸ್ಟರ್ ಸ್ಟ್ಯಾಲ್ಲನ್ ಅಭಿನಯದ ನೈಟ್ ಹಾಕ್ಸ್; ಹಾಗು 2002ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ಸ್ಪೈಡರ್- ಮ್ಯಾನ್ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rioc.com/thetram.htm ದಿ ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಟ್ರ್ಯಾಮ್ ], [[ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್]].  ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಪ್ರತಿ ದಿನಕ್ಕೆ 24 ಗಂಟೆಗಳು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 365 ದಿನವೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ [[ಸ್ಟೇಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಫೆರ್ರಿ]] ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 19 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಟೇಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ 5.2 ಮೈಲು (8.4 ಕಿಮೀ) ಉದ್ದದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ‌. ಪ್ರತಿ ವಾರದ ದಿನದಲ್ಲಿ ಐದು ಬೋಗಿಗಳು 110 ಹಡಗು ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 65,000 ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.nyc.gov/html/dot/html/masstran/ferries/statfery.html#facts ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್ ಅಬೌಟ್ ದಿ ಫೆರ್ರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070216141905/http://www.nyc.gov/html/dot/html/masstran/ferries/statfery.html#facts |date=2007-02-16 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೇಷನ್]], ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.     &quot;ವಾರದ ದಿನದ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ ಅದು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಐದು ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 65,000 ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯವೂ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.( ದಿನಕ್ಕೆ 110 ಬಾರಿ).  
ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಚಾರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು-ದೋಣಿಗಳನ್ನು  (15 ನಿಮಿಷಗಳ ಅಂತರ)ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nyccouncil.info/pdf_files/reports/siferry.pdf ಆನ್ ಅಸ್ಸೆಸ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟನ್ ಐಲೆಂಡ್‌ ಫೆರ್ರಿ ಸರ್ವೀಸ್ ಅಂಡ್ ರೆಕಮೆಂಡೆಶನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಇಂಪ್ರೂವ್ಮೆಂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130821172158/http://www.nyccouncil.info/pdf_files/reports/siferry.pdf |date=2013-08-21 }} (PDF), [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್]], ನವೆಂಬರ್ 2007, ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.    &quot;&quot;ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಏಳು ಹಡಗುಗಳ ತಂಡದಲ್ಲಿ, ಐದು ದೋಣಿಗಳು ವಾರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 104 ಬರಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ&quot;.&lt;/ref&gt; ನದಿ ದಾಟುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 50-ಸೆಂಟು ಬಾಡಿಗೆ ಇದ್ದುದು ರದ್ದುಗೊಂಡ ನಂತರ 1997ರಿಂದ ಶುಲ್ಕ-ರಹಿತವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಹಾಲೋವೇ, ಲಿನೆಟ್ಟ್. [https://www.nytimes.com/1997/04/29/nyregion/mayor-to-end-50-cent-fare-on-si-ferry.html &quot;ಮೇಯರ್ ಟು ಎಂಡ್ 50-ಸೆಂಟ್ ಫೇರ್ ಆನ್ S.I. ಫೆರ್ರಿ&quot;], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಏಪ್ರಿಲ್ 29, 1997, ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಮೇಯರ್ ರುಡಾಲ್ಫ್ W. ಗಿಯೂಲಯಾನಿ, ಸ್ಟೇಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಫೆರ್ರಿ ಮೇಲಿನ 50-ಸೇಂಟ್ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದಾಗಿ ನೆನ್ನೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರು ಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶುಲ್ಕ ಪಾವತಿಸಬೇಕಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.&quot;&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Penn Station NYC main entrance.jpg|thumb|ಪೆನ್ನ್ ಸ್ಟೇಷನ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ರೈಲ್ವೆ ಕೇಂದ್ರ, ಇದು ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.]]

ಮೆಟ್ರೊ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವು ಮಿಡ್‌ಟೌನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಪೆನ್ನ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]]ಅನ್ನು ಸಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇವು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ನಿರತವಾಗಿರುವ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸುವ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ-ಒಂದರಷ್ಟು ಬಳಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ರೈಲು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://mta.info/mta/network.htm ದಿ MTA ನೆಟ್ವರ್ಕ್], [[ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟೇಷನ್ ಅತಾರಿಟಿ]], ಮೇ 17, 2006ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; [[ಎಂಟ್ರ್ಯಾಕ್‌]] ನಗರದೊಳಗಿನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ರೈಲು ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪೆನ್ನ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌ನಿಂದ [[ಬೋಸ್ಟನ್]], [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]], [[ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್]] ಮತ್ತು [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌, D.C.]] ಮೊದಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ; [[ನಗರದಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]], [[ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]‌ಗೆ, ಗಡಿಪ್ರದೇಶಗಳಾದ [[ಟೊರೊಂಟೊ]] ಮತ್ತು [[ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್]]‌ಗೆ; ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಉತ್ತರಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿದಂತಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ರೈಲು ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಮಧ್ಯೆ ಹಡ್ಸನ್ ನದಿಯ ಕೆಳಗಡೆ ಪ್ರತಿ ದಿನಕ್ಕೆ 120,000 ವಾಹನಗಳ ಚಲಿಸುವಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುವ [[ಲಿಂಕೋಲ್ನ್ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ]]ವು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ವಾಹನಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿರುವ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.nycroads.com/crossings/lincoln/ ಲಿಂಕನ್ ಟನಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಓವರ್ವ್ಯೂ], NYCRoads.com.
 ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಪ್ರಕಾರ, ಲಿಂಕನ್ ಟನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ಸರಿಸುಮಾರು 120,000 ವಾಹನಗಳು ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ (AADT), ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ದಟ್ಟ ವಾಹನ ಸಂಚಾರದ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗವೆನಿಸಿದೆ.&quot;&lt;/ref&gt; [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಬಂದರಿನ]] ಮ‌ೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಸರಕು ಹಡಗುಗಳ ಮತ್ತು ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಾಗಣೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಹಡ್ಸನ್‌ಅನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಏರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೇತುವೆಯ ಬದಲಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ಅನ್ನು ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಸೇತುವೆಗಳ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಮಿಡ್‌ಟೌನ್ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ]]ವು 1940ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ಅದು ಕೇಂದ್ರ-ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಡದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://www.nycroads.com/crossings/queens-midtown/ ಕ್ವೀನ್ಸ್-ಮಿಡ್ ಟೌನ್ ಟನಲ್], NYCRoads.com.  ಏಪ್ರಿಲ್ 27, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಟ್ವಿನ್-ಟ್ಯೂಬ್ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗದ ಕಾಮಗಾರಿಯು ನವೆಂಬರ್ 15, 1940ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.  ಅದು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತವಾದಾಗ, ಆ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಯೋಜನೆಯೆನಿಸಿತ್ತು.&quot;&lt;/ref&gt; ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ D. ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌]] ಇದರ ಮ‌ೂಲಕ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ.&lt;ref&gt;&quot;ಮಿಡ್ ಟೌನ್ ಟ್ಯೂಬ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿದವರಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೆ ಮೊದಲಿಗರು; ಉದ್ಘಾಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಆದ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ನೂರಾರು ವಾಹನ ಚಾಲಕರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ&quot;, ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ನವೆಂಬರ್ 9, 1940. ಪುಟ. 19.&lt;/ref&gt;

[[FDR ಡ್ರೈವ್]] ಮತ್ತು [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ರಿವರ್ ಡ್ರೈವ್]] ಈಸ್ಟ್ ರಿವರ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸಾಗುವ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವಿರುವ ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ. ಇವನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಜಕ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಮಾಸಸ್]]‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;ಕೆನ್ನಿಕಾಟ್, ಫಿಲಿಪ್. [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/03/09/AR2007030900449.html &quot;ಏ ಬಿಲ್ಡರ್ ಹೂ ವೆಂಟ್ ಟು ಟೌನ್: ರಾಬರ್ಟ್ ಮೋಸೆಸ್ ಶೇಪ್ಡ್ ಮಾಡ್ರನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, ಫಾರ್ ಬೆಟರ್ ಅಂಡ್ ಫಾರ್ ವರ್ಸ್&quot;] ''[[ದಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪೋಸ್ಟ್]]'', ಮಾರ್ಚ್ 11, 2007, ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.  &quot;ಅವನ ಸಾಧನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯು ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ: ಏಳು ಸೇತುವೆಗಳು, 15 ಮೋಟಾರುದಾರಿಗಳು, 16 ವಿಶಾಲ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ ಹೈವೇ ಹಾಗು ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ರಿವರ್ ಡ್ರೈವ್...&quot;&lt;/ref&gt;

ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮ‌ೂರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[US ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌]], [[ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಹೆಲಿಪೋರ್ಟ್]]ಅನ್ನು ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ನ [[ಜಾನ್ F. ಕೆನಡಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ]]ಯ [[ನೆವಾರ್ಕ್ ಲಿಬರ್ಟಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ನಿಯೋಜಿತ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ ಸೇವೆಯನ್ನು 2009ರಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುವವರೆಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;

ಯು, ರೋಜರ್. [http://www.usatoday.com/money/biztravel/2006-12-10-check-in-copter_x.htm ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ ಚೆಕ್-ಇನ್:ಸ್ಪೀಡಿ ಸರ್ವೀಸ್ ಫ್ರಂ ನೆವಾರ್ಕ್ ಟು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕಮಿಂಗ್], ''[[USA ಟುಡೆ]]'', ಡಿಸೆಂಬರ್ 10, 2006.   ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಶುದ್ಧಗಾಳಿಯ ಡೀಸೆಲ್-[[ಬೆರಕೆಯ]] ಮತ್ತು [[ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ]]ದ ಬಸ್‌ಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಮ‌ೂಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕೆಲವು ಮೊದಲ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ‌.&lt;ref&gt;[http://www.sierraclub.org/pressroom/releases/pr2005-07-01a.asp &quot;ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ'ಸ್ ಎಲ್ಲೊ ಕ್ಯಾಬ್ಸ್ ಗೋ ಗ್ರೀನ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107223735/http://www.sierraclub.org/pressroom/releases/pr2005-07-01a.asp |date=2009-01-07 }} [[ಸಿಎರ್ರ ಕ್ಲಬ್]] ದಿನಾಂಕ 1 ಜುಲೈ, 2005ರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.   ಜುಲೈ 19, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

=== ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ===
ಅನಿಲ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಕ್ಕೆ [[ಕನ್ಸೊಲಿಡೇಟೆಡ್ ಎಡಿಸನ್‌]] ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾನ್ ಎಡಿಸನ್‌ನ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ವ್ಯವಹಾರವು ಮೊದಲು ಬಂಡವಾಳ-ತೊಡಗಿಸಿದವನ-ಸ್ವಂತದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಯುಕ್ತತೆ [[ಥಾಮಸ್ ಎಡಿಸನ್‌]]ನ [[ಎಡಿಸನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಇಲ್ಯುಮಿನೇಟಿಂಗ್ ಕಂಪೆನಿ]]ಯ ಮ‌ೂಲವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಂಪೆನಿಯು ಅದರ [[ಪರ್ಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಟೇಷನ್]]ನಿಂದ [[ಕೆಳ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]‌ನ ಒಂದು-ಚದರ ಮೈಲು ಪ್ರದೇಶದ 59 ಗ್ರಾಹಕರ 800 ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳಿಗೆ 110 [[ವೋಲ್ಟ್‌ಗಳ]]‌ [[ಏಕಮುಖ ವಿದ್ಯುತ್]] (DC)ಅನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಒಂದು ಜನರೇಟರ್ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯ ಈ ಸೇವೆಯನ್ನು 1882ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071230233440/http://www.eei.org/industry_issues/industry_overview_and_statistics/history/index.htm &quot;History of the Electric Power Industry&quot;], [[ಎಡಿಸನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]].  ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; [[ಕಾನ್ ಎಡಿಸನ್‌‌]] ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಜಿಲ್ಲಾ ಆವಿಯ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು 105&amp;nbsp;ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (169&amp;nbsp;ಕಿಮೀ) ಉದ್ದದ ಆವಿಯ ಕೊಳವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಸುಮಾರು 1,800ರಷ್ಟು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಬಿಸಿಮಾಡುವಿಕೆಗೆ, ಬಿಸಿನೀರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹವಾನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ&lt;ref&gt;ರಯ್, C. ಕ್ಲೈಬೋರ್ನೆ.  [https://www.nytimes.com/1992/05/12/science/q-a-931992.html &quot;Q&amp;amp;A&quot;], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಮೇ 12, 1992. ಜೂನ್ 30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಆವಿ ಶಕ್ತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಸಂಪೀಡನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಕ್ರ, ತಂಪಾಗುವಿಕೆ, ವಿಸ್ತರಣೆ ಹಾಗು ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆಯು ಒಂದು ಮುಚ್ಚಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ರೆಫ್ರಿಜಿರೇಟರ್ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಹವಾ-ನಿಯಂತ್ರಕವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. Mr. ಸರ್ನೋ ಹೇಳುವಂತೆ, ಇವೆರಡರ ಮಧ್ಯದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಸಂಪೀಡಕವನ್ನು ಚಾಲನೆ ಮಾಡುವ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಯು ಆವಿ ಶಕ್ತಿಯ ಆವಿ ಚಕ್ರದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ವಿದ್ಯುತ್ ಆಧಾರಿತ ಯಂತ್ರಗಳಿಂದಲ್ಲ.&quot;&lt;/ref&gt; ಆವಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.coned.com/history/steam.asp ಏ ಬ್ರೀಫ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಕಾನ್ ಎಡಿಸನ್‌: ಸ್ಟೀಮ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060312062632/http://www.coned.com/history/steam.asp |date=2006-03-12 }}, [[ಕನ್ಸೊಲಿಡೇಟೆಡ್ ಎಡಿಸನ್‌]].   ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಕೇಬಲ್ ಸೇವೆಯನ್ನು [[ಟೈಮ್ ವಾರ್ನರ್ ಕೇಬಲ್‌]] ಹಾಗು ದೂರವಾಣಿ ಸೇವೆಯನ್ನು [[ವೆರಿಜಾನ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್]] ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿ [[AT&amp;amp;T]] ಸೌಕರ್ಯವೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ.

ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ [[ಸ್ವಲ್ಪ ಉಪ್ಪಾದ ನೀರಿನ]] ಎರಡು ನದಿಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸ್ವಚ್ಛ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯುದ್ಧ]]ದ ನಂತರ ನಗರವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದ ಹಾಗೆ ಈ ಪೂರೈಕೆಯು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ನಗರವು [[ವೆಸ್ಟ್‌ಚೆಸ್ಟರ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು [[ಕ್ರಾಟನ್ ಅಕ್ವೆಡಕ್ಟ್]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಇದು 1842ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು [[ಕ್ರಾಟನ್ ನದಿ]]ಯ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ನೀರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ನೀರನ್ನು [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌]], [[42ನೇ ಬೀದಿ]] ಮತ್ತು [[ಐದನೇ ಅವೆನ್ಯೂ]]‌ವಿನಲ್ಲಿರುವ ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]]ನ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ [[ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ನದಿ]]ಯ ಮೇಲೆ [[ಹೈ ಬ್ರಿಡ್ಜ್]]‌ನ ಮ‌ೂಲಕ ಕೆಳಗಡೆ ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗ್ರಾಹಕರ ನಲ್ಲಿಗಳಿಗೆ ಓರಣವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೊಳವೆಗಳ ಜಾಲದ ಮ‌ೂಲಕ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://www.nyc.gov/html/dep/html/drinking_water/history.shtml ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ'ಸ್ ವಾಟರ್ ಸಪ್ಲೈ ಸಿಸ್ಟಂ: ಹಿಸ್ಟರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151020045452/http://www.nyc.gov/html/dep/html/drinking_water/history.shtml |date=2015-10-20 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್]].   ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 5, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ಇಂದು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಎನ್ವೈರ್ನ್‌ಮೆಂಟಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್]] ನಿವಾಸಿಗರಿಗೆ ನೀರನ್ನು [[ಕ್ಯಾಟ್‌ಸ್ಕಿಲ್ ಮೌಂಟೇನ್ಸ್]]‌ನ 2,000 ಚದರ ಮೈಲು (5,180&amp;nbsp;km²) ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ [[ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ]]ದಿಂದ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಿತ ಕಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೀರು ಶೋಧನೆ ಕಾರ್ಯವು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗದೆ ಹಾಗಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ಕ್ಲೋರಿನೀಕರಣ ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವ ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಕೇವಲ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nyc.gov/html/dep/html/news/tokyo2.html |title=&quot;Maintaining Water Quality that Satisfies Customers: New York City Watershed Agricultural Program.&quot; |access-date=2010-04-19 |archive-date=2007-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070624232329/http://www.nyc.gov/html/dep/html/news/tokyo2.html |url-status=dead }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್]], ನವೆಂಬರ್ 20, 1998. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nyc.gov/html/dep/html/drinking_water/wsstate.shtml &quot;2005 ಡ್ರಿಂಕಿಂಗ್ ವಾಟರ್ ಸಪ್ಲೈ ಅಂಡ್ ಕ್ವಾಲಿಟಿ ರೀಪೋರ್ಟ್&quot;], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಶನ್]]. ಜುಲೈ 19, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ಗೆ ನೀರು 1917ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1936ರಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ವಾಟರ್ ಟ್ಯುನೆಲ್ ನಂ. 1]] ಮತ್ತು [[ಟ್ಯುನೆಲ್ ನಂ. 2]]ರ ಮ‌ೂಲಕ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ವಾಟರ್ ಟ್ಯುನೆಲ್ ನಂ. 3]]ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು 1970ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಎರಡು ಇತರ ಸುರಂಗಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಮ‌ೂಲಕ ಪ್ರಸ್ತುತವಿರುವ ಪ್ರತಿ ದಿನಕ್ಕೆ 1.2&amp;nbsp;ಶತಕೋಟಿ ಗ್ಯಾಲನ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಚಾನ್, ಸೇವೆಲ್. [https://www.nytimes.com/2006/08/10/nyregion/10tunnel.html?ex=1312862400&amp;amp;en=d8d98e5d189bd599&amp;amp;ei=5088&amp;amp;partner=rssnyt&amp;amp;emc=rss &quot;ಟನಲರ್ಸ್ ಹಿಟ್ ಸಂಥಿಂಗ್ ಬಿಗ್: ಏ ಮೈಲ್ ಸ್ಟೋನ್&quot;], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', August 10, 2006. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಯಾನಿಟೇಶನ್]] ನಗರದ ಕೊಳಚೆ ತೆಗೆಯಲು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.nyc.gov/html/dsny/html/about/about.shtml ಅಬೌಟ್ DSNY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070523110528/http://www.nyc.gov/html/dsny/html/about/about.shtml |date=2007-05-23 }}, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಯಾನಿಟೆಶನ್]], ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt; ನಗರದ ಕಸವನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 2001ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ಟೇಟನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌]]‌ನ [[ಫ್ರೆಶ್ ಕಿಲ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಫಿಲ್]] ಮುಚ್ಚಿದ ನಂತರ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ, ವರ್ಜಿನಿಯಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾರೊಲಿನ ಮತ್ತು ಓಹಿಯೊ (ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ, ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಾಗಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮ‌ೂಲಕ) ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ರಾಶಿಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;

ಬರ್ಗರ್, ಮೈಕಲ್ ಹಾಗು ಸ್ಟೆವರ್ಟ್, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್. [http://www.gothamgazette.com/iotw/garbage/ &quot;ಗಾರ್ಬೇಜ್ ಆಫ್ಟರ್ ಫ್ರೆಶ್ ಕಿಲ್ಲ್ಸ್&quot;], ''[[ಗೋಥಂ ಗಜೆಟ್]]'', ಜನವರಿ 28, 2001. ಮೇ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ&lt;/ref&gt; ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಸಾಗಣೆ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಸವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಸದಿಂದ-ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸುಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಂತೆ ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟರ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅವುಗಳ ಕಸವನ್ನು ಬಹಳ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿವೆ.

== ಶಿಕ್ಷಣ ==
[[ಚಿತ್ರ:New York Public Library May 2011.JPG|thumb|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಮಧ್ಯದ ಬ್ಲಾಕ್, ನಿರ್ಮಾಣ 1897-1911, ಕಾರ್ರೆರೆ ಹಾಗು ಹಾಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು (ಜೂನ್ 2003). ಇದು ಫ್ಲಾಗ್ ಶಿಪ್(ನೌಕಾಬಲಾಧಿಪತಿಯ ಹಡಗು)ಲೈಬ್ರರಿ ಕಟ್ಟಡ; ನಗರದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು NY ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.]]
ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಒದಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳು 1.1 ದಶಲಕ್ಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನೀಡುವ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ&lt;ref&gt;[http://www.city-data.com/us-cities/The-Northeast/New-York-Education-and-Research.html ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಎಜುಕೇಷನ್ ಅಂಡ್ ರಿಸರ್ಚ್],ಸಿಟಿ ಡಾಟಾ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸಿಟಿ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್]]‌ನಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;ಗೂಟ್ಮ್ಯಾನ್, ಎಲಿಸ್ಸ.  [https://www.nytimes.com/2006/09/05/nyregion/05schools.html &quot;ಬ್ಯಾಕ್ ಟು ಸ್ಕೂಲ್ ಇನ್ ಏ ಸಿಸ್ಟಂ ಬೀಯಿಂಗ್ ರೀಮೇಡ್&quot;], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 5, 2006. ಮೇ 11, 2007ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಶಾಲೆಗಳಾದ [[ಸ್ಟುಯ್ವೆಸೆಂಟ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಫಿಯೊರೆಲ್ಲೊ H. ಲಾಗ್ವಾರ್ಡಿಯ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಫ್ಯಾಶನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್]], [[ಮುರ್ರಿ ಬರ್ಗ್‌ಟ್ರಾಮ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಮೆಥಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್]], [[ಹಂಟರ್ ಕಾಲೇಜ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]] ಮತ್ತು [[ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಫಾರ್ ಮ್ಯಾಥ್, ಸೈನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಟ್ ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್]] ಮೊದಲಾದವು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ. [[ಬಾರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜ್]]‌ನಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಹೊಸ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಶಾಲೆ [[ಬಾರ್ಡ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಅರ್ಲಿ ಕಾಲೇಜ್]] ನಗರದಾದ್ಯಂತದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ - [[ಅಪ್ಪರ್ ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌]]‌ನ [[ಬ್ರಿಯರ್ಲಿ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಡಾಲ್ಟನ್ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಬ್ರೌವ್ನಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಸ್ಪೆನ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಚಾಪಿನ್ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ನೈಟಿಂಗಲೆ-ಬ್ಯಾಂಫೋರ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್]] ಮತ್ತು [[ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಯಾಕ್ರೆಡ್ ಹಾರ್ಟ್]] ಹಾಗೂ [[ಅಪ್ಪರ್ ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್‌]]ನ  [[ಕಾಲೇಜಿಯೇಟ್ ಸ್ಕೂಲ್]] ಮತ್ತು [[ಟ್ರಿನಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್]]. ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯವು [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕಂಟ್ರಿ ಸ್ಕೂಲ್]] ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್]] ಎಂಬ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಭಿನ್ನವಾದ ಎರಡು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. U.S.ನ ಏಕೈಕ ಅಧಿಕೃತ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌]] ಶಾಲೆ ಲಾ ಸ್ಕೌಲ ಡಿ ಇಟಾಲಿಯ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.lascuoladitalia.org/about/ ಲಾ ಸ್ಕೌಲ ಡ'ಇಟಾಲಿಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100704201630/http://www.lascuoladitalia.org/about/ |date=2010-07-04 }}, ಜೂನ್ 29, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;/ref&gt;

2003ರ ಪ್ರಕಾರ 52.3%ನಷ್ಟು 25 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ನಿವಾಸಿಗರು ಸ್ನಾತಕ ಪದವೀಧರರು. ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.census.gov/acs/www/Products/Ranking/2003/R02T050.htm ಪರ್ಸೆಂಟ್ ಆಫ್ ಪೀಪಲ್ 25 ಇಯರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಓವರ್ ಹೂ ಹ್ಯಾವ್ ಕಂಪ್ಲೀಟೆಡ್ ಏ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ಸ್ ಡಿಗ್ರಿ], ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯುರೋ. ಪಡೆದದ್ದು: ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; 2005ರ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು 60%ನಷ್ಟು ನಿವಾಸಿಗರು ಕಾಲೇಜು ಪದವೀಧರರು ಹಾಗೂ 25%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಉನ್ನತ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮ‌ೂಲಕ ರಾಷ್ಟದಲ್ಲಿನ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದವರನ್ನು ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ಗೂ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.&lt;ref&gt;ಮ್ಯಾಕ್ ಗೀಹನ್, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್. [https://www.nytimes.com/2006/08/16/nyregion/16degrees.html &quot;ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಏರಿಯ ಇಸ್ ಏ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಫಾರ್ ಗ್ರ್ಯಾಜುಯೇಟ್ಸ್&quot;], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', August 16, 2006. ಮಾರ್ಚ್ 27, 2008ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ನಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಐದರಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಕಾಲೇಜು ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗು ನಾಲ್ಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಉನ್ನತ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಯಾವುದೇ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಓದನ್ನು ಕಲಿತ ಜನರು ಇಲ್ಲೇ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&quot;&lt;/ref&gt;

ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಹಲವಾರು ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ - [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] (NYU), [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಕೂಪರ್ ಯ‌ೂನಿಯನ್]], [[ಫೋರ್ಧ್ಯಾಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ದ ಜ್ಯುಲಿಯಾರ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಬರ್ಕೆಲಿ ಕಾಲೇಜ್]], [[ದ ನ್ಯೂ ಸ್ಕೂಲ್]] ಮತ್ತು  [[ಯೆಶಿವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]. ಇತರ ಶಾಲೆಗಳೆಂದರೆ - [[ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಪ್ ಎಜುಕೇಶನ್]], [[ಬೊರಿಕ್ವ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಜ್ಯೂಯಿಶ್ ಥಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಸೆಮಿನರಿ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕ]], [[ಮ್ಯಾರಿಮೌಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್]], [[ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]], [[ಪೇಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ವಿಶ್ವಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]], [[ಟೌರೊ ಕಾಲೇಜ್]] ಮತ್ತು [[ಯ‌ೂನಿಯನ್ ಥಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಸೆಮಿನರಿ]]. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳೆಂದರೆ - [[ದ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ರೊಚೆಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರ್ಯಾಟ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]].

ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರಾಡಳಿತದ ಕಾಲೇಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆ [[ಸಿಟಿ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] (CUNY)  ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು 226,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದ ವಯಸ್ಕ ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://web.cuny.edu/about/index.html ದಿ ಸಿಟಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಇಸ್ ದಿ ನೇಶನ್'ಸ್ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್ ಅರ್ಬನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100115005225/http://web.cuny.edu/about/index.html |date=2010-01-15 }}, [[City ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]],  ಜೂನ್  30, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ. &quot;ದಿ ಸಿಟಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ…&quot;&lt;/ref&gt; ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಕಾಲೇಜು ಪದವೀಧರರಲ್ಲಿ ಮ‌ೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಂದಿ CUNYನಿಂದ ಪದವೀಧರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ CUNY ಉನ್ನತ ಕಾಲೇಜುಗಳೆಂದರೆ: [[ಬರುಚ್ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]], [[ಹಂಟರ್ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಜಾನ್ ಜೇ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಜಸ್ಟಿಸ್]] ಮತ್ತು [[CUNY ಗ್ರ್ಯಾಜ್ವೇಟ್ ಸೆಂಟರ್]] (ಪದವಿ ಅಧ್ಯಯನದ ಮತ್ತು ಡಾಕ್ಟರ್ ಪದವಿ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆ). ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ CUNY ಸುಮುದಾಯ ಕಾಲೇಜು - [[ಬರೋ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್]].

[[ಸ್ಟೇಟ್ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ - [[ಫ್ಯಾಶನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]], [[ಸ್ಟೇಟ್ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆಪ್ಟೊಮೆಟ್ರಿ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಟೋನಿ ಬ್ರೂಕ್ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ - ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]].

ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಜೀವನ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Mayor Michael R. Bloomberg and Economic Development Corporation President Andrew M. Alper Unveil Plans to Develop Commercial Bioscience Center in Manhattan|author=New York City Economic Development Corporation|url=http://home2.nyc.gov/portal/site/nycgov/menuitem.c0935b9a57bb4ef3daf2f1c701c789a0/index.jsp?pageID=mayor_press_release&amp;catID=1194&amp;doc_name=http%3A%2F%2Fhome2.nyc.gov%2Fhtml%2Fom%2Fhtml%2F2004b%2Fpr310-04.html&amp;cc=unused1978&amp;rc=1194&amp;ndi=1|date=2004-11-18|accessdate=2006-07-19}}&lt;/ref&gt; ಈ ನಗರವು U.S. ನಗರಗಳಲ್ಲೇ ಎರಡನೆ-ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಟೂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್]]‌ನಿಂದ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=NIH Domestic Institutions Awards Ranked by City, Fiscal Year 2003|author=National Institutes of Health|date=2003|url=http://report.nih.gov/award/trends/top100fy03.htm|accessdate=2009-06-30|archive-date=2009-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090626092327/http://report.nih.gov/award/trends/top100fy03.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾಂಶವನ್ನು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ - [[ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಸ್ಲೋನ್-ಕೆಟರಿಂಗ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೆಂಟರ್]], [[ರಾಕೆಫೆಲ್ಲರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], [[ಮೌಂಟ್ ಸಿನೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್]], [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಆಂಡ್ ಸರ್ಜಿಯಾನ್ಸ್]], [[ವೈಲ್ ಕಾರ್ನೆಲ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್]].

ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ]] ಇದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಿಗಿಂತ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.libraryspot.com/lists/listlargestlibs.htm|title=Nation's Largest Libraries|publisher=LibrarySpot|accessdate=2007-06-06|archive-date=2007-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070529215517/http://www.libraryspot.com/lists/listlargestlibs.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮಿಡ್-ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಲೈಬ್ರರಿ, ಡಾನೆಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಸೆಂಟರ್, ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಫಾರ್ ದ ಪರ್ಫೋರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್, ಆಂಡ್ರಿವ್ ಹೈಸ್ಕೆಲ್ ಬ್ರೈಲೆ ಆಂಡ್ ಟಾಕಿಂಗ್ ಬುಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಸ್, ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಆಂಡ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಲೈಬ್ರರಿ — ಮೊದಲಾದ ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಐದು ಘಟಕಗಳೂ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ‌.&lt;ref&gt;[http://www.nypl.org/branch/central/ ದಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಲೈಬ್ರರೀಸ್],
[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ]]   ಜೂನ್‌ 6, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; 35ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಇತರ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.nypl.org/hours/index.cfm?Trg=1&amp;amp;b=mn ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಮ್ಯಾಪ್], [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ]]. ಜೂನ್ 6, 2006ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

== ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* [[ಕೆಳ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]
* [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನೀಕರಣ]]
* [[ಮಿಡ್‍ಟೌನ್ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]
* [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ದ್ವೀಪದ ಸಾವಿಂಗ್ ಆಫ್ (ಕಟ್ಟುಕಥೆ)]]
* [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಒಳನಾಡು]]

== ಆಕರಗಳು ==
{{Reflist|2}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{commons|Manhattan}}
=== ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳು ===
* [http://www.mbpo.org/ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅಧಿಕೃತ ಸೈಟ್]
* [http://www.nyc.gov/ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಸರಕಾರ]

=== ಭೂಪಟಗಳು, ಬೀದಿಗಳು ಮತ್ತು ನೆರೆರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ===
* [http://kpblm.info/map_of_manhattan_new_york_city.html ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ವಿವರಾತ್ಮಕ ಭೂಪಟ]
* [http://www.upnext.com/ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ 3D ನಕ್ಷೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524080321/http://upnext.com/ |date=2010-05-24 }}
* www.radicalcartography.net ನಿಂದ ಪಡೆದ [http://www.radicalcartography.net/?manhattan-heights ಕಟ್ಟಡಗಳ ಎತ್ತರದ] ಮತ್ತು [http://www.radicalcartography.net/?manhattan-value ಭೂಸ್ವತ್ತಿನ] ನಕ್ಷೆಗಳು, [http://www.radicalcartography.net/?manhattan-dev ತಾತ್ವಿಕ] ಮತ್ತು [http://www.radicalcartography.net/?manhattan-far ವಲಯ-ರಚನೆ ಆಧಾರಿತ] ನಕ್ಷೆಗಳು
* [http://www.mktmap.com/wp-content/uploads/2009/01/manhattan-population.jpg ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿವರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402135944/http://www.mktmap.com/wp-content/uploads/2009/01/manhattan-population.jpg |date=2012-04-02 }}, [http://www.mktmap.com/wp-content/uploads/2009/01/manhattan-ethnicity.jpg ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ನಕ್ಷೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421214555/http://www.mktmap.com/wp-content/uploads/2009/01/manhattan-ethnicity.jpg |date=2012-04-21 }} ಮತ್ತು [http://www.mktmap.com/wp-content/uploads/2009/01/manhattan-income-level.jpg ಆದಾಯ ಮಟ್ಟದ ನಕ್ಷೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421214558/http://www.mktmap.com/wp-content/uploads/2009/01/manhattan-income-level.jpg |date=2012-04-21 }}

=== ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಕರಗಳು ===
* [http://bklyn-genealogy-info.com/Map/NY.1729.html ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ 1729ರ ನಕ್ಷೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812125529/http://bklyn-genealogy-info.com/Map/NY.1729.html |date=2011-08-12 }}
* ವಿಲಿಯಂ J. ಬ್ರಾಡ್, [https://www.nytimes.com/2007/10/30/science/30manh.html ವೈ ದೆ ಕಾಲ್ಡ್ ಇಟ್ ದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್], ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007. 1940ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅಣು ಬಾಂಬ್ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ನ ಹತ್ತು ಸೈಟ್‌ಗಳು

=== ಸಮುದಾಯ ಚರ್ಚೆಗಳು ===
* [http://www.nycmanhattan.info/ NYC ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಡಿಸ್ಕಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721230136/http://www.nycmanhattan.info/ |date=2011-07-21 }} ''(ಮೇ 18ರ 2009ರ ತರುವಾಯದಿಂದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ)'' 
* [http://new-york-forum.com/ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಫೋರಮ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170524170211/http://new-york-forum.com/ |date=2017-05-24 }}
* [http://www.blog.theofficelinks.com/ NYC ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಆಂಡ್ ಆಫೀಸ್ ಸೆಲೆಕ್ಷನ್ ಅಡ್ವೈಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507133336/http://blog.theofficelinks.com/ |date=2010-05-07 }}

=== ಸಾಮಾನ್ಯ ===
* {{wikivoyage|New York City}}

{{Navboxes|list1=
{{New York City}}
{{New York}}
}}
{{Coord|40|43|42|N|73|59|39|W|type:city_region:US-NY|display=title}}
{{Commonscat|Manhattan, New York City}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌]]
[[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಕೌಂಟಿ ಸ್ಥಾನಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:1624ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕೃತವಾದ ಒಪ್ಪಂದಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಯೆಹೂದ್ಯರ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿನ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸ್ಥಾನಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ನದಿ ದ್ವೀಪಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ದ್ವೀಪಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್]]</text>
      <sha1>65kdi15kuiq04e0az7fn4vohze886yx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್ಫಾಕ್ಸ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23654</id>
    <revision>
      <id>1375100</id>
      <parentid>1373333</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T06:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1375100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="191845" sha1="10wed2iex148r3tepqz91ssia2l4t7v" xml:space="preserve">{{Infobox web browser
| logo                   = [[ಚಿತ್ರ:Firefox logo, 2019.svg|100px|Mozilla Firefox Icon]]
| screenshot             = &lt;!--Do not change this image to a non-free version (this includes Windows Vista screenshots). It will be deleted or reverted. --&gt;[[ಚಿತ್ರ:Firefox Screenshot Linux.PNG|300px]]
| caption                = Firefox 57 on [[Windows]].
| author                 = [[Mozilla Corporation]]
| developer              =  Mozilla Corporation&lt;br /&gt;[[Mozilla Foundation]]
| released               = {{initial-release|November 9, 2004}}
| frequently updated     = Yes (Every 4 to 5 weeks, unless a patch for a vulnerability)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://wiki.mozilla.org/Releases/Priority_Ranking |title=Releases/Priority Ranking |publisher=MozillaWiki |date= |accessdate=2009-09-21}}&lt;/ref&gt;
| programming language   =  [[C++]], [[JavaScript]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rietta.com/firefox/Tutorial/backend.html |title=Firefox's addons are written in JavaScript |publisher=Rietta.com |date= |accessdate=2009-12-19}}&lt;/ref&gt; [[Cascading Style Sheets|CSS]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://davidwalsh.name/firefox-internal-rendering-css |title=Firefox uses an &quot;html.css&quot; stylesheet for default rendering styles |publisher=Davidwalsh.name |date= |accessdate=2009-12-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://userstyles.org/styles;app |title=The Firefox addon, Stylish takes advantage of Firefox's CSS rendering to change the appearance of Firefox |publisher=Userstyles.org |date= |accessdate=2009-12-19}}&lt;/ref&gt; [[XUL]], [[XBL]]
| operating system       = [[Microsoft Windows|Windows]]&lt;br /&gt;[[Mac OS X]]&lt;br /&gt;[[Linux]]&lt;br /&gt;[[Berkeley Software Distribution|BSD]]&lt;br /&gt;[[Solaris (operating system)|Solaris]]&lt;br /&gt;[[OpenSolaris]]&lt;br /&gt;[[GNU]]
| engine                 = [[Gecko (layout engine)|Gecko]]
| language               = [https://www.mozilla.com/en-US/firefox/all.html 97 languages]
| status                 = Active
| genre                  = [[Web browser]]&lt;br /&gt;[[File Transfer Protocol|FTP client]]&lt;br /&gt;[[Gopher (protocol)|Gopher client]]
| license                = [[Mozilla Public License|MPL]]/[[GNU General Public License|GNU GPL]]/[[GNU Lesser General Public License|GNU LGPL]]/[https://www.mozilla.com/en-US/legal/privacy/notices-firefox/ Additional Notices]
| website                = [https://www.mozilla.com/firefox/ www.mozilla.com/firefox]
}}

'''ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್'''  ಒಂದು [[ಉಚಿತ ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಮುಕ್ತ]] [[ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್]] ಆಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಸೂಟ್]] ದಿಂದ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್]] ಅದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು [[ನೆಟ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್]] [[ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ]] ಪ್ರಕಾರ [[ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ]] 24.59% ಅನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದು{{as of|2010|04|lc=on}}, ಅದು ಜಾಗತೀಕ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಬ್ರೌಸರ್ ಆಗಿದ್ದು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌]] ನ ನಂತರದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;hitslink&quot;&gt;{{cite web | title = Browser Market Share for April, 2010 | publisher = Net Applications | url = http://marketshare.hitslink.com/browser-market-share.aspx?qprid=0&amp;qptimeframe=M&amp;qpsp=135&amp;qpnp=1 | date = 2010-05-01 | accessdate = 2010-05-01 | archive-date = 2012-12-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121209143340/http://marketshare.hitslink.com/browser-market-share.aspx?qprid=0&amp;qptimeframe=M&amp;qpsp=135&amp;qpnp=1 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ಇತರ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಬಳಕೆ ಹಂಚಿಕೆಯು 20% ಮತ್ತು 32% ರ ನಡುವೆ ಇದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title= Web Browser Market Share |url= http://statowl.com/web_browser_market_share.php |publisher= StatOwl |date= 2010-02-01 |accessdate= 2010-03-01 |archive-date= 2012-05-01 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120501074058/http://www.statowl.com/web_browser_market_share.php |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title= StatCounter Global Stats |url= http://gs.statcounter.com/ |publisher= StatCounter|date= 2010-03-01 |accessdate= 2010-03-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title= Global Web Stats |url= http://w3counter.com/globalstats.php |publisher= W3Counter |date= 2010-02-01 |accessdate= 2010-03-01}}&lt;/ref&gt;

ವೆಬ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ [[ಗೆಕ್ಕೊ]] [[ವಿನ್ಯಾಸ ಎಂಜಿನ್‌]] ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಬಹುದೆಂದು ಯೋಚಿಸಲಾದ ಅನೇಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿ ಅತ್ಯಂತ ಇತ್ತೀಚಿನ [[ವೆಬ್ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು]] ಬಳಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | year = 2009 | url = http://download-firefox.org/spread-firefox/gecko-layout-engine-and-mozilla-firefox/ | title = Gecko Layout Engine | accessdate = 2009-02-16 | archive-date = 2010-06-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100615131607/http://download-firefox.org/spread-firefox/gecko-layout-engine-and-mozilla-firefox/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

ಇತ್ತೀಚಿನ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲಿ&lt;ref name=&quot;Latest Firefox’s Feature-Pack&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.techpluto.com/latest-features-of-firefox/|title=Latest Firefox’s Feature-Pack}}&lt;/ref&gt; [[ಟ್ಯಾಬ್ಡ್ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್]], [[ಪದ ಪರೀಕ್ಷಕ]], [[ಇನ್‌ಕ್ರಿಮೆಂಟಲ್ ಫೈಂಡ್]], [[ಲೈವ್ ಬುಕ್‌ಮಾರ್ಕಿಂಗ್]], ಒಂದು [[ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ನಿರ್ವಾಹಕ]], [[ಖಾಸಗಿ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್]], ಪ್ರದೇಶ-ಅರಿವಿನ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್ (&quot;[[ಜಿಯೋಲೊಕೇಶನ್]]&quot; ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಒಂದು [[ಗೂಗಲ್]] ಸೇವೆ&lt;ref name=&quot;mozgeo&quot;&gt;{{cite web | title = Location-Aware Browsing | url = http://www.mozilla.com/en-US/firefox/geolocation/ | accessdate = 2009-07-05 | publisher = Mozilla Corp}} (ವಿಭಾಗ &quot;''ವಾಟ್ ಇನ್‌ಫಾರ್ಮೆಷನ್ ಈಸ್ ಬಿಯಿಂಗ್ ಸೆಂಟ್, ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಟು ಹೂಮ್? '' ''(...)'' &quot;)&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳೀಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಒಂದು ಅಂತರ್ಗತ ಹುಡುಕಾಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿವೆ.  ಇದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು [[ಮೂರನೇ-ಪಕ್ಷದ ಅಭಿವರ್ಧಕರು]],&lt;ref name=&quot;mozilla1&quot;&gt;[https://addons.mozilla.org/en-US/firefox/browse/type:1/cat:all addons.mozilla.org ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಪುಟಗಳನ್ನು ಬ್ರೌಸ್ ಮಾಡಿ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ರಚಿಸಿದ [[ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್‌]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳದೇ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಯ್ಕೆಯಿದೆ. ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೇ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸೆಳೆದಿದೆ.

ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಜಿಎನ್‌ಯು/ಲಿನಕ್ಸ್‌, ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ [[ಯುನಿಕ್ಸ್‌-ನಂತಹ]] [[ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌]]ಗಳ ವಿವಿಧ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸ್ಥಿರ ಬಿಡುಗಡೆಯೆಂದರೆ 3.6.3 ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು {{as of|2010|04|01|alt=April 1, 2010}} ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;release notes&quot;&gt;{{cite web | title = Mozilla Firefox 3.6.3 Release Notes | publisher = Mozilla | url = http://www.mozilla.com/en-US/firefox/3.6.3/releasenotes/ | accessdate = 2010-04-01 }}&lt;/ref&gt; ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ [[ಮೂಲ ಕೋಡ್]] ಒಂದು [[ಉಚಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ ವೇರ್‌ವಾಗಿದ್ದು]], ಅದನ್ನು ಒಂದು [[ಟ್ರೈ-ಲೈಸೆನ್ಸ್]] [[GNU GPL]]/[[GNU LGPL]]/[[MPL]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;mozilla_code_licensing&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.mozilla.org/MPL/ | title=Mozilla Code Licensing | accessdate=2007-09-17 | author=Mozilla Foundation }}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
{{Main|History of Mozilla Firefox}}
{{Firefox TOC}}
ಈ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ [[ಡೇವ್ ಹ್ಯಾಟ್]], [[ಜೋ ಹೆವಿಟ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ಲೇಕ್ ರೋಸ್‌]]ರಿಂದ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಯೋಗ ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.  [[ನೆಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌]]ನ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವದ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿವರ್ಧಕ-ರೂಪಿತ [[ಫೀಚರ್ ಕ್ರೀಪ್]] ಇವೆರಡೂ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ನ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿತು ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://weblogs.mozillazine.org/ben/archives/009698.html | title= Where Did Firefox Come From? | accessdate= 2009-08-02 | last= Goodger | first= Ben | authorlink= Ben Goodger | date= 2006-02-06 | publisher= Inside Firefox | archive-date= 2011-06-23 | archive-url= https://web.archive.org/web/20110623034401/http://weblogs.mozillazine.org/ben/archives/009698.html | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; ತಾವು ಕಂಡುಕೊಂಡ [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸೂಟ್‌ನ]] [[ಸಾಫ್ಟ್‌ ವೇರ್‌ ಗರ್ವ]]ದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು, ಅವರು ಒಂದು ಸ್ವಸಂಪೂರ್ಣ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸೂಟ್‌ ಅನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಏಪ್ರಿಲ್ 3, 2003 ರಂದು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು]] ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸೂಟ್‌ ನಿಂದ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು [[ಥಂಡರ್‌ಬರ್ಡ್‌]] ಗೆ ತಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಬಯಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www-archive.mozilla.org/roadmap/roadmap-02-Apr-2003.html | title = mozilla development roadmap | accessdate = 2009-08-02 | last = Eich | first = Brendan | authorlink = Brendan Eich | coauthors = [[Dave Hyatt|David Hyatt]] |date=2003-04-02 | publisher = [[Mozilla]]}}&lt;/ref&gt;

ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮೊದಲು ಅದನ್ನು ''ಫೀನಿಕ್ಸ್‌''  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ [[ಫೀನಿಕ್ಸ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್‌]] ನೊಂದಿಗಿನ [[ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆ]] ಸಮಸ್ಯೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ಹೆಸರು, ''ಫೈರ್‌ಬರ್ಡ್‌''  ಎಂದು ಇಟ್ಟಾಗ [[ಫೈರ್‌ಬರ್ಡ್‌]] ಉಚಿತ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್‌ನಿಂದ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬಂದಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.ibphoenix.com/main.nfs?a=ibphoenix&amp;page=ibp_Mozilla0 | title = Mozilla browser becomes Firebird | accessdate = 2007-01-30 | publisher = IBPhoenix.com | archive-date = 2007-09-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070914035447/http://www.ibphoenix.com/main.nfs?a=ibphoenix&amp;page=ibp_Mozilla0 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.linuxworld.com.au/index.php?id=1031068403 | title = Mozilla 'dirty deed' brings out a Firey response | accessdate = 2007-01-30 | date = 2003-04-17 | last = Dahdah | first = Howard | publisher = LinuxWorld.com.au | quote = &quot;This must be one of the dirtiest deeds I've seen in open source so far,&quot; said Helen Borrie, a Firebird project administrator and documenter. | archive-date = 2007-01-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070101224926/http://www.linuxworld.com.au/index.php?id=1031068403 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://news.cnet.com/2100-1032_3-1000146.html | title = Mozilla's Firebird gets wings clipped | accessdate = 2007-01-30 |date=2003-05-06 | last = Festa | first = Paul | publisher = [[CNET Networks|CNET.com]]}}&lt;/ref&gt; ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಈ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಯಾವತ್ತೂ ''ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಬರ್ಡ್‌''  ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು, ಅದು ಆ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಹೆಸರಿನ ಜೊತೆಗಿನ ಗೊಂದಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಈ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಸರ್ವರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಮೂಹದ ನಿರಂತರವಾದ ಒತ್ತಡವು ಇನ್ನೊಂದು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಂದಿತು; ಫೆಬ್ರುವರಿ 9, 2004 ರಂದು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಬರ್ಡ್‌ ''ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್''  ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು,&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://news.cnet.com/2100-7344-5156101.html | title = Mozilla holds 'fire' in naming fight | accessdate = 2007-01-24 | last = Festa | first = Paul |date=February 9, 2004 | publisher = CNET News.com}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌''  ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ''FF''  ಎಂದು ಸಂಕ್ಷೀಪ್ತಗೊಳಿಸಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಇದನ್ನು ''Fx''  ಅಥವಾ ''fx,''  ಎಂಬ ಸಂಕ್ಷೀಪ್ತ ನಾಮದಲ್ಲಿ ಕರೆಯುವುದನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.mozilla.com/en-US/firefox/releases/1.5.html#FAQ | title = Firefox 1.5 Release Notes | accessdate = 2008-01-03 | publisher = mozilla.com}}&lt;/ref&gt; ನವೆಂಬರ್ 9, 2004 ರಂದು 1.0 ಆವೃತ್ತಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲೇ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ ಅನೇಕ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಸರಣಿಯ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ನವೀಕರಣವಾದ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಆವೃತ್ತಿ 1.5 ಯನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 29, 2005 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 1.5.0.12 [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 95]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.

=== ಆವೃತ್ತಿ 2.0 ===
{{Main|Mozilla Firefox 2}}

ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24, 2006, ಮೊಜಿಲ್ಲಾ [[ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2]] ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ಆವೃತ್ತಿಯು [[ಟಾಬ್ಡ್ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌]] ಪರಿಸರ; ವಿಸ್ತರಣೆ ನಿರ್ವಾಹಕ; [[GUI (ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಯೂಸರ್ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್)]]; ಮತ್ತು ಫೈಂಡ್, ಸರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ನವೀಕರಣ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳು; ಒಂದು ಹೊಸ ಸೆಶನ್ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ; ಆಂತರಿಕ ಪದ ಪರೀಕ್ಷಕ; ಮತ್ತು [[ಗೂಗಲ್‌]] ಒಂದು ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.mozilla.com/en-US/firefox/2.0/releasenotes/ |title=Mozilla Firefox 2 Release Notes | publisher=Mozilla Corporation |accessdate=2006-12-19}}&lt;/ref&gt; ಒಂದು [[ಕಳ್ಳತನ]]-ನಿರೋಧಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.google.com/tools/firefox/safebrowsing | title = Google Safe Browsing for Firefox | accessdate = 2007-02-05 | publisher = Google.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://wiki.mozilla.org/index.php?title=Phishing_Protection:_Design_Documentation&amp;oldid=46996#Background | title = Phishing Protection Design Documentation - Background | accessdate = 2007-01-24 | author = Mozilla.org wiki contributors | publisher = Mozilla.org wiki}}&lt;/ref&gt; ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ನವೀಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 ರಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಲೈವ್ ಚಾಟ್‌ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು.  ಇದು [[ಜೀವ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್]] ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ [[ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ]] ಮುಖಾಂತರ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತರಿಗೆ ಬಳಕೆದಾರರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಆ ನಂತರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 2.0.0.20 [[ವಿಂಡೋಸ್‌ NT 4.0]], [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 98]], ಮತ್ತು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ ME]] ಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.mozilla.com/sumo/2007/12/28/firefox-live-chat-launching-today/ |title=Firefox Support Blog » Blog Archive » Firefox Live Chat launching today |publisher=Blog.mozilla.com |date=2007-12-28 |accessdate=2009-12-19}}&lt;/ref&gt;

=== ಆವೃತ್ತಿ 3.0 ===
{{Main|Mozilla Firefox 3}}

ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 3 ಅನ್ನು  ಜೂನ್ 17, 2008,&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://developer.mozilla.org/devnews/index.php/2008/06/17/firefox-3-available-today-at-1700-utc-10am-pdt/ | title = Firefox 3 available today at 17:00 UTC (10am PDT)| accessdate = 2008-02-17 |date=2008-06-17 | publisher = Mozilla Developer Center}}&lt;/ref&gt; ರಂದು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌]] ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3 ಯು ವೆಬ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ [[ಗೆಕ್ಕೊ]] ವಿನ್ಯಾಸ ಎಂಜಿನ್‌ನ ಆವೃತ್ತಿ 1.9 ಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಆವೃತ್ತಿಯು ಅನೇಕ ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರಮಾಣಿತ ಅನುವರ್ತನೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೊಸ ವೆಬ್ [[API]]ಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;mdc_fx3_developers&quot;&gt;{{cite web | url = https://developer.mozilla.org/en/Firefox_3_for_developers | title = Firefox 3 for developers | accessdate = 2007-07-17 | date = 2007-07-17 | publisher = Mozilla Developer Center | archive-date = 2008-11-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081113072436/https://developer.mozilla.org/en/Firefox_3_for_developers | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ಇತರ ಹೊಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೆಂದರೆ ಒಂದು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಡೌನ್ಲೋಡ್ ನಿರ್ವಾಹಕ, ಬುಕ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಹೊಸ &quot;ಪ್ಲೇಸಸ್&quot; ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ [[ಥೀಮ್‌ಗಳು]]. 3.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆವೃತ್ತಿಯೆಂದರೆ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.0.19.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಅದು ಮೊದಲ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3 [[ಬೀಟಾ]] (ಕೋಡ್‌ನೇಮ್ 'ಗ್ರಾನ್ ಪಾರಾಡಿಸೊ'&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://groups.google.com/group/mozilla.dev.planning/browse_thread/thread/c73f6a1c25e8e7b0/b714ca46975f0109#b714ca46975f0109 | title = Gecko 1.9/Firefox 3 (&quot;Gran Paradiso&quot;) Planning Meeting, Wednesday Jun 7, 11:00 am | accessdate=2006-09-17 |date=June 2, 2006 | last = Vukicevic | first = Vladimir | publisher = Google Groups: mozilla.dev.planning}}&lt;/ref&gt; ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ) ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅನೇಕ ತಿಂಗಳುಗಳ ಮೊದಲೇ 19 ನವೆಂಬರ್ 2007 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://developer.mozilla.org/devnews/index.php/2007/11/19/firefox-3-beta-1-now-available-for-download/ |author=Mike Beltzner |publisher=Mozilla Developer News |title=Firefox 3 Beta 1 now available for download}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬೀಟಾ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು 2008 ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಆದವು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಿಡುಗಡೆ ಉಂಟಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |accessdate=2007-12-20 |url=https://developer.mozilla.org/devnews/index.php/2007/12/18/firefox-3-beta-2-now-available-for-download/ |author=Mike Beltzner |publisher=Mozilla Developer News |title=Firefox 3 Beta 2 now available for download}}&lt;/ref&gt; ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3 ಯು ತನ್ನ ಬಿಡುಗಡೆಯ ದಿನವೇ 8 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟು [[ಗಿನ್ನಿಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ]] ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;[14] ^ [12]\ ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ[13]&lt;/ref&gt;

=== ಆವೃತ್ತಿ 3.5 ===
{{Main|Mozilla Firefox 3.5}}

ಶಿರೆಟೊಕೊ ಎಂಬ ಕೋಡ್‌ನೇಮ್ ಇರುವ ಆವೃತ್ತಿ 3.5&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://wiki.mozilla.org/Firefox3.1 | title=Firefox 3.1 &quot;Shiretoko&quot; | date=2008-06-12 | accessdate=2008-06-12}}&lt;/ref&gt; ಯು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಹೊಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾರಂಭಿಕವಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.1 ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವರ್ಧಕರು ನೀಡಿದ್ದರೂ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 3.5 ಗೆ ಬದಲಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಕವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಯೋಜನೆಗಿಂತಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite newsgroup|title=Shiretoko (Firefox 3.1) being renamed to Firefox 3.5|date=March 6th, 2009|author=Mike Shaver |newsgroup=mozilla.dev.planning |server=news.mozilla.org |id=mailman.34.1236360325.4415.dev-planning@lists.mozilla.org}}&lt;/ref&gt; ಅಂತಿಮ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಜೂನ್ 30, 2009 ರಂದು ಮಾಡಲಾಯಿತು.  [[ಟ್ರೇಸ್‌ಮಂಕಿ]] ಎಂಬ [[ಸ್ಪೈಡರ್‌ಮಂಕಿ]] [[ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌]] ಎಂಜಿನ್‌ಗೆ ನವೀಕರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ವೇಗದ ಕಾರ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸಿದವು,&lt;ref name=&quot;betanews&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.betanews.com/article/The-final-score-Firefox-35-performs-at-251-the-speed-of-30/1246470925|title=The final score: Firefox 3.5 performs at 251% the speed of 3.0|date=2009-07-01|author=Scott M. Fulton, III|publisher=Betanews|accessdate=2010-05-04}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[HTML 5]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ &lt;code&gt;&lt;video&gt;&lt;/code&gt; ಮತ್ತು &lt;code&gt;&lt;audio&gt;&lt;/code&gt; ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು, ಅನೇಕ ವೀಡಿಯೋ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾಗಿರುವ [[ಸ್ವಾಮ್ಯದ]] ಸಮಸ್ಯೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಒಂದು [[ವೀಡಿಯೋ]] ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ.&lt;ref name=&quot;Warne APC&quot;&gt;{{cite web|url=http://apcmag.com/firefox_to_go_headtohead_with_flash_and_silverlight.htm|title=Firefox to go head-to-head with Flash and Silverlight|accessdate= 2008-01-18|author= Dan Warne|date=2007-05-07|work=APC Magazine|publisher=ACP Magazines Ltd}}&lt;/ref&gt; ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವೆಬ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಶ್‌ಅಪ್‌]]ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಕ್ರಾಸ್-ಸೈಟ್ [[XMLHttpRequest]] ಗಳನ್ನು (XHR)ಸಹಾ 3.5. ದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://developer.mozilla.org/En/HTTP_Access_Control |title=HTTP Access Control |date=2009-06-29 |accessdate=2009-07-01 |archive-date=2010-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527153021/https://developer.mozilla.org/En/HTTP_access_control |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಹೊಸ ಜಾಗತೀಕ [[JSON]] ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಅವು  ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸುರಕ್ಷವಾಗಿ JSON ಆಬ್ಜೆ‌ಕ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು [[ECMAScript]] 3.1 ಡ್ರಾಫ್ಟ್&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wiki.ecmascript.org/doku.php?id=es3.1:json_support|title=es3.1:json_support|publisher=ECMA}}&lt;/ref&gt; ನಿರ್ಧಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದಂತೆ [[ಸರಣೀಕರಣ ಮತ್ತು ನಿಸ್ಸರಣೀಕರಣ]] ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ [http://www.w3.org/TR/css3-selectors/#selectors ಸಿಎಸ್‌ಎಸ್ 3 ಸೆಲೆಕ್ಟರ್] ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.5 ಗೆಕ್ಕೊ 1.9.1 ಎಂಜಿನ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅದು 3.0 ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗದಿದ್ದ ಕೆಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಝೂಮ್ ಮಾಡಲು ಹಿಸುಕುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಸುವುದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ [[ಗೆಸ್ಚರ್ ಸಪೋರ್ಟ್]] ನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಆ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ [[ಮಲ್ಟಿ-ಟಚ್]] ಬೆಂಬಲವನ್ನೂ ಸಹಾ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.macrumors.com/2008/12/10/latest-firefox-3-1-beta-adds-multi-touch-support/|title=Latest Firefox 3.1 Beta Adds Multi-Touch Support|last=Kim|first=Arnold |date=2008-12-10|publisher=Macrumors.com|accessdate=2009-01-17}}&lt;/ref&gt; ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.5 ಒಂದು ನವೀಕೃತ ಲೋಗೋವನ್ನು ಸಹಾ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://blog.mozilla.com/faaborg/2009/05/15/creative-brief-for-the-new-firefox-icon/ | title=Creative Brief for the New Firefox Icon | author=Alex Faaborg | date=2009-05-15 | accessdate=2009-05-30 | archive-date=2012-04-17 | archive-url=https://www.webcitation.org/66ynI0x8A?url=http://blog.mozilla.org/faaborg/2009/05/15/creative-brief-for-the-new-firefox-icon/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ಆವೃತ್ತಿ 3.6 ===
{{Main|Mozilla Firefox 3.6}}
ಆವೃತ್ತಿ 3.6 ಬಿಡುಗಡೆಯು [[ನಮೊರೊಕಾ]] ಎಂಬ ಕೋಡ್‌ನೇಮ್ ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wiki.mozilla.org/Firefox/Namoroka#Namoroka |title=Namoroka|date=August 8th, 2009 |publisher=Mozilla |accessdate=2009-08-14}}&lt;/ref&gt; ಈ ಆವೃತ್ತಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಡಿಸೆಂಬರ್ 1, 2008 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು,&lt;ref&gt;{{citation |url= http://forums.mozillazine.org/viewtopic.php?f=18&amp;t=975065&amp;p=5127635 |title=First step to Firefox 3.2: Alpha 1 is here |accessdate=2008-12-01 |date=2008-12-01 |author=Alfred Kayser |publisher=Mozilla Links}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಜನವರಿ 21, 2010 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿತು.&lt;ref name=&quot;release notes&quot;/&gt; ಈ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಹೊಸ ಗೆಕ್ಕೊ 1.9.2 [[ರೆಂಡರಿಂಗ್ ಎಂಜಿನ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.

ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ನ ಹೊಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು include ಪೆರ್ಸೊನಾಸ್‌ಗೆ (ಟೂಲ್‌ಬಾರ್‌ ಸ್ಕಿನ್‌ಗಳು) ಆಂತರಿಕ ಬೆಂಬಲ, ಕಾಲಮೀರಿದ ಪ್ಲಗ್‌ಇನ್‌ಗಳ ಕುರಿತು ಸೂಚನೆ,&lt;ref&gt;, ಆದರೆ  ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸೈಟ್ ಆದಾಗ್ಯೂ ಚೆಕ್ ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್ಸ್ ವಿಂಡೋದೊಳಗಡೆ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ.&lt;/ref&gt;[[ಥಿಯೋರಾ]] ವೀಡಿಯೋದ ಪೂರ್ಣ ಪರದೆ ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್, [[WOFF]] ತೆರೆದ ವೆಬ್‌ಫಾಂಟ್ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ,&lt;ref&gt;{{cite web |last=Blizzard |first=Christopher |url=http://hacks.mozilla.org/2009/10/woff/ |title=Web Open Font Format for Firefox 3.6 |publisher=Hacks.mozilla.org |date=2009-10-20 |accessdate=2009-12-19}}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸುಭದ್ರ ಪ್ಲಗ್‌ಇನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ  ಕಾರ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;release notes&quot;/&gt;

ನಂತರ ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ ಕಾರ್ಯಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ನಂತರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ನವೀಕರಣವನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಅದನ್ನು [[ಲಾರೆಂನ್ಜ್]] ಎಂಬ ಕೋಡ್‌ನೇಮ್ ಇದೆ. ಈ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೆಂದರೆ ಕಾರ್ಯ-ನಿರ್ವಹಿಸದ ಪ್ಲಗ್-ಇನ್‌ಗಳು (OOPP). ಇದು ಅಡೋಬ್ ಪ್ಲ್ಹ್ಯಾಶ್ ಅಥವಾ ಆ‍ಯ್‌ಪಲ್‌ನ ಕ್ವಿಕ್‌‍ಟೈಮ್‌ಗಳಂತಹ ಪ್ಲಗ್-ಇನ್‌ಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಬೇರೆಯೇ ಆದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಲಾರೆಂನ್ಜ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಈ ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಒಳನುಗ್ಗದಂತಹ, ಈ ಮೊದಲು ಸೇರಿಸಿದ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ನವೀಕರಣಗಳಾಗಿ ಸೇರಿಸಲು ಸಹಾ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಯೋಜಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Lorentz&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-30685_3-10433844-264.html|title=Firefox 3.6 due this month; next comes 'Lorentz'|publisher=cnet.com|date=2010-01-13|accessdate=2010-01-17|archive-date=2011-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110426041949/http://news.cnet.com/8301-30685_3-10433844-264.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಈ ಹೊಸ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯು ಸಹಾ ನವೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮೈಕ್ ಬೆಲ್ಟ್ಸ್‌ನರ್‌, ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶಕ‌, ಮತ್ತು [[ಮೈಕ್ ಶೇವರ್‌]], ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Lorentz&quot; /&gt;

=== ಮೊಬೈಲ್‌ಗಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ===
{{Main|Firefox for mobile}}

ಮೊಬೈಲ್‌ಗಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌, ಅದರ ಕೋಡ್‌ನೇಮ್ [[ಫೆನ್ನೆಕ್‌]], ಎಂಬುದು ಒಂದು ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಆಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಪಿಸಿ-ಅಲ್ಲದ ಚಿಕ್ಕ ಸಾಧನಗಳಿಗಾಗಿ [[ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್‌]]ಗಳು ಮತ್ತು [[PDA]]ಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.  ಇದನ್ನು  [[ನೋಕಿಯಾ]] [[ಮೇಮೊ]] ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಗಳಿಗಾಗಿ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೋಕಿಯಾ N900 ಮತ್ತು N810 ಗಳಿಗಾಗಿ) ಜನವರಿ 28, 2010 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mozilla.com/en-US/mobile/1.0/releasenotes/|title=Firefox for Nokia N900 Release Notes|publisher=Mozilla.com |date=2010-01-28 |accessdate=2010-01-30}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಅದನ್ನು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ ಮೊಬೈಲ್]] ಮತ್ತು [[ಅಂಡ್ರಾಯಿಡ್‌]] ಗಳಿಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;mobile platforms&quot;&gt;{{cite web|url=https://wiki.mozilla.org/Mobile/Platforms|title=wiki.mozilla.org/Mobile/Platforms|accessdate=2010-01-30}}&lt;/ref&gt;

ಮೊಬೈಲ್‌ಗಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.0 ಆವೃತ್ತಿಯು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ಬಳಸುವಂತಹ ಗೆಕ್ಕೊ ವಿನ್ಯಾಸ ಎಂಜಿನ್‌ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಬಳಕೆದಾರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಪರದೆಗಾಗಿ ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಕೇವಲ ವೆಬ್ ಕಂಟೆಂಟ್ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು [[ಟಚ್‌ಸ್ಕ್ರೀನ್]] ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಮ್‌ಬಾರ್, ಟಾಬ್ಡ್ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌, ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್ ಬೆಂಬಲ, ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್‌ ನಿರ್ವಾಹಕ, ಸ್ಥಳ-ಅರಿವಿನ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌, ಮತ್ತು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ವೀವ್‌]] ಬಳಸಿ ಬಳಕೆದಾರರ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ ‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mozilla.com/en-US/mobile/features/|title=Firefox mobile features|accessdate=2010-01-30}}&lt;/ref&gt;

== ಭವಿಷ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:Minefield about.png|150px|thumb|right|ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ರಾತ್ರಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಿನೆಫೀಲ್ಡ್‌‌ನಿಂದ ರಚಿಸಲಾದ &quot;ಅಬೌಟ್ ಮಿನಿಫೀಲ್ಡ್‌&quot; ಬಾಕ್ಸ್‌]]
ಮುಂಬರುವ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಬಿಡುಗಡೆಗಳ [[ಬಿಲ್ಡ್‌]]ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ &quot;[http://www.mozilla.org/projects/minefield/ ಮಿನೆಫೀಲ್ಡ್‌]&quot; ಎಂದು ಕೋಡ್‌ನೇಮ್ ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದೇ [[ಟ್ರಂಕ್]] ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳ ಹೆಸರಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಟ್ರಂಕ್ ([http://ftp.mozilla.org/pub/mozilla.org/firefox/nightly/latest-mozilla-central/ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ-ಸೆಂಟ್ರಲ್]) ಮೇಲಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ [[ಆವೃತ್ತಿ 3.7]] ಕಡೆಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

=== ಆವೃತ್ತಿ 3.7 ===
ಜುಲೈ 17, 2009 ರಂದು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ [[ಮೋಕ್‌ಅಪ್‌]] ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.7 ನ ವಿಂಡೋಸ್‌ ಆವೃತ್ತಿ‍ಗಾಗಿ ನೀಡಿತು. ಆವೃತ್ತಿ 3.7 ಯ ಮೊದಲ ಆಲ್ಫಾವು ಫೆಬ್ರುವರಿ 10, 2010 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಹೊಂದಿತು, ಎರಡನೆ ಆಲ್ಫಾವು ಫೆಬ್ರುವರಿ 28, 2010 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಹೊಂದಿತು, ಮೂರನೇ ಆಲ್ಫಾವು ಮಾರ್ಚ್ 17, 2010 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಹೊಂದಿತು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ಆಲ್ಫಾವು ಏಪ್ರಿಲ್ 12, 2010 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಹೊಂದಿತು. ಆಲ್ಫಾ 4 ನೊಂದಿಗೆ: ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಪ್ಲಗಿನ್‌ಗಳು, ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು, ಕಾರ್ಯಬಾಹುಳ್ಯ, ಸ್ಥಿರತೆ, ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆ  ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು, HTML5, CSS, DOM, SVG ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಂಬಲ, ವೆಬ್‌GL, ಮತ್ತು Direct2D ಗೆ ಬೆಂಬಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ನೇವಿಗೇಶನ್ ಟೂಲ್‌ಬಾರ್‌ಗೆ ಹೊಸ ಐಕಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನವೀಕರಣಗಳು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ ವಿಸ್ತಾ]] ಮತ್ತು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 7]] ಗಳಲ್ಲಿ [[ಏರೋ ಗ್ಲಾಸ್ ಇಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌]] ಬಳಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಒಂದು ಬಗ್‌ನ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲಿನಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ OS X ಗಾಗಿನ ಮೋಕ್‌ಅಪ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://wiki.mozilla.org/Firefox/3.7_Windows_Theme_Mockups | title=3.7 Windows Theme Mockup Draft | date=2009-07-17 | accessdate=2009-07-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://wiki.mozilla.org/Firefox/3.7_Linux_Theme_Mockups Firefox 3.7 Linux Theme Mockups]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://wiki.mozilla.org/Firefox/3.7_Mac_Theme_Mockups Firefox 3.7 Mac Theme Mockups]&lt;/ref&gt; ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.7 ಮೇ-ಜೂನ್ 2010 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳಬಹುದು, ಮತ್ತು ಗೆಕ್ಕೊ 1.9.3 ಇಂಜಿನ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://wiki.mozilla.org/WeeklyUpdates/2009-07-20#Firefox|title=WeeklyUpdates/2009-07-20|date=2009-07-20|accessdate=2009-07-20|publisher=MozillaWiki}}&lt;/ref&gt;
ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅನಧಿಕೃತವಾದ &quot;[[ನೈಟ್‌ಲಿ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು]]&quot; ಮಾಡಿದ್ದು (ಟ್ರಂಕ್ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮಿನೆಫೀಲ್ಡ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ)&lt;ref&gt;{{cite web | title=Index of /pub/mozilla.org/firefox/nightly/latest-trunk | url=http://ftp.mozilla.org/pub/mozilla.org/firefox/nightly/latest-trunk/ | publisher=Mozilla | date=2009-05-12 | accessdate=2009-05-12 | archive-date=2008-12-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081211195134/http://ftp.mozilla.org/pub/mozilla.org/firefox/nightly/latest-trunk/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅವು ಡೌನ್‌‍ಲೋಡ್‌ಗೆ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ [[ಎಫ್‌ಟಿಪಿ ಸರ್ವರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=ftp://ftp.mozilla.org/pub/firefox/nightly/latest-trunk/|title=Mozilla FTP Server|access-date=2010-06-16|archive-date=2015-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911072751/https://ftp.mozilla.org/pub/firefox/nightly/latest-trunk/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.softpedia.com/news/Firefox-3-7-Alpha-1-Download-a-Taste-119316.shtml|title=Firefox 3.7 Alpha 1 Download a Taste: A preview version is up for grabs|first=Marius|last=Oiaga|date=2009-08-14|accessdate=2010-01-26|publisher=Softpedia}}&lt;/ref&gt;

ಜನವರಿ 15, 2010 ರಂದು ಮೈಕ್ ಬೆಲ್ಟ್ಸ್‌ನರ್‌ ಒಂದು ಬ್ಲಾಗ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ &quot;ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.7 ಅನ್ನು ಬಿಡಲಿದೆ&quot;,&lt;ref&gt;[http://www.computerworld.com/s/article/9144820/Mozilla_dumps_Firefox_3.7_from_schedule_changes_dev_process ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಡಂಪ್ಸ್ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.7 ಫ್ರಾಮ್ ಶೆಡ್ಯೂಲ್, ಚೆಂಜಸ್ ದೇವ್ ಪ್ರೊಸೆಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208154934/http://www.computerworld.com/s/article/9144820/Mozilla_dumps_Firefox_3.7_from_schedule_changes_dev_process |date=2010-02-08 }} ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ವರ್ಲ್ಡ್, 2010-01-14&lt;/ref&gt; ಎಂಬ ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾ, &quot;ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.7ನ ಅಂತ್ಯದ ಕುರಿತಾದ ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ&quot;, ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;[http://beltzner.ca/mike/2010/01/15/of-rumours-and-broken-telephones/ ಆಫ್ ರೂಮರ್ಸ್ ಅ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಬ್ರೋಕನ್ ಟೆಲಿಫೋನ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100413091957/http://beltzner.ca/mike/2010/01/15/of-rumours-and-broken-telephones/ |date=2010-04-13 }} ಮೈಕ್ ಬೆಲ್ಟ್‌ನರ್, 2010-01-17&lt;/ref&gt;

=== ಆವೃತ್ತಿ 4.0 ===
ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 4.0 ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಗೆಕ್ಕೊ 1.9.4 ರೆಂಡರಿಂಗ್ ಇಂಜಿನ್‌ ಬಳಸುವಂತೆ ಅನುಸೂಚನೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಆವೃತ್ತಿ 3.7 ಗಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ [[ಬಳಕೆದಾರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌]] ಮೋಕ್‌ಅಪ್‌‌ಗಳ&lt;ref&gt;[https://wiki.mozilla.org/Firefox/4.0_Windows_Theme_Mockups Firefox 4.0 Windows Theme Mockups]&lt;/ref&gt; ನ್ನು ಅವುಗಳ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿ ವಿಂಡೋಸ್‌‌, ಮ್ಯಾಕ್‌ OS X,&lt;ref&gt;[https://wiki.mozilla.org/Firefox/4.0_Mac_Theme_Mockups Firefox 4.0 Mac Theme Mockups]&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಲಿನಕ್ಸ್‌‌&lt;ref&gt;[https://wiki.mozilla.org/Firefox/4.0_Linux_Theme_Mockups Firefox 4.0 Linux Theme Mockups]&lt;/ref&gt; ಗಾಗಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 4.0 ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವೆಂಬರ್ 2010 ರ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿತ್ತು, ಆದರೆ 2011 ರ ಪ್ರಾರಂಭದವರೆಗೂ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite news | last=Shankland | first=Stephen | newspaper=CNET | date=December 29, 2009 | title=Mozilla pushes back Firefox deadlines | url=http://www.cnn.com/2009/TECH/12/28/cnet.mozilla.firefox.upgrades/index.html}}&lt;/ref&gt; ಈ ಆವೃತ್ತಿಯು ಒಂದು ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ ಮತ್ತು ಬಹು-ಸ್ಪರ್ಷದ ಗೆಶ್ಚರ್ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[https://wiki.mozilla.org/Firefox/Roadmap Firefox/Roadmap]&lt;/ref&gt;

=== ಮೊಜಿಲ್ಲಾ 2.0 ===
ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13, 2006 ರಂದು ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ [[ಮುಖ್ಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಾಧಿಕಾರಿ]] [[ಬ್ರೆಂಡನ್ ಈಚ್]] ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ರನ್ ಆಗುವ ಒಟ್ಟು ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ನ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯನ್ನು (ಅದರ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ) ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ 2 ದ ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತು ಬರೆದರು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು [[XPCOM]] APIಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವಿಕೆ, ಪ್ರಮಾಣಿತ [[C++]] ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುವಿಕೆ, [[ಜಸ್ಟ್-ಇನ್-ಟೈಮ್ ಕಾಂಪಿಲೇಶನ್]] ವಿತ್ [[ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌‌]] 2 (ಇದನ್ನು [[ಟ್ಯಾಮರಿನ್‌]] ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ), ಮತ್ತು ಟೂಲ್-ಟೈಮ್ ಮತ್ತು ರನ್‌ಟೈಮ್ ಭದ್ರತಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://hacks.mozilla.org/2010/03/a-quick-note-on-javascript-engine-components/ | title = a quick note on JavaScript engine components | date = 2010-03-08 | accessdate = 2010-03-19 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://weblogs.mozillazine.org/roadmap/archives/2006/10/mozilla_2.html | title=Mozilla 2 | last=Eich | first=Brendan | date=2006-10-13 | accessdate=2006-09-16 | archive-date=2006-10-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061025122530/http://weblogs.mozillazine.org/roadmap/archives/2006/10/mozilla_2.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://weblogs.mozillazine.org/roadmap/archives/2006/11/project_tamarin.html | title=Project Tamarin | last=Eich | first=Brendan | date=2006-11-07 | accessdate=2006-11-14 | archive-date=2007-04-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070427064023/http://weblogs.mozillazine.org/roadmap/archives/2006/11/project_tamarin.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಸ್ಮರಣೆ-ಸುರಕ್ಷೆ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಗೋಫರ್‌ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಈ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್ ಅನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಲಹೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದರೂ, ದಾಳಿ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಲು [[ಗೋಫರ್ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್‌]]ಗೆ ಇರುವ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಹ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=388195| title=Bug 388195 - Remove gopher protocol support for Firefox | accessdate=2008-08-24}}&lt;/ref&gt;

=== ಭವಿಷ್ಯದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ===
ಇಂಟೆಗ್ರಲ್ ಆಫ್‌ಲೈನ್ ಆಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಬೆಂಬಲ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ—[[ಗಿಯರ್ಸ್‌]] ಗೆ ಸಮಾನವಾದುದು —ವನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌‌ಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ ಮಾಜಿ [[ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಣಾಧಿಕಾರಿ]] ಮಿಚ್ಚೆಲ್ ಬೇಕರ್‌ ಪ್ರಕಾರ, ವೆಬ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ, ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯುವುದೆಂದರೆ ಅವು ಆಫ್‌ಲೈನ್ ಇದ್ದಾಗಲೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತಿರಬೇಕು.&lt;ref name=&quot;Warne APC&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://wiki.mozilla.org/Mobile/FennecVision | title = Mobile/FennecVision | date = 2008-07-10 | accessdate = 2008-08-06}}&lt;/ref&gt;

ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತಂಡ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಬಹುಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡುವ &quot;ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಸಿಸ್‌&quot; ಎಂಬ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ ಒಂದನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ್ದು, ಇದು [[ಗೂಗಲ್ ಕ್ರೋಮ್‌]] ಮತ್ತು [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 8]] ಗಳಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;electrolysis-ts&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.techspot.com/news/35383-Multiprocess-support-in-Firefox-gets-closer-to-reality.html|title=Multi-process support in Firefox gets closer to reality|last=Vilches|first=Jose|date=July 8, 2009|publisher=TechSpot.com |accessdate=2009-07-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;electrolysis-mozillawiki&quot;&gt;{{cite web|url=https://wiki.mozilla.org/Content_Processes|title=Content Processes|publisher=Mozilla|accessdate=2009-07-09}}&lt;/ref&gt;

== ಬಿಡುಗಡೆಯ ಇತಿಹಾಸ ==
{{Main|History of Mozilla Firefox}}
{| class=&quot;ವಿಕಿಟೇಬಲ್‌&quot; |- ! ಬ್ರೌಸರ್‌ ಹೆಸರು ! ಗೆಕ್ಕೊ ಆವೃತ್ತಿ ! ಆವೃತ್ತಿ ಬೆಂಬಲ ಸ್ಥಿತಿ ! ಕೋಡ್‌ನೇಮ್‌ ! ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ದಿನಾಂಕಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳು |- |rowspan=5 valign=top|'''ಫೀನಿಕ್ಸ್‌''' |rowspan=3 | 1.2 | 0.1 | style=&quot;text-align:center; background:rgb(255,200,200);&quot; | {{N}} | ''[[ಪೆಸ್ಕಾಡೆರೋ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಪೆಸ್ಕಾಡೆರೋ]]'' |style=&quot;white-space: nowrap;&quot;| ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 23, 2002 | ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆ; ಗ್ರಾಹಕೀಯಗೊಳಿಸಬಲ್ಲ ಟೂಲ್‌ಬಾರ್‌, quicksearch, ಟಾಬ್ಡ್ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mozilla.com/en-US/firefox/releases/0.1.html |title=ಫೀನಿಕ್ಸ್‌ 0.1 (ಪೆಸ್ಕಾಡೆರೋ) ಬಿಡುಗಡೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಫ್‌ಎಕ್ಯೂ |accessದಿನಾಂಕ=2008-07-01 |ಪ್ರಕಾಶಕರು=ಮೊಜಿಲ್ಲಾ}}&lt;/ref&gt; |- | 0.2 | style=&quot;text-align:center; background:rgb(255,200,200);&quot; | {{N}} | ''[[ಸಾಂತಾ ಕ್ರೂಸ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಸಾಂತಾ ಕ್ರೂಸ್‌]]'' | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1, 2002 | ಸೈಡ್‌ಬಾರ್‌, ವಿಸ್ತರಣೆ ನಿರ್ವಹಣೆ. |- | 0.3 | style=&quot;text-align:center; background:rgb(255,200,200);&quot; | {{N}} | ''[[ಲೂಸಿಯಾ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಲೂಸಿಯಾ]]'' | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 14, 2002 | ಇಮೇಜ್ ಬ್ಲಾಕಿಂಗ್‌, ಪಾಪ್-ಅಪ್‌ ಬ್ಲಾಕಿಂಗ್‌ ವೈಟ್‌ಲಿಸ್ಟ್‌. |- |rowspan=&quot;2&quot;|1.3 | 0.4 | style=&quot;text-align:center; background:rgb(255,200,200);&quot; | {{N}} | ''[[ಓಶಿಯಾನೋ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಓಶಿಯಾನೋ]]'' | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 19, 2002 | ಥೀಮ್‌ಗಳು, ಪಾಪ್-ಅಪ್‌ ಬ್ಲಾಕಿಂಗ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು, ಟೂಲ್‌ಬಾರ್‌ ಗ್ರಾಹಕೀಕರಣ. |- | 0.5 | style=&quot;text-align:center; background:rgb(255,200,200);&quot; | {{N}} | ''[[ನೇಪಲ್ಸ್‌, ಲಾಂಗ್ ಬೀಚ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ನೇಪಲ್ಸ್‌]]'' | ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 7, 2002 | ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೋಮ್‌ಪೇಜ್‌ಗಳು, ಸೈಡ್‌ಬಾರ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶಸಾಧ್ಯತೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು, ಇತಿಹಾಸ. |- |rowspan=2 valign=top| '''ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಬರ್ಡ್‌''' |rowspan=2 | 1.5 | 0.6 | style=&quot;text-align:center; background:rgb(255,200,200);&quot; | {{N}} |''[[ಗ್ಲೆನ್‌ಡೇಲ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಗ್ಲೆನ್‌ಡೇಲ್‌]]'' | ಮೇ 17, 2003 | ಹೊಸ ಡೀಫಾಲ್ಟ್‌ ಥೀಮ್‌ (ಕ್ಯೂಟ್‌), ಬುಕ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಗೌಪ್ಯತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು, ಸುಲಭ ಸ್ಕ್ರಾಲಿಂಗ್‌, ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಚಿತ್ರ ಮರುಗಾತ್ರಗೊಳಿಸುವಿಕೆ. |- | 0.7 | style=&quot;text-align:center; background:rgb(255,200,200);&quot; | {{N}} | ''[[ಇಂಡಿಯೋ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಇಂಡಿಯೋ]]'' | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 15, 2003 | ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಸ್ಕ್ರಾಲಿಂಗ್‌‍, ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್‌ ನಿರ್ವಾಹಕ, ಆಯ್ಕೆಗಳ ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು. |- |rowspan=4 valign=top| '''ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್''' | 1.6 | 0.8 | style=&quot;text-align:center; background:rgb(255,200,200);&quot; | {{N}} | ''[[ರಾಯಲ್ ಓಕ್‌, ನ್ಯೂ‌ಜಿಲೆಂಡ್‌|ರಾಯಲ್ ಓಕ್‌]]'' | ಫೆಬ್ರುವರಿ 9, 2004 | ವಿಂಡೋಸ್‌ ಸ್ಥಾಪಕ, ಆಫ್‌ಲೈನ್ ಕಾರ್ಯ, ಬುಕ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜರ್  ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು, ಹೊಸ ಲೋಗೊನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಮಾಡಿರುವುದು. |- |rowspan=2 | 1.7 | 0.9 | style=&quot;text-align:center; background:rgb(255,200,200);&quot; | {{N}} | ''[[ಒನ್ ಥ್ರೀ ಹಿಲ್‌, ನ್ಯೂ‌ಜಿಲೆಂಡ್‌|ಒನ್ ಥ್ರೀ ಹಿಲ್‌]]'' | ಜೂನ್‌ 15, 2004 | ಹೊಸ ಡೀಫಾಲ್ಟ್‌ ಥೀಮ್‌ (ವಿನ್‌ಸ್ಟ್ರೈಪ್‌), ವಿಸ್ತೃತ ದತ್ತಾಂಶ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಕೆ, ಹೊಸ ವಿಸ್ತರಣೆ/ಥೀಮ್ ನಿರ್ವಾಹಕ, ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿದ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಗಾತ್ರ, ಹೊಸ ಸಹಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಲಿನಕ್ಸ್‌ ಸ್ಥಾಪಕ, ಮೇಲ್ ಐಕಾನ್‌ (ವಿಂಡೋಸ್‌ ಮಾತ್ರ). |- | 1.0 | style=&quot;text-align:center; background:rgb(255,200,200);&quot; | {{N}} | ''[[ಫೀನಿಕ್ಸ್‌, ಅರಿಜೋನಾ|ಫೀನಿಕ್ಸ್‌]]'' | ನವೆಂಬರ್‌ 9, 2004 | [[RSS]]/[[ಆ‍ಯ್‌‍ಟಮ್‌ (ಪ್ರಮಾಣ)|ಆ‍ಯ್‌‍ಟಮ್‌]] ಫೀಡ್ ಬೆಂಬಲ, ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಟೂಲ್‌ಬಾರ್‌, ಪ್ಲಗಿನ್‌ ಫೈಂಡರ್‌ ಗಳಂತಹ ಹೊಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದು ತನ್ನ [[ಎಂಡ್-ಆಫ್-ಲೈಫ್ (product)|ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕೊನೆ]] ಅನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 13, 2006 ರಂದು ಆವೃತ್ತಿ 1.0.8.&lt;ref&gt;ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ತಲುಪಿತು {{cite web | url = https://ಅಭಿವರ್ಧಕ.mozilla.org/devnews/index.php/2006/04/13/firefox-108-ಭದ್ರತೆ-ಮತ್ತು-stability-release-ಮತ್ತು-ಎಂಡ್-ಆಫ್-ಲೈಫ್-for-10x/ | title = ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.0.8 ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮತ್ತು ಎಂಡ್-ಆಫ್-ಲೈಫ್ 1.0.x ಗಾಗಿ | ದಿನಾಂಕ = ಏಪ್ರಿಲ್‌ 13, 2006 | accessದಿನಾಂಕ = 2007-10-28 | ಕೊನೆ = ಬಿಯರ್ಡ್ | ಮೊದಲ = ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್‌ | ಪ್ರಕಾಶಕರು = ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರ }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; (ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಹಳೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೊಸ ಪ್ರಮುಖ ಆವೃತ್ತಿ ಲಭ್ಯವಾದ ಆರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ).&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://wiki.mozilla.org/Releaseಮಾರ್ಗಸೂಚಿ | title = ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ | accessದಿನಾಂಕ = 2007-11-17 | ಪ್ರಕಾಶಕರು = ಮೊಜಿಲ್ಲಾ Wiki }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; |- || 1.8 | 1.5 | style=&quot;text-align:center; background:rgb(255,200,200);&quot; | {{N}} |''[[ಡೀರ್‌ ಪಾರ್ಕ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌|ಡೀರ್‌ ಪಾರ್ಕ್]]'' | ನವೆಂಬರ್‌ 29, 2005 | [[ಸ್ಕೇಲಬಲ್ ವೆಕ್ಟರ್ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್‌|SVG]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ ಎಲೆಮೆಂಟ್‌|ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್]]  ಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ 1.5 ಮತ್ತು CSS 2/3 ರಲ್ಲಿ UI ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.5.0.12 ರ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದ ಮೇ 30, 2007 ರಂದು ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕೊನೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 1.5.0.12 ಇದು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 95]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://ಅಭಿವರ್ಧಕ.mozilla.org/devnews/index.php/2007/05/30/firefox-2004-ಮತ್ತು-firefox-15012-ಭದ್ರತೆ-ಮತ್ತು-stability-update/ | title = ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2.0.0.4 ಮತ್ತು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.5.0.12 ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ ನವೀಕರಣ | ದಿನಾಂಕ = ಮೇ 30, 2007 | ಪ್ರವೇಶ ದಿನಾಂಕ = 2007-10-28 | ಕೊನೆಯ = ಹಶೀಮ್‌ | ಮೊದಲ = ಬೇಸಿಲ್‌ | ಪ್ರಕಾಶಕರು = ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರ }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; |- | style=&quot;vertical-align:top;&quot;| '''[[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 2]]''' || 1.8.1 | 2.0 | style=&quot;text-align:center; background:rgb(255,200,200);&quot; | {{N}} | ''[[ಬಾನ್ ಎಚೊ ಪ್ರೊವೆನ್ಶಿಯಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌|ಬಾನ್ ಎಚೊ]]'' | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 24, 2006 | ಬ್ರೌಸರ್‌ ಕ್ರ್ಯಾಶ್ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸೆಶನ್‌ಗಳ ಪುನಃಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಗೂಗಲ್ ಮತ್ತು ಯಾಹೂ! ಗಳಿಗೆ ಹುಡುಕಾಟ ಸಲಹೆ, ಹೊಸ ಹುಡುಕಾಟ ಪ್ಲಗಿನ್‌ ನಿರ್ವಾಹಕ ಮತ್ತು ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್ ನಿರ್ವಾಹಕ, ವೆಬ್ ಫೀಡ್ ಪೂರ್ವವೀಕ್ಷಣೆ, ಬುಕ್‌ಮಾರ್ಕ್ [[ಮೈಕ್ರೋಸಮ್ಮರೀಸ್]] ಮತ್ತು ಗೂಗಲ್‌ನ ಎಂಟಿ-[[ಫಿಷಿಂಗ್]] ರಕ್ಷಣೆ ಮುಂತಾದ ಹೊಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;googantiphishfx2&quot;&gt;{{cite web | url=http://en-us.www.mozilla.com/en-US/firefox/phishing-protection/firefox2/ | title=Phishing Protection | accessdate=2009-07-05 | publisher=Mozilla Corp | archive-date=2009-04-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090402135548/http://en-us.www.mozilla.com/en-US/firefox/phishing-protection/firefox2/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ವಿನ್‌ಸ್ಟ್ರೈಪ್‌ ಥೀಮ್ ರಿಫ್ರೆಶ್. ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ 1.7 ಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದು ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕೊನೆಯನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 18, 2008 ರಂದು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2.0.0.20 ರ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 2.0.0.20 [[ವಿಂಡೋಸ್‌ NT 4.0]], [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 98]], ಮತ್ತು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ ME]] ಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅಂತಿಮ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://developer.mozilla.org/devnews/index.php/2008/07/01/firefox-20015-security-and-stability-update-now-available-for-download/ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವರ್ಧಕ ಸುದ್ದಿ » ಬ್ಲಾಗ್ ಆರ್ಕೈವ್ » ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2.0.0.15 ಈಗ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ ನವೀಕರಣ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲು ಲಭ್ಯವಿದೆ]&lt;/ref&gt;
|-
| '''[[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 3]]''' 
| 1.9
| 3.0&lt;ref name=&quot;developer1&quot;&gt;{{cite web|url=https://developer.mozilla.org/devnews/index.php/2008/06/11/coming-tuesday-june-17th-firefox-3/|title= Coming Tuesday, June 17: Firefox 3|publisher=Mozilla Developer News}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:rgb(255,200,200);&quot; | {{N}}
| ''[[ಗ್ರಾನ್ ಪ್ಯಾರಾಡಿಸೊ]]'' 
ಜೂನ್‌ 17, 2008.
| [[ಕೈರೋ]] ಅನ್ನು ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಬ್ಯಾಕ್‌ಎಂಡ್ ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಕೊಕೊವಾ ವಿಜೆಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು OS X ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. APIಗಳನ್ನು [[WHATWG]] ಸ್ಪೆಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.  ಈವೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ರವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೇಗೆ HTML ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್‌ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತುಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ವೆಬ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳು. ಹೊಸ SVG ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಟರ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ SVG ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆ ಅನುವರ್ತನೆ. [[ಆ‍ಯ್‌ಸಿಡ್2]] ಪರೀಕ್ಷಾ ದೂರು. ವಿವಿಧ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಡೀಫಾಲ್ಟ್ ಥೀಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿ ಹೊಸ ಯುಐ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜರ್. ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಲೊಕೇಶನ್ ಬಾರ್‌ (ಅಂದರೆ ಅಸ್ಸಮ್ ಬಾರ್‌) ನ ಪ್ರಾರಂಭ.&lt;ref&gt;[http://news.cnet.com/8301-17939_109-9944662-2.html ಸಿಎನ್‌ಇಟಿ.ಕಾಮ್]&lt;/ref&gt; [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 95]], [[98]], [[ME]], [[ಮ್ಯಾಕ್‌ OS X v10.3.9]]&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://wiki.mozilla.org/Firefox3/Firefox_Requirements#System_Requirements | title = Firefox 3 System Requirements | publisher = Mozilla Wiki | accessdate = 2009-06-24}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನವು, ಮತ್ತು [[GTK+]] 1.2 ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನವು&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mozilla.com/en-US/firefox/system-requirements-v3.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-16 |archive-date=2010-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522112659/https://www.mozilla.com/en-US/firefox/system-requirements-v3.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಬೆಂಬಲ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. addons.mozilla.org ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್‌ಗಳ ವಿಂಡೋನಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯ.  [[APNG]] ಕಡತಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ. ಗೂಗಲ್‌ನ &quot;ಮಾಲ್ವೇರ್ ರಕ್ಷಣೆ&quot;.&lt;ref name=&quot;mozcomphishff3&quot;/&gt; ಮಾರ್ಚ್‌ 30, 2010 ರಂದು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.0.19.&lt;ref&gt;https://wiki.mozilla.org/WeeklyUpdates/2010-03-01#Video_for_today.27s_meeting&lt;/ref&gt; ರ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕೊನೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತು.
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | '''[[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 3.5]]''' 
| rowspan=&quot;2&quot; | 1.9.1
| 3.5&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://mozillalinks.org/wp/2008/05/firefox-31-targeted-for-years-end/ | title = Firefox 3.1 targeted for year’s end | publisher = Mozilla Links | accessdate = 2009-06-30 | archive-date = 2008-07-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080701120740/http://mozillalinks.org/wp/2008/05/firefox-31-targeted-for-years-end/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center; background:rgb(200,255,200);&quot; | {{Y}}
| ''[[ಶಿರೆಟೊಕೊ]]&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://wiki.mozilla.org/Firefox3.5 | title = Firefox3.5 | publisher = Mozilla Wiki | accessdate = 2009-06-30}}&lt;/ref&gt;'' 
ಜೂನ್ 1, 2009
| ಗೆಕ್ಕೊ ವಿನ್ಯಾಸ ಎಂಜಿನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ವೆಬ್‌ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು. &lt;ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ &gt; ಅಂಶಕ್ಕಾಗಿ ಪಠ್ಯ API. ಅಂಚಿನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಬೆಂಬಲ. ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಪ್ರಶ್ನೆ ಆಯ್ಕೆದಾರರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ. ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಲೊಕೇಶನ್ ಬಾರ್‌ಗೆ ಅನೇಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mozilla.com/en-US/firefox/all-beta.html |title=Firefox web browser &amp;#124; Help us test the latest beta |publisher=Mozilla.com |date= |accessdate=2009-12-19}}&lt;/ref&gt; ಖಾಸಗಿ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್ ಮೋಡ್ ಗೂಗಲ್‌-ಆಧಾರಿತ ಸ್ಥಳ-ಅರಿವಿನ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌ (ಜಿಯೋಲೊಕೇಶನ್).&lt;ref name=&quot;mozgeo&quot;/&gt;
|-
| 3.5.9
| style=&quot;text-align:center; background:rgb(200,255,200);&quot; | {{Y}}
|
ಮಾರ್ಚ್ 28, 2010
| ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ ನವೀಕರಣ. Preದಿನಾಂಕd by 3.5.1 to 3.5.8.
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | '''[[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 3.6]]''' 
| rowspan=&quot;2&quot;| 1.9.2
| 3.6
| style=&quot;text-align:center; background:rgb(200,255,200);&quot; | {{Y}}
| ''ನಮೊರೋಕಾ&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://wiki.mozilla.org/Firefox/Namoroka |title=Firefox/Namoroka |publisher=Mozilla Wiki |accessdate=2009-06-24}}&lt;/ref&gt;'' 
| ಜನವರಿ 21, 2010&lt;ref name=&quot;release notes&quot;/&gt;
| ಟ್ರೇಸ್‌ಮಂಕಿ ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ಗೆ ಸುಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯ. -moz-ಹಿನ್ನೆಲೆ-ಗಾತ್ರ CSS ಗುಣಗಳು, CSS ಗ್ರೇಡಿಯೆಂಟ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ  ಹಿನ್ನೆಲೆ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ. ಹಳೆಯ ಪ್ಲಗಿನ್‌ಗಳ ಕುರಿತು ಸೂಚನೆ.
|-
| 3.6.3
| style=&quot;text-align:center; background:rgb(200,255,200);&quot; | {{Y}}
|
ಎಪ್ರಿಲ್ 1, 2009
| ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ ನವೀಕರಣ.
|-
| '''[[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 3.7]]''' 
| 1.9.3
| 3.7a4
| style=&quot;text-align:center; background:rgb(200,255,200);&quot; | {{Y}}
| ''ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ'' &lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ 3.7 ಇದುವರೆಗೂ ಕೋಡ್‌ನೇಮ್ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿಲ್ಲ. ಆಲ್ಫಾ ಇನ್ನೂ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ರಚಿಸಿಲ್ಲ &quot;ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಡೆವಲಪರ್ ಪ್ರಿವ್ಯೂ&quot;.&lt;/ref&gt;
| ಏಪ್ರಿಲ್‌ 12, 2010&lt;ref&gt;http://www.mozilla.org/projects/devpreview/releasenotes/ ಬಿಡುಗಡೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವರ್ಧಕರು ಪೂರ್ವವೀಕ್ಷಣೆ (1.9.3 ಆಲ್ಫಾ)&lt;/ref&gt;
| 3.7 ಬಳಕೆದಾರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ‌. ಬ್ರೌಸರ್‌ಗೆ ಒಂದು ಹೋಮ್‌ ಟ್ಯಾಬ್‌ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್‌ಗಳ ನಿರ್ವಾಹಕ ವಿಂಡೋಸ್‌ಗಳನ್ನು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಗೆಕ್ಕೊ ವಿನ್ಯಾಸ ಎಂಜಿನ್‌ ಹೆಚ್ಚಿನ [[HTML5]] ಮತ್ತು [[CSS3]] ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಸುಧಾರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.
|}
* {{reflist|group=Note}}

== ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ==
{{Main|Features of Mozilla Firefox}}
* ಇತ್ತೀಚಿನ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು&lt;ref name=&quot;Latest Firefox’s Feature-Pack&quot;/&gt; [[ಟಾಬ್ಡ್ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌]], [[ಪದ ಪರೀಕ್ಷಕ]], [[ಇನ್‌ಕ್ರಿಮೆಂಟಲ್ ಫೈಂಡ್‌‍]], [[ಲೈವ್ ಬುಕ್‌ಮಾರ್ಕಿಂಗ್‌]], a [[ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜರ್]], ಖಾಸಗಿ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್, [[ಗೂಗಲ್‌]] ಸೇವೆಯ&lt;ref name=&quot;mozgeo&quot;/&gt; ಆಧಾರಿತವಾದ ಸ್ಥಳ-ಅರಿವಿನ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌ (ಅಥವಾ &quot;[[ಜಿಯೋಲೋಕಲೈಸೇಶನ್‌]]&quot;) ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾದೇಶೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೂಗಲ್‌ ಬಳಸುವ ಒಂದು ಅಂತರ್ಗತವಾದ ಹುಡುಕಾಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.  [[ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷದ ಅಭಿವರ್ಧಕರು]]&lt;ref name=&quot;mozilla1&quot;/&gt; ರೂಪಿಸಿದ [[ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್‌ಗಳ]] ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅಂತಹವು ಅನೇಕ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವು ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಸೆಳೆದಿದೆ.
* ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವೆಬ್‌ ಅಭಿವರ್ಧಕರುಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ನೆಲೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅವರುಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಎರರ್ ಕನ್ಸೋಲ್ ಅಥವಾ [[DOM ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್]], ಅಥವಾ  [[ಫೈರ್‌ಬಗ್‌]] ನಂತಹ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮುಂತಾದ ಆಂತರಿಕ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

=== ಮಾನದಂಡಗಳು ===
ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ ಅನೇಕ [[ವೆಬ್‌ ಪ್ರಮಾಣಗಳು]] ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[HTML]], [[XML]], [[XHTML]], [[MathML]], [[SVG]] 1.1 (ಭಾಗಶಃ),&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://developer.mozilla.org/en/SVG_in_Firefox |accessdate=2007-09-30 |title=SVG in Firefox |archive-date=2008-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080829121506/http://developer.mozilla.org/en/SVG_in_Firefox |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[CSS]] (ವಿಸ್ತರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://developer.mozilla.org/en/CSS_Reference/Mozilla_Extensions |title=CSS Reference:Mozilla Extensions - MDC |access-date=2010-06-16 |archive-date=2011-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110824232755/https://developer.mozilla.org/en/CSS_Reference/Mozilla_Extensions |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;), ECMAScript ([[ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌]]), [[DOM]], [[XSLT]], [[XPath]], ಮತ್ತು [[ಆಲ್ಫಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪರೆನ್ಸಿ]] ಇರುವ [[APNG]] (ಎನಿಮೇಟೆಡ್ [[PNG]]) ಚಿತ್ರಗಳು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://developer.mozilla.org/en/Gecko_FAQ |title=Which open standards is the Gecko development project working to support, and to what extent does it support them? |work=Gecko FAQ |accessdate=2007-01-24 |author=Mozilla Developer Center contributors |date=2007-01-21 |publisher=mozilla developer center |archive-date=2008-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080913104800/http://developer.mozilla.org/en/Gecko_FAQ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ [[WHATWG]] ರಚಿಸಿದ ಕ್ಲೈಂಟ್-ಸೈಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.whatwg.org/specs/web-apps/current-work/#storage |title=WHATWG specification - Web Applications 1.0 - Working Draft. Client-side session and persistent storage |accessdate=2007-02-07 |date=2007-02-07 |publisher=WHATWG.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://developer.mozilla.org/en/DOM/Storage |title=DOM:Storage |accessdate=2007-02-07 |author=Mozilla Developer Center contributors |date=2007-09-30 |publisher=Mozilla Developer Center}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ ಎಲೆಮೆಂಟ್‌]] ಗಳಂತಹ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಪ್ರೊಪೊಸಲ್‌ಗಳನ್ನೂ ಸಹಾ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url =http://www.ibm.com/developerworks/xml/library/x-futhtml1/ |title=The future of HTML, Part 1: WHATWG |accessdate=2007-01-24 |last=Dumbill |first=Edd |date=2005-12-06 |publisher=[[IBM]]}}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Fx Acid3.png|300px|thumb|ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ಮೇಲೆ ಅ‍ಯ್‌ಸಿಡ್3  ಪರಿಕ್ಷೆಯ ಪರಿಣಾಮ]]

ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಆವೃತ್ತಿ 3.0.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.betanews.com/article/Latest-Firefox-beta-passes-Acid2-test-IE8-claims-to-pass-also/1198178648 |title=Latest Firefox beta passes Acid2 test, IE8 claims to pass also |last=Fulton |first=Scott |date=2007-12-20 |publisher=Betanews.com |accessdate=2007-12-21}}&lt;/ref&gt; ಯಿಂದ [[ಆ‍ಯ್‌ಸಿಡ್2]] ಪ್ರಮಾಣಗಳು-ಅನುವರ್ತನೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತೇರ್ಗಡೆಹೊಂದಿದೆ. ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಆವೃತ್ತಿಗಳು 3.6 ಮತ್ತು 3.7 ಆಲ್ಫಾ‌4 [[ಆ‍ಯ್‌ಸಿಡ್‌3]] ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತೇರ್ಗಡೆಹೊಂದಿಲ್ಲ; ಅವು ಕ್ರಮವಾಗಿ 94/100&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.browserscope.org/?category=acid3 | title=Browserscope Acid3 | publisher=Browserscope}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು 97/100&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.browserscope.org/ | title=Browserscope Acid3 | publisher=Browserscope}}&lt;/ref&gt; ಅಂಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ.

ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ &lt;ref name=&quot;googsb2prot&quot;&gt;{{cite web | title = Client specification for the Google Safe Browsing v2.1 protocol | url = http://code.google.com/p/google-safe-browsing/wiki/Protocolv2Spec | accessdate = 2009-11-29 | publisher = Google Inc.}} ''&quot;(...) '' '''''ಗೂಗಲ್‌ನಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಬರವಣಿಗೆ ರೂಪದ ಅನುಮತಿ ಹೊರತಾಗಿ ಈ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಡಿ.''' &quot;'', ''&quot;'''ಟಿಪ್ಪಣಿ''' : ವಿವರಿಸಿದ ಪ್ರೋಟೊಕಾಲ್ ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲ. ''  ''(...)&quot;''&lt;/ref&gt; ಗೂಗಲ್‌‌ನ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್ &quot;ಸುರಕ್ಷಿತಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌&quot; ಅನ್ನು ಸಹಾ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದೆ&lt;ref name=&quot;mozcomphishff3&quot;&gt;{{cite web | title = Phishing and Malware Protection | url = http://www.mozilla.com/en-US/firefox/phishing-protection/ | accessdate = 2009-11-29 | publisher = Mozilla Corp.}} (ವಿಭಾಗ &quot;ಹೌ ಡಸ್ ಪಿಶಿಂಗ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಮಾಲ್ವೇರ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ವರ್ಕ್ ಇನ್ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌?&quot;)&lt;/ref&gt; (&quot;ಫಿಶಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಮಾಲ್ವೇರ್ ರಕ್ಷಣೆ&quot; ಕುರಿತಾದ ಡೇಟಾಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು). ಇದು ಒಂದು [[ಮುಕ್ತ ಪ್ರಮಾಣ]]ವಲ್ಲ.

=== ಭದ್ರತೆ ===
ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ [[ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಬಾಕ್ಸ್‌ ಭದ್ರತಾ ಮಾದರಿ]]ಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://developer.mozilla.org/en/Bypassing_Security_Restrictions_and_Signing_Code | title = Bypassing Security Restrictions and Signing Code | accessdate = 2007-01-24 | last = Ranganathan | first = Arun | coauthors = Netscape Communications | date = 2002-11-11 | publisher = mozilla developer center | archive-date = 2008-09-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080917162645/http://developer.mozilla.org/en/Bypassing_Security_Restrictions_and_Signing_Code | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಅದೇ ಮೂಲ ನೀತಿ]]ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ಗಳು ಇತರ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳಿಂದ ಡೇಟಾಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದನ್ನು ಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://developer.mozilla.org/En/Same_origin_policy_for_JavaScript | title = The Same Origin Policy | date = 2001-06-08 | accessdate = 2007-11-12 | publisher = mozilla.org | archive-date = 2008-10-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081014022433/http://developer.mozilla.org/En/Same_origin_policy_for_JavaScript | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  ವೆಬ್‌ ಸರ್ವರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಇದು [[SSL/TLS]] ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ದೃಢವಾದ [[ಕ್ರಿಪ್ಟೋಗ್ರಫಿ]] ಯನ್ನು [[HTTPS]] ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್ ಬಳಸುವಾಗ ಬಳಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.mozilla.org/projects/security/pki/psm/help_21/ssl_help.html | title = Privacy &amp; Security Preferences - SSL | accessdate = 2007-01-24 |date=2001-08-31 | publisher = mozilla.org}}&lt;/ref&gt; ವೆಬ್‌ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕೃತತೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ [[ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು]] ಬಳಸಲು ಇದು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸಹಾ ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[https://developer.mozilla.org/en/JavaScript_crypto Developer documentation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204153404/https://developer.mozilla.org/en/JavaScript_crypto|date=2008-12-04}} [[PKCS#11]] ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌‍ಗಳನ್ನು (ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು) ಕ್ರಿಪ್ಟೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ಕುರಿತು&lt;/ref&gt;

ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರವಾದ ಭದ್ರತೆಯ ದೋಷಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ &quot;ಬಗ್ ಕೊಡುಗೆ&quot;ಯನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.mozilla.org/security/bug-bounty.html | title = Mozilla Security Bug Bounty Program | accessdate = 2007-11-21 |date=2004-09-03 | publisher = mozilla.org}}&lt;/ref&gt; ಭದ್ರತೆಯ ಅಪಾಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿನ ಅಧಿಕೃತ ಸೂಚನೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ [[ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುವಿಕೆ]]ಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವ್ಯ ದಾಳಿಕಾರರಿಗೆ ದಾಳಿಕಾರಕವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಬಾರದು ಎಂಬುದಕ್ಕಾಗಿ.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.mozilla.org/projects/security/security-bugs-policy.html | title = Handling Mozilla Security Bugs | accessdate = 2007-01-24 |date=2003-02-11 | publisher = mozilla.org}}&lt;/ref&gt;

ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌]] (ನೋಡಿ ''[[ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಹೋಲಿಕೆ]]'' ) ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಭದ್ರತಾ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ದಿಂದ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುವವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಕಾರಣವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;WSJHowTo&quot;&gt;{{cite web | url=http://ptech.wsj.com/archive/ptech-20040916.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070221061526/http://ptech.wsj.com/archive/ptech-20040916.html |archivedate=February 21, 2007 |title=How to Protect Yourself From Vandals, Viruses If You Use Windows | last=Mossberg | first=Walter S. | publisher=Wall Street Journal |date=2004-09-16 | accessdate=2006-10-17 | quote = I suggest dumping Microsoft's Internet Explorer Web browser, which has a history of security breaches. I recommend instead Mozilla Firefox, which is free at www.mozilla.org. It's not only more secure but also more modern and advanced, with tabbed browsing, which allows multiple pages to be open on one screen, and a better pop-up ad blocker than the belated one Microsoft recently added to IE.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.securityfocus.com/columnists/249 | title = Time to Dump Internet Explorer | accessdate = 2007-01-24 | last = Granneman | first = Scott |date=2004-06-17 | publisher = SecurityFocus}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://reviews.cnet.com/browsers/mozilla-firefox/4505-3514_7-31117280.html?tag=nav | title = CNET editors' review | accessdate = 2007-01-24 | last = Costa | first = Dan | coauthors = Scott Vamosi | date = 2005-03-24 | publisher = [[CNET Networks|CNET]] Reviews }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.slate.com/id/2103152 | title = Are the Browser Wars Back? | accessdate = 2007-01-24 | last = Boutin | first = Paul |date=2004-06-30 | publisher = ''[[Slate (magazine)|Slate]]''}}&lt;/ref&gt; ದ ವಾಶಿಂಗ್‌ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್‌''''  ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ತೀವ್ರವಾದ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗದ ಭದ್ರತಾ ಕೊರತೆಗಳಿಗೆ ಇರುವ ದಾಳಿಯ ಕೋಡ್ 2006 ರಲ್ಲಿ 284 ದಿನಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ತೀವ್ರವಾದ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗದ ಭದ್ರತಾ ಕೊರತೆಗಳಿಗೆ ಇರುವ ದಾಳಿಯ ಕೋಡ್ 9 ದಿನಗಳಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://blog.washingtonpost.com/securityfix/2007/01/internet_explorer_unsafe_for_2.html | title = Internet Explorer Unsafe for 284 Days in 2006 | accessdate = 2007-01-24 | last = Krebs | first = Brian |date=2007-01-04 | publisher = washingtonpost.com}}&lt;/ref&gt;

ಒಂದು 2006 ರ [[ಸಿಮ್ಯಾಂಟೆಕ್‌]] ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಆ ವರ್ಷದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗೂ ಬಳಕೆದಾರರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ದೋಷಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇತರ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದೆಹೋಗಿದ್ದರೂ, ಆ ದೋಷಗಳನ್ನು ಇನ್ನು ಯಾವುದೇ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.techweb.com/wire/security/193005335 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080207192416/http://www.techweb.com/wire/security/193005335 | archivedate = 2008-02-07 | title = Firefox Sports More Bugs, But IE Takes 9 Times Longer To Patch | accessdate = 2007-01-24 | last = Keizer | first = Gregg |date=2006-09-25 | publisher = TechWeb.com}}&lt;/ref&gt; ಭದ್ರತಾ ಸಂಶೋಧಕರ ಪ್ರಕಾರ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಈಗಲೂ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಭದ್ರತಾ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಸಿಮ್ಯಾಂಟೆಕ್‌ ನಂತರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.infoworld.com/d/security-central/symantec-adjusts-browser-bug-count-096 | title = Symantec adjusts browser bug count | accessdate = 2007-01-24 | last = McMillan | first = Robert |date=2006-03-07 | publisher = InfoWorld}}&lt;/ref&gt; ಮಾರ್ಚ್‌ 19, 2010 ರಂತೆ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ಯಾವುದೇ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗದ ಭದ್ರತಾ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು [[ಸೆಕ್ಯುನಿಯಾ]] ಹೇಳಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://secunia.com/product/28698/ | title = Vulnerability Report: Mozilla Firefox 3.6.x | accessdate = 2010-03-19 | publisher = Secunia}}&lt;/ref&gt; ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 8 ಆವೃತ್ತಿಯು 4 ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗಿರದ ಭದ್ರತಾ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ &quot;ಮಧ್ಯಮ ತೀವ್ರತೆಯ&quot; ದೋಷವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೆಕ್ಯುನಿಯಾ ಹೇಳಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://secunia.com/advisories/product/21625/ | title = Vulnerability Report: Microsoft Internet Explorer 8.x | accessdate = 2010-03-17 | publisher = Secunia}}&lt;/ref&gt;

ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2009 ರಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ಭದ್ರತಾ ಇಂಜಿನೀಯರುಗಳು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಆ ವರ್ಷದ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಿಂದ ಒಂದು [[.ನೆಟ್‌ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್‌]] 3.5 SP1 [[ವಿಂಡೋಸ್‌ ನವೀಕರಣ]]ದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಪಾಯದ ಸಾಧ್ಯತೆಗೆ ಈಡಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಸದ್ದಿಲ್ಲದೇ  ಒಂದು ಬಗ್ ಆದ 'ವಿಂಡೋಸ್‌ ಪ್ರೆಸೆಂಟೇಶನ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌' ಪ್ಲಗ್‌-ಇನ್‌ ಅನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.idg.no/cw/art.cfm?id=5CF0A4A7-1A64-67EA-E45F5A54F2136086 |title=Sneaky Microsoft plug-in puts Firefox users at risk ( - Internet - Software - Security ) |publisher=News.idg.no |date= |accessdate=2009-12-19 |archive-date=2009-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091019084007/http://news.idg.no/cw/art.cfm?id=5CF0A4A7-1A64-67EA-E45F5A54F2136086 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ದೋಷವನ್ನು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಸರಿಪಡಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.microsoft.com/technet/security/bulletin/ms09-054.mspx | title=Microsoft Security Bulletin MS09-054 - Critical | publisher=Microsoft | accessdate=2010-03-17}}&lt;/ref&gt;

== ಸಾಗಿಸಬಲ್ಲ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ==
{{See also|Portable application}}

ಒಂದು [[ವಿಂಡೋಸ್‌]]ಗಾಗಿನ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಸಾಗಿಸಬಲ್ಲ ಆವೃತ್ತಿಯಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಒಂದು [[USB ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ ಡ್ರೈವ್‌]] ನಿಂದ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಂಚಿಕೆಯು (ಮತ್ತು ಅದರ ಅನೇಕ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳು) ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್/ಸರ್ಕಾರಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಡೀಫಾಲ್ಟ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಬದಲಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.  ತಾನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದವರಿಗೆ ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.

== ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅಗತ್ಯಗಳು ==
ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಮೂಲ ಕೋಡ್‌ನಿಂದ [[ಸಂಕಲಿತಗೊಳಿಸಿದ]] ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳು ವಿವಿಧ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ; ಆದರೆ, ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಹಂಚಿದ ಬೈನರಿಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳಿಗಾಗಿ ಇವೆ: [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌]] ([[ವಿಂಡೋಸ್‌ 2000]], [[ವಿಂಡೋಸ್‌ XP]], [[ವಿಂಡೋಸ್‌ ಸರ್ವರ್‌ 2003]], [[ವಿಂಡೋಸ್‌ ವಿಸ್ತಾ]] or [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 7]]), [[ಮ್ಯಾಕ್‌ OS X 10.4]] (ಅಥವಾ ನಂತರದ್ದು) ಮತ್ತು [[ಲಿನಕ್ಸ್‌]] (ಈ ಮುಂದಿನ ಲೈಬ್ರರಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವುದನ್ನು ಸೇರಿ : [[GTK+]] 2.10 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದು, [[GLib]] 2.12 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದು, [[Pango]] 1.14 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದು, [[X.Org]] 1.0 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದು *ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ [[TinyX]] ಸರ್ವರ್‌ ನೆರವೇರಿಕೆ*). ಅಧಿಕೃತ ಕನಿಷ್ಟ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಅಗತ್ಯಗಳು ಅಂದರೆ, [[ವಿಂಡೋಸ್‌]] ಆವೃತ್ತಿಗಾಗಿ [[ಪೆಂಟಿಯಮ್‌]] 233 [[MHz]] ಮತ್ತು 64 [[MB]] [[RAM]] ಅಥವಾ ಮ್ಯಾಕ್‌ ಆವೃತ್ತಿಗಾಗಿ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಶ್‌]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಜೊತೆಗೆ [[ಇಂಟೆಲ್‌]] [[x86]] ಅಥವಾ [[ಪವರ್‌ಪಿಸಿ]] [[G3]], [[G4]], ಅಥವಾ [[G5]] ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ ಮತ್ತು 128 MB RAM.&lt;ref name=&quot;OfficialSysReqs&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.mozilla.com/en-US/firefox/system-requirements.html | title = Firefox 3 System Requirements | accessdate = 2009-03-10 | author = Mozilla Corp.}}&lt;/ref&gt;

=== 64-ಬಿಟ್‌ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳು ===
ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ವರೆಗೆ, [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ]] ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ [[64-ಬಿಟ್‌]] ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಅನಧಿಕೃತ ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷದ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳು [[ವಿಂಡೋಸ್‌]]ಗಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | title=Main Page - Mozilla x86-64 | url=http://wiki.mozilla-x86-64.com/Main_Page | author=Makoto Kato | date=2009-05-10 | accessdate=2009-05-12 | archive-date=2009-04-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090426104031/http://wiki.mozilla-x86-64.com/Main_Page | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  [[ಲಿನಕ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ, ನೈಟ್‌ಲಿ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಗಾರ-ಬೆಂಬಲಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮಗೊಳಿಸಿದ ಸ್ಥಿರ 64-ಬಿಟ್‌ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳು ಸಹ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ (ಅಂದರೆ [[ನೊವೆಲ್-ಸುಸೆ ಲಿನಕ್ಸ್‌]]ಗಾಗಿ, [[ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್‌ ಲಿನಕ್ಸ್‌]], ಮತ್ತು [[ಉಬುಂಟು]] ಲಿನಕ್ಸ್‌). ಮೊಜಿಲ್ಲಾದಿಂದ ವಿಂಡೋಸ್‌&lt;ref&gt;{{cite web | title=Bug 471090 - &amp;#091;meta&amp;#093; [[Microsoft Windows|Windows]] x64 build tracking bug | url=https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=471090 | publisher=Mozilla | date=2008-12-24 | accessdate=2009-11-29}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಅಧಿಕೃತ [[64-ಬಿಟ್‌]] ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ&lt;ref&gt;{{cite web | title= Bug 468509 - Gecko 64-bit Mac OS X support | url=https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=468509 | publisher=Mozilla | date=2009-05-12 | accessdate=2009-05-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title=Bug 519060  - (support-10.6_x64) &amp;#091;Tracking bug&amp;#093; officially support Mac OSX 10.6 64-bit builds | url=https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=519060}}&lt;/ref&gt;.

=== ಹಳೆಯ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳು ===
ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2.0.0.20 ಆವೃತ್ತಿಯು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ NT 3.51]], [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 95]] ಮತ್ತು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ NT 4.0]] ಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಕೊನೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.  ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.x ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ 98]] ಮತ್ತು [[ವಿಂಡೋಸ್‌ Me]] (2.0.0.20 ಎಂಬುದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕೊನೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಈ OS ಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ; 2.0.0.x ಲೈನ್ ಇನ್ನು ಮೊಜಿಲ್ಲಾದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.) ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆರ್ನಲ್‌ಎಕ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಆವೃತ್ತಿಯು ರನ್ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.

== ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆಯುವಿಕೆ ==
ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಮೂಲ ಕೋಡ್‌ ಒಂದು [[ಮುಕ್ತ]] ಮತ್ತು [[ತೆರೆದ ಮೂಲ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]] ಆಗಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರವಾನಗಿ]] (MPL), [[GNU ಜನರಲ್‌ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರವಾನಗಿ]] (GPL), ಮತ್ತು [[GNU ಲೆಸ್ಸರ್ ಜನರಲ್‌ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರವಾನಗಿ]] (LGPL) ಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ತ್ರಿ-ಪರವಾನಗಿ]] ಪಡೆದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;mozilla_code_licensing&quot;/&gt; ಈ ಪರವಾನಗಿಗಳು ಮೂಲ ಕೋಡ್ ಅನ್ನು‌ ಯಾರಿಗೂ ನೋಡಲು, ಪರಿವರ್ತಿಸಲು, ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಮರುಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳನ್ನು ಇದರ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ನೆಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌]], [[ಫ್ಲೋಕ್‌]], [[ಮಿರೊ]], [[ಐಸ್‌ವೇಸೆಲ್‌]], ಮತ್ತು [[ಸಾಂಗ್‌ಬರ್ಡ್‌]] ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ.

ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಗೆ MPL ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪರವಾನಗಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು,&lt;ref name=&quot;mozrelicensing&quot;&gt;{{cite web|url=http://www-archive.mozilla.org/MPL/relicensing-faq.html|title=Mozilla Relicensing FAQ|accessdate=2007-01-24|publisher=mozilla.org}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಈ ಕುರಿತು FSF (ಫ್ರೀ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಫೌಂಡೇಶನ್‌) [[ದುರ್ಬಲ ಕಾಪಿಲೆಫ್ಟ್‌]] ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿತು; ಈ ಪರವಾನಗಿಯು, ಮಿತವಾಗಿ, ಮಾಲೀಕತ್ವದ [[ವ್ಯುತ್ಪನ್ನ ಕಾರ್ಯ]]ಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, MPL ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಕೋಡ್‌‍ಅನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ GPL ಅಥವಾ LGPL ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಕೋಡ್‌ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gnu.org/philosophy/netscape-npl.html|title=On the Netscape Public License|accessdate=2007-01-24|last=Stallman|first=Richard|authorlink=Richard Stallman|publisher=[[Free Software Foundation]]|archive-date=2012-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529010014/http://www.gnu.org/philosophy/netscape-npl.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gnu.org/licenses/license-list.html#MPL|title=Various Licenses and Comments about Them. Mozilla Public License (MPL)|accessdate=2007-01-24|publisher=[[Free Software Foundation]]|archive-date=2011-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825004145/http://www.gnu.org/licenses/license-list.html#MPL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು, ಮೊಜಿಲ್ಲಾ MPL, GPL, ಮತ್ತು LGPL ಗಳ ತ್ರಿ-ಪರವಾನಗಿ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ಗೆ ಮರು-ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಅಭಿವರ್ಧಕರು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕೋಡ್ ಪಡೆಯುವ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ: GPL ಅಥವಾ LGPL ಈ ಪರವಾನಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದಾಗ ಜೋಡಣೆ ಮತ್ತು ವ್ಯುತ್ಪನ್ನ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ MPL ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದಾಗ MPL ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ(ಮಾಲೀಕತ್ವದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೇರಿ).&lt;ref name=&quot;mozrelicensing&quot;/&gt;

=== ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆ ಮತ್ತು ಲೋಗೋ ===
{{See also|Mozilla Corporation software rebranded by the Debian project}}
[[ಚಿತ್ರ:Deer Park Globe.png|thumb|ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ಗ ಅಧಿಕ್ರತ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಹೊಂದಿರದಿದ್ದಾಗ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಗೋಳಾಕಾರದ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.]]
&quot;ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರು ನೋಂದಾಯಿತ [[ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು; ಅಧಿಕೃತ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಲೋಗೊ ಜೊತೆಗೆ ಅದನ್ನು ಕೆಲವು ನಿಯಮ ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.  ಅಧಿಕೃತ ಬೈನರಿಗಳನ್ನು ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಬದಲಾಯಿಸದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ  ಮತ್ತು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್‌ ಅನ್ನು ಅಂತಹ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಆಂತರಿಕವಾದ ಮೂಲ ಕೋಡ್‌ ಅನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಹಂಚಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಹೇರಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mozilla.org/foundation/trademarks/policy.html|title=Mozilla Trademark Policy|accessdate=2007-01-30|publisher=mozilla.org}}&lt;/ref&gt;

ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಲೋಗೊಗಳಿಂದ ಯಾವುದೇ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನು (ಅಂದರೆ ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದನ್ನು),&lt;ref name=&quot;MozComLegalStuff&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mozilla.com/en-US/about/logo/legal.html|title=Legal Stuff|accessdate=2009-03-07|publisher=Mozilla Corp.}}&lt;/ref&gt; ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲದೇ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆದರೆ ಅಂತಹುದೇ ಲೋಗೋಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದನ್ನೂ ದೃಢವಾಗಿ ಖಂಡಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;MozComStopLogo&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mozilla.com/en-US/about/logo/stop.html|title=Stop Logo Cruelty|accessdate=2009-03-07|publisher=Mozilla Corp.}} ''&quot; ''  &quot;ನೋಡಲು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಚಿಹ್ನೆಯಂತಹ  ಹೊಸ ಅಂಶವನ್ನು ರಚಿಸ'''ಬೇಡಿ'''  ಇದು ಗಲಿಬಿಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು&quot;.&lt;/ref&gt;

ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಕೆಲವು ತೆರೆದ ಮೂಲ ಹಂಚಿಕೆಗಳು &quot;ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌&quot; ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಚಿಂತನೆಯ ಕುರಿತು ವಿವಾದಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ. ಮಾಜಿ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸಿಇಒ [[ಮಿಚ್ಚೆಲ್ ಬೇಕರ್‌]] 2007 ರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೆಗಳು ಮೂಲ-ಕೋಡ್‌ ಅನ್ನು ಬದಲಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಒಂದೇ ಕಾಳಜಿಯೆಂದರೆ ಬಳಕೆದಾರರು &quot;ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌&quot; ಬಳಸಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಆ ಕುರಿತು ಸ್ಥಿರತೆಯ ಅನುಭವ ಉಂಟಾಗಬೇಕು,&lt;ref&gt;
{{cite web|url=http://apcmag.com/the_stoush_over_linux_distributions_using_the_firefox_trademark.htm|title=The stoush over Linux distributions using the Firefox trademark|accessdate=2008-01-18|author=Dan Warne|date=2007-05-07|work=APC Magazine|publisher=ACP Magazines Ltd}}&lt;/ref&gt; ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.

ಅಧಿಕೃತ ಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್‌ ''ಇಲ್ಲದೆಯೇ''  ಕೋಡ್‌ನ ಹಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ [[ಮೂಲ ಕೋಡ್‌]] ಒಂದು &quot;ಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್‌ ಸ್ವಿಚ್&quot; ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ವಿಚ್ ಅಧಿಕೃತ ಲೋಗೊ ಮತ್ತು ಹೆಸರು ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆಯ ಕುರಿತ ಯಾವುದೇ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಿಲ್ಲದೇ ಒಂದು ವ್ಯುತ್ಪನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು(ಭವಿಷ್ಯದ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಆಲ್ಫಾ‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಸಹಾ ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ). ಅನ್‌ಬ್ರಾಂಡೆಡ್‌ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆಯಿರುವ ಲೋಗೊ ಮತ್ತು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಉಚಿತವಾಗಿ ಹಂಚಬಲ್ಲ ಪರಿವರ್ತಿತ ಆವೃತ್ತಿಯ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡ ಬಿಡುಗಡೆ ಸರಣಿಯ ಜನರಿಕ್ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಲೋಗೊ ಮತ್ತು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. &quot;ಡೀರ್‌ ಪಾರ್ಕ್&quot; ಹೆಸರನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.5 ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ,  &quot;ಬಾನ್ ಎಚೊ&quot; ವನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2.0 ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ, &quot;ಗ್ರಾನ್ ಪ್ಯಾರಾಡಿಸೊ&quot; ವನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.0 ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ, ಮತ್ತು &quot;ಶಿರೆಟೊಕೊ&quot; ವನ್ನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.5 ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ &quot;ನಮೊರೋಕಾ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಕೋಡ್‌ನೇಮ್‌ ಮಿನೆಫೀಲ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಬಾಂಬ್‌ನಂತೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಜನರಿಕ್‌ ಲೋಗೊದ ಒಂದು ಪರಿವರ್ತಿತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆವೃತ್ತಿ 3.0 ಮತ್ತು ನಂತರದ ಅನಧಿಕೃತ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಮತ್ತು ಟ್ರಂಕ್‌ನ ನೈಟ್‌ಲಿ ಬಿಲ್ಡ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

&quot;ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌&quot; ಹೆಸರಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಆಂತರಿಕ ಕೋಡ್ ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಪರಿವರ್ತಿತ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಹಂಚುವಿಕೆಗೆ ಮೊಜಿಲ್ಲಾದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ''ಎಲ್ಲಾ''  ಅಧಿಕೃತ ಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅಧಿಕೃತ ಲೋಗೊ ಬಳಸದೇ &quot;ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌&quot; ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ.   [[ಡುಬಿಯನ್‌]] ಯೋಜನೆಯು ಅಧಿಕೃತ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಲೋಗೊವನ್ನು ಬಳಸಲು 2006 ರಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದಾಗ (ಅದರ ಬಳಕೆಯ ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಯೋಜನೆಯ [[ಸೂಚನೆಗಳಿಗೆ]] ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ), ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌‌ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯು ಅವರಿಗೆ ಇದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲಮತ್ತು ಒಂದುವೇಳೆ ಬಳಸುವುದಾದರೆ ಮುದ್ರಿಸಿದ ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆ ಸೂಚನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌&quot; ಹೆಸರು ಬಳಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು  ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bugs.debian.org/cgi-bin/bugreport.cgi?bug=354622|title=Debian Bug report logs - #354622: Uses Mozilla Firefox trademark without permission|accessdate=2007-01-30|publisher=Debian.org}}&lt;/ref&gt; ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಡುಬಿಯನ್‌ ತಮ್ಮ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ &quot;[[ಐಸ್‌ವೇಸೆಲ್‌]]&quot; ಪರಿವರ್ತಿತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್‌ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾದರು.

== ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ==
ಲಭ್ಯವಾದ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿಯೇ 100 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಳು&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www-archive.mozilla.org/press/mozilla-2005-10-19.html | title = Firefox surpasses 100 million downloads | accessdate = 2007-02-04 |date=October 19, 2005 | author = Palmer, Judi and Colvig, Mary | publisher = mozilla.org}}&lt;/ref&gt; ಆಗಿದ್ದು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಮುಂದುವರೆದು ಒಂದು ಸರಣಿ ಅಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನವನ್ನು 2004 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು &quot;ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ವೀಕ್ಸ್&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ [[ಬ್ಲೇಕ್ ರೋಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಆಸಾ ಡಾಟ್ಸ್‌ಲೆರ್‌]] ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.blakeross.com/archives/000228.html | archiveurl = https://web.archive.org/web/20040805210701/http://www.blakeross.com/archives/000228.html | archivedate = 2004-08-05 | title = Week 1: Press reviews | accessdate = 2007-02-04 |date=2004-07-07 | last = Ross | first = Blake | authorlink = Blake Ross | publisher = blakeross.com}}&lt;/ref&gt;

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 12, 2004 ರಂದು,&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.spreadfirefox.com/node/115 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070125002055/http://www.spreadfirefox.com/node/115 | archivedate = 2007-01-25 | title = We're igniting the web. Join us! | accessdate = 2007-02-04 | date = 2004-09-12 | author = Sfx Team | publisher = Spread Firefox: Sfx Team's Blog | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಪ್ರಚಾರದ ಪೋರ್ಟಲ್ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಪೂರ್ವವೀಕ್ಷಣೆ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವಂತೆ &quot;ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌&quot; (SFX) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪ್ರಚಾರ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ಒಂದು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸ್ಥಳವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ &quot;ಉಲ್ಲೇಖ ಅಂಕಗಳನ್ನು&quot; ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಈ ಪೋರ್ಟಲ್ &quot;ಗೆಟ್ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌&quot; ಬಟನ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಈ ಸೈಟ್ ಉನ್ನತವಾದ 250 ಶಿಫಾರಸುದಾರರನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಾಲದಿಂದ ಕಾಲಕ್ಕೆ, ಈ SFX ತಂಡ ಅಥವಾ SFX ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದು ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವೆಬ್‌‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3 ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿನ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;WorldRecord&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.spreadfirefox.com/en-US/worldrecord/|title = Set a Guinness World Record Enjoy a Better Web|accessdate = 2008-05-30|last = Mozilla Foundation|authorlink = |year = 2008|month = May|archive-date = 2009-11-17|archive-url = https://web.archive.org/web/20091117160425/http://www.spreadfirefox.com/en-US/worldrecord/|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

&quot;ವಿಶ್ವ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ದಿನಾಚರಣೆ&quot; ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನ ಜುಲೈ 15, 2006 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತು,&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.spreadfirefox.com/node/24241 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20061210145456/http://www.spreadfirefox.com/node/24241 | archivedate = 2006-12-10 | title = World Firefox Day Launches | accessdate = 2007-01-24 | date = 2006-07-16 | author = Sfx Team | publisher = Spread Firefox: Sfx Team's Blog | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ಇದು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌]] ನ ಪ್ರಾರಂಭದ ಮೂರನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವಾಗಿತ್ತು,&lt;ref&gt;[http://www-archive.mozilla.org/press/mozilla-foundation.html ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಪ್ರಕಟಣೆ ], ದಿನಾಂಕ=2003-07-15&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಅದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 15, 2006 ರವರೆಗೂ ನಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.worldfirefoxday.com/faq.php | title = Friends of Firefox Frequently Asked Questions | accessdate = 2007-11-27 | publisher = Mozilla | archive-date = 2007-11-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071116084027/http://worldfirefoxday.com/faq.php | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ತಮ್ಮ ಹೆಸರು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌ ವಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳಲು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ವೆಬ್‌‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿದರು‌. ಅದೊಂದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಗೋಡೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

On ಫೆಬ್ರುವರಿ 21, 2008 ರಲ್ಲಿ 500 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ,  ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಸಮುದಾಯವು [[ಫ್ರೀರೈಸ್‌]] ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ 500 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಅಕ್ಕಿ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆಚರಣೆ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url =http://blog.mozilla.com/blog/2008/02/21/500-million-firefox-downloads-complete-500-million-grains-in-progress/ | title =500 million Firefox downloads: complete; 500 million grains: in progress | date = 2008-02-21 | accessadate = 2008-02-21 | publisher = Mozilla | accessdate = 2009-06-24}}&lt;/ref&gt;

ಕೆಲವು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಕೊಡುಗೆದಾರರು [[ಓರೆಗಾಂನ್]] ನ ಯೂನಿಯನ್‌ವೇಲ್ ಬಳಿ ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ವಾಲ್ನಟ್ ಹಿಲ್ ರಸ್ತೆ ಕೂಡುವಲ್ಲಿ [[ಗೋದಿಯಲ್ಲಿ]] ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಲೋಗೊದ ಒಂದು [[ಕ್ರಾಪ್ ಸರ್ಕಲ್]] ಅನ್ನು ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://lug.oregonstate.edu/events/firefox/crop-circle |title=Take Back the Field |work=Oregon State Linux Users Group |date=2006-08-14 |accessdate=2009-03-21 |archive-date=2008-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081016041912/http://lug.oregonstate.edu/events/firefox/crop-circle |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸ್ವೀಕಾರ ==
{{align|left|{{Alternative browser usage}}}}
{{Firefox usage share}}

{{See also|Usage share of web browsers}}

ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಬಳಕೆ ಹಂಚಿಕೆ ಆರಂಭದಿಂದ ಪ್ರತೀ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಬೆಳೆದಿದೆ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ಅನ್ನು ತುಳಿದಿದೆ; ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬಳಕೆ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಸೋಲು ಕಂಡಿದೆ. {{As of|2010|04}}, [[ನೆಟ್‌ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಸ್]] ಪ್ರಕಾರ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 24.59% ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳ ಬಳಕೆ ಹಂಚಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸುವ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಆಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;hitslink&quot;/&gt;  ನವೆಂಬರ್‌ 2009 ರ ಎಟಿ ಇಂಟರ್‌‍ನೆಟ್‌ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ನ ಅಧ್ಯಯನದ ಬಿಡುಗಡೆ ಪ್ರಕಾರ, [[ಯೂರೋಪ್‌]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೇಕಡಾವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸರಾಸರಿ 28.4% ಯಷ್ಟು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.atinternet-institute.com/en-us/browsers-barometer/browser-barometer-september-2009/index-1-2-3-180.html | title = Internet Explorer seriously shaken up by rival browsers in Europe | publisher = AT Internet Institute | date = 2009-11-02 | accessdate = 2010-02-05 | archive-date = 2010-09-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100921010646/http://www.atinternet-institute.com/en-us/browsers-barometer/browser-barometer-september-2009/index-1-2-3-180.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

ನವೆಂಬರ್‌ 2004 ರಲ್ಲಿ ಆದ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.0 ರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಏರುತ್ತಲೇ ಸಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಜುಲೈ 31, 2009 ರ ಪ್ರಕಾರ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಒಂದು ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Shankland |first=Stephen |url=http://news.cnet.com/8301-1001_3-10301013-92.html |title=Firefox: 1 billion downloads only part of the story |publisher=News.cnet.com |date=2009-07-31 |accessdate=2009-12-19 |archive-date=2009-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090804191730/http://news.cnet.com/8301-1001_3-10301013-92.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ನವೀಕರಣಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷದ ವೆಬ್‌‌ಸೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾಡಿದ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://feeds.spreadfirefox.com/downloads/firefox.xml |title=Spread Firefox: Mozilla Firefox Download Counts |accessdate=2007-02-14 |publisher=[[Spread Firefox]] |archive-date=2005-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050717012950/http://feeds.spreadfirefox.com/downloads/firefox.xml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅವುಗಳು ಬಳಕೆದಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತೊರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಅನ್ನು ಅನೇಕ ಮಶಿನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರಬಹುದು, ಒಬ್ಬನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಈ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಅನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮಾಡಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಅನ್ನು ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷದವರಿಂದಲೂ ಪಡೆದಿರಬಹುದು. ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಕಾರ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 350 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ{{as of|2010|3|lc=on}}.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://blog.mozilla.com/blog/2010/03/31/introducing-the-mozilla-state-of-the-internet-report/ | title = Introducing the Mozilla State of the Internet Report | author = Erica Jostedt  | accessdate = 2010-04-01 | date = 2010-03-31 }}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ==
''[[Forbes.com]]''  2004 ರಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.forbes.com/2004/09/29/cx_ah_0929tentech.html|title=Better Browser Now The Best|last=Hesseldahl|first=Arik|publisher=Forbes |date=2004-09-29|accessdate=2006-10-17}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ''[[ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌]]''  ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು 2005 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ &quot;100 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು&quot; ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ &quot;ವರ್ಷದ ಉತ್ಪನ್ನ&quot; ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/120763/the_100_best_products_of_2005.html|title=The 100 Best Products of 2005|accessdate=2007-01-24|date=2005-06-01|author=''PC World'' editors|publisher=''[[PC World (magazine)|PC World]]''|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://www.webcitation.org/682FYl2T9?url=http://www.pcworld.com/article/120763/the_100_best_products_of_2005.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2006 ರಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2 ಮತ್ತು [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 7]] ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ ಆದಮೇಲೆ, ''ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌''  ಎರಡನ್ನೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿತು ಮತ್ತು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು.&lt;ref name=&quot;pcworldreview&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/127309-6/radically_new_ie_7_or_updated_mozilla_firefox_2which_browser_is_better.html|title=Radically New IE 7 or Updated Mozilla Firefox 2 - Which Browser Is Better?|accessdate=2007-05-18|last=Larkin|first=Erik|date=2006-10-24|publisher=''[[PC World (magazine)|PC World]]''|archive-date=2008-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080913021731/http://www.pcworld.com/article/127309-6/radically_new_ie_7_or_updated_mozilla_firefox_2which_browser_is_better.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''[[ವಿಚ್?]]''  ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ತನ್ನ &quot;ಬೆಸ್ಟ್ ಬೈ&quot; ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್ ಎಂದು ಹೇಳಿತು‌.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.which.co.uk/reports_and_campaigns/computers_and_internet/reports/internet/using_the_internet/Web%20browsers/pp_excel_546_114959.jsp|title=Mozilla Firefox 2 (PC)|archiveurl= https://web.archive.org/web/20070902041958/http://www.which.co.uk/reports_and_campaigns/computers_and_internet/reports/internet/using_the_internet/Web+browsers/pp_excel_546_114959.jsp|archivedate=2007-09-02 |accessdate=2007-07-09 |date=October 24, 2006|publisher=[[Which?]]}}&lt;/ref&gt; 2008 ರಲ್ಲಿ, [[CNET.com]] [[ಸಫಾರಿ]], ಕ್ರೋಮ್‌, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌, ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ &quot;ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ದ ಬ್ರೌಸರ್ಸ್&quot; ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಿಯಮಗಳು, ಭದ್ರತೆ, ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋಲಿಸಿತು ಮತ್ತು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಪ್ರೀತಿಕರವೆಂದು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://download.cnet.com/8301-2007_4-10079338-12.html |title=Prizefight: Battle of the browsers |publisher=Cnettv.cnet.com |date=October 30, 2008 |accessdate=2009-12-19 |archive-date=2015-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150324125808/http://download.cnet.com/8301-2007_4-10079338-12.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ಕಾರ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ===
ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2005 ರಲ್ಲಿ, ''ಇಂಟರ್‌‍ನೆಟ್‌ ವೀಕ್‌''  ಒಂದು ಲೇಖನ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಓದುಗರು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.5 ನಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಮರಣೆ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.informationweek.com/software/opensource/174909795|title=Firefox 1.5: Not Ready For Prime Time?|accessdate=2007-01-24|last=Finnie|first=Scot|date=December 8, 2005|publisher=InternetWeek|archive-date=2009-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20090624202020/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=174909795|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವರ್ಧಕರ ಪ್ರಕಾರ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.5 ರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಮರಣೆ ಬಳಕೆಯು ಕನಿಷ್ಟ ಭಾಗಶಃ ಹೊಸ ವೇಗದ ಹಿಂದೆ-ಮತ್ತು-ಮುಂದೆ (FastBack) ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿರಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://weblogs.mozillazine.org/ben/archives/009749.html|title=About the Firefox &quot;memory leak&quot;|date=2006-02-14|accessdate=2007-11-17|last=Goodger|first=Ben|authorlink=Ben Goodger|archive-date=2011-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717141231/http://weblogs.mozillazine.org/ben/archives/009749.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಸ್ಮರಣೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಇತರ ಕಾರಣಗಳೆಂದರೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಗೂಗಲ್‌ ಟೂಲ್‌ಬಾರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಆ‍ಯ್‌ಡ್‌ಬ್ಲಾಕ್‌]] ನ ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳು,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kb.mozillazine.org/index.php?title=Problematic_extensions&amp;oldid=30448|title=Problematic Extensions|accessdate=2007-01-24|author=MozillaZine Knowledge Base contributors |date=January 19, 2007|publisher=MozillaZine Knowledge Base}}&lt;/ref&gt; ಅಥವಾ ಪ್ಲಗ್‌-ಇನ್‌ಗಳು, ಅಂದರೆ ಹಳೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಅಡೋಬ್ ಅಕ್ರೋಬ್ಯಾಟ್ ರೀಡರ್‌ನ ಹಳೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳು‌.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kb.mozillazine.org/index.php?title=Adobe_Reader&amp;oldid=30451|title=Adobe Reader|accessdate=2007-01-24|author=MozillaZine Knowledge Base contributors |date=January 17, 2007|publisher=MozillaZine Knowledge Base}}&lt;/ref&gt; ''ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌''  ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2, [[ಒಪೇರಾ 9]], ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 7 ಗಳ ಸ್ಮರಣೆ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಸಹಾ ಸುಮಾರು ಅಷ್ಟೇ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1991370,00.asp|title=Which New Browser Is Best: Firefox 2, Internet Explorer 7, or Opera 9?|accessdate=2007-01-24|date=2006-07-19|last=Muchmore|first=Michael W.|publisher=[[PC Magazine]]|archive-date=2008-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080317040651/http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1991370,00.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಸಾಫ್ಟ್‌ಪೀಡಿಯಾ ಗಮನಿಸಿದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.5 ಇತರ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.softpedia.com/reviews/windows/Mozilla-Firefox-Review-13677.shtml|title=Mozilla Firefox 1.5 Final Review|accessdate=2006-09-22|date=November 30, 2005|last=Muradin|first=Alex|publisher=Softpedia|archive-date=2006-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20061027180757/http://www.softpedia.com/reviews/windows/Mozilla-Firefox-Review-13677.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಅನೇಕ ವೇಗದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.{{fact|date=2010-05-05}}
IE 6 ವಿಂಡೋಸ್‌ XP ನಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 1.5 ಗಿಂತ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳು ಒಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲೇ ಇದ್ದವು ಮತ್ತು ಅವು ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲೋಡ್ ಆದವು.  ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ, ಒಂದು ಪ್ರೀಲೋಡರ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವಾಗ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅದರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಲೋಡ್ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sourceforge.net/projects/ffpreloader/ |title= Firefox Preloader| accessdate=2007-04-26|publisher=SourceForge}}&lt;/ref&gt; [[ಸೂಪರ್‌ಫೆಚ್‌]] ಎಂಬ ಒಂದು ವಿಂಡೋಸ್‌ ವಿಸ್ತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವು ಅದನ್ನು ಆಗಾಗ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಇದೇರೀತಿಯ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೀಲೋಡಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

2006 ರಲ್ಲಿ ''[[ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌]]''  ಮತ್ತು ಜಿಂಬ್ರಾ ನಡೆಸಿದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2 ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 7 ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದವು.&lt;ref name=&quot;pcworldreview&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.zimbrablog.com/blog/archives/2006/10/ie-7-vs-ie-6.html|title=IE 7 vs IE 6|accessdate=2007-01-24|date=October 19, 2006|last=Dargahi|first=Ross|publisher=Zimbra|archive-date=2008-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080615025653/http://www.zimbrablog.com/blog/archives/2006/10/ie-7-vs-ie-6.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3 ಯು ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 7, ಒಪೇರಾ 9.50 ಬೀಟಾ, ಸಫಾರಿ 3.1 ಬೀಟಾ, ಮತ್ತು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2 ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ, ಸೈಬರ್‌ನೆಟ್‌, ಮತ್ತು ದ ಬ್ರೌಸರ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್ ನಡೆಸಿದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ತೋರಿಸಿದವು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://arstechnica.com/open-source/news/2008/03/firefox-3-goes-on-a-diet-eats-less-memory-than-ie-and-opera.ars|title=Firefox 3 goes on a diet, eats less memory than IE and Opera|publisher=Ars Technica|author=Ryan Paul|date=2008-03-17|accessdate=2008-06-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cybernetnews.com/cybernotes-browser-performance-comparisons/|title=Browser Performance Comparisons|publisher=CyberNet|date=2008-03-26|accessdate=2008-06-01|archive-date=2009-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090625154908/http://cybernetnews.com/cybernotes-browser-performance-comparisons/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thebrowserworld.com/2008/03/29/firefox-30-beta-4-vs-opera-950-beta-vs-safari-31-beta-multiple-sites-opening-test/|title=Firefox 3.0 Beta 4 Vs Opera 9.50 Beta Vs Safari 3.1 Beta: Multiple Sites Opening Test|publisher=The Browser World|date=2008-03-29|accessdate=2008-06-01|archive-date=2008-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080616073517/http://www.thebrowserworld.com/2008/03/29/firefox-30-beta-4-vs-opera-950-beta-vs-safari-31-beta-multiple-sites-opening-test/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2009 ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೀಟಾನ್ಯೂಸ್‌ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.5 ಅನ್ನು ಬೆಂಚ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಅದು &quot;XP ಯಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 7 ಗಿಂತ ಸುಮಾರು ಹತ್ತರಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿತು&quot; ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;betanews&quot;/&gt; ಜನವರಿ 2010 ರಲ್ಲಿ, ಲೈಫ್‌ಹ್ಯಾಕರ್‌ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು, ಗೂಗಲ್ ಕ್ರೋಮ್‌ 4, ಸಫಾರಿ 4, ಮತ್ತು ಒಪೇರಾ 10.5 ಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3.6 ಎರಡನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಬ್ರೌಸರ್ ಆಗಿದ್ದು‌, ಕೇವಲ ಗೂಗಲ್ ಕ್ರೋಮ್‌ 4 ಗಿಂತ ಮಾತ್ರ ಹಿಂದೆ ಇತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://lifehacker.com/5457242/browser-speed-tests-firefox-36-chrome-4-opera-105-and-extensions |title=Browser Speed Tests: Firefox 3.6, Chrome 4, Opera 10.5, and Extensions |publisher=Lifehacker |date=2010-01-26 |accesssdate=2010-05-04 |access-date=2010-06-16 |archive-date=2010-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100609205138/http://lifehacker.com/5457242/browser-speed-tests-firefox-36-chrome-4-opera-105-and-extensions |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ಗೂಗಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ===
[[ಗೂಗಲ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿಸಿದೆ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.internetnews.com/dev-news/article.php/3590756|title=Mozilla's Millions?|accessdate=2007-01-24|date=March 10, 2006|last=Kerner|first=Sean Michael|publisher=InternetNews.com|archive-date=2007-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20070214130803/http://www.internetnews.com/dev-news/article.php/3590756|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=181501852|title=Mozilla Confirms Firefox Taking In Millions Of Google Dollars|accessdate=2007-01-24|date=March 7, 2006|last=Gonsalves|first=Antone|publisher=InformationWeek|archive-date=2006-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20061212083255/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=181501852|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ಪೇಯ್ಡ್ ರೆಫರಲ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಕುರಿತಂತೆ.  ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2 ನಲ್ಲಿರುವ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-[[ಫಿಶಿಂಗ್‌]] ರಕ್ಷಣೆ ಬಿಡುಗಡೆಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಿವಾದವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.platinax.co.uk/news/26-10-2006/firefox-2-releases-privacy-storm|title=Firefox 2 releases privacy storm|accessdate=2007-01-24 |date=October 26, 2006|last=Turner|first=Brian|publisher=Platinax}}&lt;/ref&gt; ಡೀಫಾಲ್ಟ್‌ ಆಗಿ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾದ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-ಫಿಶಿಂಗ್‌ ರಕ್ಷಣೆಯು ಗೂಗಲ್‌ನ ಸರ್ವರ್‌ನಿಂದ ಬಳಕೆದಾರರ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗೆ ಗಂಟೆಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿಯಂತೆ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಳು ನವೀಕರಣವಾಗುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯ ಆಧಾರಿತವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;FirefoxPrivacyPolicy&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mozilla.com/en-US/legal/privacy/firefox-en.html|title=Firefox Privacy Policy|accessdate=2007-01-24|month=October|year=2006|publisher=mozilla.com|archive-date=2009-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090526233211/http://www.mozilla.com/en-US/legal/privacy/firefox-en.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಬಳಕೆದಾರರು GUIಯಲ್ಲಿಯೇ ಡೇಟಾ ನೀಡುಗರನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=342188|title=Bug 342188 - support changing the local list data provider|accessdate=2007-01-24|publisher=Bugzilla@Mozilla}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ  ಡೀಫಾಲ್ಟ್‌ ಡೇಟಾ ನೀಡುಗರು ಯಾರು ಎಂಬ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಗೂಗಲ್‌ನ [[ಕೂಕಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತೀ ನವೀಕರಣ ಕೋರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=368255|title=Bug 368255 sending Google's cookie with each request for update in default antiphishing mode|accessdate=2007-02-05|publisher=Bugzilla@Mozilla}}&lt;/ref&gt; ಕೆಲವು{{Who|date=October 2009}} [[ಇಂಟರ್‌‍ನೆಟ್‌ ಗೌಪ್ಯತೆ]] ಪ್ರಚಾರಮಾಡುವ ಗುಂಪುಗಳು ಗೂಗಲ್‌ ಈ ಡೇಟಾಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಗೌಪ್ಯತೆ ನೀತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, &quot;ಸುರಕ್ಷಿತಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌&quot; ಸೇವೆಯೊಂದಿಗೆ ಬರುವ ಕಲೆಹಾಕಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಗೂಗಲ್ ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರ ಪಾಲುದಾರರನ್ನೂ ಸೇರಿ ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷದವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;GoogleFirefoxPrivacyPolicy&quot;&gt;{{cite web|url=http://code.google.com/apis/safebrowsing/firefox3_privacy.html|title=Google Safe Browsing Service in Mozilla Firefox Version 3|accessdate=2009-02-27|publisher=google.com}}&lt;/ref&gt; ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2009ರ ಒಂದು [[CNBC]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ [[ಆಸಾ ಡಾಟ್ಸ್‌ಲೆರ್‌]] ದಲ್ಲಿನ ಗೂಗಲ್‌ ಸಿಇಒ [[ಎರಿಕ್ ಸ್ಮಿಟ್‌]]ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gawker.com/5419271/google-ceo-secrets-are-for-filthy-people|title=Google CEO: Secrets Are for Filthy People|accessdate=2009-12-15|publisher=gawker.com}}&lt;/ref&gt; ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮೊಜಿಲ್ಲಾದ ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಹುಡುಕಾಟವನ್ನು ಗೂಗಲ್‌ನಿಂದ [[ಬಿಂಗ್‌]] ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಲಹೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://weblogs.mozillazine.org/asa/archives/2009/12/if_you_have_nothing.html|title=if you have nothing to hide...|accessdate=2009-12-15|date=2009-12-10|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213170522/http://weblogs.mozillazine.org/asa/archives/2009/12/if_you_have_nothing.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಗೂಗಲ್‌ ತನ್ನ ಗೂಗಲ್ ಕ್ರೋಮ್‌ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವವರೆಗೂ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ ಅನ್ನು [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಭದ್ರತೆಯು ಗೂಗಲ್‌ನ ಕ್ರೋಮ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಭದ್ರತೆಯ ಕುರಿತಾದ ದೋಷಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;http://www.betanews.com/article/Mozilla-credited-with-discovering-exploitable-Google-Chrome-2-flaw/1251232310&lt;/ref&gt;
 
2005 ರಲ್ಲಿ, ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಮತ್ತು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ [[US$]]52.9 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಅನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು, ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 95 ಶೇಕಡಾದಷ್ಟು ಹುಡುಕಾಟ ಎಂಜಿನ್ ರಾಯಧನದಿಂದಲೇ ಬಂದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;mf2006statement&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mozilla.org/foundation/documents/mf-2006-audited-financial-statement.pdf|title=Mozilla Foundation and subsidiary - Independent Auditors' Report and Consolidated Financial Statements|format=PDF|accessdate=2007-11-06|author=Hood &amp; Strong, LLP. |date=December 31, 2006|publisher=[[Mozilla Foundation]]}} ಪುಟ 11.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.lizardwrangler.com/2007/01/02/the-mozilla-foundation-achieving-sustainability/|title=The Mozilla Foundation: Achieving Sustainability|accessdate=2008-06-23 |date=January 2, 2007|last=Baker|first=Mitchell|authorlink=Mitchell Baker|publisher=Mitchell's Blog}}&lt;/ref&gt;  2006 ರಲ್ಲಿ, ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಮತ್ತು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ US$66.9 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಗಳಿಸಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 90 ಶೇಕಡಾದಷ್ಟು ಹುಡುಕಾಟ ಎಂಜಿನ್ ರಾಯಧನದಿಂದಲೇ ಬಂದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;mf2006statement&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.lizardwrangler.com/2007/10/22/beyond-sustainability/|title=Beyond Sustainability|accessdate=2008-06-23 |date=October 22, 2007|last=Baker|first=Mitchell|authorlink=Mitchell Baker|publisher=Mitchell's Blog}}&lt;/ref&gt;
2007 ರಲ್ಲಿ, the ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಮತ್ತು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ US$81 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಗಳಿಸಿದ್ದವು, ಮತ್ತು 88 ಶೇಕಡಾದಷ್ಟು (US$66 ಮಿಲಿಯನ್‌) ಗೂಗಲ್‌ನಿಂದ ಬಂದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;mf2007statement&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mozilla.org/foundation/documents/mf-2007-audited-financial-statement.pdf|title=Mozilla Foundation and Subsidiary - Independent Auditors' Report and Consolidated Financial Statements|format=PDF|accessdate=2009-02-27|author=Hood &amp; Strong, LLP. |date=December 31, 2007 and 2006|publisher=[[Mozilla Foundation]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.lizardwrangler.com/2008/11/19/sustainability-in-uncertain-times/|title=Sustainability in Uncertain Times|accessdate=2009-02-27 |date=November 19, 2008|last=Baker|first=Mitchell|authorlink=Mitchell Baker|publisher=Mitchell's Blog}}&lt;/ref&gt;
2008ರಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ US$78.6 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಗಳಿಸಿದ್ದವು, ಮತ್ತು 91 ಶೇಕಡಾ ಗೂಗಲ್‌ನಿಂದ ಬಂದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;mf2008statement&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mozilla.org/foundation/documents/mf-2008-audited-financial-statement.pdf|title=Mozilla Foundation and Subsidiaries - Independent Auditors' Report and Consolidated Financial Statements|format=PDF|accessdate=2009-11-21|author=Hood &amp; Strong, LLP. |date=December 31, 2008 and 2007|publisher=[[Mozilla Foundation]]}}&lt;/ref&gt; 
ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ ಇವುಗಳನ್ನು [[IRS]] ಆಡಿಟ್ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವರ{{Who|date=October 2009}} ಪ್ರಕಾರ ಅದರ ಲಾಭಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;mf2007statement&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mf2008statement&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TechCrunchMozGoog&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.techcrunch.com/2008/11/19/google-makes-up-88-percent-of-mozillas-revenues-threatens-its-non-profit-status/|title=Google Makes Up 88 Percent Of Mozilla’s Revenues, Threatens Its Non-Profit Status|accessdate=2009-02-27 |date=November 19, 2008|last=Schonfeld|first=Erick|publisher=TechCrunch}}&lt;/ref&gt;

=== ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌‌ನಿಂದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ===
ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ಸ್ಟೀವ್ ವಾಮೋಸ್‌, 2004 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ತಾನು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಒಂದು ಆತಂಕವೆಂದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ಬಳಕೆದಾರರಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಗುಚ್ಛದ ಕುರಿತು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬೇಡಿಕೆಯೇನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.zdnet.com.au/news/soa/Microsoft-Firefox-does-not-threaten-IE-s-market-share/0,139023165,139166227,00.htm|title=Microsoft: Firefox does not threaten IE's market share|accessdate=2007-01-24|date=2004-11-11|last=Kotadia|first=Munir|publisher=ZDNet|archive-date=2007-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20070520083732/http://www.zdnet.com.au/news/soa/Microsoft-Firefox-does-not-threaten-IE-s-market-share/0,139023165,139166227,00.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಬಿಲ್ ಗೇಟ್ಸ್‌]] ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಎಂದರೆ &quot;ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಜನರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆಯೇ?&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4508897.stm|title=The assault on software giant Microsoft|accessdate=2007-01-24 |date=May 9, 2005|last=Weber|first=Tim|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;

ಜೂನ್‌ 30, 2005 ರ ಒಂದು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ [[SEC]] ಫೈಲಿಂಗ್ ಪ್ರಕಾರ &quot;ಮೊಜಿಲ್ಲಾದಂತಹ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ನೀಡುವ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌  ನಮ್ಮ ವಿಂಡೋಸ್‌ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಡನೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.linux.org/news/2005/09/01/0001.html|title=SEC Filing Shows Microsoft Fears Firefox, Lawsuits Over Bugs|accessdate=2007-01-24|date=September 1, 2005|last=Keizer|first=Gregg|publisher=Linux Online|archive-date=2010-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20100502153321/http://www.linux.org/news/2005/09/01/0001.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 7 ರ ಬಿಡುಗಡೆ ಫಾಸ್ಟ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ನದಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅದು ಈ ಮೊದಲು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಟಾಬ್ಡ್ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು RSS ಫೀಡ್‌ಗಳಂತಹ ಕಾರ್ಯಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4516269.stm|title=How Microsoft plans to beat its rivals|accessdate=2008-04-09 |date=May 10, 2005|last=Weber|first=Tim|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;

ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ಆಡಳಿತವು ಮೋಜಿಲ್ಲಾದೊಂದಿಂಗೆ ಅಂತಹ ಸಂಬಂಧವೇನೂ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೂ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತಂಡ ಒಂದು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅವರು ನಿಯತವಾಗಿ ಭೇಟಿಮಾಡಿ  [[ವಿಸ್ತರಿತ ವ್ಯಾಲಿಡೇಶನ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್‌ಗಳಂ]]ತಹ ವೆಬ್‌ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.msdn.com/ie/archive/2005/11/21/495507.aspx|title=Better Website Identification and Extended Validation Certificates in IE7 and Other Browsers|accessdate=2007-04-03 |date=November 21, 2005|publisher=IE Blog}}&lt;/ref&gt; In 2005 ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವೆಬ್‌ ಫೀಡ್‌ಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ [[ವೆಬ್‌ ಫೀಡ್‌]] ಲೋಗೊ ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.msdn.com/rssteam/archive/2005/12/14/503778.aspx|title=Icons: It's still orange|accessdate=2007-04-03 |date=December 14, 2005|publisher=RSS}}&lt;/ref&gt;

ಆಗಸ್ಟ್‌ 2006 ರಲ್ಲಿ, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಗೆ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಆಗ ಬಂದಿದ್ದ ವಿಂಡೋಸ್‌ ವಿಸ್ತಾದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿತು,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.cnet.com/Microsoft-reaches-out-to-Firefox-developers/2100-7344_3-6108221.html?tag=nl|title=Microsoft reaches out to Firefox developers|accessdate=2007-01-24 |date=2006-08-22|last=Barker|first=Colin|publisher=[[CNET Networks|CNET]] News}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಈ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.cnet.com/Microsoft-offers-helping-hand-to-Firefox/2100-1032_3-6109455.html|title=Microsoft offers helping hand to Firefox|accessdate=2007-01-24 |date=2006-08-24|last=Barker|first=Colin|publisher=[[CNET Networks|CNET]] News}}&lt;/ref&gt;

ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2006 ರಲ್ಲಿ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 2 ವನ್ನು ಸಫಲವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದುದಕ್ಕೆ ಶುಭಾಶಯವಾಗಿ, ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ 7 ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತಂಡ ಮೊಜಿಲ್ಲಾಗೆ ಒಂದು ಕೇಕನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://fredericiana.com/2006/10/24/from-redmond-with-love/|title=From Redmond With Love|accessdate=2007-01-24|date=2006-10-24|last=Wenzel|first=Frédéric|publisher=fredericiana (weblog of a Mozilla Corporation intern)|archive-date=2007-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20070125105213/http://www.fredericiana.com/2006/10/24/from-redmond-with-love/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://interviews.slashdot.org/article.pl?sid=06/11/09/1445241 |title=Mozilla People Answer Firefox 2.0 Questions |accessdate=2007-07-14 |work=}}&lt;/ref&gt; [[ಬ್ರೌಸರ್‌ ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ]] ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಿ, ಕೆಲವು ಓದುಗರು ಆ ಕೇಕಿನಲ್ಲಿ ವಿಷ ಹಾಕಿರಬಹುದು ಎಂದು ತಮಾಷೆ ಮಾಡಿದರು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತ, ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಸಹಾ ಒಂದು ಕೇಕ್ ಅನ್ನು ಅದರ ತಯಾರಿಕೆ ವಿಧಾನದೊಂದಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು, ಮತ್ತು ಈ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಅವರು [[ತೆರೆದ ಮೂಲ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]] ಚಳುವಳಿ ಕುರಿತು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tonychor.com/archive/2006_10.html |title=Tonynet Explorer: October 2006 Archives |publisher=Tonychor.com |date= |accessdate=2009-12-19 |archive-date=2009-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090201065838/http://www.tonychor.com/archive/2006_10.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  IE ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತಂಡವು ಜೂನ್‌ 17, 2008 ರಂದು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ 3 ರ ಸಫಲ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ಶುಭಾಶಯ ತಿಳಿಸುತ್ತಾ ಇನ್ನೊಂದು ಕೇಕ್ ಅನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://fredericiana.com/2008/06/17/from-redmond-with-love-part-2/|title=From Redmond With Love, Part 2|accessdate=2008-06-18|date=2008-06-17|last=Wenzel|first=Frédéric|publisher=fredericiana (weblog of a Mozilla Corporation intern)|archive-date=2008-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080622150906/http://fredericiana.com/2008/06/17/from-redmond-with-love-part-2/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ನವೆಂಬರ್‌ 2007 ರಲ್ಲಿ, ಜೆಫ್ ಜೋನ್ಸ್ (ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಒಬ್ಬ &quot;ಭದ್ರತೆ ಯೋಜನಾ ನಿರ್ದೇಶಕ&quot;) ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಟೀಕಿಸುತ್ತಾ, ಉದ್ಯಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೀಕರ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.csoonline.com/internet_explorer_and_firefox_vulnerability_analysis_report|title=Internet Explorer and Firefox Vulnerability Analysis Report|date=2007-11-30|accessdate=2009-06-24|archive-date=2010-01-17|archive-url=https://www.webcitation.org/5mq3x9Bql?url=http://blogs.csoonline.com/internet_explorer_and_firefox_vulnerability_analysis_report|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವರ್ಧಕ [[ಮೈಕ್ ಶೇವರ್‌]] ಈ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದರು, ಮತ್ತು  ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ಭದ್ರತೆ ಸರಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ರಾಶಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಕಡೆಗಿನ ಅಧ್ಯಯನದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸದಿರುವುದು ಪ್ರಮುಖ ದೋಷವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://shaver.off.net/diary/2007/11/30/counting-still-easy-critical-thinking-still-surprisingly-hard/|title=counting still easy, critical thinking still surprisingly hard|date=30 November 2007|accessdate=2009-06-24|archive-date=2008-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226235248/http://shaver.off.net/diary/2007/11/30/counting-still-easy-critical-thinking-still-surprisingly-hard/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಏರಿಯಾ]] [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ವಿಂಡೋಸ್‌]] ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ 2010 ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಹನ್ನೆರಡು ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಬಿಬಿಸಿ, [http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/8537763.stm ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಯೂರೊಪಿಯನ್ನರಿಗೆ ಬ್ರೌಸರ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದೆ ], 1 ಮಾರ್ಚ್ 2010&lt;/ref&gt;

===.ನೆಟ್‌ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್‌ 3.5 ಸರ್ವೀಸ್‌ ಪ್ಯಾಕ್‌ 1 ===
ಫೆಬ್ರುವರಿ 2009 ರಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌.ನೆಟ್‌ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ಆವೃತ್ತಿ 3.5 ರ ಸರ್ವೀಸ್‌ ಪ್ಯಾಕ್‌ 1 ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿತು.  ಈ ನವೀಕರಣವು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌.ನೆಟ್‌ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್‌ ಅಸಿಸ್ಟಂಟ್‌ ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ([[ಕ್ಲಿಕ್‌ಒನ್ಸ್‌]] ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.zdnetasia.com/techguide/security/0,39044901,62055736,00.htm|title=Microsoft may be Firefox's worst vulnerability|date=7 July 2009|accessdate=2009-08-20|archive-date=2011-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110524140510/http://www.zdnetasia.com/microsoft-may-be-firefox-s-worst-vulnerability-62055736.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಬಳಕೆದಾರರು ಈ ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್‌ಗಳ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಮುಖಾಂತರ ತೆಗೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಮೇಲೆ ಈ ನವೀಕರಣವು ಸಾಧಾರಣ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.annoyances.org/exec/show/article08-600|title=Remove the Microsoft.NET Framework Assistant (ClickOnce) Firefox Extension|date=27 February 2009|accessdate=2009-08-20|archive-date=2009-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090310191258/http://www.annoyances.org/exec/show/article08-600|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ವೆಬ್‌‌ಸೈಟ್‌ ಅನ್ನಾಯನ್ಸಸ್.ಆರ್ಗ್ ಈ ನವೀಕರಣದ ಕುರಿತು ಒಂದು ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಕೆಲವು ತಾಸುಗಳ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಉದ್ಯೋಗಿ ಬ್ರಾಡ್ ಅಬ್ರಾಮ್ಸ್ ತನ್ನ ಬ್ಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ ಈ ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಕುರಿತು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ತೆಗೆಯುವುದು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ವಿವರವಾದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನೂ ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.msdn.com/brada/archive/2009/02/27/uninstalling-the-clickonce-support-for-firefox.aspx|title=Brad Abrams: Uninstalling the ClickOnce Support for Firefox|date=27 February 2009|accessdate=2009-08-20}}&lt;/ref&gt;

16 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2009 ರಂದು, ಮೊಜಿಲ್ಲಾವು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌.ನೆಟ್‌ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್‌ ಅಸಿಸ್ಟಂಟ್‌‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುವುದನ್ನು ಮತ್ತು [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್‌ಗಳು]] ಸೇವೆಯಿಂದ ತಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Morgan|first=Michael|title=blocklist evil versions of microsoft.NET Framework Assistant (the name of the add-on slipped into Firefox)|work=Bugzilla@Mozilla|publisher=[[Mozilla Foundation]]|date=2009-10-16|url=https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=522777#c18}}&lt;/ref&gt; ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ ಇದು ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಈ ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್ ಅನ್ನು ತಡೆಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೆಗೆಯಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Shaver|first=Mike|title=update:.NET Framework Assistant (ClickOnce support) unblocked|date=2009-10-18|accessdate=2009-12-10|url=http://shaver.off.net/diary/2009/10/18/update-net-framework-assistant-clickonce-support-unblocked/|archive-date=2009-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20091221010751/http://shaver.off.net/diary/2009/10/18/update-net-framework-assistant-clickonce-support-unblocked/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Shaver|first=Mike|title=update on the.NET Framework Assistant and Windows Presentation Foundation plugin blocking from this weekend|date=2009-10-19|accessdate=2009-12-10|url=http://shaver.off.net/diary/2009/10/19/update-on-the-net-framework-assistant-and-windows-presentation-foundation-plugin-blocking-from-this-weekend/|archive-date=2009-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20091224203611/http://shaver.off.net/diary/2009/10/19/update-on-the-net-framework-assistant-and-windows-presentation-foundation-plugin-blocking-from-this-weekend/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌.ನೆಟ್‌ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್‌ ಅಸಿಸ್ಟಂಟ್‌ (ಜೂನ್‌ 10, 2009 ರಂದು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಆ‍ಯ್‌ಡ್-ಆನ್‌ಗಳು ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಆವೃತ್ತಿ 1.1, ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿರುವುದು) ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆವೃತ್ತಿಯು allows the ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Krebs|first=Brian|title=Microsoft's Fix for the Firefox Add-on Snafu|date=2009-06-03|accessdate=2009-12-10|url=http://voices.washingtonpost.com/securityfix/2009/06/microsoft_patch_to_fix_firefox.html|archive-date=2012-07-19|archive-url=https://archive.today/20120719023643/http://voices.washingtonpost.com/securityfix/2009/06/microsoft_patch_to_fix_firefox.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ಅಪಾಯಸಾಧ್ಯತೆ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ===
ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಭದ್ರತೆ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಬೇಗದಲ್ಲಿ ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ. 2006 ರ ಮೊದಲ ಅರ್ಧದ ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಆಧಾರದಿಂದ ರೂಪಿಸಿದ [[ಸಿಮ್ಯಾಂಟೆಕ್‌]] ನ [http://www.symantec.com/about/news/release/article.jsp?prid=20060925_02 ಇಂಟರ್‌‍ನೆಟ್‌ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಥ್ರೆಟ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ Vol. 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100226112801/http://www.symantec.com/about/news/release/article.jsp?prid=20060925_02 |date=2010-02-26 }} ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ (47 ಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ 38), ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲಾಯ್ಟ್ ಕೋಡ್‌ ಲಭ್ಯವಾದ ಮೇಲೆ  ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸರಾಸರಿ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.

ಕೆಲವರ{{Who|date=January 2010}} ಪ್ರಕಾರ, ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.infoworld.com/d/security-central/security-firms-fight-firefox-fire-fire-032|title=Security firms fight Firefox fire with fire|work=InfoWorld|author=Bob Francis}}&lt;/ref&gt;, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಮಿಚ್ಚೆಲ್ ಬೇಕರ್‌]] ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ: &quot;ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ತರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.  ಆದರೆ ಅದೇನೂ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿರುವುದಿಲ್ಲ&quot;.&lt;ref name=&quot;popularity-insecure&quot;&gt;{{cite web|url=http://software.silicon.com/applications/0,39024653,39128935,00.htm|title=Popularity won't make Firefox insecure, says Mozilla head|work=silicon.com|author=Michael Kanellos|accessdate=2006-10-13|archive-date=2011-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110521071123/http://www.silicon.com/technology/software/2005/03/23/popularity-wont-make-firefox-insecure-says-mozilla-head-39128935/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ===
[[ಯುನಿಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ರೆಡಿನೆಸ್ ಟೀಮ್]] (US-CERT) ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2004 ರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸವೇ ಅದನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಡಲು ಕಷ್ಟವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಅವರ ಯಾವ ಕಾಳಜಿಗಳೂ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kb.cert.org/vuls/id/713878|title=Vulnerability Note VU#713878|work=US-CERT|accessdate=2006-10-13}}&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;IE ಡೊಮೇನ್/ಝೋನ್ ಭದ್ರತಾ ಮಾದರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಫೈಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಸ್ಥಳೀಯ ಮಶಿನ್ ಜೋನ್) ಟ್ರಸ್ಟ್, ಡೈನಾಮಿಕ್ HTML (DHTML) ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್ ಮಾಡೆಲ್ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಮಾಲೀಕತ್ವದ DHTML ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು), HTML ಸಹಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, MIME ಟೈಪ್ ಡಿಟರ್ಮಿನೇಶನ್, ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಬಳಕೆದಾರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ (GUI), ಮತ್ತು ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟೀವ್‌ಎಕ್ಸ್ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಗಂಭೀರವಾದ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ... IE ಯನ್ನು ವಿಂಡೋಸ್‌ಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿನ ಅಪಾಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ದಾಳಿಕಾರರಿಗೆ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ.&lt;/blockquote&gt;

[[ಬ್ರೂಸ್ ಶೀನಿಯರ್‌]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.schneier.com/blog/archives/2004/12/safe_personal_c.html|title=Safe Personal Computing|author=Bruce Schneider|accessdate=2006-10-13}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಡೇವಿಡ್ ಎ. ವೀಲರ್]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dwheeler.com/essays/securing-windows.html#dontuseie|title=Securing Microsoft Windows (for Home and Small Business Users)|author=David A. Wheeler|accessdate=2006-10-13}}&lt;/ref&gt; ಮುಂತಾದ ಭದ್ರತೆ ತಜ್ಞರ ಸಲಹೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಗೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಬೇರೆಯ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಬಳಸಬೇಕು; ವೀಲರ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು.

ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಂಕಣಕಾರರು ಸಹಾ ಇದನ್ನೇ ಹೇಳಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ ''[[ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜರ್ನಲ್]]''  ಅಂಕಣಕಾರ [[ವಾಲ್ಟರ್ ಎಸ್. ಮೋಸ್‌ಬರ್ಗ್]],&lt;ref name=&quot;WSJHowTo&quot;/&gt; ''[[ವಾಶಿಂಗ್‌ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್]]''  ಅಂಕಣಕಾರ ರಾಬ್ ಪೆಗೊರಾರೊ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A47146-2004Nov13.html|title=Firefox Leaves No Reason to Endure Internet Explorer|author=Rob Pegoraro|work=Washington Post|accessdate=2006-10-13}}&lt;/ref&gt; ''[[ಯುಎಸ್‌ಎ ಟುಡೆ]]'' ಯ ಬೈರನ್ ಅಕೊಹಿಡೋ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಸ್ವಾರ್ಟ್ಸ್,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.usatoday.com/tech/news/computersecurity/2004-09-08-zombieinfect_x.htm|title=Signs your PC's under siege, and what you can do|work=USA Today|author=Byron Acohido and Jon Swartz|accessdate=2006-10-13}}&lt;/ref&gt; ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್]]''' ನ [[ಅರಿಕ್ ಹೆಸೆಲ್‌ಡಾಲ್]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.forbes.com/2004/09/29/cx_ah_0929tentech.html?partner=tentech_newsletter|title=Better Browser Now The Best|author=Arik Hesseldahl|work=Forbes|accessdate=2006-10-26}}&lt;/ref&gt; ಇವೀಕ್‌.ಕಾಮ್ ವರಿಷ್ಟ ಸಂಪಾದಕ ಸ್ಟೀವನ್‌ ಜೆ. ವ್ಯಾಗನ್-ನಿಕೋಲ್ಸ್,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eweek.com/c/a/Linux-and-Open-Source/Internet-Explorer-Is-Too-Dangerous-to-Keep-Using/|title=Internet Explorer Is Too Dangerous to Keep Using|author=Steven J. Vaughan-Nichols|work=eWEEK.com|accessdate=2006-10-13}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್‌ನ ಸ್ಕಾಟ್ ಫಿನ್ನೀ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.desktoppipeline.com/53700233|title=Firefox 1.0: The New World Wide Web Champ?|author=Scot Finnie|work=InformationWeek|accessdate=2006-10-13|archive-date=2006-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20060322042336/http://www.desktoppipeline.com/53700233|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;''' ''

=== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ===
ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ:
* ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಎಡಿಟರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್,ಜೂನ್ 2008&lt;ref&gt;{{cite web|author=By&amp;nbsp;Michael Muchmore |url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2317294,00.asp |title=Firefox 3 - At A Glance - Reviews by PC Magazine |publisher=Pcmag.com |date=1994-12-01 |accessdate=2009-12-19}}&lt;/ref&gt;
* ಸಿಎನ್‌ಇಟಿ ಎಡಿಟರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್,ಜೂನ್ 2008&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://reviews.cnet.com/browsers/firefox-3/4505-3514_7-33087853.html|title=Firefox 3 Browser reviews - CNET Reviews|accessdate=2008-07-18}}&lt;/ref&gt;
* ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ 100 ಬೆಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ಆಫ್ 2008, ಮೇ 2008&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/146161-4/the_100_best_products_of_2008.html|title=The 100 Best Products of 2008 - numbers 21 through 30|accessdate=2009-04-13|archive-date=2012-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120221123243/http://www.pcworld.com/article/146161-4/the_100_best_products_of_2008.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ವೆಬ್‌ವೇರ್ 100 ವಿನ್ನರ್, ಏಪ್ರಿಲ್ 2008&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.webware.com/8301-13546_109-9913314-29.html|title=Webware 100 Award Winner Firefox|accessdate=2008-04-25|archive-date=2008-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080511152117/http://www.webware.com/8301-13546_109-9913314-29.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ವೆಬ್‌ವೇರ್ 100 ವಿನ್ನರ್,ಜೂನ್ 2007&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.webware.com/8301-13546_109-9729691-29.html|title=Webware 100 Award Winner Firefox|accessdate=2007-10-22|archive-date=2007-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20070712013214/http://www.webware.com//8301-13546_109-9729691-29.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ 100 ಬೆಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ಆಫ್ 2007, ಮೇ 2007&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/131935-5/the_100_best_products_of_2007.html|title=The 100 Best Products of 2007|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120219133312/http://www.pcworld.com/article/131935-5/the_100_best_products_of_2007.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಎಡಿಟರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್, ಆಕ್ಟೋಬರ್ 2006&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2047445,00.asp|title=Firefox 2.0 Review|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://www.webcitation.org/682F51uiO?url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2047445,00.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಸಿಎನ್‌ಇಟಿ ಎಡಿಟರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್, ಆಕ್ಟೋಬರ್ 2006&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://reviews.cnet.com/browsers/firefox-2/4505-3514_7-32126746.html|title=Firefox 2 CNET Editor's Review|accessdate=2007-10-22}}&lt;/ref&gt;
* ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ 100 ಬೆಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ಆಫ್ 2006, ಜುಲೈ 2006&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/125706-13/the_100_best_products_of_2006.html|title=The 100 Best Products of 2006|accessdate=2007-10-22|archive-date=2008-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080703051139/http://www.pcworld.com/article/125706-13/the_100_best_products_of_2006.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಎಕ್ಸೆಲೆನ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಾ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಟೂಲ್ಸ್ ಕೆಟಗರಿ,ಜನವರಿ  2006&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1903598,00.asp|title=Mozilla Firefox &amp; Altiris SVS|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://www.webcitation.org/682FHPuhp?url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1903598,00.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದ ಇಯರ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಡಿಸೆಂಬರ್ 27, 2005&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1898240,00.asp|title=Best of the Year, Software: Home, Firefox|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://www.webcitation.org/682FKqmjE?url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1898240,00.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಪಿಸಿ ಪ್ರೊ ರೀಯಲ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ (ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌), ಡಿಸೆಂಬರ್ 8, 2005&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcpro.co.uk/news/81155/pc-pro-awards-2005-the-winners.html|title=PC Pro Awards 2005 - the winners|accessdate=2007-10-22}}&lt;/ref&gt;
* ಸಿಎನ್‌ಇಟಿ ಎಡಿಟರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್, ನವೆಂಬರ್ 2005&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://reviews.cnet.com/security-utility-services/firefox-1-5/4505-9241_7-31516411.html?tag=prod|title=Firefox 1.5, CNET editors' review|accessdate=2007-10-22}}&lt;/ref&gt;
* ಯುಕೆ ಯುಸಾಬಿಲಿಟಿ ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್ಸ್ ಅಸೊಸಿಯೇಶನ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಸಾಪ್ಟ್‌ವೇರ್ ‌ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ 2005, ನವೆಂಬರ್ 2005&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.usabilitynews.com/news/article2786.asp|title=First UK UPA Awards commend Firefox, Flickr, Google, Apple, John Lewis and BA|accessdate=2007-10-22|archive-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100125054917/http://www.usabilitynews.com/news/article2786.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಮ್ಯಾಕ್‌ವರ್ಲ್ಡ್ ಎಡಿಟರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್ ವಿತ್ ಎ 4.5 ಮೈಸ್ ರೇಟಿಂಗ್, ನವೆಂಬರ್ 2005&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.macworld.com/2005/09/reviews/browserrdp/index.php|title=Web browser roundup|accessdate=2007-10-22|archive-date=2007-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20071026125544/http://www.macworld.com/2005/09/reviews/browserrdp/index.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಸಾಪ್ಟ್‌ಪೀಡಿಯಾ ಯುಸರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್ ಅವಾರ್ಡ್,ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2005&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.softpedia.com/news/Firefox-Receives-the-Softpedia-User-s-Choice-Award-8221.shtml|title=Firefox Receives Softpedia User’s Choice Award|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://www.webcitation.org/682FWnaS0?url=http://news.softpedia.com/news/Firefox-Receives-the-Softpedia-User-s-Choice-Award-8221.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಟಿಯಿಎಕ್ಸ್ ೨೦೦೫ ರೀಡರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2005&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tuxmagazine.com/node/1000151|title=UX 2005 Readers' Choice Award Winners Announced|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523155244/http://www.tuxmagazine.com/node/1000151|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಪಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ಆಫ್ ದ ಇಯರ್, ಜೂನ್ 2005&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/120763/the_100_best_products_of_2005.html|title=The 100 Best Products of 2005|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://www.webcitation.org/682FYl2T9?url=http://www.pcworld.com/article/120763/the_100_best_products_of_2005.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದ ವೆಬ್, ಮೇ 2005&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.forbes.com/bow/b2c/review.jhtml?id=7702|title=Best of the Web, BOW Directory, Look It Up, Web Browsers, Firefox|accessdate=2007-10-22|archive-date=2012-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516080102/http://www.forbes.com/bow/b2c/review.jhtml?id=7702|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಎಡಿಟರ್ಸ್ ಚಾಯಿಸ್, ಮೇ 2005&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1815875,00.asp|title=Firefox 1.0.3|accessdate=2007-10-22|archive-date=2009-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090728222543/http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1815875,00.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ==

* [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್‌]]
* [[ನೆಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌ ನೇವಿಗೇಟರ್‌]]
* [[ಬ್ರೌಸರ್‌ ಯುದ್ಧಗಳು]]
*  [[ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಹೋಲಿಕೆ]]
* [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ]]
* [[ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಿಸಮ್]]
* [[ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳ ಕಾಲ]]
* [[ದ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ]]

== ಆಕರಗಳು ==
{{reflist|colwidth=30em}}

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ==
{{refbegin|2}}
* {{cite book | last = Cheah | first = Chu Yeow | title = Firefox Secrets: A Need-To-Know Guide | publisher = O'Reilly | year = 2005 | isbn = 0-9752402-4-2}}
* {{cite book | last = Feldt | first = Kenneth C. | title = Programming Firefox | publisher = O'Reilly | year = 2007 | isbn = 0-596-10243-7}}
* {{cite book | last = Granneman | first = Scott | title = Don't Click on the Blue e!: Switching to Firefox | publisher = O'Reilly | year = 2005 | isbn = 0-596-00939-9}}
* {{cite book | last = Hofmann | first = Chris | coauthors = Marcia Knous, &amp; John Hedtke | title = Firefox and Thunderbird Garage | publisher = Prentice Hall PTR | year = 2005 | isbn = 0-13-187004-1}}
* {{cite book | last = McFarlane | first = Nigel | title = Firefox Hacks | publisher = O'Reilly | year = 2005 | isbn = 0-596-00928-3}}
* {{cite book | last = Reyes | first = Mel | title = Hacking Firefox: More Than 150 Hacks, Mods, and Customizations | publisher = Wiley | year = 2005 | isbn = 0-7645-9650-0}}
* {{cite book | authorlink = Blake Ross | last = Ross | first = Blake | title = Firefox for Dummies | publisher = Wiley | year = 2006 | isbn = 0-471-74899-4}}
{{refend}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Sisterlinks}}
{{wikinews|Firefox browser attempts to break world record}}
* [[ಅಂತಿಮ-ಬಳಕೆದಾರರಿಗಾಗಿ]] [http://www.firefox.com/ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್ ಹೋಮ್‌ಪೇಜ್] 
* [http://www.mozilla.org/ ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಹೋಮ್‌ಪೇಜ್]
* [http://www.spreadfirefox.com/ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್‌ ವ್ಯಾಪಾರೀ/ಜಾಹೀರಾತು ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041016074722/http://www.spreadfirefox.com/ |date=2004-10-16 }}
* {{dmoz|Computers/Software/Internet/Clients/WWW/Browsers/Firefox}}

{{Mozilla projects}}
{{Web browsers}}
{{FLOSS}}
{{Aggregators}}
{{gopher clients}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಮೊಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರ್‌ಫಾಕ್ಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಉಚಿತ ಎಫ್‌ಟಿಪಿ ಗ್ರಾಹಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಗೊಫರ್ ಗ್ರಾಹಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಉಚಿತ ಬಹುಭಾಷಿಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]]
[[ವರ್ಗ:ಸಿ ++ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ಯಾಮ್‌ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಉಚಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ ವೇರ್‌]]
[[ವರ್ಗ:2002 ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]]
[[ವರ್ಗ:ಅಂತರಜಾಲ ಇತಿಹಾಸ]]
[[ವರ್ಗ:ಮಿಶ್ರ-ವೇದಿಕೆಯ ಉಚಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ ವೇರ್‌]]
[[ವರ್ಗ:ಲಿನಕ್ಸ್‌ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]]
[[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:OS/2 ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:POSIX ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಯುನಿಕ್ಸ್‌ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಂಡೋಸ್‌ ವೆಬ್‌ ಬ್ರೌಸರ್‌ಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ]]</text>
      <sha1>10wed2iex148r3tepqz91ssia2l4t7v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಯುಕೆ ಪೋಸ್ಟ್ಕೋಡ್ಗಳು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24151</id>
    <revision>
      <id>1375142</id>
      <parentid>1360728</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1375142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98756" sha1="t4691ab6fd14rdl3wyla29ce0mzgp6h" xml:space="preserve">[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು '''ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್'''  ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;guide&quot;&gt;{{cite book | author=[[Royal Mail]] | publisher =Royal Mail Group | edition=4 | title =Address Management Guide | month=October | year = 2004}}&lt;/ref&gt; ಅವು [[ಆಲ್ಫಾನ್ಯೂಮರಿಕ್]] ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1959 ರಿಂದ 1974 ರವರೆಗೆ 15 ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್]] ಅವರಿಂದ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Short history&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/money/mortgages/a-short-history-of-the-postcode-751884.html|title=A short history of the postcode|date=2002-01-26|work=The Independent|accessdate=2009-10-03|archive-date=2009-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090827100331/http://www.independent.co.uk/money/mortgages/a-short-history-of-the-postcode-751884.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಪೂರ್ಣ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಅನ್ನು &quot;ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಯೂನಿಟ್&quot; ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಮಿತಿಯಾದ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ವಿಳಾಸಗಳು ಅಥವಾ ಏಕೈಕ ದೊಡ್ಡ ಹಂಚಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರ.&lt;ref name=&quot;guide&quot; /&gt; ಪೋಸ್ಟ್ ಕೋಡ್ ಯೂನಿಟ್ ಐದರಿಂದ ಏಳು ಅಕ್ಷರಗಳ ನಡುವೆ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ, ಸ್ಪೇಸ್ ಮೂಲಕ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಸರಿಸುಮಾರು 1.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಯೂನಿಟ್‌ಗಳಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;guide&quot; /&gt; ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ನ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು &quot;ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ&quot;&lt;ref name=&quot;guide&quot; /&gt; ಅಥವಾ ಹೊರಗಿನ ಕೋಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಅಥವಾ [[ಪೋಸ್ಟ್ ಪಟ್ಟಣ]]ದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಅಥವಾ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳ ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು 124 [[ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;guide&quot; /&gt; ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಅಂಚೆಯ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವಿಂಗಡಣೆಯಲ್ಲದೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮತ್ತು ಇನ್ಶುರೆನ್ಸ್ ಪ್ರೀಮಿಯಮ್‌ಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲು, [[ಮಾರ್ಗ ಯೋಜನೆ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು [[ಸೆನ್ಸಸ್]] ಗಣನೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಮೊತ್ತದ ಕಡಿಮೆ ಹಂತದಂತೆ ಬಳಸಲಾಗುವುದು. ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಡೇಟಾವನ್ನು ಸುಮಾರು 27.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಬಟವಾಡೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಪೂರ್ಣ ವಿಳಾಸ ಡೇಟಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ [[ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ವಿಳಾಸ]] ಫೈಲ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುವುದು, ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಲಾಗುವುದು.&lt;ref name=&quot;guide&quot; /&gt; 1857 ರಿಂದ ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಇತರೆ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. 1917 ರಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು, 1934 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಇತರೆ ನಗರಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಮುಂಚಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಒಂದು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.

==ಸ್ಥೂಲ ಸಮೀಕ್ಷೆ==
ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳು ಆಲ್ಫಾನ್ಯೂಮರಿಕ್‌ ಮತ್ತು ಐದು ಮತ್ತು ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳ ನಡುವೆ ಅಂತರವಾಗಿದ್ದು, (ಏಕ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಕೋಡ್‌ನ ''ಹೊರಗಣ''  ಮತ್ತು ''ಒಳಗಣ''  ಭಾಗಗಳಿರುತ್ತವೆ.) ಉದಾ. ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯು1ಎ 0ಎಎ [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನೆ]]ಗಳಿಗಾಗಿ ಕೋಡ್‌ಗಳು. ಈ ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು 1959&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8288148.stm|title=Modern postcodes are 50 years old|date=2009-10-02|publisher=BBC News|accessdate=2009-10-03}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು 1974 [[ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್]] ಅವರಿಂದ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Short history&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7803267.stm|title=Postcodes to celebrate 50th year|date=2008-12-30|publisher=BBC News|accessdate=2009-10-03}}&lt;/ref&gt; ಅವುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಮೇಲ್ ಅನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಿದ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇತರೆ ಹಲವಾರು ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ - [[ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಲಾಟರಿ]]ಯನ್ನು ನೋಡಿ.

ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡಿನ 'ಹೊರಗಣ' ಭಾಗವು ಪೋಸ್ಟಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ - ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ರೆಡ್‌ಹಿಲ್ ವಲಯಕ್ಕಾಗಿ ಆರ್‌ಹೆಚ್, ತದನಂತರ ಮುಂದಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯು [[ಪೋಸ್ಟ್ ಟೌನ್]] ಅನ್ನು ಬೇರೆಬೇರೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ - ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಡೆಲಿವರಿ ಕಛೇರಿಯು ಸ್ಥಳೀಯ ವಲಯದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗೀ ಆರ್‌ಹೆಚ್1 ರೆಡ್‌ಹಿಲ್ ಆಗಿದ್ದು, ಆರ್‌ಹೆಚ್10 ಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಹುಶಃ ಹೊರಗಣ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ - ನಿಧಾನವಾಗಿ ಆರ್‌ಹೆಚ್10 ಮತ್ತು ಆರ್‌ಹೆಚ್11 ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ ಪರಿಸರವು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೂ ಸಹಾ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಏಕ ಪೋಸ್ಟಲ್ ನೊಂದಿಗೆ ಜಿಲ್ಲೆಯೊಳಗೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೋಸ್ಟ್ ಟೌನ್ ಇರುತ್ತದೆ. 'ಒಳಗಣ' ಭಾಗವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಟ್ಟಣ/ ಡೆಲಿವರಿ ಕಚೇರಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ - ಸಂಖ್ಯೆಯು- ಸೆಕ್ಟರ್‌ಗಳಿದ್ದು, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳು ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಆಸ್ತಿಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ದೊಡ್ಡ ಕಛೇರಿಯ ಶಾಖೆಯು, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, 'ಒಳಗಣ' ಭಾಗದ ಕೋಡ್ ಕಛೇರಿ ಶಾಖೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಮತ್ತೆ ಒಂದೇ ಕಂಪನಿಯು ಶಾಖೆಯ ಒಳಗೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಪನಿಯು ಎಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ಮೇಲ್ ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಕಡೆ) ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ( [[ಡಿವಿಎಲ್‌ಎ]] ನಿದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ) &quot;ಒಳಗಣ&quot; ಕೋಡ್ ಒಂದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ನೇರವಾದ ಮೇಲ್‌ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Elite School of Motoring - Your Driving Licence|publisher=elite School of Motoring|url=http://eliteschoolofmotoring.co.uk/iow/index.php?option=com_content&amp;task=blogcategory&amp;id=24&amp;Itemid=43|accessdate=2010-03-27|archive-date=2008-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20081228104127/http://eliteschoolofmotoring.co.uk/iow/index.php?option=com_content&amp;task=blogcategory&amp;id=24&amp;Itemid=43|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಐದು-ಅಂಕಿಗಳ ಸರಣಿಯ ಕೋಡ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೇಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗಬಹುದು. ಇದನ್ನು [[ಮೇಲ್ ವಿಂಗಡಣೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ - ಆದರೆ ಮೇಲಿಂಗ್ ಲಭ್ಯವು ಕೇವಲ 'ಕನಿಷ್ಠ 4,000 ಅಕ್ಷರಗಳ-ಗಾತ್ರದ ವಸ್ತುಗಳು ಮಾತ್ರ'.&lt;ref&gt;[http://www.royalmail.com/portal/rm/content3?catId=4700005&amp;amp;mediaId=50800697 ''ಮೇಲ್‌ಸಾರ್ಟ್ ಎಫ್‌ಎಕ್ಯು'', ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.2007-08-03 ರಂದು ಮರುಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt; ಮೇಲ್ ವಿಧಧ ಬಲ್ಕ್ ಮೇಲಿಂಗ್ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಿಯಾಯಿತಿಯು ಲಭ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ-ವಿಂಗಡಣೆಯು ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ಅಭಿವೃದ್ಧಿ==
ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ವಿಂಗಡಣೆ ಮೆಷಿನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ 1950 ರ ಅಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗನಡೆಸಿತು.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8288148.stm &quot;ಆಧುನಿಕ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳು 50 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು&quot;], [[ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್]], 2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009&lt;/ref&gt; ಈ ಸಾಧನಗಳು ಎನ್ವಲಪ್ ಅನ್ನು ಆಪರೇಟರ್‌ಗೆ ಒಡ್ಡುತ್ತದೆ, ಅದು ಪತ್ರವನ್ನು ಯಾವ ಪಿನ್‌ಗೆ ವಿಂಗಡಿಸಬೇಕೆಂದು ತೋರಿಸುವ ಬಟನ್ ಅನ್ನು ಒತ್ತುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಜ್ಞಾಪಕದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;new_scientist&quot;&gt;''ಹೊಸ ವಿಜ್ಞಾನಿ'', 21 ಜುಲೈ 2007, ಪು16&lt;/ref&gt; ಜನವರಿ 1959 ರಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೋಡ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿತು. ಮುಂದಿನ ಹಂತವಾಗಿ ಕೋಡ್ ವಿಳಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಆರಿಸಿ ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳು ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೂರು ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸ್ವರೂಪವು ಆರು ಅಕ್ಷರಗಳ ಆಲ್ಫಾನ್ಯೂಮರಿಕ್ ಕೋಡ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;times_150189&quot;&gt;&quot;ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೋಡ್ಸ್ ಟು ಸ್ಪೀಡ್ ಅಪ್ ಮೇಲ್&quot;, ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್'', 15 ಜನವರಿ 1959&lt;/ref&gt; 28 ಜುಲೈ [[ಎರ್ನೆಸ್ಟ್ ಮಾರ್ಪೆಲ್ಸ್]], [[ಪೋಸ್ಟ್‌ಮಾಸ್ಟರ್ ಜನರಲ್]], [[ನಾರ್ವಿಚ್]] ಅನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 150,000 ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಳಾಸಗಳು ಕೋಡ್ ಅನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ನಾರ್ವಿಚ್ ಈಗಾಗಲೇ ಎಂಟು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಮೇಲ್ ವಿಂಗಡಣೆ ಮೆಷಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;times_290659&quot;&gt;&quot;ನಾರ್ವಿಚ್ ಟು ಯೂಸ್ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೋಡ್ಸ್ - ಎಕ್ಸ್‌ಪರಿಮೆಂಟಿಂಗ್ ಇನ್ ಆಟೊಮೇಶನ್&quot;, ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್'', 29 ಜುಲೈ 1959&lt;/ref&gt; ಕೋಡ್‌ಗಳು ಎನ್‌ಒಆರ್ ಎಂದು ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.

ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1965 ರಲ್ಲಿ &quot;ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ&quot; ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೋಡಿಂಗ್ ಅನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಿಕ್ಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವಂತೆ ಖಚಿತಪಡಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;times_051065&quot;&gt;&quot;ಜಿ.ಪಿ.ಒ. ರೋಬಾಟ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಸಾರ್ಟ್ಸ್ 20,000 ಲೆಟರ್ಸ್ ಆನ್ ಅವರ್&quot;, ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್'', 5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1965&lt;/ref&gt; 1 ಮೇ 1967 ರಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು [[ಕ್ರೋಯ್ಡನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಮಧ್ಯ ಕ್ರೋಯ್ಡನ್‌ಗೆ ಕೋಡ್‌ಗಳು ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಿಆರ್‌ಒ ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ [[ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ]] ಸಿಆರ್2, ಸಿಆರ್3 ಮತ್ತು ಸಿಆರ್4 ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಇದು £24 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚದೊಂದಿಗೆ ಹತ್ತು ವರ್ಷದ ವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಬರ್ಡೀನ್]], [[ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್]], [[ಬ್ರಿಗ್ಟನ್]], [[ಬ್ರಿಸ್ಟೋಲ್]], [[ಬ್ರೋಮ್ಲೆ]], [[ಕಾರ್ಡಿಫ್]], [[ಕೊವೆಂಟ್ರಿ]], [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್]], [[ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲ್ ಅಪಾನ್ ಟೈನಿ]], [[ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್]], [[ರೀಡಿಂಗ್ ಶೆಫೆಲ್ಡ್]], [[ಸೌಥ್‌ಆಮ್ಟನ್]] ಮತ್ತು [[ಲಂಡನ್‌ನ ಪಶ್ಚಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ]] ಕೋಡಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. 
1967 ಕ್ಕೆ ಆರ್ಬೆಡೀನ್, ಸೌಥ್‌ಆಂಪ್ಟನ್, ಬ್ರಿಗ್ಟನ್ ಮತ್ತು [[ಡೆಬ್ರಿ]] ಗಳಿಗೆ ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;times_040767&quot;&gt;&quot;ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಪ್ಲ್ಯಾನ್ಸ್ ಫಾಸ್ಟರ್ ಸರ್ವೀಸ್&quot;, ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್'', 4 ಜುಲೈ 1967&lt;/ref&gt; 1970 ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ]] ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;times_150870&quot;&gt;&quot;ಲಂಡನ್ ಇನ್ ಬ್ರೀಫ್&quot;, ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್'', 15 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1970&lt;/ref&gt; ಡಿಸೆಂಬರ್ 1970 ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಮೇಲ್‌ಗೆ ಒಕ್ಕಣೆಯಾಗಿ &quot;ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಜ್ಞಾಪಕದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ&quot; ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ [[ವಿಂಗಡಣೆ ಕಚೇರಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;times_180171&quot;&gt;&quot;ಇನ್‌ಸೈಡ್ ದಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್&quot;, ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್'', 18 ಜನವರಿ 1971&lt;/ref&gt;

1971 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಿಳಾಸದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ನ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಕೋಡಿಂಗ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮುಕ್ತಾಯದ ಕುರಿತು ಸದನದ ಕಲಾಪದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಾಗ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು 1972 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪೋಸ್ಟ್‌ಮಾಸ್ಟರ್ ಜನರಲ್ [[ಸರ್ ಜಾನ್ ಈಡನ್]] ಅವರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;times_200472&quot;&gt;&quot;ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೋಡ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ&quot;, ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್'', 20 ಏಪ್ರಿಲ್ 1972&lt;/ref&gt; ನಾರ್ವಿಚ್‌ಗೆ ಮರುಕೋಡ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದಾಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು 1974 ರಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಹಂತ ತಲುಪಿತು ಆದರೆ ಸಿಆರ್‌ಒ ಅನ್ನು ಸಿಆರ್‌0 (ಜಿಲ್ಲೆ ಸೊನ್ನೆ) ಎಂದು ಪ್ರಮಾಣಿತಗೊಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೋಯ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಂತಿಮ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;bpma&quot;&gt;[http://www.postalheritage.org.uk/history/downloads/BPMA_Info_Sheet_Postcodes_web.pdf ಮಾಹಿತಿ ಹಾಳೆ: ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090320052708/http://www.postalheritage.org.uk/history/downloads/BPMA_Info_Sheet_Postcodes_web.pdf |date=2009-03-20 }}, ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಕೀವ್&lt;/ref&gt; ಮಧ್ಯ ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಎನ್‌ಪಿಟಿ ಎಂದು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಅದೇ ರೀತಿ ನಾರ್ವಿಚ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಯ್ಡನ್ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಎನ್‌ಪಿ1-ಎನ್‌ಪಿ8 ಎಂದು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು 1984 ರ ಅಂತ್ಯದ ತನಕ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ನಂತರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ (ಎನ್‌ಪಿಟಿ ಯನ್ನು ಪ್ರಮಾಣಿತಗೊಳಿಸದೆ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಪಿ7 ಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ) ಇದನ್ನು ಎನ್‌ಪಿ9 ಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;nptgazette&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.london-gazette.co.uk/issues/49959/pages/17064/page.pdf|title=Borough of Newport (Kingsway) (Business Parking Places) Order 1985|last=Newport Borough Council|date=17 December 1984|work=The London Gazette (No. 49959)|publisher=HMSO|pages=17064|accessdate=2009-10-05|archive-date=2011-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20111115011016/http://www.london-gazette.co.uk/issues/49959/pages/17064/page.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಹೊರಗಿನ ಕೋಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಗಿರೋಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಜಿಐಆರ್ 0ಎಎ ಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಆಗಿ ಇರಿಸಲಾಯಿತು.

==ಮುಂಚಿನ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು==
===ಲಂಡನ್===
[[ಲಂಡನ್]] ಅಂಚೆ ಪಟ್ಟಣವು [[ಬೃಹತ್ ಲಂಡನ್‌ನ]] 40% ಅನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. 1857/8 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದಾಗ ಇದನ್ನು ಹತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಅವುಗಳು ಆವರಿಸಿದ ಕೋಡ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ರೀತಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ: ಇಸಿ, ಡಬ್ಲ್ಯುಸಿ, ಎನ್, ಎನ್ಇ, ಇ, ಎಸ್‌ಇ, ಎಸ್, ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯು, ಡಬ್ಲ್ಯು, ಮತ್ತು ಎನ್‌ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉಪ-ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ 1917 ರಲ್ಲಿ ಎಸ್ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಇ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಸೇವೆ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ &quot;1&quot; ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ತದನಂತರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಟವಾಡೆ ಕಚೇರಿಯ ಸ್ಥಳಗಳ ಹೆಸರುಗಳ ವರ್ಣಮಾಲೆ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಇತರೆ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು (ಉದಾ. ಎನ್‌2 ಪಶ್ಚಿಮ ಫಿಂಚ್ಲೆ, ಎನ್3 ಫಿಂಚ್ಲೆ, ಎನ್4 ಫಿನ್ಸ್‌ಬರಿ ಪಾರ್ಕ್ ಮುಂತಾದವು).

===ಇತರೆ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣಗಳು===
[[File:BirdbrookRoadSigns.jpg|thumb|right|ಬರ್ಡ್‌ಬ್ರೋಕ್ ರಸ್ತೆ, ಗ್ರೇಟ್ ಬಾರ್, ಬಿರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ಗಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಗಳ ಗುರುತುಗಳು, ಹಳೆಯ &quot;ಬಿರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್ 22&quot; (ಮೇಲೆ) ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ &quot;ಬಿ44&quot; ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳು.]]
ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದಂತೆ, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಇತರೆ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. 1864/65 ರಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಅನ್ನು ಪೂರ್ವ, ಉತ್ತರ, ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು 1967/68 ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಸಾಲ್ಫೋರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಎಂಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;bpma&quot; /&gt;

1917 ರಲ್ಲಿ ಡುಬ್ಲಿನ್ ಅನ್ನು [[ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ]] ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್ [[ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ]] [[ಪೋಸ್ಟಲ್ ಸೇವೆಗೆ]] ಇವುಗಳು ಮಾರ್ಪಡಿತ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. 1923 ರಲ್ಲಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೊ ಅನ್ನು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಕಂಪಾಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಅಕ್ಷರಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಯಿತು (ಸಿ, ಡಬ್ಲ್ಯು, ಎನ್‌ಡಬ್ಲ್ಯು,ಎನ್, ಇ, ಎಸ್, ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯು, ಎಸ್ಇ).&lt;ref name=&quot;bpma&quot; /&gt;

ಜನವರಿ 1932 ರಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್‌ಮಾಸ್ಟರ್ ಜನರಲ್ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸಂಖ್ಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ಅಂಗೀಕಾರ ನೀಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;bpma&quot; /&gt; ನವೆಂಬರ್ 1934 ರಲ್ಲಿ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯು &quot;ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೂ ಸಾಕಷ್ಟು ದೃಢೀಪಡಿಸಲು&quot; ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾದ ಹತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ವಸತಿನಿವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ಪ್ರದೇಶವು ಯಾವ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ ಫ್ಯಾಂಪ್ಲೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಯಿತು. ಫ್ಯಾಂಪ್ಲೆಟ್‌ಗಳು ವಿಭಾಗಗಳ ಮ್ಯಾಪ್ ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಮತ್ತು ನಕಲುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖ್ಯ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಎಲ್ಲಾ ಖಾಸಗಿ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಾರ ಪತ್ರಗಳ ಮೇಲಿನ ವಿಳಾಸದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರನ್ನು &quot;ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗಿತ್ತು&quot;.&lt;ref name=&quot;times1934&quot;&gt;{{cite news |title=Numbered P.O. Districts In Country Towns. Aid To Accurate Delivery |work=[[The Times]] |page=14 |date=20 November 1934 }}&lt;/ref&gt; ಮುಂದುವರೆದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ''&quot;ವೇಗದ ಮತ್ತು ನಿಜಸ್ಥಿತಿಗಾಗಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಪತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನೋಟ್‌ಪೇಪರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಿ&quot;''  ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಚಾರವು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸಹಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಧಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಂಬದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಜಿಲ್ಲೆ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪೋಸ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಅಂಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯು ಸಹ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳ ಮುದ್ರಕರು ಮತ್ತು ಸ್ಟೇಷನರಿ ಪೂರೈಸುವವರಿಗೆ ವಿಳಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಸೇರಿಸುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಮುಂಬರುವ [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆ]]ಯಲ್ಲಿನ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ [[ಚುನಾವಣೆ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳು]] ಅಂಚೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿರುವ 100 ಮಿಲಿಯನ್ ಐಟಂಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆಯೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಹತ್ತು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗಲ್ಲಿಗೂ ಸರಿಯಾದ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮ್ಯಾಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉಚಿತ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;times1935&quot;&gt;{{cite news |title=Postal District Numbers Appeal For Use In Addresses|work=[[The Times]] |page=14 |date=29 October 1935}}&lt;/ref&gt;

ಹತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ:&lt;ref name=&quot;times1935&quot; /&gt;
{{col-begin}}
{{col-break}}
*[[ಬಿರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್]]
*[[ಬ್ರಿಗ್ಟನ್]]/[[ಹೋವ್]]
*[[ಬ್ರಿಸ್ಟೋಲ್]]
*[[ಈಡನ್‌ಬರ್ಗ್]]
{{col-break}}
*[[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ]]
*[[ಲೀಡ್ಸ್]]/[[ಬ್ರ್ಯಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್]]
*[[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್]]
*[[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್]]/[[ಸಾಲ್ಫೋರ್ಡ್]]
{{col-break}}
*[[ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸ್ಟಲ್ ಅಪಾನ್ ಟೈನಿ]]
*[[ಶೆಫಲ್ಡ್]]
{{col-end}}

ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ಸಂಖ್ಯಾ ಅಂಚೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಉದಾ. [[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ 8]] ನಲ್ಲಿನ [[ಟಾಕ್ಸ್‌ಟೆಥ್]]. ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅನುಕ್ರಮವನ್ನು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಸಾಲ್ಫೋರ್ಡ್ ನಡುವೆ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ 1 ಅಥವಾ ಸಾಲ್ಫೋರ್ಡ್ 4 ಎಂದು ವಿಳಾಸ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವು ಬಿರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಅಕ್ಷರದೊಂದಿಗೆ ಉಪವಿಭಾಗಿಸಲಾಯಿತು, ಅಂದರೆ ''ಗ್ರೇಟ್ ಬಾರ್, ಬಿರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್ 22''  ಅಥವಾ ''ಬಿರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್ 22ಎ'' &lt;ref name=&quot;Will&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.jacomb.com/w1951_1960.htm |title=1951 ವಿಲ್, ಯೂಸಿಂಗ್ ಅಡ್ರಸ್ ಇನ್ &quot;ಬ್ರಿಮ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್ 22ಎ&quot; |access-date=2010-08-02 |archive-date=2007-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208065042/http://www.jacomb.com/w1951_1960.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; - ಇದನ್ನು ಹಲವಾರು ಹಳೆಯ ಗಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಚಿಹ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.

===ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತನೆ===
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವಾಗ, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಇದನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತವೆ, ಹಾಗಾಗೀ ಆ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳು ''ಎಲ್ 8''  ರೊಂದಿಗೆ ಟೊಕ್ಸೆಟ್ (ಲೈವರ್‌ಪೂಲ್ 8) ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಸಾಲ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು &quot;ಎಂ&quot; ಪೋಸ್ಚ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಇತ್ಯಾದಿ. ಹಳೆಯ ಕೋಡ್ ಲೈವ್‌ಗಳು ಚಿಕ್ಕ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿನ ಗಲ್ಲಿಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಅವು &quot;ಸಾಲ್‌ಫೋರ್ಡ್ 4&quot; ನೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ಗ್ಲಾಸ್‌ಗೌ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಸ 'ಜಿ' ಪೋಸ್ಟ್ ಕೋಡ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ: ಸಿ1ಯು ಜಿ1 ಆಗುತ್ತದೆ, ಡಬ್ಲ್ಯೂ1 ಯು ಜಿ1 ಆಗುತ್ತದೆ, ಎನ್1ಯು ಜಿ 21 ಆಗುತ್ತದೆ, ಇ1 ಯು ಜಿ31 ಆಗುತ್ತದೆ, ಎಸ್1 ಯು ಜಿ41ಆಗುತ್ತದೆ, ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಯು ಜಿ51 ಆಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇನ್ನಷ್ಟು.  ಲಂಡನ್ ನಲ್ಲಿ 1917 ಪೋಸ್ಟಲ್ ಜಿಲ್ಲಗೆಳು ಹೊಸ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಮ್ಯಾಪ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ 60% ನಷ್ಟು ಲಂಡನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹಂಚಲಾಗಿದೆ.

ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ರಸ್ತೆಗಳ ಸಂಕೇತಗಳು ಲಂಡನ್ ಹ್ಯಾಕ್‌ನಿ ವಲಯವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಈಶಾನ್ಯ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್(ಎನ್‌ಇ) ಎಂದೇ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ!

==ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಅಪ್ಲೀಕೇಶನ್‌==
===ವಿನ್ಯಾಸ===
[[File:British postcode areas map.svg|thumb|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು]]
ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳು ಯುಕೆ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳ ಸ್ವರೂಪಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಜಿಐಆರ್ 0ಎಎ ವಿಸ್ತರಣೆಯೊಂದಿಗೆ) ಇದರ ಅನುಸರಣೆಯಂತೆ, '''ಎ ಅನ್ನು ಪತ್ರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು '''9''' '''  ಅಂಕಿಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ವಿನ್ಯಾಸ 
! ಉದಾಹರಣೆ 
! ಕವರೇಜ್
|-
! style=&quot;text-align:left;white-space:nowrap&quot;| ಎ9 9ಎಎ
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;| ಎಂ1 1ಎಎ
|  rowspan=&quot;2&quot;| ಬಿ, ಇ, ಜಿ, ಎಲ್, ಎಂ, ಎನ್, ಎಸ್, ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು
|-
! style=&quot;text-align:left;white-space:nowrap&quot;| ಎ99 9ಎಎ
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;| ಎಂ60 1ಎನ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ
|-
! style=&quot;text-align:left;white-space:nowrap&quot;| ಎಎ9 9ಎಎ
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;| ಸಿಆರ್2 6ಎಕ್ಸ್ ಹೆಚ್
|  rowspan=&quot;2&quot;| ಎಲ್ಲಾ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ವಲಯಗಳು ಬಿ, ಇ, ಜಿ, ಎಲ್, ಎಂ, ಎನ್, ಎಸ್, ಡಬ್ಲ್ಯೂ, ಡಬ್ಲ್ಯೂಸಿ
|-
! style=&quot;text-align:left;white-space:nowrap&quot;| ಎಎ99 9ಎಎ
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;| ಡಿಎನ್55 1PT
|-
! style=&quot;text-align:left;white-space:nowrap&quot;| ಎ9ಎ 9ಎಎ 
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;| ಎ9ಎ 9ಎಎ ಡಬ್ಲ್ಯೂ1ಎ 1ಹೆಚ್‌ಕ್ಯೂ
|  ಇ1ಡಬ್ಲ್ಯೂ, ಎನ್1ಸಿ, ಎನ್1ಪಿ, ಡಬ್ಲ್ಯೂ1 ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು (ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕೋಡ್‌ಗಳಿಲ್ಲದೆಯಿರುವಾಗ) 
|-
! style=&quot;text-align:left;white-space:nowrap&quot;| ಎಎ9ಎ 9ಎಎ 
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;| ಇಸಿ1ಎ 1ಬಿಬಿ
|  ಡಬ್ಲ್ಯೂಸಿ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಪ್ರದೇಶ; ಇಸಿ1–ಇಸಿ4, ಎನ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ1ಡಬ್ಲ್ಯೂ, ಎಸ್‌ಇ1ಪಿ, ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ1 ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲಗೆಳು (ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕೋಡ್‌ಗಳಿಲ್ಲದೆಯಿರುವಾಗ)
|}

ವರ್ಗಶ್ರೇಣಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ, ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಕೆಲಸಮಾಡುವ:

*ಎರಡರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳು ''ಹೊರಗಣ ಕೋಡ್''  ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವು ಒಳಗೊಂಡಿರುವವರೆಗೂ ಅಥವಾ ವಿಭಜನೆ ಮಾಡುವ ಕಛೇರಿಯಿಂದ ಡೆಲಿವರಿ ಕಛೇರಿಯವರೆಗೂ ನೇರ ಮೇಲ್ ಅನ್ನು ''ಹೊರಕೋಡ್‌ಗೆ''  ಗುರಿಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ:
** ಮೊದಲ ಪತ್ರ ಅಥವಾ ಪತ್ರಗಳ ಜೊತೆಯು ''[[ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ವಲಯವನ್ನು]]'' ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.
** ಮುಂದಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯು. 0 ಯಿಂದ 99 ರವರೆಗೆ, ಆ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಪರಿಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. 
*** ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕೇವಲ ಏ--ಅಂಕಿಗಳ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿವೆ : ಬಿಆರ್, ಎಫ್‌ವೈ, ಜಿವೈ, ಹೆಚ್‌ಎ, ಹೆಚ್‌ಡಿ, ಹೆಚ್‌ಜಿ, ಹೆಚ್‌ಆರ್, ಹೆಚ್‌ಎಸ್,ಹೆಚ್‌ಎಕ್ಸ್,ಜೆಇ, ಜೆಡಿ, ಎಸ್‌ಎಂ, ಎಸ್‌ಆರ್, ಡಬ್ಲ್ಯೂಸಿ, ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಎನ್, ಝಡ್ಇ. 
*** ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕೇವಲ ಎರಡು-ಅಂಕಿಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿವೆ: ಎಬಿ, ಎಲ್‌ಎಲ್, ಎಸ್‌ಓ.
*** ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮಾತ್ರ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೋಡ್ 0 (ಸೊನ್ನೆ): ಬಿಎಲ್, ಸಿಎಮ್, ಸಿಆರ್, ಎಫ್‌ವೈ, ಹೆಚ್‌ಎ, ಪಿಆರ್, ಎಸ್‌ಎಲ್, ಎಸ್‌ಎಸ್; ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಹಾ 10 ಜಿಲ್ಲಗಳಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆ 0 ಯು ಕಲವುಬಾರಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ನಂತರ 9 ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ.  
*** ಲಂಡನ್ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಅತಿಯಾಗಿ ಗುಂಪು ಸೇರಿಸುವ ಏಕ-ಡಿಜಿಟಲ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಅಂಕಿಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದ ನಂತರ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮುಂದಿನದನ್ನು ಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಇಸಿ1-ಇಸಿ4 (ಆದರೆ ಇಸಿ50 ಬಿಟ್ಟು), ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ1, ಡಬ್ಲ್ಯೂ1, ಡಬ್ಲ್ಯೂಸಿ1 ಮತ್ತು ಡಬ್ಲ್ಯೂಸಿ2 ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಇ1 ಭಾಗವಾದ (ಇ1ಡಬ್ಲ್ಯೂ), ಎನ್‌1 (ಎನ್1ಸಿ ಮತ್ತು ಎನ್‍1ಪಿ), ಎನ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ1 (ಎನ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ1ಡಬ್ಲ್ಯೂ) ಮತ್ತು ಎಸ್ ಇ1 (ಎಸ್ ಇ1ಪಿ). ಎಲ್ಲಾ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಎಫ್‌ಜಿಹೆಚ್‌ಜೆಕೆಎಂಎನ್‌ಪಿಆರ್‌ಎಸ್‌ಟಿಯುವಿಡಬ್ಯ್ಯೂ ಎಕ್ಸ್‌ವೈ ಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಭಾಜಿತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ, ಈ ಅಕ್ಷರಗಳಾದ ಐಎಲ್‌ಓಕ್ಯೂಝಡ್ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ. 
*** ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ&quot; ನಿಯಮವು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ, ಇದರಂತೆ ವರ್ಣಾನುಕ್ರಮ ಮತ್ತು ವರ್ಣಾನುಕ್ರಮವಲ್ಲದ ಭಾಗಗಳು (ಹಿಂದಿನ)ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಂದು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನುಅಧ್ಯಯನಮಾಡಲಾಗಿದೆ.  ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಅಧ್ಯಯಿಸಲಾದ ಎನ್1 ಬಹುಶಃ ಎನ್‍1ಸಿ ಮತ್ತು ಎನ್‌1ಪಿ ಒಳಗೊಂಡ ಅಥವಾ ಹೊರಗುಳಿಯುವ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಎನ್‌1ಸಿ ಅನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಥವಾ ಎನ್‌1 ಜಿಲ್ಲೆಯ() ಭಾಗವೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. 
* ಹೊರಗಣ ಕೋಡ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಮೂಲಕ ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳು ''ಒಳಗಣ ಕೋಡ್‌'' ನ ಸ್ಪೇಸ್ ಕಂಪ್ರೈಸ್ ನಂತರ ಅಥವಾ ''ಇನ್ ಕೋಡ್‌'' ನ ಉದ್ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಡೆಲಿವರಿ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ ಅನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:
** ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರವು 0 ಯಿಂದ 9 ಅಂಕಿಗಳವರೆಗಿನ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದ ನಂತರ ''ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಸೆಕ್ಟರ್''  ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂಲತಃ, ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್ ಸೆಕ್ಟರ್ 0 9 ರ ನಂತರ 1 ಮುಂಚೆಗೂ ಬದಲಾಗಿ, 10ಅನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ 1ನೆಯ ಸೆಕ್ಟರ್ ಲೇಬಲ್ ಗಿಂತಲೂ ಉಪಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
** ''ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಯುನಿಟ್''  ನಿಂದ ಅಂತಿಮ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳು. ''ಎಬಿಸಿಡಿಇಎಫ್‌ಜಿಹೆಚ್‌ಜೆಎಲ್‌ಎನ್‌ಪಿಕ್ಯೂಆರ್‌ಎಸ್‌ಟಿಯುಡಬ್ಲ್ಯೂಎಕ್ಸ್‌ವೈಝಡ್''  ಅನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲು ಒಳಗಣದಲ್ಲಿರುವ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆರು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದಂತೆ ''ಸಿಐಕೆಎಂಓವಿ''  ಗಳು ಹೋಲುವಂತಹ ಅಂಕಿಗಳಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಾಗ ಅದರಂತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಯೂನಿಟ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಲ್ಲಿ, ಗಲ್ಲಿಯ ಭಾಗಗಳು ಅಥವಾ ಒಂದೇ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಲಕ್ಷಣವು [[ರೂಟ್ ಯೋಜನೆಯ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]]ಗೆ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ಕಾಂಪೊನೆಂಟ್ 
! ಭಾಗದ 
! ಉದಾಹರಣೆ 
! ಲೈವ್ ಕೋಡ್‌ಗಳು&lt;ref name=&quot;mailsort_tech&quot;&gt;ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್, ''[http://www.mailsorttechnical.com/downloads_mailsort.cfm ಮೇಲ್‌ಸಾರ್ಟ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್ 2007 ರಿಲೀಸ್ 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020215141953/http://www.mailsorttechnical.com/downloads_mailsort.cfm |date=2002-02-15 }}'', (23rd ಜುಲೈ 2007)&lt;/ref&gt; 
! ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸುವ ಕೋಡ್‌ಗಳು&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು, ''[http://www.statistics.gov.uk/geography/downloads/NSPDVersionNotes.pdf ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಡೈರೆಕ್ಟರಿ ವರ್ಷನ್ ನೋಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20070108164418/http://www.statistics.gov.uk/geography/downloads/NSPDVersionNotes.pdf |date=2007-01-08 }}'', (2006)&lt;/ref&gt;
! ಇತರೆ ಕೋಡ್‌ಗಳು&lt;br&gt;(''ಜಿಐಆರ್ 0ಎಎ'', ''ಎಸ್ಎಎನ್ ಟಿಎ1'', ''ಬಿಎಕ್ಸ್'' )&lt;ref name=&quot;LTSB&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/contact_us.asp|title=Contact Us|author=Lloyds TSB Bank}}&lt;/ref&gt; 
! ಮೊತ್ತ
|-
|  ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಪ್ರದೇಶ 
|  ಔಟ್ ಕೋಡ್ 
|  ವೈಒ
|  align=&quot;right&quot;| 124 
|  align=&quot;right&quot;| 0 
|  align=&quot;right&quot;| 3 
|  align=&quot;right&quot;| 127
|-
|  ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ 
|  ಔಟ್ ಕೋಡ್ 
|  ವೈಒ31
|  align=&quot;right&quot;| 2,971 
|  align=&quot;right&quot;| 103 
|  align=&quot;right&quot;| 4 
|  align=&quot;right&quot;| 3,078
|-
|  ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ವಿಭಾಗ 
|  ಇನ್ ಕೋಡ್ 
|  ವೈಒ31 1 
|  align=&quot;right&quot;| 10,631 
|  align=&quot;right&quot;| 1,071 
|  align=&quot;right&quot;| 4 
|  align=&quot;right&quot;| 11,706
|-
|  ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಯೂನಿಟ್ 
|  ಇನ್ ಕೋಡ್ 
|  ವೈಒ31 1ಇಬಿ 
|  align=&quot;right&quot;| 1,762,464&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; 
|  align=&quot;right&quot;| 650,417 
|  align=&quot;right&quot;| 4 
|  align=&quot;right&quot;| 2,412,885 
|-
|  colspan=&quot;3&quot;| [[ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ವಿಳಾಸಗಳು]] 
|  align=&quot;right&quot;| ಸುಮಾರು 27,000,000 &lt;ref name=&quot;mail_paf&quot;&gt;{{cite web|url=ftp://ftp.royalmail.com/Downloads/public/ctf/rm/PAF_Digest_Dec_03.pdf|format=PDF|title=Royal Mail guide to using the PAF file}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
|  colspan=&quot;3&quot;| 
|}

ಇದರ ಸರಿಸುಮಾರು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳು ಹೊರಗಣದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸುಳಿವುಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ,''ಎಲ್''  ಸೂಚಕಗಳು [[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್, ಇಹೆಚ್ ಸೂಚಕಗಳು ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಎಬಿ ಯು ಅಬೆರ್‌ಡೀನ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೋಡಿರಿ.|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್, ''ಇಹೆಚ್''  ಸೂಚಕಗಳು [[ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ''ಎಬಿ''  ಯು ''ಅಬೆರ್‌ಡೀನ್''  ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ''ಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಗೆ''  ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ''ನೋಡಿರಿ''.]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಲಂಡನ್ನಿನ ಹಲವು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಕವರ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಗಳು ಅವು ಹಸರಿಸಲಾದ ನಗರದ ನಂತರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಅದಾಗ್ಯೂ ''ಬಿಟಿ'' ಯು [[ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್]] ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು [[ನಾರ್ತನ್ ಐರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಅನ್ನು ಕವರ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

===ಭೌಗೋಳಿಕವಲ್ಲದ ಕೋಡ್‌ಗಳು===
ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಮ್ಯಾಪ್ ನೇರವಾಗಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರುತತ್ದೆ ಆದರೆ ಕೆಲವು ರೂಟಿಂಗ್ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ ಅಥವಾ ಅಂತರವನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಅಪ್ಲೀಕೇಶನ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;non_geo&quot;&gt;[ftp://ftp.royalmail.com/Downloads/public/ctf/rm/07mar_Current_Non_Geo.pdf ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್ ನಾನ್-ಜಿಯಾಗ್ರಾಫಿಕ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಭೌಗೋಳಿಕವಲ್ಲದ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳು [[ನೇರವಾಗಿ ಮಾಡುವ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಪಿಓ ಬಾಕ್ಸ್‌]]ಗಳಿಗಾಗಿ ನಂತರ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ ಸೆಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಭೌಗೋಳಿಕವಲ್ಲದ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಏಕಮಾತ್ರವಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಬಿಎಸ್98, ಬಿಎಸ್99, ಬಿಟಿ58, ಇ98, ಎನ್‌ಇ98, ಎನ್‌ಇ99 ಮತ್ತು ಡಬ್ಲ್ಯೂಸಿ99 ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.

[[ಗಿರೋ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್]] ಮುಖ್ಯಕಛೇರಿಗಳು [[ಬೋಟಲ್]]ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕವಲ್ಲದ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಜಿಐಆರ್0ಎಎ ಯು ನ ಸ್ವರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಭೌಗೋಳಿಕವಲ್ಲದ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಹಾ ಇವೆ, ಬಿಎಕ್ಸ್, ಏಕಮಾತ್ರವಾಗಿ ಭೌಗೋಳಿಕವಲ್ಲದ ವಿಳಾಸಗಳು.  ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳು ಬಿಎಕ್ಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲಿದ್ದು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸ್ವರೂಪಣೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಸ್ಥಾನದ ಸ್ವೀಕೃತದಾರರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಕೃತದಾರರ ಚಲನೆಯ ಈವೆಂಟನ್ನು ಪುನರ್ನೇಮಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಬಳಕೆದಾರರು ಲೈಯೋಡ್ಸ್ &lt;ref name=&quot;LTSB&quot; /&gt; ಟಿಎಸ್‌ಬಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್‌ಎಂ ರೆವೆನ್ಯೂ ಮತ್ತು ಕಸ್ಟಮ್‌ಗಳನ್ನು ಒಲಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;hmrc&quot;&gt;{{cite web
| author      =Institute of Chartered Accountants in England and Wales
| title       =Relocation of HMRC's VAT Central Unit
| url         =http://www.icaew.com/index.cfm/route/160177/icaew_ga/en/Faculties/Tax/News/Relocation_of_HMRC’s_VAT_Central_Unit
| work        =Tax Faculty news
| publisher   =
| date        =2008-09-07
| accessdate  =2009-10-04
}}&lt;/ref&gt; ಇಲ್ಲಿ [[ಫಾದರ್ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌‌ಗೆ]] ಪತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ಗಳಿವೆ : ಎಸ್‌ಎಎನ್ ಟಿಎ1.&lt;ref name=&quot;santa&quot;&gt;{{cite web
| author      =[[BBC News]]
| title       =Royal Mail's Christmas rush
| url         =http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/breakfast/4082121.stm
| work        =
| publisher   =
| date        =2004-12-10
| accessdate  =2009-10-04
}}&lt;/ref&gt;

ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್ ನೊಳಗೆ, ಹೊರಗಣ ಕೋಡ್‌ಗಳು ಎಕ್ಸ್‌ವೈ ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತಲಿದ್ದು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ರೂಟಿಂಗ್ ಕೋಡ್‌ಗಳು ತಪ್ಪು-ವಿಳಾಸದ ಮೇಲ್ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಔಟ್‌ಬೌಂಡ್ ಮೇಲ್ ಹೋಂದಿರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=October 2009}}

===ವಿಶೇಷ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳು ===

ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನ [[ತಂತ್ರಕ್ಕಾಗಿ]] ಏಕಮಾತ್ರವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದಾಗ್ಯೂ ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಊಹೆಗಳಿರುತ್ತವೆ.

ಬ್ರೀಟನ್ಸ್ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮುಂದಿನ ಮೂರು ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳ ಆದೇಶಗಳಿಗೆ ಅನಧೀಕೃತವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ 
! ಸ್ಥಾನ
|-
|  ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ '''0''' ಎಎ 
|  [[ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕೋಮನ್ಸ್]] (ಪೂರ್ವ-ಉನ್ನತ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಚೆಂಬರ್; ಮನೆಯ ಯಜಮಾನರಿಗಾಗಿ ಕೋಷ್ಟಕದ ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ)
|-
|  ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ'''1''' ಎಎ 
|  [[ಬಂಕಿಂಗ್ಬ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆ]] ([[ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಧಾನ ಅಧೀಕೃತ ಗೃಹ]])
|-
|  ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ '''2''' ಎಎ 
|  [[10 ತಗ್ಗಾದ ಗಲ್ಲಿ]] ([[ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಧಾನ ಅಧೀಕೃತ ಗೃಹ]])
|}

ಸಂಘಟಣೆಗಳು ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಸಮರ್ಪಣೆಗಾಗಿ ಸರಿಹೊಂದಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಪೋಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಚಿಕ್ಕ ಭಾಗದ ಕೇಸ್‌ಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಕೋಡ್‌ನ ಅಂತಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ದ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತಹ :
{| ಕ್ಲಾಸ್=&quot;ವಿಕಿಟೇಬಲ್&quot; ದಯವಿಟ್ಟು ಕೆಳೆಗಿನ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇರಿಸಿ. ಇಲ್ಲಿ ೧ ರಿಂದ ೪೦೦ ರವರೆಗೆ ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳು ಯಾವುದೇ ಜೋಡಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗೀ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೇವಲ ಹೋಲಿಕೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ 
! ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ !! ಸಂಸ್ಥೆ
|-
| ಬಿಎಸ್98 1'''ಟಿಎಲ್'''  || [[ಟಿವಿ ಎಲ್ಪರವಾನಗಿ|'''ಟಿ''' ವಿ '''ಎಲ್''' ಪರವಾನಗಿ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tvlicensing.co.uk/about/viewcontent.aspx?id=AB7&amp;iqdocumentid=AB7 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2012-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505193922/http://www.tvlicensing.co.uk/about/viewcontent.aspx?id=AB7&amp;iqdocumentid=AB7 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
|-
| ಬಿಎಕ್ಸ್1 1'''ಎಲ್‌ಟಿ'''  || [[ಎಲ್ಲಾಯ್ಡ್ಟಿಎಸ್‌ಬಿ ಬ್ಯಾಂಕ್|'''ಎಲ್''' ಲಾಯ್ಡ್'''ಟಿ''' ಎಸ್‌ಬಿ ಬ್ಯಾಂಕ್]] (ಭೌಗೋಳಿಕವಲ್ಲದ ವಿಳಾಸ)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.lloydstsb.com/ib_demo/dda/personal_details_address.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-02 |archive-date=2010-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100502060137/http://www.lloydstsb.com/ib_demo/dda/personal_details_address.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ಬಿಎಕ್ಸ್3 2'''ಬಿಬಿ'''  || [[ಬಿಆರ್ಕ್ಲೇ ಬಿಆಂಕ್|'''ಬಿ''' ಆರ್ಕ್ಲೇ '''ಬಿ''' ಆಂಕ್]] (ಭೌಗೋಳಿಕವಲ್ಲದ ವಿಳಾಸ)
|-
| ಬಿಎಕ್ಸ್5 5'''ಎಟಿ'''  || [[ವಿಎಟಿ|ವಿ'''ಎಟಿ''']] [[ಹೆಚ್‌ಎಮ್ ರೆವಿನ್ಯೂ ಮತ್ತು ಕಸ್ಟಮ್ಸ್‌ನ ]]ಕೇಂದ್ರೀಯ ಯೂನಿಟ್(ಭೌಗೋಳಿಕವಲ್ಲದ ವಿಳಾಸ)
|-
| ಸಿಎಫ್99 1'''ಎನ್‌ಎ'''  || [[ಎನ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎವೇಲ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಅಸೆಂಬ್ಲೀ|'''ಎನ್''' ನ್ಯಾಷನಲ್ '''ಎ''' ವೇಲ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಅಸೆಂಬ್ಲೀ]]
|-
| ಡಿಹೆಚ್98 1'''ಬಿಟಿ'''  || [[ಬಿಟ್ರೀಷ್ ಟೆಲಿಕಾಮ್|'''ಬಿ''' ಟ್ರೀಷ್ '''ಟೆ''' ಲಿಕಾಮ್]]
|-
| ಡಿಹೆಚ್99 1'''ಎನ್‌ಎಸ್'''  || [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೇವಿಂಗ್ಸ್|'''ನ್ಯಾ''' ಷನಲ್ '''ಸೇ''' ವಿಂಗ್ಸ್]] ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳು ನಿರ್ವಹಣೆ
|-
| ಿ16 1'''ಎಕ್ಸ್‌ಲ್'''  || [[ಎಕ್ಸಲ್ ಲಂಡನ್|'''ಎಕ್ಸಲ್''' ಲಂಡನ್]]&lt;ref&gt;http://www.exhibitions.co.uk/profile.asp?AdvID=1185&lt;/ref&gt;
|-
| ಇ98 1'''ಎನ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ'''  || ''[[ನ್ಯೂಸ್ನಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್|'''ನ್ಯೂ''' ಸ್ನಆಫ್ '''ವ''' ರ್ಲ್ಡ್]]''  ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆ
|-
| ಇ98 1'''ಎಸ್'''  || ''[[ದಿ ಸನ್ಎನ್|ದಿ '''ಸ''' ನ್'''ಎನ್''']]''  ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆ
|-
| ಇ98 1'''ಎಸ್‌ಟಿ'''  || ''[[ದಿ ಸಂಡೇ ಟೈಮ್ಸ್|ದಿ '''ಸಂ''' ಡೇ '''ಟೈ''' ಮ್ಸ್]]''  ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆ
|-
| ಇ98 1'''ಟಿಟಿ'''  || ''[[ದಿದೀ ಟೈಮ್ಸ್|'''ದಿ''' ದೀ '''ಟೈ''' ಮ್ಸ್]]''  ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆ
|-
| ಇಸಿ2 ಡಿಬಿ || [[ಡೆ0}ಸಾಚ್|'''ಡೆ0}ಸಾಚ್''']] ಬ್ಯಾಂಕ್
|-
| ಇಸ್4ವೈ || ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್ ಗುಂಪಿನ ಲಿಮಿಟೆಡೇ (ಇಸಿ1V ನಿಂದ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ 9'''HQ''' )
|-
| ಇಸಿ4ವೈ 0'''ಜೆಪಿ'''  || [[ಜೆಪಿಮಾರ್ಗನ್ ಚೇಸ್ &amp; ಕೋ.|'''ಜೆಪಿ''' ಮಾರ್ಗನ್ ಚೇಸ್ &amp;amp; ಕೋ.]]ಬ್ಯಾಂಕ್
|-
| ಇಹೆಚ್99 1'''ಎಸ್‌ಪಿ'''  || [[ಸ್ಕಾಚಿಷ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್|'''ಸ್ಕಾ''' ಚಿಷ್ '''ಪಾ''' ರ್ಲಿಮೆಂಟ್]] &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.scottish.parliament.uk/cnPages/contactUs.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-02 |archive-date=2010-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425001242/http://www.scottish.parliament.uk//cnPages/contactUs.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ಜಿ'''58'''  1'''ಎಸ್‌ಬಿ'''  || [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೇವಿಂಗ್ಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್|ನ್ಯಾಷನಲ್ '''ಸೇ''' ವಿಂಗ್ಸ್ '''ಬ್ಯಾ''' ಂಕ್]] (ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಖ್ಯೆ ''58''  ಕೂಡಾ ಸರಿಸುಮಾರು ಮೊದಲಾಕ್ಷರಗಳ ಔಟ್‌ಲೈನ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ''SB'' )
|-
| '''ಜಿಐಆರ್ 0''' ಎಎ || [[ಗಿರೋಬ್ಯಾಂಕ್|'''ಗಿರೋ''' ಬ್ಯಾಂಕ್]], ಸರಾಗವಾಗಿ [[ಅಲೆಯನ್ಸ್ &amp;amp; ಲೈಚಸ್ಟರ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕೇ]] (ಭೌಗೋಳಿಕವಲ್ಲದ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್)
|-
| IV21 '''2LR'''  || [[ಎರಡು ಲೋಚಸ್ ರೇಡಿಯೋ|'''ಎರಡು''' '''ಲೋ''' ಚಸ್ '''ರೇ''' ಡಿಯೋ]] (ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್[[ಗೈರೋಲಾಕ್]], ಇನ್‌ಬೊಂಡ್ ಕೋಡ್ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ)
|-
| L30 4'''ಜಿಬಿ'''  || '''ಗಿ''' ರೋ'''ಬ್ಯಾಂ''' ಕ್ (ಪರ್ಯಾಯ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್)
|-
| ಎಲ್ಎಸ್98 1'''ಎಫ್‌ಡಿ'''  || [[ಮೊದಲ ನೇರ|'''ಮೊ''' ದಲ '''ನೇ''' ರ]] ಬ್ಯಾಂಕ್
|-
| ಎನ್81 1'''ಇಆರ್'''  || [[ಎಎಲೆಕ್ಟೊರಲ್ ರಿಫಾರ್ಮ್ ಸರ್ವೀಸಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್|'''ಎ''' ಎಲೆಕ್ಟೊರಲ್ '''ರಿ''' ಫಾರ್ಮ್ ಸರ್ವೀಸಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] &lt;ref&gt;ftp://ftp.royalmail.com/Downloads/public/ctf/rm/07mar_Current_Non_Geo.pdf{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.london-gazette.co.uk/issues/58985/pages/3105/page.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-07-15 |archive-date=2012-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503034722/http://www.london-gazette.co.uk/issues/58985/pages/3105/page.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ಎಸ್2 4'''ಎಸ್‌ಯು'''  || [[ಶೆಫೆಲ್ಡ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಎಫ್.ಸಿ.|'''ಶೆ''' ಫೆಲ್ಡ್ '''ಯು''' ನೈಟೆಡ್ ಎಫ್.ಸಿ.]]
|-
| ಎಸ್6 1'''ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯು'''  || [[ಶೆಫೆಲ್ಡ್ ವೆಡ್‌ನಸ್‌ಡೆ ಎಫ್.ಸಿ.|'''ಶೆ''' ಫೆಲ್ಡ್ '''ವೆ''' ಡ್‌ನಸ್‌ಡೆ ಎಫ್.ಸಿ.]]
|-
| ಎಸ್‌ಇ1 8'''ಯುಜೆ'''  || [[ಯುನಿಯನ್ ಜ್ಯಾಕ್ ಕ್ಲಬ್|'''ಯು''' ನಿಯನ್ '''ಜ್ಯಾ''' ಕ್ ಕ್ಲಬ್]]
|-
| ಎಸ್ಇ9 2'''ಯುಜಿ'''  || [[ಯುನಿರವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಗ್ರೀನ್‌ವಿಚ್|'''ಯು''' ನಿರವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ '''ಗ್ರೀ''' ನ್‌ವಿಚ್]], ಆವೆರಿ ಹಿಲ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್
|-
| ಎಸ್‌ಎನ್38 1'''ಎನ್‌ಡಬ್ಲ್ಯು'''  || [[ನ್ಯಾಶನಲ್ವೈಡ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿ|'''ನ್ಯಾ''' ಶನಲ್'''ವೈ''' ಡ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿ]]
|-
| ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯು1ಎ 0'''ಪಿಡಬ್ಲ್ಯು'''  || [[ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್]], [[ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಆಫ್ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್|'''ಪ್ಯಾ''' ಲೇಸ್ ಆಫ್ '''ವೆ''' ಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್]] (ಸಾಮಾನ್ಯರ ಮನೆಗಾಗಿ ಮೇಲಿನ ಟೇಬಲ್ ವೀಕ್ಷಿಸಿ)
|-
| ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯು1ಡಬ್ಲ್ಯು 0'''ಡಿಟಿ'''  || ''[[ದಿ ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್|ದಿ '''ಡೈ''' ಲಿ '''ಟೆ''' ಲಿಗ್ರಾಫ್]]''  ನ್ಯೂಸ್‌ಪೇಪರ್ (ಇ14 5'''ಡಿಟಿ'''  ನಿಂದ ಮರುಸ್ಥಾನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ)
|-
| ಡಬ್ಲ್ಯು1ಡಿ 4'''ಎಫ್‌ಎ'''  || [[ದಿ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್|ದಿ '''ಫು''' ಟ್‌ಬಾಲ್ '''ಅ''' ಸೋಸಿಯೇಶನ್]]
|}

===ಸ್ವಯಂಚಾಲನೆ ===
ಸಮಗ್ರವಾಗಿಸುವ ಮೇಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು - ಐಎಂಪಿಗಳು- ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್ ಬಳಕೆಯ, ವಸ್ತುಗಳ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಓದಿ, ಮತ್ತು ೆರಡು ಫಾಸ್ಪರಸ್ ಬಾರ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿ, ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ನ ಒಳವಾರ್ಡಿನ ಮತ್ತು ಹೊರವಾರ್ಡಿನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಿ, ಯಾವ ತಂತ್ರವು ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಓದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾಗದ ಹೊರಗಣ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗೆ ಮೇಲ್ ವಿಭಾಜಿಸಿ.  ಪತ್ರಗಳು ಕೂಡಾ ಸರಾಗವಾಗಿ ಸಿಎಸ್‌ೆಸ್ ಯಂತ್ರದಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೊರಗಣ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಓದುವುದು, ಆದೇಶದಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಮನೆಯಿಂದ ಮನಗೆ ಡೆಲಿವರಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.  ಉನ್ನತ ಪಾಸ್ಪರಸ್ ಬಾರ್‌ಕೋಡ್ ಕೋಡ್‌ನ ಒಳಗಣ ಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಕೆಳಭಾಗವು ಹೊರಗಣದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ.

ಐಎಂಪಿ ಗಳು ಆರ್‌ಎಂ4ಎಸ್‌ಸಿಸಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಓದಬಹುದುಸ ಕ್ಲೀನ್‌ಮೇಲ್ ಬಳಸಿ,ಮೇಲಿನಗಿಂತಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ.

===ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಬಳಕೆ===

[[ಪಿಎಎಫ್]] ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿ ಪರವಾನಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದು ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ನಿರ್ವಹಣಾ ವಿಳಾಸದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ಏಕಮಾತ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳಿಂದ ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಳಾಸಗಳಿಗಾಗಿ ಮನೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ವಿಳಾಸ ಡೇಟಾಬೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಫೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳ [[ಮ್ಯಾಪ್ ಅಧ್ಯಯನ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದರ ಮೂಲಕ, ಮ್ಯಾಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಫೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪಿನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಸುಮಾರು 4,000 ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳು ಸೇರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ 2,00 0 ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳು ಮುಗಿಯುವದರೊಂದಿಗೆ ಪಿಎಎಫ್ ಅನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;simpson&quot;&gt;ಲೂಡಿ ಸಿಮ್ಪ್‌ಸನ್ ಅಂಡ್ ಆನ್ ಯೂ ''ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಡೇಟಾ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರವೇಶ'', ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಸಂಪುಟ 27, ಬಿಡುಗಡೆ 3, ಮೇ 2003, ಪುಟಗಳು 283-307&lt;/ref&gt;

==ಕ್ರೌನ್ ಅವಲಂಬನೆಗಳು ==

[[ಚಾನೆಲ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು]] ಅವನ ಸ್ವಂತ ಪೋಸ್ಟಲ್ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ 1969 ರಲ್ಲಿ ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅದಾಗ್ಯೂ ಇದರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಂತಹ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಯುಕೆ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸರಾಗವಾಗಿ, 1993 ರಲ್ಲಿ [[ಜಿವೈ]] ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಳಸಿ [[ಜರ್ನೆಸಿ]] ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ, ದ್ವೀಪದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌‌ಗಳನ್ನು ಅದೇ ವರ್ಷ [[ಐಎಮ್]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಜೆರ್ಸೆ]] ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ 1994 [[ಜೆಇ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.

==ಬ್ರಿಟೀಷ್ ತಂಡಗಳು==
[[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ತಂಡಗಳ ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್]] (ಬಿಎಫ್‌ಪಿಓ) ಏಜೆನ್ಸಿಯು ಹೆಚ್‌ಎಂ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಿಎಫ್‌ಪಿಓ ವಿಳಾಸಗಳನ್ನು ಯುಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ ಡೆಲಿವರಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಎಫ್‌ಪಿಓ ಕೋಡ್‌ಗಳು ಬಿಎಫ್‌ಪಿಓ 801 ನಂತೆ ಸಿವಿಲಿಯನ್ ವಿಳಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಅದೇ ಕಾರ್ಯದ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಇದು ಉತ್ತರ ಪಶ್ಚಿಮ ಲಂಡನ್ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.

==ಕಡಲಾಚೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು==

ಯುಕೆಯ ಕೆಲವು [[ಕಡಲಾಚೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ವಂತ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಹೊಂದಿದೆ, ಪ್ರತಿ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಎಲ್ಲಾ ವಿಳಾಸಗಳನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|  ಸ್ಥಳ 
|-
| ಎಐ-2640 
|  [[ಅಂಗೂಲಾ]]&lt;ref name=&quot;anguillian&quot;&gt;[http://www.festival.ai/article/view/5274 &quot;ಅಂಗೂಲಿಯಾ ಹ್ಯಾಸ್ ಎ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೋಡ್, AI-2640&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514113153/http://www.festival.ai/article/view/5274 |date=2010-05-14 }}, ''ದಿ ಅಂಗೂಲಿಯನ್'', 12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007&lt;/ref&gt;
|-
| [[ಎಎಸ್‌ಸಿಎನ್ 1ಜೆಡ್‌ಜೆಡ್]] 
|  [[ಅಸೆಂಶನ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್]]
|-
| [[ಬಿಬಿಎನ್‌ಡಿ 1ಜೆಡ್‌ಜೆಡ್]] 
|  [[ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಓಷನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]
|-
| [[ಬಿಐIQQ 1ಜೆಡ್‌ಜೆಡ್]] 
|  [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಂಟಾರ್ಟಿಕ್ ಪ್ರದೇಶ]]
|-
| [[ಎಫ್‌ಐಕ್ಯುಕ್ಯು 1ಜೆಡ್‌ಜೆಡ್]] 
|  [[ಫಾಲ್ಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]]
|-
| [[ಪಿಸಿಆರ್ಎನ್ 1ಜೆಡ್‌ಜೆಡ್]] 
|  [[ಪಿಟ್‌ಕೈರ್ನ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]]
|-
| [[ಎಸ್ಐಕ್ಯುಕ್ಯು 1ಜೆಡ್‌ಜೆಡ್]] 
|  [[ದಕ್ಷಿಣ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಚ್ ದ್ವೀಪಗಳು]]
|-
| [[ಎಸ್‌ಟಿಹೆಚ್ಎಲ್ 1ಜೆಡ್‌ಜೆಡ್]] 
|  [[ಸೇಂಟ್ ಹೆಲೆನಾ]]
|-
| [[ಟಿಡಿಸಿಯು 1ಜೆಡ್‌ಜೆಡ್]] 
|  [[ತ್ರಿಸ್ತಾನ್ ದಾ ಕುನ್ಹಾ]]&lt;ref name=&quot;bbc_tdcu&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4129636.stm ದೂರದ ಯುಕೆ ದ್ವೀಪದ ಮೊದಲ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್]. [[ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್]]. ಆಗಸ್ಟ್ 7, 2005.&lt;/ref&gt;
|-
| [[ಟಿಕೆಸಿಎ 1ಜೆಡ್‌ಜೆಡ್]] 
|  [[ತುರ್ಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೈಕೋಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]]&lt;ref name=&quot;upu&quot;&gt;[http://www.upu.int/post_code/en/countries/TCA.pdf ತುರ್ಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕೈಕೋಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410000014/http://www.upu.int/post_code/en/countries/TCA.pdf |date=2008-04-10 }}. ಬ್ಯೂರೊ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯುಪಿಎ.&lt;/ref&gt;
|}

ಅಂಚೆಯನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ತಪ್ಪಾದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿರಲಾಗುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು, ಉದಾ. ಸೆಂ. ಹೆಲೆನಾವನ್ನು [[ಸೆಂ ಹೆಲನ್ಸ್‌ಗೆ, ಮರ್ಸಿಸೈಡ್]], ಮತ್ತು ಅಸೆನ್ಶನ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು [[ಅಸುಂಕ್ಷನ್]], [[ಪ್ಯಾರಾಗುವಾ]]ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಹಲವಾರು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಇಲ್ಲದೆ ವಿಳಾಸಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಯುಕೆ ಯಿಂದ ಬರುವ ಅಂಚೆಯನ್ನು ಒಳನಾಡಿನದು ಎಂಬುದಿಲ್ಲದೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಗಾತುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತವಾದ ಪೋಸ್ಟೇಜ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಿತ್ತು. ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್‌ನ ಹೆಥ್‌ರೊ ಕೇಂದ್ರವು ಎಲ್ಲಾ ಲೈವ್ ಅಂಡರ್‌ಪೈಯ್ಡ್ ಮೇಲ್ ಅನ್ನು ಸರ್‌ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಗಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಇದನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಒಪ್ಪಿದ ಪಾವತಿಯು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು. ಪೋಸ್ಟೇಜ್‌ನ ಇತರೆ ರೀತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಂಚೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಹೆಥ್ರೋ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮುಂದೆಕಳುಹಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಯುಕೆಯ ಹೆಚ್ಚು ಜನನಿಬಿಡ ಕಡಲಾಚೆಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯ [[ಬರ್ಮುಡಾ]], [[ಕೇಮ್ಯಾನ್ ದ್ವೀಪಗಳು]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caymanpost.gov.ky/portal/page?_pageid=1327,1736998&amp;_dad=portal&amp;_schema=PORTAL |title=ಕೇಮ್ಯಾನ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಫೈಂಡರ್ |access-date=2026-06-16 |archive-date=2022-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127050225/http://www.caymanpost.gov.ky/portal/page?_pageid=1327,1736998&amp;_dad=portal&amp;_schema=PORTAL |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವರ್ಜಿನ್ ದ್ವೀಪ]]ಗಳಿದ್ದಂತೆ ಅನನ್ಯ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಲ್ಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಿಒ ಬಾಕ್ಸ್ ವಿಳಾಸಗಳಿಗಾಗಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.caribbeannetnews.com/cgi-script/csArticles/articles/000034/003481.htm ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವರ್ಜಿನ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಟು ಗೆಟ್ ಇಟ್ಸ್ ಓನ್ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೋಡ್]&lt;/ref&gt; [[ಮಾಂಟ್‌ಸೆರೆಟ್]] ಮತ್ತು [[ಗಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್]] ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಗಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;gibralta&quot;&gt;[http://www.gibraltarnewsonline.com/2006/06/30/government-set-to-introduce-post-codes/ ಗೌರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಸೆಟ್ ಟು ಇಂಟ್ರಡ್ಯೂಸ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಕೋಡ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061020003717/http://www.gibraltarnewsonline.com/2006/06/30/government-set-to-introduce-post-codes/ |date=2006-10-20 }}. ''ಗಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್ ನ್ಯೂಸ್''. ಜೂನ್ 30, 2006.&lt;/ref&gt; ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ತುರ್ಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೈಕೋಸ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಟಿಕೆಸಿಎ 1ಜೆಡ್‌ಜೆಡ್ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ.

==ಮೌಲ್ಯೀಕರಣ==
ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಲಾದ ಸಂದಿಗ್ಧತೆ ಯುಕೆ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ನೀತಿಯನ್ನು ಔಟ್‌ಲೈನ್ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಮೌಲ್ಯೀಕರಣವು ಆದ್ದರಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವು ಅಂಕಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ಸ್ವಯಂ-ಮೌಲ್ಯೀಕರಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಮೌಲ್ಯೀಕರಣವು ಅಂಚೆಯನ್ನು ವಿಳಾಸಕ್ಕೆ ವಿತರಿಸುವಾಗ, ಮತ್ತು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರೊಂದಿಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸುವಾಗ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ &quot;[[ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ವಿಳಾಸ ಫೈಲ್‌]]ನ (ಪಿಎಎಫ್) ನಕಲಿಗೆ ಮೌಲ್ಯೀಕರಣವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು [[ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್‌]]ನಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 27 ಮಿಲಿಯನ್ ಯುಕೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ನಿವಾಸಿ ವಿಳಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, 1.7 ಮಿಲಿಯನ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳಿಗೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;bbc_50&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7803267.stm ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ಸ್ ಟು ಸೆಲಬ್ರೇಟ್ಸ 50 ಇಯರ್] [[ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್]], 30 ಡಿಸೆಂ 2008&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ ಪಿಎಎಫ್ ನಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಸಹ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಹೊಸ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಪಿಎಎಫ್‌ನ ನಕಲುಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುವ ಮೊದಲೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

[[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಮಾಣಿತ]] [[ಬಿಎಸ್ 7666]] ನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ''ಸ್ವರೂಪ'' ವನ್ನು ಮೌಲ್ಯೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;govtalk1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cabinetoffice.gov.uk/govtalk/schemasstandards/e-gif/datastandards/address/postcode.aspx |title=UK Government Data Standards Catalogue - BS7666 Address |access-date=2010-08-02 |archive-date=2013-01-28 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20130128101412/http://www.cabinetoffice.gov.uk/govtalk/schemasstandards/e-gif/datastandards/address/postcode.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಸ್ವರೂಪವು &quot;ಎ9 9ಎಎ&quot;, &quot;ಎ99 9ಎಎ&quot;, &quot;ಎಎ9 9ಎಎ&quot;, &quot;ಎಎ99 9ಎಎ&quot;, &quot;ಎ9ಎ 9ಎಎ&quot; ಅಥವಾ &quot;ಎಎ9ಎ 9ಎಎ&quot;, ಆಗಿತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಎ ಎಂಬುದು ವರ್ಣಮಾಲೆ ಅಕ್ಷರವಾದರೆ 9 ಎಂಬುದು ಸಂಖ್ಯೆ ಅಕ್ಷರವಾಗಿತ್ತು. ವರ್ಣಮಾಲೆ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವು ನಿಬಂಧನೆಗಳಿವೆ. ನಾವು ಕಾಣುವಂತೆ ಮೊದಲನೆ ಅಕ್ಷರವು ಯಾವಾಗಲೂ ವರ್ಣಮಾಲೆ ಅಕ್ಷರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಎರಡು ವರ್ಣಮಾಲೆ ಅಕ್ಷರಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಒಂದು [[ಸಾಮಾನ್ಯ ತೋರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆ]] ಸ್ಕೀಮಾದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ,ಇದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪೂರ್ಣ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯದ ಬಿಎಸ್ 7666 ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಸ್ವರೂಪದ ನಿಯಮಗಳಾಗಿವೆ. ನಿಯಮಿತವಾದ ಪ್ರಕಟಣೆಯು &quot;ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ&quot; ನಿಯಮಿತವಾದ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ಮರುಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ:

:&lt;small&gt;&lt;code&gt;(GIR 0AA&lt;/code&gt;&lt;/small&gt;
|[ಎ-ಪಿಆರ್-ಯುಡಬ್ಲ್ಯುವೈಜೆಡ್]([0-9]{1,2}|([ಎ-ಹೆಚ್‌ಕೆ-ವೈ][0-9]|[ಎ-ಹೆಚ್‌ಕೆ-ವೈ][0-9]([0-9]|[ಎಬಿಇಹೆಚ್ಎಮ್‌ಎನ್‌ಪಿಆರ್‌ವಿ-ವೈ]))|[0-9][ಎ-ಹೆಚ್‌ಜೆಕೆಪಿಎಸ್-ಯುಡಬ್ಲ್ಯು]) [0-9][ಎಬಿಡಿ-ಹೆಚ್‌ಜೆಎಲ್‌ಎನ್‌ಪಿ-ಯುಡಬ್ಲ್ಯು-ಜೆಡ್]{2})

[[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಪೋಸ್ಟ್‌ ಆಫೀಸ್]] ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳು ಬಿಎಸ್ 7666 ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರ ಸ್ವರೂಪವು&quot;ಬಿಎಫ್‌ಪಿಒ ಎನ್‌ಎನ್‌ಎನ್&quot; ಅಥವಾ &quot;ಬಿಎಫ್‌ಪಿಒ c/o ಎನ್‌ಎನ್‌ಎನ್&quot;, ಎನ್‌ಎನ್‌ಎನ್ ಇರುವ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ 1 ರಿಂದ 4 ಕ್ಕೂ ನ್ಯೂಮರಿಕಲ್ ಅಂಕಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ನಿಯಮಿತವಾದ ಪ್ರಕಟಣೆಯು ಬಿಎಸ್ 7666 ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ:&lt;ref name=&quot;govtalk2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cabinetoffice.gov.uk/govtalk/schemasstandards/xmlschemas/schemalibrary/address_and_personal_details/address_and_personal_details_20.aspx|title=BS7666 XML schema|access-date=2010-08-02|archive-date=2010-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20101110225030/http://www.cabinetoffice.gov.uk/govtalk/schemasstandards/xmlschemas/schemalibrary/address_and_personal_details/address_and_personal_details_20.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

:&lt;small&gt;&lt;code&gt;(GIR 0AA)&lt;/code&gt;&lt;/small&gt;
|((([ಎ-ಜೆಡ್-[ಕ್ಯುವಿಎಕ್ಸ್]][0-9][0-9]?)|(([ಎ-ಜೆಡ್-[ಕ್ಯುಡಬ್ಲ್ಯುಎಕ್ಸ್]][ಎ-ಜೆಡ್-[ಐಜೆಜೆಡ್]][0-9][0-9]?)|(([ಎ-ಜೆಡ್-[ಕ್ಯುವಿಎಕ್ಸ್]][0-9][ಎ-ಹೆಚ್ಜೆಕೆಎಸ್‌ಟಿಯುಡಬ್ಲ್ಯು])|([ಎ-ಜೆಡ್-[QVX]][ಎ-ಜೆಡ್-[ಐಜೆಜೆಡ್]][0-9][ಎಬಿಇಹೆಚ್‌ಎಮ್‌ಎನ್‌ಪಿಆರ್‌ವಿಡಬ್ಲ್ಯು‌ಎಕ್ಸ್‌ವೈ])))) [0-9][ಎ-ಜೆಡ್-[ಸಿಐಕೆಎಮ್‌ಒವಿ]]{2})

ಬದಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾದ ನಿಯಮಿತ ಪ್ರಕಟಣೆಯು ಬಿಎಸ್7666 ಸ್ಕೀಮಾದಿಂದ ಆಗಿರುತ್ತದೆ:

:&lt;small&gt;&lt;code&gt;[A-Z]{1,2}[0-9R][0-9A-Z]? [0-9][ABD-HJLNP-UW-Z]{2}&lt;/code&gt;&lt;/small&gt;

ಈ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಕಟಣೆಯು ನಿರ್ಬಂಧಿತವಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕೋಡ್‌ಗಳ ಹಲವಾರು ವಿಫಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಇದರಂತೆ &lt;code&gt;ಎ&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;ಎಎ&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;ಝಡ್&lt;/code&gt; ಮತ್ತು &lt;code&gt;ಝಡ್‌ವೈ&lt;/code&gt;). ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಷ್ಕರಣ ರೆಜೆಕ್ಸ್, ಅವು ಎಲ್ಲಾ ಅಮಾನ್ಯವಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಅಮಾನ್ಯವಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಇವೆ:

:&lt;small&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;(A[BL]|B[ABDHLNRST]?|C[ABFHMORTVW]|D[ADEGHLNTY]|E[HNX]?|F[KY]|G[LUY]?|H[ADGPRSUX]|I[GMPV]|JE|K[ATWY]|L[ADELNSU]?|M[EKL]?|N[EGNPRW]?|O[LX]|P[AEHLOR]|R[GHM]|S[AEGKLMNOPRSTY]?|T[ADFNQRSW]|UB|W[ADFNRSV]|YO|ZE)[1-9]?[0-9]|([E|N|NW|SE|SW|W]1|EC[1-4]|WC[12])[A-HJKMNPR-Y]|[SW|W]([1-9][0-9]|[2-9])|EC[1-9][0-9]) [0-9][ABD-HJLNP-UW-Z]{2}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/small&gt;

===ಮೇಲ್ ‌ವಿಂಗಡಣೆ===
ಕೋಡ್‌ನ ಸ್ವರೂಪಣೆಯಂತೆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಗುಂಪುಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಸುಲಭವಲ್ಲ ಜೊತೆಗೆ ಅರ್ಥವತ್ತಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು [[ಮೇಲ್ ವಿಂಗಡಿಸು]] ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಐದು-ಅಂಕಿಗಳ ಹೊಸ ಪದ್ಧತಿಯ ಮೂಲಕ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ - ಆದರೆ ಮೇಲ್ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ 'ಕನಿಷ್ಠ 4,000 ಅಕ್ಷರಗಳ ಗಾತ್ರದ ವಸ್ತುಗಳಿವೆ'.&lt;ref name=&quot;mailsort_faq&quot;&gt;[http://www.royalmail.com/portal/rm/content3?catId=4700005&amp;amp;mediaId=50800697 ''ಮೇಲ್‌ಸಾರ್ಟ್ ಎಫ್‌ಎಕ್ಯು'' ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್.&lt;/ref&gt; ಮೇಲ್ ಬಳಕೆದಾರರು ಪೋಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್‌ಗೆ ಮೇಲ್ ಡೆಲಿವರಿ ಮಾಡುವವರು ಮೇಲ್‌ವಿಂಗಡಿಸು ಕೋಡ್ ಮೂಲಕ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಕೆಲವು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಪೂರೈಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಡೆಲಿವರಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ಪೋಸ್ಟಲ್ ಅಲ್ಲದ ಬಳಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ರೂಪಗಳು==
{{Expand section|date=December 2009}}
ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವಾಗ ಮೇಲ್ ಡೆಲಿವರಿಯನ್ನು ಶೀರ್ಘವಾಗಿ ಮುಗಿಸಲು, ಅವರು ತುಂಬಾ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಇತರೆ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕೋಡ್‌ಗಳು ತುಂಬಾ ಉತ್ತಮ-ರಚನೆಯುಳ್ಳದ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವಿಳಾಸಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.  ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಬಳಕೆಗಳು:
* ವಿಳಾಸವನ್ನು ಕೊಡಲು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹತ್ತಿರದ ಶಾಖೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಿರಿ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಂ ಬಳಸಲು ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳ ಲಕ್ಷ್ಯ ವಿಳಾಸ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲು ಕ್ರೌ ಫೈಲ್‌ಗಳಂತೆ ಆದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ (ಅಥವಾ, ಗಲ್ಲಿಯ ನಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದಲ್ಲಿ, ರಸ್ತೆಯ ಅಂತರ).  ನೀವು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೂ ಸಂಭಾವ್ಯ ಗ್ರಾಹಕರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಂಪನಿಗಳ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ, [[ಕೆಲಸ ಕೇಂದ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹುಡುಕುವವರಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು, ಅವರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರದೇಶದ ಯೋಜನೆಯ]] ಅಪ್ಲೀಕೇಶನ್‌ಗಳ ಜನರನ್ನು ಎಚ್ಚರಗೊಳಿಸಲು, ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಇತರೆ ಅಪ್ಲೀಕೇಶನ್‌ಗಳು.&lt;ref name=&quot;planning&quot;&gt;[https://www.theguardian.com/technology/2009/oct/07/newly-asked-question-royal-mail-postzon ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ ಲೇಖನಗಳು]&lt;/ref&gt;
* ಗಲ್ಲಿಯ ಹಸರು ಮತ್ತು ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಮೂಲಕ ವಿಳಾಸವನ್ನು ನ್ಯಾವಿಗೇಟ್ ಮಾಡಲು [[ಸ್ಯಾಟಲ್‌ಲೈಟ್ ನ್ಯಾವಿಗೇಶನ್]] ಪದ್ದತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.
* ಮೋಟರಿಂಗ್/ವಾಣಿಜ್ಯ/ಗೃಹಬಳಕೆಯ ವಿಮಾಕಂತುಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಮಾಕಂತುಗಳನ್ನು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲು ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

===ಲಭ್ಯತೆ===
ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಮಾಹಿತಿಯು ಆರ್ಥಿಕ ಅನುಕೂಲತೆಗಳು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.{{As of|2009|10}} ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 ರಂತೆ (ನವೀಕರಿಸಿದ) ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ £4000 ಕುರಿತು ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಲು ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್‌ನ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;planning&quot; /&gt; ಸರ್ಕಾರದ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.communities.gov.uk/publications/corporate/ordnancesurveyconsultation |title=ಡಿಸಿಎಲ್‌ಜಿ: ಆರ್ಡಿನೆಸ್ಸ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ನೀತಿಯ ಆಯ್ಕೆಗಳು: ಸಮಾಲೋಚನೆ |access-date=2010-08-02 |archive-date=2009-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091230115507/http://www.communities.gov.uk/publications/corporate/ordnancesurveyconsultation |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010 ರಲ್ಲಿ [[ಓಎಸ್ ಓಪನ್‌ಡೇಟಾ]] ಭಾಗದಂತೆ ಪರವಾನಗಿಯ ಆರೋಪಣೆಯ ಉಚಿತ ಶುಲ್ಕದ ಮರು-ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌]] ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳ (ಅದರ ವಿಳಾಸದ ಅಂಶಗಳಲ್ಲ) ಆರ್ಡನನ್ಸ್ ಸರ್ವೇಯ ಡೇಟಾ ವ್ಯವಸ್ತಿತಗೊಳಿಸಲು ವಿಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ==
*[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] 
*[[ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೋಡ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] (ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ)
*[[ಎಕಾರ್ನ್]]
*[[ವಿಳಾಸದ ಗುರುತು]]
*[[ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಲಾಟರಿ]]
*[[ಆರ್‌ಎಮ್4ಎಸ್‌ಸಿಸಿ]]— ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ನ ಬಾರ್‌ಕೋಡ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಓದುವ ಒಂದು ಯಂತ್ರೆ

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist|2}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [http://www.beacon-dodsworth.co.uk/site/support/postcode_updates/ ಬಿಕಾನ್ ಡೋಡ್ಸ್‌ವರ್ಥ್: ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಅಪ್‌ಡೇಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100924202501/http://www.beacon-dodsworth.co.uk/site/support/postcode_updates |date=2010-09-24 }}
* [http://www.evoxfacilities.co.uk/evoxps.htm ಎವಾಕ್ಸ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು: ಯುಕೆ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿವರಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100526112910/http://www.evoxfacilities.co.uk/evoxps.htm |date=2010-05-26 }}
* [http://tools.lodgemodels.com/Misc_Images/uk_postcode_map_450x741.gif ಲಾಡ್ಜ್ ಮಾಡಲ್ಸ್: ಯುಕೆ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಮ್ಯಾಪ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100531073426/http://tools.lodgemodels.com/Misc_Images/uk_postcode_map_450x741.gif |date=2010-05-31 }}
* [https://www.royalmail.com/portal/rm/postcodefinder?pageId=pol_login&amp;amp;catId=400145&amp;amp;cs=1 ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್: ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಫೈಂಡರ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.cabinetoffice.gov.uk/govtalk/schemasstandards/e-gif/datastandards/address/postcode.aspx UK ಸರ್ಕಾರಿ ಡೇಟಾ ಪ್ರಮಾಣಿತಗಳ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್: ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳು] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20130128101412/http://www.cabinetoffice.gov.uk/govtalk/schemasstandards/e-gif/datastandards/address/postcode.aspx |date=2013-01-28 }}
* [http://www.upu.int/post_code/en/countries/GBR.pdf ಯೂನಿವರ್ಸಲ್ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಯೂನಿಯನ್: ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಅಂಡ್ ನಾರ್ದ್ರನ್ ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090929132617/http://www.upu.int/post_code/en/countries/GBR.pdf |date=2009-09-29 }} 
* [http://strowger-net.telefoonmuseum.com/tel_info_postcodes.html ಸ್ಟ್ರೋಗರ್ ನೆಟ್: ಯುಕೆ ಯ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724133508/http://strowger-net.telefoonmuseum.com/tel_info_postcodes.html |date=2010-07-24 }}

{{UK postal system}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಕೋಡ್‌ಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:1959 ಪೀಠಿಕೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟಲ್‌ಕೋಡ್‌ಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್]]</text>
      <sha1>t4691ab6fd14rdl3wyla29ce0mzgp6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24258</id>
    <revision>
      <id>1375139</id>
      <parentid>1365372</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1375139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="155999" sha1="lub6uyslibf981d8yzsib2m2uec7xha" xml:space="preserve">{{about|Apple personal computers||McIntosh}}

[[ಚಿತ್ರ:Macintosh 128k transparency.png|thumb|right|alt=A beige, boxy computer with a small black and white screen showing a window and desktop with icons.|ಮೂಲ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್, ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಬಳಕೆದಾರರ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಕ್ಕೆ ಬರಹಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಇಮೇಜ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್.]]
[[ಚಿತ್ರ:Imac 16-9.png|thumb|alt=A wide, thin, and sleek computer made of aluminum with a large screen.|ಅಗಸ್ಟ್ 2009 ರಿಂದ ಒಂದು ಐಮ್ಯಾಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಒಂದು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಗಿತ್ತು.]]

'''ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್'''  ({{pron-en|ˈmæk.ɪn.tɒʃ}}{{respell|MAK|in-tosh}},&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/macintosh|publisher=[[Reference.com|Dictionary.com]]|title=Define Macintosh|accessdate=2010-04-11}}&lt;/ref&gt;) ಅಥವಾ '''ಮ್ಯಾಕ್''', ಇದು [[ಆಪಲ್ ಇಂಕ್]] ಕಂಪನಿಯಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ [[ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌]]ಗಳ (ಗಣಕ ಯಂತ್ರ) ಒಂದು ಸರಣಿಯ ಹಲವಾರು ವಿಧಗಳಾಗಿವೆ. [[ಮೊದಲ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್]] ಜನವರಿ 24, 1984 ರಂದು ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಇದು ಒಂದು [[ಕಮಾಂಡ್-ಲೈನ್ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌]]ನ ಹೊರತಾಗಿ ಒಂದು [[ಮೌಸ್]] ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಯೂಸರ್ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್]] ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Polsson|first=Ken|url=http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm|title=Chronology of Apple Computer Personal Computers|date=2009-07-29|accessdate=2009-08-27|archive-date=2009-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090821105822/http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm|url-status=dead}} ಮೇ 3, 1984 ಅನ್ನು ನೋಡಿ.&lt;/ref&gt; ಕಂಪನಿಯು 1980 ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಾರ್ಧದಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು, ಇದನ್ನು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದು 1990ರಲ್ಲಿ [[ಎಮ್‌ಎಸ್-ಡೊಸ್]] ಮತ್ತು [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್‌]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐಬಿಎಮ್ ಪಿಸಿ ಕಂಪಾಟಿಬಲ್ ಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬದಲಾವಣೆ.&lt;ref name=&quot;eight ways&quot;&gt;{{cite web|last=Edwards|first=Benj|url=http://www.macworld.com/article/135017/2008/08/imacanniversary.html|title=Eight ways the iMac changed computing|publisher=[[Macworld]]|date=2008-08-15|accessdate=2009-08-27}}&lt;/ref&gt;

ಆಪಲ್ ತನ್ನ ಬಹುವಿಧದ ಗ್ರಾಹಕ-ಮಟ್ಟ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷ ನಂತರದಲ್ಲಿ [[1998 ಐಮ್ಯಾಕ್]] ಎಲ್ಲಾ-ಒಂದರಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಮಾದರಿಗೆ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿತು. ಇದು ಕ್ರಯದ (ಮಾರಾಟದ) ಯಶಸ್ಸಾಗಿ ಸಾಧಿಸಿ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತೆ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಕಂಡವು, ಆದರೆ ಇದು ಒಮ್ಮೆ ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲಿನ]] ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪುನಃಶ್ಚೇತನಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.  ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿನ ಮ್ಯಾಕ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮನೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ವೃತ್ತಿನಿರತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳು: ಮೇಲೆ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ (ಹಲವಾರು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ) [[ಐಮ್ಯಾಕ್]] ಮತ್ತು ಪ್ರವೆಶ-ಮಟ್ಟದ [[ಮ್ಯಾಕ್ ಮಿನಿ]] [[ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಮಾದರಿಗಳು]], [[ವರ್ಕ್‌ಸ್ಟೇಷನ್]]-ಮಟ್ಟದ [[ಮ್ಯಾಕ್-ಪ್ರೋ]] ಟವರ್, [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್]], [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್ ಏರ್]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್ ಪ್ರೋ]] [[ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌]]ಗಳು, ಮತ್ತು [[ಎಕ್ಸ್‌ಸರ್ವ್]] [[ಸರ್ವರ್]].

ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಒಂದು [[ಲಂಬವಾದ ಏಕೀಕರಣ]]ದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ ತನ್ನ [[ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌]]ನ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳನ್ನು ದೊರಕುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲೆ-ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ [[ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ.  ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಐಬಿಎಮ್ ಪಿಸಿ ಕಂಪಾಟಿಬಲ್]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬಹುವಿಧದ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಇತರ ಕಂಪನಿಯ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಪಲ್ [[ಆಂತರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು]], [[ರಚನೆಗಳು (ವಿನ್ಯಾಸಗಳು)]] ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಪಲ್ ಕೂಡ ಮೂರನೆಯ ಕಂಪನಿಯ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿನ ಮ್ಯಾಕ್ [[ಸಿಪಿಯು]]ಗಳು [[ಇಂಟೆಲ್‌]]ನ [[x86 ವಿನ್ಯಾಸ]]ವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ; ಮುಂಚಿನ ಮಾದರಿಗಳು (1984–1994) [[ಮೊಟೊರೊಲಾ]]ದ [[68k]] ಅನ್ನು ಮತ್ತು 1994 ರಿಂದ 2006 ವರೆಗಿನ ಮಾದರಿಗಳು [[ಎ‌ಐಎಮ್ ಅಲಿಯನ್ಸ್‌]]ನ [[ಪವರ್ ಪಿಸಿ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದವು. ಆಪಲ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗೆ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನ್ನೂ ಕೂಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಅದು [[ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್]] ಆವೃತ್ತಿಯ [[10.6 &quot;ಸ್ನೋ ಲೆಪರ್ಡ್&quot;]] ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿತು.   ಆಧುನಿಕ ಮ್ಯಾಕ್, ಇತರ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಂತೆ, [[ಲಿನಕ್ಸ್]], [[ಫ್ರೀಬಿಎಸ್‌ಡಿ]]ಗಳಂತಹ ಪರ್ಯಾಯ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‍ಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು, ಇಂಟೆಲ್-ಆಧಾರಿತ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅದು [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್]] ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಪಲ್ ತನ್ನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲು [[ಅನುಮತಿ]]ಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.

== ಇತಿಹಾಸ ==
{{See also|History of Apple}}

=== 1979 ರಿಂದ 1984 ರ ವರೆಗೆ: ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ===

ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಯೋಜನೆಯು 1970 ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಯ ಒಬ್ಬ ನೌಕರ [[ಜೆಫ್ ರಸ್ಕಿನ್]] ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಜೆಫ್ ರಸ್ಕಿನ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ಬಳಸಲು ಸುಲಭವಾಗುವ, ಕಡಿಮೆ-ವೆಚ್ಚದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದನು. ಅವನು ಆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗೆ ತನ್ನ ನೆಚ್ಚಿನ ಆಪಲ್ ವಿಧದ ನಂತರ, ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲು ಬಯಸಿದನು,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mxmora.best.vwh.net/JefRaskin.html|title=Recollections of the Macintosh project|accessdate=2008-11-27|first=Jef|last=Raskin|year=1996|work=Articles from Jef Raskin about the history of the Macintosh.|archive-date=2012-06-24|archive-url=https://www.webcitation.org/68eyToShN?url=http://mxmora.best.vwh.net/JefRaskin.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಈ ಹೆಸರು, ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ, [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಆಡಿಯೋ ಸಲಕರಣಾ]] ತಯಾರಕರಿಗೆ ಸಮೀಪದ ಹೆಸರಾದ್ದರಿಂದ, ಕಾನೂನು ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅವನು ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಯು ಅದನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು ಎಂಬ ಉದ್ದೆಶದಿಂದ ಸ್ಟೀವ್ ಜಾಬ್ಸ್ ಒಂದು ಹೆಸರನ್ನು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಲು ವಿನಂತಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಆ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಯು ಅದರ ಹಕ್ಕನ್ನು ಖರೀದಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದು ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;ಆಪಲ್ ರಹಸ್ಯ 2.0: ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಕಂಪನಿಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಇತಿಹಾಸ,ಒವನ್ ಡಬ್ಲು. ಲಿಂಜ್‌ಮೇಯರ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 978-1-59327-010-0&lt;/ref&gt; 1979 ರಲ್ಲಿ ರಸ್ಕಿನ್ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟನು,&lt;ref name=&quot;Father of Mac&quot;/&gt; ಮತ್ತು ಅವನು ತನ್ನ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಒಂದು ಮೂಲರೂಪವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಅನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. [[ಬಿಲ್ ಅಟ್ಕಿನ್‌ಸನ್]], ಆಪಲ್‌ನ [[ಲೀಸಾ]] ಗುಂಪಿನ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನು (ಈ ಗುಂಪು ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ-ಬಳಕೆಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿತ್ತು), ಅದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಒಬ್ಬ ಸೇವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ತಜ್ಞ [[ಬರೇಲ್ ಸ್ಮಿತ್‌ಗೆ]]  ಅವನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದನು.  ವರ್ಷಗಳ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ರಸ್ಕಿನ್ ಒಂದು ದೊಡ್ಡದಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ತಂಡವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದನು. ಆ ತಂಡವು ಮೂಲ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ [[ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್]] ಮತ್ತು [[ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]]ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿತು ಮತ್ತು ತಯಾರಿಸಿತು; ರಸ್ಕಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಅಟ್ಕಿನ್‌ಸನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಮಿತ್ ಈ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ತಂಡವು [[ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ರೌ]],&lt;ref&gt;{{cite web|last=Crow|first=George|publisher=Folklore.org|authorlink=Jerry Manock|url=http://www.folklore.org/ProjectView.py?project=Macintosh&amp;characters=George%20Crow|title=The Original Macintosh|accessdate=2010-04-28}}&lt;/ref&gt; [[ಕ್ರಿಸ್ ಎಸ್ಪಿನೊಸಾ]], [[ಜೊನ್ನಾ ಹೊಫ್‌ಮನ್]], [[ಬ್ರೂಸ್ ಹೊರ್ನ್]], [[ಸುಸಾನ್ ಕೇರ್]], [[ಆಂಡಿ ಹರ್ಟ್ಜ್‌ಫೆಲ್ಡ್]], [[ಗೈ ಕವಾಸಕಿ]], [[ಡೇನಿಯಲ್ ಕೊಟ್‌ಕೆ]],&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kottke|first=Dan|publisher=Folklore.org|authorlink=Jerry Manock|url=http://www.folklore.org/ProjectView.py?project=Macintosh&amp;characters=Dan%20Kottke|title=The Original Macintosh|accessdate=2010-04-28}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಜೆರ್ರಿ ಮ್ಯಾನೊಕ್]] ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Manock|first=Jerry|publisher=Folklore.org|authorlink=Jerry Manock|url=http://folklore.org/ProjectView.py?project=Macintosh&amp;characters=Jerry%20Manock|title=The Original Macintosh|accessdate=2010-04-28|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070929111006/http://folklore.org/ProjectView.py?project=Macintosh&amp;characters=Jerry%20Manock |archivedate = September 29, 2007|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.guykawasaki.com/2009/01/twenty-five-yea.html#axzz0mQb8tIS0|title=Macintosh 25th Anniversary Reunion: Where Did Time Go?|date=2009-01-26|accessdate=2010-04-28|first=Guy|last=Kawasaki|archive-date=2012-06-24|archive-url=https://www.webcitation.org/68eyVtkeI?url=http://blog.guykawasaki.com/2009/01/twenty-five-yea.html#axzz0mQb8tIS0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಸ್ಮಿತ್‌ನ ಮೊದಲ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಫಲಕವು ರಸ್ಕಿನ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು: ಇದು 64 [[ಕಿಲೋಬೈಟ್]] (KB) [[RAM]] (ಆರ್‌ಎ‌ಎಮ್‌) ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, [[ಮೊಟೊರೊಲಾ]] [[6809E]] [[ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೊಸೆಸರ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿತು ಮತ್ತು ಒಂದು 256×256 [[ಪಿಕ್ಸೆಲ್]] [[ಕಪ್ಪು-ಮತ್ತು-ಬಿಳಿ]] [[ಬಿಟ್‌ಮ್ಯಾಪ್]] ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ನ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್ [[ಬಡ್ ಟ್ರಿಬಲ್‌]]ನು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಮೇಲೆ ಲೀಸಾದ ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು, ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಲೀಸಾದ [[ಮೊಟೊರೊಲಾ 68000]] ಮೈಕ್ರೋಪ್ರೋಸೆಸರ್ ಅನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ ಒಳಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಬಹುದೇ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸ್ಮಿತ್‌ನನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 1980 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಸ್ಮಿತ್‌ನು ಕೇವಲ 68000 ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಫಲಕವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರ ವೇಗವನ್ನು 5 ರಿಂದ 8 [[ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಜ್‌]]ವರೆಗೆ (MHz) ವೃದ್ಧಿಸಿದನು; ಈ ಫಲಕವು ಒಂದು 384×256 ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಪ್ರದರ್ಶಕವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ಕೂಡ ಹೊಂದಿತ್ತು.  ಸ್ಮಿತ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸವು ಲೀಸಾಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ RAM ಚಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿತು, ಅದು ಫಲಕದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚ-ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಅಂತಿಮ ಮ್ಯಾಕ್ ವಿನ್ಯಾಸವು ಸ್ವಯಂ-ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಪೂರ್ತಿಯಾದ [[ಕ್ವಿಕ್‌ಡ್ರಾ]] ಚಿತ್ರ ಭಾಷೆ (ಲಾಂಗ್ವೇಜ್) ಅನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಇತರ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ROM]]ನ 64 KB ಯಲ್ಲಿನ ಇಂಟರ್‌ಪ್ರಿಟರ್ ಆಗಿತ್ತು; ಇದು 128&amp;nbsp;KB of RAM ಅನ್ನು [[ಲೊಜಿಕ್‌ಬೋರ್ಡ್‌]]ಗೆ [[ಸಂಯೋಜಿಸ]]ಲ್ಪಟ್ಟ ಹದಿನಾರು 64&amp;nbsp;[[ಕಿಲೋಬಿಟ್]] (Kb) ಚಿಪ್‌ಗಳ ವಿಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.  ಅಲ್ಲಿ ಮೆಮೊರಿ ಸ್ಲೊಟ್‌ಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಇದರ RAM ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ-ಸ್ಥಾಪಿತ ಚಿಪ್‌ಗಳ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ 256 ಕೆಬಿ RAM ಚಿಪ್ ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಹದಿನಾರು ಚಿಪ್ ಸೊಕೆಟ್‌ನ ಮೂಲಕ RAM ಕೆಬಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅಂತಿಮ ಉತ್ಪನ್ನವು ಮೂಲರೂಪಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುತ್ತ, 9-ಇಂಚಿನ ಪರದೆ, 512x342 ಪಿಕ್ಸೆಲ್ [[ಮೊನೊಕ್ರೋಮ್]] ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Hertzfeld|first=Andy|publisher=Folklore.org|authorlink=Andy Hertzfeld|url=http://www.folklore.org/StoryView.py?story=Five_Different_Macs.txt|title=Five different Macintoshes|accessdate=2006-04-24}}&lt;/ref&gt;

ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಯ ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಕನಾದ [[ಸ್ಟೀವ್ ಜಾಬ್ಸ್‌]]ನ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು. ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಲೀಸಾಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾರಾಟ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮನಗಂಡ ನಂತರ, ಅವನು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ರಸ್ಕಿನ್‌ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1981 ರಲ್ಲಿ ಜಾಬ್ಸ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸ್ವಭಾವಗಳ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಹೊರಹೋದನು ಮತ್ತು ತಂಡದ ಸದಸ್ಯ ಹೇಳುವಂತೆ ಅಂತಿಮ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ವಿನ್ಯಾಸವು ರಸ್ಕಿನ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗಿಂತ ಜಾಬ್ಸ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ತುಂಬಾ ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Father of Mac&quot;&gt;{{cite web|last=Hertzfeld|first=Andy|authorlink=Andy Hertzfeld|url=http://www.folklore.org/StoryView.py?project=Macintosh&amp;story=The_Father_of_The_Macintosh.txt&amp;showcomments=1#comments|publisher=Folklore.org|title=The father of the Macintosh|accessdate=2006-04-24}}&lt;/ref&gt; [[ಜೆರಾಕ್ಸ್ ಪಿಎಆರ್‌ಸಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಜಿಯುಐ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದ ನಂತರ, ಜಾಬ್ಸ್‌ನು ಆಪಲ್ ಸರಕುಗಳ ವಿನಿಮಯದಲ್ಲಿ [[ಜೆರಾಕ್ಸ್ ಆಲ್ಟೋ]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮತ್ತು [[ಸ್ಮಾಲ್‌ಟಾಕ್]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅವುಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಭೇಟಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲು ಕೋರಿಕೊಂಡನು. ಲೀಸಾ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಯೂಸರ್ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳು ಭಾಗಶಃವಾಗಿ ಜೆರಾಕ್ಸ್ ಪಿಎಆರ್‌ಸಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ತಂಡದ ಸ್ವಂತ ಉದ್ದೇಶಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Horn|first=Bruce|url=http://www.folklore.org/StoryView.py?project=Macintosh&amp;story=On_Xerox,_Apple_and_Progress.txt|publisher=Folklore.org|title=On Xerox, Apple and Progress|accessdate=2007-02-03}}&lt;/ref&gt; ಜಾಬ್ಸ್‌ನು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಲೈನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರ [[ಹರ್ಟ್‌ಮಟ್ ಎಸ್ಲಿಂಗರ್‌]]ನನ್ನು ನೇಮಿಸಿದನು, ಇದು [[&quot;ಸ್ನೋ ವೈಟ್&quot; ಡಿಸೈನ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌]]ನ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು; ಆದಾಗ್ಯೂ ಮುಂಚಿನ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ತಡವಾಗಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು, ಇದು ಹಲವಾರು ಇತರ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 1980 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಆಪಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Tracy|first=Ed|url=http://www.landsnail.com/apple/local/design/design2.html|title=History of computer design: Snow White|publisher=Landsnail.com|accessdate=2006-04-24}}&lt;/ref&gt;  ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಬ್ಸ್‌ನ ಅಧಿಕಾರತ್ವವು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ; ಹೊಸ ಸಿಇಓ [[ಜಾನ್ ಸ್ಕ್ಯೂಲೆ]]ಯ ಜೊತೆಗಿನ ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ, ಜಾಬ್ಸ್ 1985 ರಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದನು,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.folklore.org/StoryView.py?project=Macintosh&amp;story=The_End_Of_An_Era.txt|title=The End Of An Era|first=Andy|last=Hertzfeld|authorlink=Andy Hertzfeld|work=folklore.org}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತೊಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕಂಪನಿ [[NeXT]] ಅನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಹೊರಟನು,&lt;ref&gt;{{citenews|last=Spector|first=G|title=Apple's Jobs Starts New Firm, Targets Education Market|work=[[eWeek|PCWeek]]|page=109|date=1985-09-24}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಆಪಲ್ NeXT ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಅಂದರೆ 1997 ರ ವರೆಗೂ ಹಿಂದಿರುಗಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://product.info.apple.com/pr/press.releases/1997/q2/970207.pr.rel.next.html|title=Apple Computer, Inc. Finalizes Acquisition of NeXT Software Inc.|date=1997-02-07|publisher=Apple|accessdate=2010-04-27|archive-date=1999-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/19990117075346/http://product.info.apple.com/pr/press.releases/1997/q2/970207.pr.rel.next.html|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

=== 1984: ಪೀಠಿಕೆ (ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ) ===
[[ಚಿತ್ರ:Ad apple 1984.jpg|thumb|alt=A young woman carrying a sledge hammer and wearing a white tank top with a drawing of a Macintosh runs from black figures in the background.|ಈ ದೂರದರ್ಶನ ವಾಣಿಜ್ಯವು, ಮೊದಲಿಗೆ ಸುಪರ್ ಬೌಲ್ XVIII ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಾಲನೆ ಹೊಂದಿತು, ಅದು ಮೂಲ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಅನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದಿತು.]]
[[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ 128k]] ಯು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1983 ರಂದು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ 18-ಪುಟದ ಕೈಪುಸ್ತಕವು ಹಲವಾರು ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳ ಜೊತೆ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.digibarn.com/collections/ads/apple-mac/index.htm|title=Apple Macintosh 18 Page Brochure|publisher=DigiBarn Computer Museum|accessdate=2006-04-24|archive-date=2006-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20060428071658/http://www.digibarn.com/collections/ads/apple-mac/index.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್, ಈಗ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ US$1.5 ಮಿಲಿಯನ್ [[ರಿಡ್ಲೇ ಸ್ಕೊಟ್]] ವಾಣಿಜ್ಯ ದೂರದರ್ಶನದಿಂದ, &quot;[[1984]]&quot;  ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;appleconfidential2&quot;&gt;{{citebook|last=Linzmayer|first=Owen W.|title=Apple Confidential 2.0|publisher=No Starch Press|year=2004|pages=113|url=http://www.owenink.com/|isbn=1-59327-010-0|access-date=2010-08-10|archive-date=2022-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220123192145/https://www.owenink.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಇದರ ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯವಹಾರವು 22 ಜನವರಿ 1984 ರಂದು [[ಸುಪರ್ ಬೌಲ್ XVIII]] ದ ಮೂರನೆಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೇಲೇರಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಈಗ ಒಂದು &quot;ಹೊಸತಿರುವಿನ&quot;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://www.usatoday.com/tech/columnist/kevinmaney/2004-01-28-maney_x.htm|title=Apple's '1984' Super Bowl commercial still stands as watershed event|accessdate=2010-04-11|last=Maney|first=Kevin|date=2004-01-28|publisher=[[USA Today]]}}&lt;/ref&gt; ಘಟನೆ ಮತ್ತು ಒಂದು &quot;ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಚನೆ&quot;&lt;ref name=&quot;masterpiece&quot;&gt;{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2006/SHOWBIZ/02/02/eye.ent.commercials/|title=Why 2006 isn't like '1984'|accessdate=2008-05-10|author=|last=Leopold|first=Todd|date=2006-02-03|publisher=[[CNN]]|archive-date=2019-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022000031/http://edition.cnn.com/2006/SHOWBIZ/02/02/eye.ent.commercials/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಐಬಿಎಮ್‌ನ &quot;ಕನ್‍ಫರ್ಮಿಟಿ&quot;ಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು, &quot;1984&quot; ಇದು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ನ ಬರುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಒಂದು ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟಿತು ([[ಆಪಲ್‌]]ನ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಅದರ ಬಿಳಿಯ [[ಟ್ಯಾಂಕ್ ಟಾಪ್‌]]ನ ಮೇಲಿನ ಒಂದು [[ಪಿಕಾಸೋ]]-ಶೈಲಿಯ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು).   [[ಜಾರ್ಜ್ ಒರ್ವೆಲ್‌]]ನ ''[[ನೈನ್‌ಟೀನ್ ಏಟಿ-ಫೋರ್]]''  ಕಾದಂಬರಿಗಳ [[ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳು]] ದೂರದರ್ಶನದ &quot;[[ಬಿಗ್ ಬ್ರದರ್]]&quot;ನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು [[ಡಿಸ್ತೋಪಿಯನ್ ಲಕ್ಷಣ]]ವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದವು.&lt;ref name=&quot;cellini&quot;&gt;{{citeweb|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb197/is_200401/ai_n5556112|title=The Story Behind Apple's '1984' TV commercial: Big Brother at 20|accessdate=2008-05-09|last=Cellini|first=Adelia|month=January|year=2004|work=[[MacWorld]] 21.1, page 18|archiveurl=https://archive.is/20130112175910/findarticles.com/p/articles/mi_hb197/is_200401/ai_n5556112|archivedate=2013-01-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.wired.com/science/discoveries/news/2007/01/72496|title=Jan. 22, 1984: Dawn of the Mac|accessdate=2010-04-11|last=Long|first=Tony|date=2007-01-22|publisher=[[Wired News|Wired]]}}&lt;/ref&gt;

1984 ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಇದು ಇದರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಎರಡು ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳ ಡಿಸೈನ್‌ನ ಜೊತೆ ಸಂಯೋಜನೆ ಹೊಂದಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು: [[ಮ್ಯಾಕ್‌ರೈಟ್]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಪೇಂಟ್]]. ಇದು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸ್ಟೀವ್ ಜಾಬ್ಸ್‌ನಿಂದ ಅವನ ಜನಪ್ರಿಯ ಮ್ಯಾಕ್ ಮುಖ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ ತ್ವರಿತವಾದ, ಉತ್ಸಾಹಶಾಲಿ ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ಶೇಖರಿಸದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು &quot;[[ಆಟಿಕೆ]]&quot; ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆದರು.&lt;ref&gt;{{citeweb|url=https://www.wired.com/gadgets/mac/news/2004/01/61730|title=We're All Mac Users Now|accessdate=2010-04-11|last=Kahney|first=Leander|date=2004-01-06|publisher=[[Wired News|Wired]]|archiveurl=https://archive.is/20120629002841/http://www.wired.com/gadgets/mac/news/2004/01/61730|archivedate=2012-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  ಆಪರೇಂಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜಿಯುಐ ಸುತ್ತ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಬರಹ-ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು [[ಸಂಕೇತದಿಂದ-ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳು]] ಪುನರ್‌ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಸಂಕೇತಗಳು ಪುನಃ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು. ಇದು ಹಲವಾರು [[ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಕಾರ]]ರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಚ್ಛಿಸದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಕೊರತೆಯ ಒಂದು ಕಾರಣ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಎಪ್ರಿಲ್ 1984 ರಲ್ಲಿ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌]]ನ [[ಮಲ್ಟಿಪ್ಲಾನ್]] [[ಎಮ್‌ಎಸ್-ಡೊಸ್‌]]ದಿಂದ 1985 ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವರ್ಡ್‌]]ನ ಅನುಸರಣೆಯ ಜೊತೆ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm|title=Chronology of Apple Computer Personal Computers|author=Polsson, Ken|accessdate=2007-11-18|archive-date=2009-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090821105822/http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1985 ರಲ್ಲಿ, [[ಐಬಿಎಮ್ ಪಿಸಿ]]ಗಳಿಗೆ [[ಲೋಟಸ್ 1-2-3]] ಗಳ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ಗಾಗಿ [[ಲೋಟಸ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್]] [[ಲೋಟಸ್ ಜಾಜ್‌]] ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-11721498/lotus-third-time-charm.html|title=For Lotus, third time's the charm|author=Beamer, Scott|accessdate=2010-06-23|date=1992-01-13|publisher=MacWEEK|archiveurl=https://archive.today/20120629002840/http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-11721498/lotus-third-time-charm.html|archivedate=2012-06-29|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ [[ಲೆಮ್ಮಿಂಗ್ಸ್ ಆಡ್]] ಜೊತೆಗೆ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಆಫೀಸ್]] ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಅದರ ಸಂಭಾವ್ಯ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಅವಹೇಳನ ಮಾಡುವ ಅಪಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದ ಅದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Worst Business&quot;/&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Apple-Macintosh.jpg|thumb|alt=A Macintosh sits in a museum exhibit about postmodernism.|ಸ್ವೀಡನ್‌ನ ಗೋತೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿನ ಡಿಸೈನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ (ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ)ದಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪ್ಲಸ್.]]

ನವೆಂಬರ್ 1984 ರಲ್ಲಿ ''[[ನ್ಯೂಸ್‌ವೀಕ್]]''  ಪತ್ರಿಕೆಯ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಚುನಾವಣಾ-ನಂತರದ ಆವೃತ್ತಿಗಾಗಿ, ಆಪಲ್ ಆ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ 39 ಜಾಹೀರಾತು ಪುಟಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು US$2.5 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.guidebookgallery.org/ads/magazines/macos/macos10-newsweek|title=1984 ''Newsweek'' Macintosh ads|publisher=GUIdebook, [[Newsweek]]|accessdate=2006-04-24}}&lt;/ref&gt;   ಆಪಲ್ &quot;ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ನ ಒಂದು ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಯತ್ನ&quot; ಪ್ರಚಾರವನ್ನೂ ಕೂಡ ನಡೆಸಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಭಾವ್ಯ ಗ್ರಾಹಕರು 24 ಘಂಟೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆಗುಕೊಂಡು ಹೋಗಬಹುದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮಾರಾಟದಾರರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 200,000 ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸಿದರು, ಮಾರಾಟದಾರರು ಈ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಸರಬರಾಜು ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮುಟ್ಟಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಇನ್ನು ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಕೂಡ ಮಾರಾಟವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಪಾಸು ಬಂದವು.  ಈ ವಿಕ್ರಯ ಶಿಬಿರವು ಸಿಇಓ ಜಾನ್ ಸ್ಕ್ಯೂಲೆಗೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಬೆಲೆಯನ್ನು [[ಯುಎಸ್$]] 1,995 ರಿಂದ US$2,495 ಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೇರಿತು (2010 ರಲ್ಲಿನ ಹಣದುಬ್ಬರವು ಸುಮಾರು $5,200 ಇರುತ್ತದೆಂದು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸರಿಹೊಂದಿಸಲಾಯಿತು).&lt;ref name=&quot;Worst Business&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.osnews.com/story/16036/Apples-Worst-Business-Decisions/|title=Apple's Worst Business Decisions|author=Hormby, Thomas|publisher=OS News|accessdate=2007-12-24|date=2006-10-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://data.bls.gov/cgi-bin/cpicalc.pl|title=Inflation Calculator|publisher=[[Bureau of Labor Statistics]]|accessdate=2010-05-14}}&lt;/ref&gt;

=== 1985 ದಿಂದ 1989 ವರೆಗೆ: ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಪ್ರಕಟಣಾ ಕಾಲಮಾನ (ಯುಗ) ===
1985 ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್, ಆಪಲ್‌ನ [[ಲೇಸರ್‌ರೈಟರ್]] ಪ್ರಿಂಟರ್, ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳಾದ ಬೊಸ್ಟನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌‌ನ [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಪಬ್ಲಿಷರ್]] ಮತ್ತು [[ಆಲ್ಡಸ್ ಪೇಜ್‌ಮೇಕರ್‌]]ಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ರಚಿಸಲು, ಮುನ್ನೋಟಕ್ಕೆ, ಮತ್ತು ಬರಹಗಳು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪುಟಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು, ಇದು [[ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌]]ನ ಒಂದು ಕಾರ್ಯವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ, ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಇದು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ನ ಅಪೂರ್ವವದ ಕಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದು ಕೊಮ್ಮೊಡೋರ್ 64 ([[GEOS]]) ಮತ್ತು [[ಐಬಿಎಮ್ ಪಿಸಿ]] ಬಳಕೆದಾರರಿಗೂ ದೊರೆಯುವಂತದ್ದಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book| last = Spring | first = Michael B. | title = Electronic printing and publishing: the document processing revolution | publisher = CRC Press | year = 1991 | pages = 125–126 | url = https://books.google.com/?id=_MV46vFUrI4C&amp;pg=PA125&amp;dq=Desktop+publishing+history+of&amp;cd=5#v=onepage&amp;q=Desktop%20publishing%20history%20of | isbn = 9780824785444}}&lt;/ref&gt; ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ರೀಹ್ಯಾಂಡ್, [[ಕ್ವಾರ್ಕ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]], [[ಎಡೋಬ್ ಫೋಟೋಷಾಪ್]], ಮತ್ತು [[ಎಡೋಬ್ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟರ್‌]]ಗಳಂತಹ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳು ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಗಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವು.

ಮೊದಲ ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಕೊರತೆಗಳು ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟವು: ಇದು 1984 ರಲ್ಲಿನ ಇತರ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಜೊತೆ ತುಲನೆ ಮಾಡಿ ನೋಡಿದಾಗ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಮೆಮೊರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಬರುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಹಾರ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಡ್ರೈವ್]] ಅನ್ನು ಅಥವಾ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲು ಬರುವಂತಹ ಸಾಧನವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1985 ರಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಮೆಮೊರಿಯನ್ನು 512 ಕೆಬಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು, ಆದರೆ ಇದು ಅನನುಕೂಲಕರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಂದು 128 ಕೆಬಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಮೆಮೊರಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;512_specs&quot;&gt;{{cite mac|model=[[Macintosh 512K]]|appleNumber=SP187|everyURL=mac_classic/stats/mac_512k.html|accessdate=23 June 2010}}&lt;/ref&gt; ಸಂಪರ್ಕತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ ಜನವರಿ 10, 1986 ರಂದು US$2,600 ಬೆಲೆಗೆ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪ್ಲಸ್]] ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಇದು ನಾಲ್ಕಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬಲ್ಲ ಒಂದು [[ಮೆಗಾಬೈಟ್]] RAM ಅನ್ನು ನೀಡಿತು, ಮತ್ತು ಏಳು ಫೆರಿಫಿರಲ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ- ಹಾರ್ಡ್ ಡ್ರೈವ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ಯಾನರ್‌ಗಳಂತಹ-ಯಂತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವಂತಹ ಒಂದು ನಂತರದ-ಮಹತ್ತರ ಬದಲಾವಣೆಯ [[ಎಸ್‌ಸಿಎಸ್‌ಐ]] ಸಮಾನಾಂತರ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಅನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನೀಡಿತು.  ಇದರ [[ಫ್ಲೊಪಿ ಡ್ರೈವ್]] 800 [[ಕೆಬಿ]] ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮ್ಯಾಕ್ ಪ್ಲಸ್ ಇದು ಒಂದು ತ್ವರಿತಗತಿಯ ಯಶಸ್ಸಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15, 1990 ರವರೆಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗದಂತೆ ಇರಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಹತ್ತು ತಿಂಗಳುಗಳ ಮಾರಾಟದಿಂದ, ಇದು ಆಪಲ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಮಾರಾಟವಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite mac|model=[[Macintosh Plus]]|appleNumber=SP190|everyURL=mac_classic/stats/mac_plus.html|accessdate=23 June 2010}}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:MacII.jpg|thumb|alt=A bulky gay Macintosh, with a separate monitor and CPU.|ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ II, ಇದು ವಿಸ್ತರಿಸಬಲ್ಲ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿದೆ.]]
ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊಟೊರೊಲಾ ಸಿಪಿಯುಗಳು ಯಂತ್ರದ ವೇಗವರ್ಧನೆಯಾಗುವ ಸಂಭವನೀಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು, ಮತ್ತು 1987 ರಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ ಹೊಸ ಮೊಟೊರೊಲಾ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಪದೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ II]] ಅನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿತು, ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ II ಒಂದು{{nowrap|16&amp;nbsp;MHz}} [[ಮೊಟೊರೊಲಾ 68020]] ಸಂಸ್ಕಾರಕವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite mac|model=[[Macintosh II]]|appleNumber=SP193|everyURL=mac_ii/stats/mac_ii.html|accessdate=23 June 2010}}&lt;/ref&gt; ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ II ರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯು ROM ನಲ್ಲಿ ಕಲರ್ [[ಕ್ವಿಕ್‌ಡ್ರಾ]] ಆಗಿತ್ತು, ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌ನ ಒಂದು ಕಲರ್ ಆವೃತ್ತಿಯು ಯಂತ್ರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಹಲವಾರು ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲರ್ ಕ್ವಿಕ್‌ಡ್ರಾ‌ಗಳು ಯಾವುದೇ ಪ್ರದರ್ಶಕ ಗಾತ್ರವನ್ನು, ಯಾವುದೇ ಕಲರ್ ಆಳವನ್ನು, ಮತ್ತು ಬಹುವಿಧದ ಮೊನಿಟರ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಕಡಿಮೆ ಸಂಸ್ಕಾರಕ ವೇಗ ಮತ್ತು ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಂತಹ ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟವು, ಅವು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಗಮವಾಗಿ ಸಾಗುವ ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದವು.

ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ II ಇದು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಹೊಸ ದಿಕ್ಕಿನ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸಿತು, ಈಗಿನಂತೆ, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಇದು ಹಲವರು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸ್ಲಾಟ್‌ಗಳು, ಕಲರ್ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಐಬಿಎಮ್ ಪಿಸಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಒಂದು ಮೊಡ್ಯುಲರ್ ಬ್ರೆಕ್-ಔಟ್ ಡಿಸೈನ್ ಜೊತೆ ಒಂದು ತೆರೆದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆಪಲ್‌ನ ಮತ್ತೊಂದು ಲೈನ್‌, ವಿಸ್ತರಿಸಬಲ್ಲ ಆಪಲ್ II ಸರಣಿಗಳಿಂದ ಉತ್ತೇಜನ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ಹಾರ್ಡ್ ಡ್ರೈವ್ ಮತ್ತು ಒಂದು ಫ್ಯಾನ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಅದು ಮೊದಲಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.old-computers.com/museum/computer.asp?st=1&amp;c=160|title=Apple Macintosh II|accessdate=2007-12-23|publisher=Old Computers On-line Museum|archive-date=2010-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20101121051334/http://www.old-computers.com/museum/computer.asp?st=1&amp;c=160|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಮೂರನೆಯ-ತಂಡದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಕಾರ ಒಂದು ಉಷ್ಣ ಸಂವೇದಕದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಫ್ಯಾನ್‌ನ ವೇಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಒಂದು ಸಾಧನವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದನು, ಆದರೆ ಇದು ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನು ಅನೂರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://docs.info.apple.com/article.html?artnum=4648&amp;coll=ap|title=Macintosh II Family: Fan Regulator Voids Warranty|accessdate=2007-12-23|publisher=Apple|date=1992-07-02|archive-date=2008-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080115135417/http://docs.info.apple.com/article.html?artnum=4648&amp;coll=ap|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನಂತರದ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಾರ್ಡ್ ಡ್ರೈವ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.

ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ 1986 ರಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್‌ಗಳ ಕಾರ್ಯಾಗಾರವನ್ನು, ಅಥವಾ [[MPW]] ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು, ಅದು ಒಂದು ಲೀಸಾದಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಕಾರರನ್ನು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಮೇಲೆ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ಗಾಗಿ ಸಾಫ್ಟ್‍ವೇರ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಅಗಸ್ಟ್ 1987 ರಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ [[ಹೈಪರ್‌ಕಾರ್ಡ್]] ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು ಮತ್ತು [[ಮಲ್ಟಿಫೈಂಡರ್]] (ಬಹುಸಂಶೋಧಕ)ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು, ಅವುಗಳು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ಗೆ ಸಹಸಂಬಂಧಿತ ಮಲ್ಟಿಟಾಸ್ಕಿಂಗ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವು. ಕುಸಿತದಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ ಎರಡನ್ನೂ ಪ್ರತಿ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿತು.

ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ II ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಎಸ್‌ಇ]] ಕೂಡ ಒಂದು ಎಮ್‌ಬಿ ಆಂತರಿಕ ಹಾರ್ಡ್ ಡ್ರೈವ್ ಮತ್ತು ಒಂದು ವಿಸ್ತರಣಾ ಸ್ಲಾಟ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ಮೊದಲ [[ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಮ್ಯಾಕ್]] ಆಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite mac|model=[[Macintosh SE]]|appleNumber=SP191|everyURL=mac_classic/stats/mac_se.html|accessdate=23 June 2010}}&lt;/ref&gt; ಎಸ್‍ಇಯು [[ಜೆರ್ರಿ ಮ್ಯಾನೋಕ್]] ಮತ್ತು ಟೆರ್ರಿ ಒಯಾಮಾದ ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ II ರ ''[[ಸ್ನೋ ವೈಟ್]]''  ರಚನಾ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ ಅನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿತು, ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಮುಂಚೆ ಹೊಸ [[ಆಪಲ್ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಬಸ್]] (ADB) [[ಮೌಸ್]], [[ಕೀಬೋರ್ಡ್‌]]ಗಳು [[ಆಪಲ್ II]] &lt;small&gt;ಜಿಎಸ್‌&lt;/small&gt;ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದವು.

1987 ರಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ ತನ್ನ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ [[ಕ್ಲಾರಿಸ್]] ಆಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಅದು ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಯೊಳಗೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಹಲವಾರು ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿತು, ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳೆಂದರೆ ಮ್ಯಾಕ್‌ರೈಟ್, ಮ್ಯಾಕ್‌ಪೇಂಟ್, ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್]]. 1980 ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ಲಾರಿಸ್ ಹಲವಾರು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದಿತು; ಅದರ ಪರಿಣಾಮವು ಮ್ಯಾಕ್‌ಪೇಂಟ್ ಪ್ರೋ, ಮ್ಯಾಕ್‌ಡ್ರಾ ಪ್ರೋ, ಮ್ಯಾಕ್‌‍ರೈಟ್ ಪ್ರೋ, ಮತ್ತು ಫೈಲ್‌ಮೇಕರ್ ಪ್ರೋಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ &quot;ಪ್ರೊ&quot; ಸರಣಿಯಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಪೂರ್ತಿಯಾದ ಆಫೀಸ್ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಕ್ಲಾರಿಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಮೇಲಿನ [[ಇನ್‌ಫೊರ್ಮಿಕ್ಸ್ ವಿಂಗ್ಸ್]] [[ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌ಷೀಟ್‌]]ನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು, ಉಳಿದವುಗಳನ್ನು [[ಕ್ಲಾರಿಸ್ ಪರಿಹರಿಸಿತು]], ಮತ್ತು ಹೊಸ ಪ್ರಸಂಟೇಷನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ [[ಕ್ಲಾರಿಸ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್]] ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. 1990 ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ, ಕ್ಲಾರಿಸ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷಣ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಗ್ರಾಹಕ-ಮಟ್ಟದ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು. 1991 ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಲಾರಿಸ್ ಇದು [[ಕ್ಲಾರಿಸ್‌ವರ್ಕ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, ಅದು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು-ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ ಆಯಿತು. 1998 ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾರಿಸ್ ಆಪಲ್ ಜೊತೆಗೆ ಪುನಃ ಒಂದುಗೂಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಕ್ಲಾರಿಸ್‌ವರ್ಕ್ಸ್ ಇದು ಆವೃತ್ತಿ 5.0. ರ ಪ್ರಾರಂಭದ ಜೊತೆಗೆ ಆಪಲ್‌ವರ್ಕ್ಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=MIT Project on Mathematics and Computation|url=http://www-swiss.ai.mit.edu/~bob/clarisworks.php|title=A Brief History of ClarisWorks|accessdate=2007-12-24|year=2003|author=Hearm, Bob}}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Macintosh portable.jpg|thumb|ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪೋರ್ಟೆಬಲ್ ಇದು ಆಪಲ್‌ನ ಮೊದಲ ಸಾಗಿಸಲು ಸುಲಭವಾದಂತಹ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಗಿದೆ.ಇದು 1989 ರಿಂದ 1991 ರವರೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸಿಸ್ಟಮ್ 6 ಮತ್ತು ಸಿಸ್ಟಮ್ 7 ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು.]]
1988 ರಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಮತ್ತು [[ಹೆವ್‌ಲೆಟ್-ಪ್ಯಾಕರ್ಡ್‌]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳು ಆಪಲ್‌ನ ಜಿಯುಐ ಸ್ವಾಮ್ಯಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರು ಎಂಬ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ [[ದಾವೆ]]ಯನ್ನು ಹೂಡಿತು, ಅದು (ಇತರ ಸಂಗತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ) ಆಯತಾಕೃತಿಯ, ಒದನ್ನೊಂದು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವ, ಮತ್ತು ಗಾತ್ರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಲ್ಲ ವಿಂಡೋಗಳ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿತು.   ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಪ್ರಕರಣವು ಆಪಲ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ ತೀರ್ಮಾನವಾಯಿತು ಎಂದು ನಂತರ [[ಮನವಿ]] ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.  ಆಪಲ್‌ನ ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ಕ್ರಮಗಳು [[ಫ್ರೀ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಫೌಂಡೇಷನ್]] (FSF) ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೆಲವು ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಒಳಗಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಆಪಲ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಿಯುಐ ಮೇಲೆ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗೆ ಜಿಎನ್‌ಯು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿತು ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=[[Free Software Foundation]]|title=Special Report: Apple's New Look and Feel|url=http://www.gnu.org/bulletins/bull5.html#SEC9|journal=GNU's Bulletin|volume=1|issue=5|date=1988-06-11|accessdate=2006-04-25|archive-date=2012-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120905153628/http://www.gnu.org/bulletins/bull5.html#SEC9|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|author=[[Free Software Foundation]]|title=End of Apple Boycott|url=http://www.gnu.org/bulletins/bull18.html#SEC13|journal=GNU's Bulletin|volume=1|issue=18|date=1995-01|accessdate=2006-04-25|archive-date=2010-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100514191819/http://www.gnu.org/bulletins/bull18.html#SEC13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಹೊಸ [[ಮೊಟೊರೊಲಾ 68030]] ಸಂಸ್ಕಾರಕದ ಜೊತೆ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ IIx]] 1988 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅದು ಒಂದು ಆನ್-ಬೋರ್ಡ್ [[ಎಮ್‌ಎಮ್‌ಯು]] ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಆಂತರಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಂದ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite mac|model=[[Macintosh IIx]]|appleNumber=SP194|everyURL=mac_ii/stats/mac_iix.html|accessdate=23 June 2010}}&lt;/ref&gt;  ಇದು 1989 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಆವೃತ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ([[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ IIcx]])&lt;ref&gt;{{cite mac|model=[[Macintosh IIcx]]|everyURL=apple/mac_ii/stats/mac_iicx.html|accessdate=23 June 2010}}&lt;/ref&gt; ಅನುಸರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ ಎಸ್‌ಇ ದ ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿಯು {{nowrap|16&amp;nbsp;MHz}} 68030, [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಎಸ್‍ಇ/30]] ಮೂಲಕ ಬಲವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite mac|model=[[Macintosh SE/30]]|appleNumber=SP195|everyURL=mac_classic/stats/mac_se30.html|accessdate=23 June 2010}}&lt;/ref&gt;  ಆ ವರ್ಷದ ನಂತರ, [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ IIci]] ಇದು &quot;[[32-ಬಿಟ್ ಕ್ಲೀನ್]]&quot; ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮೊದಲ ಮ್ಯಾಕ್ ಆಗಿತ್ತು,{{nowrap|25&amp;nbsp;MHz}} ಇದು 8 ಎಮ್‌ಬಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು RAM ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite mac|model=[[Macintosh IIci]]|appleNumber=SP197|everyURL=mac_ii/stats/mac_iici.html|accessdate=23 June 2010}}&lt;/ref&gt; ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಂತಲ್ಲದೇ, ಇದು &quot;32-ಬಿಟ್ ಡರ್ಟಿ&quot; ROM ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು (32 ಬಿಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಡ್ರೆಸ್ಸಿಂಗ್‌ಗೆ ದೊರಕುತ್ತಿದ್ದ 8 ಬಿಟ್‌ಗಳು ಒಎಸ್-ಹಂತದ [[ಫ್ಲಾಗ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸಿದವು). [[ಸಿಸ್ಟಮ್ 7]] ಇದು 32-ಬಿಟ್ ಅಡ್ರೆಸಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಮೊದಲ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lowendmac.com/trouble/32bit.shtml|title=32-bit Addressing on Older Macs|accessdate=2007-12-24|date=2001-01|publisher=Low End Mac|author=Knight, Dan}}&lt;/ref&gt; ಆಪಲ್ ಕೂಡ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪೋರ್ಟೇಬಲ್]],{{nowrap|16&amp;nbsp;MHz}} ಒಂದು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಒಂದು 68000 ಯಂತ್ರ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಹಿಂಬದಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶ ಬೀರುವ]] [[ಸಮತಲವಾದ ಪ್ಯಾನಲ್ ಪ್ರದರ್ಶಕವ]]ನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite mac|model=[[Macintosh Portable]]|appleNumber=SP140|everyURL=powerbook/stats/mac_portable.html|accessdate=23 June 2010}}&lt;/ref&gt; ಅದರ ನಂತರದ ವರ್ಷ US$9,900 ಬೆಲೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ IIfx]] ಅನಾವರಣ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದರ ವೇಗದ {{nowrap|40&amp;nbsp;MHz}}[[68030]] ಸಂಸ್ಕಾರಕದ ಹೊರತಾಗಿ, ಇದು [[I/O]] (ಇನ್‌ಪುಟ್/ಔಟ್‌ಪುಟ್) ಸಂಸ್ಕಾರಕಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ವೇಗವಾದ ಮೆಮೊರಿ ಮತ್ತು ಎರಡು [[ಆಪಲ್ II-ಎರಾ ಸಿಪಿಯುಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಂತರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite mac|model=[[Macintosh IIfx]]|appleNumber=SP203|everyURL=mac_ii/stats/mac_iifx.html|accessdate=23 June 2010}}&lt;/ref&gt;

=== 1990 ರಿಂದ 1998 ವರೆಗೆ: ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅವನತಿ ===
[[ಚಿತ್ರ:Macintosh classic.jpg|thumb|right|ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್, ಇದು 1990 ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದ ಬಜೆಟ್ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.]][[File:Powerbook 100 pose.jpg|thumb|right|ಪವರ್‌ಬುಕ್ (ಇಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ) 140 ಮತ್ತು 170 ಒಂದು ವೃತ್ತಿನಿರತ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ.ಅವರು ಒಂದು ಪಾಮ್ ರೆಸ್ಟ್‌ನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೀಬೋರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ನೋಟ್‌ಬುಕ್ ದಕ್ಷತಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.
]]
[[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್ 3.0]], ಇದು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನ್ನು ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣ ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಸಮೀಪಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದು ಮೇ 1990 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟಿತು ಮತ್ತು ಬಳಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ, ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.  ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1990 ರಲ್ಲಿ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದು ಆಪಲ್‌ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪ್ಲಸ್‌ನ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್]] ಇದು 2001 ರವರೆಗಿನ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ ಮ್ಯಾಕ್ ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;lesscostlyMacClassic&quot;&gt;ಫಿಷರ್, ಲಾರೆನ್ಸ್ ಎಮ್.(1990-10-15). [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEFD9163CF936A25753C1A966958260 ಕಡಿಮೆ-ವೆಚ್ಚದ ಆಪಲ್ ಲೈನ್ ಈ ದಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲ್ಪಡಬೇಕು]. ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌.''  ಜನವರಿ 2, 2008ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt;   68020-ಪವರ್ಡ್ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಎಲ್‌ಸಿ]], ಇದು ಇದರ ವಿಭಿನ್ನವಾದ [[ಪಿಜಾ ಬೊಕ್ಸ್]] ದೃಷ್ಟಾಂತದಲ್ಲಿ, ಕಲರ್ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಹೊಸ, ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ 512 × 384 ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಮೊನಿಟರ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite mac|model=[[Macintosh LC]]|appleNumber=SP205|everyURL=mac_lc/stats/mac_lc.html|accessdate=24 June 2010}}&lt;/ref&gt; [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ IIsi]] ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ {{nowrap|20&amp;nbsp;MHz}} ಕೇವಲ ಒಂದು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸ್ಲಾಟ್ ಜೊತೆಗಿನ IIci ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite mac|model=[[Macintosh IIsi]]|appleNumber=SP199|everyURL=mac_ii/stats/mac_iisi.html|accessdate=24 June 2010}}&lt;/ref&gt; ಎಲ್ಲ ಮೂರು ಯಂತ್ರಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಗಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಕೂಡ&lt;ref&gt;ಫಿಷರ್, ಲಾರೆನ್ಸ್ ಎಮ್. M. (1991-01-18). &quot;[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE2DA163BF93BA25752C0A967958260 ಐ.ಬಿ.ಎಮ್. ವಾಲ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಅನ್ನು ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಬಲೆಯ ಮೂಲಕ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಆಪಲ್ ವರದಿಗಳು 20.6% ಹೆಚ್ಚಿವೆ]&quot;.  ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌.''  2006-12-16ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt; ಆಪಲ್‌ನ ಲಾಭದ ಮಾರ್ಜಿನ್ ಮುಂಚಿನ ಯಂತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;lesscostlyMacClassic&quot;/&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Macintosh System 7.5.3 screenshot.png|thumb|left|ಸಿಸ್ಟಮ್ 7 ಇದು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಮೊದಲ ಮಹತ್ವದ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿತ್ತು.]][[File:MacOS8.6.jpg|thumb|left|ಒಎಸ್ 8 ಇದು ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್‌ನ ಎರಡನೆಯ ಮಹತ್ವದ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಒಎಸ್ 8.6 ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
]]
ಆಪಲ್‌ನ ಮೈಕ್ರೋಚಿಪ್‌ಗಳು ಸುಧಾರಣೆಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವು. ಒಂದು{{nowrap|16&amp;nbsp;MHz}} 68030 ಸಿಪಿಯುವನ್ನು&lt;ref&gt;{{cite mac|model=[[Macintosh LC II]]|appleNumber=SP206|everyURL=mac_lc/stats/mac_lc_ii.html|accessdate=24 June 2010}}&lt;/ref&gt; ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ II]]&lt;ref&gt;{{cite mac|model=[[Macintosh Classic II]]|appleNumber=SP204|everyURL=mac_classic/stats/mac_classic_ii.html|accessdate=24 June 2010}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಎಲ್‌ಸಿ]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕ್ವಾಡ್ರಾ]] 700&lt;ref&gt;{{cite mac|model=[[Macintosh Quadra]] 700|appleNumber=SP235|everyURL=mac_quadra/stats/mac_quadra_700.html|accessdate=24 June 2010}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು 900&lt;ref&gt;{{cite mac|model=Macintosh Quadra 900|appleNumber=mac_quadra/stats/mac_quadra_900.html|everyURL=mac_quadra/stats/mac_quadra_900.html|accessdate=24 June 2010}}&lt;/ref&gt; ಗಳಿಂದ 1991ರಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಇದು ವೇಗವಾದ [[ಮೊಟೊರೊಲಾ 68040]] ಸಂಸ್ಕಾರಕವನ್ನು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಗಿದೆ. 1994 ರಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಯು ಆಪಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಐಬಿಎಮ್, ಮತ್ತು ಮೊಟೊರೊಲಾಗಳ [[ಎಐಎಮ್ ಅಲಿಯನ್ಸ್‌]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಆರ್‌ಐಎಸ್‌ಸಿ]] ಪವರ್ ಪಿಸಿ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಮೊಟೊರೊಲಾ ಸಿಪಿಯುಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kaomso.com/FullStory.php?TheStory=78|title=Apple's Transition to PowerPC put in perspective|author=Hormby, Thomas|publisher=Kaomso|accessdate=2007-12-24|date=2005-01-03|archive-date=2005-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20050221094423/http://www.kaomso.com/FullStory.php?TheStory=78|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಹೊಸ ಚಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದ [[ಪವರ್ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್]] ಲೈನ್ ಇದು ಒಂಭತ್ತು ತಿಂಗಳುಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪವರ್‌ಪಿಸಿ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1994.htm|title=Chronology of Apple Computer Personal Computers|author=Polsson, Ken|accessdate=2007-12-24|date=2007-12-16|archive-date=2007-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071212193828/http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1994.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಆಪಲ್ 1991 ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪೋರ್ಟೆಬಲ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲಿನ [[ಪವರ್‌ಬುಕ್]] ಲೈನ್ ಜೊತೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿತು: [[ಪವರ್‌ಬುಕ್ 100]] ಇದು ಒಂದು ಸಂಕುಚಿತಗೊಂಡ ಪೋರ್ಟೆಬಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಗಿದೆ;{{nowrap|16&amp;nbsp;MHz}} 68030 [[ಪವರ್‌ಬುಕ್ 140]]; ಮತ್ತು 68030 [[ಪವರ್‌ಬುಕ್ 170]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1990.htm|title=Chronology of Apple Computer Personal Computers|author=Polsson, Ken|accessdate=2007-11-18|archive-date=2007-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071212193823/http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1990.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಅವುಗಳು ಒಂದು ಪಾಲ್ಮ್ ರೆಸ್ಟ್‌ನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೀಬೋರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಕೀಬೋರ್ಡ್‌ನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಒಳಗಿನ ಪಾಯಿಂಟಿಂಗ್ ಜೊತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ (ಒಂದು [[ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಬಾಲ್]]) ಮೊದಲ ಸಾಗಿಸಲು ಸುಲಭವಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.appleinsider.com/articles/07/02/16/apple_to_re_enter_the_sub_notebook_market.html|title=Apple to re-enter the sub-notebook market|author=Jade, Kasper|publisher=AppleInsider|accessdate=2007-12-24|date=2007-02-16}}&lt;/ref&gt; 1993 ರ [[ಪವರ್‌ಬುಕ್ 165ಸಿ]] ಇದು ಒಂದು ಕಲರ್ ಪರದೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ 8-ಬಿಟ್ಸ್ ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಜೊತೆಗಿನ{{nowrap|640 x 400}} ಆಪಲ್‌ನ ಮೊದಲ ಸಾಗಿಸಲು ಸುಲಭವಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite mac|model=PowerBook 165c|appleNumber=SP148|everyURL=powerbook/stats/mac_powerbook165c.html|accessdate=24 June 2010}}&lt;/ref&gt;  ಪವರ್‌ಬುಕ್‌ಗಳ ಎರಡನೆಯ-ತಲೆಮಾರು 500 ಶ್ರೇಣಿಗಳ [[ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್‌]]ಗಳನ್ನು 1994 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.

[[ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್‌]]ಗೆ, [[ಸಿಸ್ಟಮ್ 7]] ಇದು [[32-ಬಿಟ್‌]]ನಿಂದ ಪುನರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಅದು [[ವಾಸ್ತವವಾದ ಮೆಮೊರಿ]]ಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಕಲರ್ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್, ಮೆಮೊರಿ ಅಡ್ರೆಸಿಂಗ್, ನೆಟ್‌ವರ್ಕಿಂಗ್, ಮತ್ತು [[ಸಹ-ಸಂಬಂಧಿತ ಮಲ್ಟಿಟಾಸ್ಕಿಂಗ್‌]]ಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿತು.  ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕೂಡ, ಅವರು [[ಆಪಲ್ ಔದ್ಯಮಿಕ ಡಿಸೈನ್ ಗುಂಪ]]ನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆಂತರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ತರುವುದಕ್ಕಾಗಿ [[ಫ್ರಾಗ್‌ಡಿಸೈನ್‌]]ಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ ಸಮಾಲೋಚನಾ ಶುಲ್ಕದ ಜೊತೆ, ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ &quot;ಸ್ನೋ ವೈಟ್&quot; ಡಿಸೈನ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.  ಅವರು ಹೊಸ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಜೊತೆ ಸಾಗಲು ಒಂದು ಹೊಸ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಕೌಶಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಅದರ ಆಪಲ್ ಉತ್ಪಾದನಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Kunkel|first=Paul|others=Rick English (photographs)|title=AppleDesign: The work of the Apple Industrial Design Group|date= October 1, 1997 |publisher=[[Graphis Inc.]]|location=[[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]]|isbn=1888001259}}&lt;/ref&gt;

ಈ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಯಶಸ್ಸುಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಇಂಟೆಲ್‌]]ಗಳು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ [[ವಿಂಡೋಸ್ 95]] ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಮತ್ತು [[ಪೆಂಟಿಯಮ್‌]]ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಆಪಲ್‌ನ [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲ]]ನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಗಣನೀಯವಾಗಿ ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಐಬಿಎಮ್ ಪಿಸಿ ಕಂಪಾಟಿಬಲ್]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಗಳು ವಿಂಡೋಸ್ ಅನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ [[ಜಿಯುಐ‌]]ಗೆ ಇನ್ನೂ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ತಂದಿತು. ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಆಪಲ್ ಸಂಭಾವ್ಯ ಖರೀದಿದಾರರನ್ನು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಹಲವಾರು ಅದೇ ರೀತಿಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್, ಎಲ್‌ಸಿಗಳು, ಐಐಗಳು, ಕ್ವಾಡ್ರಾಗಳು, [[ಪರ್ಫಾರ್ಮಾ‌]]ಗಳು, ಮತ್ತು [[ಸೆಂಟ್ರೈಸ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://docs.info.apple.com/article.html?artnum=12707&amp;coll=ap|title=Macintosh Centris, Quadra 660AV: Description (Discontinued)|author=Apple Computer|accessdate=2007-12-24|date=1995-06-19|archive-date=2008-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080406025005/http://docs.info.apple.com/article.html?artnum=12707&amp;coll=ap|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಮಾದರಿ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು, ಆಪಲ್‌ನ ಸಿಸ್ಟಮ್ 7 ಅನ್ನು ನಡೆಸಿದ ಮೂರನೆಯ-ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕ್ಲೋನ್‌]]ಗಳ ವಿದುದ್ಧ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದವು. ಇದು ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಕೊಂಚ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಸಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು, ಆದರೆ ಇದು ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಬಹಳ ನಷ್ಟವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು.

1997 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀವ್ ಜಾಬ್ಸ್‌ನು ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಗೆ ವಾಪಾಸಾಗಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅವನು, ಆವೃತ್ತಿ 7.7 ಆಗಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಅವಲೋಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಎಸ್ ಅನ್ನು [[ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ 8]] (ಯಾವತ್ತಿಗೂ-ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ-ಬರದಂತಹ [[ಕೊಪ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಒಎಸ್‌]]ನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ) ಆಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕೆಂಬ ಆದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದನು.  ಆಪಲ್ ಕೇವಲ ಸಿಸ್ಟಮ್ 7 ಅನ್ನು ಮೂರನೆ-ಕಂಪನಿಗಳ ಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರಣದಿಂದ, ಈ ಕಾರ್ಯವು ಪರಿಣಾಮಕರಿಯಾಗಿ ಕ್ಲೋನ್ ಲೈನ್ ಅನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ನಿರ್ಣಯವು, [[ಸ್ಟಾರ್‌ಮ್ಯಾಕ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಿದ [[ಮೊಟೊರೊಲಾ]], ಸುಪರ್‌ಮ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಿದ ಯುಮ್ಯಾಕ್ಸ್,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.everymac.com/systems/umax/index-umax-supermac-mac-clones.html|title=Umax Mac Clones (MacOS-Compatible Systems)|author=EveryMac.com|accessdate=2009-11-11|date=2009-10-27}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಪವರ್‌ವೇವ್, ಪವರ್‌ಟವರ್, ಮತ್ತು ಪವರ್‌ಟವರ್ ಪ್ರೋಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಲೈನ್ಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಕ್ಲೋನ್ಸ್ ಅನ್ನು ನೀಡಿದ [[ಪವರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್‌]]ಗಳಂತಹ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದವು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.everymac.com/systems/powercc/index-power-computing-mac-clones.html|title=PowerComputing Mac Clones (MacOS-Compatible Systems)|author=EveryMac.com|accessdate=2009-11-11|date=2009-10-27}}&lt;/ref&gt; ಈ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮ್ಯಾಕ್-ಕಂಪಾಟಿಬಲ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lowendmac.com/musings/mm07/0830.html|title=1997: Apple Squeezes Mac Clones Out of the Market|author=Knight, Dan|publisher=Low End Mac|accessdate=2007-12-24|date=2007-08-30}}&lt;/ref&gt;

=== 1998 ರಿಂದ 2005 ವರೆಗೆ: ಹೊಸ ಪ್ರಾರಂಭಗಳು ===
[[File:IMac Bondi Blue.jpg|thumb|ಮೂಲ &quot;ಬೊಂಡಿ ಬ್ಲು&quot; ಐಮ್ಯಾಕ್ ಜಿ3.
ಇದು 1998 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದು ಆಪಲ್‌ನ ಲಾಭದಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ವಾಪಸು ತಂದಿತು.ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಂಯೋಜಿತಗೊಂಡ ಮೌಸ್ ಇದು ಆಪಲ್‌ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕನ ಕನಿಷ್ಠ ಆಸಕ್ತಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[141]&lt;/ref&gt;
]]
[[ಸ್ಟೀವ್ ಜಾಬ್ಸ್‌]]ನು ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, 1998 ರಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ ಎಲ್ಲಾ-ಸೌಲಭ್ಯಗಳು-ಒಂದರಲ್ಲೇ ಇರುವ [[ಐಮ್ಯಾಕ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇದರ ಪಾರಭಾಸಕ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕೇಸ್, ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ [[ಬೊಂಡಿ ಬ್ಲೂ]] ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಹಲವಾರು ಇತರ ಬಣ್ಣಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದವು, ಇದು 1990 ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ [[ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಡಿಸೈನ್]] ಹಾಲ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಐಮ್ಯಾಕ್ [[ಎಸ್‌ಸಿಎಸ್‌ಐ]] ಮತ್ತು [[ಎಡಿಬಿ]]ಗಳಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಪಲ್ ಮಾನದಂಡಗಳ (ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ) ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಜೊತೆ ಎರಡು [[ಯುಎಸ್‌ಬಿ]] ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.   ಇದು ಆಂತರಿಕ [[ಫ್ಲಾಪಿ ಡಿಸ್ಕ್]] ಡ್ರೈವ್ ಅನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದಾದ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಗಾಗಿ [[ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಡಿಸ್ಕ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿತು.&lt;ref name=&quot;eight ways&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite mac|model=[[iMac G3]]|appleNumber=SP136|everyURL=imac/stats/imac_ab.html|accessdate=24 June 2010}}&lt;/ref&gt; 139 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 800,000 ಘಟಕಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಚಮತ್ಕಾರಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಎಂದು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿತು,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/ca/press/1999/01/iMac_Sales.html|title=800,000 iMacs Sold in First 139 Days|publisher=Apple|date=1999-01-05|accessdate=2007-12-23}}&lt;/ref&gt; ಈ ಮಾರಾಟವು ಕಂಪನಿಗೆ ಮಿಲಿಯನ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು- ಇದು [[ಮೈಕೆಲ್ ಸ್ಪಿಂಡ್ಲರ್‌]]ನು ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಸಿಇಒ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ನಂತರದಿಂದ ಆಪಲ್ ಕಂಪನಿಯ ಮೊದಲ ಲಾಭದಾಯಕ ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE6D8123AF936A25753C1A96E958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=all|title=COMPANY REPORTS; Apple's First Annual Profit Since 1995|author=Markoff, John|date=1998-10-15|publisher=''[[New York Times]]''|accessdate=2007-12-23}} {{dead link| date=June 2010 | bot=DASHBot}}&lt;/ref&gt; &quot;ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ&quot; ಕಲಾತ್ಮಕತೆಗಳು [[ಪವರ್ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌]]ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಒಂದು ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನ: [[ಐಬುಕ್]] ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.  1999 ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇಬುಕ್ ಇದು ಆಪಲ್‌ನ ಮೊದಲ ಗ್ರಾಹಕ-ಮಟ್ಟದ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಗಿತ್ತು. ಇದು ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆಯೇ 140,000 ಮುಂಚಿನ-ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.macobserver.com/news/99/august/990831/140000ibooks.html|title=Apple Averages Three Thousand iBooks Per Day In Pre-orders!|date=1999-08-31|publisher=The Mac Observer|accessdate=2007-12-24}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವೇಳೆಗೆ ಇದು ಐಮ್ಯಾಕ್‌ನಂತೆಯೇ ಮರಾಟದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2000/jan/25ibook.html|title=PC Data Ranks iBook Number One Portable in U.S.|date=2000-01-25|publisher=Apple|accessdate=2007-12-18}}&lt;/ref&gt; ಆಪಲ್ ತನ್ನ ಶ್ರೇಣಿಗಳಿಗೆ ಪವರ್ [[ಮ್ಯಾಕ್ ಜಿ4 ಕ್ಯೂಬ್]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://manuals.info.apple.com/en/PowerMacG4_CubeAbout.PDF|format=PDF|title=About the Macintosh Cube|year=2000|publisher=Apple|accessdate=2008-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050324084728/http://manuals.info.apple.com/en/PowerMacG4_CubeAbout.PDF|archivedate=2005-03-24}}&lt;/ref&gt; ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಾಗಿ [[ಇಮ್ಯಾಕ್]] ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿನಿರತರಿಗಾಗಿ [[ಪವರ್‌ಬುಕ್]] ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳಂತಹ ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂದು ಹೋಯಿತು. [[ಮೂಲ ಐಮ್ಯಾಕ್]] ಒಂದು [[ಜಿ3 ಸಂಸ್ಕಾರಕ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ [[ಜಿ4]] ನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರ [[ಜಿ5]] ಚಿಪ್‌ಗಳು ಒಂದು ಹೊಸ ಡಿಸೈನ್‌ನಿಂದ, ಅಂದರೆ ಬಿಳಿಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ನ ಒತ್ತಾಸೆಗಾಗಿ ಬಣ್ಣಗಳ ವ್ಯೂಹಗಳನ್ನು ಬಿಡುವುದು, ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಸಂಯೋಜನಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.  [[ಪ್ರಸ್ತುತದ ಐಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳು]] ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಮ್ ಸುತ್ತುವರಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಜನವರಿ 11, 2005 ರಂದು, ಆಪಲ್ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ US$499 ಬೆಲೆಯ&lt;ref&gt;ಮಾರ್‌ಆಫ್, ಜಾನ್; ಹಾನ್ಸೆಲ್, ಸೌಲ್ (2005-01-12). &quot;[https://www.nytimes.com/2005/01/12/technology/12apple.html ಆಪಲ್ ಕಾನೂನು-ಆಧಾರಿತ ಬೆಲೆಯ ಮ್ಯಾಕ್ ಮೂಲಕ ಪಥವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ].&quot; ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್''  2006-12-16ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt; [[ಮ್ಯಾಕ್ ಮಿನಿ]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;BBCunveil&quot;&gt;{{Cite document|title=Apple unveils low-cost 'Mac mini'|publisher=[[BBC News]]|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4162009.stm|accessdate=28 April 2010 | date=2005-01-11|postscript=&lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt;

ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಇದು ಒಂದು [[ನ್ಯಾನೊಕೆರ್ನೆಲ್‌]]ನ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ 8.6]] ನಲ್ಲಿ [[ಬಹುವಿಧದ ಸಂಸ್ಕಾರಕ ಸೇವೆ]] 2.0 ಗಳ ಬೆಂಬಲಗಳಂತಹ ಮರುಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಆವೃತ್ತಿ 9.2.2 ವರೆಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=
http://developer.apple.com/documentation/mac/PPCSoftware/PPCSoftware-12.html#HEADING12-0|title=Apple Developer Connection&amp;nbsp;– Overview of the PowerPC System Software|publisher=Apple|accessdate=2009-05-11}}&lt;/ref&gt; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇದರ ದಿನಾಂಕದ ವಿನ್ಯಾಸವು ಬದಲಿ ಬಳಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಅತ್ಯವಶ್ಯಕವಾಗಿಸಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಸಮವಾಗಿ, ಆಪಲ್ [[ಮ್ಯಾಕ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ X]] ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. [[ಡಾರ್ವಿನ್]], [[ಎಕ್ಸ್‌ಎನ್‌ಯು]], ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್‌]]ಗಳನ್ನು [[ಅಡಿಪಾಯ]]ಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಮತ್ತು [[ನೆಕ್ಸ್ಟ್‌ಸ್ಟೆಪ್]] ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಯುನಿಕ್ಸ್-ಆಧಾರಿತ ನಂತರದ [[ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ 9]] ಯಂತ್ರಭಾಗಗಳನ್ನು-ಪೂರ್ತಿ ರಿಪೇರಿ ಮಾಡಿತು. ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಇದು ಒಂದು [[ಅಕ್ವಾ]] ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ ಜೊತೆಗಿನ [[ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಬೀಟಾ]]ದಂತೆ, ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ 2000 ದವರೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಬಳಕೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಯುಎಸ್ $29.99 ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಇದು ಸಾಹಸಕಾರಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಆಪಲ್‌ನ ಹೊಸ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಮರುಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;ಬಿಯರ್ಸ್‌ಡೋರ್ಫರ್, ಜೆ.ಡಿ (2000-09-14). &quot;[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F01E2DD1538F937A2575AC0A9669C8B63&amp;amp;scp=1 ಆಪಲ್ ಮೋಲ್ಡ್ ಅನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತದೆ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.&quot; ''ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್ '' ''2006-12-16ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.''&lt;/ref&gt;  ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್, [[10.0]] (ಉಪನಾಮ ಚೀತಾ),  ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಮಾರ್ಚ್ 24, 2001 ರಂದು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹಳೆಯದಾದ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳು ಈಗಲೂ ಕೂಡ ಮುಂಚಿನ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಕ್ಲಾಸಿಕ್]] ಎಂಬ ಅನುಕೂಲಕರತೆಯನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ನ ನಂತರದ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು [[10.1 &quot;ಪ್ಯೂಮಾ&quot;]] (ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ 25, 2001), [[10.2 &quot;ಜಾಗೌರ್&quot;]] (ಅಗಸ್ಟ್ 24, 2002), [[10.3 &quot;ಪ್ಯಾಂಥರ್&quot;]] (ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24, 2003), [[10.4 &quot;ಟೈಗರ್&quot;]] (ಎಪ್ರಿಲ್ 29, 2005), [[10.5 &quot;ಲೆಪರ್ಡ್&quot;]] (ಅಕ್ಟೋಬರ್ 26, 2007), ಮತ್ತು [[10.6 &quot;ಸ್ನೋ ಲೆಪರ್ಡ್&quot;]] (ಅಗಸ್ಟ್ 28, 2009) ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2009/06/08macosx.html|title=Apple Unveils Mac OS X Snow Leopard|date=2009-06-08|publisher=Apple|accessdate=2009-06-12}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲೆಪರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ನೋ ಲೆಪರ್ಡ್‌ಗಳು [[ದ ಓಪನ್ ಗ್ರುಪ್‌]]ನಿಂದ ಒಂದು [[ಯುನಿಕ್ಸ್]] ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.opengroup.org/comm/press/19-2-nov07.htm|title=Mac OS X Leopard Achieves UNIX 03 Product Standard Certification|date=2007-11-19|publisher=The Open Group|accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.opengroup.org/openbrand/register/brand3581.htm|title=Mac OS X Snow Leopard Achieves UNIX 03 Product Standard Certification|date=2009-10-22|publisher=The Open Group|accessdate=2010-04-05}}&lt;/ref&gt;

=== 2006 ನಂತರ: ಇಂಟೆಲ್ ಕಾಲಯುಗ ===
[[File:MacBook Pro situated on a wooden table.jpg|thumb|ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್ ಪ್ರೋ ಇದು ಒಂದು ಇಂಟೆಲ್ ಸಂಸ್ಕಾರಕವನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ನ್ಯಾಕ್ ನೋಟ್‌ಬುಕ್ ಆಗಿದೆ.ಇದು ಮ್ಯಾಕ್‌ವರ್ಲ್ಡ್‌ 2006 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;[168]&lt;/ref&gt;
]]

ಆಪಲ್ 2006 ರಲ್ಲಿ [[ಪವರ್‌ಪಿಸಿ]] ಮೈಕ್ರೋಸಂಸ್ಕಾರಕಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು [[ನಿಲ್ಲಿಸಿತು]]. [[ಡಬ್ಲುಡಬ್ಲುಡಿಸಿ]] 2005 ಯಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೀವ್ ಜಾಬ್ಸ್ ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಇದು ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಇಂಟೆಲ್ ಮತ್ತು ಪವರ್‌ಪಿಸಿ ಎರಡೂ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವನು ಗಮನಿಸಿದನು.&lt;ref name=&quot;Intel transition&quot;&gt;{{cite web|title=Apple to Use Intel Microprocessors Beginning in 2006|url=http://www.apple.com/pr/library/2005/jun/06intel.html|publisher=Apple|accessdate=14 May 2010|date=2005-06-06}}&lt;/ref&gt; ಎಲ್ಲ ಆಧುನಿಕ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ [[ಇಂಟೆಲ್‌]]ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಎಕ್ಸ್86 ಸಂಸ್ಕಾರಕ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳು ಸ್ವಿಚ್ ಅನ್ನು ತಿಳಿಸಿಕೊಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಹೊಸ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Macworld 10 significant&quot;&gt;{{cite web|title=Apple's most significant products of the decade|url=http://www.macworld.com/article/145380/2010/01/10significantapplemoves.html|publisher=Macworld|last=Michaels|first=Philip|accessdate=14 May 2010|date=2010-01-02}}&lt;/ref&gt;  ಇಂಟೆಲ್-ಆಧಾರಿತ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳು ಪವರ್‌ಪಿಸಿಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲೇ-ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ರೊಸೆಟ್ಟಾ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಎಮ್ಯುಲೇಟರ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;{{cite web|title=WWDC 2005 Keynote Live Update|url=http://www.macworld.com/article/45157/2005/06/liveupdate.html|publisher=Macworld|accessdate=14 May 2010|date=2005-06-06|archive-date=2012-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205045133/http://www.macworld.com/article/45157/2005/06/liveupdate.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಮೂಲ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಗೋಚರವಾಗುವ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು [[ಕ್ಲಾಸಿಕ್]] ಆವರಣವು ಅಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂಟೆಲ್-ಆಧಾರಿತ ಮ್ಯಾಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಜೊತೆ, ಆಪಲ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಮೇಲೆ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳ ಅನುಕರಣೆಯು ಬೇಕಾಗಿರದ [[ವಾಸ್ತವ ಪಿಸಿ]]ಗಳ ಮೂಲ ವಿಂಡೋಸ್-ಆಧಾರಿತ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನ್ನು ಸಂಭವನೀಯವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.  ಮಾರ್ಚ್ 2006 ರಲ್ಲಿ, ಹ್ಯಾಕರ್ (ಮುಖ್ಯಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರಿನಲ್ಲಿ ಪಡೆಯುವವ)ಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು [[ವಿಂಡೋಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪಿ]] ಯನ್ನು ಒಂದು ಇಂಟೆಲ್-ಆಧಾರಿತ ಮ್ಯಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥವಾಯಿತು ಎಂದು ಅದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ಗುಂಪು ಅವುಗಳ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ತೆರೆದ ಮೂಲವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದವು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಂತರ್ಜಾಲದಿಂದ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|date= 2006-03-17 |url=http://www.msnbc.msn.com/id/11885495/|title=Hackers get Windows XP to run on a Mac|publisher=[[MSNBC]] (AP)|accessdate=2006-04-24}}&lt;/ref&gt;  ಎಪ್ರಿಲ್ 5, 2006 ರಂದು, ಆಪಲ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ [[ಬೂಟ್ ಕ್ಯಾಂಪ್]] ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೀಟಾ ದೊರಕುವಿಕೆಯನ್ನು ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿತು, ಅದು ಇಂಟೆಲ್-ಆಧಾರಿತ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳ ಮಾಲಿಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಡೋಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು; ನಂತರದ ಆವೃತ್ತಿಗಳು [[ವಿಂಡೋಸ್ ವಿಸ್ತಾ]]ಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲಪೂರಕವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಬೂಟ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಇದು ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ 10.5 ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು, ಅದೇ ಸಲಯದಲ್ಲಿ ಪವರ್‌ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳಿಂದ ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌ಗೆ ಬೆಂಬಲವು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;apple bcamp&quot;&gt;{{cite web|title=Boot Camp|url=http://www.apple.com/support/bootcamp/|publisher=Apple|accessdate=17 May 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Dalrymple|first=Jim|title=New Apple software lets Intel Macs boot Windows|url=http://www.macworld.com/article/50204/2006/04/bootcamp.html|publisher=Macworld|accessdate=14 May 2010|date=2006-03-05|archive-date=2012-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120215025811/http://www.macworld.com/article/50204/2006/04/bootcamp.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಆಪಲ್‌ನ ಇತ್ತೀಚಿನ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಡಿಸೈನ್]] [[ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಮ್]] ಮತ್ತು [[ಗ್ಲಾಸ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಅದು ವಾತಾವರಣ ಸ್ನೇಹಿ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/environment/complete-lifecycle/#recycling|title=The story behind Apple's environmental footprint.|publisher=Apple|accessdate=2009-12-23}}&lt;/ref&gt; ಐಮ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್  ಪ್ರೋಲೈನ್‌ಗಳು ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಮ್ ಸಂಯೋಜಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದು ಈಗ ಒಂದು ಏಕೈಕ [[ಯುನಿಬೊಡಿ]]ಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2008/10/14macbook.html|title=New MacBook Family Redefines Notebook Design|date=2008-10-14|publisher=Apple|accessdate=2009-12-23}}&lt;/ref&gt;  ಪ್ರಮುಖ ಡಿಸೈನರ್ [[ಜೊನಾಥನ್ ಐವ್]] ಇವನು ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು, ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಬಳಸಬಲ್ಲ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಒಂದು ಕನಿಷ್ಠತಾವಾದಿ ಮತ್ತು ಸರಳವಾದ ಅನುಭೂತಿಯ ಕಡೆಗೆ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.wired.com/culture/design/news/2003/06/59381?currentPage=all|title=Design According to Ive|date=2003-06-25|first=Leander|last=Kahney|publisher=Wired|accessdate=2009-12-23|archiveurl=https://archive.today/20130209110504/http://www.wired.com/culture/design/news/2003/06/59381?currentPage=all|archivedate=2013-02-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gizmodo.com/5399420/watch-jonathan-ives-segment-in-objectified|title=Watch Jonathan Ive's Segment in ''Objectified''|first=Dan|last=Nosowitz|date=2009-11-07|publisher=Gizmodo|accessdate=2009-12-23}}&lt;/ref&gt; ತೆಗೆದುಕೊಂದು ಹೋಗುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂದು ಹೋದನು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2009/06/08mbp.html|title=Apple Updates MacBook Pro Family with New Models &amp; Innovative Built-in Battery for Up to 40% Longer Battery Life|date=2009-06-08|publisher=Apple|accessdate=2009-12-23}}&lt;/ref&gt;  [[ಐಫೋನ್‌]]ನ [[ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌]]ಗಳ [[ಮಲ್ಟಿ-ಟಚ್]] [[ಜಸ್ಚರ್‌]]ಗಳು ನೋಟ್‌ಬುಕ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಟಚ್ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ ಲೈನ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ಡೆಸ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳ [[ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಹೌಸ್‌]]ಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ಕಂಡಿದೆ.  ಹಲವಾರು ಜನರು ಇದು, ಭಾಗಶಃ, [[ಐಪೊಡ್‌]]ನ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಒಂದು [[ಪ್ರಭಾವಲಯ ಪರಿಣಾಮ]], ಆ ಮೂಲಕ ತೃಪ್ತ ಐಪೊಡ್ ಮಾಲಿಕರು ಹೆಚ್ಚು ಆಪಲ್ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಇಂಟೆಲ್ ಚಿಪ್‌ಗಳ ಸಂಯೋಜನವೂ ಕೂಡ ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. 2001 ರಿಂದ 2008 ರವರೆಗೆ, ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಮಾರಾಟಗಳು ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿತು. 2009 ರ ರಜಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಪಲ್ 3.36 ಮಿಲಿಯನ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಮಾರಾಟವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;2010_Q1_PR&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2010/01/25results.html|title=Apple Reports First Quarter Results|publisher=Apple|date=2009-01-25}}&lt;/ref&gt;

{{Timeline of Macintosh models|headerextension==}}

== ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ ಲೈನ್ ==
{{Main|Comparison of Macintosh models}}
{{Table of current Macintosh models}}

== ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ==
=== ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ===
[[ಚಿತ್ರ:IMacG5guts.png|thumb|ಮೂಲ 20-ಇಂಚು ಐಮ್ಯಾಕ್ ಜಿ5 ಯ ಆಂತರಿಕಗಳು.]]
{{Main|Macintosh hardware}}
ಆಪಲ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಏಷಿಯಾದ [[ಮೂಲ ಸಲಕರಣಾ ಉತ್ಪಾದಕರು]]ಗಳಾದ [[ಏಸಸ್‌‍]]ಗೆ, ಕೊನೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಉಪ-ಒಡಂಬಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.  ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಹಲವಾರು ಇತರ ಕಂಪನಿಗಳು ([[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್]] ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ), [[ಡೆಲ್]], [[ಎಚ್‌ಪಿ]], [[ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್]], ಮತ್ತು [[ಲಿನೋವಾ]]ಗಳಂತಹ ಹಲವಾರು ವಿಧದ [[ಮೂರನೆಯ-ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ]] ತಯಾರಿಸಲ್ಪಡುವ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತಹ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕೊಳ್ಳುಗನು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮ್ಯಾಕ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು [[ಇಂಟೆಲ್]] [[ಎಕ್ಸ್86-64]] [[ಸಂಸ್ಕಾರಕ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಆಪಲ್ [[ಪವರ್‌ಪಿಸಿ]] ಚಿಪ್‌ಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಮ್ಯುಲೇಟರ್ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು ([[ರೊಸೆಟ್ಟಾ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ), ಒಂದು ದಶಕಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಮೊಟೊರೊಲಾ 68000]] ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಎಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಕ್ ಮಾದರಿಗಳು ಕನಿಷ್ಟ ಪಕ್ಷ 2 [[ಜಿಬಿ]] [[RAM]] ಅನ್ನು ಮಾನದಂಡಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮ್ಯಾಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು [[ಎಟಿಐ ರಾಡಿಯಾನ್]] ಅಥವಾ [[ಎನ್‌ವೀಡಿಯಾ ಜಿಫೋರ್ಸ್]] [[ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಕಾರ್ಡ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳು ([[ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್]] ಏರ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ)ಒಂದು ದ್ವಿವಿಧ-ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಡಿವಿಡಿ ಮತ್ತು [[ಸುಪರ್‌ಡ್ರೈವ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಿಡಿ ಬರ್ನರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಮೀಡಿಯಾ ಡ್ರೈವ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳು ಎರಡು ಮಾನದಂಡಾತ್ಮಕ ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯ ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ: [[ಯುಎಸ್‌ಬಿ]] ಮತ್ತು [[ಫೈರ್‌ವೈರ್]] (ಫೈರ್‌ವೈರ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರದ [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್ ಏರ್]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌]]ಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ). ಯುಎಸ್‌ಬಿಯು 1998 ರ [[ಐಮ್ಯಾಕ್‌ ಜಿ3]] ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಅದು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;eight ways&quot;/&gt; ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಫೈರ್‌ವೈರ್ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯ ಸಾಧನಗಳಾದ ಹಾರ್ಡ್ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ವೀಡಿಯೋ ಕ್ಯಾಮರಾಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2005 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಹೊಸ ಐಮ್ಯಾಕ್ ಜಿ5 ಯ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಆಪಲ್ ಸರಿಯಾದ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಇನ್‌ಸೈಟ್]] ಕ್ಯಾಮರಾಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ಫ್ರಂಟ್ ರೋ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು [[ಆಪಲ್ ರಿಮೋಟ್]] (ದೂರನಿಯಂತ್ರಕ) ಅಥವಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮೀಡಿಯಾವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಕೀಬೋರ್ಡ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಒಂದು ಮೀಡಿಯಾ ಸೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=Apple|date=2005-10-12|url=http://www.apple.com/pr/library/2005/oct/12imac.html|title=Apple Introduces the New iMac G5|accessdate=2006-07-12}}&lt;/ref&gt;

ಆಪಲ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಬಹುವಿಧದ ಬಟನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು [[ಸ್ಕ್ರೋಲ್ ವೀಲ್‌]]ಗಳ ಜೊತೆಗಿನ [[ಮೈಸ್]] ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಮೂರನೆಯ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡ, 2001 ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವವರೆಗೂ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಬಹುವಿಧದ ಬಟನ್‌ಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=Wired|date=2000-10-30|url=https://www.wired.com/science/discoveries/news/2000/10/39773|title=Eek! A Two-Button Mac Mouse?|accessdate=2009-12-23|archiveurl=https://archive.is/20120604095303/http://www.wired.com/science/discoveries/news/2000/10/39773|archivedate=2012-06-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಆಪಲ್ ವೈರ್‌ಡ್ ಮತ್ತು [[ಬ್ಲೂಟೂತ್]] ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಜೊತೆ, ಅಗಸ್ಟ್ 2005 ರವರೆಗೆ, ಇದು [[ಮೈಟೀ ಮೌಸ್]] ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ತನಕ, ಕೇವಲ ಒಂದು ಬಟನ್ ಮೈಸ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು. ಇದು ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಒಂದು-ಬಟನ್ ಮೌಸ್ ಆಗಿ ಕಂಡು ಬಂದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇದು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಬಟನ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ''x''  - ಮತ್ತು ''y'' -[[axis]] ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಒಂದು ಸ್ಕ್ರೋಲ್ ಬಾಲ್ ಅನ್ನೂ ಕೂಡ ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=Apple|date=2005-08-02|url=http://www.apple.com/pr/library/2005/aug/02mightymouse.html|title=Apple Introduces Mighty Mouse|accessdate=2006-07-12}}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಬ್ಲೂಟೂತ್ ಆವೃತ್ತಿಯು ಜುಲೈ 2006 ರಂದು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=Apple|date=2006-07-25|url=http://www.apple.com/pr/library/2006/jul/25mightymouse.html|title=Apple Debuts Wireless Mighty Mouse|accessdate=2007-11-30}}&lt;/ref&gt; ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 ರಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ ಒಂದು ಭೌತಿಕ ಸ್ಕ್ರೋಲ್ ವೀಲ್ ಅಥವಾ ಬಾಲ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಿ, [[ಐಫೋನ್‌]]ಗೆ ಸದೃಶವಾದ [[ಮಲ್ಟಿ-ಟಚ್]] [[ಜಸ್ಚರ್ ರೆಕಗ್ನಿಷನ್]] ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಮೌಸ್]] ಅನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Magic Mouse&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2009/10/20magicmouse.html|title=Apple Introduces Magic Mouse—The World’s First Multi-Touch Mouse|date=2009-10-20|publisher=Apple|accessdate=2009-12-24}}&lt;/ref&gt;  ಇದು ಕೇವಲ ಬ್ಲೂಟೂತ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಮೈಟಿ ಮೌಸ್ (&quot;ಆಪಲ್-ಮೌಸ್&quot; ಎಂಬುದಾಗಿ ಪುನಃ-ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು) ಇದು ಒಂದು ಕೊರ್ಡ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ದೊರಕುತ್ತದೆ.

=== ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ===
{{Main|Mac OS|History of Mac OS|Mac OS X}}
ಮೂಲ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಇದು [[ಸಂಕೇತಗಳ ಸಾಲಿ]]ನ ಒಂದು [[ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಯೂಸರ್ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್]] ಡಿವೋಯ್ಡ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಗಿತ್ತು. ಇದು ವಾಸ್ತವ-ಜಗತ್ತಿನ ವಸ್ತುಗಳಾದ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಮತ್ತು ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ತ್ರ್ಯಾಷ್‌ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅನ್ನು [[ಐಕಾನ್‌]]ನಂತೆ ತೋರಿಸುವ ಒಂದು [[ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಮೆಟಾಫರ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸಿತು. 1984 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಜೊತೆಗೆ ''[[ಸಿಸ್ಟಮ್]]''  ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು 1997 ರಲ್ಲಿ ''[[ಮ್ಯಾಕ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್]]''  ಎಂದು ಹೆಸರು ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಆವೃತ್ತಿ [[9.2.2]] ರವರೆಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿತು. 2001 ರಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ [[ಡಾರ್ವಿನ್]] ಮತ್ತು [[ನೆಕ್ಸ್ಟ್‌ಸ್ಟೆಪ್]] ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು; ಇದರ ಹೊಸ ಲಕ್ಷಣಗಳು [[ಡಾಕ್]] ಮತ್ತು [[ಅಕ್ವಾ]] ಯೂಸರ್ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ [[ಕ್ಲಾಸಿಕ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಎಮ್ಯುಲೇಟರ್ ಅನ್ನು ಒಳಸೇರಿಸಿತು. ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಇದು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ 9 ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ನ ಆವೃತ್ತಿ 10.4 ಮತ್ತು ಮುಂಚಿನ ಪವರ್‌ಪಿಸಿ ಯಂತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು.  ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆವೃತ್ತಿಯು [[ಮ್ಯಾಕ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಎಕ್ಸ್ ಆವೃತ್ತಿ 10.6]] &quot;ಸ್ನೋ ಲೆಪರ್ಡ್&quot; ಆಗಿದೆ. ಸ್ನೋ ಲೆಪರ್ಡ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ, ಆಪಲ್-ಉತ್ಪಾದಿತ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳಾದ [[ಐಲೈಫ್]], [[ಸಫಾರಿ]], [[ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್]] ಮತ್ತು [[ಐಟ್ಯೂನ್ಸ್]] ಮೀಡಿಯಾ ಪ್ಲೇಯರ್‌ಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಹೊಸ ಮ್ಯಾಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಗುಂಪುಗೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಇದು [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್]] ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ [[ಮಾಲ್‌ವೇರ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಪೈವೇರ್‌]]ಗಳ ವಿಧಗಳ ಒಂದು ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=196800670&amp;pgno=4&amp;queryText=|first=John|last=Welch|title=Review: Mac OS X Shines In Comparison With Windows Vista|publisher=Information Week|date=2007-01-06|accessdate=2007-02-05|archive-date=2007-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20070224210130/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=196800670&amp;pgno=4&amp;queryText=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theregister.co.uk/2003/10/06/linux_vs_windows_viruses/|first=Scott|last=Granneman|title=Linux vs. Windows Viruses|publisher=The Register|date=2003-10-06|accessdate=2007-02-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Gruber|first=John|authorlink=John Gruber|date=2004-06-04|url=http://daringfireball.net/2004/06/broken_windows|title=Broken Windows|publisher=[[Daring Fireball]]|accessdate=2006-04-24}}&lt;/ref&gt; ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಇದು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ ಸಣ್ಣದಾದ [[ಯುಸೇಜ್ ಪ್ರಮಾಣ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸರಿಸುಮಾರು 5% ಮತ್ತು 92%),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://marketshare.hitslink.com/operating-system-market-share.aspx?qprid=8|title=Operating System Market Share|accessdate=2009-04-10|date=September 2009|archive-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100125022803/http://marketshare.hitslink.com/operating-system-market-share.aspx?qprid=8|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಇದೂ ಕೂಡ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ [[ಯುನಿಕ್ಸ್]] ರೂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವೊರ್ಮ್ಸ್‌ಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಭವನೀಯ ಶಸ್ತ್ರ ಭೇದ್ಯತೆಗಳು ಫೆಬ್ರವರಿ 2006 ರಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಅವು ಕೆಲವು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ವೈರಸ್-ವಿರೋಧಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಪಲ್‌ನ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಇದು ಮಾಲ್‌ವೇರ್‌ಗೆ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದವು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eweek.com/article2/0,1895,1929342,00.asp|title=New Safari Flaw, Worms Turn Spotlight on Apple Security|publisher=[[eWeek]]|author=Roberts, Paul|date=2006-02-21|accessdate=2007-11-23}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  ಆಪಲ್ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Apple security updates|publisher=Apple|date=2009-01-21|url=http://support.apple.com/kb/HT1222|accessdate=2009-01-29}}&lt;/ref&gt;

ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ, ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ವಿನ್ಯಾಸವು ಎಷ್ಟು ಸಮೀಪವರ್ತಿಯಾಗಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ, ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯವಾದ ಆಪರೆಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನ್ನು ಚಾಲನೆಗೊಳಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಪಲ್‌ನಿಂದಲೂ ಕೂಡ [[A/UX]] ಗಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವರ್ಕ್‌ಅರೌಂಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾಲನೆಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನ್ನು ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗೆ ಅದನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದು ಚಾಲನಾ ಹೇರು ಯಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಈ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯು ಓಪನ್ ಫೈರ್‌ವೈರ್-ಆಧಾರಿತ ಪಿಸಿಐ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಹಳೆಯ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಫರ್ಮ್‌ವೇರ್ ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವೈರಸ್‌ಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅನುಕೂಲಕರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.{{Citation needed|date=December 2009}}  ಈಗ, ಮ್ಯಾಕ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ನೇರವಾಗಿ [[ಓಪನ್ ಫರ್ಮ್‌ವೇರ್]] ಅಥವಾ [[ಇಎಫ್‌ಐ]]ದಿಂದ ಚಾಲನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಕೇವಲ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿತವಾಗಿಲ್ಲ.

ಇಂಟೆಲ್-ಆಧಾರಿತ ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತ, ಮೂರನೆಯ-ಕಂಪನಿಯ [[ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ವರ್ಚುವಲೈಸೇಷನ್]] ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳಾದ [[ಪ್ಯಾರಾಲೆಲ್ಸ್ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್]], [[ವಿಎಮ್‌ವೇರ್ ಫ್ಯೂಶನ್]], ಮತ್ತು [[ವರ್ಚುವಲ್‌ಬಾಕ್ಸ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್]] ಅಥವಾ ಮುಂಚಿನ ವಿಂಡೋಸ್-ಮಾತ್ರದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಮೂಲ ವೇಗಕ್ಕೆ ಸಮೀಪವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತವೆ. ಆಪಲ್ [[ಬೂಟ್ ಕ್ಯಾಂಪ್]] ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಂಡೋಸ್ [[ಡ್ರೈವರ್‌]]ಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, ಅವು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ [[ವಿಂಡೋಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪಿ]] ಅಥವಾ [[ವಿಸ್ತಾ]]ವನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಿಂಡೋಸ್‌ಗಳ ನಡುವೆ [[ಚಾಲನೆಯನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ]]. ಆಪಲ್‌ನಿಂದ ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿರದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಬೂಟ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಅಥವಾ ಇತರ ವರ್ಚುವಲೈಸೇಷನ್ [[ವರ್ಕ್‌ಅರೌಂಡ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು [[ಲಿನಕ್ಸ್]] ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅನ್ನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=How to install Linux on an Intel Mac with Boot Camp|publisher=Helium Inc|first=Chris|last=Scott|url=http://www.helium.com/items/421906-how-to-install-linux-on-an-intel-mac-with-boot-camp|accessdate=2009-12-23|archive-date=2010-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100305142718/http://www.helium.com/items/421906-how-to-install-linux-on-an-intel-mac-with-boot-camp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Paul J. Lucas's Mac Mini running Linux|first=Paul|last=Lucas|url=http://homepage.mac.com/pauljlucas/personal/macmini/index.html|date=2005-06-04|accessdate=2009-12-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005123007/http://homepage.mac.com/pauljlucas/personal/macmini/index.html|archivedate=2008-10-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Virtualization Makes Running Linux a Snap|first=Lisa|last=Hoover|url=http://ostatic.com/blog/virtualization-makes-running-linux-a-snap|date=2008-04-11|accessdate=2009-12-23|archive-date=2008-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209111949/http://ostatic.com/blog/virtualization-makes-running-linux-a-snap|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಇದು ಒಂದು [[ಯುನಿಕ್ಸ್ ತರಹದ]] ಸಿಸ್ಟಮ್ ಆಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ, [[ಲಿನಕ್ಸ್‌]]ಗಾಗಿ ಅಥವಾ [[ಬಿಎಸ್‌ಡಿ]]ಗಾಗಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ, ಅನೇಕ ವೇಳೆ [[X11]] ಬಳಸುವ ಫ್ರೀಬಿಎಸ್‌ಡಿಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.  ಆಪಲ್‌ನ ಕಡಿಮೆ-ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥವು ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ಸಣ್ಣದಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಮೂರನೆಯ-ಕಂಪನಿಯ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಆಫೀಸ್]] ಮತ್ತು [[ಫೈರ್‌ಫೊಕ್ಸ್‌]]ಗಳಂತಹ ಹಲವಾರು ಜನಪ್ರಿಯ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳು [[ಕ್ರಾಸ್-ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್]] ಆಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೂಲವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

== ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ==
{{Main|Apple Inc. advertising}}
ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರಮುಖನ ಮೇಲೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಧಾಳಿ ಮಾಡಿದವು. ಅವುಗಳು ಮ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾಗಿರುವ ಅಥವಾ ನಂಬಲರ್ಹವಾಗಿಲ್ಲದ ಪಿಸಿಗೆ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯವಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತವೆ.ಆಪಲ್ ಮೂಲ ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಅವರ [[1984]] ರ ವಾಣಿಜ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು, ಅದು [[ಸುಪರ್ ಬೌಲ್‌]]ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book| last = Pogue| first = David| coauthors = Joseph Schorr| title = Macworld Macintosh SECRETS| publisher = IDG Books Worldwide, Inc.| location = San Mateo| year = 1993| isbn = 1-56884-025-X| page = 251 }}&lt;/ref&gt;  ಇದು ಹೊಸ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಮತ್ತು ಮೌಸ್‌ಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುವ  ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಾಂಪ್ಲೆಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಟಿವಿ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಂದ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.  [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪ್ಲಸ್]] ಮತ್ತು [[ಪರ್ಫೊರ್ಮಾ]]ಗಳಂತಹ ಹೊಸ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ಮಾಹಿತಿ ಕೈಪಿಡಿಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟವು. 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ &quot;ವಾಟ್ ಈಸ್ ಆನ್ ಯುವರ್ ಪವರ್‌ಬುಕ್?’ (ನಿಮ್ಮ ಪವರ್‌ಬುಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಏನಿದೆ?) ಇದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಶಿಬಿರಗಳು, ಮುದ್ರಿತ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ವ್ಯಾಪಾರದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪವರ್‌ಬುಕ್ ತಮ್ಮ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದಿನನಿತ್ಯದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದರು. 1995 ರಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ [[ವಿಂಡೋಸ್ 95]] ನ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಮುದ್ರಿತ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಇದರ ಅನನುಕೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಒಂದು ದೂರದರ್ಶನದ ಜೊತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.   1997 ರಲ್ಲಿ [[ಥಿಂಕ್ ಡಿಫರೆಂಟ್]] (ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಿ) ಶಿಬಿರವು ಆಪಲ್‌ನ ಹೊಸ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು, ಮತ್ತು 2002 ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಿಚ್ ಶಿಬಿರ]]ವು ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ, ಯುಕೆ ಮತ್ತು ಜಪಾನಿನ ವಿಭಿನ್ನ ಕಂಪನಿಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಆಪಲ್‌ನ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಜಾಹೀರಾರು ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯು [[ಗೆಟ್ ಎ ಮ್ಯಾಕ್]] (ಒಂದು ಮ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ಪಡೆಯಿರಿ) ಶಿಬಿರವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/uk/getamac/|title=Get a Mac advertisements|publisher=Apple|accessdate=2007-01-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/jp/getamac/|title=Get a Mac|publisher=Apple|accessdate=2007-02-03}}&lt;/ref&gt;

ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ, ಆಪಲ್ ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು &quot;ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ&quot; ಆಪಲ್ ಟೌನ್ ಹಾಲ್ ಸಂಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು [[ಪ್ರಧಾನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು]] [[ಆಪಲ್ ಜಾಗತಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಕಾರರ ಸಭೆ]]ಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು (ಮೊದಲಿನ) [[ಮಾರಾಟ ಪ್ರದರ್ಶನ]]ಗಳಾದ [[ಆಪಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋ]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್‌ವರ್ಲ್ಡ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋ]] ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ.  ಈ ಘಟನೆಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಒಟ್ಟುಸೇರಿದ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಕರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ [[ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ]] (ಊಹೆಯಿಂದ) ಮೊದಲಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.    ಈ ಹಿಂದೆ, ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಘಟನೆಗಳು ಐಮ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ಬುಕ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು [[ಐಪೊಡ್]], [[ಆಪಲ್ ಟಿವಿ]], ಮತ್ತು [[ಐಫೋನ್‌]]ಗಳಂತಹ ಇದರ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಮತ್ತು ನೋಟ್‌ಬುಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಅನಾವರಣ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು, ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮಾರಾಟದ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಶೇರು ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು.  ಆಪಲ್ ಈ ಈತಿಯ ಮಾರಾಟ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಬದಲಾಗಿ ತನ್ನ [[ಸಗಟು ಅಂಗಡಿ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು; ಕೊನೆಯ ಮ್ಯಾಕ್‌ವರ್ಲ್ಡ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಾಹಿತಿಯು 2009 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Last year at Macworld&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2008/12/16macworld.html|title=Apple Announces Its Last Year at Macworld|date=2008-12-16|publisher=Apple|accessdate=2009-03-30}}&lt;/ref&gt;

== ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲು ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರರ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ==
ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರದಿಂದ, ಆಪಲ್ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಗಣನೀಯ [[ಪಾಲ]]ನ್ನು ಹೊಂದಲು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ, ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ 128ಕೆ ದೊರಕಬಲ್ಲ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಐಬಿಎಮ್ ಪಿಸಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದು 1984 ಮತ್ತು 1985 ರಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ನಿರಾಶೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡಿತು ಇದು 50,000 ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು 74 ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Polsson|first=Ken|url=http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm|title=Chronology of Apple Computer Personal Computers|date=2009-07-29|accessdate=2009-08-27|archive-date=2009-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090821105822/http://www.islandnet.com/~kpolsson/applehis/appl1984.htm|url-status=dead}} 7, 1984 ಅನ್ನು ನೋಡಿ.&lt;/ref&gt; ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪಾಲು ಬ್ರೌಸರ್‌ನ ಯಶಸ್ಸು, ಮಾರಾಟಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಧಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಅಳತೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಬ್ರೌಸರ್ ಮೀಟರ್ ಮಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪಾಲು 2007 ರಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=[[Ars Technica]]|date=2009-04-05|url=https://arstechnica.com/journals/apple.ars/2007/04/05/trends-in-mac-market-share|title=Trends in Mac market share|accessdate=2009-08-27}}&lt;/ref&gt;  ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪಾಲನ್ನು ಅಳೆದು ನೋಡುವುದಾದರೆ, 1997 ರ ವೇಳೆಗೆ, 340 ಮಿಲಿಯನ್ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ವಿಂಡೋಸ್ ಪಿಸಿ]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ತುಲನೆ ಮಾಡಿ ನೋಡಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ 20 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮ್ಯಾಕ್ ಬಳಕೆದಾರರಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=[[Apple Computer]]|date= 1997-12-19 |url=http://developer.apple.com/adcnews/pastissues/devnews121997.html#stats|title=Apple Developer News, No. 87|accessdate=2006-04-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=Computer Industry Almanac Inc|date=1998-11-03|url=http://www.c-i-a.com/pr1198.htm|title=Nearly 600 Million Computers-in-Use in Year 2000|accessdate=2006-06-01|archive-date=2006-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20060617181908/http://c-i-a.com/pr1198.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2003 ರ ಕೊನೆಯ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾಹಿತಿಗಳು, ಆಪಲ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 2.06 ಪ್ರತಿಶತ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಅದು 2004 ರ ನಾಲ್ಕನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದ ವೇಳೆಗೆ 2.88 ಪ್ರತಿಶತದವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Dalrymple|first=Jim|date=2005-04-20|url=http://www.macworld.com/news/2005/03/20/marketshare/index.php|title=Apple desktop market share on the rise; will the Mac mini, iPod help?|publisher=[[Macworld]]|accessdate=2006-04-24|archive-date=2006-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20061114160310/http://www.macworld.com/news/2005/03/20/marketshare/index.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;     ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಐಡಿಸಿ ಮತ್ತು ಗಾರ್ಟ್‌ನರ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಂಪನಿಗಳು ಯು.ಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಪಲ್‌ನ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಪಾಲುಗಳು ಸುಮಾರು ಪ್ರತಿಶತದವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾದವು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದವು.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Dalrymple|first=Jim|date=2006-10-19|url=http://www.macworld.com/news/2006/10/19/marketshare/index.php|title=Apple's Mac market share tops 5% with over 30% growth|publisher=[[Macworld]]|accessdate=2006-12-22|archive-date=2007-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20070105012932/http://www.macworld.com/news/2006/10/19/marketshare/index.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006 ರಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಅಂಕಿಗಳು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪಾಲನ್ನು ಸುಮಾರು 6 ಪ್ರತಿಶತ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು (ಐಡಿಸಿ) ಮತ್ತು 6.1 ಪ್ರತಿಶತಗಳು (ಗಾರ್ಟ್‌ನರ್) 2005 ರಿಂದ 2006 ರವರೆಗಿನ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೆಚ್ಚಳದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದವು. ಮ್ಯಾಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ [[ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಆಧಾರ]]ವು 5% (2009 ರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದಂತೆ)&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=Hitslink|year=July 2009|url=http://marketshare.hitslink.com/operating-system-market-share.aspx?qprid=8|title=Operating System Market Share|accessdate=2009-08-27|archive-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100125022803/http://marketshare.hitslink.com/operating-system-market-share.aspx?qprid=8|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ದಿಂದ 16% ರವರೆಗೆ (2005 ರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದಂತೆ) ಬದಲಾಗುವ ಅಂಕಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|author=MacDailyNews|date=2005-06-15|url=http://macdailynews.com/index.php/weblog/comments/5933/|title=16% of computer users are unaffected by viruses, malware because they use Apple Macs|accessdate=2006-04-24|archive-date=2006-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20060427054259/http://macdailynews.com/index.php/weblog/comments/5933/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಒಎಸ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ನ ಪಾಲು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 ರಲ್ಲಿ 7.31% ದಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 ರವರೆಗೆ 9.63% ರವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಅದು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ 22% ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ, 2008 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 32% ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿತ್ತು.

ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಂಡ ಆಧಾರಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದು ಯಾರಿಗೆ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಚರ್ಚಾಸ್ಪದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಕೈಗರಿಕಾ ನಿಪುಣರು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪಾಲನ್ನು ಆಪಲ್‌ನ ಸಂಭವಿತ ಶಾಸನವನ್ನು ಊಹಿಸಲು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ 1990 ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಭವಿಷ್ಯವು ಕಳೆಗುಂದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದರು. ಇತರರು ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪಾಲು ಒಂದು ತಪ್ಪಾದ ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು.   ಆಪಲ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ-ಬಳಕೆಯ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಒಂದು ಕಡಿಮೆ-ಮೊತ್ತದ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಜೊತೆ ತುಲನೆ ಮಾಡುವುದು ತಪ್ಪು ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Gruber|first=John|authorlink=John Gruber|date=2003-07-23|url=http://daringfireball.net/2003/07/market_share|title=Market Share|publisher=[[Daring Fireball]]|accessdate=2006-04-24}}&lt;/ref&gt; ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಸಮಗ್ರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ತ್ವರಿತ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಕಾರಣ, ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಮಾರಾಟದ ಅಂಕಿಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಬಳಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದೆ.  ಆಪಲ್‌ನ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲು, ನಂತರ, ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನಕ್ಕಿಂತ ಈಗ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ) ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಜನರು ಮ್ಯಾಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Brockmeier|first=Joe|date=2003-05-13|url=http://www.newsfactor.com/perl/story/21499.html|title=What Will It Take To Put Apple Back on Top?|publisher=NewsFactor Magazine online|accessdate=2006-04-24|archive-date=2005-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20051107024558/http://www.newsfactor.com/perl/story/21499.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಇತರರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪಾಲನ್ನು ಇದು ವಿರಳವಾಗಿ ಇತರ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬ ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ನೀಡದಿರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Toporek|first=Chuck|date=2001-08-22 |url=http://www.oreillynet.com/mac/blog/2001/08/apple_market_share_and_who_car.html|title=Apple, Market Share, and Who Cares?|publisher=O'Reilly macdevcenter.com|accessdate=2006-04-24}}&lt;/ref&gt; ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲಿನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಆಪಲ್ ಸ್ಟೀವ್ ಜಾಬ್ಸ್‌ನ ಹಿಂತಿರುಗುವಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಲಾಭಕರವಾದ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ನಂತರದ ಪುನರ್‌ಸಂಘಟನೆಯೂ ಸಂಭವಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Spero|first=Ricky|date=2004-07-14|url=http://www.macobserver.com/stockwatch/2004/07/14.1.shtml|title=Apple Posts Profit of $61 million; Revenue Jumps 30%|publisher=The Mac Observer|accessdate=2006-04-24|archive-date=2006-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20060529202147/http://www.macobserver.com/stockwatch/2004/07/14.1.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ, 2008 ರ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ವರದಿಯು, ಆಪಲ್ ಯುಎಸ್‌ನ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ $1,000 ಬೆಲೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ 66% ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ 14% ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂದುಹಿಡಿಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Wilcox|first=Joe|url=http://blogs.eweek.com/applewatch/content/channel/macs_defy_windows-gravity.html|title=Macs Defy Windows' Gravity|publisher=Apple Watch|accessdate=2008-05-19|archive-date=2008-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080519224918/http://blogs.eweek.com/applewatch/content/channel/macs_defy_windows-gravity.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;   [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆ]]ಯು, ಆಪಲ್ ತನ್ನ ಗ್ರಾಹಕ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದಲ್ಲದೇ, ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ-ಆದಾಯದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Fried|first=Ian|authorlink=Ian Fried (writer)|date=July 12, 2002|url=http://news.com.com/2100-1040-943519.html|title=Are Mac users smarter?|publisher=[[news.com]]|accessdate=2006-04-24|archiveurl=https://archive.is/20120628205634/http://news.cnet.com/2100-1040-943519.html|archivedate=2012-06-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ==
{{Portal box|Apple Inc.|Computer Science|Design}}
&lt;div&gt;
* [[ಆಪಲ್ ಇಂಕ್ ಲಿಟಿಗೇಷನ್]]
* [[ಆಪಲ್ ರೂಮರ್ಸ್ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ]]
* [[ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ (1960s-ಪ್ರಸ್ತುತದವರೆಗೆ)]]
* [[ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳ ವಿಧಗಳ ಮೂಲಕ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಮಾದರಿಗಳ ಯಾದಿ]]
* [[ಸಿಪಿಯು ವಿಧದಿಂದ ಗುಂಪು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಮಾದರಿಗಳ ಯಾದಿಗಳು]]
* [[ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳ ಯಾದಿ]]
* [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳ ಯಾದಿ]]
* [[ಮ್ಯಾಕ್ ಗೇಮಿಂಗ್]]
* [[ವಾಸ್ತವತಾ ವಿರೂಪಣಾ ವಿಭಾಗ]]
&lt;/div&gt;

== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== ಪರಾಮರ್ಶನಗಳು ==
{{refbegin}}
* {{cite book|author=[[Apple Inc.|Apple]] &amp; [[Jef Raskin|Raskin, Jef]]|year=1992|title=Macintosh Human Interface Guidelines|publisher=[[Addison-Wesley|Addison-Wesley Professional]]|isbn=0-201-62216-5}}
* {{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/|title=Press release Library|accessdate=2007-11-18|author=Apple}}
* {{cite book|author=Deutschman, Alan|year=2001|title=[[The Second Coming of Steve Jobs]]|publisher=Broadway|isbn=0-7679-0433-8}}
* {{cite web|last=Hertzfeld|first=Andy|authorlink=Andy Hertzfeld|url=http://folklore.org/index.py|title=folklore.org: Macintosh stories|accessdate=2006-04-24|archive-date=2006-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20060424131847/http://www.folklore.org/index.py|url-status=dead}}
* {{cite book|author=Hertzfeld, Andy|authorlink=Andy Hertzfeld|year=2004|title=Revolution in the Valley|publisher=[[O'Reilly|O'Reilly Books]]|isbn=0-596-00719-1}}
* {{cite book|author=Kahney, Leander|authorlink=Leander Kahney|year=2004|title=[[The Cult of Mac]]|publisher=[[No Starch Press]]|isbn=1-886411-83-2}}
* {{cite book|author=Kawasaki, Guy|authorlink=Guy Kawasaki|year=1989|title=The Macintosh Way|publisher=Scott Foresman Trade|isbn=0-673-46175-0}}
* {{cite book|author=Kelby, Scott|authorlink=Scott Kelby|year=2002|title=Macintosh... The Naked Truth|publisher=New Riders Press|isbn=0-7357-1284-0}}
* {{cite web|last=Knight|first=Dan|year=2005|url=http://lowendmac.com/history/1984dk.shtml|title=Macintosh History: 1984|accessdate=2006-04-24}}
* {{cite book|author=Levy, Steven|authorlink=Steven Levy|year=2000|title=Insanely Great: The Life and Times of Macintosh, the Computer That Changed Everything|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=0-14-029177-6}}
* {{cite book|last=Linzmayer|first=Owen|year=2004|title=[[Apple Confidential 2.0]]|publisher=[[No Starch Press]]|isbn=1-59327-010-0}}
* {{cite web|last=Page|first=Ian|year=2007|url=http://www.mactracker.ca/|title=MacTracker Macintosh model database 4.3.1|accessdate=2007-11-31}}
* {{cite web|last=Sanford|first=Glen|year=2006|url=http://www.apple-history.com/|title=Apple History|accessdate=2006-04-24}}
* {{cite web|last=Singh|first=Amit|year=2005|url=http://www.kernelthread.com/mac/oshistory/|title=A History of Apple's Operating Systems|accessdate=2006-04-24|archive-date=2004-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20040401181703/http://www.kernelthread.com/mac/oshistory/|url-status=dead}}
{{refend}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Commons|Apple Macintosh}}
{{Wikipedia-Books|Apple Inc.}}

* [http://library.stanford.edu/mac/index.html ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ನ ನಿರ್ಮಾಣ: ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿನ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ]
* [http://www.snagfilms.com/films/title/Welcome_to_Macintosh ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್‌ಗೆ ಸ್ವಾಗತ (ಪೂರ್ತಿ ಸಿನೆಮಾ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722040321/http://www.snagfilms.com/films/title/welcome_to_macintosh |date=2010-07-22 }}
* [http://www.snagfilms.com/films/title/MacHEADS ಮ್ಯಾಕ್‌ಹೆಡ್‌ಗಳು (ಪೂರ್ತಿ ಸಿನೆಮಾ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100605070529/http://www.snagfilms.com/films/title/macheads/ |date=2010-06-05 }}
* [http://www.owenink.com ಆಪಲ್ ರಹಸ್ಯ&amp;nbsp;20] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220123192145/https://www.owenink.com/ |date=2022-01-23 }}

{{Apple}}
{{Apple hardware before 1998}}
{{Apple hardware since 1998}}
{{Mac_OS_History}}
{{Mac_OS}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಷ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್]]
[[ವರ್ಗ:ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸ್ಟೀವ್ ಜಾಬ್ಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:1959 ಪೀಠಿಕೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಗಣಕಯಂತ್ರ]]</text>
      <sha1>lub6uyslibf981d8yzsib2m2uec7xha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ (ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25685</id>
    <revision>
      <id>1375082</id>
      <parentid>1358086</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T23:44:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1375082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148728" sha1="jnli2g5p5fa7zh56n6h17iom6b0kqiw" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:American Lady Against The Sky.jpg|thumb|right|200px|ಸೈಕ್ ಎಂಬ ಪದವು ಪುರಾತನ ಗ್ರೀಕ್‌ನ ಆತ್ಮ ಅಥವಾ ಚಿಟ್ಟೆ/ಪತಂಗ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗೊಂಡಿದೆ. .&lt;ಉಲ್ಲೇಖ&gt; ಚಿಟ್ಟೆ/ಪತಂಗದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಶಾಸ್ತ್ರ  &lt;/ಉಲ್ಲೇಖ&gt; ಈ ಚಿತ್ತಾಕರ್ಷಕ ಕೀಟದ ಚಿತ್ರವು ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್‌ನ ಮನೋವೈದ್ಯರ ಕೋಟಿನ ತೋಳುಗಳ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತದೆ.  &lt;ಉಲ್ಲೇಖ&gt;[1]&lt;/ಉಲ್ಲೇಖ&gt;]]

'''ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ''' ವು ಒಂದು ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಜ್ಞತೆ ಯಾಗಿದ್ದು, ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ  ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಇದು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಭಾವಾತ್ಮಕ, ವರ್ತನೆ, ಜ್ಞಾನಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು  ಇಂದ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪದವನ್ನು 1808ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಬಳಸಿದ್ದು ಜರ್ಮನ್‌ ವೈದ್ಯ ಜೊಹಾನ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯನ್ ರೀಲ್.  ಇದರ ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥವೆಂದರೆ 'ಮನಸ್ಸಿನ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ' (''ಸೈಕ್-'' : ಮನಸ್ಸು; ''-ಯಾಟ್ರಿ'' : ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ; ಗ್ರೀಕ್‌ನಿಂದ ''ಇಯಾಟ್ರಿಕೊಸ್‌ '' : ವೈದ್ಯಕೀಯ, ''ಇಯಸ್ಥಾಯಿ'' : ಗುಣಪಡಿಸಲು). ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ತಜ್ಞತೆ ಪಡೆದ ವೈದ್ಯರಿಗೆ    ಮನೋವೈದ್ಯರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳನ್ನು ಮಿದುಳಿನ ನರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಆಗಿರುವ ಕೆಲವು ನ್ಯೂನತೆಗಳು ಎಂದು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ವಂಶವಾಹಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವಿಸುವ ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Insel&quot;&gt;ಇನ್ಸೆಲ್ ಟಿ. ಆರ್., ವ್ಯಾಂಗ್, ಪಿ. ಎಸ್. (2010). ರಿಥಿಂಕಿಂಗ್ ಮೆಂಟಲ್ ಇಲ್‌ನಸ್. ''JAMA, 303'', 1970-1971.&lt;/ref&gt; ಬೇರೆ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ಆನುವಂಶಿಕತೆಯು ಮಿದುಳಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಆನುವಂಶಿಕತೆಯೇ ಆಗಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಮತ್ತು ಪಾರಿಸರಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Insel&quot;/&gt;

ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಪರೀಕ್ಷೆ  ಮತ್ತು ಪ್ರಕರಣ ಇತಿಹಾಸ (ಕೇಸ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ)ದ ಸಂಗ್ರಹಕಾರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನಸಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು, ಇವು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ  ನರವ್ಯೂಹಚಿತ್ರ (ನ್ಯೂರೋಇಮೇಜಿಂಗ್) ಅಥವಾ ಬೇರೆ ನ್ಯೂರೋಸೈಕಾಲಾಜಿಕಲ್  ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.  ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳನ್ನು ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್   ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ''ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಸ್ಥತೆಗಳ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಕೈಪಿಡಿ  ''  (DSM), ಮತ್ತು [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಘಟನೆ|ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ಸಂಪಾದಿಸಿ, ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ರೋಗಗಳ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣ   (ICD),  ಇತ್ಯಾದಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕೆಲವು ಕೈಪಿಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿರುವ ಮಾನದಂಡಗಳ ಪ್ರಕಾರ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.   DSMನ ಐದನೇ ಆವೃತ್ತಿಯು(DSM-5) 2013ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಲಿದ್ದು, ಅದು ಅನೇಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ವದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Kupfer&quot;&gt;ಕಫೆರ್, ಡಿ. ಜೆ., ರೀಗರ್, ಡಿ.ಎ.   (2010). ವೈ ಆಲ್ ಆಫ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಶುಡ್ ಕೇರ್ ಅಬೌಟ್  DSM-5. ''JAMA, 303'', 1974-1975.&lt;/ref&gt;

ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಔಷಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಮನೋಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಕ್ರೇನಿಯಲ್  ಕಾಂತೀಯ ಉದ್ದೀಪನ  ಇನ್ನಿತರ ವಿಶಾಲ ಶ್ರೇಣಿಯ ಬೇರೆ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.     ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ನ್ಯೂನತೆ/ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಒಳರೋಗಿ ಅಥವಾ  ಹೊರರೋಗಿಯಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.   ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಒಂದು ಅಂತರಶಿಸ್ತು ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಉಪ-ತಜ್ಞತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಆಕರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

 ''[[ನೇಚರ್ (ನಿಯತಕಾಲಿಕ )|ನೇಚರ್]]''  ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿರುವ ಫಿಲಿಪ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌‌ಬೆಲ್‌ ಅವರು 2010-2019ರವರೆಗಿನ 10-ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯನ್ನು &quot;ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ದಶಕ&quot;&lt;ref name=&quot;Campbell&quot;&gt;ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್ ಪಿ. (2010). ಎ ಡೆಕೇಡ್ ಫಾರ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡಿಸ್‌ಆರ್ಡರ್ಸ್. ''ನೇಚರ್, 463'', 9.&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.  ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನರವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪಡೆದ ಒಳನೋಟಗಳು ಮಾನಸಿಕ ರೋಗದ ಕುರಿತ ನಮ್ಮ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯನ್ನು ರೂಪಾಂತರಿಸುವ ಒಂದು ಹಂತಕ್ಕೆ ಮಾನಸಿಕ ರೋಗದ ಕುರಿತ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಕೊನೆಗೂ ತಲುಪಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Insel&quot; /&gt; ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್''  (JAMA) ಕೂಡ ತನ್ನ 2010, ಮೇ19ರ ಸಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರಿಸಿದೆ &lt;ref name=&quot;Glass&quot;&gt;ಗ್ಲಾಸ್‌, ಆರ್. ಎಂ.  (2010). ಮೆಂಟಲ್ ಹೆಲ್ತ್‌ ವರ್ಸಸ್‌ ಮೆಂಟಲ್ ಡಿಸ್‌ಆರ್ಡರ್ಸ್. ''JAMA, 303'', 1978-1979.&lt;/ref&gt; ಎಂಬ ಅಂಶವೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತುಂಬ ಮಹತ್ವವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

== ಇತಿಹಾಸ ==
=== ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲ ===
5ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯನ್ನು,  ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿರುವವರನ್ನು   ಅತಿಮಾನುಷ  ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Elkes13&quot;&gt;ಎಲ್ಕೆಸ್, ಎ. &amp;amp; ಥೊರ್ಪೆ  ಜೆ. ಜಿ.  (1967). ''ಎ ಸಮ್ಮರಿ ಆಫ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ  ''. ಲಂಡನ್ : ಫೆಬರ್ &amp;amp; ಫೆಬರ್, ಪು.13.&lt;/ref&gt; ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಪುರಾತನ ಗ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು ರೋಮ್ ನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Elkes13&quot;/&gt; ಗ್ರೀಕರು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ಕುರಿತು ಆರಂಭಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Shorter1&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್‌, ಇ. (1997), ಪು. 1&lt;/ref&gt; ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ 4ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ,   ಹಿಪ್ಪೊಕ್ರೇಟ್ಸ್ ನು ಶಾರೀರಕ ಅಸಹಜತೆಗಳು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ಮೂಲಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತ ರೂಪಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref name=&quot;Elkes13&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Elkes13&quot;/&gt; ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡರು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರರು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು [[ಭೂತೋಚ್ಚಾಟನೆ|ಭೂತೋಚ್ಛಾಟನೆ]]ಯ ಆರಂಭಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಈ ವಿಧಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಳೆ ಒರಟಾಗಿ, ಬರ್ಬರವಾಗಿ, ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;Elkes13&quot;/&gt;

=== ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗ ===
{{Cite check|section|date=September 2010}}
{{Main|Islamic psychology}}
 ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು 8ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಇಸ್ಲಾಂ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು.   ಮೊದಲ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 705ರಲ್ಲಿ [[ಬಾಗ್ದಾದ್|ಬಾಗ್ದಾದ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ತದನಂತರ 8ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಫೆಸ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ. 800ರಲ್ಲಿ  [[ಕೈರೋ]]ದಲ್ಲಿಯೂ ಮಾನಸಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಕ್ರೈಸ್ತ ವೈದ್ಯರು ಮಾನಸಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ದೆವ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದರೆ, ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಮುಸ್ಲಿಂ ವೈದ್ಯರು   ರೋಗಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ನೋಡುವ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅಂದರೆ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದರು.  ಅವರು ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಪ್ರಗತಿ ಸಾದಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಮನೋಚಿಕಿತ್ಸೆ  ಮತ್ತು  ನೈತಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರು. ಜೊತೆಗೆ [[ಸ್ನಾನ]], ಔಷಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಸಂಗೀತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ  ಮತ್ತು ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ  ಇನ್ನಿತರ ಸ್ವರೂಪದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನೂ ಅವರು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.  10ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯನ್ ವೈದ್ಯ ಮಹಮ್ಮದ್ ಇಬ್ನ್ ಜಕಾರಿಯಾ ರಾಜಿ   (ರಾಜಾಸ್) ಮನೋರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು [[ಮನೋಶಾಸ್ತ್ರ|ಮಾನಸಿಕ]] ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶಾರೀರಿಕ  ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿದನು.  ಅವನ ಸಮಕಾಲೀನನಾದ, ಅರಬ್ ವೈದ್ಯನಾದ ನಜಬ್ ಉದ್-ದಿನ್ ಮಹಮ್ಮದ್ ಅನೇಕ ಮಾನಸಿಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ   ಕ್ಷೋಭೆಯ ಖಿನ್ನತೆ , ನರವ್ಯಾಧಿ, ಕಾಮುಕತೆ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ಶಕ್ತಿಹೀನತೆ  (''ನಫಕೇ ಮಲಿಕೋಲಿಯ '' ), ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪ (''ಕತ್ರಿಬ್'' ), ಮತ್ತು ಉನ್ಮಾದ/ಹುಚ್ಚು (''ದಾವುಲ್ ಕಲ್ಬ್ '' ).&lt;ref name=&quot;Syed&quot;&gt;ಸಯೀದ್.  (2002), ಪು.7-8&lt;/ref&gt;

11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪರ್ಷಿಯನ್ ವೈದ್ಯ, ಅವಿಸೆನ್ನ, ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಶಾರೀರಿಕ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ &quot;ವನ್ನು  ಗುರುತಿಸಿದನು ಮತ್ತು [[ನಾಡಿ]] ಮಿಡಿತದಲ್ಲಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಒಳಗಿನ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದನು. ಇದನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲ್‌ ಜಂಗ್  ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ  ಸಂಬಂಧ (ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ) ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಎಂದು ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಸಯೀದ್.  (2002), ಪು. 7&lt;/ref&gt; ಅವಿಸೆನ್ನ  ನರಮನೋಶಾಸ್ತ್ರದ ಆರಂಭಿಗರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಮತ್ತು  ಭ್ರಮೆ, [[ನಿದ್ರಾಹೀನತೆ]], ಹುಚ್ಚು/ಉನ್ಮಾದ, ದುಃಸ್ವಪ್ನ, ವಿಷಾದರೋಗ, [[ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆ]], ಮೂರ್ಛೆರೋಗ, ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು, ಆಘಾತ, ತಲೆಸುತ್ತು ಮತ್ತು ನಡುಕ ಇತ್ಯಾದಿ ಹಲವಾರು ನರಮನೋರೋಗದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;ಎಸ್ ಸಫವಿ-ಅಬ್ಬಾಸಿ, ಎಸ್‌ಬಿಸಿ ಬ್ರಸಿಲೈನ್ಸ್, ಆರ್‌ಕೆ ವರ್ಕ್‌ಮ್ಯಾನ್,  (2007),  &quot;ದಿ ಫೇಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ನಾಲೆಜ್ ಆಂಡ್ ದಿ ನ್ಯೂರೋಸೈನ್ಸ್‌ ಡ್ಯೂರಿಂಗ್ ದಿ ಟೈಮ್ ಆಫ್‌ ಚಂಗೀಸ್ ಖಾನ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಎಂಪೈರ್‌‌&quot;, '' ನ್ಯೂರೋಸರ್ಜಿಕಲ್ ಫೋಕಸ್, ''  '''23'''  (1), E13,ಪು. 3.&lt;/ref&gt;

ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಯೂರೋಪ್‌‌ ನಲ್ಲಿ 13ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಮನೋವೈದ್ಯದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಪಾಲನೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹಾಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Shorter4&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 4&lt;/ref&gt; 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಲಂಡನ್]]ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ, ಬೆಥ್ಲೆಮ್ ರಾಯಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮನೋವೈದ್ಯದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Shorter4&quot;/&gt; 1547ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಲಂಡನ್ ನಗರವು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು 1948ರ ವರೆಗೂ ಅದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Shorter5&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 5&lt;/ref&gt;   ಅದು ಈಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು NHS ಫೌಂಡೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಗಿದೆ. 
[[ಚಿತ್ರ:Philippe Pinel.jpg|thumb|ಅನೇಕರು ಫಿಲಿಪ್ಪಿ ಪಿನೆಲ್‌ ಅವರನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.]]

=== ಆರಂಭಿಕ ಆಧುನಿಕ ಯುಗ ===
1966ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ XIVನೇ ಲೂಯಿಸ್ ನು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಿಂದ ನರಳುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ, ಆದರೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಂತೆ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ನೈಜ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Shorter5&quot;/&gt; 1758ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಶ್ ವೈದ್ಯ   ವಿಲಿಯಂ ಬೆಟ್ಟಿಯು ''ಟ್ರೀಟೈಸ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಡ್‌ನೆಸ್''    ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಮತ್ತು ಇದು ಮನೋವಿಕಲರ ರಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬೇಕಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಕುರಿತು ಕರೆನೀಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Shorter9&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 9&lt;/ref&gt; ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಬಂದ IIIನೇ ಜಾರ್ಜ್‌, ಮಾನಸಿಕ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Elkes13&quot;/&gt; 1789ರಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಮನೋವ್ಯಾಧಿ ಉಪಶಮನಗೊಂಡ ನಂತರ, ಮಾನಸಿಕ ಅನಾರೋಗ್ಯವನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿ, ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದಾದ ರೋಗ ಎಂಬಂತೆ ನೋಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Elkes13&quot;/&gt;  1972ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ವೈದ್ಯ ಫಿಲಿಪ್ಪಿ ಪಿನೆಲ್   ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಿಂದ ನರಳುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ  ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ದಯಾಪರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ  ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದನು.&lt;ref name=&quot;Elkes13&quot;/&gt;   ವಿಲಿಯಂ ಟ್ಯುಕ್ ಪಿನೆಲ್ ರೂಪಿಸಿದ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ   ಮತ್ತು ಅದೇ ವರ್ಷ ಟ್ಯುಕ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ  ಯಾರ್ಕ್‌ ರಿಟ್ರೀಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ.&lt;ref name=&quot;Elkes13&quot;/&gt; ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯುಳ್ಳವರಿಗೆ ದಯಾಪರ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಒಂದು ಮಾದರಿಯೆಂದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಹೆಸರಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Borthwick&quot;&gt;ಬೊರ್ತ್‌ವಿಕ್, ಎ; ಹೋಲ್ಮನ್, ಸಿ.; ಕೆನ್ನರ್ಡ್‌, ಡಿ;   (2001). ದಿ ರೆಲೆವೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಾರಲ್ ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಟು ಕಂಟೆಂಪೊರರಿ ಮೆಂಟಲ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕೇರ್.   ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್‌ ಮೆಂಟಲ್ ಹೆಲ್ತ್‌, 10'', 427-439.&lt;/ref&gt; ಅದು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಯಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು ಎಂದರೆ  ಬ್ರಟ್ಲೆಬೊರೊ ರಿಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಹರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ರಿಟ್ರೀಟ್   (ಈಗ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್).

=== 19ನೇ ಶತಮಾನ ===
ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಎರಡೂ ಸೇರಿ ಮಾನಸಿಕ ರಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಿನ್ನೂರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;Shorter34&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 34&lt;/ref&gt; 1980ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1900ರ ಆರಂಭದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು ನೂರಿನ್ನೂರಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಏರಿತು.&lt;ref name=&quot;Shorter34&quot;/&gt; ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು 1904ರ ವೇಳೆಗೆ ಮಾನಸಿಕ  ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ 150,000 ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Shorter34&quot;/&gt;   [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನಿ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ]]  ದೇಶಗಳು 400ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ರಕ್ಷಣಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Shorter34&quot;/&gt; ಈ ರಕ್ಷಣಾಲಯಗಳು ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದ್ದವು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಒಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು.&lt;ref name=&quot;Shorter34&quot;/&gt;

ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಳೆ ರಕ್ಷಣಾಲಯಗಳ ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;Shorter35&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 35&lt;/ref&gt; ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾಲಯಗಳ ಮದ್ಯದ ಸಂಬಂಧದಿಂದಾಗಿ, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ರೀತಿಯ ಮನೋವೈದ್ಯರು ತಯಾರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Shorter35&quot;/&gt; ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯು ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇಶವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Shorter34&quot;/&gt; ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ 20ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಇದ್ದು, ಅವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;Shorter34&quot;/&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜರ್ಮನಿಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾಲಯಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾಲಯಗಳ ಅಥವಾ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಘಟಿತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Shorter34&quot;/&gt; ಜರ್ಮನಿಯಂತೆ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ, ರಕ್ಷಣಾಲಯಗಳ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೊರತೆ ಇತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Shorter41&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. [41]&lt;/ref&gt; ಈ ಕೊರತೆಯು ಔಷಧ ಮತ್ತು ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ವಿಚಾರಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Shorter41&quot;/&gt;

ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 1834ರಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರೊಬ್ಬರ ವಿಧವೆಯಾದ  ಅನ್ನಾ ಮಾರ್ಷ್‌ ತಮ್ಮ ದೇಶದ ಮೊದಲ, ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ದೃಢವಾದ ಖಾಸಗಿ ರಕ್ಷಣಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಿಧಿ ಕೂಡಿಸಿ, ಉತ್ತಮ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.    ಬ್ರಟ್ಲೆಬೊರೊ ರಿಟ್ರೀಟ್  ಅಮೆರಿಕಾದ ಖಾಸಗಿ ಮನೋರೋಗದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ರೋಗಿಗಳು, ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸವಾಲೊಡ್ಡುವ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ.     ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ಯಾರ್ಕ್ ರಿಟ್ರೀಟ್ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದರೂ, ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ತತ್ವದ ತಜ್ಞ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

1838ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ತನ್ನ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ರಕ್ಷಣಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾಲಯಗಳ ಸೇವೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಾತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೊಳಪಡಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Shorter40&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 40&lt;/ref&gt; 1840ರ ವೇಳೆಗೆ, ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹಾಗೆ ರಕ್ಞಣಾಲಯಗಳು ಇಡೀ ಯೂರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;Shorter46&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 46&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Emil Kraepelin2.gif|thumb|right|ಎಮಿಲ್ ಕ್ರೇಪೆಲಿನ್ ಮಾನಸಿಕ  ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ರೋಗ ವರ್ಗೀಕರಣವದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಆ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು.]]

ಆದರೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಮಾನಸಿಕ ರೋಗಗಳನ್ನು &quot;ಗೆಲ್ಲಬಹುದು&quot; ಎಂಬ ಹೊಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಿಸುವ ವಿಚಾರಗಳು ಒಮ್ಮೆಲೆ ಕುಸಿಯುವಂತಾದವು.&lt;ref name=&quot;Shorter46&quot;/&gt; ರೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಿಂದೆಂದೂ ಇಲ್ಲದಷ್ಟು ಅಧಿಕಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಮನೋವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ರಕ್ಞಣಾಲಯಗಳ ಮೇಲೆ ಇನ್ನಿಲ್ಲದ ಒತ್ತಡ ಬೀಳತೊಡಗಿತು.&lt;ref name=&quot;Shorter46&quot;/&gt; ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಶೇ. 927ಕ್ಕೆ ಏರಿತು.&lt;ref name=&quot;Shorter46&quot;/&gt; ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸರಿಸುಮಾರು ಇದೇ ಸಂಖ್ಯೆ ಇತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Shorter46&quot;/&gt; ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ರೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಧಿಕಗೊಂಡಿದ್ದು, ರಕ್ಷಣಾಲಯಗಳು ತಮ್ಮ ಗರಿಷ್ಠ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;Shorter47&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 47&lt;/ref&gt; ರಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಧಿಕಗೊಳ್ಳಲು ರೋಗಿಗಳ ಆರೈಕೆಯು ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಬಡಕುಟುಂಬಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡಿದ್ದು ಒಂದು ಕಾರಣ. ಆದರೆ ಯಾಕೆ ಇಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಯಿತು ಎಂಬ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇದೆ.&lt;ref name=&quot;Shorter48&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 48&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shorter49&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 49&lt;/ref&gt; ಕಾರಣ ಏನೇ ಇರಲಿ, ಈ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ ರಕ್ಞಣಾಲಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವು ಅಧಿಕಗೊಂಡಿತು, ಜೊತೆಗೆ ರಕ್ಷಣಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನವಾದ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಇದು ಹಾನಿಯುಂಟು ಮಾಡಿತು.   ರಕ್ಷಣಾಲಯಗಳು ಮತ್ತೆ ಪಾಲನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡವು  &lt;ref name=&quot;Rothman&quot;&gt;ರಾತ್‌ಮನ್, ಡಿ.ಜೆ.,  (1990). ''ದಿ ಡಿಸ್ಕವರಿ ಆಫ್ ಅಸಿಲಮ್ : ಸೋಶಿಯಲ್ ಆರ್ಡರ್ ಆಂಡ್ ಡಿಸ್‌ಆರ್ಡರ್ ಇನ್ ದಿ ನ್ಯೂ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್  ''. ಬೋಸ್ಟನ್: ಲಿಟಲ್ ಬ್ರೌನ್,  ಪು.  239. ISBN 978-0-316-75745-4&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಘನತೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Shorter65&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 65&lt;/ref&gt;

=== 20ನೇ ಶತಮಾನ ===
==== ರೋಗ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಮರುಹುಟ್ಟು ====
20ನೇ ಶತಮಾನವು ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.  ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ವಿವಿಧ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.   ಎಮಿಲ್ ಕ್ರೇಪೆಲಿನ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಯು ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಶಿಸ್ತುಗಳು ಒಮ್ಮುಖವಾಗಿದ್ದನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Shorter101&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 101&lt;/ref&gt; ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕ್ರೇಪೆಲಿನ್ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದತ್ತ ಬಹಳ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು ಮತ್ತು ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Shorter101&quot;/&gt; ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ನಂತರ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಶುದ್ಧ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ರೇಪೆಲಿನ್ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯು ಕುಂದಲಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಗ್ರವಾದ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Shorter102&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 102&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shorter103&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 103&lt;/ref&gt; ಕ್ರೇಪೆಲಿನ್ ಕಾರ್ಲ್‌ ಲ್ಯುಡ್ವಿಗ್ ಕಾಲ್‌ಬಾಮ್  ಅವರು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ರೋಗ ವರ್ಗೀಕರಣದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಅದ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಉತ್ತೇಜಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Shorter103&quot;/&gt; ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ವಿಚಾರಗಳು ವಿವಿಧ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು ಗುಣಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಇವು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ ಹೊಸ ವಿಚಾರಗಳಾದ &quot;ನರಗಳು&quot; ಮತ್ತು ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಇಂದಿನ ನರಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನರಮನೋಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸಮಾನವಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;Shorter114&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 114&lt;/ref&gt;  [[ಸಿಗ್ಮಂಡ್‌ ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌|ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಪ್ರಾಯ್ಡ್]] ನ ಮರಣಾನಂತರ  ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ  ದಿಂದ ಕವಲೊಡೆದ ವಿಚಾರಗಳೂ ಕೂಡ ಬೇರುಬಿಡಲಾರಂಭಿಸಿದವು.&lt;ref name=&quot;Shorter145&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 145&lt;/ref&gt; ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಮನೋವೈದ್ಯರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ರೋಗಿಗಳಳನ್ನು ರಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಹಾಕಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ನೋಡಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಆಸ್ಪದ ಕಲ್ಪಿಸಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Shorter145&quot;/&gt; 1970ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಅಪ್ರಧಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Shorter145&quot;/&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Acetylcholine.svg|right|thumb|ಒಟ್ಟೋ ಲಯೆವಿ ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯವು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ನ್ಯೂರೋಟ್ರಾಮಿಟರ್ ಅಸಿಟೈಲ್‌ಕ್ಲೋರಿನ್ ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.]]

ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುನಾ ಪ್ರಬಲವಾಯಿತು.   ಒಟ್ಟೊ ಲೊಯೆವಿ ಯು ಮೊದಲ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕ (ನ್ಯೂರೋಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟರ್‌) ಅಸಿಟೈಲ್‌ಕ್ಲೋರಿನ್ ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮನೋಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರ (ಸೈಕೋಫಾರ್ಮಾಕಾಲಜಿ)ವು ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಭಾಗವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Shorter246&quot;/&gt; ನರವ್ಯೂಹಚಿತ್ರ (ನ್ಯೂರೋಇಮೇಜಿಂಗ್)ವನ್ನು ಮೊದಲು ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಧನವನ್ನಾಗಿ 1980ರಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Shorter270&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 270&lt;/ref&gt;  [[ಸ್ಕಿಝೋಫ್ರೇನಿಯ|ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕತೆ (ಸ್ಕೀಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ)]] ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲೋರೋಪ್ರೊಮಜಿನ್ ಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು ಎನ್ನುವುದು 1952ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದು ಆ ರೋಗದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಬದಲಾವಣೆ ಉಂಟುಮಾಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Turner2007&quot;&gt;{{Cite journal|author=Turner T. |title= Unlocking psychosis |journal=Brit J Med |year=2007 |volume=334 |issue=suppl |pages=s7 |doi=10.1136/bmj.39034.609074.94 |pmid=17204765}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ 1948ರಲ್ಲಿ ಖೇದವಿಕಲ್ಪ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ (ಬೈಪೋಲಾರ್ ಡಿಸ್‌ಆರ್ಡರ್‌) ಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ಲಿತಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ನ ಶೋಧವೂ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಕೇಡ್, JFJ; ''ಲಿಥಿಯಂ ಸಾಲ್ಟ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್‌ ಸೈಕೋಟಿಕ್ ಎಕ್ಸೈಟ್‌ಮೆಂಟ್ ''. ಮೆಡ್ ಜೆ ಆಸ್ಟ್  1949, 36, p349-352&lt;/ref&gt;   ಮನೋಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಆದರೆ ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Shorter239&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 239&lt;/ref&gt; ತಳಿವಿಜ್ಞಾನವು ಮಾನಸಿಕ ಅನಾರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಯೋಚಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Shorter246&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 246&lt;/ref&gt; ಅಣು ಜೀವವಿಜ್ಞಾನವು ಗುರುತಿಸಲಾದ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Shorter246&quot;/&gt;

==== ಪ್ರತಿ-ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥೀಕರಣ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ====
{{Main|Anti-psychiatry}}
{{See also|Political abuse of psychiatry}}
ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯದ ಔಷಧ  ಗಳ ಪರಿಚಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಬಳಕೆಗಳು ಮನೋವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ಅವರ ರೋಗಿಗಳ ನಡುವಣ ವೈದ್ಯ-ರೋಗಿ ಸಂಬಂಧ ವನ್ನು ಬದಲಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Shorter273&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 273&lt;/ref&gt; ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಮೂಲ/ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ (ಹಾರ್ಡ್‌ ಸೈನ್ಸ್)  ದತ್ತ ಹೊರಳಿದ್ದನ್ನು ರೋಗಿಗಳ ಕುರಿತು ಕಾಳಜಿಯ ಕೊರತೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Shorter273&quot;/&gt; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳನ್ನು ಮಿಥ್ಯೆ ಎಂಬಂತೆ ಕಲ್ಪಿಸಿದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಪ್ರತಿ-ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತಗೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Shorter274&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 274&lt;/ref&gt; ಈ ಆಂದೋಲನದಲ್ಲಿದ್ದ ಇನ್ನಿತರರು ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪಿನೆಲ್‌ನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ರಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Shorter277&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 277&lt;/ref&gt; ಸರ್ವಾಧಿಕಾರವಿರುವ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಕೆಲವು ಮನೋವೈದ್ಯರು ರೋಗಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈಹಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವೆಸಗಿದ ಪ್ರಕರಣಗಳು ನಡೆದವು.  ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರೆದಿವೆ.&lt;ref&gt;ಸನ್ನಿ ವೈ. ಲು. &amp;amp; ವಿವಿಯನ ಬಿ ಗಲ್ಲಿ, , ''  ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕ,  ''&lt;/ref&gt;  ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ದುರುಪಯೋಗದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಎಂದರೆ ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ,&lt;ref&gt;[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&amp;amp;db=PubMed&amp;amp;list_uids=12817666&amp;amp;dopt=ಅಬ್‌ಸ್ಟ್ರಾಕ್ಟ್ ದಿ ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಆಫ್‌ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಪೇಶಂಟ್ಸ್ ಇನ್ ನಾಜಿ ಜರ್ಮನ್...&amp;#91;Isr J ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ ರಿಲೇಟ್ ಸೈ. 2003&amp;#93; - ಪಬ್‌ಮೆಡ್ ರಿಸಲ್ಟ್ಸ್]&lt;/ref&gt;  ಸಿಕುಷ್ಕ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯೆತ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾನೀತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವುದನ್ನು ಹೇಳಬಹುದು.&lt;ref&gt;[http://www.info.gov.za/speeches/1997/06160x76497.htm ಮೆಂಟಲ್ ಹೆಲ್ತ್ ಡ್ಯೂರಿಂಗ್ ಅಪಾರ್ಥೈಡ್ ]&lt;/ref&gt;

ಪ್ರತಿ-ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಆಂದೋಲನವು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಬಯಸಿದ ಒಂದು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂದರೆ ವಿದ್ಯುತ್‌ಕಂಪನದ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಕನ್‌ವಲ್ಸಿವ್) ಚಿಕಿತ್ಸೆ  (ECT)&lt;ref name=&quot;Shorter282&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 282&lt;/ref&gt; ECTಯು ಮಿದುಳಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಶಿಸ್ತಿನ ಒಂದು ಸಾಧನವನ್ನಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಆಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Shorter282&quot;/&gt; ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ECTಯು ಮಿದುಳಿಗೆ ಹಾನಿಮಾಡುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಏನೂ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ,&lt;ref name=&quot;Weiner&quot;&gt;ವೈನರ್, ಆರ್. ಡಿ. (1984). ಎಸ್ ಇಸಿಟಿ ಕಾಸ್ ಬ್ರೈನ್ ಡ್ಯಾಮೇಜ್? ''ಬಿಹೇವಿಯರಲ್ ಆಂಡ್ ಬ್ರೈನ್ ಸೈನ್ಸ್‌ಸ್, 7'', 153.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Meldrum&quot;&gt;ಮೆಲ್ಡ್ರಮ್, ಬಿ. ಎಸ್.   (1986). ನ್ಯೂರೋಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾನ್‌ಸೀಕ್ವೆನ್ಸಸ್‌ ಆಫ್ ಕೆಮಿಕಲಿ ಅಂಡ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲಿ ಇಂಡ್ಯೂಸ್ಡ್ ಸೀಜರ್ಸ್. ''ಅನಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಅಕಾಡಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌, 462'', 18693.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dwork&quot;&gt;ಡ್ವೊಕ್, ಎ.ಜೆ. ; ಅರಂಗೊ, ವಿ.; ಅಂಡರ್‌ವುಡ್, ಎಂ.; ಇಲೆವಸ್ಕಿ, ಬಿ.; ರೊಸೊಕ್ಲಿಜ, ಜಿ.; ಸಕೀಮ್, ಎಚ್‌. ಎ.; ಲಿಸನ್ಬಿ, ಎಸ್‌.ಎಚ್‌.   (2004). ಅಬ್ಸೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟಾಲಾಜಿಕಲ್ ಲೆಸನ್ಸ್ ಇನ್ ಪ್ರೀಮೇಟ್ ಮಾಡೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಸಿಟಿ ಆಂಡ್ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಸೀಜರ್. ''ಅಮೇರಿಕಾದ ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಯತಕಾಲಿಕ, 161,576-578''.&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ECTಯು ಹಾನಿಯುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Breggin&quot;&gt;ಪೀಟರ್ ಆರ್ ಬ್ರೆಗ್ಗಿನ್, ಎಂ.ಡಿ., ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಶಾಕ್ : ಇಟ್ಸ್ ಬ್ರೈನ್ ಡಿಸೇಬ್ಲಿಂಗ್ ಇಫೆಕ್ಟ್ಸ್&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sammant&quot;&gt;ಡಾ. ಸಿಡ್ನಿ ಸಮೆಂಟ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ ನ್ಯೂಸ್, ಮಾರ್ಚ್‌ 1983, ಪು. 4.&lt;/ref&gt; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ECTಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಯಪಡಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ   ಮತ್ತು ECTಯನ್ನು ರೋಗಿಗಳು ತಮಗೆ &quot;ಅನುಗುಣವಾಗಿ&quot; ಇರುವಂತೆ ಇಡಲು ಅವರನ್ನು ಭಯಪಡಿಸಲು ಬಳಕೆಯಾದ ಕೆಲವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಇವೆ.&lt;ref name=&quot;Shorter282&quot;/&gt; ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯದ ಔಷಧಗಳ ವ್ಯಾಪಕತೆಯು ಸಾಂಸ್ಥೀಕರಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು  ಆರಂಭಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು,&lt;ref name=&quot;Shorter280&quot;/&gt; ಅಂದರೆ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿಂದ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Shorter279&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 279&lt;/ref&gt; ಪ್ರತಿ-ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಆಂದೋಲನವು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಒತ್ತಡವು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಸಮುದಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಸಾಂಸ್ಥೀಕರಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದನ್ನು ಸುಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದವು.&lt;ref name=&quot;Shorter280&quot;/&gt; ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಥೀಕರಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಮೂವತ್ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇ. 19ರಷ್ಟು ರೋಗಿಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಉಳಿದರು.&lt;ref name=&quot;Shorter280&quot;/&gt;  ರೋಗಿಗಳು ಸಮುದಾಯದಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ನಂತರ ಅವರು ಚಿಕಿತ್ಸಾತ್ಮಕ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಲೇ ಸಹಜ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವೈದ್ಯರುಗಳು ಯೋಚಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Shorter280&quot;/&gt; ಆದರೆ ಸಮುದಾಯ-ಆಧಾರಿತ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ವಿಫಲವಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮನೋವೈದ್ಯರು ಟೀಕೆಗೊಳಗಾದರು.   ಸಮುದಾಯ-ಆಧಾರಿತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಲಭ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಒಳರೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ-ಆಧಾರಿತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳ ನಡುವೆ ಒಳಜಗಳವಿತ್ತು ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಸಮುದಾಯ-ಆಧಾರಿತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಹಣಕಾಸನ್ನು ನೀಡಲು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿರಲಿಲ್ಲ.

==== ಸಾಂಸ್ಥೀಕರಣದ ಆಚೆಗೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಪರಿಣಾಮ ====
1963ರಲ್ಲಿ, [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಅಮೆರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]]  [[ಜಾನ್ ಎಫ್.ಕೆನೆಡಿ|ಜಾನ್ ಎಫ್. ಕೆನಡಿ]] ಯವರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಸಮುದಾಯ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ  ಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಸನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Shorter280&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 280&lt;/ref&gt; ತದನಂತರ, ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮುಖ್ಯಗಮನವು ತೀವ್ರತರದ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಿಂದ ಬಳಸುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಮನೋಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೂಟ/ಸೆಶನ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದರತ್ತ ಹರಿಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Shorter280&quot;/&gt; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ತೀವ್ರತರದ, ಉಲ್ಭಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾನಸಿಕ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Shorter280&quot;/&gt; ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಿಂದ ನರಳುತ್ತಿದ್ದ ಇವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಮನೆಯಿಲ್ಲದ ನಿರ್ಗತಿಕರಾದರು ಅಥವಾ ಜೈಲುಗಳನ್ನು ಸೇರುವಂತಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Shorter280&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Slovenko&quot;&gt;ಸ್ಲೊವೆಂಕೊ, ಆರ್‌, (2003). ದಿ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನಲೈಜೇಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಮೆಂಟಲಿ ಇಲ್. ''ಓಹಿಯೋ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಲಾ ರಿವ್ಯೂ, 29'', 641.&lt;/ref&gt; ಮನೆಯಿಲ್ಲದ ಶೇ. 33ರಷ್ಟು ಜನರು ಮತ್ತು ಜೈಲಿನ ಶೇ. 14ರಷ್ಟು ಬಂದಿಗಳು ಮಾನಸಿಕ ರೋಗವಿದೆಯೆಂದು ರೋಗನಿದಾನವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಎಂಬುದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Shorter280&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Torrey&quot;&gt;ಟೊರ್ರೆ, ಇ. ಎಫ್‌.  (1988). ''ನೋವೇರ್‌ ಟು ಗೋ : ದಿ ಟ್ರಾಜಿಕ್ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಮೆಂಟಲಿ ಇಲ್''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ : ಹಾರ್ಪರ್ ಆಂಡ್ ರೋ.  ಪುಟಗಳು : 25-29, 126-128. ISBN 978-0-06-015993-1&lt;/ref&gt;

  1972ರಲ್ಲಿ, ಮನೋವೈದ್ಯರಾದ ಡೇವಿಡ್ ರೋಸೆನ್‌ಹನ್    ರೋಸೆನ್‌ಹನ್ ಪ್ರಯೋಗ ವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯದ ರೋಗನಿದಾನದ ಮೌಲಿಕತೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ, ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Rosenhan&quot;&gt;ರೊಸೆನ್‌ಹನ್, ಡಿ.  (1973). [http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/179/4070/250 ಆನ್ ಬೀಯಿಂಗ್ ಸೇನ್ ಇನ್ ಇನ್‌ಸೇನ್ ಪ್ಲೇಸ್‌ಸ್‌  ]. ''ಸೈನ್ಸ್ ''  '''179''', 250-258.&lt;/ref&gt; ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಮನೋರೋಗವಿಜ್ಞಾನದ ಯಾವುದೇ ಇತಿಹಾಸವಿಲ್ಲದ ಎಂಟು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು.  ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮನೋವೈದ್ಯರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಒಬ್ಬರು ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ, ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಒಬ್ಬರು ಕಲಾವಿದರು, ಒಬ್ಬರು ಗೃಹಣಿ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ವೈದ್ಯರು ಇದ್ದರು.   ಈ ಎಲ್ಲ ಎಂಟು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೂ ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕತೆ (ಸ್ಕೀಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ) ಅಥವಾ ಖೇದವಿಕಲ್ಪ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ (ಬೈಪೋಲಾರ್ ಡಿಸ್‌ಆರ್ಡರ್‌) ಎಂದು ರೋಗನಿದಾನ ಮಾಡಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.   ನಂತರ ಮನೋವೈದ್ಯರು ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯದ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಗುಣಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.   ಎಲ್ಲ ಎಂಟು ಜನರನ್ನೂ 7ರಿಂದ 52 ದಿನಗಳ ಒಳಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.   ಅಧ್ಯಯನದ ನಂತರದ ಭಾಗ ದಲ್ಲಿ, ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಸುಳ್ಳು-ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಅವರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಯಾರನ್ನೂ ಕಳುಹಿಸಲಿಲ್ಲ.   ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೊನೇಪಕ್ಷ ಒಬ್ಬರು ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಾದರೂ 193ರಲ್ಲಿ 83 ರೋಗಿಗಳು ಸುಮ್ಮನೆ ರೋಗವನ್ನು ನಟಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು.    ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಿಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಿಂದ ನರಳುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಬಹಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ನಿರ್ಣಯಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Rosenhan&quot; /&gt;  ರಾಬರ್ಟ್‌ ಸ್ಪಿಟ್ಜರ್ ಅವರಂತಹ ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಅಧ್ಯಯನದ ಮೌಲಿಕತೆಯ ಕುರಿತು ಅನುಮಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯದ ರೋಗನಿದಾನದ ಸಮಂಜಸತೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Spitzer2005&quot;&gt;(2005). ರೊಸೆನ್‌ಹೆನ್‌ ರಿವಿಸಿಟೆಡ್ : ದಿ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಕ್ರೆಡಿಬಿಲಿಟಿ ಆಫ್ ಲಾರೆನ್ ಸ್ಲೇಟರ್ಸ್ ಸ್ಯೂಡೋಪೇಶಂಟ್ ಡಯಾಗ್ನಿಸಿಸ್‌ ಸ್ಟಡಿ. ''ಜರ್ನಲ್  ಆಫ್ ನರ್ವಸ್ ಆಂಡ್ ಮೆಂಟಲ್ ಡಿಸೀಸ್,  193'', 734-739.&lt;/ref&gt;

ಹಲವಾರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಜ್ಞಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ವಿವಿಧ ಮನೋರೋಗಗಳು, ಅವುಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ ನಿರಂತರ, ಮಹತ್ವದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Lyness16&quot;&gt;ಲೈನೆಸ್, ಜೆ.ಎಂ.  (1997). ''ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಪಲ್ರ್ಸ್‌''. ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ : ಎಫ್‌. ಎ. ಡೇವಿಸ್ ಕಂಪನಿ. ISBN 978-0-8036-0280-9{{Full|date=January 2010}}&lt;/ref&gt; ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ರೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯವು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಒಂದು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಎರಡು ಭಿನ್ನ ಅಂಶಗಳು ಎಂಬ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ಮೂಲ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Guze130&quot;&gt;ಗಜ್‌ ಎಸ್‌. ಬಿ. (1992), ಪು. 130&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯರ ಪರಿಸರವು ಬಹಳ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಭೌತಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಅಂತರ-ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Guze130&quot;/&gt; ಬಾಹ್ಯ ಅಂಶಗಳ ಜೊತೆಗೆ  ಮಾನವ ಮಿದುಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಶಯಗಳು, ಭಯ, ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳು, ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Guze130&quot;/&gt; ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಷ್ಟಕರ ಕೆಲಸವೆಂದರೆ ಈ ಅಂಶಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಶಾರೀರಿಕವಾಗಿ, ಎರಡೂ ರೀತಿಯಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು.&lt;ref name=&quot;Guze130&quot;/&gt;

== ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಗಮನಕೇಂದ್ರ ==
&lt;blockquote class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;text-align:left;width:30%;float:right;padding:10px 15px 10px 15px;display:table&quot;&gt;ವೈದ್ಯಕೀಯದ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಶಾಖೆಗಿಂತ, &quot;ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು, ತನ್ನ ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಪುರಾವೆಯ ಲಕ್ಷಣ, ಅವಲೋಕನದ ಮೌಲಿಕತೆ, ಸಂವಹನದಲ್ಲಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಇನ್ನಿತರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ದೈಹಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅರಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತದೆ.&lt;small&gt;(ಗಜ್‌, 1992, ಪು.4).&lt;/small&gt;&lt;/blockquote&gt;

  ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು (ಗ್ರೀಕ್ &quot;ψυχιατρική&quot;, ''ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್'' ),  ಜೊಹಾನ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯನ್ ರೀಲ್ 1808ರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದನು. ಇದು ಗ್ರೀಕ್ &quot;ψυχή&quot; (''ಸೈಕ್'' : &quot;ಆತ್ಮ ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸು&quot;) ಮತ್ತು &quot;ιατρός&quot; (''ಇಯಾಟ್ರೊಸ್'' : &quot;ಚಿಕಿತ್ಸಕ&quot;) ಎಂಬುದರಿಂದ ಬಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.manchester.edu/kant/Bio/FullBio/ReilJC.html |title=ಜೊಹನ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯನ್ ರೈಲ್, ''ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಏಯ್ಟೀನ್ತ್ ಸೆಂಚುರಿ ಜರ್ಮನ್ ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್ '' |access-date=2010-10-19 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528020208/http://www.manchester.edu/kant/bio/FullBio/ReilJC.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://bjp.rcpsych.org/cgi/content/abstract/193/1/1 ''ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ, '', ''ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ 200ನೇ ಜನ್ಮದಿನ  2'' ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.find-health-articles.com/rec_pub_18091285-ದಿ ಸೆಮಿನಲ್- ಕಾಂಟ್ರಿಬ್ಯೂಶನ್ಸ್-ಜೊಹಾನ್-ಕ್ರಿಶ್ಟಿಯನ್-ರೈಲ್-ಅನಾಟಮಿ-ಪಿಸಿಯಾಲಜಿ. ಎಚ್‌ಟಿಎಂ.  ''ಸೆಮಿನಲ್ ಕಾಂಟ್ರಿಬ್ಯೂಶನ್ಸ್ ಜೊಹಾನ್  ಕ್ರಿಶ್ಟಿಯನ್ ರೈಲ್ '' ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಇದು ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದ್ದು, [[ಮಾನವ|ಮನುಷ್ಯ]]ರಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ, ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು, ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Guze4&quot;&gt;ಗಜ್, ಎಸ್‌. ಬಿ. (1992), ಪು. 4&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Storrow1&quot;&gt;ಸ್ಟೊರೊ, ಎಚ್‌. ಎ. (1969). ''ಔಟ್‌ಲೈನ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ ''. New York:Appleton-Century-Crofts, p 1. ISBN 978-0-390-85075-1&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lyness3&quot;&gt;ಲೈನೆಸ್, ಜೆ.ಎಂ. (1997), ಪು. 3&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದರ್ಭದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಾಣುವ ವಿಶ್ವ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಅನಾರೋಗ್ಯಗೊಂಡಿರುವವರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಾಣುವ ವಿಶ್ವ, ಈ ಎರಡರ ನಡುವಣ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Gask7&quot;&gt;ಗಸ್ಕ್‌, ಎಲ್.  (2004), ಪು. 7&lt;/ref&gt;

 ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡವರು  ಇನ್ನಿತರ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವೈದ್ಯ ರು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ|ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ]] ಎರಡನ್ನೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಿತಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Storrow1&quot; /&gt; ಈ ವಿಷಯವು ವಿವಿಧ ಅಂಗಾಂಗಗಳ ಮತ್ತು ರೋಗಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ರೋಗಿಯ ವಸ್ತುನಿಷ್ಟ ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ವರ್ಗೀಕೃತಗೊಂಡ ಹಾಗೆ ದೇಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Guze131&quot;&gt;ಗಜ್, ಎಸ್‌. ಬಿ. (1992), ಪು. 131&lt;/ref&gt; ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲೆಂದು ಇದೆ ಮತ್ತು ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆಂದು ಈ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳನ್ನು ಮೂರು ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಮಾನಸಿಕ ರೋಗ, ತೀವ್ರತರದ ಕಲಿಕಾ ಅಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ಅಸಮತೋಲನ.&lt;ref name=&quot;Gask113&quot;&gt;ಗಸ್ಕ್‌, ಎಲ್.  (2004), ಪು. 113&lt;/ref&gt;  ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಗಮನಕೇಂದ್ರವು ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ರೋಗನಿದಾನ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಹಠಾತ್‌ಆಗಿ ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಮುಂದೆಯೂ ಹೀಗೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ.    20ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಿಂದ, ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಶಾಸ್ತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Gask128&quot;&gt;ಗಸ್ಕ್‌, ಎಲ್.  (2004), ಪು. 128&lt;/ref&gt;

=== ವೃತ್ತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ===
[[ಚಿತ್ರ:Neuropsychiatric conditions world map - DALY - WHO2002.svg|thumb|2002ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 1,00,000 ಜನರಿಗೆ ನರಸಂಬಂಧಿ ಮನೋವ್ಯಾಧಿಯ ( ನ್ಯೂರೋಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್)ಸ್ಥಿತಿ ಅಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾದ ಆಯುಷ್ಯ ವರ್ಷಗಳು.  [118][119][120][121][122][123][124][125][126][127][128][129][130]]]
  ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಜ್ಞತೆಯು ನರವಿಜ್ಞಾನ, [[ಮನೋಶಾಸ್ತ್ರ|ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನ]], ಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರ, [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ|ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ]], ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ, ಮತ್ತು ಔಷಧತಯಾರಿಕಾಶಾಸ್ತ್ರ (ಫಾರ್ಮಾಕಾಲಜಿ),&lt;ref name=&quot;Pietrini&quot;&gt;ಪೈಟ್ರಿನಿ,  ಪು. (2003). ಟುವರ್ಡ್‌ ಎ ಬಯೋಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಮೈಂಡ್? ''ಅಮೇರಿಕಾದ ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಯತಕಾಲಿಕ, 160,''  1907-1908.&lt;/ref&gt; ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು  [[ನರವಿಜ್ಞಾನ|ನರಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದ ಮಧ್ಯದ ನೆಲೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Shorter326&quot;&gt;ಶಾರ್ಟರ್, ಇ.  (1997), ಪು. 326&lt;/ref&gt; ಬೇರೆ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ನರಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಂತೆ ಅಲ್ಲದೇ, ಮನೋವೈದ್ಯರು   ವೈದ್ಯ-ರೋಗಿ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ತಜ್ಞತೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು  ಮನೋಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸಂವಹನ ತಂತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Shorter326&quot; /&gt; ಮನೋವೈದ್ಯರಿಗೂ ಮತ್ತು ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೂ ಭಿನ್ನತೆ ಇದೆ, ಇವರು ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು  ಇಡೀ ಅವರ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ತರಬೇತಿಯ ಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರದ ಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Hauser&quot;&gt;ಹಾಸರ್ ಎಂ.ಜೆ.  (ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿರುವುದು ತಿಳಿಯದು). ''ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮಾಹಿತಿ.''  ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21, 2007ರಲ್ಲಿ, http://www.psychiatry.com/student.phpಯಿಂದ{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt; ಆದ್ದರಿಂದ ಮನೋವೈದ್ಯರು ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮಾಡಬಲ್ಲರು, ಔಷಧಗಳನ್ನು ಹೇಳಬಲ್ಲರು, ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ, ನರವ್ಯೂಹ ಚಿತ್ರ (ನ್ಯೂರೋಇಮೇಜಿಂಗ್) ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ  ಮತ್ತು  ದೈಹಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;NIMHSite&quot;&gt;ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ. 31 ಜನವರಿ 2006 ''ಇನ್‌ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಎಬೌಟ್ ಮೆಂಟಲ್ ಇಲ್‌ನೆಸ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಬ್ರೈನ್ ''.http://science-education.nih.gov/supplements/nih5/Mental/guide/info-mental-c.htm  ದಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ 19, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

=== ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ ===
ಬೇರೆ ವೃತ್ತಿಗಳ ಹಾಗೆ, ಮನೋವೈದ್ಯರ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ವಿಶ್ವ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಘ ವು ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆ ಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ.  ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಯು, ಮೊದಲು 1977ರಲ್ಲಿ [[ಹವಾಯಿ|ಹವಾಯ್]] ಘೋಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು 1983ರ ವಿಯೆನ್ನಾ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು 1986ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್ ಘೋಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.   ಈ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು 1999ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಮ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು.   ವಿಶ್ವ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಘದ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಯು ರೋಗಿಗಳ ತಪಾಸಣೆ/ಪರೀಕ್ಷೆ, ಸದ್ಯೋಚಿತ (ಅಪ್‌--ಟು- ಡೇಟ್) ಜ್ಞಾನ, ಅಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ರೋಗಿಗಳ ಮಾನವ ಘನತೆ, ಗೌಪ್ಯತೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಸಂಶೋಧನಾ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ, ಲಿಂಗ ಆಯ್ಕೆ  ಸುಖಮರಣ,&lt;ref name=&quot;Lopez&quot;&gt;{{Cite journal|doi=10.1016/j.pnpbp.2006.12.007 |title=Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological Psychiatry: Psychiatry and political–institutional abuse from the historical perspective: The ethical lessons of the Nuremberg Trial on their 60th anniversary |date= 2006-12-07 |author=López-Muñoza, Francisco |others=Cecilio Alamoa, Michael Dudleyb, Gabriel Rubioc, Pilar García-Garcíaa, Juan D. Molinad and Ahmed Okasha |publisher=Science Direct |quote=These practices, in which racial hygiene constituted one of the fundamental principles and euthanasia programmes were the most obvious consequence, violated the majority of known bioethical principles. Psychiatry played a central role in these programmes, and the mentally ill were the principal victims. |journal=Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological Psychiatry |volume=31 |pages=791 |pmid=17223241 |first2=C |first3=M |first4=G |first5=P |first6=JD |first7=A |issue=4 |last2=Alamo |last3=Dudley |last4=Rubio |last5=García-García |last6=Molina |last7=Okasha}}&lt;/ref&gt; ಅಂಗಾಂಗ ಕಸಿ, ಹಿಂಸೆ,&lt;ref name=&quot;Gluzman&quot;&gt;{{Cite journal|author=Gluzman, S.F. |year=1991 |title=Abuse of psychiatry: analysis of the guilt of medical personnel |journal=J Med Ethics |volume=17 |pages=19–20 |accessdate=2007-09-30 |quote=Based on the generally accepted definition, we correctly term the utilisation of psychiatry for the punishment of political dissidents as torture. |doi= 10.1136/jme.17.Suppl.19 |pmid=11651120 |issue=Suppl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Debreu&quot;&gt;{{Cite book|url=http://books.nap.edu/openbook.php?record_id=9733&amp;page=21 |author=Debreu, Gerard |editor= Corillon, Carol |title=Science and Human Rights |chapter=Part 1: Torture, Psychiatric Abuse, and the Ethics of Medicine |accessdate=2007-10-04 |year=1988 |publisher=National Academy of Sciences |quote=Over the past two decades the systematic use of torture and psychiatric abuse have been sanctioned or condoned by more than one-third of the nations in the United Nations, about half of mankind.}}&lt;/ref&gt;  ಮರಣ ದಂಡನೆ, ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಬಂಧಗಳು, ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ, ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ತಾರತಮ್ಯ  ಇತ್ಯಾದಿ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.wpanet.org/generalinfo/ethic1.html |title=ದಿ ಡಬ್ಲ್ಯುಪಿಎ ಕೋಡ್ ಆಫ್ ಎತಿಕ್ಸ್. |access-date=2010-10-19 |archive-date=2008-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080720170129/http://www.wpanet.org/generalinfo/ethic1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಅಂತಹ ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವಲ್ಲಿ, ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಚರಣೆಯ ಕುರಿತ ಅನೇಕ ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಈ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿಯು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದೆ.

=== ಉಪತಜ್ಞತೆಗಳು ===
ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಾಗೆ ವಿವಿಧ ಉಪತಜ್ಞತೆಗಳು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಇವೆ.  ಅವು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ:
* ದುಶ್ಚಟ ಕುರಿತ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ; ಇದು ಮದ್ಯ, ಮಾದಕದ್ರವ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯನ್ನು ಮೌಲ್ಯಾಂಕನ ಮಾಡಿ, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದರ ಮೇಲೆ ಗಮನಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ವಸ್ತು-ಸಂಬಂಧಿತ ವ್ಯಾಧಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಮನೋವ್ಯಾಧಿ, ಎರಡನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದನ್ನೂ ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.  
* ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ; ಇದು ನರಮಂಡಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿರುವ   ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನವಾಗಿದೆ.  
* ಮಗು ಮತ್ತು ಹದಿಹರೆಯದ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ; ಇದು ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮಕ್ಕಳು, ಹದಿಹರೆಯದವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪರಿಣತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. 
* ಸಮುದಾಯ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ;   ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಆರೋಗ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಒಂದು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಮುದಾಯ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ  ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಅಮೆರಿಕದ ಸಮುದಾಯ ಮನೋವೈದ್ಯರ ಸಂಘ  [http://www.comm.psych.pitt.edu/mission.html  ಎಎಸಿಪಿ ಕುರಿತು  ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090906041751/http://www.comm.psych.pitt.edu/mission.html |date=2009-09-06 }}   ಆಗಸ್ಟ್-05-2008ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;
* ಕ್ರಾಸ್ -ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ; ಇದು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಮತ್ತು ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇರುವ   ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ.  
* ತಿನ್ನುವ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ; ಇದು  ಆಹಾರಮಾಂದ್ಯ (ಅನೆರೆಕ್ಸಿಯಾ ನೆರ್ವೊಸ) ಅಂದರೆ ಮಾನಸಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಸಿವಾಗದಿರುವುದು, ಅತಿಹಸಿವೆ (ಬುಲಿಮಿಯ ನರ್ವೊಸ), ಅತಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನುವ ಕಾಯಿಲೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಇಂತಹುದೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದ ತಿನ್ನುವ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ  (EDNOS) ಮತ್ತು ಪೈಕಾ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಅಂದರೆ ಮಾಮೂಲಿ ತಿನ್ನುವ ಆಹಾರ ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ತಿನ್ನುವುದು  ಇಂತಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ, ಇವುಗಳ ಕುರಿತು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. 
* ತುರ್ತು ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ; ಇದು ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ (ಕ್ಲಿನಿಕಲ್) ಅನ್ವಯಿಕತೆಯಾಗಿದೆ.  
* ನ್ಯಾಯಾಸ್ಥಾನಿಕ (ಫಾರೆನ್ಸಿಕ್) ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ; ಇದು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು    ಮತ್ತು ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂತರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ (ಇಂಟರ್‌‌‌ಫೇಸ್).
* ವೃದ್ಯಾಪ್ಯದ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ; ವೃದ್ಯಾಪ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ, ಅದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಶಾಖೆ.  
* ಜಾಗತಿಕ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ; ಇದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗೆ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ಯಯನ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ಕೊಡುವ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Patel&quot;&gt;ಪಟೇಲ್, ವಿ., ಪ್ರಿನ್ಸ್, ಎಂ.  (2010). ಗ್ಲೋಬಲ್ ಮೆಂಟಲ್ ಹೆಲ್ತ್ - ಎ ನ್ಯೂ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಹೆಲ್ತ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಕಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಏಜ್. ''JAMA, 303'', 1976-1977.&lt;/ref&gt;
* ಸಂಬಂಧಗಳ  ಕುರಿತಾದ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ; ಇದು ಬೇರೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಜ್ಞತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಧ್ಯದ ಅಂತರಕ್ರಿಯೆಯ ಕುರಿತು ವಿಶೇಷಜ್ಞಾನ ನೀಡುವ   ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ. 
* ಸೇನಾ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ; ಇದು ಸೇನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಶೇಷ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.  
* ನರ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ; ನರ ಮಂಡಲದ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ.  
* ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ; ಇದು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಅಂತರಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ  ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ   ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ.

ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು ತಜ್ಞತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ನೋವು ಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರ, ಉಪಶಾಮಕ , ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆ ಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರ ದಲ್ಲಿ ಅದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತೃತ-ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಹಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

=== ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ===
ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯನ್ನು ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ.  ಜೀವಔಷಧೀಯ (ಬಯೋಮೆಡಿಕಲ್ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ರೋಗನಿದಾನದ ಮಾನದಂಡಗಳೊಡನೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ.   ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಂದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಬದುಕಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಭಾಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಒಂದು ನಿರೂಪಣೆಯ ಮೂಲಕವೂ ನಿರ್ಣಯಿಸಬಹುದು.       ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Verhulst J, Tucker G |title=Medical and narrative approaches in psychiatry |journal=Psychiatr Serv |volume=46 |issue=5 |pages=513–514 |year=1995 |month=May |pmid=7627683 |url=http://ps.psychiatryonline.org/cgi/pmidlookup?view=long&amp;pmid=7627683}}&lt;/ref&gt;  ಹೆಚ್ಚಿನವೇಳೆ ಈ ಎರಡೂ ವಿರುದ್ಧ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಹಮತದ ಕೊರತೆಯು ಜೀವಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ವಿವಾದ ಗಳಿಗೆ ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.   ಇವು ಎಡಿಎಚ್‌ಡಿ (ADHD) ಮತ್ತು ಬಹುವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳು, ಇಂತಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ಕುರಿತ ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ವಹಿಸಿವೆ.   ಜೀವಮಾನಸಿಕ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.     ಡಾ. ನಿಯಲ್ ಮೆಕ್ ಲರೆನ್  ಅವರ 1998 ಲೇಖನ, ''ಎ ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್  ದಿ ಜೀವಮಾನಸಿಕ ಮಾಡೆಲ್ ''  ನಲ್ಲಿ &lt;ref name=&quot;McLaren N 1998 86–92; discussion 93–6&quot;&gt;{{Cite journal|author=McLaren N |title=A critical review of the biopsychosocial model |journal=The Australian and New Zealand Journal of Psychiatry |volume=32 |issue=1 |pages=86–92; discussion 93–6 |year=1998 |month=February |pmid=9565189 |doi=10.1046/j.1440-1614.1998.00343.x}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಅವರ ''ಹ್ಯೂಮನೈಜಿಂಗ್ ಮ್ಯಾಡ್‌ನೆಸ್ ''  ಮತ್ತು ''ಹ್ಯೂಮನೈಜಿಂಗ್ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ''  ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ &quot;ಮಾದರಿ&quot;ಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ, ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮಾನಸಿಕ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಅಂಶಗಳಾದರೂ, ಈ ಸುವ್ಯಕ್ತ ಅಂಶವನ್ನು ಸುಮ್ಮನೇ ಹೇಳುವುದು ಅದನ್ನು ಆ ಪದದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನೊಂದು ಮಾದರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.   ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾದರಿಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ವಾಸ್ತವೀಕರಣ ಎಂಬಂತೆ ಇರಬೇಕು ಮತ್ತು ಜೀವಮಾನಸಿಕ ಮಾದರಿಯು &quot;ವಿವೇಕಯುಕ್ತ ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ವೈದ್ಯರು&quot; (ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಅಂಶಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದದ್ದು ಎಂದು)ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ಅರಿತಿರಬೇಕು ಎಂಬದನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುವ ಹೊರತಾಗಿ ಮತ್ತೇನನ್ನೂ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;McLaren N 1998 86–92; discussion 93–6&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book
 | title = Humanizing Madness
 | last = McLaren | first = Niall
 | year = 2007
 | isbn = 1-932-69039-5
 | pages =
 | publisher = Loving Healing Press
 | location = Ann Arbor, MI}}{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite book
 | title = Humanizing Psychiatry
 | last = McLaren | first = Niall
 | year = 2009
 | isbn = 1-615-99011-9
 | pages =
 | publisher = Loving Healing Press
 | location = Ann Arbor, MI}}{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

== ಉದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಗಳು ==
=== ಚಿಕಿತ್ಸಕರು ===
{{Main|Psychiatrist}}
ಎಲ್ಲ ವೈದ್ಯರೂ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳನ್ನು ರೋಗನಿದಾನ ಮಾಡಬಲ್ಲರು ಮತ್ತು   ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಲ್ಲರು. ಮನೋವೈದ್ಯರು ಎಂದರೆ : 1) ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ತಜ್ಞತೆ ಪಡೆದ  ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ವೈದ್ಯರು   ;&lt;ref name=&quot;AboutPsychologyDiff&quot;&gt;ಅಬೌಟ್: ಸೈಕಾಲಜಿ.  (ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿರುವುದು ತಿಳಿಯದು) ''ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಬಿಟ್ವೀನ್ ಸೈಕಾಲಜಿಸ್ಟ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಸ್ಟ್ಸ್''.  http://psychology.about.com/od/psychotherapy {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080709092852/http://psychology.about.com/od/psychotherapy |date=2008-07-09 }} /f/psychvspsych.htmದಿಂದ 25, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಅಥವಾ 2) ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು  ಮತ್ತು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ವೈದ್ಯರೆಂದು ಪ್ರಮಾಣಿತಗೊಂಡವರು.   ಮನೋವೈದ್ಯರು ಮನೋಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆ  ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಗ್ರಹಣ ವರ್ತನಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಮಹತ್ವದ ತರಬೇತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆಯಬಹುದು, ಆದರೆ  ವೈದ್ಯರಾಗಿ ಅವರ ತರಬೇತಿಯು ಬೇರೆ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವೃತ್ತಿಪರರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;AboutPsychologyDiff&quot;/&gt;

=== ಸಂಶೋಧನೆ ===
[[ಚಿತ್ರ:MRI head side.jpg|thumb|right|200px|ಮಿದುಳಿನ ಎಂಆರ್‌ಐ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ : ಅನೇಕ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು ನರಸಂಬಂಧಿಜೈವಿಕ ಅಸಹಜತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.  &lt;ಉಲ್ಲೇಖ ಹೆಸರು=ಹೆಡ್ಜ್‌ಸ್ 64&gt;ಹೆಡ್ಜ್‌ಸ್,ಡಿ.; ಬರ್ಚ್‌ಫೀಲ್ಡ್, ಸಿ.  C. (2006). ಮನಸ್ಸು, ಮಿದುಳು ಮತ್ತು ಔಷಧ : ಮನೋಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪರಿಚಯ . ಬೋಸ್ಟನ್ : ಪಿಯರ್‌ಸನ್ ಎಜುಕೇಶನ್, ಪು. 64,65. ISBN 978-0-205-35556-3&lt;/ಉಲ್ಲೇಖ&gt;]]
ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಯು ತನ್ನ ಮೂಲ ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತರಶಿಸ್ತು ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.   ಅದು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಶಾರೀರಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;UManchester&quot;&gt;ಮ್ಯಾಚೆಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. (ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಿರುವುದು ತಿಳಿಯದು). ''  ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ''.  http://www.manchester.ac.uk/research/areas/subareas/?a=s&amp;amp;id=44694   ದಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಮನೋವೈದ್ಯರು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಜರ್ನಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Pietrini&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NYSPI&quot;&gt;ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್. (2007, ಮಾರ್ಚ್‌ 15). ''ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ರಿಸರ್ಚ್‌  ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸ್ಟೇಟ್    ''.     http://nyspi.org/ದಿಂದ{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CPRF&quot;&gt;ಕೆನೆಡಿಯನ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಫೌಂಡೇಶನ್. (2007, ಜುಲೈ 27). ''ಕೆನೆಡಿಯನ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಫೌಂಡೇಶನ್''.  http://www.cprf.ca/ದಿಂದ{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Elsevier&quot;&gt;ಎಲ್ಸೆವೈರ್. 08 ಅಕ್ಟೋಬರ‍್ 2007 ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್‌ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ರಿಸರ್ಚ್‌''.   http://www.elsevier.com/wps/find/journaldescription.cws_home/241/ದೆಸ್ಕ್ರಿಪ್ತಿಒನ್ ದಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 13ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅವಲೋಕನಾ ಮಂಡಳಿ ಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಂಶೋಧಕರು ನರಚಿತ್ರ (ನ್ಯೂರೋಇಮೇಜಿಂಗ್) ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮನೋಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರ (ಸೈಕೋಫಾರ್ಮಾಕಾಲಜಿ), ಇನ್ನಿತರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ ಅವರು ರೋಗನಿದಾನದ ಮೌಲಿಕತೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಲು, ಹೊಸ ಬಗೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಬಗೆಯ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲು ಸಮರ್ಥರಾಗುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Mitchell&quot;&gt;ಮಿಶೆಲ್, ಜೆ.ಇ. ಕ್ರಾಸ್‌ಬಿ, ಆರ್‌.ಡಿ. ; ವಂಡರ್ ಲಿಚ್, ಎಸ್‌.ಎ.; ಅಡ್ಸನ್, ಡಿ.ಇ.  (2000). ''ಎಲಿಮೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಇನ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ, ''. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿಸಿ : ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಪ್ರೆಸ್.  ISBN 978-0-88048-802-0.&lt;/ref&gt;

=== ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅನ್ವಯಿಕತೆ (ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್) ===
==== ರೋಗನಿಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ====
''ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ರೋಗನಿದಾನದ ವರ್ಗೀಕರಣ  ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾನದಂಡಗಳು (ರೇಟಿಂಗ್ ಸ್ಕೇಲ್ಸ್) ಅನ್ನೂ ನೋಡಿರಿ. '' 
[[ಚಿತ್ರ:Ventral midbrain.png|thumb|ಎಫ್‌ಎಂಆರ್‌ಐ ಚಿತ್ರಗಳು - ಇವು ಬೇರೆ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ರೋಗನಿದಾನದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತವೆ.]]
ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ರೋಗನಿದಾನ ವನ್ನು ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆರೋಗ್ಯ ವೈದ್ಯರು ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.    ಆದ್ದರಿಂದ ರೋಗನಿದಾನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವು ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬಹಳಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಬಹುದು.    ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವು  ಭೇದಾತ್ಮಕ/ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ರೋಗನಿದಾನ ವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ  ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ರೋಗಿಯ  ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ, ಮನೋರೋಗದ ಕುರಿತ ಅಥವಾ ಮನೋಸಾಮಾಜಿಕ  ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನರವ್ಯೂಹಚಿತ್ರ (ನ್ಯೂರೋಇಮೇಜ್‌)  ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ನರಶಾರೀರಕ  ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ   ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಪರೀಕ್ಷೆ ಗಳು ಅಥವಾ  ಜ್ಞಾನಗ್ರಹಣ ಪರೀಕ್ಷೆ ಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Meyendorf&quot;&gt;ಮೆಯೆಂಡಾರ್ಫ್, ಆರ್. (1980). ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ರೋಗನಿದಾನ ಮತ್ತು ಭೇದಾತ್ಮಕ ರೋಗನಿದಾನ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಸೂಚಕ ರೋಗನಿದಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಪ್ರಶ್ನೆ   ''Schweizer Archiv Neurol Neurochir Psychiatry für Neurologie, Neurochirurgie et de psychiatrie, 126'', 121-134.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leigh15&quot;&gt;ಲೀಹ್, ಎಚ್‌. (1983), ಪು. 15&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leigh67&quot;&gt;ಲೀಹ್, ಎಚ್‌. (1983), ಪು. 67&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leigh17&quot;&gt;ಲೀಹ್, ಎಚ್‌. (1983),  ಪು. 17&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lyness10&quot;&gt;ಲೈನೆಸ್, ಜೆ.ಎಂ. (1997), ಪು.  10&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hampel&quot;&gt;ಹ್ಯಾಂಪೆಲ್, ಎಚ್.; ಟೇಪೆಲ್, ಎಸ್.ಜೆ.; ಕೊಟ್ಟರ್, ಎಚ್.ಯು.; ಎಟ್ ಅಲ್. 1997 ಅಲ್ಜಿಮೆರ್‌ನ ಕಾಯಿಲೆಯ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರಲ್ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ರೆಸೋನೆನ್ಸ್ ಇಮೇಜಿಂಗ್. ''Nervenarzt, 68'', 365-378.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Townsend&quot;&gt;ಟೌನ್‌ಸೆಂಡ್, ಬಿ.ಎ.; ಪೆಟ್ರೆಲ್ಲಾ, ಜೆ.ಆರ್.; ದೊರೈಸ್ವಾಮಿ, ಪಿ.ಎಮ್. (2002). ಮುಪ್ಪಿನ ಮನೋರೋಗ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯೂರೋಇಮೇಜಿಂಗ್ ಪಾತ್ರ. ''ಮನೋರೋಗ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, 15,''  427-432.&lt;/ref&gt; ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಶಾರೀರಿಕ ರೋಗಗಳಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಿದುಳಿನ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಮಿದುಳಿನ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾತ್ರವನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಮಾನಸಿಕ ರೋಗವನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ರೋಗನಿದಾನ ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ರೋಗ ಬರುವ ಅಪಾಯವಿದೆ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nimh.nih.gov/health/publications/neuroimaging-and-mental-illness-a-window-into-the-brain/neuroimaging-and-mental-illness-a-window-into-the-brain.shtml |title=NIMH publications (2009) Neuroimaging  and  Mental Illness |access-date=2010-10-19 |archive-date=2013-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130601212528/http://www.nimh.nih.gov/health/publications/neuroimaging-and-mental-illness-a-window-into-the-brain/neuroimaging-and-mental-illness-a-window-into-the-brain.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಕೆಲವು ಮನೋವೈದ್ಯರು ತಳಿವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ರೋಗನಿದಾನದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಅದಿನ್ನೂ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಷಯವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Krebs&quot;&gt;ಕ್ರೆಬ್ಸ್, ಎಂ.ಒ.  (2005). ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ ಕುರಿತು ಭವಿಷ್ಯದ ಕೊಡುಗೆಗಳು. ''ವರ್ಲ್ಡ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಬಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ, 6'', 49-55&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Benes&quot;&gt;ಬೆನೆಸ್, ಎಫ್‌.ಎಂ. (2007). ಆನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಫಿಸಿಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ಎಂಡೋಫೀನೋಟೈಪ್ ಆಫ್ ಹೈಪೋಮ್ಯಾನಿಕ್ ಆಂಡ್ ಹೈಪರ್‌ತಿಮಿಕ್ ಪರ್ಸನಾಲಿಟಿ. ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಅಫೆಕ್ಟಿವ್ ಡಿಸ್‌ಆರ್ಡರ್ಸ್, 101'', 13-26.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vonk&quot;&gt;ವೊಂಕ್, ಆರ್‌. ; ವಾನ್ ಡರ್ ಸ್ಕಾಟ್, ಎ.ಸಿ.; ಖಾನ್, ಆರ್‌. ಎಸ್‌; ಎಟ್ ಅಲ್.   (2007). ಈಸ್ ಆಟೋಇಮ್ಯೂನ್ ಥೈರಾಯ್ಡ್‌ಟಿಸ್ ಪಾರ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಜೆನೆಟಿಕ್ ವಲ್ನರಬಿಲಿಟಿ (ಆರ್‌ ಆನ್ ಎಂಡೋಫೀನೋಟೈಪ್) ಫಾರ್ ವೈಪೋಲಾರ್ ಡಿಸ್‌ಆರ್ಡರ್‌?   ''ಬಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ, 62'', 135-140.&lt;/ref&gt;

===== ರೋಗನಿದಾನದ ಕೈಪಿಡಿಗಳು =====
ಇಂದು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ರೋಗನಿದಾನದ ಕೈಪಿಡಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.   ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ಪ್ರಕಟಿಸುವ ICD-10 ಕೈಪಿಡಿಯು ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಕುರಿತ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;ICD10&quot;&gt;ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ. (1992). ''ICD-10 ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ವರ್ತನಾ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳು : ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ವಿವರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ರೋಗನಿದಾನದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸೂತ್ರಗಳು ''. ಜಿನಿವಾ: ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ. ISBN 978-92-4-154422-1&lt;/ref&gt;   ಅಮೆರಿಕದ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಘ (ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್)   ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ರೋಗನಿದಾನ ಮತ್ತು ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಕೈಪಿಡಿಯು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;DSM&quot;&gt;ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್. (2000). ''ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ರೋಗನಿದಾನ ಮತ್ತು ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಕೈಪಿಡಿ ''  (4ನೇ ಆವೃತ್ತಿ). ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ. ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಂಕ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್, ಇಂಕ್.  ISBN 978-0-89042-025-6&lt;/ref&gt; ಪ್ರಸ್ತುತ ಅದರ ನಾಲ್ಕನೇ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದನ್ನೂ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;DSM&quot;/&gt; ಚೀನಾ  ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಘವು   ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ಚೀನೀ ವರ್ಗೀಕರಣ (ಚೀನೀಸ್ ಕ್ಲಾಸಿಫಿಕೇಶನ್ ಆಫ್ ಮೆಂಟಲ್ ಡಿಸ್‌ಆರ್ಡರ್) ಎಂಬ  ಒಂದು ರೋಗಿದಾನದ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Chen&quot;&gt;ಚೆನ್, ವೈ. ಎಫ್. (2002) ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ಚೀನೀ ವರ್ಗೀಕರಣ (CCMD-3): ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣದೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ. ''ಸೈಕೋಪೆಥಾಲಜಿ, 35'', 171-175&lt;/ref&gt;

ರೋಗನಿದಾನ ಕೈಪಿಡಿಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ ಉದ್ದೇಶಗಳೆಂದರೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾಗಿ, ಮರುಪ್ರತಿಮಾಡಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು, ಪ್ರಮಾಣಕಗಳ ಕುರಿತು ಒಮ್ಮತ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಅನುಕೂಲಿಸುವುದು ಆಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ವ್ಯಾಧಿಕಾರಣವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಊಹಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಇರಬಾರದು.&lt;ref name=&quot;DSM&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Essen&quot;&gt;ಎಸ್ಸೆನ್ - ಮೋಲರ್, ಇ.(1971). ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಕುರಿತು.   ''ಆಕ್ಟಾ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕಾ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನಾವಿಕಾ, 37'', 119-126.&lt;/ref&gt; ಏನೇಆದರೂ ಈ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತವೆ; ಅವು ವಿಶಾಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಹಲವಾರು ಸಂಭಾವ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.   ಅನೇಕ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳು ಲಕ್ಷಣಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ  ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಅವು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾಗಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Mezzich&quot;&gt;ಮೆಜ್ಜಿಶ್,  ಜೆ. ಇ. (1979). ಬಹುಅಕ್ಷೀಯ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ರೋಗನಿದಾನದಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು. ''ಸೈಕಾಲಾಜಿಕಲ್  ಮೆಡಿಸಿನ್ , 9'', 125-137.&lt;/ref&gt; ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಕೈಪಿಡಿಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಯಿರುವ ಅನುಭವಿ ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಈ ಕೈಪಿಡಿಗಳು ಒಂದು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶವಿದ್ದರೂ, ನಾಮಕರಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಈಗ ವೈದ್ಯರು, ಆಡಳಿತಗಾರರು ಮತ್ತು ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Guze2&quot;&gt;ಗಜ್ ಎಸ್‌. ಬಿ.   (1970) The need for toughmindedness in psychiatric thinking. ''ಸೌದರ್ನ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್ ಜರ್ನಲ್, 63'', 662-671.&lt;/ref&gt;

==== ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ====
{{Cleanup-rewrite|2=section|date=May 2009}}
{{Expand section|date=October 2007}}

===== ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಗಣನೆಗಳು =====
ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಇರುವವರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ   ''[[ರೋಗಿ]]ಗಳು''  ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಅವರನ್ನು   ''ಕಕ್ಷಿಗಾರರು'', ''ಗ್ರಾಹಕರು'', ಅಥವಾ ''ಸೇವೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರು ''  ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಅವರು ಒಬ್ಬರು ಮನೋವೈದ್ಯರಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಿವಿಧ ಮಾರ್ಗಗಳ ಬೇರೆ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ವೈದ್ಯರಲ್ಲಿ ಆರೈಕೆಗಾಗಿ ಬರಬಹುದು. ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನಗಳೆಂದರೆ ಸ್ವ -[[Wikt:referral|ಉಲ್ಲೇಖದೊಂದಿಗೆ ರೋಗಿ ತಜ್ಞ ವೈದ್ಯರಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವುದು]] ಅಥವಾ ಪ್ರಾಥಮಿಕ-ಆರೋಗ್ಯ ವೈದ್ಯರು ರೋಗಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖದೊಂದಿಗೆ ತಜ್ಞವೈದ್ಯರಲ್ಲಿಗೆ ಕಳಿಸುವುದು. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನನ್ನು  ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶ,  ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕೇಳದೆಯೇ  ಅಥವಾ ಅನೈಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಸೇರಿಸುವಿಕೆ  ಯ ಮೂಲಕ ತಜ್ಞರಲ್ಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ, ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುವಂತೆ  ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಯಿದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಸೇರಿಸುವಿಕೆ ಮೂಲಕವೂ ತಜ್ಞ ವೈದ್ಯರಲ್ಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಬಹುದು. 
[[ಚಿತ್ರ:NIMH Clinical Center.JPG|right|thumb|ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮನೋರೋಗಿಯೊಬ್ಬರ ಕೊಠಡಿ.]]

ತಜ್ಞವೈದ್ಯರಲ್ಲಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖದ ಮೇರೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಸಂದರ್ಭಗಳೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಮನೋವೈದ್ಯರು ಮೊದಲು  ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಣೆ  ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂದರ್ಶನ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು  ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ಆರೋಗ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೈಕೆ ವೃತ್ತಿಪರರು, ಬಂಧುಗಳು, ಸಂಗಡಿಗರು, ಕಾನೂನುಪಾಲಕರು ಮತ್ತು  ಬೇರೆ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ತುರ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ರೇಟಿಂಗ್ ಸ್ಕೇಲ್‌ಗಳು, ಇನ್ನಿತರ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.   ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಪರೀಕ್ಷೆ  ಯೊಂದನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುವುದು  ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ದೈಹಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುವುದು. ಇವುಗಳೆಂದರೆ ಥೈರಾಯಿಡ್ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡದೇ ಇರುವುದು ಅಥವಾ ಮಿದುಳಿನ ಗಡ್ಡೆಗಳು, ಅಥವಾ  ಸ್ವ-ಹಾನಿ ಯ ಯಾವುದಾದರೂ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿವೆಯೇ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲು; ದೈಹಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ  ರಕ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿತ್ರ ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿದ್ದರೆ ಮನೋವೈದ್ಯರ ಹೊರತಾಗಿ ಬೇರೆ ಯಾರಾದರೂ ವೈದ್ಯರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಎಲ್ಲ ಔಷಧಗಳ ಹಾಗೆ,  ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಔಷಧಗಳು ಕೂಡ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನವೇಳೆ  ಇದು  ನಿರಂತರ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಔಷಧ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ,  ಪೂರ್ಣ ರಕ್ತದ ಗಣನೆ (ಫುಲ್ ಬ್ಲಡ್ ಕೌಂಟ್) ಅಥವಾ,  ಲಿಥಿಯಂ ಸಾಲ್ಟ್ ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರಿಗೆ  [[ಲಿಥಿಯಮ್|ಲಿಥಿಯಂ]]ನ  ಸೀರಂ  ಮಟ್ಟ,  ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮತ್ತು ಥೈರಾಯ್ಡ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿದ್ಯುತ್‌ಕಂಪನದ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಕನ್‌‌ವಲ್ಸಿವ್)  ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಯನ್ನು  (ECT) ತುಂಬ ಗಂಭೀರ ಮತ್ತು ತೀರಾ ದುರ್ಬಲ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಔಷಧಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುವುದು,     ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಔಷಧಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರತ್ವ&lt;ref&gt;ಮಾನ್‌ಕ್ರಿಫ್ ಅಟ್ ಅಲ್. (2003). [http://www.cochrane.org/reviews/en/ab003012.html ಆಕ್ಟಿವ್ ಪ್ಲಸೀಬೋಸ್ ವರ್ಸಸ್ ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ಡಿಪ್ರೆಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100908115946/http://www2.cochrane.org/reviews/en/ab003012.html |date=2010-09-08 }}. ಕೊಕ್ರೇನ್ ಡಾಟಾಬೇಸ್‌ಸ್‌.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಹಾಪರ್ ಕೆ, ವಾಂಡರ್‌ಲಿಂಗ್ ಜೆ (2000). ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕತೆ (ಸ್ಕೀಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ)ಯ ಭಿನ್ನತೆಗಳು ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಪುನರಾವಲೋಕನ : ISoSನ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು, ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಅನುಸರಣಾ ಯೋಜನೆ    ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕತೆ ಕುರಿತ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನ. ''ಸ್ಕೀಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ ಬುಲೆಟಿನ್  '', 26 (4), 835–46. ಪಿಎಮ್‌ಐಡಿ 15172857&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಸವಾಲು ಇದ್ದೇಇದೆ.&lt;ref name=&quot;Spiegel2006&quot;&gt;Eds. ಸ್ಪೀಗೆಲ್ ಟಿ, ಲೇಕ್‌ ಜೆ. (2006). ''[https://books.google.com/books?id=tbJx_fYIfegC ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಆಂಡ್ ಆಲ್ಟರ್‌ನೇಟಿವ್ ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್ ಇನ್ ಮೆಂಟಲ್ ಹೆಲ್ತ್‌ ಕೇರ್  ]''  ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್, ಇಂಕ್.,  ಪು.    xxi  ರ ಉಲ್ಲೇಖ&lt;/ref&gt;

ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಔಷಧಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಸೂಚಿಸುವವರ ಹಾಗೂ ಔಷಧತಯಾರಿಕಾ ಕಂಪನಿಗಳ ಮದ್ಯದ ಆಪ್ತ ಸಂಬಂಧವು ತುಂಬ ವಿವಾದ&lt;ref&gt;ಲಾರೆನ್ ಆರ್ ಮೊಶರ್, ರಿಚರ್ಡ್‌ ಗೊಸ್ಡನ್   ಮತ್ತು ಶರೊನ್ ಬೆಡರ್, ' ಡ್ರಗ್ ಕಂಪನೀಸ್ ಆಂಡ್ ಸ್ಕೀಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ : ಅನ್‌ಬ್ರಿಡಲ್‌‌ಡ್ ಕ್ಯಾಪ್ಟಲಿಸಮ್‌ ಮೀಟ್ಸ್ ಮ್ಯಾಡ್‌ನೆಸ್' , [http://www.herinst.org/sbeder/corppower/drugcompanies.html ಹುಚ್ಚುತನದ ಮಾದರಿಗಳು : ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕತೆ (ಸ್ಕೀಜೋಫ್ರೇನಿಯಾ) ಕುರಿತ ಮಾನಸಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು  ] ಜಾನ್‌ ರೀಡ್, ಲಾರೆನ್ ಮೊಶೆರ್ ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್‌ ಬೆಂಟಾಲ್, ಬ್ರುನ್ನೆರ್-ರೂಟ್ಲೆಡ್ಜ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, ಇವರಿಂದ ಸಂಪಾದಿತ,  2004,  ಪು. 115-130.&lt;/ref&gt; ಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ನೀತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಔಷಧತಯಾರಿಕಾ ಕಂಪನಿಗಳು ಬೀರುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಭಾವವೂ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ರಿಚರ್ಡ್‌ ಗೊಸ್ಡನ್ ಮತ್ತು ಶರೊನ್ ಬೆಡರ್, [http://www.herinst.org/sbeder/corppower/pharm-agenda.html 'ಫಾರ್ಮಾಸ್ಯುಟಿಕಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಅಜೆಂಡಾ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ ಇನ್ ಮೆಂಟಲ್ ಹೆಲ್ತ್‌ ಪಾಲಿಸೀಸ್‌' ], ಎಥಿಕಲ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಆಂಡ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ 3(3) ಫಾಲ್/ವಿಂಟರ್ 2001, ಪುಟಗಳು. 147-159&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಥಾಮಸ್ ಗಿನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌. [http://mindfreedom.org/campaign/media/mf/inquirer-on-drug-firms/ &quot;ಡೊನೇಶನ್ಸ್ ಟೈ ಡ್ರಗ್ ಫರ್ಮ್ಸ್ ಆಂಡ್ ನಾನ್‌‌ಪ್ರಾಫಿಟ್ಸ್&quot;  ]. ದಿ ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಇನ್‌ಕ್ವೈರರ್‌,  28    ಮೇ 2006.&lt;/ref&gt;

ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕ ಔಷಧ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು   &quot;ಒಳನೋಟಗಳ ಕೊರತೆ&quot; ಎಂಬ ಗುರುತುಪಟ್ಟಿ ನೀಡುವುದೂ ಅಷ್ಟೇ ವಿವಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.   ಅಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕುರಿತ ಅಮೆರಿಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಂಡಳಿ (ಯುಎಸ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಕೌನ\ನ್ಸಿಲ್ ಆನ್ ಡಿಸೆಬಲಿಟಿ)ಯು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಒಂದು ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ,   
&lt;blockquote&gt;ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕೇಳದೆಯೇ ಅಥವಾ ಅನೈಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದು  ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಬೇರೆಡೆ ಬಹಳ ಅಪರೂಪ. ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ಅಥವಾ ಸಂವಹನ ಮಾಡಲಾಗದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಳದೆಯೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು.    ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಇರುವವರು ತಮಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರತಿರೋಧಿಸಿದರೂ, ಅವರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರಿಗೆ &quot;ಮಾನಸಿಕ ಕಾಯಿಲೆ&quot;ಯಿಂದಾಗಿ &quot;ಒಳನೋಟಗಳ ಕೊರತೆ&quot;ಯಿದೆ ಅಥವಾ ತಮಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥರು ಎಂಬ ಸಮರ್ಥನೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.     ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ, &quot;ಒಳನೋಟಗಳ ಕೊರತೆ&quot;ಯು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ವೈದ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದವರನ್ನು&quot;ಅವಿಧೇಯ&quot; ಅಥವಾ &quot;ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಅಸಹಕಾರಿ&quot; ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ರೇ ಇ ಅನ್‌ಜಿಕರ್, ಕೇಟ್ ಪಿ. ವಾಲ್ಟರ್ಸ್, ಡೆಬ್ರಾ ರಾಬಿನ್ಸನ್‌ ಎಟ್ ಅಲ್. [http://www.ncd.gov/newsroom/publications/2000/privileges.htm ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದ ಹಕ್ಕುಗಳವರೆಗೆ : ಮನೋವ್ಯಾಧಿ ಇರುವರೆಂದು ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಹಚ್ಚಲಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸ್ವತಃ ಮಾತನಾಡಿರುವುದು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101228231912/http://www.ncd.gov/newsroom/publications/2000/privileges.htm |date=2010-12-28 }}. ನ್ಯಾಶನಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆನ್ ಡಿಸೆಬಲಿಟಿ   20 ಜನವರಿ 2000.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

===== ಒಳರೋಗಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆ =====
ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು   ಕಳೆದ ಹಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಬದಲಾಗಿದೆ.  ಹಿಂದೆ, ಮನೋರೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನವೇಳೆ ಆರು ತಿಂಗಳು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ  ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.  ಇಂದು, ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊರರೋಗಿಗಳಾಗಿ ನೋಡುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು.  ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ, ಸರಾಸರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ಸುಮಾರು ಒಂದರಿಂದ ಎರಡು ವಾರಗಳು, ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಜನರನ್ನು ದೀರ್ಘ-ಕಾಲೀನವಾಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿಡಲಾಗುವುದು.{{Citation needed|date=August 2008}}

ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಒಳರೋಗಿಗಳು ಎಂದರೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಅಥವಾ ಕ್ಲಿನಿಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲೆಂದು ಸೇರಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು.  ಕೆಲವರನ್ನು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕೇಳದೆಯೇ ಸುರಕ್ಷಿತ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾನೂನುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೈಲಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೇ ಆಸ್ಪತ್ರಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.     ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕೇಳದೆಯೇ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಮಾನದಂಡಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.   ಈ ಮಾನದಂಡಗಳು ಏನಾದರೊಂದು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಅವರು ತಮಗೇ ಅಥವಾ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಅಪಾಯ ಉಂಟುಮಾಡುವಷ್ಟು ಪರಿಮಿತವೂ ಆಗಿರಬಹುದು.      ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಒಳರೋಗಿಗಳಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಸಿಗೆ ಲಭ್ಯತೆಯು ನೈಜ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಂಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ.    ಐರೋಪ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಶಾಸನವು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ-ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಿ ಹಾಕುವುದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಕೂಡಿಹಾಕುವುದನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿದೆ.  {{Citation needed|date=August 2008}}

[[ಚಿತ್ರ:Syringe2.jpg|thumb|ಮನೋವ್ಯಾಧಿಯ ಔಷಧಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಹಲವಾರು ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು ಕೂಡ ಒಂದು ವಿಧಾನ.]]
ರೋಗಿಗಳು ತಾವಾಗಿಯೇ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಬಹುದು, ರೋಗಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ವೈದ್ಯರು ಈ ಕಡಿಮೆ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಆಯ್ಕೆಯಿಂದ ಸುರಕ್ಷಿತೆಯೊಂದಿಗೆ ರಾಜಿಯಾದಂತಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ.    ಒಳರೋಗಿ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ವಾರ್ಡ್‌ಗಳು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರದಂತೆ ಭದ್ರವಾಗಿರಬಹುದು (ಹಿಂಸೆ ಅಥವಾ ಸ್ವ-ಹಾನಿಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಪಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ) ಅಥವಾ ಬೀಗಹಾಕದೇ, ತೆರೆದ ಪರಿಸರವೂ ಇರಬಹುದು.   ಕೆಲವು ವಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಮಿಶ್ರ-ಲಿಂಗದ ವಾರ್ಡ್‌ ಆಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮಹಿಳಾ ಒಳರೋಗಿಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಏಕ-ಲಿಂಗದ ವಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ.   ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು, ತಪಾಸಣೆ, ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಔಷಧಗಳನ್ನು  ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ವೈದ್ಯ ತಂಡವು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಈ ತಂಡವು ವೈದ್ಯರು, ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ನರ್ಸ್‌ಗಳು, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅಥವಾ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ವೈದ್ಯರು, ಮನೋಚಿಕಿತ್ಸಕರು, ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ವೃತ್ತಿಪರ ಚಿಕಿತ್ಸಕರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು.     ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಅಥವಾ ಸ್ವತಃ ತನಗೇ ಹಾನಿ ಮಾಡುವ ಅಪಾಯವಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ ನಂತರ, ಒಬ್ಬೊಬ್ಬೊರಿಗೇ ನಿರಂತರ ಅಥವಾ ಆಗಾಗ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಇಡಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೊಳಪಡಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಔಷಧಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.   ಒಳರೋಗಿಗಳ ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಸಮಯ ಹೊರಹೋಗಲು ಆಸ್ಪದ ನೀಡಬಹುದು; ಒಬ್ಬರನ್ನೇ  ಅಥವಾ  ಯಾರ ಜೊತೆಗಾದರೂ ಕಳುಹಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Treatment Protocol Project |title=Acute inpatient psychiatric care: A source book |publisher=World Health Organisation |location=Darlinghurst, Australia |date=2003 |isbn=0-9578073-1-7 |oclc=223935527 |author=Treatment Protocol Project}}&lt;/ref&gt;

ಅನೇಕ ಮುಂದುವರಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ನಂತರ, ಸಮುದಾಯ ಆರೈಕೆ ಸೌಲಭ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸಿಗೆಗಳ ಅಥವಾ ಒಳರೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.   ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಳರೋಗಿಗಳ ಆರೈಕೆಯ ಮಾನದಂಡಗಳು ಅನುದಾನದ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಸವಾಲಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿವೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿವೆ.   {{Citation needed|date=August 2008}}

===== ಹೊರರೋಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ =====
ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹೊರರೋಗಿಗಳಾಗಿ ಅಥವಾ ಒಳರೋಗಿಗಳಾಗಿ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.   ಹೊರರೋಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ನಿಯಮಿತ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಲೋಚನೆಗಾಗಿ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಹೋಗಿ ಕಾಣಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇಂತಹ ಭೇಟಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 30ರಿಂದ 60 ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಆಗಬಹುದು.     ಈ ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಮನೋವೈದ್ಯರು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಕುರಿತ ತಮ್ಮ ಮೌಲ್ಯಾಂಕನವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಮನೋಚಿಕಿತ್ಸೆ  ನೀಡಲು ಅಥವಾ ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡಲು ಇದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.   ಎಷ್ಟು ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮನೋವೈದ್ಯರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮನೋವ್ಯಾಧಿ ಯಾವ ಬಗೆಯದು, ಅದರ ತೀವ್ರತೆ, ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಸ್ಥಿರತೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ತಿಂಗಳುಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರು ರೋಗಿಗೆ ಪುನಾ ಬರಲಿಕ್ಕೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಯಾವ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುವುದು ಅನುಕೂಲ, ಉತ್ತಮ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಇದು ಅಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಮನೋವೈದ್ಯರು ಮನೋಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಥವಾ &quot;ಮಾತಿನ
&quot; ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಅಥವಾ ವರ್ತನಾ ಮಾರ್ಪಾಡು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ಮೀಸಲಿಡುವ ಬದಲಿಗೆ ಮನೋಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರ ಅಂದರೆ ಔಷಧಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸೂಚಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳ್ಳುವುದು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.      ಸಮುದಾಯ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮನೋವೈದ್ಯರ ಪಾತ್ರ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈಗ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಜನರು ನಾಯಕತ್ವ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ವೃತ್ತಿಪರರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಂಯೋಜನಾ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ತಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ವೈದ್ಯರುಗಳು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.{{Citation needed|date=October 2007}}

== ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ==
* ಜೀವಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ವಿವಾದ
* ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ
* ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿರ್ಧಾರಣೆ 
* ದೂರ-ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ (ಟೆಲಿಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ)
* ಪ್ರತಿ-ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ - ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ವಿರುದ್ಧ ಟೀಕೆ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
=== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ===
{{Reflist|3}}

=== ಉಲ್ಲೇಖಿತ ವಿಷಯಗಳು ===
{{Refbegin}}
* ಗಾಸ್ಕ್, ಎಲ್. (2004). ''ಎ ಶಾರ್ಟ್‌ ಇಂಟ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಟು ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ''. ಲಂಡನ್: ಸೇಜ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್.,ಪು:&amp;nbsp;113 ISBN 978-0-7619-7138-2
* ಗಜ್‌ ಎಸ್‌. ಬಿ.(1992). ''ವೈ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ ಈಸ್ ಎ ಬ್ರಾಂಚ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ., ಪು. 35. ISBN 978-0-19-507420-8
* ಲೀಹ್, ಎಚ್‌. (1983). ''ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ ಇನ್ ದಿ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್.''  ಮೆನ್ಲೋ ಪಾರ್ಕ್: ಅಡಿಸನ್-ವೆಸ್ಲೇ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ. ISBN 978-0-201-05456-9
* ಲೈನೆಸ್, ಜೆ. ಎಂ. (1997). ''ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಪರ್ಲ್ಸ್ ''. ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ : ಎಫ್. ಎ. ಡೇವಿಸ್ ಕಂಪನಿ ಪು.3. ISBN 978-0-8036-0280-9
* ಶಾರ್ಟರ್, ಇ. (1997). ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ : ಫ್ರಮ್ ದಿ ಎರಾ ಆಫ್ ದಿ ಅಸಿಲಮ್ ಟು ದಿ ಏಜ್ ಆಪ್ ಪ್ರೊಜಾಕ್ ''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ : ಜಾನ್ ವಿಲೆ &amp; ಸನ್ಸ್, ಇಂಕ್. ISBN 978-0-471-24531-5
* ಸಯೀದ್, ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಬಿ.  (2002). &quot;ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ : 1000 ಇಯರ್ಸ್ ಅಹೆಡ್ ಆಫ್ ಇಟ್ಸ್ ಟೈಮ್‌&quot;  ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಮೆಡಿಸಿನ್  '', (2): 2-9 [7-8].
{{Refend}}

=== ಮುಂದಿನ ಓದಿಗಾಗಿ ===
{{Refbegin|2}}
* ಬೆರಿಯೋಸ್ ಜಿ ಇ, ಪೋರ್ಟರ್ ಆರ್ (1995)  ''ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ''. ಲಂಡನ್, ಆಥ್ಲೋನ್ ಪ್ರೆಸ್  
* ಬೆರಿಯೋಸ್ ಜಿ ಇ (1996) ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಮೆಂಟಲ್ ಸಿಂಪ್ಟನ್ಸ್. '' ''ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಡಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟಿವ್ ಸೈಕೋಪ್ಯಥಾಲಜಿ ಸಿನ್ಸ್ ದಿ ನೈಂಟೀನ್ತ್ ಸೆಂಚುರಿ ''. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ : ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ.
* ಫೋರ್ಡ್‌-ಮಾರ್ಟಿನ್, ಪೌಲಾ ಆನ್ನೆ ಗೇಲ್  (2002), ''&quot;ಸೈಕೋಸಿಸ್  &quot;''  ಗೇಲ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪಿಡಿಯಾ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್, ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ಟನ್ ಹಿಲ್ಸ್, ಮಿಚಿಗನ್   
* ಹರ್ಶ್‌ಫೆಲ್ಡ್  ''ಎಟ್ ಅಲ್.''  2003, [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&amp;amp;db=PubMed&amp;amp;list_uids=12633125 &quot;ಪರ್ಸೆಪ್ಷನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಬೈಪೋಲಾರ್ ಡಿಸ್‌ಆರ್ಡರ್ : ಹೌ ಫಾರ್ ಹ್ಯಾವ್‌ ವಿ ರಿಯಲಿ ಕಮ್‌?&quot;   /0}, ''ಜೆ. ಕ್ಲಿನ್. ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ'' ], ಸಂಚಿಕೆ 64, ಪು. vol.64(2), ಪು.&amp;nbsp;161-174. 
* ಮೆಕ್‌ಗೊರಿ, ಪಿಡಿ, ಮಿಹಲೊಪಾಲಸ್ ಸಿ, ಹೆನ್ರಿ ಎಲ್ ಎಟ್ ಅಲ್.  (1995) ಸ್ಪರಿಯಸ್ ಪ್ರಿಸಿಶನ್ : ಪ್ರೊಸಿಜರಲ್  ವ್ಯಾಲಿಡಿಟಿ ಆಫ್ ಡಯಗ್ನೊಸ್ಟಿಕ್ ಅಸೆಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡಿಸ್‌ಆರ್ಡರ್ಸ್.  ''ಅಮೆರಿಕನ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ''  152 (2) 220-223
* ಮೆಡ್‌ಫ್ರೆಂಡ್ಲಿ.ಕಾಮ್,[http://www.medfriendly.com/psychologist.html '' ಸೈಕಾಲಜಿಸ್ಟ್'' ], 2006ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 20ರಂದು ನೋಡಿರುವುದು
* ಮಾನ್‌ಕ್ರಿಫ್ ಜೆ, ಕೊಹೆನ್ ಡಿ. (2005). ರಿಥಿಂಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಮಾಡೆಲ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಸೈಕೋಟ್ರೋಪಿಕ್ ಡ್ರಗ್ ಆಕ್ಷನ್. ''ಸೈಕೋಥೆರಪಿ &amp;amp; ಸೈಕೋಚಾಸ್ಮಾಟಿಕ್ಸ್,  '', 74, 145-153
* ಸಿ, ಬರ್ಕೆ, ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ :  ಎ   &quot;ವ್ಯಾಲ್ಯೂ-ಫ್ರೀ&quot; ಸೈನ್ಸ್‌?   ''ಲಿನಾಕ್ರಿ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ,  '', ಸಂಚಿಕೆ. 67/1 (ಫೆಬ್ರವರಿ  2000), ಪುಟ59–88. [http://www.cormacburke.or.ke/node/693 Cormacburke.or.ke]
* ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಕಾಗ್ನಿಟಿವ್ ಥೆರಪಿಸ್ಟ್ಸ್, [http://www.nacbt.org/whatiscbt.htm ''ವಾಟ್‌ ಈಸ್ ಕಾಗ್ನಿಟಿವ್-ಬಿಹೇವಿಯರಲ್ ಥೆರಪಿ?'' ], ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 20ರಂದು ನೋಡಿರುವುದು
* ವಾನ್ ಒಎಸ್ ಜೆ, ಗಿಲ್ವರ್ರಿ ಸಿ, ಬೇಲ್ ಆರ್ ಎಟ್ ಅಲ್. (1999) ಎ ಕಂಪ್ಯಾರಿಸನ್ ಆಫ್‌ ದಿ  ಯುಟಿಲಿಟಿ ಆಫ್ ಡೈಮೆನ್ಷನಲ್ ಆಂಡ್ ಕೆಟಗಾರಿಕಲ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಸೈಕೋಸಿಸ್. ''ಸೈಕಾಲಾಜಿಕಲ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ''  29 (3) 595-606
* ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಜೆ.ಬಿ, ಗಿಬ್ಬನ್ ಎಂ., ಫರ್ಸ್ಟ್ ಎಂ., ಸ್ಪಿಟ್ಜರ್ ಆರ್‌., ಡೇವಿಸ್ ಎಂ., ಬೋರಸ್ ಜೆ., ಹೋವೆಸ್ ಎಂ., ಕೇನ್‌ ಜೆ., ಪೋಪ್ ಎಚ್‌., ರೌನ್‌ಸವಿಲ್ಲೆ, ಬಿ.,  ಮತ್ತು ವಿಟ್ಚೆನ್ ಎಚ್‌.   (1992). ದಿ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ಡ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಇಂಟರ್‌ವ್ಯೂ ಫಾರ್  DSM-III-R (SCID) II: ಮಲ್ಟಿ-ಸೈಟ್ ಟೆಸ್ಟ್-ರಿಟೆಸ್ಟ್ ರಿಲಾಯಬಲಿಟಿ. ''ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನೋರೋಗ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ದಾಖಲೆಗಳು'', 49, 630-636.
* ಹಿರುಟಾ, ಗೆನ್ಷಿರೊ (ಡಾ. ಅಲನ್‌ ಬೆವೆರಿಜ್ ಸಂಪಾದಿಸಿರುವುದು)    &quot;[http://hpy.sagepub.com/cgi/pdf_extract/13/50/131 ಜಪಾನೀಸ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ ಇನ್ ದಿ ಎಡೊ ಪೀರಿಯಡ್  (1600-1868)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151227061422/http://hpy.sagepub.com/cgi/pdf_extract/13/50/131 |date=2015-12-27 }}.&quot; ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ,ಸಂಚಿಕೆ. 13, No. 50, 131-151 (2002).
{{Refend}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{wikibooks|Psychiatry}}
{{Wikiquote}}
* [http://www.wpanet.org/ ವಿಶ್ವ ಮನೋವೈದ್ಯರ ಸಂಘ (ವರ್ಲ್ಡ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್)  ]
* [http://www.psychiatrist.com/ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ]
* [http://www.psych.org ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]
* [http://www.rcpsych.ac.uk &amp;#91;19&amp;#93; ^ ದಿ ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಸ್ಟ್ಸ್.]
* [http://www.ranzcp.org/ ರಾಯಲ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಅಂಡ್ ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಸ್ಟ್ಸ್]
* [http://www.wiley.com/bw/journal.asp?ref=1758-5864 ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ  ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111228100429/http://www.wiley.com/bw/journal.asp?ref=1758-5864 |date=2011-12-28 }}, [http://www.prcp.org/ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ರಿಮ್ ಕಾಲೇಜ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091004161736/http://www.prcp.org/ |date=2009-10-04 }} ನ ಮನೋವೈದ್ಯರ  ಅಧಿಕೃತ ಜರ್ನಲ್
* [http://www3.interscience.wiley.com/journal/118501024/home ಅರ್ಲಿ ಇಂಟರ್‌ವೆನ್ಷನ್ ಇನ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ ] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121209085701/http://www3.interscience.wiley.com/journal/118501024/home |date=2012-12-09 }},  [http://www.iepa.org.au/Default.aspxIಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅರ್ಲಿ ಸೈಕೋಸಿಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ನ ಅಧಿಕೃತ ಜರ್ನಲ್.]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www3.interscience.wiley.com/journal/118505988/home ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ ಆಂಡ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ನ್ಯೂರೋಸೈನ್ಸ್‌ ] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121208155957/http://www3.interscience.wiley.com/journal/118505988/home |date=2012-12-08 }},  [http://www.jspn.or.jp/ ದಿ ಜಪಾನೀಸ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ ಆಂಡ್ ನ್ಯೂರಾಲಜಿ] ಯ ಅಧಿಕೃತ ಜರ್ನಲ್

{{Medicine}}
{{Psychiatry}}
{{Mental and behavioral disorders}}
{{Neuroscience}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಶೇಷತೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ]]
[[ವರ್ಗ:ನರವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗ:ಮನೋವೈದ್ಯ]]
[[ವರ್ಗ:ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಎರವಲು ಪದಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಲಾಗುವ ವಿಷಯಗಳು]]</text>
      <sha1>jnli2g5p5fa7zh56n6h17iom6b0kqiw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಸೇತುವೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26177</id>
    <revision>
      <id>1375076</id>
      <parentid>1356567</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T18:03:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1375076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75150" sha1="79fiuwju5qkqus9h3lv52emqbpyzjiz" xml:space="preserve">{{Infobox bridge
 |bridge_name= Brooklyn Bridge
 |image= Brooklyn Bridge Postdlf.jpg
 |caption=
 |official_name=
 |also_known_as=
 |carries= Motor vehicles (cars only)&lt;br /&gt; [[elevated railway|Elevated trains]] (until 1944)&lt;br /&gt; [[Streetcar]]s (until 1950)&lt;br /&gt; Pedestrians, and bicycles
 |crosses= [[East River]]
 |locale= [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]] ([[Manhattan]]–[[Brooklyn]])
 |maint= [[New York City Department of Transportation]]
 |id=
 |designer=[[John Augustus Roebling]]
 |design= [[Suspension bridge|Suspension]]/[[Cable-stayed bridge|Cable-stay]] Hybrid
 |mainspan= 1,595 feet 6 inches (486.3&amp;nbsp;m)
 |length= 5,989 feet (1825&amp;nbsp;m)&lt;ref name=&quot;nycdot info&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.nyc.gov/html/dot/html/bridges/bridges.shtml#brooklyn |title=NYCDOT Bridges Information |publisher=New York City Department of Transportation |accessdate=2008-08-23}}&lt;/ref&gt;
 |width= ೮೫ feet (೨೬&amp;nbsp;m)
 |below= ೧೩೫ feet (೪೧&amp;nbsp;m) at mid-span
 |traffic= ೧೨೩,೭೮೧ (೨೦೦೮)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nyc.gov/html/dot/downloads/pdf/bridgetrafrpt08.pdf |title=New York City Bridge Traffic Volumes 2008 |month=March |year=2010 |publisher=New York City Department of Transportation |page=63 |format=PDF |accessdate=2010-07-10 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225040136/http://www.nyc.gov/html/dot/downloads/pdf/bridgetrafrpt08.pdf%20 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 |open= May ೨೪, ೧೮೮೩
 |closed=
 |governing_body = Local
 |toll= Free both ways
 |coordinates = {{Coord|40.70569|-73.99639|region:US_type:landmark|display=inline,title|name=Brooklyn Bridge}}
|extra={{Location map | USA New York City
|label      =
|label_size =
|alt        =
|position   = right
|background =
|lon_dir=W
|lat_dir=N
|lat        =40.70569
|long       =-73.99639
|mark       =
|marksize   =
|border     = none
|float      =
|width      = 250
|caption    = &lt;!-- blank --&gt;
}}
{{Infobox nrhp
| embed = yes
| name                 = Brooklyn Bridge
| nrhp_type            = nhl
| designated_other2_name = NYC Landmark
| designated_other2_color = #ff0000
| designated_other2_link = New York City Landmarks Preservation Commission
| image                = Pont de Brooklyn de nuit - Octobre 2008 edit.jpg
| alt                  =
| caption              =
| location             =
| built                = 1883
| architect            =
| architecture         =
| added                =
| designated_nrhp_type =
| visitation_num       =
| visitation_year      =
| refnum               =
| mpsub                =
| governing_body       =
| built =1883
| architecture= Gothic
| designated_nrhp_type= January 29, 1964&lt;ref name=&quot;nhlsum&quot;&gt;{{Cite web |url=http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=376&amp;ResourceType=Structure |title=Brooklyn Bridge |work=National Historic Landmark summary listing |publisher=National Park Service |access-date=2010-11-09 |archive-date=2002-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021128053708/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=376&amp;ResourceType=Structure |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| added = ೧೯೬೬&lt;ref name=&quot;nris&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.nr.nps.gov/ |title=National Register Information System |date=2007-01-23 |work=National Register of Historic Places |publisher=National Park Service |access-date=2010-11-09 |archive-date=2008-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081026215351/http://www.nr.nps.gov/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| refnum=೭೫೦೦೧೨೩೭
}}
}}

'''ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಸೇತುವೆ'''  ಎಂಬುದು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತೂಗು ಸೇತುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ೧೮೮೩ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ನದಿಯ(ಈಸ್ಟ್ ರಿವರ್) ಮೂಲಕ [[ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್‌|ಮ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಟನ್]] ನ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]]ದ  ಬರೋಗ್ರಾಮ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಯ್ದು, ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಅನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ.  ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಈ {{ft to m|1595.5}} ಅಳತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಮಾನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ, ೧೯೦೩ರ ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ತಂತಿಯ ಮೊದಲ ತೂಗು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ವರೆಗೂ ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದದ ತೂಗು ಸೇತುವೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಮೂಲತಃ ಇದನ್ನು '''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಸೇತುವೆ '''  ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ''ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಡ್ಯೇಲಿ ಈಗಲ್ '' ನ ಸಂಪಾದಕರಿಗೆ  ರವಾನಿಸಲಾದ ೧೮೬೭ ರ ಜನವರಿ ೨೫ ರ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ  '''ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಸೇತುವೆ'''  ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite news
|url=http://www.brooklynpubliclibrary.org/eagle/
|title=Bridging the East River – Another Project
|author=E.P.D.
|date=January 25, 1867
|newspaper=The Brooklyn Daily Eagle
|page=2 |accessdate=2007-11-26}}&lt;/ref&gt;  ನಗರ ಸರ್ಕಾರವು ೧೯೧೫ ರಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿಸಿತು. ಇದು ಆರಂಭಗೊಂಡಾಗಿನಿಂದಲೂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಬಾನಗೆರೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿರ್ಮಾಣದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೬೪ ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತೆಂದು &lt;ref name=&quot;nhlsum&quot;&gt;{{Cite web |url=http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=376&amp;ResourceType=Structure |title=Brooklyn Bridge |work=National Historic Landmark summary listing |publisher=National Park Service |access-date=2010-11-09 |archive-date=2002-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021128053708/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=376&amp;ResourceType=Structure |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nrhpinv&quot;&gt;{{Cite web|url=http://pdfhost.focus.nps.gov/docs/NHLS/Text/66000523.pdf &quot;The Brooklyn Bridge&quot;, February 24, 1975, by James B. Armstrong and S. Sydney Bradford]|title=National Register of Historic Places Inventory-Nomination|date=1975-02-24|publisher=National Park Service|access-date=2010-11-09|archive-date=2007-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20071127025735/http://pdfhost.focus.nps.gov/docs/NHLS/Text/66000523.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nrhpphotos&quot;&gt;{{Cite web|url=http://pdfhost.focus.nps.gov/docs/NHLS/Photos/66000523.pdf The Brooklyn Bridge—Accompanying three photos, from 1975.]|title=National Register of Historic Places Inventory-Nomination|date=1975-02-24|publisher=National Park Service|access-date=2010-11-09|archive-date=2007-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20071127025732/http://pdfhost.focus.nps.gov/docs/NHLS/Photos/66000523.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗು ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಗರಿಕ ಶಿಲ್ಪ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಹೆಗ್ಗುರುತೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Brooklyn Bridge |url=http://www.ascemetsection.org/content/view/339/872/ |publisher=ASCE Metropolitan Section |accessdate=2010-06-30 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601133548/http://www.ascemetsection.org/content/view/339/872/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ನಿರ್ಮಾಣ==
ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ವಲಸೆಗಾರ ಜಾನ್ ಅಗಸ್ಟಸ್ ರಾಬ್ಲಿಂಗ್ ಎಂಬುವವರು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ಇವರು ಮೊದಲೇ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇ ನಿಯಾದ ಲ್ಯಾಕ್ ವ್ಯಾಕ್ಸನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಬ್ಲಿಂಗ್ಸ್  ಡೆಲವೇರ್ ನಾಲೆ ಯಂತಹ ಮತ್ತು ಓಹಿಯೊ ದ ಸಿನ್ಸಿನಾಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಜಾನ್ ಎ. ರಾಬ್ಲಿಂಗ್ ತೂಗು ಸೇತುವೆಯಂತಹ ಸಣ್ಣ ತೂಗು ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ,ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು.

ಸೇತುವೆಯ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆಂದು ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಹಾಯುವ ದೋಣಿಯ ಕಟ್ಟುವ, ಎತ್ತರವಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ದುಂಡುಗಂಬಕ್ಕೆ ತಗುಲಿ ರಾಬ್ಲಿಂಗ್ ಅವರ ಕಾಲಿಗೆ ಪೆಟ್ಟಾಯಿತು.  ಅವರ ಪೆಟ್ಟಾದ ಕಾಲ್ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಅಂಗಛೇದನೆಯ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಧನುರ್ವಾಯು ಸೋಂಕು ತಗುಲಿತು. ಈ ರೋಗವು ಅವರನ್ನು ಅಶಕ್ತನನ್ನಾಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೆ ಉಲ್ಬಣಿಸಿ ಅವರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇವರ ಮರಣದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅವರ ೩೨ ವರ್ಷದ ಪುತ್ರ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ರಾಬ್ಲಿಂಗ್ ರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |accessdate=2009-10-27 |date=May 24, 1883 |url=http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9F01E5DC1431E433A25757C2A9639C94629FD7CF |title=THE BUILDING OF THE BRIDGE.; ITS COST AND THE DIFFICULTIES MET WITH-- DETAILS OF THE HISTORY OF A GREAT ENGINEERING TRIUMPH. |newspaper=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

೧೮೭೦ರ ಜನವರಿ ೩ ರಿಂದ ಸೇತುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ರಾಬ್ಲಿಂಗ್ ರವರು ಕೂಡ ನಿಶ್ಯಕ್ತಿ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಬಳಲಿದರು.ಕೇಸನ್ ರೋಗದಿಂದುಂಟಾದ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುವಿನಿಂದ ನರಳಿದರು.&lt;ref name=&quot;dcs&quot;&gt;{{cite journal |author=Butler WP |title=Caisson disease during the construction of the Eads and Brooklyn Bridges: A review |journal=Undersea Hyperb Med |volume=31 |issue=4 |pages=445–59 |year=2004 |pmid=15686275 |doi= |url=http://archive.rubicon-foundation.org/4028 |accessdate=2008-06-19 |archive-date=2011-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110822120254/http://archive.rubicon-foundation.org/4028 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಯೋಜನೆಯ ವೈದ್ಯರಾದ ಡಾ.ಆಂಡ್ರೀವ್ ಸ್ಮಿತ್ ರವರು ಮೊದಲು &quot;ಕೇಸನ್ ರೋಗ&quot;ವೆಂದು ಕರೆದರು. ಈ ಕೇಸನ್ ಕಾಯಿಲೆ(ಆಳದಲ್ಲಿ ನೀರಿಳಿಯದ ದೊಡ್ಡ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ವೇದನೆ) ಇಂತಹ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರನ್ನು  ಪೀಡಿಸುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;ASmith1886&quot;&gt;{{Cite book|author=Smith, Andrew Heermance |title=The Physiological, Pathological and Therapeutical Effects of Compressed Air |year=1886 |publisher=George S. Davis |location=Detroit |url=https://books.google.com/?id=hLq981_A5bMC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Diving |accessdate=2009-04-17 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;acottHx&quot;&gt;{{cite journal |last=Acott |first=Chris |title=A brief history of diving and decompression illness. |journal=[[South Pacific Underwater Medicine Society]] journal |volume=29 |issue=2 |year=1999 |issn=0813-1988 |oclc=16986801 |url=http://archive.rubicon-foundation.org/6004 |accessdate=2009-04-17 |archive-date=2011-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905152645/http://archive.rubicon-foundation.org/6004 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ರಾಬ್ಲಿಂಗ್, ಅವರ ದುರ್ಬಲ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಖುದ್ದಾಗಿ(ಸ್ವತಃ) ಹೋಗಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಸಮರ್ಥರಾದರು. ಅನಂತರ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಎಮಿಲಿ ವಾರೆನ್ ರಾಬ್ಲಿಂಗ್ ರವರು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದ್ದ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಗಳು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಪತಿ ನಡುವೆ ಯೋಜನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಬರವಣಿಗೆಯ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;amazon.com&quot;&gt;[http://www.amazon.com/dp/067145711X Amazon.com: ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್: ದಿ ಎಪಿಕ್ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ದಿ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ : ಜೆ'ಅಯ್ಮ್ ಡ್ರಿಸ್ ಡೆಲ್:ಬುಕ್ಸ್]&lt;/ref&gt; ತನ್ನ ಪತಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಎಮಿಲಿ ಉನ್ನತ [[ಗಣಿತ|ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ]]ವನ್ನು, ತೂಗು ಸರಪಣಿಯಂಥ ಸೇತುವೆಗೆ ಅಗತ್ಯ ವಕ್ರರೇಖೆಗಳ ಗಣನೆಯನ್ನು, ವಸ್ತುಗಳ ಬಲವನ್ನು, ಸೇತುವೆಯ ವಿವರಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಕೇಬಲ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ಜಟಿಲತೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;MWeigold&quot;&gt;{{Cite book|author=Weigold, Marilyn |title=Silent Builder: [[Emily Warren Roebling]] and the Brooklyn Bridge |year=1984 |publisher=Associated Faculty Press }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DMcCullough&quot;&gt;{{Cite book|author=McCullough, David |title=The Great Bridge: The Epic Story of the Building of the Brooklyn Bridge |year=1983 |publisher=Simon &amp; Schuster |location=New York |page=421}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.asce.org/PPLContent.aspx?id=2147487328 |title=Emily Warren Roebling |publisher=American Society of Civil Engineers |accessdate=2010-06-30 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528011207/http://www.asce.org/PPLContent.aspx?id=2147487328 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸೇತುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ರಾಬ್ಲಿಂಗ್ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ೧೧ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಳೆದರು.

ಕೇಸನ್ ನ ತಳದಲ್ಲಿರುವ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸರಳುಗಳು ತಳಬಂಡೆ, ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಗುರುತಿಸಿದವು. ಆಗ ರಾಬ್ಲಿಂಗ್ ಕೇಸನ್ ರೋಗದ ದ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚಬಹುದೆಂದು ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲದವರೆಗೆ ತಡೆದರು.  ತಳಬಂಡೆ ಒಟ್ಟು ೩೦ ಅಡಿ (೯&amp;nbsp;m) ಕೆಳಗಿರಬಹುದೆಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. ಇದು ಸೇತುವೆಯ ಆಧಾರವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸಾಕಾಗಿದೆ ಎಂದವರು ತಿಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.glasssteelandstone.com/BuildingDetail/435.php|title=GlassSteelandStone: Brooklyn Bridge-tower rests on sand|accessdate=2007-02-20|archive-date=2006-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20061016115509/http://www.glasssteelandstone.com/BuildingDetail/435.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಸೇತುವೆ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಇದನ್ನು ೧೮೮೩ ರ ಮೇ ೨೪ ರಂದು ಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.  ಉದ್ಘಾಟನ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಈ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕಾಗಿ ಈಸ್ಟ್ ಬೇಯಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಹಡಗುಗಳು ಸಾಕ್ಷಿಯಾದವು.    ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಚೆಸ್ಟರ್ ಎ. ಅರ್ಥರ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಮೇಯರ್, ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಎಡ್ಸನ್ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದಾಟುವ ಮೂಲಕ ಗಾಡಿ ತೋಪು ಇರುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು.ಇವರು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ನ ಪಕ್ಕದ ಗೋಪುರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅವರನ್ನು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ನ ಮೇಯರ್  ಸೆಥ್ ಲಾ ರವರು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು.  ಸಮಾರಂಭದ ನಂತರ ಅರ್ಥರ್ ರವರು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ರಾಬ್ಲಿಂಗ್ ರವರ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ, ಅವರ ಕೈ ಕುಲುಕುವ ಮೂಲಕ ಅಭಿನಂದಿಸಿದರು.  ರಾಬ್ಲಿಂಗ್ ರವರಿಗೆ ಉದ್ಘಾಟನ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ.(ಅಲ್ಲದೇ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು), ಆದರೆ ಸೇತುವೆ ಉದ್ಘಾಟನೆಯ ದಿನದಂದು ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ದೂರಿ ಔತಣಕೂಟ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಮುಂದಿನ ಹಬ್ಬಾಚರಣೆಯು, ವಾದ್ಯವೃಂದದ ಗೋಷ್ಟಿ, ನೌಕೆಗಳಿಂದ ಖುಶಾಲ ತೋಪು ಹಾರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸುಡುಮದ್ದು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;reeves&quot;&gt;{{Cite book| last = Reeves | first = Thomas C. | authorlink = | coauthors = | title = Gentleman Boss | publisher = Alfred A. Knopf | year = 1975 | location = New York | pages = 359–360 | isbn = 0-394-46095-2}}&lt;/ref&gt;

ಮೊದಲನೆಯ ದಿನ ಒಟ್ಟು ೧,೮೦೦ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು  ೧೫೦,೩೦೦ ಜನರು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಹಾಯ್ದು ಹೋದರು. ಇದು ಮ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಟನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ನಡುವೆ ಸಂಚಾರಕ್ಕಿರುವ ಏಕೈಕ ಭೂಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಎಮಿಲಿ ವರೇನ್ ರಾಬ್ಲಿಂಗ್ ರವರು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದಾಟಿದವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿದ್ದಾರೆ.  ಪಶ್ಚಿಮ ನದಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಸೇತುವೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕ್ರಮಣದ ಅಂತರಯುಳ್ಳ ಕಮಾನು   ೧,೫೯೫ ಅಡಿ ೬&amp;nbsp;ಅಂಗುಲವಿದೆ({{Nowrap|486.3 m)}}. ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲು{{Nowrap|$15.5 million}} ನಷ್ಟು ವೆಚ್ಚವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ೨೭ ಜನರು ಮೃತಪಟ್ಟರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://eagle.brooklynpubliclibrary.org/Archive/skins/BE/NavigationSites/what.htm |title=Brooklyn Daily Eagle 1841–1902 Online |accessdate=2007-11-23 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071114135249/http://eagle.brooklynpubliclibrary.org/Archive/skins/BE/NavigationSites/what.htm &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archivedate = 2007-11-14}}&lt;/ref&gt;

ಇದರ ಉದ್ಘಾಟನೆಯ ಒಂದು ವಾರದ ನಂತರ, ೧೮೮೩ ರ ಮೇ ೩೦ ರಂದು ನೂಕುನುಗ್ಗಲಿನಿಂದಾಗಿ ಸೇತುವೆ ಕುಸಿಯಲಿದೆ ಎಂಬ ವದಂತಿ ಹರಡಿತು. ಈ ನೂಕುನುಗ್ಗಲಿನಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಜನ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Dead on the New Bridge; Fatal Crush at the Western Approach |url=http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=980DE3DA1431E433A25752C3A9639C94629FD7CF |newspaper=The New York Times |date=May 31, 1883 |accessdate=2010-02-20}}&lt;/ref&gt; ೧೮೮೪ ರ ಮೇ ೧೭ ರಂದು ಪಿ. ಟಿ. ಬರ್ನುಮ್ ರವರು ಸೇತುವೆಯ ಸುಭದ್ರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ಅನುಮಾನಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಸಹಾಯಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯ ಸರ್ಕಸ್ ನ ಪ್ರಚಾರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಜಂಬೂ, ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು ೨೧ ಆನೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bildner |first=Phil |title=Twenty-One Elephants |year=2004 |publisher=Simon &amp; Schuster |location=New York |isbn=0689870116}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Prince |first=April Jones |title=Twenty-One Elephants and Still Standing |year=2005 |publisher=Houghton Mifflin |location=Boston |isbn=061844887X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=P.T. Barnum – MSN Encarta&lt;!-- Bot generated title --&gt;|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761571960/p_t_barnum.html|work=|archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwQPajtQ?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761571960/p_t_barnum.html|archivedate=2009-10-31|deadurl=yes|access-date=2010-11-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/11/09/arts/09expl.html |title=When Barnum Took Manhattan |last=Strausbaugh |first=John |date=November 9, 2007 |newspaper=The New York Times |accessdate=2008-09-21}}&lt;/ref&gt;
[[File:BrooklynBridgeSchematic.jpg|thumb|left|1867ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಸೇತುವೆಗೆಂದು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಒಂದು ಗೋಪುರದ ನಕ್ಷೆ,]]
ಇದನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದದ  ತೂಗು ಸೇತುವೆಯಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂದೆ ಕಟ್ಟಲಾದ ಯಾವುದೇ ಸೇತುವೆಗಿಂತ ೫೦ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದವಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಅಮೂಲ್ಯ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಯಿತು. ಇದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಗುಣ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಎದ್ದು ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡಲು ೧೯೮೦ರಿಂದ ರಾತ್ರಿಯ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇದರ ಮೇಲೆ ಹೊನಲು ದೀಪದ ಬೆಳಕು ಹಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋಪುರವನ್ನು ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲು, ಗ್ರ್ಯಾನೈಟ್, ಮತ್ತು ರೋಸೆಂಡೇಲ್ ಸಿಮೆಂಟ್ ನಿಂದ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇವರು ಆಧುನಿಕ ಫ್ರೆಂಚ್ ನಿಯೋ-ಗಾತಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಗೋಪುರಗಳ ಮೂಲಕ ನಡುವಣಂಕದ ಮೇಲೆ ಚೂಪು ಕಮಾನುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಸೇತುವೆಗೆ &quot;ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಸೇತುವೆ ಟ್ಯಾನ್&quot; (ಪೇಪರ್ ಬಣ್ಣ) ಮತ್ತು &quot;ಬೆಳ್ಳಿ(ಸಿಲ್ವರ್)&quot; ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಇದಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗಿರುವ ಬಣ್ಣ &quot;ರೌಲಿನ್ ಕೆಂಪೆಂದು&quot;  ವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nypost.com/p/news/local/brooklyn/true_cover_up_brooklyn_bridge_paint_OAD0sR49ATyRfLwvkUggRN |author=Gary Buiso, [[New York Post]] |title=A True Cover Up. Brooklyn Bridge Paint Job Glosses over History |date=May 25, 2010 |accessdate=October 23, 2010}}&lt;/ref&gt;

ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟಡದ [[ವಾಯುಬಲವಿಜ್ಞಾನ|ವಾಯುಬಲವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು]] ಬಳಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.  ೧೯೫೦ರ ವರೆಗೆ ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ವಿಂಡ್ ಟನಲ್ (ಗಾಳಿ ಸುರಂಗ)ಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೇ ಮೂಲ ಟ್ಯಾಕೊಮ ನ್ಯಾರೋಸ್ ಸೇತುವೆಗಾಳಿಗೆ ಹೊಯ್ದಾಡುವ(ಗ್ಯಾಲೋಪಿಂಗ್ ಗರ್ಟೈ) ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಕುಸಿದು ಹೋದನಂತರ ವಿಂಡ್ ಟನಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.  ಆದ್ದರಿಂದ ತೆರೆದ ಬಿಗಿಯಾದ ಆಸರೆಕಟ್ಟಿನ ವಿನ್ಯಾಸವು ಅಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪೂರಕ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದೆ. ಇದು ಅದರ ಸಹಜವಾದ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ವಾಯುಬಲ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ (ಚಲನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅನಿಲ ಬಲಗಳಿಗೆ) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತುತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಬ್ಲಿಂಗ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಆಸರೆಕಟ್ಟಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಧೃಢವಾಗಿರಬೇಕೆಂದುಕೊಂಡಿದ್ದರೋ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಆರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.  ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ , ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅನೇಕ ಸೇತುವೆಗಳು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಹೋಗಿ, ಪುನಃ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡರೂ ಕೂಡ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಸೇತುವೆ ಇನ್ನೂ ಭದ್ರವಾಗಿ ನಿಂತುಕೊಂಡಿದೆ.  ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರಾದ ಜೆ. ಲಾಯ್ಡ್ ಹೈಗ್ ರವರು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಿದ ಕಳಪೆಗುಣಮಟ್ಟದ ಲೋಹದ ಕಂಬಿಗಳ  ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಈ ಸೇತುವೆ ಭದ್ರವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಲೋಹದ ಕಂಬಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಾಗ ಆಗಲೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಕೇಬಲಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ತಡವಾಗಿತ್ತು.   ರಾಬ್ಲಿಂಗ್, ಕಳಪೆಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಂಬಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದ ಕಾರಣ  ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಆರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಭದ್ರವಾಗಿ ಕಟ್ಟಲು ೨೫೦ ಕೇಬಲ್ ಗಳನ್ನು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಿದರು. ಸೇತುವೆ ಬಿಗಿ-ಭದ್ರಗೊಳಿಸಲು ಓರೆಸಾಲು ಕೇಬಲ್ ಗಳನ್ನು ಸೇತುವೆಯ ತುದಿಯಿಂದ(ಗೋಪುರದಿಂದ) ನೆಲದ ವರೆಗೂ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು.  ಅವುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಅವುಗಳ ವಿಶೇಷ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಇರಿಸಲಾಯಿತು.

೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಮಿನ್ನೆಪೋಲಿಸ್ ನಗರದಲ್ಲಿ I-೩೫W ಹೆದ್ದಾರಿ ಸೇತುವೆ ಕುಸಿದ ನಂತರ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ US ನುದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಸೇತುವೆಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಸೇತುವೆಯ ರಸ್ತೆ ತಡೆಗಳ ಅಂತಿಮ ಪರಿಶೀಲನೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಕಳಪೆ&quot; ರೇಟಿಂಗ್(ವೀಕ್ಷಕರ ಮಟ್ಟದ ದರ) ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Sewell |last=Chan |authorlink=Sewell Chan |url=http://cityroom.blogs.nytimes.com/2007/08/02/brooklyn-bridge-is-one-of-3-with-poor-rating/ | title=Brooklyn Bridge Is One of 3 With Poor Rating |newspaper=The New York Times |date=August 2, 2007 |accessdate=2007-09-10}}&lt;/ref&gt; NYC ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪೋರ್ಟೇಷನ್ ಸ್ಪೋಕ್ಸ್ ಮನ್ ಪ್ರಕಾರ, &quot;ಕಳಪೆ ರೇಟಿಂಗ್ ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ಅದು ಅಸುರಕ್ಷಿತವೆಂದಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪುನಃ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ಘಟಕಗಳಿವೆ ಎಂಬುದು ಕಳಪೆ ರೇಟಿಂಗ್ ನ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.&quot; ಒಂದು {{Nowrap|$725 million}} ಯೋಜನೆಯಂತೆ ಕೆಲವೊಂದು ಘಟಕಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.baynewsbrooklyn.com/site/news.cfm?newsid=18685076&amp;BRD=2384&amp;PAG=461&amp;dept_id=560112&amp;rfi=6 |title=Brooklyn Bridge called 'safe' – DOT says span is okay despite getting a 'poor' rating |publisher=Courier-Life Publications |accessdate=2007-08-12 |archive-date=2008-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080316224436/http://www.baynewsbrooklyn.com/site/news.cfm?newsid=18685076&amp;BRD=2384&amp;PAG=461&amp;dept_id=560112&amp;rfi=6 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಸೇತುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು , ಡೇವಿಡ್ &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;ಮ್ಯಾಕ್&lt;/span&gt; ಕುಲೊಗ್&lt;ref name=&quot;amazon.com&quot; /&gt; ರವರು ಬರೆದ ''ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್''  ಎಂಬ ೧೯೭೮ರ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ''ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ''  (೧೯೮೧) ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ, ಹಾಗು ಕೆನ್ ಬರ್ನ್ಸ್ ರವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮೊದಲನೆಯ PBS ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pbs.org/kenburns/brooklynbridge/about/ |title=Why I Decided to Make ''Brooklyn Bridge'' |first=Ken |last=Burns |publisher=Public Broadcasting Service |accessdate=2010-02-20}}&lt;/ref&gt; ಬರ್ನ್ಸ್ ರವರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಕುಲೊಗ್ಸ್ ರವರ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ನಿರೂಪಕನಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.museum.tv/eotvsection.php?entrycode=burnsken |title=Burns, Ken – U.S. Documentary Film Maker |publisher=The Museum of Broadcast Communications |accessdate=2010-02-20 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629014442/http://www.museum.tv/eotvsection.php?entrycode=burnsken |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಇದನ್ನು ಸೆವೆನ್ ವಂಡರ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ವಲ್ಡ್ ನಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಪುಸ್ತಕದೊಂದಿಗೆ BBC ಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಸರಣಿಯಾಗಿದೆ.

==ಪಾದಚಾರಿ ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶ==
[[File:Brooklyn Bridge cross section.png|thumb|right|ಕ್ರಾಸ್ ಸೆಕ್ಷನ್ ರೇಖಾಚಿತ್ರ]]
ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಳ್ಳು ಬಂಡಿಗಳ ಸಂಚಾರವೂ  ಇರುತ್ತದೆ; ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳಿಗಾಗಿ ಇದು ಆರು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಪಾದಚಾರಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಸೈಕಲ್|ಬೈಸಿಕಲ್ಲು]] ಗಳಿಗಾಗಿ ಮಧ್ಯಗೆರೆಯಿರುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಡೆದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ರಸ್ತೆಗಳ ಎತ್ತರ ({{convert|11|ft|m|abbr=on}} ರೇಖೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಕೇತಿಸಲಾಗಿದೆ.) ಮತ್ತು ಭಾರದ ({{convert|6000|lb|kg|abbr=on}} ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಗುರುತು ಪರಿಮಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ಬಸ್ಸುಗಳು ಈ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಬಳಸದಂತೆ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎರಡು ಒಳ ಸಂಚಾರ ಬೀದಿಮಾರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ನಿಂದ BMTಯ ಮೇಲೆತ್ತರದ ಎಲಿವೇಟೆಡ್ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಪಾರ್ಕ್ ರಾ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನ ಅಂತಿಮ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ವರೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಸೇತುವೆಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು  ೧೯೪೪ರಲ್ಲಿ ಎಲಿವೇಟೆಡ್ ರೈಲುಗಳು ನಿಲ್ದಾಣದ ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಅವು ಸುರಕ್ಷಿತ ಮಧ್ಯ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ವರೆಗೂ,ಟ್ರ್ಯಾಮ್ ಕಾರುಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ನಿಗದಿತ ಕೇಂದ್ರ ರೇಖಾ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. (ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಚಾರದೊಡನೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ). [[೧೯೫೦|1950]]ರಲ್ಲಿ ಟ್ರ್ಯಾಮ್ ಕಾರುಗಳು ಕೂಡ ಸಂಚಾರವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದವು.  ಅಲ್ಲದೇ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಮೋಟಾರು ಸಂಚಾರದ ಆರು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪುನಃ ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು.

ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಟಿಲ್ಲರಿ/ಆಡಮ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್, ಸ್ಯಾಂಡ್ಸ್/ಪರ್ಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್, ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ -ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ವೇ ನ ನಿರ್ಗಮನ ೨೮Bಯ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ದ್ವಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು.    ಮ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಟನ್ ನಲ್ಲಿ, ಮೋಟಾರು ಕಾರುಗಳು FDR ಡ್ರೈವ್, ಪಾರ್ಕ್ ರಾ, ಚೇಂಬರ್/ಸೆಂಟರ್  ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್, ಮತ್ತು ಪರ್ಲ್/ಫ್ರಾಂಕ್ ಫೋರ್ಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್ ಗಳ ಕಡೆಯಿಂದಲೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು.  ಪಾದಚಾರಿಗಳು, ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಕಡೆಯಿಂದ ಟಿಲ್ಲರಿ/ಆಡಮ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್ (ಆಟೋ ಪ್ರವೇಶ/ನಿರ್ಗಮನದ ನಡುವೆ),ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಡ್ ಮನ್ ಪ್ಲಾಜಾ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟ್ St ಯ ಮೇಲಿರುವ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಮ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಟನ್ ನಲ್ಲಿ, ಪಾದಚಾರಿಯ ನಡೆದಾರಿಯನ್ನು ಸೆಂಟರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನ ಕೊನೆಯಿಂದ ಅಥವಾ, ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್-ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ IRT ಸುರಂಗ ನಿಲ್ದಾಣದ ದಕ್ಷಿಣ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು.

[[File:Spiderweb BB jeh.jpg|thumb|left|ಪಾದಚಾರಿ ನಡೆದಾರಿಯಿಂದ ಒಂದು ನೋಟ. ಸೇತುವೆಯ ಕೇಬಲ್ ಜೋಡಣೆಯು ವಿಭಿನ್ನ ಬಲೆ ರೀತಿಯ ಮಾದರಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.]]
ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಸೇತುವೆ, ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೈಕಲ್ಲು ಸವಾರರಿಗೆ ಮುಕ್ತ,ಅಗಲವಾದ ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸೇತುವೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ಮೋಟಾರು ಸಂಚಾರ ಮಾರ್ಗಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಸೇತುವೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಪಾದಚಾರಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂತಹ ಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಜನರನ್ನು  ಸುರಕ್ಷಿತ ದಾಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ  ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದೆ.

ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪ್ರೋರ್ಟ್ ವರ್ಕರ್ಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ೧೯೮೦ ಮತ್ತು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಾಗಣೆ ಮುಷ್ಕರಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಜನರು ಬಳಸಿದರು. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಯರ್ ಗಳಾದ ಕೋಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಮ್ ಬರ್ಗ್ ತೊಂದರೆಗೆ ಸಿಲುಕಿದ್ದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಸೂಚನೆಯೆಂಬಂತೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ದಾಟಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Koch Faces Day Ebulliently; He Looks Well Rested |first=Anna |last=Quindlen |url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F3061EFB395C12728DDDAB0894DC405B8084F1D3 |newspaper=The New York Times |date=April 2, 1980 |accessdate=2010-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=On Foot, on Bridge and at City Hall, Bloomberg Is Irate |first=Jim |last=Rutenberg |url=https://www.nytimes.com/2005/12/21/nyregion/nyregionspecial3/21mayor.html |newspaper=The New York Times |date=December 21, 2005 |accessdate=2010-06-30}}&lt;/ref&gt;

೧೯೬೫, ೧೯೭೭ ಮತ್ತು ೨೦೦೩ ರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು, ಅಂಧಕಾರಕಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಹಾಗು ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಲಾದ ೨೦೦೧ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೧ ರ ದಾಳಿಯ  ನಂತರ ಸುರಂಗ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಾದ ನಂತರ ಮ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಟನ್  ನಲ್ಲಿನ ಜನರು, ನಗರವನ್ನು ತೊರೆಯಲು ಸೇತುವೆ ಬಳಸಿದರು. ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರ ಜಾನ್ ರಾಬ್ಲಿಂಗ್, ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನ ಸಂಚಾರವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಸೇತುವೆಯ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವ ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಆಗ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದರು.    ಸೇತುವೆಯು, ತೂಗು ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಓರೆಸಾಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮತ್ತು ಭದ್ರಗೊಳಿಸಿದ ಆಸರೆಕಟ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. &quot;ರಾಬ್ಲಿಂಗ್, [ಅವರ] ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಏನಾದರೂ ಅವಘಡ ಸಂಭವಿಸಿದರೆ, 'ಸೇತುವೆಯು ವಾಲಬಹುದು,ಆದರೆ ಅದು ಕುಸಿಯುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.'&quot;&lt;ref name=&quot;Julavits&quot;&gt;{{cite news |title=Point of Collapse |first=Robert |last=Julavits |url=http://www.villagevoice.com/2003-08-26/news/point-of-collapse/ |newspaper=The Village Voice |date=August 26, 2003 |accessdate=2010-02-20 |archive-date=2010-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101017180437/http://www.villagevoice.com/2003-08-26/news/point-of-collapse/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Julavits&quot;/&gt; ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನರು ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ಬಂದಾಗ, ಪಾದಚಾರಿಗಳು ತೂಗಾಟ ಅಥವಾ &quot;ಓಲಾಟ&quot; ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಜನರ ಗುಂಪು ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಹಾಕುವಾಗ ಜನರು ಓಲಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಕೆಲವರು ಏಕಕಾಲದ ಓಟದಲ್ಲಿ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದರು.  ಜನರು ನಡೆಯುವಾಗ ಸಹಜವಾಗಿ ಉಂಟಾದ ಓಲಾಟ ಸೇತುವೆ ಎಡ ಅಥವಾ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ತೂಗಾಟ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಜನರು ಹೆಜ್ಜೆಹಾಕುತ್ತ ತೂಗಾಡುವಂತಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಸೇತುವೆಯ ತೂಗಾಟದ ವ್ಯಾಪಕತೆ ಹೆಚ್ಚಿ, ಈ ಪ್ರಭಾವ ಸತತವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಈ ರೀತಿಯ ಅಧಿಕ, ದಟ್ಟ ಸಂಚಾರದ ಸೇತುವೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು, ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ಮಿಲೇನಿಯಂ ಫೂಟ್ ಸೇತುವೆಯ ಉದ್ಘಾಟನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆದ ಘಟನೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ;  ಅನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಅಥವಾ &quot;ತೂಗಾಡುವಂತೆ&quot; ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Steven Henry |first=Strogatz |title=Sync: The Emerging Science of Spontaneous Order |year=2003 |publisher=Hyperion |location=New York |isbn=0786868449 |pages=174–175, 312, 320}}&lt;/ref&gt;
[[File:1883 Frank Leslie's Illustrated Newspaper Brooklyn Bridge New York City.jpg|thumb|right|200px|ಫ್ರಾಂಕ್ ಲೆಸ್ ಲೀ ಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ c.1883]]

===ಗಮನಾರ್ಹ ಘಟನೆಗಳು===
;ಮೊದಲು ಜಿಗಿದವನು(ಹಾರಿದವನು)
ರಾಬರ್ಟ್ E. ಒಡ್ಲುಮ್ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ಜಿಗಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ೧೮೮೫ ರ ಮೇ ೧೯ ರಂದು ಹಾರಿದರು. ಇವರು ಒಂದು ಮೂಲೆಯಿಂದ ನೀರಿಗೆ ಜಿಗಿದರು. ಇದಾದ ಸ್ಪಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೇ ಒಳಗಾಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=990DE4D91739E533A25753C2A9639C94649FD7CF|newspaper=The New York Times|title=Odlum's Leap to Death|date=May 20, 1885|page=1|accessdate=2008-04-15}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಟೀವ್ ಬ್ರಾಡಿ ಎಂಬುವವರು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜಿಗಿತಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಅಥವಾ ಸ್ವಯಂ ಘೋಷಿತ ಜಿಗಿತಗಾರರೆನಿಸಿದ್ದಾರೆ(೧೮೮೬ರಲ್ಲಿ).

;ಬಂಗೀ ಜಿಗಿತ
೧೯೯೩ರ ಜೂನ್ ನಲ್ಲಿ, ಲೋಹದ ವಿನ್ಯಾಸದೊಳಗೆ ೧೩ ಸ್ಥಳಾನ್ವೇಷಣೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಮತ್ತು ಪರ್ವತಾರೋಹಣ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕನ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ, ಥೆರ್ರಿಡಿವಕ್ಸ್ ಎಂಬುವವರು ಬೆಳಗಿನ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಕಂಬದ ಹತ್ತಿರ  ಪೂರ್ವ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ದೊಂಬರಾಟದಂತಹ ಎಂಟು ಬಂಗೀ ಜಿಗಿತಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.(ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರವಾಗಿ).    ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೊಂಬರಾಟದ ಬಂಗೀಯ ನಡುವೆ ಅವರು ವಿದ್ಯುತ್ ಹಾಯಿಹಗ್ಗದ ರಾಟೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sunnydream.info/index.php?page=brooklyn |title=Brooklyn Bridge |work=SunnyDream |accessdate=2010-06-25 |archive-date=2010-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100823234835/http://www.sunnydream.info/index.php?page=brooklyn |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;೧೯೯೪ ರ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಸೇತುವೆಯ ಶೂಟಿಂಗ್  
{{Main|Brooklyn Bridge Shooting}}
೧೯೯೪ರ ಮಾರ್ಚ್ ೧ ರಂದು , ಲೆಬನನ್ ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರಾದ  ರಶೀದ್ ಬಾಜ್ಎಂಬಾತ ಚಾಬಾದ್-ಲುಬವಿಚ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಯಹೂದೀ  ಚಳವಳಿಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಾನ್ ನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಅರಿ ಹಾಲ್ಬರ್ಸ್ಟ್ಯಾಮ್ ಎಂಬ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದ ಹದಿನಾರು ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಇತರ ಮೂರು ಜನರ ಮೇಲೆ ಗುಂಡುಹಾರಿಸಿದನು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=4 Hasidic Youths Hurt in Brooklyn Bridge Shooting |first=Joe |last=Sexton |url=https://www.nytimes.com/1994/03/02/nyregion/4-hasidic-youths-hurt-in-brooklyn-bridge-shooting.html |newspaper=The New York Times |date=March 2, 1994 |accessdate=2010-06-30}}&lt;/ref&gt; ಹ್ಯಾಲ್ ಬರ್ಸ್ಟ್ಯಾಮ್ , ಗಾಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಐದು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಮೃತಪಟ್ಟನು. ಈ ಘಟನೆ ನಡೆಯುವ ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಅಂದರೆ ೧೯೯೪ ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೫ ರಂದು ಹಿಬ್ರಾನ್ ದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾರುಕ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟ್ಯೇನ್  ಎಂಬಾತ ೨೯ ಮುಸ್ಲೀಮರನ್ನು   ಹಿಬ್ರಾನ್ ಕಗ್ಗೊಲೆಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದ.ಆ ಸೇಡಿಗಾಗಿ ಈ ಕೃತ್ಯವೆಸಗಿ, ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ ಬಾಜ್ ಗುಂಡುಹಾರಿಸಿದ್ದನು. ಬಾಜ್ ನನ್ನು ಕೊಲೆಗಾರನೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಯಿತು; ಮತ್ತು ೧೪೧ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೆರೆಮನೆವಾಸವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕೊಲೆಯನ್ನು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಮಾಡಲಾದ ಅಪರಾಧವೆಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ ನ್ಯಾಯ ಅಧಿಕಾರ ಇಲಾಖೆ ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿಯೆಂದು ಪುನರ್ಮಿಶಿಸಿತು. ಗುಂಡಿಗೆ ಬಲಿಯಾದವನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಟನ್ ಕಡೆಯಿಂದ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ರಸ್ತೆಗೆ,ಆರಿ ಹ್ಯಾಲ್ ಬರ್ಸ್ಟ್ಯಾಮ್ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ರಾಂಪ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು .&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.arihalberstam.com/in-memoriam/ |title=In Memoriam |work=Ari Halberstam Memorial Site |accessdate=2010-06-30 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224165445/http://www.arihalberstam.com/in-memoriam/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;೨೦೦೩ರ ವಿಷಯ
೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ, ಐಮಾನ್ ಫಾರೀಸ್ ಎಂಬ ಲಾರಿ ಚಾಲಕನಿಗೆ ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.[[ಅಲ್ ಖೈದಾ|ಅಲ್ ಖೈದಾಕ್ಕೆ]] ಸಹಾಯವಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದ ಎಂಬ ಅಪರಾಧದ ಮೇಲೆ ಈತನಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಊದುದೀಪಳಿಂದ ಸೇತುವೆಯ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ವೈರ್ ಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಯೋಜನೆಯನ್ನು  [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಂಸ್ಥೆ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ]] ಮಾಹಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ವಿಫಲಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಲ್ ಖೈದಾ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳ ದೂರವಾಣಿ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ಟ್ಯಾಪ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಈ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.globalsecurity.org/security/profiles/iyman_faris.htm |title=Iyman Faris |work=GlobalSecurity.org |accessdate=2010-06-30 |archive-date=2020-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423015403/https://www.globalsecurity.org/security/profiles/iyman_faris.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಅಡುಗು ತಾಣ, ಬಂಕರ್ (ಇಂಧನ ಸಂಗ್ರಾಹಕ) ಪತ್ತೆ.
೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ, [[ಶೀತಲ ಸಮರ|ಶೀತಲ ಸಮರದ]] ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಬಂಕರ್ ಅನ್ನು  ನಗರದ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಟನ್ ನ ಕೆಳ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ಕಡೆಯಿರುವ ಪೂರ್ವ ನದಿಯ ದಡದ ಹತ್ತಿರ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದರು.  ಬಂಕರ್, ಕಲ್ಲು ಕಟ್ಟಡದ ಹಡಗುದಾಣದ ಒಳಗಿತ್ತು. [[ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ]] ಮಾಡಬಹುದಾದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ದಾಳಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳು ಇನ್ನೂ ಅದರೊಳಗಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Cold War &quot;Time Capsule&quot; Found in Brooklyn Bridge |first=Stefan |last=Lovgren |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2006/03/0324_060324_brooklyn.html |newspaper=National Geographic |date=March 24, 2006 |accessdate=2010-02-20}}&lt;/ref&gt;

===೧೦೦ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಆಚರಣೆಗಳು===
೧೯೮೩ ರ ಮೇ ೨೪ ರಂದು ನಡೆದ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ರೊನಾಲ್ಡ್ ರೀಗನ್ರವರ  ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕಾರುಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದಾಟಿದವು.  ಬಂದರಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಹಡಗುಗಳ ಸಣ್ಣ ಸಮೂಹದ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಗ್ರೂಸಿ ಕಂಪನಿಯ ಸುಡುಮದ್ದುಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಯಂಕಾಲ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲಣ ಆಕಾಶವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.nycroads.com/crossings/brooklyn/  |author=NYC Roads |title=The Brooklyn Bridge| accessdate=October 23, 2010}}&lt;/ref&gt; ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಾಹಲಯ,ಸೇತುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ರಾಬ್ಲಿಂಗ್, ರವರು ಖುದ್ದಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಮೂಲ ನಕ್ಷಾ-ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು.

===೧೨೫ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಆಚರಣೆಗಳು ===
ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಸೇತುವೆ ಉದ್ಘಾಟನೆಯ ೧೨೫ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ೨೦೦೮ ರ ಮೇ ೨೨ ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಫಿಲ್ ಹ್ಯಾರ್ಮೊನಿಕ್ ಎಂಬ ಆರ್ಕೇಸ್ಟ್ರಾ ಎಂಪೈರ್–ಫುಲ್ಟನ್ ಫೆರಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸೇತುವೆಯ ಗೋಪುರವನ್ನು ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು, ಹಾಗು ಸುಡುಮದ್ದುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Burke |first=Kerry |last2=Hutchinson |first2=Bill |title=Brooklyn Bridge turns 125 with a bang |newspaper=Daily News |location=New York |date=May 23, 2008 |url=http://www.nydailynews.com/ny_local/brooklyn/2008/05/22/2008-05-22_brooklyn_bridge_turns_125_with_a_bang.html |accessdate=2009-08-01 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922162405/http://www.nydailynews.com/ny_local/brooklyn/2008/05/22/2008-05-22_brooklyn_bridge_turns_125_with_a_bang.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ೧೨೫ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇತರ ಆಚರಣೆಗಳೂ ಇದ್ದವು. ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರಕ ದಿನದ ಆಚರಣೆಯೂ ಇತ್ತು, ಈ ವೇಳೆ ನಡೆದ ಇತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಈ ಕೆಳಕಂಡತಿವೆ: ಚಲನಚಿತ್ರ ಸರಣಿಗಳು,ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾದಯಾತ್ರೆಗಳು, ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುವ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ತಂಗುದಾಣಗಳು, ಉಪನ್ಯಾಸಗಳ ಮತ್ತು ವಾಚನಗಳ ಸರಣಿಗಳು , ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ನ ಬೈಸಿಕಲ್ಲು ಪ್ರವಾಸ, ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ನ ಪ್ರತಿಕೃತಿ ಒಳಗೊಂಡ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಗಾಲ್ಫ್ ಮೈದಾನ, ಹಾಗು ಇತರ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title= Brooklyn Bridge 125th Anniversary Celebration |url= http://www.ascemetsection.org/content/view/121/830/ |publisher= ASCE Metropolitan Section |accessdate= 2009-08-01 |archive-date= 2009-01-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090106020539/http://www.ascemetsection.org/content/view/121/830/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಆಚರಣೆಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ಮೊದಲು ಟೆಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪ್ ಅನ್ನು ಸೇತುವೆಯ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಭಾಗದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ನಡುವೆ ವಿಡಿಯೋ ಲಿಂಕ್ ಅನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿತ್ತು.   ಈ ಇನ್ ಸ್ಟಾಲೇಷನ್ ಆರ್ಟ್ (ಆಚರಣೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲೆ)ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ವರೆಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿನ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಲಂಡನ್ ನ ಟವರ್ ಬ್ರಿಜ್ (ಗೋಪುರ ಸೇತುವೆ)ಎದುರು ಜನರೊಂದಿಗೆ ಮ್ಯಾಚಿಂಗ್ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್ ಅನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲೂ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ryzik |first=Melena |title=Telescope Takes a Long View, to London |newspaper=The New York Times |date=May 21, 2008 |url=https://www.nytimes.com/2008/05/21/arts/design/21tele.html |accessdate=2009-08-01}}&lt;/ref&gt; DUMBO ಗೆ ಸೇರುವ ಹೊಸದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಲಾದ,  ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗ ಬೀದಿಯ ಬಗೆಗಿನ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ ಆಚರಣೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಮೊದಲೇ ತಿಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Farmer |first=Ann |title=This Way to Brooklyn, This Way |newspaper=The New York Times |date=May 21, 2008 |url=http://cityroom.blogs.nytimes.com/2008/05/21/welcome-to-dumbo-its-right-under-you/ |accessdate=2009-08-01}}&lt;/ref&gt;

==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣತೆಯ ಮಹತ್ವ==
ಸಮಕಾಲೀನರು ಇದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುದಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಯಾವುದೆಂಬುದರ ಬಗೆಗೆ,ಹಾಗು ಸೇತುವೆ ಆ ಕಾಲದ ಆಶಾದಾಯಕ  ಸಂಕೇತವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಬೆರಗುಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.    ಜಾನ್ ಪೆರ್ರಿ ಬ್ಯಾರ್ಲೊ ರವರು ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ &quot;ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಸೇತುವೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ಅಕ್ಷರಶಃ ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ನಂಬಿಕೆ&quot;...ಯನ್ನು ಕುರಿತು;  &quot;ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಸೇತುವೆಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅದರ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರರು ಹೊಂದಿರುವ ನಂಬಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದುದನ್ನು&quot; ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ftp.eff.org/pub/Publications/John_Perry_Barlow/HTML/brooklyn_bridge.html |title=ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ |access-date=2010-11-09 |archive-date=2000-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20001025223817/http://ftp.eff.org/pub/Publications/John_Perry_Barlow/HTML/brooklyn_bridge.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಮೃದ್ಧಿ ತುಂಬಿತುಳುಕುತ್ತಿರುವ &quot;ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್  ಸೇತುವೆಯ ಮಾರಾಟ&quot;ದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗ್ರಾಮೀಣರು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೆಪ್ಪಾಗಿ ಹೋಗಿರುವಂತಹ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಸರಿಯಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸದೇ ಮುಗ್ದ ಶೃದ್ದೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, &quot;ನಿಮಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ನನ್ನ ಬಳಿ ಸೇತುವೆ ಇದೆ ಎಂದು ನೀವು '''that''' (ಅದನ್ನು) ನಂಬಿದರೆ.&quot;{{Citation needed|date=September 2010}} ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ,&quot;ನಾನು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲ ಸುಂದರ-ಸೊಗಸಾದ   ನದೀ ತೀರದ ಜಾಗವನ್ನು ಮಾರಬಲ್ಲೆ...&quot;.{{Citation needed|date=September 2010}} ಎಂಬುದೂ ಸೇರಿದೆ. ಜಾರ್ಜ್ ಸಿ. ಪಾರ್ಕರ್ ಮತ್ತು  ವಿಲಿಯಂ ಮ್ಯಾಕ್ ಕ್ಲೌಂಡಿ , ಎಂಬುವವರು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿದ್ದ ಅತ್ಯಂತ ಧೈರ್ಯದ ವಂಚಕರೆನಿಸಿದ್ದರು, ಅರಿಯದ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ (ಹೇಳಲಾದಂತೆ) ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮೋಸದ ಬಲೆಗೆ ಬೀಳಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=For You, Half Price |first=Gabriel |last=Cohen |url=https://www.nytimes.com/2005/11/27/nyregion/thecity/27brid.htm |newspaper=The New York Times |date=November 27, 2005 |accessdate=2010-02-20 |archive-date=2012-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120224001711/http://www.nytimes.com/2005/11/27/nyregion/thecity/27brid.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
೧೯೪೯ ರ ಬಗ್ಸ್ ಬನ್ನಿವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಬೌರಿ ಬಗ್ಸ್ , ಒಂದು ವಿಡಂಬನೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಒಂದು ಬಗ್ಸ್ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಅದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಬಂದ ಮುಗ್ದ ಪ್ರವಾಸಿಗನಿಗೆ &quot;ಮಾರುವ&quot; ಕಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಹಾರ್ಟ್ ಕ್ರೇನ್, ಆತನ ''ದಿ ಬ್ರಿಡ್ಜ್''  ಎಂಬ ಎರಡನೆಯ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ, &quot;ಪ್ರೋಯೆಮ್: ಟು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್&quot; ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಯೊಂದರಿಂದ ಪುಸ್ತಕ ಬರಹ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕ್ರೇನ್ ನ ಪಾಲಿಗೆ  ಸೇತುವೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯ ಸೆಲೆಯಿದ್ದಂತೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಸೇತುವೆಯ ವಿಭಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ಆತ ಅನೇಕ ಬಹುಕೊಠಡಿಗಳುಳ್ಳ ಮಹಡಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕೊಂಡು ಅವುಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಸೇತುವೆಯ ವಿವಿಧ ಕೋನಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಿದ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist|2}}

==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ==
* ಕ್ಯಾಡ್ ಬರಿ, ಡೆಬೊರಾ. (೨೦೦೪), ''ಡ್ರೀಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಐರನ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಟೀಲ್'' . ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಹ್ಯಾರ್ಪರ್ಕಾಲಿನ್ಸ್. ISBN ೦-೭೬೬೦-೨೧೬೭-X.
* ಹಾ, ರಿಚರ್ಡ್. (೨೦೦೫) ''ದಿ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್  : ಅ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ'' . ನ್ಯೂ ಬರ್ನ್ಸ್ ವಿಕ್: ರುಟ್ಜರ್ಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ISBN ೦-೩೮೫-೪೯೦೬೨-೩
* ಹಾ, ರಿಚರ್ಡ್. (೨೦೦೮). ''ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್: ಅ ವಿಷ್ಯುಲ್ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ'' . ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್. ISBN ೦-೩೮೫-೪೯೦೬೨-೩
* ಮ್ಯಾಕ್ ಕುಲೊಗ್, ಡೇವಿಡ್. (೧೯೭೨). ''ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್'' . ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಸಿಮೋನ್ ಅಂಡ್ ಚುಸ್ಟರ್. ISBN ೦-೩೮೫-೪೯೦೬೨-೩
* ಸ್ಟ್ರಾಗಟ್ಜ್, ಸ್ಟೀವೆನ್. (೨೦೦೩). ''ಸಿಂಕ್: ದಿ ಎಮರ್ಜಿಂಗ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಪಾನ್ಟೇನಿಯಸ್ ಆರ್ಡರ್'' . ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಹೈಪರೀಯನ್ ಬುಕ್ಸ್. ೧೦-ISBN ೦-೭೮೬೮-೬೮೪೪-೯; ೧೩-ISBN ೯೭೮-೦-೭೮೬೮-೬೮೪೪-೫ (cloth) [2nd ed., ಹೈಪರೀಯನ್, 2004. 10-ISBN 0-7868-8721-4; 13-ISBN 978-0-7868-8721-7 (ಪೇಪರ್)]
* ಸ್ಟ್ರಾಗಾರ್ಟ್ಜ್, ಸ್ಟೀವೆನ್, ಡ್ಯಾನಿಯಲ್ M. ಅಬ್ರಾಮ್ಸ್, ಅಲಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್ ರೊಬಿ, ಬ್ರುನೊ ಎಕ್ಯಾರ್ಡ್, ಮತ್ತು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಅಟ್ಟೊ. ''ಅಟ್ ಆಲ್.''  (೨೦೦೫) &quot;ಥಿಯೋರೆಟಿಕಲ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ಸ್: ಕ್ರೌಡ್ ಸಿಂಕ್ರನಿ ಆನ್ ದಿ ಮಿಲೇನಿಯಂ ಬ್ರಿಡ್ಜ್,&quot; ''ನೇಚರ್,''  ಸಂಪುಟ. ೪೩೮, ಪುಟ, ೪೩–೪೪.[javascript:void(0); ಲಿಂಕ್ ಟು ''ನೇಚರ್''  ಆರ್ಟಿಕಲ್][javascript:void(0); ಮಿಲೇನಿಯಂ ಬ್ರಿಡ್ಜ್  ಓಪನಿಂಗ್ ಡೇ ವಿಡಿಯೋ ಇಲ್ಯುಸ್ಟ್ರೇಟಿಂಗ್ &quot;ಕ್ರೌಡ್ ಸಿಂಕ್ರನಿ&quot; ಒಸಿಲೇಷನ್ಸ್]
* ಟ್ರ್ಯಾಂಚ್ ಟೆನ್ ಬರ್ಗ್, ಅಲ್ಯಾನ್. (೧೯೬೫). ''ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್  ಸೇತುವೆ : ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಸಿಂಬಲ್ '' . ಶಿಕಾಗೋ: ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಚಿಕಾಗೋ ಪ್ರೆಸ್ ISBN ೦೨೨೬೮೧೧೧೫೮ [2nd ed., 1979, ISBN 0-226-81115-8 (ಪೇಪರ್)]

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{Portal|New York City}}
{{Commons category|Brooklyn Bridge}}
*[http://www.samrohn.com/360-panorama/top-of-the-brooklyn-bridge-new-york-city/ 360° ಇಂಟರಾಕ್ಟೀವ್ ಪನೋರಮ ಫ್ರಮ್ ದಿ ಟಾಪ್ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್]
*[http://www.beautyofnyc.org/TheBrooklynBridge%5B2-a%5D.pdf ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ : ಅ ಸ್ಟಡಿ ಇನ್ ಗ್ರೇಟ್ ನೆಸ್]
*[http://www.nycroads.com/crossings/brooklyn/ NYCroads.com – ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್  ಬ್ರಿಡ್ಜ್]
*[http://www.transalt.org/bridges/brooklyn.html ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಪೋರ್ಟೇಷನ್ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ಸ್ ಫೈಬೊರೊ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ಸ್– ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070625154708/http://www.transalt.org/bridges/brooklyn.html |date=2007-06-25 }}
*[http://www.cbsforum.com/cgi-bin/articles/partners/cbs/search.cgi?template=display&amp;amp;dbname=cbsarticles&amp;amp;key2=brooklyn&amp;amp;action=searchdbdisplay ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220612193129/http://www.cbsforum.com/cgi-bin/articles/partners/cbs/search.cgi?template=display |date=2022-06-12 }} – ಬೈ [http://www.cbsforum.com/ CBS ಫೋರಂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202014550/http://www.cbsforum.com/ |date=2011-02-02 }}
*[http://www.dualmoments.com/Panorama/1903brooklyn.htm ಪನೋರಮ ಆಫ್ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ 1899 – ಎಕ್ಸ್ ಟ್ರೀಮ್ ಫೋಟೊ ಕನ್ ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610104148/http://www.dualmoments.com/Panorama/1903brooklyn.htm |date=2007-06-10 }}
*[http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0000011 ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರೇ: ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್]
*[http://www.greatbuildings.com/buildings/Brooklyn_Bridge.html ಗ್ರೇಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಎಂಟ್ರಿ] ಫಾರ್ ದಿ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್
*[http://www.asce.org/history/brdg_brooklyn.swf ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಪ್ ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿಯನಿಯರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618153702/http://www.asce.org/history/brdg_brooklyn.swf |date=2009-06-18 }}
*[http://catskillarchive.com/rrextra/bbpage.Html ರೇಲ್ ರೋಡ್ ಎಕ್ಸ್ ಟ್ರಾ– ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಅಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ರೈಲ್ವೆ]
*[http://www.brooklynmuseum.org/research/digital-collections/brooklynbridge/ ಇಮೇಜಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಫ್ರಮ್ ದಿ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612170633/http://www.brooklynmuseum.org/research/digital-collections/brooklynbridge/ |date=2007-06-12 }}
*[http://www.yellowecho.com/site/category/destinations/nyc-destinations/brooklyn-bridge/ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಫೋಟೊ ಗ್ಯಾಲರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615141905/http://www.yellowecho.com/site/category/destinations/nyc-destinations/brooklyn-bridge/ |date=2011-06-15 }} ವಿತ್ ಅ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್ VR ೩೬೦ ಆಫ್ ದಿ [http://www.yellowecho.com/site/2006/09/11/tribute-in-light-2006-360vr/ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಪೆಡೆಸ್ಟ್ರ್ಯೇನ್ ವಾಕ್ ವೇ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615142113/http://www.yellowecho.com/site/2006/09/11/tribute-in-light-2006-360vr/ |date=2011-06-15 }}
*{{Gutenberg|no=28191|name=Opening Ceremonies of the New York and Brooklyn Bridge, May 24, 1883}}
*[http://www.hmdb.org/marker.asp?marker=20143 ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170923095647/http://www.hmdb.org/marker.asp?marker=20143 |date=2017-09-23 }} ಅಟ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಮಾರ್ಕರ್ ಡೇಟಾ ಬೇಸ್
{{Crossings navbox
|structure       = Crossings
|place           = [[East River]]
|bridge          = Brooklyn Bridge
|bridge signs    =
|upstream        = [[Manhattan Bridge]]
|upstream signs  = {{NYCS-bull-small|B}}{{NYCS-bull-small|D}}{{NYCS-bull-small|N}}{{NYCS-bull-small|Q}}
|downstream      = [[Cranberry Street Tunnel]]
|downstream signs = {{NYCS-bull-small|A}}{{NYCS-bull-small|C}}
}}

{{LongestBridge
| type = suspension
| start = 1883
| end = 1903
| previous = John A. Roebling Suspension Bridge
| current = Brooklyn Bridge
| next = Williamsburg Bridge
}}
{{NYC Bridge}}
{{Registered Historic Places}}
{{Visitor attractions in New York City}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ತೂಗು ಸೇತುವೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:1883 ರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಸೇತುವೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಸೇತುವೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಿಜಿಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೇತುವೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ -ಮ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಟನ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್]]
[[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪೂರ್ವ ನದಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]
[[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಬೈಕ್ ಮಾರ್ಗಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಟನ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು]]</text>
      <sha1>79fiuwju5qkqus9h3lv52emqbpyzjiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Country data Kingdom of Italy</title>
    <ns>10</ns>
    <id>45771</id>
    <revision>
      <id>1375087</id>
      <parentid>477257</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T04:26:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>768</id>
      </contributor>
      <comment>ಚಿತ್ರ Flag_of_Italy_(1860).svgರ ಬದಲು ಚಿತ್ರ Flag_of_the_Royal_Italian_Army.svg ಹಾಕಲಾಗಿದೆ.</comment>
      <origin>1375087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="684" sha1="5e0hd1oyzga01ykc0vhq8zqazahhz5f" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Kingdom of Italy
| shortname alias = Italy
| flag alias = Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg
| flag alias-civil = Flag of Italy (1861-1946).svg
| link alias-naval = Regia Marina
| link alias-air force = Regia Aeronautica
| flag alias-army = Flag of the Royal Italian Army.svg
| link alias-army = Royal Italian Army
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| templatename = Kingdom of Italy
| var1 = civil
| related1 = Italy
| related2 = Napoleonic Italy
| related3 = Italian Social Republic
| related4 = House of Savoy
| cat = Italy kingdom
&lt;/noinclude&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5e0hd1oyzga01ykc0vhq8zqazahhz5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಭವಾನಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76401</id>
    <revision>
      <id>1375078</id>
      <parentid>1356767</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T18:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1375078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19627" sha1="h31woy4qe1a6j2rep7nltrt0d5521uv" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ಭವಾನಿ
| image =
| imagesize = 
| caption = 
| 
| | birth_place = [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಭಾರತ]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bhavani (Actress) Age, Height,Net Worth &amp; Bio |url=https://www.celebrityhow.com/bhavani-actress/ |website=CelebrityHow |accessdate=20 March 2020 |date=29 March 2019 |archive-date=20 ಮಾರ್ಚ್ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320075033/https://www.celebrityhow.com/bhavani-actress/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| death_date =
| death_place =
| othername =
| 
| years_active = ೧೯೭೪ - 
| occupation = ನಟಿ
| residence = ಚೆನ್ನೈ
| spouse = ರೇಘು ಕುಮಾರ್(deceased)
| children= ಭವಿತಾ, ಭಾವನಾ
| religion = 
| website =
}}
'''ಭವಾನಿ''' ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ. ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ, ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ಸುಮಾರು ೭೫ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದ '''[[ಬೂತಯ್ಯನ ಮಗ ಅಯ್ಯು]]'''(೧೯೭೪) ಮತ್ತು '''[[ಮಾಂಗಲ್ಯ ಬಂಧನ]]'''(೧೯೭೬) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಭಿನಯದಿಂದ ಚಿತ್ರರಸಿಕರ ಮನರಂಜಿಸಿರುವ ಭವಾನಿ ಮಲಯಾಳಂನ ''ಲೀಸಾ''&lt;ref&gt;{{cite web |title=Lisa |url=https://www.imdb.com/title/tt0271040/ |accessdate=20 March 2020}}&lt;/ref&gt;(೧೯೭೮), ''ಅನುಪಲ್ಲವಿ''&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bhavani HD Movies |url=https://www.youtube.com/channel/UCgFyj4ZYwFOhaosUvrYne_w |website=YouTube |accessdate=20 March 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;(೧೯೭೯) ಮತ್ತು '''ಸರಸ್ವತೀಯಾಮಂ'''(೧೯೮೦) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯದಿಂದ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ==
ಭವಾನಿ ಜನಿಸಿದ್ದು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ. ಇವರ ಅಜ್ಜಿ '''ಋಷ್ಯೇಂದ್ರಮಣಿ''' ಜನಪ್ರಿಯ ಗಾಯಕಿ, ನರ್ತಕಿ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಭಿನೇತ್ರಿ. ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲಿ ಭರತನಾಟ್ಯವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಅಭ್ಯಸಿಸಿದ್ದ ಭವಾನಿ ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ '''ಎಂ.ಜಿ.ಆರ್.''' ಮತ್ತು '''ಎನ್.ಟಿ.ಆರ್.''' ಅವರು ಬಂದು ಹರಸಿದ್ದರು. ಆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಒಂದು ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಕನ್ನಡದ ಮೇರು ನಿರ್ದೇಶಕ '''[[ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ]]''' ಅವರು ತಮ್ಮ '''ಬೂತಯ್ಯನ ಮಗ ಅಯ್ಯು''' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಭವಾನಿಯವರನ್ನು ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

==ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
'''[[ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ]]''' ನಿರ್ದೇಶನದ '''[[ಬೂತಯ್ಯನ ಮಗ ಅಯ್ಯು]]''' ಭವಾನಿ ಅಭಿನಯದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ. ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ '''[[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]]''' ಅವರಿಗೆ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಶ್ಲಾಘನೀಯ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ ಭವಾನಿ
ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಜ್ಜಿ ಋಷ್ಯೇಂದ್ರಮಣಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಗಂಭೀರ ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರ ಭಾರತದ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಾದ ಹಿಂದಿ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು. ಬೂತಯ್ಯನ ಮಗ ಅಯ್ಯು ಚಿತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ ಮತ್ತು ಭವಾನಿ ಜೋಡಿ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಸಿಕರಿಗೆ ಮೋಡಿ ಮಾಡಿತ್ತು. ಆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಭವಾನಿ ನಟ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ '''[[ಕಳ್ಳ ಕುಳ್ಳ]]'''(೧೯೭೫), '''[[ಒಂದೇ ರೂಪ ಎರಡು ಗುಣ]]'''(೧೯೭೫), '''[[ನಾಗಕನ್ಯೆ]]'''(೧೯೭೫) ಮತ್ತು '''[[ಶನಿಪ್ರಭಾವ]]'''(೧೯೭೭) ಮುಂತಾದ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದರು. '''[[ಮಾಂಗಲ್ಯ ಬಂಧನ]]''' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣೀಯ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ ಭವಾನಿ '''[[ಸಹೋದರರ ಸವಾಲ್]]'''(೧೯೭೭) ಎಂಬ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ '''[[ರಜನೀಕಾಂತ್]]''' ಅವರಿಗೆ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.

'''ಎಂ.ಜಿ.ಆರ್.''' ಅಭಿನಯದ '''ಉಳೈಕ್ಕುಮ್ ಕಾರಂಗಳ್'''(೧೯೭೮) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಉತ್ತಮ ನಟನಾ ಮತ್ತು ನಾಟ್ಯ ಕೌಶಲ್ಯ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಿ.ವಿ.ಶ್ರೀಧರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ '''ಸೀತಾ ಗೀತಾ ದಾಟಿತೆ'''(೧೯೭೭) ಮತ್ತು '''ಎನ್.ಟಿ.ಆರ್''' ನಿರ್ದೇಶನದ '''ಶ್ರೀಮದ್ ವಿರಾಟ್ ಪರ್ವಂ'''(೧೯೭೯) ಭವಾನಿ ಅಭಿನಯದ ಪ್ರಮುಖ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರಗಳು.

ಜನಪ್ರಿಯ ಮಲಯಾಳಂ ನಿರ್ದೇಶಕ ಶಶಿಕುಮಾರ್ ಅವರ '''ನಿನಕ್ಕು ‍ಞಾನುಮ್ ಎನಿಕ್ಕು ನೀಯುಮ್'''(೧೯೭೮) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಭವಾನಿ ೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂನ ಅತ್ತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತಮಯ ಭಯಾನಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ '''ಲೀಸಾ''' ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಲಯಾಳಂನ ಮೇರುನಟ '''[[ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್]]''' ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ '''ಲೀಸಾ''' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಭೂತದ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣೀಯ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿ ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. '''[[ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್]]''' ಮತ್ತು '''ಎಂ.ಜಿ.ಸೋಮನ್''' ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ತ್ರಿಕೋನ ಪ್ರೇಮ ಕಥೆಯುಳ್ಳ '''ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಂ'''(೧೯೭೮), '''ರವಿಕುಮಾರ್''' ಅವರೊಂದಿಗೆ '''ಅನುಪಲ್ಲವಿ'''(೧೯೭೮) ಮತ್ತು '''ನೀಲ ತಾಮರಂ'''(೧೯೭೯) ಹಾಗೂ '''ಎಂ.ಜಿ.ಸೋಮನ್''' ಅವರೊಂದಿಗೆ '''ಸರಸ್ವತೀಯಾಮಂ'''(೧೯೮೦) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಮಲಯಾಳಂ ನಿರ್ದೇಶಕ '''ಬೇಬಿ''' ಅವರ '''ಲೀಸಾ''', '''ಸ್ತ್ರೀ ಒರು ದುಃಖಂ''', '''ಅನುಪಲ್ಲವಿ''' ಮತ್ತು '''ಸರ್ಪಂ'''ಗಳಂತಹ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಭವಾನಿ ಅವರು ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ ಬೇಬಿ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ '''ಪಂಬರಂ'''(೧೯೭೯).

'''ನರೇಂದ್ರನ್ ಮಗನ್ ಜಯಕಾಂತನ್ ವಕ'''(೨೦೦೧) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ವಾಪಸ್ಸಾಗಿರುವ ಭವಾನಿ '''ತಾಂಡವಂ'''(೨೦೦೨), '''ಬಾಲೇಟ್ಟನ್'''(೨೦೦೩) ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಿರುತೆರೆಯನ್ನೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಿರುವ ಭವಾನಿ ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮಾ ವಾಹಿನಿಯ ಭಾಗ್ಯದೇವತಾ ಎಂಬ ತಮಿಳು ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟರಾದ '''[[ಎಂ.ಜಿ.ಆರ್]]''', '''[[ಶಿವಾಜಿ ಗಣೇಶನ್]]''', '''[[ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್]]''', '''[[ಎನ್.ಟಿ.ಆರ್]]''', '''ಜೈಶಂಕರ್''', '''ಮುತ್ತುರಾಮನ್''',  '''[[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]]''', '''[[ಶ್ರೀನಾಥ್]]''', '''[[ರಜನೀಕಾಂತ್]]''', '''ಚಂದ್ರಮೋಹನ್''', '''ಜಯನ್''', '''ಎಂ.ಜಿ.ಸೋಮನ್''', '''ಸುಕುಮಾರನ್''' ಮತ್ತು '''ರವಿಕುಮಾರ್''' ಮುಂತಾದವರೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. '''[[ಸಿ.ವಿ.ಶ್ರೀಧರ್]]''', '''[[ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ]]''', '''ಶಶಿಕುಮಾರ್''' ಮುಂತಾದ ಸೃಜನಶೀಲ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಲಯಾಳಂ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ '''ರಘು ಕುಮಾರ್''' ಅವರನ್ನು ೧೯೭೯ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದ ಭವಾನಿಯವರಿಗೆ ಭಾವನಾ ಮತ್ತು ಭವಿತಾ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಪತಿ ರಘು ಕುಮಾರ್ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦, ೨೦೧೪ರಂದು ನಿಧನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

==ಭವಾನಿ ಅಭಿನಯದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ==
====ಮಲಯಾಳಂ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ವರ್ಷ
! ಚಿತ್ರ
! ಪಾತ್ರ
! ನಿರ್ದೇಶನ
! ಭೂಮಿಕೆ
|-
| ೧೯೭೮ || ''ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಂ'' || || ಶಶಿಕುಮಾರ್ || [[ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್]], ಎಂ.ಜಿ.ಸೋಮನ್
|-
| ೧೯೭೮ || ''ನಿನಕ್ಕು ‍ಞಾನುಮ್ ಎನಿಕ್ಕು ನೀಯುಮ್'' || || ಶಶಿಕುಮಾರ್ || [[ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್]], ವಿಧುಬಾಲ
|-
| ೧೯೭೮ || ''ಪಿಚಿಪ್ಪೂ'' || || ಪಿ.ಗೋಪಿಕುಮಾರ್ || ಪಿ.ಭಾಸ್ಕರನ್, ಸುಕುಮಾರಿ, ಸುಕುಮಾರನ್, ವಿಧುಬಾಲ
|-
| ೧೯೭೮ || ''ಲೀಸಾ'' || || ಬೇಬಿ || [[ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್]], ಜಯನ್, ಜಯಭಾರತಿ
|-
| ೧೯೭೮ || ''ಸ್ತ್ರೀ ಒರು ದುಃಖಂ'' || || ಬೇಬಿ || ವಿಧುಬಾಲ, ಮುರಳಿಮೋಹನ್
|-
| ೧೯೭೯ || ''ಅನುಪಲ್ಲವಿ'' || || ಬೇಬಿ || ಜಯನ್, ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾ, ರವಿಕುಮಾರ್, ಸೀಮಾ
|-
| ೧೯೭೯ || ''ಚೂಲ'' || || ಶಶಿಕುಮಾರ್ || ಎಂ.ಜಿ.ಸೋಮನ್
|-
| ೧೯೭೯ || ''ನೀಲ ತಾಮರಂ'' || || ಯೂಸುಫ್ ಅಲಿ ಕೆಚೇರಿ || ರವಿಕುಮಾರ್, [[ಅಂಬಿಕಾ (ಚಿತ್ರನಟಿ)|ಅಂಬಿಕಾ]]
|-
| ೧೯೭೯ || ''ಪಂಬರಂ'' || || ಬೇಬಿ || [[ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್]], [[ಶುಭಾ]]
|-
| ೧೯೭೯ || ''ಮಾಮಾಂಕಂ'' || || ಅಪ್ಪಚಾನ್|| [[ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್]], [[ಕೆ.ಆರ್.ವಿಜಯಾ]], ಜಯನ್, [[ಅಂಬಿಕಾ (ಚಿತ್ರನಟಿ)|ಅಂಬಿಕಾ]]
|-
| ೧೯೭೯ || ''ಮೋಚನಂ'' || || ತೊಪ್ಪಿಲ್ ಭಾಸಿ || ಜಯನ್, ಜಯಭಾರತಿ, ಸುಕುಮಾರನ್, ಉನ್ನಿ ಮೇರಿ
|-
| ೧೯೭೯ || ''ವಾಲೆಡುತವನ್ ವಾಳಾಲ್'' || || ಕೆ.ಜಿ.ರಾಜಶೇಖರನ್ || [[ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್]], ವಿಧುಬಾಲ, ಪ್ರಮೀಳಾ, ಉನ್ನಿಮೇರಿ
|-
| ೧೯೭೯ || ''ಸರ್ಪಂ'' || || ಬೇಬಿ || [[ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್]], ವಿಧುಬಾಲ, ಜಯನ್, ಸೀಮಾ, ರವಿಕುಮಾರ್
|-
| ೧೯೮೦ || ''ಮುತ್ತುಚಿಪ್ಪಿಕಳ್'' || || ಹರಿಹರನ್ || [[ಮಧು]], ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾ
|-
| ೧೯೮೦ || ''ಸರಸ್ವತೀಯಾಮಂ'' || || ಮೋಹನ್ ಕುಮಾರ್|| ಎಂ.ಜಿ.ಸೊಮನ್
|}&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಭವಾನಿ ಅಭಿನಯದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|url=http://www.malayalachalachithram.com/movieslist.php?tot=18&amp;a=8506&amp;p=1|publisher=ಮಲಯಾಳಚಲಚಿತ್ರಂ.ಕಾಮ್}}&lt;/ref&gt;

====ಕನ್ನಡ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ವರ್ಷ
! ಚಿತ್ರ
! ಪಾತ್ರ
! ನಿರ್ದೇಶನ
! ಭೂಮಿಕೆ
|-
| ೧೯೭೪ || ''[[ಬೂತಯ್ಯನ ಮಗ ಅಯ್ಯು]]'' || || [[ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ]] || [[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]], [[ಲೋಕೇಶ್]], [[ಎಲ್.ವಿ.ಶಾರದಾ]]
|-
| ೧೯೭೫ || ''[[ಒಂದೇ ರೂಪ ಎರಡು ಗುಣ]]'' || || [[ಎ.ಎಂ.ಸಮೀಯುಲ್ಲಾ]] || [[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]], [[ಚಂದ್ರಕಲಾ]]
|-
| ೧೯೭೫ || ''[[ಕಳ್ಳ ಕುಳ್ಳ]]'' || || [[ಕೆ.ಎಸ್.ಆರ್.ದಾಸ್]] || [[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]], [[ದ್ವಾರಕೀಶ್]], [[ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ]]
|-
| ೧೯೭೫ || ''[[ಕೂಡಿ ಬಾಳೋಣ]]'' || || [[ಎಂ.ಆರ್.ವಿಠಲ್]] || [[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]]
|-
| ೧೯೭೫ || ''[[ನಾಗಕನ್ಯೆ]]'' || ||[[ಎಸ್.ವಿ.ರಾಜೇಂದ್ರಸಿಂಗ್ ಬಾಬು]] || [[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]]
|-
| ೧೯೭೫ || ''[[ಮಂತ್ರಶಕ್ತಿ]]'' || ||[[ಹುಣಸೂರು ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ]] || [[ಉದಯಕುಮಾರ್]], [[ಕಲ್ಪನಾ]], [[ದ್ವಾರಕೀಶ್]]
|-
| ೧೯೭೬ || ''[[ಅಪೂರ್ವ ಕನಸು]]'' || || ಪಿ.ಬಾಲಚಂದರ್ || [[ಶ್ರೀನಾಥ್]]
|-
| ೧೯೭೬ || ''[[ಮಾಂಗಲ್ಯ ಬಂಧನ]]'' || || ವಿಜಯಸತ್ಯಂ || [[ಜಯಂತಿ]], ಬಸಂತ್ ಕುಮಾರ್ ಪಾಟಿಲ್
|-
| ೧೯೭೭ || ''[[ಶನಿಪ್ರಭಾವ]]'' || || ರತ್ನಾಕರ್-ಮಧುಸೂಧನ್ || [[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]], [[ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ]]
|-
| ೧೯೭೭ || ''[[ಸಹೋದರರ ಸವಾಲ್]]'' || || [[ಕೆ.ಎಸ್.ಆರ್.ದಾಸ್]] || [[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]], [[ರಜನೀಕಾಂತ್]], [[ಕವಿತಾ]]
|-
| ೧೯೭೮ || ''[[ವಂಶಜ್ಯೋತಿ]]'' || || ಎ.ಭೀಮ್ ಸಿಂಗ್ || [[ಕಲ್ಪನಾ]], [[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]], [[ಲೋಕೇಶ್]]
|}&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಭವಾನಿ ಅಭಿನಯದ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|url=http://chiloka.com/celebrity/bhavani/filmography|publisher=ಚಿಲೋಕ.ಕಾಮ್}}&lt;/ref&gt;

====ತಮಿಳು====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ವರ್ಷ
! ಚಿತ್ರ
! ಪಾತ್ರ
! ನಿರ್ದೇಶನ
! ಭೂಮಿಕೆ
|-
| ೧೯೭೮ || ''ಉಳೈಕ್ಕುಮ್ ಕಾರಂಗಳ್'' || || ಕೆ.ಶಂಕರ್|| [[ಎಂ.ಜಿ.ಆರ್]], ಲತಾ
|-
| ೧೯೭೬ || ''ಭದ್ರಕಾಳಿ'' || || ಎ.ಸಿ.ತ್ರಿಲೋಗಚಂದರ್ || ಶಿವಕುಮಾರ್, ರಾಣಿಚಂದ್ರ
|-
| ೧೯೭೮ || ''ಅವಳ್ ಒರು ಪಚೈ ಕುಳಂದೈ'' || || ಎಸ್.ಸಿ.ಶೇಖರ್ || ವಿಜಯಕುಮಾರ್
|}

====ತೆಲುಗು====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ವರ್ಷ
! ಚಿತ್ರ
! ಪಾತ್ರ
! ನಿರ್ದೇಶನ
! ಭೂಮಿಕೆ
|-
| ೧೯೭೭ || ''ಬ್ರತುಕೆ ಒಕ ಪಂಡುಗ'' || || ಪಿ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ರೆಡ್ಡಿ || ಚಂದ್ರಮೋಹನ್, ಶ್ರೀಧರ್, ಸತ್ಯಪ್ರಿಯಾ
|-
| ೧೯೭೭ || ''ಸೀತಾ ಗೀತಾ ದಾಟಿತೆ'' || || ಸಿ.ವಿ.ಶ್ರೀಧರ್ || ಶ್ರೀಧರ್, ಕವಿತಾ
|-
| ೧೯೭೯ || ''ಶ್ರೀಮದ್ ವಿರಾಟ್ ಪರ್ವಂ'' || ಉತ್ತರಾ || ಎನ್.ಟಿ.ರಾಮರಾವ್ || ಎನ್.ಟಿ.ರಾಮರಾವ್, ನಂದಮೂರಿ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ
|}
==ದೂರದರ್ಶನ==
* [[:en:Bhagyadevatha (TV series)|ಭಾಗ್ಯದೇವತ]]  - [[ಮಲಯಾಳಂ]]
* ಮತಾರಂ - [[ತಮಿಳು]]
* ಪಾರಿಜಾತ  - [[ಕನ್ನಡ]]
* ನಿನ್ನೆ ಪೆಲ್ಲಾಡತಾ - [[ತೆಲುಗು]]
* ಪಾರ್ವತಿ - [[ಮಲಯಾಳಂ]]
* ವಸಂತಂ- ತಮಿಳು
* ಮುತಾರಂ  - ತಮಿಳು
* ದೈವಮಗಳ್ - ತಮಿಳು
* ವಲ್ಲಿ - ತಮಿಳು
* ಅಕ್ಕ ತಂಗೈ- ತಮಿಳು
* ಅಭಿರಾಮಿ- ತಮಿಳು
* [[:en:Kalyana Parisu (TV series)|ಕಲ್ಯಾಣ ಪರಿಸು]] - ತಮಿಳು
* [[:en:Ilavarasi (TV series)|ಇಲ್ಲವರಸೈ]] - ತಮಿಳು
* [[:en:Mundhanai Mudichu (2010 TV series)|ಮುಂದಾನೈ ಮುದಿಚು]]  - [[ತಮಿಳು]]
* ಸುಂದರಕಂದಾ - [[ತೆಲಗು]]
* ವಿವಾಹಿತ - ಮಲಯಾಳಂ

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>h31woy4qe1a6j2rep7nltrt0d5521uv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಅರಳಿ ಕಟ್ಟೆ/ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುದ್ದಿ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>90682</id>
    <revision>
      <id>1375073</id>
      <parentid>1374879</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>17558</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-25 */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ</comment>
      <origin>1375073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="394062" sha1="0d678k1solhl6gkc1jinrlrvmd19qeq" xml:space="preserve">{{ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ-nav}}
{{Tech_header}}
&lt;br clear=&quot;all&quot; /&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline.

'''Updates for editors'''
* On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the &lt;code dir=ltr&gt;inproject:&lt;/code&gt; keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] 
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|&lt;code&gt;w:tig:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise.
* Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. 
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its &lt;code&gt;sub&lt;/code&gt; field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139]
* Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Common.css]]&lt;/bdi&gt; until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027]

'''Meetings and events'''
* The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೭:೧೧, ೧೪ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28048614 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846]
* On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as &quot;manually patrolled&quot; instead of &quot;autopatrolled&quot;, which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's &quot;Insert link&quot; feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]].

'''Updates for technical contributors'''
* The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912]
* The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೭:೦೬, ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28129769 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product &amp; Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year.

'''Updates for editors'''
* iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content.
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145]
* Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''

* For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mediawiki_user_history&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; dump, the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;anonymous&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; field will be renamed to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;is_anonymous&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೩:೪೪, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28149374 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Editors who use the &quot;Special characters&quot; editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722]
* Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;code&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements.
* Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki.
** (1) Administrators should update the local versions of the page &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Citoid-template-type-map.json&lt;/code&gt; to include entries for &lt;code dir=ltr&gt;preprint&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;standard&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=ltr&gt;dataset&lt;/code&gt;; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&amp;diff=1189164774&amp;oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&amp;diff=1270832208&amp;oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset'].
** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&amp;diff=1270829051&amp;oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&amp;diff=1270831369&amp;oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are &lt;code dir=ltr&gt;archiveID&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;identifier&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;repository&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;organization&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;repositoryLocation&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;committee&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=ltr&gt;versionNumber&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|&lt;code&gt;w:knc:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೫:೩೮, ೪ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28203495 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''

* The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February.

'''Updates for editors'''
* The &quot;Special pages&quot; portlet link will be moved from the &quot;Toolbox&quot; into the &quot;Navigation&quot; section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211]
* As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (&lt;code dir=ltr&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=ltr&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]&lt;/code&gt;). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024]

'''Updates for technical contributors'''
* Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a &quot;default for all languages&quot;]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511]
* The function &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;getDescription&lt;/code&gt; was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660]
* As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;/page/related&lt;/code&gt; endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the &quot;&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;morelike&lt;/code&gt;&quot; action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/]

'''In depth'''

* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the &quot;Contribute&quot; menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. 
* The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೫:೪೧, ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28231022 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Communities using growth tools can now showcase one event on the &lt;code&gt;{{#special:Homepage}}&lt;/code&gt; for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at &lt;code&gt;{{#special:CommunityConfiguration}}&lt;/code&gt;. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]].

'''Updates for editors'''
[[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]]
* Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102]
* You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324]
* When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like &quot;1.23&quot; or localized alphabetic markers like &quot;a b c&quot; in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed.  As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like &quot;1.23&quot; once the alphabetic markers are all used.
* The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements.
* A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488]
* Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193]

'''Updates for technical contributors'''
* Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640]
* Developers of tools that run on-wiki should note that &lt;code dir=ltr&gt;mw.Uri&lt;/code&gt; is deprecated. Tools requiring &lt;code dir=ltr&gt;mw.Uri&lt;/code&gt; must explicitly declare &lt;code dir=ltr&gt;mediawiki.Uri&lt;/code&gt; as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native &lt;code dir=ltr&gt;URL&lt;/code&gt; API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೨:೪೬, ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28275610 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348]
* The &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]&lt;/bdi&gt; portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://wikibooks.org wikibooks.org]&lt;/bdi&gt;, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|&lt;code&gt;wikt:sat:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289]

'''Meetings and events'''
* The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&amp;A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೬:೧೧, ೨೫ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28296129 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The &quot;{{int:Minerva-page-actions-editfull}}&quot; link is accessible from the &quot;{{int:minerva-page-actions-overflow}}&quot; menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180]
* Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching &quot;&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;mw-ref&lt;/code&gt;&quot; from their local &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Common.css]]&lt;/bdi&gt;. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&amp;regex=1&amp;namespaces=8&amp;title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&amp;oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers (&quot;&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;[1]&lt;/code&gt;&quot;) are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks (&quot;&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;mw:referencedBy&lt;/code&gt;&quot;) should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you.
* When editors embed a file (e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[File:MediaWiki.png]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{:File:MediaWiki.png}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109]
* When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010]
* When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797]
* The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline.
* Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|&lt;code&gt;w:syl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೮:೦೦, ೪ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28334563 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844]
* The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline &amp; Limited Internet Use|Join the discussion]] or email &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;aramadan@wikimedia.org&lt;/bdi&gt;!
* All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors.
* An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೪:೩೯, ೧೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28372257 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC].

'''Updates for editors'''

* The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=ig&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based &amp; Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as &quot;Collections&quot;, from wiki-projects and campaigns.
* On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard.
* The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]].
* Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131]
* The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation.
* The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777]

'''Updates for technical contributors'''
* Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೫:೧೬, ೧೮ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28412594 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product &amp; Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;#campaigns-product-team&lt;/bdi&gt; tag).
* Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;#campaigns-product-team&lt;/bdi&gt; tag). Participants of past events can cancel their registration at any time.
* Administrators at wikis that have a customized &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Sidebar]]&lt;/bdi&gt; should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;* specialpages-url|specialpages&lt;/code&gt;. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927]
* The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]].
* Developers who use the &lt;code dir=ltr&gt;mw.Api&lt;/code&gt; JavaScript library, can now identify the tool using it with the &lt;code dir=ltr&gt;userAgent&lt;/code&gt; parameter: &lt;code dir=ltr&gt;var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );&lt;/code&gt;. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೪:೧೧, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28443127 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]&lt;/bdi&gt; - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable.

'''Meetings and events'''
* [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೫:೩೩, ೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28473566 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;font-size&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;line-height&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;size-icon&lt;/code&gt;.
* The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೦:೨೧, ೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28507470 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914]
* File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914]

'''Updates for editors'''
* The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for.
* To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662]
* &quot;Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?&quot; This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies.
* On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]&lt;/bdi&gt;. After this date, scholarly articles will be available through &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]&lt;/bdi&gt;, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]&lt;/bdi&gt; endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]].
* The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೫:೫೩, ೧೫ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28540654 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16]
* A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Following its publication on HuggingFace, the &quot;Structured Contents&quot; dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''Meetings and events'''
* The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect &quot;peacock&quot; or &quot;overly-promotional&quot; or &quot;non-neutral&quot; language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೨:೨೯, ೨೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28578245 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]].
* Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;ipblocks&lt;/code&gt;, &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;ipblocks_ipindex&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;ipblocks_compat&lt;/code&gt; are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]&lt;/code&gt; and &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]&lt;/code&gt; new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;campaign=contributionsmenu&amp;to=es&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events.

'''Meetings and events'''
* The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on &quot;Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects&quot;. You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೧:೦೦, ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28585685 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product &amp; Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May.

'''Updates for editors'''
* For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released:
** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities.
** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Developers who use the &lt;code dir=ltr&gt;moment&lt;/code&gt; library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the &lt;code dir=ltr&gt;Intl&lt;/code&gt; library or the new &lt;code dir=ltr&gt;mediawiki.DateFormatter&lt;/code&gt; library. The &lt;code dir=ltr&gt;moment&lt;/code&gt; library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]].
* Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (&lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;wbt_*&lt;/code&gt;) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೫:೪೩, ೬ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28665011 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|&quot;Get shortened URL&quot;]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently.

'''Updates for editors'''
* The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]].
* Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]].
* The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|&lt;code&gt;w:nup:&lt;/code&gt;]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references.
* The &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;/page/data-parsoid&lt;/code&gt; REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6.

'''Meetings and events'''
* The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]].
* The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೪:೦೬, ೧೩ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28714188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test.

'''Updates for editors'''

* From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]].
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]]  [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121]
* Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]].
* [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template.
* Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751]

'''Updates for technical contributors'''
* Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121]
* The &lt;code dir=ltr&gt;mw.title&lt;/code&gt; object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named &lt;code dir=ltr&gt;isDisambiguationPage&lt;/code&gt;. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with &lt;code dir=ltr&gt;mw.loader.load&lt;/code&gt;. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;gitlab.wikimedia.org&lt;/bdi&gt; without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೪:೪೧, ೨೦ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28724712 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

'''Updates for editors'''
* Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new &lt;code&gt;+&lt;/code&gt; toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]&lt;/code&gt; parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019]
* This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future.
* Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]].
* Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The previously deprecated &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]&lt;/code&gt; views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]&lt;/code&gt; views instead.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೧:೩೩, ೨೭ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28788673 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]].

'''Updates for editors'''
* It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the &lt;code dir=ltr&gt;_default&lt;/code&gt; key in the local &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]&lt;/bdi&gt; page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting the week of June 2, bots logging in using &lt;code dir=ltr&gt;action=login&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;action=clientlogin&lt;/code&gt; will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using &lt;code dir=ltr&gt;action=login&lt;/code&gt; without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205]
* From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;async&lt;/code&gt;/&lt;code&gt;await&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೫:೨೩, ೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28819186 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday.

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716]
[[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]]
* The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] (&quot;{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}&quot;). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121]
* Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492]
* This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]].
* Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named &lt;code dir=ltr&gt;pageImage&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;pageAssessments&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೬:೪೫, ೧೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28846858 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೫:೦೭, ೧೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28870688 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964]

'''Updates for editors'''
* Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001]
* Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519]
* A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023]

'''Updates for technical contributors'''
* Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates]
* The &lt;code dir=ltr&gt;all_links&lt;/code&gt; variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to &lt;code dir=ltr&gt;new_links&lt;/code&gt; for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the &quot;Add a Link&quot; Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೪:೪೯, ೨೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28870688 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]].

'''Updates for editors'''
* AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599]
* Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's &quot;Find in page&quot; function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special &quot;favourite list&quot;. The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೫:೦೯, ೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28917415 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts.

'''Updates for editors'''
* Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]].
* Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22]
* Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]].
* Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]].
* It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of &quot;Connecting People through Linked Open Data&quot;.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೫:೩೪, ೮ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28930584 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the &quot;featured&quot; tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details.

'''Meetings and events'''
* [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now!
* [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೧:೩೭, ೧೫ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28980963 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the &quot;[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=fi#/ ... More]&quot; category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new &quot;{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}&quot; filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257]
* Administrators can now limit &quot;Add a Link&quot; to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|&quot;Add a Link&quot;]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test &amp; &quot;Add a Link&quot; Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 &amp; 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from &lt;code dir=ltr&gt;beta.wmflabs.org&lt;/code&gt; to &lt;code dir=ltr&gt;beta.wmcloud.org&lt;/code&gt;. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೫:೧೦, ೨೨ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29005283 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic.

'''Updates for editors'''
* The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598]
* On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the &quot;no camera&quot; icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as:
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council]
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೫:೫೫, ೨೯ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29051727 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439]
* Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035]
* Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account&lt;/code&gt; and use a value defined in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Ipboptions&lt;/code&gt;. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Gadgets can now include &lt;code dir=ltr&gt;.vue&lt;/code&gt; files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099]
* Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918]
* Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task.
* Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the &quot;no camera&quot; icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as:
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೯:೦೮, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29083927 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583]
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]].
* The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an &quot;X&quot; to a back arrow. This helps to distinguish it from the other &quot;X&quot; button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944]
* Editors on some wikis will see a new toggle for &quot;Group results by page&quot; on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of &quot;One common data source, multiple local wikis&quot;. Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons]
* Lua code can add warnings when something is wrong, by using the &lt;code dir=ltr&gt;mw.addWarning()&lt;/code&gt; function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೪:೫೭, ೧೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29106516 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Later this week, people who are logged-in and have the &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to &quot;Thank&quot; individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849]
* An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716]
* An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227]
* Five new wikis have been created:
** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|&lt;code&gt;s:tl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639]
** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|&lt;code&gt;s:mad:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|&lt;code&gt;w:rki:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490]
** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|&lt;code&gt;b:min:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452]
** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|&lt;code&gt;wikt:zgh:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೬:೦೬, ೧೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29127690 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: &lt;code&gt;width: fit-content&lt;/code&gt;; &lt;code&gt;ruby-align&lt;/code&gt;; relative units such as &lt;code&gt;lh&lt;/code&gt;; and custom strings in &lt;code&gt;list-style-type&lt;/code&gt;. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619]
* On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455]
* Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240]
* Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] 
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|&lt;code&gt;wikt:bew:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. &lt;code&gt;rc_new&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;rc_type&lt;/code&gt; are being removed in favor of &lt;code&gt;rc_source&lt;/code&gt;. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use &lt;code&gt;rc_source&lt;/code&gt; instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] 
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more.

'''Meetings and events'''
* The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೫:೪೦, ೨೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29175124 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-36&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki]
* The lists in the footer of the editing interface, such as &quot;Templates used on this page,&quot; will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066]
* On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the &lt;code&gt;Special:RecentChanges&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;Special:Watchlist&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;Special:RelatedChanges&lt;/code&gt; pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789]
* Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Wikifunctions now has a new capability called &quot;lightweight enumeration types&quot;, an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more.
* The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more.

'''Meetings and events'''
* Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions:
** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&amp;t=15910s shared tools to help communities search for these].
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W36&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೨:೧೮, ೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29196010 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]].

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like &lt;code dir=ltr&gt;en.wikipedia.org&lt;/code&gt;), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an &quot;m&quot; domain (like &lt;code dir=ltr&gt;en.m.wikipedia.org&lt;/code&gt;). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the &quot;Desktop view&quot; opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998]
* When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] 
* Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698]
* Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೬:೪೨, ೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29238161 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-38&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* References lists that are made using the &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;references/&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941]
* Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]].
* Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including:
** for the &lt;code dir=ltr&gt;intitle:&lt;/code&gt; keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (&lt;code dir=ltr&gt;^&lt;/code&gt;) and end-of-line (&lt;code dir=ltr&gt;$&lt;/code&gt;) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599]
** for both &lt;code dir=ltr&gt;intitle:&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;insource:&lt;/code&gt; keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (&lt;code dir=ltr&gt;\d&lt;/code&gt;), whitespace (&lt;code dir=ltr&gt;\s&lt;/code&gt;), and word characters (&lt;code dir=ltr&gt;\w&lt;/code&gt;); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (&lt;code dir=ltr&gt;\r&lt;/code&gt;), newline (&lt;code dir=ltr&gt;\n&lt;/code&gt;), tab (&lt;code dir=ltr&gt;\t&lt;/code&gt;), and unicode (e.g. &lt;code dir=ltr&gt;\uHHHH&lt;/code&gt;). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212]
* When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325]
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043]

'''Updates for technical contributors'''
* The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]].
* Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288]
* The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets.
* Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. 
* A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W38&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೨೨:೩೫, ೧೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29263921 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-39&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ &quot;Listen to Wikipedia&quot;] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]].

'''Updates for editors'''
* Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator.
* A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#contentmodel}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254]
* Adding or editing a &lt;code&gt;DISPLAYTITLE&lt;/code&gt; for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{DISPLAYTITLE}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; would no longer have the literal text &quot;DISPLAYTITLE&quot; or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. 
* Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೪:೨೩, ೨೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29305556 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-40&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W40&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/]

'''Updates for editors'''
* The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]].
* As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]].
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]].
* On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563]
* The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test.
* The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with &lt;code&gt;sp-contributions-blocked-notice&lt;/code&gt;] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with &lt;code&gt;blocked-notice-logextract&lt;/code&gt;] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed.
* There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;[ ] |&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; after the fragment identifier (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|&lt;code&gt;q:ms:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128]

'''Updates for technical contributors'''
* Later this week, editors using Lua modules will be able to use the &lt;code&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]&lt;/code&gt; function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once.
* A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product &amp; Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W40&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೨:೨೦, ೩೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29355230 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-41&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects.
'''Updates for editors'''
* Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like &lt;code&gt;en.wikipedia.org&lt;/code&gt;), instead of via a redirect to an &quot;m&quot; domain (like &lt;code&gt;en.m.wikipedia.org&lt;/code&gt;). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the &quot;Desktop view&quot; opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998]
* New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], &lt;code dir=ltr&gt;creationdate:&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;lasteditdate:&lt;/code&gt;, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. &lt;code dir=ltr&gt;&gt;2024&lt;/code&gt;) and relative dates (e.g. &lt;code dir=ltr&gt;today-1d&lt;/code&gt;), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593]
* [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402]
* An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957]
'''Updates for technical contributors'''
* The field &lt;code dir=ltr&gt;rev_sha1&lt;/code&gt; in the revision database table is being removed in favor of &lt;code dir=ltr&gt;content_sha1&lt;/code&gt; in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628]
* Starting on Monday, October 6, API endpoints under the &lt;code&gt;rest.php&lt;/code&gt; path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೨೨:೫೧, ೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29400897 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-42&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. 

'''Updates for editors'''

* Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579]
* This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095]
* Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531]

'''Updates for technical contributors'''

* The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W42&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೦:೨೭, ೧೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29434481 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-43&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W43&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415]

'''Updates for technical contributors'''
* The work to reroute all traffic to API endpoints under the &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;rest.php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]].
* Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W43&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೧:೦೪, ೨೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29478670 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-44&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W44&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]].
* Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285]

'''Updates for technical contributors'''

* The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]].
* The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/]
* Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&amp;title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures.
* A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]].
* Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W44&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೦:೫೯, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29513638 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-45&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958]
* For users with &quot;{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools &quot;{{int:Skin-action-addsection}}&quot; or &quot;{{int:Discussiontools-replybutton}}&quot; widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778]
* Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861]
* Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments.  [https://phabricator.wikimedia.org/T395628]
* Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318]
'''Updates for technical contributors'''
* Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as &quot;Get shortened URL&quot;. There are 30 wikis that also install an older &quot;ShortUrl&quot; extension. The old extension will soon be removed. This means &lt;code&gt;/s/&lt;/code&gt; URLs will not be advertised under article titles via HTML &lt;code dir=ltr&gt;class=&quot;title-shortlink&quot;&lt;/code&gt;. The &lt;code&gt;/s/&lt;/code&gt; URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188]
* On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board.
* MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]]

'''In depth'''
* In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W45&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೧:೦೨, ೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29552512 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-46&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
[[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]]
* Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in &quot;{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}&quot;. [https://phabricator.wikimedia.org/T379264]
* MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347]
* Using the &quot;{{int:showpreview}}&quot; or &quot;{{int:showdiff}}&quot; buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097]
* Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454]
* The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment]
* The Reader Growth team is launching an experiment called &quot;Image browsing&quot; to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185]

'''Updates for technical contributors'''
* [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28.
* The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;https://meta.wikimedia.org&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199]
* The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from &lt;code&gt;&lt;user id&gt;&lt;/code&gt; to &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap&quot;&gt;mw:&lt;identity type&gt;:&lt;user id&gt;&lt;/code&gt;, where &lt;code&gt;&lt;identity type&gt;&lt;/code&gt; is typically &lt;code dir=ltr&gt;CentralAuth:&lt;/code&gt;&lt;!-- not a typo --&gt; (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap&quot;&gt;local:&lt;wiki id&gt;&lt;/code&gt; (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the &lt;code&gt;sessionJwt&lt;/code&gt; cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199]
* MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;$9&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; or emailing other users &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;$&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;10&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612]
* A &lt;code&gt;REL1_45&lt;/code&gt; branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/]
* The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W46&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೨:೦೭, ೧೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29606150 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-47&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W47&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November.
* Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]].
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|&lt;code&gt;s:min:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''&quot;Report Visual Bug&quot;'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
* Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;hackathon@wikimedia.org&lt;/bdi&gt;.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W47&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೨೨:೫೫, ೧೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29627455 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-48&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W48&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the &quot;DWIM&quot; (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''&lt;span lang=&quot;und&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cxfcnmt&lt;/span&gt;'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''&lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;счастье&lt;/span&gt;'' (&quot;happiness&quot;) that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734]
* Later this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the &quot;{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}&quot; preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918]
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417]

'''Updates for technical contributors'''
*  Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/]
* The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for &lt;code dir=ltr&gt;format=xml'''&amp;xlst={stylesheet}'''&lt;/code&gt; will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/]
* The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (&lt;span dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;https://query.wikidata.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt; - Main graph or &lt;span dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;https://query-scholarly.wikidata.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt; - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W48&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೨೧:೨೫, ೨೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29702226 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-49&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W49&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]].
* The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476]
* Two new wikis have been created:
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|&lt;code&gt;w:tok:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457]
** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|&lt;code&gt;q:pcm:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318]
'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W49&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೦:೨೭, ೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29732328 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-50&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W50&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions.

'''Updates for editors'''
* Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either &lt;bdi lang=&quot;ka-Latn&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''bedniereba''&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;ka-Cyrl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''бедниереба''&lt;/bdi&gt; will now suggest the existing article about &lt;bdi lang=&quot;ka&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ბედნიერება&lt;/bdi&gt; (&quot;happiness&quot;). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development.
* Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new &quot;Edit full page&quot; button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project.
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025.
* A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711]
* Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/]
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W50&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೨೩:೧೪, ೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29738112 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-51&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W51&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927]

'''Updates for technical contributors'''
* To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the &lt;code dir=ltr&gt;externallinks&lt;/code&gt; table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W51&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೦:೩೨, ೧೬ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29796010 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-52&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W52&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324]
* The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping &quot;First Steps&quot; in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546]

'''Updates for technical contributors'''
* Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute &lt;code dir=ltr&gt;data-mw=&quot;interface&quot;&lt;/code&gt; to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with &lt;code dir=ltr&gt;data-mw-interface=&quot;&quot;&lt;/code&gt;, to avoid potential conflicts with other &lt;code dir=ltr&gt;data-mw&lt;/code&gt; attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week.
'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W52&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೩:೧೪, ೨೩ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29831856 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೧:೦೨, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೧:೫೯, ೨೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೨:೪೬, ೨೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೨೩:೧೩, ೨ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೪:೫೯, ೧೦ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೦:೪೬, ೧೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೦:೩೩, ೨೪ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೨೩:೨೧, ೨ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೦:೨೨, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೧:೦೫, ೧೭ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೨೨:೨೦, ೨೩ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೦:೫೫, ೩೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೨೧:೪೮, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೨೦:೪೮, ೧೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೨೦:೨೯, ೨೦ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೨೩:೩೫, ೨೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೨:೧೨, ೫ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward.

'''Updates for editors'''
* The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks.
* The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೦:೫೦, ೧೨ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]].

'''Updates for editors'''
* An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions.
* To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the &quot;Tools &gt; Action&quot; menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''In depth'''

* On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]].
* The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for &quot;Who Wrote That&quot; and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೧:೫೧, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] 

'''Updates for editors'''
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis.
* After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723]

'''Updates for technical contributors'''
* The legacy CSS classes &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; have been replaced with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೩:೨೧, ೨೬ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30584502 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month.
* The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed &quot;Community&quot; tab and a personalized &quot;For You&quot; tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೨:೩೮, ೨ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30613639 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/&quot;Which came first?&quot; Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's &quot;On This Day&quot; content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]].
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-cite&amp;language=en&amp;action_source=search&amp;filter=%21translated&amp;optional=1&amp;action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171]

'''Updates for technical contributors'''
* The function signature for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Script maintainers are encouraged to review existing uses of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945]
* '''Community Wishlist discussion''': Product &amp; Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೦೨:೫೯, ೯ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30650573 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use &lt;code&gt;class=notpageimage&lt;/code&gt; excluding it from thumbnail previews, or &lt;code&gt;class=noviewer&lt;/code&gt; excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. 
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class=&quot;wikitable&quot;|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding &lt;code dir=ltr&gt;data-sort-order=&quot;desc&quot;&lt;/code&gt; to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page.
* Wikis that wish to replace the &quot;indefinitely&quot; button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change.
* The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited.
* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server].
* The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4).
* Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ೨೨:೧೮, ೧೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30689604 --&gt;</text>
      <sha1>0d678k1solhl6gkc1jinrlrvmd19qeq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮ್ಯಾರಿಗೋಸ್ಟಿನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106127</id>
    <revision>
      <id>1375141</id>
      <parentid>1360506</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1375141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27619" sha1="c89rkefa365uwc6dcpikbadua21qq6y" xml:space="preserve">ನೇರಳೆ ಗಾರ್ಸಿಯ
ಗಾರ್ಸಿಯ ಎಂಬ ಮರದ ಹಣ್ಣು,[[ಚಿತ್ರ:Quả măng cụt.jpg|thumbnail|ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣು]]

'''ನೇರಳೆ ಗಾರ್ಸಿಯ''' ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ದ್ಧವಾಗಿರುವ ಈ ಹಣ್ಣು ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.ಇದನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಮ್ಯಾರಿಗೋಸ್ಟಿನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಈ ಮರಗಳು ಸುಂಡ ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಮೊಲುಕ್ಕಸ್ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮರವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣಪೂರ್ವ ಎಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣವಲಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕದ ದೇಶವಾದ ಕೊಲಂಬಿಯ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಕೇರಳಾದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಪೊರ್ಟೊ ರಿಕೊದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳಲಾಗಿದೆ.
ಗಾರ್ಸಿಯ ಮರವು ೬ರಿಂದ ೨೫ ಮೀ (೨೦ - ೮೨ ಅಡಿ) ಉದ್ದ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣು ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಕಟುವಾಸನೆಯ ರಸ ಮತ್ತು ನಾರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಹಣ್ಣಾಗಿದೆ. ಈ ಹಣ್ಣಿನ ಹೊರ ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪಾದ ಕೆನ್ನೀಲಿಯ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ತಿನ್ನಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಸಿಪ್ಪೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಒಳ ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಸುವಾಸನೆಯನ್ನು ಹೊರುವ ಮಾಂಸ ಇದ್ದು, ಸುವಾಸನೆಯನ್ನು ಭೀರುತ್ತದೆ. ನೇರಳೆ ಗಾರ್ಸಿಯವು ಇತ್ತರ ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣುಗಳಾದ ಗುಂಡಿ ಗಾರ್ಸಿಯ, ಚರಿಚುಯೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
 
==ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಂಗಡಣೆ ==
*ಹೆಸರು - ನೇರಳೆ ಗಾರ್ಸಿಯ
*ಶ್ರೇಣಿ - ಮಾಲ್ಫೀಘಿಯಲ್ಸ್
*ಕುಟುಂಬ - ಕ್ಲೂಸಿಯಸೀ
*ಜಾತಿ - ''ಜಿ. ಮ್ಯಾಂಗೋಸ್ಟಾನ''
*ಜೈವಿಕ ಹೆಸರು - ''ಗಾರ್ಸೀನಿಯ ಮ್ಯಾಂಗೋಸ್ಟಾನ ''

==ಮರ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣು==
[[ಚಿತ್ರ:Owoce Mangostan właściwy.jpg|thumbnail|left|ಗಾರ್ಸಿಯ ಮರ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಣ್ಣು]]
ಗಾರ್ಸಿಯ ಮರವು ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಕಾಡಿನ ಪ್ರದೆಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಹಣ್ಣು ಎಳೆ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಅಥವ ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣು ಬೆಳೆಯುತ್ತ, ಎರಡು ಮೂರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕಡು ಹಸಿರಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ೬ ರಿಂದ ೮ ಸಿ. ಮೀ ದಪ್ಪವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ಸಿಪ್ಪೆಯು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಬವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣು ಬೆಳೆಯುವ ಹಂತ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಹೊರ ಭಾಗದ ಬಣ್ಣವು ಬದಲಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ ನಂತರ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು 
ಬಣ್ಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆನ್ನೀಲಿಯ ಬಣ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆನ್ನೀಲಿಯ ಬಣ್ಣವಾಗುವುದು ಅದು ತಿನ್ನಲು ಸಿದ್ದವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಗಾರ್ಸಿಯ ಮರವು ಸತತವಾಗಿ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಸನ್ನಿವೆಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾದಬೇಕು, ೦ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ಅಥವ ೩೨ ಫ್ಯಾರನ್ಹೀಟ್ ತಾಪಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಅಗತ್ಯವಾದ ಕ್ರಮ. ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ಸುಧೀರ್ಘ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬುಧ್ಧ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇವಲ ಯುವ ಬೆಳವಣೆಗೆಗೆ ಹಾನಿ, ಜೊತೆಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಶೀತ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನುಭವಿ ಒಬ್ಬರು ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಈ ಜಾತಿಯ ಮರವನ್ನು ಬೆಳೆದು, ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಫ಼್ಲೊರಿಡಾದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾರೆ.

==ಇತಿಹಾಸ==
ಮಂಗೊಸ್ಟೀನ್ ಎಂಬುದು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದರ ರಸಭರಿತ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಹುಳಿ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಗಿ, ಮಂಗೊಸ್ಟಿನ್ ಅನ್ನು ಮಲೇಷ್ಯಾ, ಬೊರ್ನಿಯೊ, ಸುಮಾತ್ರಾ, ಮೈನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ, ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಬೆಳೆಸಲಾಗಿದೆ. 15 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಚೀನಾದ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಯಿಂಗ್ಯಾ ಶೆಂಗ್ಲಾನ್ ಮಂಗೊಸೀನ್ ಅನ್ನು ಮಾಂಗ್-ಚಿ-ಷಿಹ್  ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು, ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯವು ಶ್ವೇತವಾದ ಮಾಂಸವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಬಹುದಾದ ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಹುಳಿ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. 1890 ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆಯೇ ಮೇರಿಯಾನ್ನೆ ಉತ್ತರದಿಂದ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಗೊಸ್ಟೆನ್ ಹಣ್ಣು, ಮತ್ತು ಸಿಂಗಾಪುರ್ ಮಂಕಿ ಮ್ಯಾಂಗೊಸ್ಟೀನ್ನ ವಿವರಣೆ 1753 ರಲ್ಲಿ ಲಿನ್ನಿಯಸ್ರಿಂದ ಸ್ಪೀಸೀಸ್ ಪ್ಲ್ಯಾಂಟಾರಮ್ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 1855 ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಗೊಸ್ಟೆನ್ ಅನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹಸಿರುಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ತರುವಾಯ ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಇದು ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಮೈಕಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ನಂತರ ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾ, ಹೊಂಡುರಾಸ್, ಪನಾಮ, ಮತ್ತು ಈಕ್ವೆಡಾರ್ನಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಂಗೊಸ್ಟೆನ್ ಮರವು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ.ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾಳನ್ನು 100 ಪೌಂಡ್ಸ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದು, ಅವಳಿಗೆ ತಾಜಾ ಹಣ್ಣನ್ನು ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.ಈ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು 1930 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಹಣ್ಣು ಪರಿಶೋಧಕ, ಡೇವಿಡ್ ಫೇರ್ಚೈಲ್ಡ್, ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ, ಇದು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಯಿಂದ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಬಹುಶಃ ಮ್ಯಾಂಗೊಸ್ಟೆನ್ನ ಅಪರೂಪದ ಹೆಸರು &quot; ಹಣ್ಣಿನ ರಾಣಿ.
[[ಚಿತ್ರ:Mangosteen - മാങ്കോസ്റ്റീൻ 02.JPG|thumbnail|ನೇರಳೆ ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣು]]
ಮರದಿಂದ ಹಣ್ಣನ್ನು ತೆಗೆದ ನಂತರ, ಅದರ ಸಿಪ್ಪೆಯು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಯಾವ ಮಟ್ಟದ ವರೆಗು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅದರ ಸುಗ್ಗಿಯ ಸಮಯ, ಸುತ್ತುವರಿದ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಆದ್ರತೆಯ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಡ
ಬೇಕು, ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅದು ತನ್ನ ತಾಜಾತನವನ್ನು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ತನ್ನ ತಾಜಾತನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಹಾಳಾಗಲು ಫ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣನ್ನು ಮರದಿಂದ ತೆಗೆಯುವಾಗ ಮೃದುವಾಗಿರ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಅವಷ್ಯಕವಾದದ್ದು,ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಿಂದ ಹಣ್ಣು ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ತಾಜಾತನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣಿನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವಂತಹ ತಿನ್ನಲು ಅರ್ಹವಾದಂತಹ ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದ ಮಾಂಸವಿರುತ್ತದೆ. ಆ ತಿನ್ನಲು ಅರ್ಹವಾದಂತಹ ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದ ಮಾಂಸವನ್ನು ಅರಿಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 
ಅರಿಲ್ ಬಿಳಿಯ ಬೆಣ್ಣೆಯಂತೆ ನೋದಲು ಮತ್ತು ತಿನ್ನಲು ಇರುತ್ತದೆ. ಬೆಣ್ಣೆಯಂತಿರುವ ಈ ಅರಿಲ್ ೪-೬ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಇರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ೪- ೮ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಇರುತ್ತದೆ.
ಅರಿಲ್, ಮೆಲ್ಲನೆಯ ಸುವಾಸನೆಯನ್ನು ಭೀರುತ್ತದೆ. ಅರಿಲ್ ಹಣ್ಣಿನ ೧/೪೦೦ ಶೇಖಡ ಸುವಾಸನೆಯದ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
ಹಣ್ಣಿನ ಅರಿಲ್ ಎಂಬ ಭಾಗವು ಸುಟ್ಟ ಸಕ್ಕರೆಯಂತೆ ಹುಲ್ಗು ಬೆಣ್ಣೆಯಂತಿರುತ್ತದೆ. 
ಅರಿಲ್ ಆರೆಂಜಿನ ಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಅಥವ ವಾಹನಗಳ ಚಕ್ರಗಳಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಗಾರ್ಸಿಯ ಮರವು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಬೆರಸಲು ೫-೬ ವರ್ಷಗಳು ತೆಗೆದು ಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಗರಿಷ್ಟ ೮-೧೦ ವರ್ಷಗಳು ತೆಗೆದು ಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

==ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ವಿಶಯಗಳು==

ಅರಿಲ್ ಸೌಮ್ಯ ಮತ್ತು ಅನನ್ಯ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ, ಇವು ಅಗತ್ಯ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
== ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ವಿಷ್ಯಗಳು        ಪ್ರತಿ100 ಗ್ರಾಂ (3.5 ಔನ್ಸ್) ==
*ಶಕ್ತಿ                                   305 kJ (73 ಅದರಂತೆ)
*ಕಾರ್ಬೊಹೈಡ್ರೇಟ್ಗಳು                17.91 ಗ್ರಾಂ
*ಆಹಾರದಲ್ಲಿನ ಫೈಬರ್               1.8 ಗ್ರಾಂ
*ಫ್ಯಾಟ್                                 0.58 ಗ್ರಾಂ
*ಪ್ರೋಟೀನ್                           0.41 ಗ್ರಾಂ
*ಥಿಯಾಮೈನ್ (ವಿಟಮಿನ್ ಬಿ1)    0.054 ಮಿಗ್ರಾಂ (5%)
*ಲಿಂಕಿಂಗ್ (ವಿಟಮಿನ್ ಬಿ2)         0.054 ಮಿಗ್ರಾಂ (5%)
*ನಿಯಾಸಿನ್ (ವಿಟಮಿನ್ ಬಿ3)      0.286 ಮಿಗ್ರಾಂ (2%)
*ಪಾಂಟೊಥೆನಿಕ್ ಆಮ್ಲ (ಬಿ5)       0.032 ಮಿಗ್ರಾಂ (1%)
*ಜೀವಸತ್ವ ಬಿ6                         0.018 ಮಿಗ್ರಾಂ (1%)
*ಫೋಲೇಟ್ (ವಿಟಮಿನ್ ಬಿ9)       31 μg (8%)
*ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ                          2.9 ಮಿಗ್ರಾಂ (3%)
*ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ                            12 ಮಿಗ್ರಾಂ (1%)
*ಐರನ್                                 0.3 ಮಿಗ್ರಾಂ (2%)
*ಮ್ಯಗ್ನೀಶಿಯಮ್                      13 ಮಿಗ್ರಾಂ (4%)
*ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್                          0.102 ಮಿಗ್ರಾಂ (5%) 
*ರಂಜಕ                                 8 ಮಿಗ್ರಾಂ (1%)
*ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್                     48 ಮಿಗ್ರಾಂ (1%)
*ಸೋಡಿಯಂ                          7 ಮಿಗ್ರಾಂ (0%)
*ಝಿಂಕ್                               0.21 ಮಿಗ್ರಾಂ (2%)
[[ಚಿತ್ರ:Laguna-Quezonjf1353 08.JPG|thumbnail|left|ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣುಗಳು]]

==ಸಸ್ಯಜನ್ಯ==
[[ಚಿತ್ರ:XanGo Mangosteen Fruit.jpg|thumbnail|ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣಿನ ಸಸ್ಯಜನ್ಯ್]]
ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣಿನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತಹ ಗಟ್ಟಿಯಾದಂತಹ ಸಿಪ್ಪೆಯು ಮಂಗೋಸ್ಟೀನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಸ್ಯಜನ್ಯಗಳಾದ ಕ್ಸಾಂತೋನೈಡ್ಸ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣಿನ ಸಿಪ್ಪೆಯ ರಸವು ಸಿ-ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರೋಟೀನ್ಗಳನ್ನು ಹೋಂದಿದ್ದು ರಕ್ತದ ಒತ್ತಡ ವನ್ನು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಉಪಯೊಗಿಸದೆ, ಸಸ್ಯಜನ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಶೋಧನೆ ನಡೆಸುವುದು ಪೂರಕ ಭರವಸೆ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಅಥವಾ ಫಲಧಾಯಕತೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣಿನ ಸಿಪ್ಪೆಯ ರಸವು, ಕಿನ್ನೇಲಿಯ ವರ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದು ನೋಡಲು ಪೀತ ವರ್ಣ್ಣದ್ರವ್ಯದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹಾಗು, ಗಾರ್ಸಿಯಸದ, ಈ ತಿನ್ನಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂತಹ ಈ ಎಕ್ಸೊಕಾರ್ಪ್ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಒಗಚುಗಳಾನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ಉಪಯೋಗಗಳು==
[[ಚಿತ್ರ:Young Mangosteen Fruit.jpg|thumbnail|ಎಳೆಯ ಹಣ್ಣು]]
ಆಮದುಗಳ ಮೇಲಿರುವ ನಿರ್ಬಂಧನೆಗಳಿಂದ, ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣು ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದರು, ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನ ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ರಫ್ತುಗಳು ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ನಾವು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ, ಈ ತಾಜಾ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನಾವು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಚೀನಾಟೌನ್ಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ್ಳಲ್ಲಿ ಕಾಲಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಪಾಶ್ಚತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಫ್ರೀಜ್ ಮಾಡಿ ಡಬ್ಬಿಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ೨೦೦೭ರ ವರೆಗು ಆಮದು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದದ್ದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹಾಗು ಶೈತೀಕರಿಸಿ ಒಣಗಿಸಿದ ಅಥವಾ ಹಾಗೆಯೆ ಒಣಗೆಸಿದ ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣಿನ ಅರಿಲ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಕಾಣಬಹುದು.
೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು $೪೫ ಪೌಂಡಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್, ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತ್ತಾರವಾದ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದ ಬೆಲೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಸುಮಾರು $೮ ಪೌಂಡಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಪಶ್ಚಿಮ ಖಗೋಳಾರ್ಧದ ಗಾರ್ಸಿಯ ಬೆಳೆಯಲು ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಪ್ಪ್ಲೈಯೂ ಥೈಲಾಂಡಿನಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಲಾಯಿತ್ತು. ಡಬ್ಬಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣುಗಳು ಕಡಿಮೆ ದರದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದರು, ಹಣ್ಣಿನ ಅನನ್ಯ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು.
[[ಚಿತ್ರ:Mangosteen Squared Cupcake.jpg|thumbnail|ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸಿಹಿಯ ಪದಾರ್ಥ]]
ಮಾಗುವ ಮೊದಲೆ, ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣಿನ ಹೊರ ಸಿಪ್ಪೆಯು ತಂತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮಾಗುವಾಗ ಸಿಪ್ಪೆಯು ಮೃದುವಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣನ್ನು ತೆಗೆಯಲು, ಮೊದಲು ಅದರ ಸಿಪ್ಪೆಯನ್ನು ಚಾಕುವಿನಿಂದ ಗೆರೆ ಎಳೆದು, ನಂತರ ಎರಡು ಹೆಬ್ಬೆರಳುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಬಿರುಕು ಬೀಳುವವರೆಗೂ ಎಳೆಯಬೇಕು ನಂತರ ಸಿಪ್ಪೆಯು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಒಳಗಿರುವ ಹಣ್ಣನ್ನು ತೆಗೆದು ಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಹಣ್ಣಿನ ಸಿಪ್ಪೆಯನ್ನು ಸುಲಿಯುವ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೇರಳೆ ಸಿಪ್ಪೆಯ ಕಿನ್ನೇಳಿಯ ರಸದ ಬಣ್ಣವು ಹಣ್ಣಿನ್ನು ಕಲೆಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯರವರು, ತಮಗೆ ಯಾರು ನೇರಳೆ ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣನ್ನು ಮೊದಲು ನೀದುತ್ತಾರೊ ಅವರಿಗೆ ೧೦೦ ಪೌಂಡುಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆಂದು, ಹಣ್ಣು ಪರಿಷೋಧಕ, ಡೇವಿಡ್ ಫೇರ್ಚ್ಯಲ್ಡ, ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಣೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಿಂದ ನೇರಳೆ ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣನ್ನು &quot;ಹಣ್ಣು ರಾಣಿ&quot; ಎಂದು ಅಸಮಾನ್ಯ ಪದನಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಹೊರೆಸ್ಟ್ ವೆಯಿಸ್ಸಿ ಎಂಬ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಮೂಲಕ, ಜೇಮ್ಸ್ ಹರ್ಬರ್ಟ್ ವೆಲಚ್ ನವರು, ನೇರಳೆ ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣನ್ನು ತಿನ್ನಲೆಂದೆ, ಜಾವಾಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಧ್ಯ ಅಕ್ಷಾಂಶದಿಂದ ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಡಿಗ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಹಣ್ಣನ್ನು ತಿಂದರೆ, ಹಣ್ಣಿನ ಎಲ್ಲಾ ಆಕರ್ಷಕ ಹಾಗು ಕುತೂಹಲದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಪತ್ರ ಕರ್ತರಾಗಿ ರುವ ಅಪಲ್,ಜೂನಿಯರ್ ರವರು ಯಾವ ಇತರ ಹಣ್ಣ್ಣುಗಳು ತಮಗೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಥ್ರಿಲ್ಲಾಗಿಲ್ಲವೆಂದು ತಾನು ಬಿಸಿಯಾದ ಸಂಡೇ ಮಿಠಾಯಿಯನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಬದಲು ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತೇನೆಯೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.ಪೂರ್ಟೊ ರಿಕೋದ ಕೆಲಸ ಗಾರರು, ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಅಮೇರಿಕಾದ ಭೋಜನ್ರಸಿಕ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

==ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ==

ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣಿನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಚರ್ಮದ ಸೋಂಕು, ಗಾಯಗಳು, ಭೇದಿ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರದ ಸೋಂಕು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಅಮೇರಿಕನ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಗಾರ್ಸಿಯ ರಸ, ಪೀತ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯ ಅಥವಾ ತೊಗಟೆ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

==ಇತರ ಉಪಯೋಗಗಳು==
ಗಾರ್ಸಿಯ ಮರದ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಅಗಿಯುವ ಕಡ್ಡಿಯಾಗಿ ಘಾನಾದಲ್ಲಿ ಉಪಯೊಗಿಸುತಿದ್ದರು, ಮರದ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಮರಗೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಥೈಲಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಉಪಯೊಗಿಸುತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನ ತೊಗಟೆಯನ್ನು ನಾರಾಗಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಉಪಯೊಗಿಸುತಿದ್ದರು.

==ಮಾರಾಟ==
[[ಚಿತ್ರ:Mangosteen passion fruit Bali.jpg|thumbnail|ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಇಟ್ಟಿರುವಂತಹ ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣುಗಳು]][[ಚಿತ್ರ:Melaka-Carrefour-salak-and-mangosteen-2198.jpg|thumbnail|left]]
ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣು ಕೇವಲ ಆರರಿಂದ ಹತ್ತು ವಾರಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮಾರಾಟಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಣ್ಣಹಿಡುವಳಿದಾರರು ಬೆಳೆದು, ರಸ್ತ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಣ್ಣಿನ ಬೆಲೆ, ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಹಲವು ಏರುಪೇರುಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣಿನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಣ್ಣಿನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಏರುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಪಾಶ್ಚಮಾತ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣನ್ನು ಅಪರೂಪವಾಗಿಯೆ ಉಳಿದಿದೆ. ಅಪರೂಪವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು==
೧.[http://www.stylecraze.com/articles/amazing-health-benefits-of-mangosteen/ ^ನೇರಳೆ ಹಣ್ಣಿನ ೧೦ ಅದ್ಭುತ ಆರೋಗ್ಯದ ಲಾಭಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗಗಳು]

೨.[https://www.nytimes.com/2007/08/08/dining/08mang.html ^&quot;Mangosteens Arrive, but Be Prepared to Pay&quot;]. ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್. 22 ಮೇ 2010.

೩.[http://mangosteen.com/FruitPicturesPageone.htm ^ Mangosteen photographs showing external characteristics (mangosteen.com)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927145544/http://mangosteen.com/FruitPicturesPageone.htm |date=2013-09-27 }}

೪.[http://www.nutrition-and-you.com/mangosteen.html ^ನೇರಳೆ ಹಣ್ಣಿನ ಪೊಷಕಾಂಶದ ವಿಷಯಗಳು] ಮನುಷ್ಯನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ನೇರಳೆ ಗಾರ್ಸಿಯ

೫.[http://www.naturalnews.com/042586_mangosteen_queen_of_fruits_phytonutrients.html ^ಹಣ್ಣುಗಳ ರಾಣಿಯಾಗಿರುವ ನೇರಳೆ ಗಾರ್ಸಿಯ]

೬.[http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/mangosteen.html ^ನೇರಳೆ ಗಾರ್ಸಿಯ ಹಣ್ಣಿನ ಪರಿಪೂರ್ಣ ವಿವರಣೆ]

೭.&lt;/ref&gt; https://www.youtube.com/watch?v=HgdhmDVI1wc ನೇರಳೆ ಹಣ್ಣನ್ನು ತಿನ್ನುವ ವಿಧಾನಗಳು

೮.&lt;/ref&gt; http://mangosteen.com/historyandfolklore.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927170257/http://mangosteen.com/historyandfolklore.htm |date=2013-09-27 }} ನೇರಳೆ ಹಣ್ಣಿನ ಇತಿಹಾಸ

೯ [http://www.beautyepic.com/mangosteen-health-benefits/ ಸಾಬೀತಾಗಿರುವ ೨೦ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ನೇರಳೆ ಗಾರ್ಸಿಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920020628/https://www.beautyepic.com/mangosteen-health-benefits/ |date=2020-09-20 }}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಹಣ್ಣುಗಳು]]</text>
      <sha1>c89rkefa365uwc6dcpikbadua21qq6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108080</id>
    <revision>
      <id>1375084</id>
      <parentid>1354998</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T02:56:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>87270</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಗೌರವಗಳು */</comment>
      <origin>1375084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9304" sha1="h00yw9wvu8q6gyav8znud1w9vz6nf9i" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name=ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತ
|image=Balipa Narayana Bhagavatha.jpg
|birth_name=
|other_names=
|birth_date={{Birth date|1938|03|12}}
|death_date={{Death date and age|2023|02|16|1938|03|12}}
|father=
|mother=
|spouse=
|children=
|occupation= ಯಕ್ಷಗಾನದ ಭಾಗವತ
|years_active= 
}}

'''ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರು''' [೧೩ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೩೮ - ೧೬ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೩] ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನ ಹಿರಿಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾಗವತರು. ೬೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಲಾಸೇವೆ ಮಾಡಿರುವ ಅವರು [[ಕಟೀಲು|ಕಟೀಲು ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ]] ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ೪ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು. ಇವರು [[ಯಕ್ಷಗಾನ|ಯಕ್ಷಗಾನದ]] ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಾಡುಗಳ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/committee-to-name-building-after-yakshagana-singer-balipa/article4774692.ece&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://bayalata.com/?1~741~%E0%B2%AC%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AA%20%E0%B2%85%E0%B2%AE%E0%B3%83%E0%B2%A4%20%E0%B2%AD%E0%B2%B5%E0%B2%A8%20Balipa%20Amrutha%20Bhavana&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/veteran-yakshagana-singer-balipa-narayana-bhagavatha-no-more/articleshow/97987135.cms&lt;/ref&gt;

==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ಬಲಿಪರು ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಪಡ್ರೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ ೧೩, ೧೯೩೮ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಂದೆ ಬಲಿಪ ಮಾಧವ ಭಟ್ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಸರಸ್ವತಿ. ಇವರು ೭ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಅಜ್ಜ ದಿ.ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರಿಂದ ಭಾಗವತಿಕೆ ಕಲಿತು ೧೩ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ರಂಗಪ್ರವೇಶಗೈದರು. ಇವರ ಪತ್ನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ. ಇವರ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರ ಪೈಕಿ, ಮಾಧವ ಬಲಿಪರಿಗೆ ಹಿಮ್ಮೇಳವಾದನ ತಿಳಿದಿದ್ದು, ಶಿವಶಂಕರ ಬಲಿಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾದ ಬಲಿಪರು ಉತ್ತಮ ಭಾಗವತರು, ಪ್ರಸಾದ ಬಲಿಪರು ಕಟೀಲು ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೋರ್ವ ಪುತ್ರ ಶಶಿಧರ್ ಬಲಿಪ ಕೃಷಿಕರು. ಭಾಗವತರು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[ಮೂಡುಬಿದಿರೆ]]ಯ ಸಮೀಪದ ನೂಯಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/yakshagana-artist-balipa-narayana-bhagavatha-passed-away-1015935.html&lt;/ref&gt;

==ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ==
ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರು ೬೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ''ಪಡ್ರೆ ಜಠಾಧಾರಿ ಮೇಳ''ವನ್ನು ಇವರು ಮೊದಲಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ೩೦ ಪ್ರಕಟಿತ ಮತ್ತು ೧೫ ಅಪ್ರಕಟಿತ [[ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಸಂಗ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು]] ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಕಂಠಪಾಠ ಬಲಿಪರಿಗಿತ್ತು. ಕಪ್ಪು ಮೂರು, ಬಿಳಿ ಐದರ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಬಲಿಪರು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರನ್ನು ''ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷರಂಗದ ಭೀಷ್ಮ'' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸುದೀರ್ಘ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು 'ಬಲಿಪ ಅಮೃತ ಭವನ'ವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರು 'ಐದು ದಿನದ ದೇವೀ ಮಹಾತ್ಮೆ' ಎಂಬ ಮಹಾಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ವೇಣೂರಿನ ಕಜೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಭಟ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರು ಇದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಇದೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;https://www.vijayavani.net/yakshagana-artist-balipa-narayana-bhagavatha-passed-away/&lt;/ref&gt;

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಗೌರವಗಳು==
*ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೧೦
*ಸಾಮಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೧೨
*ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ `ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ೨೦೦೩
*ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಪರಿಷತ್ತು 'ದೊಡ್ಡಮನೆ ಲಿಂಗೇಗೌಡ' ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೦೨
*71ನೇ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ `ಕರ್ನಾಟಕ ಶ್ರೀ 'ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೦೩
*ಪದವೀಧರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿ ಮುಂಬಯಿ `ಅಗರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ', ೨೦೦೨
*ಶೇಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೦೨
*ಕವಿ ಮುದ್ದಣ ಪುರಸ್ಕಾರ, ೨೦೦೩
*ಕೂಡ್ಲು ಸುಬ್ರಾಯ ಶ್ಯಾನುಭೋಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೦೩
*ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮೈಸೂರು ವತಿಯಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಸನ್ಮಾನ, ೨೦೦೩
*ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ ದುಬೈಯಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ, ೨೦೦೩
*ಪಾರ್ತಿಸುಬ್ಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;ref&gt;https://kannada.oneindia.com/news/karnataka/2018-parthi-subba-award-for-balipa-narayana-bhagavatha-150899.html&lt;/ref&gt;
*[[ಆಳ್ವಾಸ್ ನುಡಿಸಿರಿ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;ref&gt;http://yakshavarthe.blogspot.com/2010/10/alvas-nudisiri-award-to-balipa-narayana.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kannadaprabha.com/karnataka/yakshagana-academy-award-moodbidri-balipa-narayana-selected-for-partisubba-award/324524.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-11-16 |archive-date=2018-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180918131025/http://www.kannadaprabha.com/karnataka/yakshagana-academy-award-moodbidri-balipa-narayana-selected-for-partisubba-award/324524.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ ದುಬೈ 1988
*ಶ್ರೀ ಎಡನೀರು ಮಠ 1994
*ಕರಾವಳಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಮ್ಮೇಳನ 2000* 
*ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು 2002
*ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ 2002 
*ಕರ್ನಾಟಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ
*ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಬೆಂಗಳೂರು 2004
*ಕೇರಳ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ತಿರುವನಂತಪುರ 2007
*ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ಉಡುಪಿ 2008
*ಕಲ್ಕೂರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ 2015&lt;ref&gt;https://yakshadeepa.com/2020/10/09/balipa-narayana-bhagavatha/&lt;/ref&gt;

==ನಿಧನ==
೧೬ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೩ರಂದು ೮೫ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಬಿದರೆಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.&lt;ref&gt;https://www.vijayavani.net/yakshagana-artist-balipa-narayana-bhagavatha-passed-away/&lt;/ref&gt;

=ಉಲ್ಲೇಖಗಳು=
{{reflist}}


==ಹೊರಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಗಳು==
*[https://www.prajavani.net/karnataka-news/balipa-narayana-bhagavatha-an-university-1016064.html ಯಕ್ಷಗಾನದ 'ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ' ಬಲಿಪರು], ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, ಲೇ: ಡಾ. ನಾಗವೇಣಿ ಮಂಚಿ


{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರು]]
[[ವರ್ಗ:೨೦೨೩ ನಿಧನ]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೩೮ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]</text>
      <sha1>h00yw9wvu8q6gyav8znud1w9vz6nf9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಎಸ್.ಜೈಶಂಕರ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115339</id>
    <revision>
      <id>1375081</id>
      <parentid>1339489</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T21:40:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>21814</id>
      </contributor>
      <comment>ವರ್ಗ:೧೯೫೫ ಜನನ</comment>
      <origin>1375081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10679" sha1="lm1vn23qwu7aw6gtslh4am7ha0bngmj" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder 
| honorific-prefix = 
| name = ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಜಯಶಂಕರ್
| image = Subrahmanyam Jaishankar 2014.jpg
| birth_date = ಜನವರಿ ೧, ೧೯೫೫
| birth_place = [[ದೆಹಲಿ]], 
| party = 
| spouse = ಕ್ಯೋಕೊ ಜಯಶಂಕರ್
| children = ೩ (ಧ್ರುವ, ಅರ್ಜುನ್,ಮೇಧಾ)
| awards = ಪದ್ಮಶ್ರೀ 
|office = ಬಾಹ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಸಚಿವಾಲಯ
| term_start = ೩೦ ಮೇ ೨೦೧೯
| term_end = 
| primeminister = [[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ]]
| predecessor = [[ಸುಷ್ಮಾ ಸ್ವರಾಜ್]]
| successor = 
| office1 = ೩೧ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ
| term_start1 = ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೧೫
| term_end1 = ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೧೯
| primeminister1 = [[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ]]
| predecessor1 = ಸುಜಾತ ಸಿಂಗ್
| successor1 = ವಿಜಯ್ ಕೇಶವ ಗೋಖಲೆ
| office2 = ಯುಎಸ್ ನ ಭಾರತೀಯ ರಾಯಭಾರಿ
| term_start2 = ೧ ದಶಂಬರ, ೨೦೧೩
| term_end2 = ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೧೫
| predecessor2 = ನಿರುಪಮ ರಾವ್
| successor2 = ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ ಸಿಂಗ್
| office3 = ಚೀನಾದ ಭಾರತೀಯ ರಾಯಭಾರಿ
| term_start3 = ೧ ಜೂನ್ ೨೦೧೯
| term_end3 = ೧ ದಶಂಬರ್ ೨೦೧೩
| predecessor3 = ನಿರುಪಮ ರಾವ್
| successor3 = ಅಶೋಕ್ ಕಾಂತ
| office4 = ಸಿಂಗಾಪುರ್ ನ ಭಾರತೀಯ ಉನ್ನತ ಆಯುಕ್ತ
| term_start4 = ೧ ಜನವರಿ ೨೦೦೭
| term_end4 = ೧ ಜೂನ್ ೨೦೧೯
| predecessor4 = 
| successor4 = ಟಿಸಿಎ ರಾಘವನ್
| office5 = In Ambassador to the Czech Republicdian
| term_start5 = ೧ ಜನವರಿ ೨೦೦೧
| term_end5 = ೧ ಜನವರಿ ೨೦೦೪
| predecessor5 = 
| successor5 =  P.S. Raghavan

| alma_mater = ಸೇಂಟ್ ಸ್ಟೀಫನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜು, [[ದೆಹಲಿ]] (ಬಿಎ)&lt;br&gt; ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ದೆಹಲಿ (ಎಂ.ಎ), ಎಂ.ಫಿಲ್, ಪಿ ಎಚ್ ಡಿ)
| occupation= ರಾಯಭಾರಿ&lt;br&gt;ರಾಜಕಾರಣಿ 
}}
ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಜಯಶಂಕರ್ ರವರು ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸೇವೆಗೆ ಸೇರಿದರು. ಜನವರಿ ೨೦೧೫ ರಿಂದ ಜನವರಿ ೨೦೧೮ರವರೆಗೂ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅಮೇರಿಕ (೨೦೧೪-೨೦೧೫), ಚೀನಾ (೨೦೦೯-೨೦೧೩) ಮತ್ತು ಝೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ (೨೦೦೧-೨೦೦೪) ದೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಿಂಗಪೂರ್ ಗೆ ಹೈಕಮಿಷನರ್ ಆಗಿ (೨೦೦೭-೨೦೦೯)ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತ-ಅಮೇರಿಕ ನಾಗರಿಕ ಪರಮಾಣು ಒಪ್ಪಂದದ ಸಂಧಾನದಲ್ಲಿ ಜೈಶಂಕರ್ ರವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು.
ನಿವೃತ್ತಿಯ ಬಳಿಕ ಅವರು ಟಾಟಾ ಸನ್ಸ್  ಜಾಗತಿಕ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ಜೈಶಂಕರ್ ರವರಿಗೆ ದೇಶದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ಪದ್ಮಶ್ರೀಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ಮೇ ೩೧, ೨೦೧೯ರಿಂದ ಮೋದಿಯವರ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇವರು ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿರುವ ಮೊದಲ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;https://indianexpress.com/article/india/s-jaishankar-becomes-first-career-diplomat-to-be-appointed-external-affairs-minister-5758326/&lt;/ref&gt;
==ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ==
ಎಸ್. ಜೈಶಂಕರ್ ರವರು ಹೊಸದಿಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಶ್ಲೇಷಕ, ನಿರೂಪಕ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕ ಕೆ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಮತ್ತು ಸುಲೋಚನರವರ ಮಗನಾಗಿದ್ದಾರೆ..&lt;ref&gt;https://starsunfolded.com/s-jaishankar/&lt;/ref&gt;
ಅವರು ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರಿಯ ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಸ್ಕೂಲ್ ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸೇಂಟ್ ಸ್ಟೀಫನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ನಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಜವಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ (JNU) ರಾಜಕೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ  ಎಂ.ಎ. ಮತ್ತು ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಫಿಲ್ ಮತ್ತು ಪಿ.ಹೆಚ್.ಡಿ.ಯನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಅವರು ಪರಮಾಣು ರಾಜತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದಿ,ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜೊತೆಗೆ, ಜೈಶಂಕರ್ ರವರು ತಮಿಳು, ರಷ್ಯನ್,  ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಜಪಾನೀಸ್ ಮತ್ತು ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನೂ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.

==ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
* ೧೯೭೭ - ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸೇವೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು
* ೧೯೭೯-೮೧ - ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯೆತ್ ಒಕ್ಕೂಟಕದ ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.
* ೧೯೮೫-೮೮ - ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ.ಯಲ್ಲಿನ ಭಾರತೀಯ ದೂತವಾಸದ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದರು.
* ೧೯೮೮-೯೦ - ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಶಾಂತಿರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯ  (ಐಪಿಕೆಎಫ್) ಪ್ರಥಮ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.
* ೧೯೯೦-೯೩ - ಅವರು ಬುಡಾಪೆಸ್ಟ್ ನ ಭಾರತೀಯ ಮಿಷನ್ ನಲ್ಲಿ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು (ವಾಣಿಜ್ಯ).
ನವದೆಹಲಿಗೆ ಮರಳಿದ ಅವರು ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ (ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.
* ೧೯೯೬-೨೦೦೦ -ಟೋಕಿಯೊದ ಭಾರತೀಯ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಜೈಶಂಕರ್ ರವರು ಉಪ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ-ಪೋಕ್ರಾನ್ -೨ ಪರಮಾಣು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ನಂತರ ಇಂಡೋ-ಜಪಾನ್ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಕುಸಿತ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಂತರ ಜಪಾನ್ ದೇಶದ ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಯೋಶಿರೋ ಮೊರಿ ಅವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡಿತು
* ೨೦೦೦ - ಅವರು ಝೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಭಾರತೀಯ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.
* ೨೦೦೪-೦೭ - ಜೈಶಂಕರ್ ರವರು ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು.
* ೨೦೦೬-೦೭ - ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜೊತೆಗೆ ೧೨೩ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೈಶಂಕರ್ ರವರು ಭಾರತೀಯ ತಂಡವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು.&lt;ref&gt;https://www.indiatoday.in/india/story/s-jaishankar-world-s-best-diplomats-us-experts-1544831-2019-06-08&lt;/ref&gt;
* ೨೦೦೭-೦೯ - ಜೈಶಂಕರ್ ರವರು ಸಿಂಗಾಪುರಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಉನ್ನತ ಆಯುಕ್ತರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.
* ೨೦೦೯-೨೦೧೩ - ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.
* ೨೦೧೩ - ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಜೈಶಂಕರ್ ರವರ ಹೆಸರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
* ೨೦೧೫ - ಜೈಶಂಕರರನ್ನು ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.
* ೨೦೧೯ - ಅವರನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು&lt;ref&gt;https://www.indiatoday.in/india/story/s-jaishankar-external-affairs-ministry-1539349-2019-05-31&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೫೫ ಜನನ]]</text>
      <sha1>lm1vn23qwu7aw6gtslh4am7ha0bngmj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬ್ಞಾಕೆ ಬಿಹಾರಿ ದೇವಾಲಯ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133538</id>
    <revision>
      <id>1375074</id>
      <parentid>1356407</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T17:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1375074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4781" sha1="e1dnl9ctw5re3kc13y0jz4jrn2u1l80" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Bankebihari temple main gate Vrindavan.JPG|thumb|ಬ್ಞಾಕೆ ಬಿಹಾರಿ ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ]]

'''ಶ್ರೀ ಬ್ಞಾಕೆ ಬಿಹಾರಿ ಮಂದಿರ'''ವು [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ|ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ ಮಥುರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಪವಿತ್ರ ನಗರವಾದ [[ವೃಂದಾವನ|ವೃಂದಾವನದಲ್ಲಿ]] [[ಕೃಷ್ಣ|ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ]] ಸಮರ್ಪಿತವಾದ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] [[ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನ|ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ]] . ಇದು ಶ್ರೀ ರಾಧಾ ವಲ್ಲಭ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಬ್ಞಾಕೆ ಬಿಹಾರಿ ಜಿ ಯನ್ನು ಮೂಲತಃ ನಿಧಿವನದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬ್ಞಾಕೆ ಎಂದರೆ &quot;ಮೂರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಗಿರುವ&quot; ಮತ್ತು ಬಿಹಾರಿ ಎಂದರೆ &quot;ಆನಂದಿಸುವವನು&quot;

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ವಿಗ್ರಹವು ತ್ರಿಭಂಗ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದೆ. ಸ್ವಾಮಿ ಹರಿದಾಸರು ಮೂಲತಃ ಈ [[ಮೂರ್ತಿ|ಭಕ್ತಿ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು]] ಕುಂಜ್-ಬಿಹಾರಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಡಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು (&quot;ವೃಂದಾವನದ ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ (ಕುಂಜ್) ಆನಂದಿಸುವವನು&quot;).

ಬ್ಞಾಕೆ ಬಿಹಾರಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ವಾಮಿ ಹರಿದಾಸರು ([[ದ್ವಾಪರಯುಗ|ದ್ವಾಪರಯುಗದ]]ಲ್ಲಿ ಲಲಿತಾ ಸಖಿ) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;https://www.bihariji.org&lt;/ref&gt; ಇವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಾಯಕ [[ತಾನ್ ಸೇನ್|ತಾನ್ಸೇನ್]]‌ನ [[ಗುರು]]ಗಳು. ಪದವನ್ನು ಹಾಡಿದಾಗ ಸ್ವರ್ಗದ ದಂಪತಿಗಳಾದ ಶ್ಯಾಮಾ-ಶ್ಯಾಮ್ (ರಾಧಾ ಕೃಷ್ಣ) ಅವರ ಮತ್ತು ಅವರ ಭಕ್ತರ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿ ಜಿ ಅವರ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ದಂಪತಿಗಳು ಒಂದಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡು ಬ್ಞಾಕೆ ಬಿಹಾರಿ ವಿಗ್ರಹವು ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು (ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದು ಇದೇ ವಿಗ್ರಹ). ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ನಿಧಿವನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
[[ಚಿತ್ರ:Banke-Bihari-Mandir-Vrindavan.jpg|alt=Devotees taking darshan at Banke Bihari Mandir in Vrindavan|thumb| ವೃಂದಾವನದ ಬ್ಞಾಕೆ ಬಿಹಾರಿ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಭಕ್ತರು]]

== ಛಾಯಾಂಕಣ ==
&lt;gallery size=&quot;4&quot;&gt;
ಚಿತ್ರ:Bihari ji ki gali outsideBanke bihari temple Vrindavan.JPG|ಬ್ಞಾಕೆ ಬಿಹಾರಿ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೆ ಬಿಹಾರಿ ಜಿ ಕಿ ಗಲಿ
ಚಿತ್ರ:Nidhivana Vrindavan Prakatyasthala bankebihariji.JPG|ನಿಧಿವನ
ಚಿತ್ರ:Bankebihari temple gate, sideview Vrindavana.JPG|ಬ್ಞಾಕೆಬಿಹಾರಿ ದೇವಾಲಯದ ದ್ವಾರ, ಪಾರ್ಶ್ವ ನೋಟ
ಚಿತ್ರ:Flower garland sellers outside Banke Bihari Temple, Vrindavan.jpg|ವೃಂದಾವನದ ಬ್ಞಾಕೆ ಬಿಹಾರಿ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೆ ಮಾಲೆಗಳ ಮಾರಾಟಗಾರರು
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [http://www.bankeybihari.info Official website]
* [https://www.hamarivirasat.com/listing/vrindavan-most-famous-banke-bihari-temple/ True story of banke bihari Temple]
* [http://www.thedivineindia.com/shri-bankey-bihari-temple/5846 Shri Bankey Bihari Temple -thedivineindia.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801155654/http://www.thedivineindia.com/shri-bankey-bihari-temple/5846 |date=2015-08-01 }}
* https://darshan.yatradham.org/shreebankebiharitemple.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126071948/https://darshan.yatradham.org/ShreeBankeBihariTemple.html |date=2020-11-26 }}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]]
[[ವರ್ಗ:ದೇವಾಲಯಗಳು]]</text>
      <sha1>e1dnl9ctw5re3kc13y0jz4jrn2u1l80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಭಾರತೀಯ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144398</id>
    <revision>
      <id>1375080</id>
      <parentid>1374244</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T21:17:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1375080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82210" sha1="owdva4ervhztkyic9mm851s1f76ej7m" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Field Marshal Auchinleck inspects Women's Auxiliary Corps (India) 1946-1947.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Field_Marshall_Auchinleck_inspects_Women%27s_Auxiliary_Corps_%28India%29_1946-1947.jpg/300px-Field_Marshall_Auchinleck_inspects_Women%27s_Auxiliary_Corps_%28India%29_1946-1947.jpg|thumb|300x300px| ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಸರ್ ಕ್ಲೌಡ್ ಆಚಿನ್ಲೆಕ್ ಮಹಿಳಾ ಸಹಾಯಕ ದಳವನ್ನು (ಭಾರತ) ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸಿ. ೧೯೪೭]]
[[ಚಿತ್ರ:Private_Begum_Pasha_Shah_of_the_WAC_(1)_on_duty_in_the_Orderly_Room_of_an_RAF_station_in_India,_August_1943.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Private_Begum_Pasha_Shah_of_the_WAC_%281%29_on_duty_in_the_Orderly_Room_of_an_RAF_station_in_India%2C_August_1943.jpg/170px-Private_Begum_Pasha_Shah_of_the_WAC_%281%29_on_duty_in_the_Orderly_Room_of_an_RAF_station_in_India%2C_August_1943.jpg|alt=|thumb| ಮಹಿಳಾ ಸಹಾಯಕ ದಳ (ಭಾರತ) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆರ್‌‌ಎಎಫ್‌‌ ನಿಲ್ದಾಣದ ಆರ್ಡರ್ಲಿ ರೂಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯದಲ್ಲಿದೆ, ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೪೩]]
[[ಚಿತ್ರ:Commonwealth_Forces_in_India_IND4410.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Commonwealth_Forces_in_India_IND4410.jpg/170px-Commonwealth_Forces_in_India_IND4410.jpg|thumb| ಮಹಿಳಾ ಸಹಾಯಕ ದಳದ ನೇವಲ್ ವಿಂಗ್ (ಭಾರತ), ೧೯೪೫]]
[[ಭಾರತೀಯ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆ|ಭಾರತೀಯ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ]] ಎಲ್ಲಾ ವಿಭಾಗಗಳು ಮಹಿಳೆಯರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತವೆ. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಬೆಂಬಲ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ (ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ) ಮಾತ್ರ ಅನುಮತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯು]] ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ೧೩.೦೯% ಮತ್ತು ೮.೫೦%, [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ]] ೬% ಮತ್ತು ೩% ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು]] ೩.೮೦% ಮತ್ತು ೩% ಅನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ndtv.com/opinion/indian-armys-shameful-treatment-of-women-recruits-706717|title=Indian Army's shameful treatment of women recruits|website=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.tribuneindia.com/news/nation/women-to-comprise-20-of-military-police-after-graded-induction-nirmala-sitharaman/715756.html Women to comprise 20% of Military Police] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190506001554/https://www.tribuneindia.com/news/nation/women-to-comprise-20-of-military-police-after-graded-induction-nirmala-sitharaman/715756.html |date=2019-05-06 }}, The Tribune, 18 Jan 2019.&lt;/ref&gt;

೨೦೨೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮೂವರು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಅಥವಾ ತತ್ಸಮಾನ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆಗಳಿಂದ ಬಂದವರು. ಮೇ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ]] ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೮೩ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಜವಾನರನ್ನಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಜವಾನರನ್ನು ಮಿಲಿಟರಿ ಪೋಲೀಸ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್‌ಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/army-inducts-1st-batch-of-women-in-military-police-101620498729740.html|title=Army inducts 1st batch of women in military police|date=9 May 2021|website=hindustantimes.com}}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
೧೮೮೮ ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಭಾರತೀಯ ಮಿಲಿಟರಿ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಸೇವೆ&quot; ರಚನೆಯಾದಾಗ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;women1&quot; /&gt; ೧೯೧೪-೪೫ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಆರ್ಮಿ ನರ್ಸ್‌ಗಳು [[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವ ಸಮರ I]] (೧೯೧೪-೧೮) ಮತ್ತು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವ ಸಮರ II]] (೧೯೩೯-೪೫) ರಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ೩೫೦ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಆರ್ಮಿ ನರ್ಸ್‌ಗಳು ಸತ್ತರು ಅಥವಾ ಯುದ್ಧದ ಖೈದಿಗಳಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರು ಅಥವಾ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣೆಯಾದರು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;women1&quot; /&gt; ೧೯೪೨ &lt;ref name=&quot;women1&quot;&gt;[http://www.hindustantimes.com/opinion/indian-army-must-stop-its-discrimination-against-military-nurses/story-VmhPT6cKj3GW3M3KjCterK.html Indian Army must stop its discrimination against military nurses], Hindustan Times, 13 December 2017.&lt;/ref&gt; ಜಪಾನಿನ ಬಾಂಬರ್‌ಗಳಿಂದ ಎಸ್‌‌‍ಎಸ್‌‌ ಕೌಲಾ ಮುಳುಗಿದಾಗ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ ದಾದಿಯರು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಿಳಾ ಸಹಾಯಕ ದಳವನ್ನು (ಭಾರತ) ಮೇ ೧೯೪೨ರಲ್ಲಿ &lt;ref name=&quot;kal1&quot;&gt;{{Cite book|title=The Commonwealth armies: manpower and organisation in two world wars (p.1114)|last=Perry|first=Frederick William|publisher=Manchester University Press ND|year=1988|isbn=0-7190-2595-8}}&lt;/ref&gt; ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ನೂರ್ ಇನಾಯತ್ ಖಾನ್, ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ರಾಸ್ (೨ ಜನವರಿ ೧೯೧೪ - ೧೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೪೪), ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದು, ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕದಲ್ಲಿನ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವ ಸಮರ II ರ]] ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾಯಕಿ.&lt;ref name=&quot;InayatKhan&quot;&gt;&quot;[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/the-womens-blog-with-jane-martinson/2012/oct/23/noor-inayat-khan-britains-muslim-heroine Noor Inayat Khan: remembering Britain's Muslim war heroine],&quot; 23 October 2012.&lt;/ref&gt; ಕಲ್ಯಾಣಿ ಸೇನ್,ಯುಕೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಎರಡನೇ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಸೇವಾ ಮಹಿಳೆ. ವಿಶ್ವ ಸಮರ II ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಇಂಡಿಯನ್ ನೇವಿಯ ಮಹಿಳಾ ರಾಯಲ್ ಇಂಡಿಯನ್ ನೇವೆಯಲ್ಲಿ  ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;kal2&quot;&gt;[https://www.thebetterindia.com/39694/heroes-indian-navy/ 10 Daredevil Heroes of the Indian Navy You Should Know About], 4 Dec 2016.&lt;/ref&gt; [[ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್|ನೇತಾಜಿ]] ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರ [[ಭಾರತೀಯ ರಾ‌‌ಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇನೆಯ]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಆಫ್ ಝಾನ್ಸಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಹಿಳಾ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ವಿಶ್ವ ಸಮರ II ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು.

೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ಅಕಾಡೆಮಿ (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಹಿಳಾ ಕೆಡೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-58486771|title=India paves way for more women in armed forces|date=2021-09-08|work=BBC News|access-date=2021-09-22|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ ==

=== ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಆಯೋಗದ ಸಾರಾಂಶ ಕೋಷ್ಟಕ ===
೧೯೫೦ ರ ಸೇನಾ ಕಾಯಿದೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, &quot;ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಅಧಿಸೂಚನೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಬಹುದಾದ ಅಂತಹ ಕಾರ್ಪ್ಸ್, ಇಲಾಖೆಗಳು ಅಥವಾ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು&quot; ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ನಿಯಮಿತ ಆಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಅನರ್ಹರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;WIndA2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/feb/18/army-looks-at-change-to-accommodate-women-2104963.html|title=Army looks at change to accommodate women|date=2020-02-16|website=Indian Express}}&lt;/ref&gt; ೧ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೫೮ ರಂದು, ಆರ್ಮಿ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನಿಯಮಿತ ಆಯೋಗಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಮೊದಲ ಘಟಕವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;permanent&quot;&gt;{{Cite web|url=https://archive.pib.gov.in/archive/ArchiveSecondPhase/DEFENCE/1958-JULY-DEC-MIN-OF-DEFENCE/PDF/DEF-1958-10-29_165.pdf|title=Permanent Commissions for Women Doctors in the Army|date=29 October 1958|website=Press Information Bureau of India - Archive|access-date=31 December 2020}}&lt;/ref&gt; ೧೯೯೨ ರಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮೊದಲು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ವಿವಿಧ ಶಾಖೆಗಳಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಸೇವಾ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;WIndA2&quot; /&gt; ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮೊದಲು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ದಳದಲ್ಲಿ ಖಾಯಂ ನಿಯೋಜಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಮೊದಲು ೮ ಕಾರ್ಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ನಿಯೋಜಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;allow1&quot;&gt;[https://www.hindustantimes.com/india-news/women-officers-in-combat-and-command-roles-ht-explainer/story-3xloWIhE5E98WikO5vij4H.html WOmen officers in combat and command role], Hindustan Times, Feb 2020.&lt;/ref&gt; ೨೦೨೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಪ್ಯಾರಾಚೂಟ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಪರಿಣಿತ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿ ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರು ಪ್ಯಾರಾ ಇಎಂಇ, ಪ್ಯಾರಾ ಸಿಗ್ನಲ್‌ಗಳು, ಪ್ಯಾರಾ ಎಎಸ್‌ಸಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತಹ ಆಯಾ ತೋಳುಗಳ ಪ್ಯಾರಾಟ್ರೂಪರ್‌ಗಳ ವಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಬಹುದು.

ಸೇನೆಯ ವಿವಿಧ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅಪೇಕ್ಷಿತ ಖಾಯಂ ನಿಯೋಜಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶದ ಸ್ಥಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;WIndA2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WIndA1&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ
!ಕಾರ್ಪ್ಸ್/ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಹೆಸರು
!ಮಹಿಳೆಯರ ನಿಯೋಜಿನೆ
!ಅಂದಿನಿಂದ
!ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
|೧
|ಆರ್ಮಿ ಏವಿಯೇಷನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್
|[[File:Yes_check.svg|15x15px|Yes]]
|೨೦೨೦&lt;ref name=&quot;WIndA1&quot;/&gt;
|ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಖಾಯಂ ಕಮಿಷನ್ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.
|-
|೨
|ಆರ್ಮಿ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಸಿಗ್ನಲ್ಸ್
|[[File:Yes_check.svg|15x15px|Yes]]
|೧೯೯೨&lt;ref name=&quot;WIndA2&quot;/&gt;
|೨೦೨೦ ರಿಂದ ಶಾಶ್ವತ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ (ಸಣ್ಣ ಸೇವಾ ಆಯೋಗ).&lt;ref name=&quot;WIndA1&quot; /&gt;
|-
|೩
|ಆರ್ಮಿ ಡೆಂಟಲ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್
|[[File:Yes_check.svg|15x15px|Yes]]
|೧೮೮೮ ಅಥವಾ ಹಿಂದಿನದು
|೧೯೫೮ ರಿಂದ ಶಾಶ್ವತ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ (ದೀರ್ಘ ಸೇವಾ ಆಯೋಗ).&lt;ref name=&quot;permanent&quot;/&gt;
|-
|೪
|ಆರ್ಮಿ ಎಜುಕೇಶನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್
|[[File:Yes_check.svg|15x15px|Yes]]
|೧೯೯೨&lt;ref name=&quot;WIndA2&quot; /&gt;
|೨೦೦೮ ರಿಂದ ಶಾಶ್ವತ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ (ಸಣ್ಣ ಸೇವಾ ಆಯೋಗ).&lt;ref name=&quot;WIndA1&quot; /&gt;
|-
|೫
|ಆರ್ಮಿ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್
|[[File:Yes_check.svg|15x15px|Yes]]
|೧೮೮೮ ಅಥವಾ ಹಿಂದಿನದು&lt;ref name=&quot;women1&quot; /&gt;
|೧೯೫೮ ರಿಂದ ಶಾಶ್ವತ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ (ದೀರ್ಘ ಸೇವಾ ಆಯೋಗ).&lt;ref name=&quot;permanent&quot; /&gt;
|-
|೬
|ಆರ್ಮಿ ಆರ್ಡಿನೆನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್
|[[File:Yes_check.svg|15x15px|Yes]]
|೧೯೯೨&lt;ref name=&quot;WIndA2&quot; /&gt;
|೨೦೨೦ ರಿಂದ ಶಾಶ್ವತ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ (ಸಣ್ಣ ಸೇವಾ ಆಯೋಗ).&lt;ref name=&quot;WIndA1&quot; /&gt;
|-
|೭
|ಆರ್ಮಿ ಪೋಸ್ಟಲ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್
|[[File:Yes_check.svg|15x15px|Yes]]
|೧೯೯೨&lt;ref name=&quot;WIndA2&quot; /&gt;
|ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಖಾಯಂ ಕಮಿಷನ್ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.
|-
|೮
|ಆರ್ಮಿ ಸರ್ವಿಸ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್
|[[File:Yes_check.svg|15x15px|Yes]]
|೨೦೨೦&lt;ref name=&quot;WIndA1&quot; /&gt;
|೨೦೨೦ ರಿಂದ ಶಾಶ್ವತ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ (ಸಣ್ಣ ಸೇವಾ ಆಯೋಗ).
|-
|೯
|ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಆರ್ಮಿ ಏರ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್
|[[File:Yes_check.svg|15x15px|Yes]]
|೨೦೨೦&lt;ref name=&quot;WIndA1&quot; /&gt;
|೨೦೨೦ ರಿಂದ ಶಾಶ್ವತ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ (ಸಣ್ಣ ಸೇವಾ ಆಯೋಗ).
|-
|೧೦
|ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್
|[[File:Yes_check.svg|15x15px|Yes]]
|೧೯೯೨&lt;ref name=&quot;WIndA2&quot; /&gt;
|೨೦೨೦ ರಿಂದ ಶಾಶ್ವತ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ (ಸಣ್ಣ ಸೇವಾ ಆಯೋಗ).&lt;ref name=&quot;WIndA1&quot; /&gt;
|-
|೧೧
|ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್
|[[File:Yes_check.svg|15x15px|Yes]]
|೨೦೨೦&lt;ref name=&quot;WIndA1&quot; /&gt;
|೨೦೨೦ ರಿಂದ ಶಾಶ್ವತ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ (ಸಣ್ಣ ಸೇವಾ ಆಯೋಗ).
|-
|೧೨
|ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಪೋಲೀಸ್
|[[File:Yes_check.svg|15x15px|Yes]]
|೨೦೨೦
|೨೦೨೦ ರಿಂದ ಮೊದಲು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿದೆ (ಸಣ್ಣ ಸೇವಾ ಆಯೋಗ).
|-
|೧೩
|ರಕ್ಷಣಾ ಭದ್ರತಾ ದಳ
|[[ಚಿತ್ರ:X_mark.svg|17x17px|No]]
|ಎನ್ / ಎ.
|ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರುವಂತಿಲ್ಲ.
|-
|೧೪
|ಗುಪ್ತಚರ ದಳ
|[[File:Yes_check.svg|15x15px|Yes]]
|೨೦೨೦ (ಸಣ್ಣ ಸೇವಾ ಆಯೋಗ)&lt;ref name=&quot;WIndA1&quot; /&gt;
|ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಗನೇವ್ ಲಾಲ್ಜಿ ಅವರು ಸೇನಾ ಕಮಾಂಡರ್ (ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್) ಗೆ ಮೊದಲ ಸಹಾಯಕ ಡಿ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.
|-
|೧೫
|ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಜನರಲ್ ಇಲಾಖೆ
|[[File:Yes_check.svg|15x15px|Yes]]
|೧೯೯೨&lt;ref name=&quot;WIndA2&quot; /&gt;
|೨೦೦೮ ರಿಂದ ಶಾಶ್ವತ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ (ಶಾಟ್ ಸೇವಾ ಆಯೋಗ).
|-
|೧೬
|ಮಿಲಿಟರಿ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಸೇವೆ
|[[File:Yes_check.svg|15x15px|Yes]]
|೧೮೮೮&lt;ref name=&quot;women1&quot; /&gt;
|ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಜಾಯ್ಸ್ ಗ್ಲಾಡಿಸ್ ರೋಚ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಮಾಂಡರ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiastrategic.in/2019/09/01/major-general-joyce-gladys-roach-takes-over-as-adg-mns/|title=Major General Joyce Gladys Roach takes over as ADG, MNS – India Strategic|access-date=28 September 2019|archive-date=3 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190903081830/https://www.indiastrategic.in/2019/09/01/major-general-joyce-gladys-roach-takes-over-as-adg-mns/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|೧೭
|ಪಯೋನಿಯರ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್
|[[ಚಿತ್ರ:X_mark.svg|17x17px|No]]
|ಎನ್.ಎ.
|ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರುವಂತಿಲ್ಲ.
|-
|೧೮
|ರೆಜಿಮೆಂಟ್ಸ್ (ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ)
|[[ಚಿತ್ರ:X_mark.svg|17x17px|No]]
|ಎನ್‌‍.ಎ.
|ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರುವಂತಿಲ್ಲ.
|-
|೧೯
|ರೆಜಿಮೆಂಟ್ಸ್ (ಫಿರಂಗಿ)
|[[ಚಿತ್ರ:X_mark.svg|17x17px|No]]&lt;ref name=&quot;Colonels&quot; /&gt;
|ಎನ್.ಎ.
|ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರುವಂತಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Colonels&quot;&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/five-women-become-colonels-in-armys-combat-support-arms-for-the-first-time/articleshow/85564281.cms|title=Five women become Colonels in Army's 'combat-support arms' for the first time|date=23 August 2021|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|೨೦
|ರೆಜಿಮೆಂಟ್ಸ್ (ಕಾಲಾಳುಪಡೆ)
|[[ಚಿತ್ರ:X_mark.svg|17x17px|No]]
|ಎನ್.ಎ.
|ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರುವಂತಿಲ್ಲ.
|-
|೨೧
|ರೆಜಿಮೆಂಟ್ಸ್ (ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ)
|[[ಚಿತ್ರ:X_mark.svg|17x17px|No]]
|ಎನ್.ಎ.
|ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರುವಂತಿಲ್ಲ.
|-
|೨೨
|ರಿಮೌಂಟ್ ಮತ್ತು ವೆಟರ್ನರಿ ಕಾರ್ಪ್ಸ್
|[[ಚಿತ್ರ:X_mark.svg|17x17px|No]]
|ಎನ್.ಎ.
|ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರುವಂತಿಲ್ಲ.
|-
|೨೩
|ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇನೆ
|[[File:Yes_check.svg|15x15px|Yes]]
|೨೦೧೮
|}

=== ಗಮನಾರ್ಹ ಮಹಿಳೆಯರು ===
[[ಚಿತ್ರ:Indian_army_lady_officer.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/Indian_army_lady_officer.jpg/220px-Indian_army_lady_officer.jpg|thumb| ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ವ್ಯಾಯಾಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ]] ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರು ರಷ್ಯಾದ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.]]
೨೦೨೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪದಾತಿ ದಳ, ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ಪದಾತಿ ದಳ, ಆರ್ಮರ್ಡ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಟಿಲರಿಯಂತಹ ಯುದ್ಧ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅನುಮತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;WIndA1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/women-officers-in-8-more-streams-mod-issues-order-117189|title=Women officers in 8 more streams, MoD issues order|date=2020-07-24|website=The Tribune India}}&lt;/ref&gt;

೨೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೭೬ ರಂದು ಗೆರ್ಟ್ರೂಡ್ ಆಲಿಸ್ ರಾಮ್, ಮಿಲಿಟರಿ ಶುಶ್ರೂಷಾ ಸೇವೆಯ ಮ್ಯಾಟ್ರಾನ್-ಇನ್-ಚೀಫ್, ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಜರ್-ಜನರಲ್ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದರು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು-ಸ್ಟಾರ್ ಶ್ರೇಣಿ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದರು. ರಾಮ್‌ನ ಪ್ರಚಾರದೊಂದಿಗೆ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ನಂತರ ಭಾರತವು ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಧ್ವಜ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಿದ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pibarchive.nic.in/archive/ArchiveSecondPhase/DEFENCE/1976-JAN-DEC-MIN-OF-DEFENCE/PDF/DEF-1976-08-30_194.pdf|title=India's First Woman General|date=30 August 1976|website=Press Information Bureau of India - Archive|access-date=3 April 2020}}&lt;/ref&gt;

೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು]] ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯೇತರ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.&lt;ref&gt;[http://joinindianarmy.nic.in/bravo/entry-schemes-women.htm Women officers entry]&lt;/ref&gt; ೧೯ ಜನವರಿ ೨೦೦೭ ರಂದು ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಮೊದಲು ೧೦೫ ಭಾರತೀಯ ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಳಾ ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ಪಡೆಗಳನ್ನು [[ಲೈಬೀರಿಯ|ಲೈಬೀರಿಯಾಕ್ಕೆ]] ನಿಯೋಜಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,244862,00.html|title=First All-Female U.N. Peacekeeping Force to Deploy to Liberia|date=19 January 2007|work=Fox News Channel|access-date=28 January 2008}}&lt;/ref&gt; ರುಚಿ ಶರ್ಮಾ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಪ್ಯಾರಾಟ್ರೂಪರ್ ಆದರು, ಅವರು ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸೇರಿದರು.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/first-jump-is-like-first-love-exciting-and-exhilarating-capt-sharma-5082382/|title=First jump is like first love, exciting and exhilarating: Capt (Retd) Sharma|last=Mukherjee|first=Oindrila|date=2018-03-01|website=The Indian Express|language=en|access-date=2020-08-07}}&lt;/ref&gt;

೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಪ್ರಿಯಾ ಜಿಂಗನ್, ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇರಿದ ಮೊದಲ ೨೫ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅಲ್ಕಾ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/IndiaFirst/Women-p2.html#|title=First Women|publisher=zeenews.india.com|access-date=2017-07-20}}&lt;/ref&gt; ೧೯೯೩ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/education/story/first-indian-women/1/448279.html|title=List of 'First' Indian women in Indian history|website=India Today|access-date=2017-07-17|archive-date=2017-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223085630/http://indiatoday.intoday.in/education/story/first-indian-women/1/448279.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನೇಮಕಗೊಂಡರು, ೧೯೯೪ &lt;ref name=&quot;IN&quot;&gt;{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/army-s-first-woman-officer-comes-to-its-defence/6959/1|title=Priya Jhingan army's first woman officer|publisher=archive.indianexpress.com|access-date=2017-07-17}}&lt;/ref&gt; ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಡೇ ಪರೇಡ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಮಿ ಡೇ &lt;ref name=&quot;book&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=C6wsDwAAQBAJ&amp;pg=PA24|title=Role of Women in India|last=Dr. Saroj Kumar Singh|publisher=REDSHINE|year=2017|isbn=978-93-86483-09-6}}&lt;/ref&gt; ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ &lt;ref name=&quot;Kt&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.timeskuwait.com/Times_Indian-women-Making-India-proud|title=Indian women Making India proud|publisher=timeskuwait.com|access-date=2017-07-17|archive-date=2018-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106092850/http://www.timeskuwait.com/Times_Indian-women-Making-India-proud|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸಪ್ಪರ್ ಶಾಂತಿ ಟಿಗ್ಗಾ ಅವರು ೨೦೧೧ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಜವಾನ್ (ಖಾಸಗಿ ಶ್ರೇಣಿ) ಆಗಿದ್ದರು. ಜವಾನನ ಮೊದಲ ಪತ್ನಿ, ಪ್ರಿಯಾ ಸೆಮ್ವಾಲ್ ಅವರ ಪತಿ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯ-ವಿರೋಧಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಕಾರಣ  ಅವರು ಇಎಮ್‌‌ಇ ನ ಭಾರತೀಯ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಪ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇರಲು ಹೋದರು.

೨೦೦೦ ದಲ್ಲಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್ ಮಿತಾಲಿ ಮಧುಮಿತಾ ಅವರು ಶೌರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೨೬ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦ ರಂದು [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ|ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ]] [[ಕಾಬುಲ್|ಕಾಬೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಭಯೋತ್ಪಾದಕರು ಕಾಬೂಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತೋರಿದ ಮಾದರಿ ಧೈರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ|ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರ]] &lt;ref name=&quot;TH&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/In-a-first-Sena-Medal-for-female-Army-officer/article15459119.ece|title=Sena Medal for female Army officer|publisher=thehindu.com|access-date=2017-07-13}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಾಗಿ.&lt;ref name=&quot;HT&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/news/nation/lt-col-mithali-to-remain-in-service/146647.html|title=Lt Col Mithali to remain in service|publisher=tribuneindia.com|access-date=2017-07-15|archive-date=2018-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919002645/https://www.tribuneindia.com/news/nation/lt-col-mithali-to-remain-in-service/146647.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Ist-woman-officer-to-get-Sena-medal/articleshow/7578457.cms|title=First woman officer to get Sena medal|publisher=timesofindia.indiatimes.com|access-date=2017-07-13}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಸೇನಾ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref name=&quot;HT&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india/only-army-woman-to-win-gallantry-award-fights-to-stay-in-the-force/story-0DQwEjE0Ga7vs5yBE8yinI.html|title=Only army woman to win gallantry award fights to stay in the force|publisher=hindustantimes.com|access-date=2017-07-13}}&lt;/ref&gt;

೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈನ ಆಫೀಸರ್ಸ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಕೆಡೆಟ್‌ಗಳ ಮೊದಲ ಬ್ಯಾಚ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಅಂಜನಾ ಭಾದುರಿಯಾ ಅವರು ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗೆದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಿಯಾ ಜಿಂಗನ್ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಮೊದಲ ಬ್ಯಾಚ್ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.  ದಿವ್ಯಾ ಅಜಿತ್ ಕುಮಾರ್, ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಅವರು ಸ್ವೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಆನರ್ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/chennai-cadet-creates-history-at-ota-passingout-parade/article697372.ece|title=Chennai cadet creates history at OTA passing-out parade|date=19 September 2010|work=The Hindu|access-date=9 July 2015}}&lt;/ref&gt;  ಅವರು ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಪರೇಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೫೪ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಡೆಟ್‌ಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಳಾ ತಂಡವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು.

ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಸ್ವಾತಿ ಸಿಂಗ್, ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ತನ್ನ ೬೩ ಬ್ರಿಗೇಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿ, ಸಿಗ್ನಲ್ ಇನ್‌ಚಾರ್ಜ್ ಆಗಿ [[ನಾಥು ಲಾ]] ಪಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿ.&lt;ref name=&quot;hero1&quot;&gt;Sanchari Pal (24 Jan 2017) [https://www.thebetterindia.com/83280/brave-women-soldiers-indian-armed-forces/ ''Brave Indian female soldiers'']. [[The Better India]].&lt;/ref&gt; ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಮಾಧುರಿ ಕಾನಿಟ್ಕರ್ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಆದ ಮೂರನೇ ಮಹಿಳೆ.ಮಾಧುರಿ ಕಾನಿಟ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಆಗಿರುವ ಅವರ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಈ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೊದಲ ದಂಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/maj-gen-madhuri-kanitkar-third-in-the-country-to-assume-lt-gen-rank-6292380/|title=Maj Gen Madhuri Kanitkar third woman in the country to assume Lt Gen rank|last=Mascarenhas|first=Anuradha|date=2020-02-29|website=The Indian Express|language=en-US|access-date=2020-03-01}}&lt;/ref&gt;

೧೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೦ ರಂದು, [[ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ]] ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪುರುಷ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಮಾಂಡ್ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್]] ಹೇಳಿದೆ. ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ಸರ್ಕಾರದ ವಾದಗಳು, ತಾರತಮ್ಯ, ಗೊಂದಲದ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀರಿಯೊಟೈಪ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ. ವರ್ಷಾನುಗಟ್ಟಲೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೂ ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಖಾಯಂ ಆಯೋಗ ಲಭ್ಯವಾಗಬೇಕು ಮತ್ತು ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ೩ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/will-women-officers-command-army-units-supreme-court-to-decide-today-2181129|title=Women Army Officers Can Get Command Roles. Top Court Slams &quot;Stereotypes&quot;}}&lt;/ref&gt; ಪಡೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕಮಾಂಡಿಂಗ್ ಆಫೀಸರ್ ಆಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ಈ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/male-troops-wont-accept-women-commanders-government-to-sc/articleshow/73945673.cms|title=Male troops won't accept women commanders}}&lt;/ref&gt; ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಇನ್ನೂ ೮ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಅಥವಾ ಶಾಖೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು.&lt;ref name=&quot;WIndA1&quot;/&gt;

ಗನೇವ್ ಲಾಲ್ಜಿ, ಸೇನಾ ಗುಪ್ತಚರ ಕಾರ್ಪ್ಸ್, ಸೇನಾ ಕಮಾಂಡರ್ (ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್) ಗೆ ಸಹಾಯಕರಾದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ.&lt;ref name=&quot;hero1&quot;/&gt;

== ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:Women_Pilots_of_the_Indian_Air_Force.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Women_Pilots_of_the_Indian_Air_Force.jpg/220px-Women_Pilots_of_the_Indian_Air_Force.jpg|thumb| ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ ಮಹಿಳಾ ಪೈಲಟ್‌ಗಳು]]
ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯು ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ೧೦ ಪೈಲಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ೧೮ ನ್ಯಾವಿಗೇಟರ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ೧,೮೭೫ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಐಎಎಫ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/iafs-rafale-fleet-to-have-first-woman-pilot-soon-6604726/|title=IAF's Rafale fleet to have first woman pilot soon|date=15 August 2019|work=The Indian Express|access-date=21 September 2020|agency=PTI}}&lt;/ref&gt;

ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ರಮಣನ್ ಅವರು ಆರ್ಮಿ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್‌‌‌‌ಗೆ ನೇಮಕಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ವಾಯುಪಡೆಗೆ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ಅವರು ೧೯೭೯ರಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/iafs-first-woman-commissioned-officer-dies-at-96-6821413/|title=IAF's first woman officer dies at 96|date=2020-10-21|website=The Indian Express|language=en|access-date=2020-10-21}}&lt;/ref&gt; ವಾಯುಪಡೆಯ ವಿಂಗ್ ಕಮಾಂಡರ್ ಆಗಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು.

ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೬೬ ರಲ್ಲಿ, ಫ್ಲೈಟ್ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕಾಂತಾ ಹಂಡಾ, ಐಎಎಫ್‌‍ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಧಿಕಾರಿ, ೧೯೬೫ ರ ಇಂಡೋ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಶ್ಲಾಘನೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಐಎಎಫ್‌‍ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pibarchive.nic.in/archive/ArchiveSecondPhase/DEFENCE/1966-JULY-DEC-MIN-OF-DEFENC/PDF/DEF-1966-08-06_042.pdf|title=Air Force Lady Doctor Commended|date=6 August 1966|website=Press Information Bureau of India - Archive|access-date=3 April 2020}}&lt;/ref&gt; ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಬೆಂಬಲ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೈಲಟ್‌ಗಳಾಗಿ ವಾಯುಪಡೆಗೆ ಸೇರಿದರು. ಗುಂಜನ್ ಸಕ್ಸೇನಾ ಮತ್ತು ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾ ರಾಜನ್ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/palakkad-kargil-iaf-officer-sreevidya-rajan-intv-gunjan-saxena-130959|title=From Palakkad to Kargil: IAF officer Sreevidya Rajan intv on 'Gunjan Saxena' film|date=18 August 2020|website=The News Minute|access-date=18 August 2020}}&lt;/ref&gt; [[ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ|ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ (ಮೇ-ಜುಲೈ ೧೯೯೯) ಯುದ್ಧ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹಾರಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.&lt;ref name=&quot;hero1&quot;/&gt;

೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ದೀಪಿಕಾ ಮಿಶ್ರಾ ಅವರು ಸಾರಂಗ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಐಎಎಫ್‌‍ ಮಹಿಳಾ ಪೈಲಟ್ ಆಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;hero1&quot; /&gt; ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ನಿವೇದಿತಾ ಚೌಧರಿ (ಫ್ಲೈಟ್ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್), ರಾಜಸ್ಥಾನದ [[ಜಾಟರು|ಜಾಟ್]], ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯಿಂದ [[ಎವರೆಸ್ಟ್‌ ಶಿಖರ|ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್]] ಅನ್ನು ಏರಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.&lt;ref name=&quot;hero1&quot;/&gt;

೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯು]] ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಫೈಟರ್ ಪೈಲಟ್‌ಗಳಾಗಿ ಹೊಸ ಯುದ್ಧ ವಾಯುಪಡೆಯ ಪಾತ್ರಗಳು ತೆರೆದವು. ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಪೈಲಟ್‌ಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;&quot;India paves way for women in military combat roles&quot; [http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/india-paves-way-for-women/2215380.html ''Channel NewsAsia'' 24 Oct 2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170205014816/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/india-paves-way-for-women/2215380.html |date=5 ಫೆಬ್ರವರಿ 2017 }}&lt;/ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;br /&gt;&lt;/nowiki&gt; ೨೨ ಮೇ ೨೦೧೯ ರಂದು, ಭಾವನಾ ಕಾಂತ್ ಅವರು ಯುದ್ಧ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಫೈಟರ್ ಪೈಲಟ್ ಆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/flight-lieutenant-bhawana-kanth-first-female-fighter-pilot-indian-air-force-1532275-2019-05-22|title=Bhawana Kanth: Meet first woman fighter pilot of Indian Air Force|publisher=India Today}}&lt;/ref&gt; ಮಹಿಳೆಯರು ಈಗ [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯಲ್ಲಿ]] ಯುದ್ಧದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.  [[ಅವನಿ ಚತುರ್ವೇದಿ]], ಮೋಹನ ಸಿಂಗ್ ಜಿತರ್ವಾಲ್ ಮತ್ತು [[ಭಾವನಾ ಕಾಂತ್]] ಅವರು ಮೊದಲ ೩ ಮಹಿಳಾ ಫೈಟರ್ ಪೈಲಟ್‌ಗಳು &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/auto/eight-women-fighter-pilots-in-indian-air-force-as-on-july-1-govt-2245763.html|title=Eight Women Fighter Pilots in Indian Air Force as on July 1: Govt}}&lt;/ref&gt;  ಮಾರ್ಚ್ ೮, ೨೦೨೦ ರಂದು [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾರಾ ಜೆಟ್‌ಕಿನ್|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನವನ್ನು]] ಗುರುತಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ೩ ಫೈಟರ್ ಪೈಲಟ್‌ಗಳಿಗೆ ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ  ಪುರಸ್ಕಾರವನ್ನು

ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/iaf-s-first-women-fighter-pilots-get-nari-shakti-puraskar-120030800300_1.html|title=IAF's first women fighter pilots get 'Nari Shakti Puraskar'}}&lt;/ref&gt;

ವಿಂಗ್ ಕಮಾಂಡರ್ ಶಾಲಿಜಾ ಧಾಮಿ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಖಾಯಂ ಆಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vice.com/en_in/article/ne8ndq/the-indian-air-force-just-got-its-first-female-flight-commander|title=The Indian Air Force Just Got its First Female Flight Commander|last=Joshi|first=Shamani|date=28 August 2019|website=Vice|language=en|access-date=2019-08-30}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್ ಲೀಡರ್ ಮಿಂಟಿ ಅಗರ್ವಾಲ್ ಅವರು ಯುದ್ಧ ಸೇವಾ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;iwitnessed&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.livemint.com/news/india/i-witnessed-wing-commander-abhinandan-shooting-down-pak-s-f-16-aircraft-squadron-leader-minty-agarwal-1565883522060.html|title='I witnessed Wing Commander Abhinandan shooting down Pakistan's F-16 aircraft'|date=15 August 2019|work=Mint|access-date=17 August 2019|agency=ANI|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:The_President,_Shri_Ram_Nath_Kovind_with_the_all-women_crew_of_INSV_Tarini_on_completion_of_their_voyage_of_circumnavigation_of_the_globe,_at_Rashtrapati_Bhavan,_in_New_Delhi.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/The_President%2C_Shri_Ram_Nath_Kovind_with_the_all-women_crew_of_INSV_Tarini_on_completion_of_their_voyage_of_circumnavigation_of_the_globe%2C_at_Rashtrapati_Bhavan%2C_in_New_Delhi.JPG/220px-thumbnail.jpg|thumb| ಐಎನ್‌ಎಸ್‌ವಿ ತಾರಿಣಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಳಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ತಮ್ಮ ಭೂಗೋಳವನ್ನು ಸುತ್ತುವ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.]]
ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೭೬ ರಲ್ಲಿ, ಡಾ. ಬಾರ್ಬರಾ ಘೋಷ್ ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಕಮಾಂಡರ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದರು. ೧೯೬೧ ರಲ್ಲಿ ನೌಕಾಪಡೆಗೆ ಸೇರಿದ ಅವರು ಶಾಶ್ವತ ನೌಕಾ ಆಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pibarchive.nic.in/archive/ArchiveSecondPhase/DEFENCE/1976-JAN-DEC-MIN-OF-DEFENCE/PDF/DEF-1976-10-23_242.pdf|title=Indian Navy's First Lady Commander|date=22 October 1976|website=Press Information Bureau of India - Archive|access-date=3 April 2020}}&lt;/ref&gt;

೧೯೬೮ ರಲ್ಲಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಡಾ. [[ಪುನಿತಾ ಅರೋರಾ]], ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ, ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್,&lt;ref name=&quot;WisdenICoC&quot;&gt;{{Cite news|url=http://specials.rediff.com/news/2004/sep/16army1.htm|title=The General in Sari|publisher=Rediff}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ವೈಸ್ ಅಡ್ಮಿರಲ್.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Navy-to-get-first-lady-Vice-Admiral/articleshow/1132784.cms|title=Navy gets its 1st lady vice-admiral|date=16 June 2005|work=The Times Of India}}&lt;/ref&gt; [[ಪದ್ಮಾವತಿ ಬಂದೋಪಾಧ್ಯಾಯ|ಪದ್ಮಾವತಿ ಬಂಡೋಪಾಧ್ಯಾಯ]] ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಸೇನೆ|ಐಎಎಫ್‌ನ]] ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಏರ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಮತ್ತು ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್. ಪುನಿತಾ ಅರೋರಾ ನಂತರ ಮೂರು-ಸ್ಟಾರ್ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದ ಭಾರತೀಯ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;hero1&quot;/&gt; ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಪಿ೮ಐ ಮತ್ತು ಐಎಲ್‌ ೩೮ ನಂತಹ ಕಡಲ ಗಸ್ತು ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾರುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಹ, [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ|ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯು]] ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ನಾವಿಕರು ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಂತೆ [[ಯುದ್ಧನೌಕೆ|ಯುದ್ಧನೌಕೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಇರಿಸುವ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://theprint.in/defence/army-opens-risky-roles-for-women-but-indian-navy-wont-have-women-sailors-anytime-soon/228076/|title=Army opens 'risky' roles for women but Indian Navy won't have women sailors anytime. Indian Navy dismissed an transgender soon after surgery}}&lt;/ref&gt;

೮ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೮ ರಂದು, [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾರಾ ಜೆಟ್‌ಕಿನ್|ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನದಂದು]] ನಾವಿಕ ಸಾಗರ್ ಪರಿಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಐಎನ್‌‍ಎಸ್‌‍ವಿ ತಾರಿಣಿಯ ಆರು ಸದಸ್ಯರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಾದ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಸಿಡಿಆರ್ ವರ್ತಿಕಾ ಜೋಶಿ, ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಸಿಡಿಆರ್ ಪಿ. ಸ್ವಾತಿ, ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಸಿಡಿಆರ್ ಪ್ರತಿಭಾ ಜಮ್ವಾಲ್, ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಪಾಯಲ್ ಗುಪ್ತಾ, ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಐಶ್ವರ್ಯಾ ಬೊಡ್ಡಪತಿ, ಮತ್ತು ಎಲ್ ಟಿಎಂ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ವಿಜಯಾ ದೇವಿ ಅವರಿಗೆ ನಾರಿ ಶಕ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡಲಾಯಿತು. ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುವ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಶೌರ್ಗ್ರಾಕ್ಪಂ ವಿಜಯಾ ದೇವಿ ಅವರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiannavy.nic.in/content/navika-sagar-parikrama-%E2%80%98nari-shakti-puraskar%E2%80%99|title=Navika Sagar Parikrama - 'Nari Shakti Puraskar}}&lt;/ref&gt;

೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ ರಂದು, ಸಬ್ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಶುಭಾಂಗಿ ಸ್ವರೂಪ್ ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಪೈಲಟ್ ಆದರು. ಅವರು ಡಾರ್ನಿಯರ್ ೨೨೮ ಕಣ್ಗಾವಲು ವಿಮಾನವನ್ನು ಹಾರಿಸಲಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/sub-lieutenant-shivangi-first-woman-pilot-indian-navy-1624385-2019-12-02|title=Sub-lieutenant Shivangi becomes first woman pilot for Indian Navy|date=2 December 2019|access-date=3 December 2019|publisher=India Today|agency=ANI}}&lt;/ref&gt;

೨೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೧ ರಂದು, ಸರ್ಜನ್ ವೈಸ್ ಅಡ್ಮಿರಲ್ ಶೀಲಾ ಎಸ್. ಮಥಾಯ್ ಅವರು ಮೂರು-ಸ್ಟಾರ್ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದ ನಾಲ್ಕನೇ ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ನೇರ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಮಹಿಳೆ ವೈಸ್-ಅಡ್ಮಿರಲ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

== ಭಾರತದ ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳು ==
೨೦೨೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಘಾಟಕ್ ಫೋರ್ಸ್, ಗರುಡ್ ಕಮಾಂಡೋ ಫೋರ್ಸ್, ಮಾರ್ಕೋಸ್, ಪ್ಯಾರಾ ಕಮಾಂಡೋಸ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತಹ ಯುದ್ಧ ತಜ್ಞ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿ ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.

&quot;ಭಾರತದ ಅದ್ಭುತ ಮಹಿಳೆ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಡಾ. [[ಸೀಮಾ ರಾವ್]],&lt;ref name=&quot;India's Wonder Woman&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/sunday-chronicle/headliners/250617/indias-wonder-woman.html|title=India's wonder woman|work=Deccan Chronicle|access-date=2017-06-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;India's Wonder Woman!&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.asianage.com/age-on-sunday/250617/indias-wonder-woman.html|title=India's Wonder Woman|work=The Asian Age|access-date=2017-06-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;India's Wonder Woman Seema Rao&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.beingindian.com/news/seema-rao-is-a-wonder-woman|title=India's Wonder Woman Seema Rao: The only Female Combat Trainer in the Country|publisher=Being Indian|access-date=2017-06-26|archive-date=2017-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023230758/https://www.beingindian.com/news/seema-rao-is-a-wonder-woman|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಕಮಾಂಡೋ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.naaree.com/naaree-interviews-dr-seema-rao-commando-trainer/|title=Interview with Dr. Seema Rao|publisher=naaree.com|access-date=2015-08-11|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225181504/https://www.naaree.com/naaree-interviews-dr-seema-rao-commando-trainer/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತದ ೧೫,೦೦೦ ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳಿಗೆ &lt;ref name=&quot;India's only female commando trainer&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.storypick.com/dr-seema-rao/|title=India's only female commando trainer|publisher=storypick|access-date=2016-07-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;COMBAT SPECIALIST SEEMA RAO&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.vervemagazine.in/people/seema-rao-commando-trainer-and-close-quarter-battle-specialist|title=COMBAT SPECIALIST SEEMA RAO|publisher=Verve Magazine|access-date=2016-12-12}}&lt;/ref&gt; ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಎನ್‌‍ಎಸ್‌‍ಜಿ, ಎಮ್‌‍ಎಆರ್‌ಸಿಓಎಸ್‌‌, ಜಿಎರ್‌‌‌ಯುಡಿ) &lt;ref name=&quot;gar1&quot;&gt;[https://www.thebetterindia.com/61848/seema-rao-india-commando-special-forces/ This Amazing Woman Has Been Training India’s Special Forces for 20 Years without Compensation!], 19 July 2016.&lt;/ref&gt; ಪೂರ್ಣ ಸಮಯದ ಅತಿಥಿ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿ ೨೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಪರಿಹಾರವಿಲ್ಲದೆ &lt;ref name=&quot;gar1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;DNA Article on Seema Rao!&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-shy-another-day-india-s-1st-woman-commando-trainer-s-job-pushes-her-into-a-male-dominated-space-2282264|title=Shy Another Day|publisher=DNA|access-date=2017-06-25}}&lt;/ref&gt; ನಿಕಟ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ (ಸಿಕ್ಯೂಬಿ) ಪ್ರವರ್ತಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Seema Rao - CQB Specialist&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mumbaimirror.indiatimes.com/news/india/womens-day-special-meet-dr-seema-rao-indias-first-woman-commando-trainer/articleshow/57532488.cms|title=Dr Seema Rao Commando Trainer|publisher=indiatimes.com|access-date=2017-06-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Seema Rao - Forces Trainer&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.com/hindi/india-38725388|title=Training the Indian Forces|publisher=BBC|access-date=2017-06-25}}&lt;/ref&gt;

== ಭಾರತದ ಅರೆಸೇನಾ ಪಡೆಗಳು ==
[[ಭಾರತೀಯ ಕರಾವಳಿ ಭದ್ರತಾಪಡೆ|ಭಾರತೀಯ ಕೋಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡ್]], [[ಅಸ್ಸಾಂ ರೈಫಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಗಡಿನಾಡು ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು.

=== ಭಾರತೀಯ ಕೋಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡ್ ===
ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯ, ಪೈಲಟ್ ಅಥವಾ ಕಾನೂನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಂತೆ ಅಧಿಕಾರಿ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ಕರಾವಳಿ ಭದ್ರತಾಪಡೆ|ಭಾರತೀಯ ಕೋಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡ್‌ಗೆ]] ಸೇರಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;cg1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.apnaahangout.com/female-join-indian-coast-guard/ |title=Indian Coast Guard Female entry modes and posts |access-date=2022-08-07 |archive-date=2022-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816194023/https://apnaahangout.com/female-join-indian-coast-guard/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಜನವರಿ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತದ ಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ನರೆ ರಾಜ್ಯಗಳು|ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಕಡಲ ವಲಯದಲ್ಲಿ]] ಗಸ್ತು ತಿರುಗುತ್ತಿರುವ ಕೆವಿ ಕುಬರ್ ಹೋವರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವರು ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು, ಸಹಾಯಕ ಕಮಾಂಡೆಂಟ್‌ಗಳಾದ ಅನುರಾಧಾ ಶುಕ್ಲಾ, ಸ್ನೇಹಾ ಕಥಾಯತ್, ಶಿರಿನ್ ಚಂದ್ರನ್ ಮತ್ತು ವಸುಂಧರಾ ಚೌಕ್ಸೆ ಅವರನ್ನು ಯುದ್ಧ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದ ಮೊದಲ ಪಡೆ ಭಾರತೀಯ ಕೋಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡ್ ಆಯಿತು.&lt;ref name=&quot;cg2&quot;&gt;{{Cite web |url=http://topyaps.com/indian-coast-guard-females-combat-roles |title=In A First, Indian Coast Guard Deploys Female Officers In Combat Roles |access-date=2022-08-07 |archive-date=2023-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412040738/http://topyaps.com/indian-coast-guard-females-combat-roles |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ಅಸ್ಸಾಂ ರೈಫಲ್ಸ್ ===
ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, [[ಅಸ್ಸಾಂ ರೈಫಲ್ಸ್]] ೧೦೦ ಮಹಿಳಾ ಸೈನಿಕರ ಮೊದಲ ಬ್ಯಾಚ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಅವರು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು [[ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್|ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ]] ಚುಮೌಕೆಡಿಮಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶೋಖುವಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಸ್ಸಾಂ ರೈಫಲ್ಸ್ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಸಿಂಗ್-ಔಟ್ ಪರೇಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಅವರನ್ನು ಕಾರ್ಡನ್ ಮತ್ತು ಸರ್ಚ್ ಆಪರೇಷನ್ (ಸಿಎಎಸ್‌‌ಓ), ಮೊಬೈಲ್ ಚೆಕ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಳು (ಎಮ್‌‌‍ಸಿಪಿ) ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ತೆರೆಯುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಾಟ, ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಚಾರಣೆ, ಗುಂಪಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿಗಾರರನ್ನು ಚದುರಿಸಲು ನಿಯೋಜಿಸಲಾದವು.&lt;ref name=&quot;ar1&quot;&gt;[https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/assam-rifles-inducts-first-batch-of-100-women-personnel/articleshow/51729160.cms Assam Rifles inducts first batch of 100 women personnel], [[The Economic Times|Economic Times]], 7 April 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ar2&quot;&gt;[http://www.hindustantimes.com/india/no-longer-a-male-bastion-assam-rifles-gets-its-first-women-s-contingent/story-apS0gy6nSu8LxXKuK9GM1H.html No longer a male bastion, Assam Rifles gets its first women’s contingent], [[Hindustan Times]], 8 April 2016.&lt;/ref&gt;

ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಅಸ್ಸಾಂ ರೈಫಲ್ಸ್‌ನ ಸುಮಾರು ೩೦ ರೈಫಲ್-ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಎಲ್ಒಸಿ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಆರ್ಮಿ ಸರ್ವಿಸ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್‌ನ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಗುರ್ಸಿಮ್ರಾನ್ ಕೌರ್ ಅವರನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/indian-army-womens-soldiers-riflewomen-line-of-control-6556486/|title=Frontline: Meet the Army Riflewomen posted at the LoC|last=Iqbal|first=Naveed|date=2020-08-16|website=The Indian Express|language=en|access-date=2020-08-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.shethepeople.tv/news/assam-rifles-women-soldiers-combat-duty-loc/|title=In A First, Women Soldiers Of Assam Rifles Deployed On Combat Duty Near LoC|last=Das|first=Ria|date=2020-08-05|website=[[SheThePeople.TV]]|language=en-US|access-date=2020-08-25}}&lt;/ref&gt;

=== ವಿಶೇಷ ಗಡಿ ಪಡೆ ===
ವಿಶೇಷ ಗಡಿನಾಡು ಪಡೆ, ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ರಹಸ್ಯ ಮತ್ತು ಗಣ್ಯ ವಿಶೇಷ ಪಡೆ ಘಟಕವಾಗಿ [[ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ವಿಭಾಗ|ಆರ್‌ಎಡಬ್ಲೂ]] ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ಚೀನಾ-ಭಾರತೀಯ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ರೇಖೆಗಳ ಹಿಂದೆ ರಹಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ರಚಿಸಲಾಯಿತು,&lt;ref name=&quot;sff1&quot;&gt;[http://indianspecialforces.com/most-elite-and-covert-special-force-unit-of-indian-paramilitary-special-frontier-force-sff/ Most Elite and Covert Special Force Unit of Indian Paramilitary – Special Frontier Force (SFF)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220807092512/http://indianspecialforces.com/most-elite-and-covert-special-force-unit-of-indian-paramilitary-special-frontier-force-sff/ |date=2022-08-07 }}, 4 Oct 2017.&lt;/ref&gt; ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ೫೦೦ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು  ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಕೇತಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಲೆರಿಕಲ್ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;sff2&quot;&gt;[http://indiatoday.intoday.in/story/large-majority-of-special-frontier-force-officers-involved-in-messy-sex-scandal/1/401610.html India today story]&lt;/ref&gt;

== ಕೇಂದ್ರ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:Women_personnel_of_India's_Border_Security_Force.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Women_personnel_of_India%27s_Border_Security_Force.jpg/220px-Women_personnel_of_India%27s_Border_Security_Force.jpg|right|thumb| ಭಾರತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಗಡಿ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಯ ಮಹಿಳೆಯರು]]
೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ, ೧೯೮೨ ರ ಬ್ಯಾಚ್‌‌‍ನ ಐಪಿಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಆಶಾ ಸಿನ್ಹಾ ಅವರು ಮಜಗಾನ್ ಡಾಕ್ ಶಿಪ್‌ಬಿಲ್ಡರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಮಾಂಡೆಂಟ್,, ಕೇಂದ್ರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗೆ ನೇಮಕಗೊಂಡಾಗ ಮತ್ತು ೩೪ ವರ್ಷಗಳ ಸೇವೆಯ ನಂತರ ಅವರು ಡೈರೆಕ್ಟರ್ ಜನರಲ್ ಪೋಲೀಸ್‌‌‌‌‍(ಡಿಜಿಪಿ) ಆಗಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ೧೯೮೦ ರ ಬ್ಯಾಚ್‌ನ ಐಪಿಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಅರ್ಚನಾ ರಾಮಸುಂದ್ರಂ ಅವರು ಅರೆಸೈನಿಕ ಪಡೆಗಳ ಡಿಜಿ, ಸಶಸ್ತ್ರ ಸೀಮಾ ಬಾಲ್ ಆಗಿ ಪೊಲೀಸ್ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಾದರು. ಅವರು ೩೭ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ ನಿವೃತ್ತರಾದರು.

ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, [[ಕೇಂದ್ರ ಮೀಸಲು ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆ|ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆ]] (ಸಿಆರ್‌ಪಿಎಫ್‌‌‍), [[ಗಡಿ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆ]] (ಬಿಎಸ್‌‍ಎಫ್‌‌), ಇಂಡೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬಾರ್ಡರ್ ಪೊಲೀಸ್ (ಐಟಿಬಿಪಿ), ಸಶಾಸ್ತ್ರ ಸೀಮಾ ಬಾಲ್ (ಎಸ್‌‍ಎಸ್‌‍ಬಿ) ಎಲ್ಲಾ ಐದು [[ಕೇಂದ್ರ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆ|ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ]] ನೇರ-ಪ್ರವೇಶದ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತು. ಮತ್ತು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಫೋರ್ಸ್ (ಸಿಐಎಸ್‌‍ಎಫ್‌‌), ನೇರ ನೇಮಕಾತಿಯ ಮೂಲಕ ಜೂನಿಯರ್ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನೇರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಯುದ್ಧ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೇಂದ್ರ ಲೋಕ ಸೇವಾ ಆಯೋಗ|ಯೂನಿಯನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಕಮಿಷನ್]] ಮೂಲಕ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಗೆ ನೇರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;ca1&quot;/&gt; ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಗೃಹ ಸಚಿವ [[ರಾಜನಾಥ್ ಸಿಂಗ್]] ಅವರು ಸಿಆರ್‌ಪಿಎಫ್ ಮತ್ತು ಸಿಐಎಸ್‌ಎಫ್‌ನಲ್ಲಿ ೩೩% ಕಾನ್ಸ್‌ಟೇಬಲ್-ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ೧೫% ಗಡಿ ಕಾವಲು ಪಡೆಗಳಾದ ಬಿಎಸ್‌ಎಫ್, ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಬಿ ಮತ್ತು ಐಟಿಬಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;ca1&quot; /&gt;

=== ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆ ===
[[ಕೇಂದ್ರ ಮೀಸಲು ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆ|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರಿಸರ್ವ್ ಪೊಲೀಸ್ ಫೋರ್ಸ್]] (ಸಿಆರ್‌ಪಿಎಫ್‌‌) ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಯುದ್ಧ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;ca1&quot;/&gt;

=== ಕೇಂದ್ರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆ ===
ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಫೋರ್ಸ್ (ಸಿಐಎಸ್‌‌ಎಫ್‌‌) ಯುಪಿಎಸ್‌ಸಿ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಯುದ್ಧ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;ca1&quot;&gt;[https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/government-allows-women-to-be-combat-officers-in-all-central-armed-police-forces/articleshow/51380021.cms Government allows women to be combat officers in all Central Armed Police Forces], [[The Economic Times|Economic Times]], 13 March 2016.&lt;/ref&gt;

=== ಗಡಿ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆ ===
[[ಗಡಿ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆ|ಬಾರ್ಡರ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಫೋರ್ಸ್]] (ಬಿಎಸ್‌‌ಎಫ್‌‌) ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ &lt;ref name=&quot;ca1&quot;/&gt; ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಯುದ್ಧ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು.

=== ಸಶಾಸ್ತ್ರ ಸೀಮಾ ಬಾಲ ===
ಸಶಸ್ತ್ರ ಸೀಮಾ ಬಾಲ್ (ಎಸ್‌‌ಎಸ್‌‍ಬಿ) ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ &lt;ref name=&quot;ca1&quot;/&gt; ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಯುದ್ಧ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು.

=== ಇಂಡೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬಾರ್ಡರ್ ಪೊಲೀಸ್ ===
ಇಂಡೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬಾರ್ಡರ್ ಪೋಲೀಸ್ (ಐಟಿಬಿಪಿ) ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ &lt;ref name=&quot;ca1&quot;/&gt; ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಯುದ್ಧದ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ೮೦,೦೦೦ ಐಟಿಬಿಪಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧.೭೫% (೧,೫೦೦) ಮಹಿಳೆಯರು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾನ್‌ಸ್ಟೆಬಲ್‌ಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ (ಸಿ. ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೬).&lt;ref name=&quot;ca1&quot; /&gt;

== ಇತರೆ ಪಡೆಗಳು ==
[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ]] (ಎನ್‌‍ಎಸ್‌‌ಜಿ), [[ವಿಶೇಷ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆ|ವಿಶೇಷ ರಕ್ಷಣಾ ಗುಂಪು]] (ಎಸ್‌‍ಪಿಜಿ), ರೈಲ್ವೆ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ (ಆರ್‌ಪಿಎಫ್‌‌), [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪಡೆ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪಡೆ]] (ಎನ್‌‍ಡಿಆರ್‌ಎಫ್‌‌) ಮತ್ತು ಗಡಿ ರಸ್ತೆಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ (ಬಿಆರ್‌ಓ) ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

=== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ===
[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ]] (ಎನ್‌ಎಸ್‌ಜಿ) (ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಕ್ಯಾಟ್ ಕಮಾಂಡೋಸ್) ೨೦೧೧–೧೨ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮಹಿಳಾ ಕಮಾಂಡೋಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಅವರು ಎದುರಿಸಿದ ಮೊದಲ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಅಂದಿನ ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮಾಯಾವತಿಯವರಿಂದ. ಅವರು ಮಹಿಳಾ ಕಮಾಂಡೋಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;fc1&quot;&gt;[http://indiatoday.intoday.in/story/nsg-commandos-women-black-cats-crpf-capf-central-forces/1/1077705.html Battle of sexes: NSG loses its last woman commando after she goes on maternity leave], India Today, 29 Oct 2017.&lt;/ref&gt; ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಎನ್‌ಎಸ್‌ಜಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಕ್ಯಾಟ್ ಕಮಾಂಡೋಸ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಪುರುಷ ಪ್ರತಿರೂಪದಂತೆಯೇ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಅವರು ವಿಐಪಿ ರಕ್ಷಣೆಯ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ನಿಗ್ರಹ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;bc1&quot;&gt;[https://www.thenewsminute.com/article/nsg-planning-deploy-women-commandos-anti-terror-operations-35219 NSG planning to deploy women commandos in anti-terror operations], 17 Oct 2015.&lt;/ref&gt;

=== ವಿಶೇಷ ರಕ್ಷಣಾ ಗುಂಪು ===
[[ವಿಶೇಷ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆ|ವಿಶೇಷ ರಕ್ಷಣಾ ಗುಂಪು]] (SPG) ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಕಮಾಂಡೋಗಳನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್]] ಅವರ ಪತ್ನಿ ಗುರುಶರಣ್ ಕೌರ್ ಅವರು ಮಹಿಳಾ ಕಮಾಂಡೋಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೊದಲ ಎಸ್‌‍ಪಿಜಿ ರಕ್ಷಕರಾದರು.&lt;ref name=&quot;ie1&quot;&gt;&quot;Prime Minister Manmohan Singh's wife has become the first Special Protection Group (SPG) protectee to have women commandos in her immediate security cordon.&quot;, [[Indian Express]], 9 Nov 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;com1&quot;&gt;[http://indianexpress.com/article/india/india-others/pms-wife-first-spg-protectee-to-have-women-commandos/ PMs wife first SPG protectee to have women commandos], [[Indian Express]], 18 Feb 2014.&lt;/ref&gt;

=== ರೈಲ್ವೆ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ ===
ರೈಲ್ವೆ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ (ಆರ್‌‍ಪಿಎಫ್‌‌‍) ಮಹಿಳಾ ಘಟಕ, ಶಕ್ತಿ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ೨೫ ವರ್ಷದ ದೇಬಶ್ಮಿತಾ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಅವರು ಆರ್‌ಪಿಎಫ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸಹಾಯಕ ಭದ್ರತಾ ಕಮಿಷನರ್ (ಎಎಸ್‌ಸಿ) ಆದರು. ಅವರು ಆರ್‌ಪಿಎಫ್ ಮಹಿಳಾ ಕಾನ್‌ಸ್ಟೆಬಲ್‌ಗಳ ಶಕ್ತಿ ಸ್ಕ್ವಾಡ್‌ನ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;rpf1&quot;&gt;[http://indianexpress.com/article/cities/mumbai/more-women-personnel-in-railway-stations-trains-soon-rpf/ More women personnel in railway stations, trains soon: RPF], [[Indian Express]], 27 Mar 2015.&lt;/ref&gt;

=== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪಡೆ ===
[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪಡೆ]] (ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್‌‌) ತನ್ನ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಕಮಾಂಡರ್ ಅನ್ನು ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ೪೦ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಹಿರಿಯ ಕಮಾಂಡೆಂಟ್ ರೇಖಾ ನಂಬಿಯಾರ್ ಅವರು ೧,೦೦೦ ಸಿಬ್ಬಂದಿ-ಬಲವಾದ ಆಲ್-ಮೆನ್ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಅರಕ್ಕೋಣಂ ಮೂಲದ ೪ ನೇ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ಗೆ ಸೇರಿದರು.&lt;ref name=&quot;nd1&quot;&gt;[http://www.india.com/education/national-disaster-response-forces-ndrf-gets-first-woman-commander-1579908/ National Disaster Response Forces (NDRF) gets first woman commander], 14 Aug 2015.&lt;/ref&gt;

=== ಗಡಿ ರಸ್ತೆಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ ===
ಜೂನ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ವೈಶಾಲಿ ಹಿವಾಸೆ ಅವರು ಭಾರತ-ಚೀನಾ ಗಡಿ ರಸ್ತೆಗಳ ಬಿಆರ್‌ಓ ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪನಿಗೆ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/border-roads-organisation-appoints-first-woman-officer-vaishali-s-hiwase-for-road-project-along-border-with-china-2424032|title=Border Roads Organisation Appoints First Woman Officer For Road Project Along Border With China|authors=ANI|date=29 April 2021|website=NDTV|access-date=2021-06-12}}&lt;/ref&gt;

== ಮೂರು ಸ್ಟಾರ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ==
ಐವರು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ [[ಭಾರತೀಯ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆ|ಭಾರತೀಯ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಮೂರು-ಸ್ಟಾರ್ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಬಡ್ತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜಿನ (ಎಎಫ್‌‍ಎಮ್‌‍ಸಿ) ಪದವಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೈದ್ಯರು.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 20px;&quot; |ಸ.ನಂ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 450px;&quot; | ಹೆಸರು
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 200px;&quot; | ಶಾಖೆ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 150px;&quot; | ಪ್ರಚಾರದ ದಿನಾಂಕ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 600px;&quot; | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| ೧
| ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ [[ಪುನಿತಾ ಅರೋರಾ]] {{small|{{post-nominals|country=IND|sep=,|PVSM|SM|VSM|}}}}||[[File:Flag of Indian Army.svg|20px]][[ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ]]||೨೦೦೪||ಮೂರು-ಸ್ಟಾರ್ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಏರಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ. ನಂತರ [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ವೈಸ್ ಅಡ್ಮಿರಲ್.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=DPR |first1=ADG (M&amp;C) |title=Women of HonourSalute to Dr Punita Arora, first woman officer from Navy, to be promoted to a three-star rank, second highest rank in Armed forces. She was the first-ever woman Vice Admiral. #WomensDay #IWD2020 #EachforEqual #SheInspiresUspic.twitter.com/t0jOweHpRf |url=https://twitter.com/SpokespersonMoD/status/1236246780511023104 |website=@SpokespersonMoD |language=en |date=7 March 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨
| ಏರ್ ಮಾರ್ಷಲ್ [[ಪದ್ಮಾವತಿ ಬಂದೋಪಾಧ್ಯಾಯ|ಪದ್ಮಾ ಬಂಡೋಪಾಧ್ಯಾಯ]] {{Small|{{post-nominals|country=IND|sep=,|PVSM|AVSM|VSM|}}}}||[[File:Air Force Ensign of India (1950–2023).svg|20px]] [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆ]]||೨೦೦೪||[[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯಲ್ಲಿ]] ಮೂರು-ಸ್ಟಾರ್ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://twitter.com/IAF_MCC/status/1221805510946709505||title=#Congratulations to Air Marshal Padmavathy Bandopadhyay, PVSM AVSM VSM (Retd),first woman Air Marshal of IAF, on receiving #PadmaShri in the field of Medicine. Padma Shri is awarded for distinguished service in any field &amp; announced on the occasion of #RepublicDay every year.pic.twitter.com/4zmILyKU8R|last=Force|first=Indian Air|date=27 January 2020|website=@IAF_MCC|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೩
| ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಮಾಧುರಿ ಕಾನಿಟ್ಕರ್ {{Small|{{post-nominals|country=IND|sep=,|PVSM|AVSM|VSM|}}}}||[[File:Flag of Indian Army.svg|20px]][[ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ]]|| ೨೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೦|| ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಸ್ಟಾಫ್ (ವೈದ್ಯಕೀಯ) (ಡಿಸಿಐಡಿಎಸ್‌‌) ನ ಉಪ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://twitter.com/adgpi/status/1234814380417654785||title=Lt Gen Madhuri Kanitkar is the third woman officer of #IndianArmedForces to assume the coveted rank of Lt Gen. Her #Husband is Lt Gen Rajeev Kanitkar (Retd). #Proud Couple is part of the Defence Fraternity. #IndianArmy#NationFirstpic.twitter.com/9eRIfZQg1i|last=ARMY|first=ADG PI-INDIAN|date=3 March 2020|website=@adgpi|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೪
| ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ ವೈಸ್ ಅಡ್ಮಿರಲ್ ಶೀಲಾ ಎಸ್. {{Small|{{post-nominals|country=IND|sep=,|NM|VSM}}}}||[[File:Naval Ensign of India.svg|20px]] [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ]]||೨೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೧||ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆಗಳ (ಎಎಫ್‌‌‍ಎಮ್‌‌‌ಎಸ್‌‌) ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ (ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿ) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.facebook.com/IndianNavy/posts/surgeon-rear-admiral-sheila-samanta-mathai-nm-vsm-was-promoted-to-the-rank-of-su/1606659039688950/||title=Log into Facebook|website=Facebook|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೫
| ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ರಾಜಶ್ರೀ ರಾಮಸೇತು.{{small|{{post-nominals|country=IND|sep=,|PVSM|AVSM|VSM|}}}}||[[File:Flag of Indian Army.svg|20px]][[ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ]]||೧೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೧||ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಮಾಂಡೆಂಟ್ (ಎಎಫ್‌‌‍ಎಮ್‌‌‌ಸಿ).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/lt-general-rajshree-ramasethu-takes-over-as-commandant-of-afmc-pune-7514127/|title=Lt General Rajshree Ramasethu takes over as Commandant of AFMC Pune|date=17 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ==

* ''ಆರೋಹನ್'' (೧೯೯೬–೯೭), [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ|ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯಲ್ಲಿ]] ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಟೆಲಿ ಸೀರಿಯಲ್.
* ''ಟೆಸ್ಟ್ ಕೇಸ್'' (೨೦೧೭), [[ಭಾರತೀಯ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆ|ಭಾರತೀಯ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಯುದ್ಧದ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಯ ವೆಬ್ ಸರಣಿ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/the-test-case-trailer-nimrat-kaur-looks-tough-as-nails-in-her-upcoming-web-series-watch-video-4604112/|title=The Test Case trailer: Nimrat Kaur looks tough as nails in her upcoming web series. Watch video|date=2017-04-07|work=The Indian Express|access-date=2018-02-14|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* ''ಗುಂಜನ್ ಸಕ್ಸೇನಾ: ದಿ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಗರ್ಲ್'' (೨೦೨೦–೨೧), ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ [[ಜಾನ್ವಿ ಕಪೂರ್]] ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ ಪೈಲಟ್ ಗುಂಜನ್ ಸಕ್ಸೇನಾ ಅವರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಪೈಲಟ್ ಆಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/angad-bedi-joins-star-cast-gunjan-saxenas-biopic-kargil-girl/|title=Angad Bedi joins the star cast of Gunjan Saxena's biopic, Kargil Girl|date=25 February 2019|access-date=27 April 2019|publisher=[[Bollywood Hungama]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/janhvi-kapoor-shooting-in-lucknow/articleshow/68095836.cms|title=Janhvi Kapoor shooting in Lucknow|date=22 February 2019|work=[[The Times of India]]|access-date=27 April 2019}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [http://indianarmy.nic.in/ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ] - ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್
* [http://indianairforce.nic.in/ ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆ] - ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್
* [http://indiannavy.nic.in/ ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ] - ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>owdva4ervhztkyic9mm851s1f76ej7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಾಚೆಲ್ ಬಿಯರ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153103</id>
    <revision>
      <id>1375147</id>
      <parentid>1361278</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:54:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1375147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16594" sha1="3giwwupxinta6xsnmuxhqelhaw3x23p" xml:space="preserve">{{Infobox person|
| name        = ರಾಚೆಲ್‌ ಬಿಯರ್
| image       = RACHEL-BEER-1.jpg
| alt         = &lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;
| caption     = ರಾಚೆಲ್‌ ಬಿಯರ್
| birth_name  = 
| birth_date  = {{birth date|೧೮೫೮|೪|೭|df=yes}}
| birth_place = [[ಬಾಂಬೆ]], ಭಾರತ
| death_date  = {{death date and age|1927|4|29|1858|4|7|df=yes}}
| death_place = ರಾಯಲ್‌ ಟನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ವೆಲ್ಸ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್
| resting_place = ಟನ್ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ವೆಲ್ಸ್‌ ಸಿಮೆಟ್ರಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್
| resting_place_coordinates = 
| nationality = 
| other_names = 
| known_for   = 
| education   =
| employer    = 
| occupation  = ಪತ್ರಿಕೆ ಸಂಪಾದಕಿ
| title       = 
| term        = 
| predecessor = 
| successor   = 
| party       = 
| boards      = 
| spouse      = ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಆರ್ಥರ್‌ ಬೀರ್‌ (೧೮೮೭–೧೯೦೩)
| children    = 
| parents     = ಸಸೂನ್‌ ಡೇವಿಡ್‌ ಸಸೂನ್ &lt;br /&gt; ಫ್ಲೋರ (ಫಹ್ರ) ರೂಬೆನ್
| relatives   = ಸಸೂನ್‌ ಮನೆತನ
}}
'''ರಾಚೆಲ್ ಬಿಯರ್''' ( ''ನೀ'' '''ಸಾಸೂನ್''' ; ೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೮೫೮ - ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೨೭) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಸಂಜಾತ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪತ್ರಿಕೆ ಸಂಪಾದಕಿ. ಅವರು ''ದಿ ಅಬ್ಸರ್ವರ್'' ಮತ್ತು ''ದಿ ಸಂಡೇ ಟೈಮ್ಸ್‌ನ'' ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ರಾಚೆಲ್ ಸಾಸೂನ್ [[ಮುಂಬಯಿ.|ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ]] ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ, ಬಾಗ್ದಾದಿ ಯಹೂದಿ ಸಾಸೂನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ, ಸಸೂನ್ ಡೇವಿಡ್ ಸಾಸೂನ್‌ಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆಯನ್ನು &quot;ರೋತ್‌ಸ್ಚೈಲ್ಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಈಸ್ಟ್&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hertog |first=Susan |title=The First Lady of Fleet Street |url=http://www.jewishideasdaily.com/content/module/2012/4/23/main-feature/1/the-first-lady-of-fleet-street |access-date=21 May 2012 |publisher=[[Jewish Ideas Daily]]}}&lt;/ref&gt; ಯುವತಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನರ್ಸ್ ಆಗಿ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಾಗಿದ್ದರು.

೧೮೮೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಜೂಲಿಯಸ್ ಬಿಯರ್ (೧೮೩೬-೧೮೮೦) ರ ಮಗ ಶ್ರೀಮಂತ ಹಣಕಾಸುಗಾರ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಆರ್ಥರ್ ಬಿಯರ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ]] ಮತಾಂತರಗೊಂಡರು. ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್, ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, ಜನಾಂಗೀಯವಾಗಿ ಯಹೂದಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. ಅವರ ಮತಾಂತರದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಕುಟುಂಬವು ಅವರನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.haaretz.com/culture/books/the-life-and-death-of-rachel-beer-a-woman-who-broke-with-convention-1.383042 |title=The life and death of Rachel Beer, a woman who broke with convention |access-date=2023-11-03 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924071041/http://www.haaretz.com/culture/books/the-life-and-death-of-rachel-beer-a-woman-who-broke-with-convention-1.383042 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಬಿಯರ್‌ಗಳು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಘೆಟ್ಟೋದಲ್ಲಿ ಲೇವಾದೇವಿ ಕುಟುಂಬವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಣಕಾಸುದಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. &lt;ref&gt;''Financial Times'', 7 &amp; 8 May 2011, p. 17.&lt;/ref&gt;

== ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ವೃತ್ತಿ ==
ಅವರು ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಅವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ, ಅವರು ಬಿಯರ್ ಕುಟುಂಬದ ಒಡೆತನದ ''ದಿ ಅಬ್ಸರ್ವರ್‌ಗೆ'' ಲೇಖನಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೧೮೯೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸಂಪಾದಕರಾದರು. &lt;ref&gt;''The Observer'', 8 May 1983, p. 39&lt;/ref&gt; ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅವರು ''ಸಂಡೇ ಟೈಮ್ಸ್ ಅನ್ನು'' ಖರೀದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Veriovps.co.uk |url=http://lrb.veriovps.co.uk/v27/n02/coll01_.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050302084859/http://lrb.veriovps.co.uk/v27/n02/coll01_.html |archive-date=2 March 2005}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ತಮ್ಮ &quot;ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಫ್ಲೇರ್ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ-ರೀತಿಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗೆ&quot; ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;Stanley Jackson, ''The Sassoons: Portrait of a dynasty'', p. 95.&lt;/ref&gt;

=== ಡ್ರೇಫಸ್  ವ್ಯವಹಾರ ===
ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ''ದಿ ಅಬ್ಸರ್ವರ್'' ತನ್ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಶೇಷತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. ಹರಿದ ಕೈಬರಹದ ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ''ಬಾರ್ಡರ್'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜರ್ಮನ್ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮನೆಗೆಲಸದವರಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ''ಬಾರ್ಡರ್'' ಸಣ್ಣ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಿಲಿಟರಿ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಿಲಿಟರಿಯಲ್ಲಿನ ಗೂಢಚಾರರಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [[ಯೆಹೂದ್ಯ|ಯಹೂದಿ]] ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೈನ್ಯದ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಡ್ರೇಫಸ್ ಅವರು ಯಾವುದೇ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಅಪರಾಧದ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಕಂಡುಬಂದರು ಮತ್ತು ಡೆವಿಲ್ಸ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರಿಸಲಾಯಿತು. ನಿಜವಾದ ಅಪರಾಧಿಯಾದ, ಮೇಜರ್ ಕೌಂಟ್ ಎಸ್ಟರ್ಹಾಜಿ, ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ  ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರು ಸೇವೆಗೆ ಅನರ್ಹ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ಗೆ ಓಡಿಹೋದರು. ''ಅಬ್ಸರ್ವರ್‌ನ'' ಪ್ಯಾರಿಸ್ ವರದಿಗಾರನು  ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಎಸ್ಟರ್‌ಹಾಜಿ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಾನೆಂದು ಬಿಯರ್‌ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಅವರು ಅವನನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಸಂದರ್ಶಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅವನು  ''ನಾನು ಬಾರ್ಡರ್‌ಅನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದೇನೆ''  ಎಂದು ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಅವಳು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೮೯೮ ರಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದಳು, &lt;ref&gt;Beer, Rachel, Interviews with Major Esterhazy, ''The Observer'', 18 and 25 September 1898.&lt;/ref&gt; ಅವನ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದಳು ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಮಿಲಿಟರಿಯನ್ನು ಯೆಹೂದ್ಯ ವಿರೋಧಿ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ [[ಅಗ್ರಲೇಖನ|ನಾಯಕ ಅಂಕಣವನ್ನು]] ಬರೆದಳು. ನಂತರ ಅಮಾಯಕ ಡ್ರೇಫಸ್‌ನ ಮರುವಿಚಾರಣೆಗೆ ಕರೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. &lt;ref name=&quot;observer&quot;&gt;{{Cite news |last=Narewska |first=Elli |date=2 March 2018 |title=Rachel Beer, editor of the Observer 1891-1901 |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/gnmeducationcentre/2018/mar/02/rachel-beer-editor-of-the-observer-archive}}&lt;/ref&gt;

ಈ ಪುರಾವೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ನಂತರದ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಡ್ರೇಫಸ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. ಆದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ನಂತರ ೧೮೯೯ ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಗೃಹಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೨ ಜುಲೈ ೧೯೦೬ ರಂದು ಅವರು ಮಿಲಿಟರಿ ಆಯೋಗವನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಮೇಜರ್ ಆಗಿ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದರು.

== ಕೊನೆಯ ವರ್ಷಗಳು ==
ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ೧೯೦೧ ರಲ್ಲಿ ಸಿಫಿಲಿಸ್‌ನಿಂದ ನಿಧನರಾದರು. ಅದು ಅವರಿಂದ ಅವರ ಹೆಂಡತಿಗೂ ಹರಡಿತು. &lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/books/2003/aug/05/londonreviewofbooks History of a foxhunting man ] The Guardian, 5 August 2003&lt;/ref&gt; ರಾಚೆಲ್‌ರ ಸ್ವಂತ ನಡವಳಿಕೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು, ನಂತರ ಕುಸಿತದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಅವಳ ಪಾರುಪತ್ಯಗಾರರು ಎರಡೂ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಬಿಯರ್ ಅವರಿಗೆ   ಶುಶ್ರೂಷೆಯ ಆರೈಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಅವರು ಟನ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವೆಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಚಾನ್ಸೆಲರ್ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ೧೯೨೭ ರಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ನಿಧನರಾದರು.

ಅವರ ಉಯಿಲಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸೋದರಳಿಯ ಸೀಗ್‌ಫ್ರೈಡ್ ಸಾಸೂನ್‌ಗೆ ಉದಾರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅವನು ವಿಲ್ಟ್‌ಶೈರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೈಟ್ಸ್‌ಬರಿ ಹೌಸ್ ಅನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ಉಳಿದ ಜೀವನವನ್ನು ಕಳೆದನು. ಅವರ ಉಯಿಲಿನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ, ಸೀಗ್‌ಫ್ರೈಡ್ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನ ತೈಲ ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನು ಅಗ್ಗಿಸ್ಟಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನೇತುಹಾಕಿದನು.

ಅವರ ಸಹೋದರ, ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್, ಯಹೂದಿ ನಂಬಿಕೆಯ ಹೊರಗೆ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಬಿಯರ್ ಕೂಡ ಅನ್ಯಜಾತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಅವರ ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಕ್ರಿಯೆಯು ಕ್ಷಮಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು.

ಬಿಯರ್‌ ಅವರ ಪತಿ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌ರನ್ನು ಉತ್ತರ ಲಂಡನ್‌ನ ಹೈಗೇಟ್ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆಯ ದೊಡ್ಡ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಬಿಯರ್‌ರ ಕುಟುಂಬವು ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಧರ್ಮದ ಭದ್ರಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಬದಲಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಸಸೆಕ್ಸ್‌ನ ಬ್ರೈಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಾಸೂನ್ ಕುಟುಂಬದ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಿತ್ತು.

ಆದಾಗಿಯೂ, ಅವರ ಸಮಾಧಿಯು ಈಗ ಟನ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವೆಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಪತ್ರಕರ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ''ದಿ ಅಬ್ಸರ್ವರ್'' ಮತ್ತು ''ದಿ ಸಂಡೇ ಟೈಮ್ಸ್‌ನಿಂದ'' ಪಾವತಿಸಿದ ಅವರ ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಕರ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vanessa Thorpe |date=28 June 2020 |title=Legacy restored for Rachel Beer, Fleet Street's forgotten feminist pioneer |url=https://www.theguardian.com/media/2020/jun/28/legacy-restored-for-rachel-beer-fleet-streets-forgotten-feminist-pioneer?CMP=share_btn_fb |website=The Observer}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.pressgazette.co.uk/osberver-and-sunday-times-pay-for-grave-memorial-to-fleet-streets-first-female-editor-rachel-beer/ ''Observer'' and ''Sunday Times'' pay for grave memorial to Fleet Street's first female editor Rachel Beer ''UK Press Gazette'' 9 July 2020]&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

=== ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ===

* {{Cite book|title=The Sassoons: Portrait of a Dynasty|last=Jackson, Stanley|publisher=William Heinemann|year=1989|isbn=0-434-37056-8}}
* {{Cite book|title=Oxford Dictionary of National Biography|last=Curney, Vanessa|publisher=Oxford University Press|year=2004|editor-last=Matthew, Colin|volume=4|pages=816–817|chapter=&quot;Beer [''née'' Sassoon], Rachel|editor-last2=Brian Harrison}}
* Negev, Eilat and Yehuda Koren (2011) ''The First Lady of Fleet Street: A Biography of Rachel Beer''. (London: JR Books).  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-906779-19-1|978-1-906779-19-1]]
{{S-start}}
{{s-media}}
{{succession box|before=ಹೆನ್ರಿ ಡಫ್‌ ಟ್ರೆಲ್|title=''ದಿ ಅಬ್ಸರ್ವರ್''ನ ಸಂಪಾದಕರು|years=೧೮೯೧–೧೯೦೪|after=ಆಸ್ಡಿನ್‌ ಹ್ಯಾರಿಸ್ಸಂನ್}}
{{succession box|before=ಆರ್ಥರ್‌ ವಿಲ್ಲಿಯಮ್‌ ಅ ಬೆಕೆಟ್ಟ್|title=''ದಿ ಸಂಡೇ ಟೈಮ್ಸ್''ನ ಸಂಪಾದಕರು|years=೧೮೯೩–೧೯೦೧|after=ಲಿಯೋನಾರ್ಡ್‌ ರೀಸ್}}
{{s-end}}{{Authority control}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>3giwwupxinta6xsnmuxhqelhaw3x23p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:Hariprasad Shetty10/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>158247</id>
    <revision>
      <id>1375148</id>
      <parentid>1374919</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>87270</id>
      </contributor>
      <origin>1375148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5324" sha1="bvkjex7ln8m6bg0tshuofi5749r2wj5" xml:space="preserve">'''ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್''' ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಿರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದು, ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕಟೀಲು]] ಮೇಳದೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂಟು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಭಿನಯ, ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗೂ ಕಲಾಸೇವೆಯ ಮೂಲಕ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Renjala Ramakrishna Rao's life achievements to be documented |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/renjala-ramakrishna-raos-life-achievements-to-be-documented/article69890843.ece |work=The Hindu |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ==

ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್ ಅವರು ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದು, ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಕಟೀಲು]] ಮೇಳದ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಅವರು ವಿವಿಧ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೊಡುಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Renjala Ramakrishna Rao's life achievements to be documented |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/renjala-ramakrishna-raos-life-achievements-to-be-documented/article69890843.ece |work=The Hindu |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು ==

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್ ಅವರಿಗೆ ವಿವಿಧ ಗೌರವಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ.

2025ನೇ ಸಾಲಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಐವರು ಸಾಧಕರಲ್ಲಿ ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಈ ಗೌರವವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Five honoured with Yakshagana Academy Award including Renjala Ramakrishnarao |url=https://www.varthabharati.in/state/five-honoured-with-yakshagana-academy-award-including-renjala-ramakrishnarao-2103556 |work=Vartha Bharati |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana Academy honorary awards announced |url=https://www.prajavani.net/news/karnataka-news/yakshagana-academy-honorary-awards-announced-3673712 |work=Prajavani |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

ನಂತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Senior Yakshagana Artist Renjala Ramakrishna Rao Presented with Karnataka Yakshagana Academy Honorary Award |url=https://themangaloremirror.in/senior-yakshagana-artist-renjala-ramakrishna-rao-presented-with-karnataka-yakshagana-academy-honorary-award/ |work=The Mangalore Mirror |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಜೀವನ ಸಾಧನೆಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ==

ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್ ಅವರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜೀವನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಕಲಾಜೀವನ, ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ದಾಖಲೀಕರಣ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Renjala Ramakrishna Rao's life achievements to be documented |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/renjala-ramakrishna-raos-life-achievements-to-be-documented/article69890843.ece |work=The Hindu |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>bvkjex7ln8m6bg0tshuofi5749r2wj5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1375150</id>
      <parentid>1375148</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>87270</id>
      </contributor>
      <comment>ಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ತಗೆಯುತ್ತಿರುವೆ</comment>
      <origin>1375150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1375151</id>
      <parentid>1375150</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T11:42:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>87270</id>
      </contributor>
      <origin>1375151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6877" sha1="66ftzskzbhuklgwlh0nbklasa4k7b0q" xml:space="preserve">
'''ಪ್ರಸಾದ್ ಬಲಿಪ''' (1975 – 11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022) ಅವರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾಗವತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಕಟೀಲು ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ಪ್ರಸಾದಿತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿಯ ಎರಡನೇ ಮೇಳದ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಮಧುರ ಕಂಠ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹಾಗೂ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಭಾಗವತಿಕೆಯಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Balipa Prasad passes away |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/balipa-prasad-passes-away-1099862.html |work=Deccan Herald |date=11 April 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana Bhagavatha Prasad Bhat Balipa passes away |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/yakshagana-bhagavatha-prasad-bhat-balipa-passes-away/article65312053.ece |work=The Hindu |date=11 April 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==

ಪ್ರಸಾದ್ ಬಲಿಪ ಅವರು ಖ್ಯಾತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತ [[ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತ]] ಅವರ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದರು. ತಂದೆಯವರಿಂದಲೇ ಭಾಗವತಿಕೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಯಕ್ಷಗಾನದತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು. ಸುಮಾರು 15ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗವತರಾಗಿ ರಂಗ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Balipa Prasad passes away |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/balipa-prasad-passes-away-1099862.html |work=Deccan Herald |date=11 April 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ==

ಪ್ರಸಾದ್ ಬಲಿಪ ಅವರು ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಕಟೀಲು ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ಪ್ರಸಾದಿತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿಯ ವಿವಿಧ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ನಂತರ ಎರಡನೇ ಮೇಳದ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವತರಾದರು. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ಅವರು, ಪದ್ಯಗಳ ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ರಾಗಬದ್ಧ ಗಾಯನದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana Bhagavatha Prasad Bhat Balipa passes away |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/yakshagana-bhagavatha-prasad-bhat-balipa-passes-away/article65312053.ece |work=The Hindu |date=11 April 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=ಮಂಗಳೂರಿನ ಕಟೀಲು ಮೇಳದ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವತ ಪ್ರಸಾದ್ ಬಲಿಪ ನಿಧನ |url=https://www.vishwanews24.com/%E0%B2%AE%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B3%81-%E0%B2%95%E0%B2%9F%E0%B3%80%E0%B2%B2%E0%B3%81-%E0%B2%AE%E0%B3%87%E0%B2%B3%E0%B2%A6-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A7%E0%B2%BE/ |work=Vishwa News 24 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾಗವತಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಅಪಾರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದರು. ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ನಡುವೆ ಅವರು ಜನಪ್ರಿಯ ಭಾಗವತರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತ ಪ್ರಸಾದ್ ಬಲಿಪ ನಿಧನ |url=https://udayavani.com/yakshagana-bhagavata-prasad-balipa-no-more?lang=kn |work=Udayavani |date=11 April 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು ==

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಪ್ರಸಾದ್ ಬಲಿಪ ಅವರಿಗೆ ಹಲವು ಗೌರವಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ. 2022ರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅರ್ಥಧಾರಿ ಬೊಂಡಾಲ ರಾಮಣ್ಣ ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ '''ಬೊಂಡಾಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''ಗೆ ಅವರು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Bondala Prashasthi for Prasad Balipa Bhagavatha |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/bondala-prashasthi-for-prasad-balipa-bhagavatha-1081571.html |work=Deccan Herald |date=14 February 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಅನಾರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಧನ ==

ಗಂಟಲು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಸಾದ್ ಬಲಿಪ ಅವರು 11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022ರಂದು ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ನಿಧನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ 46 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಅಗಲಿಕೆಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗಣ್ಯರು, ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಸಂತಾಪ ಸೂಚಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Balipa Prasad passes away |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/balipa-prasad-passes-away-1099862.html |work=Deccan Herald |date=11 April 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Senior Yakshagana artiste Bhagavatha Prasad Balipa passes away in Mangaluru |url=https://publictv.in/senior-yakshagana-artiste-bhagavatha-prasad-balipa-passes-away-in-mangaluru/ |work=Public TV |date=11 April 2022 |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

[[ವರ್ಗ:1975ರ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:2022ರ ನಿಧನ]]
[[ವರ್ಗ:ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಲಾವಿದರು]]
[[ವರ್ಗ:ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]</text>
      <sha1>66ftzskzbhuklgwlh0nbklasa4k7b0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬೇಡನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159164</id>
    <revision>
      <id>1375072</id>
      <parentid>1358986</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1375072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6738" sha1="du8x07bk5fjsevf3k3ea1np2gjw01zo" xml:space="preserve">[[File:Bedan.jpg|thumb|ಬೇಡನ್]]
[[File:Bedan with chende.jpg|thumb|Bedan]]

'''ಬೇಡನ್''' ಎಂದರೆ ಒಂದು ದೈವದ ಕುಣೀತ ಕರ್ಕಾಟಕ(ಆಟಿ)ತಿಂಗೊಳಿನಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಕಡೆ ಮನೆ ಮನೆಗೆ  ಬಂದು ‍ ಜನರ ಕಷ್ಟ ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ  ನಂಬಿಕೆ.  ಈ ಬೇಡನ್ ದೈವವನ್ನು ಮಲವೆರ್ ಎನ್ನುವ ಒಂದು ಜನಾಂಗವರು ಕಟ್ಟಿ ಮನೆ ಮನೆಗೆ  ಬರುವ ಪದ್ದತಿ.ಮಲಯಾಲದಲ್ಲಿ ವೇಡನ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://thesulliamirror.com/aati-aashada-special-article/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-08-06 |archive-date=2024-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806071837/https://thesulliamirror.com/aati-aashada-special-article/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
==ವೇಷ,ಕುಣಿತ,ಕ್ರಮ==
ಈ ದೈವವನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಯದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಿರಾತ (ಬೇಟೆಗಾರ)ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಯದ ಹುಡುಗನಿಗೆ ವೇಷ ಹಾಕಿಸುತ್ತಾರೆ.ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ರೇಷ್ಮೆ ಬಟ್ಟೆ ಉಡಿಸಿ  ತಲೆಗೆ ನಾಗನ ಚಿತ್ರದ ತಲೆ ಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.ಮೋರೆಗೆ ಕೆಂಪು ಮುಖ ವರ್ಣಿಕೆ ಹಾಕಿ ಕಿರಾತನ ರೂಪ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಈ ದೈವ  ದೇವಸ್ಥಾನ,ದೈವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಕುಣಿಯುವ  ಬದಲು  ಪ್ರತಿ  ಮನೆ ಮನೆಗೆ  ಬಂದು ನಲಿಯುತ್ತದೆ.ಚೆಂಡೆ ವಾದ್ಯದವರು ಹೇಳುವ ಬೇಟೆಯ ಹಾಡಿಗೆ ಈ ದೈವ ಕುಣಿಯುತ್ತದೆ ಈ ದೈವ  ಮನೆಗೆ ಬಂದರೆ ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತು ಅಧಿದೇವತೆಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ ನೆಲೆ ಆಗುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಂಬಿಕೆ.ಬೇಡನ್ ದೈವ ಮನೆಗೆ  ಬರುವಾಗ ದೀಪ ಉರಿಸಿ ಇಡಬೇಕು ಆಮೇಲೆ ಚೆಂಡೆವಾದಕರು ಮನೆಯವರ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆದು ಸಂಧಿ ಹೇಳುತ್ತ ಚೆಂಡೆ ಭಾರಿಸಲು ಸುರು ಮಾಡುವಾಗ ಬೇಡನ್ ದೈವ ಮನೆಯ  ಎದುರು ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತ ಕುಣಿಯುತ್ತದೆ.ಕುಣಿದು ಆದನಂತರ ಭಸ್ಮದ ಕುರ್ದಿ ನೀರು ಮಾಡಿ ಒಂದು ಬತ್ತಿ ಉರಿಸಿಕೊಂಡು ಮನೆಯ ಯಜಮಾನಿಯು ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಅಂಗಳದ  ತೆಂಕು ಭಾಗದಲ್ಲಿ  ಬತ್ತಿದೀಪ ಸುತ್ತಲು ಕುರ್ದಿ ನೀರು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಮನೆ ಮತ್ತು  ಸುತ್ತು ಪರಿಸರ ಶುದ್ಧ ಆಗಿ ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿ  ದೂರ ಆಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ  ನಂಬಿಕೆ. ದೈವ ಕುಣಿದು ಮನೆಯಿಂದ ಹೋಗುವಾಗ ಹಣ, ಅಕ್ಕಿ, ಮಳೆಗಾಲಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ತರಕಾರಿ, ಧಾನ್ಯ, ಉಪ್ಪು ಇತ್ಯಾದಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದಾನ   ಕೊಡುವ ಕ್ರಮ. 
==ಚರಿತ್ರೆ,ನಂಬಿಕೆ==
ಅರ್ಜುನನು ವನವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ  ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು  ಶಿವನನ್ನು  ಪೂಜಿಸಲು  ಸುರು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.ಶಿವ ಪಾರ್ವತಿಯರು ಭಕ್ತನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲು ಕಿರಾತನ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಕಾಡಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.  ಅರ್ಜುನ ತಪಸ್ಸಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ  ಕಾಡು ಹಂದಿಯೊಂದು  ಬರುತ್ತದೆ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲ ಆಘಿ ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಅದಕ್ಕೆ ಬಾಣ ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ  ಶಿವನೂ ಆ ಹಂದಿಯ ತಲೆಗೆ ಬಾಣ ನಾಟಿಸುತ್ತಾನೆ ಹಂದಿ ಸಾಯುತ್ತದೆ.ಹಂದಿಯ ಮಾಲಿಕತ್ವದದ ಬಗ್ಗೆ  ಅರ್ಜುನನಿಗೂ ಕಿರಾತನಿಗೂ ಚರ್ಚೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಕೊನೆಗೆ ಯುದ್ದ  ಆಗುತ್ತದೆ.ಕಿರಾತನ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ಬಾಣ ತಾಗಿ ಅರ್ಜುನೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪುತ್ತಾನೆ.ಮರಳಿ  ಪ್ರಜ್ಞೆ ಬಂದಾಗ ಅರ್ಜುನೆ ಕಿರಾತನಿಗೆ ಬಾಣ ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಾನೆ ಆದರೆ ಕಿರಾತನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ .ಕಿರಾತನ ಸೋಲಿಸುವ ಶಕ್ತಿ  (ವರ)ಪಡೆಯಲು ಶಿವಲಿಂಗ ಮಾಡಿ ಪುಷ್ಪ ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.ಶಿವಲಿಂಗದ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿದ ಹೂ ಎಲ್ಲವೂ  ಕಿರಾತನ ತಲೆ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಆಗ ಶ್ರೀ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ ನನ್ನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲು ಕಿರಾತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವುದೆಂದು ತಿಳಿದ ಅರ್ಜುನೆ ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರನ ಪಾದಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡ ಬಿದ್ದು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.ಅರ್ಜುನನ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ  ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ ಪಾರ್ಥನಿಗೆ ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರೊವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾದೇವನ ಈ ರೂಪವೇ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಳಲ್ಲಿ  ಮನೆ ಮನೆಗೆ  ಬಂದು ‍ ಜನರ ಕಷ್ಟ ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ  ನಂಬಿಕೆ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}
{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}

[[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ ದೇವತೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು]]</text>
      <sha1>du8x07bk5fjsevf3k3ea1np2gjw01zo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮರ್ದೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159165</id>
    <revision>
      <id>1375083</id>
      <parentid>1359551</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T00:10:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1375083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4189" sha1="l5xhp52sfq2mxn4bvaaacabzjqiv7di" xml:space="preserve">[[File:Marde parvathi.jpg|thumb|ಮರ್ದೆ]]
[[File:Marde with chende.jpg|thumb|Marde]]
'''ಮರ್ದೆ''' ಎಂದರೆ ಒಂದು ದೈವದ ಕುಣಿತ. ಕರ್ಕಾಟಕ(ಆಟಿ)ತಿಂಗೊಳಿನಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಕಡೆ ಮನೆ ಮನೆಗೆ  ಬಂದು ‍ ಜನರ ಕಷ್ಟ ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ  ನಂಬಿಕೆ. ಮರ್ದೆ ಅಂದರೆ ಪಾರ್ವತಿ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ.ಆಷಾಡದಲ್ಲಿ ಮರ್ದೆ ಮನೆಗೆ ಬಂದರೆ ಮಾರಿ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ .ಈ ಮರ್ದೆ ದೈವವನ್ನು ವಣ್ಣನ್ ಎನ್ನುವ ಒಂದು ಜನಾಂಗವರು ಕಟ್ಟಿ ಮನೆ ಮನೆಗೆ  ಬರುವ ಪದ್ದತಿ.ವಣ್ಣನ್ ಜನಾಂಗವನ್ನು ತುಳುವಲ್ಲಿ ನೆಕ್ಕರೆರ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://thesulliamirror.com/aati-aashada-special-article/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-08-06 |archive-date=2024-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806071837/https://thesulliamirror.com/aati-aashada-special-article/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
==ವೇಷ==
ಈ ದೈವವನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಯದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾರ್ವತಿಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಯದ ಹುಡುಗನಿಗೆ ವೇಷ ಹಾಕಿಸುತ್ತಾರೆ .ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ರೇಷ್ಮೆ ಬಟ್ಟೆ ಉಡಿಸಿ  ತಲೆಗೆ  ತಲೆ ಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ .ಮೋರೆಗೆ ಕೆಂಪು ಮುಖ ವರ್ಣಿಕೆ ಹಾಕಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ರೂಪ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
==ಕುಣಿತದಕ್ರಮ==
ಈ ದೈವ  ದೇವಸ್ಥಾನ ,ದೈವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ಕುಣಿಯುವ  ಬದಲು  ಪ್ರತಿ  ಮನೆ ಮನೆಗೆ  ಬಂದು ನಲಿಯುತ್ತದೆ.ಚೆಂಡೆ ವಾದ್ಯದವರು ಹೇಳುವ  ಹಾಡಿಗೆ ಈ ದೈವ ಕುಣಿಯುತ್ತದೆ .ಈ ದೈವ  ಮನೆಗೆ ಬಂದರೆ ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತು ಅಧಿದೇವತೆಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ ನೆಲೆ ಆಗುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಂಬಿಕೆ.ಬೇಡನ್ ದೈವ ಮನೆಗೆ  ಬರುವಾಗ ದೀಪ ಉರಿಸಿ ಇಡಬೇಕು ಆಮೇಲೆ ಚೆಂಡೆವಾದಕರು ಮನೆಯವರ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆದು ಸಂಧಿ ಹೇಳುತ್ತ ಚೆಂಡೆ ಭಾರಿಸಲು ಸುರು ಮಾಡುವಾಗ ಮರ್ದೆ ದೈವ ಮನೆಯ  ಎದುರು ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತ ಕುಣಿಯುತ್ತದೆ .ಕುಣಿದು ಆದನಂತರ  ಕುರ್ದಿ ನೀರು ಮಾಡಿ ಒಂದು ಬತ್ತಿ ಉರಿಸಿಕೊಂಡು ಮನೆಯ ಯಜಮಾನಿಯು ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಅಂಗಳದ  ಬಡಗು ಭಾಗದಲ್ಲಿ  ಬತ್ತಿದೀಪವನಿಟ್ಟು ಸುತ್ತಲು ಕುರ್ದಿ ನೀರು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಮನೆ ಮತ್ತು  ಸುತ್ತು ಪರಿಸರ ಶುದ್ಧ ಆಗಿ ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿ  ದೂರ ಆಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ  ನಂಬಿಕೆ. ದೈವ ಕುಣಿದು ಮನೆಯಿಂದ ಹೋಗುವಾಗ ಹಣ, ಅಕ್ಕಿ, ಮಳೆಗಾಲಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ತರಕಾರಿ , ಧಾನ್ಯ, ಉಪ್ಪು ಇತ್ಯಾದಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದಾನ   ಕೊಡುವ ಕ್ರಮ. 
==ಉಲ್ಲೇಖ==

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}
{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}

[[ವರ್ಗ:ತುಳು ಜಾನಪದ]]</text>
      <sha1>l5xhp52sfq2mxn4bvaaacabzjqiv7di</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಲಯಗಳು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173023</id>
    <revision>
      <id>1375079</id>
      <parentid>1356969</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T19:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1375079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13901" sha1="7lyfle9rq9vfzscfvw41d4ykeafa04h" xml:space="preserve">'''ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಲಯಗಳು''' ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳ [[:en: cultural heritage|ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು]] ಉತ್ತೇಜಿಸಲು&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indiaculture.nic.in/indiaculture/index.asp|title=Zonal Cultural Centers|publisher=[[Ministry of Culture (India)|Ministry of Culture]]|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110808091005/http://www.indiaculture.nic.in/indiaculture/index.asp|archivedate=2011-08-08}}&lt;/ref&gt;  ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ]] [[:en:Ministry of Culture|ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ]] ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ ಏಳು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವ ವಲಯಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Citation | title=West Zone Culture Center | publisher=West Zone Culture Centre | accessdate=2010-12-15 | url=http://www.wzccindia.com/ | quote=''... West Zone Cultural Centre (WZCC) with its headquarters at Udaipur is one of the seven Zonal Cultural Centres set up during 1986–87, under the direct initiative of the Ministry of Human Resource Development, Govt. of India ...'' | archive-date=2010-12-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101221215657/http://www.wzccindia.com/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಲಯಕ್ಕೂ ಒಂದು ವಲಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Citation | title=South Zone Culture Center: Other Zones | publisher=South Zone Culture Centre | accessdate=2010-12-15 | url=http://www.szcc.tn.nic.in/ | quote=''... North East Zone Cultural Centre – Nagaland – Assam, Tripura, Manipur, Arunachal Pradesh, Nagaland &amp; Meghalaya ...'' | archive-date=2011-03-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110303015522/http://www.szcc.tn.nic.in/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಹೆಚ್ಚಿನ ವಲಯ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ|ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿಯವರು]] ಘೋಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೮೬-೮೭ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ''&quot;ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ವಿಕಸನಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸುವುದು&quot;'' ಅವರ ಘೋಷಿತ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Citation | title=North Zone Culture Center | publisher=North Zone Culture Centre | accessdate=2010-12-15 | url=http://www.culturenorthindia.com/ | quote=''... Rajiv Gandhi inaugurated the North Zone Cultural Center on 6th Nov. 1985 the then Prime Minister of India ... one of the seven cultural centers established in the country to strengthen the ancient roots of Indian Culture and evolve and enrich composite National Culture ... Punjab, Haryana, Himachal Pradesh, Jammu &amp; Kashmir, Uttrakhand, Rajasthan &amp; Chandigarh (U.T.) ...''}}&lt;/ref&gt;

ಹಿಂದೆ, [[:en:British India|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ]] ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ]] ನಗರವನ್ನು &quot;ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ&quot; ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kolkata.citydetails.in/city-guide-leftmenu-117/359-kolkata-the-cultural-capital-of-india.html |title=Kolkata-the cultural capital of India |accessdate=2015-04-25 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203002244/https://kolkata.citydetails.in/city-guide-leftmenu-117/359-kolkata-the-cultural-capital-of-india.html |archivedate=2013-12-03 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Pielou|first=Adrianne|title=India: Calcutta, the capital of culture|url=https://www.telegraph.co.uk/luxury/travel/1245/india-calcutta-the-capital-of-culture.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131116230616/http://www.telegraph.co.uk/luxury/travel/1245/india-calcutta-the-capital-of-culture.html|url-status=dead|archive-date=November 16, 2013|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=March 4, 2011}}&lt;/ref&gt;

==ವಲಯಗಳು==
ಪ್ರತಿ ವಲಯವು ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ವಲಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳು ಅನೇಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೆ, ವಲಯ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯ ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ ವಲಯಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರತಿ ವಲಯ ಕೇಂದ್ರವು ಸಮಾರಂಭಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಇತರ ವಲಯಗಳಿಂದ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಇತರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡ-ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸಹ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

{{Location map many | India
| label1 = [[ಪಟಿಯಾಲ]]
  | pos1 = right
  | coordinates1 = {{coord|30.33|76.39}}
| label2 = [[ಪ್ರಯಾಗ್ರಾಜ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪ್ರಯಾಗ್ರಾಜ್]]
  | pos2 = right
  | coordinates2 = {{coord|25.44|81.83}}
| label3 = [[ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ]]
  | pos3 = right
  | coordinates3 = {{coord|22.58|88.41}}
| label4 = [[:en:Chümoukedima|ಚುಮೌಕೆಡಿಮಾ]]
  | pos4 = right
  | coordinates4 = {{coord|25.90|93.74}}
| label5 = [[:en:Indian Institute of Food Processing Technology|ತಂಜಾವೂರು]]
  | pos5 = right
  | coordinates5 = {{coord|10.78|79.14}}
| label6 = [[ನಾಗಪುರ]]
  | pos6 = right
  | coordinates6 = {{coord|21.15|79.08}}
| label7 = [[ಉದಯಪುರ]]
  | pos7 = right
  | coordinates7 = {{coord|24.58|73.71}}
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ವಲಯ
! ವಲಯ ಕೇಂದ್ರ
! ವಿಸ್ತಾರ
|-
|ಉತ್ತರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಲಯ
|[[:en:North Zone Cultural Centre|ಉತ್ತರ ವಲಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರ]], [[ಪಟಿಯಾಲ]], [[:en:Punjab, India|ಪಂಜಾಬ್]]
| [[ಚಂಡೀಗಢ]], [[ಹರಿಯಾಣ]], [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]], [[:en:Jammu and Kashmir (union territory)|ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]], [[ಲಡಾಖ್]], [[:en:Punjab, India|ಪಂಜಾಬ್]], [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]], [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=North Zone Cultural Centre |url=https://www.culturenorthindia.com/ |website=culturenorthindia |access-date=22 November 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಉತ್ತರ ಮಧ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಲಯ
|[[:en:North Central Zone Cultural Centre|ಉತ್ತರ-ಮಧ್ಯ ವಲಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರ]], [[ಪ್ರಯಾಗ್ರಾಜ್]], [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]]
|[[ಬಿಹಾರ]], [[ದೆಹಲಿ]], [[ಹರಿಯಾಣ]], [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]], [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]], [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=NCZCC – North Central Zone Cultural Centre, Prayagraj, Uttar Pradesh |url=https://nczcc.in/ |website=nczcc |access-date=22 November 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಪೂರ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಲಯ
|[[:en:East Zone Cultural Centre|ಪೂರ್ವ ವಲಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರ]], [[ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]]
|[[ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಬಿಹಾರ]], [[ಜಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಮಣಿಪುರ]], [[ಒಡಿಶಾ]], [[ಸಿಕ್ಕಿಂ]], [[ತ್ರಿಪುರ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Eastern Zonal Cultural Centre |url=https://www.ezcc-india.org/# |website=www.ezcc-india.org |access-date=22 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115220456/https://www.ezcc-india.org/ |archive-date=15 January 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಈಶಾನ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಲಯ
|[[:en:North East Zone Cultural Centre|ಉತ್ತರ-ಮಧ್ಯ ವಲಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರ]], [[:en:Chümoukedima|ಚುಮೌಕೆಡಿಮಾ]], [[ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್]]
|[[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಮಣಿಪುರ]], [[ಮೇಘಾಲಯ]], [[ಮಿಜೋರಂ]], [[ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಸಿಕ್ಕಿಂ]], [[ತ್ರಿಪುರ]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=North East Zonal Cultural Centre |url=http://www.nezccindia.org.in/Home/AboutNezcc |website=www.nezccindia.org.in |access-date=22 November 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Govt notifies jurisdiction for three new districts |url=https://morungexpress.com/govt-notifies-jurisdiction-for-three-new-districts |website=MorungExpress |access-date=7 April 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
|ದಕ್ಷಿಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಲಯ
|[[:en:South Zone Cultural Centre|ದಕ್ಷಿಣ ವಲಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರ]], [[ತಂಜಾವೂರು]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]]
|[[ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು]], [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಕೇರಳ]], [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]], [[:en:Puducherry (union territory)|ಪುದುಚೇರಿ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ತೆಲಂಗಾಣ]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Inauguration of SĀDHANĀ |url=https://szccindia.org/ |website=szccindia.org |access-date=22 November 2021 |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;
|-
|ದಕ್ಷಿಣ ಮಧ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಲಯ
|[[:en:South-Central Zone Cultural Centre|ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ ವಲಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರ]], [[ನಾಗ್ಪುರ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]
|[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]], [[ಗೋವಾ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ತೆಲಂಗಾಣ]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Application for solo exhibition at Raja Ravi Verma Art gallery, Nagpur|url=http://sczcc.gov.in/Documents/Application%20Form%20-%20Art%20gallery%20for%20Exhibition.docx|publisher=South Central Zone Cultural Center|accessdate=25 May 2017|page=4|format=docx}}{{Dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|ಪಶ್ಚಿಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಲಯ
|[[:en:West Zone Cultural Centre|ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರ]], [[ಉದಯಪುರ]], [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]]
|[[:en:Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu|ದಾದ್ರಾ ಮತ್ತು ನಗರ ಹವೇಲಿ ಮತ್ತು ದಮನ್ ಮತ್ತು ದಿಯು]], [[ಗೋವಾ]], [[ಗುಜರಾತ್]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]]
|}

==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ==
* [[:en:Zonal Councils of India|ಭಾರತದ ವಲಯ ಮಂಡಳಿಗಳು]]
* [[:en:Earthquake zones of India|ಭಾರತದ ಭೂಕಂಪ ವಲಯಗಳು]]
* [[:en:List of special economic zones in India|ಭಾರತದ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[:en:List of ecoregions in India|ಭಾರತದ ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[:en:Administrative divisions of India|ಭಾರತದ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು]]

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
* [https://talenmark.com/culturalcenter.html Cultural Center in India]
* [http://www.culturenorthindia.com Official Website of North Zone Cultural Centre]
* [http://www.nezccindia.org/ Official Website of North-East Zone Cultural Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404051905/http://www.nezccindia.org/ |date=2019-04-04 }}
* [http://www.szcc.tn.nic.in Official Website of South Zone Cultural Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303015522/http://www.szcc.tn.nic.in/ |date=2011-03-03 }}
* [http://www.wzccindia.com Official Website of West Zone Cultural Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101221215657/http://www.wzccindia.com/ |date=2010-12-21 }}
* [http://www.udaipurplus.com/wzcc/index.htm Information about West Zone Cultural Centre and Shilpgram.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181110053009/http://www.udaipurplus.com/wzcc/index.htm |date=2018-11-10 }}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೫ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪಟ್ಟಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:Articles with short description]]</text>
      <sha1>7lyfle9rq9vfzscfvw41d4ykeafa04h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:ಗಣೇಶ್ ಎಂ/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>179308</id>
    <revision>
      <id>1375137</id>
      <parentid>1375033</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:06:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಗಣೇಶ್ ಎಂ</username>
        <id>88310</id>
      </contributor>
      <origin>1375137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41582" sha1="41err54inn7cqydxxroy07lhwhlmwuj" xml:space="preserve">                                  ಕದ್ರಿ ಬಂಜನ್ ಆದಿ ಮೂಲಸ್ಥಾನ ಶ್ರೀ ನಾಗಬ್ರಹ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರ
        ಸುಮಾರು 150 ರಿಂದ 200 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕದ್ರಿ ಗ್ರಾಮದ ಬಾರೆಬೈಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೋಟಿ ಮೂಲ್ಯ ಎಂಬವರು ತಮ್ಮ ಅಪಾರವಾದ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ವ್ಯವಸಾಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದರು. ಇವರು ಬಹಳ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರಾಗಿದ್ದು ತುಂಬಾ ಜನಾನುರಾಗಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಕೋಟಿ ಮೂಲ್ಯರು ಕೂಡುಕುಟುಂಬದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಕುಟುಂಬದ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಐದು ಜನ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು, ಎಲ್ಲರೂ ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಷಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರು. ಕದ್ರಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಾರ್ಷಿಕ ದೀಪೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಕೋಟಿ ಮೂಲ್ಯ ಕುಟುಂಬದಿಂದಲೇ ಹಣತೆ ಹೋಗಬೇಕು ಹಾಗೂ ಮೊದಲ ದೀಪವನ್ನು ಕೋಟಿ ಮೂಲ್ಯ ಕುಟುಂಬದವರೇ ದೀಪ ಹಚ್ಚ ಬೇಕೆಂದು ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯ ಅಭಯ ಇದೆ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಉಂಟು. ಈಗಲೂ ಕೂಡ ಕೋಟಿ ಮೂಲ್ಯ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರಿಗೆ ಮೊದಲ ದೀಪ ಹಚ್ಚುವ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಇದೆ. ಈಗ ಬಾರೆಬೈಲ್ ಬಂಜನ್  ಕುಟುಂಬದ ಭಾಸ್ಕರ್ ಪಾಣೆಮಂಗಳೂರು ದೀಪೊತ್ಸವದ ದಿನ, ದೀಪ ಹಚ್ಚುವ ಕೋಟಿ ಮೂಲ್ಯ ಕುಟುಂಬದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕೋಟಿ ಮೂಲ್ಯ ಅಪಾರ ದೈವ ಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ದೈವಗಳಾದ ಮಹಿಷಾಂದಾಯ, ಮರುಳ ಧೂಮಾವತಿ, ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ, ಪಂಜುರ್ಲಿ, ಜುಮಾದಿ, ಬಂಟ, ರಾಹು ಗುಲಿಗ ಹಾಗೂ ಮನೆಯೊಳಗೆನೇ ಆರಾಧಿಸುವಂತಹ ಕೊರತಿಯಪ್ಪೆಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. 

        ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕದ್ರಿ ಹಾಗೂ ಕೋಟಿ ಮೂಲ್ಯ ಕುಟಂಬದ ನಡುವೆ  ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವಿದೆ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಜಾತ್ರೋತ್ಸವಕ್ಕೆ  ಕ್ಲಪ್ತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಣತೆಗಳನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ತಯಾರಿಸಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸುವಂತಹ ಗೌರವ ಈ ಕುಟುಂಬಕಿತ್ತು. ಒಂದು ದಿನ ಜಾತ್ರೋತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಬಳಿ ಸೇವೆಗೆ ಸಾಯಂಕಾಲದ ಮೊದಲು ಅಣತೆಗಳನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸುವ ತರಾತುರಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಯಂಕಾಲದ ತಿಂಡಿಗೆ ಅಕ್ಕಿ ಕಡೆದು ಕಡುಬು ಮಾಡಿ ಒಲೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಕಡಬು ಬೇಯಿಸುವಷ್ಟು ಸಮಯ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ತಂದೆ ತಾಯಿ ಮನೆಯವರೆಲ್ಲರೂ ಅರ್ಧ ಬೆಂದ ಕಡಬನ್ನು ತಿಂದು, ಹಣತೆಗಳನ್ನು ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು 10 ರಿಂದ 15 km ನಡೆದು ಸಾಯಂಕಾಲದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹಣತೆಗಳನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಸುತ್ತಲಿಟ್ಟು, ಕತ್ತಲಾಗುತ್ತಲೇ ದೇವಸ್ಥಾನ ಪೂರ್ತಿ ಹಚ್ಚಿದ ಹಣತೆ ಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇವರ ಈ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶ ಸೇವೆಗೆ ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ ಕೋಟಿಮೂಲ್ಯ ಸಂಸಾರವನ್ನು ದೇವರ ಬಲಿಸೇವೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕರೆದು, ಈ ರೀತಿ  ಅಭಯ ನೀಡುತ್ತಾರೆ &quot;ಅವಸರವಸರವಾಗಿ ಅರ್ಧ ಬೆಂದ ಕಡಬನ್ನು ತಿಂದು ತನ್ನ ಸೇವೆಗೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ಚುತಿ ಬಾರದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದ ಕೋಟಿ ಮೂಲ್ಯ ಕುಟುಂಬದ ಹೆಣ್ಣು ಸಂಸಾರವು ಕದ್ರಿಬಂಜನ್ ಎಂಬ ಬರಿಯಿಂದ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆಯಲಿ&quot; ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕದ್ರಿ ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ಅಭಯ ನೀಡಿದ ಕಾರಣ ಅಂದಿನಿಂದ ಕದ್ರಿಬಂಜನ್ ಎಂಬ ಬರಿಯಿಂದ ಪ್ರಚಲಿತಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣದಲ್ಲಿ ಈ 4 ಮಂದಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಊರಿಗೆ ಮದುವೆಯಾದಾಗ ಆಯಾ ಊರಿನ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಬಂಜನ್ ಸೇರಿಸಿ ತಮ್ಮ ಬರಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡರು. ಒಬ್ಬ ಮಗಳು ತವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಬಾರಬೈಲಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ಬಾರಬೈಲ್ ಕದ್ರಿ ಬಂಜನ್ ಸಂಸಾರವು ಅವಳಿಂದ ಮುಂದುವರಿತು. 

        ಕೋಟಿ ಮೂಲ್ಯರು ಅಪರಿಮಿತ ದೈವಭಕ್ತ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಹಾಗೂ ಜನಾನುರಾಗಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರಲ್ಲಿ ಅತೀವ ಶೇಂದಿ ಕುಡಿಯುವಂತಹ ದೌರ್ಬಲ್ಯವು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದ ವೈಪರಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪಗಳಿಂದ, ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಕುಂಬಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದನೆ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ತಮ್ಮ ಕುಡಿಯುವ ಚಟಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಯಾವೊಂದು ಕಾಗದ ರುಜುವಾತು ಇಲ್ಲದೆ ಅಡಮಾನವಿಡಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ವಾಪಸ್ ಅಡಮಾನದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಗದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದರು. ಸಾಲಕೊಟ್ಟ ಬಲಿಷ್ಠ ಸಮುದಾಯದ ಹಣ ತೀರಿಸಲು ತಮ್ಮ ಮನೆ, ದೈವಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ನಾಗಬನ ಆದಿಮೂಲಸ್ಥಾನಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಮಾರಿದರು ದೈವಗಳ ಮೊಗ ಕಟ್ಸಲೆ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಆಸ್ತಿ ಪಡಕೊಂಡರು ಬಾರೆಬೈಲ್ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿರುವ ಬಾವಿಗೆ ಹಾಕಿದರು. ಹಾಗೂ ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಆ ಕಾಲದ ಭವ್ಯ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೋಟಿ ಮೂಲ್ಯ ಸಂತಾನದವರು ಬೀದಿ ಪಾಲಾದರು. ತದ ನಂತರ ಬಾರೆಬೈಲ್ ಬಂಜನ್ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು ಬಾರೆಬೈಲ್ ನ  ಅನಂತಾಚಾರ್ಯರವರ ಪೂರ್ವಜರ ಬನದಲ್ಲಿ ನಾಗನ ಕಲ್ಲು ಹಾಕಿ ನಾಗನನ್ನು ಆರಾದಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೋಟಿಮೂಲ್ಯ ಬಂಜನ್ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು ಬಾರೆಬೈಲ್ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಧನಿಕರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ದಿನ ಕೂಲಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಕೋಟಿ ಮೂಲ್ಯರು ಎಲ್ಲಾ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಹತಾಶರಾಗಿ ಜೀವನದ ಕೊನೆ ಉಸಿರೆಳೆದರು. ಕೊರತಿ ಎನ್ನುವ ದೈವ ಮಾತ್ರ ಕದ್ರಿ ಬಂಜನ್ ಕುಟುಂಬದ ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳ ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಇತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಆ ತಾಯಿ ಕೊರತಿಯಪ್ಪೆಯನ್ನು ನೆನೆದು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಔತಣವಿರಲಿ ಸಂಭ್ರಮವಿರಲಿ ಸುಖ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಈ ಅಗೋಚರ ಶಕ್ತಿಯಾದ ಕೊರತೆಯಪ್ಪೆ ಸುಖ ಶಾಂತಿ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ತಲೆಮಾರುಗಳು ಉರುಳಿದಾಗ ಕೆಲವರು ಸ್ಥಿತಿವಂತರಾದರು, ಕೆಲವರು ದಿನ ಕೂಲಿ ಮಾಡಿ ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

        ಕೋಟಿ ಮೂಲ್ಯ ಕುಟುಂಬದ ಮೂವರು ಅಕ್ಕ ತಂಗಿಯರಾದ ಕೂಸಮ್ಮ (ಸಚ್ಚಿದಾನಂದರ ತಾಯಿಯಾದ ಕೂಸಮ್ಮರ ಅಜ್ಜಿ), ಮಮ್ಮಲೇ ಮತ್ತು ಪೂವಮ್ಮ  ಬಾರೆಬೈಲ್ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಿರಿಯ ಪಾಲಿನ ಕೂಸಮ್ಮರ ಮಕ್ಕಳು, ಗಂಗು ಮೂಲ್ಯೆದಿ, ಮಮ್ಮಲೇ ಮತ್ತು ಬಾಬು 
ಒಂದನೇ ಪಾಲಿನ ಗಂಗು ಮೂಲ್ಯೆದಿ ಮಕ್ಕಳು - ಕೂಸಮ್ಮ (ಸಚ್ಚಿದಾನಂದರ ತಾಯಿ), ವೆಂಕಮ್ಮ (ಪೂಣೆ ಎಸ್ಆರ್ ಬಂಜನ್ರ ತಾಯಿ)  ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣಿ 
ಮಮ್ಮುಲೇ ಯವರ ಮಕ್ಕಳು - ಕೇಶವ, ಈಶ್ವರ, ಗೌರಿ, ಲೀಲಾ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಶೇಖರ
ಎರಡನೇ ಪಾಲಿನ ಪೂವಮ್ಮರ ಮಕ್ಕಳು - ದೇಯಿ ಮೂಲ್ಯೆದಿ ಮತ್ತು ಕಮಲ 
ದೇಯಿ ಮೂಲ್ಯೆದಿ ಮಕ್ಕಳು - ಗೋಪಿ, ಜಯಂತಿ, ಯಶೋಧ ಮತ್ತು ನಾಗಪ್ಪ 
ಕಮಲರ ಮಕ್ಕಳು - ಸುಂದರಿ, ಬಾಗಿ, ಇಂದಿರಾ ಮತ್ತು ಮೋನಪ್ಪ 
ಮೂರನೇ ಪಾಲಿನ ಮಮ್ಮಲೇ ಮಕ್ಕಳು - ಕನಪಾಯಿ ಮತ್ತು ಯಮುನಾ
ಕನಪಾಯಿಯ ಮಗಳು - ಸೀತಮ್ಮ, 
ಯಮುನನ ಮಕ್ಕಳು - ಶೇಖರ, ಸಂಜೀವ, ರತ್ನ, (ಭಾಸ್ಕರ್ ಪಾಣೆಮಂಗಳೂರು ರವರ ತಾಯಿ) ಭವಾನಿ, ಸುಂದರ ಮತ್ತು ಆನಂದ. ಈ ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ವಿವರಗಳನ್ನು 16.05.2001 ರಿಂದ 18.05.2001 ವರೆಗೆ 3 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ಅಷ್ಟಮಂಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬಿಕರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಸತ್ಯ.  
 
        ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಸ್ಥಿತಿವಂತರಾಗಿದ್ದ ಗಂಗು ಮೂಲ್ಯದಿಯವರ (ಕೂಸಮ್ಮರವರ ತಾಯಿ, ಬಾರಬೈಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಮುಖ್ಯಸ್ದರಾದ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದರ ಅಜ್ಜಿ) ಅಮ್ಮನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರತೆಯಪ್ಪೆಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಗಂಗು ಮೂಲ್ಯದಿಯವರು ಮೂರು ಜನ ಮಕ್ಕಳು, ಎರಡು ಹೆಣ್ಣು ಒಂದು ಗಂಡು. ಇವರ ಅಪ್ಪ ಹಿರಿಯ ಮಗಳಾದ ಮಮ್ಮಲೇಯವರನ್ನು (ಗಂಗು ಮೂಲ್ಯದಿಯ ಅಕ್ಕ) ಬೇರೆ ಊರಿನ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಿತಿವಂತನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ಕಿರಿಯ ಮಗಳಾದ ಗಂಗು ಮೂಲ್ಯದಿಯನ್ನು ಕೆಂಪು ಕಲ್ಲಿನ ಕೋರೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕದ್ರಿ ಬಾರೆಬೈಲ್ ಪರಿಸರದ ಹುಡುಗನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಕಿರಿಯವನಾದ ಬಾಬು ಮಂಗಳೂರಿನ ಕೋರ್ಟ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅತ್ತಾವರದ ಬಾಬುಗುಡ್ಡೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೊರತಿಯಪ್ಪೆ ಕಿರಿಯ ಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇವರು ಬಾರಬೈಲ್ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಗಂಡನಿಗೆ ಕಲ್ಲಿನ ಕೋರೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಕಾಲಿನ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಲು ಬಿದ್ದು, ತದನಂತರ ಶ್ರಮದಾಯಕ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಆಗದೆ ಗಂಡ ಹೆಂಡತಿ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕೂಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಮೂರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಾಕಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಮಗಳು ವೆಂಕಮ್ಮರನ್ನು ಬಾಳ ಕಳವಾರಿನ ಕೃಷಿಕರಾದ ರಾಮ ಮೂಲ್ಯರಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ ಎರಡನೇ ಮಗಳಾದ ಕೂಸಮ್ಮರನ್ನು ಬಂಟ್ವಾಳದ ಬಿರ್ಮನ ಬಂಗೇರರಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.ಕಿರಿಯ ಮಗಳಾದ ಕಲ್ಯಾಣಿಯನ್ನು ಮುಂಬಾಯಿಯ (ಆಗಿನ ಬೊಂಬಾಯಿ)  ಐತಪ್ಪ ಮೂಲ್ಯರಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಎರಡನೇ ಮಗಳಾದ ಕೂಸಮ್ಮರನ್ನು ಬಂಟ್ವಾಳಕ್ಕೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರೂ ಗಂಡ ಹೆಂಡತಿ ಇಬ್ಬರೂ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಬಾರಬೈಲ್ ಪರಿಸರದ ಒಂದು ಪ್ರತಿಷಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮನೆಯ ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಮನೆದೈವ ಕೊರತಿಯಪ್ಪೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆ ಬದಲಿಸುವಾಗ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೊರತಿಯಪ್ಪೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಕೊಂಡುಹೊಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೂಸಮ್ಮರ ಹಿರಿಯ ಮಗಳಾದ ಗಿರಿಜಳನ್ನು ಮದುವೆ ಮಾಡಿ ಕೊಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಕೂಸಮ್ಮದಂಪತಿಗಳು 1962ರಲ್ಲಿ ಬಾರಬೈಲ್ ನ  ತೋಮಸ್ ಗಾರ್ಡನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತುಂಬು ಸಂಸಾರದೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು. ಕೊರತಿಯಪ್ಪೆಯನ್ನು ಕೂಡಾ ಅದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೋಟಿ ಮೂಲ್ಯ ಕುಟುಂಬದ ನಾಗಬನ ಆದಿಮೂಲಸ್ಥಾನ ಅಜೀರ್ಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅನ್ಯರ ವಶದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಕಾರಣ ಅನಂತಾಚಾರ್ಯರ ಬನದಲ್ಲಿ ಬಾರಬೈಲ್ ಬಂಜನ್ ಕುಟುಂಬದ ಪೂರ್ವಜರು ಹಾಕಿದ ನಾಗನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು.

        ಬಾರಬೈಲಿನ ಕೂಸಮ್ಮನವರು ತಮ್ಮ ಅಕ್ಕ ತಂಗಿಯರು ಹಾಗೂ ಕೋಟಿ ಮೂಲ್ಯ ಕುಟುಂಬದ ಇತರ ಸಹೋದರರ ಸಹೋದರಿಯರ ಜೊತೆ ತಮ್ಮ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾ ಬಾರೆಬೈಲಿನ ಅನಂತಾಚಾರ್ಯರ ಬನದಲ್ಲಿರುವ ನಾಗದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ಕೂಸಮ್ಮರ ಎಲ್ಲಾ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮದುವೆಯಾಗಿ, ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳೆಲ್ಲಾ ಪರ ಊರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ನಿಮಿತ್ತ ಹೋದಾಗ ಕಿರಿ ಮಗ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದರು ಊರಿನಲ್ಲಿಯೇ ವ್ರತ್ತಿ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೊರತಿಯಪ್ಪೆ ಹಾಗೂ ಬಾರೆಬೈಲಿನ ಅನಂತಾಚಾರ್ರವರ ಬನದ ನಾಗದೇವರನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಸುಮಾರು 1978-79ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಬಂಜನ್ ಕುಟುಂಬದವರಿಗೆ ಕಷ್ಟ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಬಂದಾಗ ಅವರು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯರನ್ನು ಇಲ್ಲವೇ ತಂತ್ರಿವರೇಣ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದಾಗ ಅವರ ಮುಖಾಂತರ ಕಂಡುಕೊಂಡ ಪರಿಹಾರ ಅಂದರೆ &quot;ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಬಂಜನ್ ಆದಿಮೂಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುಟುಂಬ ಈಗ ಕೂಡ ಕೋಟಿ ಮೂಲ್ಯ ಸಂಸಾರದ ದೈವವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿಕೊಂಡು ಹಾಗೂ ನಾಗರಪಂಚಮಿಯ ದಿವಸ ನಾಗನಿಗೆ ತಂಬಿಲ ಹಾಲಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು&quot; ಆ ಪ್ರಕಾರ ಹಲವು ಮಂದಿ ಕೋಟಿ ಮೂಲ್ಯ ಬಂಜನ್ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು ಕೂಸಮ್ಮನವರನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬಾರೆಬೈಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯ ದಿವಸ ನಾಗದೇವರಿಗೆ ಹಾಲೆರೆದು ಕೂಸಮ್ಮನವರ ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿದ್ದನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ವರುಷಗಳ ಕಳೆದಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಬಂಜನ್ ಕಟುಂಬಸ್ಥರು ಬರಲು ಪ್ರಾರಂಬಿಸಿದರು.

        1998 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಘಟನೆ ಕದ್ರಿ ಬಂಜನ್ ಆದಿ ಮೂಲಸ್ಥಾನ ಶ್ರೀ ನಾಗ ಬ್ರಹ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರ್ಪ್ರತಿಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು. ಬಾರೆಬೈಲಿನ ಬಿಲ್ಲವ ಸಮಾಜದ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಜುಮಾದಿ ದೈವಸ್ಥಾನದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಡಚಣೆ ಹಾಗೂ ಸಮಸ‍್ಯೆಗಳು ಕಂಡು ಬಂದವು. ನಾಗರಹಾವು ಪ್ರತಿದಿನ ಬಂದು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವರಿಯುವುದರಿಂದ ಆತಂಕಗೊಂಡ ಬಿಲ್ಲವ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು, ಸ್ಥಳ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಟ್ಟಾಗ ಕಂಡುಬಂದ ಸತ್ಯ ಏನೆಂದರೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 150 ರಿಂದ 200 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ನಾಗಬನ ಆದಿ ಮೂಲಸ್ಥಾನ ಪೂಜೆ ಪುರಸ್ಕಾರ ಇಲ್ಲದೆ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿದೆ. ಇದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ದೈವಸ್ಥಾನದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಈ ತರದ ಸಮಸ್ಯೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಆ ಪಾಳುಬಿದ್ದ ನಾಗಬನದ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಇಲ್ಲವೇ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಿ ಎಂದು ಸ್ಥಳ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಟ್ಟ ಸದಾಶಿವರು ತಿಳಿಸಿದರು. ಆ ಪಾಲು ಬಿದ್ದ ನಾಗಬನ ಆದಿ ಮೂಲಸ್ಥಾನ ಯಾರದ್ದು ಎಂದು ಬಿಲ್ಲವ ಮುಖಂಡರು ವಿಚಾರಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಕೋಟಿ ಮೂಲ್ಯ ಸಂತಾನದವರದ್ದೆಂದು ತಿಳಿದು ಬಂತು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ಸಚ್ಚಿದಾನಂದರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಪರಿಹಾರ ಮಾಡುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸಿ ಕೊಂಡರು. ನಾಗಬನ ಹಾಗೂ ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲು ಇರುವ ದೈವಸ್ಥಾನದ ಜಾಗವು ಅನ್ಯರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ, ಅವರು ಮುಂಬೈಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಖರೀದಿಸಲು ಅಪಾರ ಹಣ ಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಪರಿಹಾರ ಕಷ್ಟ ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಸಚ್ಚಿದಾನಂದರು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಆದರೂ ಊರಿನವರ ಒತ್ತಾಸೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನವೆಂಬಂತೆ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಾಗದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಲು ಊರಿನ ಹಿರಿಯರು, ಹಿತೈಷಿಗಳು, ಬಂಜನ್ ಕುಟುಂಬದ ಎಲ್ಲಾ ಹಿರಿಯ ಕಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಸುರತ್ಕಲ್ ನ ಜೋತಿಷಿ ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹ ಭಟ್ರ ನಿರ್ದೇಶನದಂತೆ ನಾಗಪಾತ್ರಿ ಶ್ರೀ ನಾಗೇಶ್ ಬಾಯಾರ್ ರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ನಾಗದರ್ಶನಕ್ಕೆ ವಿನಂತಿಸಿದರು. ಸಚ್ಚಿದಾನಂದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಬಾರೆಬೈಲ್ ಬಂಜನ್ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು, ಊರಿನವರು, ಬಾರೆಬೈಲ್ ಪರಿಸರದ ಎಲ್ಲಾ ಹಿಂದು ಬಾಂದವರು ತನುಮನಧನಗಳ ಸಹಕಾರದಿಂದ ನಾಗದರ್ಶನವನ್ನು ಪಾಳುಬಿದ್ದ ನಾಗಬನದ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ದರ್ಶನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾಗದೇವರು ಹೇಳಿದ ಮಾತೆಂದರೆ &quot;ನಾನು 150 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಪುರಸ್ಕಾರ ಇಲ್ಲದೆ ನಿಸ್ತೇಜನಾಗಿದ್ದೆ ಈಗ ಪುನರ್ಪ್ರತಿಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡುವ ಕಾಲ ಕೂಡಿ ಬಂದಿದೆ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ, ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ಇಡಬೇಡ, ನಿನ್ನ ಬೆನ್ನಿನ ಹಿಂದೆ ನಾನಿದ್ದೇನೆ ಎಲ್ಲಾ ಎಡರುತೊಡರುಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗುತ್ತದೆ&quot; ಎಂಬ ಅಭಯವನ್ನು ನಾಗ ದೇವರು ನೀಡಿದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ಕೋಟಿ ಮೂಲ್ಯ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು ಆದಿ ಮೂಲಸ್ಥಾನ ಶ್ರೀ ನಾಗ ಬ್ರಹ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪುನರ್ಪ್ರತಿಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಪಣತೊಟ್ಟರು. 

        ಮೊದಲಿಗೆ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರ ಸಮಿತಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಿತಿಗೆ ಹಿರಿಯರಾದ ಸುಬ್ಬಯ್ಯ ಕುಂಪಲರವರನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಸಚ್ಚಿದಾನಂದರನ್ನು ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಆರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಿಮೂಲಸ್ಥಾನದ ಜಾಗವನ್ನು ವಾರೀಸುದಾರರಿಂದ ಖರೀದಿಸಲು ಹಣ ಕ್ರೋಡೀಕರಿಸಲು ಸಮಿತಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಜಾಗವನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಮೊದಲು ಅಷ್ಟಮಂಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಡಲು ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಶ್ರೀ ಗಿರೀಶ್ ಪೊದುವಾಳ್ ನೇತ್ರತ್ವದಲ್ಲಿ, ವೇದಮೂರ್ತಿ ಶ್ರೀ ವಿಟ್ಠಲದಾಸ ತಂತ್ರಿಯವರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತಾ. 16.05.2001 ರಿಂದ 18.05.2001 ವರೆಗೆ 3 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅಷ್ಟಮಂಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಡಲಾಯಿತು. 
ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ದೋಷಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತ್ತು. ಕದ್ರಿ ಬಂಜನ್ ಎಲ್ಲಾ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಸಲಾಯಿತ್ತು. ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸುಬ್ಬಯ್ಯ ಕುಂಪಲರವರನ್ನು, ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದರನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲಾಯಿತ್ತು. ಸ್ಥಳ ಖರೀದಿಸಲು, ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಲು ಕನಿಷ್ಠ 20 ಲಕ್ಷದ ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚದ ರೂಪರೇಷೆ ತಯಾರಿಸಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಸಮಿತಿಯು ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನಿಗೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಮೊತ್ತದ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ವಿನಂತಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಥಿತಿವಂತರು, ದಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಮೀರಿ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಲು ಮುಂದಾದರು. 

        ಈ ನಡುವೆ 2002ರಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಸುಬ್ಬಯ್ಯ ಕುಂಪಲರವರು ಆರೋಗ್ಯ ಸರಿ ಇಲ್ಲದ್ದಿದ್ದುದರಿಂದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲು ವಿನಂತಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಶ್ರೀ ಬಿ ರಾಜ ಗಣೇಶ್ ಪ್ರಸಾದ್ ರನ್ನು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಅವಿರತವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಬ್ಯಾಂಕಿನಿಂದ ಸಾಲ ಪಡೆಯಲು ಕಮಿಟಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಕಮಿಟಿಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಪೂವಪ್ಪ ಕಡಂಬಾರ್ ರವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಅಡಮಾನ ಇಟ್ಟು ಆದಿಮೂಲಸ್ಥಾನದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಮುಂಬಾಯಿ ನಿವಾಸಿಯಾದ ಶ್ರೀಮತಿ ಮರ್ಲಿನ್ ಕೊನ್ಸೆಸೊರಿಂದ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಲು ಸಹಕರಿಸಿದರು.(ಕಮಿಟಿಯು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಾಲ ತೀರಿಸಿ ಅವರ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಅಡಮಾನದಿಂದ  ಬಿಡಿಸಿತು). ಕದ್ರಿ ಬಂಜನ್ ಆದಿ ಮೂಲಸ್ಥಾನದ ಒಂದೊಂದು  ಕುಟುಂಬದವರು ಒಂದೊಂದು ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು ದೈವಸ್ಥಾನದ ಗುಡಿ, ಚಾವಡಿ ಮನೆ, ನಾಗಬನದ ಕಟ್ಟೆ, ತೀರ್ಥಬಾವಿ ಶುಧ್ಧೀಕರಣ, ನವೀಕರಣ ಇತ್ಯಾದಿ. ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿ ಮೀರಿ ತನು ಮನ ಧನ ಗಳಿಂದ ಸಹಕರಿಸಿದರೂ, ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಾಯ ನೀಡಿದವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಬಿ ರಾಜ ಗಣೇಶ್ ಪ್ರಸಾದ್ (ಅಧ್ಯಕ್ಷರು), ಶ್ರೀ ಎಸ್ ಆರ್ ಬಂಜನ್ ಪುಣೆ, ಶ್ರೀ ದಿವಾಕರ್ ಬಂಜನ್ ಸೂರತ್ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀ ಪೂವಪ್ಪ ಕಡಂಬಾರು ಮೊದಲಿಗರು. ಎಲ್ಲರ ಪರಿಶ್ರಮ ಹಾಗೂ ದೈವ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿದ್ದ  ಕದ್ರಿ ಬಂಜನ್ ಆದಿ ಮೂಲಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ನಾಗಬ್ರಹ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರವು ತಾರೀಕು 17.06.2003. ರಂದು  ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಗೊಂದಿತು. ವೈಧಿಕ ವಿಧಿ ವಿಧಾನಗಳು, ದೇವತಾ ಕಾರ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಕಲಶೋತ್ಸವು ಕ್ಷೇತ್ರದ ತಂತ್ರಿವರೇಣ್ಯರಾದ ವೇದ ವಿದ್ಯಾಭೂಷಣ ಬ್ರಹ್ಮಶ್ರೀ, ವೇದಮೂರ್ತಿ ಶ್ರೀ ವಿಠಲದಾಸ ತಂತ್ರಿ ದೇರೆಬೈಲ್ ಇವರ ನೇತ್ರತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು, ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡರುಗಳು, ಊರಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಥಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ದಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಕದ್ರಿ ಬಂಜನ್ ಕುಟುಂಬಿಕರು ಈ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಪುನರ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ನಂತರ ರಾಜನ್ ದೈವಗಳಾದ ಮೈಸಂದಾಯ, ಮರಳ ದೂಮಾವತಿ, ಚಾವಡಿ ದೈವಗಳಾಗಿ ಕೊರತಿಯಪ್ಪೆ, ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ, ಪಂಜುರ್ಲಿ, ಪರಿವಾರದ ದೈವಗಳಾಗಿ ಬಂಟ ಹಾಗೂ ರಾಹುಗಳಿಗ ದೇವಗಳಿಗೆ ನೇಮ ಕೋಲೊತ್ಸವ ನೀಡಲಾಯಿತು.  

        ಅಂದಿನಿಂದ ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯ ದಿನದಂದು ಚಾವಡಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗಣಹೋಮ,ನಾಗಬನದಲ್ಲಿ ಅಶ್ಲೇಶ ಬಲಿಸೇವೆ, ದೈವಗಳಗೆ ಪರ್ವ ಸೇವೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ ಸಂಕ್ರಮಣದ ದಿನ ನಾಗದೇವರಿಗೆ ಕ್ಷೀರಾಭಿಷೇಕ ಸಿಹಿಯಾಳಾಭಿಷೇಕ ಪಂಚಾಮೃತಾಭಿಷೇಕ ದೈವಗಳಗೆ ಸಂಕ್ರಮಣ ಸೇವೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ತುಳಸಿ ಪೂಜೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೈವಗಳಿಗೆ ಚೌತಿಪರ್ವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬಾರೆಬೈಲ್ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರ ಬೂತಕ್ಕೆ ಆಗುವ ಸಂದರ್ಭ ದಲ್ಲಿ,  ನಾಗದೇವರಿಗೆ ತಂಬಿಲಸೇವೆ, ವೆಂಕಟರಮಣ ಮುಡಿಪು ಪೂಜೆ, ಅದಾದ ನಂತರ ರಾಜನ್ ದೈವಗಳಿಗೆ ಪರ್ವಸೇವೆ ಸಂಜೆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕುಟುಂಬದ ದೈವಗಳಗೆ ಕುರಿತಂಬಿಲ ಸೇವೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಯ ದಿವಸ ನಾಗದೇವರಿಗೆ ಕ್ಷೀರಾಭಿಷೇಕ, ಸಿಹಿಯಾಳಾಭಿಷೇಕ, ಪಂಚಾಮೃತಾಭಿಷೇಕ, ತಂಬಿಲ ಸೇವೆ, ಹೋಮ, ಮಹಾಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅನ್ನಸಂತರ್ಪಣ ಜರಗುತ್ತದೆ. 
 
        2012 ರಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಬಿ ರಾಜ ಗಣೇಶ್ ಪ್ರಸಾದ್ ನಿಧನದ ನಂತರ ಆಡಳಿತ ಕಮಿಟಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪುನರ್ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಗೌರವ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಶ್ರೀ ಸದಾಶಿವ  ಬಂಜನ್ ಪುಣೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಬಂಜನ್ ಬೆಂಗಳೂರು, ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಶ್ರೀ ಪೂವಪ್ಪ ಕಡಂಬಾರು, ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಶ್ರೀ ಎನ್.ಜಿ.ಮೂಲ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಆನಂದ್ ಎ, ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಶ್ರೀ ವೆಂಕಪ್ಪ ಎನ್ ಬಂಜನ್, ಜೊತೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಶ್ರೀ ರವಿಚಂದ್ರ ಬಂಜನ್, ಕೋಶಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಶ್ರೀ ಜಯರಾಮ ಕುಲಾಲ್,  ರಾಜನ್ ದೈವಗಳ ಅರ್ಚಕರಾಗಿ ಶ್ರೀ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಬಾರೆಬೈಲ್ ಹಾಗೂ ಜೊತೆ ಪೂಜಾ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಶ್ರೀ ಶಿವರಾಮ ಬಂಜನ್ ಇವರನ್ನು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕದ್ರಿ ಬಂಜನ್ ಆದಿ ಮೂಲಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ನಾಗಬ್ರಹ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಗೊಂಡು 12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಶ್ರೀ ಪೂವಪ್ಪ ಕಡಂಬಾರು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಶ್ರೀ ವೆಂಕಪ್ಪ ಬಂಜನ್ ಕುಂಪಲ ಇವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಾಗಾಬನ ಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್ ನವೀಕರಿಸಿ, ನೂತನ ಅನ್ನಛತ್ರ ಹಾಗೂ ಚಾವಡಿ ಸಭಾ ಭವನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 2016ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳ 26ರಂದು ನವೀಕರಣ ಬ್ರಹ್ಮಕಲೋತ್ಸವವನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರದ ತಂತ್ರಿವರೇಣ್ಯರಾದ ವೇದ ವಿದ್ಯಾಭೂಷಣ ಬ್ರಹ್ಮಶ್ರೀ, ಅಘೋರ ತಾಂತ್ರಿಕ್ ವೇದಮೂರ್ತಿ ಶ್ರೀ ವಿಠಲದಾಸ ತಂತ್ರಿ ದೇರೆಬೈಲ್ ಇವರ ನೇತ್ರತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದು ಆಶೀರ್ವಚನ ನೀಡಿದರು, ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡರುಗಳು, ಊರಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಥಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ದಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಕದ್ರಿ ಬಂಜನ್ ಕುಟುಂಬಿಕರು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಈ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು. ನಂತರ 2ದಿನ ರಾಜನ್ ದೈವಗಳಾದ ಮೈಸಂದಾಯ, ಮರಳ ದೂಮಾವತಿ, ಚಾವಡಿ ದೈವಗಳಾಗಿ ಕೊರತಿಯಪ್ಪೆ, ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ, ಪಂಜುರ್ಲಿ, ಪರಿವಾರದ ದೈವಗಳಾಗಿ ಬಂಟ ಹಾಗೂ ರಾಹುಗಳಿಗ ದೇವಗಳಿಗೆ ನೇಮ ಕೋಲೊತ್ಸವ ನೀಡಿಲಾಯಿತು. ಕುಟುಂಬದ ಸುಖ, ಶಾಂತಿ, ನೆಮ್ಮದಿ ಹಾಗೂ ಅಭಿವ್ರಧ್ದಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾರೂ  ದ್ಷೆವಗಳಿಂದ ಅಭಯ ಪ್ರಾಸಾದ ಪಡೆದರು.

   ಖುಷಿಯಿಂದ ಓಡಿದೆನು
ಖುಷಿಯಿಂದ ಓಡಿದೆನು ಅಂದು ನಾನು
ಎವೆಯಿಕ್ಕಿ ನೋಡಿದಿರಿ ಅಲ್ಲಿ ನೀವು
ಖುಷಿಯಿಂದ ಓಡಿದೆನು ಅಂದು ನಾನು
ಎವೆಯಿಕ್ಕಿ ನೋಡಿದಿರಿ ಅಲ್ಲಿ ನೀವು

ಖುಷಿಯಿಂದ ಓಡಿದೆನು ಅಂದು ನಾನು

ಇಂದು ನಾ ಓಡಿದರೆ ಅಂದಿನಂತೆಯೆ ಇತ್ತು,
ನೋಡುವಿರಿ ಸಾಕೆನಗೆ ಅದುವೆ ಬಹುಮಾನ
ಇಂದು ನಾ ಓಡಿದರೆ ಅಂದಿನಂತೆಯೆ ಇತ್ತು,
ನೋಡುವಿರಿ ಸಾಕೆನಗೆ ಅದುವೆ ಬಹುಮಾನ

ಓಡುವ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಬೇಕೆ ssssss ಬಿರುದು ಸನ್ಮಾನ?
ಖುಷಿಯಿಂದ ಓಡಿದೆನು ಅಂದು ನಾನು

ಎವೆಯಿಕ್ಕಿ ನೋಡಿದಿರಿ ಅಲ್ಲಿ ನೀವು

ಎಲ್ಲ ನೋಡಲಿ ಎಂದು ನಾನು ಓಡುವುದಿಲ್ಲ
ಓಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಕರ್ಮ ನನಗೆ
ಎಲ್ಲ ನೋಡಲಿ ಎಂದು ನಾನು ಓಡುವುದಿಲ್ಲ
ಓಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಕರ್ಮ ನನಗೆ

ನೋಡುವವರಿಹರೆಂದು ನಾ ಬಲ್ಲೆ ಅದರಿಂದ
ಓಡುವುದು ಮೈ ದುಂಬಿ ಎಂದಿನಂತೆ

ಯಾರು ಏನು ಹೇಳಿದರೂ
ಯಾರು ಏನು ಹೇಳಿದರೂ
ನನಗಿಲ್ಲ ಚಿಂತೆ

ಖುಷಿಯಿಂದ ಓಡಿದೆನು ಅಂದು ನಾನು
ಎವೆಯಿಕ್ಕಿ ನೋಡಿದಿರಿ ಅಲ್ಲಿ ನೀವು

ಗಣೇಶ್.ಎಂ
(ಮೂಲ ಕವಿತೆ ಪ್ರೊ.ಜಿ.ಎಸ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ)

      ರೋಟರಿ ನಾ ಕಂಡಂತೆ
ಸ್ನೇಹಕ್ಕೊಂದು ಹೆಸರು, ಇದು ನಮ್ಮ ರೋಟರಿ,
ಜಾತಿ ಪಂಥ ಬೇಧವಿಲ್ಲ, ವಿಶ್ವಕ್ಕಿದು ಮಾದರಿ ॥

ಮೇಲು-ಕೀಳು ಜಗಳವಿಲ್ಲ, ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಾನರು,
ದುರ್ಬಲರ ಸೇವೆಗೆಂದು, ಹೃದಯ ಬಿಚ್ಚಿದಾತರು ॥

ವಾರ-ವಾರ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ, ಪರಾಮರ್ಶೆ ನಿರಂತರ,
ಸಮಾಜ-ಪರ ಚಿಂತನೆ, ಸ್ಪಂದನೆ ತದನಂತರ ॥

ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಇದು, ಗಡಿ ಅನ್ವಯವಿಲ್ಲ,
ಸೇವಾ ಧರ್ಮ ನಡೆಯಲೆಂದೇ,  ಸ್ನೇಹ- ಸಂಯಮವೆಲ್ಲ ॥

ದುಡಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಣ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಮೀಸಲು
ಸಮಾನಮನಸ್ಕರೆಲ್ಲಾ ಇಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ॥

ಚತುರ್ವಿಧ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಬದ್ಧರಾದ ಜನರಲಿ,
ದತ್ತಿ ನಿಧಿ ನಿರೀಕ್ಷೆ, ಸಿದ್ಧಮನ ಸದಸ್ಯರಲಿ ॥

ಸ್ನೇಹಕ್ಕೊಂದು ಹೆಸರು, ಇದು ನಮ್ಮ ರೋಟರಿ,
ಜಾತಿ ಪಂಥ ಬೇಧವಿಲ್ಲ, ವಿಶ್ವಕ್ಕಿದು ಮಾದರಿ ॥

ಗಣೇಶ್.ಎಂ</text>
      <sha1>41err54inn7cqydxxroy07lhwhlmwuj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:Sandeepa S Hegde</title>
    <ns>2</ns>
    <id>179331</id>
    <revision>
      <id>1375075</id>
      <timestamp>2026-06-15T17:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sandeepa S Hegde</username>
        <id>100002</id>
      </contributor>
      <comment>ಸಂಭಾವನೆ ಸಹಿತ ಸಂಪಾದನೆ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ</comment>
      <origin>1375075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1169" sha1="gptbuudxfu9oq762i0diwtejcglahav" xml:space="preserve">
== ಸಂಭಾವನೆ ಸಹಿತ ಸಂಪಾದನೆ ಪ್ರಕಟಣೆ (Paid Contribution Disclosure) ==
ನಾನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಡೆವಲಪರ್/ಸಂಪಾದಕನಾಗಿದ್ದೇನೆ (Freelance developer/editor). ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಬಳಕೆಯ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ, ನಾಗವೇಣಿ ರಂಗನ್ (Nagaveni Rangan) ಅವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಲೇಖಕಿ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜ ಸೇವಕಿಯಾಗಿ ಅವರು ಮಾಡಿರುವ ಕೆಲಸಗಳ ಕುರಿತು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಲ್ಲಿಸಲು ನನಗೆ ಅವರ ಕಡೆಯಿಂದ ಸಂಭಾವನೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತೇನೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ತಟಸ್ಥತೆ, ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘರ್ಷದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ನಾನು ಬದ್ಧನಾಗಿದ್ದೇನೆ.</text>
      <sha1>gptbuudxfu9oq762i0diwtejcglahav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕುರಿಯ ಗಣಪತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179332</id>
    <revision>
      <id>1375085</id>
      <timestamp>2026-06-16T03:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>87270</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox person | name = ಕುರಿಯ ಗಣಪತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ | native_name = ಕುರಿಯ ಗಣಪತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ | occupation = ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತ, ರಂಗ ನಿರ್ದೇಶಕ | known_for = ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನ }}  '''ಕುರಿಯ ಗಣಪತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ''' ಅವರು ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹಿರಿಯ ...</comment>
      <origin>1375085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6516" sha1="3lfqh4erszl99is7km30w9vk9k6bd3k" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ಕುರಿಯ ಗಣಪತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ
| native_name = ಕುರಿಯ ಗಣಪತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ
| occupation = ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತ, ರಂಗ ನಿರ್ದೇಶಕ
| known_for = ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನ
}}

'''ಕುರಿಯ ಗಣಪತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ''' ಅವರು ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹಿರಿಯ [[ಭಾಗವತ]], ರಂಗ ನಿರ್ದೇಶಕ ಹಾಗೂ ವೇಷಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ ಅವರು ತಮ್ಮ ಗಾಯನ, ರಂಗಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕುರಿಯ ಮನೆತನದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://yakshadeepa.com/2022/05/03/kuriya-ganapathi/ |title=ಕುರಿಯ ಗಣಪತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾಮಾನ್ಯ ಯಕ್ಷಕಲಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ಯಕ್ಷದೀಪ |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==

ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುರಿಯ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಗಣಪತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಳೆದರು. ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ ಕುರಿಯ ವಿಠಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವೇಷಧಾರಿಯಾಗಿ ರಂಗ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದ ಅವರು ನಂತರ ಭಾಗವತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.yakshagana.in/2022/05/shri-vidyamanya-prashasti-for-yakshagana-artist-kuriya-ganapathi-shastri.html |title=Shri Vidyamanya Prashasti for Yakshagana artist Kuriya Ganapathi Shastri |publisher=Yakshagana.in |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಯಕ್ಷಗಾನ ಜೀವನ ==

ಗಣಪತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು [[ಕಟೀಲು]] ಮೂರನೇ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವತರಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಗಾಯನ ಶೈಲಿ, ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಆಳವಾದ ಅರಿವು ಮತ್ತು ರಂಗದ ಮೇಲಿನ ಹಿಡಿತದಿಂದ ಅವರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಷಾಸುರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದ ಅವರು ಬಳಿಕ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅನೇಕ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿರುವ ಅವರು ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಕಲಾವಿದರ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://yakshagana.com/%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%95-%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%80-%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%BE-%E0%B2%97%E0%B2%A3%E0%B2%AA/ |title=ರಂಗನಾಯಕ ಶ್ರೀ ಕುರಿಯ ಗಣಪತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ |publisher=Yakshagana.com |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು ==

* '''ಶೇಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' – ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ಚಾರಿಟೆಬಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ವತಿಯಿಂದ ಪ್ರದಾನವಾಗುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/kuriya-ganapathi-shastri-ganesh-kolakadi-sheni-award/articleshow/67313603.cms |title=ಕುರಿಯ ಗಣಪತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಗಣೇಶ ಕೊಲೆಕಾಡಿಗೆ ಶೇಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

* '''ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾಮಾನ್ಯ ಯಕ್ಷಕಲಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' (2022) – ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://udayavani.com/topnews-karnataka-edition/yakashagana-kuriya-ganapathi-shastri?lang=kn |title=ಕುರಿಯ ಗಣಪತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗೆ ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾಮಾನ್ಯ ಯಕ್ಷಕಲಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ಉದಯವಾಣಿ |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಕೊಡುಗೆ ==

ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವತಿಕೆಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ಕುರಿಯ ಗಣಪತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ಕೊಡುಗೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಅವರು ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದು, ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತು, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕತೆಯ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

[[ವರ್ಗ:ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಲಾವಿದರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>3lfqh4erszl99is7km30w9vk9k6bd3k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:LAXMAN KURANI</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179333</id>
    <revision>
      <id>1375088</id>
      <timestamp>2026-06-16T05:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="373" sha1="nav06q5erxxl84r1lo89fuhf78uon3m" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=LAXMAN KURANI}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೦೬, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>nav06q5erxxl84r1lo89fuhf78uon3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2540674yashas</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179334</id>
    <revision>
      <id>1375089</id>
      <timestamp>2026-06-16T05:52:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="373" sha1="gypqsr5rejlogqie0u9p6b1rflzg9i1" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2540674yashas}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೨೨, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>gypqsr5rejlogqie0u9p6b1rflzg9i1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2540650rakhil</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179335</id>
    <revision>
      <id>1375090</id>
      <timestamp>2026-06-16T05:52:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="373" sha1="o6vhcaoedbxt47ewifqbyq2dxfdd3zf" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2540650rakhil}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೨೨, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>o6vhcaoedbxt47ewifqbyq2dxfdd3zf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2540723ChaithraPV</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179336</id>
    <revision>
      <id>1375091</id>
      <timestamp>2026-06-16T05:55:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="377" sha1="g1jviuje33x5rmkx0erxfdt7n9m0pob" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2540723ChaithraPV}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೨೫, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>g1jviuje33x5rmkx0erxfdt7n9m0pob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2541209AmeeshaAnthony</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179337</id>
    <revision>
      <id>1375092</id>
      <timestamp>2026-06-16T05:55:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="381" sha1="0lefkixwfi0zv442jyunn9nwicrlgl0" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2541209AmeeshaAnthony}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೨೫, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>0lefkixwfi0zv442jyunn9nwicrlgl0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2540743Nikshitha</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179338</id>
    <revision>
      <id>1375093</id>
      <timestamp>2026-06-16T05:55:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="376" sha1="0du8899mk3z5cd8j1mk1n777tgl0p58" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2540743Nikshitha}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೨೫, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>0du8899mk3z5cd8j1mk1n777tgl0p58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2540228rahulnanjunda</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179339</id>
    <revision>
      <id>1375094</id>
      <timestamp>2026-06-16T05:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="380" sha1="542srahnfqxyd23u4sy3sxc2wj3imbf" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2540228rahulnanjunda}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೨೫, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>542srahnfqxyd23u4sy3sxc2wj3imbf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2541110AnnapoornaSampangi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179340</id>
    <revision>
      <id>1375095</id>
      <timestamp>2026-06-16T05:55:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="385" sha1="3849shcff781c69kji7dp2n1vw1cy1c" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2541110AnnapoornaSampangi}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೨೫, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>3849shcff781c69kji7dp2n1vw1cy1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2540737kusuma</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179341</id>
    <revision>
      <id>1375096</id>
      <timestamp>2026-06-16T05:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="373" sha1="s1xhldletcdri3ao2qrbeb9sd5hu3ud" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2540737kusuma}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೨೭, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>s1xhldletcdri3ao2qrbeb9sd5hu3ud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2540321dheenareddy</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179342</id>
    <revision>
      <id>1375097</id>
      <timestamp>2026-06-16T05:58:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="378" sha1="dcckffulwabqcmgwlqp3d24cw1h4ye2" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2540321dheenareddy}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೨೮, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>dcckffulwabqcmgwlqp3d24cw1h4ye2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2540757Suprithgowda</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179343</id>
    <revision>
      <id>1375098</id>
      <timestamp>2026-06-16T05:59:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="379" sha1="rqvqml2m6qw9xyjmtole2fqsqvd492t" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2540757Suprithgowda}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೨೯, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>rqvqml2m6qw9xyjmtole2fqsqvd492t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2541375sangeetha</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179344</id>
    <revision>
      <id>1375099</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="376" sha1="afnas9gv2zs6vxpitdb3s9zs83r0kmh" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2541375sangeetha}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೩೦, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>afnas9gv2zs6vxpitdb3s9zs83r0kmh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510461sumukhps</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179345</id>
    <revision>
      <id>1375101</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:41:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="375" sha1="0gr7mg7rc9evm1juziem2j63foo6snc" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510461sumukhps}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೧೧, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>0gr7mg7rc9evm1juziem2j63foo6snc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2511171tejaswi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179346</id>
    <revision>
      <id>1375102</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:41:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="374" sha1="jx2k1pftpbm4fk0fmfhkayl7s3vozxx" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2511171tejaswi}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೧೧, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>jx2k1pftpbm4fk0fmfhkayl7s3vozxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2511174TulasiKJ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179347</id>
    <revision>
      <id>1375103</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="375" sha1="17g2b32rru3nmk499z8a8pyijsdwaoz" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2511174TulasiKJ}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೧೫, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>17g2b32rru3nmk499z8a8pyijsdwaoz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2511062 SMMadaiah</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179348</id>
    <revision>
      <id>1375104</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:45:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="377" sha1="ahtupzi6so6btuo08kes5pvvbob9kdq" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2511062 SMMadaiah}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೧೫, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>ahtupzi6so6btuo08kes5pvvbob9kdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510563tanishqas</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179349</id>
    <revision>
      <id>1375105</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:46:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="376" sha1="8dzvvta5y5ta07tzd9535xitt1rypmp" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510563tanishqas}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೧೬, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>8dzvvta5y5ta07tzd9535xitt1rypmp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510572YaanBopannaK.M</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179350</id>
    <revision>
      <id>1375106</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:46:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="381" sha1="b2mtkjo5lp8zo97surdbd4fe1urh4km" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510572YaanBopannaK.M}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೧೬, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>b2mtkjo5lp8zo97surdbd4fe1urh4km</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510375harshavardhan</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179351</id>
    <revision>
      <id>1375107</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:46:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="380" sha1="d78z7hqsfdkuefxupri8rfgvkls3rvh" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510375harshavardhan}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೧೬, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>d78z7hqsfdkuefxupri8rfgvkls3rvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510414bsvishnu</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179352</id>
    <revision>
      <id>1375108</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:48:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="375" sha1="7td80vt1uik9e0mex9b87781p6pi7sj" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510414bsvishnu}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೧೮, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>7td80vt1uik9e0mex9b87781p6pi7sj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510546Ramyashreev</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179353</id>
    <revision>
      <id>1375109</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="378" sha1="7kg4tgg3f9vm0xj7eptqmk3e3ci7nux" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510546Ramyashreev}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೧೮, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>7kg4tgg3f9vm0xj7eptqmk3e3ci7nux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510525keerthika</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179354</id>
    <revision>
      <id>1375110</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="376" sha1="j7oujj9orcbariyztzr3yh0yoq8kux1" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510525keerthika}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೧೮, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>j7oujj9orcbariyztzr3yh0yoq8kux1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510303abhishek</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179355</id>
    <revision>
      <id>1375111</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="375" sha1="ntx83aij3lig1xyhyo8u0bglc8ecz3j" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510303abhishek}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೧೮, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>ntx83aij3lig1xyhyo8u0bglc8ecz3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2511140nihalpreddy</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179356</id>
    <revision>
      <id>1375112</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:49:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="378" sha1="326s446ca2w1q1tpeulr9wg9gievtoz" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2511140nihalpreddy}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೧೯, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>326s446ca2w1q1tpeulr9wg9gievtoz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510528MMeghana</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179357</id>
    <revision>
      <id>1375113</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="375" sha1="5lmhcpycuanfm0mjp6doizqpig2s13g" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510528MMeghana}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೧೯, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>5lmhcpycuanfm0mjp6doizqpig2s13g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510540rmohith</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179358</id>
    <revision>
      <id>1375114</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:49:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="374" sha1="feh7agxss4141atzmnncrdj4r6fclah" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510540rmohith}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೧೯, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>feh7agxss4141atzmnncrdj4r6fclah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510568vennila</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179359</id>
    <revision>
      <id>1375115</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:49:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="374" sha1="jl1h87z55l2xrxvbcd789qxlstd6fgt" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510568vennila}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೧೯, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>jl1h87z55l2xrxvbcd789qxlstd6fgt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2511136meghanas</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179360</id>
    <revision>
      <id>1375116</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="375" sha1="1i5po02udt5sgl1r3j104q3mtwm99ub" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2511136meghanas}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೨೦, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>1i5po02udt5sgl1r3j104q3mtwm99ub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510214bharath</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179361</id>
    <revision>
      <id>1375117</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="374" sha1="oas0ef7j6q7glvozr0mzywxg1rrbldz" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510214bharath}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೨೦, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>oas0ef7j6q7glvozr0mzywxg1rrbldz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510535nikitha</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179362</id>
    <revision>
      <id>1375118</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="374" sha1="56gqt4betncdgsrjp41m8y8mziedoek" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510535nikitha}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೨೦, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>56gqt4betncdgsrjp41m8y8mziedoek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510539Priyanka</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179363</id>
    <revision>
      <id>1375119</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:50:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="375" sha1="4n72imjyotegjhvk4niy1uzc6wwz0xu" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510539Priyanka}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೨೦, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>4n72imjyotegjhvk4niy1uzc6wwz0xu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510246nikhil</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179364</id>
    <revision>
      <id>1375120</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:50:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="373" sha1="rjk8iy4ph0c117ex50t53jftzk1lhur" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510246nikhil}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೨೦, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>rjk8iy4ph0c117ex50t53jftzk1lhur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510533nandhan</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179365</id>
    <revision>
      <id>1375121</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="374" sha1="i8ik5t2uf371ctd60w4kdn6uy48rg59" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510533nandhan}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೨೨, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>i8ik5t2uf371ctd60w4kdn6uy48rg59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510569vikas p</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179366</id>
    <revision>
      <id>1375122</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="374" sha1="d7y52l2gx3rhvqg3twduvs8rfle6jc9" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510569vikas p}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೨೩, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>d7y52l2gx3rhvqg3twduvs8rfle6jc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2511026dhananjaya</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179367</id>
    <revision>
      <id>1375123</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:53:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="377" sha1="3xgop94owqggrq7ybn87ouw6n39t9r8" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2511026dhananjaya}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೨೩, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>3xgop94owqggrq7ybn87ouw6n39t9r8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510531mohithts</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179368</id>
    <revision>
      <id>1375124</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:53:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="375" sha1="ifjt0t0ecnuov3blfs5m1x5py3sxl0g" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510531mohithts}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೨೩, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>ifjt0t0ecnuov3blfs5m1x5py3sxl0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510253rithik</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179369</id>
    <revision>
      <id>1375125</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="373" sha1="60573avrcukcsqp27wbaq6ksjq5pacg" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510253rithik}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೨೪, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>60573avrcukcsqp27wbaq6ksjq5pacg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2511022chinmayi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179370</id>
    <revision>
      <id>1375126</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:54:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="375" sha1="bsr2nz6m4fk186e0bm31sm6g5ci6c5b" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2511022chinmayi}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೨೪, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>bsr2nz6m4fk186e0bm31sm6g5ci6c5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2511046mohith</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179371</id>
    <revision>
      <id>1375127</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:55:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="373" sha1="tkhr82jfrlkas370eaal6gak7hnfkw9" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2511046mohith}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೨೫, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>tkhr82jfrlkas370eaal6gak7hnfkw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510453sahana</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179372</id>
    <revision>
      <id>1375128</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:55:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="373" sha1="49tjjteeqdd3wv0frtattnwhgp3vury" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510453sahana}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೨೫, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>49tjjteeqdd3wv0frtattnwhgp3vury</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2511043mariaangelinaj</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179373</id>
    <revision>
      <id>1375129</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:56:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="381" sha1="30mjtzby8yye1z1lbbyoalxo6bv9k20" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2511043mariaangelinaj}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೨೬, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>30mjtzby8yye1z1lbbyoalxo6bv9k20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510163soniavincent</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179374</id>
    <revision>
      <id>1375130</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:56:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="379" sha1="rmukp4kvdx90duspghy1w2op9k7lejd" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510163soniavincent}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೨೬, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>rmukp4kvdx90duspghy1w2op9k7lejd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510221deekshithar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179375</id>
    <revision>
      <id>1375131</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:59:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="378" sha1="p5qpeadsacw6wdvl6t4fmf7o3c8p3rc" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510221deekshithar}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೨೯, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>p5qpeadsacw6wdvl6t4fmf7o3c8p3rc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510115chandanakl</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179376</id>
    <revision>
      <id>1375132</id>
      <timestamp>2026-06-16T06:59:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="377" sha1="lp5o230f013zmqkktz4lrebtdke39zv" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510115chandanakl}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೨೯, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>lp5o230f013zmqkktz4lrebtdke39zv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2511050neha</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179377</id>
    <revision>
      <id>1375133</id>
      <timestamp>2026-06-16T07:01:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="371" sha1="586p6pczarouom5gri6hf78ubtzbun0" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2511050neha}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೧, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>586p6pczarouom5gri6hf78ubtzbun0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510342Manya</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179378</id>
    <revision>
      <id>1375134</id>
      <timestamp>2026-06-16T07:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="372" sha1="sz1q2dadotleyngzi9nbujgumijic2m" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510342Manya}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೩, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>sz1q2dadotleyngzi9nbujgumijic2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2511069shreya.v</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179379</id>
    <revision>
      <id>1375135</id>
      <timestamp>2026-06-16T07:04:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="375" sha1="ssnuroo09z8bb3wyuk71hvpz9f3pb2b" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2511069shreya.v}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೪, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>ssnuroo09z8bb3wyuk71hvpz9f3pb2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510509bindushree</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179380</id>
    <revision>
      <id>1375136</id>
      <timestamp>2026-06-16T07:05:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="377" sha1="s3jk0jw4d23ss2a8i64vhtqgxqe4yjm" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510509bindushree}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೫, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>s3jk0jw4d23ss2a8i64vhtqgxqe4yjm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2510149roseline</title>
    <ns>3</ns>
    <id>179381</id>
    <revision>
      <id>1375138</id>
      <timestamp>2026-06-16T07:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1375138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="375" sha1="t0kcl3igqku5icviayqdp7wied9jil0" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=2510149roseline}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೬, ೧೬ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>t0kcl3igqku5icviayqdp7wied9jil0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕುಬಣೂರು ಶ್ರೀಧರ್ ರಾವ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179382</id>
    <revision>
      <id>1375144</id>
      <timestamp>2026-06-16T08:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>87270</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox person | name = ಕುಬಣೂರು ಶ್ರೀಧರ್ ರಾವ್ | native_name = ಕುಬಣೂರು ಶ್ರೀಧರ್ ರಾವ್ | birth_date = 1956 | birth_place = ಭಾಗಮಂಡಲ, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ | death_date = 18 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2017 | occupation = ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತ, ಲೇಖಕ, ಸಂಪಾದಕ | known_for = ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷ...</comment>
      <origin>1375144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8907" sha1="dgdx44or7v27nfjgn8vtsngx0yfjrcx" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ಕುಬಣೂರು ಶ್ರೀಧರ್ ರಾವ್
| native_name = ಕುಬಣೂರು ಶ್ರೀಧರ್ ರಾವ್
| birth_date = 1956
| birth_place = ಭಾಗಮಂಡಲ, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ
| death_date = 18 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2017
| occupation = ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತ, ಲೇಖಕ, ಸಂಪಾದಕ
| known_for = ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತಿಕೆ
}}

'''ಕುಬಣೂರು ಶ್ರೀಧರ್ ರಾವ್''' (1956 – 18 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2017) ಅವರು ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾಗವತ, ಲೇಖಕ ಹಾಗೂ ''ಯಕ್ಷಪ್ರಭಾ'' ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗಾಯನ ಶೈಲಿ, ರಾಗಗಳ ಮೇಲಿನ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಕಟೀಲು ಮೇಳದ ನಾಲ್ಕನೇ ಮೇಳದ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಎರಡು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ಖ್ಯಾತ ಹಿರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತ ಕುಬಣೂರು ಶ್ರೀಧರ ರಾವ್ ಇನ್ನಿಲ್ಲ |url=https://kannada.oneindia.com/news/mangaluru/renowned-yakshagana-artist-kubanur-shridhar-rao-passed-away-125727.html |work=Oneindia Kannada |date=18 September 2017}}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==

ಶ್ರೀಧರ್ ರಾವ್ ಅವರು 1956ರಲ್ಲಿ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಬಣೂರಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಕಾರಣ ಅವರು &quot;ಕುಬಣೂರು ಶ್ರೀಧರ್ ರಾವ್&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ಯಾಂತ್ರಿಕ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಪಡೆದಿದ್ದ ಅವರು ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನದತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿ ಅದನ್ನೇ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=K. Shridhar Rao passes away |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/k-shridhar-rao-passes-away/article19713415.ece |work=The Hindu |date=18 September 2017}}&lt;/ref&gt;

== ಯಕ್ಷಗಾನ ಜೀವನ ==

ಶ್ರೀಧರ್ ರಾವ್ ಅವರು ಐ. ರಘು ಮಾಸ್ತರ್ ಅವರಿಂದ ಕರ್ಣಾಟಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. ಅಡ್ಕಸ್ತ ರಾಮಚಂದ್ರ ಭಟ್ ಅವರಿಂದ ಮದ್ದಳೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ಭಾಗವತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಟಿ. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಮಯ್ಯ ಹಾಗೂ ಮಾಂಬಾಡಿ ನಾರಾಯಣ ಭಟ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=K. Shridhar Rao passes away |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/k-shridhar-rao-passes-away/article19713415.ece |work=The Hindu |date=18 September 2017}}&lt;/ref&gt;

ಅವರು ನಂದಾವರ, ಅರುವ, ಬಪ್ಪನಾಡು, ಕದ್ರಿ, ಕಾಂತಾವರ ಮೊದಲಾದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ನಂತರ ಕಟೀಲು ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳದ ನಾಲ್ಕನೇ ಮೇಳದ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಸುಮಾರು 25 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ಭಾಗವತೋತ್ತಮ ಕುಬಣೂರು ಶ್ರೀಧರ ರಾವ್ ಇನ್ನಿಲ್ಲ |url=https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/renowned-yakshagana-bhagavath-kubanuru-shridhar-rao-no-more/articleshow/60736221.cms |work=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |date=19 September 2017}}&lt;/ref&gt;

ಅವರ ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಭಾವ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಗಗಳ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಆಳವಾದ ಅರಿವಿನಿಂದ ಅವರು ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅವರಿಗೆ ''ಭಾಗವತೋತ್ತಮ'' ಎಂಬ ಗೌರವ ಬಿರುದು ಲಭಿಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana singer, Shridhar Rao passes away |url=https://www.mangaloretoday.com/main/Yakshagana-singer-Shridhar-Rao-passes-away.html |work=Mangalore Today |date=19 September 2017}}&lt;/ref&gt;

== ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಕೀಯ ಕಾರ್ಯ ==

ಶ್ರೀಧರ್ ರಾವ್ ಅವರು ಸುಮಾರು 25 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ''ಯಕ್ಷಪ್ರಭಾ'' ಎಂಬ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದು, ಹಲವು ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದರು.

ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ''ದಾಶರಥಿ ದರ್ಶನ'', ''ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸಂಕರ್ಷಣ'', ''ಮನುವಂಶ ವಾಹಿನಿ'', ''ಮಹಾಸತಿ ಮಂದಾಕಿನಿ'', ''ಕಾಂತಾವರ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆ'' ಮತ್ತು ''ಪಟ್ಟಣ ಮಣೆ'' ಸೇರಿವೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ ಕಲ್ಲಾಡಿ ವಿಠಲ ಶೆಟ್ಟಿಯವರ ಜೀವನಾಧಾರಿತ ''ಯಕ್ಷವಿಜಯ ವಿಠಲ'' ಕೃತಿಯನ್ನೂ ರಚಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ಖ್ಯಾತ ಹಿರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತ ಕುಬಣೂರು ಶ್ರೀಧರ ರಾವ್ ಇನ್ನಿಲ್ಲ |url=https://kannada.oneindia.com/news/mangaluru/renowned-yakshagana-artist-kubanur-shridhar-rao-passed-away-125727.html |work=Oneindia Kannada |date=18 September 2017}}&lt;/ref&gt;

== ನಿಧನ ==

2017ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಪುತ್ರಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೀಡಾದ ಶ್ರೀಧರ್ ರಾವ್ ಅವರನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಫಲಕಾರಿಯಾಗದೆ 18 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2017ರಂದು ಅವರು ನಿಧನರಾದರು. ನಿಧನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ 66 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾಗವತ ಕುಬಣೂರು ಶ್ರೀಧರ್ ರಾವ್ ವಿಧಿವಶ |url=https://publictv.in/yakshagana-bhagavata-kubanoor-sridhar-rao-passed-away/ |work=Public TV |date=18 September 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=ಭಾಗವತೋತ್ತಮ ಕುಬಣೂರು ಶ್ರೀಧರ ರಾವ್ ಇನ್ನಿಲ್ಲ |url=https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/renowned-yakshagana-bhagavath-kubanuru-shridhar-rao-no-more/articleshow/60736221.cms |work=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |date=19 September 2017}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [https://publictv.in/yakshagana-bhagavata-kubanoor-sridhar-rao-passed-away/ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಟಿವಿ ವರದಿ]
* [https://kannada.oneindia.com/news/mangaluru/renowned-yakshagana-artist-kubanur-shridhar-rao-passed-away-125727.html ಒನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕನ್ನಡ ವರದಿ]

[[ವರ್ಗ:ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಲಾವಿದರು]]
[[ವರ್ಗ:1956ರ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:2017ರ ಮರಣ]]
[[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>dgdx44or7v27nfjgn8vtsngx0yfjrcx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಗೇರುಕಟ್ಟೆ ಗಂಗಯ್ಯ ಶೆಟ್ಟಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179383</id>
    <revision>
      <id>1375146</id>
      <timestamp>2026-06-16T08:48:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>87270</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==  ಗೇರುಕಟ್ಟೆ ಗಂಗಯ್ಯ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಗೇರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮು ಶೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಮಲ ದಂಪತಿಯವರ ಪುತ್ರರಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಯಕ್ಷಗ...</comment>
      <origin>1375146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6826" sha1="gagzd2o6314yrg6ybrma3fvy8dujgj7" xml:space="preserve">== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==

ಗೇರುಕಟ್ಟೆ ಗಂಗಯ್ಯ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಗೇರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮು ಶೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಮಲ ದಂಪತಿಯವರ ಪುತ್ರರಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಯಕ್ಷಗಾನದತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತರಾದ ಅವರು ತಮ್ಮ 16ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. [[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ]] ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಗುರು ಪಡ್ರೆ ಚಂದು ಅವರ ಬಳಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mangaluru: Yakshagana artiste Gerukatte Gangaiah Shetty collapses during performance, dies |url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=443923 |work=Daijiworld |date=23 March 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana artiste collapses on stage, dies |url=https://www.business-standard.com/amp/article/pti-stories/yakshagana-artiste-collapses-on-stage-dies-117032300842_1.html |work=PTI |date=23 March 2017}}&lt;/ref&gt;

== ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವೆ ==

ಗಂಗಯ್ಯ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು ಸುಮಾರು 47 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಟೀಲು ಶ‍್ರೀದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಬಣ್ಣದ ವೇಷಧಾರಿಯಾಗಿ ಅವರು ಮಹಿಷಾಸುರ, ಮೈರಾವಣ, ರಾವಣ, ಕುಂಭಕರ್ಣ, ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷ, ಅರುಣಾಸುರ ಮೊದಲಾದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನಗೆದ್ದಿದ್ದರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ''ದೇವೀ ಮಹಾತ್ಮೆ'' ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿನ ಮಹಿಷಾಸುರ ಪಾತ್ರದ ಅಭಿನಯದಿಂದ ಅವರು ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Veteran Yakshagana artist Gerukatte Gangaiah Shetty dies while performing on stage |url=https://www.thenewsminute.com/karnataka/veteran-yakshagana-artist-gerukatte-gangayya-shetty-dies-while-performing-stage-59119 |work=The News Minute |date=23 March 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tragedy on stage: Yakshagana artiste Gangaiah Shetty collapses performing Arunasura |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/240317/tragedy-on-stage-yakshagana-artiste-gangaiah-shetty-collapses-performing-arunasura.html |work=Deccan Chronicle |date=24 March 2017}}&lt;/ref&gt;

ಸುಮಾರು ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಅವರಿಗೆ ಹೃದಯಾಘಾತ ಉಂಟಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮಹಿಷಾಸುರನಂತಹ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಅವರು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana artiste collapses on stage, dies |url=https://www.business-standard.com/amp/article/pti-stories/yakshagana-artiste-collapses-on-stage-dies-117032300842_1.html |work=PTI |date=23 March 2017}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು ==

ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪಿ. ದಯಾನಂದ ಪೈ ಮತ್ತು ಪಿ. ಸತೀಶ್ ಪೈ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರವು 2012–13ನೇ ಸಾಲಿನ ''ಯಕ್ಷಮಂಗಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''ಗೆ ಗಂಗಯ್ಯ ಶೆಟ್ಟಿಯವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಈ ಗೌರವ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana award for Gerukatte Gangaiah Shetty |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/yakshagana-award-for-gerukatte-gangayya-shetty/article4639725.ece |work=The Hindu |date=20 April 2013}}&lt;/ref&gt;

== ನಿಧನ ==

2017ರ ಮಾರ್ಚ್ 22ರಂದು ಮಂಗಳೂರಿನ ಸಮೀಪದ ಎಕ್ಕಾರಿನ ದುರ್ಗಾನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ''ಕಟೀಲು ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆ'' ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಅರುಣಾಸುರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವೇಳೆ ಗಂಗಯ್ಯ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆಯೇ ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತಾದರೂ ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯೆಯೇ ನಿಧನರಾದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ 63 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಮೂವರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಅಗಲಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana artiste collapses on stage, dies |url=https://www.business-standard.com/amp/article/pti-stories/yakshagana-artiste-collapses-on-stage-dies-117032300842_1.html |work=PTI |date=23 March 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Noted Yakshagana artiste Gangayya Shetty dies on stage |url=https://www.deccanherald.com/content/602876/noted-yakshagana-artiste-gangayya-shetty.html |work=Deccan Herald |date=23 March 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Veteran Yakshagana artiste Gerukatte Gangaiah Shetty collapses to death on stage |url=https://www.mangaloretoday.com/main/Veteran-Yakshagana-artiste-Gerukatte-Gangaiah-Shetty-collapses-to-death-on-stage.html |work=Mangalore Today |date=23 March 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=ಖ್ಯಾತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ ಗೇರುಕಟ್ಟೆ ಗಂಗಯ್ಯ ಶೆಟ್ರು ಇನ್ನಿಲ್ಲ |url=https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/renowned-yakshagana-artist-no-more/articleshow/57784557.cms |work=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |date=23 March 2017}}&lt;/ref&gt;
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==</text>
      <sha1>gagzd2o6314yrg6ybrma3fvy8dujgj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179384</id>
    <revision>
      <id>1375149</id>
      <timestamp>2026-06-16T11:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariprasad Shetty10</username>
        <id>87270</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: '''ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್''' ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಿರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದು, ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕಟೀಲು]] ಮೇಳದೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನ...</comment>
      <origin>1375149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5324" sha1="bvkjex7ln8m6bg0tshuofi5749r2wj5" xml:space="preserve">'''ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್''' ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಿರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದು, ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕಟೀಲು]] ಮೇಳದೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂಟು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಭಿನಯ, ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗೂ ಕಲಾಸೇವೆಯ ಮೂಲಕ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Renjala Ramakrishna Rao's life achievements to be documented |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/renjala-ramakrishna-raos-life-achievements-to-be-documented/article69890843.ece |work=The Hindu |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ==

ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್ ಅವರು ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದು, ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಕಟೀಲು]] ಮೇಳದ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಅವರು ವಿವಿಧ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೊಡುಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Renjala Ramakrishna Rao's life achievements to be documented |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/renjala-ramakrishna-raos-life-achievements-to-be-documented/article69890843.ece |work=The Hindu |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು ==

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್ ಅವರಿಗೆ ವಿವಿಧ ಗೌರವಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ.

2025ನೇ ಸಾಲಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಐವರು ಸಾಧಕರಲ್ಲಿ ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಈ ಗೌರವವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Five honoured with Yakshagana Academy Award including Renjala Ramakrishnarao |url=https://www.varthabharati.in/state/five-honoured-with-yakshagana-academy-award-including-renjala-ramakrishnarao-2103556 |work=Vartha Bharati |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Yakshagana Academy honorary awards announced |url=https://www.prajavani.net/news/karnataka-news/yakshagana-academy-honorary-awards-announced-3673712 |work=Prajavani |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

ನಂತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Senior Yakshagana Artist Renjala Ramakrishna Rao Presented with Karnataka Yakshagana Academy Honorary Award |url=https://themangaloremirror.in/senior-yakshagana-artist-renjala-ramakrishna-rao-presented-with-karnataka-yakshagana-academy-honorary-award/ |work=The Mangalore Mirror |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಜೀವನ ಸಾಧನೆಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ==

ರೆಂಜಾಳ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್ ಅವರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜೀವನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಕಲಾಜೀವನ, ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ದಾಖಲೀಕರಣ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Renjala Ramakrishna Rao's life achievements to be documented |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/renjala-ramakrishna-raos-life-achievements-to-be-documented/article69890843.ece |work=The Hindu |access-date=16 June 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>bvkjex7ln8m6bg0tshuofi5749r2wj5</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>