ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 8 847 1383057 1378221 2026-08-16T03:00:33Z A826 72368 1383057 wikitext text/x-wiki {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: dashed 1px blue; text-align: center; background-color: #E0FFFF; font-size: 85%; color: black; border-radius: 10px; padding: 12px; width: 90%; box-shadow: 3px 3px 10px rgba(0,0,0,0.2), inset 1px 1px 2px rgba(255,255,255,0.8), inset -1px -1px 2px rgba(0,0,0,0.05); font-family: 'Segoe UI', 'Noto Sans Kannada', sans-serif;" |- | '''''ಲೇಖನದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲೇ ಇರತಕ್ಕದ್ದು.''''' <br /> '''ಯಂತ್ರಾನುವಾದದ ಮೂಲಕ ಲೇಖನ ಸೇರಿಸುವವರು ಲೇಖನವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದಿ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ.''' ---- ಕನ್ನಡ ಲಿಪ್ಯಂತರ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ [[ಸಹಾಯ:ಲಿಪ್ಯಂತರ]] ಪುಟ ನೋಡಿ. |} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: dashed 1px blue; text-align: center; font-size: 80%; border-radius: 10px; font-family: 'Segoe UI', 'Noto Sans Kannada', sans-serif;"align-items: center; width: 90%; " |- | "[https://w.wiki/T5wb ಗಡಿಯಾಚೆಯ ಪರಂಪರೆ]" ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ UNESCO ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ಕುರಿತು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಿ: [https://w.wiki/TP4p ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ] |} grxc6xdg0azvpevxjvc4t7sp1lds02g 1383074 1383057 2026-08-16T05:08:15Z A826 72368 1383074 wikitext text/x-wiki {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: dashed 1px blue; text-align: center; background-color: #E0FFFF; font-size: 85%; color: black; border-radius: 10px; padding: 4px; font-family: 'Segoe UI', 'Noto Sans Kannada', sans-serif;" |- | '''''ಲೇಖನದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲೇ ಇರತಕ್ಕದ್ದು.''''' <br /> '''ಯಂತ್ರಾನುವಾದದ ಮೂಲಕ ಲೇಖನ ಸೇರಿಸುವವರು ಲೇಖನವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದಿ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ.''' ---- ಕನ್ನಡ ಲಿಪ್ಯಂತರ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ [[ಸಹಾಯ:ಲಿಪ್ಯಂತರ]] ಪುಟ ನೋಡಿ. |} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: dashed 1px blue; text-align: center; font-size: 80%; border-radius: 10px; font-family: 'Segoe UI', 'Noto Sans Kannada', sans-serif;"align-items: center;" |- | "[https://w.wiki/T5wb ಗಡಿಯಾಚೆಯ ಪರಂಪರೆ]" ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ UNESCO ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ಕುರಿತು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಿ: [https://w.wiki/TP4p ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ] |} m7m4jlpedqxmbo0e4b7bbaij7q9a08n 0 7036 1383061 1347128 2026-08-16T03:42:48Z ~2026-45031-58 101160 /* ಜನ್ನನ ರಚನೆಗಳು */ 1383061 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Old Kannada inscription (1196 AD) in the Amrutesvara temple at Amruthapura.JPG | alt = Janna | caption = ಅಮೃತಾಪುರದ ಅಮೃತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿರುವ ಜನ್ನ ವಿರಚಿತ ಕಾವ್ಯದ ಹಳಗನ್ನಡ ಶಾಸನ(ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೯೬) }} [[File:Amrutesvara Temple,Amruthapura- Large Stone Inscription.JPG|thumb|right|ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಜನ್ನ ವಿರಚಿತ ಕಾವ್ಯದ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳು. ಅಮೃತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಅಮೃತಾಪುರ, [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆ, [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯ, [[ಭಾರತ]].]] ಕವಿಚಕ್ರವರ್ತಿ ಬಿರುದಾಂಕಿತನಾದ ಮಹಾಕವಿ '''ಜನ್ನ'''ನು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿದ್ದ, [[ಹಳಗನ್ನಡ]] ಕವಿ.(ಕಾಲ :ಕ್ರಿ.ಶ.೧೧೫೦-೧೨೫೦) ಜನ್ನ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜೈನ ಕವಿ. 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು 13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೃತಿರಚನೆ ಮಾಡಿದವ. ಹಳೆಯಬೀಡು ಪ್ರಾಂತದವನಾದ.ಈತನ ತಂದೆ ಸುಮನೋಬಾಣನೆಂಬ ಬಿರುದು ಪಡೆದಿದ್ದ ಶಂಕರ. ತಾಯಿ ಗಂಗಾದೇವಿ ಹೆಂಡತಿ ಲಕುಮಾದೇವಿ. ಧರ್ಮಗುರು ರಾಮಚಂದ್ರ ದೇವ ಮುನಿ, ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಇಮ್ಮಡಿ ನಾಗವರ್ಮ. [[ಹೊಯ್ಸಳ]] ವೀರಬಲ್ಲಾಳನಿಂದ ಈತ "ಕವಿಚಕ್ರವರ್ತಿ" ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದು, ಅನಂತರ ನರಸಿಂಹನಲ್ಲಿ ದಂಡಾಧಿಪತಿಯೂ ಮಂತ್ರಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ. "ನಾಳ್ಪ್ರಿಭು ಜನಾರ್ಧನದೇವ" ಎಂದು ತನ್ನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈತ ಪಂಪ ನಂತೆ ಬಹುಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವುಳ್ಳವ..<ref name="class">Sastri (1955), pp. 358–359</ref><ref name="class1">Kamath (2001), p. 133</ref><ref name="nephew">Nagaraj in Pollock (2003), p. 364</ref><ref name="jain">Shiva Prakash (1997), p. 204</ref> ==ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳು :== ಈತನ ತಂದೆ ಶಂಕರ(ಕವಿ ಸುಮನೋಬಾಣ)ನು [[ಹೊಯ್ಸಳ ನರಸಿಂಹ]]ನಲ್ಲಿ ದಂಡಾಧೀಶನಾಗಿದ್ದನು ; ತಾಯಿ ಗಂಗಾದೇವಿ. ಕನ್ನಡದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಕಾವ್ಯಸಂಕಲನ ಗ್ರಂಥವಾದ '''ಸೂಕ್ತಿಸುಧಾರ್ಣವ'''ವನ್ನು ರಚಿಸಿದ [[ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ]]ನಿಗೆ(ಕ್ರಿ.ಶ.೧೨೪೫) ಜನ್ನನ ತಂಗಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆಯಾಗಿತ್ತು.[[ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ]]ವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ವಯ್ಯಾಕರಣಿ [[ಕೇಶಿರಾಜ]]ನು ಜನ್ನನ ಸೋದರಳಿಯ(ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ ಮಗ).ಈತನು [[ಹೊಯ್ಸಳ ವೀರಬಲ್ಲಾಳ]]ನ ಮಹಾಮಂತ್ರಿಯೂ,ಸೈನ್ಯಾಧಿಪತಿಯೂ,ಆಸ್ಥಾನಕವಿಯೂ ಆಗಿದ್ದನು.ವೀರಬಲ್ಲಾಳನ ನಂತರ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ ೨ನೆಯ ನರಸಿಂಹನ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಜನ್ನನು ಆಸ್ಥಾನಕವಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದನು.<ref name="sex">Nagaraj in Pollock (2003), p. 377</ref><ref name="scarifice">Sastri (1955), p. 359</ref> ==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನ== ಜನ್ನನು, ಸಿಂದಗಿ ತಾಲೂಕಿನ [[ಕೊಂಡಗೂಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಹಳೆಯಬೀಡಿನಲ್ಲಿರುವ ವಿಜಯ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ದೇವಾಲಯದ ಮುಖಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೊಗಸಾದ ಮುಖಮಂಟಪವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿ,ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾವ್ಯ ಅನಂತನಾಥಪುರಾಣದ ೧,೦೦೦, ತಾಳೆಗರಿಗಳ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಬರೆಸಿ,ಉದಾರ ಸಂಭಾವನೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು, ಗೌರವಿಸಿದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಬಾಲಕರಗಣದ ಮೇಘನಂದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಿದೇವರು, ಜನ್ನನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರು ಮಕಾಶಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.<ref name="jan">E.P. Rice (1921), pp. 43–44</ref><ref name="pyre">Sahitya Akademi (1988), p. 1181</ref> ==ಜನ್ನನ ರಚನೆಗಳು== ಅನುಭವಮುಕುರವೆಂಬ ಕಾಮಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಬಂಧವಾದ ಕೃತಿಯನ್ನೂ ಯಶೋಧರ ಚರಿತೆ, ಅನಂತನಾಥಪುರಾಣ ಎಂಬ ಎರಡು ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ ಜನ್ನ. ಕೆಲವು ಶಾಸನಗಳೂ ಈತನಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿವೆ.<ref name="suffering">Sahitya Akademi (1992), p. 4629</ref> ==ಯಶೋಧರಚರಿತೆ== ಯಶೋಧಚರಿತೆ, ಅನಂತನಾಥ ಪುರಾಣ ಎರಡೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೃತಿಗಳು. ಆದರೆ ಯಶೋಧರಚರಿತೆಯಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕದ ನೆಲೆಗಟ್ಟು ಇಲ್ಲದಿಲ್ಲ. ಯಶೋಧರಚರಿತೆ ಬಹುಸುಂದರವಾದ ಪುಟ್ಟಕಾವ್ಯ. ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಅವತಾರಗಳೂ 310 ಪದ್ಯಗಳೂ ಇದರಲ್ಲಿವೆ. ಬರಿಯ ಕಂದಪದ್ಯಗಳಿಂದಲೇ ರಚಿತವಾಗಿರುವುದು ಈ ಕೃತಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟತೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮೂಲ, ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ವಾದಿರಾಜ (11ನೆಯ ಶ.) ಬರೆದಿರುವ [[ಯಶೋಧರ ಚರಿತೆ]]. ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಭಂಜನ, ಹರಿಭದ್ರ, ಸೋಮದೇವ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಕೃತ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕವಿಗಳು ಯಶೋಧರನ ಕತೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದರು. ಮೂಲತಃ ಅದೊಂದು ಜನಪದ ಕತೆಯಿರಬೇಕು. ಹಿಂದಿನವರಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವರೂಪದ ಕತೆಯಷ್ಟೆ ಆಗಿದ್ದ ಯಶೋಧರಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಆದರೆ ಅಸಂಗತಾಂಶಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಉಚಿತ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನೊಂದು ಸರಳರಮ್ಯವಾದ, ಮಾನವೀಯ ಸ್ವಾರಸ್ಯವುಳ್ಳ ಕಾವ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದವ ವಾದಿರಾಜ. ಅವನ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಸ್ಕøತದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಿದೆಯೋ ಅದೇ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಜನ್ನನ ಕೃತಿಗಿದೆ. ಜನ್ನ ವಾದಿರಾಜನನ್ನು ಹೆಜ್ಜೆಹೆಜ್ಜೆಗೂ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾನಾದರೂ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ತೋರಿದ್ದಾನೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಮೂಲವನ್ನು ಸೊಗಸಾಗಿ ಅನುವಾದಿಸಿ ತನ್ನ ಭಾಷಾಂತರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೆರೆದಿದ್ದಾನೆ; ಕೆಲವೆಡೆ ಮೂಲದ ಚೆಲುವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಎಷ್ಟೋ ಕಡೆ ಮೂಲವನ್ನು ಅಂದವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕತೆಗೆ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರಿವೆ. ಅನೇಕ ಕಡೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕೆಲವು ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳಾಗಿವೆ. ಮೂಲದ ಕೆಲವು ಅನೌಚಿತ್ಯಗಳು ಹೋಗಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಜನ್ನ ದೇಸಿಯ ಸೊಬಗನ್ನು ತನ್ನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರೆಮಾಡಿದ್ದಾನೆ; ಅನ್ಯಭಾಷಾಕೃತಿಯೊಂದನ್ನು ತಾಯ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದೊ ಅಷ್ಟೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಜೇವದಯೆ ಜೈನಧರ್ಮಂ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸಿ, ಅಹಿಂಸೆಯ ಪಾರಮ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವುದು ಯಶೋಧರಚರಿತೆಯ ಉದ್ದೇಶ. ಹಿಂಸೆಯಿಂದಾಗುವ ಘೋರ ದುರಂತವನ್ನು ಕವಿ ಮನಮುಟ್ಟುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಯಶೋಧರ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಮತಿಯರು ಒಂದು ಹಿಟ್ಟಿನ ಕೋಳಿಯನ್ನು ಕೊಂದು ಸಂಕಲ್ಪ ಹಿಂಸೆಯನ್ನೆಸಗಿದ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಹಲವಾರು ಜನ್ಮಗಳನ್ನೆತ್ತಿ ವಿವಿಧ ತಿರ್ಯಗ್ಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ತೊಳಲಿ ಕಡೆಗೆ ಕರ್ಮದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಅಹಿಂಸಾತತ್ತ್ವ ಜೈನಧರ್ಮಕ್ಕೇ ಸೀಮಿತವಾದುದಲ್ಲ, ಅದು ಇಡೀ ಮಾನವ ಧರ್ಮದ ಸಂದೇಶವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಕವಿ ಕಲಾವಿಲಾಸಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಯಶೋಧರಚರಿತೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೃತಮತಿಯ ಅಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಕೃತ ಪ್ರಣಯದ ಕತೆಯೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸಮಸ್ಯೆ ಸಾಮಾಜಿಕವಾದುದು, ನಿತ್ಯನೂತನವಾದುದು, ಕವಿ ಅದನ್ನು ವೈರಾಗ್ಯಪ್ರಚೋದನೆಗೆ, ಧರ್ಮ ಬೋಧನೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನಾದರೂ ಅದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ನೋಡುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಮನಸಿಜನ ಮಾಯೆ ವಿಧಿವಿಳಸನದ ನೆರಂಬಡೆಯೆ ಕೊಂದು ಕೂಗದೆ ನರರಂ- ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಜನ್ನನ ಕಾಣ್ಕೆ. ಒಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಮಾನವ ಸ್ವಭಾವದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯ ಅರಿವು, ಸ್ವಾರಸ್ಯಪೂರ್ಣವೂ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವೂ ಆದ ನಿರೂಪಣೆ, ಸರಳ ಸಮುಚಿತವಾದ ಅಲಂಕಾರಗಳು, ದೇಸಿಯ ಬೆಡಗು ಬಿನ್ನಾಣಗಳು-ಈ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಯಶೋಧರಚರಿತೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿರಳವರ್ಗದ ಕಾವ್ಯವಾಗಿದೆ; ಧರ್ಮ, ಕಾವ್ಯಧರ್ಮಗಳ ಸಮನ್ವಯಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ.<ref name="anu3">Nagaraj in Pollock (2003), p. 375</ref> ==ಅನಂತನಾಥಪುರಾಣ== ಅನಂತನಾಥಪುರಾಣ 14ನೆಯ [[ತೀರ್ಥಂಕ]]ರನಾದ [[ಅನಂತನಾಥ]]ನ ಕತೆಯನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುವ 14 ಆಶ್ವಾಸಗಳ ಪ್ರೌಢ ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ಆಕರ ಗುಣಭದ್ರಾಚಾರ್ಯರು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿರುವ ಉತ್ತರಪುರಾಣ. ಅಲ್ಲಿ ಕಿರಿದಾಗಿ ಬರುವ ಅನಂತನಾಥನ ಕತೆಯನ್ನು ಜನ್ನ ಎಳೆದು ಹಿಗ್ಗಲಿಸಿ 14 ಆಶ್ವಾಸಗಳಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಕಾವ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಕ್ಕಾಗಿದೆ. ವಿದ್ವತ್ತಿನ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಮಾತಿನ ಆಡಂಬರ, ಅಲಂಕಾರಗಳ ಜಟಿಲತೆ, ಮತೀಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಆಧಿಕ್ಯ, ಅನಾವಶ್ಯಕ ವರ್ಣನೆಗಳು, ಔಚಿತ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಕೊರತೆ-ಇವು ಇದರಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಕೃತಿ ರಸವತ್ತಾದ ಕವಿತೆಯಾಗುವುದರ ಬದಲು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಶುಷ್ಕವಾದ ಪುರಾಣವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿರುವ ಚಂಡಶಾಸನನ ಉಪಾಖ್ಯಾನ ಒಂದು ಹೃದಯಂಗಮವಾದ ಭಾಗ. ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದರೆ ಅದೊಂದು ಉಜ್ಜ್ವಲವಾದ ಖಂಡಕಾವ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಜಿನಕಥೆಗೂ ಅದಕ್ಕೂ ಸಾವಯವ ಸಂಬಂಧವೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಉತ್ತರ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಬಿಂದುರೂಪವಾಗಿ ಬರುವ ಕತೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಜನ್ನ ಸೊಗಸಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref name="anu3"/> ==ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ== ಯಶೋಧರಚರಿತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ನಿಷಿದ್ಧಕಾಮ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಚಂಡಶಾಸನ ವೃತ್ತಾಂತದಲ್ಲಿ ಗಂಡಿನ ದುರಂತ ವ್ಯಾಮೋಹ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 80 ಪದ್ಯಗಳಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕದಾದರೂ ಈ ಉಪಾಖ್ಯಾನ ಸಹೃದಯರ ಚಿತ್ತದ ಮೇಲೆ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಮುದ್ರೆಯೊತ್ತುತ್ತದೆ. ಯಶೋಧರಚರಿತೆ ಹಾಗೂ ಅನಂತನಾಥಪುರಾಣದ ಚಂಡಶಾಸನ ಕಥೆ [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ]] ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧವೂ ಚಿರಪರಿಚಿತವೂ ಆದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಕವಿ ವಿಷಮಪ್ರಣಯದ ಎರಡು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿ ಬದುಕಿನ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಗೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ವಿಮರ್ಶಕರೊಬ್ಬರು ಹೇಳುವಂತೆ ಅದಮ್ಯವಾದ ಕಾಮದ, ಧರ್ಮವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಣಯದ ಸ್ತ್ರೀಮುಖ ಪುರುಷ ಮುಖಗಳನ್ನು ಉಜ್ಜ್ವಲವಾಗಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಂತ ಕಾಣಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಜಾಗತಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೂ ಬೆಲೆಯುಳ್ಳ ಕಾಣಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾನೆಂದರೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಔನ್ನತ್ಯ, ಭವ್ಯತೆಗಳು ಆಂಶಿಕವಾಗಿಯಾದರೂ ಅವನ ಎರಡು ಕಿರುಗಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆದೋರಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಜನ್ನ ಮಹಾಕವಿಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲಾರನಾದರೂ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಕವಿಗಳ ಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಅರ್ಹನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನೇಮಿಜನ್ನಮರಿರ್ವರೆ ಕರ್ಣಾಟಕೃತಿಗೆ ಸೀಮಾಪುರುಷರ್ ಎಂಬ ಮಧೂರ ಕವಿಯ ಪ್ರಶಂಸೆ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಾದರೂ ಭಾಗಶಃ ಸತ್ಯವೆನ್ನಬಹುದು.<ref name="anu3"/> ==ಗ್ರಂಥ- ನೋಡಿ== *[https://kn.wikisource.org/s/1i93 ಯಶೋಧರ ಚರಿತೆ] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಜನ್ನ}} * {{cite book|title=A history of South India from prehistoric times to the fall of Vijayanagar|last=Sastri|first=K.A. Nilakanta|publisher=Indian Branch, Oxford University Press|year=2002|isbn=0-19-560686-8|location=New Delhi|origyear=1955}} * {{cite book|title=Medieval Indian Literature:An Anthology|last=Shiva Prakash|first=H.S.|publisher=Sahitya Akademi|year=1997|isbn=81-260-0365-0|editor=Ayyappapanicker|location=|chapter=Kannada}} * {{cite book|title=Encyclopaedia of Indian literature&nbsp;– vol 2|last=Various|first=|publisher=Sahitya Akademi|year=1988|isbn=81-260-1194-7|location=New Delhi|origyear=1988}} * {{cite book|title=Literary Cultures in History: Reconstructions from South Asia|last=Nagaraj|first=D.R.|publisher=Berkeley and London: University of California Press. Pp. 1066|year=2003|isbn=0-520-22821-9|editor=Sheldon I. Pollock|pages=323–383|chapter=Critical Tensions in the History of Kannada Literary Culture|origyear=2003|chapter-url=https://books.google.com/books?id=xowUxYhv0QgC&pg=PA323&dq=critical+tensions+in+history+kannada+literary+culture}} * {{cite book|title=A concise history of Karnataka : from pre-historic times to the present|last=Kamath|first=Suryanath U.|publisher=Jupiter books|year=2001|location=Bangalore|lccn=80905179|oclc=7796041|origyear=1980}} * {{cite book|title=Encyclopaedia of Indian literature&nbsp;– vol 5|last=Various|first=|publisher=Sahitya Akademi|year=1992|isbn=81-260-1221-8|location=|origyear=1992}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಳಗನ್ನಡ ಕವಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳು]] 6b1sff8kksazt7g33jxx8yau3vj3po3 0 16938 1383089 1366336 2026-08-16T05:40:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383089 wikitext text/x-wiki [[File:Saraswathi samman 1.jpg|thumb|]] ==ಪರಿಚಯ== '''ಸರಸ್ವತಿ ಸಮ್ಮಾನ್''' ಇದು [[ಭಾರತದ ಭಾಷೆಗಳು|ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಬರೆಯುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ಪದ್ಯ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಕೊಡಮಾಡುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. ಇದನ್ನು ವಿದ್ಯೆಯ ದೇವಿಯಾಗಿರುವ [[ಸರಸ್ವತಿ]]ಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/veerappa-moily-selected-for-saraswati-samman-2014-1425958888-1 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-05-21 |archive-date=2015-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150516043805/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/veerappa-moily-selected-for-saraswati-samman-2014-1425958888-1 |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಒಂದು ಉನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ೧೫ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ನಗದನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಕೆ. ಕೆ. ಬಿರ್ಲಾ ಪ್ರತಿಷ್ಥಾನ]]ವು ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.<ref>http://upscguide.com/content/saraswati-samman-award-winners</ref> ==ಸಮ್ಮಾನಿತರು== #೧೯೯೧ - [[ಹರಿವಂಶರಾಯ್ ಬಚ್ಚನ್]] #೧೯೯೨ - [[ರಮಾಕಾಂತ್ ರಥ್]] #೧೯೯೩ - [[ವಿಜಯ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] #೧೯೯೪ - [[ಹರ್ಭಜನ್ ಸಿಂಗ್ (ಕವಿ)| ಹರ್ಭಜನ್ ಸಿಂಗ್]] #೧೯೯೫ - [[ಬಲಮಣಿ ಅಮ್ಮ]] #೧೯೯೬ - [[ಶಮ್ಶುರ್ ರಹ್ಮಾನ್ ಫರೂಖಿ]] #೧೯೯೭- [[ಮನುಭಾಯ್ ಪಂಚೋಲಿ]] #೧೯೯೮ - [[ಸಂಖ ಘೋಷ್]] #೧೯೯೯ - [[ಇಂದಿರಾ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ]] #೨೦೦೦ - [[ಮನೋಜ್ ದಾಸ್]] #೨೦೦೧ - [[ದಲೀಪ್ ಕೌರ್ ತಿವಾನ]] #೨೦೦೨ - [[ಮಹೇಶ್ ಎಲ್ಕುಂಚ್ವರ್]] #೨೦೦೩ - [[ಗೋವಿಂದ್ ಚಂದ್ರ ಪಾಂಡೆ]] #೨೦೦೪- [[ಸುನಿಲ್ ಗಂಗೋಪಾಧ್ಯಾಯ್]] #೨೦೦೫ - [[ಕೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕರ್]] #೨೦೦೬ - [[ಜಗನ್ನಾಥ್ ಪ್ರಸಾದ್ ದಾಸ್]] # ೨೦೦೭ - [[ನಯ್ಯರ್ ಮಸೂದ್]] #೨೦೦೮ - [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಂದನ್ ಬೋರ]] ಅವರ [[ಕಾಯಕಲ್ಪ]] ಕಾದಂಬರಿ #೨೦೦೯ - [[ಸುರ್‍ಜಿತ್ ಪಾತರ್]] ಅವರ [[ಲಫ್‍ಝಾನ್ ದಿ ದರಗಹ್]] ಪುಸ್ತಕ #೨೦೧೦ - [[ಡಾ. ಎಸ್.ಎಲ್. ಭೈರಪ್ಪ]] ಅವರ [[ಮಂದ್ರ]] ಕಾದಂಬರಿ #೨೦೧೧ - [[ಎ.ಎ.ಮನವಾಲನ್]] ಅವರ [[ಇರಾಮ ಕಥೈಯುಂ ಇರಮ್ಯಕಲುಂ]] ಪುಸ್ತಕ #೨೦೧೨ - [[ಸುಗತಕುಮಾರಿ]] ಅವರ ಕಾವ್ಯ ಸಂಗ್ರಹ [[ಮನಲೆಝುಥು]] #೨೦೧೩ - [[ಗೋವಿಂದ ಮಿಶ್ರ]] ಪುಸ್ತಕ [[ಧೂಲ್ ಪೌಧೋ ಪಾರ್ ]] ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. #೨೦೧೪ - [[ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯಿಲಿ]] ಅವರ ಮಹಾಕಾವ್ಯ [[ಶ್ರೀರಾಮಾಯಣ ಅನ್ವೇಷಣಂ]] #೨೦೧೫- ಪದಮಾ ಸಚ್ಚದೇವ ಅವರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ಚಿಟ್-ಚೆಟೆ (ಡೊಗ್ರಿ ಭಾಷೆ) #೨೦೧೬- ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ಸಾಯಿಲ್ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ಹೌಥಾನ (ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆ) #೨೦೧೭- ಸಿತ್ನಶು ಯಶ್ಸಶ್ಚಂದ್ರ ಅವರ ಕವನ ಸಂಕಲನ ವಖಾರ ( ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ ) #೨೦೧೮- ಕೆ ಶಿವ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರ ಕವನ ಒಟ್ಟಿಗಿಲೈಟಿ (ತೆಲಗು ಭಾಷೆ) # ==ಉಲ್ಲೇಖ== <references /> {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು]] 1y0m8mvxcbt5bwsjwdci1xt9hidvf1h 0 17322 1383034 1335254 2026-08-15T18:34:39Z ~2026-44904-87 101155 1383034 wikitext text/x-wiki {{legend|#E6E6AA|[[ಫೆಡರಲಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ|ಫೆಡರಲಿಸ್ಟ್]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#AACC99|[[ಡೆಮೊಕ್ರಾಟಿಕ್-ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷ|ಡೆಮೊಕ್ರಾಟಿಕ್-ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#CCEEFF|[[ಡೆಮೊಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷ (ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ)|ಡೆಮೊಕ್ರಾಟಿಕ್]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFFFCC|[[ವ್ಹಿಗ್ ಪಕ್ಷ (ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ)|ವ್ಹಿಗ್]]|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend|#FFB6B6|[[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷ (ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ)|ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್]]|border=1px solid #AAAAAA}} <onlyinclude> {| class="wikitable sortable " style="text-align:center" |- style="background:#cccccc" ! #{{ref label|Note00|*|*}} ! colspan=2 | ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ! ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ದಿನ ! ಅಧಿಕಾರ ತ್ಯಜಿಸಿದ ದಿನ ! ಪಕ್ಷ ! ಉಪ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ! ಅವಧಿ{{ref label|Note00|*|*}} |- #000000 | rowspan=2 | '''೧''' | rowspan=2 | [[ಚಿತ್ರ:Washington (3).jpg|100px]] | rowspan=2 | [[ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್]] | rowspan=2 | ಏಪ್ರಿಲ್ ೩೦, ೧೭೮೯ | rowspan=2 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೭೯೭ | rowspan=2 | ಪಕ್ಷೇತರ | rowspan=2 | [[ಜಾನ್ ಆಡಮ್ಸ್]] | align=center | 1 |- {{party shading/No party}} | align=center | 2 |- {{party shading/Federalist}} | '''೨''' | [[ಚಿತ್ರ:Adamstrumbull.jpg|100px]] | [[ಜಾನ್ ಆಡಮ್ಸ್]] | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೭೯೭ | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೮೦೧ | [[Federalist Party (United States)|Federalist]] | {{party shading/Democratic-Republican}} | [[ಥಾಮಸ್ ಜೆಫರ್ಸನ್]] | align=center | 3 |- {{party shading/Democratic-Republican}} |- {{party shading/Democratic-Republican}} | rowspan=2 | '''೩''' | rowspan=2 | [[ಚಿತ್ರ:Thomas_Jefferson_by_Rembrandt_Peale,_1800.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[ಥಾಮಸ್ ಜೆಫರ್ಸನ್|ಥಾಮಸ್ ಜೆಫರಸನ್]] | rowspan=2 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೮೦೧ | rowspan=2 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೮೦೯ | rowspan=2 | [[Democratic-Republican Party (United States)|Democratic-Republican]] | [[Aaron Burr]] | align=center | 4 |- {{party shading/Democratic-Republican}} | [[George Clinton (vice president)|George Clinton]] | align=center | 5<includeonly> |}</includeonly></onlyinclude> |- {{party shading/Democratic-Republican}} | rowspan=4 | '''೪''' | rowspan=4 | [[ಚಿತ್ರ:James Madison (cropped 3x4 close).jpg|100px]] | rowspan=4 | [[ಜೇಮ್ಸ್ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್]] | rowspan=4 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೮೦೯ | rowspan=4 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೮೧೭ | rowspan=4 | [[Democratic-Republican Party (United States)|Democratic-Republican]] | [[George Clinton (vice president)|George Clinton]]{{ref label|Note01|D|D}} | rowspan=2 align=center | 6 |- {{party shading/None}} | ''ಖಾಲಿ'' |- {{party shading/Democratic-Republican}} |[[ಎಲ್ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಗೆರ್ರಿ]]{{ref label|Note01|D|D}} | rowspan=2 align=center | 7 |- {{party shading/None}} |''vacant'' |- {{party shading/Democratic-Republican}} | rowspan=2 | '''೫''' | rowspan=2 | [[ಚಿತ್ರ:jm5.gif|100px]] | rowspan=2 | [[ಜೇಮ್ಸ್ ಮೊನ್ರೋ]] | rowspan=2 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೮೧೭ | rowspan=2 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೮೨೫ | rowspan=2 | [[Democratic-Republican Party (United States)|Democratic-Republican]] | rowspan=2 | [[Daniel D. Tompkins]] | align=center | 8 |- {{party shading/Democratic-Republican}} | align=center | 9 |- {{party shading/Democratic-Republican}} | '''೬''' | [[ಚಿತ್ರ:John_Quincy_Adams_by_GPA_Healy,_1858.jpg|100px]] | [[ಜಾನ್ ಕ್ವಿನ್ಸಿ ಆಡಮ್ಸ್]] | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೮೨೫ | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೮೨೯ | [[Democratic-Republican Party (United States)|Democratic-Republican]]<br />[[National Republican Party (United States)|National Republican]] | [[ಜಾನ್ ಸಿ. ಕಾಲ್ಹೌನ್]] | align=center | 10 |- {{party shading/Democratic}} | rowspan=3 | '''೭''' | rowspan=3 | [[ಚಿತ್ರ:Andrew jackson head.jpg|100px]] | rowspan=3 | [[ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್]] | rowspan=3 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೮೨೯ | rowspan=3 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೮೩೭ | rowspan=3 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | [[ಜಾನ್ ಸಿ. ಕಾಲ್ಹೌನ್]]{{ref label|Note02|R|R}} | rowspan=2 align=center | 11 |- {{party shading/None}} | ''vacant'' |- {{party shading/Democratic}} | [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ವ್ಯಾನ್ ಬುರೆನ್]] | align=center | 12 |- {{party shading/Democratic}} | '''೮''' | [[ಚಿತ್ರ:mb8.gif|100px]] | [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ವ್ಯಾನ್ ಬುರೆನ್]] | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೮೩೭ | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೮೪೧ | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | [[ರಿಚರ್ಡ್ ಮೆಂಟರ್ ಜಾನ್ಸನ್]] | align=center | 13 |- {{party shading/Whig}} | '''೯''' | [[ಚಿತ್ರ:William_Henry_Harrison_by_James_Reid_Lambdin,_1835.jpg|100px]] | [[ವಿಲಿಯಮ್ ಹೆನ್ರಿ ಹ್ಯಾರಿಸನ್]] | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೮೪೧ | ಏಪ್ರಿಲ್ ೪, ೧೮೪೧{{ref label|Note01|D|D}} | [[Whig Party (United States)|Whig]] | [[ಜಾನ್ ಟೈಲರ್]] | rowspan=2 align=center | 14 |- {{party shading/Whig}} | '''೧೦''' | [[ಚಿತ್ರ:WHOportTyler.jpg|100px]] | [[ಜಾನ್ ಟೈಲರ್]] | ಏಪ್ರಿಲ್ ೪, ೧೮೪೧ | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೮೪೫ | [[Whig Party (United States)|Whig]]<br />[[John Tyler#Policies|No party]]{{ref label|Note04|N|N}} | {{party shading/None}} |''ಖಾಲಿ'' |- {{party shading/Democratic}} | '''೧೧''' | [[ಚಿತ್ರ:James_Knox_Polk_by_GPA_Healy,_1858.jpg|100px]] | [[ಜೇಮ್ಸ್ ಕೆ. ಪೊಲ್ಕ್]] | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೯೪೫ | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೮೪೯ | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | [[ಜಾರ್ಜ್ ಎಮ್. ಡಲ್ಲಾಸ್]] | align=center | 15 |- {{party shading/Whig}} | '''೧೨''' | [[ಚಿತ್ರ:Zachary Taylor 2.jpg|100px]] | [[ಝಕಾರಿ ಟೇಲರ್]] | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೮೪೯ | ಜುಲೈ ೯, ೧೮೫೦{{ref label|Note01|D|D}} | [[Whig Party (United States)|Whig]] | [[ಮಿಲ್ಲಾರ್ಡ್ ಫಿಲ್ಮೋರ್]] | rowspan=2 align=center | 16 |- {{party shading/Whig}} | '''೧೩''' | [[ಚಿತ್ರ:Millard Fillmore White House portrait.png|100px]] | [[ಮಿಲ್ಲಾರ್ಡ್ ಫಿಲ್ಮೋರ್]] | ಜುಲೈ 9, ೧೮೫೦ | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೮೫೩ | [[Whig Party (United States)|Whig]] | {{party shading/None}} | ''vacant'' |- {{party shading/Democratic}} | rowspan=2 | '''೧೪''' | rowspan=2 | [[ಚಿತ್ರ:Franklin_Pierce_by_GPA_Healy,_1858.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಲಿನ್ ಪೀಯರ್ಸ್]] | rowspan=2 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೮೫೩ | rowspan=2 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, ೧೮೫೭ | rowspan=2 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | [[ವಿಲಿಯಮ್ ಆರ್. ಕಿಂಗ್]]{{ref label|Note01|D|D}} | rowspan=2 align=center | 17 |- {{party shading/None}} | ''vacant'' |- {{party shading/Democratic}} | '''15''' | [[ಚಿತ್ರ:Jb15.gif|100px]] | [[ಜೇಮ್ಸ್ ಬುಕಾನನ್]] | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1857 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1861 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | [[ಜಾನ್ ಸಿ. ಬ್ರೆಕಿನ್ರಿಡ್ಜ್]] | align=center | 18 |- {{party shading/Republican}} | rowspan=2 | '''16''' | rowspan=2 | [[ಚಿತ್ರ:Abraham_Lincoln_by_George_Peter_Alexander_Healy.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[ಅಬ್ರಹಾಮ್ ಲಿಂಕನ್]] | rowspan=2 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1861 | rowspan=2 | April 15, 1865{{ref label|Note03|A|A}} | rowspan=2 | [[Republican Party (United States)|Republican]]<br />[[National Union Party (United States)|National Union]]{{ref label|Note05|U|U}} | [[ಹನ್ನಿಬಾಲ್ ಹ್ಯಾಮ್ಲಿನ್]] | align=center | 19 |- {{party shading/Democratic}} | [[ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಜಾನ್ಸನ್]] | rowspan=2 align=center | 20 |- {{party shading/Democratic}} | '''17''' | [[ಚಿತ್ರ:Andrew Johnson portrait.jpg|100px]] | [[ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಜಾನ್ಸನ್]] | April 15, 1865 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1869 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]]<br />[[National Union Party (United States)|National Union]]{{ref label|Note05|U|U}} | {{party shading/None}} | ''vacant'' |- {{party shading/Republican}} | rowspan=3 | '''18''' | rowspan=3 | [[ಚಿತ್ರ:Ugrant.jpeg|100px]] | rowspan=3 | [[ಯುಲಿಸಿಸ್ ಎಸ್. ಗ್ರಾಂಟ್]] | rowspan=3 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1869 | rowspan=3 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1877 | rowspan=3 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | [[Schuyler Colfax]] | align=center | 21 |- {{party shading/Republican}} | [[ಹೆನ್ರಿ ವಿಲ್ಸನ್]]{{ref label|Note01|D|D}} | rowspan=2 align=center | 22 |- {{party shading/None}} | ''vacant'' |- {{party shading/Republican}} | '''19''' | [[ಚಿತ್ರ:Rhayes.png|100px]] | [[ರುದರಫೋರ್ಡ್ ಬಿ. ಹೇಯ್ಸ್]] | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1877 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1881 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | [[ವಿಲಿಯಮ್ ಎ. ವ್ಹೀಲರ್]] | align=center | 23 |- {{party shading/Republican}} | '''20''' | [[ಚಿತ್ರ:James Garfield portrait.jpg|100px]] | [[ಜೇಮ್ಸ್ ಎ. ಗಾರ್ಫೀಲ್ಡ್]] | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1881 | September 19, 1881{{ref label|Note03|A|A}} | [[Republican Party (United States)|Republican]] | [[ಚೆಸ್ಟರ್ ಎ. ಅರ್ಥರ್]] | rowspan=2 align=center | 24 |- {{party shading/Republican}} | '''21''' | [[ಚಿತ್ರ:Chester A Arthur by Daniel Huntington.jpeg|100px]] | [[ಚೆಸ್ಟರ್ ಎ. ಅರ್ಥರ್]] | September 19, 1881 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1885 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | {{party shading/None}} | ''vacant'' |- {{party shading/Democratic}} | rowspan=2 | '''22''' | rowspan=2 | [[ಚಿತ್ರ:Grover Cleveland portrait2.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[ಗ್ರೋವರ್ ಕ್ಲೀವಲ್ಯಾಂಡ್]] | rowspan=2 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1885 | rowspan=2 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1889 | rowspan=2 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | [[ಥಾಮಸ್ ಎ. ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ಸ್]]{{ref label|Note01|D|D}} | rowspan=2 align=center | 25 |- {{party shading/None}} |''vacant'' |- {{party shading/Republican}} | '''23''' | [[ಚಿತ್ರ:Bharrison.gif|100px]] | [[ಬೆಂಜಾಮಿನ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್]] | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1889 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1893 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | [[ಲೇವಿ ಪಿ. ಮಾರ್ಟನ್]] | align=center | 26 |- {{party shading/Democratic}} | '''24''' | [[ಚಿತ್ರ:Grover Cleveland, painting by Anders Zorn.jpg|100px]] | [[ಗ್ರೋವರ್ ಕ್ಲೀವಲ್ಯಾಂಡ್]]<br /><small>''(2nd term)''</small> | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1893 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1897 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | [[ಆಡ್ಲೈ ಇ. ಸ್ಟಿವನ್ಸನ್ I]] | align=center | 27 |- {{party shading/Republican}} | rowspan=3 | '''25''' | rowspan=3 | [[ಚಿತ್ರ:Official White House portrait of William McKinley.jpg|100px]] | rowspan=3 | [[ವಿಲಿಯಮ್ ಮ್ಯಾಕಿನ್ಲೆ]] | rowspan=3 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1897 | rowspan=3 | September 14, 1901{{ref label|Note03|A|A}} | rowspan=3 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | [[ಗಾರೆಟ್ ಹೋಬರ್ಟ್]]{{ref label|Note01|D|D}} | rowspan=2 align=center | 28 |- {{party shading/None}} | ''vacant'' |- {{party shading/Republican}} | [[ಥಿಯೋಡರ್ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್|ಥಿಯೋಡರ್ ರೂಜವೆಲ್ಟ್]] | rowspan=2 align=center | 29 |- style="background:#ffc2e1" |- {{party shading/Republican}} | rowspan=2 | '''[[Presidency of Theodore Roosevelt|26]]''' | rowspan=2 | [[ಚಿತ್ರ:John Singer Sargent - Theodore Roosevelt - Google Art Project.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[ಥಿಯೋಡರ್ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್]] | rowspan=2 | September 14, 1901 | rowspan=2 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1909 | rowspan=2 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | {{party shading/None}} | ''vacant'' |- {{party shading/Republican}} | [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಬ್ಲು. ಫೇರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್]] | align=center | 30 |- {{party shading/Republican}} | rowspan=2 | '''27''' | rowspan=2 | [[ಚಿತ್ರ:Anders Zorn - Portrait of William Howard Taft (1911).jpg|100px]] | rowspan=2 | [[ವಿಲಿಯಮ್ ಹೋವರ್ಡ್ ಟಾಫ್ಟ್]] | rowspan=2 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1909 | rowspan=2 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1913 | rowspan=2 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | [[ಜೇಮ್ಸ್ ಎಸ್. ಶೆರ್ಮನ್]]{{ref label|Note01|D|D}} | rowspan=2 align=center | 31 |- {{party shading/None}} | ''vacant'' |- {{party shading/Democratic}} | rowspan=2 | '''28''' | rowspan=2 | [[ಚಿತ್ರ:Ww28.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[ವೂಡ್ರೋ ವಿಲ್ಸನ್]] | rowspan=2 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1913 | rowspan=2 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1921 | rowspan=2 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | rowspan=2 | [[ಥಾಮಸ್ ಆರ್. ಮಾರ್ಷಾಲ್]] | align=center | 32 |- {{party shading/Democratic}} | align=center | 33 |- {{party shading/Republican}} | '''29''' | [[ಚಿತ್ರ:wh29.gif|100px]] | [[ವಾರೆನ್ ಜಿ. ಹಾರ್ಡಿಂಗ್]] | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1921 | August 2, 1923{{ref label|Note01|D|D}} | [[Republican Party (United States)|Republican]] | [[ಕ್ಯಾಲ್ವಿನ್ ಕೂಲಿಡ್ಜ್]] | rowspan=2 align=center | 34 |- {{party shading/Republican}} | rowspan=2 | '''30''' | rowspan=2 | [[ಚಿತ್ರ:Calvin Coolidge.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[ಕ್ಯಾಲ್ವಿನ್ ಕೂಲಿಡ್ಜ್]] | rowspan=2 | August 2, 1923 | rowspan=2 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1929 | rowspan=2 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | {{party shading/None}} | ''vacant'' |- {{party shading/Republican}} | [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಜಿ. ಡೆವ್ಸ್]] | align=center | 35 |- {{party shading/Republican}} | '''31''' | [[ಚಿತ್ರ:Herbert_Clark_Hoover_by_Greene,_1956.jpg|100px]] | [[ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಹೂವರ್]] | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1929 | March 4, 1933 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಕುರ್ಟಿಸ್]] | align=center | 36 |- {{party shading/Democratic}} | rowspan=4 | '''32''' | rowspan=4 | [[ಚಿತ್ರ:FDR 1944 Color Portrait.jpg|100px]] | rowspan=4 | [[ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಡಿ. ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್|ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಡಿ. ರೂಜವೆಲ್ಟ್]] | rowspan=4 | ಮಾರ್ಚ್ ೪, 1933 | rowspan=4 | April 12, 1945{{ref label|Note01|D|D}} | rowspan=4 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | rowspan=2 | [[John Nance Garner]] | align=center | 37 |- {{party shading/Democratic}} | align=center | 38 |- {{party shading/Democratic}} | [[ಹೆನ್ರಿ ಎ. ವ್ಯಾಲೇಸ್]] | align=center |39 |- {{party shading/Democratic}} | [[ಹ್ಯಾರಿ ಎಸ್ ಟ್ರೂಮನ್|ಹ್ಯಾರಿ ಎಸ್. ಟ್ರುಮನ್]] | rowspan=2 align=center | 40 |- {{party shading/Democratic}} | rowspan=2 | '''33''' | rowspan=2 | [[ಚಿತ್ರ:HarryTruman.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[ಹ್ಯಾರಿ ಎಸ್ ಟ್ರೂಮನ್|ಹ್ಯಾರಿ ಎಸ್. ಟ್ರುಮನ್]] | rowspan=2 | April 12, 1945 | rowspan=2 | ಜನವರಿ ೨೦, 1953 | rowspan=2 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | {{party shading/None}} | ''vacant'' |- {{party shading/Democratic}} | [[Alben W. Barkley]] | align=center | 41 |- {{party shading/Republican}} | rowspan=2 | '''[[Presidency of Dwight D. Eisenhower|34]]''' | rowspan=2 | [[ಚಿತ್ರ:Dwight D. Eisenhower, official Presidential portrait.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[ಡ್ವೈಟ್ ಡಿ. ಐಸನ್ಹೋವರ್]] | rowspan=2 | ಜನವರಿ ೨೦, 1953 | rowspan=2 | ಜನವರಿ ೨೦, 1961 | rowspan=2 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | rowspan=2 | [[ರಿಚರ್ಡ್ ನಿಕ್ಸನ್]] | align=center | 42 |- {{party shading/Republican}} | align=center | 43 |- {{party shading/Democratic}} | '''35''' | [[ಚಿತ್ರ:John F Kennedy Official Portrait.jpg|100px]] | [[ಜಾನ್ ಎಫ್.ಕೆನೆಡಿ|ಜಾನ್ ಎಫ್. ಕೆನಡಿ]] | ಜನವರಿ ೨೦, 1961 | November 22, 1963{{ref label|Note03|A|A}} | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | [[ಲಿಂಡನ್ ಬೇನ್ಸ್ ಜಾನ್ಸನ್|ಲಿಂಡನ್ ಬಿ. ಜಾನ್ಸನ್]] | rowspan=2 align=center | 44 |- {{party shading/Democratic}} | rowspan=2 | '''36''' | rowspan=2 | [[ಚಿತ್ರ:37 Lyndon Johnson 3x4.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[ಲಿಂಡನ್ ಬೇನ್ಸ್ ಜಾನ್ಸನ್|ಲಿಂಡನ್ ಬಿ. ಜಾನ್ಸನ್]] | rowspan=2 | November 22, 1963 | rowspan=2 | ಜನವರಿ ೨೦, 1969 | rowspan=2 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | {{party shading/None}} | ''vacant'' |- {{party shading/Democratic}} | [[ಹ್ಯುಬರ್ಟ್ ಹಂಫ್ರಿ]] | align=center | 45 |- {{party shading/Republican}} | rowspan=4 | '''37''' | rowspan=4 | [[ಚಿತ್ರ:rn37.gif|100px]] | rowspan=4 | [[ರಿಚರ್ಡ್ ನಿಕ್ಸನ್]] | rowspan=4 | ಜನವರಿ ೨೦, 1969 | rowspan=4 | August 9, 1974{{ref label|Note02|R|R}} | rowspan=4 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | rowspan=2 | [[Spiro Agnew]]{{ref label|Note02|R|R}} | align=center | 46 |- {{party shading/Republican}} | rowspan=5 align=center | 47 |- {{party shading/None}} | ''vacant'' |- {{party shading/Republican}} | [[ಜೆರಾಲ್ಡ್ ಫೋರ್ಡ್]] |- {{party shading/Republican}} | rowspan=2 | '''[[Presidency of Gerald Ford|38]]''' | rowspan=2 | [[ಚಿತ್ರ:Gerald Ford presidential portrait.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[ಜೆರಾಲ್ಡ್ ಫೋರ್ಡ್]] | rowspan=2 | August 9, 1974 | rowspan=2 | ಜನವರಿ ೨೦, 1977 | rowspan=2 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | {{party shading/None}} | ''vacant'' |- {{party shading/Republican}} |[[ನೆಲ್ಸನ್ ರಾಕ್ ಫೆಲ್ಲರ್]] |- {{party shading/Democratic}} | '''39''' | [[ಚಿತ್ರ:JimmyCarterPortrait.jpg|100px]] | [[ಜಿಮ್ಮಿ ಕಾರ್ಟರ್]] | ಜನವರಿ ೨೦, 1977 | ಜನವರಿ ೨೦, 1981 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | [[Walter Mondale]] | align=center | 48 |- {{party shading/Republican}} | rowspan=2 | '''[[Reagan Administration|40]]''' | rowspan=2 | [[ಚಿತ್ರ: Ronald Reagan 1981 presidential portrait.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[ರೋನಾಲ್ಡ್ ರೇಗನ್]] | rowspan=2 | ಜನವರಿ ೨೦, 1981 | rowspan=2 | ಜನವರಿ ೨೦, 1989 | rowspan=2 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | rowspan=2 | [[ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯು. ಬುಷ್|ಜಾರ್ಜ್ ಎಚ್. ಡಬ್ಲು. ಬುಷ್]] | align=center | [[Ronald Reagan#First term, 1981–1985|49]] |- {{party shading/Republican}} | align=center | [[Ronald Reagan#Second term, 1985–1989|50]] |- {{party shading/Republican}} | '''41''' | [[ಚಿತ್ರ:George H. W. Bush, President of the United States, 1989 official portrait (cropped).jpg|100px]] | [[ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯು. ಬುಷ್|ಜಾರ್ಜ್ ಎಚ್. ಡಬ್ಲು. ಬುಷ್]] | ಜನವರಿ ೨೦, 1989 | ಜನವರಿ ೨೦, 1993 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | [[ಡ್ಯಾನ್ ಕ್ವೇಯ್ಲ್]] | align=center | [[George H. W. Bush#Presidency (1989–1993)|51]] |- {{party shading/Democratic}} | rowspan=2 | '''[[Presidency of Bill Clinton|42]]''' | rowspan=2 | [[ಚಿತ್ರ:Bill_Clinton.jpg|100px]] | rowspan=2 | [[ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್]] | rowspan=2 | ಜನವರಿ ೨೦, 1993 | rowspan=2 | ಜನವರಿ ೨೦, 2001 | rowspan=2 | [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | rowspan=2 | [[ಆಲ್ ಗೋರ್]] | align=center | [[Bill Clinton#First term, 1993–1997|52]] |- {{party shading/Democratic}} | align=center | [[Bill Clinton#Second term, 1997–2001|53]] |- {{party shading/Republican}} | rowspan=2 | '''[[Presidency of George W. Bush|43]]''' | rowspan=2 | [[ಚಿತ್ರ:George-W-Bush.jpeg|100px]] | rowspan=2 | [[ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲು. ಬುಷ್]] | rowspan=2 | ಜನವರಿ ೨೦, 2001 | rowspan=2 | ಜನವರಿ ೨೦, 2009 | rowspan=2 | [[Republican Party (United States)|Republican]] | rowspan=2 | [[ಡಿಕ್ ಚೆನಿ]] | align=center | [[George W. Bush's first term as President of the United States|54]] |- {{party shading/Republican}} | align=center | [[George W. Bush's second term as President of the United States|55]] |-{{party shading/Democratic}} |44 |[[ಚಿತ್ರ:BarackObama2005portrait.jpg|100px]] |&nbsp; [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾ]] &nbsp; |&nbsp; ''ಜನವರಿ ೨೦, 2009'' &nbsp; |&nbsp; ''ಜನವರಿ 20, 2017'' &nbsp; |&nbsp; [[Democratic Party (United States)|Democratic]] &nbsp; |[[ಜೋ ಬೈಡನ್|ಜೋ ಬೈಡೆನ್]] |56 57 |-{{party shading/Republican}} |'''೪೫''' | [[ಚಿತ್ರ:Donald Trump (27150816364).jpg|257x257px]] | &nbsp; [[ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್]]&nbsp; | &nbsp;ಜನವರಿ ೨೦, ೨೦೧೭ &nbsp; | &nbsp; ಜನವರಿ ೨೦, ೨೦೨೧ &nbsp; | &nbsp; ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ &nbsp; | [[ಜೋ ಬೈಡೆನ್|ಮೈಕ್ ಪೆನ್ಸ್]] |೫೮ |-{{party shading/Democratic}} |'''೪೬''' | [[ಚಿತ್ರ:Joe_Biden_presidential_portrait.jpg|257x257px]] | &nbsp; [[ಜೋ ಬೈಡನ್]]&nbsp; | &nbsp;ಜನವರಿ ೨೦, ೨೦೨೧ &nbsp; | &nbsp; ಜನವರಿ ೨೦, ೨೦೨5 &nbsp; | &nbsp; ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ &nbsp; | [[ಕಮಲಾ ಹ್ಯಾರಿಸ್]] |೫೯ |} == ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ == {| class="wikitable sortable " style="text-align:center" |- style="background:#cccccc" ! colspan=2 | [[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಚುನಾಯಿತ ಅಧ್ಯಕ್ಷ|ಚುನಾಯಿತ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] ! ಅವಧಿ ಆರಂಭ ! ಅವಧಿ ಅಂತ್ಯ ! ಪಕ್ಷ ! Vice President-elect ! Term{{ref label|Note00|*|*}} |- {{party shading/Democratic}} | [[ಚಿತ್ರ:Joe_Biden_presidential_portrait.jpg|257x257px]] | &nbsp; [[ಜೋ ಬೈಡನ್]]&nbsp; | &nbsp;ಜನವರಿ ೨೦, ೨೦೨೧ &nbsp; | &nbsp; ''ಜನವರಿ ೨೦, ೨೦೨5'' &nbsp; | &nbsp; ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ &nbsp; | [[ಕಮಲಾ ಹ್ಯಾರಿಸ್]] | ೫೯ |} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು]] [[he:נשיא ארצות הברית#רשימת הנשיאים]] 9cd9zb64sikht72wnwquqkqebxwk06p 0 18627 1383108 1340679 2026-08-16T10:54:06Z ~2026-44900-49 101165 /* ಸಿನಿಮಾ */ ಸಿನಿಮಾ 1383108 wikitext text/x-wiki [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ]] ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯಾದ]] [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ]] '''ಪ್ರಸ್ತುತ''' ಉಪಗ್ರಹ ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಕೇಬಲ್ ಟಿವಿ ಆಪರೇಟರ್‌ಗಳು ನಡೆಸುವ ಕೆಲವು ನಗರಗಳು ಅಥವಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ ಇತರ ಹಲವು ಕನ್ನಡ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ == ರಾಜ್ಯ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಚಾನೆಲ್ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಚಂದನ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಡಿಡಿ ಚಂದನಾ]] | 1994 | SD | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki></nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ದೂರದರ್ಶನ, ಪ್ರಸಾರ ಭಾರತಿ | ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಚಾನೆಲ್ |} == ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನರಂಜನೆ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಉದಯ ಟಿ.ವಿ|ಉದಯ ಟಿವಿ]] | 1994 | rowspan="6" | SD | rowspan="6" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸನ್ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಉಪಗ್ರಹ ವಾಹಿನಿ <ref>{{Cite web|url=http://www.sunnetwork.in/tv-channel.aspx|title=SunNetwork – TV Channel|website=www.sunnetwork.in|access-date=2023-02-15|archive-date=2023-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202091016/https://sunnetwork.in/tv-channel.aspx|url-status=dead}}</ref> |- | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | 2000 | [[ವಿಯಾಕಾಂ 18]] (ಹಿಂದೆ ಈ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ) | ''[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ|ಈ ಟಿವಿ]]'' ಎಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು, ಮಾರ್ಚ್ 2015 ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮರು-ಬ್ರಾಂಡ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ <ref>{{Cite web|url=http://www.colorskannada.com/about/|title=COLORS KANNADA – ABOUT|website=www.colorskannada.com|access-date=2023-02-15|archive-date=2019-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190219023156/http://www.colorskannada.com/about/|url-status=dead}}</ref> |- | [[ಝಿ ಕನ್ನಡ]] | 2006 | [[ಝೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] | 2006 ರಲ್ಲಿ ''ಜೀ ತೆಲುಗು'' ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು<ref>{{Cite web|url=http://www.zeekannadatv.com/about-us/|title=Zee Kannada – ZEE KANNADA HD – Kannada Entertainment Online – Updates & More – ZEE5|website=Zee Kannada|access-date=2023-02-15|archive-date=2022-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20221230132659/http://www.zeekannadatv.com/about-us/|url-status=dead}}</ref> |- | [[ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ]] | rowspan="2" | 2007 | ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸ್ಟಾರ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್, ಡಿಸ್ನಿ ಸ್ಟಾರ್‌ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ (ಹಿಂದೆ ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ) | ''ಸುವರ್ಣ'' ಎಂದು ಬಿಡುಗಡೆ; ಜುಲೈ 2016 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ ಎಂದು ಮರು-ಬ್ರಾಂಡ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ |- | [[ಕಸ್ತೂರಿ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಕಸ್ತೂರಿ ಟಿ.ವಿ]] | [[ಕಸ್ತೂರಿ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಕಸ್ತೂರಿ ಮೀಡಿಯಾಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] | ಕಸ್ತೂರಿ ಟಿವಿ ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕನ್ನಡಿಗರೊಬ್ಬರು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ<ref>{{Cite web|url=https://www.exchange4media.com/media-tv-news/karnatakas-first-home-grown-channel-kasthuri-tv-goes-on-air-27908.html}}</ref> |- | [[ಕಲರ್ಸ್ ಸೂಪರ್]] | 2016 | [[ವಿಯಾಕಾಂ 18|ವಯಾಕಾಮ್ 18]] | [[ವಿಯಾಕಾಂ 18]] ರಿಂದ ಎರಡನೇ ಕನ್ನಡ ಮನರಂಜನೆ ವಾಹಿನಿ ; <ref>{{Cite web|url=http://www.viacom18.com/viabuzz/viacom18-ups-the-ante-with-launch-of-its-first-homegrown-regional-gec-colors-super/|title=Viacom18 Media Pvt. Ltd.|access-date=2023-02-15|archive-date=2016-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161121023057/http://www.viacom18.com/viabuzz/viacom18-ups-the-ante-with-launch-of-its-first-homegrown-regional-gec-colors-super/|url-status=dead}}</ref> ಜುಲೈ 2016 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |} === ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡ ಮನರಂಜನಾ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು === {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡಿದೆ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |[[ ಕಲ್ಕಿ ಕನ್ನಡ]] | 2015 | 2017 | rowspan="2" | ಎಸ್ ಡಿ | rowspan="2" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ವೈಟ್ ಹಾರ್ಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಸೇವೆಗಳು | ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 24X7 GEC ಚಾನಲ್ |- | [[ದಮ್ ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]] | 2020 | 2021 | ಎಂಟರ್10 ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಇದು ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕಂಟೆಂಟ್‌ಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಮೊದಲ ರೀತಿಯ ಕನ್ನಡ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್ ಆಗಿದೆ. |} == ಸಿನಿಮಾ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | ಉದಯ ಮೂವೀಸ್ | 2000 | rowspan="5" | SD | rowspan="5" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸನ್ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಹಿಂದೆ ''ಉಷೆ ಟಿವಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಸಿನಿಮಾ ವಾಹಿನಿ. ಇದರ ಹೆಚ್ ಡಿ ಆವೃತ್ತಿಯು ಪೋಸ್ಟ್ ಏನ್ ಟಿ ಓ 2.0 ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಿದೆ |- | [[ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ|ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ ಪ್ಲಸ್]] | 2009 | ಡಿಸ್ನಿ ಸ್ಟಾರ್ | ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ನಿಂದ ಎರಡನೇ ಕನ್ನಡ ಮನರಂಜನೆ ಚಾನೆಲ್ ; ಜುಲೈ 2016 ರವರೆಗೆ ''ಸುವರ್ಣ ಪ್ಲಸ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ |- | [[ಪಬ್ಲಿಕ್ ಮೂವೀಸ್]] | rowspan="2" | 2018 | ಬರಹಗಾರರ ಮಾಧ್ಯಮ | ರೈಟ್‌ಮೆನ್ ಮೀಡಿಯಾದಿಂದ ಮೂರನೇ ಚಾನಲ್ |- | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ|ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ]] | [[ವಿಯಾಕಾಂ 18|ವಯಾಕಾಮ್ 18]] | [[ವಿಯಾಕಾಂ 18|ವಯಾಕಾಮ್ 18]] ರಿಂದ ಮೊದಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಿನಿಮಾ ಚಾನೆಲ್ |- | [[ಝೀ ಪಿಚ್ಚರ್|ಜೀ ಪಿಚ್ಚರ್]] | 2020 | [[ಝೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] | [[ಝೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್|ಜೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್‌ನಿಂದ]] 24x7 ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ಚಾನೆಲ್ <ref>{{Cite web|url=https://www.zeeentertainment.com/business_channels/regional-entertainment-channels/zee-picchar/|title=Zee Picchar Kannada}}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} == ಸಂಗೀತ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಉದಯ ಮ್ಯೂಸಿಕ್|ಉದಯ ಸಂಗೀತ]] | 2006 | rowspan="3" | SD | rowspan="3" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸನ್ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | rowspan="2" | [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]] | ಹಿಂದೆ ''ಉದಯ 2 / U2'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು |- | ರಾಜ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ಸ್ ಕನ್ನಡ | 2009 | ರಾಜ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ ದೂರದರ್ಶನದ ಮೊದಲ ಸಾಹಸ |- |[[ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್]] | 2014 | ಬರಹಗಾರರ ಮಾಧ್ಯಮ | [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | ಪಬ್ಲಿಕ್ ಟಿವಿ ನಂತರ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಎರಡನೇ ಸಾಹಸ |} == ಹಾಸ್ಯ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | ಉದಯ ಕಾಮಿಡಿ | 2009 | SD | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸನ್ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸನ್ ಡೈರೆಕ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲೂಸಿವ್ ಚಾನೆಲ್ ಆಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |} ==ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಚಿಂಟು ಟಿವಿ]] | 2009 | rowspan="5" | SD | rowspan="4" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸನ್ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸನ್ ಡೈರೆಕ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲೂಸಿವ್ ಚಾನೆಲ್ ಆಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |- | [[ನಿಕೆಲೋಡಿಯನ್]] | rowspan="2" | 2018 | rowspan="2" | [[ವಿಯಾಕಾಂ 18|ವಯಾಕಾಮ್ 18]] | rowspan="2" | ಕನ್ನಡ ಫೀಡ್ ಅನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |- | ನಿಕೆಲೋಡಿಯನ್ ಸೋನಿಕ್ |- | [[ಸೋನಿ ಯೇ]] | rowspan="2" | 2021 | ಸೋನಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ | ಕನ್ನಡ ಫೀಡ್ ಅನ್ನು 2021 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |- | [[ಈಟಿವಿ ಬಾಲ ಭಾರತ]] | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] | ಈಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಏಪ್ರಿಲ್ 2021 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |} == ಮಾಹಿತಿ ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಸರಳ್ ಜೀವನ್]] | 2016 | rowspan="4" | SD | rowspan="4" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸಿಜಿ ಪರಿವಾರ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ವಿಷನ್ | ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಇನ್ಫೋಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಚಾನೆಲ್ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web|url=http://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/regional/kannada-infotainment-channel-saral-jeevan-to-launch-on-19-february-160215|title=Kannada infotainment channel Saral Jeevan to launch on 19 February|date=15 February 2016}}</ref> |- | [[ಆಯುಷ್ ಟಿವಿ]] | 2017 | ಕಾಮಧೇನು ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ಸ್ | ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿ ಚಾನಲ್ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ |- | [[ಡಿಸ್ಕವರಿ ಚಾನೆಲ್]] | 2019 | ವಾರ್ನರ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಡಿಸ್ಕವರಿ ಇಂಡಿಯಾ | ಕನ್ನಡ ಫೀಡ್ ಅನ್ನು 2019 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |- | [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್]] | 2021 | ಡಿಸ್ನಿ ಸ್ಟಾರ್ | ಕನ್ನಡ ಫೀಡ್ ಅನ್ನು 2021 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |} == ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಟಿ.ವಿ | rowspan="2" | 2008 | rowspan="2" | SD | rowspan="2" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಕಾಮಧೇನು ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ಸ್ | ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಫೀಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದೂ ಭಕ್ತಿ ಚಾನಲ್ |- | ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಭಕ್ತಿ ಚಾನೆಲ್ 2 | ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ತಾನಮ್ಸ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ | ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಫೀಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದೂ ಭಕ್ತಿ ಚಾನಲ್ |} == ಕ್ರೀಡಾ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಪ್ರಕಾರ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್|ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ 1 ಕನ್ನಡ]] | ಕ್ರೀಡೆ | 2018 | SD | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki></nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ | ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಕ್ರೀಡಾ ವಾಹಿನಿ; ಡಿಸೆಂಬರ್ 29, 2018 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ |} == ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಗಳು == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಟಿವಿ೯ ಕನ್ನಡ|ಟಿವಿ9 ಕನ್ನಡ]] | 2006 | rowspan="12" | SD | rowspan="12" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಎನ್ ಬಿ ಎಫ್ ಹೈದ್ರಾಬಾದ ಪ್ರಸಾರ | ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ 24X7 ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿ |- | [[ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್]] | 2008 | ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಜನವರಿ 2016 ರವರೆಗೆ ''ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್ 24X7'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>{{Cite web|url=http://www.suvarnanews.tv/about-us|title=SuvarnaNews|last=Ltd|first=Suvarna News Network Pvt|website=Suvarna News|access-date=2016-07-13}}</ref> |- | ರಿಪಬ್ಲಿಕ ಕನ್ನಡ | 2023 | ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಮೀಡಿಯಾ | ಅರ್ನಾಬ್ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ |- | ಕಸ್ತೂರಿ ಸುದ್ದಿ 24 | 2011 | ಕಸ್ತೂರಿ ಮೀಡಿಯಾಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ | ''[[ಕಸ್ತೂರಿ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಕಸ್ತೂರಿ ಟಿವಿ]]'' ನಂತರ ಕಸ್ತೂರಿ ಮೀಡಿಯಾಸ್ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಎರಡನೇ ಉದ್ಯಮ |- | [[ಪಬ್ಲಿಕ್ ಟಿವಿ]] | 2012 | ಬರಹಗಾರರ ಮಾಧ್ಯಮ | ರೈಟ್‌ಮೆನ್ ಮೀಡಿಯಾದಿಂದ ಮೊದಲ ಚಾನಲ್ |- | [[ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ|ನ್ಯೂಸ್ 18 ಕನ್ನಡ]] | rowspan="3" | 2014 | ETV ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಮತ್ತು ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ 18 | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2017 ರವರೆಗೆ '' ಈಟಿವಿ ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ |- | [[ರಾಜ್ ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ]] | ರಾಜ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | <nowiki><i id="mwAes">ರಾಜ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ಸ್ ಕನ್ನಡದ</i></nowiki> ನಂತರ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಎರಡನೇ ಸಾಹಸ |- | ಬಿಟಿವಿ ನ್ಯೂಸ್ | ಈಗಲ್‌ಸೈಟ್ ಟೆಲಿಮೀಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಬಿಟಿವಿಕನ್ನಡ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ | |- | ಪ್ರಜಾ ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ | 2015 | ಸಂಪರ್ಕ ಇನ್ಫೋಮೀಡಿಯಾ | ಇನ್ಪೋಮಿಡಿಯಾ ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಸಾಹಸ |- | ವಿಸ್ತಾರ ನ್ಯೂಸ್ | 2023 | ವಿಸ್ತಾರ ಮೀಡಿಯಾ | ಹರಿಪ್ರಕಾಶ ಕೊಣೆಮನೆ ಮೊದಲ ಸಾಹಸ |- | [[ಟಿವಿ5 ಕನ್ನಡ]] | ರಾಣಾ ಪ್ರಸಾರ | TV5 ಗುಂಪಿನಿಂದ ಕನ್ನಡ ವಾಹಿನಿ |- | ಪವರ್ ಟಿವಿ | 2018 | ಪವರ್‌ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಮೀಡಿಯಾ (OPC) | ರಾಕೇಶ್ ಶೆಟ್ಟಿ ನೇತೃತ್ವ |- | ನ್ಯೂಸ್ ಫಸ್ಟ್ | 2020 | ಓಲೆಕಾಮ್ ಮೀಡಿಯಾ | |} === ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಗಳು === {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡಿದೆ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಉದಯ ನ್ಯೂಸ್'|ಉದಯ ನ್ಯೂಸ್]] | 2000 | 2019 | rowspan="4" | SD | rowspan="4" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸನ್ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿ; ''ಉದಯ ವಾರ್ತೆಗಳು'' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು |- | [[ಸಮಯ_೨೪x೭|ಸಮಯ ನ್ಯೂಸ್]] | 2010 | rowspan="2" | 2018 | RSM ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟರ್‌ಗಳು | 2013 ರವರೆಗೆ ''ಸಮಯ 24X7'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ |- | [[ಜನಶ್ರೀ|ಜನಶ್ರೀ ನ್ಯೂಸ್]] | 2011 | ಯಶ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ | |- | ನ್ಯೂಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಕನ್ನಡ | 2018 | 2019 | ಐಟಿವಿ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ | ಐಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉದ್ಯಮ |} == ಹೈ-ಡೆಫಿನಿಷನ್ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು == ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ 4 ಹೈ-ಡೆಫಿನಿಷನ್ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳಿವೆ. {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" !ಚಾನಲ್ ! ಪ್ರಕಾರ ! ಲಾಂಚ್ ! ಪ್ರಸಾರ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ |- | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ|ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ಎಚ್.ಡಿ]] | rowspan="4" | ಮನರಂಜನೆ | 3 ಮೇ 2016 | ಸ್ವಂತ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ | rowspan="4" | ಪೂರ್ಣ ಎಚ್ಡಿ | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki></nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | [[ವಿಯಾಕಾಂ 18|ವಯಾಕಾಮ್ 18]] |- | [[ಉದಯ ಟಿ.ವಿ|ಉದಯ ಟಿವಿ ಎಚ್.ಡಿ]] | 6 ಮಾರ್ಚ್ 2017 | ಸಿಮುಲ್ಕಾಸ್ಟ್ | ಡಾಲ್ಬಿ ಡಿಜಿಟಲ್ <nowiki></nowiki> 5.1 | ಸನ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ |- | [[ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ|ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ ಎಚ್.ಡಿ]] | 16 ಜುಲೈ 2017 | ಸ್ವಂತ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ | ಡಾಲ್ಬಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ಲಸ್ <nowiki></nowiki> 7.1 | ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ |- | [[ಝಿ ಕನ್ನಡ|ಜೀ ಕನ್ನಡ ಎಚ್.ಡಿ]] | 3 ನವೆಂಬರ್ 2018 | ಸ್ವಂತ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki></nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | [[ಝೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|30em}} {{Interwikineeded}} 65znvynfqrvgjy530ydmt3k6huzhlzy 10 22109 1382919 1237977 2025-09-14T16:45:46Z en>Ahecht 0 Reduce [[WP:PEIS]] 1382919 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{subst|¬}}} |¬={{#invoke:Category handler|main |template=[[Category:Templates needing substitution checking]] |nocat={{{nocat|<noinclude>true</noinclude>}}} }} |SUBST=[[Category:Pages with incorrectly substituted templates]] }}{{#invoke:Category handler|main |main={{Fix/category |cat-date={{{cat-date|}}} |cat={{{cat|}}} |cat-date2={{{cat-date2|}}} |cat2={{{cat2|}}} |cat-date3={{{cat-date3|}}} |cat3={{{cat3|}}} |date={{{date|}}} }} |template={{#if:{{{name|}}}|{{#ifeq:{{{name}}}|{{ROOTPAGENAME}}||{{#if:{{{date|}}}||[[Category:Templates including undated clean-up tags]]}}}}}} |subpage=no }}{{#if:{{{text|}}} |<sup class="noprint Inline-Template {{{class|}}}" style="white-space:nowrap;">&#91;<i>{{#if:{{{pre-text|}}} |{{{pre-text}}}&#32; }}[[{{{link|Wikipedia:Cleanup}}}|<span title="{{#invoke:string|replace|source={{delink|1={{{title|{{{link|Wikipedia:Cleanup}}}}}}{{#if:{{{date|}}}|&#32;({{{date}}})}}}}|pattern=" |replace=&quot; |plain=true}}">{{{text|}}}</span>]]{{#if:{{{post-text|}}} |&#32;{{{post-text}}} }}</i>&#93;</sup>|{{{special|}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=[[Category:Pages using Template:Fix with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]|preview=Page using [[Template:Fix]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| cat | cat-date | cat-date2 | cat-date3 | cat2 | cat3 | class | date | link | name | nocat | post-text | pre-text | special | subst | text | title }}<noinclude> {{Documentation}} <!-- Add cats and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> jwz6zae1wne77hdp52ah3ko3sqik945 1382920 1382919 2026-08-15T15:39:12Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Fix]] 1382919 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{subst|¬}}} |¬={{#invoke:Category handler|main |template=[[Category:Templates needing substitution checking]] |nocat={{{nocat|<noinclude>true</noinclude>}}} }} |SUBST=[[Category:Pages with incorrectly substituted templates]] }}{{#invoke:Category handler|main |main={{Fix/category |cat-date={{{cat-date|}}} |cat={{{cat|}}} |cat-date2={{{cat-date2|}}} |cat2={{{cat2|}}} |cat-date3={{{cat-date3|}}} |cat3={{{cat3|}}} |date={{{date|}}} }} |template={{#if:{{{name|}}}|{{#ifeq:{{{name}}}|{{ROOTPAGENAME}}||{{#if:{{{date|}}}||[[Category:Templates including undated clean-up tags]]}}}}}} |subpage=no }}{{#if:{{{text|}}} |<sup class="noprint Inline-Template {{{class|}}}" style="white-space:nowrap;">&#91;<i>{{#if:{{{pre-text|}}} |{{{pre-text}}}&#32; }}[[{{{link|Wikipedia:Cleanup}}}|<span title="{{#invoke:string|replace|source={{delink|1={{{title|{{{link|Wikipedia:Cleanup}}}}}}{{#if:{{{date|}}}|&#32;({{{date}}})}}}}|pattern=" |replace=&quot; |plain=true}}">{{{text|}}}</span>]]{{#if:{{{post-text|}}} |&#32;{{{post-text}}} }}</i>&#93;</sup>|{{{special|}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=[[Category:Pages using Template:Fix with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]|preview=Page using [[Template:Fix]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| cat | cat-date | cat-date2 | cat-date3 | cat2 | cat3 | class | date | link | name | nocat | post-text | pre-text | special | subst | text | title }}<noinclude> {{Documentation}} <!-- Add cats and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> jwz6zae1wne77hdp52ah3ko3sqik945 0 22227 1382908 1379826 2026-08-15T15:27:49Z A826 72368 1382908 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಶಬರಿಮಲೆ | official_name = | other_name = | type = ಬೆಟ್ಟ | image = MOUNTAINS SABARIMALA KERALA - panoramio.jpg | alt = ಶಬರಿಮಲೆ | caption = | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_alt = | pushpin_caption = | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|9.4375|77.0805|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = ಭಾರತ | subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_name2 = [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] | established_title = <!-- ಸ್ಥಾಪನೆ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 1260 | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | time_zone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[ಪೋಸ್ಟಲ್ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|PIN]] --> | area_code = 0473 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | registration_plate = KL-03, KL-62 | website = {{URL|http://www.sabarimala.kerala.gov.in}} | footnotes = }} '''ಶಬರಿಮಲೆ''' [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ತಿರುವಳ್ಳ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗ]]ದ [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿ ತಾಲೂಕು]] [[ಪೆರುನಾಡ್]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬೆಟ್ಟವಾಗಿದೆ.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://pathanamthitta.nic.in/tourist-place/gavi/|title=Sabarimala {{!}} Pathanamthitta District, Government of Kerala|language=en-US|access-date=2019-01-30}}</ref> ಈ ಬೆಟ್ಟವು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಪಟ್ಟಣದಿಂದ 72 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="auto" /> [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿಯಿಂದ]] ಶಬರಿಮಲೆಗೆ 60 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ. ರನ್ನಿಯಿಂದ ಶಬರಿಮಲೆ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಕಣಿವೆಯಾದ ಪಂಪಾವರೆಗೆ ಮೋಟಾರು ರಸ್ತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಶಬರಿಮಲೆ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ|ಶಬರಿಮಲೆ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ]],<ref>{{Cite web|url=http://sabarimala.kerala.gov.in/|title=Sabarimala|website=sabarimala.kerala.gov.in|access-date=2019-01-30}}</ref> ಮಲಿಕಪ್ಪುರಂ ದೇವಾಲಯವು ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://keralatemples.info/temple/malikappuram-temple/186|title=Kerala Temples in Sabarimala - Malikappuram Temple|website=keralatemples.info|language=en-US|access-date=2019-01-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://sabarimala.net/malikappurathamma-temple/|title=Malikappurathamma Temple {{!}} Sabarimala|website=sabarimala.net|access-date=2019-01-30}}</ref> ಶಬರಿಮಲೆಯು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]]ಲ್ಲಿನ [[ಪೆರಿಯಾರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]]ದ ಒಳಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಶಬರಿಮಲೆಯ ಎತ್ತರವು 1,260 ಮೀಟರ್ಗಳು. [[ರಾಮಾಯಣ|ರಾಮಾಯಣದ]] ಶಬರಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಶಬರಿ]] ಎಂಬ ತಪಸ್ವಿ ಮಹಿಳೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅವಳು ಭಗವಾನ್ [[ರಾಮ]]ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವ ಏಕೈಕ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಳು. [[ಸೀತಾ]] ದೇವಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವಾಗ ರಾಮನು ಅವಳ ಸಾಧಾರಣ ವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಅವಳ ಅವಕಾಶ ಬಂದಿತು. ಈ ಮಹತ್ವದ ಸಂಧಾನವು ಈ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ "ಶಬರಿಮಲೆ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದರರ್ಥ "ಶಬರಿಯ ಪರ್ವತ ಅಥವಾ ಬೆಟ್ಟ" ಎಂದು, ಪ್ರಾಚೀನ ಭಕ್ತೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತದೆ. == ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ == === ಬೆಟ್ಟಗಳ ನೋಟ === <gallery> Blue mountains sabarimala kerala - panoramio.jpg| DISTANT MOUNTAINS^SABARIMALA - panoramio.jpg| GREEN CANOPY^SABARIMALA KERALA INDIA - panoramio.jpg| MOUNTAINS SABARIMALA KERALA - panoramio.jpg| Sabarimala idduki kerala - panoramio.jpg| </gallery> === ಶಬರಿಮಲೆ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಸ್ಯವರ್ಗ === <gallery> Calophyllum polyanthum.jpg| FOREST TREE SABARIMALA KERALA - panoramio.jpg| GAINT TREE^SABARIMALA KERALA - panoramio.jpg| Mist forest sabarimala kerala - panoramio.jpg| Sabarimala.jpg| Stone tree.jpg| </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} [[Category:ಕೇರಳದ ಬೆಟ್ಟಗಳು]] [[Category:ಶಬರಿಮಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] ifpi89jamjiiyscqh28gg03zqtsthlh 1383063 1382908 2026-08-16T03:44:52Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383063 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಶಬರಿಮಲೆ | official_name = | other_name = | type = ಬೆಟ್ಟ | image = MOUNTAINS SABARIMALA KERALA - panoramio.jpg | alt = ಶಬರಿಮಲೆ | caption = | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_alt = | pushpin_caption = | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|9.4375|77.0805|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = ಭಾರತ | subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_name2 = [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] | established_title = <!-- ಸ್ಥಾಪನೆ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 1260 | population_total = | population_as_of = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | time_zone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[ಪೋಸ್ಟಲ್ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|PIN]] --> | area_code = 0473 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | registration_plate = KL-03, KL-62 | website = {{URL|http://www.sabarimala.kerala.gov.in}} | footnotes = }} '''ಶಬರಿಮಲೆ''' [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ತಿರುವಳ್ಳ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗ]]ದ [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿ ತಾಲೂಕು]] [[ಪೆರುನಾಡ್]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬೆಟ್ಟವಾಗಿದೆ.<ref name="auto">{{Cite web|url=https://pathanamthitta.nic.in/tourist-place/gavi/|title=Sabarimala {{!}} Pathanamthitta District, Government of Kerala|language=en-US|access-date=2019-01-30}}</ref> ಈ ಬೆಟ್ಟವು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಪಟ್ಟಣದಿಂದ 72 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="auto" /> [[ರನ್ನಿ, ಕೇರಳ|ರನ್ನಿಯಿಂದ]] ಶಬರಿಮಲೆಗೆ 60 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ. ರನ್ನಿಯಿಂದ ಶಬರಿಮಲೆ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಕಣಿವೆಯಾದ ಪಂಪಾವರೆಗೆ ಮೋಟಾರು ರಸ್ತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಶಬರಿಮಲೆ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ|ಶಬರಿಮಲೆ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ]],<ref>{{Cite web|url=http://sabarimala.kerala.gov.in/|title=Sabarimala|website=sabarimala.kerala.gov.in|access-date=2019-01-30|archive-date=2019-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190113232128/http://sabarimala.kerala.gov.in/|url-status=dead}}</ref> ಮಲಿಕಪ್ಪುರಂ ದೇವಾಲಯವು ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://keralatemples.info/temple/malikappuram-temple/186|title=Kerala Temples in Sabarimala - Malikappuram Temple|website=keralatemples.info|language=en-US|access-date=2019-01-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://sabarimala.net/malikappurathamma-temple/|title=Malikappurathamma Temple {{!}} Sabarimala|website=sabarimala.net|access-date=2019-01-30}}</ref> ಶಬರಿಮಲೆಯು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]]ಲ್ಲಿನ [[ಪೆರಿಯಾರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]]ದ ಒಳಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಶಬರಿಮಲೆಯ ಎತ್ತರವು 1,260 ಮೀಟರ್ಗಳು. [[ರಾಮಾಯಣ|ರಾಮಾಯಣದ]] ಶಬರಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಶಬರಿ]] ಎಂಬ ತಪಸ್ವಿ ಮಹಿಳೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅವಳು ಭಗವಾನ್ [[ರಾಮ]]ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವ ಏಕೈಕ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಳು. [[ಸೀತಾ]] ದೇವಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವಾಗ ರಾಮನು ಅವಳ ಸಾಧಾರಣ ವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಅವಳ ಅವಕಾಶ ಬಂದಿತು. ಈ ಮಹತ್ವದ ಸಂಧಾನವು ಈ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ "ಶಬರಿಮಲೆ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದರರ್ಥ "ಶಬರಿಯ ಪರ್ವತ ಅಥವಾ ಬೆಟ್ಟ" ಎಂದು, ಪ್ರಾಚೀನ ಭಕ್ತೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತದೆ. == ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ == === ಬೆಟ್ಟಗಳ ನೋಟ === <gallery> Blue mountains sabarimala kerala - panoramio.jpg| DISTANT MOUNTAINS^SABARIMALA - panoramio.jpg| GREEN CANOPY^SABARIMALA KERALA INDIA - panoramio.jpg| MOUNTAINS SABARIMALA KERALA - panoramio.jpg| Sabarimala idduki kerala - panoramio.jpg| </gallery> === ಶಬರಿಮಲೆ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಸ್ಯವರ್ಗ === <gallery> Calophyllum polyanthum.jpg| FOREST TREE SABARIMALA KERALA - panoramio.jpg| GAINT TREE^SABARIMALA KERALA - panoramio.jpg| Mist forest sabarimala kerala - panoramio.jpg| Sabarimala.jpg| Stone tree.jpg| </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} [[Category:ಕೇರಳದ ಬೆಟ್ಟಗಳು]] [[Category:ಶಬರಿಮಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] csosvyf2n5feihklgc1p3x7pi2pwjdp 0 22848 1383104 1369393 2026-08-16T10:20:13Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383104 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name = ಹಿಲರಿ ಡಫ಼್ |Img = Hilary Duff (2009).jpg |Img_capt = ಹಿಲರಿ ಡಫ್ |Landscape = |Background = solo_singer |Birth_name = <!-- Please provide a source when changing any part of this name -->ಹಿಲರಿ ಎರ್ಹಾರ್ಡ್ ಡಫ್ |Born = {{birth date and age|mf=yes|1987|9|28}}<br />[[Houston]], [[Texas]], [[United States]] |Died = |Origin = |Occupation = ನಟಿ, ಗಾಯಕಿ, ಗೀತರಚನಗಾರ್ತಿ, ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸಕಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ, ವಕ್ತಾರೆ |Genre = [[ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತ|ಪಾಪ್]], [[ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತ|ನೃತ್ಯ]], [[ರಾಕ್ ಸಂಗೀತ|ರಾಕ್]] |Instrument = ಗಾಯನ |Years_active = 1997–ಪ್ರಸಕ್ತ |Label = [[ಹಾಲಿವುಡ್ ರೆಕರ್ಡ್ಸ್|ಹಾಲಿವುಡ್]], ಬುಯೆನಾ ವಿಸ್ಟಾ |URL = [http://www.hilaryduff.com/ www.hilaryduff.com/] }} '''ಹಿಲರಿ ಎಹಾರ್ಡ್‌ ಡಫ್‌''' (ಜನನ: 1987ರ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 28) ಅಮೆರಿಕದ ನಟಿ ಮತ್ತು ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್‌ ಕಲಾವಿದೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ರಂಗಮಂದಿರಗಳ ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ನಂತರ, ಡಫ್‌ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಯಾದ ''[[ಲಿಜ್ಜೀ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗುಯಿರ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿ, ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಳು. ನಂತರ ಡಫ್‌ ಹಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಚೀಪರ್‌ ಬೈ ದಿ ಡಜನ್‌]]'' (2003), ''[[ದಿ ಲಿಜ್ಜೀ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗುಯಿರ್‌ ಮೂವಿ]]'' (2003), ಮತ್ತು ''[[ಎ ಸಿಂಡರೆಲ್ಲಾ ಸ್ಟೋರಿ]]'' (2004) ಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡವು. ಮೂರು [[RIAA-ಪ್ರಮಾಣಿತ]] ಪ್ಲ್ಯಾಟಿನಮ್‌ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಡಫ್‌ ತನ್ನ ಕಲಾಭಂಡಾರವನ್ನು [[ಪಾಪ್‌ ಸಂಗೀತ]]ದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದಳು. 2007ರ ಅಂಕಿಅಂಶದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಹದಿಮೂರು ದಶಲಕ್ಷ ಮುದ್ರಿಕೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|title=Hilary Duff returns With Love and Dignity!|date=2007-02-26|url=http://www.accessallareas.net.au/data/EEZkuVFpEAaGUWdKlp.php|publisher=Access All Areas|accessdate=2008-01-14|archive-date=2007-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20071227093216/http://www.accessallareas.net.au/data/EEZkuVFpEAaGUWdKlp.php|url-status=dead}}</ref> ಅವಳು ಮೊದಲ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಆಲ್ಬಮ್‌, ''[[ಮೆಟಾಮೊರ್ಫೊಸಿಸ್‌]]'' (2003) ತ್ರಿವಳಿ ಪ್ಲ್ಯಾಟಿನಮ್‌ ಎಂದು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಅವಳು ಇನ್ನೆರಡು ಪ್ಲ್ಯಾಟಿನಮ್‌ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳು '''''ಹಿಲರಿ ಡಫ್‌''''' (2004) ಮತ್ತು ''[[ಮೊಸ್ಟ್‌ ವಾಂಟೆಡ್‌]]'' (2005)ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಡಫ್‌ ತನ್ನ ಮೂರನೇ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಆಲ್ಬಮ್‌ ''[[ಡಿಗ್ನಿಟಿ]]'' ಯನ್ನು (2007) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದಳು. ಅದನ್ನು 2007ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಚಿನ್ನ ಕ್ರಮಾಂಕವೆಂದು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು]]<ref>{{cite web|title= RIAA Database search|url= http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH|publisher=RIAA.com |date=2008-01-08}}</ref> ಮತ್ತು ಎರಡು ಏಕಗೀತೆಗಳಾದ "[[ವಿದ್‌ ಲವ್‌]]" ಮತ್ತು ಅವಳ ಈವರೆಗಿನ ಜನಪ್ರಿಯ US ಏಕಗೀತೆ "[[ಸ್ಟ್ರೇಂಜರ್‌]]" ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದಳು. 2008ರ ನವೆಂಬರ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಅವಳ ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ [[ಹಾಟ್‌ ಡಾನ್ಸ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಪ್ಲೇ]]ಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ #೧ ಸ್ಥಾನದ ಹಾಡು "[[ರೀಚ್‌ ಔಟ್‌]]"ಯೊಂದಿಗೆ ಅವಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಕಲನವಾದ ''[[ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿಲರಿ ಡಫ್‌]]'' ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದಳು. ಡಫ್‌ "[[ಸ್ಟಫ್‌ ಬೈ ಹಿಲರಿ ಡಫ್‌]]" ಮತ್ತು [[ಪೆಮ್ಮ್‌ ಫಾರ್‌ DKNY]] ಜೀನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು [[ಎಲಿಜಬೆತ್‌ ಎರ್ಡನ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ವಿಶೇಷ ಸುಗಂಧ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಸ್ತ್ರವಿನ್ಯಾಸ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದಳು. ''[[ಮೆಟಿರಿಯಲ್‌ ಗರ್ಲ್ಸ್‌]]'' ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಡಫ್‌ ಮತ್ತು ಅವಳ ತಾಯಿಯನ್ನು [[ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] ಎಂದು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಎಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಟು ಗ್ರೇಟಾ]]'' ಕ್ಕೆ ಡಫ್‌ [[ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ]]ಯಾಗುವ ಗೌರವ ಪಡೆದಳು.<ref>{{cite web|title= ''Material Girls'' Official website|url= http://www.materialgirls-themovie.com/credits.html|accessdate= 2007-12-30|archive-date= 2008-01-13|archive-url= https://web.archive.org/web/20080113213515/http://www.materialgirls-themovie.com/credits.html|url-status= deviated|archivedate= 2008-01-13|archiveurl= https://web.archive.org/web/20080113213515/http://www.materialgirls-themovie.com/credits.html}}</ref> == ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ == ಡಫ್‌ 1987ರ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 28ರಂದು [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌]]ನ [[ಹಸ್ಟನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದಳು.<ref name="duffofficialbio">{{cite web|title=Hilary Duff Biography|url=http://hilaryduff.com/portal/bio/bio.asp|publisher=HilaryDuff.com|accessdate=2007-11-09|archive-date=2008-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080321110447/http://www.hilaryduff.com/portal/bio/bio.asp|url-status=deviated|archivedate=2008-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080321110447/http://www.hilaryduff.com/portal/bio/bio.asp}}</ref> ಡಫ್‌ [[ಗೃಹಿಣಿ]] ಮತ್ತು [[ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ]]ಯಾಗಿದ್ದ ಸುಸೇನ್‌ ಕೊಲೀನ್‌ ([[ಕುಟುಂಬದ ಹೆಸರು]] ಕೋಬ್‌) ಮತ್ತು [[ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿ]]ಗಳ ಸಮೂಹದ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿದ್ದ ಪತಿ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಎರ್ಹಾರ್ಡ್‌ ಡಫ್‌ರಿಗೆ ಎರಡನೇ ಮಗಳಾಗಿದ್ದಳು. ಕುಟುಂಬದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಆಹಾರದ ಅಂಗಡಿಯ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ನೆಲೆಸಿದ್ದರು.<ref name="EarlyLifeCareer">{{cite news |author=Richard Huff|title=A very busy Miss 'Lizzie' |url=http://www.nydailynews.com/front/story/39915p-37686c.html|publisher=NY daily news|date=2002-12-01 |accessdate=2008-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060209154501/http://www.nydailynews.com/front/story/39915p-37686c.html|archivedate=2006-02-09}}</ref> ಅವಳು ಅಕ್ಕ [[ಹೇಯ್‌ಲಿ ಡಫ್‌]] ಸಹ ನಟಿ/ಗಾಯಕಿ ಆಗಿದ್ದಳು. ಡಫ್‌ಳ ತಾಯಿ ಅವಳ ಅಕ್ಕ ಹೇಯ್‌ಲಿಯೊಂದಿಗೆ ನಟನಾ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹಿಲರಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದಳು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇವರಿಬ್ಬರು ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ [[ರಂಗಮಂದಿರ]] ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="hollyimpulse">{{cite web |url=http://www.hollywoodpulse.com/index.php/module/biography/action/index/id/287/hilary-duff |title=Hilary Duff Biography |publisher=Hollywood Pulse |accessdate=2009-12-12 |archive-date=2008-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081026144713/http://www.hollywoodpulse.com/index.php/module/biography/action/index/id/287/hilary-duff |url-status=dead }}</ref> ಡಫ್‌ ಸಹೋದರಿಯರು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಎಂಟು ಮತ್ತು ಆರನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ [[ಸ್ಯಾನ್‌ ಅಂಟೊನಿಯೊ]]ನಲ್ಲಿ ಕೋಲಂಬಸ್‌ ಬಲ್ಲೆಮೆಟ್‌ಯೊಂದಿಗೆ ''[[ದಿ ನಟ್‌ಕ್ರ್ಯಾಕರ್‌ ಸುಟ್‌]]'' ಎಂಬ [[ಬ್ಯಾಲೆಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref name="duffofficialbio"/> ಅಕ್ಕತಂಗಿಯರು ನಟನೆಯನ್ನು ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದರು. ಹಾಗೇಯೆ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ [[ಕ್ಯಾಲಿಪೋರ್ನಿಯಾ]]ಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು. ಡಫ್‌ನ ತಂದೆ ತಮ್ಮ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದರು.<ref name="EarlyLifeCareer"/><ref name="hollyimpulse"/> ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಟನಾ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಬೇಟಿಗಳ ನಂತರ ಡಫ್‌ ಸಹೋದರಿಯರು ಹಲವು [[ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಹೀರಾತು]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು.<ref name="EarlyLifeCareer"/> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ಆರಂಭಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು === ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ ಚಿಕ್ಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. 1997ರಲ್ಲಿ ಹಾಲ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ ಎಂಟರ್ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಚಿಕ್ಕಸರಣಿ ''[[ಟ್ರು ವುಮೆನ್‌]]'' ಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಗಳಿಸದ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು. 1998ರಲ್ಲಿ ಅವಳು ಬರಹಗಾರ-ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿರುವ ವಿಲ್ಲರ್ಡ್‌ ಕ್ಯಾರೊಲ್‌ನ ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕ ''[[ಪ್ಲೇಯಿಂಗ್ ಬೈ ಹಾರ್ಟ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿರದ[[ಪೋಷಕ]] ಪಾತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು 1998ರಲ್ಲಿ ''[[ಕ್ಯಾಸ್ಪರ್‌ ಮೀಟ್ಸ್‌ ವೆಂಡಿ]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಕ್ಯಾಸ್ಪರ್: ಎ ಸ್ಪಿರಿಟೆಡ್ ಬಿಗಿನಿಂಗ್‌ಗೆ [[Casper: A Spirited Beginning]] [[ನೇರವಾಗಿ ವಿಡಿಯೊ]] ಭಾಗದಲ್ಲಿ, [[ಕ್ಯಾಸ್ಪರ್‌]] ಎನ್ನುವ ಎನಿಮೇಟ್ ಪಾತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸುವ ಯುವ ಮಾಟಗಾತಿ [[ವೆಂಡಿ]]ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಚಲನಚಿತ್ರವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದರೂ, ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ಸಾಹಿ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಬಂದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|author=Nathan Rabin|title=Casper meets Wendy|url=http://www.avclub.com/content/node/837|publisher=AVClub.com|date=2002-04-23|accessdate=2007-11-23|archive-date=2007-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20071206151050/http://www.avclub.com/content/node/837|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Casper meets Wendy Review|url=http://www.moria.co.nz/fantasy/caspermtswendy.htm|accessdate=2007-11-23|archive-date=2007-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071023105703/http://www.moria.co.nz/fantasy/caspermtswendy.htm|url-status=dead}}</ref> 1999ರಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ [[ಕ್ಯಾತ್ಲೀನ್‌ ಕೇನ್‌]] ಕಾದಂಬರಿ ಆಧಾರಿತ ದೂರದರ್ಶನ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ದಿ ಸೋಲ್‌ ಕಲೆಕ್ಟರ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. ಡಫ್‌ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ "TV ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯ ಅಥವಾ ಪೈಲಟ್(ಯುವ ಪೋಷಕ ನಟಿ)"ಗಾಗಿ [[ಯಂಗ್‌ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಅವಾರ್ಡ್‌]]ಗೆದ್ದಳು.<ref>{{cite web|title=21st Annual Awards|url=http://www.youngartistawards.org/noms21.htm|accessdate=2007-12-30|publisher=Young Artist Awards}}</ref> 2000ರಲ್ಲಿ [[NBC]] ಸಿಟ್ಕಾಮ್‌ನ ''[[ಡಾಡಿಯೊ]]'' ದ [[ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳಾಗಿ ನಟಿಸಿದಾಗ,ಡಫ್ ಖ್ಯಾತಿಯ ಶಿಖರವನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಏರಿದಳು. ಅವಳೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದ ಸಹನಟ [[ಮಿಚೆಲ್‌ ಚಿಕ್ಲಿಸ್‌]] ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ, "ನಾನು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ದಿನ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ಬಳಿ 'ಈ ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗಿ ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಚಿತ್ರ ತಾರೆಯಾಗುವಳು' ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಅವಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರಾತಂಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ನಿಶ್ಚಿಂತೆಯಾಗಿ ಇದ್ದಳು."<ref name="EarlyLifeCareer"/> ''ಡ್ಯಾಡಿಯೊ'' ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಮೊದಲೇ, ಡಫ್‌ಳನ್ನು ಪಾತ್ರವರ್ಗದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವಳು ನಟನಾ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಹಿಂಜರಿದಳು.<ref name="EarlyLifeCareer"/> ಆದರೂ, ಅವಳ ನಿರ್ವಾಹಕ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಅವಳಿಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದಾದ ಒಂದು ವಾರದ ನಂತರ ಅವಳು [[ಮಕ್ಕಳ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿ]] ''[[ಲಿಜ್ಜೀ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗುಯಿರ್‌]]'' ನಟನೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದಳು.ಅದರಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ [[ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಾದ]] ಅಂದಗೆಟ್ಟ ಸಾಮಾನ್ಯ ದರ್ಜೆಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲಾ ಹುಡುಗಿಯ ಪಾತ್ರ ಲಭಿಸಿತ್ತು.<ref name="EarlyLifeCareer"/> [[ಹದಿಹರೆಯ]]ದವಳಾಗಿ ಅವಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತ್ತು. === 2001–2003 === ''ಲಿಜ್ಜೀ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗುಯಿರ್‌'' ವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅವಳ ಅಭಿನಯವು ಏಳು ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|author=Heather Phares|title=Hilary Duff biography on Yahoo! Music|url=https://music.yahoo.com/ar-298378-bio--Hilary-Duff|publisher=Yahoo ! Music|accessdate=2007-11-24|archive-date=2007-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017062616/http://music.yahoo.com/ar-298378-bio--Hilary-Duff|url-status=dead}}</ref> ಅವಳನ್ನು "[[ಅನ್ನಟ್ಟೆ ಫುನಿಸೆಲ್ಲೊ]]ನ 2002ರ ಆವೃತ್ತಿ" ಎಂದು ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್‌]]'' ನ ವಿಮರ್ಶಕ ರಿಚರ್ಡ್‌ ಹಫ್‌ ಕರೆದಿದ್ದರು.<ref name="EarlyLifeCareer"/> ಡಫ್‌ ''ಲಿಜ್ಜೀ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗುಯಿರ್‌'' ಯೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ 65 ಸಂಚಿಕೆಗಳ ಒಪ್ಪಂದ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು [[ABC]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಗಾಗಿ, ಡಿಸ್ನಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಪರಿಗಣಿಸಿತು. ಆದರೆ ಡಫ್‌ಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಭಾವನೆ ಪಾವತಿಸಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ವಿಫಲವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Cable Tv talk|url=http://www.cabletvtalk.com/showthread.php?t=18|accessdate=2007-11-25|archive-date=2008-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080303111355/http://www.cabletvtalk.com/showthread.php?t=18|url-status=deviated|archivedate=2008-03-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080303111355/http://www.cabletvtalk.com/showthread.php?t=18}}</ref> ಡಫ್‌ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ದೂರದರ್ಶನ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಕ್ಯಾಡೆಟ್‌ ಕೆಲಿ]]'' ವು (2002) ಚ್ಯಾನಲ್‌ನ 19-ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.<ref name="EarlyLifeCareer"/> ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮನೋಭಾವದ ಬಾಲಕಿಯಾಗಿ ಸೈನಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿನ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಡಫ್‌ಳು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಾಟಕ ಆಧಾರಿತ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಹ್ಯುಮನ್‌ ನೆಚರ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ (2002) ನಟಿಸಿದಳು. ''ಲಿಜ್ಜೀ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗುಯಿರ್‌'' ಸರಣಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣವಾದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಿತ್ರ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರವು [[ಕ್ಯಾನಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸುಂಡಾನ್ಸ್‌]] ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು.<ref>{{cite web|publisher= Billboard.com|title= Hilary Duff Billboard biography|url= http://www.billboard.com/bbcom/bio/index.jsp?pid=499349|accessdate= 2007-07-25|archiveurl= https://archive.today/20120529140415/http://www.billboard.com/artist/hilary-duff/499349%23/artist/hilary-duff/499349|archivedate= 2012-05-29|url-status= live}}</ref> [[ಚಾರ್ಲಿ ಕೊಫ್‌ಮ್ಯಾನ್‌]]ರು ಬರೆದ ಮತ್ತು [[ಮೈಕಲ್‌ ಗೊಂಡ್ರಿ]]ರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕಿಯಾ ಅರ್ಕ್ವೆಟ್ಟೆ]] ಮಹಿಳಾ [[ಪ್ರಕೃತಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ]] ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. ಅರ್ಕ್ವೆಟ್ಟೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ ಕಿರಿಯ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಅದೇ ವರ್ಷ ಡಫ್‌ [[ಲಿಜ್ಜೀ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗುಯಿರ್‌ಮುದ್ರಿಕೆಗಾಗಿ|''ಲಿಜ್ಜೀ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗುಯಿರ್‌'' ಮುದ್ರಿಕೆಗಾಗಿ]] [[ಬ್ರೂಕ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕ್ಲೈಮೊಂಟ್‌]]ನ [[ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿ]]"[[ಐ ಕಾನ್ಟ್‌ ವೆಯ್ಟ್‌]]" ಮತ್ತು ಮೊದಲ ''[[ಡಿಸ್ನಿಮೆನಿಯಾ]]'' ಸಂಕಲನ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಾಗಿ "[[ದಿ ಟಿಕಿ ಟಿಕಿ ಟಿಕಿ ರೂಮ್‌]]" ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದಳು. ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್‌ ಹಾಡುಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ''[[ಸಾಂಟಾ ಕ್ಲಾಸ್‌ ಲೇನ್‌]]'' ವು (2002) ಅವಳ ಮೊದಲ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಆಗಿತ್ತು. ಇದು ಅವಳ ಸಹೋದರಿ [[ಹೇಲೀ]], [[ಲಿಲ್‌' ರೊಮಿಯೊ]], ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾ ಮಿಲಿಯನ್‌]]ಯೊಂದಿಗೆ ಯುಗಳಗೀತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ನ "[[ಟೆಲ್‌ ಮಿ ಎ ಸ್ಟೋರಿ (ಎಬೌಟ್‌ ದಿ ನೈಟ್‌ ಬಿಫೋರ್‌)]]" ಏಕಗೀತೆಯ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಇದು U.S. [[ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ 200|''ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್‌'' 200]] ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 154ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಚಿನ್ನದ ಕ್ರಮಾಂಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="billboard albums">{{cite web|title=Hilary Duff- Artist Chart History - Albums|url=http://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?model.chartFormatGroupName=Albums&model.vnuArtistId=499349&model.vnuAlbumId=602676|publisher=Billboard.com|accessdate=2008-05-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080602041319/http://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?model.chartFormatGroupName=Albums&model.vnuArtistId=499349&model.vnuAlbumId=602676|archivedate=2008-06-02|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|publisher= RIAA|title= 2003 Ends With a Bang!|url= http://www.riaa.com/newsitem.php?news_year_filter=&resultpage=39&id=D567432C-1DD7-2B70-27E8-161B2A3E9F22|date= 2003-12-18|accessdate= 2008-01-31|archive-date= 2014-10-06|archive-url= https://web.archive.org/web/20141006082251/http://www.riaa.com/newsitem.php?news_year_filter=&resultpage=39&id=D567432C-1DD7-2B70-27E8-161B2A3E9F22|url-status= dead}}</ref> 2003ರಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ ''[[ಎಜೆಂಟ್‌ ಕೋಡಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕಿ ಮುನಿಜ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ದೊರೆತ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಉತ್ತಮ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಮುಂದಿನ ಭಾಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಷ್ಟು, ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ ಪಾತ್ರವಹಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ವರ್ಷ ಡಫ್‌ ''ದಿ ಲಿಜ್ಜೀ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗುಯಿರ್‌ ಮೂವಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಲಿಜ್ಜೀ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗುಯಿರ್‌ನ ತನ್ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದಳು. ಇದಕ್ಕೆ ಜನರಿಂದ ಮಿಶ್ರಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಇದನ್ನು, "ಸ್ಪೀಯರ್ಸ್‌ಗೆ ''ಕ್ರಾಸ್‌ವರ್ಡ್ಸ್‌'' ಇದ್ದಂತೆ, ಡಫ್‌ಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಯಾವುದೇ ಮುಜುಗರವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಚಾರವಾಯಿತು" ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|author=David Levine|title=Filmcritic.com Review|url=http://www.filmcritic.com/misc/emporium.nsf/2a460f93626cd4678625624c007f2b46/d5a485c23771e42a88256d1800117469?OpenDocument|publisher=Filmcritic.com|accessdate=2007-11-23|archive-date=2007-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20071201092235/http://www.filmcritic.com/misc/emporium.nsf/2a460f93626cd4678625624c007f2b46/d5a485c23771e42a88256d1800117469?OpenDocument|url-status=dead}}</ref> ಇತರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತೇಜಕವಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|author=Todd McCarthy|title=Lizzie McGuire movie review |url=http://www.variety.com/review/VE1117920648.html?categoryid=31&cs=1&p=0|publisher=Variety.com|date=2003-05-01|accessdate=2007-11-23}}</ref><ref>{{cite web|author=Neil Smith|title=BBC film review ''The Lizzie McGuire movie''|url=http://www.bbc.co.uk/films/2003/08/04/the_lizzie_mcguire_movie_2003_review.shtml|publisher=bbc.co.uk|date=2003-10-04|accessdate=2007-11-23}}</ref> ಆ ವರ್ಷದ ನಂತರ ಡಫ್‌ ''[[ಚೀಪರ್‌ ಬೈ ದಿ ಡಜನ್‌]]'' ಎನ್ನುವ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಟೀವ್‌ ಮಾರ್ಟಿನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಬೊನೀ ಹಂಟ್‌]]ರ 12 ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳಾಗಿ ನಟಿಸಿದಳು. ಇದು ಡಫ್‌ ನಟಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref name="boxofficeduff">{{cite web|publisher=Box Office Mojo|title=Hilary Duff movie box office results|url=http://www.boxofficemojo.com/people/chart/?id=hilaryduff.htm|accessdate=2007-11-24}}</ref> ''[[ಚೀಪರ್‌ ಬೈ ದಿ ಡಜನ್‌ 2]]'' ನ (2005) ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದಳು. ಇದು ಮೂಲ ಚಿತ್ರದಂತೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web|author=David Germain|title=MSN movie review for ''Cheaper by the Dozen 2''|url=http://movies.msn.com/movies/movie.aspx?m=587364&mp=cr#Review_0|publisher=MSN movies|accessdate=2007-11-24|archive-date=2014-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20140905232101/http://movies.msn.com/movies/movie.aspx?m=587364&mp=cr#Review_0|url-status=deviated|archivedate=2014-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140905232101/http://movies.msn.com/movies/movie.aspx?m=587364&mp=cr#Review_0}}</ref> ಡಫ್‌ಳ ಮೊದಲ ಪೂರ್ಣ-ಉದ್ದದ [[ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಆಲ್ಬಮ್‌]] ''[[ಮೆಟಾಮೊರ್ಫೊಸಿಸ್‌]]'' (2003) U.S. ಮತ್ತು ಕೇನಡಿಯನ್‌ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು<ref>{{cite web|url=http://www.people.com/people/hilary_duff/biography/0,,20006659_10,00.html|publisher=People.com|title=People.com Hilary Duff Biography|accessdate=2007-11-24|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192457/http://www.people.com/people/hilary_duff/biography/0%2C%2C20006659_10%2C00.html|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು 2005ರ ಮೇ ಅಂಕಿಅಂಶದ ಪ್ರಕಾರ ಇದರ 3.7 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗಿತ್ತು.<ref name="MTV-May2005">{{cite web|author=Chris Harris|url=http://www.mtv.com/news/articles/1502662/20050520/duff_hilary.jhtml?headlines=true|title=Hilary Duff Lines Up 32 Summer Dates|publisher=MTV.com|date=2005-05-20|accessdate=2008-01-31|archive-date=2009-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090604164853/http://www.mtv.com/news/articles/1502662/20050520/duff_hilary.jhtml?headlines=true|url-status=dead}}</ref> "[[ಸೊ ಯಸ್ಟರ್‌ಡೇ]]" ([[ದಿ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್‌]] ಸಹ-ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ) ಎನ್ನುವ ಪ್ರಮುಖ ಏಕಗೀತೆ, ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಹತ್ತು ಹಾಡುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿತ್ತು;<ref>{{cite web|url=http://acharts.us/song/237|publisher=Musicsquare.net|title=Music Square chart positions for "So Yesterday"|accessdate=2008-03-02}}</ref> ''[[Laguna Beach: The Real Orange County|ಲಗುನಾ ಬೀಚ್‌]]'' ಆವರ್ತಕ ರಾಗದ ಹಾಡು "[[ಕಮ್‌ ಕ್ಲೀನ್‌]]" ಇದರ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು. "[[ಲಿಟಲ್‌ ವಾಯಿಸ್‌]]" ಎನ್ನುವ ಮೂರನೇ ಏಕಗೀತೆ U.S.ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿತು.<ref>{{cite web |url= http://acharts.us/song/2460 |title=Little Voice on Music Charts |publisher=aCharts |accessdate=2009-12-12}}</ref> 2003ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ ತನ್ನ ಮೊದಲ [[ಸಂಗೀತ ಗೋಷ್ಠಿ ಪ್ರವಾಸ]]ವಾದ ಮೆಟಾಮೊರ್ಫೊಸಿಸ್‌ ಪ್ರವಾಸ ಆರಂಭಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ನಂತರ ಮೊಸ್ಟ್‌ ವಾಂಟೆಡ್‌ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡಳು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದು, ಅದರ ಟಿಕೇಟುಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|publisher= SeattlePi.com|title= Material Girls|url= http://www.seattlepi.com/movietimes/moviepn.asp?movieID=53917|accessdate= 2007-07-30|archive-date= 2020-03-24|archive-url= https://web.archive.org/web/20200324180520/https://www.seattlepi.com/movietimes/moviepn.asp?movieID=53917|url-status= dead}}</ref> ಡಫ್‌ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಅತಿಥಿ ನಟಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. 2000ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಾಟಕ ''[[ಚಿಕಾಗೊ ಹೋಪ್‌]]'' ದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರೋಗಪೀಡಿತ ಮಗುವಿನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಳು.<ref>{{cite web|publisher= Tribute.ca|title= Hilary Duff star bio|url= http://www.tribute.ca/people/bio/9877|accessdate=2005-07-27}}</ref> 2003ರಲ್ಲಿ ''[[ಜಾರ್ಜ್‌ ಲೋಪೆಜ್‌]]'' ನ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ಸೌಂದರ್ಯ ಸಾಧನಗಳ ಮಾರಾಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಳು; ಮತ್ತೆ 2005ರಲ್ಲಿ ಕೆಂಜೀ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಪುನಃ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಕಾರ್ಮೆನ್ ([[ಮಸೀಲಾ ಲುಶಾ]])ಪಾತ್ರದ ಮಹಿಳಾ ಕವಯತ್ರಿ ಸ್ನೇಹಿತೆಯಾಗಿ ಅವಳು ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದಳು. 2003ರಲ್ಲಿ ಅವಳು ''[[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡ್ರೀಮ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಹೈಲಿಗೆ ಎದುರಾದ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದಳು. 2005ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ''[[ಜೋನ್ ಆಫ್ ಅರ್ಕಾಡಿಯಾ]]'' ನ ಸಹಪಾಠಿ ಮತ್ತು ಆ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಕುರುಡು ಅಭಿಮಾನ ಹೊಂದಿದ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದಳು. === 2004–2006 === [[ಚಿತ್ರ:Hilary Duff 4.jpg|180px|thumb|right|ಉತ್ತರ ಕ್ಯಾರೋಲಿನಾದ ಫಾಯೆಟ್ಟೆವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗಾಗಿ ಡಫ್‌ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟ ವಾರ್ಷಿಕ ಗೋಷ್ಠಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅಭಿಮಾನಿಯೊಬ್ಬನೊಂದಿಗೆ ಢಫ್ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಭಂಗಿ.]] ಡಫ್‌ನ ಎರಡನೇ ಪೂರ್ಣ ಅಳತೆಯ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಅವಳದ್ದೆ ಹೆಸರಿನ ''ಹಿಲರಿ ಡಫ್‌'' ಆಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಡಫ್‌ ಸಹ-ಸಾಹಿತ್ಯ ನೀಡಿದ್ದಾಳೆ.<ref>{{cite web|title=Dover community news|publisher=Dover Community news|url=http://archive.seacoastonline.com/2004news/dover/12312004/arts/56606.htm|date=2004-12-31|accessdate=2007-11-24|archive-date=2007-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20070701080506/http://archive.seacoastonline.com/2004news/dover/12312004/arts/56606.htm|url-status=dead}}</ref> ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಅವಳ ಹದಿನೇಳನೇ ಜನ್ಮದಿನದಂದು (2004 ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ) ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು U.S.ನಲ್ಲಿ #2ನೇ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ #1 ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಕೇವಲ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಏಕಗೀತೆ''[[ಫ್ಲೈ]]'' ಹಾಡಿನೊಂದಿಗೆ U.S.ನಲ್ಲಿ ಎಂಟು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ 1.5 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗಿದ್ದವು.<ref name="MTV-May2005"/> 2004ರಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಎ ಸಿಂಡರೆಲ್ಲಾ ಸ್ಟೋರಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದಳು. ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಋಣಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಬಂದರೂ ಸಹ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಸಾಧಾರಣ ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ವಿಮರ್ಶಕರು ಡಫ್‌ನ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|author=Sarah Chauncey|title=A Cinderella story review|url=http://www.reel.com/movie.asp?MID=139166&buy=closed&Tab=reviews&CID=13#tabs|accessdate=2007-11-25|publisher=Reel.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071201140539/http://www.reel.com/movie.asp?MID=139166&buy=closed&Tab=reviews&CID=13 |archivedate=2007-12-01}}</ref> ಆ ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಅವಳು ''[[ರೈಸ್‌ ಯುವರ್‌ ವಾಯಿಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದಳು. ಅದು ಅವಳ ನಾಟಕಾಧಾರಿತ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಮೊದಲ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅವಳ ಹಿಂದಿನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆಂದು ವಿಮರ್ಶೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಗಳಿದರೆ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ವತಃ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು.<ref>{{cite web|author=Josh Bell|title=Las Vegas Weekly|url=http://www.lasvegasweekly.com/news/archive/2004/oct/07/screen_3/|publisher=Las Vegas weekly|accessdate=2007-11-24|archive-date=2009-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20090724182930/http://www.lasvegasweekly.com/news/archive/2004/oct/07/screen_3/|url-status=dead}}</ref> ಹಲವು ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಡಫ್‌ಳ ಅಭಿನಯದ ಬಗ್ಗೆ ಉದಾಸೀನ ಮನೋಭಾವ ತಾಳಿದ್ದರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವಳ ಧ್ವನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಟುವಾದ ವಿಮರ್ಶೆ ಬರೆದಿರುವ ಅವರು, ಡಿಜಿಟಲ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ ಧ್ವನಿಯಂತೆ ಕಂಡುಬಂದ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಸೆಳೆದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|author=Angel Cohn|url=http://movies.tvguide.com/raise-voice/review/137609|title=''Raise your voice'' review|publisher=''TV Guide''|accessdate=2008-01-20|archive-date=2014-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095622/http://movies.tvguide.com/raise-voice/review/137609|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|author=Randy Cordova|url=http://www.azcentral.com/ent/movies/articles/1008RaiseYourVoice08.html|title=Raise Your Voice|work=The Arizona Republic|date=2004-10-08|accessdate=2005-06-23|archive-date=2007-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20070313004126/http://www.azcentral.com/ent/movies/articles/1008RaiseYourVoice08.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|author= Ken Hanke|url= http://www.mountainx.com/movies/r/raiseyourvoice.php|title= Movie review: Raise Your Voice|publisher= Mountain Xpress|date=2004-10-13|accessdate=2005-06-23}}</ref><ref>{{cite web|author=Eleanor Ringel Gillespie|url=http://www.accessatlanta.com/movies/content/shared/movies/reviews/R/raiseyourvoice.html|title=Access Atlanta: ''Raise Your Voice'' review|work=Cox news service|publisher=Access Atlanta|accessdate=2005-06-23|archive-date=2006-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20060219034055/http://www.accessatlanta.com/movies/content/shared/movies/reviews/R/raiseyourvoice.html|url-status=deviated|archivedate=2006-02-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060219034055/http://www.accessatlanta.com/movies/content/shared/movies/reviews/R/raiseyourvoice.html}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ, ಡಫ್‌ ''ರೈಸ್‌ ಯುವರ್‌ ವಾಯಿಸ್‌'' ಮತ್ತು ''ಎ ಸಿಂಡರೆಲ್ಲಾ ಸ್ಟೋರಿ'' ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಕೆಟ್ಟ ನಟನೆಗಾಗಿ ರಾಜೀ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ]] ಪಡೆದಳು.<ref name="razzies2004">{{cite web|title= The Official Razzie Forums|work=2004 Razzie Nominees and & "Winners"|url=http://www.razzies.com/forum/forum_posts.asp?TID=354&PN=1|publisher=Razzie.com |accessdate=2007-02-01|date=2005-12-05}}</ref> 2005ರಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ ''[[ದಿ ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದಳು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವಳು ವಿಚ್ಛೇದಿತ ಮಹಿಳೆಯ ([[ಹೀದರ್‌ ಲಾಕ್‌ಲೀಯರ್‌]]) ಹಿರಿಯ ಮಗಳ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಡಫ್‌ ಮತ್ತೆ ''ದಿ ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌'' ಮತ್ತು ''ಚೀಪರ್‌ ಬೈ ದಿ ಡಜನ್‌ 2'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ [[ರಾಜೀ ಅವಾರ್ಡ್‌]]ಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಳು.<ref name="razzies2005">{{cite web|title=The Official Razzie Forums|work=2005 Razzie Nominees and & "Winners"|url=http://www.razzies.com/forum/forum_posts.asp?TID=668&PN=1|accessdate=2007-02-01|date=2006-03-06|publisher=Razzies.com|archive-date=2006-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20060325080718/http://www.razzies.com/forum/forum_posts.asp?TID=668&PN=1|url-status=dead}}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ ಅವಳು ವಿಡಂಬನ ಹಾಸ್ಯಚಿತ್ರ ''[[ಮೆಟಿರಿಯಲ್‌ ಗರ್ಲ್ಸ್‌]]'' ದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ [[ಹೈಲಿ ಡಫ್‌]]ಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ.<ref>{{cite web|author=Christy Lemire|title=''Material Girls''-MSN movies review|url=http://movies.msn.com/movies/movie.aspx?m=585606&pkw=PI&vendor=Paid+Inclusion&mp=cr|accessdate=2007-11-24|publisher=MSN movies|archive-date=2007-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20071201142742/http://movies.msn.com/movies/movie.aspx?m=585606&pkw=PI&vendor=Paid+Inclusion&mp=cr|url-status=deviated|archivedate=2007-12-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071201142742/http://movies.msn.com/movies/movie.aspx?m=585606&pkw=PI&vendor=Paid+Inclusion&mp=cr}}</ref> ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಹೈಲೀಯೊಂದಿಗೆ ರಾಜೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಎರಡು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಳು.<ref name="razzies2006">{{cite web|title=The Official Razzie Forums|work=2006 Razzie Nominees|url=http://www.razzies.com/forum/forum_posts.asp?TID=1642&PN=1|accessdate=2007-02-01|date=2007-01-24|publisher=Razzies.com|archive-date=2009-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090721163936/http://www.razzies.com/forum/forum_posts.asp?TID=1642&PN=1|url-status=dead}}</ref> ಡಫ್‌ಳ ಮೂರನೇ ಆಲ್ಬಮ್‌ ''[[ಮೊಸ್ಟ್‌ ವಾಂಟೆಡ್‌]]'' (2005) ಅವಳ ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ನೆಚ್ಚಿನ ದ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವಳ ಹೊಸ ಹಾಡುಗಳು [[ದಿ ಕಿಲ್ಲರ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯುಸ್‌]]ರಂತಹ ಪಾಪ್‌-ರಾಕ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರರಿಂದ ಸ್ಪೂರ್ತಿಗೊಂಡಿದೆ.{{Citation needed|date=December 2009}} ''[[ಟೋಟಲ್‌ ರಿಕ್ವಿಸ್ಟ್‌ ಲೈವ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ, ಅದೊಂದು [[ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ]] ಆಲ್ಬಮ್‌ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಡಫ್‌ ಹೇಳಿದಳು. ಆದರೆ ಅವಳ ಸಂಗೀತ ಕಂಪೆನಿಯು ಅದು ಹೊಸ ಆಲ್ಬಮ್‌ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಸಮಯವೆಂದು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿತು.{{Citation needed|date=December 2009}} ಅವಳ ಹಿಂದಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಆಲ್ಬಂಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ''ಮೊಸ್ಟ್‌ ವಾಂಟೆಡ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಅವಳು ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ನಿಯಂತ್ರಣ ಇರಿಸಿದ್ದಳು.{{Citation needed|date=December 2009}} ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ [[ಜೊಯೆಲ್‌ ಮಡೇನ್‌]] ಮತ್ತು ಸಹೋದರ [[ಬೆಂಜಿ]]ರೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಸಹ-ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದಿದ್ದಾಳೆ. ಅವರಿಬ್ಬರೂ [[ಗುಡ್‌ ಚಾರ್ಲೊಟ್ಟೆ]]ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಆಲ್ಬಮ್‌ ''ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್‌'' 200<ref>{{cite web|author = Margo Whitmire|title = Duff Is 'Most Wanted' On Billboard Album Chart|url = http://www.billboard.com/bbcom/news/article_display.jsp?vnu_content_id=1001020095|publisher=Billboard.com |date =2005-08-24|accessdate =2008-02-01}}</ref> ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅವಳ ಮೂರನೇ ಪ್ರಥಮ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಚೊಚ್ಚಲ ಆಲ್ಬಂ ಎನಿಸಿತು. 2006ರಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಹಾಡುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ''[[4ಎವರ್‌]]'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಡಫ್ ತನ್ನ ''ಮೆಟಿರಿಯಲ್‌ ಗರ್ಲ್ಸ್‌'' ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಸ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದಳು.<ref name="materialgirl">{{cite web |url=http://jam.canoe.ca/Music/2006/01/10/1387005.html |title=Jam ! Music: Interview with Hilary Duff|accessdate=2006-05-10|author= Mike Bell |date= 2006-01-10 |publisher= JAM ! Music |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061029194852/http://jam.canoe.ca/Music/2006/01/10/1387005.html |archivedate=2008-02-01}}</ref>[[ಟಿಂಬಲೆಂಡ್‌]]-ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮಡೊನ್ನಾ ಅವಳ ಸಹೋದರಿಯೊಂದಿಗೆ "[[ಮೇಟಿರಿಯಲ್‌ ಗರ್ಲ್‌]]"ನ ಕವರ್ ಆವೃತ್ತಿ ಸಹ ಸೇರಿದೆ.<ref name="materialgirl"/> === 2007—ಇಂದಿನವರೆಗೆ === [[ಚಿತ್ರ:Hilary Duff crop 2.jpg|150px|thumb|right|2008ರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಟ್ರಿಬೆಕಾ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ವಾರ್‌, ಇಂಕ್‌ನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಡಫ್‌]] ಅವಳ ''ಸ್ಟಿಲ್‌ ಮೊಸ್ಟ್‌ ವಾಂಟೆಡ್‌'' ಪ್ರವಾಸದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳು [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]ನ [[ಗೌದಲಜಾರ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶವನ್ನು ನೀಡಿದಳು. ಸೋಪ್ ಒಪೆರಾ ''[[ರೆಬಲ್ಡೆ]]'' ದಲ್ಲಿ ಅವಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. 2007ರಲ್ಲಿ ''[[ದಿ ಆಂಡಿ ಮಿಲೊನಕಿಸ್‌ ಶೋ]]'' ಮೂರನೇ ಭಾಗದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ನಟಿಯಾಗಿದ್ದಳು.<ref>{{cite web|author= Andrew Lyons|title= ''The Andy Milonakis Show'', not funny|url=http://www.medialifemagazine.com/artman2/publish/TV_Reviews_21/The_Andy_Milonakis_Show_not_funny_11708.asp|publisher=Media Life magazine|date=2007-04-27|accessdate=2007-07-30}}</ref> 2008ರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಡಫ್‌ಳನ್ನು [[CW ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ]] [[ಬೆವರ್ಲಿ ಹಿಲ್ಸ್‌, 90210 ಸ್ಪಿನ್‌ಆಫ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅನ್ನೆ ಮಿಲ್ಸ್‌ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ ಕೇಳಲಾಯಿತು|''ಬೆವರ್ಲಿ ಹಿಲ್ಸ್‌, 90210'' ಸ್ಪಿನ್‌ಆಫ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅನ್ನೆ ಮಿಲ್ಸ್‌ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ ಕೇಳಲಾಯಿತು]]. ಆದರೆ ಡಫ್‌ ಅದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದಳು. ಏಕೆಂದರೆ ಹದಿಹರೆಯದ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗಿಂತ ಹೊರಗಿನ ಇತರ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಎದುರುನೋಡುವುದರಲ್ಲಿ ಅವಳು ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿವಹಿಸಿದ್ದಳು.<ref name="90210eonline1">{{cite web|url=http://www.eonline.com/uberblog/watch_with_kristin/b4286_hilary_duff_not_bound_90210.html|title= Hilary Duff not bound for 90210?|accessdate=2009-12-13|author=Kristin Dos Santos|authorlink=Kristin Dos Santos|date=2008-04-28|publisher=E! Online - Watch with Kristin}}</ref><ref name="90210eonline2">{{cite web|url=https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800316895/bio|title=Hilary Duff Biography|accessdate=2009-12-13|publisher=Yahoo! Movies|archive-date=2009-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114075325/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800316895/bio|url-status=dead}}</ref> ಅವಳು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ [[IMG ಮಾಡೆಲ್ಸ್‌]]ಗೆ ರೂಪದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕೂಡ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಳು.<ref>{{cite web|url=http://www.imgworld.com/entertainment/talent/models.sps|title=IMG World-Hilary Duff|accessdate=2008-05-17|publisher=IMG World modelling agency|archiveurl= https://web.archive.org/web/20080530192351/http://www.imgworld.com/entertainment/talent/models.sps |archivedate=2008-05-30}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Hilary Duff crop 3.jpg|thumb|left|175px|2007ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಚ್‌ಮ್ಯುಸಿಕ್‌ ವಿಡಿಯೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಿಲರಿ ಡಫ್‌.]] ಡಫ್‌ ತನ್ನ ಮೂರನೇ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಆಲ್ಬಮ್‌ ''[[ಡಿಗ್ನಿಟಿ]]'' ಗಾಗಿ [[ಕರಾ ಡಿಯೊಗಾರ್ಡಿ]]ರೊಂದಿಗೆ ಸಹ-ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬರೆದಳು ಮತ್ತು ಡಿಯೋಗಾರ್ಡಿ ಇದನ್ನು [[ರೆಟ್‌ ಲಾರೆನ್ಸ್‌]], [[ಟಿಮ್‌ ಆಂಡ್ ಬಾಬ್‌]], ಮತ್ತು [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ವಿಶನ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಸಹನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು. ಡಫ್‌ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು "ಹೆಚ್ಚು [[ನೃತ್ಯಶೈಲಿ]]"ಯಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೈಜ ಸಂಗೀತ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು. ಮುಂದುವರಿಸಿ, "ನಾವು ಆಲ್ಬಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಕರಾರುವಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳಲಿಕ್ಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನನಗೆ ಇದೊಂದು ವಿನೋದ ಮತ್ತು ನಾಜೂಕಾದ ವಿಭಿನ್ನ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊಸತನದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇದು ನಿಜವಾಗಲೂ ಸರಾಗವಾದ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು.<ref>{{cite web |title=For The Record: Quick News On Hilary Duff |publisher=MTV.com |url=http://www.mtv.com/news/articles/1538486/20060814/story.jhtml |date=2006-08-14 |accessdate=2007-10-09 |archive-date=2009-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090722041502/http://www.mtv.com/news/articles/1538486/20060814/story.jhtml |url-status=dead }}</ref> 2005 ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಡಫ್‌ ಸಹೋದರಿಯರು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಎನಿಮೇಟ್ ಮಾಡಿದ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ''[[ಫೂಡ್‌ಪೈಟ್‌!]]'' ಗೆ ತಮ್ಮ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. [[ಲಯನ್ಸ್‌ ಗೇಟ್‌ ಎಂಟರ್ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌]] ಈ ಚಿತ್ರದ ವಿತರಣೆ ಕಾರ್ಯ ನೋಡಿಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವನಿಗದಿತ ಬಿಡುಗಡೆ ದಿನಾಂಕವಿರಲಿಲ್ಲ. ಚಲನಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಲಾರಿ ಕ್ಯಾಸನೊಫ್‌‌‌‌‌ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, "ಚಿತ್ರದ ಪಾತ್ರವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ ಸಹೋದರಿಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ತಾವು ಪುಳಕಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|publisher= Coming Soon.net|title= Animated Foodfight! at Lions Gate|url= http://www.comingsoon.net/news/topnews.php?id=8878|date=2005-03-22|accessdate=2009-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050323080524/http://www.comingsoon.net/news/topnews.php?id=8878 |archivedate=2005-03-23}}</ref> ''[[ವಾರ್‌, ಇಂಕ್‌.]]'' ನಲ್ಲಿ [[ಜಾನ್‌ ಕುಸಾಕ್‌]]ನ ಎದುರು ಡಫ್‌ ನಟಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಇದು 2008 ಮೇ 23ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಲಾಸ್‌ ಎಂಜೆಲ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. 2007ರ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 7ರಲ್ಲಿ ''[[ಎಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಟು ಗ್ರೇಟಾ]]'' ಮತ್ತು ''[[ವಾಟ್‌ ಗೋಸ್‌ ಅಪ್‌]]'' ಎಂಬ ಎರಡು ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಿತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಾಡುವುದಾಗಿ''[[ಮಚ್‌ಆನ್‌ಡಿಮಾಂಡ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಖಚಿತಪಡಿಸಿತು.<ref>{{cite web|publisher= Hilaryduff.com|title= Hilary Duff official website- Movies|url= http://www.hilaryduff.com/portal/movies/movies.asp|accessdate= 2008-02-27|archive-date= 2008-02-24|archive-url= https://web.archive.org/web/20080224104506/http://www.hilaryduff.com/portal/movies/movies.asp|url-status= deviated|archivedate= 2008-02-24|archiveurl= https://web.archive.org/web/20080224104506/http://www.hilaryduff.com/portal/movies/movies.asp}}</ref> 2008ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ ಪೋಲಿಷ್‌ ಸಹೋದರರ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ ''[[ಸ್ಟೇ ಕೂಲ್‌]]'' ನ ಪಾತ್ರವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಳು. [[ವಿನೊನಾ ರೈಡರ್‌]], ಮಾರ್ಕ್‌ ಪೋಲಿಷ್‌, [[ಸೀನ್‌ ಆಸ್ಟಿನ್‌]], [[ಚೇವಿ ಚೇಸ್‌]], ಮತ್ತು [[ಜೋನ್‌ ಕ್ರಿಯರ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ಅವಳು ನಟಿಸಿದಳು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಶಾಸ್ಟ ಒ'ನೀಲ್‌ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಲೈಂಗಿಕಾಕರ್ಷಣೆಯ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಹಿರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯೆಂದು ಅದರಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಿತವಾಗಿದ್ದು, ಚಿತ್ರವು 2009ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದೆಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="2008 update">{{cite web | url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/film/news/e3ib3b4f691bfdc20772502704475feb635 | title="Hilary Duff joins 'Cool' school" | author=Borys Kit | publisher=Hollywood Reporter | date=2008-06-24 | accessdate=2008-06-25 | archive-date=2008-06-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080627162525/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/film/news/e3ib3b4f691bfdc20772502704475feb635 | url-status=dead }}</ref> 2008ರ ನವೆಂಬರ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ಳ ಎರಡನೇ ಯಶಸ್ವಿ ಆಲ್ಬಮ್‌ ''[[ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿಲರಿ ಡಫ್‌]]'' ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.com/Best-Hilary-Duff/dp/B001DTWX20/ref=sr_1_3?ie=UTF8&s=music&qid=1218148868&sr=8-3 |title= Amazon.com- Best Of Hilary Duff album|accessdate= 2008-08-08|publisher=Amazon.com}}</ref> ಮತ್ತು [[ಡಿಪೆಚೆ ಮೋಡ್‌]]ನ "[[ಪರ್ಸನಲ್‌ ಜೀಸಸ್‌]]" ಮಾದರಿಯಾಗಿರುವ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಮೊದಲ ಹಾಡು "[[ರೀಚ್‌ ಔಟ್‌]]", ಇದರ ಹಿಂದಿನ ತಿಂಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಡಫ್‌ಳ #1 ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಮೂರನೇ ಯಶಸ್ವಿ ನೃತ್ಯಾಧಾರಿತ ಹಾಡಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|author=Jennifer Tormo|title=Hilary Duff to begin recording new album |url=http://www.allheadlinenews.com/articles/7011706507|work=Celebrity News Service|publisher=All Headline News|date=2008-07-23|accessdate=2008-07-24 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080730235423/http://www.allheadlinenews.com/articles/7011706507 |archivedate= 2008-07-30}}</ref><ref>{{cite web|author=Karen Bliss|title=Off the Cuff with Hilary Duff|url=http://music.aol.ca/article/Hilary-Duff/142/|publisher=AOL Music, Canada|accessdate=2007-11-23|archive-date=2010-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20100417102844/http://music.aol.ca/article/Hilary-Duff/142/|url-status=deviated|archivedate=2010-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100417102844/http://music.aol.ca/article/Hilary-Duff/142/}}</ref> ಅದರ ನಂತರ ಡಫ್‌ ತನ್ನ ಆರು ವರ್ಷದ ಸೇವೆಯ ನಂತರ ತನ್ನ [[ಹಾಲಿವುಡ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ ‌]]ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದಳು.<ref>{{cite web|url=http://fashionrules.com/2008/11/fashion-rules-gets-hilary-duff-exclusive-interview/|title=Hilary Duff discontinues clothing line|accessdate=2009-05-26|publisher=Fashion rules|archive-date=2016-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160119085348/http://fashionrules.com/2008/11/fashion-rules-gets-hilary-duff-exclusive-interview/|url-status=dead}}</ref> ನಂತರ ಅವಳು MTV ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, 2008ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹೊಸ ಆಲ್ಬಮ್‌ನ ಕಾರ್ಯವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು.<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1599450/20081116/duff_hilary.jhtml|title=Hilary Talks new LP at event|accessdate=2009-05-26|publisher=MTV.com|archive-date=2009-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090308121504/http://www.mtv.com/news/articles/1599450/20081116/duff_hilary.jhtml|url-status=dead}}</ref> 2009ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ [[ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಿತ್ರ‌]], ''ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಬೊನೀ ಆಂಡ್ ಕ್ಲೈಡ್‌'', ''[[ಬೊನೀ ಆಂಡ್ ಕ್ಲೈಡ್‌]]'' ನ ರೂಪಾಂತರದಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ ನಟಿಸುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.variety.com/article/VR1117999103.html?categoryid=13&cs=1|title=Hilary Duff set for ''Bonnie and Clyde''|accessdate=2009-02-05|work=Variety.com}}</ref> 2009ರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ [[ವಿಲಿಯಮ್‌ ಗೇ]]ರವರು ಬರೆದ ''ಪ್ರೋವಿಸನ್ಸ್‌ ಆಫ್ ನೈಟ್‌'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕ ಆಧಾರಿತ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು. ಲಂಪಟ, ಮದ್ಯವ್ಯಸನಿ ತಾಯಿಯ ಮಗಳಾದ ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗಿ ರೇವನ್‌ ಹಾಫಾಕೇರ್‌ಳ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ ನಟಿಸಿದ್ದಳು.<ref>{{Cite web |url=http://www.starnewsonline.com/article/20090424/ARTICLES/904249983?Title=Hilary-Duff-among-actors-filming-Provinces-in-Pender-County |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-03-22 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303194416/http://www.starnewsonline.com/article/20090424/ARTICLES/904249983?Title=Hilary-Duff-among-actors-filming-Provinces-in-Pender-County |url-status=deviated |archivedate=2016-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303194416/http://www.starnewsonline.com/article/20090424/ARTICLES/904249983?Title=Hilary-Duff-among-actors-filming-Provinces-in-Pender-County }}</ref> ಡಫ್‌ ಒಲಿವಿಯಾ ಬರ್ಕ್‌ನಂತೆ ಏಳು-ಸಂಚಿಕೆ ಆರ್ಕ್‌ಗೆ ಒಲಿವಿಯಾ ಬುರ್ಕ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದಳು. ''[[ಗಾಸಿಪ್ ಗರ್ಲ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರನಟಿಯೊಬ್ಬಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾಲೇಜಿನ ಅನುಭವವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ NYUಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ ಯಾಗುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ವೆನೆಸ್ಸಾನೊಂದಿಗೆ([[ಜೆಸಿಕಾ ಶೋರ್‌]])ನ ಸಹವಾಸಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ.<ref>{{cite web|author=Michael Ausiello|title=Hilary Duff joins ''Gossip Girls''|url=http://ausiellofiles.ew.com/2009/07/hilary-duff-joins-gossip-girl.html|publisher=Entertainment Weekly|date=2009-07-01|accessdate=2009-07-04|archive-date=2009-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090704020810/http://ausiellofiles.ew.com/2009/07/hilary-duff-joins-gossip-girl.html|url-status=dead}}</ref> 2009ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಗಿಲ್ ಜಂಗರ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಡೇನಿಯಲ್ಲಾ ಬ್ರೊಡ್‌ಸ್ಕಿರವರ "ಡೈರಿ ಆಫ್ ಎ ವರ್ಕಿಂಗ್ ಗರ್ಲ್‌" ಪುಸ್ತಕ ಆಧರಿಸಿದ ಬಾವಪ್ರಧಾನ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರವಾದ ''[[ದಿ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ ಆಫ್‌ ಫಾಲಿಂಗ್ ಇನ್‌ ಲವ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ ನಟಿಸುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ABC ಫ್ಯಾಮಿಲಿಗೆ ಕಿರುತೆರೆಗಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಷನ್ ವರದಿಗಾರ್ತಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಉದ್ಯಮಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾತಳಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಆಶಯದೊಂದಿಗೆ ಸೂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಪುರುಷರ ವಿಹಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನ ಬರೆಯುತ್ತಾಳೆ.<ref name="hollywoodreporter.com">{{Cite web |url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/news/e3i0cdf40bc01587c41c6b46149b37d5df8 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-08-12 |archive-date=2009-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090812140119/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/news/e3i0cdf40bc01587c41c6b46149b37d5df8 |url-status=live }}</ref> 2009ರ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ [[ಪೆಮ್ಮ್‌ ಫಾರ್‌ DKNY]]ನಂತೆ [[DKNY]] ಜೀನ್ಸ್‌ಯೊಂದಿಗೆ ಎರಡನೇ ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದಳು.<ref>{{Cite web |url=http://stylenews.peoplestylewatch.com/2009/09/18/video-hilary-duff-takes-her-femme-for-dkny-jeans-line-on-a-chase/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-03-22 |archive-date=2009-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091130010135/http://stylenews.peoplestylewatch.com/2009/09/18/video-hilary-duff-takes-her-femme-for-dkny-jeans-line-on-a-chase/ |url-status=dead }}</ref> ಅವಳು ತನ್ನ ವಯಸ್ಸಿನ ಹುಡುಗಿಯರಿಗಾಗಿ ಕಳಚಬಹುದಾದ ಶಿರೋವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಂದಿಸಬಹುದಾದ ಸೊಂಟಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಳು.<ref>{{Cite web |url=http://www.celebrityclothingline.com/celebrity-entrepreneurs/hilary-duff-joins-forces-with-dkn/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-03-22 |archive-date=2017-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831002155/http://celebrityclothingline.com/celebrity-entrepreneurs/hilary-duff-joins-forces-with-dkn/ |url-status=dead }}</ref> == ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ == 2004ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ ತನ್ನ ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸವಾದ "[[ಸ್ಟಫ್‌ ಬೈ ಹಿಲರಿ ಡಫ್‌]]" ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದಳು. ಈ ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ [[ಟಾರ್ಗೆಟ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ [[ಕ್ಮಾರ್ಟ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆ, ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ [[ಜೆಲ್ಲರ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ [[ಎಡ್ಗರ್ಸ್‌ ಸ್ಟೋರ್ಸ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ವಿತರಿಸಲಾಯಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಉಡುಪಿನ ವಿನ್ಯಾಸ ಆರಂಭಿಸಿದ ಕಂಪನಿ,ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನಂತರ ಪೀಠೋಪಕರಣ, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹದಿಹರೆಯ ಮತ್ತು ಅವರಿಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕವರ ಗುಂಪನ್ನು ಗುರಿಯಿರಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web|author= Daniel Jimenez|title= Hilary Duff: The Right Stuff|publisher= Young Money|url= http://www.youngmoney.com/entertainment/personalities/060227|accessdate= 2007-07-25|archive-date= 2007-07-30|archive-url= https://web.archive.org/web/20070730030927/http://www.youngmoney.com/entertainment/personalities/060227|url-status= dead}}</ref> 2007ರಲ್ಲಿ Stardoll.com ಎನ್ನುವ ಅಂತರಜಾಲ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಕಾಗದದ ಗೊಂಬೆಗೆ (ಹಿಲರಿ ಡಫ್‌ಳ ಸ್ವಂತ ಗೊಂಬೆ ಸೇರಿದಂತೆ) ಬಟ್ಟೆತೊಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಡಫ್‌ಳ ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಿದೆ. 2009ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ, ಡಫ್‌ ಮತ್ತು [[DKNY ಜೀನ್ಸ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯು ತಮ್ಮ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಹೊಸ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸಹಯೋಗದ ಇಡುಪಿನ ಸರಣಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಡಫ್‌ಳು [[ಪೆಮ್ಮ್‌ ಫಾರ್‌ DKNY]] ಜೀನ್ಸ್‌ ಎನ್ನುವ DKNY ಜೀನ್ಸ್‌ ಬ್ರಾಂಡ್‌ನ ವಿಶೇಷ ಉಡುಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸಹ-ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದಳು. 2009ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಮಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಉಡುಪಿನ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|publisher=PRNewswire|title=Hilary Duff and DKNY Jeans Launch Femme for DKNY Jeans|url=http://news.prnewswire.com/DisplayReleaseContent.aspx?ACCT=104&STORY=/www/story/02-05-2009/0004967098&EDATE=#linktopagetop|date=2009-02-05|accessdate=2009-02-05|archive-date=2009-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090212023002/http://news.prnewswire.com/DisplayReleaseContent.aspx?ACCT=104&STORY=%2Fwww%2Fstory%2F02-05-2009%2F0004967098&EDATE=#linktopagetop|url-status=deviated|archivedate=2009-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090212023002/http://news.prnewswire.com/DisplayReleaseContent.aspx?ACCT=104&STORY=%2Fwww%2Fstory%2F02-05-2009%2F0004967098&EDATE=#linktopagetop}}</ref><ref>{{cite web|author=Tracey Lomrantz|title=Hilary Duff For DKNY Jeans: Would You Wear It?|url=http://www.glamour.com/fashion/blogs/slaves-to-fashion/2009/02/hilary-duff-for-dkny-jeans-wou.html|date=2009-02-05|accessdate=2009-02-05|archive-date=2009-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206202133/http://www.glamour.com/fashion/blogs/slaves-to-fashion/2009/02/hilary-duff-for-dkny-jeans-wou.html|url-status=deviated|archivedate=2009-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090206202133/http://www.glamour.com/fashion/blogs/slaves-to-fashion/2009/02/hilary-duff-for-dkny-jeans-wou.html}}</ref> 2004ರಲ್ಲಿ [[ಪ್ಲೇಮೇಟ್ಸ್‌ ಟಾಯ್ಸ್‌]] ಅವಳ [[ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೊಂಬೆ]]ಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|title=MTV.com News for The Record !|publisher=MTV.com|url=http://www.mtv.com/news/articles/1480405/20031113/pink.jhtml?headlines=true|accessdate=2005-12-23|date=2003-11-13|archive-date=2006-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20060219081212/http://www.mtv.com/news/articles/1480405/20031113/pink.jhtml?headlines=true|url-status=dead}}</ref> 2006ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ಮೇಟಲ್‌]]ಸಂಸ್ಥೆಯು ಹಿಲರಿ ಡಫ್‌ಳ [[ಬಾರ್ಬಿ]] ಗೊಂಬೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಹಿಂದೆ ಫ್ಯಾಷನ್ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಬಾರ್ಬಿ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಡಫ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಳು<ref name="designdoll">{{cite web|title=Celebrity news- Hilary Duff Barbie doll|url=http://www.actressarchives.com/news.php?id=3315|date=2006-12-22 |accessdate=2008-01-08}}</ref> ಆಕೆಯ ಗೊಂಬೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ,ಅವಳು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧರ ಗೊಂಬೆ ಹೊಂದಿರುವ [[ರೀಸ್ ವಿದರ್‍ಸ್ಪೂನ್]], [[ಬೆಯೋನ್ಸೆ ನೋಲೆಸ್]] ಮತ್ತು [[ಲುಸಿಲೆ ಬಾಲ್‌]] ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದಳು.<ref name="designdoll"/> 2006ರ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಡಫ್‌ ತನ್ನ "[[ವಿದ್‌ ಲವ್‌...]] ಹಿಲರಿ ಡಫ್‌" ಎನ್ನುವ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದಳು. ಇದನ್ನು [[ಎಲಿಜಬೆತ್‌ ಎರ್ಡನ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿತರಿಸಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು U.S.ನ [[ಮ್ಯಾಕಿಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮಾರಾಟಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಜಪಾನ್‌ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಂತಹ ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು. "ವಿದ್‌ ಲವ್‌..."ವಿದ್‌ ಲವ್‌...ಹಿಲರಿ ಡಫ್‌"ವು 2006ಯ ಕೊನೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ U.S. ಮಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾದ ಮೂರು ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ "ರಾಪಡ್‌ ವಿದ್‌ ಲವ್‌" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಬೇಸಿಗೆ ಆವೃತ್ತಿಯ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಡಫ್‌ ಪ್ರಕಟಿಸಿದಳು. ಅದು 2008ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗಿಫ್ಟ್‌ ಸೆಟ್‌ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರೇಮಿಗಳ ದಿನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|title=Wrapped With Love|url=http://www.hilaryduff.com/portal/news/news.asp?item=5000189|publisher=Hilaryduff.com|accessdate=2008-02-03|date=2008-01-15|archive-date=2008-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20080202065630/http://www.hilaryduff.com/portal/news/news.asp?item=5000189|url-status=deviated|archivedate=2008-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080202065630/http://www.hilaryduff.com/portal/news/news.asp?item=5000189}}</ref> ಡಫ್‌ ಮತ್ತು ಅವಳ ಸಾಕುನಾಯಿ ಲೋಲಾ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌]] ಆಟದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ''[[The Sims 2: Pets]]'' ಈ ಆಟವು 2006ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಆಟದ ಕನ್ಸೊಲ್‌ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಡಫ್‌ಳ ಪಾತ್ರವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಟಗಾರರ ಅನುಕರಣೆಗಳಿಗೆ ಡಫ್‌ ಮತ್ತು ಲೋಲಾ ಜತೆ ಸ್ನೇಹಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬೆರೆಯಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="Thesims2">{{cite web|title= Hilary Duff to appear in EA's The Sims 2 Pets|url= http://thesims2.ea.com/news/detail.php?id=814|publisher= The Sims 2 Online|date= 2006-10-05|accessdate= 2006-10-05|archive-date= 2006-11-03|archive-url= https://web.archive.org/web/20061103231839/http://thesims2.ea.com/news/detail.php?id=814|url-status= deviated|archivedate= 2006-11-03|archiveurl= https://web.archive.org/web/20061103231839/http://thesims2.ea.com/news/detail.php?id=814}}</ref> ಡಫ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ,ಖ್ಯಾತನಾಮರಾದ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ ಹಿಲ್ಟನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜೆಸ್ಸಿಕಾ ಸಿಂಪ್ಸನ್‌]]ರಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಮುದ್ದಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಫ್ಯಾಷನ್ ವಸ್ತುಗಳಂತೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು "ಎನಿಮಲ್‌ ವೆಲ್‌ಫೇರ್‌ ಲೀಗ್‌" ಎನ್ನುವ ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕು ರಕ್ಷಣೆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಟೀಕಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|publisher=Sunday mail|title=AdelaideNow... Paris sends wrong message|url=http://www.news.com.au/adelaidenow/story/0,22606,21359410-2682,00.html|date=2007-03-11|accessdate=2007-03-13|archiveurl=https://archive.today/20120907033321/http://www.adelaidenow.com.au/news/south-australia/paris-sends-wrong-message/story-e6frea83-1111113133160|archivedate=2012-09-07|url-status=live}}</ref> == ಲೋಕೋಪಕಾರ == ಡಫ್‌ ಹಲವು [[ದತ್ತಿನಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ]] ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅವಳು [[ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳ]] ಬೆಂಬಲಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಕಿಡ್ಸ್‌ ವಿದ್‌ ಕಾಸ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.<ref name="cnib">{{cite web |title=Hilary Duff turns from tunes to toys to help visually impaired children |date=2005-01-14 |url=http://www.cnib.ca/eng/media-centre/stories/hillary-duff.htm |accessdate=2006-05-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051203074330/http://cnib.ca/eng/media-centre/stories/hillary-duff.htm |archivedate=2008-02-17 }}</ref> ಅವಳು [[ಚಂಡಮಾರುತ ಕತ್ರಿನಾ]]ದಿಂದ ಸಂತ್ರಸ್ತರಾದವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ $250,000ನಷ್ಟು ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದಳು.<ref name="softpedia">{{cite web|title=Hilary Duff Donates $250,000 To Katrina’s Victims|publisher=Softpedia.com|url=http://news.softpedia.com/news/Hilary-Duff-Donates-250-000-To-Katrina-s-Victims-7553.shtml|accessdate=2006-05-10|archive-date=2006-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20060627223018/http://news.softpedia.com/news/Hilary-Duff-Donates-250-000-To-Katrina-s-Victims-7553.shtml|url-status=dead}}</ref> 2005ನಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಚಂಡಮಾರುತ ಕತ್ರಿನಾ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಸುಮಾರು 2.5&nbsp;ದಶಲಕ್ಷ ಊಟಗಳನ್ನು ದೇಣಿಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದಳು. 2006ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ [[ನ್ಯೂಒರ್ಲೀನ್ಸ್‌]] ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಿ, ಊಟವನ್ನು ವಿತರಿಸಲು USA ಹಾರ್ವೆಸ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದಳು.<ref>{{cite web|url=http://www.modernguitars.com/archives/002266.html|title=Hilary Duff Visits Hurricane Victims on First Anniversary of Storm|work=Modern Guitars Magazine|accessdate=2006-09-16|date=2006-08-22|archive-date=2006-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20061117072109/http://www.modernguitars.com/archives/002266.html|url-status=deviated|archivedate=2006-11-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061117072109/http://www.modernguitars.com/archives/002266.html}}</ref> ಅವಳು "ಅಡ್ರೆ ಹೆಪ್ಬರ್ನ್‌ ಚೈಲ್ಡ್‌ ಬೆನೆಫಿಟ್‌ ಫಂಡ್‌"ನ ಸಲಹೆಗಾರರ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು "ಕಿಡ್ಸ್‌ ವಿದ್‌ ಕಾಸ್‌"ನ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಹ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ.<ref>{{cite web|url=http://movies.about.com/cs/duffhilary/a/hilaryduffbio.htm|title=Hilary Duff biography|publisher=About.com|date=2003-08-20|accessdate=2008-01-11|archive-date=2007-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071223074156/http://movies.about.com/cs/duffhilary/a/hilaryduffbio.htm|url-status=deviated|archivedate=2007-12-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071223074156/http://movies.about.com/cs/duffhilary/a/hilaryduffbio.htm}}</ref> 2008ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 8ನಲ್ಲಿ, "ದ್ಯಾಟ್ಸ್‌ ಸೊ ಗೇ"ನಂತಹ [[LGBT]] ವಿರೋಧಿ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಯುವಕರು ಬಳಸದಂತೆ ತಡೆಯಲು [[ಏಡ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌]]ರ ದಿ [[ಥಿಂಕ್‌ ಬಿಪೋರ್‌ ಯು ಸ್ಪೀಕ್‌ ಅಭಿಯಾನ‌]] ಮತ್ತು [[GLSEN]]ಗಳು ನಡೆಸಿದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾಳೆ.<ref>{{cite web|author= Stuart Elliott|publisher= New York Times|url=https://www.nytimes.com/2008/10/08/business/media/08adco.html?_r=1&oref=slogin |title=A push to curb use of ugly phrases |date=2008-10-07 |accessdate=2008-10-11}}</ref> ಜುಲೈ 2009ರಲ್ಲಿ ಡಫ್ [[ಕೊಲಂಬಿಯ]] ರಾಜಧಾನಿ [[ಬೊಗೊಟಾ]]ದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಯುವ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು. ಯುವ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿದು ಆಹಾರ ತುಂಬಿದ ಬೆನ್ನಿನ ಚೀಲಗಳನ್ನು ಅಗತ್ಯವಾದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಿತರಿಸಲಿದ್ದಾಳೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/showbiz/a164379/duff-made-youth-ambassador-in-colombia.html|title=Duff made youth ambassador in Colombia|publisher=DigitalSpy.com|date=2009-07-09}}</ref> ಡಫ್‌ ತಾನು [[ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ]] ಬೆಂಬಲಿಗಳು ಎಂದು ಹಲವು ಬಾರಿ ಹೇಳಿದ್ದಾಳೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಾರೆಯಾಗದಿದ್ದರೆ ಏನಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದಳು ಎಂದು ಡಫ್‌ಳಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದಾಗ, "ನಾನು ಚಿಕ್ಕವಳಿದ್ದಾಗ ಸದಾ [[ಪಶುವೈದ್ಯೆ]]ಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸಾಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ನನಗೆ ನಂತರ ತಿಳಿಯಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಅದು ನನಗೆ ಸರಿಯಾದ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದೆ. ಮಕ್ಕಳು ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಥವಾ ಅವುಗಳಂತಿರುವ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಏನೋ ಒಂದು ವಿಶೇಷತೆ ಇದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು.<ref>{{Cite web |url=http://www.peta2.com/OUTTHERE/o-gossip104.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-03-22 |archive-date=2005-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050406221619/http://www.peta2.com/OUTTHERE/o-gossip104.asp |url-status=dead }}</ref> == ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == 2006ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ''[[ಎಲ್ಲೆ]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, "...([[ಕನ್ಯತ್ವ]])ವು ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಇಷ್ಟಪಡುವ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಹಾಗಂತ ನಾನು ಲೈಂಗಿಕತೆ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿಲ್ಲವೆಂದಲ್ಲ.ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ತಿಳಿದಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನೀವು ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತೀರಿ" ನಂತರ ಡಫ್‌ [[ಮಚ್‌ಮ್ಯುಸಿಕ್‌]]ಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ತಾನು ಲೇಖನದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಹೇಳಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆ ವಿಷಯವು "ನಾನು ಹೇಳಬೇಕೆಂದಿರುವ ವಿಷಯವನ್ನು..." ಒಳಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು.<ref name="deny">{{cite web|title=Hilary Denies Elle Virginity Quotes|url=http://www.muchmusic.com/news/story.asp?id=18014|publisher=MuchMusic.com| date=2006-07-27| accessdate=2006-07-28 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070309211029/http://www.muchmusic.com/news/story.asp?id=18014 | archivedate= 2007-03-09}}</ref> 2008ದಲ್ಲಿ ''[[ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್‌]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಈ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದಳು.<ref name="deny2">{{cite web|title=Exclusive: Hilary Duff 'Absolutely Did Not Say' She Was a Virgin|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,467570,00.html|publisher=foxnews.comom| date=2008-12-16| accessdate=2008-12-22}}</ref> 2001ರಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ ಗಾಯಕ [[ಅರೋನ್‌ ಕಾರ್ಟರ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ವಿಹಾರ ನಡೆಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್‌ ಸಂಚಿಕೆಗಾಗಿ ಕಾರ್ಟರ್‌ನ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ''ಲಿಜ್ಜೀ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗುಯಿರ್‌'' ಯ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಇವರಿಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|coauthors=Mai Dinh, Janet Murphy|title=People.com: Hilary Duff Biography|url=http://www.people.com/people/hilary_duff/biography|publisher=People.com|accessdate=2007-11-25|archive-date=2007-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20071014005136/http://www.people.com/people/hilary_duff/biography|url-status=dead}}</ref><ref name="moviefone">{{cite web|title=Hilary Duff Moviefone|publisher=AOL.com|url=http://www.moviefone.com/celebrity/hilary-duff/1503393/main|accessdate=2007-11-25}}</ref> [[ಲಿಂಡ್ಸೆ ಲೋಹನ್‌]]ಳಿಗಾಗಿ ಕಾರ್ಟರ್‌ ಡಫ್‌ಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅವನ ಮತ್ತು ಲೋಹನ್‌ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮುರಿದುಬಿತ್ತು ಮತ್ತು ಡಫ್‌ಳೊಂದಿಗೆ ವಿಹಾರವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಡಫ್‌ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಜತೆಗೆ ಡಫ್‌ಳಿಗೆ ತಾನು ಮೋಸ ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿ ಕಾರ್ಟರ್‌ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ. ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಡಫ್‌ಳ "ಹೃದಯ ಒಡೆಯಿತು" ಮತ್ತು ಅವನು ತಾನು ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪಿಗಾಗಿ "ಕ್ಷಮೆ" ಯಾಚಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ..<ref name="aaron">{{cite web|title=Carter Reveals All About Hilary and Lindsay Love Triangle|publisher=Contactmusic.com|url=http://www.contactmusic.com/new/xmlfeed.nsf/mndwebpages/carter%20reveals%20all%20about%20hilary%20and%20lindsay%20love%20triangle|date=2005-02-18|accessdate=2006-05-10|archive-date=2009-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090515105338/http://www.contactmusic.com/new/xmlfeed.nsf/mndwebpages/carter%20reveals%20all%20about%20hilary%20and%20lindsay%20love%20triangle|url-status=dead}}</ref> 2004ರಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ [[ಗುಡ್‌ ಚಾರ್ಲೊಟ್ಟೆ]] ಗಾಯಕ [[ಜೊಯೆಲ್‌ ಮಡೇನ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ವಿಹಾರ ನಡೆಸುವುದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು.<ref name="moviefone"/> ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಊಹಾಪೋಹದ ನಂತರ, 2005ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ''[[ಸೆವೆನ್ಟೀನ್‌]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ಳ ತಾಯಿ ಸುಸೇನ್‌ ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದಳು.<ref name="June">{{cite web|title=How Hilary Found 'The Perfect Man' !!|url=http://extratv.warnerbros.com/v2/news/0605/16/3/text.html|work=Extra TV|publisher=Warner Bros.|date=2005-06-16|accessdate=2006-05-10| archiveurl=https://web.archive.org/web/20060813220107/http://extratv.warnerbros.com/v2/news/0605/16/3/text.html| archivedate=2008-02-05}}</ref> 2006ರ ನವೆಂಬರ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ ಮತ್ತು ಮಡೇನ್‌ರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ ಮುರಿದುಬಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=For The Record: Quick News On Raekwon, Jay-Z & More|url=http://www.mtv.com/news/articles/1546769/20061129/brown__chris__18_.jhtml|publisher=MTV.com|date=2006-11-28|accessdate=2006-12-09|archive-date=2009-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090421174517/http://www.mtv.com/news/articles/1546769/20061129/brown__chris__18_.jhtml|url-status=dead}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ 22 ವರ್ಷಗಳ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನದ ನಂತರ, ಡಫ್‌ಳ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು,ತಂದೆಯ ಕಡೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹದಿಂದಾಗಿ ಬೇರೆಬೇರೆಯಾದರು. ತನ್ನ ಪೋಷಕರ ಬೇರ್ಪಡುವಿಕೆಯಿಂದಾದ ನೋವನ್ನು ಅವಳು ತನ್ನ ಹಾಡುಗಳಾದ "[[ಸ್ಟ್ರೇಂಜರ್‌]]" ಮತ್ತು "[[ಜಿಪ್ಸಿ ವುಮನ್‌]]"ನಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾಳೆ.<ref>{{cite web|title=The outsider|url=http://www.telegraph.co.uk/fashion/main.jhtml?xml=/fashion/2007/07/01/sthilary101.xml|work=The Telegraph|date=2007-07-01|accessdate=2008-02-17|archive-date=2008-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080203105000/http://www.telegraph.co.uk/fashion/main.jhtml?xml=%2Ffashion%2F2007%2F07%2F01%2Fsthilary101.xml|url-status=dead}}</ref> 2007ರಲ್ಲಿ ಡಫ್‌ [[NHL]] ಆಟಗಾರನಾದ [[ಮೈಕ್‌ ಕೊಮ್ರೀ]]ಯೊಂದಿಗೆ ವಿಹಾರ ನಡೆಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು. ಅವಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಮೈಕ್‌ನ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ಡಫ್‌ಳ 20ನೇ ವರ್ಷದ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ [[ಮರ್ಸಿಡೀಸ್-ಬೆಂಜ್‌]] ಅನ್ನು ಕೊಮ್ರೀ ಖರೀದಿ ಮಾಡಿದ.<ref>{{cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20058187,00.html|title=Hilary Duff's Boyfriend Gives Her a Mercedes for Her Birthday|accessdate=2007-10-10|author=Mike Fleeman|date=2007-09-21|work=People magazine|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011023255/http://www.people.com/people/article/0,,20058187,00.html|url-status=dead}}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | ಚಲನಚಿತ್ರ |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | ವರ್ಷ ! style="background: #CCCCCC;" |ಚಲನಚಿತ್ರ ! style="background: #CCCCCC;" | ಪಾತ್ರ ! style="background: #CCCCCC;" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- 2001 | ''[[ಹ್ಯುಮನ್‌ ನೆಚರ್‌]]'' | ಯಂಗ್‌ ಲೈಲಾ ಜ್ಯುಟ್‌ | |- | rowspan="3"| 2003 | ''[[ಎಜೆಂಟ್‌ ಕೋಡಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌]]'' | ನಟಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾನೊರ್ಸ್‌ | |- | ''[[ದಿ ಲಿಜ್ಜೀ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗುಯಿರ್‌ ಮೂವಿ]]'' | [[ಲಿಜ್ಜೀ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗುಯಿರ್‌]]/ಇಸಾಬೆಲ್ಲಾ ಪರಿಗಿ | |- | ''[[ಚೀಪರ್‌ ಬೈ ದಿ ಡಜನ್‌]]'' | ಲೊರೈನ್‌ ಬ್ಯಾಕರ್‌ | |- | rowspan="2"| 2004 | ''[[ಎ ಸಿಂಡರೆಲ್ಲಾ ಸ್ಟೋರಿ]]'' | ಸಮಂಥಾ "ಸ್ಯಾಮ್‌" ಮೊಂಟ್ಗೊಮೆರಿ (ಸಿಂಡರೆಲ್ಲಾ) | |- | ''[[ರೈಸ್‌ ಯುವರ್‌ ವಾಯಿಸ್‌]]'' | ತೆರೆಸಾ "ಟೆರ್ರಿ" ಫ್ಲೆಚ್ಚರ್‌ | |- |rowspan="2"| 2005 | ''[[ದಿ ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌]]'' | ಹೋಲಿ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್‌ | |- | ''[[ಚೀಪರ್‌ ಬೈ ದಿ ಡಜನ್‌ 2]]'' | ಲೊರೈನ್‌ ಬ್ಯಾಕರ್‌ | |- | 2006 |''[[ಮೆಟಿರಿಯಲ್‌ ಗರ್ಲ್ಸ್‌]]'' | ಟಾಂಜನಿಯಾ "ಟಾಂಜೀ" ಮರ್ಚೆಟ್ಟಾ | ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಸಹ |- | 2008 |''[[ವಾರ್‌, ಇಂಕ್‌.]]'' | ಯೋನಿಕಾ ಬಾಬಿಯೀಹ್‌ | |- | rowspan="2"| 2009 |''[[ವಾಟ್‌ ಗೋಸ್‌ ಅಪ್‌]]'' | ಲುಸಿ ಡೈಮಂಡ್‌ | 3ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ ಬಫೆಲೊ ನಯಾಗಾರ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು |- | ''[[ಎಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಟು ಗ್ರೇಟಾ]]'' | ಗ್ರೇಟಾ | ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಸಹ |- |rowspan="3"| 2010 | ''[[ಸ್ಟೇ ಕೂಲ್‌]]'' | ಶಾಸ್ಟ ಒ'ನೀಲ್‌ | 2009ರ [[ಟ್ರಿಬೆಕಾ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ‌]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು |- |''[[ಪ್ರೋವಿಸನ್ಸ್‌ ಆಫ್ ನೈಟ್‌]]'' |ರೇವನ್‌ ಹಾಫ್‌ಎಕ್ರೆ | [ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರದ ಹಂತ] <ref>ಹಾಟ್ಸ್‌, ಎಮಿ. [http://www.starnewsonline.com/article/20090424/ARTICLES/904249983?Title=Hilary-Duff-among-actors-filming-Provinces-in-Pender-County "ಹಿಲರಿ ಢಫ್ ಎಮಾಂಗ್ ಆಕ್ಟರ್ಸ್ ಪಿಲ್ಮಿಂಗ್ 'ಪ್ರಾವಿನ್ಸಸ್' ಇನ್ ಪೆಂಡರ್ ಕೌಂಟಿ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303194416/http://www.starnewsonline.com/article/20090424/ARTICLES/904249983?Title=Hilary-Duff-among-actors-filming-Provinces-in-Pender-County |date=2016-03-03 }} ''ಸ್ಟಾರ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌ ಆನ್‌ಲೈನ್‌''. 2009ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 24.</ref> |- |''[[ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಬೊನೀ ಆಂಡ್ ಕ್ಲೈಡ್‌]]'' | [[ಬೊನೀ ಪಾರ್ಕರ್‌]] |[ನಿರ್ಮಾಣದ ಮುಂಚಿನ ಹಂತ] |- | ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ | ''[[ಫುಡ್‌ಪೈಟ್‌!]]'' | ಸನ್‌ಶೈನ್‌ ಗುಡ್‌ನೆಸ್‌ | (ಧ್ವನಿ ಮಾತ್ರ) |} {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | ದೂರದರ್ಶನ ಅಥವಾ ವಿಡಿಯೊಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | ವರ್ಷ ! style="background: #CCCCCC;" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! style="background: #CCCCCC;" | ಪಾತ್ರ ! style="background: #CCCCCC;" | ವಿತರಕರು |- | 1998 | ''[[ಕ್ಯಾಸ್ಪರ್‌ ಮೀಟ್ಸ್‌ ವೆಂಡಿ]]'' | ವೆಂಡಿ 20ನೇ ಸೆಂಚುರಿ ಫಾಕ್ಸ್‌ ಹೋಮ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌ |- | 1999 | ''[[ದಿ ಸೋಲ್‌ ಕಲೆಕ್ಟರ್‌]]'' | ಎಲಿ | [[CBS]] |- (2002) | ''[[ಕ್ಯಾಡೆಟ್‌ ಕೆಲಿ]]'' | ಕೆಲಿ ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ |- 2004 | ''[[ಇನ್‌ ಸರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌‌ ಸಂಟಾ]]'' ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ | [[ಮಿರಾಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌]] |- | 2010 | ''[[ದಿ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಆಫ್‌ ಫಾಲಿಂಗ್ ಇನ್‌ ಲವ್‌]]'' | ಲೇನ್‌ ಡೆನಿಯಲ್‌ | ABC ಫ್ಯಾಮಿಲಿ<ref name="hollywoodreporter.com"/> |} {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | ದೂರದರ್ಶನ |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | ವರ್ಷ ! style="background: #CCCCCC;" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! style="background: #CCCCCC;" | ಪಾತ್ರ ! style="background: #CCCCCC;" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 2001–2004 | ''[[ಲಿಜ್ಜೀ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗುಯಿರ್‌]]'' | [[ಲಿಜ್ಜೀ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗುಯಿರ್‌]] |ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ |- | 2009 |''[[ಗಾಸಿಪ್‌ ಲವ್‌]]'' | ಒಲಿವಿಯಾ ಬರ್ಕ್‌ | ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುವ ಪಾತ್ರ (ಭಾಗ 3, ಹಲವು ಸಂಚಿಕೆಗಳು) |} {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | ದೂರದರ್ಶನ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರಗಳು |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | ವರ್ಷ ! style="background: #CCCCCC;" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! style="background: #CCCCCC;" | ಪಾತ್ರ ! style="background: #CCCCCC;" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 2000 | ''[[ಚಿಕಾಗೊ ಹೋಪ್‌]]'' | ಜೆಸ್ಸಿ ಸೆಲ್ಡನ್‌ | "ಕೋಲ್ಡ್‌ ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌" (ಭಾಗ 6, ಸಂಚಿಕೆ 17) |- |rowspan=2|2003 |ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡ್ರೀಮ್ಸ್‌ | ಶಂಗ್ರಿ-ಲಾಸ್‌ |"ಚೇಂಜ್‌ ಎ ಕಮಿಂಗ್‌" (ಭಾಗ 2, ಸಂಚಿಕೆ 8) |- | ''[[ಜಾರ್ಜ್‌ ಲೋಪೆಜ್‌]]'' |ಸ್ಟೀಫನಿ |"ಟೀಮ್‌ ಲೀಡರ್‌" (ಭಾಗ 2, ಸಂಚಿಕೆ 22) |- |2004 | ''[[ಫ್ರಾಸಿಯರ್‌]]'' | ಬ್ರಿಟ್ನಿ | "ಫ್ರಾಸಿಯರ್‌-ಲೈಟ್‌" (ಭಾಗ 11, ಸಂಚಿಕೆ 12) |- |rowspan="2"| 2005 | ''[[ಜೋನ್ ಆಫ್ ಅರ್ಕಾಡಿಯಾ]]'' | ಡಿಲಾನ್‌ ಸ್ಯಾಮುಲ್ಸ್‌ | "ದಿ ರೈಸ್‌ ಆಂಡ್‌ ಫಾಲ್ ಆಫ್‌ ಜೋನ್‌ ಗಿರರ್ಡಿ" (ಭಾಗ 2, ಸಂಚಿಕೆ 14) |- | ''[[ಜಾರ್ಜ್‌ ಲೋಪೆಜ್‌]]'' | ಕೆಂಜಿ | "ಜಾರ್ಜ್‌'ಸ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌" (ಭಾಗ 4, ಸಂಚಿಕೆ 19) |- | 2007 | ''[[ದಿ ಆಂಡಿ ಮಿಲೊನಕಿಸ್‌ ಶೋ]]'' |ಸ್ವಯಂ ಪಾತ್ರ | "ಆಂಡಿ ಮೂಸ್‌ ಟು L.A." (ಸಂಚಿಕೆ 1, ಭಾಗ 3) |- |rowspan=3| 2009 | ''[[ಗೋಸ್ಟ್‌ ವಿಸ್ಪರರ್‌]]'' | ಮೋರ್ಗನ್‌ ಜೆಫ್ರೀಸ್‌ | "ಥ್ರಿಲ್ಡ್‌ ಟು ಡೆತ್‌" (ಭಾಗ 4, ಸಂಚಿಕೆ 19) |- | ''[[Law & Order: Special Victims Unit|ಲಾ ಆಂಡ್‌ ಆರ್ಡರ್‌: SVU]]'' | ಆಶ್ಲೀ ವಾಕರ್‌ | "ಸೆಲ್‌ಫಿಶ್‌" (ಭಾಗ 10, ಸಂಚಿಕೆ 19) |} == ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಪಟ್ಟಿ == ;ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳು * ''[[ಮೆಟಾಮೊರ್ಫೊಸಿಸ್‌]]'' (2003) * ''ಹಿಲರಿ ಡಫ್‌'' (2004) * ''[[ಡಿಗ್ನಿಟಿ]]'' (2007) ;ಬೇರೆ ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳು * ''[[ಸಾಂಟಾ ಕ್ಲಾಸ್‌ ಲೇನ್‌]]'' (2002) * ''[[ಮೊಸ್ಟ್‌ ವಾಂಟೆಡ್‌]]'' (2005) * ''[[4ಎವರ್‌]]'' (2006) * ''[[ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿಲರಿ ಡಫ್‌]]'' (2008) == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == {| class="wikitable" |- ! ವರ್ಷ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭ |- | rowspan="1"| 2000 | TV ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪೈಲಟ್ - ಯುವ ಪೋಷಕ ನಟಿಯಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯ (''[[ದಿ ಸೋಲ್‌ ಕಲೆಕ್ಟರ್‌]]'' )<ref>{{cite web |url=http://www.youngartistawards.org/noms21.htm |title=21st Annual awards |accessdate=2008-07-13 |publisher=Young Artist foundation}}</ref> | ಯುವ ಕಲಾವಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು |- | rowspan="1"| 2003 | ವರ್ಷದ ಹದಿಹರಯ<ref>{{cite web |url=http://www.rollingstone.com/artists/hilaryduff/articles/story/5940065/teenager_of_the_year |title=Teenager of the year: Hilary Duff |accessdate=2008-07-13 |publisher=Rolling Stone|date=2003-08-27|author=Mark Binelli|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060920181320/http://www.rollingstone.com/artists/hilaryduff/articles/story/5940065/teenager_of_the_year|archivedate=2006-09-20}}</ref> | ''[[ರೊಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌]]'' |- | rowspan="2"| 2004 | ನೆಚ್ಚಿನ ಗಾಯಕಿ<ref name="trl awards">{{cite web |url=http://www.livedaily.com/news/6428.html |title=Hilary Duff sets spring & summer dates |accessdate=2008-07-13 |publisher=Live Daily news |date=2004-04-26 |author=Jon Zahlaway |archive-date=2008-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080907040119/http://livedaily.com/news/6428.html |url-status=dead }}</ref> | [[ನಿಕೆಲೊಡಿಯೊನ್‌ ಕಿಡ್ಸ್‌' ಚಾಯಿಸ್‌ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌]], USA |- | ವಿಶೇಷ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸಂಗೀತಗಾರರ ತಂಡ (''[[ಚೀಪರ್‌ ಬೈ ದಿ ಡಜನ್‌]]'' )<ref>{{cite web |url=http://www.youngartistawards.org/noms25.htm |title=25th Annual awards |accessdate=2008-07-13 |publisher=Young Artist foundation}}</ref> | ಯುವ ಕಲಾವಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು |} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ == * {{cite book|author=Dougherty, Terri|title=Hillary Duff|publisher=Lucent Books|year=2007|id=ISBN 978-1-4205-0012-7}} == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Hilary Duff}} * {{Official|http://www.hilaryduff.com}} * {{IMDb name|id=0240381|name=Hilary Duff}} * [http://www.hilaryduffmusic.com/ ಹಾಲಿವುಡ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು] {{Persondata |NAME=Duff, Hilary Erhard |ALTERNATIVE NAMES= |SHORT DESCRIPTION=Actress, singer |DATE OF BIRTH=September 28, 1987 |PLACE OF BIRTH=[[Houston]], [[Texas]] |DATE OF DEATH= |PLACE OF DEATH= }} {{DEFAULTSORT:Duff, Hilary}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಬಾಲನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್ ಬಾಲ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ನಾಟ್ಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಮಹಿಳಾ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಗೀತಗಾರರು - ಗೀತ ರಚನೆಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ದೂರದರ್ಶನ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್ -ಭಾಷೆಯ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] fb26jyvtpoq2yuo4qy1wbhm4y33lvbg 0 23588 1383065 1376103 2026-08-16T03:55:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383065 wikitext text/x-wiki '''ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆ''' ಎಂಬುದು ಒಂದು ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವ ರಾಶಿಯಿಂದ ಒಂದು ತಂಪಾದ ರಾಶಿಗೆ ಆಗುವ [[ಉಷ್ಣದ ಶಕ್ತಿ]]ಯ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ. ವಸ್ತುವೊಂದು ತನ್ನ [[ಪರಿಸರ]]ದಿಂದ ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಂದು ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ [[ತಾಪ]]ದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ''ಶಾಖದ ಹರಿವು'' ಅಥವಾ ''ಶಾಖದ ವಿನಿಮಯ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ''ಉಷ್ಣದ ಶಕ್ತಿಯ ವರ್ಗಾವಣೆ'' ಯು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ, ಸದರಿ ಕಾಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಸರವು [[ಉಷ್ಣದ ಸಮತೋಲನ]] ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪುವುದರಿಂದ, ಅವು ಒಂದೇ ತಾಪದಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಉಷ್ಣಬಲ ವಿಜ್ಞಾನದ ಎರಡನೇ ನಿಯಮ]] ಅಥವಾ [[ಕ್ಲೌಷಿಯಸ್‌]] ಹೇಳಿಕೆಯಿಂದ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವಂತೆ, ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯು ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದು ಉನ್ನತ-ತಾಪದ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ತಂಪಾದ-ತಾಪದ ವಸ್ತುವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮೀಪ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ತಾಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದ್ದಾಗ, ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಎಂದಿಗೂ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅದರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕೇವಲ ತಗ್ಗಿಸಬಹುದು. == ವಹನ == {{Main|Heat conduction}} ವಹನ ಎಂಬುದು ಭೌತದ್ರವ್ಯದ ಕಣಗಳ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಾಗುವ ಶಾಖದ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗಿದೆ. ಶಕ್ತಿಯ ವರ್ಗಾವಣೆಯು ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಡೆಯಬಹುದು ಅಥವಾ ಲೋಹಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ ಮುಕ್ತ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿನ ವಿಸರಣದಿಂದ ಆಗಬಹುದು ಅಥವಾ ನಿರೋಧಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ [[ಫೋನಾನ್‌ ಕಂಪನ]]ದಿಂದ ನಡೆಯಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಬೇರೆಯದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಅಣುಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಕಂಪಿಸಿದಾಗ, ಅಥವಾ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಒಂದು ಅಣುವಿನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿದಂತೆ, ವಹನದ ಮೂಲಕ ಶಾಖವು ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಘನ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ವಹನವು ಅತೀವವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅಣುಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರುವ ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧಗಳ ಒಂದು ಜಾಲವು, ಕಂಪನದ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಶಕ್ತಿಯ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಇರದಂಥ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ, ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥವೊಂದರೊಳಗೆ ಕಣಗಳ ವಿಸರಣವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಶಾಖ ವಹನವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೋಲಿಸಬಹುದು. ಈ ಬಗೆಯ ಶಾಖ ವಿಸರಣವು ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಶಿ ವಿಸರಣದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಘನ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅದು ಸಂಭವಿಸಬಹುದೋ ಅದರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಭಿನ್ನತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ರಾಶಿ ವಿಸರಣವು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಲೋಹಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ತಾಮ್ರ, ಪ್ಲಾಟಿನಂ, ಬಂಗಾರ, ಕಬ್ಬಿಣ, ಇತ್ಯಾದಿ) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಷ್ಣದ ಶಕ್ತಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ [[ವಾಹಕಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ]]. ಲೋಹಗಳು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ವಿಧಾನವೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ: [[ಲೋಹೀಯ ಬಂಧಗಳು]] ([[ಸಹವೇಲನ್ಸಿಯ]] ಅಥವಾ [[ಅಯಾನಿನ ಬಂಧಗಳಿಗೆ]] ಪ್ರತಿಯಾಗಿರುವಂತೆ) ಮುಕ್ತವಾಗಿ-ಚಲಿಸುವ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವು ಲೋಹದ ಮೂಲಕ ಉಷ್ಣದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. [[ಸಾಂದ್ರತೆ]]ಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ವಹನವೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥಗಳು (ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅನಿಲಗಳು) ಕಡಿಮೆ ವಹನೀಯವಾಗಿವೆ. ಅನಿಲವೊಂದರಲ್ಲಿನ ಅಣುಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಬೃಹತ್‌‌ ಅಂತರವೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ: ಅಣುಗಳ ನಡುವೆ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಇವೆಯೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ವಹನವು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಎಂದೇ ಅರ್ಥ. ಅನಿಲಗಳ ವಾಹಕತೆಯು ತಾಪದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವ ಒತ್ತಡದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ವಾಹಕತೆಯು, ನಿರ್ವಾತದಿಂದ ಒಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಬಿಂದುವಿನವರೆಗೆ ಬಂದು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಈ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಅನಿಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಹೇಗಿರುತ್ತದೆಯೆಂದರೆ, ಅನಿಲದ ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳು ಒಂದು ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಶಾಖವನ್ನು ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಅವು ಒಂದನ್ನೊಂದು ಪರಸ್ಪರ ಘರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿನ ಈ ಬಿಂದುವಿನ ನಂತರ, ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ವಾಹಕತೆಯು ಕೊಂಚವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಅನಿರ್ಬಂಧತೆ ಅಥವಾ ಸರಾಗತೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾಧ್ಯಮವು ವಹಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ಅನಿರ್ಬಂಧತೆಯನ್ನು ಪರಿಮಾಣಿಸಲು ಎಂಜಿನಿಯರುಗಳು ''ಉಷ್ಣದ ವಾಹಕತೆ'' ಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ''ವಾಹಕತೆಯ ನಿಯತಾಂಕ'' ಅಥವಾ ''ವಹನ ಗುಣಾಂಕ'', ''k'' ಎಂದೂ ಹೆಸರಿದೆ. [[ಉಷ್ಣದ ವಾಹಕತೆ]]ಯಲ್ಲಿ ''k'' ಎಂಬುದು ಹೀಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ "(ΔT) ಎಂಬ ಒಂದು ತಾಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, (A) ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲ್ಮೈಯೊಂದಕ್ಕೆ ಎಂದಿನಂತಿರುವ ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಒಂದು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, (L) ಎಂಬ ಒಂದು ದಪ್ಪದ ಮೂಲಕ (t) ಎಂಬ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಹವನ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ Q ಎಂಬ ಶಾಖದ ಪರಿಮಾಣ [...]." ಉಷ್ಣದ ವಾಹಕತೆಯು ಒಂದು ಭೌತದ್ರವ್ಯ ''[[ಗುಣ]]'' ವಾಗಿದ್ದು, ಮಾಧ್ಯಮದ [[ಅವಸ್ಥೆ]], ತಾಪ, ಸಾಂದ್ರತೆ, ಮತ್ತು ಆಣ್ವಿಕ ಬಂಧಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಅದು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಒಂದು [[ಶಾಖ ಕೊಳವೆ]]ಯು ಒಂದು ಅಪ್ರವರ್ತಕ ಸಾಧನವಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಉಷ್ಣದ ವಾಹಕತೆಯನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿದೆಯೇನೋ ಎಂಬಂತೆ ಅದು ವರ್ತಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ;ಸ್ಥಿರ-ಸ್ಥಿತಿಯ ವಹನಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಿರುವ ಅಸ್ಥಿರ ವಹನ * '''ಸ್ಥಿರ ಸ್ಥಿತಿಯ ವಹನ''' ವು ವಹನದ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ವಹನವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತಿರುವ ತಾಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಸ್ಥಿರಾಂಕವಾಗಿದ್ದಾಗ ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಒಂದು ಸರಿದೂಗುವಿಕೆ ಸಮಯದ ನಂತರ, ವಹನ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿನ ತಾಪಗಳ (ತಾಪ ಕ್ಷೇತ್ರ) ಪ್ರದೇಶದ ವಿತರಣೆಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಸಲಾಕೆಯು ಒಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ತಂಪಾಗಿ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಇರಬಹುದು, ಆದರೆ ಸಲಾಕೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ತಾಪಗಳ ಪ್ರವಣತೆಯು ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಲಾಕೆಯ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿನ ತಾಪವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಈ ತಾಪವು ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ದಿಕ್ಕಿನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ರೇಖೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಿರ ಸ್ಥಿತಿಯ ವಹನದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ವಿಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಶಾಖದ ಮೊತ್ತವು, ಹೊರಬರುತ್ತಿರುವ ಶಾಖದ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಿರ ಸ್ಥಿತಿಯ ವಹನದಲ್ಲಿ, ನೇರ ಪ್ರವಾಹದ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ವಹನದ ಎಲ್ಲಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು "ಶಾಖ ಪ್ರವಾಹಗಳಿಗೆ" ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು. ಇಂಥ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, "ಉಷ್ಣದ ಪ್ರತಿರೋಧಗಳು" ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಪ್ರತಿರೋಧಗಳಿಗೆ ಸದೃಶಿಯಾಗಿರುವಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ತಾಪವು ವೋಲ್ಟೇಜಿನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡ ಶಾಖವು ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಪ್ರವಾಹದ ಸದೃಶಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. * '''ಅಸ್ಥಿರ ವಹನ''' ದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಸ್ಥಿರವಲ್ಲದ- ಸ್ಥಿತಿಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಬಿಸಿಯಾದ ತಾಮ್ರ ಚೆಂಡನ್ನು ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ತಾಪದಲ್ಲಿರುವ ತೈಲದೊಳಗೆ ಬೀಳಿಸಿದಾಗ ಆಗುವಂತೆಯೇ, ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ತಾಪದ ಕುಸಿತ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಳವು ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಸ್ತುವಿನೊಳಗಿನ ತಾಪದ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಮಯದ ಒಂದು ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುವಿನೊಳಗಿನ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ತಾಪದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯ ಅಡಗಿರುತ್ತದೆ. ಶಾಖ ವಹನದ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ''ಅಸ್ಥಿರ ವಹನ'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಧತಿಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು (ಸರಳ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಿಂದ ಆಗಬೇಕಿರುವ ಅಂದಾಜು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಅನ್ವಯಿಕೆ, ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಗತ್ಯವು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ರೇಖಾಚಿತ್ರದ ಜನಪ್ರಿಯ ವಿಧಾನವೊಂದು [[ಹೀಸ್ಲರ್‌ ಕೋಷ್ಟಕ]]ಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ;ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪದ್ಧತಿಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ''[[ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪದ್ಧತಿಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]]'' ಯು ಅಸ್ಥಿರ ವಹನದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂದಾಜಾಗಿದೆ. ವಸ್ತುವೊಂದರೊಳಗಿನ ಶಾಖ ವಹನವು, ವಸ್ತುವಿನ ಗಡಿರೇಖೆಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿರುವ ಶಾಖ ವಹನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಈ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಂದಾಜಿನ ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿದ್ದು, ಅಸ್ಥಿರ ವಹನ ಪದ್ಧತಿಯ ಒಂದು ಮಗ್ಗುಲನ್ನು (ಅಂದರೆ ವಸ್ತುವಿನೊಳಗಡೆ ಇರುವುದನ್ನು) ಒಂದು ಸಮನಾದ ಸ್ಥಿರ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪದ್ಧತಿಗೆ (ಅಂದರೆ, ವಸ್ತುವಿನೊಳಗಿನ ತಾಪದ ಮೌಲ್ಯವು ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರಬಹುದಾದರೂ, ವಸ್ತುವಿನೊಳಗಿನ ತಾಪವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಏಕರೂಪದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ) ಇದು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ, [[ಬಯೋಟ್‌ ಸಂಖ್ಯೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಭಿನ್ನ ತಾಪದ ಒಂದು ಏಕರೂಪದ ತೊಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗಿನ ವಸ್ತುವಿನ ಗಡಿರೇಖೆಯನ್ನು ದಾಟಿಕೊಂಡು ವಸ್ತುವಿನೊಳಗಿನ ವಹನೀಯ ಶಾಖ ಪ್ರತಿರೋಧಕ್ಕೆ ಆಗುವ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ಒಡ್ಡಲಾಗುವ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಅನುಪಾತ ಎಂಬುದಾಗಿ ಬಯೋಟ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುವಿನೊಳಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡ ಶಾಖಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಲಾದ ಉಷ್ಣದ ಪ್ರತಿರೋಧವು, ವಸ್ತುವಿನೊಳಗಡೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಸರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಶಾಖಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಲಾದ ಪ್ರತಿರೋಧಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ, ಬಯೋಟ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯು 1ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಈ ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಬಯೋಟ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ''ವಸ್ತುವಿನೊಳಗಡೆಯಿರುವ ಪ್ರದೇಶದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಏಕರೂಪವಾಗಿರುವ ತಾಪ'' ದ ಅಂದಾಜನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ, ವಸ್ತುವಿನೊಳಗಡೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡ ಶಾಖವು ಸ್ವತಃ ಏಕರೂಪವಾಗಿ ವಿತರಿಸಲ್ಪಡಲು ಸಮಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ಶಾಖಕ್ಕೆ ಇದ್ದ ಪ್ರತಿರೋಧಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಸ್ವತಃ ಹೀಗೆ ಏಕರೂಪವಾಗಿ ವಿತರಿಸಲ್ಪಡುವಾಗಿನ ಪ್ರತಿರೋಧವು ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಈ ಸಮಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಭಾವಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಯೋಜನಾತ್ಮಕವಾಗಿ-ನಿಖರವಾದ ಅಂದಾಜು ಹಾಗೂ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಬಯೋಟ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 0.1ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪದ್ಧತಿಯ ಅಂದಾಜಿಗೆ ಇರುವ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾದ ಪರಿಹಾರವು, ಕೆಳಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿರುವ ನ್ಯೂಟನ್ನನ ಶೀತಕ ನಿಯಮವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಈ ವಿಧಾನವು, ಮಾನವರ ಮರಣದ ಸಮಯವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ನ್ಯಾಯಸ್ಥಾನಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು ಅಥವಾ ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಜೀವನಸೌಕರ್ಯಗಳ ಮಟ್ಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ತತ್‌ಕ್ಷಣ ಸಂಭವಿಸುವ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಲು ಇದನ್ನು [[HVAC]]ಗೂ (heating, ventilating and air-conditioning) ಅಂದರೆ, ಬಿಸಿಮಾಡುವಿಕೆ, ಗಾಳಿ-ಬೆಳಕು ನೀಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹವಾನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಅಥವಾ ಕಟ್ಟಡ ವಾತಾವರಣ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>ಹೀಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌ - ಎ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್‌ ಅಪ್ರೋಚ್‌ ಬೈ ''ಯುಗ್ನಸ್‌ A ಸೆಂಗೆಲ್‌''</ref> == ಸಂವಹನ == {{Main|convection}} {{Cleanup-section|date=March 2009}} {{Copyedit|section|date=March 2009}} ಸಂವಹನ ಎಂಬುದು ಭೌತದ್ರವ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳ ಚಲನೆಯ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುವ ಉಷ್ಣದ ಶಕ್ತಿಯ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗಿದೆ. ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥದ ಚಲನೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಸಂವಾಹಕ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥದ ಬೃಹತ್‌ ಚಲನೆಯ ಇರುವಿಕೆಯು, ಘನ ಮೇಲ್ಮೈ ಹಾಗೂ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥದ ನಡುವಿನ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಯುಗ್ನಸ್‌ A ಸೆಂಗೆಲ್ (2003), “ಹೀಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌-ಎ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್‌ ಅಪ್ರೋಚ್‌” 2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ. ಪ್ರಕಾಶಕ: ಮೆಕ್‌ಗ್ರಾ ಹಿಲ್‌ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‌, ಪುಟ 26 ಇಂದ: ISBN 0-07-245893-3, 9780072458930, ಗೂಗಲ್‌ ಪುಸ್ತಕ ಶೋಧ. 20-04-09ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು</ref> ಸಂವಾಹಕ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ: * ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಂವಹನ: ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥದಲ್ಲಿನ ತಾಪದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ಲಾವಕತೆಯ ಬಲಗಳ ಮೂಲಕ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥ ಚಲನೆಯು ಪರಿಣಮಿಸಿದಾಗ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಂವಹನವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬಾಹ್ಯ ಮೂಲವೊಂದರ ಗೈರುಹಾಜರಿಯಲ್ಲಿ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥದ ರಾಶಿಯು ಒಂದು ಬಿಸಿ ಮೇಲ್ಮೈನ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅದರ ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಚೆದುರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥದ ರಾಶಿಯು ಕಡಿಮೆ ದಟ್ಟವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ, ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥವು ಲಂಬವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅಡ್ಡಡ್ಡಲಾಗಿ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ, ತಂಪಾದ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥವು ದಟ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥವು ಮುಳುಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವ ರಾಶಿಯು ಶಾಖವನ್ನು ಆ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥದ ತಂಪಾದ ರಾಶಿಯೆಡೆಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>http://biocab.org/Heat_Transfer.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100821004350/http://biocab.org/Heat_Transfer.html |date=2010-08-21 }} ಬಯಾಲಜಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ ಆರ್ಗನೈಸೇಷನ್‌, ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2006, “ಹೀಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌”, 20/04/09ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು</ref> * ಬಲವಂತದ ಸಂವಹನ: ಪಂಖಗಳು ಮತ್ತು ಪಂಪುಗಳಂಥ ಬಾಹ್ಯ ಮೂಲದಿಂದಾಗಿ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥವು ಮೇಲ್ಮೈನ ಮೇಲೆ ಹರಿಯಲು ಬಲವಂತಕ್ಕೊಳಗಾದಾಗ, ಒಂದು ಕೃತಕವಾಗಿ ಚೋದಿಸಿದ ಸಂವಹನ ಪ್ರವಾಹವು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಲವಂತದ ಸಂವಹನ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>http://www.engineersedge.com/heat_transfer/convection.htm Engineers Edge‌, 2009, “ಕನ್ವೆಕ್ಷನ್‌ ಹೀಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌”, 20/04/09ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು</ref> ಆಂತರಿಕ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಹರಿವು ಕೂಡಾ ಸಂವಹನವನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಲ್ಲವು. ಕೊಳವೆಯೊಂದರ ಮೂಲಕದ ಒಂದು ಹರಿವಿನಂಥ ಒಂದು ಘನ ಗಡಿರೇಖೆಯಿಂದ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥವು ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಆಂತರಿಕ ಹರಿವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಘನ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಎದುರಿಸದೆಯೇ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥವು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಣೆಗೊಂಡಾಗ ಒಂದು ಬಾಹ್ಯ ಹರಿವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಸಂವಹನಗಳು, ಅದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಂವಹನವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಬಲವಂತದ ಸಂವಹನವಾಗಿರಬಹುದು, ಪರಸ್ಪರ ಒಂದನ್ನೊಂದು ಅವಲಂಬಿಸಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅವು ಆಂತರಿಕ ಅಥವಾ ಬಾಹ್ಯ ಸಂವಹನೆಗಳಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.{{Citation needed|date=April 2010}} ಸಂವಾಹಕ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಈ ಸಮೀಕರಣದಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ:<ref>‌ಲೂಯಿಸ್ C. ಬರ್ಮೀಸ್ಟರ್‌‌, (1993) “ಕನ್ವೆಕ್ಟಿವ್‌ ಹೀಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌‌”, 2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ ಪ್ರಕಾಶಕ: ವೈಲೆ-ಇಂಟರ್‌ಸೈನ್ಸ್‌, ಪುಟ 107 ISBN 0-471-57709-X, 9780471577096, ಗೂಗಲ್‌ ಪುಸ್ತಕ ಶೋಧ. 20-03-09ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು</ref> :<math>q = hA(T_s - T_b)</math> A ಎಂಬುದು ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಮೇಲ್ಮೈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ''T'' _''s'' ಎಂಬುದು ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ''T'' _''b'' ಎಂಬುದು ಬೃಹತ್‌ ತಾಪದಲ್ಲಿರುವ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥದ ತಾಪವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ''T'' _''b'' ಎಂಬುದು ಪ್ರತಿ ಸನ್ನಿವೇಶದೊಂದಿಗೂ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ "ತುಂಬಾ" ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥದ ತಾಪವಾಗಿದೆ. ''h'' ಎಂಬುದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣಾ ಗುಣಾಂಕವಾಗಿದ್ದು, ತಾಪದಂಥ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥದ ಭೌತಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಸಂವಹನವು ಸಂಭವಿಸುವ ಭೌತಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಮೇಲೆ ಅದು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೊಳಗಾಗುವ ಪ್ರತಿ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಗುಣಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು ಅಥವಾ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ವಿಶಿಷ್ಟ ರಚನಾ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಹಾಗೂ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಗುಣಾಂಕಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಲು ಅನೇಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧವಾಗಿರದೆ ಸೀದಾಹರಿಯುವ ಹರಿವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಗುಣಾಂಕವು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಹರಿವುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ; ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಹರಿವುಗಳು ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ, ತೆಳುವಾದ ಹರಿಯದೇ ನಿಂತ ಒಂದು ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥ ಪೊರೆ ಪದರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.<ref>http://www.engineersedge.com/heat_transfer/convection.htm Engineers Edge, 2009, “ಕನ್ವೆಕ್ಷನ್‌ ಹೀಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌‌”, 20/03/09ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು</ref> == ವಿಕಿರಣ == {{Main|Thermal radiation}} ವಿಕಿರಣ ಎಂಬುದು ಶೂನ್ಯ ಅವಕಾಶದ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುವ ಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗಿದೆ. ನಿರಪೇಕ್ಷ ಶೂನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರುವ ಒಂದು ತಾಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳೂ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಆ ವಸ್ತುಗಳು ಒಂದು [[ಕಪ್ಪು ಕಾಯ]]ವಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಅವುಗಳಿಂದ ಹೊರಸೂಸಲ್ಪಡಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಗುಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವುಗಳ [[ಉತ್ಸರ್ಜಕತೆ]]ಗೆ ಸಮನಾಗಿರುವ ಒಂದು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳೂ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತವೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ವಿಕಿರಣವು [[ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಅಲೆಗಳ]] ಮೂಲಕ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುವುದರಿಂದ, ವಿಕಿರಣವು ಸಂಭವಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಮಾಧ್ಯಮದ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಒಂದು ನಿಖರವಾದ [[ನಿರ್ವಾತ]]ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಾತದ ಮೂಲಕವೂ ವಿಕಿರಣವು ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ಶಕ್ತಿಯು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬೆಚ್ಚಗಾಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ನಿರ್ವಾತದ ಮೂಲಕ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಗಳ ''ಪ್ರತಿಫಲನಶೀಲತೆ'' ಮತ್ತು ''ಉತ್ಸರ್ಜಕತೆ'' ಗಳೆರಡೂ ತರಂಗಾಂತರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ಲ್ಯಾಂಕ್‌ನ [[ಕಪ್ಪು-ಕಾಯ ವಿಕಿರಣ]]ದ ನಿಯಮದಿಂದ [[ತೀವ್ರತೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವಂತೆ, ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ವಿಕಿರಣದ ತರಂಗಾಂತರ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ತಾಪವು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಕಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಪ್ರತಿಫಲನಶೀಲತೆಯು ಒಳಬರುವ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ವಿಕಿರಣದ ತರಂಗಾಂತರ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಕಿರಣದ ಮೂಲದ ತಾಪವಿರುತ್ತದೆ. ಉತ್ಸರ್ಜಕತೆಯು ತರಂಗಾಂತರ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವತಃ ಕಾಯದ ತಾಪವಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಬೆಳಕಿಗೆ ಅತೀವವಾಗಿ ಪ್ರತಿಫಲನಾಶೀಲವಾಗಿರುವ (ಪ್ರತಿಫಲನಶೀಲತೆಯು ಸುಮಾರು 0.90ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ) ತಾಜಾ ಮಂಜು ಬೆಳ್ಳಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 0.5 ಮೈಕ್ರೋಮೀಟರುಗಳಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಉನ್ನತ ಶಕ್ತಿಯ ತರಂಗಾಂತರದೊಂದಿಗಿನ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಅದು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸುಮಾರು -5&nbsp;°Cನಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ತಾಪದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 12 ಮೈಕ್ರೋಮೀಟರುಗಳಷ್ಟಿರುವ ಉನ್ನತ ಶಕ್ತಿಯ ತರಂಗಾಂತರದಲ್ಲಿ ಇದರ ಉತ್ಸರ್ಜಕತೆಯು 0.99ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅನಿಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ತರಂಗಾಂತರ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನಿಲಗಳು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು [[ಹೀರು]]ತ್ತವೆ ಮತ್ತು [[ಹೊರಸೂಸು]]ತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಬೆಳಕು, ಅವರೋಹಿತ ವಿಕಿರಣಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಮೊಟಕಾದ ತರಂಗಾಂತರದೊಂದಿಗಿನ (ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ಉನ್ನತ ಕಂಪನಾಂಕವನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿದೆ) ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ವಿಕಿರಣದ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಸಹಜವಲ್ಲದ ತಾಪಗಳಲ್ಲಿನ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಬಂದ ವಿಕಿರಣದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು, ಕಂಪನಾಂಕ ಮತ್ತು ತರಂಗಾಂತರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 20ರಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿದೆ; ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ಎರಡು ವಿಧಗಳು ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ವಿಕಿರಣದ ಕೇವಲ ವಿಭಿನ್ನ "ಬಣ್ಣಗಳಾಗಿವೆ". === ಮೇಲ್ಮೈಗಳ ಹೊದಿಕೆ ಹೊದಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆ, ಹಾಗೂ ವಿಕಿರಣಾತ್ಮಕ ವರ್ಗಾವಣೆ === ಲಘುವಾಗಿರುವ ಬಣ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣಗಳು ಹಾಗೂ ಲೋಹೀಯ ವಸ್ತುಗಳು ಸಹ, ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಕಾಶ ಬೀರುವ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೀರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ತನ್ಮೂಲಕ ಕಡಿಮೆ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಹಾಗಿಲ್ಲದೇ ಹೋದರೆ ಬಣ್ಣವು, ಪ್ರತಿದಿನದ ತಾಪಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಸರದ ನಡುವಿನ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪುಟ್ಟ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಹೊರಸೂಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಬಲವಾದ ತರಂಗಾಂತರಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ತರಂಗ ಸಮುದಾಯದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ದೂರದ ಅವರೋಹಿತದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಆ ತರಂಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿನ ಉತ್ಸರ್ಜಕತೆಗಳು ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ಉತ್ಸರ್ಜಕತೆಗಳೊಂದಿಗೆ (ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಬಣ್ಣಗಳು) ಅಲ್ಪ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ; ದೂರದ ಅವರೋಹಿತದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ವಸ್ತುಗಳು ಉನ್ನತವಾದ ಉತ್ಸರ್ಜಕತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಹೊದಿಕೆ ಹೊದಿಸುವಿಕೆಯ ಬಣ್ಣವು ಬೆಚ್ಚಗಿರುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಮನೆಗಳ ಪೈಂಟ್‌ ಬಣ್ಣವು, ಪೈಂಟ್‌ ಮಾಡಲಾದ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಬಿಸಿಲು ಬಿದ್ದಿರುವಾಗಿನದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಬೆಚ್ಚಗಿರುವಿಕೆಗೆ ಅಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೊಳೆಯುವ ಲೋಹದ ಮೇಲ್ಮೈಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಅಪವಾದಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ತರಂಗಾಂತರಗಳು ಹಾಗೂ ದೂರದ ಅವರೋಹಿತಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಕಡಿಮೆ ಉತ್ಸರ್ಜಕತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಎರಡೂ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಇಂಥ ಮೇಲ್ಮೈಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ; ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಗೆ ಅವಾಹಕ ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ [[ಬಹು-ಪದರ ನಿರೋಧನ]]ವು ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿನ [[ಕಡಿಮೆ-ಉತ್ಸರ್ಜಕತೆ]]ಯ ಕಿಟಕಿಗಳು ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಂಡ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಬೆಳಕಿಗೆ ಅವು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದರ ಜೊತೆಗೇ, ಉಷ್ಣದ ತರಂಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಕಡಿಮೆ ಉತ್ಸರ್ಜಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. == ಭೌತಿಕ ವರ್ಗಾವಣೆ == ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಒಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವ ಅಥವಾ ತಂಪಾಗಿರುವ ವಸ್ತುವಿನ ಭೌತಿಕ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಶಾಖವನ್ನು ಚಲನಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಒಂದು ಸೀಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ನೀರನ್ನು ಇರಿಸಿ ನಿಮ್ಮ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ಬಿಸಿಮಾಡುವಷ್ಟೇ ಅಥವಾ ಒಂದು ನೀರ್ಗಲ್ಲ ಬಂಡೆಯನ್ನು ಚಲನಗೊಳಿಸಿ ಸಾಗರ ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸುವಷ್ಟೇ ಇದು ಸರಳವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. == ನ್ಯೂಟನ್ನನ ಶೀತಕ ನಿಯಮ == ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ತತ್ತ್ವವಾದ '''ನ್ಯೂಟನ್ನನ ಶೀತಕ ನಿಯಮ''' ವು ತಿಳಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ''ಕಾಯವೊಂದರ ಶಾಖ ನಷ್ಟದ ಪ್ರಮಾಣವು, ಸದರಿ ಕಾಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಸರದ ನಡುವಿನ ತಾಪಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.'' ಸದರಿ ನಿಯಮವು ಭೇದಾತ್ಮಕ ಸಮೀಕರಣವಾಗಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ: :<math> \frac{d Q}{d t} = h \cdot A( T_{\text{env}}- T(t)) = - h \cdot A \Delta T(t)\quad </math> :<math>Q=</math> [[ಜೌಲ್‌‌]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣದ ಶಕ್ತಿ ::<math>h=</math> [[ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಗುಣಾಂಕ]] :::<math>A=</math> ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಶಾಖದ ಮೇಲ್ಮೈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ::::<math>T =</math> ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮತ್ತು ಒಳಾವರಣದ ತಾಪ (ಈ ಅಂದಾಜಿನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ) :::::<math>T_{\text{env}} = </math> ವಾತಾವರಣದ ತಾಪ ::::::<math>\Delta T(t)= T(t) - T_{\text{env}} </math> ಎಂಬುದು ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ವಸ್ತುವಿನ ನಡುವಿನ ಸಮಯ-ಅವಲಂಬಿತ ಉಷ್ಣದ ಪ್ರವಣತೆಯಾಗಿದೆ ಶಾಖ ನಷ್ಟ ತತ್ತ್ವದ ಈ ಸ್ವರೂಪವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅತ್ಯಂತ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಒಂದು ಏಕರೂಪದ್ದಲ್ಲದ, ಇಲ್ಲವಾದರೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಿ ವಹನೀಯವಾಗಿರುವ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿನ (ಅಸ್ಥಿರ) ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆ ಸಮೀಕರಣದ ಮೇಲೆ ಆಧರಿತವಾಗಿರುವ ಶಾಖದ ಹರಿವಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಒಂದು ನಿಖರವಾದ ಸೂತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು. [[ಫೌರಿಯರ್‌ನ ನಿಯಮ]]ವು ನಿರಂತರ ಪ್ರವಣತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಸದೃಶಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸರಳೀಕರಣಕ್ಕೆ (ಇದು ''ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪದ್ಧತಿ ಉಷ್ಣದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ'' ಎಂಬುದಾಗಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಪರಿಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಎಲ್ಲಿಯ ತನಕ [[ಬಯೋಟ್‌ ಸಂಖ್ಯೆ]]ಯಿಂದ ಅನುಮತಿ ದೊರೆಯುವುದು ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು. ಕಾಯವೊಂದರಲ್ಲಿನ ಒಳಾವರಣ ಉಷ್ಣದ ವಾಹಕತೆಗೆ ಮೇಲ್ಮೈ ವಾಹಕತೆಯನ್ನು ಬಯೋಟ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ಅನುಪಾತವು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರೆ, ಕಾಯವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉನ್ನತವಾದ ಆಂತರಿಕ ವಾಹಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ವಾತಾವರಣದಿಂದಾಗಿ ಕಾಯವು ಹೊರಗಿನಿಂದ ತಂಪುಗೊಂಡಂತೆ ಈ ತಾಪವು ಬದಲಾದಾಗಲೂ ಸಹ, ಸಮಗ್ರ ಕಾಯವು (ಉತ್ತಮ ಅಂದಾಜಿಗೆ) ಮೊದಲಿನಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಅದೇ ಏಕರೂಪದ ತಾಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಇದು ಇರುವ ಸ್ಥಿತಿಯಾದರೆ, ಈ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಕಾಯವೊಂದರ ತಾಪದ ಸಮಯದೊಂದಿಗಿನ [[ಘಾತೀಯ ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆ]]ಯ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇಂಥ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮಗ್ರ ಕಾಯವು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಧಾರಣಶಕ್ತಿಯ ಶಾಖ ಭಂಡಾರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿನ ಶಾಖದ ಒಟ್ಟು ಅಂಶವು, [[ಶಾಖ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ]]ವಾದ '''C''' ಮತ್ತು ಕಾಯದ ತಾಪವಾದ '''T''' ಯ ಸರಳ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ '''Q = C T''' ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಶಾಖದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾದ '''C''' ಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಿಂದ '''C = ''dQ/dT'' ''' ಎಂಬ ಸಂಬಂಧವು ಬರುತ್ತದೆ. ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ವಿಕಲನ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅದು ಈ ಗುರುತನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿನ ತಾಪಗಳು ಏಕರೂಪದ್ದಾಗಿರುವವರೆಗೆ ಇದು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ): ''' ''dQ/dt '' = C (''dT/dt'' )'''. ಮೇಲಿರುವ ಈ ವಿಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲ ಸಮೀಕರಣದಲ್ಲಿನ ''' ''dQ/dt'' ''' ಎಂಬುದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಈ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಆಗ, ಒಂದು ವೇಳೆ '''T(t)''' ಎಂಬುದು '''t''' ಎಂಬ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಇಂಥ ಒಂದು ಕಾಯದ ತಾಪವಾಗಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು '''T_env''' ಎಂಬುದು ಕಾಯದ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ವಾತಾವರಣದ ತಾಪವಾಗಿದ್ದರೆ: :<math> \frac{d T(t)}{d t} = - r (T(t) - T_{\mathrm{env}}) = - r \Delta T(t)\quad </math> ಇದರಲ್ಲಿ '''''r'' ''' = '''hA/C''' ಎಂಬುದು ಪದ್ಧತಿಯ ಒಂದು ಧನಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಿರಾಂಕ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು '''1/ಸಮಯ''' ದ ಏಕಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ [[ಸಮಯ ಸ್ಥಿರಾಂಕ]]ವಾದ '''t₀''' ಎಂಬುದರ ಪರಿಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ: '''''r'' ''' = '''1/t₀''' =''' ΔT/[''dT(t)/dt'' ]'''. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಉಷ್ಣದ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ, '''t₀''' = '''C/hA.''' (ಪದ್ಧತಿಯೊಂದರ ಒಟ್ಟು [[ಶಾಖ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ]]ವಾದ '''C''' ಯು, ಅದರ ರಾಶಿ-[[ವಿಶಿಷ್ಟ ಉಷ್ಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ]]ವಾದ '''c_p''' ಎಂಬುದನ್ನು ಅದರ ರಾಶಿಯಾದ '''m''' ಎಂಬುದರಿಂದ ಗುಣಿಸಲ್ಪಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಮತ್ತಷ್ಟು ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಮಯ ಸ್ಥಿರಾಂಕವಾದ '''t₀''' ಎಂಬುದು ಕೂಡಾ '''mc_p/hA''' ಎಂಬುದರಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ). ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮೇಲಿನ ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆಯೂ ಬರೆಯಬಹುದು: :<math> \frac{d T(t)}{d t} = - \frac{1}{t_0} \Delta T(t)\quad </math> ಗಡಿರೇಖೆ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಅನುಕಲನ ಹಾಗೂ ಪರ್ಯಾಯ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣಕ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ, ಈ ಭೇದಾತ್ಮಕ ಸಮೀಕರಣದ ಪರಿಹಾರವು, ಇದನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ: : <math> T(t) = T_{\mathrm{env}} + (T(0) - T_{\mathrm{env}}) \ e^{-r t}. \quad </math> ಇಲ್ಲಿ, '''''T'' ''' ('''''t'' ''' ) ಎಂಬುದು '''''t'' ''' ಎಂಬ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ತಾಪವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು '''T(0)''' ಎಂಬುದು ಶೂನ್ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಆರಂಭಿಕ ತಾಪವಾಗಿದೆ, ಅಥವಾ '''''t'' ''' = 0 ಆಗಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ: : <math> \Delta T(t) \quad </math> ಎಂಬುದು : <math> T(t) - T_{\mathrm{env}} \, \quad </math> ಎಂಬಂತೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಅಲ್ಲಿ <math> \Delta T(0)\quad </math> ಎಂಬುದು 0 ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಆರಂಭಿಕ ತಾಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆಗ ನ್ಯೂಟನ್ನನ ಪರಿಹಾರವು ಈ ರೀತಿ ಬರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ: : <math> \Delta T(t) = \Delta T(0) \ e^{-r t} = \Delta T(0) \ e^{-t/t_0}. \quad </math> '''ಉಪಯೋಗಗಳು:''' ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸರಳೀಕೃತ [[ಹವಾಮಾನ ಮಾದರಿ]]ಗಳು ವಾಯುಮಂಡಲದ ತಾಪಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ (ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದುಬಾರಿಯಾದ) ವಿಕಿರಣ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಬಳಸುವ ಬದಲು ನ್ಯೂಟನ್ನನ ಶೀತಕವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. == ಉಷ್ಣದ ಮಂಡಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಆಯಾಮದ ಅನ್ವಯಿಕೆ == ಉಷ್ಣದ ಮಂಡಲಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾದ ಉಷ್ಣದ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ನಿರೂಪಣೆಯು, ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿರುವ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ರೋಧಕವಾಗಿತ್ತೇನೋ ಎಂಬಂತಿರುವ ಒಂದು ಉಷ್ಣದ ಮಂಡಲವು, ಶಾಖದ ಹರಿವಿಗೆ ಒಡ್ಡಲಾದ ಪ್ರತಿರೋಧದ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿದೆ. ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡ ಶಾಖವು ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುವಂತಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣದ ಪ್ರತಿರೋಧವು ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ರೋಧಕಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುವಂತಿರುತ್ತದೆ. ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉಷ್ಣದ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಸಮೀಕರಣಗಳ ಛೇದಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಾನಗಳ ಉಷ್ಣದ ಪ್ರತಿರೋಧಗಳನ್ನು, ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಸಂಯೋಜಿತ ವಿಧಾನಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಚರ್ಚಿಸಲಾದ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಮೂರು ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಉಷ್ಣದ ಪ್ರತಿರೋಧಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು, ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಸಾರಸಂಗ್ರಹದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಉಷ್ಣದ ಪ್ರತಿರೋಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮೀಕರಣಗಳು. |- !ವರ್ಗಾವಣೆಯ ವಿಧಾನ !ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಮೊತ್ತ !ಉಷ್ಣದ ಪ್ರತಿರೋಧ |- | ವಹನ | <math>Q=\frac{T_1-T_2}{\frac{L}{kA}}</math> | <math>\frac{L}{kA}</math> |- | ಸಂವಹನ | <math>Q=\frac{T_{surf}-T_{envr}}{\frac{1}{h_{conv}A_{surf}}}</math> | <math>\frac{1}{h_{conv}A_{surf}}</math> |- | ವಿಕಿರಣ | <math>Q=\frac{T_{surf}-T_{surr}}{\frac{1}{h_rA_{surf}}}</math> | <math>\frac{1}{h_rA}</math><br /><math>h_r=a\sigma A_{surf}(T_{surf}+T_{surr})(T_{surf}^2+T_{surr}^2)</math> |- |} ವಿಭಿನ್ನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ವಸ್ತುವಿನ ಮೂಲಕ) ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯು ನಡೆಯುವ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮನಾದ ಪ್ರತಿರೋಧ ಎಂಬುದು ಸಂಯೋಜಿತ ವಸ್ತುವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಘಟಕಗಳ ಪ್ರತಿರೋಧಗಳ ಮೊತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟು ಪ್ರತಿರೋಧ ಎಂಬುದು ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಾನಗಳ ಪ್ರತಿರೋಧಗಳ ಮೊತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉಷ್ಣದ ಮಂಡಲ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಯಾವುದೇ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡ ಶಾಖದ ಮೊತ್ತವು ತಾಪ ಬದಲಾವಣೆಯ ಭಾಗಲಬ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮದ ಒಟ್ಟು ಉಷ್ಣದ ಪ್ರತಿರೋಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, A ಎಂಬ ಅಡ್ಡ-ಕೊಯ್ತದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ. ಸದರಿ ಸಂಯೋಜಿತ ವಸ್ತುವು k₁ ಎಂಬ ಒಂದು ಉಷ್ಣದ ಗುಣಾಂಕದೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು L₁ ಎಂಬ ಉದ್ದದ ಸಿಮೆಂಟ್‌ ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ಮತ್ತು k₂ ಎಂಬ ಉಷ್ಣದ ಗುಣಾಂಕದೊಂದಿಗಿನ L₂ ಎಂಬ ಉದ್ದದ ಫೈಬರ್‌ ಗಾಜಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಗೋಡೆಯ ಎಡಭಾಗದ ಮೇಲ್ಮೈಯು T_i ಎಂಬಲ್ಲಿದ್ದು, h_i ಎಂಬ ಒಂದು ಸಂವಾಹಕ ಗುಣಾಂಕದೊಂದಿಗಿನ ಗಾಳಿಗೆ ಅದು ಒಡ್ಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಗೋಡೆಯ ಬಲಭಾಗದ ಮೇಲ್ಮೈಯು T_o ಎಂಬಲ್ಲಿದ್ದು, h_o ಎಂಬ ಒಂದು ಸಂವಾಹಕ ಗುಣಾಂಕದೊಂದಿಗಿನ ಗಾಳಿಗೆ ಅದು ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Thermal Circuits2.jpg|thumb|center|600px]] ಉಷ್ಣದ ಪ್ರತಿರೋಧ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಂಯೋಜಿತ ವಸ್ತುವಿನ ಮೂಲಕದ ಶಾಖದ ಹರಿವು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ: <math>Q=\frac{T_i-T_o}{R_i+R_1+R_2+R_o}=\frac{T_i-T_1}{R_i}=\frac{T_i-T_2}{R_i+R_1}=\frac{T_i-T_3}{R_i+R_1+R_2}=\frac{T_1-T_2}{R_1}=\frac{T_3-T_o}{R_0}</math> ಇದರಲ್ಲಿ <math>R_i=\frac{1}{h_iA}, R_o=\frac{1}{h_oA}, R_1=\frac{L_1}{k_1A}, R_2=\frac{L_2}{k_2A}</math> == ನಿರೋಧನ ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣ ತಡೆಗೋಡೆಗಳು == {{Main|Thermal insulation|Radiant barrier}} [[ಉಷ್ಣದ ನಿರೋಧಕಗಳು]] ಭೌತದ್ರವ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದು, ವಹನ, ಸಂವಹನ, ಅಥವಾ ಎರಡನ್ನೂ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಹರಿವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅವು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. [[ವಿಕಿರಣ ತಡೆಗೋಡೆಗಳು]] ವಿಕಿರಣವನ್ನು [[ಪ್ರತಿಫಲಿಸು]]ವ ಭೌತದ್ರವ್ಯಗಳಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ವಿಕಿರಣ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬರುವ ಶಾಖದ ಹರಿವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ. ಉತ್ತಮವಾದ ನಿರೋಧಕಗಳು ಉತ್ತಮವಾದ ವಿಕಿರಣ ತಡೆಗೋಡೆಗಳಾಗಿರಬೇಕೆಂದೇನೂ ಇಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾದ ವಿಕಿರಣ ತಡೆಗೋಡೆಗಳು ಉತ್ತಮವಾದ ನಿರೋಧಕಗಳಾಗಿರಬೇಕೆಂದೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಲೋಹವು ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಪ್ರತಿಫಲಕ ಹಾಗೂ ಕಳಪೆ ನಿರೋಧಕವಾಗಿದೆ. ನಿರೋಧಕವೊಂದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವು ಅದರ '''R-''' (ಪ್ರತಿರೋಧ) '''ಮೌಲ್ಯ''' ದಿಂದ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಭೌತದ್ರವ್ಯವೊಂದರ [[R-ಮೌಲ್ಯ]]ವು ನಿರೋಧಕದ ದಪ್ಪದಿಂದ (''d'' ) ಗುಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ವಹನ ಗುಣಾಂಕದ (''k'' ) [[ವಿಲೋಮ]]ವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿರೋಧ ಮೌಲ್ಯದ ಏಕಮಾನಗಳು [[SI ಏಕಮಾನಗಳಲ್ಲಿವೆ]]: (''K·m²/W'' ) <math>{R} = {d \over k}</math> <math>{C} = {Q \over m \Delta T}</math> ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿರೋಧನ ಭೌತದ್ರವ್ಯವಾದ ಬಿರುಸಾದ ಫೈಬರ್‌ಗಾಜು, ಪ್ರತಿ ಇಂಚಿಗೆ 4ರಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು R-ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಒಂದು ಕಳಪೆ ನಿರೋಧಕವಾದ ಸುರಿದ ಕಾಂಕ್ರೀಟು, ಪ್ರತಿ ಇಂಚಿಗೆ 0.08ನಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು R-ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>ಎರಡು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳು: [http://www.e-star.com/ecalcs/table_rvalues.html E-star] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012150655/http://e-star.com/ecalcs/table_rvalues.html |date=2007-10-12 }} ಮತ್ತು [http://coloradoenergy.org/procorner/stuff/r-values.htm ಬಣ್ಣadoಶಕ್ತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904072259/http://www.coloradoenergy.org/procorner/stuff/r-values.htm |date=2011-09-04 }}</ref> ವಿಕಿರಣ ತಡೆಗೋಡೆಯೊಂದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವು ಅದರ '''ಪ್ರತಿಫಲನಶೀಲತೆ''' ಯಿಂದ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸದರಿ ಪ್ರತಿಫಲನಶೀಲತೆಯು ಪ್ರತಿಫಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಕಿರಣದ ಅಂಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಉನ್ನತವಾದ ಪ್ರತಿಫಲನಶೀಲತೆಯೊಂದಿಗಿನ ಭೌತದ್ರವ್ಯವೊಂದು (ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತರಂಗಾಂತರದಲ್ಲಿ) ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ಉತ್ಸರ್ಜಕತೆಯನ್ನು (ಅದೇ ತರಂಗಾಂತರದಲ್ಲಿ) ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ವಿಪರ್ಯಾಯವಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲೂ ಇರುತ್ತದೆ (ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತರಂಗಾಂತರದಲ್ಲಿ, '''ಪ್ರತಿಫಲನಶೀಲತೆ''' = 1 - '''ಉತ್ಸರ್ಜಕತೆ''' ). ಒಂದು ಮಾದರಿ ವಿಕಿರಣ ತಡೆಗೋಡೆಯು 1ರಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರತಿಫಲನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಒಳಬರುವ ವಿಕಿರಣದ 100%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ನಿರ್ವಾತ ಸೀಸೆಗಳು (ಎರಡು ಮೈಗಳ ಸೀಸೆಗಳು) ಈ ಗುಣವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಲು 'ರಜತ ಲೇಪಿತ'ವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನಿರ್ವಾತದಲ್ಲಿ, ಉಪಗ್ರಹಗಳು [[ಬಹು-ಪದರ ನಿರೋಧನ]]ವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ವಿಕಿರಣ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಅತೀವವಾಗಿ ತಗ್ಗಿಸಲು ಹಾಗೂ ಉಪಗ್ರಹ ತಾಪವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು, ಈ ಬಹು-ಪದರ ನಿರೋಧನವು ಅಲ್ಯುಮಿನೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ (ಹೊಳೆಯುವ) ಮಿಲಾರ್‌‌ನ ಅನೇಕ ಪದರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. == ನಿರ್ಣಾಯಕ ನಿರೋಧನದ ದಪ್ಪ == {{Cleanup-section|date=March 2009}} {{Copyedit|section|date=March 2009}} ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣದ ವಾಹಕತೆಯ (''k'' ) ಭೌತದ್ರವ್ಯಗಳು ಶಾಖ ಪ್ರಸರಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ. ''k'' ಮೌಲ್ಯವು ಚಿಕ್ಕದಾದಷ್ಟೂ, ಅನುಗುಣವಾದ ಉಷ್ಣದ ಪ್ರತಿರೋಧ (''R'' ) ಮೌಲ್ಯವು ಬೃಹತ್ತಾಗಿರುತ್ತದೆ. <br /> ಉಷ್ಣದ ವಾಹಕತೆಯ(k) ಏಕಮಾನಗಳು W·m⁻¹·K⁻¹ ([[ವ್ಯಾಟ್‌‌]]ಗಳು ಪ್ರತಿ ಮೀಟರ್‌ಗೆ‌ ಪ್ರತಿ [[ಕೆಲ್ವಿನ್‌‌]]ಗೆ) ಆಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿರೋಧನದ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವ ಅಗಲವು (''x'' ಮೀಟರ್‌‌ಗಳು) ನಿಷ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ''k'' ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ ಚರ್ಚಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಹನ ಪಥದೊಂದಿಗೆ (''x'' ) ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರತಿರೋಧವು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ತರ್ಕವನ್ನು ಇದು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿರೋಧನದ ಈ ಪದರವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದೂ ಸಹ ಮೇಲ್ಮೈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಉಷ್ಣದ ಸಂವಹನ ಪ್ರದೇಶವೂ (''A'' ) ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಉರುಳೆಯಂಥ ಕೊಳವೆಯು ಇದಕ್ಕೊಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ: * ನಿರೋಧನವು ದಪ್ಪಗಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಹೊರಗಿನ ತ್ರಿಜ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. * ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವ ನಿರೋಧನ ಅಗಲದ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರತಿರೋಧವು ಮೇಲ್ಮೈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಲ್ಪಡುವ ಬಿಂದುವಿಗೆ '''ನಿರ್ಣಾಯಕ ನಿರೋಧನ ದಪ್ಪ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸರಳ ಉರುಳೆಯಂಥ ಕೊಳವೆಗಳಲ್ಲಿ:<ref>http://mechatronics.atilim.edu.tr/courses/mece310/ch9mechatronics.ppt {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110410085525/http://mechatronics.atilim.edu.tr/courses/mece310/ch9mechatronics.ppt |date=2011-04-10 }}. ಡಾ. ಸಾಝಿಯೆ ಬಾಲ್ಕು: ನೋಟ್ಸ್‌ ಇನ್‌ಕ್ಲೂಡಿಂಗ್‌ ಕ್ರಿಟಿಕಲ್‌ ಇನ್ಸುಲೇಷನ್‌ ಥಿಕ್‌ನೆಸ್‌ ಆಸ್‌ ಅಟ್‌ 26/03/09</ref> :<math>{R_{critical}} = {k \over h}</math> ಒಂದು ಉರುಳೆಯಂಥ ಕೊಳವೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ರೇಖಾಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ನೋಡಿ: ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿ: [http://www.cheresources.com/insulationzz.shtml ನಿರ್ಣಾಯಕ ನಿರೋಧನ ದಪ್ಪ ರೇಖಾಕೃತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100602121511/http://www.cheresources.com/insulationzz.shtml |date=2010-06-02 }}, 26/03/09ರಂದು ಇದ್ದಂತೆ == ತಾಪ ವಿನಿಮಯಕಾರಕಗಳು == {{Main|Heat exchanger}} ಒಂದು ''ಶಾಖದ ವಿನಿಮಯಕಾರಕ'' ವು ಒಂದು ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಸಮ್ಮಿಶ್ರವಾಗದಂತಿರಲು ಒಂದು ಘನ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಶಾಖದ ವಿನಿಮಯಕಾರಕಗಳನ್ನು [[ಶೈತ್ಯೀಕರಣ]], [[ಹವಾ ನಿಯಂತ್ರಣ]], [[ಆವರಣ ಬಿಸಿಮಾಡುವಿಕೆ]], [[ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆ]], ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಾರಿನಲ್ಲಿರುವ ರೇಡಿಯೇಟರು ಶಾಖದ ವಿನಿಮಯಕಾರಕವೊಂದರ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿನ ಬಿಸಿಯಾದ ರೇಡಿಯೇಟರು ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥವು ರೇಡಿಯೇಟರಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿಂದ ಬರುವ ಗಾಳಿಯ ಹರಿವಿನಿಂದ ತಂಪಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಖದ ವಿನಿಮಯಕಾರಕ ಹರಿವುಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನಾಂತರ ಹರಿವು, ಪ್ರತಿ ಹರಿವು, ಮತ್ತು ಅಡ್ಡ ಹರಿವು ಸೇರಿವೆ. ಸಮಾನಾಂತರ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ, ಶಾಖವು ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಎರಡೂ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ; ಪ್ರತಿ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು [[ಬಲಭಾಗದ ಕೋನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಶಾಖದ ವಿನಿಮಯಕಾರಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕವಚ ಮತ್ತು ಕೊಳವೆ, ಜೋಡಿ ಕೊಳವೆ, ಹೊರಚಾಚಿಕೊಂಡ ರೆಕ್ಕೆಯನ್ನುಳ್ಳ ಕೊಳವೆ, ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ರೆಕ್ಕೆ ಕೊಳವೆ, u-ಕೊಳವೆ, ಹಾಗೂ ಪೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತಟ್ಟೆ ಇವುಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಶಾಖದ ವಿನಿಮಯಕಾರಕವೊಂದರಲ್ಲಿನ ಊಹಾತ್ಮಕ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಎಂಜಿನಿಯರುಗಳು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಹಾಕುವಾಗ, ಎರಡು ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರೇರಕ ತಾಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಸ್ಥಾನದೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಅವರು ಒತ್ತಿಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸರಳ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲು [[ದಾಖಲೆಯ ಸರಾಸರಿ ತಾಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸ]]ವನ್ನು (ಲಾಗ್‌ ಮೀನ್‌ ಟೆಂಪರೇಚರ್‌ ಡಿಫರೆನ್ಸ್‌-LMTD) ಅನೇಕವೇಳೆ ಒಂದು 'ಸರಾಸರಿ' ತಾಪವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ, LMTDಯ ನೇರ ಜ್ಞಾನವು ಲಭ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಅದರ ಬದಲಿಗೆ [[ವರ್ಗಾವಣೆ ಏಕಮಾನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ]]ಯ (ನಂಬರ್‌ ಆಫ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌ ಯುನಿಟ್ಸ್‌-NTU) ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. == ಕುದಿಯುವ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆ == {{See also|boiling|critical heat flux}} ಕುದಿಯುವ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿನ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದುದಾದರೂ, ಪರಿಗಣನೀಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿದೆ. ಶಾಖ ಪ್ರಸರವನ್ನು ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಒಂದು s-ಆಕಾರದ ವಕ್ರಾಕೃತಿಯಿಂದ ಇದು ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ (ನೋಡಿ: ಸೇ ಕೇ &amp; ನೆಡರ್‌ಮನ್‌ 'ಫ್ಲೂಯಿಡ್‌ ಮೆಕಾನಿಕ್ಸ್‌ &amp; ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌ ಪ್ರೊಸೆಸಸ್‌', CUP, 1985, ಪುಟ 529). ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರೇರಕ ತಾಪಗಳಲ್ಲಿ, ಕುದಿಯುವಿಕೆಯು ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ವಾಡಿಕೆಯ ಏಕ-ಅವಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಕುದಿಯುವಿಕೆಯು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆವಿಯ ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಬೀಜೀಕರಿಸಿ, ಸುತ್ತಲಿನ ತಂಪಾದ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಕುಸಿಯುತ್ತವೆ. ಇದು ಸಂಕ್ಷೇಪಿತ ಬೀಜೀಕರಿಸುವ ಕುದಿಯುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದೊಂದು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರೀ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಉನ್ನತವಾದ ಗುಳ್ಳೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ, ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಶಾಖ ಪ್ರಸರವು ಮೇಲ್ಮೈ ತಾಪದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆಂದೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದಿಲ್ಲ (ಇದು ಬೀಜೀಕರಿಸುವ ಕುದಿಯುವ [[DNB]]ಯಿಂದ ಆಗುವ ನಿರ್ಗಮನವಾಗಿರುತ್ತದೆ). ಇನ್ನೂ ಉನ್ನತ ತಾಪಗಳಲ್ಲಿ, ಶಾಖ ಪ್ರಸರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟವು ತಲುಪಲ್ಪಡುತ್ತದೆ (ಇದು [[ನಿರ್ಣಾಯಕ ಶಾಖ ಪ್ರಸರ]] ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ). ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುವ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯಲ್ಲಿನ ಕುಸಿತದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಬೀಜೀಕರಿಸುವುದರ ಮತ್ತು ಪೊರೆ ಕುದಿಯುವುದರ ಪರ್ಯಾಯ ಅವಧಿಗಳಿಂದ ಇದು ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಪಕದ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿನ ಅನಿಲ ಅವಸ್ಥೆಯ {ಗುಳ್ಳೆಗಳ} ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಬೀಜೀಕರಿಸುವ ಕುದಿಯುವಿಕೆಯು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಹಿಂದೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದಂತೆ, ಅನಿಲ ಅವಸ್ಥೆಯ ಉಷ್ಣದ ವಾಹಕತೆಯು ದ್ರವ ಅವಸ್ಥೆಯ ಉಷ್ಣದ ವಾಹಕತೆಗಿಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದರಿಂದ, ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಫಲಿತಾಂಶವು ಒಂದು ವಿಧದ "ಅನಿಲ ಉಷ್ಣದ ತಡೆಗೋಡೆ"ಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಉನ್ನತವಾದ ತಾಪಗಳಲ್ಲಿ, ಪೊರೆ ಕುದಿಯುವಿಕೆಯ ದ್ರವಬಲ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾದ ಸೌಮ್ಯ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ತಲುಪಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಿರವಾದ ಆವಿ ಪದರಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿರುವ ಶಾಖ ಪ್ರಸರಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ತಾಪದೊಂದಿಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮೇಲೇರುತ್ತವೆ. ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥ ಹಾಗೂ ಮೇಲ್ಮೈ ನಡುವಿನ ಯಾವುದೇ ಸಂಪರ್ಕವು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಾಯಶಃ ಒಂದು ತಾಜಾ ಆವಿ ಪದರದ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಬೀಜೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅದು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ('ಅಸಂಕಲ್ಪಿತ [[ಬೀಜೀಕರಣ]]'). == ಹನೀಕರಣ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆ == ಆವಿಯೊಂದು ತಣ್ಣಗಾದಾಗ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಂದು ದ್ರವಕ್ಕೆ ಅದು ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡಾಗ [[ಹನೀಕರಣ]]ವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಕುದಿಯುವಿಕೆಯಂತೆಯೇ ಹನೀಕರಣದ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅತೀವವಾದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹನೀಕರಣದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, [[ಆವೀಕರಣದ ಗುಪ್ತೋಷ್ಣ]]ವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥದ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿನ ಆವೀಕರಣದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೀರಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಶಾಖದಷ್ಟೇ ಶಾಖದ ಮೊತ್ತವು ಇರುತ್ತದೆ. ಹನೀಕರಣದ ಹಲವಾರು ವಿಧಾನಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ: * ಏಕರೂಪವಾದ ಹನೀಕರಣ (ದಟ್ಟ ಮಂಜಿನ ಒಂದು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ). * ಸಂಕ್ಷೇಪಿತ ದ್ರವದೊಂದಿಗಿನ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿನ ಹನೀಕರಣ. * ಶಾಖದ ವಿನಿಮಯಕಾರಕವೊಂದರ ಒಂದು ಶೀತಕ ಗೋಡೆಯೊಂದಿಗಿನ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೇಲಿನ ಹನೀಕರಣ- ಇದು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ: ** ಪೊರೆಯಾಗಿರುವ ಹನೀಕರಣ (ಸಂಕ್ಷೇಪಿತ ಮೇಲ್ಮೈನ ಮೇಲೆ ಒಂದು ದ್ರವ ಪೊರೆಯು ರೂಪುಗೊಂಡಾಗ, ದ್ರವವು ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಒದ್ದೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ). ** ಹನಿಹನಿಯಾಗಿರುವ ಹನೀಕರಣ (ಸಂಕ್ಷೇಪಿತ ಮೇಲ್ಮೈನ ಮೇಲೆ ದ್ರವದ ಹನಿಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಾಗ, ದ್ರವವು ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಒದ್ದೆಯಾಗಿಸದಿದ್ದಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ). ಹನಿಹನಿಯಾಗಿರುವ ಹನೀಕರಣವನ್ನು ವಿಶ್ವಸನೀಯವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಧಾರವಾಗಿ ಹೊಂದುವುದು ಕಷ್ಟ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಪೊರೆಯಾಗಿರುವ ಹನೀಕರಣ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿನ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆ == ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌‌]] ಅಥವಾ [[ಯಂತ್ರ ರಚನೆಯ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌‌]] ಪಠ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರ ಭಾಗವಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಬಲ ವಿಜ್ಞಾನದ ನಿಯಮಗಳು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ವ್ಯಾಸಂಗ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ [[ಉಷ್ಣಬಲ ವಿಜ್ಞಾನ]]ವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಒಂದು [[wikt:prerequisite|ಪೂರ್ವಾಪೇಕ್ಷಿತ]] ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ [[ಶಕ್ತಿ ಪರಿವರ್ತನೆ]], [[ಉಷ್ಣದ್ರವ ಪದಾರ್ಥಗಳು]] ಮತ್ತು [[ರಾಶಿ ವರ್ಗಾವಣೆ]] ಇವುಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆ ವಿಧಾನಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಇತರ ಶಿಕ್ಷಣ ವಿಷಯಗಳ ಪೈಕಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ: * [[ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌‌]] * [[ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಉಷ್ಣಧಾರಕ ನಿರ್ವಹಣೆ]] * [[HVAC]] * [[ನಿರೋಧನ]] * [[ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆ]] * [[ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರ]]ದ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌‌ == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[ಶಾಖ]] * [[ಉಷ್ಣದ ಸಂಪರ್ಕ ವಹನ]] * [[ಉಷ್ಣದ ನಿರೋಧನ]] * [[ಉಷ್ಣದ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] * [[ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನದಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣದ ರೋಧ]] * [[ಉಷ್ಣದ ವಿಜ್ಞಾನ]] * [[ಶಾಖ ವಿನಿಮಯಕಾರ]] == ಆಕರಗಳು == {{reflist}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ == {{refbegin}} * [http://mechanical.njit.edu/people/chen.php ಕ್ಲಾಸ್‌ ನೋಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಡಾ.ರೊಂಗ್‌-ಯಾವ್‌ ಚೆನ್‌, ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌‌, NJIT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100706004836/http://mechanical.njit.edu/people/chen.php |date=2010-07-06 }} ;ಸಂಬಂಧಿತ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು * [http://www.tandf.co.uk/journals/titles/01457632.asp ''ಹೀಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌‌ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌‌'' ] * [http://www.tandf.co.uk/journals/titles/08916152.asp ''ಎಕ್ಸ್‌ಪರಿಮೆಂಟಲ್‌ ಹೀಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌'' ] * [http://www.sciencedirect.com/science/journal/00179310 ''ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಹೀಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮಾಸ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌‌'' ] * [http://scitation.aip.org/dbt/dbt.jsp?KEY=JHTRAO ''ASME ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಹೀಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌‌'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090119215056/http://scitation.aip.org/dbt/dbt.jsp?KEY=JHTRAO |date=2009-01-19 }} * [http://www.tandf.co.uk/journals/titles/10407782.asp ''ನ್ಯೂಮರಿಕಲ್‌ ಹೀಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌ ಪಾರ್ಟ್‌ A'' ] * [http://www.tandf.co.uk/journals/titles/10407790.asp ''ನ್ಯೂಮರಿಕಲ್‌ ಹೀಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌ ಪಾರ್ಟ್‌ B'' ] * [http://www.tandf.co.uk/journals/titles/15567265.asp ''ನ್ಯಾನೋಸ್ಕೇಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೇಲ್‌ ಥರ್ಮೋಫಿಸಿಕಲ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌‌'' ] * [http://www.begellhouse.com/journals/4c8f5faa331b09ea.html ''ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಎನ್‌ಹಾನ್ಸ್‌ಡ್‌ ಹೀಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌‌'' ] {{refend}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.comsol.com/products/ht/ COMSOL ಹೀಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌ ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071008100242/http://www.comsol.com/products/ht/ |date=2007-10-08 }} - ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಮತ್ತು ಅನುಕರಿಸುವ CAD ತಂತ್ರಾಂಶ. * '''[http://www.spiraxsarco.com/resources/steam-engineering-tutorials/steam-engineering-principles-and-heat-transfer/heat-transfer.asp ಹೀಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌ ಟ್ಯುಟೋರಿಯಲ್‌]''' ಮಾಧ್ಯಮದೊಳಗಿನ ಅಥವಾ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ನಡುವಿನ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು (ವಹನ, ಸಂವಹನ, ವಿಕಿರಣ) ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪೈರಾಕ್ಸ್‌ ಸಾರ್ಕೋ - ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ತಡೆಗೋಡೆಗಳಂಥ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿವಾದಾಂಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ * [http://webcast.berkeley.edu/courses/archive.php?seriesid=1906978353 ಹೀಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌ ಪಾಡ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟ್‌ - ಅರುಣ್‌ ಮಜುಂದಾರ್‌‌ - ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌‌ - ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, ಬರ್ಕ್‌ಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060914123237/http://webcast.berkeley.edu/courses/archive.php?seriesid=1906978353 |date=2006-09-14 }} * [http://www.cheresources.com/heat_transfer_basics.shtml ಹೀಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌ ಬೇಸಿಕ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603032147/http://www.cheresources.com/heat_transfer_basics.shtml |date=2010-06-03 }} - ಸ್ಥೂಲನೋಟ * [http://web.mit.edu/lienhard/www/ahtt.html ಎ ಹೀಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್‌ಬುಕ್‌] - ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ (ಉಚಿತ) * [http://web.mit.edu/16.unified/www/FALL/thermodynamics/notes/node118.html ಥರ್ಮಲ್‌ ರೆಸಿಸ್ಟನ್ಸ್‌ ಸಕ್ಯೂಟ್ಸ್‌] - ಸ್ಥೂಲನೋಟ * [http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/thermo/heatra.html ಹೈಪರ್‌‌ಫಿಸಿಕ್ಸ್‌ ಆರ್ಟಿಕಲ್‌‌ ಆನ್‌ ಹೀಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌] - ಸ್ಥೂಲನೋಟ * [http://www.icax.co.uk/thermalbank.html ಇಂಟರ್‌ಸೀಸನಲ್‌ ಹೀಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923155221/http://icax.co.uk/thermalbank.html |date=2010-09-23 }} - ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸದೆಯೇ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಬಿಸಿಮಾಡಲು ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯರೂಪದ ಉದಾಹರಣೆ. * [http://www.hrs-spiratube.com/en/resources/heat_transfer_fundamentals_01_05.aspx ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ತ್ವಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517051749/http://www.hrs-spiratube.com/en/resources/heat_transfer_fundamentals_01_05.aspx |date=2008-05-17 }} * [http://www.mne.psu.edu/webb/Book_WEB.HTML ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಎನ್‌ಹಾನ್ಸ್‌ಡ್‌ ಹೀಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌ - ಪುಸ್ತಕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100502085546/http://www.mne.psu.edu/webb/Book_WEB.HTML |date=2010-05-02 }} * [http://www.msm.cam.ac.uk/phase-trans/2007/HT/heat_transfer.html ಆಸ್ಪೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹೀಟ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌, ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160414102216/http://www.msm.cam.ac.uk/phase-trans/2007/HT/heat_transfer.html |date=2016-04-14 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] [[ವರ್ಗ:ರಾಸಾಯನಿಕ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಗಣೆಯ ವಿದ್ಯಮಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆ]] fuq9vtd0f8sr4hee9zu5mup0b0pen0d 0 23662 1382840 1354616 2026-08-15T14:03:55Z Dr. Thomas Liptak 95823 /* ಮುಖ್ಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು */ photo updated (2026) 1382840 wikitext text/x-wiki {{Infobox German location |Name = Frankfurt am Main |Art = City |image_photo = Frankfurt Am Main-Stadtansicht von der Deutschherrnbruecke zu Beginn der Abenddaemmerung.jpg |image_size = 350px |image_caption = The skyline of Frankfurt am Main |image_flag = Flag of Frankfurt am Main.svg |Wappen = DEU Frankfurt am Main COA.svg |lat_deg = 50 | lat_min = 6 | lat_sec = 37 |lon_deg = 8 | lon_min = 40 | lon_sec = 56 |Lageplan = Hesse F.svg |Lageplanbeschreibung = <!-- Description of image "Lageplan" Default: "Location of XX" --> |Bundesland = Hessen |Regierungsbezirk = Darmstadt |Landkreis = urban |Höhe = 112 |Fläche = 248.31 |Einwohner = 651899 |Stand = 2008-03-31 |pop_ref =<ref name="urban_area_pop"/> |pop_urban = 2295000 |pop_urban_date = 2010 |pop_metro = 5600000 |pop_metro_date = 2006 |PLZ = 60001-60599, 65901-65936 |PLZ-alt = 6000, 6230 |Vorwahl = 069, 06109, 06101 |Kfz = F |Gemeindeschlüssel = 06 4 12 000 |NUTS = DE712 |LOCODE = DE FRA |Gliederung = 16 districts (''Ortsbezirke'')<br />46 boroughs (''Stadtteile'') |Website = [http://www.frankfurt.de/ www.frankfurt.de] |Bürgermeister = [[Petra Roth]] |Bürgermeistertitel = [[List of mayors of Frankfurt|Lord Mayor]] |Partei = CDU |ruling_party1 = CDU |ruling_party2 = Green |year = 1st century |category= }} '''ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಆಮ್ ಮೇನ್''' {{IPA-de|ˈfʁaŋkfʊɐt am ˈmaɪn|-|De-Frankfurt_am_Main-pronunciation.ogg}}{{IPA-en|ˈfræŋkfərt|lang}} ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್''' ಎಂದು ಸರಳವಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ [[ರಾಜ್ಯ]] [[ಹೆಸ್]]ನ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, [[ಜರ್ಮ]]ನಿಯ [[ಐದನೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ನಗರ]]ವಾಗಿದ್ದು, 2009ರಲ್ಲಿ 667,330 ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿತ್ತು. [[ನಗರ ಪ್ರದೇಶ]]ವು 2010ರಲ್ಲಿ 2,295,000ಅಂದಾಜು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="urban_area_pop">{{en icon}} {{cite web| url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf| title=World Urban Areas| first=Wendell Cox Consultancy (Demographia)| accessdate=2007-09-20|format=PDF}}</ref> ನಗರವು ದೊಡ್ಡ [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್/ರೈನ್-ಮೇನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ರೀಜನ್‌]] ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು,5,600,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<ref>[[ಆರ್ಗನೈಸೇಷನ್ ಫಾರ್ ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಕೊಆಪರೇಷನ್ ಎಂಡ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್]], ''[https://books.google.com/books?id=kBsfY-Pe2Q4C ಕಾಂಪಿಟೆಟಿವ್ ಸಿಟೀಸ್ ಇನ್ ದಿ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಎಕಾನಮಿ]'', OECD ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪರಾಮರ್ಶೆಗಳು, (OECD ಪ್ರಕಟಣೆ, 2006), ಟೇಬಲ್ 1.1</ref> ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನಿಯ [[ಎರಡನೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ]]ವಾಗಿದೆ. [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಈ ನಗರದ ಹೆಸರು "ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಆನ್ ದಿ ಮೇನ್" ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ(ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ''ಮೈನ್'' ಅಥವಾ ಜರ್ಮನ್ ''ಮೇನ್'' ಎಂದು ಉಚ್ಚಾರ). ನಗರವು [[ಮೇನ್]] ನದಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಹಾಯ್ಗಡ]]ದಲ್ಲಿದ್ದು,ಅದಕ್ಕೆ ಜರ್ಮನಿ ಪದದಲ್ಲಿ "ಫರ್ಟ್" ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವದ [[ಫ್ರಾಂಕೊನಿಕಾ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು,ಅದರ ನಿವಾಸಿಗಳು ಪೂರ್ವದ [[ಫ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]]ಗಳು. ಹೀಗೆ ನಗರವು ಪರಂಪರಾಗತವಾಗಿ ಫೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಫ್ರಾಂಕ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=M1JIPAN-eJ4C&lpg=PA135&pg=PA135|title=Placenames of the world|last=Room|first=Adrian|publisher=McFarland|year=2006|page=135|accessdate=2009-07-23}}</ref> [[ಮೇನ್ ನದಿ]]ಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿರುವ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಜರ್ಮನಿಯ [[ಆರ್ಥಿಕ]] ಮತ್ತು [[ಸಾರಿಗೆ]] ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, [[ಯುರೋಪ್ ಖಂಡ‌]]ದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ [[ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]], [[ಜರ್ಮನ್ ಫೆಡರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]], [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಷೇರುಪೇಟೆ]] ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಮೇಳ]]ದ ಜತೆಗೆ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ಅತ್ಯಂತ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟೇಷನ್]] ಯುರೋಪ್‌ನ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಟರ್ಮಿನಲ್(ಕೊನೆಯ) ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಕ್ರ್ಯೂಜ್]] ''[[ಆಟೊಬಾನ್]] ಇಂಟರ್‌ಚೇಂಜ್'' (ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಕೂಡುವ ಸ್ಥಳ)[[ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ಯುರೋಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುವ ಇಂಟರ್‌ಚೇಂಜ್ ಎನಿಸಿದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಹತ್ತು [[ಆಲ್ಫಾ ವಿಶ್ವ ನಗರಗಳ]] ಪೈಕಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ಮೊದಲ ಜರ್ಮನ್ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref name="World Cities">{{cite web|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/citymap.html|title=World Cities|accessdate=2007-01-23|archive-date=2007-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20070209201517/http://www.lboro.ac.uk/gawc/citymap.html|url-status=dead}}</ref> ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಜರ್ಮನಿಯ ಮುಂಚಿನ [[ಅಮೆರಿಕ ಸ್ವಾಧೀನದ ವಲಯ]]ದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮುಂಚೆ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ U.S.ಸೇನೆಗೆ ಮುಖ್ಯಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನ್ನು [[ಲುಫ್‌ಬರಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಸಮೂಹದ 2008ನೇ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿರುವಂತೆ [[ಆಲ್ಫಾ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಿಟಿ]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ''[[ಫಾರಿನ್ ಪಾಲಿಸಿ]]'' ಯ '''2008ನೇ [[ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಿಟೀಸ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್]]'''<ref>{{Cite web |url=http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1 |title=The 2008 Global Cities Index |publisher=Foreign Policy |first=A.T. |last=Kearney, Inc. |access-date=2010-06-17 |archive-date=2010-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100110131155/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1 |url-status=dead }}</ref>‌(ಜಾಗತಿಕ ನಗರಗಳ ಸೂಚ್ಯಂಕ)ದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ 21ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಗಳಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ [[ವಾಣಿಜ್ಯ]], [[ಆರ್ಥಿಕ]], [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ]], [[ಮನರಂಜನೆ]], [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]]ದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಮರ್ಸರ್ ಜೀವನ ವೆಚ್ಚ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಪ್ರಕಾರ,ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಜರ್ಮನಿಯ ಎರಡನೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ದುಬಾರಿ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ 48ನೇ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ದುಬಾರಿ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.citymayors.com/features/cost_survey.html |title=Cost of living&nbsp;– The world's most expensive cities |publisher=City Mayors}}</ref> [[ಮರ್ಸರ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ರಿಸೋರ್ಸ್ ಕನ್ಸಲ್ಟಿಂಗ್]] ಪ್ರಕಾರ, ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಅಗ್ರ 10 [[ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ನಗರ]]ಗಳ ಪೈಕಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>[http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1307990 Mercer's Quality of Living Survey 2009], www.mercer.com. 2 ಮಾರ್ಚ್ 2009 ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದೆ.</ref> ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷಿಕರಲ್ಲಿ ನಗರವು ಸರಳವಾಗಿ "ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್"ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ. ಆದರೂ [[ಜರ್ಮನರು]] [[ಬ್ರಾಂಡನ್‌ಬರ್ಗ್]] ನಗರದ ಇನ್ನೊಂದು(ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕದಾದ)[[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್(ಓಡರ್)]]ನಡುವೆ ಭೇದ ಗುರುತಿಸುವ ಅಗತ್ಯಕಂಡುಬಂದಾಗ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. == ಸ್ಥೂಲ ಅವಲೋಕನ == [[ಚಿತ್ರ:Bankfurt Skyline From Frankfurt Bridge.jpg|thumb|ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಗಗನಚುಂಬಿ ಮತ್ತು ವಿಹಾರ ದೋಣಿಗಳೊಂದಿಗಿರುವ ಮುಖ್ಯ ನದಿ]] [[ಚಿತ್ರ:IG-Farben-Gebaeude Poelzig-Bau.jpg|thumb|ಜೋಹನ್ ವೂಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ಗಾಟೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮುಂಚಿನ IG ಫಾರ್ಬನ್ ಕಟ್ಟಡ]] ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು,ಅನೇಕ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ದಳ್ಳಾಳಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಇದು ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೂರು ಆಧಾರಸ್ತಂಭಗಳು ಹಣಕಾಸು,ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮೇಳಗಳು. [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಷೇರು ಪೇಟೆ]] ಇಲ್ಲಿವರೆಗೆ ಜರ್ಮನಿಯ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದ ಅತೀ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಯೂರೋಜೋನ್]] ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಹಾಗೂ [[ಜರ್ಮನ್ ಫೆಡರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌]]ಗೆ ವಿತ್ತೀಯ ನೀತಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌]]ಗೆ ಕೂಡ ನೆಲೆ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಜರ್ಮನ್ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಮುಖ್ಯಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 300ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳನ್ನು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ದಕ್ಷ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]] ಪ್ರಮುಖ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಾಯುಯಾನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. [[ಯುರೋಪ್]] ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದರ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ವಿಮಾನಮಾರ್ಗ, ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಲಭ್ಯತೆಯು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಸಿಟಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಣೀಯಗೊಳಿಸಿದೆ. ಇದರ ಜತೆಗೆ,ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರ ಮೇಳಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. [[ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಟೋಮೊಬೈಲ್ ಅಸ್ಟೆಲಂಗ್]],ವಿಶ್ವದ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಮೋಟರ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟರ್ ಬುಚ್‌ಮೆಸ್]],ವಿಶ್ವದ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಪುಸ್ತಕ ಮೇಳ ಮತ್ತು [[ಮುಸಿಕ್‌ಮೆಸ್]] ವಿಶ್ವದ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಸಂಗೀತ ಮೇಳ ಗಮನಾರ್ಹವೆನಿಸಿವೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಅನೇಕ [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ]] ಮತ್ತು [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.[[ಜೋಹಾನ್ ವೂಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ಗೋಟೆ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]],ಅನೇಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ [[ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನ]]ಗಳಾದ [[ಪಾಲ್ಪೆನ್‌ಗಾರ್ಟನ್]] ಮತ್ತು [[ಬೊಟಾನಿಶ್ಚರ್ ಗಾರ್ಟನ್‌ಡರ್ ಜೋಹಾನ್ ವೂಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ಗೋಟೆ-ಯೂನಿವರ್ಸಿಟ್ಯಾಟ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಆಮ್ ಮೇನ್]] ಇದು [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್‌]]ನ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ಗಗನಚುಂಬಿ]] ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮೂರು ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 10 ಗಗನಚುಂಬಿಗಳೊಂದಿಗೆ,2009 ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ(i.e.ಕಟ್ಟಡಗಳು {{convert|150|m|ft|0|abbr=on}} ಕ್ಕಿಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ),14 ಗಗನಚುಂಬಿಗಳಿರುವ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ನಂತರ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ 10 ಗಗನಚುಂಬಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಲಂಡನ್‌]]ಗೆ ಸಮನಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅತೀ ಎತ್ತರದ ಗಗನಚುಂಬಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಕಾಮರ್ಜ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಟವರ್ ಮತ್ತು [[ಮೆಸೆಟರ್ಮ್]],ಮಾಸ್ಕೊದ [[ನಬೆರ್‌ಜನಯ ಟವರ್]] ಮತ್ತು [[ಟ್ರಿಯಂಫ್ ಅರಮನೆ]] ನಂತರ [[ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೂರನೇ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನ]] ಹೊಂದಿದೆ. <div style="width:100%;overflow:auto;padding:0;text-align:left;border:solid 0;color:gray" title="ಪನೋರಮಾ">[[ಚಿತ್ರ:Panorama Frankfurt vom Maintower.jpg|1800px]]<br />ಮೇನ್‌ಟವರ್ ವೀಕ್ಷಣೆ ಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಕಾಣುವ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ.</div> == ಇತಿಹಾಸ == ''ರೋಮರ್'' ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ರೋಮನ್ ವಸಾಹತುಗಳು]] ಬಹುಶಃ 1ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ; ಆ ಶಕೆಯ ಕೆಲವು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಕೂಡ ಸಿಗುತ್ತಿವೆ. ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ ''ಬೊನೇಮ್ಸ್'' ಬಹುಶಃ ರೋಮನ್‌ ಕಾಲಾವಧಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಇದು ''ಬೊನಾ ಮೆ(ನ್‌)ಸಾ'' ದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ''ನಿಡಾ'' (ಹೆಡರ್ನ್‌ಹೇಮ್)ಕೂಡ ರೋಮನ್ ಸಿವಿಟಾಸ್ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. [[ಮೇನ್]] ನದಿ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಹೆಸರು [[ಫ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]]ನ [[ಜರ್ಮನ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ]] ''ಫ್ರಾಂಕೋನೊ‌ಫರ್ಡ್‌'' ನಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ; ''ಫರ್ಟ್'' ([[cf]]. [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] ''[[ಫೋರ್ಡ್]]'' )ಅಲ್ಲಿ ನದಿಯು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದಾಟುವಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಆಳದಲ್ಲಿದೆ. [[ಅಲೆಮಾನ್ನಿ]] ಮತ್ತು ಫ್ರಾಂಕ್ಸ್ [[ಅಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದರು]] ಹಾಗೂ [[ಚಾರ್ಲ್‌ಮ್ಯಾಗ್ನೆ]] [[ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ಚರ್ಚ್ ಸೈನೋಡ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ವಹಿಸಿದ್ದ,ಅದರಲ್ಲಿ ''ಫ್ರಾಂಕೋನೊ‌ಫರ್ಡ್'' (-ಫರ್ಟ್-ವರ್ಡ್)ಹೆಸರು ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರದ [[ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಸಾಮಾಜ್ರ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಅತೀ ಮಖ್ಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 855ರಿಂದ [[ಜರ್ಮನ್ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು]] ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ [[ಆಚೆನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕಿರೀಟಧಾರಿಯಾದರು. ಇಸವಿ 1562ರಿಂದ ರಾಜರು/ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಕೂಡ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಿರೀಟಧಾರಿಯಾದರು, ಅವರ ಪೈಕಿ [[ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಿಲಿಯನ್]] II ಮೊದಲಿಗನಾಗಿದ್ದ. [[ಫ್ರಾಂಜ್ II]] ಆಯ್ಕೆಯಾದಾಗ, ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವು 1792ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. ಅವನ ಕಿರೀಟಧಾರಣೆ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು [[ಬ್ಯಾಸ್ಟಿಲೆ ದಾಳಿ]]ಯ ವಾರ್ಷಿಕ ದಿನವಾದ ಜುಲೈ 14, [[ಬ್ಯಾಸ್ಟಿಲೆ ದಿನ]]ದಂದು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಚುನಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಿರೀಟಧಾರಣೆಗಳು ''ಕೈಸರ್‌ಡೋಮ್'' (ಎಂಪರರ್ಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್)ಎಂದು ಹೆಸರಾದ [[ಸೇಂಟ್ ಬಾರ್ಥೋಲಾಮಾಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್]]‌(ಮುಖ್ಯ ಚರ್ಚ್)ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು ಅಥವಾ ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದವು. ದಿ ''ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಮೆಸ್'' (ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಮೇಳ)1150ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಯಿತು. ಇಸವಿ 1240ರಲ್ಲಿ,[[ಎಂಪರರ್ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ II]] ಅದಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರಿಗೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅದರ ಅರ್ಥ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಅವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮೇಳಗಳು ಫ್ರೆಂಚ್ ಬ್ಯುಕೇರ್‌ನಲ್ಲಿ 1380ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಣೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಮೇಳವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿತು. ಇಸವಿ 1478ರಿಂದ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಮೇಳಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಇಸವಿ 1372ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ''ರೈಕಸ್ಟಾಡ್'' ([[ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ನಗರ]]ವಾಯಿತು. ಅಂದರೆ ನೇರವಾಗಿ [[ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಗೆ ಅಧೀನವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜನಿಗೆ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಗಣ್ಯರಿಗೆ ಅಧೀನವಾಗಲಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:Mk Frankfurt Merian Stadtansicht.jpg|thumb|left|1612ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್]] ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ [[ಥರ್ಟಿ ಇಯರ್ಸ್ ವಾರ್]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಟಸ್ಥವಾಗುಳಿಯಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.ಆದರೆ ನಿರಾಶ್ರಿತರು ನಗರಕ್ಕೆ ತಂದ [[ಗೆಡ್ಡೆ ಪ್ಲೇಗ್‌]]ನಿಂದ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು. ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ತನ್ನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಮರುಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. [[ನೆಪೋಲಿಯಾನಿಕ್ ವಾರ್ಸ್‌]](ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧಗಳ ಸರಣಿ)ನಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಿತವಾಯಿತು ಅಥವಾ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಗುರಿಯಾಯಿತು. ಇಸವಿ 1805 /6ರಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ರೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪತನಹೊಂದುವ ತನಕ ಅದು ಮುಕ್ತನಗರವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಇಸವಿ 1806ರಲ್ಲಿ ಅದು ''ಫರ್ಸ್ಟ್‌ಪ್ರೈಮಾಸ್'' ( [[ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಪ್ರೈಮೇಟ್]]),[[ಕಾರ್ಲ್ ಥಿಯೋಡರ್ ಆಂಟ್ ಮಾರಿಯ ವಾನ್ ಡಾಲ್ಬರ್ಗ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಅಶ್ಚಾಫನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಆಶ್ರಿತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ವಾಯಿತು. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ [[ರೈನ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿ ಒಂದುಗೂಡಿತು ಎನ್ನುವುದು ಇದರ ಅರ್ಥ. ಇಸವಿ 1810ರಲ್ಲಿ ಡಾಲ್ಬರ್ಗ್ [[ಗ್ರಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್]] ಬಿರುದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ. [[ನೆಪೋಲಿಯನ್]] ಈಗಾಗಲೇ ''ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಡೆ ವೆನೈಸ್'' ( "''ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೆನೈಸ್'' ",ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಧಿಕಾರ) ಆಗಿದ್ದ ತನ್ನ ದತ್ತುಪುತ್ರ [[ಯುಗೇನ್ ಡೆ ಬ್ಯುಹಾರ್ನೈಸ್‌]]ನನ್ನು ಡಾಲ್‌ಬರ್ಗ್ ಸಾವಿನ ನಂತರ(ಡಾಲ್‌ಬರ್ಗ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಬಿಷಪ್ ಆಗಿ,ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಇರಲಿಲ್ಲ) ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಗ್ರಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದ್ದನು. ಗ್ರಾಂಡ್ ಡ್ಯುಕಿ 1810ರಿಂದ 1813ರ ಕಾಲಾವಧಿಗೆ ಉಳಿದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಸಂಗವಾಗಿತ್ತು. ಮಿಲಿಟರಿ ಗತಿಯು ಆಂಗ್ಲೋ-ಪ್ರಶ್ಯನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳ ಪರವಾಗಿ ತಿರುಗಿ,ಅವು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಯುರೋಪ್‌ನ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉರುಳಿಸಿತು. ಡಾಲ್ಬರ್ಗ್ ಯುಗೇನ್ ಡೆ ಬ್ಯುಹಾರ್ನೈಸ್ ಪರವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ತೊರೆದರೂ,ಅದು ಕೇವಲ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಕ್ರಮವಾಗಿತ್ತು.ಏಕೆಂದರೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೇನೆಗಳ ಪತನದ ನಂತರ ಹಾಗೂ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳ ವಶವಾದ ನಂತರ ಯುಗೇನ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಲಿಲ್ಲ. ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಅಂತಿಮ ಸೋಲು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ತೊರೆದ ನಂತರ,[[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ವಿಯೆನ್ನಾ]](1812 -1815,ಯುರೋಪ್ ನಕ್ಷೆ ಮರುರಚನೆ)ಗ್ರಾಂಡ್ ಡುಕಿಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿತು ಮತ್ತು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ [[ಜರ್ಮನ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ಕ್ಕೆ(1866ರ ತನಕ)ಮುಕ್ತನಗರವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಬುಂಡೆಸ್ಟಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು. ''ಬುಂಡೆಸ್ಟಾಗ್‌'' ನ ನಾಮಮಾತ್ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯದ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ "ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಪ್ರತಿನಿಧಿ"ಯು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Frankfurt Nationalversammlung 1848.jpg|thumb|left|ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್`ಸ್ ಚರ್ಚ್‍‌ನಲ್ಲಿರುವ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್, 1848ರಲ್ಲಿ.]] ದುರ್ದೈವದ [[1848ರ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ನಂತರ,ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಮೊದಲ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಜರ್ಮನ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್]]ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು. ಅದು [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟರ್ ಪಾಲ್‌ಸ್ಕಿರ್ಚ್]]ಯಲ್ಲಿ(''ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ ಚರ್ಚ್'' )ಸಭೆ ಸೇರಿ,18 ಮೇ 1848ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಯಿತು. [[ಪ್ರಶ್ಯನ್]] ರಾಜ ತಾನು "ಗಟಾರದಿಂದ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ ನಂತರ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು 1849ರಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ,ಪರ್ಶಿಯನ್ ರಾಜನ ಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯು ಏಕೀಕೃತ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಸಮಾನ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ದಿಪಡಿಸಿತು. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ [[ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಪ್ರಶ್ಯ ಯುದ್ದ]]ದ ನಂತರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಪ್ರಶ್ಯ 1866ರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಮುಕ್ತನಗರವೂ ಸೇರಿತ್ತು. ಪ್ರಶ್ಯನ್ ಆಡಳಿತವು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನ್ನು ತನ್ನ [[ಹೆಸ್-ನಾಸಾ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದೊಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮುಂಚಿನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪಟ್ಟಣಗಳಾದ ಬಾರ್ನೇಮ್ ಮತ್ತು ಬೊಕೇನ್‌ಹೇಮ್ 1890ರಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವು. ಇಸವಿ 1914ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಪೌರರು [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್]] ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.ಅದನ್ನು ನಂತರ ಜೋಹಾನ್ ವೂಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ಗೋಟೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಇದು ನಾಗರಿಕರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಜರ್ಮನಿಯ ಏಕೈಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ.ಇಂದು ಜರ್ಮನಿಯ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ 1]]ರ ನಂತರ,[[ರೈನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನಿಂದ ಮಿಲಿಟರಿಯನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ,[[ವರ್ಸೈಲೆಸ್ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಕೆಲವು ವಿವರಗಳನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಮುಯ್ಯಿಗೆ ಮುಯ್ಯಿ ತೀರಿಸಲು ಫ್ರೆಂಚ್ ಪಡೆಗಳು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‍‌ನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.{{Request quotation|date=February 2007}} 1924ರಲ್ಲಿ,[[ಲುಡ್ವಿಗ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮ್ಯಾನ್]] ನಗರದ ಪ್ರಥಮ [[ಯಹೂದಿ]] ಮೇಯರ್ ಎನಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಗರದ ಗಮನಾರ್ಹ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ನಾಜಿ ಶಕೆ]]ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ,ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ [[ಆರಾಧನಾಮಂದಿರ]]ಗಳು ನಾಶವಾದವು. [[ಚಿತ್ರ:Frankfurt Am Main-Altstadt-Zerstoerung-Luftbild 1944.jpg|thumb|left|ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ IIರ ನಂತರ ಮೇ 1945ರಲ್ಲಿ ಕೆಥಡ್ರಲ್‌ನ ವೈಮಾನಿಕ ನೋಟ]] ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ IIರಲ್ಲಿ(1939-1945)ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ನಗರವು ತೀವ್ರ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು. ದಾಳಿಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ,ಸುಮಾರು 5,500 ನಿವಾಸಿಗಳು ಹತರಾದರು,ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದ್ದ,ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲೇ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ನಗರ ಕೇಂದ್ರವು ನಾಶವಾಯಿತು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರದ ಪುನರ್ರಚನೆಯು ಸರಳವಾದ ಆಧುನಿಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವುಬಾರಿ ನಡೆಯಿತು, ಹೀಗೆ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ವಾಸ್ತುವಿನ್ಯಾಸದ ಸ್ವರೂಪವು ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಹೆಗ್ಗುರುತಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಆದರೂ ಸರಳೀಕೃತ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ನಗರಕ್ಕೆ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ನಡೆದಾಗ, ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಲೈಬ್ರರಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವದ [[ಕೈರೊ ಗೆನಿಜಾ]] ದಾಖಲೆಗಳು ನಾಶವಾದವು. ಅದರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕರಪತ್ರಗಳು ಕೂಡ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ ಎಂದು [[ಅರಾಬಿಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು ಗೆನಿಜಾ ವಿದ್ವಾಂಸ [[S.D.ಗೋಯಿಟೆನ್]] ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಗೋಯಿಟೀನ್ ''ಎ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ: ದಿ ಜೀವಿಶ್ ಕಮ್ಯುನಿಟೀಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಅರಬ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಸ್ ಪೋಟ್ರೇಡ್ ಇನ್ ದಿ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ಸ್ ಆಎಫ್ ದಿ ಕೈರೊ ಗೆನಿಜಾ, ಸಂಪುಟ. I - ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ಸ್''. ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ ಪ್ರೆಸ್, 2000, p. 5</ref> ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ನಂತರ,ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಹೆಸ್ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ [[ಹೆಸ್-(ಡಾರ್ಮ್‌ಸ್ಟಾಡ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಶ್ಯನ್ ಹೆಸ್]] ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ನಗರವು ಜರ್ಮನಿಯ ಸ್ವಾಧೀನದ ಅಮೆರಿಕ ವಲಯದ ಬಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ವಲಯದ ಮಿಲಿಟರಿ ಗವರ್ನರ್(1945 -1949 )ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಹೈಕಮೀಷನರ್(HICOG)(1949–1952)[[IG ಫಾರ್ಬನ್ ಕಟ್ಟಡ]]ದಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಮುಖ್ಯಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಯುದ್ಧಕಾಲದ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಗಳಿಂದ ನಾಶವಾಗದಂತೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಉಳಿಸಿದ್ದರು. [[ವೆಸ್ಟ್ ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಪ್ರಾಂತೀಯ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಫ್ರಾಂಕ್‍‌ಫರ್ಟ್ ಮುಂಚಿನ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿತ್ತು- ಅವರು ಹೊಸ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತಕ್ಕೂ ತಲುಪಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅದು ಇಚ್ಛಿತ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಳಕೆಯಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ. ಇಸವಿ 1949ರಿಂದ [[ಹೆಸ್ಸಿಸ್ಚರ್ ರುಂಡ್‌ಫಂಕ್]] ರೇಡಿಯೊ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಗೆ ಅದನ್ನು ನೆಲೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ,[[ಕೋನ್ರಾಡ್ ಅಡೆನಾರ್]](ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಪ್ರಥಮ [[ಚಾನ್ಸಲರ್]]),ಬಹುತೇಕ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಗೆ [[ಬಾನ್]] ಪುಟ್ಟನಗರಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರು.ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಅವರ ತವರುಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೂಡ; ಅನೇಕ ಇತರೆ,ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಜರ್ಮನಿಯ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ ಜರ್ಮನ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಪವಿತ್ರ ರೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮುಂಚಿನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನ್ನು ಜರ್ಮನಿಯ "ಕಾಯಂ" ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು ಹಾಗೂ ಈ ಮೂಲಕ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯ ಜನರ [[ಮರುಏಕೀಕರಣ]]ಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರವು [[ಬರ್ಲಿನ್‌]]ಗೆ ತರುವಾಯ ಹಿಂತಿರುಗುವುದು ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಂಬ ಆತಂಕವು ಅವರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು. 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ,ನಗರವು ಯುರೋಪಿನ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷ ಭೂಗರ್ಭ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉಪನಗರ ರೈಲು ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಹೊರ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನಗರಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳದ್ದು [[(S-ಬಾನ್)]],ಸಣ್ಣ ಬೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಳವಾದ ಭೂಗರ್ಭದ ಹಗುರ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ[[(U-ಬಾನ್)]] ಬೀದಿ ಹಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಸಂಚರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿದೆ. ಯುದ್ಧದ ನಂತರದ ಅವಧಿಯಿಂದ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಜರ್ಮನಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. === ಜನಸಂಖ್ಯೆ === ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, 180 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರಿಗೆ ತವರಾಗಿದೆ. ಜನಾಂಗೀಯ ಜರ್ಮನ್ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರು ಸೇರಿದಂತೆ, ನಗರವು [[ಟರ್ಕಿ]], [[ಆಲ್ಬೇನಿಯ]], [[ಕ್ರೊವೇಶಿಯ]], [[ಸರ್ಬಿಯ]], [[ಮೆಕೆಡೋನಿಯ]], [[ಬೋಸ್ನಿಯ ಮತ್ತು ಹರ್ಜೆಗೋವಿನ]], [[ಭಾರತ]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], [[ಇಟಲಿ]], [[ಸೊಮಾಲಿಯ]], [[ಇಥಿಯೋಪಿಯ]], [[ಎರಿಟ್ರಿಯ]], [[ಸ್ಪೇನ್]], [[ರಷ್ಯಾ]], [[ಪೋಲೆಂಡ್]], [[ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕ]] ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, [[ಇರಾನ್]], ಮತ್ತು [[ಲೆಬನಾನ್]] ನಿಂದ ಗಣನೀಯ ಗಾತ್ರದ ವಲಸೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಪ್ರದೇಶವು ಯುರೋಪ್‍ನ ಎರಡನೇ ಅತೀದೊಡ್ಡ [[ಕೊರಿಯ]] ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನಿಯ ಅತೀದೊಡ್ಡ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ ತಮಿಳು]] ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ತವರಾಗಿದೆ. ಬಹುದೀರ್ಘಕಾಲದ ತನಕ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್]] ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ,19ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕರು]] ಆಗಮಿಸಿದರು. ಇಂದು ಸಣ್ಣ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಪೌರರು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜರ್ಮನಿಯ ಯಹೂದಿಗಳ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮಂಡಳಿ ಪ್ರಕಾರ,ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಮತದ ಜತೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ 7300 ಯಹೂದಿಗಳಿದ್ದು, ಜರ್ಮನಿಯ ಮೂರನೇ ದೊಡ್ಡ [[ಯಹೂದಿಗಳ ಸಮುದಾಯ]]ವಾಗಿದೆ. ([[ಬರ್ಲಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯೂನಿಚ್]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) == ಹವಾಮಾನ == ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಜರ್ಮನಿಯ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ]] [[ಸಾಗರಪ್ರಭಾವ]]ದ ಹವಾಮಾನ ಹೊಂದಿದ್ದು, ತಂಪು ಚಳಿಗಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಮ್ಯ ಬೇಸಿಗೆಕಾಲಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಹಗಲಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 10.1&nbsp;°C (50&nbsp;°F): 14.4&nbsp;°C (58&nbsp;°F) ಹಾಗೂ ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 5.8&nbsp;°C (42&nbsp;°F)ಇರುತ್ತದೆ. {{Infobox Weather |metric_first = yes |single_line = yes |location = Frankfurt |Jan_Hi_°C = 4.0 |Feb_Hi_°C = 5.6 |Mar_Hi_°C = 10.4 |Apr_Hi_°C = 14.5 |May_Hi_°C = 19.5 |Jun_Hi_°C = 22.3 |Jul_Hi_°C = 24.8 |Aug_Hi_°C = 24.8 |Sep_Hi_°C = 20.1 |Oct_Hi_°C = 14.0 |Nov_Hi_°C = 7.7 |Dec_Hi_°C = 5.0 |Year_Hi_°C = 14.4 |Jan_Lo_°C = -1.3 |Feb_Lo_°C = -1.2 |Mar_Lo_°C = 1.9 |Apr_Lo_°C = 4.1 |May_Lo_°C = 8.4 |Jun_Lo_°C = 11.7 |Jul_Lo_°C = 13.7 |Aug_Lo_°C = 13.4 |Sep_Lo_°C = 10.1 |Oct_Lo_°C = 6.0 |Nov_Lo_°C = 2.1 |Dec_Lo_°C = 0.0 |Year_Lo_°C = 5.8 |Jan_MEAN_°C = 1.4 |Feb_MEAN_°C = 2.2 |Mar_MEAN_°C = 6.2 |Apr_MEAN_°C = 9.3 |May_MEAN_°C = 14.0 |Jun_MEAN_°C = 17.0 |Jul_MEAN_°C = 19.3 |Aug_MEAN_°C = 19.1 |Sep_MEAN_°C = 15.1 |Oct_MEAN_°C = 10.0 |Nov_MEAN_°C = 4.9 |Dec_MEAN_°C = 2.5 |Year_MEAN_°C = 10.1 |Jan_Precip_mm = 42.5 |Feb_Precip_mm = 37.1 |Mar_Precip_mm = 47.6 |Apr_Precip_mm = 42.8 |May_Precip_mm = 60.2 |Jun_Precip_mm = 60.6 |Jul_Precip_mm = 64.9 |Aug_Precip_mm = 52.9 |Sep_Precip_mm = 50.0 |Oct_Precip_mm = 54.6 |Nov_Precip_mm = 51.8 |Dec_Precip_mm = 55.7 |Year_Precip_mm = 620.7 |Jan_Precip_days = 9.8 |Feb_Precip_days = 7.1 |Mar_Precip_days = 9.3 |Apr_Precip_days = 8.5 |May_Precip_days = 9.8 |Jun_Precip_days = 10.3 |Jul_Precip_days = 9.3 |Aug_Precip_days = 7.8 |Sep_Precip_days = 8.1 |Oct_Precip_days = 9.3 |Nov_Precip_days = 9.7 |Dec_Precip_days = 9.9 |Year_Precip_days = 108.9 |source = [[World Meteorological Organization]] ([[United Nations|UN]])<ref>{{cite web |url=http://www.worldweather.org/016/c00057.htm |title=Weather Information for Frankfurt |dateformat=mdy |accessdate= |archive-date=2010-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621034050/http://www.worldweather.org/016/c00057.htm |url-status=dead }}</ref> |accessdate = }} == ಬೌಗೋಳಿಕ == [[ಚಿತ್ರ:Mk Frankfurt Nachbargemeinden.png|thumb|left|ರೈನ್ ಮೇನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್]] [[ಚಿತ್ರ:Ortsbezirke von Frankfurt am Main.png|thumb|left|ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ 16 ಆರ್ಟ್ಸ್‌ಬೆಜಿರ್ಕ್ (ಪ್ರದೇಶ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು)]] === ಬೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನ === [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ನೈರುತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಮೇನ್ ನದಿ]]ಯ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ನಗರವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವು [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಸಿಟಿ ಫಾರೆಸ್ಟ್]](''ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟರ್ ಸ್ಟಾಡ್‌ವಾಲ್ಡ್'' )ಹೊಂದಿದ್ದು, ನಗರದೊಳಕ್ಕಿರುವ ಜರ್ಮನಿಯ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಅರಣ್ಯವಾಗಿದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಭಾಗವು ನದಿಯ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. === ನೆರೆಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು === ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಮೇನ್-ಟೌನಸ್-ಕ್ರೇಸ್]] ([[ಹ್ಯಾಟರ್‌ಶೇಮ್ ಆಮ್ ಮೇನ್]], [[ಕ್ರಿಫ್ಟೆಲ್]], [[ಹೋಫೇಮ್ ಆಮ್ ಟೌನಸ್]], [[ಕೆಲ್ಕೇಮ್ (ಟೌನಸ್)]], [[ಲೈಡರ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಆಮ್ ಟೌನಸ್]], [[ಸಲ್ಜ್‌ಬ್ಯಾಕ್ (ಟೌನಸ್)]], [[ಸ್ಕವಾಲ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಆಮ್ ಟೌನಸ್]] ಮತ್ತು[[ಎಶ್ಚ್‌ಬಾರ್ನ್]])ಎಲ್ಲೆಗಳಾಗಿವೆ; ವಾಯವ್ಯಕ್ಕೆ [[ಹಾಚ್ ಟೌನಸ್‌ಕ್ರೈಸ್]] ([[ಸ್ಟೇನ್‌ಬಾಚ್ (ಟೌನಸ್)]], [[ಒಬೇರುರ್‌ಸೆಲ್ (ಟೌನಸ್)]], ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾಡ್ ಹಾಂಬರ್ಗ್]]); ಉತ್ತರಕ್ಕೆ[[ವೆಟ್ಟರಾಕ್ರೈಸ್]] ([[ಕಾರ್ಬನ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾಡ್ ವಿಲ್ಬೆಲ್]]); ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ [[ಮೇನ್-ಕಿಂಗಿಜ್-ಕ್ರೈಸ್]] ([[ನೈಡರ್‌ಡೋರ್‌ಫೆಲ್ಡನ್]] ಮತ್ತು [[ಮೈನ್ಟಾಲ್]]); ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ [[ಅಫೆನ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌ ಆಮ್ ಮೇನ್]]; ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಕ್ರೈಸ್ ಅಫೆನ್‌ಬ್ಯಾಕ್]] ([[ನ್ಯೂ-ಐಸೆನ್‌ಬರ್ಗ್]])ನಗರ ಮತ್ತು ನೈರುತ್ಯಕ್ಕೆ [[ಕ್ರೈಸ್ ಗ್ರಾಬ್-ಗೆರಾವ್]] ([[ಮಾರ್‌ಫೆಲ್ಡನ್-ವಾಲ್‌ಡಾರ್ಫ್]], [[ರಸೆಲ್‌ಶೇಮ್]] ಮತ್ತು ಕೆಲ್‌ಸ್ಟರ್‌ಬ್ಯಾಕ್). === ನಗರ ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು === ನಗರವು 46 [[Stadtteil]]e(ಸ್ಟಾಡ್‌ಟೈಲ್) ಅಥವಾ ''[[Ortsteil]]e'' (ಆರ್‌ಸ್ಟೈಲ್)ಗೆ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಅವು ಪುನಃ 118 ''[[Stadtbezirk]]e'' (ಆಡಳಿತ ಘಟಕ)ಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ''ಆರ್‌ಸ್ಟೈಲ್'' [[ಸಚ್‌ಸೆನ್‍‌ಹೌಸೆನ್-ಸಡ್]]. ಬಹುತೇಕ ''ಸ್ಟಾಡ್‌ಸ್ಟೇಲ್'' ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ಉಪನಗರಗಳು(''[[ವೊರೊಟೆ]] '' ), ಅಥವಾ ಮುಂಚಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಗರಗಳು, [[ಹಾಕಸ್ಟ್]] ರೀತಿ. ಜರ್ಮನಿಯ ಏಕೀಕರಣದ ನಂತರ [[ಗ್ರಂಡರ್‌ಜೇಟ್]](19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರ್ಥಿಕ ಹಂತ)ನಲ್ಲಿ ನಗರದ ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ನಾರ್ಡೆಂಡ್]] ರೀತಿಯದು ಕೆಲವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. ಉಳಿದವು ವಸಾಹತುಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದವು.ಅವು ಮುಂಚೆ [[ಡಾರ್ನ್‌ಬಸ್ಚ್]] ಮುಂತಾದ ಇತರೆ ನಗರ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದವು. 46 ನಗರ ವಿಭಾಗಗಳು 16 ಪ್ರದೇಶ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ''[[ಆರ್ಟ್ಸ್‌ಬೆಜಿರ್ಕ್‌]]'' ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಹೋಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಇರುತ್ತಾರೆ. === ಸಂಯೋಜನೆಯ ಇತಿಹಾಸ === 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ,ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ನಗರಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರಸಕ್ತದಿನದ'' [[ಆಲ್‌ಸ್ಟಾಡ್]], [[ಇನೆನ್‌ಸ್ಟಾಡ್]], [[ಬೆಹನೋಫ್‌ವೈರ್‌ಟೆಲ್]], [[ಗಟ್ಲೆವ್‌ವೈರ್‌ಟೆಲ್]], [[ಗಾಲಸ್]], [[ವೆಸ್ಟೆಂಡ್]], [[ನಾರ್ಡೆಂಡ್]], [[ಆಸ್ಟೆಂಡ್]], [[ರೇಡರ್‌ವಾಲ್ಡ್]] ಮತ್ತು[[ಸಾಚ್‌ಸೆನ್ ಹೌಸನ್]] ನ ''Stadtteil'' e(ಸ್ಟಾಡ್‌ಸ್ಟೇಲ್)(ಉಪವಿಭಾಗ)ಗಳನ್ನುಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. '' ಇಸವಿ 1877ರ ನಂತರ,ಮುಂಚಿನ ಅನೇಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ನಗರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.ನೋಡಿ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Suburbs of Frankfurt am Main|ನಗರದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ[[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Suburbs of Frankfurt am Main|Suburbs of Frankfurt am Main]]]]. == ಮುಖ್ಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Frankfurter Dom Eiserner Steg.jpg|thumb|right|ಸೇಂಟ್ ಬಾರ್ತೋಲಾಮಸ್' ಕೆಥೆಡ್ರಲ್.]] [[ಚಿತ್ರ:Roemerberg-ffm001.jpg|thumb|left|ರೋಮರ್, ರೋಮರ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಟೌನ್‌ಹಾಲ್.]] [[ಚಿತ್ರ:Paulskirche-ffm002.jpg|thumb|right|ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್`ಸ್ ಚರ್ಚ್]] [[ಚಿತ್ರ:Alte Oper Frankfurt Winter 2008.jpg|thumb|left|ಆಲ್ಟೆ ಓಪರ್, ಹಳೆಯ ಒಪೆರಾ ಹೌಸ್, ಈಗ ಸಂಗೀತ ಗೋಷ್ಠಿಯ ಭವನ.]] [[ಚಿತ್ರ:Hauptwache Frankfurt.jpg|thumb|right|ಸೇಂಟ್ ಕ್ಯಾಥರೈನ್`ಸ್ ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಹಾಪ್ಟ್‌ವಾಚ್]] [[ಚಿತ್ರ:Frankfurt am Main, St. Katharinenkirche an der Hauptwache.jpg|thumb|left|ಆರ್ಥಿಕ ಜಿಲ್ಲೆ(ಹಿಂದೆ) ಮತ್ತು ಹಾಪ್ಟ್‌ವಾಚ್ (ಮುಂದೆ).]] === ಸೇಂಟ್ ಬಾರ್ಥಲೋಮಿವ್ಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ === [[ಬಾರ್ಥೊಲೊಮಿವ್]]`ಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್(''ಡಾಮ್ ಸಾಕ್ಟ್ ಬಾರ್ಥಲೊಮಾಸ್'' ) [[ಗಾಥಿಕ್]] ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, [[ಮೆರೋವಿಂಗಿಯನ್]] ಕಾಲದ ಮುಂಚಿನ ಚರ್ಚ್‌ನ ಅಡಿಪಾಯದ ಮೇಲೆ 14 ಮತ್ತು 15ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಚರ್ಚ್. ಇಸವಿ 1356ರಿಂದೀಚೆಗೆ [[ಪವಿತ್ರ ರೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ರಾಜರು ಈ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು ಹಾಗೂ 1562ರಿಂದ 1792ರವರೆಗೆ [[ರೋಮನ್-ಜರ್ಮನ್]] ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಿರೀಟಧಾರಣೆಯಾಯಿತು. 18ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ,ಸೇಂಟ್ ಬಾರ್ಥಲೊಮಿವ್`ಸ್‌ಗೆ ಅದು ಬಿಷಪ್ ಸ್ಥಾನ ಎಂದೂ ಆಗಿರದಿದ್ದರೂ,ಜನರು "[[ಕೆಥೆಡ್ರಲ್]]" ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಸವಿ 1867ರಲ್ಲಿ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ ಅಗ್ನಿದುರಂತದಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಕ್ತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ ಎತ್ತರವು 95 ಮೀ.ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. === ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ ಚರ್ಚ್ === ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್`ಸ್ ಚರ್ಚ್(''ಪಾಲ್‌ಸ್ಕಿರ್ಚ್'' )ಅತ್ಯಂತ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಕೇತದೊಂದಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು 1848ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌ನ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು 1789ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಚರ್ಚ್‌ ಆಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಆದರೆ 1833ರವರೆಗೆ ಅದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್]] ಬೇರಿನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ. ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಏಕೀಕೃತ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಸಂವಿಧಾನ ರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ 1848/49ರ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಯತ್ನವು ವಿಫಲವಾಯಿತು.ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಶ್ಯಾ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರಿಯದ ದೊರೆಗಳು ಅಧಿಕಾರ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಇಷ್ಟಪಡಲಿಲ್ಲ.ಇಸವಿ 1849ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ಯದ ಪಡೆಗಳು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಬಲದಿಂದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪ್ರಯೋಗ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ವಿಸರ್ಜನೆಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ,ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಚರ್ಚ್ ಸೇವೆಗೆ ಪುನಃ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ IIರಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಯಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಟ್ಟಡದ ಒಳಾವರಣ ನಾಶವಾಯಿತು. ಈಗ ಇದಕ್ಕೆ ಆಧುನಿಕ ರೂಪ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು; ಇಂದು ಇದನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. === ಓಲ್ಡ್ ಒಪೇರಾ ಹೌಸ್ === ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಓಲ್ಡ್ ಒಪೇರಾ ಹೌಸ್ ''ಆಲ್ಟಾ ಓಪೇರ್'' ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ರಿಚರ್ಡ್ ಲುಕಾ 1880ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದು ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ IIರಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುವ ತನಕ ಜರ್ಮನಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಒಪೇರಾ ಹೌಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. 1970ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಅದೊಂದು ಅವಶೇಷವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು "ಜರ್ಮನಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಅವಶೇಷ"ವೆಂಬ ಉಪನಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಸ್ಫೋಟಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಕೂಡ ನಡೆದಿತ್ತು. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಮಾಜಿ ಲಾರ್ಡ್ ಮೇಯರ್ ರುಡಿ ಆರ್ನ್ಟ್ 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸ್ಫೋಟಿಸುವಂತೆ ಕರೆನೀಡಿದ್ದರು.ಇದರಿಂದ ಅವರು "ಡೈನಾಮೈಟ್ ರುಡಿ" ಎಂಬ ಉಪನಾಮವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. (ನಂತರ ತಮ್ಮ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆರ್ನ್ಟ್ ಹೇಳಿದರು.) ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಒತ್ತಡದಿಂದ,ಅದನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪೂರ್ಣ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ 1981ರಲ್ಲಿ ಪುನಾರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಇಂದು ಅದು ಸಂಗೀತಗೋಷ್ಠಿಯ ಹಾಲ್ ರೀತಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು,ಅಪೆರಾ(ಗೀತನಾಟಕ)ಗಳನ್ನು [[ಒಪೆರ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಓಲ್ಡ್ ಒಪೆರಾ [[ಫ್ರೀಜ್]] ಮೇಲಿನ ಕೆತ್ತನೆ ''ಡೆಮ್,ವಾಹರೆನ್,ಸ್ಕೊನೆನ್,ಗುಟೆನ್'' ("ಸತ್ಯ,ಸುಂದರ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾದುದಕ್ಕೆ")ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಒಪೆರಾ ಹೌಸ್ === ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಒಪೆರಾ ಜರ್ಮನಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಒಪೆರಾ ಕಂಪೆನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಯುರೋಪ್‌ನ ಅತೀ ಪ್ರಮುಖ ಒಪೆರಾ ಹೌಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ವರ್ಷದ ಒಪೆರಾ ಹೌಸ್ ಆಗಿ ಜರ್ಮನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ''ಒಪರ್ನ್‌ವೆಲ್ಟ್'' 1995 ಮತ್ತು 2003ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿತು. === ಸೇಂಟ್ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಚರ್ಚ್ === ಸೇಂಟ್ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಚರ್ಚ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನ ದೊಡ್ಡ [[ಇವ್ಯಾಂಜೆಲಿಕಲ್(ಲುಧೆರಾನ್)]]ಚರ್ಚ್ ಎನಿಸಿದೆ. [[ಜೇಲ್]] ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಚರ್ಚ್ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. === ಹಾಪ್ಟ್‌ವಾಕ್ === ಹಾಪ್ಟ್‌ವಾಕ್(ಮೇನ್ ವಾಚ್)[[ಬರೋಕ್]] ಶೈಲಿಯ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು,1730ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು,ಅದನ್ನು ಮುಂಚೆ ಬಂಧೀಖಾನೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸುತ್ತಲಿನ ಚೌಕ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೆಳಗಿರುವ ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರದಿಂದಾಗಿ ಅದು ಆ ಹೆಸರು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಬೀದಿ ಜೇಲ್‌ನ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. === ಜೇಲ್ === ಜೇಲ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ಶಾಪಿಂಗ್ ಬೀದಿಯಾಗಿದ್ದು,ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಬೀದಿಯು ಪಾದಚಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು,ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಪ್ಲಾಜಾಗಳ ಎಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಹಾಪ್‌ವಾಕ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕಾನ್‌ಸ್ಟೇಬಲರ್‌ವಾಕ್. [[ಮ್ಯೂನಿಚ್‌]]ನ [[ಕೌಫಿಂಗರ್‌ಸ್ಟ್ರಾಬ್]] ನಂತರ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದುಬಾರಿ ಬಾಡಿಗೆಯ ಅಂಗಡಿಗಳುಳ್ಳ ಬೀದಿಯಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ತಿಂಗಳಿನ ಮುಂಚಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿತ ಪಾದಚಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಲಯವು ಜರ್ಮನಿಯ ಐದನೇ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. === ರೋಮರ್ === [[ಸಿಟಿ ಹಾಲ್]] ಹೆಸರು "ರೋಮನ್" ಎಂದರ್ಥ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ,ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕುಟುಂಬದಿಂದ 1405ರಲ್ಲಿ ನಗರ ಮಂಡಳಿಯು 9 ಮನೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಮಧ್ಯದ ಮನೆಯು ಪುರಭವನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಯಿತು ಹಾಗೂ ನಂತರ ನೆರೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಜತೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು. ಮೇಲಿನ ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ ''ಕೈಸರ್‌ಸಾಲ್'' ("ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಭವನ")ಇದ್ದು,ಅಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಕಿರೀಟಧಾರಿಯಾದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಔತಣಕೂಟಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರೋಮರ್ [[ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ II]] ರಲ್ಲಿ ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ನಾಶವಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ''ರೋಮರ್‌ಬರ್ಗ್'' (ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಚೌಕ)ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಹೊಂದಿದೆ. {{wide image|Panorama 52.JPG|1200px|<center>A 360 degree view of the [[Römerberg]] (city hall square).}} === 20ನೇ ಶತಮಾನದ ವಾಸ್ತುವಿನ್ಯಾಸ === * [[ಫ್ರಾವೆನ್‌ಫ್ರೈಡನ್‌ಸ್ಕಿರ್ಚ್]] 1929ರಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು,ಪೂರ್ವದ ನವ್ಯತಾವಾದಿ ಚರ್ಚ್‌ಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. * [[ಗ್ರಾಸ್‌ಮಾರ್ಕತೇಲ್]], 1926 -1928ರ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು,ಮುಂಚಿನ ಸಗಟು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ,ಭವಿಷ್ಯದ [[ಯುರೋಪ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಮುಖ್ಯಕಾರ್ಯಾಲಯ. * [[IG ಫಾರ್ಬನ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್]],1928 -1930ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. [[ಜೋಹಾನ್ ವೂಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ಗೋಟೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. * [[ಗೋಟೆ ಹೌಸ್]], 1947ರಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 1749ರಿಂದ [[ಜೋಹಾನ್ ವೂಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ವಾನ್ ಗೋಟೆ]]ಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವನ್ನು ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ IIರಲ್ಲಿ ನಾಶಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮೊದಲಿನ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿರುವಂತೆ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಗೊಟೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಮುಂದಿನ ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿದೆ. * [[ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಫರ್ ಆಂಗೇವಾಂಡ್ಟೆ ಕನ್ಸ್ಟ್]] 1985ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, [[ರಿಚರ್ಡ್ ಮೈರ್]] ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು. === ಗಗನಚುಂಬಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Cityscape Frankfurt.jpg|thumb|center|upright 3|ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನ ಗಗನಚುಂಬಿ, ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆಯಿಂದ ನೋಟ]] ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ಗಗನಚುಂಬಿ]]ಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ ಕನಿಷ್ಟ 150 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಏಕೈಕ ಜರ್ಮನ ನಗರ. ಅಲ್ಲಿ 10 ಕಟ್ಟಡಗಳಿದ್ದು,ಇನ್ನೂ ಎರಡು (''[[ಓಪರ್ನ್‌ಟರ್ಮ್]]‌,170 ಮೀ'' ಮತ್ತು ''[[ಟವರ್ 185]],205 ಮೀ.'' ) ಪ್ರಸಕ್ತ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. [[ಬಾನ್]] ಮಾತ್ರ ಒಂದು ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.(''ಪೋಸ್ಟ್ ಟವರ್,163 ಮೀ''.){{convert|150|m|2|abbr=on|lk=out}}ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನ ಬಹುತೇಕ ಗಗನಚುಂಬಿಗಳು [[ಬ್ಯಾಂಕನ್‌ವೈರ್ಟಲ್]](ಆರ್ಥಿಕ ಜಿಲ್ಲೆ)ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನ ಅತೀ ಎತ್ತರದ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು: * [[ಕಾಮರ್ಜ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ ಟವರ್]], {{convert|259|m|2|abbr=on|lk=out}} — ಯುರೋಪ್‌ನ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ(1997–2003), [[ಕಾಮರ್ಜ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್]] ನ ಮುಖ್ಯಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು. * [[ಮೆಸ್ಸೆಟರ್ಮ್]], {{convert|257|m|2|abbr=on|lk=out}} — ಯುರೋಪ್‌ನ ಅತೀ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ (1990–1997). * [[ವೆಸ್ಟೆಂಡ್‌ಸ್ಟ್ರಾಬ್ 1]], {{convert|208|m|2|abbr=on|lk=out}} — [[DZ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಮುಖ್ಯಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು. * [[ಮೇನ್‌ಟವರ್]], {{convert|200|m|2|abbr=on|lk=out}} — [[ಲ್ಯಾಂಡಸ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೆಸೆನ್-ಥುರಿಂಗನ್]] ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ತೆರೆದಿರುವ ವೀಕ್ಷಣಾ ಕಟ್ಟೆ. * [[ಟ್ರಿಯಾನನ್]], {{convert|186|m|2|abbr=on|lk=out}} — ಡೇಕಾಬ್ಯಾಂಕ್ ಮುಖ್ಯಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು * [[ಸಿಲ್ವರ್ ಟವರ್]], {{convert|166|m|2|abbr=on|lk=out}} — ಜರ್ಮನಿಯ ಅತೀ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ(1978–1990), [[ಡ್ರೆಸ್ಡ್‌ನರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಮುಖ್ಯಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು. * [[ಪ್ಲಾಜಾ ಬ್ಯೂರೊ ಕೇಂದ್ರ]], {{convert|159|m|2|abbr=on|lk=out}} — ಜರ್ಮನಿಯ ಅತೀ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡ(1976–1978). * [[ಡಾಯ್ಚಿ I]], {{convert|155|m|2|abbr=on|lk=out}} — [[ಡಾಯ್ಚಿ ಬ್ಯಾಂಕ್]]ನ ಮುಖ್ಯಕಾರ್ಯಾಲಯ. * [[ಡಾಯ್ಚಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ II]], {{convert|155|m|2|abbr=on|lk=out}} — [[ಡಾಯ್ಚಿ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಮುಖ್ಯಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು. * [[ಸ್ಕೈಪರ್]], {{convert|154|m|2|abbr=on|lk=out}}. === ಇತರ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳು === * [[ಯೂರೋಪಾಟರ್ಮ್]] -ಯುರೋಪ್ ಟವರ್ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಗೋಪುರವಾಗಿದ್ದು,ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ TVಟವರ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇದು ನಗರದ ಅತೀ ಎತ್ತರದ ಗೋಪುರವಾಗಿದ್ದು,337.5 ಮೀಟರುಗಳು ಎತ್ತರವಿದೆ. ತಿರುಗುವ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮನರಂಜನೆ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ,ಇದು 1999ರವರೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ತೆರೆದಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "[[ಜಿನ್‌ಹೈಮರ್]] ಸ್ಪಾರ್ಗಲ್"(''ದಿ ಜಿನ್‌ಹೇಮರ್ ಆಸ್ಪರಾಗಸ್'' )ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.ಇದು ಸರಿಯಲ್ಲ,ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಜಿನ್‌ಹೇಮ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಹೊಂದಿಲ್ಲ. [[ಬೊಕೆನ್‌ಹೇಮ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಒಳಬದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದೆ. * [[ಹೆನ್ನಿಂಗರ್ ಟರ್ಮ್]]-ಹೆನ್ನಿಂಗರ್ ಗೋಪುರವು 120 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ [[ಗ್ರೇನ್ ಸಿಲೊ]](ಧಾನ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಕಟ್ಟಡ)1959 -1961ರ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದು, [[ಹೆನ್ನಿಂಗರ್ ಬ್ರೆವರಿ]] ಇದರ ಮಾಲೀಕರು. ಇದರ 101 ಮತ್ತು 106 ಮೀಟರುಗಳ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ತಿರುಗುವ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,110 ಮೀಟರುಗಳ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹೊರಾಂಗಣ ವೀಕ್ಷಣೆ ಡೆಕ್ ಹೊಂದಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2002ರಿಂದ ಈ ಗೋಪುರವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ಗೋಪುರವನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಿ ಬದಲಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ವಸತಿ ಗೋಪುರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳು ಇಂದಿವೆ. * [[ಗೋಯಿತಿಟರ್ಮ್]] - ಗೋಟೆ ಟವರ್ 43 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಗೋಪುರವಾಗಿದ್ದು, [[ಸ್ಯಾಕ್‌ಸೆನ್‌ಹೌಸನ್‌]]ನ ಉತ್ತರ ತುದಿಯ [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಸಿಟಿ ಅರ]]ಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಮರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಅತೀಎತ್ತರದ ಮರದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಗೋಪುರವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು 1931ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು,ಹಗಲಿನ ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಈಗಲೂ ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.ಗೋಪುರದ ಅಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮೈದಾನ ಮತ್ತು ಕೆಫೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == [[ಚಿತ್ರ:Frankfurt Museumsuferfest 2025 - 05.jpg|thumb|left|2025ರಲ್ಲಿ ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂಸ್ಯುಫೆರ್‌ಪೆಸ್ಟ್]] === ಉತ್ಸವಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Frankfurt am Main, Wäldchestag, Karussell und Riesenrad.jpg|thumb|left| 2025ರಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಡ್‌ಚೆಸ್ಟಾಗ್]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಸವ'''ಮ್ಯೂಸಿಯಂಸುಫರ್‌ಫೆಸ್ಟ್''' (''ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ಸ್ ರಿವರ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್'' ). ಇದು ಜರ್ಮನಿಯ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, 3 ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 3 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ [[ಮೇನ್]] ನದಿದಂಡೆಯ ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗಳು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಹೊಂದಿದ್ದು,ರಾತ್ರಿ ಬಹುಹೊತ್ತಿನವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ಇದಿಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ,ಲೈವ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು,ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕರಕುಶಲಕಲೆಗಳು,ಆಭರಣ, ಉಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯ ಆಹಾರಗಳ ಅನೇಕ ಅಂಗಡಿಗಳಿವೆ. ರಂಜನೀಯ ಬಾಣಬಿರುಸುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನದೊಂದಿಗೆ ಅದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಾಚೀನ ಜನಪದ ಉತ್ಸವ'''ಡಿಪ್ಪೆಮೆಸ್''' (''ಜೇಡಿಪಾತ್ರೆಗಳ ಉತ್ಸವ'' ) ಇದು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ [[ಈಸ್ಟರ್]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಇದು ಈಗ ಮನರಂಜನೆ ಉದ್ಯಾನವಾಗಿದೆ. "ಡಿಪ್ಪೆ"ಪ್ರಾದೇಶಿಕ [[ಹೆಸೈನ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ಪದದ ಅರ್ಥ ಮಡಕೆ ಅಥವಾ ಜಾಡಿ,ಬಹುತೇಕ ಇತರೆ ಜರ್ಮನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಉತ್ಸವದ ಹೆಸರು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು,ಮೇಳವಾಗಿದ್ದಾಗ,ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕರಕುಶಲತೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಜಾಡಿಗಳು,ಮಡಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಜೇಡಿಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿದ್ದ ಮೇಳವಾಗಿತ್ತು). ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ '''ವಾಲ್ಡ್‌ಚೆಸ್ಟಾಗ್''' (''ವುಡ್ಸ್ ಡೇ'' )ಹಾಸ್ಯಮಯವಾಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಜಾದಿನವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ 1990ರ ದಶಕದವರೆಗೆ ಆ ದಿನ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮುಚ್ಚುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಹೆಸರಿನ ನಡುವೆಯೂ,ಉತ್ಸವವು ವಾಸ್ತವ ವಾಲ್ಡ್‌ಚೆಸ್ಟಾಗ್ ಮಂಗಳವಾರವಿದ್ದರೂ,[[ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟ್]] ನಂತರ ನಾಲ್ಕುದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಉತ್ಸವದ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಅದರ ಸ್ಥಳವು [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಸಿಟಿ ಅರಣ್ಯ]]ವಾಗಿರುವುದು.ಇದು [[ನೈಡೆರಾಡ್]] ನಗರಕೇಂದ್ರದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದೆ. '''ವೋಲ್ಕನ್‌ಕ್ರೇಜ್ಡರ್ ಉತ್ಸವ''' (''ಗಗನಚುಂಬಿ ಉತ್ಸವ'' )ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ,ಕಳೆದ ಬಾರಿ ಮೇ 2007ರಲ್ಲಿ ಈ ಉತ್ಸವ ನಡೆದಿತ್ತು. ಎರಡು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಪರ್ಟ್ ಪೇಟೆಯ ಗಗನಚುಂಬಿಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಮೇನ್‌ಟವರ್]] ವೀಕ್ಷಣಾ ಡೆಕ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೀಗೆ ತೆರೆದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸುಮಾರು 1.2 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರವಾಸಿಗಳು ನಗರವನ್ನು ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳದಿಂದ ನೋಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಕೈ-ಡೈವರ್ಸ್, ಬೇಸ್ ಜಂಪರ್ಸ್, ಬಾಣಬಿರುಸುಗಳು ಮತ್ತು ಲೇಸರ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಇತರೆ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮುಂದಿನ ಉತ್ಸವವು 2010ಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. '''ಸೌಂಡ್ ಆಫ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್''' ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವವಾಗಿದ್ದು,ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು 1994ರಿಂದ 2004ರವರೆಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನಡೆಯಿತು. ವಿವಿಧ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಡ್ ತಂಡಗಳು ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಜೇಲ್ ಸುತ್ತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವ 8 ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಸಂಗೀತ ಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸಂಗೀತ(ರಾಕ್,ಲ್ಯಾಟಿನೊ, ಹೌಸ್,ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಮತ್ತು ಪಾಪ್)ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 500,000 ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. === ವಿದೇಶಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ === * [[ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟೊ ಕರ್ವಾಂಟೆಸ್]] * [[ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಲೈಬ್ರರಿ]] === ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:FrankfurtM Staedel.jpg|thumb|ದಿ ಸ್ಟೇಡಲ್]] [[ಚಿತ್ರ:Frankfurt Am Main-Senckenberg Naturmuseum von Osten-20120325.jpg|thumb|ಸೆಂಕೆನ್‌ಬರ್ಗ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] [[ಚಿತ್ರ:Schirn-ffm001.jpg|thumb|ಸ್ಕಿರಿನ್ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ ಮೇಲ್ಬಾಗದ ನೋಟ]] ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಬಹುತೇಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು [[ಮೇನ್ ನದಿ]]ಯ ಎರಡೂ ಕಡೆ,[[ಸಾಚ್‌ಸೆನ್‌ಹೌಸನ್]](ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆ)ಮತ್ತು [[ನಗರಕೇಂದ್ರದ ಹಳೆಯ ಭಾಗ]](ಉತ್ತರದ ಕಡೆ)ನೆಲೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶವು [[ಮ್ಯೂಸಿಯಂಸಫರ್]](''ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ನದಿದಂಡೆ'' )ಎಂದು ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. [[ಐಸರ್‌ನರ್ ಸ್ಟೆಗ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ರೈಡನ್ಸ್‌ಬ್ರೂಕ್]] ನಡುವೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 13 ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿವೆ. * [[ಡಾಯ್ಚಿಸ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]] * [[ಡಾಯ್ಚಿಸ್ ಫಿಲ್ಮ್‌ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]] * [[ಇಕೋನೆಮ್ಯೂಸಿಯಂ]] * [[ಲೈಬೆಗಾಸ್]] * [[ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಫರ್ ಆಂಗೆವಾಂಡ್ಟೆ ಕುನ್ಸ್ಟ್]] * [[ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಗಯರ್‌ಸ್ಚ್]] * [[ಮ್ಯೂಸಿಂಯ ಫರ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್]] * [[ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಡೆರ್ ವೆಲ್ಟ್‌ಕುಲ್ಟುರೆನ್]] * [[ಸ್ಟೇಡಲ್]],ಜರ್ಮನಿಯ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸ್ವಯಂ [[ಸ್ಕೌಮೈನ್‌ಕಾಯ್]] ಬೀದಿಯು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನ ದೊಡ್ಡ [[ಫ್ಲೀ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]](ಹಳೆಯ ವಸ್ತುಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ)ಗಾಗಿ,ಶನಿವಾರಗಳಂದು ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರದ ಕಡೆ ಎರಡು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿವೆ: * [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಯಹೂದಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] * [[ಹಿಸ್ಟೋರಿಶ್ಚೆಸ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ನದಿ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಉಪಸ್ಥಿತವಿರದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು: * [[ಮಾಡರ್ನ್ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]] * [[ಸ್ಕಿರ್ನ್ ಕನ್ಸ್‌ಥೇಲ್(ಸ್ಕಿರ್ನ್ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ)]] * [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನ ಕನ್ಸ್ಟ್‌ವೆರೈನ್]] 1829ರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು [[ವೆಸ್ಟೆಂಡ್]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ : * [[ಸೆಂಕೆನ್‌ಬರ್ಗ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]],ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Frankfurter Bethmännchen 1.JPG|thumb|ಬೆತ್‌ಮ್ಯಾಂಚನ್]] === ಪಾಕಶಾಲೆಯ ವಿಶೇಷಗಳು === * ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಸಾಸೇಜು * [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟರ್ ರಿಂಡ್ಸ್‌ವುರ್ಸ್ಟ್]] * [[ಅಪ್‌ಫೆಲ್‌ವೈನ್]] * [[ಗ್ರೂನೆ ಸೊಬ್]] * [[ಬೆತ್‌ಮಾನ್ಚನ್]] * [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಕ್ರಾಂಜ್]] * [[ಹಂಡ್ಕಾಸ್ ಮಿಟ್ ಮ್ಯುಸಿಕ್]] * [[ರಿಪ್‌ಚೆನ್ ಮಿಟ್ ಕ್ರಾಟ್]] === ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತ === [[ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಸಂಗೀತ]](ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತ)ದ ಬೇರುಗಳನ್ನು [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಬಹುದು. 1990ರ ದಶಕದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ,ಸ್ಥಳೀಯ DJಗಳಾದ [[ಸ್ವೆನ್ ವಾತ್]] ಮತ್ತು DJ DAG([[ಡ್ಯಾನ್ಸ್ 2 ಟ್ರಾನ್ಸ್]])ಮುಂತಾದವರು ಕರ್ಕಶ ಧ್ವನಿಯ,ಗಾಢ ಶೈಲಿಯ [[ಆಸಿಡ್ ಹೌಸ್]] ಸಂಗೀತ ನುಡಿಸಿದರು.ಅದು ಮುಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿತು. ಪೂರ್ವದ [[ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌]] ಸೌಂಡ್‌ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಗರದ ಒಮೆನ್ ರಾತ್ರಿಕ್ಲಬ್. ಇದರ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ,ಮುಂಚಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಸಂಗೀತ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಾದ[[ಜಾಮ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಪೂನ್]],[[ಡ್ಯಾನ್ಸ್ 2 ಟ್ರಾನ್ಸ್]],[[ಆಲಿವರ್ ಲೈಬ್]] ಮತ್ತು [[ಹಾರ್ಡ್‌ಫ್ಲೂರ್]] ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಏಕಗೀತೆಗಳಾದ [[ಹಾರ್ಟ್‌ಹೌಸ್]] ಮತ್ತು [[ಐ ಕ್ಯೂ]] 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಹೊಂದಿತ್ತು. == ಸಾರಿಗೆ == [[ಚಿತ್ರ:AirportFrankfurt fromair.jpg|thumb|left|ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]] [[ಚಿತ್ರ:Zeil-ffm001.jpg|thumb|left|ಜೇಲ್,ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಶಾಪಿಂಗ್ ಬೀದಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Frankfurt Main Hauptbahnhof 6229.jpg|thumb|left|ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಹಾಪ್ಟ್‌ಬಹನೋಪ್ (ಕೇಂದ್ರೀಯ ನಿಲ್ದಾಣ)]] [[ಚಿತ್ರ:Frankfurt am Main - Netzplan Schienennahverkehr.png|thumb]] [[ಚಿತ್ರ:City tunnel frankfurt einfahrt sued.jpg|thumb|left|ನಗರಕೇಂದ್ರದ ಅಡಿಯ S-ಬಾನ್ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ವಿಭಾಗ]] [[ಚಿತ್ರ:Frankfurt U-Bahn Train Type U4.jpg|thumb|left|ಹಾಪ್ಟ್‌ವಾಚ್‌ನಲ್ಲಿ U-ಬಾನ್]] [[ಚಿತ್ರ:VGF S201 29.11.2005 Suedbahnhof.JPG|thumb|left|Tram at ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ದಕ್ಷಿಣ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಮ್]] === ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು === ನಗರಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]]ದ(''ಫ್ಲಗಾಫೆನ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಆಮ್ ಮೈನ್'' ) ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದು {{convert|12|km|mi|0|abbr=on}} ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು ಮೂರು [[ರನ್‌ವೇ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, 265 ತಡೆರಹಿತ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಉನ್ನತ 10 ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪೈಕಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ [[ಸರಕುಸಾಗಣೆ]] ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ. ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯ]], [[ಕಾಂಡರ್]] ಮತ್ತು [[ಲುಫ್ತಾನ್ಸಾ]]ದ ಜರ್ಮನ್ [[ಫ್ಲಾಗ್‌ಕ್ಯಾರಿಯರ್‌]]ನ ಮುಖ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಅಥವಾ ವಿಮಾನಹಾರಾಟಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ,[[ಲಂಡನ್ ಹೀಥ್ರೋ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಿ ಗಾಲೆ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]]ದ ಜತೆ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅಥವಾ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯಂತ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಚಾರವು 2009ರಲ್ಲಿ 50.9ದಶಲಕ್ಷವಿತ್ತು. ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಕಾರ್ ಅಥವಾ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಲುಪಬಹುದು ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಎರಡು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ, ಒಂದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಇನ್ನೊಂದು ದೂರದ ಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಚಾರ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುವ [[S-ಬಾನ್]] ಲೈನ್ಸ್ S8 ಮತ್ತು S9 (ಮಾರ್ಗ ಪ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್(ಮೇನ್) Hbf ",[[ಆಫೆನ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಓಸ್ಟ್]] ಅಥವಾ "[[ಹಾನೌ]]") [[ಕೇಂದ್ರ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಮತ್ತು ಸಿಟಿ ಸೆಂಟರ್‌ಗೆ ತಲುಪಲು ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ 10 -15ನಿಮಿಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದೂರದ ಸಂಚಾರ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುವ [[IC]] ಮತ್ತು [[ICE]] ವಿಮಾನಗಳು 10-15ನಿಮಿಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೆಸರಿನ ನಡುವೆಯೂ,[[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಹಾನ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]]ವು(''ಫ್ಲಾಗಾಫೆನ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್-ಹಾನ್'' )ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಸಮೀಪ ಎಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಬದಲಿಗೆ ಅಂದಾಜು ನಗರದಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿ [[ಲಾಟ್‌‌ಜೆನ್‌ಹೌಸನ್]]([[ರೈನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್-ಪಲಾಟಿನೇಟ್]])ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಹೊಂದಿದೆ.{{convert|120|km|mi|0|abbr=on}} ಈ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಕಾರು ಅಥವಾ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತಲುಪಬಹುದು. [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಕೇಂದ್ರೀಯ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದಿಂದ ಗಂಟೆಗೊಮ್ಮೆ ಬಸ್ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 1 ಗಂಟೆ,45 ನಿಮಿಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ ವರ್ಷ 4ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಯಾಣವೆಚ್ಚದ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್ ರ‌್ಯಾನೈರ್ ಬಳಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಎಗಲ್ಸ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ಚಟುವಟಿಕೆಯ [[ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಯುಯಾನ]] ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, [[ಎಗಲ್ಸ್‌ಬ್ಯಾಕ್]] ಪಟ್ಟಣದ ಬಳಿಯ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದ ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. === ರಸ್ತೆಗಳು === ಕೇಂದ್ರ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಬೀದಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಟ್ಟಣೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರುಗಳಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಾಪಿಂಗ್ ಬೀದಿಗಳಾದ [[ಜೇಲ್]] ಸುತ್ತಮುತ್ತ [[ಪಾದಚಾರಿ]]ಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾದ ಬೀದಿಗಳಾಗಿವೆ. ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕಾರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಜರ್ಮನ್ [[ಆಟೋಬ್ಯಾನ್]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಂಚಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಕ್ರೂಜ್]] ಆಟೊಬಾನ್ ಇಂಟರ್‌ಚೇಂಜ್(ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಕೂಡುವ) ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು,ಅಲ್ಲಿ ಆಟೊಬಾಹನೆನ್ [[A 3]]([[ಕೊಲೊಗ್ನೆ]]-[[ವರ್ಜ್‌ಬರ್ಗ್]])ಮತ್ತು [[A 5]] ([[ಬೇಸಲ್]]-[[ಹಾನೋವರ್]])ಸಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂದಾಜು 320,000 ಕಾರುಗಳು ದಿನನಿತ್ಯ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದು,[[ಯುರೋಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಇಂಟರ್‌ಚೇಂಜ್ ಎನಿಸಿದೆ. [[A 66]] ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನ್ನು [[ವೈಸ್‌ಬಾಡೆನ್]] ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಫುಲ್ಡಾ]] ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. A 661 ದಕ್ಷಿಣ ([[ಡಾರ್ಮ್‌ಸ್ಡಾಡ್‌]])ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ([[ಬ್ಯಾಡ್ ಹಾಂಬರ್ಗ್‌]])ನಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[A 648]] ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಆಟೊಬ್ಯಾನ್. === ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು === ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾಂರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆ ಸಂಚಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ''ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಹಾಪ್ಟ್‌ಬಹನೋಫ್'' (ಅಥವಾ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ''Ffm Hbf'' )ಜರ್ಮನಿಯ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ದಿನನಿತ್ಯದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮೊದಲಿನ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ [[ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಹಾಪ್ಟ್‌ಬಹನೋಫ್]](450,000)ನಂತರ ಇದು [[ಮುಂಚೆನ್ ಹಾಪ್ಟ್‌ಬಹನಾಫ್]](350,000 )ಜತೆ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದೆ. ಇದು [[ಗ್ಯಾಲಸ್]] ಮತ್ತು [[ಬಹನೋಫ್ಸ್‌ವೈರ್ಟಲ್]] ನಡುವೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು, [[ಟ್ರೇಡ್ ಫೇರ್]] ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಜಿಲ್ಲೆ ([[ಬ್ಯಾಂಕನ್‌ವೈರ್ಟಲ್‌]])ಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ದೂರವಿಲ್ಲ. ಇದು ದೂರ ಪ್ರಯಾಣದ ರೈಲುಗಳು [[ICE]] ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರೈಲುಗಳು(ಎಲ್ಲವೂ [[ರೈನ್-ಮೇನ್ S-ಬಾನ್]])ಮಾರ್ಗಗಳು,ಎರಡು [[U-ಬಾನ್]] ಮಾರ್ಗಗಳು, ಅನೇಕ [[ಟ್ರಾಮ್]] ಮತ್ತು [[ಬಸ್]] ಮಾರ್ಗಗಳು) ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ರೈಲುಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ [[ರೈನ್-ಮೈನ್-ವರ್ಕೆರ್ಸ್‌ವರ್‌ಬಂಡ್]] (''RMV'' )ಜತೆ ಒಂದಾಗಿದ್ದು,ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಎರಡನೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಸಂಘಟಿತ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. [[ಬರ್ಲಿನ್]] ಸಂಘಟಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (''VBB'' )ಮಾತ್ರ ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ ದೂರ ಪ್ರಯಾಣದ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]]ವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ರೈಲು ಜಾಲದ ಜತೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ್ದು, ಬಹುತೇಕ [[ICE]] ಸೇವೆಗಳು [[ಕೊಲೊಗ್ನೆ-ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಅತೀ ವೇಗದ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದು ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೈಲುನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ಥಳೀಯ [[S-ಬಾನ್]](ಮಾರ್ಗಗಳು S8 ಮತ್ತು S9)ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ ರೀಜನಲ್ ಸ್ಟೇಷನ್]] ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರೈಲುಗಳ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು [[ಹಾಪ್ಟ್‌ವಾಚ್]] ಮತ್ತು [[ಕಾನ್ಸ್‌ಟೇಬಲರ್‌ವಾಚ್]]. ಎರಡೂ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಶಾಪಿಂಗ್ ಬೀದಿ [[ಜೈಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. === ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ === ನಗರವು ಎರಡು ಭೂಗರ್ಭ ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: [[U-ಬಾನ್]] ಮತ್ತು [[S-ಬಾನ್]],ಜತೆಗೆ ನೆಲದ ಮೇಲಿನ [[ಟ್ರಾಮ್ ಸಿಸ್ಟಮ್]]. U ಮತ್ತು S ಬಾನ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು [http://www.rmv.de/coremedia/generator/RMV/Sprachen/SPRACH__ART__en.html RMV website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100727002756/http://www.rmv.de/coremedia/generator/RMV/Sprachen/SPRACH__ART__en.html |date=2010-07-27 }} ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. 9 '''S-ಬಾನ್''' ಮಾರ್ಗಗಳು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನ್ನು [[ರೈನ್ ಮೇನ್ ರೀಜನ್]] ಜತೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಮಾರ್ಗಗಳು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ 30 ನಿಮಿಷಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.ಆದರೆ ಬಹುತೇಕ ಹಾದಿಗಳು ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಸೇವೆ ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ 15 ನಿಮಿಷಗಳ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಮಾರ್ಗ S7ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲ ಮಾರ್ಗಗಳು,ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಸಿಟಿ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟೆನ್‌ಸ್ಟ್ರೇಬ್]],[[ಕಾನ್ಸ್‌ಟೇಬಲ್‌ವಾಕ್]],[[ಹಾಪ್ಟ್‌ವಾಕ್]],[[ಟೌನ್‌ಸನ್‌ಲೇಗ್]] ಮತ್ತು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಕೇಂದ್ರ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ನಗರದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುವಾಗ S-ಬಾನ್ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಮೇಳ(S3-S6),ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ(S8, S9 )ಸ್ಟೇಡಿಯಂ(S7-S9)ಮತ್ತು ಸಮೀಪದ ನಗರಗಳಾದ [[ವೈಸ್‌ಬ್ಯಾಡನ್]], [[ಮೇನ್ಝ್]], [[ಡಾರ್ಮ್‌ಸ್ಟಾಡ್]], [[ರಸೆಲ್‌ಶೇಮ್]], [[ಹಾನೌ]], [[ಆಫೆನ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಆನ್ ಮೇನ್]], [[ಬ್ಯಾಡ್ ಹಾಂಬರ್ಗ್]], [[ಕ್ರಾನ್‌ಬರ್ಗ್]] ಮತ್ತು ಹಾದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. '''U-ಬಾನ್''' ನಗರ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ದೊಡ್ಡ ಉಪನಗರಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಏಳು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಾರ್ಗದ ಮೇಲೆ ಓಡುವ [[ರೈಲು]]ಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ [[ಲೈಟ್‌ರೈಲ್‌]]ಗಳು.ಅನೇಕ ಮಾರ್ಗಗಳು ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಆಚೆಗಿನ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವ ಬದಲಿಗೆ ಬೀದಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಳಿಯ ಮೇಲೆ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕನಿಷ್ಠ ಸೇವಾ ವಿರಾಮವು 2.5 ನಿಮಿಷಗಳಾಗಿದ್ದು, ಆದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ 7.5ರಿಂದ 10 ನಿಮಿಷಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ.ಇದು ಒಟ್ಟು ಸೇರಿ ಒಂದು ಮಾರ್ಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ನಗರ ಕೇಂದ್ರ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ 3-5 ನಿಮಿಷಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ 9 [[ಟ್ರಾಮ್]] ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.,ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಟ್ರಾಮ್‌ಗಳು ಪ್ರತಿ 10 ನಿಮಿಷಗಳಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ವಿಭಾಗಗಳು ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳ ಸೇವೆ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.ದಟ್ಟಣೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 5 ನಿಮಿಷದ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಟ್ರಾಮ್ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು U-ಬಾನ್ ಅಥವಾ S-ಬಾನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಲುಗಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ '''ಬಸ್''' ಮಾರ್ಗಗಳು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. [http://www.nachtbus-frankfurt.de/index2.htm ರಾತ್ರಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಬಸ್‌ಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091125151911/http://www.nachtbus-frankfurt.de/index2.htm |date=2009-11-25 }} ರಾತ್ರಿ 1:30 ರಿಂದ 3:30 ಗಂಟೆವರೆಗೆ U-ಬಾನ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಾಮ್ ಸೇವೆಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. === ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು === [[ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ]]ಗಳನ್ನು ಬಹುತೇಕ S-ಬಾನ್ ಅಥವಾ U-ಬಾನ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಚೌಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನವು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ಕರೆ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿರದಿದ್ದರೂ,ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಸೇವೆ ಪಡೆಯಬಹುದು. === ಬೈಸಿಕಲ್‌ಗಳು === ಡಾಯ್ಚಿ ಬಾನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ [[ಬೈಸಿಕಲ್‌]]ಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಬಾಡಿಗೆಯಾಗಿ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಕೂಡುವ ಚೌಕಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಅವುಗಳನ್ನು €0.06/ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಲು ಫೋನ್ ಕರೆ ಮಾಡಿದರೆ ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ದಿನಕ್ಕೆ €15ರಂತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು,-. ಬೈಸಿಕಲ್‌ಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾರವಾಗಿದ್ದರೂ,ಸುಗಮ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವು [[ಶಾಕ್ ಅಬ್‌ಸಾರ್ಬರ್‌]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಬೈಕುಗಳ [[ಬೆಳ್ಳಿ]],[[ಕೆಂಪು]] ಬಣ್ಣದೊಂದಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಠ ಫ್ರೇಮ್‌ಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕದಿಯುವುದು ಕಷ್ಟ. ಸಾರ್ವಜನಿಕರು [[ವೆಲೊಟ್ಯಾಕ್ಸಿ]]ಯನ್ನು ಕೂಡ ಈಗ ಬಳಸಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾಹಕ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಕ್ಯಾಬ್ ಆಸರೆಯೊಂದಿಗೆ [[ಟ್ರೈಸಿಕಲ್]] ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಇಬ್ಬರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವಿದ್ದು,ಎಲ್ಲ ನಗರಕೇಂದ್ರವು ಸೇವಾವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಆಧುನಿಕ ಸೈಕಲ್ ಮಾರ್ಗಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೂರ ಪ್ರಯಾಣದ ಅನೇಕ ಬೈಕ್ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೈಕಲ್ ಹಾದಿಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ. ಅನೇಕ ನಗರ ಕೇಂದ್ರ ರಸ್ತೆಗಳು "ಬೈಸಿಕಲ್ ಬೀದಿ"ಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸೈಕಲ್ ಸವಾರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಹಕ್ಕುಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸೈಕಲ್ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅಡ್ಡಿ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಮೋಟರ್ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರವು ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ಕುರಿತು ಸಮರ್ಪಿತ ನಿಲುವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [http://www.radfahren-ffm.de/ the Radfahrportal] ನೋಡಿ. ತಿಂಗಳ ಪ್ರತಿ ಭಾನುವಾರ,[[ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಮಾಸ್]] ಸೈಕಲ್ ಸಮಾರಂಭವು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು,ಓಲ್ಡ್ ಒಪೇರಾದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 2 ಗಂಟೆಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. == ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ == ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಯುರೋಪ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಕುಶ್‌ಮ್ಯಾನ್ &amp; ವೇಕ್‌ಫೀಲ್ಡ್]] ಅವರ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಧ್ಯಯನ(2007 )ದ ಪ್ರಕಾರ,[[ಲಂಡನ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ಜತೆ ಯುರೋಪ್‌ನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪೆನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮೂರು ಉನ್ನತ ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ನೀಡಿದ ಶ್ರೇಣೀಕರಣ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಕಾರ(2001),[[GDP ತಲಾದಾಯ]]ದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ನಗರವೆನಿಸಿದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ನಂತರ, [[ಕಾರ್ಲ್ಸ್‌ರುಹೆ]],[[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯೂನಿಚ್]] ಸೇರಿವೆ.<ref>ನಿಕ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್: ''[http://www.citymayors.com/business/eurocities_gdp.html ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಿಟೀಸ್ ಔಟ್‌ಪ‌ರ್‌ಫಾರ್ಮ್ ದೇರ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಕೌಂಟರ್‌ಪಾರ್ಟ್ಸ್]''. citymayors.com (Zugriff am 1.&nbsp;ನವೆಂಬರ್ 2006</ref> ಮರ್ಸರ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ರಿಸೋರ್ಸ್ ಕನ್ಸಲ್ಟಿಂಗ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಆಫ್ ಲೀವಿಂಗ್ ಸರ್ವೆ 2007 ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಅತ್ಯುತ್ತಮ [[ಜೀವನ ಗುಣಮಟ್ಟ]]ದ ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ 7ನೇ ಶ್ರೇಯವನ್ನು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ಗೆ ನೀಡಿದೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ನಗರವೆಂದರೆ [[ಡುಸೆಲ್‌ಡಾರ್ಫ್]] 6ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ.<ref>[http://www.mercer.com/qol#Europe ಹೈಲೈಟ್ಸ್ ಫ್ರಂ ದಿ 2007 ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಆಫ್ ಲೀವಿಂಗ್ಸ್– ಮರ್ಸರ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ರಿಸಲ್ಟ್ ಕನ್ಸಲ್ಟಿಂಗ್]</ref> {{wrapper}} |[[ಚಿತ್ರ:Deutsche-bank-ffm001.jpg|thumb|right|ಡಾಯಿಚಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅವಳಿ ಗೋಪುರಗಳು]] |- |[[ಚಿತ್ರ:Europäische Zentralbank - European Central Bank (19190136328) (cropped).jpg|thumb|right|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು]] |- |[[ಚಿತ್ರ:Bulle und Bär Frankfurt.jpg|thumb|ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೂಳಿ ಮತ್ತು ಕರಡಿ]] |- |[[ಚಿತ್ರ:Messeturm Frankfurt am Main.jpg|thumb|right|ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಮೆಸೆಟರ್ಮ್]] |} === ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು === ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ನಗರ'' ವೆಂದು ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ''ಮೇನ್‌ಹ್ಯಾಟನ್'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ(ಸ್ಥಳೀಯ ನದಿ [[ಮೇನ್]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]]ದ [[ಮ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಟನ್‌]] ಪದಗಳ [[ಸಂಯೋಜನೆ]])ಅಥವಾ ''ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್'' ಎಂಬ ಉಪನಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಸವಿ 2006ರಲ್ಲಿ, 10 ಪ್ರಮುಖ ಜರ್ಮನ್ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಪೈಕಿ 6 ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಮೂರು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಸೇರಿವೆ.([[ಡಾಯಿಚಿ ಬ್ಯಾಂಕ್]],[[ಕಾಮರ್ಜ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಮತ್ತು [[DZ ಬ್ಯಾಂಕ್]])<ref>''[http://www.german-banks.org/html/10_news/List100-table-2006.asp ದಿ ಟಾಪ್ 100 ಜರ್ಮನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101006205422/http://www.german-banks.org/html/10_news/List100-table-2006.asp |date=2010-10-06 }}''</ref> ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು [[ING ಡಿಬಾ]], [[KfW]], [[BHF ಬ್ಯಾಂಕು]], [[ಬಾಂಕಾಸ್ ಮೆಟ್ಜ್‌ಲರ್]], [[ಡೆಲ್‌ಬ್ರಕ್ ಬೆತ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಮಫೈ]], [[ಡೇಕಾಬ್ಯಾಂಕ್]], [[ಲ್ಯಾಂಡೆಸ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೆಸೆನ್-ಥುರಿಂಗನ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟರ್ ಸ್ಪಾರ್ಕಸ್]]. 300ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳನ್ನು ಈ ನಗರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>''[http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.125162.de ವಿರ್ಟ್ಸ್‌ಚಾಫ್ಟ್ ಇನ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಆಮ್ ಮೇನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101005175601/http://frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.125162.de |date=2010-10-05 }}''</ref> [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]](''ಯುರೋಪೈಶ್ಚ್ ಜೆಂಟ್ರಲ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್'' ) ವಿಶ್ವದ ಅತೀ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು,[[ಯುರೋಜೋನ್‌]]ನ 16 ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.'''' 1998ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಸ್ಥಾಪನೆ ನಂತರ, ಮುಖ್ಯಕಾರ್ಯಾಲಯವುಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಹೊಂದಿದೆ.ಆದರೂ ನಗರದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಮುಂಚಿನ ಸಗಟು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಭವನ (''[[ಗ್ರೋಬ್‌ಮಾರ್ಕಥಲ್ಲೆ]]'' ) ಭೂದೃಶ್ಯವಿರುವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಜರ್ಮನ್ ಫೆಡರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ''ಡಾಯ್ಚಿ ಬಂಡ್ಸ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್'' ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ(ESCB) ಯುರೋಪ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಅದನನು 1957ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. === ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ === [[ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ]](''ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟರ್ ವರ್ಟ್‌ಪ್ಯಾಪಿಯರ್‌ಬೋರ್ಸ್'' ) ಮತ್ತು [[ಡಾಯ್ಚಿ ಬೋರ್ಸ್‌]]ಗೆ ಸೇರಿದ [[XETRA]] ದೊಂದಿಗೆ,[[ಲಂಡನ್ ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ]]ದ ನಂತರ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡದಾದ ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಜರ್ಮನಿಯ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು,ಜರ್ಮನ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 90 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಡಾಯ್ಚಿ ಬೋರ್ಸ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಷೇರುವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರವು ಜುಲೈ 2010ರಲ್ಲಿ ಎಶ್ಚ್‌ಬೋರ್ನ್‌ಗೆ(ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಬಳಿಯ ನಗರ)ಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. === ವ್ಯಾಪಾರ ಮೇಳಗಳು === ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇಳಗಳು ಸುದೀರ್ಘ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವು ಮೊದಲಿಗೆ 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೂರನೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ''ಮೆಸ್ಸೆ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್'' ನಿಗಮವು 2006ರಲ್ಲಿ 40 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ 120 ಮೇಳಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು[[ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನೇಲ್ ಆಟೋಮೊಬಿಲ್ ಆಸ್ಟೆಲ್ಲಂಗ್]] (ವಿಶ್ವದ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಮೋಟರ್ ಶೋ), [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಬುಕ್‌ಮೆಸ್]] (ವಿಶ್ವದ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಪುಸ್ತಕ ಮೇಳ), ಆಂಬಿಯೆಂಟ್ (ವಿಶ್ವದ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕ ಸರಕುಗಳ ಮೇಳ), ಅಚೇಮ (ವಿಶ್ವದ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಸಸ್ಯ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮೇಳ), ಪೇಪರ್‌ವರ್ಲ್ಡ್,ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ವರ್ಲ್ಡ್, ಬ್ಯೂಟಿವರ್ಲ್ಡ್, ಟೆಂಡೆನ್ಸ್ ಲೈಫ್‌ಸ್ಟೈಲ್ ಅಥವಾ ಲೈಟ್ ಎಂಡ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್. === ಜಾಹೀರಾತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು === ಇದು ತನ್ನ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಾಧ್ಯಮ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ [[ಜಾಹೀರಾತು]] ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಸುಮಾರು 570 ಕಂಪೆನಿಗಳಿದ್ದು, 270 [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ]] ಕಂಪೆನಿಗಳಿವೆ. [[FOCUS ಮ್ಯಾಗಜಿನ್]] ಶ್ರೇಣೀಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿರುವ 48 ಅತೀ ದೊಡ್ಡ [[ಜಾಹೀರಾತು ಸಂಸ್ಥೆ]]ಗಳ ಪೈಕಿ ಏಳು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಹೊಂದಿವೆ.ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಮೆಕ್ಯಾನ್-ಎರಿಕ್‌ಸನ್]], [[ಸಾಚಿ &amp; ಸಾಚಿ]], [[JWT]], ಮತ್ತು [[ಪಬ್ಲಿಸಿಸ್]] ಸೇರಿವೆ. ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಪಡೆದವೆಂದರೆ, [[ಬರ್ಲಿನ್]] 9 ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ,ಅದರ ಹಿಂದೆಯೇ [[ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್]] ಎಂಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ನಂತರ [[ಮ್ಯೂನಿಚ್]] ಆರು ಜಾಹೀರಾತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ವೈಸ್‌ಬ್ಯಾಡನ್]] ಎರಡು ಜಾಹೀರಾತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ<ref>''[https://web.archive.org/web/20080227024512/http://www.focus-campus.de/fileadmin/excerpts/EXC_0746_AufeinenBlick.pdf FOCUS: Die größten Werbeagenturen 2007]''</ref> === ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಸೇವೆಗಳು === ''[[ಬಿಗ್ ಫೋರ್]]'',ನಾಲ್ಕು ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಸೇವೆಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು,ಎಲ್ಲವೂ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು [[ಡಿಲಾಯ್ಟೆ ಟಚಿ ಟೊಹಮಾಟ್ಸು]], [[ಅರ್ನ್‌ಸ್ಟ್ &amp; ಯಂಗ್]], [[KPMG]] ಮತ್ತು[[ಪ್ರೈಸ್‌ವಾಟರ್‌ಹೌಸ್ ಕೂಪರ್ಸ್]] (PwC). ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ,UK,ಜರ್ಮನಿ,ಸ್ವಿಡ್ಜರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಲೈಕ್‌ಟೆನ್‌ಸ್ಟೈನ್ ವಿಲೀನವಾಗಿ KPMG ಯುರೋಪ್ LLP ರಚನೆಯಾಯಿತು.ಇದು ಈಗ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಸೇವೆಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಯುರೋಪ್ ಮುಖ್ಯಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುವುದು. === ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ ಸಲಹೆ === ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಕೆಲವು ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ ಸಲಹೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಸೆಂಚರ್]], [[ಮಿಕಿನ್ಸೆ &amp; ಕಂಪೆನಿ]], [[ಬೋಸ್ಟನ್ ಕನ್ಸಲ್ಟಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್]], [[ಬೂಜ್ &amp; ಕಂಪೆನಿ]], [[ಆಲಿವರ್ ವೈಮನ್]], [[ಬೇನ್&amp; ಕಂಪೆನಿ]] ಮತ್ತು [[ರೋಲ್ಯಾಂಡ್ ಬರ್ಜರ್ ಸ್ಟ್ರಾಟಜಿ ಕನ್ಸಲ್ಟೆಂಟ್ಸ್]]ಸೇರಿವೆ. === ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಸಂಪರ್ಕ === ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌ಗೆ ಕೂಡ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜರ್ಮನಿಯ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ [[ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಜೇಂಜ್ ಪಾಯಿಂಟ್]] [[DE-CIX]]ಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದು,ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಡೊಮೇನ್ "[[.de]]"ಗೆ ಡೊಮೇನ್ ಹೆಸರುಗಳು ನೋಂದಣಿಯಾಗಿವೆ. === ವಕೀಲರು === ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ವಕೀಲರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ 99 ನಿವಾಸಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬ ವಕೀಲರಿದ್ದಾರೆ. ಬಹುತೇಕ ದೊಡ್ಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಕಾನೂನು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಬೇಕರ್ &amp; ಮೆಕೆಂಜಿ]], [[ಕ್ಲಿಫರ್ಡ್ ಚಾನ್ಸ್]], [[ಕ್ಲಿಯರ್ಲಿ ಗಾಟ್ಲೀಬ್ ಸ್ಟೀನ್ &amp; ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್]], [[ಡೆಬಾಯಿಸ್ &amp; ಪ್ಲಿಂಪ್‌ಟನ್]], [[ಜೋನ್ಸ್ ಡೆ]], [[ಮೇಯರ್ ಬ್ರೌನ್]], [[ನಾರ್ಟನ್ ರೋಸ್]], [[ಶಿಯರ್‌ಮ್ಯಾನ್ &amp; ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್]], ಮತ್ತು [[ಟೈಲರ್ ವೆಸಿಂಗ್]]. === ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ === ಪ್ರತಿ 1000 ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ 922 ಉದ್ಯೋಗಗಳೊಂದಿಗೆ, ಇದು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದ 663,000 ನಿವಾಸಿಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 600,000 ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಉದ್ಯೋಗಳಿಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರೇ ಸ್ವಯಂ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ನಿವಾಸಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತಲಾದಾಯದ GDPಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ನಗರದ ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸದ ದಿನಗಳಂದು ಮತ್ತು ಶನಿವಾರಗಳಂದು ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ಜನರಿರುತ್ತಾರೆ. ಇತರೆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ,"ಸ್ಪೆಕ್‌ಗರ್ಟಲ್"(ವಾಚ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ''ಬೆಕಾನ್ ಬೆಲ್ಟ್'',ಅರ್ಥ ಉಪನಗರ ಪ್ರದೇಶ)ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳ ಪರವಾಗಿ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಕುಂಠಿತವಾಗುತ್ತದೆ,ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಬ್ಯಾಡ್ ಹಾಂಬರ್ಗ್]], [[ಕೋನಿಗ್‌ಸ್ಟೈನ್ ಇಮ್ ಟೌನಸ್]], [[ಕ್ರಾನ್‌ಬರ್ಗ್ ಇನ್ ಟೌನಸ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾಡ್ ಸೋಡೆನ್ ಅಮ್ ಟೌನಸ್]],ಅವುಗಳ ಅನೇಕ ನಿವಾಸಿಗಳು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ನಡುವೆಯೂ,ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ 2003ರಲ್ಲಿ, ಜರ್ಮನಿಯ ಪ್ರತಿ 100,000 ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಮಟ್ಟಗಳ ಅಪರಾಧಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಫಲವಾಗಿದೆ. 650,000ನಿವಾಸಿಗಳ ಅಂಕಿಅಂಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಎಸಗಿದ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಮುಂತಾದ ಅಪರಾಧಗಳು ಸೇರಿವೆ. ನಿವಾಸಿಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ನಗರವೆಂದು ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ. [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯೋಗದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. === ಇತರೆ ಉದ್ಯಮಗಳು === {{Refimprove|section|date=July 2009}} ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ [[ರಾಸಾಯನಿಕ]] ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, [[ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್]] ಉದ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು [[ಕಾಲ್ ಸೆಂಟರ್]] ಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. [[ಡಾಯ್ಚಿ ಬಾನ್‌]]ನ ವ್ಯವಹಾರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಮುಖ್ಯ ಇಲಾಖೆಗಳು ಗ್ಯಾಲಸ್‌ನ DB-ಮುಖ್ಯಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿವೆ. [[ಹರ್ಕೆಸ್ಟ್ AG]]ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನ್ನು "ವಿಶ್ವದ ಔಷಧ ವ್ಯಾಪಾರಿ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹರ್ಕೆಸ್ಟ್‌ನ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಉದ್ಯಾನವನವು ಯುರೋಪ್‌ನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಔಷಧ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಮೂರು ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಜರ್ಮನ್ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕೂಟಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ರಾಸಾಯನಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕೂಟ,ಜರ್ಮನ್ ಯಂತ್ರ-ಮತ್ತು ಉಪಕರಣ ತಯಾರಿಕೆಯ ಕೂಟ; ಎಲಕ್ಟ್ರೋಟೆಕ್ನಿಕಲ್,ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮತ್ತು [[ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಕೂಟ e. V. ಅದರ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಎಲಕ್ಟ್ರೋಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ಸ್ ಕಮೀಷನ್ ಜತೆ; ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ವಾಹನ ಉತ್ಪಾದಕರ ಕೂಟ, ಪ್ರಸಕ್ತ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜರ್ಮನ್ ವಾಹನ ಉತ್ಪಾದಕರ ಕೂಟವು ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಹನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಇದಿಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಜರ್ಮನ್ ಪುಸ್ತಕವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಘವು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮುಖ್ಯಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಪುಸ್ತಕ ಮೇಳವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ,ಜರ್ಮನಿಯ ಎರಡು ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳಾದ [[IG ಮೆಟಲ್]] ಮತ್ತು [[IG ಬಾವ್]],<ref>{{cite web |url= http://www.igmetall.de/cps/rde/xchg/internet/style.xsl/view_kontakt.htm |title= Kontaktaufnahme |publisher= IG Metall |accessdate= 29 March 2010 |archive-date= 28 ಜುಲೈ 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110728070708/http://www.igmetall.de/cps/rde/xchg/internet/style.xsl/view_kontakt.htm |url-status= dead }}</ref> ಮುಖ್ಯಕಾರ್ಯಾಲಯ<ref>{{cite web |url= http://www.igbau.de/db/v2/frameset.pl |title= Die IG BAU - Anschriften |publisher= Industriegewerkschaft Bauen-Agrar-Umwelt |accessdate= 29 March 2010 |archive-date= 1 ಮಾರ್ಚ್ 2009 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090301055513/http://www.igbau.de/db/v2/frameset.pl |url-status= dead }}</ref> ಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. {{Citation needed|date=July 2009}} [[ಲುಫ್ತಾನ್ಸಾ]]ಏರ್‌ಲೈನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ನೆಲೆಯಾದ ಲುಫ್ತಾನ್ಸಾ ವಾಯುಯಾನ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು (LAC), ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದ<ref name="FI">{{cite news | title= Directory: World Airlines | work= [[Flight International]] | page= 107 | date= 2007-04-03}}</ref><ref>"[http://lac.lufthansa.com/en/html/besucher/anreise/index.php ಹೌ ಟು ಗೆಟ್ ದೇರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061101215325/http://lac.lufthansa.com/en/html/besucher/anreise/index.php |date=2006-11-01 }}." ಲುಫ್ತಾನ್ಸಾ 30 ಜುಲೈ2009ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳ ಜತೆ ಅಥವಾ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಒಳಗೆ ಅಥವಾ ಸಮೀಪ ನೆಲೆಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. {| |- | valign="top" | * [[ಜರ್ಮನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಒಕ್ಕೂಟ]] * [[ಫಿಯಟ್]] | valign="top" | * [[ಮಸೆರಾಟಿ]] ([[ವೈಸ್‌ಬಾಡನ್‌ನಲ್ಲಿದೆ]]) * [[ಫೆರಾರಿ]] ([[ವೈಸ್‌ಬ್ಯಾಡನ್‌ನಲ್ಲಿದೆ]]) * [[ಆಲ್ಫಾ ರೋಮಿಯೊ]] | valign="top" | * [[ಲ್ಯಾನ್ಸಿಯ]] * [[ಹೊಂಡೈ]] ([[ಒಫೆನ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌ನಲ್ಲಿದೆ]]) | valign="top" | * [[KIA]] * [[ಜಾಗೌರ್]] ([[ಕ್ರೋನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ]]) | valign="top" | * [[ಒಪೆಲ್]] ([[ರಸೆಲ್‌ಶೇಮ್‌ನಲ್ಲಿ]]) * [[ಫೆರಾರೊ]] * [[ಫರ್ಸ್ಟ್ ಸೋಲಾರ್]] |} === ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ವ್ಯವಹಾರ === ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆ ಮಾಲೀಕರ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಣಕಾಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನೌಕರರಿಂದ ಇದು ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೇ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲು ಭಾಗವು ವಿದೇಶಿಯರಿದ್ದು,ವಿಶ್ವಬಂಧುತ್ವದ ಸ್ವರೂಪವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉಳಿದ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಆಸ್ತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ಗಿಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಂದೇ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮುಂಚಿನ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಜರ್ಮನಿಯ ಆಸ್ತಿ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಕೆಳಕ್ಕಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸುಭದ್ರವಾದ ನಗರಗಳಾದ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಮತ್ತಿತರ ನಗರಗಳು ಚೈತನ್ಯಶೀಲ ಗೃಹಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ದೂರದ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಖರೀದಿದಾರರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. === ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆ === ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ [[ಜರ್ಮನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]],ಹೆಸೈನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹೆಸೈನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಉದ್ಯೋಗ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನದೇ ಆದ ಪೊಲೀಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು 1874ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಸ್ವಯಂಸೇವೆಯ ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ 8 ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. 2003ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜನೆಯಾಗುವ ತನಕ, ಅದು ಫೆಡರಲ್ ಶಿಸ್ತುಪಾಲನೆ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳ ಕಲ್ಪಿಸಿತ್ತು. [[ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಸಮೂಹದ ಭಾಗವಾದ [[ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್‌]]ನ ಜರ್ಮನ್ ಕಚೇರಿ ಹಾಗೂ ಯುರೋಪ್ ವಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಪಿಂಚಣಿಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರ ಸಮಿತಿ(ಸಿಯೋಪ್ಸ್),ಐರೋಪ್ಯ ವಿಮೆ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ 88[[ದೂತಾವಾಸ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಕೇವಲ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] ಮತ್ತು [[ಹ್ಯಾಮ್‌ಬರ್ಗ್]] ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೂತಾವಾಸಗಳನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತೆರೆದಿವೆ. ಎಕೇನ್‌ಹೇಮ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾನ್ಸುಲೇಟ್ ಜನರಲ್]] ಕಚೇರಿಯು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡದಾದ ಅಮೆರಿಕದ ದೂತಾವಾಸವಾಗಿದೆ. === ಸಮ‌ೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ === [[ಚಿತ್ರ:FAZ Building 2.jpg|thumb|left|ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟರ್ ಅಲೆಜೆಮೈನ್ ಜೈಟಂಗ್‌ನ ಸಂಪಾದಕೀಯ ವಿಭಾಗದ ಕಟ್ಟಡ]] ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಅಲ್ಜೆಮೈನ್ ಜೈಟಂಗ್]]1949ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಸಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಜರ್ಮನಿಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.ಅದರ ಸಂಪಾದಕರು ಪ್ರತಿ ದಿನ 148 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ''FAZ'' ಪ್ರತಿದಿನ 380,000 ಪ್ರತಿಗಳ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ[[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ‌ರ್ ರುಂಡಚಿ]],1945ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು ಮತ್ತು 181,000 ಪ್ರತಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದಿನದ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಸುದ್ದಿಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ[[ರಾಯ್ಟರ್ಸ್]] ನ ಜರ್ಮನ್ ಕಾರ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಕೂಡ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ ಅನೇಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. [[ಜರ್ನಲ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್]] ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗೆ,ಮೋಜಿನಕೂಟಗಳಿಗೆ, ಹಾಗೂ "ಒಳ ಸೂಚನೆಗಳಿಗೆ" ಚಿರಪರಿಚಿತ ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿದೆ. "ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ" [[ಒಕೊ-ಟೆಸ್ಟ್]] ಬೊಕೆನ್‌ಹೇಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ [[ಗ್ರೀನ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಗೆ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಬೊಕೆನ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಕ್ವಿಜ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು,ವಿಡಂಬನೆ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ [[ಟೈಟಾನಿಕ್‌]]ನ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಕಚೇರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನ ಮೊದಲ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರ ಸುಡ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಡೈಚಿ ರುಂಡ್‌ಫಂಕ್‌ಡೈಯನ್ಸ್ಟ್ AG (ನೈರುತ್ಯ ಜರ್ಮನ್ ರೇಡಿಯೊ ಸೇವೆ), 1924ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಇದರ ನಂತರದ ಸೇವೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಸಾರದ [[ಹೆಸಿಸ್ಟಕ್ ರುಡ್‌ಫಂಕ್]] (ಹೆಸಿಯಾನ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್). ಇದರ "ಫಂಕಾಸ್ ಆಮ್ ಡಾರ್ನ್‌ಬಸ್ಚ್" ಕೇಂದ್ರವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ [[ರೇಡಿಯೊ]] ಮತ್ತು [[ಟೆಲಿವಿಷನ್]] ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೇ [[ARD-ಸ್ಟರ್ನ್]] ಉನ್ನತ-ಸೇವೆಯ ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಸಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್ TV]] and [[RTL]] ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗಳನ್ನು ''ನ್ಯೂಯನ್ ಮೈನ್ಜರ್ ಸ್ಟ್ರೇಬ್'', ಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರಸಾರಕರು [[ಮೇನ್ FM]] ಮತ್ತು [[ರೇಡಿಯೊ X]]. ಪ್ರದೇಶದ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರ FFH, ಸಮೀಪದ [[ಬ್ಯಾಡ್ ವಿಲ್ಬೆಲ್]]ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ 1945ರವರೆಗೆ, [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಫೋರ್ಸಸ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್]](ಅಮೆರಿಕದ ಸೇನಾಪಡೆ ರೇಡಿಯೊ, ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಪ್ರಸಾರ ಜಾಲ) ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. ಪಡೆಗಳ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ,AFNನ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ನೆಲೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2004ರಿಂದೀಚೆಗೆ, AFN [[ಮ್ಯಾನ್‌ಹೇಮ್‌]]ನಿಂದ ಯುರೋಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ == ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಆಮ್ ಮೇನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಎರಡು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ತಜ್ಞ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ. ===== ಜೋಹಾನ್ ವೂಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ಗಾಟೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ===== ನಗರದ ಅತೀ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಚಿರಪರಿಚಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು [[ಜೋಹಾನ್ ವೂಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ಗಾಟೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಬೊಕೆನ್‌ಹ್ಯಾಮ್, ವೆಸ್ಟೆಂಡ್,ರೀಡ್‌ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ನೈಡೆರಾಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ===== ಅನ್ವಯಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ===== ''[[ಅನ್ವಯಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ‌]]'' (ಫ್ಯಾಕೋ‌ಕ್‌‌ಸ್ಕ್ಯೂಲ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಆಮ್ ಮೈನ್)ವನ್ನು 1971ರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹಳೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳು, ವಿಜ್ಞಾನಗಳು, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ 38 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಅತೀ ಮುಖ್ಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಯೋಜನೆಗಳು: ಗ್ರಹ ಭೂಮಿ ಅನುಕರಣ ಯಂತ್ರ, [[ಫ್ರಾಲೈನ್]]-IT-ಸ್ಕೂಲ್-ಸರ್ವಿಸ್, ಮಾಸ್ ರೋಹಿತಮಾಪಕದ ನೆರವಿನಿಂದ ಮಾನವನ ಶವಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್(ಉದಾ-[[ಫ್ರಾಡೆಸ್ಕ್]]), ಮಾನವನ ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಗುಣಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಾತ್ಮಕ ಅನಿಲದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ,ದ್ಯುತಿವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ ಪ್ರಮಾಣಗಳು(ಕೆಲವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ). ===== ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ &amp; ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ===== ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮಗ್ಗುಲಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಅಕಾಡೆಮಿ [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್]],ಮುಂಚೆ''{{lang|de|Hochschule für Bankwirtschaft}}'' (ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ) ಎಂದು ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು,ಆಸ್ಟೆಂಡ್(ಈಸ್ಟೆಂಡ್) ನೆರೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಹೊಂದಿದೆ. ಇಸವಿ 2001ರಿಂದೀಚೆಗೆ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ ಅಥವಾ FOM ಬೋಧನೆಗೆ ಪರಿಣತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ===== ಸ್ಟೇಡಲ್‌ಸ್ಕ್ಯೂಲ್ ಮತ್ತು ಲಲಿತಕಲೆಗಳ ಶಾಲೆ ===== ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ [[ಸ್ಟೇಡಲ್‌ಸ್ಕ್ಯೂಲ್]]ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಕಲಾತ್ಮಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಉನ್ನತ ಕಲಿಕೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದನ್ನು 1817ರಲ್ಲಿ ಜೋಹಾನ್ ಫ್ರೆಡರಿಕ್ [[ಸ್ಟೇಡಲ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇಸವಿ 1942ರಲ್ಲಿ ನಗರವು ಅದನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು ಸ್ಟೇಟ್ ಕಲಾ ಶಾಲೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಇತರ ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು[[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಮತ್ತು ಪರ್‌ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು''[[ಡಾ. ಹಾಕ್`ಸ್ ಕಾನ್ಸರ್ವಟೋರಿಯಂ]]'' 1878ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ===== ಇತರ ಹೆಸರಾಂತ ಶಾಲೆಗಳು ===== ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2003ರವರೆಗೆ, ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಕುರಿತ ಶಾಲೆಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ-ಮತಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಸ್ಥೆ (''[[ಫಿಲೋಸೋಫಿಶ್ಚ್-ಥಿಯೋಲೋಜಿಸ್ಚ್ ಹಾಕ್‌ಸ್ಕ್ಯೂಲ್ ಸಾಂಕ್ಟ್ ಜಾರ್ಜ್]]'', ಜರ್ಮನ್ ಜೆಸ್ಯೂಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆ, 1950ರಿಂದೀಚೆಗೆ [[ಸ್ಯಾಕ್‌ಸೆನ್‌ಹೌಸನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ನಗರವು ಮೂರು[[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಪ್ಲಾಂಕ್ ಸೊಸೈಟಿ]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ: [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಪ್ಲಾಂಕ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಲಾ]] (MPIeR), [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಪ್ಲಾಂಕ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಬಯೋಫಿಸಿಕ್ಸ್]], ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಪ್ಲಾಂಕ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಬ್ರೇನ್ ರಿಸರ್ಚ್]]. The [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಸ್ಟಡೀಸ್]], ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಯೋಜಿತವಾಗಿದ್ದು,ಬೌತಶಾಸ್ತ್ರ,ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ,ನರವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ''ರೋಮಿಶ್ಚ್-ಜರ್ಮನಿಸ್ಚ್-ಕಮಿಷನ್'' (RGK)ಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಜರ್ಮನ್ ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಾಗಿದೆ. RGK ಯು ವಿವಿಧ ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅದರ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು 130,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪುಟಗಳೊಂದಿಗೆ,ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡದಾದ ಪರಿಣತ ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ. ==== ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ==== ಕಳೆದ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ನಗರವು ತನ್ನ ಶಾಲೆಗಳ IT-ಮೂಲಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ,ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಶಾಲೆಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಶಾಲೆಗಳ ಪೈಕಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.PCಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಲಭ್ಯತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಸ್ಥಾನವು ದಕ್ಕಿದೆ. ಶಾಲೆಯ PCಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಒತ್ತಾಸೆಗಾಗಿ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ನಗರವು ಅನ್ವಯಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ [[ಫ್ರಾಲೈನ್]] - IT-ಸ್ಕಲ್-ಸೇವೆಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ IT-ಬೆಂಬಲ ಒದಗಿಸಲು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉಪಕ್ರಮ. == ಕ್ರೀಡೆ == ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಕೆಳಗಿನ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುತ್ತದೆ: {| |- | valign="top" | * [[ಐನ್‌ಟ್ರಾಕ್ಟ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್]], ಫುಟ್‌ಬಾಲ್(ಸಾಸರ್) * [[FSV ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್]], ಫುಟ್‌ಬಾಲ್(ಸಾಸರ್) | valign="top" ಂ | * [[1.]] [[FFC ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್]], ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ (ಸಾಸರ್) * [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟರ್ FC ಜರ್ಮಾನಿಯ 1894]], ಫುಟ್ಬಾಲ್(ಸಾಸರ್) * [[ರಾಟ್-ವೈಸ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್]], ಫುಟ್‌ಬಾಲ್(ಸಾಸರ್) | valign="top" ಂ | * [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಲಯನ್ಸ್]], ಐಸ್ ಹಾಕಿ * [[ಡೈಚಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಕೈಲೈನರ್ಸ್]], ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ |} ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಮುಂಚಿನ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿತ್ತು: {| |- | valign="top" ಂ | * [[1.]] [[ಬೊಕೆನ್‌ಹ್ಯಾಮರ್ FC 1899]], ಪುಟ್‌ಬಾಲ್(ಸಾಸರ್) | valign="top" ಂ | * [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಗೆಲಾಕ್ಸಿ]], ಅಮೆರಿಕನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ |} ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ [[ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಸೈಕಲ್]] ಸ್ಪರ್ಧೆ [[ರುಂಡ್ ಅಮ್ ಡೆನ್ ಹೆನ್ನಿಂಗರ್-ಟರ್ಮ್]]ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರವು ವಾರ್ಷಿಕ [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಮ್ಯಾರಥಾನ್]] ಕೂಡ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. == ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು == ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ [[ಜೋಡಿ]] ಯಾಗಿ, ಅಥವಾ [[ಸೋದರಿತ್ವ ನಗರ]] ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:<ref name="Frankfurt">{{cite web|url=http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=502645|title=''Frankfurt -Partner Cities''|publisher=<small>[[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2008 [http://www.frankfurt.de/ Stadt Frankfurt am Main]|accessdate=2008-12-05|archive-date=2015-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016002520/http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=502645|url-status=dead}}</ref> {| cellpadding="10" |- style="vertical-align:top" | * {{flagicon|France}} [[ಲೈಯನ್]], [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] <small>''(1960ರಿಂದೀಚೆಗೆ)'' <ref name="Lyon">{{cite web|url=http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|title=''Partner Cities of Lyon and Greater Lyon''|publisher=[[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2008 Mairie de Lyon|accessdate=2009-07-17|archive-date=2009-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090719003816/http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|url-status=dead}}</ref></small> * {{flagicon|UK}} [[ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]] <small>''(1966ರಿಂದೀಚೆಗೆ)'' </small> * {{flagicon|Italy}} [[ಮಿಲಾನ್]], [[ಇಟಲಿ]] <small>''(1971ರಿಂದೀಚೆಗೆ)'' <ref name="Milan">{{cite web|url=http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/ContentLibrary/In%20Comune/In%20Comune/Citt%20Gemellate|title=''Milano - Città Gemellate''|publisher=<small>[[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2008 Municipality of Milan (Comune di Milano)|accessdate=2008-12-05|archive-date=2014-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410020744/http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fwps%2Fwcm%2Fconnect%2FContentLibrary%2FIn%20Comune%2FIn%20Comune%2FCitt%20Gemellate|url-status=dead}}</ref></small> * {{flagicon|Egypt}} [[ಕೈರೊ]], [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] <small>''(1979ರಿಂದೀಚೆಗೆ)'' </small> | | | * {{flagicon|Israel}} [[ಟೆಲ್ ಅವೀವ್]], [[ಇಸ್ರೇಲ್]] <small>''(1980ರಿಂದೀಚೆಗೆ)'' </small><ref name="Tel Aviv">{{citeweb |url=http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |title=Tel Aviv sister cities |accessdate=2009-07-14 |publisher=Tel Aviv-Yafo Municipality |language=Hebrew |archive-date=2009-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214183503/http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|People's Republic of China}} [[ಗಾಂಗ್‌ಜೌ]], [[ಚೀನಾ]] <small>''(1988ರಿಂದೀಚೆಗೆ)'' <ref name="Guangzhou">{{cite web|url=http://www.gzwaishi.gov.cn/Item/3970.aspx|title=Sister Cities of Guangzhou|publisher=Guangzhou Foreign Affairs Office|accessdate=2010-02-10}}</ref></small> * {{flagicon|Canada}} [[ಟೊರಂಟೊ]], [[ಕೆನಡಾ]] <small>''(1989ರಿಂದೀಚೆಗೆ)'' </small> * {{flagicon|Czech Republic}} [[ಪ್ರೇಗ್]], [[ಜೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]] <small>''(1990ರಿಂದೀಚೆಗೆ)'' </small><ref name="Prague">{{cite web|url=http://magistrat.praha-mesto.cz/72647_Partnerska-mesta|title=Prague Partner Cities|publisher=[[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2009 [http://magistrat.praha-mesto.cz/ Magistrát hl. m. Prahy] |language=Czech|accessdate=2009-07-02}}</ref> | | | * {{flagicon|Hungary}} [[ಬುಡಾಪೆಸ್ಟ್]], [[ಹಂಗರಿ]] <small>''(1990ರಿಂದೀಚೆಗೆ)'' </small><ref name="Budapest">{{cite web|title=Sister cities of Budapest|language=Hungarian|publisher=''Official Website of Budapest''|url=http://www.budapest.hu/engine.aspx?page=20030224-cikk-testvervarosok|accessdate=2009-07-01|archive-date=2005-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20050309070457/http://www.budapest.hu/engine.aspx?page=20030224-cikk-testvervarosok|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|Germany}} [[ಲೈಪ್‌ಜಿಗ್]], [[ಜರ್ಮನಿ]] <small>''( 1991ರಿಂದೀಚೆಗೆ)'' </small><ref name="Leipzig">{{cite web|url=http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/|title=Leipzig - International Relations|publisher=© 2009 Leipzig City Council, Office for European and International Affairs|accessdate=2009-07-17|archive-date=2009-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090629111247/http://www.leipzig.de/int/en/int_messen/partnerstaedte/|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|Nicaragua}} [[ಗ್ರಾನಾಡಾ]], [[ನಿಕಾರಾಗುವ]] <small>''(1991ರಿಂದೀಚೆಗೆ)'' </small> * {{flagicon|India}} [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಭಾರತ]] <small>''(2005ರಿಂದೀಚೆಗೆ)'' </small> |} === ಸಹಭಾಗಿತ್ವಗಳು === {| cellpadding="10" |- style="vertical-align:top" | * {{flagicon|France}} [[ಡಿಯುಲ್-ಲಾ-ಬಾರೆ]], [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]], [[ನೀಡರ್-ಎಸ್ಚ್‌ಬ್ಯಾಕ್ (ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಆಮ್ ಮೇನ್)]]ಜತೆ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ <small>''(1967ರಿಂದ; 1972ರಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಯಿತು)'' </small> * {{Flagicon|Poland}} [[ಕ್ರಾಕೋವ್]] [[ಪೋಲೆಂಡ್]] <small>''ನಲ್ಲಿ(1991ರಿಂದೀಚೆಗೆ)'' <ref name="Kraków">{{cite web|url=http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/?LANG=UK&MENU=l&TYPE=ART&ART_ID=16|title=Kraków otwarty na świat|publisher=www.krakow.pl|accessdate=2009-07-19|last=|first=}}</ref></small> |} == ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ == <gallery> File:Frankfurt am Main - Skyline.jpg|ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನೋಟ File:Westendstrasse 1 from Maintower.JPG|"ಕ್ರೌನ್ ಟವರ್ "ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ವೆಸ್ಟೆಂಡ್ ಟವರ್ File:Frankfurt am Main Friedensbrücke Westhafen.JPG|ಮುಖ್ಯ ನದಿದಡದಿಂದ ನೋಟ File:Deutsche-bank-ffm002.jpg|ಡಾಯ್ಚಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅವಳಿ ಗೋಪುರಗಳು File:Frankfurt Goethehaus jhl.jpg|ಗೋಯಿಥೌಸ್ File:Festhalle-ffm004.jpg|ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಪುಸ್ತಕ ಮೇಳ File:Kaiserstrasse-ffm011.jpg|ಕೈಸರ್‌ಸ್ಟ್ರಾಸ್, ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಕೇಂದ್ರ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ನೋಟ File:Hundertwasser-Kindergarten from Southwest.JPG|ಹಂಡರ್ಟ್‌ವಾಸರ್-ಹೆಡರ್‌ನೇಮ್‌ನ ಕಿಂಡರ್‌ಗಾರ್ಟನ್ </gallery> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಪುಸ್ತಕ ಮೇಳ]] * [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರಿ- ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿ]] * [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಶಾಲೆ]] * [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಮೇಳ]] * [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಸಾಗಣೆ]] * [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಮುಕ್ತ ನಗರ]] * [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಮೇಯರ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] == ಆಕರಗಳು == === ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ === * ''ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ — ಸಿಟಿ ಗೈಡ್'',ಕ್ರೈಚ್‌ಗೌ ವರ್ಲಾಗ್ (ISBN 3-929228-21-1) === ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು === {{reflist|colwidth=30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Frankfurt am Main}} * [http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.317693.en&amp;template=hp_flash ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190503214626/https://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=stadtfrankfurt_eval01.c.317693.en&template=hp_flash |date=2019-05-03 }} * {{wikivoyage|Frankfurt}} * [http://germany.archiseek.com/hesse/frankfurt/index.html ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಆಫ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060306094304/http://germany.archiseek.com/hesse/frankfurt/index.html |date=2006-03-06 }} * [http://www.zoo-infos.de/zoos-en/120.html ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಜೂ] {{en icon}} * ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಪನೋರಾಮಾಸ್:{{cite web|url=http://www.panorama-cities.net/frankfurt/frankfurt_germany.html |title=Frankfurt Main Germany - 360° City Panoramas |publisher=Panorama-cities.net |date= |accessdate=2009-05-05}}, {{cite web|url=http://www.oopper.de/tn/panorama-frankfurt.htm |title=Panorama Frankfurt - Bilder von der Skyline |publisher=Oopper.de |date=2009-04-30 |accessdate=2009-05-05}}, [http://www.frankfurt360.de/ ], [http://www.panorama-frankfurt.de/ ] * [http://www.altfrankfurt.com/ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಬಿಫೋರ್ ಎಂಡ್ ಆಫ್ಟರ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090714112531/http://www.altfrankfurt.com/ |date=2009-07-14 }} * [http://www.k-faktor.com/en/frankfurt-webcams.htm ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ವೆಬ್‌ಕಾಂ ಲಿಂಕ್ಸ್] * [http://www.travelling-images.com/germany-frankfurt-march-2008 ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಫೋಟೊಗ್ಯಾಲರಿ] * [http://www.mygreatgermany.com/Central/Hesse/Cities/Frankfurt_(Main)/ ವಿಶುಯಲ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101105004819/http://mygreatgermany.com/Central/Hesse/Cities/Frankfurt_(Main) |date=2010-11-05 }} {{Geographic Location (8-way) | Centre =Frankfurt | North = | Northeast = [[Wetteraukreis]] | East = [[Main-Kinzig-Kreis]] | Southeast = [[Offenbach am Main|Offenbach (city)]] | South = [[Offenbach (district)]] | Southwest = [[Groß-Gerau (district)|Groß-Gerau]] | West = [[Main-Taunus-Kreis]] | Northwest = [[Hochtaunuskreis]] }} {{DEFAULTSORT:Frankfurt Am Main}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್]] [[ವರ್ಗ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಯಹೂದಿಗಳ ಸಮುದಾಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿಯ ಬಂದರು ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1ನೇ-ಶತಮಾನದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಟರ್ಕಿಯ ಹೊರಗಿನ ಟರ್ಕಿ ಸಮುದಾಯಗಳು]] h7ob4xbg8czwn2dlq7rgxuwwku7hjlw 0 23781 1383096 1368314 2026-08-16T08:34:29Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383096 wikitext text/x-wiki {{about|the most commonly cultivated species of strawberry|other species|Fragaria}} {{Taxobox | name = Garden strawberry | alt = A strawberry plant, the fruit in various stages of ripening. | image = Strawberries.JPG | image_caption = Garden strawberries grown [[hydroponics|hydroponically]] | regnum = Plantae | divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Rosales]] | familia = [[Rosaceae]] | genus = [[Fragaria]] | species = '''''F.''''' × '''''ananassa'''''<!--N.B. Editors please keep multiplication sign outside quote marks, otherwise it appears italicised on certain browsers--> | binomial = ''Fragaria'' × ''ananassa'' | binomial_authority = [[Antoine Nicolas Duchesne|Duchesne]] }} ''ಗಾರ್ಡನ್ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ '' ಯು ''ಫ್ರಗೇರಿಯ'' ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ.(ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ)'''ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದರ ಹಣ್ಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಇದನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಣ್ಣು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ವಾಸನೆಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ಗಾಢವಾದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ತಾಜಾ ಹಣ್ಣುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಡುವ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಂರಕ್ಷಿತಗಳಲ್ಲಿ, ಹಣ್ಣಿನ ರಸಗಳಲ್ಲಿ, [[ಆಕೃತಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ [[ಮಿಲ್ಕ್ ಶೇಕ್]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಯ ಕೃತಕ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾರ್ಡನ್ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಯನ್ನು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲನೆಯ ಬಾರಿಗೆ 1740 ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] ನ ಬ್ರಿಟನಿ ಪೂರ್ವೋತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ''ಫ್ರಗೇರಿಯ ವರ್ಗಿನಿನ'' ಎಂಬ ಮಿಶ್ರ ತಳಿಯ ಮೂಲಕ ಬೆಳೆಯಲಾಯಿತು.ಈ ತಳಿಯು ಅದರ ರುಚಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅಮೆಡೆ-ಫ್ರ್ಯಾಕೋಸಿಸ್ ಫ್ರೆಜಿಯರ್ ಎಂಬುವವನು ಚಿಲೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಜೆಂಟೈನ ದಿಂದ ತರಲಾದ ''ಫ್ರಗೇರಿಯ ಸಿಲೋನ್ಸಿಸ್'' ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ ಅದರ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.botgard.ucla.edu/html/botanytextbooks/economicbotany/Fragaria/index.html |title=Strawberry, The Maiden With Runners |publisher=Botgard.ucla.edu |date= |accessdate=2009-12-05 |archive-date=2010-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100706193324/http://www.botgard.ucla.edu/html/botanytextbooks/economicbotany/Fragaria/index.html |url-status=deviated |archivedate=2010-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100706193324/http://www.botgard.ucla.edu/html/botanytextbooks/economicbotany/Fragaria/index.html }}</ref> ''ಫ್ರಗೇರಿಯ'' × ''ಅನನಾಸಾ'' ಕೃಷಿ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ವುಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ತಳಿಯಾಗಿದ್ದು 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಿಗೆ ಬೆಳೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.nvsuk.org.uk/growing_show_vegetables_1/strawberry.php |title=Strawberries by Martin Welsh, history, variety and cultivation of strawberries |publisher=Nvsuk.org.uk |date= |accessdate=2009-12-05 |archive-date=2008-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080802231801/http://www.nvsuk.org.uk/growing_show_vegetables_1/strawberry.php |url-status=deviated |archivedate=2008-08-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080802231801/http://www.nvsuk.org.uk/growing_show_vegetables_1/strawberry.php }}</ref> ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಉಪ ಹಣ್ಣಾಗಿದೆ.ಇದರ ತಾಜಾ ಭಾಗವು ಸಸ್ಯಗಳ ಅಂಡಾಶಯದಲ್ಲಿ (ಆಕೀನ್ ಗಳು) ಅಲ್ಲದೆ ಅಂಡಾಶವನ್ನು ಹಿದಿದುಕೊಂಡಿರುವ ''ಪುಷ್ಪ ಪಾತ್ರೆ'' ಯಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Esau">ಇಸೌ, K. 1977. ''ಬೀಜ ಸಸ್ಯಗಳ ಅಂಗವಿಚ್ಛೇಧನ''. ಜಾನ್ ವಿಲ್ಲೆ ಹಾಗೂ ಸನ್ಸ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್.</ref> ಹಿಂದೆ, ಚಿಕ್ಕ ಹಣ್ಣುಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಸುಳ್ಳು" ಅಥವಾ "ಹುಸಿ" ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದವು,ಆದರೆ ಆ ಪದಗಳು "ಅಸಿಂಧು"<ref name="Esau" /> ವೆಂದು ಟೀಕಿಸಲಾಯಿತು.ಅಲ್ಲದೇ ಆ ಪದಗಳನ್ನು ಈಗ ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ==ಕೃಷಿ== [[File:Strawberry gariguette DSC03063.JPG|right|thumb|alt=Closeup of a healthy, red strawberry|ಫ್ರಗೇರಿಯ × ಅನನಾಸಾ 'ಗಾರಿಗ್ಯೂಟ್ಟೆ,' ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಂತಹ ಕೃಷಿ ತಳಿ]] [[File:Strawberries time-lapse.ogv|thumb|ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಸ್ ಟೆಮ್ ಲ್ಯಾಪ್ಸ್ (ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ಗಾತ್ರದ ಬೇಗನೆ ಬಾಡುವ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ)]] ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಯ <ref>[http://www.beautyepic.com/benefits-of-strawberries/ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ]</ref> ಕೃಷಿ ತಳಿಗಳು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ, ರುಚಿಯಲ್ಲಿ, ಆಕಾರದಲ್ಲಿ, ಫಲವತ್ತತೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ,ಹಣ್ಣಾಗುವ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದರಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯಗಳ ರಚನಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಗಣನೀಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="missouri1">{{cite web |url=http://extension.missouri.edu/publications/DisplayPub.aspx?P=G6135 |title=G6135 Home Fruit Production: Strawberry Cultivars and Their Culture &#124; University of Missouri Extension |publisher=Extension.missouri.edu |date= |accessdate=2009-12-05 |archive-date=2017-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702100952/http://extension.missouri.edu/publications/DisplayPub.aspx?P=G6135 |url-status=deviated |archivedate=2017-07-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170702100952/http://extension.missouri.edu/publications/DisplayPub.aspx?P=G6135 }}</ref> ಕೆಲವು ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಭಾಗಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಂತೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೂ ಗಳು ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಉಭಯಲಿಂಗಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ,ಆದರೆ ಗಂಡು ಅಥವಾ ಹೆಣ್ಣಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref>''ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಗ್ರೋಯಿಂಗ್'', ಸ್ಟಿವನ್ ಸನ್ ವೈಟ್ ಕಾಂಬ್ ಫ್ಲೆಚ್ಚರ್, ದಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಮಿಲನ್ ಕೋ., ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, 1917. https://books.google.com/books?id=uQA2AAAAMAAJ&amp;pg=PA127&amp;lpg=PA127&amp;dq=strawberry+hermaphrodite&amp;source=bl&amp;ots=3LwJQvTZnr&amp;sig=CHAv8CX22dgBJkMEXUg8Kr8kfYw&amp;hl=en&amp;ei=PagASrWaIIvAM6Wd1d4H&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=3#PPR3,M1</ref> ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಾಗಿ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಉಪಕಾಂಡಗಳಿಂದ ಹೊಸ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಕೇವಲ ಬೇರಿರುವ ಸಸ್ಯಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪಾತ್ರೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಲಾಗುವುದು. ಕೃಷಿಯು ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.ಆ ಮಾದರಿಗಳು ವಾರ್ಷಿಕಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕಲ್ಚರ್<ref name="osu-2126">{{cite web |url=http://www.ag.ohio-state.edu/~news/story.php?id=2126 |title=Strawberry Plasticulture Offers Sweet Rewards |publisher=Ag.ohio-state.edu |date=2002-06-28 |accessdate=2009-12-05 |archive-date=2010-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100119052744/http://www.ag.ohio-state.edu/%7Enews/story.php?id=2126 |url-status=dead }}</ref> ಅಥವಾ ನಿಶಕ್ತ ಸಸ್ಯಗಳ ಸಾಲಿನ ಅಥವಾ ದಿಬ್ಬಗಳ ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆಗಿದೆ.<ref name="nevfc_production">{{Cite web |url=http://www.newenglandvfc.org/pdf_proceedings/StawberryProduction.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-25 |archive-date=2016-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403194807/http://www.newenglandvfc.org//pdf_proceedings/stawberryproduction.pdf |url-status=deviated |archivedate=2016-04-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160403194807/http://www.newenglandvfc.org//pdf_proceedings/stawberryproduction.pdf }}</ref> ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯದ ಋತುವಿನಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಗ್ರೀನ್ ಹೌಸ್ ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.hort.cornell.edu/department/faculty/pritts/grnhouse.html |title=Pritts Greenhouse Berried Treasures |publisher=Hort.cornell.edu |date= |accessdate=2009-12-05}}</ref> [[File:Plasticulture.jpg|thumb|left|alt=A large strawberry field with plastic covering the earth around the strawberry plants.|ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕಲ್ಚರ್ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸುವ ಗಾರ್ಡನ್]]ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಧುನಿಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕಲ್ಚರ್ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುವುದು, ಆ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಹೊಗೆ ಹಾಗುವುದರ ಮೂಲಕ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲಾಗುವುದು. ಅಲ್ಲದೇ ಕಳೆ ಹೆಚ್ಚಾಗದಂತೆ ಹಾಗೂ ಕ್ಷರಣವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕ್ ನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರದ ಸಸಿತೋಟಗಳಿಂದ (ನರ್ಸರಿ) ತಂದ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ರಂಧ್ರ ಮಾಡಿರುವ ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕ್ ಗಳಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಸಸ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಳವೆಯ ಮೂಲಕ ನೀರನ್ನು ಹಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಸ್ಯ ಅದರ ಹಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿನಿಯೋಗಿಸಲು, ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಕೂಡಲೆ ಅವುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಗ್ಗಿ ಕಾಲದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಗಿ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ನೆಲದಲ್ಲಿ ನಾಟಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="osu-2126" /><ref name="noble">{{cite web |url=http://www.noble.org/Ag/Horticulture/StrawberryFields/index.html |title=Strawberry Fields Forever |publisher=Noble.org |date= |accessdate=2009-12-05 |archive-date=2005-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051126182638/http://www.noble.org/Ag/Horticulture/StrawberryFields/index.html |url-status=deviated |archivedate=2005-11-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051126182638/http://www.noble.org/Ag/Horticulture/StrawberryFields/index.html }}</ref> ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಸಸ್ಯಗಳು ಅವುಗಳ ಫಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಹಣ್ಣಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಕಾರಣ, ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಫಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="osu-2126" /><ref name="noble" /> ಆದರೂ, ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸಸ್ಯಗಳು ಬೇರೂರಲು ದೀರ್ಘವಾದ ಅವಧಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಕೃಷಿಮಾಡಲು, ದಿಬ್ಬಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಖರ್ಚಾಗುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧಾನದವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.<ref name="noble" /> ಅದೇ ಸಸ್ಯವನ್ನು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸಸ್ಯಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದಿಬ್ಬಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಸುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಥಂಡಿ ಹವಾಮಾನವಿರುವಾಗ ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="osu-2126" /><ref name="nevfc_production" /> ಈ ವಿಧಾನವು ಕಡಿಮೆ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲದೇ ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾವು ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.<ref name="nevfc_production" /> ಫಲವತ್ತತೆಯು ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕಲ್ಚರ್ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ.<ref name="nevfc_production" /> ಮೂರನೆಯ ವಿಧಾನವು ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಸಾಕ್ಸ್ (ಮಿಶ್ರಗೊಬ್ಬರದ ಟ್ಯೂಬುಗಳು)ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಸಾಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಪ್ಪು ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕ್ ವಿಧಾನಕ್ಕಿಂತ ಹಾಗೂ ದಿಬ್ಬ ಸಾಲುಗಳ ವಿಧಾನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಮೂಲಜ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು (ORAC), ಫ್ಯಾವೋನಾಯ್ಡಸ್ , ಆಂತೋಸಿಯಾನ್ಸಿಸ್, ಫಲಭರಿತ, ಗ್ಲೂಕೋಸ್, ಸೂಕ್ರೋಸ್, ಮ್ಯಾಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ, ಮತ್ತು ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref> {{cite journal |author=Wang SW., Millner P. |title=Effect of Different Cultural Systems on Antioxidant Capacity, Phenolic Content, and Fruit Quality of Strawberries (Fragaria × aranassa Duch.) |journal=[[Journal of Agricultural and Food Chemistry]] |publisher=ACS Publications |volume=57 |issue=20 |pages=9651–9657 |year=2009 |month=November |url=http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/jf9020575 }} </ref> US ನ ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ 2003ರಲ್ಲಿ ಬೆಸ್ಟ್ ವಿಲ್ ಮೇರಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದಂತಹ ಅಧ್ಯಾನ, ಹೇಗೆ ಮಿಶ್ರಗೊಬ್ಬರ ಎರಡು ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಕೃಷಿ ತಳಿಗಳ ಬಯೋಆಕ್ಟಿವ್ ಗುಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Wang SY, Lin HS |title=Compost as a soil supplement increases the level of antioxidant compounds and oxygen radical absorbance capacity in strawberries |journal=[[Journal of Agricultural and Food Chemistry]] |volume=51 |issue=23 |pages=6844–50 |year=2003 |month=November |pmid=14582984 |doi=10.1021/jf030196x |url= }}</ref> [[File:Chandler strawberries.jpg|thumb|right|alt=A closeup view of hundreds of red strawberries.|ಫ್ರಗೇರಿಯ × ಅನನಾಸಾ 'ಚಲ್ಯಾಂಡರ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಅಲ್ಪ ಕಾಲದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೃಷಿತಳಿ]] ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳು ಅವುಗಳ ವಿಕಸನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="missouri1" /><ref name="sagers">{{cite web |url=http://www.larrysagers.com/weeklyarticles/proper_cultivation_yields_strawberry_fields_forever_92-04-15.html |title=Proper Cultivation Yields Strawberry Fields Forever |publisher=Larrysagers.com |date=1992-04-15 |accessdate=2009-12-05 |archive-date=2007-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070420111502/http://www.larrysagers.com/weeklyarticles/proper_cultivation_yields_strawberry_fields_forever_92-04-15.html |url-status=dead }}</ref> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಇದು "ಜೂನ್ ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯ " ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳು,ಅಂದರೆ ಬೇಸಿಗೆಗಿಂತ ಮೊದಲು ಬೆಳೆಯುವ ಹಣ್ಣುಗಳು. "ಯಾವಾಗಲೂ-ಬೆಳೆಯುವ" ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳು,ಅಂದರೆ ಯಾವಾಗಲೂ ವಾರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವಂತಹ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="sagers" /> ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳು ಮೂರು ವಿಕಸನ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿವೆ: ಅಲ್ಪದಿನದ, ದೀರ್ಘದಿನದ ಹಾಗೂ ತಟಸ್ಥದಿನದ. ಇವು ದಿನವಿಡಿ ನಡೆಯುವಂತಹ ಸಸ್ಯಗಳ ಸಂವೇದತ್ವವನ್ನು ಹಾಗೂ ಹೂ ಬಿಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಂತಹ ದ್ಯುತ್ಯವಧಿ(ನಿತ್ಯವು ಜೀವಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ದೊರಕುವ ಬೆಳಕಿನ ಅವಧಿ) ಯ ವಿಧವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ತಟಸ್ಥ ಕೃಷಿ ತಳಿಗಳು ದ್ಯುತ್ಯವಧಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆಯೇ ಹೂಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ.<ref>[http://books.google.ca/books?id=shbmDigtiqkC&amp;pg=PA139&amp;lpg=PA139#v=onepage&amp;q=&amp;f=false S. C. ಹಾಕ್ಸನ್, J. L. ಮಾಸ್, 2001. ][http://books.google.ca/books?id=shbmDigtiqkC&amp;pg=PA139&amp;lpg=PA139#v=onepage&amp;q=&amp;f=false ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ''ಪ್ಲಾಂಟ್ ಬ್ರೀಡಿಂಗ್ ರಿವ್ಯೂಸ್'' 21:139–179]</ref> ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳನ್ನು ಬೀಜಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಬೆಳೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ವಿಧಾನ ಹವ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವಂತಹದ್ದೆ ಹೊರತು ಇದನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕೃಷಿ ತಳಿಗಳಿಂದ ಬೆಳೆದ ಕೆಲವು ಬೀಜಗಳನ್ನು ಗೃಹ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ಬೀಜಗಳ ಮೂಲಕ ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.springerlink.com/content/h7836v248q76740r/ |title=Journal Article |publisher=SpringerLink |date= |accessdate=2009-12-05 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಬೀಜ(ಅಕೀನ್ ಗಳು)ಗಳನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯಾ ಬೀಜಗಳ ಸರಬರಾಜೂದಾರರಿಂದ ಅಥವಾ ಹಣ್ಣಿನಿಂದ ತೆಗೆದು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳನ್ನು ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಪಾಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಒಳಗೂ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ===ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಕುವುದು ಹಾಗೂ ಕಟಾವು ಮಾಡುವುದು=== ಬಹುಮಟ್ಟಿನ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಕೃತಕ ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಕುವುದರ ಮೂಲಕ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕೃತಕ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಕಟಾವು ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಹಾಗೂ ನಂತರ ಹಾಗೂ ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕಲ್ಚರ್ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಬೆಳೆಯುವ ಮೊದಲು ಯಾವಾಗಲೂ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://edis.ifas.ufl.edu/document_hs370 |title=HS1116/HS370: Nitrogen Fertilization of Strawberry Cultivars: Is Preplant Starter Fertilizer Needed? |publisher=Edis.ifas.ufl.edu |date=2007-08-06 |accessdate=2009-12-05 |archive-date=2009-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090121231127/http://edis.ifas.ufl.edu/document_hs370 |url-status=deviated |archivedate=2009-01-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090121231127/http://edis.ifas.ufl.edu/document_hs370 }}</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಟಾವು ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯಗಳ ಕಾಲ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುವ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ಕೈಗಳ ಮೂಲಕವೆ ಶೇಖರಿಸಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="umn-6237">{{cite web |url=http://www.extension.umn.edu/distribution/horticulture/DG6237.html |title=Commercial Postharvest Handling of Strawberries (Fragaria spp.) |publisher=Extension.umn.edu |date= |accessdate=2009-12-05 |archive-date=2013-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130708141909/http://www.extension.umn.edu/distribution/horticulture/DG6237.html |url-status=deviated |archivedate=2013-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130708141909/http://www.extension.umn.edu/distribution/horticulture/DG6237.html }}</ref> ಗ್ರೇಡಿಂಗ್ (ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು) ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುವುದು ಪ್ರೋಸೆಸಿಂಗ್ ಫೆಸಿಲಿಟಿಗಿಂತ ಯಾವಾಗಲೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="umn-6237" /> ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವಾಗ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ, ಹಬೆಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಸಾಗಣೆಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-5729041_ITM |title=Article: Conveyors improve the fruits of processor's labors.(Frexport S.A. de... &#124; AccessMyLibrary - Promoting library advocacy |publisher=AccessMyLibrary |date=2000-01-01 |accessdate=2009-12-05 |archiveurl=https://archive.today/20120721203359/http://www.accessmylibrary.com/search/?q=Conveyors%20improve%20the%20fruits%20of%20processor's%20labors.(Frexport%20S.A.%20de%20C.V.)(Brief%20Article) |archivedate=2012-07-21 |url-status=live }}</ref> ===ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳು=== ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಹಾಳುಮಾಡಲು ಸುಮಾರು 200 ವರ್ಗದ ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ.<ref name="strawmaster">{{cite web |url=http://www.virginiafruit.ento.vt.edu/StrawMaster.html |title=Insect Pests of Strawberries and Their Management |publisher=Virginiafruit.ento.vt.edu |date=2000-05-03 |accessdate=2009-12-05}}</ref> ಈ ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳು [[ಬಸವನಹುಳು]], [[ನುಸಿಹುಳು]], [[ಹಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಕೂರುವ ನೊಣ]], ದೊಡ್ಡಜೀರುಂಡೆ, ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಬೇರನ್ನು ತಿನ್ನುವ ವಾಡೆಹುಳು, ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಕೀಟ, ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಯ ರಸವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ದುಂಬಿ, ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಕೀರಿಟ ನೊಣ, [[ಪುಟ್ಟಹುಳು]], [[ಗಿಡಹೇನು]], ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಒಳಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="strawmaster" /><ref>{{cite web |url=http://ipmworld.umn.edu/chapters/rao.htm |title=Radcliffe's IPM World Textbook &#124; CFANS &#124; University of Minnesota |publisher=Ipmworld.umn.edu |date=2009-11-20 |accessdate=2009-12-05 |archive-date=2009-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626055601/http://ipmworld.umn.edu/chapters/rao.htm |url-status=deviated |archivedate=2009-06-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090626055601/http://ipmworld.umn.edu/chapters/rao.htm }}</ref> ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಅನೇಕ [[ಲೆಪಿಡೊಪೆಟ್ರ]] ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಕೀಟಗಳು; ಇದರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ [[ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೋಡಿ]]. ===ರೋಗಗಳು=== {{seealso|List of strawberry diseases}} ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಸಸ್ಯಗಳು ಅನೇಕ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗಿವೆ.<ref name="umn-1148">{{cite web |url=http://www.extension.umn.edu/distribution/horticulture/DG1148.html |title=Strawberry Diseases |publisher=Extension.umn.edu |date= |accessdate=2009-12-05 |archive-date=2009-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090323074306/http://www.extension.umn.edu/distribution/horticulture/DG1148.html |url-status=deviated |archivedate=2009-03-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090323074306/http://www.extension.umn.edu/distribution/horticulture/DG1148.html }}</ref> ಎಲೆಗಳು, [[ಪುಡಿಯಂಥಹ ಶಿಲೀಂಧ್ರ]], [[ಎಲೆ ಚುಕ್ಕೆ]] (''ಸ್ಪ್ಯಾರಲ ಫ್ರಗೇರಿಯಾ'' ಎಂಬ ಶಿಲೀಂಧ್ರದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ), [[ಎಲೆ ರೋಗ]] (''[[ಫೋಮೋಸಿಸ್ ಆಬ್ಸ್ಯೂರೆನ್ಸ್]]'' ಎಂಬ ಶಿಲೀಂಧ್ರದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ), ಹಾಗು ವಿವಿಧ [[ಲೊಳೆ ಜೀವಿ]]ಗಳಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="umn-1148" /> ಮೇಲಿನ ಭಾಗ ಹಾಗು ಬೇರು ಕೆಂಪು ಅಕ್ಷಿಯದಿಂಡು, [[ವರ್ಟಿಸಿಲಮ್]] ಸಸ್ಯರೋಗ, [[ಕಪ್ಪು ಬೇರು ಕೊಳೆತ]], ಮತ್ತು [[ನೆಮ್ ಟೋಡ್]] ಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="umn-1148" /> ಹಣ್ಣುಗಳು [[ಗ್ರೇನೋಣ]]ಗಳಿಂದ, ಬೇರುಗಳ [[ರಿಜೊಫಸ್]], ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಚರ್ಮದ ಕೊಳೆಯುವಿಕೆಯಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="umn-1148" /> ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾದಂತಹ ಚಳಿಯಿಂದಲು ಸಸ್ಯಗಳು ರೋಗಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.<ref name="umn-1148" /> ನೀವು ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹಾಯಿಸುವಾಗ ಕೇವಲ ಬೇರುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನೀರು ತಾಕುವಂತೆ ಗಮನವಹಿಸಿ. ಏಕೆಂದರೆ ಎಲೆಗಳಿಗೆ ನೀರು ತಾಕುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳು ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲವಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿಟ್ಟಿರುವಿರಾ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತ ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ===ಉತ್ಪಾದನೆಯ ರೀತಿ=== [[File:2005strawberry.PNG|thumb|right|alt=Map of world showing most strawberry output in Europe.|2005 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆ]] {| class="wikitable sortable" style="width:50%" |+ಟನ್ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚಾದ್ಯಂತ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆ <td><ref>{{Cite web |url=http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor |title=FAO stat |access-date=2010-06-25 |archive-date=2012-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120619130038/http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor |url-status=dead }}</ref></td> |- ! ರಾಷ್ಟ್ರ ! 2005 ! 2006 ! 2007 |- | [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] | style="text-align:center"| 100,000 | style="text-align:center"| 100,000 | style="text-align:center"| 104,000 |- | [[ಜರ್ಮನಿ]] | style="text-align:center"| 146,500 | style="text-align:center"| 173,230 | style="text-align:center"| 158,658 |- | [[ಇಟಲಿ]] | style="text-align:center"| 146,769 | style="text-align:center"| 131,305 | style="text-align:center"| 57,670 |- | [[ಜಪಾನ್‌]] | style="text-align:center"| 196,200 | style="text-align:center"| 190,700 | style="text-align:center"| 193,000 |- | [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]] | style="text-align:center"| 162,627 | style="text-align:center"| 191,843 | style="text-align:center"| 176,396 |- | [[ಮೊರಾಕೊ]] | style="text-align:center"| 118,600 | style="text-align:center"| 112,000 | style="text-align:center"| 100,000 |- | [[ಪೊಲಂಡ್]] | style="text-align:center"| 184,627 | style="text-align:center"| 193,666 | style="text-align:center"| 174,578 |- | [[ರಷ್ಯಾ]] | style="text-align:center"| 221,000 | style="text-align:center"| 227,000 | style="text-align:center"| 230,400 |- | [[ಕೊರಿಯ, ದಕ್ಷಿಣ]] | style="text-align:center"| 201,995 | style="text-align:center"| 205,307 | style="text-align:center"| 203,227 |- | [[ಸ್ಪೇನ್‌]] | style="text-align:center"| 320,853 | style="text-align:center"| 333,485 | style="text-align:center"| 263,900 |- | [[ಟರ್ಕಿ]] | style="text-align:center"| 200,000 | style="text-align:center"| 211,127 | style="text-align:center"| 250,316 |- | [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]] | style="text-align:center"| 68,600 | style="text-align:center"| 73,900 | style="text-align:center"| 87,200 |- | [[ಯುಎಸ್‌ಎ]] | style="text-align:center"| 1,053,242 | style="text-align:center"| 1,090,436 | style="text-align:center"| 1,133,703 |- class="sortbottom" | [[ಪ್ರಪಂಚದ ಒಟ್ಟು]] | style="text-align:center"| 3,782,906 | style="text-align:center"| 3,917,140 | style="text-align:center"| 3,824,678 |} ===ಬೆಳೆವಿಜ್ಞಾನ=== ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಸಸ್ಯಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಬಹುದಾದ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಯಾವುದೇ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಾದರೂ ಬೆಳೆಯಬಹುದು. ಇವುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ವಸಂತ ಋತುವಿನ ಮಧ್ಯದ ಮೊದಲು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕುಬೀಳುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಮರಳಿನಂಥಹ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ನೆಡುವುದು. ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಅನೇಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಂತಹ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಸಸ್ಯಗಳು ಹಣ್ಣನ್ನು ಬಿಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೀರುಹಾಯಿಸುವುದು ಅತಿಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳು ಪಾಟ್ ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವ ಸಸ್ಯಗಳಂತೆ ಕೂಡ ಬೆಳೆಸಬಹುದು.ಅಲ್ಲದೇ ಅವು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಸಸ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಚಿಗುರೊಡೆಸಲಾಗುವುದು. ಅಲ್ಲದೇ ಅದನ್ನು ಹಾಗೇ ಬಿಡಲಾಗುವುದು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಚಿಗುರೊಡೆಯುತ್ತವೆ, ಹೊಸ ಸಸ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಂತರ ಆ ಚಿಗುರನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ನಿಮಗೆ ಎಲ್ಲಿ ಬೇಕೊ ಅಲ್ಲಿ ನೆಡಬಹುದು. ==ಬಳಕೆಗಳು== [[File:Strawberry jam on a dish.JPG|thumb|200px|right|alt=Whole strawberries in jam.|ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಜಾಮ್]] ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಯನ್ನು ತಾಜಾವಾಗಿರಿಸಲು ಅದನ್ನು ಶೀತವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಹಾಗೂ ಶುಷ್ಕವಾಗಿಸಿ ಕೆಡದಂತೆ [[ರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ]].ಹೀಗೆ ರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾದ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳನ್ನು ಏಕದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಡುವ ತಿಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದು. ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳು ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ; ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ರುಚಿಯಿರುವ ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್ ಗಳು, ಮಿಲ್ಕ್ ಶೇಕ್ಸ್, ಸ್ಮೂದಿಗಳು, ಮೊಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಳಲಾಗುವುದು. [[ವಿಮ್ ಬಲ್ಡನ್]] ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಿಂದಿರುವಂತಹ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಕ್ರೀಮ್]] ಗಳು ಜನಪ್ರಿಯ [[ಸಿಂಹಿತಿಂಡಿ]]ಗಳಾಗಿವೆ. [[ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಪೈ]](ಬೆರಕೆ) ಕೂಡ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಚಾಕೋಲೇಟ್ ತಿನ್ನುವ ಉತ್ತಮ ವಿಧಾನದಂತೆ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಚಾಕೋಲೆಟ್]] [[ಫಾಂಡ್ಯೂ]] ಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ..<ref>{{Cite web |url=http://www.meltwaterchocolatefondue.com/a-healthier-way-to-enjoy-chocolate.html |title=ಚಾಕ್ಲೆಟ್ ಅನ್ನು ಸವಿಯುವ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮಾರ್ಗ |access-date=2010-06-25 |archive-date=2010-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100614001831/http://www.meltwaterchocolatefondue.com/a-healthier-way-to-enjoy-chocolate.html |url-status=deviated |archivedate=2010-06-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100614001831/http://www.meltwaterchocolatefondue.com/a-healthier-way-to-enjoy-chocolate.html }}</ref> ಸಂಯುಕ್ತ ಆಮ್ಲಗಳ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಸಂಯುಕ್ತ ಆಧಾರದ ವರ್ಣ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಕಾರಣ,ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ರಸವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮಾಡಲಾದ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಸಹಜ ಆಮ್ಲವಾಗಿ /ಬೇಸ್ ಸೂಚಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://alameda.peralta.edu/Projects/20295/Chem_1B_Lab_Manual/Experiment_9_-_pH_indicators.doc |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-25 |archive-date=2009-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090319125519/http://alameda.peralta.edu/Projects/20295/Chem_1B_Lab_Manual/Experiment_9_-_pH_indicators.doc |url-status=deviated |archivedate=2009-03-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090319125519/http://alameda.peralta.edu/Projects/20295/Chem_1B_Lab_Manual/Experiment_9_-_pH_indicators.doc }}</ref> ==ಫೋಷಕ ವಸ್ತು== ಒಂದು ಕಪ್ (144&nbsp;g) ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಸರಿಸುಮಾರು 45 ಕ್ಯಾಲೊರಿಗಳನ್ನು(188&nbsp;kJ) ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು [[ವಿಟಮಿನ್ C]] ಹಾಗು [[ಫ್ಲ್ಯಾವೊನೈಡ್ಸ್]] ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.nutritiondata.com/facts/fruits-and-fruit-juices/2064/2 |title=Nutrition Facts and Analysis for Strawberries, raw |publisher=Nutritiondata.com |date= |accessdate=2009-12-05}}</ref><ref>{{cite web |author=BonkeurInternet |url=http://www.thefruitpages.com/chartstrawberries.shtml |title=Strawberry Nutrition Facts. Health, Food, Diet |publisher=Thefruitpages.com |date= |accessdate=2009-12-05}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sweetdarling.com/lfiapp/Nutritional.cfm |title=Strawberry Nutrition |publisher=Sweetdarling.com |date=1997-07-14 |accessdate=2009-12-05}}</ref><ref>[http://www.gyanunlimited.com/health/strawberry-health-benefits-nutritional-facts-of-strawberries/6294/ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳು ಅಚ್ಚರಿ ಜೊತೆಗೆ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಕೆಲವು ರುಚಿಕರವಾದ ಹಣ್ಣುಗಳು ಕೆಲವು]</ref> <div style="float:left"> {| class="wikitable" |- !ವಿಭಾಗ ! ಪೌಷ್ಟಿಕ ! ಏಕಮಾನಗಳು (ಘಟಕಗಳು) ! style="width:80px"| 1 ಕಪ್ (144 g) ಪೂರ್ಣ |- | rowspan="8"| ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರದ | [[ನೀರು]] | style="text-align:center"| g | style="text-align:right"| 132 |- | [[ಶಕ್ತಿ]] | style="text-align:center"| kcal | style="text-align:right"| 43 |- | ಶಕ್ತಿ | style="text-align:center"| kJ | style="text-align:right"| 181 |- | [[ಪ್ರೋಟೀನ್‌]] | style="text-align:center" rowspan="5"| g | style="text-align:right"| 0.88 |- | ಒಟ್ಟು ಮೇದಸ್ಸು ([[ಕೊಬ್ಬು]]) | style="text-align:right"| 0.53 |- | [[ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್]], ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದ | style="text-align:right"| 10.1 |- | [[ನಾರು]], ಒಟ್ಟು ಆಹಾರಕ್ರಮ | style="text-align:right"| 3.0 |- | [[ಬೂದಿ]] | style="text-align:right"| 0.62 |- | rowspan="10"| ಖನಿಜಗಳು | [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ]] | style="text-align:center" rowspan="9"| mg | style="text-align:right"| 20 |- | [[ಕಬ್ಬಿಣ]] | style="text-align:right"| 0.55 |- | [[ಮ್ಯಾಗ್ನೇಸಿಯಂ]] | style="text-align:right"| 14 |- | [[ಫಾಸ್ಫರಸ್]] | style="text-align:right"| 27 |- | [[ಪೊಟಾಸಿಯಂ]] | style="text-align:right"| 240 |- | [[ಸೋಡಿಯಂ]] | style="text-align:right"| 1.44 |- | [[ತವರ]] | style="text-align:right"| 0.19 |- | [[ತಾಮ್ರ]] | style="text-align:right"| 0.07 |- | [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್]] | style="text-align:right"| 0.42 |- | [[ಸಿಲೀನಿಯಂ]] | style="text-align:center"| µg | style="text-align:right"| 1.01 |- | rowspan="11"| ಜೀವಸತ್ವಗಳು | ಜೀವಸತ್ವ C [[ಅಸ್ಕಾರ್ಬಿಕ್ ಆಮ್ಲ]] | style="text-align:center" rowspan="6"| mg | style="text-align:right"| 82 |- | [[ತೈಅಮೀನ್(ಅನ್ನಾಂಗ)]] | style="text-align:right"| 0.03 |- | [[ರಿಬೋಫ್ಲೇವಿನ್]] | style="text-align:right"| 0.1 |- | [[ನಿಕೊಟಿನ್]] | style="text-align:right"| 0.33 |- | [[ಪ್ಯಾನ್ ತೋ ತೆನಿಕ್ ಆಮ್ಲ]] | style="text-align:right"| 0.49 |- | [[ಜೀವಸತ್ವ B-6]] | style="text-align:right"| 0.09 |- | [[ಪೊಲೇಟ್]] | style="text-align:center"| µg | style="text-align:right"| 25 |- | [[ಜೀವಸತ್ವ B-12]] | style="text-align:center"| µg | style="text-align:right"| 0 |- | [[ಜೀವಸತ್ವ A]], IU | style="text-align:center"| IU | style="text-align:right"| 39 |- | [[ಜೀವಸತ್ವ A]], RE | style="text-align:center"| µg RE | style="text-align:right"| 4.3 |- | [[ಜೀವಸತ್ವ E]] | style="text-align:center"| mg ATE | style="text-align:right"| 0.20 |- | rowspan="11"| ಮೇದಸ್ಸುಗಳು (ಕೊಬ್ಬು) | ನೆಣಾಮ್ಲ, [[ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್]] | style="text-align:center" rowspan="9"| g | style="text-align:right"| 0.03 |- | 16:0 | style="text-align:right"| 0.02 |- | 18:0 | style="text-align:right"| 0.006 |- | ನೆಣಾಮ್ಲ, [[ಮೊನೊಅನ್ ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್]] | style="text-align:right"| 0.075 |- | 16:1 | style="text-align:right"| 0.001 |- | 18:1 | style="text-align:right"| 0.073 |- | ನೆಣಾಮ್ಲ, [[ಪೊಲಿಅನ್ ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್]] | style="text-align:right"| 0.27 |- | 18:2 | style="text-align:right"| 0.16 |- | 18:3 | style="text-align:right"| 0.11 |- | [[ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್]] | style="text-align:center" rowspan="2"| mg | style="text-align:right"| 0 |- | [[ಪಿಟೋಸಿಟಿರೋಲ್ಸ್]] | style="text-align:right"| 17 |- | rowspan="18"|ಅಮೀನೊ ಅಮ್ಲ | [[ಟ್ರಿಪ್ಟೊಫ್ಯಾನ್]] | style="text-align:center" rowspan="18"| g | style="text-align:right"| 0.01 |- | [[ಥ್ರೆಯೊನೈನ್]] | style="text-align:right"| 0.027 |- | [[ಐಸೊಲುಸೀನ್‌]] | style="text-align:right"| 0.02 |- | [[ಲುಸೀನ್]] | style="text-align:right"| 0.045 |- | [[ಲೈಸಿನ್]] | style="text-align:right"| 0.036 |- | [[ಮೆಥಿಯೊನೈನ್]] | style="text-align:right"| 0.001 |- | [[ಸೈಸ್ತಿನ್]] | style="text-align:right"| 0.007 |- | [[ಫಿನೈಲ್ಯಾಲನೀನ್]] | style="text-align:right"| 0.026 |- | [[ಟೈರೊಸಿನ್]] | style="text-align:right"| 0.030 |- | [[ವೇಲಿನ್]] | style="text-align:right"| 0.026 |- | [[ಅರ್ಜಿನೈನ್]] | style="text-align:right"| 0.037 |- | [[ಹಿಸ್ಟಿಡಿನ್]] | style="text-align:right"| 0.017 |- | [[ಅಲನೈನ್]] | style="text-align:right"| 0.045 |- | [[ಅಸ್ಪಾರ್ಟಿಕ್ ಅಮ್ಲ]] | style="text-align:right"| 0.20 |- | [[ಗ್ಲುಟಮಿಕ್ ಅಮ್ಲ]] | style="text-align:right"| 0.13 |- | [[ಗ್ಲೈಸಿನ್]] | style="text-align:right"| 0.035 |- | [[ಪ್ರೊಲೈನ್]] | style="text-align:right"| 0.027 |- | [[ಸೇರೀನ್]] | style="text-align:right"| 0.033 |} </div> ==ಅಲರ್ಜಿ== ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಕೆಲವರು [[ಅನಫಿಲೋಕ್ಟಾಯ್ಡ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ]] ಯಂತಹ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |last=Robinson |first=Kerry |url=http://www.ific.org/foodinsight/2003/ja/foodsensfi403.cfm |title=Food Safety, Healthy Eating and Nutrition Information |publisher=IFIC |date= |accessdate=2009-12-05 |archive-date=2009-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416023427/http://www.ific.org/foodinsight/2003/ja/foodsensfi403.cfm |url-status=deviated |archivedate=2009-04-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090416023427/http://www.ific.org/foodinsight/2003/ja/foodsensfi403.cfm }}</ref> [[ಒರಲ್ ಅಲರ್ಜಿ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್]]ಈ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇದರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು [[ಬೇಸಿಗೆ ಗೂರಲು]] ಅಥವಾ include [[ಚರ್ಮದ ಉರಿ]] ಅಥವಾ [[ತುರುಚಿ ದದ್ದು]]ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೇ ಕೆಲವು ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಹಣ್ಣನ್ನು ಮಾಗಿಸುವಾಗ Fra a1 (ಫ್ರಗೇರಿಯ ಅಲರ್ಜಿಕ1) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರೋಟಿನ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಪ್ರೋಟಿನ್ ನಿಂದ ಅಲರ್ಜಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ. [[ಬರ್ಚ್ ಮರ]]ದಲ್ಲಿ ಹಾಗು [[ಆಪಲ್]] ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಸಜಾತೀಯ]] ಪ್ರೋಟೀನ್ ಗಳು, ಜನರು ಮೂರು ವರ್ಗಗಳಿಗು [[ಅಡ್ಡ-ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ]]ಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬಹುದು. ಬಿಳಿ-ಹಣ್ಣಿನ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ [[ಕೃಷಿ ತಳಿಗಳ]]ಲ್ಲಿನ, Fra a1 ಕೊರತೆ, ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಅಲರ್ಜಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅನೇಕ ತೊಂದರೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಅವರು ಸಹಜವಾಗಿ ಹಣ್ಣನ್ನು ಪಕ್ವ ಗೊಳಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಬಹುದು, ಹಾಗು ಅವರು [[ಫ್ಲ್ಯಾವೊನಾಯ್ಡ್]] ಅನ್ನು ಒದಗಿಸದೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಇತರ ಕೃಷಿ ತಳಿಗಳ ಪಕ್ವಗೊಂಡ ಬೆರಿಗಳು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳು ಹಣ್ಣಾಗುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಬಿಳಿ, ಮಂಕಾದ ಹಳದಿ ಅಥವಾ "ಬಂಗಾರದಂತಹ" ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಸರಿಯಾಗಿ ಹಣ್ಣಾಗದೇ ಇರುವ ಬೆರಿಗಳಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ; ಇದರಿಂದ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಅವುಗಳ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಿತವಾಗದಂತೆ ತಡೆಯಬಹುದು. ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಅಲರ್ಜಿಕದಿಂದ -ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ 'ಸೋಫರ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೃಷಿ ತಳಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Hjernø K, Alm R, Canbäck B, ''et al.'' |title=Down-regulation of the strawberry Bet v 1-homologous allergen in concert with the flavonoid biosynthesis pathway in colorless strawberry mutant |journal=Proteomics |volume=6 |issue=5 |pages=1574–87 |year=2006 |month=March |pmid=16447153 |doi=10.1002/pmic.200500469 |url=http://dx.doi.org/10.1002/pmic.200500469}}</ref><ref>[http://www.innovations-report.com/html/reports/medicine_health/report-45626.html ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಅಲರ್ಜಿಯ ಕ್ರಿಯೆ ('Sofar' ಉಲ್ಲೇಖನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ)]</ref> ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:Strawberries00.JPG|ತಿನ್ನಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳು File:Strawberry pips.jpg|ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಮೇಲ್ಮೈನ ಸಮೀಪಚಿತ್ರ File:Strawberryflowers.jpg|ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಹೂಗಳು ಹಾಗು ಬೆಳೆಯುವ ಹಣ್ಣುಗಳು File:Half a strawberry.jpg|ಅಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಹಾವಲ್ಡ್ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ File:strawberry closeup.jpg|ರೈಪ್ ಅಂಡ್ ಅನ್ ರೈಪ್ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳು(ಹಣ್ಣಾಗಿರುವ ಹಣ್ಣಾಗಿರದ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳು) </gallery> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಕಮಿಷನ್]] *[[ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಯ ವಿಧಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] *[[ಮುಸ್ಕ್ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ]] (ಹಾಟ್ ಬಾಯ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ) *[[ಫ್ರಗೇರಿಯ ವೆಸ್ಕ]] (ಅಲ್ಫೈನ್ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ) *[[ಸಸ್ಯಗಳ ನಗರ, ಫ್ಲೋರಿಡಾ]] ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist|2}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons|Strawberry}} *[http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?244 GRIN(ಹಸಿರು)ಜೀವಿವರ್ಗೀಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರದ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ''F. ಅನನಾಸ'' ದತ್ತಾಂಶ ] *[http://www.ipm.ucdavis.edu/PMG/selectnewpest.strawberry.html ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಪೇಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್ ಗೈಡ್ ಲೈನ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121108102116/http://www.ipm.ucdavis.edu/PMG/selectnewpest.strawberry.html |date=2012-11-08 }} *[http://www.calstrawberry.com ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಕಮಿಷನ್ ] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಚಿಕ್ಕ ಹಣ್ಣು]] [[ವರ್ಗ:ಬೆರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರಗೇರಿಯ]] [[cs:Jahoda]] [[da:Jordbær (frugt)]] [[et:Metsmaasikas]] apxhrqi4qw889265zhllwfu78key81c 0 23870 1383097 1381510 2026-08-16T08:47:10Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383097 wikitext text/x-wiki {{Otheruses}} [[File:Heathscotta2005-02-15.jpg|thumb|right|300px|2005ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಆರ್ಮಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗಾರ್ಡ್ ಸೈನಿಕರು ಇರಾಕ್‌ನ ಬಾಗ್ದಾದ್ ಸಮೀಪ ಅವರ ಫೈರಿಂಗ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಿಫರ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ಮನ್‌ಶಿಪ್ ಅಭ್ಯಾಸ.]] [[File:USMC Sniper M24.jpg|thumb|right|2004ರಲ್ಲಿ M24 ಸ್ನಿಫರ್ ಆಯುಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಪೆಷಲ್ ರಿಯಾಕ್ಷನ್ ಟೀಮ್.]] [[File:TE_2REI_Afghanistan.jpg|thumb|ಫ್ರೆಂಚ್ ಫಾರೆನ್ ಲೆಜಿಯಾನ್ ಸ್ನಿಫರ್‌ಗಳು ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಹೆಕೇಟ್ II ಬಳಸಿದರು.]] ಬಂದೂಕು ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಾಧ್ಯ ನೈಪುಣ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವೆನ್ನಬಹುದಾದ ದೂರದಿಂದ ಹಾಗೂ ಗುಪ್ತಸ್ಥಳದಿಂದ ಇಟ್ಟ ಗುರಿ ತಪ್ಪದಂತೆ [[ಗುಂಡು ಚಲಾಯಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ|ಗುಂಡು ಚಲಾಯಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ]] '''ಗುರಿಕಾರ''' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುಂಡು ಚಲಾಯಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ತಜ್ಞತೆ ಪಡೆದ ಈ ಗುರಿಗಾರರು [[ಕರಾರುವಕ್ಕಾಗಿರುವ ಬಂದೂಕು|ಕರಾರುವಕ್ಕಾಗಿರುವ ಬಂದೂಕುಗಳ]] ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯದ್ಭುತ ತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಮಿಲಿಟರಿ ಗುರಿಗಾರರಂತೂ ಗುರಿಗಾರತ್ವದೊಂದಿಗೆ [[ಮರೆಯಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡೇ ಯುದ್ಧ ನಡೆಸುವುದು]], [[ಬಹುಕಾಲ ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವುದು]], [[ಒಳನುಸುಳುವಿಕೆ]], [[ಯುದ್ಧ ರಂಗದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ನಡೆಸುವುದು]] ಹಾಗೂ ವಿಚೀಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://science.howstuffworks.com/sniper1.htm |publisher=[[Howstuffworks]] |title=How Military Snipers Work - What Does a Sniper Really Do? |last=Valdes |first=Robert |accessdate=2008-03-24}}</ref> [[ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಮರ|[[ನಗರ ಪ್ರದೇಶ|ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]] ನಡೆಯುವ ಸಮರ]] ಹಾಗೂ ಹಾಗೂ [[ದಟ್ಟ ಕಾನನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಎಲ್ಲಾ ಬಗೆಯ ಸಮರ|ದಟ್ಟ ಕಾನನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಎಲ್ಲಾ ಬಗೆಯ ಸಮರಗಳಲ್ಲೂ]] ಇವರ ತಜ್ಞತೆಗೆ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ==ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ’''ಸ್ನೈಪರ್'' ’(ಗುರಿಗಾರ) ಪದ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದು ೧೮೨೪ರಲ್ಲಿ ಅದೂ ’ಶಾರ್ಪ್‌ ಶೂಟರ್’ ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ.<ref name="etymology" /> ಇದರ ಕ್ರಿಯಾಪದವಾದ “to snipe” ೧೭೭೦ರಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಭಾರತ|ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಯಿತು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಬಂದು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ’[[ಸ್ನೈಪ್]]‌’ ಪಕ್ಷಿಯನ್ನು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬೇಟೆಗಾರನನ್ನು ’ಸ್ನೈಪರ್’ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಈ ಶಬ್ದ ಹುಟ್ಟಿತು ಎನ್ನಬಹುದು.<ref name="etymology">{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?l=s&p=29 |title=Online Etymology Dictionary - Snipe |accessdate=2007-09-27}}</ref> [[ಅಮೆರಿಕವನ್ನು ಕಂಗೆಡಿಸಿದ್ದ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧ|ಅಮೆರಿಕವನ್ನು ಕಂಗೆಡಿಸಿದ್ದ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧದ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ’[[ಸ್ಕಿರ್ಮಿಶರ್]]’ ಅಥವಾ ’ಗಲಭೆಕೋರ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಶಬ್ದ ನಂತರ ಮಿಲಿಟರಿ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪುಟದಲ್ಲೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ವೈರಿಗಳ ವ್ಯೂಹ ಭೇದಿಸಲು ಹಾಗೂ ವೈರಿ ಪಡೆಯ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸೈನ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ’ಸ್ಕಿರ್ಮಿಶರ್’ ಅಥವಾ ಗಲಭೆಕೋರರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿವೆ.<ref name="civilwar" /> ವೈರಿ ಸೈನ್ಯದ ಸಂಭಾವ್ಯ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಅದರ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಅರಿತುಕೊಂಡು ಮಟ್ಟಹಾಕುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮುನ್ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಸೈನ್ಯದ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಕಿರ್ಮಿಶರ್‌ಗಳನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ’ಸ್ಕಿರ್ಮಿಶ್‌’(ಚಕಮಕಿ) ಎಂಬ ಶಬ್ದ ’ಎರಡು ಸೈನ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ಚಿಕ್ಕ ಗುಂಡಿನ ಚಕಮಕ” ಎಂಬರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/skirmisher |title=Definition of 'skirmisher' |publisher=[[The Free Dictionary|Free Online Dictionary, Thesaurus and Encyclopedia]] |accessdate=2008-03-24 |year=2003}}</ref> ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಸ್ಕಿರ್ಮಿಶ್ ಎಂದರೆ ಚಿಕ್ಕ ಮಟ್ಟದ ಯುದ್ಧ ಆದರೆ ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಪಡೆ ಭಾಗವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="civilwar">{{cite web |url=http://www.civilwarhome.com/terms.htm |title=Definitions of Civil War Terms |date=January 4, 2007 |accessdate=2008-03-24 |archive-date=2011-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111209173938/http://www.civilwarhome.com/terms.htm |url-status=dead }}</ref> ಸ್ನೈಪರ್ ಶಬ್ದ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇ ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ಧದ ಬಳಿಕ. ==ಸಂಗ್ರಾಮ== [[File:Marksman in Afghanistan.jpg|thumb|right|ಜಲಾಲಾಬಾದ್ ಪ್ರೊವೆನ್ಶಿಯಲ್ ರಿಕನ್‌ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಟೀಮ್ (ಪಿಆರ್‌ಟಿ)ಯಿಂದ ಸೈನ್ಯದ ಸ್ನಿಫರ್‌ಗಳು ದೂರ್ ಬಾಬಾ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಶತ್ರುಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಅನುಗಾಲವೂ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು,ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ್ ನವೆಂಬರ್ 2006.]] ತಮ್ಮ ಪಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು, [[ಸೈನ್ಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ಹಾಗೂ [[ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ|ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯನ್ನು]] ಆಧರಿಸಿ ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ [[ಮಿಲಿಟರಿ ಧ್ಯೇಯ|ಮಿಲಿಟರಿ ಧ್ಯೇಯಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳ ಪ್ರಮುಖ [[ಯುದ್ಧ]] ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದರೆ ವೈರಿ ಪಡೆಯ ಕುರಿತು ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ನಡೆಸಿ, ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಹೆಕ್ಕಿ ತೆಗೆಯುವುದು, ಅವಶ್ಯಕತೆ ಬಿದ್ದರೆ, ತಮ್ಮ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮೆರೆದು ವೈರಿ ಪಡೆಯ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸುವುದು (ಅದರಲ್ಲೂ ಮೇಲ್‌ಸ್ಥರದ [[ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು]], ಸಂವಹನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಇನ್ನಿತರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು) ಆ ಮೂಲಕ ಕ್ರಮೇಣ ಅವರ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನೇ ಆಹುತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು.<ref name="Plaster p. ">{{harvnb|Plaster|2007|p=}}</ref><ref name="Plaster 1993 p. ">{{harvnb|Plaster|1993|p=}}</ref> [[ಸೋವಿಯತ್]]‌‌ ರಷ್ಯಾ [[ಸ್ಕ್ವಾಡ್‌-ಸ್ಥರ|ಸ್ಕ್ವಾಡ್‌-ಸ್ಥರಗಳಲ್ಲಿ]] ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನದೇ ಆದ ಮಿಲಿಟರಿ [[ತತ್ವ|ತತ್ವವನ್ನು]] ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ ’[[ಸೋವಿಯತ್‌ ಸ್ನೈಪರ್]]’ ಲೇಖನದೆಡೆಗೊಮ್ಮೆ ಗಮನಹರಿಸಿ. ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಮಿಲಿಟರಿ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಅಮೆರಿಕ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಒಬ್ಬ ಸ್ನೈಪರ್ ಹಾಗೂ [[ಸ್ಪಾಟರ್]] ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ [[ಸ್ನೈಪರ್ ತಂಡ|ಸ್ನೈಪರ್ ತಂಡವನ್ನು]] ರಚಿಸಿರುತ್ತಾರೆ.<ref name="Senich p. ">{{harvnb|Senich|1988|p=}}</ref> ಕಣ್ಣಿನ [[ಆಯಾಸ|ಆಯಾಸವನ್ನು]] ತಪ್ಪಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಸರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಸಹಜ.<ref name="Plaster 1993 p. " /> [[ಇರಾಕ್‌ನ ಫಲ್ಲುಜಾ]]‌ನಂಥ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಲು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎರಡು ತಂಡಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಎರಡನೇ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗೌಪ್ಯತೆಗೆ ಇನ್ನಿಲ್ಲದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಬಂದಿದ್ದರಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಸ್ನೈಪರ್ ಪಡೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮಿಲಿಟರಿಗಳಾದ್ಯಂತ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಆಧುನಿಕ ಸ್ನೈಪರ್ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅಗಾಧ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತ್ತು. (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮುಸುಕು ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದಂತೆ [[ಅಡಗಿ ಕುಳಿತು ನೋಡು|ಅಡಗಿ ಕುಳಿತು ನೋಡುವುದು]] ಹಾಗೂ ವಿಚಿಕ್ಷಣೆ)<ref name="Senich 1982 p. ">{{harvnb|Senich|1982|p=}}</ref><ref name="Shore p. 316">{{harvnb|Shore|1988|p=316}}</ref><ref>{{cite video | people = Freigegeben ab 12 Jahren | date = January 2, 2008 | title = "Snipers during the First and Second World Wars": info taken from: ''Zeitgeschichte - Spezialeinheiten im Zweiten Weltkrieg: Scharfschützen'' | url = | format = | medium = Documentary film | language = German | publisher = EMS GmbH | location = | archiveurl = | archivedate = | accessdate = | time = 57mins | id = [[European Article Number|EAN]]: 4020974153959 | isbn = | oclc = | quote = | ref = }}</ref> ಸ್ನೈಪರ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ]] ಹಾಗೂ [[ಕಣ್ಗಾವಲು]], ವಾಯುದಾಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಗಮ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು, ಎದುರಾಳಿ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು, [[ಕಮಾಂಡರ್‌ಗ|ಕಮಾಂಡರ್‌ಗಳನ್ನು]] ಹತ್ಯೆಗೈಯುವುದು, ಅವಕಾಶ ಸಾಕಷ್ಟಿರುವ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದು, [[ಮಿಲಿಟರಿ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ನಾಶಗೈಯಲು ಅವಶ್ಯವಿರುವ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಂದೂಕು|ಮಿಲಿಟರಿ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ನಾಶಗೈಯಲು ಅವಶ್ಯವಿರುವ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು]] ಬಳಸುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, .[[50 BMG]] ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ [[ಬ್ಯಾರೆಟ್‌ M82]], [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್‌ ಟ್ಯಾಕ್‌-50]], ಹಾಗೂ [[ಡೆನೆಲ್‌ NTW-20]] ಬಂದೂಕುಗಳು.<ref name="Plaster 1993 p. " /> [[ಇರಾಕ್‌ನಂಥ ನಿಗೂಢ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಕದನ|ಇರಾಕ್‌ನಂಥ ನಿಗೂಢ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಕದನಕ್ಕಿಳಿದ]] ಅಮೆರಿಕ ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಪದಾತಿದಳದ ಸುರಕ್ಷೆಗೋಸ್ಕರ ಅದರಲ್ಲೂ [[ನಗರ]] ಪ್ರದೇಶಗಳ [[ಯುದ್ಧ ಬೆಂಬಲ|ಯುದ್ಧ ಬೆಂಬಲದಲ್ಲಿ]] ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿಯೇ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref name="Plaster 1993 p. " /> ==ಇತಿಹಾಸ== ===ಎರಡನೇ ಬೊಯೆರ್ ಕದನ=== [[File:Burnham in africa close up.jpg|right|thumb|ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ರುಸೆಲ್ ಬರ್ನ್‌ಬ್ಯಾಮ್.]] ಮೊದಲ ಬ್ರಿಟೀಷ್‌ ಸ್ನೈಪರ್ ಪಡೆ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದ್ದು [[ಲೊವಾಟ್‌ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್‌]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ. [[ಎರಡನೇ ಬೊಯೆರ್ ಕದನ|ಎರಡನೇ ಬೊಯೆರ್ ಕದನದಲ್ಲಿ]] (೧೮೯೯-೧೯೦೨) ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ ಅದು.<ref name="Plaster 1993 p. " /> ಈ ಪಡೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ [[ಲಾರ್ಡ್‌ ಲೊವಾಟ್‌]] ನಂತರ ಅದನ್ನು [[ಲಾರ್ಡ್‌ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್]]‌ ಕೆಳಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೇನಾ ಬೇಹುಗಾರ ಪಡೆ (ಸ್ಕೌಟ್ಸ್‌)ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಅಮೆರಿಕ ಮೂಲದ ಮೇಜರ್ [[ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್‌ ರಸ್ಸೆಲ್‌ ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್]]‌ ಅವರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಈ ಬೇಹುಗಾರ ಪಡೆಯನ್ನು ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ “ಅರ್ಧ ತೋಳ ಹಾಗೂ ಅರ್ಧ ಹೆಮ್ಮೊಲ‌” ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದರು.<ref name="Plaster p. 5">{{harvnb|Plaster|2007|p=5}}</ref> ಅವರ ಬೊಯೆರ್ ವೈರಿಗಳಂತೆಯೇ ಅತ್ಯದ್ಭುತ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅವರು [[ಭೂಯುದ್ಧ ಜಾಣ್ಮೆ]] ಹಾಗೂ [[ಮಿಲಿಟರಿ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ|ಮಿಲಿಟರಿ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ]] ಮೇಲ್ಮೈ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು [[ಘಿಲ್ಲೀ ಸ್ಯೂಟ್‌]] ಧರಿಸುವುದರಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Pegler p. ">{{harvnb|Pegler|2006|p=}}</ref> ಅವಶ್ಯಕತೆ ಎದುರಾದರೆ [[ಗಿರಿಜನ|ಗಿರಿಜನರಂತೆ]] ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬದುಕಲು ತಯಾರಿದ್ದ ಅವರು “ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಲಾಯನಗೈಯುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯಲು ಜೀವಂತವಾಗಿರಲು” ಎಂಬ ವಿವೇಚನೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಸುತ್ತಿರುವವರು ಇವರು. ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಈ ಪಡೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು ಆ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯದ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಸ್ನೈಪರ್ ಪಡೆಯಾಗಿ, ’''ಶಾರ್ಪ್‌ ಶೂಟರ್'' ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಖ್ಯಾತಗೊಂಡಿತು.<ref name="Plaster p. 5" /> ===ಒಂದನೇ ಹಾಗೂ ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧಗಳು=== ====ಒಂದನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ ==== [[ಒಂದನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ|ಒಂದನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಶಾರ್ಪ್‌ಶೂಟರ್‌ಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿ [[ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಜರ್ಮನಿ]] ಮಾತ್ರ ಇಂಥದ್ದೊಂದು ಶಾರ್ಪ್‌ಶೂಟರ್‌ಗಳ ಪಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಎಲ್ಲಾ ಪಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಶಾರ್ಪ್‌ಶೂಟರ್‌ಗಳಿದ್ದರೂ ಜರ್ಮನಿ ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ಪಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವು ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಸ್ಕೋಪ್‌ ಇದ್ದ ಸ್ನೈಪರ್ ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ತಲೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮೇಲಕ್ಕಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅಡಗಿ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಿದ್ದ ವೈರಿ ಸೈನಿಕರನ್ನ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Senich 1982 p. " /> ಜರ್ಮನ್‌ ಸೈನಿಕರ ಬಳಿ ಇಂಥ ಅಸ್ತ್ರ ಪತ್ತೆಯಾಗುವ ತನಕ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೈನಿಕರು ಮೊದಮೊದಲಿಗೆ ಇದನ್ನು ಕಾಕತಾಳೀಯ ಹೊಡೆತವೆಂದೇ ಬಗೆದಿದ್ದರು.<ref name="Senich 1982 p. " /> ಜರ್ಮನರು ಮಾತ್ರ ತಯಾರಿಸಬಹುದಾದ ಉಚ್ಛಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಸೂರಗಳಿಂದಾಗಿಯೇ ಪ್ರಥಮ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್‌ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆ ಹಾಗೂ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ದಾಳಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂದರೆ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಾಗಲಾರದು.<ref name="Senich 1982 p. " /> [[File:Periscope rifle Gallipoli 1915.jpg|thumb|left|1915ರಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಿಪೊಲಿಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸ್ನಿಫರ್‌ಗಳು ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದ ಬಂದೂಕಿನ ಗುರಿ ಇಟ್ಟರು.ಅವನ ಸ್ವಂತ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಬೇಹುಗಾರ ಅವನಿಗೆ ಗುರಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ನೆರವು ನೀಡಿದ.ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌ರಿಂದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.]] ಇದಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೈನ್ಯ ವಿಶೇಷ ಸ್ನೈಪರ್ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳಿಗೆ ಪರಿಣತಿ ನೀಡಲಾರಂಭಿಸಿತು. ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ನೈಪರ್ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಅಧಿಕೃತ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದ ಮೇಜರ್ [[ಹೆಸ್ಕೆತ್ ಹೆಸ್ಕೆತ್‌- ಪ್ರಿಚರ್ಡ್]]‌ ಆ ಮೂಲಕ ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ [[ಲಿಂಘೆಮ್‌|ಲಿಂಘೆಮ್‌ನಲ್ಲಿನ]] ಸ್ನೈಪಿಂಗ್‌, ವಿಚೀಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ [[ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಸೈನಿಕ]] ಶಾಲೆಯ ಪ್ರಾರಂಭಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದರು.<ref name="Parker pp. 211-212">{{harvnb|Parker|1924|pp=211-212}}</ref> ಈ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುವಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಆಧುನಿಕ ಲೇಖಕರು ಮೇಜರ್ ಅವರು ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ತಮ್ಮ ಯುದ್ಧಕಾಲದ ಅನುಭವಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ’''[[ಸ್ನೈಪಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸ್]]'' ‌’ ಕೃತಿಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Gilbert p. 45">{{harvnb|Gilbert|1996|p=45}}</ref><ref name="Brookesmith p. 77">{{harvnb|Brookesmith|2007|p=77}}</ref> ವೀಕ್ಷಣಾ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ [[ಕಿಮ್ಸ್‌ ಗೇಮ್]]‌ನ ಬಳಕೆ, ಜಂಟಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ, ಸ್ಕೋಪ್‌ಗಳ ಆಯ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಬಗೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೆಸ್ಕೆತ್‌-ಪ್ರಿಚರ್ಡ್‌ ಸ್ನೈಪಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Prichard-Vernon pp. 10,19">{{harvnb|Prichard|Vernon|2004| pp=10,19}}</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನ್‌ ಸ್ನೈಪರ್ ತಂಡಗಳು ಒಬ್ಬ ಸ್ನೈಪರ್ ಹಾಗೂ ಸ್ಪಾಟರ್ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅತ್ತ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ರಷ್ಯಾ]] ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿ ಹೊಂದಿದ ಶಾರ್ಪ್‌ಶೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲೇ ಇಲ್ಲ. ಆ ಮೂಲಕ ಜರ್ಮನಿಯ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು ಸರಾಗವಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೈರಿಪಡೆಯನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು.<ref name="Senich 1982 p. " /> ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೈನಿಕರು ಸೈನಿಕರ ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಆ ಮೂಲಕ ವಿರೋಧಿ ಪಡೆಯ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳ ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಬ್ಬರ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಆ ಪ್ರತಿಕೃತಿ ಸಿಗರೇಟು ಸೇದುತ್ತಿರುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಹೊಗೆ ಎಬ್ಬಿಸಿ ಆ ’ಡಮ್ಮಿ’ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ನೈಜತೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಬ್ಬರ್ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗೆ ಬಿದ್ದ ವೈರಿ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳ ಗುಂಡುಗಳನ್ನೇ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅವರು ಇರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದ ತಿರುಗಿ [[ಕ್ಷಿಪಣಿ]] ದಾಳಿ ನಡೆಸುವುದು ಅವರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ====ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ==== =====ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ರಂಗಭೂಮಿ ===== [[File:Pav-Stamp.jpg|right|thumb|ಅಂಚೆಚೀಟಿಯಲ್ಲಿ 1944ರಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಸ್ನಿಫರ್.]] [[ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ|ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಂತೂ ಸ್ನೈಪರ್ ಪಡೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಯುದ್ಧರಂಗದ ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ಬಂತು. [[ಯುದ್ಧ ವಿರಾಮ|ಯುದ್ಧ ವಿರಾಮದ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವೂ ಈ ಸ್ನೈಪರ್ ಪಡೆಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿದ್ದವು. ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿಯೇ ಇನ್ನಿಲ್ಲದ ಘನತೆಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದ ಜರ್ಮನಿಯೇ ತಮ್ಮ ಸ್ನೈಪರ್ ಪಡೆಯನ್ನು ಬರಕಾಸ್ತುಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ, [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧ|ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧದ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ನೈಪರ್ ಪ್ರತಿಭೆ ತನ್ನ ರುದ್ರ ನರ್ತನಗೈದಿತ್ತು. ೧೯೩೦ರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ ಸ್ನೈಪರ್ ಪಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರವೆಂದರೆ ಅದು ಕೇವಲ [[ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]] ಮಾತ್ರ. ಶಾರ್ಪ್‌ಶೂಟರ್‌ಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದ ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು ವೈರಿಗಳ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದಂತೆ ಅಡಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಪಡೆಗಳ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಕೆಲಸ ಸಾಧಿಸುವ ನೈಪುಣ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇತರ ದೇಶಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳ ತರಬೇತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ’ಸಹಜ’ ಕದನವನ್ನೇ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿತ್ತು. ೧೯೪೦ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಯುದ್ಧರಂಗಕ್ಕಿಳಿದಿದ್ದ ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ಹದ್ದುಬಸ್ತಲ್ಲಿಡುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದು ಅಡಗುದಾಣಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಿಳಿದಿದ್ದ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಡಂಕಿರ್ಕ್]]‌ ಕಡೆ ದಾಪುಗಾಲಿಕ್ಕುತ್ತಿದ್ದ ಜರ್ಮನಿಯ ಸೇನೆಯನ್ನು ಬಹುಕಾಲದವರೆಗೆ ತಡೆ ಹಿಡಿದಿದ್ದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪಡೆಯ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು. ಇದರಿಂದ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಪಡೆದ ಬ್ರಿಟಿಷರು ತಮ್ಮ ಸ್ನೈಪರ್ ಪಡೆಗಳ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸಲು ಚಿಂತನೆ ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಬಾರಿಯಂತೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸ್ನೈಪರ್ ಪಡೆಗಳು ಸುತ್ತಣ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಜವೆಂಬಂತೆ ಬೆರೆತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುವ ಕಲೆಯನ್ನೂ ಸಿದ್ಧಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಅವಶ್ಯಕತೆ ಬಿದ್ದರೆ ವಿಶೇಷ ಹೆಲ್ಮೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮನ್ನ ತಾವು ಅಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೇನೆ ಈ ಸ್ನೈಪರ್ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ನಿಯೋಜಿತವಲ್ಲದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನೀಡಿದ್ದು ಅವರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಕುಂದಿಸಿದ್ದು ನಿಜ. [[File:Bundesarchiv Bild 169-0526, Russland, Scharfschütze in Stellung.jpg|thumb|left|ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಸ್ನಿಫರ್,ಯುಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್]] [[File:Bundesarchiv Bild 101I-297-1728-37, Im Westen, Scharfschütze.jpg|thumb|ಜರ್ಮನ್ ಸ್ನಿಫರ್ ಬೆಲ್ಜಿಯಂ/ಫ್ರಾನ್ಸ್ (1944)]] ಜರ್ಮನರು ತಮ್ಮ ಸ್ನೈಪರ್ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿಸಲು ಕಾರಣವಾದ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಕದನವೆಂದರೆ [[ಸ್ಟ್ಯಾಲಿನ್‌ಗ್ರಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಯುದ್ಧ]]. ನಗರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಎದುರಿಸಿದ ಪ್ರತಿರೋಧ ಯಾವ ಮಟ್ಟಿಗಿತ್ತೆಂದರೆ ಇಡೀ ನಗರ ಕೇವಲ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದಲೇ ತುಂಬಿಹೋಗಿತ್ತು. ಜರ್ಮನಿಯ ಪಡೆ ವೆರ್ಮ್ಯಾಷ್ಟ್‌ ಮೇಲೆ ಭೀಕರವಾಗಿ ಮುಗಿಬಿದ್ದದ್ದ ಸೋವಿಯತ್‌ ಪಡೆಯ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಿದ್ದರು. ಈ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಿತ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವುದು ತೀರಾ ತ್ರಾಸದಾಯಕವಾಗಿತ್ತಾದ್ದರಿಂದ ಜರ್ಮನಿಯ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ [[ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ|ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವೇ]] ಕುಂದತೊಡಗಿತ್ತು. ಈ ಸ್ನೈಪರ್ ಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ವಾಸಿಲಿ ಝೆಟ್ಸೆವ್‌]] ಕೂಡ ಒಬ್ಬರು. ಇವರ ಕುರಿತು ಈಗಾಗಲೇ ’[[ವಾರ್ ಆಫ್‌ ದ ‌ರ್ಯಾಟ್ಸ್]]‌’ ಕಾದಂಬರಿ ಹಾಗೂ ’[[ಎನಿಮಿ ಅಟ್‌ ದ ಗೇಟ್]]‌’ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮೂಡಿ ಬಂದಿದ್ದು ವಾಸಿಲಿ ಅಕ್ಷರಶಃ ದಂತಕತೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜರ್ಮನ್‌ ಶಾರ್ಪ್‌ಶೂಟರ್‌ಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ದೋಚಿದ ಸ್ಕೋಪ್‌ ಸಹಿತದ ಮೊಸಿನ್‌-ನಾಗಾಂಟ್‌ ಬಂದೂಕುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಕಂಡು ಬಂದರೂ ಜರ್ಮನಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ನೈಪಿಂಗ್‌ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಥಮ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಾನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಜರ್ಮನಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯುನಿಟ್‌ನಲ್ಲೂ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ವೈರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಹಾಗೂ ಅಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು, ಅವರ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರದಂತೆ ಅವರ ಮೇಲೆರಗಲು, ಅವರ ಬಳಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅಡಗಿರಲು ಹಾಗೂ ಇದೆಲ್ಲದರ ಜೊತೆ, [[ಅನ್ಯವೇಷ|ಅನ್ಯವೇಷದಲ್ಲಿ]] ಅವರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಮಣ್ಣೆರಚಲೆಂದೇ ಜರ್ಮನಿ ತನ್ನ ಸ್ನೈಪರ್ ಪಡೆಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ದೂರದಿಂದ ಗುಂಡು ಚಲಾಯಿಸುವ ಕುರಿತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿತು. ಅದರಲ್ಲೂ ಜರ್ಮನಿ ಪ್ರಕೃತಿ ನಿರ್ಮಿತ ಅನ್ಯವೇಷಗಳು (ಮರದ ರೆಂಬೆಗಳ ಬಳಕೆ) ಹಾಗೂ ತಾನೇ ವಿಭಿನ್ನ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅನ್ಯವೇಷಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಯಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ವೈರಿಗಳ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಮಣ್ಣೆರಚುವಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಳಸತೊಡಗಿತು. ತಾವಿದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಅಡಗುತಾಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಜರ್ಮನಿ ತನ್ನ ಸ್ನೈಪರ್ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಸಲಿಕೆ, ಚಾಕುಗಳನ್ನೂ ಒದಗಿಸಿತ್ತು. ಪ್ರಥಮ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದಂತೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳ ಪತ್ತೆಯಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಹಲವು ಸುತ್ತು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿಯೇ ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಪಲಾಯನಗೈಯುತ್ತಿದ್ದರು. [[ವಿಂಟರ್ ಕದನ|ವಿಂಟರ್ ಕದನದ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ]] ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು [[ಮೊಸಿನ್‌-ನಾಗಾಂಟ್‌|ಮೊಸಿನ್‌-ನಾಗಾಂಟ್‌ನ]] ಫಿನ್ನಿಷ್‌ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ ’[[ಸಿಮೊ ಹಾಯ್ಹಾ]]’ ೫೦೫ ಸಹಾಯದಿಂದ ತಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದ್ದ [[ಸೋವಿಯತ್ ಸೈನ್ಯ|ಸೋವಿಯತ್ ಸೈನ್ಯದ]] ನಡು ಮುರಿದಿದ್ದರು.<ref name="snipercentral.com">{{Cite web |url=http://www.snipercentral.com/snipers.htm#WWII |title=ದ ಸ್ನಿಫರ್ ಲಾಗ್ ಬುಕ್—ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ II |access-date=2010-07-02 |archive-date=2010-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100502040822/http://www.snipercentral.com/snipers.htm#WWII |url-status=dead }}</ref><ref name="Telegraph">{{cite news | author=Rayment, Sean | title=The long view | work=[[The Daily Telegraph]] | url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1517044/The-long-view.html | accessdate=30 March 2009 | location=London | date=2006-04-30}}</ref> [[File:Pte. L. V. Hughes, Canadian Military, WW2.jpg|thumb|right|ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ II ರಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆನೆಡಿಯನ್ ಸ್ನಿಫರ್]] ಅಮೆರಿಕದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ನೈಪರ್ ತರಬೇತಿ ತೀರಾ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿತ್ತು. ದೂರದ ಗುರಿಯೊಂದನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸುವುದರ ಮಟ್ಟಿಗಷ್ಟೇ ಅದು ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು ದೇಹಕ್ಕೆ ೪೦೦ ಮೀಟರ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ತಲೆಗೆ ೨೦೦ ಮೀಟರ್‌ಗಳ ಅಂತರದಿಂದ ಗುಂಡು ಚಲಾಯಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿ ಕುಳಿತು ಕಾದಾಡುವ ಕುರಿತು ಅಷ್ಟೊಂದು ಕಾಳಜಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಸ್ನೈಪರ್ ತರಬೇತಿಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅಗಾಧ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. [[ನಾರ್ಮಾಂಡಿ ಆಕ್ರಮಣ|ನಾರ್ಮಾಂಡಿ ಆಕ್ರಮಣದವರೆಗೆ]] ಸೈನಿಕರ ಕೊರತೆ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅಮೆರಿಕ ಅಧಿಕ ದೂರದಿಂದ ಗುಂಡು ಚಲಾಯಿಸುವುದನ್ನು ಹೊರತಾಗಿಸಿ ತನ್ನ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಬದಲಾವಣೆ ತರಲಿಲ್ಲ. [[ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ]] ಹಾಗೂ [[ಇಟಲಿ|ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆದಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕದನ ನಡೆದಿದ್ದು ಬಂಜರು ಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯ ಯೂರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಅಡಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ನಾರ್ಮಾಂಡಿ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಯೂರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಣಾತ ಜರ್ಮನ್‌ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವಾಗ ದುಬಾರಿಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.<ref name="Senich 1982 p. " /> ನಾರ್ಮಾಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿ ಕುಳಿತ ಜರ್ಮನಿಯ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಪಡೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಅಷ್ಟದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ಗುಂಡಿನ ಮಳೆ ಸುರಿಸತೊಡಗಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಾರದಂತೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಅಸಾಧ್ಯ ದೂರದಿಂದಲೂ ಗುರಿ ತಪ್ಪದಂತೆ ತಮ್ಮ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ್ದ ಜರ್ಮನ್‌ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳ ಚಾಣಾಕ್ಷತೆಗೆ ವೈರಿ ಪಡೆಗಳಾದ ಅಮೆರಿಕ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಯೋಧರು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಿಕತರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಸೈನಿಕರು ಎಸಗಿದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾದವೆಂದರೆ ಜರ್ಮನ್‌ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳ ಬಂದೂಕುಗಳು ತಮ್ಮೆಡೆಗೆ ತಿರುಗಿದ್ದು ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಅಂಗಾತ ಮಲಗಿ ಪ್ರತಿದಾಳಿಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದದ್ದು.<ref name="Senich 1982 p. " /> ಇದರಿಂದ ಜರ್ಮನ್‌ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಮೆರಿಕದ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಲಾವಕಾಶ ದೊರಕಿತ್ತು. ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಅಲೈಡ್‌ ಲೈನ್‌ಗೆ ನುಸುಳುತ್ತಿದ್ದ ಜರ್ಮನ್‌ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು ಮುಂದಿನ ಸಾಲು ಮುಂದುವರಿದ ಮೇಲೂ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಅಡಗಿಕುಳಿತು ಆಹಾರ ಹಾಗೂ ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳು ಖಾಲಿಯಾಗುವವರೆಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ಬಳಿಕ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಜರ್ಮನ್‌ ಸ್ನೈಪರ್ ತರಬೇತಿ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡವು.<ref name="Senich 1982 p. " /> =====ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ರಣರಂಗ ===== [[ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಯುದ್ಧ|ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] [[ಜಪಾನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಪಳಗಿಸಿತ್ತು. ಏಷ್ಯಾದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ತೋರಿದ್ದ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದರೊಳಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌, ಅಮೆರಿಕ, ಕೆನಡಾ ಹಾಗೂ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಪಡೆಗಳು ಹೈರಾಣಾಗಿದ್ದವು. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಲೆಯನ್ನು ಜಪಾನ್‌ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು ಭಾರೀ ತರಬೇತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಿದ್ಧಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮರಗಳ ತೊಗಟೆ ಹಾಗೂ ಎಲೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಮವಸ್ತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಧರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅವರು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಗುಂಡಿ ತೋಡಿ ತಮ್ಮ ಅಡಗುದಾಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆ ಅಡಗುದಾಣಗಳಿಗೆ ಚಿಕ್ಕ ಕಂದಕಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದರು. ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ನೂರು ಮೀಟರ್‌ಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿಯೇ ಯುದ್ಧ ಜರುಗುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಖರತೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ವೈರಿ ಪಡೆಗಾಗಿ ಎಷ್ಟೇ ದೀರ್ಘ ಕಾಲಾವಧಿಯವರೆಗಾದರೂ ಕಾದು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಜಪಾನಿ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಸಹನೆಗೆ ಹಾಗೂ ತಾಳ್ಮೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಒಮ್ಮೆ ತಮ್ಮ ಅಡಗುತಾಣವನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಕುಳಿತುಕೊಂಡರೆ ಅವರು ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ತಮ್ಮ ಅಡಗುದಾಣ ಬಿಟ್ಟು ಕದಲುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ, ಒಬ್ಬ ಸ್ನೈಪರ್ ಯಾವುದಾದರೂ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತನ್ನ ಅಡಗುದಾಣವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕುಳಿತನೆಂದರೆ ಆತ ಅಲ್ಲಿರುವುದು ಆತ ಹಲವು ಸುತ್ತು ಗುಂಡು ಹೊಡೆದ ಮೇಲೆಯೇ ಸಾಬೀತಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ನಂತರ ಮಿತ್ರಕೂಟಗಳು ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಅಮೆರಿಕದ ನೌಕಾದಳ|ಅಮೆರಿಕದ ನೌಕಾದಳದಲ್ಲಿ]] [[M1903 ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ಬಂದೂಕು|M1903 ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು]] ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ತಮ್ಮದೇ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡವು. ====ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಬಂದೂಕುಗಳು==== [[ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ|ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] ಕೆಲವೊಂದು ಸಾಧಾರಣವಾದ ಸ್ನೈಪರ್ ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ : ಸೋವಿಯತ್‌ M೧೮೯೧/೩೦ [[ಮೊಸಿನ್‌ ನಾಗಾಂಟ್‌]] ಹಾಗೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ [[SVT-40]]; ಜರ್ಮನ್‌ [[ಮೌಸೆರ್]] [[ಕರಬಿನರ್ 98k]] ಹಾಗೂ [[ಗೆವೆರ್ 43]]; ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಲೀ ಎನ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ನಂ.4]]; ಜಪಾನ್‌ನ [[ಅರಿಸಾಕಾ 97]]; ಅಮೆರಿಕದ [[M1903 ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಫೀಲ್ಡ್]]‌ ಹಾಗೂ [[M1 ಗರಾಂಡ್]]; ಸ್ನೈಪರ್ ಬಂದೂಕಿನ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದ ಇಟಲಿ ಸೈನಿಕರು ಸ್ಕೋಪ್‌ ಹೊಂದಿದ [[ಕಾರ್ಕಾನೊ ಮಾಡೆಲ್ 1891]] ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ===ವ್ಯಾಪ್ತಿ=== ====ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳಿಂದಾದ ದಾಖಲೆ ಕೊಲೆಗಳು ==== {{Main|Longest recorded sniper kills}} ಅತ್ಯಂತ ದೂರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಸ್ನೈಪರ್ ಕೊಲೆ {{convert|2475|m|yd|0|abbr=on}} ಆಗಿದ್ದು, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೈನ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೈನ್ಯದ]] ಹೌಸ್‌ [[ಹೋಲ್ಡ್‌ ಕ್ಯಾವಲ್ರಿ|ಹೋಲ್ಡ್‌ ಕ್ಯಾವಲ್ರಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ನೈಪರ್ [[ಸಿಒಎಚ್]]‌ [[ಕ್ರೈಗ್‌ ಹ್ಯಾರಿಸನ್‌]] ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ [[ಹೆಲ್ಮಂಡ್‌ ಪ್ರಾಂತ|ಹೆಲ್ಮಂಡ್‌ ಪ್ರಾಂತದ]] [[ಮೌಸಾ ಕಲಾ|ಮೌಸಾ ಕಲಾದಲ್ಲಿ]] ೨೦೦೯ರ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗುಂಡಿನ ಚಕಮಕಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಒಎಚ್‌ ಹ್ಯಾರಿಸನ್‌ [[ಅಕ್ಯುರೆಸಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್]]‌ [[L115A3 ಎಂಬ ಅತ್ಯಧಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ರೈಫಲ್]] [[.338 ಲಾಪುವಾ ಮ್ಯಾಗ್ನಮ್]]‌ ಕಾಡತೂಸುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಬಂದೂಕನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಇಬ್ಬರು ಸ್ಥಿರ [[ತಾಲಿಬಾನ್]]‌ ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತ ಬಂದೂಕುಧಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿದ್ದರು.<ref name="Smith p. ">{{harvnb|Smith|2010|p=}}</ref><ref name="Chandler p. ">{{harvnb|Chandler|2010|p=}}</ref> <ref name="Alpert p. ">{{harvnb|Alpert|2010|p=}}</ref><ref name="Drury p. ">{{harvnb|Drury|2010|p=}}</ref> ಜೆಬಿಎಂ ಬ್ಯಾಲಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಕಾರ<ref>{{Cite web |url=http://www.jbmballistics.com/index.shtml |title=ಜೆಬಿಎಂ ಬ್ಯಾಲಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಫ್ರೀವೇರ್ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬ್ಯಾಲಿಸ್ಟಿಕ್ ಕ್ಯಾಲ್ಕ್ಯುಲೇಟರ್ |access-date=2010-07-02 |archive-date=2014-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111072908/http://www.jbmballistics.com/index.shtml |url-status=dead }}</ref>, ಲೊಪುವಾ ಹೊಂದಿರುವ [[ಡ್ರ್ಯಾಗ್‌ ಕೊಎಫಿಷಿಯಂಟ್]]‌ಗಳು (Cd) [[ಅಂತರ್‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡ|ಅಂತರ್‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ]] ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ([[ವಾಯು ಸಾಂದ್ರತೆ]] ρ= ೧.೨೨೫ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ/ಮೀ೩) ಹಾಗೂ ಮುಸಾ ಕಾಲಾದಂಥ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು {{convert|1043|m|ft|0|abbr=on}} ರ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ {{convert|1548|m|yd|0|abbr=on}} (ವಾಯು ಸಾಂದ್ರತೆ ρ = ೧.೧೦೬೯ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ/ಮೀ೩) L೧೧೫A೩ ಸಬ್‌-ಸಾನಿಕ್‌ ([[ಶಬ್ದದ ವೇಗ]]= ೩೨೯.೩ ಮೀ/ಸೆಂ) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹೇಗೆ ಬಂದೂಕಿನ ಕಾಡತೂಸುಗಳ ವೇಗದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಇದರಿಂದ ವೇದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ [[ಬಾಹ್ಯ ಬ್ಯಾಲಿಸ್ಟಿಕ್]]‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವ ಪ್ರಕಾರ, ಅಂತರ್‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳಂತೆ ೧೬.೨ ಗ್ರಾಂ (೨೫೦ ಗ್ರಾಂ) ಲಾಪುವಾ ಲಾಕ್‌ಬೇಸ್‌ B೪೦೮ ಬಳಸುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತಡದ .೩೩೮ ಲಾಪುವಾ ಮ್ಯಾಗ್ನಮ್ ಕಾಡತೂಸುಗಳು {{convert|1043|m|ft|0|abbr=on}}ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ (ವಾಯು ಸಾಂದ್ರತೆ ρ = ೧.೧೦೬೯ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ/ಮೀ೩) ೩೨೯ ಮೀ/ಸೆಂ (೩,೦೭೧ ಅಡಿ/ಸೆಂ.) ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂದಾಜು ೬.೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಫ್ಲಾಟ್‌ ಫೈಟ್‌ ಸನ್ನಿವೇಶ ಹಾಗೂ ಶೂನ್ಯ ಆಗಮನವಿದೆಯೆಂದುಕೊಂಡರೆ ೨೫೧.೮ ಮೀ/ಸೆಂ. (೮೨೬ ಅಡಿ/ಸೆಂ.) ವೇಗದ ಯುದ್ಧವಿಮಾನವೊಂದು ೪೮.೯ ಮಿಲಿರಾಡಿಯನ್‌ (೧೬೮ MOA) ಅನ್ನು ತನ್ನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಎಸೆಯಬಲ್ಲದು. ಸಿಒಎಚ್‌ ಕ್ರೈಗ್‌ ಹ್ಯಾರಿಸನ್‌ ವರದಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾ, ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಅತ್ಯಧಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಶೂಟಿಂಗ್‌ಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದ್ದವು. ಗಾಳಿಯ ಒತ್ತಡವಿರಲಿಲಲ್ಲ, ಹಿತವಾದ ವಾತಾವರಣ, ಸ್ಪಷ್ಟ ಗೋಚರತೆ ಹೀಗೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಪ್ರಕೃತಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮತಿಸಿತ್ತು. “೧,೫೦೦ ಮೀಟರ್‌ಗಳಿಗೂ (೧,೬೪೦ ಯಾರ್ಡ್‌ಗಳು) ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇಂದಿಗೂ ನಿಖರವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದೃಷ್ಟದ ಆಟವನ್ನೂ ನಾವು ಕಡೆಗಣಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, [[ಅಕ್ಯುರೆಸಿ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್]]‌ನ ನಿರ್ದೇಶಕ ಹಾಗೂ L೧೧೫A೩ ಬಂದೂಕಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ತಯಾರಕರಾದ ಟಾಮ್‌ ಇರ್ವಿನ್‌. ವೈರುದ್ಧ್ಯಗಳೆಂದರೆ, [[ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ|ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ]] ಪೂರಕವಾಗಿ ನಡೆದ [[ಅಮೆರಿಕ]] [[ಮೈತ್ರಿಕೂಟ|ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ]] ನಗರ ಕೇಂದ್ರಿತ ಸ್ನೈಪಿಂಗ್ ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ೨೦೦೩ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೩ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆ ಮಾತ್ರ ಗಮನಾರ್ಹವಾದದ್ದು. [[L96]] ಸ್ನೈಪರ್ ಬಂದೂಕು ಹೊಂದಿದ್ದ [[ರಾಯಲ್‌ ಮೆರೈನ್ಸ್]]‌ನ ಕಾರ್ಪೊರಲ್ಸ್‌ ಮ್ಯಾಟ್‌ ಹಾಗೂ ಸ್ಯಾಮ್‌ ಹ್ಯೂಸ್‌ {{convert|860|m|yd|0}} ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಷ್ಟು ದೂರ ಗುಂಡು ಚಲಾಯಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಛ ಗಾಳಿಯ ಒತ್ತಡವಿದ್ದು, ಗುಂಡನ್ನು ತಿರುಗಿಸಲು“ಗುರಿಯ ಎಡಬದಿಗೆ ಕರಾರುವಕ್ಕಾಗಿ ೧೭ ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು (೫೬ ಅಡಿ) ದೂರಕ್ಕೆ ಗುಂಡು ಚಲಾಯಿಸಬೇಕಾಯಿತು” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Matt's Shot in a Million |url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/article158181.ece |first=Nick |last=Parker |work=[[The Sun (newspaper)|The Sun]] |date=2003-04-05 |accessdate=2008-06-13 |archive-date=2007-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071009171453/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/article158181.ece |url-status=dead }}</ref> ==ಪೊಲೀಸ್‌ == [[ಕಾನೂನು ಸಂರಕ್ಷಣೆ|ಕಾನೂನು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ]] ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಪೊಲೀಸ್‌ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪೊಲೀಸ್ ಹಾಗೂ ಸೇನಾ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾಡುವ ಕರ್ತವ್ಯ. ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ. ಹಾಗೂ ಅವರು ರೂಪಿಸುವ ತಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾಕಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಪೊಲೀಸ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಪೊಲೀಸ್‌ ಶಾರ್ಪ್‌ಶೂಟರ್‌ಗಳು ಚಿಕ್ಕ ಪುಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದುಷ್ಕರ್ಮಿಗಳು ಅಮಾಯಕರನ್ನು [[ಒತ್ತೆಯಾಳಾಗಿ|ಒತ್ತೆಯಾಳಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡ]] ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಪೊಲೀಸ್‌]] ಶಾರ್ಪ್‌ಶೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯದ ಒಂದಂಗವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಸೇನಾ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳಿಗೂ ಪೊಲೀಸ್ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳಿಗೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದು. ಕೆಲವು ಬಾರಿ [[SWAT]] (ವಿಶೇಷ ಆಯುಧಗಳು ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ) ತಂಡದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪೊಲೀಸ್‌ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಎರಡೂ ಬದಿಯ ಸಂಧಾನಕಾರರು/ ಸಮಾಲೋಚಕರನ್ನಾಗಿಯೂ ಹಾಗೂ [[ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾಳಗ|ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾಳಗದಲ್ಲಿ]] ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ದಾಳಿಕೋರ ತಂಡವಾಗಿಯೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೊಲೀಸ್‌ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಾಗಿ ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯ ಒದಗಿದಾಗಲಷ್ಟೇ ಬಂದೂಕು ಬಳಸಲು ಅವರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಪೊಲೀಸ್‌ ಶಾರ್ಪ್‌ಶೂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಅವರದ್ದೇ ಆದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ನಿಯಮವೊಂದಿದೆ. ಅದೆಂದರೆ: “ಒಂದು ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಇನ್ನೊಂದು ಜೀವವನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿರಿ.”<ref name="cbssniper" /> ಪೊಲೀಸ್‌ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು ಸೇನಾ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ {{convert|100|m|yd|0|spell=us}} ಕೆಳಗಿನ ಅಥವಾ {{convert|50|m|yd|0|spell=us}}ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎರಡೂ ಬಗೆಯ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗುಂಡು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದೇ ಗುಂಡಿನಲ್ಲಿ ಹೆಣವನ್ನುರುಳಿಸುವ ಕಲೆಯನ್ನೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. [[File:Secret Service on White House roof.jpg|thumb|left|ವೈಟ್ ಹೌಸ್ ಛಾವಣಿಯ ಮೇಲೆ ಯುಎಸ್ ಸಿಕ್ರೇಟ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಸ್ನಿಫರ್]] ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಅನುಭವ ಸಾಲದ ಪೊಲೀಸ್‌ ಪಡೆಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬದ್ಧ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಪರ ಸ್ನೈಪರ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ SWAT ಪಡೆಗಳನ್ನು ಅವಲಂಭಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="cbssniper">{{cite web |url=http://www.cbsnews.com/stories/2001/01/25/60II/main267184.shtml |title=The Sniper, SWAT Teams Grow In Number |publisher=[[CBS News]] |accessdate=2008-05-04 |archive-date=2012-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104001301/http://www.cbsnews.com/stories/2001/01/25/60ii/main267184.shtml |url-status=dead }}</ref> ಕೆಲವು ಪೊಲೀಸ್‌ ಸ್ನೈಪರ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಸೇನಾ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.cityofgastonia.com/city_serv/police/teams/SniperPage.cfm|title=Gastonia Police Department - Sniper School|accessdate=2008-05-04|archiveurl=https://archive.is/20120722032415/http://www.cityofgastonia.com/city_serv/police/teams/SniperPage.cfm|archivedate=2012-07-22|url-status=live}}</ref> ಸಭೆ-ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್‌ ಸ್ನೈಪರ್ ಗಳನ್ನು ಬಹುಮಹಡಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಂಥ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.abc.net.au/news/photos/2007/09/06/2025679.htm |title=Police sniper watches from roof, Sydney |publisher=Australian Broadcasting Corporation |accessdate=2008-05-04 |date= September 6, 2007}}</ref> ಇಂಥದ್ದೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಂದರ್ಭವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬಸ್‌, ಒಹಿಓನ [[SWAT]] ಪಡೆಯ ಸ್ನೈಪರ್ ಮೈಕ್‌ ಪ್ಲಂಬ್‌ ಎಂಬುವವರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬಂದೂಕಿಗೆ ಗುರಿ ಇಟ್ಟು ಗುಂಡು ಚಲಾಯಿಸಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಿಷ್ಫಲಗೊಳಿಸಿದ್ದರು.<ref name="nasta">{{cite web|ref = harv|date = 2010|year = 2010|url = http://www.google.com/url?sa=t&source=web&ct=res&cd=1&ved=0CBIQFjAA&url=http%3A%2F%2Fwww.nasta.ws%2FNew_Folder%2FTactical%2520Edge%2520Article.doc&rct=j&q=mike+plumb+sniper+1994&ei=3aHkS6OoFtCHkQXfsqn_Dw&usg=AFQjCNFW94nnZ9rkvS7bDROAA-RbCQRzGA|title = The Columbus Ohio Police|format = |publisher = The Columbus Ohio Police|accessdate = May 7, 2010|last = Scanlon|first = James J.|quote = }} - [http://gizmodo.com/gadgets/cold_blooded/badass-sniper-cleanly-shoots-the-gun-out-of-a-crazy-mans-hand-291329.php?autoplay=true ನ್ಯೂಸ್ ಫೂಟೇಜ್ ಫಾ ಸ್ನಿಫರ್ ಶೂಟಿಂಗ್ ಗನ್ ಆಫ್ ಎ ಪರ್ಸನ್ಸ್ ಹ್ಯಾಂಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623075252/http://gizmodo.com/gadgets/cold_blooded/badass-sniper-cleanly-shoots-the-gun-out-of-a-crazy-mans-hand-291329.php?autoplay=true |date=2011-06-23 }}</ref> ಪೊಲೀಸ್‌ ಶಾರ್ಪ್‌ಶೂಟರ್ ಗಳಿಗೆ ಸ್ನೈಪರ್ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದರ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದದ್ದು ೧೯೭೨ರ ಮ್ಯೂನಿಷ್‌ ನರಮೇಧದಲ್ಲಿ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಪೊಲೀಸರ ಬಳಿ ಪರಿಣತ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೆಯೇ ಅವಶ್ಯವಿರುವ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಂತೂ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಇಸ್ರೇಲಿ ಒತ್ತೆಯಾಳುಗಳು ಕೂಡ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಏಕೆಂದರೆ, ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್‌ ಪೊಲೀಸರ ಬಳಿ ಇದ್ದದ್ದು ತಮ್ಮ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಹವ್ಯಾಸದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೇ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು. {{Citation needed|date=May 2008}} ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿಯೇ ಜರ್ಮನಿ ತನ್ನ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನೈಪರ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತಾದರೂ ಅವರನ್ನು ದೇಶದ ಆಂತರಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬಾರದು ಎಂಬ [[ಜರ್ಮನಿಯ ಸಂವಿಧಾನ|ಜರ್ಮನಿಯ ಸಂವಿಧಾನದ]] ನೀತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ತದನಂತರ ವಿಶೇಷ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ವಿರೋಧಿ ಪಡೆ [[GSG 9]] ಅನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ==ತರಬೇತಿ== [[File:Rackandchamber.jpg|thumb|ಒಂದು ಯುಎಸ್ ಪಡೆಯ ಯೋಧನೊಬ್ಬ ಕ್ಯಾಟ್ರಿಡ್ಜ್ ಕೇಸಿಂಗ್‌ ಅನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಿರುವುದು ಮತ್ತು ಹೊಸದೊಂದನ್ನು ತನ್ನ M40A3 ಗೆ ಹಾಕುತ್ತಿರುವುದು.]] [[ವೇಷಮರೆಸಿಕೊಂಡಾಗ]], [[ಕಳ್ಳತನದಿಂದ ಹಿಂಬಾಲಿಸು|ಕಳ್ಳತನದಿಂದ ಹಿಂಬಾಲಿಸುವಾಗ]], [[ವೀಕ್ಷಣೆ|ವೀಕ್ಷಣೆಗಿಳಿದಾಗ]], ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಹಾಗೂ ಅನಿವಾರ್ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗುರಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುವುದು ಈ ಸೇನಾ ಸ್ನೈಪರ್ ತರಬೇತಿಯ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ. ಈ ತರಬೇತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಹಲವಾರು ವಾರಗಳ ವರೆಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಸುತ್ತು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುತ್ತಲೇ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ನೈಪರ್ ಗಳು ತಾವು ಹಿಡಿದ ಬಂದೂಕು ಜಾರಿ ಹೋಗದಂತೆ ಬಂದೂಕಿನ ಕುದುರೆ (ಟ್ರಿಗ್ಗರ್) ಎಳೆಯುವ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref name="Plaster 1993 p. " /> ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕರಾರುವಕ್ಕಾದ ಭಂಗಿ ಎಂದರೆ [[ಮರಳಿನ ಚೀಲ|ಮರಳಿನ ಚೀಲವನ್ನು]] ಬಂದೂಕಿನ ಹಿಡಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಬಂದೂಕಿನ ಹಿಡಿಯನ್ನು ಕೆನ್ನೆಗೆ ಒತ್ತಿಕೊಂಡು [[ಅಂಗಾತ ಮಲಗುವುದು]].<ref name="Plaster 1993 p. " /> ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಂದೂಕಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಅಡ್ಡಣಿಗೆಯನ್ನೂ([[bipod]]) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಮರಳು ಚೀಲದ ಸ್ಥಳಾಂತರವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು [[ಜೋಲು ಬಟ್ಟೆ|ಜೋಲು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು]] ದುರ್ಬಲ ಕೈಗೆ ಸುತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Plaster 1993 p. " /> ಕೆಲವು ಯುದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಗುಂಡು ಚಲಾಯಿಸುವ ಮುನ್ನ ಸ್ನೈಪರ್ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ತನ್ನ [[ಶ್ವಾಸಕೋಶ|ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳನ್ನು]] ಖಾಲಿಯಾಗಿಟ್ಟಿರಬೇಕು ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref name="Plaster 1993 p. " /> ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ, ಬಂದೂಕಿನ ಕೋವಿ ಅಲುಗಾಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸ್ನೈಪರ್ ಗಳು ತಮ್ಮ ಹೃದಯ ಬಡಿತಗಳ ನಡುವಿನ ವಿರಾಮ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗುಂಡು ಚಲಾಯಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಭೋದಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Plaster 1993 p. " /> ===ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆ=== [[File:Security overwatch.jpg|right|thumb| ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಗಾವಲು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಒಬ್ಬ ಸ್ನಿಫರ್ ತನ್ನ ಗುರಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲು ಸಹಾಯವಾಗಲು MK.14 EBR ಬಳಸುತ್ತಿರುವುದು.]] ನಿಖರತೆಯೇ ಸ್ನೈಪಿಂಗ್‌ಗೆ ಆಧಾರ, ಅದು ಬಳಸುವ ಶಸ್ತ್ರಕ್ಕೂ ಹಾಗೂ ಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿಕಾರನಿಗೂ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗುಂಡು ಚಲಾಯಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಆ ಆಯುಧಕ್ಕಿರಬೇಕು.<ref name="Plaster 1993 p. " /> ಬದಲಾದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಯುಧದ ಸೂಕ್ತ ಉಪಯೋಗ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗೆ ಇರಬೇಕು.<ref name="Plaster 1993 p. " /> ಬಂದೂಕಿನ ನಳಿಕೆಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದ ಗುಂಡಿನ ಪಥದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಂಗತಿಗಳ ಕುರಿತು, ಅಂದರೆ ಗುರಿಗೆ ಇರುವ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಗಾಳಿ ಬೀಸುವ ದಿಕ್ಕು, ವಾಯು ವೇಗ, ಸ್ನೈಪರ್ ಇರುವ ಎತ್ತರ ಹಾಗೂ ಪ್ರದೇಶದ ತಾಪಮಾನ ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ಕುರಿತೂ ಕರಾರುವಕ್ಕಾಗಿ ಊಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗೆ ಇರಬೇಕು. ಗುರಿಯ ದೂರವನ್ನು, ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ಎಡವಿದರೂ ಸಾಕು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಹಾನಿಯ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಶಾಟ್‌ ಗುರಿತಪ್ಪಬಹುದು.<ref name="Plaster 1993 p. " /> ರಣರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಗುರಿಯೆಡೆಗೆ ಸ್ನೈಪರ್ ತನ್ನ ಬಂದೂಕನ್ನು [[ತಿರುಗಿಸು|ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ]]. ಸ್ಕೋಪ್‌ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಗುಂಡಿನ ಮೊನೆಯನ್ನು ಗುರಿಯೆಡೆಗೆ ಇಡಬಹುದು (ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಮಧ್ಯ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಬದಿಯ-ನವಿರು).<ref name="Plaster 1993 p. " /> ಗುರಿಯೆಡೆಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿದ ಬಂದೂಕು ಹಾಗೂ ಸ್ಕೋಪ್‌ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸಮಯ, ಎಂಥದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಗುರಿಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಆ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದಾದ ಗುರಿಭಂಗವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು.<ref name="Plaster 1993 p. " /> ಒಂದು [[ಮರಳು ಚೀಲ]] ಸ್ನೈಪರ್ ಶೂಟಿಂಗ್‌ಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ ವೇದಿಕಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಡಬಹುದು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಯಾವುದೇ ಮೃದು ಹೊರಮೈ ಹೊಂದಿರುವ [[ಬೆನ್ನು ಚೀಲ|ಬೆನ್ನು ಚೀಲದಂತಹ]] ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವೂ ಸ್ನೈಪರ್ ಬಂದೂಕು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಮಗ್ನತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದು.<ref name="Plaster 1993 p. " /> ಬೋರಲು ಮಲಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದಾಗ [[ಅಡ್ಡಣಿಕೆ|ಅಡ್ಡಣಿಕೆಗಳು]] ಬಹುಕಾಲದವರೆಗೆ ಗುರಿ ಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತೃತ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಕುಳಿತು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವ ಭಂಗಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಪೊಲೀಸ್‌ ಹಾಗೂ ಸೈನಿಕ ಸ್ನೈಪರ್ ಬಂದೂಕುಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ.<ref name="Plaster 1993 p. " /> ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಡ್ಡಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಮರದ ರೆಂಬೆಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಸ್ಕೈ ಪೋಲ್ಸ್‌ಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="Plaster 1993 p. " /> ನಿಖರತೆ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ಬಳಸಲಾಗುವ ಕಾಡತೂಸುಗಳನ್ನೂ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತವೆ: {| class="wikitable" !ತೋಟಾ !ಗರಿಷ್ಟ ಪರಿಣಾಮದ ಶ್ರೇಣಿ<ref name="smallcalpdf">[https://web.archive.org/web/20050513095858/http://www.atk.com/ammo_PDFs/smallcaliber.pdf ATK.com]</ref> |- | [[5.56x45mm NATO]] | 300–500 m |- | 7.62x51mm ([[.308 ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್‌]]) | 800–1,000 m |- | [[7.62x54mmR]] | 800–1,000 m |- | [[7 mm ರೇಮಿಂಗ್‌‍ಟನ್ ಮ್ಯಾಗ್ನಮ್‌]] | 900–1,100 m |- | [[.300 ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಮ್ಯಾಗ್ನಮ್‌]] | 900–1,200 m |- | [[.338 ಲಪುವಾ ಮ್ಯಾಗ್ನಮ್‌]] | 1,300–1,600 m |- | [[.50 BMG]] (12.7x99mm NATO) | |- | [[12.7x108mm]] (ರಷ್ಯನ್) | 1,500–2,000 m |- | [[14.5x114mm]] | 1,900–2,300 m |- | [[.408 ಚೇ ಟಾಕ್]] | > 2,400 m |} ===ಯು.ಎಸ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಪಡೆ === ಸ್ನೈಪರ್ ತರಬೇತಿಗೆ ಸ್ವ- ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಬರುವ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವರ ಕಮಾಂಡರ್‌ಗಳು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮಿಲಿಟರಿ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು [[ವಾಯುದಾಳಿಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸು|ವಾಯುದಾಳಿಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ]] ’[[ಫಾರ್ವರ್ಡ್‌ ಏರ್ ಕಂಟ್ರೋಲರ್]]’(ಎಫ್‌ಎಸಿ) ಗಳಂತೆ ಹಾಗೂ [[ಕ್ಷಿಪಣಿ]] ಅಥವಾ [[ಫಿರಂಗಿ ದಾಳಿ|ಫಿರಂಗಿ ದಾಳಿಗಳನ್ನು]] ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ’[[ಫಾರ್ವರ್ಡ್‌ ಅಬ್ಸರ್ವರ್ಸ್‌]]’ ಅಂತೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref name="Gaijinass">{{cite web |ref=harv|date= May 6, 2010|year= 2010|url = http://gaijinass.wordpress.com/2010/05/06/1655/|title = The way of the Gun: USMC S/S|format = |publisher = [http://gaijinass.wordpress.com Gaijinass]| accessdate = May 6, 2010 | last=Gaijinass| first= |quote=}}</ref> ==ಗುರಿ ಇಡುವುದು== ಗಮ್ಯಕ್ಕೆ ಇರುವ ದೂರವನ್ನು ಆಯಾ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗಮ್ಯ ತೀರ ದೂರವಾಗಿದ್ದಾಗ ಅದರ ದೂರವನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವುದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ, ಬಂದೂಕಿನ ಗುಂಡು ಯಾವಾಗಲೂ [[ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಕ್ರಮಿಸು|ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆಯಾದ]] ಕಾರಣ ಸ್ನೈಪರ್ ಅದನ್ನು ಗಮ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಭಾರೀ ಅಂತರಕ್ಕೆ ಗುರಿ ಇಡುವ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Plaster 1993 p. " /> ಗಮ್ಯದ ದೂರದ ಕರಾರುವಕ್ಕಾದ ಅಂದಾಜು ಸ್ನೈಪರ್ ಗೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಂತರವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೇ ಗುಂಡಿನ ಪಥ ಒಂದೋ ತೀರಾ ಎತ್ತರಕ್ಕಾಗುವ ಇಲ್ಲವೇ ತೀರಾ ಕೆಳಗಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[7.62x51mm NATO]] (.೩೦೮ ವಿಂಚೆಸ್ಟರ್) ರೀತಿಯ ಸೈನ್ಯದ ಸ್ನೈಪಿಂಗ್ ಕಾಡತೂಸು M೧೧೮ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಬಾಲ್ ಈ ಅಂತರವನ್ನು {{convert|700|to(-)|800|m|yd|spell=us}}[101] ದಿಂದ {{convert|200|mm}}[102] ವರೆಗೆ ಬಳಸಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಸ್ನೈಪರ್ ೮೦೦ ಮೀಟರ್ ದೂರವನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ೭೦೦ ಮೀಟರ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದ್ದಾದರೆ ಆಗ ಆತ ಹೊಡೆಯುವ ಗುಂಡು ಅಪೇಕ್ಷಿತ ದೂರಕ್ಕಿಂತ ೨೦೦ ಮಿಲಿ ಮೀಟರ್ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="Plaster 1993 p. " /> [[ಲೇಸರ್ ರೇಂಜ್‌ಫೈಂಡರ್]] ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾದರೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ರವಾನೆಗಾರ ಹಾಗೂ ಸ್ವೀಕೃತಿದಾರರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಅದು ಗೋಚರಿಸುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಮಾದರಿ ಎಂದರೆ, ಗುರಿಯ ಎತ್ತರವನ್ನು (ಅಥವಾ ಹತ್ತಿರದ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ವಸ್ತುವನ್ನು) ಮಿಲ್ ಡಾಟ್ ಸ್ಕೋಪ್ ನಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವ ಅದರ ಗ್ರಾತ್ರದೊಡನೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡುವುದು, ಅಥವಾ ಗೊತ್ತಿರುವ ದೂರವನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಂತರವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು (ಪ್ರಮಾಣದ ಕಂಬ, ಬೇಲಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಗಳು) ಅನುಸರಿಸುವುದು. ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ತಲೆಯ ಅಗಲ {{convert|150|mm|sp=us}}[104] ಇದ್ದೀತು ಹಾಗೆಯೇ ಮನುಷ್ಯನ ಸರಾಸರಿ ಭುಜದ ಸುತ್ತಳತೆ {{convert|500|mm|sp=us}}[105] ಹಾಗೂ ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹದಿಂದ ಆತನ ಶಿರಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ ಅಂತರ{{convert|1000|mm|sp=us}}[106] ಇರಬಹುದು. [[File:A1C Kristin Ferris at Eielson AFB, Alaska 8 August 2006.JPG|right|thumb| ಅಲಾಸ್ಕದ ಏಲ್ಸನ್ ಏರ್‌ಫೋರ್ಸ್ ಬೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಯು.ಎಸ್ ವಾಯುಪಡೆ ವಿಮಾನಯೋಧೆಯೊಬ್ಬಳು ಅಡಗಿಕುಳಿತಿರುವುದು.]] ಲೇಸರ್ ರೇಂಜ್ ಫೀಲ್ಡರ್ ಅನ್ನು ಬಳಸದೇ ಒಂದು ಗುರಿಯ ಕರಾರುವಕ್ಕಾದ ಅಂತರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸ್ನೈಪರ್ ತಮ್ಮ ದರ್ಶಕದ ಮೇಲೆ [[ಮಿಲ್]] ಡಾಟ್ [[ಜಾಲಿಕೆ|ಜಾಲಿಕೆಯನ್ನು]] ಬಳಸಬಹುದು. ಗುರಿಯ ಎತ್ತರವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಮಿಲ್ ಡಾಟ್ ಗಳನ್ನು [[ಜಾರು ಪದ್ಧತಿ|ಜಾರು ಪದ್ಧತಿಯಂತೆ]] ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಒಮ್ಮೆ ಎತ್ತರ ಅರಿವಿಗೆ ಬಂದರೆ ಅದರ ಅಂತರವನ್ನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಗುರಿಯ ಎತ್ತರವನ್ನು (ಗಜಗಳಲ್ಲಿ) ×೧೦೦೦, ಗುರಿಯ ಎತ್ತರವನ್ನು (ಮಿಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ) ಭಾಗಿಸಿದರೆ ಗಜದ ನಿಖರ ಅಂತರ ತಿಳಿದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಂದಾಜು ಮಾತ್ರ, ಏಕೆಂದರೆ ಎರಡೂ ಮಸೂರಗಳ ವರ್ಧಿತ ರೂಪ(೭×, ೪೦×) ತಿಳಿದು ಹಾಗೂ ಮಿಲ್ ಡಾಟ್ ಅಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ. UUS USMC ಪ್ರಮಾಣವೆಂದರೆ ೧ಮಿಲ್ (ಅಂದರೆ, ೧ ಮಿಲಿರೇಡಿಯನ್) ೩.೪೩೮ MOA ([[ಕಂಸದ ಕ್ಷಣ]] ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮನಾದ ಕೋನದ ಕ್ಷಣ) ಕ್ಕೆ ಸಮ, ಅಮೆರಿಕ ಸೈನ್ಯದ ಮಾನದಂಡ ೩.೬ ಓಆ, ಅದನ್ನು ೧೦೦೦ ಗಜಗಳ ಅಂತರಕ್ಕೆ ೧ ಗಜದ ವ್ಯಾಸ (ಅಥವಾ ೧ ಕಿ.ಮೀ. ಅಂತರಕ್ಕೆ ೧ ಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಸ) ಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ತಯಾರಕರು ಕೆಲಸವನ್ನು ಸುಲಭ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ೩.೫ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Plaster 1993 p. " /> <blockquote> '' ವಿವರಣೆ: ೧ MIL = ೧ ಮಿಲಿ ರೇಡಿಯಾನ್, ಅಂದರೆ ೧ MIL = ೧x೧೦^-೩ ರೇಡಿಯಾನ್. '' '' ಅಂದರೆ ೧ MIL = ೧x೧೦^-೩ ರೇಡಿಯಾನ್. '' '' ಆದರೆ, ೧೦^-೩ rad x (೩೬೦ deg/ (೨ x Pi) ರೇಡಿಯಾನ್ ಗಳು) = ೦.೦೫೭೩ ಡಿಗ್ರಿಗಳು '' '' ಈಗ, ೧ MOA = ೧/೬೦ ಡಿಗ್ರಿ = ೦.೦೧೬೬೭ ಡಿಗ್ರಿಗಳು. '' '' ಆದ್ದರಿಂದ ೦.೦೫೭೩/೦.೦೧೬೬೭=೩.೪೩೭೭೫ MOA per ಮಿಲ್, ಬಹುತೇಕ ಇಲ್ಲಿ MIL ಅನ್ನು ಮಿಲಿ ರೆಡಿಯಾನ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. '' '' ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಮಿಲ್-ಡಾಟ್ ಅನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ಸೇನೆಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಲ್-ಡಾಟ್ ಅನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬೇಕೆಂದರೆ, ಅದನ್ನು {{convert|1000|yd|m|-3}}[109]ರಲ್ಲಿ {{convert|1|yd|m|0|sing=on}}[108] ಜೊತೆ ಹೋಲಿಸಬೇಕು ಅಂದರೆ, ೩.೬ MOA ಸೇನೆಯ ಅಂದಾಜು ಮಿಲ್-ಡಾಟ್.'' </blockquote> [[ಆಂಗುಲಾರ್ ಮಿಲ್]] (''ಮಿಲ್'' ) [[ಮಿಲಿರೇಡಿಯಾನ್‌|ಮಿಲಿರೇಡಿಯಾನ್‌ನ]] ಒಂದು ಅಂದಾಜು ಮೊತ್ತವೆಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಹಾಗೂ, ವಿವಿಧ ಸಂಘಟನೆಗಳು [[ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಂದಾಜು|ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಗುರಿಯ ಅಂತರ ತೀರಾ ದೊಡ್ಡದಿದ್ದಾಗ ಬುಲೆಟ್ ಡ್ರಾಪ್ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Plaster 1993 p. " /> ಬಂದೂಕಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ಚಾರ್ಟ್ ಮುಖೇನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅಳೆಯಬಹುದು, ಕೆಲವು [[ಬುಲೆಟ್ ಡ್ರಾಪ್ ಕಾಂಪನ್ಸೇಟರ್]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮಸೂರಗಳು ಬಂದಿವೆಯಾದರೂ ಗುರಿಯ ಅಂತರವನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಇವೆಲ್ಲಾ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಬಂದೂಕಿನ ವರ್ಗ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಆಯುಧಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗುಂಡಿನ ಮಾದರಿ ಹಾಗೂ ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು ಭಿನ್ನ [[ಬ್ಯಾಲಿಸ್ಟಿಕ್]] ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. .೩೦೮ ಫೆಡರಲ್ ೧೭೫ ಕೋವಿ ಮದ್ದು (೧೧.೩ ಗ್ರಾಂ.ಗಳು) BTHP ಜೊತೆ ಸೇರಿದರೆ ೨,೬೦೦ ಅಡಿ/ಸೆಂ. ದೂರ ಚಲಿಸಬಲ್ಲದು. {{convert|100|yd|m|-2}}[111] ಕಡೆ ಗುರಿ ಇಟ್ಟಿರುವಾಗ {{convert|600|yd|m|-2}}[112] ಅನ್ನು ಹೊಡೆಯಲು ೧೬.೨ MOA ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಅಗತ್ಯ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅದೇ ಗುಂಡನ್ನು ೧೬೮ ಮದ್ದಿನೊಂದಿಗೆ(೧೦.೯ ಗ್ರಾಂ) ಉಡಾಯಿಸಿದರೆ ೧೭.೧ MOA ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ.<ref name="Plaster 1993 p. " /> ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಅಥವಾ ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯುವುದು ಕೆಲವರ ಪಾಲಿಗೆ ತುಸು ಗೊಂದಲದಾಯಕ, ಏಕೆಂದರೆ, ಕ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಗುಂಡಿಗೆ [[ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ]] ಲಂಬವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ ತನ್ನ [[ಸದಿಶ]] ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕಯಾಗಬೇಕು. ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ತುಣುಕು ಸಿಡಿತದ ಕೋನದ [[ಕೊಸೈನ್]] ಗೆ ಸಮನಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಗುಂಡಿನ ಪಥದುದ್ದಕ್ಕೂ ವೇಗದಲ್ಲಾಗುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಅದರ ಬೀಳುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗಾದರೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು. ಸೂಕ್ತ ಗುರಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲು ಸ್ನೈಪರ್ ಗುರಿ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬಂತೆ ಅದರ ನೈಜ ಅಂತರವನ್ನು ವಿಭಾಗ ಹಾಗೂ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಗಜದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೫೦೦ ಮೀಟರ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಗುರಿಯೊಂದನ್ನು ಸ್ನೈಪರ್ ಒಬ್ಬ ೪೫ ಡಿಗ್ರಿ ಕೋನದಲ್ಲಿ ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದಾಗ ಆತ ಅದರ ಗಮ್ಯ ದೂರವನ್ನು ೪೫ ಡಿಗ್ರಿ ಕೌಸಿನ್ ಇಂದ ಗುಣಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅಂದರೆ ೦.೭೦೭. ಆಗ ದೊರೆಯುವ ಅಂತರ ೩೫೩ ಮೀಟರ್ ಗಳು. ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ಗುರಿಗಿರುವ ಮಟ್ಟಸವಾದ ಅಂತರದ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಮೌಲ್ಯಗಳೂ ಅಂದರೆ, ಅನಿಲಾವಕಾಶ, ಗುರಿ ಹಿಡಿಯಲು ಬೇಕಾದ ಸಮಯ, ಪರಿಣಾಮದ ವೇಗ ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ೫೦೦ ಮೀಟರ್ ಗಳ ಖಚಿತ ಗಮ್ಯದೂರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿಷ್ಕರ್ಷಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೊಸೀನ್ ಇಂಡಿಕೇಟರ್ ಎಂಬ ಸಾಧನವನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="Plaster 1993 p. " /> ಈ ಉಪಕರಣವನ್ನು [[ಕೊಳವೆಯಾಕಾರದ ದೂರದರ್ಶಕ|ಕೊಳವೆಯಾಕಾರದ ದೂರದರ್ಶಕಕ್ಕೆ]] ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಂದೂಕನ್ನು ಗುರಿಯಡೆಗೆ ಮೇಲೆ-ಕೆಳಗೆ ಹಿಡಿದಾದ ಈ ಉಪಕರಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೂಚನೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="Plaster 1993 p. " /> ಗಮ್ಯದೂರಕ್ಕಿರುವ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಅಂತರವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲು ಸಂಖ್ಯೆಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಿಲಾವಕಾಶ ಕೂಡ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಗಾಳಿಯ ವೇಗದೊಂದಿಗೆ ಸಿಡಿಗುಂಡಿನ ಪರಿಣಾಮ ಹಾಗೂ ಅಂತರ ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ನೆಲದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಳಿ ಗೋಚರಿಸುವ ವಾಯುವಿನ ಲಂಬಗಮನವನ್ನು ಅಡ್ಡಗಾಳಿಯನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲು ಹಾಗೂ ಗಮ್ಯದೆಡೆಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಗುರಿಯಿಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗಮ್ಯದೂರ, ಗಾಳಿ ಹಾಗೂ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಳವಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಗುರಿವಸ್ತುವಿನೆಡೆಗೆ ಗುರಿ ಇಡುವ ಮೂಲಕ ಆಚರಿಸಬಹುದು, ಅದನ್ನು [[ಕೆಂಟುಕಿ ಅನಿಲಾವಕಾಶ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Plaster 1993 p. " /> ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದಿವಂತೆ ಗುರಿಯ ತುದಿ ಬದಲಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕೋಪ್ ಅಥವಾ ಮಸೂರವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಬಹುದು, ಈ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ “ಡೈಯಲಿಂಗ್ ಇನ್” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಕೋಪ್ ಅನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ವಿವೇಕ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವ ಗುರಿಗಾರನಿಗಿರಬೇಕು. ಸ್ಕೋಪ್ ಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಸುವುದರಿಂದ ನಿಖರ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ನಿಖರವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಈ ಬಗೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಗಮ್ಯದೂರದ ‘ಪಾಯಿಂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್’ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಬಗೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರಿಗಾರ ಅರಿತಿರಬೇಕು.<ref name="Plaster 1993 p. " /> ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಯಗಳಾದರೆ ಗುರಿಯ ಪಾಯಿಂಟ್ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕಿಂತ ತುಸು ಮುಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ‘ಲೀಡಿಂಗ್’ ದ ಟಾರ್ಗೆಟ್ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಇದರ ‘ಲೀಡ್’ನ ಪ್ರಮಾಣ ಲಕ್ಷ್ಯದ ಚಲನೆಯ ವೇಗ, ಕೋನ ಹಾಗೂ ಅಂತರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಈ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಗೆ ‘ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ ಓವರ್’ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ ಮಾದರಿ.<ref name="Plaster 1993 p. " /> ಸರಿಯಾದ ಗುಂಡು ಚಲಾವಣೆಗೆ ಲಕ್ಷ್ಯದ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಊಹಿಸುವುದು ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ.<ref name="Plaster 1993 p. " /> == ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಅಡಗಿಸುವ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಗಳು == [[File:Camouflaged-sniper.jpg|thumb|right|ಸ್ನಿಫರ್ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರಲು ಗಿಲ್ಲಿ ಸೂಟ್ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.]] ಸ್ನೈಪರ್ ಹಾಗೂ ಆತನ ತಂಡ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ನಡೆಸುವ ಅಥವಾ ಗುಂಡು ಚಲಾಯಿಸುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ವೈರಿಯ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದಂತೆ ಮರೆಮಾಚುವುದನ್ನೇ “ಸ್ಥಳ ಅಡಗಿಸು” ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಡಗುದಾಣದಿಂದ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶ ಈ ಗುರಿಗಾರನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಲುಕುತ್ತಿರುತ್ತದೆ, ವೈರಿಯ ಪ್ರತಿದಾಳಿಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವಂತಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸ್ನೈಪರ್ ಗಳು ಅನ್ಯವೇಷ ಧರಿಸಿ ಅಡಗಿ ಕುಳಿತಿರಲೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುವಂತಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಅಡಗುದಾಣಗಳ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ ಬಂದೂಕು ಹಿಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೊರರೂಪವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು. ==ಯುದ್ಧತಂತ್ರಗಳು == [[File:061019-A-7603F-151.jpg|right|thumb|ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 19 2006ರಲ್ಲಿ M24 SWS ಜೊತೆಗೆ ಯುಎಸ್ ಸೈನ್ಯದ ಸ್ನಿಫರ್ ತಂಡ ಒಂದು ಕೋಣೆ ಒಳಗಿನಿಂದಲೇ ದಾಳಿ ಮಾಡಿತು.]] ===ಗುಂಡೇಟು ನಿಯೋಜನೆ=== ಸ್ನೈಪರ್ ಚರ್ಚಿಸಿದ ರೀತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಗುಂಡೇಟು ನಿಯೋಜನೆ ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ೩೦೦ ಮೀಟರ್ ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಯವಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದ ಸೇನಾ ಸ್ನೈಪರ್ ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇಹಕ್ಕೆ ಹೊಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ, ಎದೆಗೆ ಗುರಿ ಇಡುತ್ತಾರೆ, ಈ ಬಗೆಯ ಹೊಡೆತಗಳು ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಭಗ್ನಗೊಳಿಸುವುದು, ದೈಹಿಕ ಹಲ್ಲೆ ಹಾಗೂ [[ರಕ್ತನಷ್ಟ|ರಕ್ತನಷ್ಟದ]] ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ತಂತ್ರವನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿ ಕೂತಿರುತ್ತವೆ. ಯಾವಾಗಲೂ ಚಿಕ್ಕ ಅಂತರದಿಂದ ಗುಂಡಿನ ಚಕಮಕಿ ನಡೆಸುವ ಪೊಲೀಸ್ ಸ್ನೈಪರ್ ಗಳು ದೇಹದ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ಹೊಡೆಯುವ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ: ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ [[ಮಾರ್ಸಿಲ್ಲೆ|ಮಾರ್ಸಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಘಟನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ [[GIPN]] ಸ್ನೈಪರ್ {{convert|80|m|yd|abbr=on}}[120] ಅಂತರದಿಂದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಅನುವಾಗಿದ್ದ ಪೊಲೀಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೊಬ್ಬನ ರಿವಾಲ್ವಾರ್ ಗೆ ಗುರಿ ಇಟ್ಟು ಗುಂಡು ಹೊಡೆದು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ವಿಫಲಗೊಳಿಸಿದ್ದರು.<ref name="www.laprovence.com">{{cite web |ref=harv|date= August 2, 2007|year= 2007|url = http://www.laprovence.com/article/region/jai-fait-mouche-sur-son-arme-a-80-metres-pour-le-sauver|title =J'ai fait mouche sur son arme à 80 mètres pour le sauver (ENG:I hit his weapon at 80 meters to save him)|format = |publisher = laprovence.com| accessdate = May 14, 2010 | last=Pardini| first= Sèverine |quote=}}</ref> ಕಡಿಮೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದ ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು (ಕೈಗೆ ಅಥವಾ ಕಾಲುಗಳಿಗೆ) ಕೊಡುವ ಮೂಲಕ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಪರಾಧಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ ಮಾಡಲು ಹಾಗೂ ಅವರ ಚಲನೆಯನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಅಮಾಯಕರನ್ನು ಒತ್ತೆಯಾಳಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಂಥ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಸ್ನೈಪರ್ ಗಳು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲು ತಲೆಗೆ ಗುರಿ ಇಟ್ಟು ಗುಂಡು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ನೈಪರ್ ಗಳು ಮೆದುಳಿನ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ, ಮನುಷ್ಯನ ಚಲನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ‘ಎಪ್ರಿಕೋಟ್’ ಅಥವಾ ‘[[ಮೆಡ್ಯುಲಾ ಅಬ್ಲಾಂಗೇಟಾ]]’ ಎಂಬ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಿಟ್ಟು ಗುಂಡು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಎರಡನೇ ಸರ್ವಿಕಲ್ ವರ್ಟೆಬ್ರಾ]] ಕೆಳಗಿರುವ [[ಬೆನ್ನುಹುರಿ|ಬೆನ್ನುಹುರಿಗೆ]] ಧಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಕೂಡ ಮನುಷ್ಯನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉದ್ದೇಶ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಕೆಲವು [[ಕ್ಷಿಪಣಿ ತಜ್ಞರು]] ಹಾಗೂ [[ನರಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಜ್ಞಾನಿ|ನರಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] ತಮ್ಮ ವಾದ ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಬಗೆಯ ಚರ್ಚೆಗಳು ಕೇವಲ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿಕ್ ವಲಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=July 2008}} ===ಗುರಿಗಳು=== [[File:Marine sniper ghillie suit.JPG|right|thumb|ಯುಎಸ್ ಮರಿನ್ ಸ್ನಿಫರ್‌ಗಿಲ್ಲಿ ಸೂಟ್ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.]] ಸ್ನೈಪರ್ ಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ [[ವಸ್ತುಗಳನ್ನು]] ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲರು, ಆದರೆ ಬಹುತೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಷ್ಟವುಂಟು ಮಾಡಲು ಹಾಗೂ ವೈರಿ ಪಡೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಹಾದಿ ತಪ್ಪಿಸಲು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ವಿಶೇಷ ತಜ್ಞರು ರೀತಿಯ ವೈರಿ ಪಡೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಂವಹನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು) ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸ್ನೈಪರ್ ಗಳ ತಲಾಷೆಯೆಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುವ ನಾಯಿಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಂತಹ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಅಪಾಯಕ್ಕೀಡು ಮಾಡಬಲ್ಲಂಥಹ ಸ್ನೈಪರ್ ಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸುವುದು ಇತರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬ ಅಧಿಕಾರಿಯ ನಿಲುವು, ಹುದ್ಧೆ, [[ರೇಡಿಯೋ ನಿರ್ವಾಹಕ|ರೇಡಿಯೋ ನಿರ್ವಾಹಕರೊಂದಿಗೆ]] ಆತ ಮಾತನಾಡುವ ರೀತಿ, ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿ, ಆತನ ಹಿಂದಿರುವ ಮಿಲಿಟರಿ ಸೇವಕರು, ಆತನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ದೂರದರ್ಶಕ/ನಕ್ಷೆಗಳು ಹಾಗೂ ಒಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಆತ ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ರೀತಿಯಿಂದಲೇ ಆತ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿ ಎಂದು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ಸ್ನೈಪರ್ ಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕರೆ, [[ಹುದ್ದೆ|ಹುದ್ದೆಯ]] ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೇ ವೈರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರನ್ನಾಗಿಯೇ ಮುಗಿಸುತ್ತಾನೆ, ಸ್ಥಾನಮಾನ ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೂ ಸಂವಹನವನ್ನು ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಲಾದರೂ ಸ್ನೈಪರ್ ಗುಂಡು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ವೈರಿ ಪಡೆಯವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು [[ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಒದಗಿಸಿದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ|ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಒದಗಿಸಿದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೇ]] ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಸ್ನೈಪರ್ ಗಳು ಶತ್ರುವಿನ ಸ್ಥಳಾನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು ತುಂಬಾ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಮಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವ ಏರೋಬಿಕ್ ಕಂಡೀಷನಿಂಗ್, ಒಳನುಸುಳುವಿಕೆಯ ಕಲೆ ಹಾಗೂ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ಬಹುದೂರ ವೀಕ್ಷಿಸಬಲ್ಲ ಉಪಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಶತ್ರುವಿನ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಗಾವಲು ಇರಿಸುವ ಹಾಗೂ ಅವರ ಬಳಿ ಸಾರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲೆಯನ್ನೂ ಅವರು ಚಾಚೂ ತಪ್ಪದೇ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂಥ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ, [[ಮುಖಾಮುಖಿಯ ಅಘೋಷಿತ ನೀತಿ|ಮುಖಾಮುಖಿಯ ಅಘೋಷಿತ ನೀತಿಗಳಂತೆ]] ಅವಕಾಶದ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಲಕ್ಷ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. [[ಡೆನೆಲ್ NTW-20]] ರೀತಿಯ ಕೆಲವು ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ [[ಸರಕು- ಸರಂಜಾಮು|ಸರಕು- ಸರಂಜಾಮುಗಳ]] (AM ) ವಿರುದ್ಧದ ಬಳಕೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಪೂರಕವಾಗುವಂತೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಿಂತ ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳ ಟರ್ಬೈನ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವುದು, ಕ್ಷಿಪಣಿ ನಿರ್ದೇಶನ ಪ್ಯಾಕೇಜ್, ದುಬಾರಿ ಮಸೂರಗಳು, ಯಂತ್ರಗಳು, ಟ್ಯೂಬ್ ಗಳು ಹಾಗೂ [[ರಾಡಾರ್]] ಸೆಟ್ ಗಳು ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಸ್ನೈಪರ್ ಗಳು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬ ಸ್ನೈಪರ್ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ಬಂದೂಕಿನ ಜೊತೆಗೆ ಗುರಿ ರಾಡಾರ್ ಡಿಷ್ ಗಳು, ನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳು, ವಾಹನಗಳ ಯಂತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಲಕ್ಷ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. [[ಬಾರೆಟ್]] ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾಕ್ ಮಿಲನ್ ತಯಾರಿಸಿದ .೫೦ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ರೀತಿಯ ಇನ್ನಿತರ ಬಂದೂಕುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ AM ಬಂದೂಕುಗಳ ರೀತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ AM ಬಂದೂಕುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಹಗುರಾದ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ AM ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಗಳಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಿರುವ ಗಮ್ಯದೂರ ಹಾಗೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರೆ ಅವುಗಳನ್ನೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಇತರ ಕ್ಯಾಲಿಬರ್ ಗಳಾದ, .೪೦೮ ಚೆಯೆನ್ನೆ ಟ್ಯಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಹಾಗೂ .೩೩೮ ಲಾಪುವಾ ಮ್ಯಾಗ್ನಮ್ ಗಳನ್ನು ಪರಿಮಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಳಗೆ AM ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಗಳಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಅವು ಆಂಟಿ-ಪರ್ಸನಲ್ ಬಂದೂಕುಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲು ಮಾತ್ರ ಲಾಯಕ್ಕಾದವುಗಳು. ===ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ=== ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುರಿಗಳಿದ್ದಾಗ ಸ್ನೈಪರ್ ಗಳು ಸ್ಥಳಾಂತರಕ್ಕೆ ಮೊರೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹಲವು ಸುತ್ತಿನ ಗುಂಡೇಟಿನ ಬಳಿಕ ವೈರಿ ಪಡೆ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಪ್ರತಿದಾಳಿ ನಡೆಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಸ್ನೈಪರ್ ಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸ್ನೈಪರ್ ಗಳು ತಮ್ಮ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ, ವೈರಿ ಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಈ ತಂತ್ರವನ್ನು ಆಗಾಗ ಬಳಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ವಿಂಡ್ ಅನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಲೂ ಈ ಸ್ಥಳಾಂತರವನ್ನು ಸ್ನೈಪರ್ ಗಳು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ===ಸೌಂಡ್ ಮಾಸ್ಕಿಂಗ್ === [[ಸ್ನೈಫರ್ ಬಂದೂಕು|ಸ್ನೈಫರ್ ಬಂದೂಕುಗಳು]] ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಹಾಗೂ ಭಯಂಕರ ಶಬ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಸ್ನೈಫರ್ ಗಳು ಸೌಂಡ್ ಮಾಸ್ಕಿಂಗ್ ರೀತಿಯ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಲೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ಪರಿಣತ [[ಶಾರ್ಪಶೂಟರ್]] ಕೈಯಲ್ಲಿ ಈ ತಂತ್ರ ಶಬ್ದವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವ ತಂತ್ರವಾಗಿಯೂ ಬಳಕೆಯಾಗಬಲ್ಲದು. ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳ ಸಿಡಿತ ಅಥವಾ ಸಿಡಿಲುಗಳಂಥ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಕಿವಿಗಡಚಿಕ್ಕುವ ಶಬ್ದಗಳು ಸ್ನೈಪರ್ ಬಂದೂಕುಗಳ ಶಬ್ದವನ್ನು ಬಚ್ಚಿಡುತ್ತವೆ. ಈ ಬಗೆಯ ತಂತ್ರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಗೌಪ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು]], [[ಒಳನುಸುಳುವಿಕೆ ತಂತ್ರಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧತಂತ್ರ|ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧತಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಗ್ರಾಮ=== ಸ್ನೈಪರ್ ಹೊಡೆಯುವಿಕೆಯ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಗುರಿಯಿರಿಸಿದ ಗುಂಡಿನ ಅಧಿಕ ಘಾತಕತೆ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಲುಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಹತಾಶೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳ ಆಕ್ರಮಣ, ಸ್ನೈಪರ್‌ ತಂತ್ರಗಳು ಸ್ಥೈರ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಸ್ನೈಪರ್‌ ತಂತ್ರಗಳ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಶತ್ರುಪಡೆಯ ನಿರಂತರ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಪ್ರೇರಿಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಯುದ್ಧ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಕೂಡ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಯಾರೇ ಆದರೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದು ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಹಲವಾರು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ (ನಿರಂತರ ಭಯ, "ಪ್ರತಿ ಘಟನೆಯ" ಅಧಿಕ ಘಾತಕತೆ, ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರುವಿಕೆ) ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳಿಂದ ಹೊರಿಸಲಾದ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ ಅತೀ ಸಾಮೀಪ್ಯವಿರುವ [[ಭೂಗಣಿಗಾರಿಕೆ]], [[ಬೂಬಿ-ಟ್ರ್ಯಾಪ್]] ಮತ್ತು [[ಐಇಡಿ|ಐಇಡಿಗಳು]]. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾದ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ [[ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸ|ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು]]. ಇದು [[ಮೊದಲನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಮಹಾ ಯುದ್ಧದ]]<ref name="firstworldwar.com">{{cite web |ref=harv|date= August 22, 2009 |year= 2009|url = http://www.firstworldwar.com/atoz/snipers.htm|title = Encyclopedia - Snipers|format = |publisher = firstworldwar.com| accessdate = May 10, 2010 | last=Duffy| first= Michael |quote=}}</ref> ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಎರಡನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಮಹಾ ಯುದ್ಧದ]]<ref name="theregister.co.uk.2008.11.28">{{cite web |ref=harv|date= November 28, 2008|year= 2008|url = http://www.theregister.co.uk/2008/11/28/sniper_feature/page2.html|title = Snipers - Cowardly assassins, or surgical soldiers?|format = |publisher = [[The Register]]| accessdate = May 10, 2010 | last=Page | first= Lewis |quote=}}</ref> ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂಭವಿಸಿತ್ತು. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಸ್ನೈಪರ್‌ನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವುದು ಸನ್ನಿಹಿತ ಅಪಾಯವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದರೆ ಆತನು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ನೈಪರ್‌ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಬಹುದಾದ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಅಲಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾದ ಸ್ನೈಪರ್‍ಗಳಿಗೆ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸುವಿಕೆಯು ತೊಂದರೆಯನ್ನು ’ಸ್ನೈಪರ್‌ ಅಂಡ್ ಕೌಂಟರ್ ಸ್ನೈಪರ್‌ ಟ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ಸ್, ಟೆಕ್ನಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಪ್ರೊಸೀಜರ್ಸ” ಎಂದು ಶಿರೋನಾಮೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯುಎಸ್ ಸೇನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಎಫ್.ಎಮ್ ೩-೦೬೦.೧೧ ದಾಖಲೆಯ ೬ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಿಶದವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ: {{quote|Historically, units that suffered heavy and continual casualties from urban sniper fire and were frustrated by their inability to strike back effectively often have become enraged. Such units may overreact and violate the laws of land warfare concerning the treatment of captured snipers. This tendency is magnified if the unit has been under the intense stress of urban combat for an extended time. It is vital that commanders and leaders at all levels understand the law of land warfare and also understand the psychological pressures of urban warfare. It requires strong leadership and great moral strength to prevent soldiers from releasing their anger and frustration on captured snipers or civilians suspected of sniping at them.<ref name="http://www.globalsecurity.org.countersniper">{{cite web |ref=harv|date=April 27, 2005|year= 2005|url = http://www.globalsecurity.org/military/library/policy/army/fm/3-06-11/ch6.htm|title = Sniper and countersniper tactics, techniques, and procedures|format = |publisher = [[GlobalSecurity.org]]| accessdate = May 10, 2010 | last=[[GlobalSecurity.org]]| first= |quote=}}</ref>|}} ಸ್ನೈಪರ್‌‌ಗಳ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯು ಅಮೇರಿಕಾದ "ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿಗಳು" ಉದ್ಧೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಗುರಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪರಿಚ್ಚೇದವು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸೇನೆಯಿಂದ ಅನಾಗರಿಕವಾದುದು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾದ [[ಅಮೇರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ|ಅಮೇರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಷ್ಟು]] ಹಳೆಯದು (ಯಾವಾಗ [[ಬೆನಡಿಕ್ಟ್ ಅರ್ನಾಲ್ಡ್]] ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಮತ್ತು ಆಮೂಲಕ ಪ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಆರೋಪಣೆಯ ಮೂಲಕ ಆತನ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿಗಳಿಗೆ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಜನರಲ್ ಆದ [[ಸಿಮೋನ್ ಫ್ರೇಸರ್‌|ಸಿಮೋನ್ ಫ್ರೇಸರ್‌ನನ್ನು]] ಗರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಆದೇಶವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದನೊ ಆ [[ಸರಟೊಗಾ ಕದನದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯು ಬಲಗೊಂಡಿತು).<ref name="Senich p. " /> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬ್ರಿಟೀಷ್ ವಿಭಾಗವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಗುರಿಕಾರರನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="Senich p. " /> ಶತ್ರು ಪಡೆಯನ್ನು ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸಲು ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು ಮುನ್ಸೂಚಕ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಿತ್ತು. [[ಕಬ್ಬನ್ ಕ್ರಾಂತಿ|ಕಬ್ಬನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ]] [[ಜುಲೈ 26ರ ಚಳುವಳಿ|ಜುಲೈ 26ರ ಚಳುವಳಿಯ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಪೀಡೆಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟೋ|ಪೀಡೆಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟೋನಿಂದ]] ಮುನ್ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ [[ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] [[ಬತಿಸ್ತಾ|ಬತಿಸ್ತಾನ]] ಸೈನಿಕರ ಗುಂಪಿನ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರು.{{Verify source|date=October 2008}} ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದ ನಂತರ ಯಾವುದೇ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸೈನಿಕ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಲು ಬಯಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಯಾಕೆಂದರೆ ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತಿತ್ತು. ಇದು ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ದಂಗೆಕೋರರ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಸೇನೆಯ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕುಗ್ಗಿಸಿತು. ಈ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಲಿ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಮಾನಸಿಕ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಯಾರೂ ಮುಂಚೂಣಿ "ನಾಯಕನನ್ನು" ಅನುಸರಿಸದಂತೆ ಮಾಡಲು ಅಡ್ಡಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎರಡನೆ ಸೈನಿಕನನ್ನ ಕೊಲ್ಲುವುದು. "ಒಂದು ಗುರಿ, ಒಂದು ಸಾವು" ಎಂಬ ಗಾದೆಯು [[ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ]] "ಸ್ನೈಪರ್‌ ವೃತ್ತಿ-ಕೌಶಲ್ಯ"ವನ್ನು ದಿವ್ಯತೆಗೇರಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟಹೆಸರನ್ನು ಗಳಿಸಿತ್ತು. ಗಾದೆಯು ಸ್ನೈಪರ್‌‌ಗಳ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ರಹಸ್ಯವಾದ ಚಲನವಲನ ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆಯ ತತ್ವಜ್ಞಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅನಾವಶ್ಯಕ ಗುಂಡುಹಾರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಯಲು ಕೇವಲ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದು ಈ ಪದವು ಕೊಡುವ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ (ಸ್ನೈಪರ್‌ನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗುಂಡುಹಾರಿಸುವಿಕೆಯು ಶತ್ರುವಿಗೆ ಸ್ನೈಪರ್ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ). ಹಾಗಾಗಿ, ಅಪರಾಧಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಅಥವಾ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗುಂಡನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸನೇಕು. ಗಾದೆಯು ನಿಜವಾಗಿ ನೈಜತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವುದೋ ಇಲ್ಲವೂ ಎಂಬುದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ==ಸ್ನೈಪರ್ ಎದುರಿಸುವ ತಂತ್ರಗಳು== {{Main|Counter-sniper tactics}} ಸ್ನೈಪರ್ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸ್ನೈಪರ್‌ ಎದುರಿಸುವ ತಂತ್ರಗಳೂ ಕೂಡ ಆಧುನಿಕ ಮಿಲಿಟರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು ಇದು ಸೈನ್ಯದ ಹೋರಾಟದ ಯೋಗ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಗೆ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಬಹುದಾದ ಹಾನಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಅಥವಾ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ/ಅಡಗಿಸಿಡುವ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೂಲಕ ಸರಣಿ ಸೇನಾ ಪಡೆಗೆ ಆಗಬಹುದಾದ ಹಾನಿಯ ಗಂಡಾಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇನೆಗಳು ಯುದ್ದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಗೌರವ ಸೂಚಿಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು [[ಬಿ.ಡಿ.ಯು]] ಮೇಲಿನ ಬಿರುದು ಬಾವಲಿಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಓದುವುದು ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಬಳಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮುಕಾಂತರ ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಸ್ನಿಪ್ಪಿಂಗ್‌ ಉಮೇದುವಾರ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿನ್ನ ಮುನ್ನ ಅಧಿಕ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಶತ್ರು ಸ್ನೈಪರ್‌ನನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಸ್ನೇಹಭಾವದ ಸ್ನೈಪರ್‌‌ಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಪಡೆಯು ನೇರ ಪರಿವೀಕ್ಷಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಇದು ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರ‍ದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಗುಂಡಿನ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕುವುದಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಸ್ನೈಪರ್‌‌ಗಳ ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರ‍ದ ಭಂಗಿಯನ್ನು ಮಾನುಷ್ಯಕವಾಗಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ರಾಡರ್-ಮೂಲದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರದೇಶವು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವವರು ತನ್ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ನೈಪರ್‌‌ನನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಹುದು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಸೇನಾಪಡೆಯು ಸ್ನೈಪರ್‌ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲೇಸರ್ ಮತ್ತು ಶ್ರವಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸೆನ್ಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ರೆಡೊವ್ಲ್ ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಯೋಜನೆಗೆ ಹಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://www.boston.com/business/technology/articles/2005/10/04/robotic_vacuum_maker_bu_team_up_on_antisniper_device/ ರೊಬೊಟಿಕ್-ವಾಕ್ಯೂಮ್ ಮೇಕರ್, ಬಿಯು ಟೀಮ್ ಅಪ್ ಆನ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಸ್ನಿಫರ್ ಡಿವೈಸ್ - ದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಗ್ಲೋಬ್]</ref> ಸ್ನೈಪರ್‌‌ಗಳು ಅಧಿಕ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದಂತೆ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಆತನ ಅಡಗು ತಾಣವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶಿರಶ್ರಾಣವನ್ನು ಧರಿಸುವುದರಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. [[ವಿಂಟರ್ ಯುದ್ಧ|ವಿಂಟರ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] "ಕಿಲ್ಮಾ-ಕಲ್ಲೆ" (ಕೋಲ್ಡ್ ಚಾರ್ಲಿ) ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಫಿನ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>ಪೆಟ್ರಿ ಸರ್ಜಾನೆನ್ (೧೯೯೮). Valkoinen kuolema: Talvisodan legendaarisen tarkka-ampujan Simo Häyhän tarina. ISBN ೦-೭೯೨೨-೭೩೯೧-೫.</ref> ಅವರು ಅಧಿಕಾರಿಯ ತೆರನ ಮನುಷ್ಯಾಕೃತಿಯ ಬೊಂಬೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಇತರ ಉಡುಗೆಯನ್ನು ತೊಡಿಸಿದ್ದ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಆಮಿಷ ಒಡ್ಡಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಜಾರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎನ್ನುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೋವಿಯತ್ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು ಈ ಆಮಿಷ ಒಡ್ಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಾಗ ಸಾವಿಗೆ ಶರಣಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೋವಿಯ ಒಳವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[Lahti L-39]] "Norsupyssy" ("ಎಲಿಫೆಂಟ್‌ ರೈಫಲ್‍") ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-ಟ್ಯಾಂಕ್‌ ಕೋವಿಗಳನ್ನು ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಯಿಸಲು ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಗುರಿಯಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಂಕಿತ ಸ್ನಪರ್‌ಗಳಿರುವ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ತಂತ್ರವೆಂದರೆ ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ತೋಪುಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸುವುದು, ಅಥವಾ ಧೂಮಪಟ್ವನ್ನು ಬಳಸುವುದು, ಟ್ರಿಪ್‌ವೈರ್-ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಿಡಿಮದ್ದುಗಳು, ಸ್ಫೋಟಕಗಳು, ಅಥವಾ ಇತರ ಬಲೆಗಳನ್ನು ಶಂಕಿತ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ಧಾಳಿ ಮಾಡುವುದು. ಸ್ನೈಪರ್‌‌ನ ನಡಿಗೆಗೆ ತೊಂದರೆಯೊಡ್ಡಲು ಸುಳ್ಳು ಟ್ರಿಪ್-ವೈರುಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಕಟ್ಟಬಹುದಾಗಿದೆ. ಭೂ ಸ್ಪೋಟಕಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಜಾಲಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದು ಟ್ರಿಪ್-ವೈರುಗಳನ್ನು ಹ್ಯಾಂಡ್ ಗ್ರೆನೇಡ್, ಸ್ಮೋಕ್ ಗ್ರೆನೇಡ್ ಅಥವಾ ಉರಿಯುವ ಸಾಧನಗಳ ಜೊತೆ ಕಟ್ಟಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅವು ಸ್ನೈಪರ್‌ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅವನು ಇರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಬಲೆ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಸ್ನೈಪರ್‌ನ ಅಡಗುದಾಣದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಇಡಬೇಕು ಅಥವಾ ಆತನ ನಡೆದಾಡುವ ಅಥವಾ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿಡಬೇಕು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ನೈಪರ್‌ ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದರ ಜ್ಞಾನವು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸ್ನೈಪರ್‌-ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಯೋಗದ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತಂತ್ರವೆಂದರೆ ಒಂದು ಅಪಾಯದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿನ ಪೊದೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಂದಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಅಂತಹ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಬಿಡುವುದು. ಆ ಚಿಂದಿ ಬಟ್ಟೆ ಗಾಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಾಡುವ ಮೂಲಕ ವಿಚಿತ್ರ ಚಲನೆ ಮಾಡುತ್ತ ಸ್ನೈಪರ್‌ನಿಗೆ ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೇಪಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಗುಣವೆಂದರೆ ಇದು ಬಳಸಲು ಸುಲಭ; ಆದರೂ, ಒಬ್ಬ ಪರಿಣತ ಸ್ನೈಪರ್‌ ತನ್ನ ಗುರಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಡೆಯುವುದೇನೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅದು ತನ್ನ ಗುರಿಯ ಹತ್ತಿರ ಗಾಳಿಯ ದಿಕ್ಕನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆತನಿಗೆ ಅದು ಸಹಾಯವನ್ನು ಸಹಾ ಮಾಡಬಲ್ಲುದು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ವಿಯೇಟ್ನಾಮ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಫಲ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ನಾಯಿಯು ಒಬ್ಬ ಸ್ನೈಪರ್ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದಾಗ ಅದು ಬಂದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲದ್ದಾಗಿದ್ದು ಅದು ಆ ದಿಕ್ಕಿನ ಕಡೆ ತಲೆ ಹಾಕಿ ಮಲಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಾಯಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಿಗೆ ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಗುಂಡು ಹಾರುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ==ಅನಿಯಮಿತ ಮತ್ತು ಸಮಸೂತ್ರವಿಲ್ಲದ ಯುದ್ಧ== {{Main|Asymmetric warfare}} [[File:Georgian_sniper_during_South_Ossetia_war.jpg|right|thumb|ಜಾರ್ಜೀಯನ್- ಒಸೆಟೀಯನ್‌ ಕದನನಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜೀಯನ್ ಸ್ನಿಫರ್ (2004).]] ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸುದ್ಧಿಯಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಲೆಗಾಗಿ ಸ್ನಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಬಳಕೆಯು (ಅಂದರೆ ದೂರದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಂಡು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವುದು) ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ೧೯೬೬ರ [[ಆಸ್ಟಿನ್ ಸ್ನೈಪರ್‌‌]] ಘಟನೆ, [[ಜಾನ್ ಎಫ್. ಕೆನಡಿ ಕೊಲೆ]], ಮತ್ತು ೨೦೦೨ ರ ಕೊನೆಯ [[ಬೆಲ್ಟ್‌ವೇ ಸ್ನೈಪರ್‌‌ ದಾಳಿಗಳು]] ಸೇರಿವೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ದೂರ ಮತ್ತು ಚಾಣಾಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸ್ನೈಪರ್‌‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಈ ಮೂರೂ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಪರಾಧಿಗಳು ಅಮೇರಿಕಾದ ಸೈನ್ಯದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರಾದರೂ ಅವರು ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ (ತಪ್ಪಾಗಿ) ಯಾವುದೇ ರೈಫಲ್‌ನಿಂದ ಶೂಟ್ ಮಾಡಿದ ಘಟನೆಯಿದ್ದರೂ ಸ್ನೈಪರ್‌‌ ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=March 2008}} ಸ್ನಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸಮಸೂತ್ರವಿಲ್ಲದ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ]] [[ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಅತ್ಯಂತ ರಕ್ತಪಾತದ ವರ್ಷವಾದ ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೈನಿಕರು ಹೀಗೆ ಅಡಗಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವ [[IRA]] ರೈಫಲ್‌ಮನ್‌ಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಾವಿಗೀಡಾದರು.<ref name="Taylor p. 132">{{harvnb|Taylor|1997|p=132}} - " ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಐಆರ್‌ಎ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿ ನಲವತ್ತೇರಡು ಬ್ರಿಟೀಶ್ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಸಾಯಿಸಿದರು. ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ, ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ಅರವತ್ಕಾಲ್ಕು, ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಸ್ನಿಫರ್‌ಗಳಿಂಗಲೇ ಸತ್ತರು."</ref> ೧೯೯೦ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸೈನಿಕರನ್ನೂ ಸಹಾ ಮತ್ತು [[RUC]] ಪಡೆಯನ್ನೂ .೫೦ ಕ್ಯಾಲಿಬರ್ ಬ್ಯಾರೆಟ್ ರೈಫಲ್‌ಗಳಿಂದ [[ಸೌತ್ ಆರ್ಮ್‌ಘಾ ಸ್ನೈಪರ್‌]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ನೈಪರ್‌ ತಂಡಗಳು ಹೊಡೆದು ಹಾಕಿದವು.<ref>ಜಾಕ್ಸನ್,ಮೈಕ್ (೨೦೦೬). ''[http://www.vilaweb.cat/media/attach/vwedts/docs/op_banner_analysis_released.pdf ಆಪರೇಶನ್ ಬ್ಯಾನರ್: ಉತ್ತರ ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಆಪರೇಶನ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]'' . [[ಎಂಒಡಿ]], ಸೈನ್ಯದ ಸಂಖ್ಯೆ ೭೧೮೪೨</ref> ಉತ್ತರ ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ, ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲದೇ, ಸ್ನೈಪರ್‌ನೆಡೆಗೆ ಛೂಬಿಡುವಂತಹ "ಕಂ-ಆನ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬಳಕೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ನೈಪರ್‌ನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರು ಸ್ನೈಪರ್‌ನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಗೆ ಹೊಂಚುಹಾಕುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.{{Citation needed|date=February 2010}} ಒಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅನಾನುಕೂಲತೆಯಿದ್ದಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಸ್ನೈಪರ್‌ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ.{{Citation needed|date=March 2008}} ಒಂದು ಎಚ್ಚರದ ಸ್ನಿಪ್ಪಿಂಗ್‌ ನಡೆಯ ಮೂಲಕ ಕೆಲವು ಜನ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರೆ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸೈನ್ಯದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವುದನ್ನು ಗಣಿಸಿದಾಗ, ಸ್ನಿಪ್ಪಿಂಗ್‌ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಕೆಲವೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತುಂಬ ಬೃಹತ್ತಾದ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತವಾದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು — ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟೇ ಇರಲಿ - ಹೆದರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸ್ನಿಪ್ಪಿಂಗ್‌, ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಒಂದು ಮಾನಸಿಕ ದಾಳಿಯಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದೆನ್ನಬಹುದಾಗಿದೆ (ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ನೋಡಿ). ೧೯೯೦ ರ ಪ್ರಾರಂಭದ [[ಬೋಸ್ನಿಯಾದ ಮುಸ್ಲೀಮರು]], ಕ್ರೋವೇಷ್ಯಾದ ಸೈನ್ಯ, ಮತ್ತು [[ಬೋಸ್ನಿಯನ್ ‍ಸರ್ಬ|ಬೋಸ್ನಿಯನ್ ‍ಸರ್ಬರ]] ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ , ಎಲ್ಲರೂ (ಕ್ರೋವೇಷ್ಯನ್ನರು‌‍, ಮುಸ್ಲೀಮರು ಮತ್ತು ಸರ್ಬರು) ಮಿಲಿಟರಿ, ನಾಗರೀಕ ಅಥವಾ ಮಕ್ಕಳು ಯಾರಾದರೂ ಸರಿ ಸಿಕ್ಕ ಸಿಕ್ಕವರ ಮೇಲೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುತ್ತಾ ಸ್ನಿಪ್ಪಿಂಗ್‌ ಅನ್ನು ಭಯಪಡಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಿದರು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿಲ್ಲದವರ ಮೇಲೂ ದಾಳಿ ಮಾಡುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧ ಅಪರಾಧಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು ಒಂದು ವೇಳೆ ಶತ್ರುಗಳ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ತೀರಾ ಕಮ್ಮಿ.<ref name="theregister.co.uk.2008.11.28" /> ಇದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥನೆಯೆಂದರೆ ಸೈನಿಕರು ಎದುರಾಳಿ ಸೈನಿಕರ ಮೇಲೆ ಸಮಾನವಾದ ಅವಕಾಶಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಾರಾದರೆ, ಈ ಸ್ನೈಪರ್‌ಗಳು ಯಾವುದೇ ಅಪಾಯದ ಭಯವಿಲ್ಲದೇ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರನ್ನೇ ಗುರಿಯಿಟ್ಟು ಅಡಗಿಕೊಂಡು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ===ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ=== {{Main|Iraq War}} ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಯು.ಎಸ್-ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿತ ಬಹುರಾಷ್ಟೀಯ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣ, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿತವಾದ ಯು.ಎಸ್. ಮತ್ತು ಯು.ಕೆ ಗುಂಪುಗಳು ಇರಾಕ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನದೆಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆಕ್ರಮಣದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಇರಾಕ್‌ನ ಬಂಡಾಯದ ಜೊತೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಸುನ್ನಿ ಮತ್ತು ಶಿಯಾ ಇರಾಕಿಗಳ ನಡುವಿನ ಅಸೈನಿಕ ಯುದ್ಧದ ಜೊತೆ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣ ದಳಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಪಂಥೀಯ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ಅಸಮತೆ ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೫ರ ಮುಖಾಂತರ, ಯಾವಾಗ ಪೆಂಟಗಾನ್ ಒಂದು ಗುರಿಕಾರ ದೈವಾಧೀನತೆಯನ್ನು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಿತೋ, ಆಗ ಸೈನ್ಯವು ಯು.ಎಸ್.ನ ೨,೧೦೦ ರ ೨೮ ಮರಣಗಳನ್ನು ಶತ್ರು ಗುರಿಕಾರರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.<ref name="iniraq">{{cite web |url=http://www.usatoday.com/news/washington/2006-07-27-insurgent-sniper_x.htm |title=Insurgent snipers sent after troops |publisher=[[USA Today]] |first=John |last=Diamond |accessdate=2008-03-21 |date=July 27, 2006}}</ref> ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನಲ್ಲಿ, ೨೦೦೬ ರ ತರುವಾಯದಿಂದ, "[[ಜುಬಾ]]"ದಂತಹ ಬಂಡಾಯಗಾರ ಗುರಿಕಾರರು ಅಮೇರಿಕಾದ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಜೂಬಾಗಳು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೬ ರವರೆಗೆ ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೭ ಅಮೇರಿಕದ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಗುಂಡಿಕ್ಕಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="Rueters">{{cite web |url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/PAR929648.htm |title=U.S. military probes sniper threat in Baghdad |first=Paul |last=Holmes |publisher=Reuters news service |date=October 29, 2006 |accessdate=2008-03-21 |archive-date=2010-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100822100250/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/PAR929648.htm |url-status=dead }}</ref> ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಯು.ಎಸ್.ಗುಪ್ತಮಾಹಿತಿಯಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ತರಬೇತಿ ಸಲಕರಣೆಗಳು, ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಗುರಿಕಾರರು ಏಕೈಕ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೇಲಿನ ಎಂಜಿನಿಯರುಗಳು, ವೈದ್ಯರು, ಮತ್ತು ಪಾದ್ರಿಗಳು, ಅವರುಗಳ ಅವಘಡಗಳು ಪೂರ್ತಿ ಶತ್ರುಗಳ ಘಟಕಗಳನ್ನು ನಿಸ್ಸತ್ವಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.pensitoreview.com/2006/10/25/iraqi-insurgent-snipers-target-us-medics-engineers-and-chaplains/ |title=Iraqi Insurgent Snipers Target U.S. Medics, Engineers and Chaplains |publisher=Pensito Review |date=October 25, 2006 |accessdate=2008-03-21 |first=Jon |last=Ponder |archive-date=2015-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016035152/http://www.pensitoreview.com/2006/10/25/iraqi-insurgent-snipers-target-us-medics-engineers-and-chaplains/ |url-status=dead }}</ref> ತರಬೇತಿ ಸಲಕರಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಅದು ಬಂಡಾಯಗಾರ ಗುರಿಕಾರರ ತರಬೇತಿ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂದಿತ್ತು, ಅದು ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಯು.ಎಸ್. ಗುಂಪುಗಇಗೆ ಗುಂಡಿಕ್ಕುವ ಇದರ ಸೂಚನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: "ವೈದ್ಯರುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪಾದ್ರಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಒಂದು ಸಾಧನ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ."<ref name="iniraq" /> ==ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== [[File:Sergeant H.A. Marshall of the Sniper Section, The Calgary Highlanders.jpg|thumb|right|ಕಾಲ್ಗರಿ ಹೈಲ್ಯಾಂಡರ್ಸ್‌ನ ಸರ್ಜೆಂಟ್ ಎಚ್.ಎ.ಮಾರ್ಶಲ್ಎರಡನೇಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೆನೆಡಿಯನ್ ಸ್ನಿಫರ್‌ಗಳು ಕೂಡ ತರಬೇತುಗೊಂಡ ಗುಪ್ತಚಾರರಾಗಿದ್ದರು.ವಿಶೇಷವಾದ ಸಾಮಾನುಸರಂಜಾಮುಗಳು ಲೀ ಎನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಸಂಖ್ಯೆ 4 Mk I(ಟಿ) ಬಂದೂಕು ಮತ್ತು ಗುರಿಯ ಸಂಯೋಗ ಮತ್ತು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಮಣ್ಣೆರೆಚುವ ಡೆನಿಸನ್ ಹೊರ ಅಂಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.ಕೆನ್ ಬೆಲ್‌ರಿಂದ ಪಿಎಸಿ ಚಿತ್ರ, (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1944).]] [[ಫೈರ್‌‍ಆರ್ಮ್‌|ಫೈರ್‌‍ಆರ್ಮ್‌ಗಳು]] ದೊರೆಯುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆಯೂ ಕೂಡ, [[ಆರ್ಚರ್ಸ್‌|ಆರ್ಚರ್ಸ್‌ಗಳಂತಹ]] ಸೈನಿಕರು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಗಣ್ಯ ಗುರಿಕಾರರಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಹೊಂದಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ===೨೦ ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ=== * [[ನಿಂಜಾ]] ಅಥವಾ [[ಶಿನೋಬಿ]] (೧೬ನೇ ಶತಮಾನ ಜಪಾನ್) - [[ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿರುವ]] ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಗುಟ್ಟಾದ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರನ್ನು ವಿಷದಿಂದ ತೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಗನ್‌ನ ಜೊತೆ ಒಳಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.{{Citation needed|date=April 2008}} ಜಪಾನಿನ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸೇನಾನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ [[ಟಕೇಡಾ ಶಿಂಗನ್‌|ಟಕೇಡಾ ಶಿಂಗನ್‌ನು]] ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಗುರಿಕಾರನಿಂದ ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟನು.<ref>{{cite web |url=http://www.samurai-archives.com/shingen.html |title=Takeda Shingen (1521 - 1573) - The Takeda expand |date=August 16, 2004 |accessdate=2008-04-03 |publisher=The Samurai Archives |quote=Shingen was either wounded by a sniper or fell sick (possibly with TB); a point modern scholars are divided on. |archive-date=2010-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100227075454/http://www.samurai-archives.com/shingen.html |url-status=deviated |archivedate=2010-02-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100227075454/http://www.samurai-archives.com/shingen.html }}</ref> * [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸೈನಿಕಯುದ್ಧ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸೈನಿಕಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] [[ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯ|ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ [[ಲೊರ್ಡ್ ಬ್ರೂಕ್‌|ಲೊರ್ಡ್ ಬ್ರೂಕ್‌ನು]] ಮೊದಲು ಬಲಿಯಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗುರಿಕಾರ.{{Citation needed|date=December 2007}} * [[ಟಿಮೋಥಿ ಮರ್ಫಿ]] ([[ಅಮೇರಿಕಾದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯುದ್ಧ]]) - ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನರಲ್ [[ಸೈಮನ್ ಫ್ರೇಸರ್‌|ಸೈಮನ್ ಫ್ರೇಸರ್‌ನನ್ನು]] ಪ್ರಧಾನವಾದ [[ಸರಾಟೋಗಾ ಯುದ್ಧ|ಸರಾಟೋಗಾ ಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊಂದನು, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಮುಂದುವರಿಕೆಯನ್ನು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅವರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾದನು.<ref name="Senich p. " /> * [[ಪೆಟ್ರಿಕ್ ಫರ್ಗ್‌ಸನ್]] ([[ಅಮೇರಿಕಾದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯುದ್ಧ]]) - ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಬಂದೂಕಿನ ತೂತಿನ ಹಿಂಭಾಗವನ್ನ-ಹೊಂದಿದ ಸೈನಿಕ ರೈಫಲ್‌ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಕಾರ (ಅದು ಗುರಿಕಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಗುಂಡಿಕ್ಕುವ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿತು), ಅವನು ತನ್ನ ರೈಫಲ್‌ಮನ್‌ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಜೊತೆ (೬ನೆಯ ಮತ್ತು ೧೪ನೆಯ ಫೂಟ್‌ನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ) [[ಬ್ರಾಂಡಿವೈನ್ ಯುದ್ಧ|ಬ್ರಾಂಡಿವೈನ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] ಹೋರಾಡಿದನು, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್‌ರಿಗೆ ಗುಂಡಿಕ್ಕುವ ಒಂದು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆದನು.<ref name="Plaster pp. 39-45, 53-55">{{harvnb|Plaster|2007|pp=39-45, 53-55.}}</ref> * [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧಗಳು]] - ನೌಕಾಪಡೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ನೌಕಾ ಸಂಬಂಧಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಬಂದೂಕುಗಾರರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಟ್ರಫಲ್‌ಗರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಡ್ಮಿರಲ್ ನೆಲ್ಸನ್‌ರ ಮರಣವು ಫ್ರೆಂಚ್ ತೀಕ್ಷ್ಣಬಂದೂಕುಗಾರರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಆರೋಪಿಸಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯವು ನಿರ್ದೇಶಿತ ಗುಂಡು ಸಿಡಿಸುವಿಕೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿತು (ಸುದೃಢವಾದ ಯುನೇಮ್ಡ್ ಗುಂಡುಗಳ ಸುರಿಮಳೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವಂತೆ) ಮತ್ತು ರೈಫಲ್ ಸೈನಿಕಪಡೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ೯೫ನೆಯ ಮತ್ತು ೬೦ನೆಯ ಸೈನಿಕರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಕೆಂಪು ಕೋಟ್‌ಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಹಸಿರು ಜಾಕೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದರು.{{Citation needed|date=September 2009}} ಮಂಚೂಣಿಯ ಸೈನಿಕನಂತೆ ಹೋರಾಡುವುದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ವಂತ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಅರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನಿಟ್ಟಿತು, ಅವರು ಪೆನಿನ್‌ಸುಲರ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ನರ ವಿರುದ್ಧ ಫ್ರೆಂಚರ ನಡುವೆ ಅನಾಹುತಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದರು. * ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ರೈಫಲ್‌ಮನ್ ಥೊಮಸ್ ಪ್ಲಂಕೆಟ್]] ([[ಪೆನಿನ್‌ಸುಲರ್ ಯುದ್ಧ]]) - ಫ್ರೆಂಚ್ ಜನರಲ್ [[ಕೊಲ್‌ಬರ್ಟ್]] ಮತ್ತು ಅವನ ಬೆಂಬಲಗಳು ಒಂದು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ನಡುವಿನಲ್ಲಿ {{convert|200|m|yd|0}} ಮತ್ತು {{convert|600|m|yd|0}} ಒಂದು [[ಬೇಕರ್ ರೈಫಲ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಹಡಾವೇ ''[http://www.napoleon-series.org/research/biographies/c_plunkett.html ಬಂದೂಕುದಾರಿ ಥಾಮಸ್ ಪ್ಲಂಕೇಟ್: 'ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಾದರಿ.']''</ref> * ಕಲ್‌ನೆಲ್ [[ಹಿರಾಮ್ ಬೆರ್ಡನ್]] ([[ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಸೈನಿಕ ಯುದ್ಧ]]) - ೧st ಮತ್ತು ೨ನೆಯ ಯು.ಎಸ್. ತೀಕ್ಷ್ಣಬಂದೂಕುಗಾರರ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತು, ಅವರು ತರಬೇತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು .೫೨ ಕ್ಯಾಲಿಬರ್ [[ತೀಕ್ಷ್ಣ ರೈಫಲ್‌|ತೀಕ್ಷ್ಣ ರೈಫಲ್‌ಗಳಿಂದ]] ಯೂನಿಯನ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ಮೆನ್ ಸಜ್ಜುಗೊಂಡಿದ್ದರು. [[ಯೂನಿಯನ್ ಸೈನ್ಯ|ಯೂನಿಯನ್ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ]] ಬೆರ್ಡನ್‌ನ ತುಕಡಿಗಳು ಯಾವುದೇ ಇತರ ತುಕಡಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದವು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="Senich p. " /> * ಎಸ್‌ಜಿಟಿ. ಬೆನ್ ಪೊವೆಲ್ (ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಸೈನಿಕ ಯುದ್ಧ) - ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ [[ಜೊನ್ ಸೆಡ್ಗ್‌ವಿಕ್‌|ಜೊನ್ ಸೆಡ್ಗ್‌ವಿಕ್‌ಗೆ]] ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿಯಾದ {{convert|730|m|yd|0}}{{Citation needed|date=September 2009}} ದೂರದಿಂದ [[ಸ್ಪೊಟ್‌ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ಕೋರ್ಟ್ ಹೌಸ್ ಯುದ್ಧ|ಸ್ಪೊಟ್‌ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ಕೋರ್ಟ್ ಹೌಸ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] ಮರೆಯಿಂದ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು, ಒಬ್ಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ವಿಟ್‌ವರ್ಥ್]] ಗುರಿಯ ರೈಫಲ್ ಜೊತೆಗೆ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು, ಅದು ನಂತರ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಸೆಡ್ಗ್‌ವಿಕ್ ಸುತ್ತುವರಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಕದೆಗಾಣಿಸಿದನು, [[ಅರ್ಬನ್ ಲೆಜೆಂಡ್‌|ಅರ್ಬನ್ ಲೆಜೆಂಡ್‌ನ]] ಪ್ರಕಾರ ಅವನ ಕೊನೆಯ ಮಾತುಗಳು ಹೀಗಿವೆ, ಯಾವ ದೂರದಿಂದ ಅವನು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನೋ "ಅವರು ಈ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆನೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ-". ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯಲ್ಲಿ, ಅವನು ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.<ref name="Senich p. " /> * ಮೇಜರ್ [[ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ರುಸೆಲ್ ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌|ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ರುಸೆಲ್ ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ನು]] ಮ್ಲಿಮೋ,[[ಡೆಬೆಲೆ|ಡೆಬೆಲೆಯ]] ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡನನ್ನು, ಅವನ ಗುಹೆ [[ಮಟೊಬೊ ಹಿಲ್ಸ್]], [[ರೊಡೆಷಿಯಾ|ರೊಡೆಷಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಕೊಲೆಮಾಡಿದನು, ಇದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ [[ಎರಡನೆಯ ಮಾಟಾಬಲೆ ಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಾಟಾಬಲೆ ಯುದ್ಧವನ್ನು]] ಕೊನೆಗಾಣಿಸಿತು (೧೮೯೬).<ref name="nyt25jun1896">{{cite journal| author =| date=June 25, 1896| title=Killed the Matabele God: Burnham, the American scout, may end uprising| journal=[[New York Times]]| volume=| issue=| issn=0093-1179}}</ref> ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ನು ಒಂದು [[ದನಕಾಯುವ ಹುಡುಗ|ದನಕಾಯುವ ಹುಡುಗನಂತೆ]] ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಹಳೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ|ಅಮೇರಿಕಾದ ಹಳೆಯ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ]] ಭಾರತದ ಅನ್ವೇಷಕನಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಿದನು, ಆದರೆ ಅವನು ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಗೂಢಚಾರಿಕೆ ಮಾಡಲು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು ಮತ್ತು [[ಎರಡನೆಯ ಬೋಯರ್ ಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಬೋಯರ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆರ್ಮಿ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸಲು ಹೊರಟು ಹೋದನು. ಅವನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲೂ ಕೂಡ, ಅಮೇರಿಕನ್ನರು ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು, ''ಅವನು-ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲೂ-ಕೂಡ-ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು'' ,<ref name="jameswest">{{cite book | last =West | first =James E. | authorlink =James E. West (Scouting) | coauthors =Peter O. Lamb; illustrated by [[Robert Baden-Powell, 1st Baron Baden-Powell|Lord Baden-Powell]] | title =He-who-sees-in-the-dark; the boys' story of Frederick Burnham, the American scout | publisher =Brewer, Warren and Putnam | year =1932 | location = | pages = | url = | doi = | id = }}</ref> ಆದರೆ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ''ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅಮೇರಿಕಾದ ಬೇಹುಗಾರ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು.<ref name="nyt1901">{{cite journal| author =| date=May 5, 1901| title=England's American Scout| journal=[[New York Times]] (London Chronicle)| volume=| issue=| issn=0362-4331| url=| format=}}</ref> ===೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನ=== * ಫಿನ್ನಿಷ್ ಲ್ಯಾನ್ಸ್ ಕೊರ್ಪೊರಲ್ [[ಸಿಮೋ ಹಾಯಾ]], ಅಕಾ "ವಾಲ್ಕೋನೆನ್ ಕೊಲೆಮಾ" (ವೈಟ್ ಮರಣ) [[ವಿಂಟರ್ ಯುದ್ಧ|ವಿಂಟರ್ ಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಗುರಿಕಾರನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಯುದ್ಧಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಗುರಿಕಾರ ಎಂದು ಹಲವಾರು ಜನರಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನು, ಅವನು ಸುಮಾರು ೫೪೨ [[ಸೋವಿಯತ್]] ಸೈನಿಕರನ್ನು ಒಂದು [[SAKO]] m/೨೮-೩೦ (ಪೈಸ್ಟಿಕೋರ್ವಾ) ಮತ್ತು [[ಕಬ್ಬಿಣದ ವೀಕ್ಷಣ|ಕಬ್ಬಿಣದ ವೀಕ್ಷಣಗಳನ್ನು]] ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೊಲ್ಲುವುದರ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಅವನ ಗುರಿಕಾರ ಕೌಶಲಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ಹಾಯಾ ಸುಮಾರು ಎರಡು ನೂರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಒಂದು [[ಸುವೋಮಿ KP/-31]] [[ಸಬ್‌ಮಷಿನ್ ಗನ್‌|ಸಬ್‌ಮಷಿನ್ ಗನ್‌ನ]] <ref name="MTV3">{{citeweb|url=http://www.mtv3.fi/uutiset/arkisto.shtml/arkistot/kotimaa/2007/11/584680|title=Sotasankarit-äänestyksen voitti tarkka-ampuja Simo Häyhä|accessdate=2010-03-19}}</ref> ಜೊತೆ ಮಾಡಿರುವುದರ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನೂ ಕೂಡ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇವು ಅವನ ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ೭೦೫ಕ್ಕೆ ಏರಿಸುತ್ತವೆ. * ನೌಕಾಪಡೆಯ ಕಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿ [[ಲ್ಯೂಡ್ಮಿಲಾ ಪಾವ್ಲಿಶೆಂಕೋ]] (IIನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ) - ೩೦೯ ನಿರ್ಧರಿತ ಕೊಲೆಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಮಹಿಳಾ ಸೋವಿಯತ್ ಗುರಿಕಾರ, ಇವು ಅವಳನ್ನು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಮಹಿಳಾ ಗುರಿಕಾರಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="Sakaida-Hook pp. 31-32">{{harvnb|Sakaida|Hook|2003| pp=31-32}}</ref> * [[ಬಿಲ್ಲಿ ಸಿಂಗ್]] ([[Iನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ]]) - [[ಗ್ಯಾಲ್ಲಿಪೋಲಿ ಧಾಳಿ|ಗ್ಯಾಲ್ಲಿಪೋಲಿ ಧಾಳಿಯ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಸುಮಾರು ೧೫೦ ನಿರ್ಧರಿತ ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿರುವ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ]] ಗುರಿಕಾರ; ಅವನು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಸುಮಾರು ೩೦೦ ಕೊಲೆಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು.<ref name="Hamilton2008">ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್, ಜೆ. ಸಿ. ಎಂ. (೨೦೦೮): ''ಗಲ್ಲಿಪೊಲಿ ಸ್ನಿಫರ್ಸ್: ದ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಬಿಲ್ಲಿ ಸಿಂಗ್'' . ಸಿಡ್ನಿ: ಪಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೯೭೮-೧-೪೨೫೯-೧೧೯೮-೦</ref> * [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಪೆಗಾಹ್ಮಗಬೋ]] ([[Iನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ]]) - [[ಕೆನಡಾ ಮೂಲದ]] ೩೭೮ ಕೊಲೆಗಳ ಜೊತೆ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಗುರಿಕಾರ. * ಜ್ಯೂನಿಯರ್ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಕಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿ [[ವೇಸಿಲಿ ಜೇಟ್‌ಸೀವ್]] ([[IIನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ]]) - [[ಸ್ಟಾಲಿಂಗ್ರಡ್ ಯುದ್ಧ|ಸ್ಟಾಲಿಂಗ್ರಡ್ ಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ೨೨೫ ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕೊಂದ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಪತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ,<ref name="bioru">{{Ru icon}}[http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=481 ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ] ಯಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಯುನಿಯನ್ ಮತ್ತು ರಷಿಯಾ ಹಿರೋಗಳ ಮೇಲೆ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್</ref> ಅವನು ''[[ಎನಿಮಿ ಎಟ್ ದ ಗೇಟ್ಸ್]]'' ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ''[[ವಾರ್ ಆಫ್ ದ ರಾಟ್ಸ್ ]]'' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ; ಎರಡು ಕೂಡ ಹೇಗಾದರೂ ಪರಿವರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ. * ಮಿಹೈಲ್ ಸುರ್ಕೋವ್ ಇವನು ೭೦೨ ಶತ್ರು ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಯುದ್ಧದ-ನಂತರದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು [[ಸೋವಿಯತ್ ಪ್ರಚಾರ|ಸೋವಿಯತ್ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು]] ಅತಿಶಯಮಾಡುವುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿತು.<ref name="ussr_snip">{{citeweb|url=http://wio.ru/galgrnd/sniper/sniper.htm|title=top WWII snipers|accessdate=2008-10-13}}</ref> * ಸೆಮೆನ್ ನೊಮೊಕೊನೊವ್ ಒಬ್ಬ ಜರಲ್‌ನನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೇವಲ ೩೬೭ ಜನರನ್ನು ಕೊಂದ ಗುರಿಕಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.<ref name="ussr_snip" /> * ಜೆಫ್ರೀಟರ್ (ಖಾಸಗಿ) [[ಮ್ಯಾಥೂಸ್ ಹೆಟ್‌ಜೀನರ್]] (IIನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ) - [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ]] ಗುರಿಕಾರ, ಅವನು ಪೌರಸ್ತ್ಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಪಾತ್ರನಗಿದ್ದಾನೆ, ಅವನು [[ಜರ್ಮನಿಯ ಸೇನೆ|ಜರ್ಮನಿಯ ಸೇನೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿ ಗುರಿಕಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. * ಒಬೆರ್ಜ್‌ಫ್ರೀಟರ್ (ಖಾಸಗಿ ಮೊದಲನೇ ದರ್ಜೆ) [[ಜೋಸೆಫ್ ’ಸೆಪ್’ ಅಲ್ಲರ್‌ಬರ್ಜರ್]] (IIನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ) - ಪೌರಸ್ತ್ಯ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ೨೫೭ ಕೊಲೆಗಳಿಂದ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾದ [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ]] ಗುರಿಕಾರ. * [[ಝ್ಹಾಂಗ್ ಟೋಫಾಂಗ್]] (ಚೈನೀಸ್: 张桃芳; ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೈನೀಸ್:张桃芳; ವೇಡ್ ಗಿಲ್ಸ್: ಝ್ಹಾಂಗ್ ಟೋ-ಫಾಂಗ್) ಅವನು ಕೋರಿಯಾದ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಸೈನಿಕನಾಗಿದ್ದನು, ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಗುರಿಕಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು. ಅವನು ೩೨ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುರಿಕಾರಕ ವರ್ಧಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ೨೧೪ ನಿರ್ಧರಿತ ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. * [[ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಹಲ್ಮ್]] ಇವನು [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಕ್ರಾಸ್‌|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಕ್ರಾಸ್‌ನ]] ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ವೀಕರ್ತ, ಮುಖದಲ್ಲಿನ ಶತ್ರುವಿನ ಬಗೆಗಿನ ಶೌರ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವಯುತವಾದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಬಲಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕ್ರೇಟ್ ಯುದ್ಧ|ಕ್ರೇಟ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] ಅವನು ಜರ್ಮನ್ ಗುರಿಕಾರರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲುವ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. * [[ಗನ್ನೇರಿ ಸರ್ಜಿಯಂಟ್]] [[ಕರ್ಲೋಸ್ ಹಾಥ್‌ಕೋಕ್]] ([[ವಿಯೇಟ್ನಾಮ್ ಯುದ್ಧ]]) - ೯೩ ನಿರ್ಧರಿತ ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದನು ಆದರೆ ಅನಿರ್ಧಾರಿತ ೨೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅವನು ಅತಿ ದೀರ್ಘವಾದ ನಿರ್ಧಾರಿತ {{convert|2286|m|yd|abbr=on}} ಅಂತರದ (ಒಂದು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ [[M2 ಬ್ರೌನಿಂಗ್ ಮಷಿನ್ ಗನ್‌|M2 ಬ್ರೌನಿಂಗ್ ಮಷಿನ್ ಗನ್‌ನ]] ಜೊತೆ ಮಾಡಿದ)ರ ೨೦೦೨ ವರೆಗೆ ೩೫ ವರ್ಷಗಳ ತನಕ ಮಾಡಿದನು.<ref name="Hathcockshot">{{cite web |quote=...famous Hathcock shot that killed an enemy from more than {{convert|2500|yd|m}} away... |publisher=Marine Corps News |3= |accessdate=2008-03-24 |date=March 29, 2007 |title=Range complex named after famous Vietnam sniper |url=http://www.marines.mil/marinelink/mcn2000.nsf/lookupstoryref/2007329115513 |author=Lance Cpl. George J. Papastrat }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Hathcockshota">{{cite web |quote=When a 24-year old Marine sharpshooter named Carlos Norman Hathcock II chalked up the farthest recorded kill in the history of sniping - 2,500 yards (1.42 miles, a distance greater than 22 football fields) in February 1967 he fired a [[Browning M2]] .50 Cal. Machine Gun. |url=http://www.globalsecurity.org/military/systems/ground/sniper.htm |title=Sniper Rifles |publisher=[[GlobalSecurity]] |accessdate=2008-03-24}}</ref><ref name="Hathcockshotb">{{cite web |quote=Viet Cong shot dead by a round fired from a scope-mounted Browning M-2 .50 caliber machine gun at the unbelievable range of {{convert|2500|yd|m}}. |title=Marine Corps Sniper Carlos N. Hathcock II |author=Sgt. Grit |year=೨೦೦೬ |accessdate=೨೦೦೮-೦೩-೨೪ |url=http://www.grunt.com/scuttlebutt/corps-stories/heroes/carloshathcock.asp |archive-date=2011-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110101111432/http://grunt.com/scuttlebutt/corps-stories/heroes/carloshathcock.asp |url-status=dead }}</ref> * [[ಚುಕ್ ಮಾಹಿನ್ನೇಯ್]] ([[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್ ಯುದ್ಧ]]) - ೧೦೩ ನಿರ್ಧರಿತ ಮತ್ತು ೨೧೬ ಸಂಭಾವ್ಯ ಕೊಲೆಗಳು. * [[ಅಡೆಲ್‌ಬರ್ಟ್ ಎಫ್. ]][[ವಾಲ್‌ಡ್ರೋನ್]] ([[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್ ಯುದ್ಧ]]) - ೧೦೯ ನಿರ್ಧರಿತ ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಮಾದಿದನು. * ಮಾಸ್ಟರ್ ಎಸ್‌ಜಿಟಿ. [[ಗ್ಯಾರಿ ಗೋರ್ಡನ್]] ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಜಿಟಿ. ಮೊದಲನೇ ಶ್ರೇಣಿಯ [[ರಾಂಡಿ ಶುಘರ್ಟ್]] - [[ಆಪರೇಷನ್ ಗೋಥಿಕ್ ಸೆರ್ಪೆಂಟ್]] - [[ಡೆಲ್ಟಾ ಫೋರ್ಸ್]] ಗುರಿಕಾರರು [[ಮೊಗಾದಿಶು ಯುದ್ಧ|ಮೊಗಾದಿಶು ಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಲಿಕ್ಯಾಪ್ಟರ್‌ನಿಂದ ಬಿದ್ದು ಗಾಯಗೊಂಡ ಗುಂಪನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿನ ಅವರ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ [[ಮೆಡಲ್ ಆಫ್ ಹೊನರ್‌]] ಅನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟರು. ''[[ಬ್ಲಾಕ್ ಹಾಕ್ ಡೌನ್]]'' ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ನಾಟಕೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ===೨೧ನೇ ಶತಮಾನ=== * ಬ್ರಿಟಿಷ ಸೈನ್ಯ [[ಸಿಓಎಚ್]] [[ಹೌಸ್‌ಹೋಲ್ಡ್ ಕೇವಲ್ರಿ|ಹೌಸ್‌ಹೋಲ್ಡ್ ಕೇವಲ್ರಿಯ]] [[ಕ್ರೇಗ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್]] ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಎರಡು [[ತಾಲಿಬಾನ್]] [[ಮುಸಾ ಕಾಲಾ|ಮುಸಾ ಕಾಲಾದ]]‍ ಮಷಿನ್ ಗನ್ನರ್‌ಗಳನ್ನು [[ಹೆಲ್ಮಂಡ್ ಪ್ರಾಂತ|ಹೆಲ್ಮಂಡ್ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿನ]] ಅಫ್‌ಘಾನಿಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ, {{convert|2475|m|yd|0|abbr=on}} ಒಂದು [[L115A3 ದೀರ್ಘ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ರೈಫಲ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ರೈಫಲ್ [[.338 ಲಪುವಾ ಮ್ಯಾಗ್ನಮ್‌]] ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇವುಗಳು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ [[ದೀರ್ಘವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧರಿತ ಗುರಿಕಾರ ಕೊಲೆ|ದೀರ್ಘವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧರಿತ ಗುರಿಕಾರ ಕೊಲೆಗಳಾಗಿವೆ]].<ref name="Smith p. " /><ref name="Chandler p. " /><ref name="Alpert p. " /><ref name="Drury p. " /> * ಕೆನಡಾದ [[ಕೊರೊಪಲ್]] [[ರೊಬ್ ಫುರ್‌ಲೋಂಗ್]], ಮೊದಲಿಗೆ [[PPCLI]] ([[ಆಪರೇಷನ್ ಅನಕೊಂಡಾ]], [[ಅಫ್‌ಘಾನಿಸ್ಥಾನ್]]) - ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ [[.50 caliber]] (೧೨.೭&nbsp;mm) [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್‌ TAC-50]] ರೈಫಲ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು {{convert|2430|m|yd|0|abbr=on}} ಒಂದು ನಿರ್ಧರಿತ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref name="Maclean.Furlong">{{cite web|ref = harv|date = May 15, 2006|year = 2006|url = http://www.macleans.ca/canada/national/article.jsp?content=20060515_126689_126689|title = We were abandoned|format = |publisher = [[Maclean's]]|accessdate = May 3, 2010|last = Friscolanti|first = Michael|quote = |archive-date = ಆಗಸ್ಟ್ 21, 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20100821203727/http://www.macleans.ca/canada/national/article.jsp?content=20060515_126689_126689|url-status = dead}}</ref> * ಕೆನಡಾದ [[ಮಾಸ್ಟರ್ ಕೊರೊಪಲ್]] [[ಅರ್ರೋನ್ ಪೆರಿ]], ಮೊದಲಿಗೆ [[PPCLI]] ([[ಆಪರೇಷನ್ ಅನಕೊಂಡಾ]] [[ಅಫ್‌ಘಾನಿಸ್ಥಾನ್]]) - ಯಾವತ್ತೂ ದಾಖಲಿಸದ ದೀರ್ಘವಾದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ [[ಯುಎಸ್ ಹಡಗಿನ]] ನಾಶದ ನಂತರ {{convert|2310|m|yd|0|abbr=on}} ಗಳಲ್ಲಿ ಗುರಿಕಾರ ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು, ಗನ್ನೇರಿ ಸರ್‌ಜೀಯಂಟ್ ಕರ್ಲೋಸ್ ಹಾಥೊಕ್ಸ್‌ನ ಮೊದಲಿನ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ೧೯೬೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಪೆರ್ರಿಯು ಒಂದು [[.50 ಕ್ಯಾಲಿಬರ್]] (೧೨.೭&nbsp;mm) [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್‌ TAC-50]] ಅನ್ನು ಬಳಸಿದನು.<ref name="Maclean.Furlong" /> * ಯು.ಎಸ್.ಸೈನ್ಯದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸರ್‌ಜಿಯಂಟ್ ಟಿಮೋಥಿ ಎಲ್. ಕೆಲ್ಲರ್ - ಯು.ಎಸ್. ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಕೂಡ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಕಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವನು [[ಆಪರೇಷನ್ ಇರಾಕಿ ಸ್ವತಂತ್ರತೆ|ಆಪರೇಷನ್ ಇರಾಕಿ ಸ್ವತಂತ್ರತೆಯ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ೭೮ ನಿರ್ಧರಿತ ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹೈಟಿಯಲ್ಲಿ ೩ ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.<ref name="snipercentral.com.Iraq">{{cite web|ref = harv|date = 2010|year = 2010|url = http://www.snipercentral.com/snipers.htm#IRAQI|title = The Sniper Log Book|format = |publisher = snipercentral.com|accessdate = May 9, 2010|last = |first = |quote = |archive-date = ಮೇ 2, 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20100502040822/http://www.snipercentral.com/snipers.htm#IRAQI|url-status = dead}}</ref> *ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸೈನ್ಯದ ಗುರಿಕಾರ, ಕೊರೊಪಲ್ ಐ.ಆರ್. ಪ್ರೆಮಸಿರಿ ಅಲಿಯಾಸ್ ’ನೆರೋ’, ಗಜಬಾ ಸೈನಿಕಪಡೆಯ ೫ನೆಯ ಬ್ಯಾಟಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ೮೦ [[L.T.T.E.]] ಕೇಡರ್‌ಗಳ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣನಾಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>ಟಿಸ್ಸಾ ರವಿಂದ್ರಾ ಪೆರೆರಾರಿಂದ [http://www.nation.lk/2009/05/03/defence.html ಸೈನ್ಯ ಹೇಳಿದೆ ಭಾರಿ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಲ್ಲ , ಪ್ರಭಾ ಇಲ್ಲ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090615052613/http://www.nation.lk/2009/05/03/defence.html |date=2009-06-15 }} . ೨೦೧೦-೦೧-೨೨ರಂದು ಮರುಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> * ಇರಾಕಿನ ಬಂಡಯಗಾರ [[ಜ್ಯೂಬಾ]], ಹಲವಾರು ಪ್ರಚಾರ ವೀಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಬ್ಬ ಗುರಿಕಾರ. ಜ್ಯೂಬಾವು ೩೭ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಅರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಜ್ಯೂಬಾವು ಒಂದು ನಿಜವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹೌದೋ ಅಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಅವನು ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಂಡಾಯಗಾರ ಗುರಿಕಾರರ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿರಬಹುದು.<ref name="alertnet.org.Juba">{{cite web|ref = harv|date = October 29, 2006|year = 2006|url = http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/PAR929648.htm|title = U.S. military probes sniper threat in Baghdad|work = alertnet.org|publisher = [[Reuters]]|accessdate = May 9, 2010|last = [[Reuters]]|first = |quote = |archive-date = ಆಗಸ್ಟ್ 22, 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20100822100250/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/PAR929648.htm|url-status = dead}}</ref> * ೩ನೆಯ ಬ್ಯಾಟಲಿಯನ್‌ನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನ್ಯ ಕೊರ್ಪೊರಲ್ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ರೇನೊಲ್ಡ್ಸ್ [[ಸ್ಕೊಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ರೊಯಲ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್]], [[ಬ್ಲಾಕ್ ವಾಚ್]], ಅವನು ಒಬ್ಬ ತಾಲಿಬಾನ್ ಕಮಾಂಡರ್‌ನನ್ನು ಒಂದು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ {{convert|1853|m|yd|0|abbr=on}} .೩೩೮ ಲಪುವಾ ಮ್ಯಾಗ್ನಮ್ (೮.೬&nbsp;mm) [[L115A3]] ರೈಫಲ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಕೊಂದನು.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/worldnews/article-1206553/British-sniper-tells-moment-shot-Taliban-commander--TWO-KILOMETRES-away.html ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸ್ನಿಫರ್ ಒಂದು ಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಾನು......... ಎರಡು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಿಂದ ತಾಲಿಬಾನ್ ಕಮಾಂಡರ್‌ನನ್ನು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿದ್ದೆನೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ]. ೨೦೧೦-೦೧-೨೨ರಂದು ಮರುಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== {{Wiktionary|sniper}} * [[AmericanSnipers.org (ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಸ್ನೈಪರ್‌‌ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ)]] * [[ಟ್ಯಾಂಕ್ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಬಂದೂಕು]] * [[ನಿಯೋಜನೆಗೊಂಡ ಗುರಿಕಾರ]] * [[ಜಗರ್ (ಮಿಲಿಟರಿ)]] * [[ಆಪರೇಶನ್ ಫಾಕ್ಸ್ಲಿಯ್]] -[[ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್]] ನನ್ನು ಸ್ನಿಫರ್ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೊಲ್ಲವ ಯೋಜನೆ * [[ಬೇಹುಗಾರ ಸ್ನಿಫರ್]] * [[ಮುಂಗಾವಲು ಸೈನಿಕ]] * [[ಸ್ನಿಫರ್ ಹಾದಿ]] * [[ಸೋವಿಯತ್ ಯೂನಿಯನ್ ಸ್ನಿಫರ್‌ಗಳು]] * [[ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳು]] * ಮಿಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೊಯಾ http://static.scribd.com/docs/d2ke2aetnlp77.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115021042/http://static.scribd.com/docs/d2ke2aetnlp77.pdf |date=2016-01-15 }} ==ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ== ;ಲೇಖನಗಳು {{reflist|2}} ;ಉಲ್ಲೇಖಗಳು *{{cite web|ref = harv|date = May 2, 2010|year = 2010|url = http://www.nypost.com/p/news/international/sniper_kills_qaeda_from_mi_away_sTm0xFUmJNal3HgWlmEgRL|title = Sniper kills Qaeda-from 1½ mi. away|format = |publisher = [[New York Post]]|accessdate = May 3, 2010|last = Alpert|first = Lukas|quote = |archive-date = ಮೇ 6, 2010|archive-url = https://wayback.archive-it.org/all/20100506032250/http://www.nypost.com/p/news/international/sniper_kills_qaeda_from_mi_away_sTm0xFUmJNal3HgWlmEgRL|url-status = deviated|archivedate = ಮೇ 6, 2010|archiveurl = https://wayback.archive-it.org/all/20100506032250/http://www.nypost.com/p/news/international/sniper_kills_qaeda_from_mi_away_sTm0xFUmJNal3HgWlmEgRL}} * {{cite web | title=Sniper Tactics: Going for the Gun | url=http://www.policeone.com/suicide-by-cop/articles/98620/ | author=Bartlett, Derrick | date=April 12, 2005 | accessdate=January 26, 2006 | archive-date=ಜೂನ್ 16, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190616184907/https://www.policeone.com/suicide-by-cop/articles/98620/ | url-status=dead }} *{{cite book |ref=harv|last=Brookesmith|first=Peter | authorlink = | title = Sniper: training, techniques and weapons|url=https://archive.org/details/snipertrainingte0000pete|edition=2007|year=2007| publisher = [[St. Martin's Press]]| isbn= 9780312362904 }} <small>- ಒಟ್ಟು ಪುಟಗಳು: ೧೯೨ </small> *{{cite web |ref=harv|date= May 2, 2010 |year=2010|url = http://www.dailystar.co.uk/news/view/133379/Sniper-s-Taliban-shots-earn-him-place-in-military-record-books/|title = Sniper's Taliban shots earn him place in military record books|format = |publisher = [[Daily Star (United Kingdom)|The Daily Star]]| accessdate = May 3, 2010 | last=Chandler| first= Neil |quote=}} *{{cite web |ref=harv|date= May 2, 2010|year=2010|url = http://www.dailymail.co.uk/news/article-1270414/British-sniper-sets-new-sharpshooting-record-1-54-mile-double-Taliban-kill.html|title = The super sniper: Hero picks off two Taliban from a mile and a half away|format = |publisher = [[Daily Mail]]| accessdate = May 3, 2010 | last=Drury| first= Ian |quote=}} *{{cite book |ref=harv|last=Gilbert|first=Adrian | authorlink = | title = Sniper: The Skills, the Weapons, and the Experiences|url=https://archive.org/details/sniperskillsweap00gilb|edition=1996|year=1996| publisher = [[St. Martin's Press|St. Martin's Paperbacks]]| isbn= 9780312957667 }} <small>- ಒಟ್ಟು ಪುಟಗಳು: ೩೫೨ </small> * {{cite book | author=[[Clive M. Law|Law, Clive M.]] | title=Without Warning: Canadian Sniper Equipment of the 20th Century | publisher=[[Service Publications]] | year=2005 | isbn=1-894581-16-4}} *{{cite book |ref=harv|last=Pegler|first=Martin | authorlink = | title = Out of Nowhere: A History of the Military Sniper|edition=2006|year=2006| publisher = [[Osprey Publishing]]| isbn= 9781846031403}} <small>- ಒಟ್ಟು ಪುಟಗಳು: ೩೫೨ </small> *{{cite book |ref=harv|last=Parker|first=Eric | authorlink = | title = Hesketh Prichard, D.S.O., M.C.: hunter: explorer: naturalist: cricketer: author: soldier; a memoir|edition=1924|year=1924| publisher = T. F. Unwin ltd.| isbn= }} <small>- ಒಟ್ಟು ಪುಟಗಳು: ೨೬೧ </small> *{{cite book |ref=harv|last=Plaster|first=Maj. John L. | authorlink = John Plaster| title = [[The Ultimate Sniper|The ultimate sniper: an advanced training manual for military & police snipers]]|edition=1993|year=1993| publisher = [[Paladin Press]]| isbn= 9780873647045 }} <small>- ಒಟ್ಟು ಪುಟಗಳು: ೪೫೩ </small> *{{cite book |ref=harv|last=Plaster|first=Maj. John L.| authorlink = John Plaster| title = The History of Sniping and Sharpshooting|edition=2007|year=2007| publisher = [[Paladin Press]]| isbn= 9781581606324 }} <small>- ಒಟ್ಟು ಪುಟಗಳು: ೭೦೪ </small> *{{cite book |ref=harv|last=Prichard|first=Hesketh | authorlink = |last2=Vernon|first2=Hesketh| title = Sniping in France 1914-18: With Notes on the Scientific Training of Scouts, Observers, and Snipers|url=https://archive.org/details/snipinginfrance10000hesk|edition=2004|year=2004| publisher = Helion & Company Limited| isbn= 9781874622475 }} <small>- ಒಟ್ಟು ಪುಟಗಳು: ೧೪೩ </small> *{{cite book |ref=harv|last=Sakaida|first=Henry | authorlink = |last2=Hook|first2=Christa | title = Heroines of the Soviet Union 1941-45|edition=2003|year=2003| publisher = [[Osprey Publishing]]| isbn= 9781841765983 }} <small>- ಒಟ್ಟು ಪುಟಗಳು: ೬೪ </small> *{{cite book |ref=harv|last=Senich|first=Peter R.| authorlink = | title = The German sniper, 1914-1945|url=https://archive.org/details/germansniper19140000seni|edition=1982|year=1982| publisher = [[Paladin Press]]| isbn=9780873642231}} <small>- ಒಟ್ಟು ಪುಟಗಳು: ೪೪೫ </small> *{{cite book |ref=harv|last=Senich|first=Peter R.| authorlink = | title = The Complete Book of U.S. Sniping|url=https://archive.org/details/completebookofus0000seni|edition=1988|year=1988| publisher = [[Paladin Press]]| isbn= 9780873644600 }} <small>- ಒಟ್ಟು ಪುಟಗಳು: ೨೮೦ </small> *{{cite book |ref=harv|last=Shore|first=C.| authorlink = | title = With British Snipers to the Reich|edition=1988|year=1988| publisher = Desert Pubns| isbn= 9780879471224 }} <small>- ಒಟ್ಟು ಪುಟಗಳು: ೩೫೧ </small> *{{cite web|ref = harv|date = May 2, 2010|year = 2010|url = http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/afghanistan/article7113916.ece|title = Hotshot sniper in one-and-a-half mile double kill|format = |publisher = [[The Sunday Times]]|accessdate = May 3, 2010|last = Smith|first = Michael|quote = |archive-date = ಮೇ 28, 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20100528030419/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/afghanistan/article7113916.ece|url-status = dead}} *{{cite book |ref=harv|last=Taylor|first=Peter| authorlink = Peter Taylor (journalist)| title = Behind the mask: the IRA and Sinn Fein|url=https://archive.org/details/behindmaskirasin0000tayl|edition=1997|year=1997| publisher = TV Books| isbn= 9781575000619 }} <small>- ಒಟ್ಟು ಪುಟಗಳು: ೪೩೧ </small> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons|Sniper}} * [http://francotiradores.es ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ II ರ ಸಮಯದ ಸ್ನಿಫರ್ ಇತಿಹಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091212230246/http://www.francotiradores.es/ |date=2009-12-12 }} * [http://www.thedarkpaladin.com/russiansnipers.htm ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಈಗರ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಇತಿಹಾಸಕಾರನಿಂದ ಗ್ರೇಟ್ ಪೆಟ್ರಿಯಾಟಿಕ್ ವಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಗೆಲುವು ಒಳಗೊಂಡ ರಷಿಯನ್ ಸ್ನಿಫರ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310210955/http://www.thedarkpaladin.com/russiansnipers.htm |date=2007-03-10 }} * [http://www.allworldwars.com/Sniping%20in%20France%20by%20Major%20Hesketh-Prichard.html ಮೇಜರ್ ಎಚ್.ಹೇಸ್ಕೇತ್-ಪ್ರಿಚಾರ್ಡ್‌ನಿಂದ ಸ್ನಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಇನ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್] * [http://video.google.com/videoplay?docid=-4521572679299554649 ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ II - ಜರ್ಮನ್ ಸ್ನಿಫ್ರ್‌ಗಳ ತರಬೇತಿ ಚಿತ್ರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100122092451/http://video.google.com/videoplay?docid=-4521572679299554649 |date=2010-01-22 }} * [http://www.everyspec.com/ARMY/FM+-+Field+Manual/FM_23-10_14421/ ಆರ್ಮಿ ಫೀಲ್ಡ್ ಮ್ಯನುಯ್ಯಲ್ 23-10, ಸ್ನಿಫರ್ ಟ್ರೇನಿಂಗ್ (17 ಅಗಸ್ಟ್ 1994)] ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕೈಪಿಡಿಯು ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸ್ನಿಫರ್‌ಗಳ ಅಗತ್ಯ ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಿಷನ್ ಮತ್ತು ಆಪರೇಶನ್‌ಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಅವಶ್ಯಕ ನೆರವಿನ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ನಿಫರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕದನ ವೃತ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಿಲಿಟರಿ ಸ್ನಿಫರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ನಿಫರ್ ಹೋರಾಟ]] [[da:Finskytte#Snigskytte]] 6mrjallr7rdbk4cswgkg7j6ttw64qwj 0 24275 1383058 1364266 2026-08-16T03:06:29Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383058 wikitext text/x-wiki '''ವೆಜಿಟೇಶನ್‌''' ಎಂದರೆ ಸಸ್ಯಗಳ ಜೀವನ ಅಥವಾ [[ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ]] ಸಸ್ಯಗಳ ಪ್ರದೇಶ, ಕೇವಲ ವರ್ಗೀಕರಣ, ಜೀವನ ಶೈಲಿ, ವಿನ್ಯಾಸ, ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಲಿ, ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರೆ ನಿಗದಿತ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗುಣಗಳಾಗಲಿ ಅಲ್ಲ. ಇದು ''[[ಪುಷ್ಪ]]'' ಸಸ್ಯಗಳ ಅವಧಿಗಿಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ತಳಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ [[ಸಸ್ಯ ಸಮೂಹ]]ವು ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪದ ಸಮನಾರ್ಥಕಪದವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ''ವೆಜಿಟೇಶನ್‌'' ಮತ್ತು ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಾಗುವುದಕ್ಕೆ ದಕ್ಕಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಜಾಗತಿಕ ಸೇರಿದಂತೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಇದನ್ನು ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕೆಂಪುಮರಗಳ ಅರಣ್ಯಗಳು, ಕರಾವಳಿಯ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌, ಸ್ಪಾಗ್ನಮ್‌ ಬಾಗ್ಸ್, ಡೆಸರ್ಟ್‌ ಸಾಯಿಲ್‌ ಕ್ರಸ್ಟ್ಸ್‌, ರಸ್ತೆಬದಿಯ ವೀಡ್‌ ಪ್ಯಾಚಸ್‌, ಗೋದಿ ಹೊಲಗಳು, ಬೆಳೆಸಿದ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಲಾನ್‌ಗಳು; ಇವೆಲ್ಲವೂ ''ವೆಜಿಟೇಶನ್‌ '' ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಮಹತ್ವ== ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶದ ಕಂಡುಬರುವಂತಹ ವೆಜಿಟೇಶನ್‌, [[ಜೈವಿಕಮಂಡಲದಲ್ಲಿ]] ತೀವ್ರತರನಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ವೆಜಿಟೇಶನ್‌ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಬಯೋಜಿಯೋಕೆಮಿಕಲ್‌ ಅಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೀರು, ಕಾರ್ಬನ್‌ ಮತ್ತು ನೈಟ್ರೋಜನ್‌ಗಳ ಚಕ್ರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ([[ಬಯೋಜಿಯೋಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ]]ನೋಡಿ); ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ [[ಶಕ್ತಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣ]]ವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಜಾಗತಿಕ ಮಾದರಿಯ ವೆಜಿಟೇಶನ್‌ ಮಾದರಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ವಾತಾವರಣಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಇಂತಹ ಚಕ್ರಗಳು ತುಂಬಾ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ರಚನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವೆಜಿಟೇಶನ್‌ ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣಧರ್ಮದ ಮೇಲೆ ತುಂಬಾ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದರಿಂದಾಗಿ [[ಉತ್ಪನ್ನತೆ]] ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ವೆಜಿಟೇಶನಲ್‌ ಗುಣಗಳ ಮೇಲೆ ಮುಂದೆ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ವೆಜಿಟೇಶನ್‌ನಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲವನ್ನು [[ಹ್ಯಾಬಿಟೇಟ್‌]] ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಭೂಮಿಮೇಲಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂತತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲವಾಗಿದೆ (ಮತ್ತು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಆಹಾರವನ್ನಾಗಿಸುವ).ಜಾಗತಿಕ ವೆಜಿಟೇಶನ್ (ಆಲ್ಗಲ್‌ ಸಮೂಹವು ಸೇರಿದಂತೆ) ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕವು ವೃದ್ಧಿಸಲು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೂಲವಾಗಿದೆ, [[ಏರಿಳಿತದ ಮೆಟಾಬಾಲಿಸಮ್]] ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಶಕ್ತಗೊಳಿಸಲು, ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಧೃಡವಾಗಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ==ವರ್ಗೀಕರಣ== [[File:Vegetation-no-legend.PNG|thumb|400px|ಸಸ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಬಯೋಮ್ಸ್ ವರ್ಗೀಕರಣ <br />{{legend|#c0c0c0|Ice desert}}{{legend|#9fd6c9|Tundra}}{{legend|#006d64|Taiga}}{{legend|#a4e05d|Temperate broadleaf}}{{legend|#f7ec6f|Temperate steppe}}{{legend|#0d7e0d|Subtropical rainforest}}{{legend|#907699|Mediterranean}}{{legend|#6f956f|Monsoon forest}}{{legend|#95583c|Desert}}{{legend|#b97553|Xeric shrubland}}{{legend|#9b8447|Dry steppe}}{{legend|#deb887|Semidesert}}{{legend|#cdc954|Grass savanna}}{{legend|#aca719|Tree savanna}}{{legend|#768e34|Subtropical dry forest}}{{legend|#005c00|Tropical rainforest}}{{legend|#a7bddb|Alpine tundra}}{{legend|#3c9798|Montane forests}}]] ವೆಜಿಟೇಶನ್‌ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪರಿಸರ ತಜ್ಞರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ವೆಜಿಟೇಶನ್‌ ವಿಧಗಳನ್ನು ವಾತಾವರಣದ ಮಾದರಿ, [[ಸಸ್ಯಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ]], [[ಪ್ರಕೃತಿಶಾಸ್ತ್ರ]] ಅಥವಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ರೀತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಿತ ತಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುಎಸ್‌ನ ಮಾಪನದಂತೆ ([[ಫೆಡರಲ್‌ ಜಿಯೋಗ್ರಫಿಕ್‌ ಡಾಟಾ ಕಮಿಟಿ]] (FGDC)ಯಿಂದ ದತ್ತುಪಡೆದುಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಮೂಲತಃ [[ಯುನೆಸ್ಕೊ]] ಮತ್ತು [[ದಿ ನೇಚರ್ ಕನ್ಸರ್‌ವೆನ್ಸಿ]]ಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ), [[ಹೈರಾರ್ಕಿಕಲ್]] ಮತ್ತು ಉನ್ನತ (ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ)ಕ್ರಮ ಅಂದರೆ ಪುಷ್ಪಸಸ್ಯವಲ್ಲದ ಕ್ರಮವನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಣಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ವರ್ಗೀಕರಣವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ವಾತಾವರಣ, ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇವಲ ಪುಷ್ಪದ (ತಳಿಗಳು) ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸೂಚಕವನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ ಇಲ್ಲವೇ ಒಂದು ವಿಧಾನದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸುವ ತಳಿಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. FGDC ದ ಅಳತೆಯಂತೆ ಹೈರಾರ್ಕಿ ''ಪದ್ಧತಿ, ವರ್ಗ, ಪ್ರವರ್ಗ, ಗುಂಪು, ಉತ್ಪನ್ನ, ಮೈತ್ರಿ, '' ಮತ್ತು'' ಸಂಘ'' ಮಟ್ಟವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟತೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಅಥವಾ ಸಂಘದ ಖಚಿತವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಒಂದನೇ ಮೂರುಪಟ್ಟು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು) ತಳಿಗಳ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೆಸರನ್ನು ಏಕೀಕೃತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವೆಜಿಟೇಶನ್‌ ಮಾದರಿಯು ಯುಎಸ್‌ ನ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಮತ್ತು ಓರಿಜೋನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ, "''ಅರಣ್ಯದ, ಭಾಗಶಃ ಆಚ್ಚಾದನೆ> 60%'' "; "''ಚಳಿಗಾಲದ-ಮಳೆ, ಬೃಹತ್‌ ಎಲೆಗಳುಳ್ಳ, ಸದಾಹಸಿರಿನ, ಸ್ಕೆಲೆರೋಫೈಲಿಸ್, ಮುಚ್ಚಿದ-ಆಚ್ಚಾದನೆ ಅರಣ್ಯ'' "ದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮಟ್ಟ; "''ಆರ್ಬ್ಯೂಟಸ್‌ ಮೆಂಜಿಸೀ'' ಅರಣ್ಯ"ದಂತೆ ಮೈತ್ರಿಯಿಂದಾಗುವ ಮಟ್ಟ; ಮತ್ತು "''ಆರ್ಬ್ಯೂಟಸ್‍ ಮೆಂಜಿಸೀ-ಲೀತೋಕಾರ್ಪಸ್‌ ದಟ್ಟಪುಷ್ಪ'' ಕಾಡು" ಗಳನ್ನು ಫೆಸಿಪಿಕ್‌ ಮ್ಯಾಡ್ರೋನ್‌-ಟಾನೋಕ್‌ ಕಾಡುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ, ಈ ಮೈತ್ರಿ ಮಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಕ್ಸಾನಮಿ ಮತ್ತು ಸಂವಹನೆಯ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ತಳಿಗಳ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ದ್ವಿನಾಮಕರಣವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವಂತೆ ವೆಜಿಟೇಶನ್‌ನ ನಕ್ಷೆಗುರುತಿಸಲು ಸಂಘಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿನ [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ]]ವನ್ನು ಅದರ ಸಸ್ಯ ಸಮೂಹವನ್ನು [[ಎಕಾಲಾಜಿಕಲ್‌ ವೆಜಿಟೇಶನ್‌ ಕ್ಲಾಸ್‌]]ನಿಂದ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಚಲನಶಾಸ್ತ್ರ== ಎಲ್ಲಾ ಜೈವಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ೦ತೆ, ಸಸ್ಯಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವೆರೆಗೆ ಹಾಗು ಮೇಲುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ;ಅಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲೂ ಸಹ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಸಸ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ವರ್ಗಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆ ಅಥವಾ/ಹಾಗು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಆಕಾರವೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ===ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಶಕ್ತಿ=== ಅಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅಥವಾ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಬದಲಾವಣಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ,ಆದರೆ ಸರಳತೆಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ಹಠಾತ್ ಅಥವಾ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಬದಲಾವಣಿಯಾಗುವ ಜೀವಿಗಳೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಠಾತ್ ಆಗಿ ಆಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ತೊಂದರೆ]]ಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು]], ಹೆಚ್ಚು [[ರಭಸವಾಗಿ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿ]], [[ಭೂಸವೆತ]]ಗಳು,[[ಪ್ರವಾಹ ]], [[ಹಿಮಪಾತ]]ಗಳ ತರಹ ಇನ್ನು ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳು. ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಹ್ಯ [[ಬಹಿರ್ಜಾತ]]ವಾಗಿ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ- ಅವುಗಳೆಂದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಾಗಿವೆ (ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಚಿಗುರುವುದು, ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಸಾವು ಮುಂತಾದವು.) ಆ ತರಹದ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯದವರೆಗೆ, ಜೀವಿಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಈ ತರಹದ ಅಡಚಣೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯದವರೆಗೆ [[ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು]] ಹಾನಿಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಪ೦ಚದಾದ್ಯಂತ ಬೆಂಕಿ ಹಾಗು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಡಚಣೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಕಾರಣಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೆಂಕಿಯು ಜೀವಿಗಳನ್ನಲ್ಲದೆ, ಅದರ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಾದ ಬೀಜಗಳು, ಸ್ಪೋರ್ಸ್ ಗಳು ಹಾಗು ಜೀವಿತ [[ವರ್ಧನೋತಕ]] ಗಳನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮುಂದಿನ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಸಹ ನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸಹ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತದೆ ಹಾಗು ಅದರ ಪರಿಸರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ರಚನೆಗಳು ಹಾಗು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಹ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ (ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ [[ಬೆಂಕಿಯ ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ]]ವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ). ಅಲ್ಪ ಸಮಯದವೆರೆಗೆ ಆಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ವೇಗವು ಮಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಸರ್ವತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲದೆ ಇವುಗಳು [[ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪರಿವಿಡಿ]]ಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪರಿವಿಡಿ ಎಂದರೆ ಜೀವಿಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಜೋಡಣೆಗಳಲ್ಲಾಗುವ ನಿಧಾನಗತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿರುವ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದಾದ ಕಾರಣಗಳಾದ ಬೆಳಕು, ನೀರು ಹಾಗು [[ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ]]ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಯಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲ೦ಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಲವಾರು ವರ್ಗಗಳು ತಮ್ಮ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ, ಜೀವಿಸಲು ಹಾಗು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಅವಲ೦ಬಿತವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪಸಂಬಂಧಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪುಷ್ಪಸಂಬಂಧಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಸ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದಂತಹ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ ಅಲ್ಲದೆ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಾಗು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಿವಿಡಿಯನ್ನು ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲಾದರೂ ಸಹ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಅಡ್ಡಪಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ, ಇದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅಥವಾ ಮೊದಲಿನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರುವುದು, ಅಥವಾ ಬೇರೊಂದು [[ದಾರಿ]]ಯನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಪರಿವಿಡಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಂದು ಸ್ಥಿರತೆಗೆ, ಕೊನೆಯ ಹಂತಕ್ಕೆ ತರಲು ಬಹುದು ಅಥವಾ ತರಲು ಸಧ್ಯವಾಗದೆ ಸಹ ಇರಬಹುದು. ಹೇಗಾದರೂ, ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅದರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಬದಲಾವಣೆಯಾಗದಿದ್ದರು ಸಹ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಊಹಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ, ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ವಿಷಯಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದರು ಸಹ ಅವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿಸಿ ಭವಿಷ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಊಹಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ. ==ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವ್ಯಾಸಂಗ== ಸಸ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧಿಸುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ವಾಯುಮಾಪನದ ಅಳತೆಗಳು ಹಾಗು ಸಮಯದ ವಿವಿಧ ಬಗೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು. ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿ ಹಾಗು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಹವಾಮಾನ ಕುರಿತಾದ, ಮಣ್ಣಿನ ಬಗ್ಗೆ, ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ ವಿವರಣೆಗಳು ಹಾಗು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಇತಿಹಾಸ, ಅಲ್ಲದೆ ವರ್ಗಗಳ ರಚನೆ ಹಾಗು ಆಕಾರ ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಆ ತರಹದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಹಲವಾರು, ಹಾಗು ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು]] ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತವಾಗಿ ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ಬದಲಿಸಲು ಸಹ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಲಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪೂರಕ ವಿಷಯಗಳಾದ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಪೇಲಿಯೋಬಾಟನಿ, ಪರಿಸರ ಅಧ್ಯಯನ, ಮಣ್ಣಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿತು. ===ಇತಿಹಾಸ=== ====Pre-1900==== ಸಸ್ಯ ಜೀವನವು ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೂಲವು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿನ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಹಾಗು/ಅಥವಾ ಪರಿಸರತಜ್ಞರ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಸಂಶೋದಕರು ಪರಿಶೋಧನೆಗೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದ ಪ್ರಯಾಣಗಳನ್ನು [[ಪರಿಶೋಧನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ]] ಮಾಡಿದರು, ಹಾಗು ಅವರ ಕೆಲಸಗಳು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಹಾಗು ಭೌಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಕೃತಕ ಸಂಯೋಗಗಳಾದ ಹಾಗು ಈಗ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಜೀವ ಭೌಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ]] (ಅಥವಾ ''ಬೆಳಕಿನ ಭೌಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ'' )ಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರಪ೦ಚದಾದ್ಯಂತ ಪುಷ್ಪಸಂಬಂಧಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಬಗೆಗಳನ್ನು ಹಾಗು ಅವುಗಳ ಬಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ, ವರ್ಗೀಕರಣ ಹಾಗು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸುವ ಕೆಲಸವು ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಕುರಿತ ಕೆಲಸಗಳು 19ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಪರಿಸರತಜ್ಞರೆಂದರೆ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ವಾನ್ ಹಮ್ಬೋಲ್ಟ್]], ಈತ 1799 ರಿಂದ 1804ರವರೆಗೂ ನಡೆಸಿದ ಉತ್ತರ ಹಾಗು ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕಾದ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 60,000 ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದನು. ಹಮ್ಬೋಲ್ಟ್ ವಾತಾವರಣ ಹಾಗು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವಿಧಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಸಂಭಂದಗಳ ಬಗೆಗೆ ಅಭ್ಯಸಿಸಿದ ಮೊದಲ ಪರಿಸರತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಆತನ ಜೀವನ ಪರ್ಯಂತದ, ಪ್ರಮುಖ ಬರಹವಾದ"[[ವೋಯೇಜ್ ಟು ದಿ ಈಕ್ವಿನೋಕ್ಟಿಯಲ್ ರೀಜಿಯನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯೂ ಕಾಂಟಿನೆಂಟ್]]" ನ್ನು ಆತನು [[ಐಮ್ ಬೋನ್ಪ್ಲಾಂಡ್]]ನ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಹಮ್ಬೋಲ್ಟ್ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಜೀವಿಗಳ ಹೆಸರಿನ ಮುಖಾಂತರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ದೈಹಿಕಸೂತ್ರವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ವಿವರಿಸಿದರು. ಆತನ ಕೆಲಸವು ವಾತಾವರಣ-ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿನ ನಿಕಟವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲದೆ ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ(ಬಾರ್ಬರ್ ಎಟ್ ಆಲ್., 1987). ಇಂದು ನಾವು ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಸಸ್ಯ ಜೀವನದ ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಯನವು ಯುರೋಪ್ ಹಾಗು ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ಜೊಜೆಫ್ ಪಾಕ್ಜೊಸ್ಕಿ, ಎ ಪೋಲ್ ಹಾಗು ರಷ್ಯಾದ [[ಲಿಆನ್ಂಟಿ ರಾಮೆಂಸ್ಕಿ]]ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಅವರು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯದವರೆಗೆ,ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಸಹ ಇರುವ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಷಯಗಳ ಬಗೆಗೆ ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ ಅದರ ವಿವರಗಳ ಬಗ್ಗೆ,ಪಶ್ಚಿಮದವರು ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದರು. ಆ ವಿಷಯಗಳೆಂದರೆ ಸಸ್ಯ ವರ್ಗಗಳ ವಿವರಣೆ, ಅಥವಾ [[ಫೈಟೋ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಇಳಿಜಾರಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]],ಪರಿವಿಡಿ, ಹಾಗು [[ಪರಿಸರ ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ]] ದಲ್ಲಿನ ಸಸ್ಯಗಳ ಬಗೆಗಿನ ವಿಷಯಗಳು ಹಾಗು ಪರಿಸರ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾರ್ಯಗಳು. ಭಾಷೆಯ ಅಥವಾ/ಹಾಗು ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ, ಅವರ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಗಳು ಪ್ರಪ೦ಚಕ್ಕೆ ತಿಳಿಯದಾದವು, ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುವ ಜನರಿಗೆ, 20ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗು ಸಹ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ====1945 ರ ನಂತರ==== ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ, 1900ರಲ್ಲಿ [[ಹೆನ್ರಿ ಕೌಲ್ಸ್]] ಹಾಗು [[ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಚ್ಲೆಮೆಂಟ್ಸ್]] ಸಸ್ಯ ಪರಿವಿಡಿಯ ಬಗೆಗೆ ಹಲವಾರು ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಸಸ್ಯ ವರ್ಗಗಳ ಕುರಿತಾದ "[[ಸೂಪರ್ ಆರ್ಗಾನಿಸಮ್]]" ನ ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾದನು. ಆತನು ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ದೇಹವು ಸಹ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು, ಅಲ್ಲದೆ ಅದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲು ಸಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು, ಅಲ್ಲದೆ ಸಸ್ಯ ಗಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವರ್ಗಗಳು ಸಹ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ, ಇತರ ಸಸ್ಯ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹಾಗು ನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು. ಹೇಗಾದರೂ ಸಹ ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ಸ್ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಬಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಸಹ, ಆತನ ಸೂಪರ್ ಆರ್ಗಾನಿಸಮ್ ಸೂತ್ರದ ಬಗೆಗಿನ ಅರ್ಪಣಾಭಾವದಿಂದ ಆತನ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಯಿತು, ಅದರ ನಂತರದ ಹಲವಾರು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ವಾತವರಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ಹಲವಾರು ಪರಿಸರತಜ್ಞರು [[ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಸಿದ್ದಾಂತ]] ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವರ್ಗಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪುವಂತೆ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹಾಗು ಸಂಭಾವ್ಯತಃ ಇದು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಾಗು ಸಮಯವನ್ನು ಅವಲ೦ಬಿಸಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ರೆಮೆನ್ಸ್ಕಿ ಈ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಭಾರಿಗೆ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು ಹಾಗು 1926ರಲ್ಲಿ, [[ಹೆನ್ರಿ ಗ್ಲೀಸನ್]] (ಗ್ಲೀಸನ್,1926) ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ಸಿಯನ್‌ನ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ, ಗ್ಲೀಸನ್‌ನ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಕೆಲವು ವರ್ಗಗಳು ನಿರಾಕರಿಸಿದವು. ಹೇಗಾದರೂ, 1950ರ ಹಾಗು 60ರಲ್ಲಿ, [[ರಾಬರ್ಟ್ ವಿಟ್ಟೇಕರ್‌]]ನು ಗ್ಲೀಸನ್ಸ್‌ನ ಪ್ರತಿವಾದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ವಾದಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ಸ್ ನ ವಾದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದನು. ವಿಟ್ಟೇಕರ್, ಒಬ್ಬ ಅಮೇರಿಕಾದ ಅತೀ ಉತ್ತಮ ಹಾಗು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಸ್ಯ ಪರಿಸರಶಾಸ್ತ್ರದವನಾಗಿದ್ದನು, ಅಲ್ಲದೆ ಆತ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಅದರ ವಾತಾವರಣದ ಏರುಪೇರುಗಳಿಗೆ ಹೊಂದುವ ರೀತಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಗೆಗೆ ಅಭ್ಯಸಿಸಿ [[ಏರಿಳಿತದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು ಕುರಿತು ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದನು (ಅದು [[wiktionary:surrogate|ಪರ್ಯಾಯ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಗು ಸಹ ಹೊಂದುತ್ತಿತ್ತು). ಮೂರು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ [[ಎತ್ತರದ]] ಪರಿಸರ ಅದ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ವಿಟ್ಟೆಕರ್ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ವರ್ಗಗಳು ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು, ಹಾಗು ಅದು ಇತರ ವರ್ಗಗಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿದನು. ಇತರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಪೇಲಿಯೋ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ]], ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕ ಹಾಗು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಧಾರವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ===ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು=== 1960ರಿಂದ, ಸಸ್ಯ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆದಿರುವ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಪರಿಸರ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಅದರ ಕಾರ್ಯರಚನೆಯಲ್ಲಿ, ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಾಹ್ಯಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಅತ್ಯಲ್ಪವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವರ್ಗಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ವಾತಾವರಣದ ಏರುಪೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಭ್ಯಸಿಸಲು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಸ್ಯದ ರೂಪುರೇಷೆ, ದೇಹರಚನೆ ಹಾಗು ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಜೀವಿಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು, [[ಪ್ರತಿ ವಿಕಸನ]] ಹಾಗು (ಪ್ರತಿಯಾಗಿ) [[ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಕಿರಣ]] ದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಸಹ [[ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್]] ಗೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದಂತಹ ಹಾಗು ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ [[ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ]], ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್ ಟಾಕ್ಸೋನಮಿ ಯ ಎತ್ತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾಗು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಳತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದಂತೆ ಮಾಡಿದ ವರ್ಗೀಕರಣವು 1930ರಲ್ಲಿ [[ರೌನಿಕರ್‌]]ನ ಪ್ರಕಾರದ [[ವರ್ಧನೋತಕ]]ಗಳ (ಮೊಗ್ಗು) ಹಾಗು ಭೂಮಿಯ ಪದರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಸ್ಯಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವರ್ಗೀಕರಣವು ನಂತರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳಾದ [[ಮಾಕ್ ಅರ್ಥರ್]]ನ [[ಆರ್ ಮತ್ತು ಕೆ]] ಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಜೀವಿಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ (ಇದು ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗಗಳ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಕೇವಲ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ), ಹಾಗು [[ಗ್ರಿಮ್]] (1974) ರಲ್ಲಿ ಸಿ-ಎಸ್-ಆರ್ ನ ಯೋಜನೆಯಂತೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲು ಒಂದು ಹಾಗು ಹಲವು ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಇವುಗಳು [[ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದರ ಒತ್ತಡ]]ವನ್ನು ಅವಲ೦ಬಿಸಿತ್ತು: ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿರೋಧಿಗಳು, ಒತ್ತಡ-ನಿರೋಧಕಗಳನ್ನು ಸಹ ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮಾಡಿದ ವರ್ಗೀಕರಣವು ವಾತಾವರಣ-ಬೆಳವಣಿಗೆ ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಅದು ಕಳೆದ 30 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವರ್ಷಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪರಿಸರಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ಹಾಗು ಪ್ರಪ೦ಚದಾದ್ಯಂತ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದಂತೆ [[ವಾತಾವರಣದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಅವಲ೦ಬಿಸಿತ್ತು, ಅದರಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆ, ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಹಾಗು [[ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಾರಣಗಳು]]ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಕಾರ್ಯದ ಅಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಈ ಮೇಲಿನ ಉದಾಹರಣೆಯಂತೆ, ಎಲ್ಲಾ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸಮೂಹವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಈಗ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿರುವ ಅಥವಾ ಇರುವ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ವರ್ಗೀಕರಣದ೦ತೆ ಅವುಗಳು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ವರ್ಗೀಕರಣದಲ್ಲು ಸಹ ಅಂದರೆ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಕೈಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬಹುದಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿದ ವರ್ಗೀಕರಣವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ವರ್ಗಗಳ, ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಗಗಳ ದೇಹರಚನಾ ಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗು ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರದ ಹಾಗು ವಿಕಸನ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಈಗಿನ ಸರಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅವಲ೦ಭಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== *[[ಜೀವಿ ಸಮುದಾಯ]] *[[ಬಯೋಮ್]] *[[ಬ್ರಿಟಿಶ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ವೆಜಿಟೇಶನ್ ಕ್ಲಾಸಿಫಿಕೇಶನ್]] *[[ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪರಿವಿಡಿ]] *[[ಪರಿಸರ ವಲಯ]] *[[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] *[[ರೋಬೆಲ್ ಪೋಲ್]] *[[ಸಸ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಲೋಪ್ ಸ್ಟೆಬಿಲಿಟಿ]] {{br}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== ====ವರ್ಗೀಕರಣ==== *[http://conserveonline.org/docs/2001/03/vol1.pdf ಟೆರ್ರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ವೆಜಿಟೇಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸಂಪುಟ I&nbsp;– ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ವೆಜಿಟೇಶನ್ ಕ್ಲಾಸಿಫಿಕೇಶನ್ ಸಿಸ್ಟಂ: ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್, ಸ್ಟೇಟಸ್, ಮತ್ತು ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122032744/http://conserveonline.org/docs/2001/03/vol1.pdf |date=2008-11-22 }} (ಪಿಡಿಎಫ್) *[http://biology.usgs.gov/fgdc.veg/ ಫೆಡರಲ್ ಜಿಯೇಗ್ರಾಫಿಕ್ ಡಾಟಾ ಕಮಿಟಿ ವೆಜಿಟೇಶನ್ ಸಬ್‌ಕಮಿಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051028140442/http://biology.usgs.gov/fgdc.veg/ |date=2005-10-28 }} *[http://www.fgdc.gov/standards/documents/standards/vegetation/vegclass.pdf ವೆಜಿಟೇಶನ್ ಕ್ಲಾಸಿಫಿಕೇಶನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051030140148/http://www.fgdc.gov/standards/documents/standards/vegetation/vegclass.pdf |date=2005-10-30 }} [FGDC-STD-005, ಜೂನ್ 1997] (ಪಿಡಿಎಫ್) *[http://www.daffa.gov.au/brs/forest-veg/vast/ ಕ್ಲಾಸಿಫೈಯಿಂಗ್ ವೆಜಿಟೇಶನ್ ಕಂಡಿಶನ್: ವೆಜಿಟೇಶನ್ ಅಸೆಟ್ಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸಿಷನ್ಸ್ (VAST)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070903061004/http://www.daffa.gov.au/brs/forest-veg/vast |date=2007-09-03 }} ====ನಕ್ಷಾಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ-ಸಂಬಂಧಿಸಿದ==== *[http://maps.howstuffworks.com/world-vegetation-map.htm ಇಂಟರ್ಯಾಕ್ಟೀವ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವೆಜಿಟೇಶನ್ ಮ್ಯಾಪ್ ಬ್ಯ್ ಹೌಸ್ಟಫ್‌ವರ್ಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081004181121/http://maps.howstuffworks.com/world-vegetation-map.htm |date=2008-10-04 }} *[http://biology.usgs.gov/npsveg/ ಯುಎಸ್‌ಜಿಎಸ್ - ಎನ್‌ಪಿಎಸ್ ವೆಜಿಟೇಶನ್ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110705065330/http://biology.usgs.gov/npsveg/ |date=2011-07-05 }} *[http://www.lib.ber.html ಚೆಕ್‌ಲಿಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಆನ್‌ಲೈನ್ ವೆಜಿಟೇಶನ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಂಟ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಶನ್ ಮ್ಯಾಪ್ಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.vgt.vcentre ವಿಐಟಿಒ ನಲ್ಲಿ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.spot-vegetation.com ಸ್ಪಾಟ್-ವೆಜಿಟೇಶನ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ವೆಬ್ ಪೇಜ್] ====ಹವಾಮಾನ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು==== *[http://www.zoolex.org/walter.html ಹವಾಮಾನ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180928225953/http://www.zoolex.org/walter.html |date=2018-09-28 }} * [http://www.climatediagrams.com ClimateDiagrams.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181103045724/http://climatediagrams.com/ |date=2018-11-03 }} ಇದರಲ್ಲಿ 3000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹವಾಮಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳಿವೆ, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ವಿವಿಧ ಹವಾಮಾನ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ದತ್ತಾಂಶಗಳಿಂದ ತಮ್ಮದೇ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಸೇರಿಸಬಹುದು. *[http://www.globalbioclimatics.org/plot/diagram.htm ಡಬ್ಲುಬಿಸಿಎಸ್ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಹವಾಮಾನ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181021022914/http://www.globalbioclimatics.org/plot/diagram.htm |date=2018-10-21 }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ== *ಆರ್ಚಿಬೋಲ್ಡ್, ಒ. ಡಬ್ಲು. ''ಎಕಾಲಜಿ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವೆಜಿಟೇಶನ್''. [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]]: ಸ್ಪ್ರಿಂಗರ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್, 1994. *ಬಾರ್ಬಾರ್, ಎಮ್. ಜಿ. ಮತ್ತು ಡಬ್ಲು. ಡಿ. ಬಿಲ್ಲಿಂಗ್ಸ್ (ಸಂಪಾದಕರು). ''ನಾರ್ತ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಟೆರ್ರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ವೆಜಿಟೇಶನ್''. [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್]]: [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್]], 1999. *ಬಾರ್ಬಾರ್, ಎಮ್.ಜಿ, ಜೆ.ಎಚ್. ಬರ್ಕ್, ಮತ್ತು ಡಬ್ಲು.ಡಿ. ಪಿಟ್ಸ್. "ಟೆರ್ರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಪ್ಲ್ಯಾಂಟ್ ಎಕಾಲಜಿ". ಮೆನ್ಲೊ ಪಾರ್ಕ್: ಬೆಂಜಮಿನ್ ಕ್ಯುಮಿಂಗ್ಸ್, 1987. *ಬ್ರೆಕ್ಲೆ, ಎಸ್-ಡಬ್ಲು. ''ವಾಲ್ಟರ್ಸ್ ವೆಜಿಟೇಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಅರ್ಥ್.'' ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಸ್ಪ್ರಿಂಗರ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್, 2002. *ಬರ್ರೋಸ್, ಸಿ. ಜೆ. ''ಪ್ರೋಸೆಸಸ್ ಆಫ್ ವೆಜಿಟೇಶನ್ ಚೇಂಜ್''. [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್]]: ರೂಟ್ಲೆಡ್ಜ್ ಪ್ರೆಸ್, 1990. *ಫೆಲ್ಡ್‌ಮೆಯೆರ್-ಕ್ರಿಸ್ಟೀ, ಇ., ಎನ್. ಇ. ಜಿಮ್ಮರ್ಮನ್, ಮತ್ತು ಎಸ್. ಘೋಶ್. ''ಮಾಡರ್ನ್ ಅಪ್ರೋಚಸ್ ಇನ್ ವೆಜಿಟೇಶನ್ ಮಾನಿಟರಿಂಗ್''. [[ಬುಡಾಪೆಸ್ಟ್]]: ಅಕಾಡೆಮಿಯಾಯಿ ಕಿಯಾಡೊ, 2005. *ಗ್ಲೀಸನ್, ಎಚ್.ಎ. 1926. ದಿ ಇಂಡಿವಿಜುಯಲಿಸ್ಟಿಕ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್. ಬುಲೆಟಿನ್ ಆಫ್ ದಿ ಟೊರ್ರೇ ಬೊಟಾನಿಕಲ್ ಕ್ಲಬ್, 53:1-20. *ಗ್ರೈಮ್, ಜೆ.ಪಿ. 1987. ''ಪ್ಲಾಂಟ್ ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಟೆಜೀಸ್ ಮತ್ತು ವೆಜಿಟೇಶನ್ ಪ್ರೊಸೆಸಸ್''. ವಿಲೇ ಇಂಟರ್‌ಸೈನ್ಸ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಎನ್‌ವೈ. *ಕಾಬಟ್, ಪಿ., et al. (ಸಂಪಾದಕರು). ''ವೆಜಿಟೇಶನ್, ವಾಟರ್, ಹ್ಯೂಮನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಕ್ಲೈಮೇಟ್: ಎ ನ್ಯೂ ಪರ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟೀವ್ ಆನ್ ಅನ್ ಇಂಟರ್ಯಾಕ್ಟೀವ್ ಸಿಸ್ಟಂ''. [[ಹೀಡೆಲ್‌ಬರ್ಗ್]]: [[ಸ್ಪ್ರಿಂಗರ್-ವರ್ಲಾಗ್]] 2004. *ಮ್ಯಾಕಾರ್ತುರ್, ಆರ್.ಎಚ್. ಮತ್ತು ಇ.ಒ. ವಿಲ್ಸನ್. ''ದಿ ಥಿಯರಿ ಆಫ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಬಯೊಜಿಯಾಗ್ರಫಿ''. ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್: ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. 1967 *ಮುಯೆಲ್ಲರ್-ಡಂಬಾಯ್ಸ್, ಡಿ., ಮತ್ತು ಎಚ್. ಎಲೆನ್‌ಬರ್ಗ್. ''ಏಮ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮೆಥಡ್ಸ್ ಆಫ್ ವೆಜಿಟೇಶನ್ ಎಕಾಲಜಿ.'' ದಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬರ್ನ್ ಪ್ರೆಸ್, 2003. *ವ್ಯಾನ್ ಡೆರ್ ಮಾರೆಲ್, ಇ. ''ವೆಜಿಟೇಶನ್ ಎಕಾಲಜಿ''. ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್: ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ವೆಲ್ ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್, 2004. *ವಾಂಕಟ್, ಜೆ. ಎಸ್. ''ದಿ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ವೆಜಿಟೇಶನ್ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೇರಿಕಾ''. ಕ್ರೀಗರ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್ ಕೊ., 1992. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ]] 28pv8ozcp8vox820i6gacq7fqls2bji 0 24526 1382906 1379454 2026-08-15T15:21:40Z A826 72368 /* ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ ಭತ್ತದ ಕೃಷಿ */ 1382906 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox settlement | name = ಆಲಪುಳ | native_name = <!--Please do not add Malayalam or Hindi here, as per WP:NOINDICSCRIPT--> | native_name_lang = ml | other_name = ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇಯ್ | settlement_type = [[ಉಪನಗರ]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳದ ನಗರಸಭೆಗಳು|ನಗರಸಭೆ]]<ref name="auto">{{Cite web|url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf|title=Grama Panchayaths|website=lsgkerala.gov.in}}</ref> | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image1 = Alappuzha Boat Beauty W.jpg{{!}}ಕೆಟ್ಟುವಳ್ಳಂ | image2 = AC Road SH-11.JPG{{!}}AC ರಸ್ತೆ SH-11 | image3 = Alleppey beach.jpg{{!}}ಆಲಪುಳ ಬೀಚ್ | image4 = Mullakkal Devi.jpg{{!}}ಮುಲ್ಲಕ್ಕಲ್ ದೇವಿ | image5 = Alappuzha loves Wikimedia IMG 7655.JPG{{!}}ದೋಣಿ ಕೇಂದ್ರ | image6 = Jain-temple-alleppey.jpg{{!}}ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿನ ಜೈನ ದೇವಾಲಯ | image7 = Our Lady of Mount Carmel Cathedral.jpg{{!}}ಅವರ್ ಲೇಡಿ ಆಫ್ ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಥೆಡ್ರಲ್ }} | image_alt = | image_caption = '''ಮೇಲಿನ ಎಡದಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ''': [[ಕೆಟ್ಟುವಳ್ಳಂ|ಆಲಪುಳ ಹೌಸ್ಬೋಟ್]], [[ಆಲಪುಳ ಬೀಚ್]], [[ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರ]], [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಡಯಾಸಿಸ್ ಆಫ್ ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇಯ್|ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಥೆಡ್ರಲ್]], [[ಜೈನ ದೇವಾಲಯ, ಆಲಪುಳ|ಜೈನ ದೇವಾಲಯ]], [[ಮುಲ್ಲಕ್ಕಲ್ ದೇವಾಲಯ]], [[ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 11 (ಕೇರಳ)]] | mapframe = yes | mapframe-zoom = 12 | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|9.49|N|76.33|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|..Kerala Flag(INDIA).png}} [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = {{start date and age|17|08|1957}} | founder = | named_for = | governing_body = ಆಲಪುಳ ಪಟ್ಟಣ | leader_title = ನಗರಸಭಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು | leader_name = ಮೊಲ್ಲಿ ಜಾಕೋಬ್ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] | unit_pref = ಮೆಟ್ರಿಕ್ | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 65.57 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 240,991 | population_as_of = 2011 | population_rank = 6ನೇ | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |title=Table - 3 : Population, population in the age group 0-6 and literates by sex - Cities/Towns (in alphabetic order): 2001 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040225054758/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-date=2004-02-25 |access-date=7 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/india/kerala/3211__alappuzha/ |title=Cities and Towns in Alappuzha (Kerala, India) - Population Statistics, Charts |website=www.citypopulation.de |access-date=7 April 2024}}</ref> | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಇಂಗ್ಲಿಷ್<ref>{{Cite web|url=http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|title=The Kerala Official Language (Legislation) Act, 1969|access-date=3 July 2022|archive-date=20 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420030352/http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf|url-status=usurped}}</ref> | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್|PIN]] | postal_code = 688001 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | area_code = 0477 | registration_plate = *[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ RTO ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ#KL-ಕೇರಳ|KL]]-04 ಆಲಪುಳ, *KL-29 ಕಾಯಂಕುಲಂ *KL-30 ಚೆಂಗನ್ನೂರು *KL-31 ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ *KL-32 ಚೇರ್ತಲ *KL-66 ಕುಟ್ಟನಾಡ್ | blank1_name_sec1 = [[ಲಿಂಗಾನುಪಾತ]] | blank1_info_sec1 = 1079 [[ಪುರುಷ|♂]]/[[ಮಹಿಳೆ|♀]] | website = {{URL|alappuzha.gov.in}} | footnotes = | official_name = | nickname = '''"ಪೂರ್ವದ [[ವೆನಿಸ್]]"''' }} [[File:Sun rise view Alleppey backwaters , Kerala 06.jpg|thumb|ಸೂರ್ಯೋದಯ ನೋಟ ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇಯ್ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್, ಕೇರಳ]] '''ಆಲಪುಳ''' ({{IPA|ml|aːlɐpːuɻɐ|lang|Alappuzha.ogg}}) ಅಥವಾ '''ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇಯ್''' ದಕ್ಷಿಣ [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯ]]ವಾದ [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ]]ದ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ನಗರಸಭೆ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/alappuzha-beach/60/ |title=Alappuzha - a popular backwater destination in Kerala |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.dtpcalappuzha.com/ |title=DTPC Alappuzha {{!}} Alappuzha Tourist Places |website=DTPC alappuzha |language=en |access-date=2026-08-05}}</ref> ಇದು [[ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ|ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]] ನಿಂದ ಸುಮಾರು {{convert|130|km|1|abbr=on}} ಉತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. [[2011 ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಆಲಪುಳವು 240,991 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು {{convert|3675|/sqkm|abbr=on}} ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆಲಪುಳವು [[ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಂಗಮ್ ಯುಗ]]ದ ಹಿಂದಿನದು, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು [[ಪ್ಲಿನಿ ದಿ ಎಲ್ಡರ್]] 1ನೇ ಶತಮಾನ AD ಯಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ''ಬರಾಸೆಸ್'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India |url=https://alappuzha.nic.in/en/history/#:~:text=History%20says%20Alappuzha%20had%20trade,per%20GO(P)%20No |access-date=2024-08-16 |language=en-US}}</ref> ನಂತರ 16ನೇ ಮತ್ತು 17ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಪಟ್ಟಣವು [[ಡಚ್ ಮಲಬಾರ್|ಡಚ್]] ಮತ್ತು [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಭಾರತ|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. [[ರಾಜ ಕೇಶವದಾಸ್]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಬಂದರು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಹಾಕಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣವು ವೇಗದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ]] ಒಳಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಮಾನದಲ್ಲಿ ಕುಸಿತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=History of Alappuzha |url=https://www.alappuzhaonline.in/city-guide/history-of-alappuzha |website=www.alappuzhaonline.in}}</ref> ಇಂದು, ಆಲಪುಳವು ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಪಟ್ಟಣವು ಅದರ [[ಕೇರಳ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್|ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್]]ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ತಾರ್ಷಿಶ್ ನಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ<ref>{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}</ref> ಇದು [[ಓಣಂ]] ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ [[ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರವೇಶ ಬಿಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>"Nehru Trophy Boat Race.{{cite web|url=http://nehrutrophy.nic.in/new/home.html |title=The History of NTBR |access-date=2011-06-05 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718024917/http://nehrutrophy.nic.in/new/home.html |archive-date=18 July 2011 |df=dmy }}"</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mapsofindia.com/maps/india/tourist-centers.htm|title=Tourist Places in India, Best Places to Visit in India|website=Maps of India}}</ref> ಆಲಪುಳವು [[ತೆಂಗಿನ ನಾರು]] ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ತೆಂಗಿನ ನಾರು ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>"coir industry {{cite web|url=http://coirboard.gov.in/aboutcoir.htm |title= About Coir |access-date=2011-06-05 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813201137/http://coirboard.gov.in/aboutcoir.htm |archive-date=13 August 2011 |df=dmy }}"</ref> == ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು == ಹಿಂದಿನ [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ವಿಲೋನ್|ಕೊಲ್ಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಕಡಿದು, ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯು 17 ಆಗಸ್ಟ್ 1957 ರಂದು ರಚನೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಏಳು [[ತಾಲೂಕು]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ಚೇರ್ತಲ]], [[ಅಂಬಲಪ್ಪುಳ]], [[ಕುಟ್ಟನಾಡ್]], [[ತಿರುವಲ್ಲ]], [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು]], [[ಕಾರ್ತಿಕಪ್ಪಳ್ಳಿ]] ಮತ್ತು [[ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ]].<ref>{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com/|title=taluks in Alappuzha 1957|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14|archive-date=18 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111118145124/http://www.alleppeyonline.com/|url-status=dead}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಮತ್ತು ಕನಯನ್ನೂರು ತಾಲೂಕುಗಳು, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವೈಕೋಮ್, ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಮತ್ತು [[ಚಂಗನಶ್ಶೇರಿ]] ತಾಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಿರುವಲ್ಲ, [[ಕೋಝೆಂಚೇರಿ]] ಮತ್ತು [[ಅಡೂರು]] ತಾಲೂಕುಗಳು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಕುನ್ನತ್ತೂರು (ಕೇರಳ)|ಕುನ್ನತ್ತೂರು]] ಮತ್ತು [[ಕರುನಾಗಪ್ಪಳ್ಳಿ]] ತಾಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com/|title=boundaries|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14|archive-date=18 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111118145124/http://www.alleppeyonline.com/|url-status=dead}}</ref> ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಆರು ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಚೇರ್ತಲ, ಅಂಬಲಪ್ಪುಳ, ಕುಟ್ಟನಾಡ್, ಕಾರ್ತಿಕಪ್ಪಳ್ಳಿ, ಚೆಂಗನ್ನೂರು ಮತ್ತು ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ.<ref>{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com/|title=taluks in Alappuzha|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14|archive-date=18 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111118145124/http://www.alleppeyonline.com/|url-status=dead}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ {{cvt|1414|km2}}.<ref>{{Cite web |title=Alappuzha district profile |url=https://alappuzha.nic.in/en/district-profile/}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == {{More citations needed section|date=February 2023}} [[File:Stone bridge, Alleppey 1900.jpg|thumb|left|1900 ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಸೇತುವೆ.]] [[File:Alleppey canal.jpg|200px|thumb|ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಾಲುವೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲುದಾರಿ]] ಕೇರಳದ [[ಬ್ರೆಡ್ಬಾಸ್ಕೆಟ್|ಅಕ್ಕಿಯ ತಟ್ಟೆ]]ಯಾದ [[ಕುಟ್ಟನಾಡ್]], ಅದರ [[ಭತ್ತದ]] ಗದ್ದೆಗಳು, ಸಣ್ಣ ತೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ತೆಂಗಿನ ಮರಗಳ ಕಾಲುವೆಗಳೊಂದಿಗೆ, [[ಸಂಗಮ್ ಯುಗ]]ದ ಆರಂಭಿಕ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿತ್ತು.<ref name="alappuzha">{{cite web|url=https://www.alappuzha.com/pages/kuttanad|title=Kuttanad|website=www.alappuzha.com}}</ref> ''[[ಉನ್ನೂನೀಲಿ ಸಂದೇಶಂ]]'' ನಂತಹ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಒಳನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಕಲ್ಲಿನ ಶಾಸನಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳು, ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಯ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಂತಹ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತುಗಳು [[ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ|ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತವೆ. ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮವು 1ನೇ ಶತಮಾನ AD ಯಿಂದಲೂ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. [[ಕೊಕ್ಕಮಂಗಲಂ]] ನಲ್ಲಿರುವ ಚರ್ಚು [[ತೋಮಾ|ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಏಳು ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು,<ref name="Goswami">{{Cite news |last=Goswami |first=Arunansh B. |title=Saint Thomas the Apostle to Us Indians |url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/weltanschauung/saint-thomas-the-apostle-to-us-indians/ |access-date=2025-02-27 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>{{citation needed|date=July 2012}} ಅವರು [[ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತ]]ನ ಹನ್ನೆರಡು ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವರು 52 AD ಯಲ್ಲಿ [[ಮಾಲಿಯಂಕರ]]ದಲ್ಲಿ [[ಮುಝಿರಿಸ್]] ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ಇಳಿದರು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕ್ರಂಗನೋರ್]] ಅಥವಾ [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದರು.<ref name="Goswami"/> ಜಿಲ್ಲೆಯು 9ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ 12ನೇ ಶತಮಾನ AD ವರೆಗೆ ಎರಡನೇ ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು|ಚೆಂಗನ್ನೂರಿನ]] ವಿದ್ವಾಂಸ [[ಶಕ್ತಿಭದ್ರನ್]] ಬರೆದ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕವಾದ `ಅಶ್ಚರ್ಯ ಚೂಡಾಮಣಿ` ಎಂಬ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಯು ಅನೇಕ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಹಮ್ಮ ಬಳಿಯ ಮುಕ್ಕಲ್ ವಟ್ಟಂನಲ್ಲಿರುವ [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ]] ಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ಚೀರಪ್ಪಾಂಚಿರ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ತಮ್ಮ ಸಮರ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತ ಕಳರಿಗಾಗಿ. ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿಯವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆಲ್ಬಮ್ 'ಸಬರಿಮಲೈ ವಾ ಚರಣಂ ಸೊಲ್ಲಿ ವಾ' ಈ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ಮಹಿಷಿ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/%E2%80%98Swamiyae%E2%80%A6-Saranam-Aiyappa%E2%80%99/article15616424.ece|title='Swamiyae… Saranam Aiyappa'|first=S.|last=Shivpprasadh|newspaper=The Hindu |date=29 November 2012|via=thehindu.com}}</ref> 1498 ರಲ್ಲಿ [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]]ನಲ್ಲಿ ಇಳಿದ ನಂತರ, [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್|ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು]] ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹರಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಈಗಾಗಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು|ಕ್ರೈಸ್ತರನ್ನು]] ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕರನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. [[ಅರ್ಥುಂಕಲ್#ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾ, ಅರ್ಥುಂಕಲ್|ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾ]]ವನ್ನು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url=http://arthunkal.bizhat.com/arthunkal_church_history.html | publisher=Arthunkal Church | title=Arthunkal Church history}}</ref> 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಜನರು|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ಶಕ್ತಿಯು ಕುಸಿದಂತೆ, [[ಡಚ್ ಜನರು|ಡಚ್]]ರು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು [[ಪುರಕ್ಕಡ್]], [[ಕಾಯಂಕುಲಂ]] ಮತ್ತು ಕರಪ್ಪುರಂಗಳ [[ರಾಜ]]ರ ನಡುವೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ ಹಲವಾರು ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ [[ಕರಿಮೆಣಸು|ಮೆಣಸು]] ಮತ್ತು [[ಶುಂಠಿ]]ಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಅನೇಕ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೋದಾಮುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 'ಆಧುನಿಕ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು|ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ]] ನಿರ್ಮಾತೃ' ಆಗಿದ್ದ ಮಹಾರಾಜ [[ಮಾರ್ಥಾಂಡ ವರ್ಮ]] (1706–1758) ಆ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ [[ದಿವಾನ್]] [[ರಾಮಯ್ಯನ್ ದಳವಾಯ್]] (ಮೃತ 1756) [[ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ]]ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾರ್ಥಾಂಡ ವರ್ಮ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ, ರಾಮಯ್ಯನ್ ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರದ ಎಡಸ್ಸೇರಿ ಕುಟುಂಬದ (ಪಿಜಿಎನ್ ಉನ್ನಿಥನ್, ಈ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯ, ನಂತರ 1947 ರಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಕೊನೆಯ ದಿವಾನ್ ಆದರು) ಒಬ್ಬ ನಾಯರ್ ಮಹಿಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು. ಅವನ ಮರಣದ ನಂತರ ರಾಮಯ್ಯನ್ ವಂಶಸ್ಥರು ತಿರುವಾಂಕೂರನ್ನು ತೊರೆದು ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ಪುದುಕೋಟೈ]]ಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಅವರ ನಾಯರ್ ಪತ್ನಿಗೆ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸೇವೆಗಳ ಮನ್ನಣೆಯಾಗಿ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಉಡುಗೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಭತ್ಯೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಅವರ ಸ್ವಂತ ವಂಶಸ್ಥರಿಗೆ ದಳವಾಯ್ ಎಂಬ ಗೌರವಸೂಚಕ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಕರ್ನಲ್ [[ಜಾರ್ಜ್ ಮನ್ರೋ (ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿ)|ಜಾರ್ಜ್ ಮನ್ರೋ]] ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪುನರ್ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಐದು ಅಧೀನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ]]ದಲ್ಲಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. [[ತೆಂಗಿನ ನಾರು]] ಚಾಪೆಗಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು 1859 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1894 ರಲ್ಲಿ ನಗರ ಸುಧಾರಣಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಜಿಲ್ಲೆಯು ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. 1946 ರಲ್ಲಿ [[ಪುನ್ನಪ್ರ-ವಾಯಲರ್ ದಂಗೆ|ಪುನ್ನಪ್ರ ಮತ್ತು ವಾಯಲರ್]] ಹೋರಾಟಗಳು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ದಿವಾನ್ ಆಗಿದ್ದ ಸರ್ [[ಸಿ. ಪಿ. ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯರ್]] ವಿರುದ್ಧ ಜನರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿತು. ಇದು ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯರ್ ಅವರನ್ನು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ 24 ಮಾರ್ಚ್ 1948 ರಂದು ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವು ರಚನೆಯಾಯಿತು. ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ರಾಜ್ಯಗಳು 1 ಜುಲೈ 1949 ರಂದು ವಿಲೀನಗೊಂಡವು.<ref>{{Cite news |date=2016-06-30 |title=Princely states of Travancore and Cochin join the union post independence |url=https://www.thehindu.com/features/kids/Joining-hands/article14410304.ece |access-date=2025-02-27 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 1 ನವೆಂಬರ್ 1956 ರಂದು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ರಚನೆಯವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು, [[ರಾಜ್ಯಗಳ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆ ಕಾಯಿದೆ, 1956|ರಾಜ್ಯಗಳ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆ ಕಾಯಿದೆ 1956]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ. ಜಿಲ್ಲೆಯು 1 ಆಗಸ್ಟ್ 1957 ರಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಡಳಿತ ಘಟಕವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.<ref>{{Cite web |title=Alappuzha District formation |url=https://alappuzha.nic.in/en/history/}}</ref> === ರಾಜ ಕೇಶವದಾಸ್ ಮತ್ತು ಆಲಪುಳ === [[ರಾಜ ಕೇಶವದಾಸ್]], 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಧರ್ಮ ರಾಜ|ಧರ್ಮ ರಾಜ ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮ ವರ್ಮ]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು|ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ]] [[ದಿವಾನ್]] ಆಗಿದ್ದವರು ತಮ್ಮ ಯೋಜನಾ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ದಕ್ಷತೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆಲಪುಳ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|title=Alappuzha: A detailed Study for PSC {{!}} PSC Arivukal|url=https://www.pscarivukal.com/2020/02/alappuzha.html|access-date=2021-07-20|website=www.pscarivukal.com}}</ref> ಅವರು ಆಲಪುಳವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು [[ತಿರುವಾಂಕೂರು|ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಉತ್ತಮ ಯೋಜಿತ ಬಂದರು ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಗರ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಆಲಪುಳವು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಸರಕುಗಳನ್ನು ಬಂದರಿಗೆ ತರಲು ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್ನಿಂದ ಎರಡು ಸಮಾನಾಂತರ ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸೂರತ್, ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ಕಚ್ಛ್ನ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸರಕು ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು. ಆಲಪುಳವು ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಹಣಕಾಸಿನ ನರ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{cite book |last1=Kusuman |first1=Kakkaraveettil K. |title=A history of trade & commerce in Travancore: 1600 - 1805 |date=1987 |publisher=Mittal |location=Delhi |isbn=8170990262}}</ref> ಬಂದರು 1762 ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತೆಂಗಿನ ನಾರಿನ ಚಾಪೆ ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನ ನಾರಿನ ನೂಲಿನ ರಫ್ತಿಗಾಗಿ. ಕೇಶವದಾಸ್ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಮತ್ತು ಬಾಂಬೆಗೆ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮೂರು ಹಡಗುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇಯ್ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಸರಕುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ವಿಲೇವಾರಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಡಿಪೋವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://prd.kerala.gov.in/d_alappuzha.htm|title=Alappuzha - A brief history|access-date=23 April 2020|archive-date=30 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170930221743/http://prd.kerala.gov.in/d_alappuzha.htm|url-status=dead}}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕತೆ == {{wide image|File:VembanadAlleppey.jpg|800px|[[ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರ]]}} ಆಲಪುಳವು {{Coord|9.54|N|76.40|E|}} ನಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/13/Alappuzha.html |title=Maps, Weather, Videos, and Airports for Alappuzha, India |publisher=Fallingrain.com |access-date=2013-09-25}}</ref> ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರ {{convert|1|m|ft}}.<ref>[http://population.mongabay.com/population/india/1278985/alleppey elevation] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111116031902/http://population.mongabay.com/population/india/1278985/alleppey |date=16 November 2011 }}</ref> ಆಲಪುಳವು {{convert|1414|km2}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು {{convert|2195|km2}} [[ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರ]]ದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಆರು ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ 80 ಕಿ.ಮೀ ಕರಾವಳಿ ರೇಖೆಯನ್ನು ಸೇರುವ ಮೊದಲು ಹರಡುತ್ತವೆ. ಆಲಪುಳ ನಗರವು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3 (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3]] ರ ಭಾಗವಾಗಿರುವ [[ಕಾಲುವೆ]]ಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಅಡ್ಡಹಾಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.thehouseboatkerala.com/the-best-time-to-visit-alleppey.html|title=Alleppey|website=thehouseboatkerala.com}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು ಸರೋವರಗಳು, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಮರಳಿನ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಭರಣಿಕ್ಕಾವು]] ಮತ್ತು [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು]] ಬ್ಲಾಕ್ಗಳ ನಡುವೆ ಕೆಲವು ಚದುರಿದ ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರ್ವತಗಳು ಅಥವಾ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಲ್ಲ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವಿಲ್ಲ. ಆಲಪುಳವು ಅದರ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಪಟ್ಟಣವು ಸರೋವರಗಳು, ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು [[ಶುದ್ಧ ನೀರು|ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ]] ನದಿಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕರಾವಳಿ ಆಲಪುಳ ನೀರಿನ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯು 'ಚಕರ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಆಲಪುಳ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೀನು ಮತ್ತು [[ಸೀಗಡಿ]]ಗಳ ಅರಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಶೇಖರಣೆಯಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆಗಾಲದ ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಈ ವಾರ್ಷಿಕ ಮರಳು ದಿಬ್ಬದ ಬದಲಾವಣೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಜನರಿಗೆ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯವಾಗಿದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸೀಗಡಿ, [[ನಳ್ಳಿ]], ಮೀನುಗಳು, ಆಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ [[ಸಸ್ಯವರ್ಗ|ಸಸ್ಯವರ್ಗ]]ದಂತಹ ಸಮುದ್ರ ಜೀವನವು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. [[ಕೇರಳ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್|ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ದೂರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಸಾವಿರಾರು ವಲಸೆ [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಟೀಲ್]], [[ಬಾತುಕೋಳಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ನೀರುಕಾಗೆ]]ಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಕುಟ್ಟನಾಡ್ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶ, ಕೇರಳದ 'ಧಾನ್ಯದ ತೊಟ್ಟಿ'. [[ಕುಟ್ಟನಾಡ್]] ಕೇರಳದ ಅಕ್ಕಿಯ ತಟ್ಟೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಕೃಷಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲವೇ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="keralatourism.org">{{Cite web |title=Kuttanad - the Rice Bowl of Kerala in Alappuzha |url=https://www.keralatourism.org/destination/kuttanad-alappuzha/59/ |access-date=2025-03-11 |website=www.keralatourism.org |language=en}}</ref> ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು ಸರಾಸರಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 0.6 ರಿಂದ 2 ಮೀ ಕೆಳಗಿವೆ.<ref name="alappuzha"/> === ಹವಾಮಾನ === ಸಮುದ್ರದ ಸಾಮೀಪ್ಯದಿಂದಾಗಿ, ಆಲಪುಳದ ಹವಾಮಾನವು [[ಬೇಸಿಗೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಆರ್ದ್ರ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ತಂಪು ಮತ್ತು ಆಹ್ಲಾದಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿ ಮಾಸಿಕ ತಾಪಮಾನವು 27 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ಆಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಂತೆ, ಜಿಲ್ಲೆಯು ಎರಡು ಕಾಲಿಕ [[ಮಾನ್ಸೂನ್]]ಗಳ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆಲಪುಳ ಪಟ್ಟಣವು ದೀರ್ಘ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಋತುವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ [[ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್|ನೈಋತ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್]] ಎರಡೂ ಆಲಪುಳದ ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಜೂನ್ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗಿನ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಿಂದ ನವೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ಮಳೆಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪಡೆಯುವ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆಯು 2763 ಮಿ.ಮೀ.<ref>{{cite web|url=https://www.mapsofindia.com/maps/india/annualrainfall.htm|title=Annual Rainfall Map of India, Rainfall in India|website=Maps of India}}</ref> {{Weather box | location = ಆಲಪುಳ (1991–2020, ತೀವ್ರತೆಗಳು 1944–2012) | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 36.7 | Feb record high C = 37.4 | Mar record high C = 37.9 | Apr record high C = 38.2 | May record high C = 36.7 | Jun record high C = 37.2 | Jul record high C = 34.0 | Aug record high C = 34.2 | Sep record high C = 34.8 | Oct record high C = 35.6 | Nov record high C = 35.4 | Dec record high C = 36.6 | year record high C = 38.2 | Jan record low C = 17.3 | Feb record low C = 18.7 | Mar record low C = 18.8 | Apr record low C = 19.2 | May record low C = 20.0 | Jun record low C = 19.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.4 | Sep record low C = 20.4 | Oct record low C = 19.3 | Nov record low C = 20.0 | Dec record low C = 17.8 | year record low C = 17.3 |Jan high C = 32.7 |Feb high C = 33.0 |Mar high C = 33.6 |Apr high C = 33.7 |May high C = 32.8 |Jun high C = 30.4 |Jul high C = 29.4 |Aug high C = 29.6 |Sep high C = 30.5 |Oct high C = 31.3 |Nov high C = 32.0 |Dec high C = 32.5 | year high C = 31.8 |Jan low C = 22.5 |Feb low C = 23.6 |Mar low C = 25.0 |Apr low C = 25.4 |May low C = 25.3 |Jun low C = 23.9 |Jul low C = 23.2 |Aug low C = 23.5 |Sep low C = 23.8 |Oct low C = 23.8 |Nov low C = 23.8 |Dec low C = 22.9 | year low C = 23.9 | rain colour = green | Jan rain mm = 16.3 | Feb rain mm = 42.1 | Mar rain mm = 62.7 | Apr rain mm = 131.7 | May rain mm = 274.1 | Jun rain mm = 592.0 | Jul rain mm = 485.9 | Aug rain mm = 349.8 | Sep rain mm = 296.5 | Oct rain mm = 357.4 | Nov rain mm = 175.8 | Dec rain mm = 48.2 | year rain mm = 2832.4 | Jan rain days = 1.0 | Feb rain days = 1.9 | Mar rain days = 3.3 | Apr rain days = 6.7 | May rain days = 11.6 | Jun rain days = 21.3 | Jul rain days = 21.4 | Aug rain days = 16.6 | Sep rain days = 13.8 | Oct rain days = 15.0 | Nov rain days = 8.5 | Dec rain days = 2.9 | year rain days = 123.9 |time day = 17:30 [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | Jan humidity = 68 | Feb humidity = 70 | Mar humidity = 73 | Apr humidity = 74 | May humidity = 78 | Jun humidity = 86 | Jul humidity = 88 | Aug humidity = 87 | Sep humidity = 84 | Oct humidity = 81 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 71 |year humidity = 86 |source 1 = [[ಭಾರತ ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ]]<ref name=IMDnormals> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20240408025145/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | archive-date = 8 April 2024 | url = https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Station: Alappuzha Climatological Table 1991–2020 | work = Climatological Normals 1991–2020 | publisher = India Meteorological Department | access-date = 7 July 2024}}</ref><ref> {{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M105 | access-date = 19 February 2020}}</ref> }} == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {{bar box |width=250px |barwidth=100px | title = ಆಲಪುಳ ನಗರದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ (2011) | left1 = | right1 = ಶೇಕಡಾವಾರು | float = right | bars = {{bar percent|[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]|darkorange|49.85}} {{bar percent|[[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]|blue|26.23}} {{bar percent|[[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ]]|green|23.62}} {{bar percent|ಇತರೆ|black|0.30}} }} [[File:JainTempleAlappuzhaFrontPrd.jpg|thumb|250px|ಜೈನ ದೇವಾಲಯ, ಆಲಪುಳ]] {{Historical populations |state=collapsed |align=right |1991 | 174,666 |2001 | 239,384 |2011 | 240,991 |footnote = ಮೂಲಗಳು: * 1991-2011<ref>{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/india/kerala/3211__alappuzha/|title=Cities and towns in Alappuzha district|website=citypopulation.de}}</ref> }} 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಆಲಪುಳ ನಗರಸಭೆ+ಬಾಹ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು 116,439 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 124,552 ಮಹಿಳೆಯರೊಂದಿಗೆ 240,991 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ನಗರವು ಆಲಪುಳ ನಗರಸಭೆ ಮತ್ತು [[ಪುನ್ನಪ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಕಲಾರ್ಕೋಡ್]] ಗ್ರಾಮಗಳ ಬಾಹ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ {{cvt|65.57|km2}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗೆ 3,675 ಜನರ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆರು ವರ್ಷದೊಳಗಿನ 22,361 ಜನರಿದ್ದರು. ಆಲಪುಳ ನಗರದ [[ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ]]ವು 95.81% ರಷ್ಟಿದ್ದು, 209,201 ಸಾಕ್ಷರರಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ 101,927 ಪುರುಷರು (97.3%) ಮತ್ತು 107,274 ಮಹಿಳೆಯರು (94.43%). ಆಲಪುಳವು 1070 ರ ಲಿಂಗಾನುಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>[https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11379/download/14492/DDW32C-01%20MDDS.XLS Census India 2011]</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಹಿಂದೂಗಳು]], ಮತ್ತು ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ಕ್ರೈಸ್ತರು]] ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಮರು]] ಇದ್ದಾರೆ. ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ [[ಮಲಯಾಳಂ]], ಆದರೂ ಅನೇಕ ಜನರು [[ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆ|ಕೊಂಕಣಿ]] ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆಲಪುಳ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿನ ಮಲಂಕರ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು ಮಲಂಕರ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ನ [[ಮಲಂಕರ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಡಯಾಸಿಸ್ ಆಫ್ ನಿರಣಂ|ನಿರಣಂ ಡಯಾಸಿಸ್]] ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚು ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, ಆಲಪುಳವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ ಗ್ರೆಗೋರಿಯೋಸ್ ಕರುಣ್ಯ ಥೀರಂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸಹ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=St. Thomas Church, Parish |url=https://alappuzhaorthodoxchurch.org/parish.html |website=Alappuzha Orthodox Church |access-date=31 January 2025}}</ref> ಮಾತನಾಡುವ ಮಲಯಾಳಂನ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಉಪಭಾಷೆಯು ಕೇಂದ್ರ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಉಪಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.jaimalayalam.com/maladialect.htm |title=dialect |publisher=Jaimalayalam.com |date= |access-date=2021-02-14}}</ref> ಕೊಂಕಣಿ ಎಂಬುದು [[ಕೊಂಕಣ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. 16ನೇ ಮತ್ತು 18ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮತ್ತು ಡಚ್ ಆಕ್ರಮಣಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ [[ಕೊಂಕಣಿ]]ಗಳು [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ರಾಜ್ಯದ [[ತುರವೂರು, ಚೇರ್ತಲ|ತುರವೂರು]], [[ಚೇರ್ತಲ]] ಮತ್ತು ಆಲಪುಳಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಾದ [[ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]], ಮತ್ತು [[ಕೊಲ್ಲಂ]]ಗಳಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಈ ಜನರ ಬಹುಪಾಲು ಜನರು ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.gosripuram.org.in/Community4.htm |title=migration of konkanis |publisher=Gosripuram.org.in |access-date=2013-09-25 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927053619/http://www.gosripuram.org.in/Community4.htm |archive-date=27 September 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://gsbkonkani.net/OurHistory.htm |title=migration of konkanis |publisher=Gsbkonkani.net |access-date=2013-09-25 |archive-date=19 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110919072443/http://www.gsbkonkani.net/OurHistory.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[[ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|"migration of konkanis]]</ref> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[File:Alleppey Boat houses.jpg|thumb|[[ಹೌಸ್ಬೋಟ್]]ಗಳು ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇಯ್ನಲ್ಲಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕೇರಳದ ಅಕ್ಕಿಯ ತಟ್ಟೆಯಾದ [[ಕುಟ್ಟನಾಡ್]] ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೈಗಾರಿಕಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದಿದ್ದರೂ, [[ತೆಂಗಿನ ನಾರು]] ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನ ನಾರಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಸಮುದ್ರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಕೈಮಗ್ಗಗಳು, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ [[ಕರಕುಶಲ]] ವಸ್ತುಗಳು, [[ಕಳ್ಳು ಹಿಂಡುವುದು]] ಆಧಾರಿತ ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ನಾರು ಉದ್ಯಮದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೆಲೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.scribd.com/document/56052689/Final-Body|title=Final Body|website=Scribd}}</ref> [[File:Coco Boat Allapphy Kerala.JPG|thumb|ಆಲಪುಳವು ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.]] ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಸಿಪ್ಪೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆಯ ಪ್ರವೇಶಸಾಧ್ಯತೆಯು ಈ ಉದ್ಯಮದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. [[ಅರಬ್ಬರು]] ಬಹಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ತೆಂಗಿನ ನಾರಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಚಾಪೆ ಮತ್ತು ಮೆತ್ತೆಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು 1859 ರಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸ್ ದುರ್ರಾಗ್ ಅವರು ಮೊದಲು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref>"mats {{cite web|url=http://www.deputycollector.in/uploads/sub_sub_cont/1103151300189140KERALA%20ECONOMY.pdf |title=Archived copy |access-date=2011-06-06 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110409171842/http://www.deputycollector.in/uploads/sub_sub_cont/1103151300189140KERALA%20ECONOMY.pdf |archive-date=9 April 2011 |df=dmy }}"</ref> ತೆಂಗಿನ ನಾರು ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 1955 ರಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ನಾರು ಉದ್ಯಮ ಕಾಯಿದೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=https://www.scribd.com/doc/40081419/Coir-Board-today|title=coir board|access-date=8 September 2017|archive-date=19 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101119115131/http://www.scribd.com/doc/40081419/Coir-Board-today|url-status=dead}}</ref> [[ಕಲಾವೂರು]]ನಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ನಾರು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>"coir research {{cite web|url=http://www.ccriindia.org/Portal/web%20home%20page/CCRI%20frond%20icon%20file.htm |title=Central Coir Research Institute |access-date=2011-06-05 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912002921/http://www.ccriindia.org/Portal/web%20home%20page/CCRI%20frond%20icon%20file.htm |archive-date=12 September 2011 |df=dmy }}"</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತೆಂಗಿನ ನಾರು ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು 1965 ರಲ್ಲಿ ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. [[ತೆಂಗಿನ ನಾರು]] ಆಲಪುಳ, [[ಕಾಯಂಕುಲಂ]], [[ಕೊಕ್ಕೋತಮಂಗಲಂ]], [[ಕೋಮಲಪುರಂ]], [[ಮನ್ನಂಚೇರಿ]], [[ಮುಹಮ್ಮ]] ಮತ್ತು [[ವಾಯಲರ್]]ಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಸರಕು.<ref>{{cite web|url=https://www.scribd.com/doc/56052689/8/INDUSTRY-PROFILE |title=coir |publisher=Scribd.com |access-date=2013-09-25}}</ref> ತೆಂಗಿನ ನಾರಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು [[ಚೇರ್ತಲ]] ಮತ್ತು [[ಮನ್ನಂಚೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ಸುಣ್ಣದ ಚಿಪ್ಪು [[ಆರೂಕುಟ್ಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೋಡಮ್ತುರುತ್]]ನಲ್ಲಿ, [[ಪ್ಲೈವುಡ್]] [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು]]ನಲ್ಲಿ, ಕೆಲ್ಟ್ರಾನ್ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು [[ಆರೂರು]]ನಲ್ಲಿ,<ref>"Keltron Controls {{cite web|url=http://www.veethi.com/Alappuzha-Computers-and-Electronics--yellowpages_list_details-list_id-156071.htm |title=Archived copy |access-date=7 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727000954/http://www.veethi.com/Alappuzha-Computers-and-Electronics--yellowpages_list_details-list_id-156071.htm |archive-date=27 July 2011 |df=dmy }}"</ref> [[ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್]] [[ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ]]ದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನ ಎಣ್ಣೆ [[ತನ್ನೀರ್ಮುಕ್ಕಂ]]ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಸರಕುಗಳೆಂದರೆ [[ಕೊಪ್ರಾ]], ಗಾಜು, ಚಾಪೆ ಮತ್ತು [[ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿ]]ಗಳು.<ref>"coir mat {{cite web|url=http://coirboard.gov.in/dir_manufacturers_mats.htm |title=Resources|access-date=7 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813201755/http://coirboard.gov.in/dir_manufacturers_mats.htm |archive-date=13 August 2011 |df=dmy }}"</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಆದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಟ್ಟಣದ ಸುಂದರ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್ಗಳ ನೋಟವನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಒದಗಿಸುವ [[ಹೌಸ್ಬೋಟ್]]ಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರಣವೆಂದರೆ [[ಮುನ್ನಾರ್]], [[ವರ್ಕಲ]] ಮತ್ತು [[ವಯನಾಡ್]] ನಂತಹ ಇತರ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳ ಸಾಮೀಪ್ಯ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪ್ರವಾಸಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2021 ಮತ್ತು 2020 ರ ನಡುವೆ ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇಯ್ಗೆ ಆಗಮಿಸುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ 74.55% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿಯು 51.09% ರಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Tourism |first=Kerala |title=Kerala Statistics – 2021 - Highlights |url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_202120220530122636.pdf |access-date=12 January 2023 |website=Kerala Tourism: Official Website |language=English}}</ref> == ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ ಭತ್ತದ ಕೃಷಿ == [[Image:Kerala Kuttanad2.jpg|thumb|ಕುಟ್ಟನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು]] ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವೆಂದರೆ ಕೃಷಿ. ಕೇರಳದ ಅಕ್ಕಿಯ ತಟ್ಟೆ, ಕುಟ್ಟನಾಡು ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="keralatourism.org"/> ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮರುಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹಂತಗಳಿದ್ದವು. ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಹಣಕಾಸಿನ ಬೆಂಬಲವಿಲ್ಲದೆ ಖಾಸಗಿ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ನಡೆಸಿದರು. 1865 ರಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ್ಯವು ಮಾಡಿದ ''ಪಟ್ಟೋಮ್ ಪ್ರಕಟಣೆ''ಯು 1865 ಮತ್ತು 1890 ರ ನಡುವಿನ ಮರುಪಡೆಯುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೋಲ್ಡರ್ಗಳ ನೀರು-ವಿಸರ್ಜನೆಯನ್ನು ನೀರಿನ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಸ್ತಚಾಲಿತವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 250 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮರುಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಪಡೆಯಲಾದ ವೆನಾಡು ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಮಡತಿಲ್ ಸರೋವರವನ್ನು ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರದಿಂದ ಮರುಪಡೆಯಲಾದ ಮೊದಲ ''ಕಾಯಲ್ ನಿಲಂ'' (ಸರೋವರ-ಮರುಪಡೆಯಲಾದ ಭೂಮಿ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |author=M.S. Swaminathan, FRS |title=The Kuttanadu Below Sea Level Farming System, India |newspaper=FAO Website |date=May 2013 |page=8 |url=http://www.fao.org/fileadmin/templates/giahs_assets/Information_Resources_Annexes/Japan_Forum/Kuttanad_Below_Sea_Level_Farming_System.pdf |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611175117/http://www.fao.org/fileadmin/templates/giahs_assets/Information_Resources_Annexes/Japan_Forum/Kuttanad_Below_Sea_Level_Farming_System.pdf |archive-date=11 June 2015 }}</ref> ಸರೋವರ-ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕ ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು [[ಪಲ್ಲಿತಾನಂ ಲುಕಾ ಮತ್ತಾಯಿ]] ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite news |author=G S Unnikrishanan Nair |title=Kuttanad; Our Heritage Our wealth |newspaper=KERALA CALLING |date=September 2013 |pages=16–20 |url=http://www.kerala.gov.in/docs/publication/2013/kc/september_13/16.pdf |access-date=26 Sep 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927092458/http://www.kerala.gov.in/docs/publication/2013/kc/september_13/16.pdf |archive-date=27 September 2013 }}</ref> ಎರಡನೇ ಹಂತವು (1890 ರಿಂದ 1903) ಆಗಿತ್ತು.{{citation needed|date=August 2025}} 1920 ರಿಂದ 1940 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿಯ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಕುಸಿತದ ಕಾರಣ, ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಿಧಾನವಾದವು, ನಂತರ 1940 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ವೇಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರವು ''ಹೆಚ್ಚು ಆಹಾರ ಬೆಳೆಸಿ'' ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟಾರ್ಗಳ ಆಗಮನವು ಹಿಂದಿನ ಅವಧಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಸುಲಭ, ಅಗ್ಗ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಮರುಪಡೆಯುವಿಕೆಯ ಕೊನೆಯ ಭಾಗವಾದ Q, S ಮತ್ತು T ಬ್ಲಾಕ್ಗಳನ್ನು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|last=Studies Society|first=Thiruvananthapuram Economic|date=August 2017|title=Agricultural Development of Kerala From 1800 AD to 1980 AD: A Survey of Studies|url=http://keralaeconomy.com/admin/pdfs/A%20Survey%20of%20Studies.pdf|website=keralaeconomy.com}}</ref> === ಮುಪ್ಪಾಳಂ ಸೇತುವೆಯ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ === ಐಕಾನಿಕ್ ಮುಪ್ಪಾಳಂ,<ref>{{Cite news |last=Viswam |first=Vishak |date=March 13, 2025 |title=Can Nalpalam fill the big shoes of Alappuzha's iconic Muppalam? |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2025/Mar/13/can-nalpalam-fill-the-big-shoes-of-alappuzhas-iconic-muppalam |work=The New Indian Express |pages=1}}</ref> ಅಥವಾ ಟ್ರಿಪಲ್ ಸೇತುವೆ, ಆಲಪುಳ ಪಟ್ಟಣದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದು ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಹೊಸ ನಾಲ್ಕು-ಪಂಕ್ತಿ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಪಾಳಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೇತುವೆಯು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕಾಲುವೆಗಳಾದ ವಡಾ ಕಾಲುವೆ ಮತ್ತು ಕಾಮರ್ಷಿಯಲ್ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಆಲಪುಳದ ರಸ್ತೆ ಜಾಲ ಮತ್ತು ಗುರುತಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಸೇತುವೆಯು ವಿವಿಧ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಾದ ಮಲಯಾಳಂ, ಹಿಂದಿ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಅದರ ಸಿನಿಮೀಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಪ್ಪಾಳಂ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಆಧುನಿಕ, ನಾಲ್ಕು-ಪಂಕ್ತಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಪಾಳಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಕಿತ್ತುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಕೇರಳ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ಇಲಾಖೆಯ (PWD) ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಸ್ಥಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. == ಸಾರಿಗೆ == {{wide image|Pallathuruthi bridge pano small.jpg|1200px|align-cap=center| [[ಪಲ್ಲತ್ತುರುತಿ]] ಸೇತುವೆ}} === ರಸ್ತೆ === ==== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ==== [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66]], [[ಪನ್ವೆಲ್]] ಅನ್ನು [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]]ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಆಲಪುಳ [[ನಗರ ಕೇಂದ್ರ]]ದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕೊಮ್ಮಾಡಿ ಮತ್ತು [[ಕಲಾರ್ಕೋಡ್]] ನಡುವಿನ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಲು [[ಆಲಪುಳ ಬೈಪಾಸ್]] ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 ಆಲಪುಳ ನಗರವನ್ನು ಮುಂಬೈ, [[ಉಡುಪಿ]], [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]], ಎರ್ನಾಕುಲಂ, ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ನಂತಹ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಕರಾವಳಿ-ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಲಪುಳವನ್ನು [[ಕೊಡೈಕನಾಲ್]] ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು [[ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 11 (ಕೇರಳ)|ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 11]] ಅನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗೆ ಉನ್ನತೀಕರಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಇದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/150809/nation-current-affairs/article/jawahar-thayankari-lifts-nehru-trophy|title=Jawahar Thayankari lifts Nehru trophy|newspaper=[[Deccan Chronicle]]|date=9 August 2015}}</ref> ==== ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ==== [[File:KSRTC Bus stand Alappuzha.jpg|thumb|250px|ಆಲಪುಳ KSRTC ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] [[File:AC Road SH-11.JPG|250px|thumb|ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 11]] ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಆಲಪುಳ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 11 [[ಕಲಾರ್ಕೋಡ್]] ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ [[ಪೆರುನ್ನ]]ದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ AC ರಸ್ತೆ (ಆಲಪುಳ-[[ಚಂಗನಶ್ಶೇರಿ]] ರಸ್ತೆ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು 24.2 ಕಿ.ಮೀ ದೂರವನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಲಪುಳ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಯಾಗಿದೆ. [[ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 40 (ಕೇರಳ)|ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 40]] ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಆಲಪುಳ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ನ [[ಮಧುರೈ]]ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಏಕೈಕ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. [[ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 (ಕೇರಳ)|ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66]] ಆಲಪುಳ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಥೊಪ್ಪುಂಪಾಡಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=maps&pageId=248|title=PWD Public Site|access-date=7 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20101201055331/http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=maps&pageId=248|archive-date=1 December 2010|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ಆಲಪುಳವು ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ]]ದ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣವು (ರಾಜ್ಯ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮದ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯ ಬಳಿ, ಬೋಟ್ ಜೆಟ್ಟಿ ರಸ್ತೆ) ಸರ್ಕಾರಿ ನಡೆಸುವ ಬಸ್ಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು V K ಸೋಮನ್ ಸ್ಮಾರಕ ನಗರಸಭಾ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣವು (ವಾಝಿಚೇರಿ ಬಳಿ) ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದದ ಗಾಡಿ ಸೇವೆಗಳಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. KSRTC ಬಸ್ಗಳು ಆಲಪುಳವನ್ನು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮೈಸೂರು]], [[ಕೊಲ್ಲೂರು, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲೂರು]], [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]], [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]], ಮತ್ತು [[ತಿರುವಲ್ಲ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ [[ಸ್ಟೇಟ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ನಿಗಮ|SETC]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ|TNSTC]] ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಹಲವಾರು ದೈನಂದಿನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ]]ವು ಆಲಪುಳದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಎರಡು ದೈನಂದಿನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.{{citation needed|date=February 2023}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 ರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ವಲವನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ|KSRTC]] ಡಿಪೋ ಮತ್ತು ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣವು ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ಜಲ === ಹಲವಾರು ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಜಲ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾರಿಗೆ ಸಾಧನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಭಾರತದ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ-3]] ಆಲಪುಳದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ|SWTD]] ದೋಣಿ ಜೆಟ್ಟಿಯು [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ|KSRTC]] ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಎದುರು ನಗರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ನಗರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಜೆಟ್ಟಿಗಳಿಗೆ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳಿಂದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ|SWTD]] ದೋಣಿಯನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಹೌಸ್ಬೋಟ್ಗಳಿಗೆ ಅಗ್ಗದ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. [[File:The Public Transport Through Waters in Kerala.jpg|thumb|ಕೇರಳದ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್ನೊಳಗೆ ದೂರ-ದೂರ ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಏಜೆನ್ಸಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ]] === ರೈಲ್ವೇ === [[ಆಲಪುಳ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಆಲಪುಳ]]ವು [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ-ಕಾಯಂಕುಲಂ ಕರಾವಳಿ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ]]ದಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರಂ, ಕೊಲ್ಲಂ, ಕೊಚ್ಚಿ, [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]], [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ದೆಹಲಿ]], [[ಬೊಕಾರೊ ಸ್ಟೀಲ್ ಸಿಟಿ|ಬೊಕಾರೊ]] ಮತ್ತು [[ಮುಂಬೈ]] ನಂತಹ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. [[ಆಲಪುಳ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ನಗರದ ಹೃದಯಭಾಗದಿಂದ ಸುಮಾರು {{convert|4|km|mi}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>Trains from Alappuzha {{cite web|url=http://www.indiantrains.org/station-details/?code%3DALLP%26name%3DALLEPPEY |title=Indian Trains: Alleppey (ALLP) Railway Station Details |access-date=2011-06-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110906084048/http://www.indiantrains.org/station-details/?code=ALLP&name=ALLEPPEY |archive-date=6 September 2011 |df=dmy }}</ref> [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಧನ್ಬಾದ್]] ಮತ್ತು [[ಟಾಟಾನಗರ]] ನಂತಹ ನಗರಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟು ನಾಲ್ಕು ರೈಲುಗಳು ಆಲಪುಳದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ದಿನವಿಡೀ ಸ್ಥಳೀಯ ರೈಲುಗಳು ಸಹ ಓಡುತ್ತವೆ, ಇದು ಆಲಪುಳವನ್ನು ಸಮೀಪದ ಇತರ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಆಲಪುಳವು ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, [[ದೆಹಲಿ]], [[ಚಂಡೀಗಢ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಮತ್ತು [[ಅಮೃತಸರ]] ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಂದ ರೈಲುಗಳು ಈ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ.<ref>[https://www.atdcalleppey.com/ ATDC – Alleppey Tourism Development Co-operative Society Ltd.], is the premier body in the district of Alleppey, Kerala for the promotion of tourism.</ref> ===ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ=== [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], ಇದು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ {{convert|78|km|mi}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಸಮೀಪದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ {{convert|159|km|mi}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಇತರ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಇತರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಆಲಪುಳವನ್ನು ತಲುಪಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇತರ ಸಮೀಪದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೆಂದರೆ [[ಕಾಲಿಕಟ್]] ({{convert|236|km|mi}}) ಮತ್ತು [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]] ({{convert|254|km|mi}}) ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು. ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿನ ಹೆಲಿಪ್ಯಾಡ್ ಅನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ. == ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ == {| class="wikitable" style="float:right; margin: 0 1em 0 0;" |- !colspan="2"| ಆಲಪುಳ ನಗರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು |- | [[ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್]] | ಅಲೆಕ್ಸ್ ವರ್ಗೀಸ್ IAS |- | ನಗರಸಭಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು | ಮೊಲ್ಲಿ ಜಾಕೋಬ್ |- | [[ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ (ಭಾರತ)|SP & ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]] |ಎಂ.ಪಿ. ಮೋಹನಚಂದ್ರನ್ IPS<ref>{{cite web|url=http://alappuzha.nic.in/ele2009_phone.htm |title=Election 2009 - Alappuzha District, Kerala State, India - Observers |access-date=2012-04-22 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807061530/http://alappuzha.nic.in/ele2009_phone.htm |archive-date=7 August 2011}}</ref> |} [[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7599.JPG|thumb|250px|ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇಯ್ ಬಾರ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ [[ರಾಜಸ್ವ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ-ಸರ್ಕಾರ|ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ-ಸರ್ಕಾರ]]. ರಾಜಸ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಎರಡು ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗಗಳು, ಆರು [[ತಾಲೂಕು]]ಗಳು ಮತ್ತು 91 ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎರಡು ರಾಜಸ್ವ ವಿಭಾಗಗಳು [[ಚೇರ್ತಲ]], [[ಅಂಬಲಪ್ಪುಳ]] ಮತ್ತು [[ಕುಟ್ಟನಾಡ್]] ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು 47 ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಆಲಪುಳ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ತಿಕಪ್ಪಳ್ಳಿ]], [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು]] ಮತ್ತು [[ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ]] ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು 44 ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು]] ವಿಭಾಗ. ಜನಗಣತಿಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ, [[ಆರೂರು]], [[ಆರೂಕುಟ್ಟಿ]], [[ಕೋಡಮ್ತುರುತ್]], [[ತನ್ನೀರ್ಮುಕ್ಕಂ]] ವಡಕ್ಕು, ತಾನೀರ್ಮುಕ್ಕಂ ಥೇಕ್ಕು, [[ವಾಯಲರ್]] ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು [[ಕೊಕ್ಕೋತಮಂಗಲಂ]] ಗ್ರಾಮಗಳು, ಚೇರ್ತಲ [[ನಗರಸಭೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, 1981 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಮೂರು ಅಂಶಗಳ ಮಾನದಂಡಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.{{citation needed|date=February 2023}} ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ-ಸರ್ಕಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಐದು ವಿಧಾನಬದ್ಧ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು 71 [[ಪಂಚಾಯತ್]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಲಾಕ್ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಲಾಕ್ನ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಜನಗಣತಿ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.alappuzha.nic.in/admin.htm |title=Official Web Site of Alappuzha, Kerala, India |access-date=2011-06-09 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721162712/http://www.alappuzha.nic.in/admin.htm |archive-date=21 July 2011 |df=dmy }}</ref> [[2011 ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ|2011 ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ]]ಗಾಗಿ ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ|ವಿಧಾನಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿದ್ದವು. ಅವು [[ಆರೂರು]], [[ಚೇರ್ತಲ]], ಆಲಪುಳ, [[ಕುಟ್ಟನಾಡ್]], [[ಹರಿಪಾಡ್]], [[ಕಾಯಂಕುಲಂ]], [[ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ]] ಮತ್ತು [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು]].<ref>{{cite web|author=Kerala Legislature |url=http://www.niyamasabha.org/codes/members.htm |title=Niyamsabha official site |publisher=Niyamasabha.org |date= |access-date=14 February 2021}}</ref> ಆಲಪುಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಆಲಪುಳ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)ದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತರ [[ಲೋಕಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದರೆ [[ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ]].<ref>{{Cite web |url=http://eci.nic.in/archive/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=constituency |access-date=9 June 2011 |archive-date=18 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718054105/http://eci.nic.in/archive/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |url-status=dead }}</ref> {| border="2" |- ! colspan="2" | '''ಸಂಸತ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು''' |- ! ಹೆಸರು ! ಲೋಕ-ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ! ವರ್ಷ ! ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ |- | ಪಿ. ಕೆ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ | ಆಲಪುಳ | 1962–1977 | ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಅಂಬಲಪ್ಪುಳ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ) |- | ಆರ್. ಅಚುತನ್ | ಮಾವೇಲಿಕರ | 1962–1967 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | ಜಿ.ಪಿ. ಮಂಗಳತ್ತುಮಡೋಮ್ | ಮಾವೇಲಿಕರ | 1967–1971 | ಸಮ್ಯುಕ್ತ ಸೋಷಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ |- | [[ಆರ್. ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] | ಮಾವೇಲಿಕರ | 1971–1977 | ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | ಬಿ.ಕೆ. ನಾಯರ್ | ಮಾವೇಲಿಕರ | 1977–1980 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | ಸುಸೀಲಾ ಗೋಪಾಲನ್ | ಆಲಪುಳ | 1980–1984 | ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) |- | [[ಪಿ. ಜೆ. ಕುರಿಯನ್|ಪ್ರೊ. ಪಿ.ಜೆ. ಕುರಿಯನ್]] | ಮಾವೇಲಿಕರ | 1980–1984,1989-1998 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | ವಕ್ಕೊಮ್ ಪುರುಷೋತ್ತಮ್ | ಆಲಪುಳ | 1984–1991 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಥಂಪನ್ ಥಾಮಸ್]] | ಮಾವೇಲಿಕರ | 1984–1989 | ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ |- | ಟಿ. ಜೆ. ಅಂಜಲೋಸ್ | ಆಲಪುಳ | 1991–1996 | ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) |- | [[ರಮೇಶ್ ಚೆನ್ನಿತಲ]] | ಮಾವೇಲಿಕರ | 1999–2004 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಸಿ. ಎಸ್. ಸುಜಾತಾ|ಸಿ.ಎಸ್. ಸುಜಾತಾ]] | ಮಾವೇಲಿಕರ | 2004–2009 | ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) |- | [[ವಿ. ಎಂ. ಸುಧೀರನ್|ವಿ.ಎಂ ಸುಧೀರನ್]] | ಆಲಪುಳ | 1977–1980, 1996–2004 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಕೆ. ಎಸ್. ಮನೋಜ್|ಡಾ. ಕೆ.ಎಸ್ ಮನೋಜ್]] | ಆಲಪುಳ | 2004–2009 | ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) |- | [[ಕೆ. ಸಿ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್|ಕೆ.ಸಿ ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ಸಂಸದ]] | ಆಲಪುಳ | 2009- 2014 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಕೊಡಿಕುನ್ನುನಿಲ್ ಸುರೇಶ್]] ಸಂಸದ | ಮಾವೇಲಿಕರ | 2009–2014 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಕೆ. ಸಿ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್|ಕೆ.ಸಿ ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ಸಂಸದ]] | ಆಲಪುಳ | 2009- 2014 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಕೊಡಿಕುನ್ನುನಿಲ್ ಸುರೇಶ್]] ಸಂಸದ | ಮಾವೇಲಿಕರ | 2009–2014 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಕೆ. ಸಿ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್|ಕೆ.ಸಿ ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ಸಂಸದ]] | ಆಲಪುಳ | 2014- 2019 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಕೊಡಿಕುನ್ನುನಿಲ್ ಸುರೇಶ್]] ಸಂಸದ | ಮಾವೇಲಿಕರ | 2014–2019 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಎ. ಎಂ. ಅರೀಫ್]] | ಆಲಪುಳ | 2019–2024 | ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) |- | [[ಕೊಡಿಕುನ್ನುನಿಲ್ ಸುರೇಶ್]] ಸಂಸದ | ಮಾವೇಲಿಕರ | 2019–2024 | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಕೆ. ಸಿ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್|ಕೆ.ಸಿ ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ಸಂಸದ]] | ಆಲಪುಳ | 2024- | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |- | [[ಕೊಡಿಕುನ್ನುನಿಲ್ ಸುರೇಶ್]] ಸಂಸದ | ಮಾವೇಲಿಕರ | 2024- | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |} == ಶಿಕ್ಷಣ == [[File:St. Joseph's College for Women Alappuzha.jpg|thumb|[[ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಫಾರ್ ವುಮೆನ್, ಆಲಪುಳ]]]] [[File:Alappuzha Medical College.jpg|thumb|[[ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಟಿ. ಡಿ. ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್, ಆಲಪುಳ]]]] [[File:Leo XIII HSS, Alappuzha.jpg|thumb|ಲಿಯೋ XIII HSS, ಆಲಪುಳ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ಶಾಲೆಗಳು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳಿವೆ, ಒಂಬತ್ತು ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆಗಳು, 405 ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, 105 ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು 87 ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು.<ref>"education in Alappuzha {{cite web |title=Official WEBSITE of Alappuzha, Kerala, India - Education Department |url=http://alappuzha.nic.in/dept.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807061328/http://alappuzha.nic.in/dept.htm |archive-date=7 August 2011 |access-date=2011-06-10 |df=dmy}}"</ref> ಆಲಪುಳದ ಮೊದಲ ಶಾಲೆ, [[ಚರ್ಚ್ ಮಿಷನರಿ ಸೊಸೈಟಿ]] (CMS) ಶಾಲೆಯನ್ನು 1816 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಶಾಲೆಯನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮೊದಲ CMS ಮಿಷನರಿಯಾದ ರೆವ್. ಥಾಮಸ್ ನಾರ್ಟನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಶಾಲೆಯನ್ನು [[ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ|CSI]] ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್, ಆಲಪುಳ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಯು ಲಿಯೋ XIII ನೇ ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 1 ಜೂನ್ 1889 ರಂದು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ನ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಬಿಷಪ್ [[ಜಾನ್ ಗೋಮೆಸ್ ಪೆರೇರಾ]] ಅವರು ತೆರೆದರು. ಆಲಪುಳದ ಮೊದಲ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಫಾ. ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಪಳಕ್ಕುನೇಲ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು CMI ಸಭೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಇನ್ನೂ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಆಗಿದೆ.<ref>"Leo 13 school {{cite web|url=http://alleppeydiocesanschools.org/php/schoolsDetails.php?sId%3D1%26linkid%3D21%26type%3DH |title=Higher Secondary Schools |access-date=2011-06-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426064244/http://alleppeydiocesanschools.org/php/schoolsDetails.php?sId=1&linkid=21&type=H |archive-date=26 April 2012 |df=dmy }}"</ref> [[File:Cemp2.jpg|thumb|[[ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್, ಪುನ್ನಪ್ರ]]]] ಆಲಪುಳದ ಕಾಲೇಜುಗಳು ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ [[ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ|ಸ್ನಾತಕ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ]] ಕೋರ್ಸ್ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref>"colleges in Alappuzha {{cite web |title=Official WEBSITE of Alappuzha, Kerala, India - Colleges of Alappuzha |url=http://alappuzha.nic.in/college.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807061232/http://alappuzha.nic.in/college.htm |archive-date=7 August 2011 |access-date=2011-06-10 |df=dmy}}"</ref> === ಪ್ರಮುಖ ಕಾಲೇಜು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು === * ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (UIT), ಆಲಪುಳ<ref>{{cite web|url=https://www.uitalleppey.org/ |title=University Institute of Technology (UIT), Alappuzha}}</ref> * [[ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಚೇರ್ತಲ]]<ref>{{cite web|url=http://www.cectl.ac.in/ |title=College of Engineering, Cherthala |publisher=Cectl.ac.in |access-date=25 September 2013}}</ref> * [[ಸನಾತನ ಧರ್ಮ ಕಾಲೇಜು]]<ref>{{cite web|url=http://www.sdcollege.in|title=Welcome - Sanatana Dharma College|accessdate=26 February 2023}}</ref> * [[ಎಸ್. ಡಿ. ವಿ. ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಅಪ್ಲೈಡ್ ಸೈನ್ಸ್]]<ref>{{cite web|url=http://www.sdvcollege.in|title=Welcome: S. D. V. College of Arts and Applied Science|accessdate=26 February 2023}}</ref> * [[ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಕಾಲೇಜು, ಚೇರ್ತಲ|ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಕಾಲೇಜು ಚೇರ್ತಲ-SN ಕಾಲೇಜು ಕಂಜಿಕ್ಕುಳಿ]]<ref>{{cite web|url=http://www.sncollegecherthala.in/|title=SN COLLEGE CHERTHALA|accessdate=26 February 2023|archive-date=22 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222082800/http://www.sncollegecherthala.in/|url-status=dead}}</ref> * [[ಎನ್.ಎಸ್.ಎಸ್. ಕಾಲೇಜು, ಚೇರ್ತಲ]]<ref>{{cite web|url=http://www.grotal.com/e/NSS-College-Alappuzha-C4791 |title=NSS Alappuzha |publisher=Grotal.com |access-date=25 September 2013}}</ref> * ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಕಾಲೇಜು, ಅಂಬಲಪ್ಪುಳ<ref>{{cite web|url=http://www.ambalapuzhagc.org|title=Government College, Ambalapuzha|accessdate=26 February 2023}}</ref> * [[ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್, ಪುನ್ನಪ್ರ]]<ref>{{cite web|url=http://www.cempunnapra.org|title=CEM Punnapra|accessdate=26 February 2023}}</ref> * [[ಮಾರ್ ಗ್ರೆಗೋರಿಯೋಸ್ ಕಾಲೇಜು ಪುನ್ನಪ್ರ]]<ref>{{cite web|url=http://margregoriospunnapra.org|title=Mar Gregorios College|access-date=7 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20151019133501/http://margregoriospunnapra.org/|archive-date=19 October 2015|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> * [[ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಚೆಂಗನ್ನೂರು]]<ref>{{cite web|url=http://www.ceconline.edu |title=College of Engineering (Chengannur) |publisher=Ceconline.edu |access-date=25 September 2013}}</ref> * ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಅಪ್ಲೈಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್, ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ<ref>{{cite web|url=http://casmvk.kerala.gov.in|title=Profile of the College - College of Applied Sciences, Mavelikkara|accessdate=26 February 2023}}</ref> * ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಆಲಪುಳ <ref>{{Cite web|url=https://www.carmelcet.in/|title=Carmel College of Engineering and Technology|website=www.carmelcet.in}}</ref> * [[ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಟಿ ಡಿ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು, ಆಲಪುಳ]]<ref>{{Cite web|url=https://tdmcalappuzha.org/|title=TD Medical College – Alappuzha}}</ref> * [[ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಫಾರ್ ವುಮೆನ್, ಆಲಪುಳ|ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಫಾರ್ ವುಮೆನ್, ಆಲಪುಳ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.stjosephcollegeforwomen.com/ |title=SJCW |access-date=10 June 2011 |archive-date=9 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109222048/http://stjosephcollegeforwomen.com/ |url-status=dead }}</ref> * [[ಸೇಂಟ್ ಮೈಕೆಲ್ಸ್ ಕಾಲೇಜು, ಚೇರ್ತಲ|ಸೇಂಟ್ ಮೈಕೆಲ್ಸ್ ಕಾಲೇಜು, ಚೇರ್ತಲ]]<ref>SMC {{cite web|url=http://www.keralauniversity.edu/stmicheals.htm |title=St. Michael's College, Cherthala |access-date=18 February 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527094214/http://www.keralauniversity.edu/stmicheals.htm |archive-date=27 May 2010 }}</ref> * [[ಟಿ. ಕೆ. ಮಾಧವ ಸ್ಮಾರಕ ಕಾಲೇಜು]]<ref>{{cite web|url=http://www.keralauniversity.edu/tkmadava.htm |title=T.K. Madhava Memorial College, Nangiarkulangara |access-date=18 February 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926212337/http://www.keralauniversity.edu/tkmadava.htm |archive-date=26 September 2011 |df=dmy }}</ref> * ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು ಎಡತ್ತುವ<ref>{{cite web |url=http://www.aloysiuscollege.org/ |title=St Aloysius |publisher=Aloysiuscollege.org |access-date=25 September 2013 |archive-date=29 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130829023214/http://www.aloysiuscollege.org/ |url-status=dead }}</ref> * [[ಬಿಷಪ್ ಮೂರ್ ಕಾಲೇಜು]] ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ * ಮಿಲಾದ್-ಇ-ಶೆರೀಫ್ ಸ್ಮಾರಕ ಕಾಲೇಜು, ಕಾಯಂಕುಲಂ (MSM) * [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕಾಲೇಜು, ಚೆಂಗನ್ನೂರು]] == ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ದೇಗುಲಗಳು == [[File:Ambalappuzha Temple.JPG|thumb|ಅಂಬಲಪ್ಪುಳ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]] [[File:Our Lady of Mount Carmel Cathedral.jpg|thumb|ಅವರ್ ಲೇಡಿ ಆಫ್ ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಥೆಡ್ರಲ್, ಆಲಪುಳ]] [[File:St. Andrew's Forane Church of Arthunkal.jpg|thumb|ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾ, ಅರ್ಥುಂಕಲ್]] ===ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು=== * [[ಅಂಬಲಪ್ಪುಳ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]] * [[ಆನಂದೇಶ್ವರಂ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ]] * [[ಚಕ್ಕುಳತ್ತುಕಾವು ದೇವಾಲಯ]] (ಭಗವತಿ ದೇವಾಲಯ) * [[ಚೆಟ್ಟಿಕುಳಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ]] * [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ]] * [[ಹರಿಪಾಡ್ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]] * [[ಕಾರ್ತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ, ಚೇರ್ತಲ|ಕಾನಿಚುಕುಳಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ]] * [[ಕಂಡಿಯೂರು ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ]], ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ * [[ಮನ್ನಾರಸಾಲ ದೇವಾಲಯ]] * [[ಮುಲ್ಲಕ್ಕಲ್ ದೇವಾಲಯ|ಮುಲ್ಲಕ್ಕಲ್ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯ]] * [[ಪಡನಿಲಂ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ದೇವಾಲಯ]], ನೂರನಾಡ್ * [[ಪುಲಿಯೂರು ಮಹಾವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯ|ತ್ರಿಪುಲಿಯೂರು ಮಹಾವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯ]] * [[ತೃಚಿತ್ತಟ್ಟ ಮಹಾ ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯ]] * [[ವಲಿಯಕುಳಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ]], ಕಾರ್ತಿಕಪ್ಪಳ್ಳಿ ===ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿನ ಕ್ರೈಸ್ತ ಚರ್ಚುಗಳು=== * [[ಆಲಪುಳ ಡಯಾಸಿಸ್|ಅವರ್ ಲೇಡಿ ಆಫ್ ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಥೆಡ್ರಲ್, ಆಲಪುಳ]] * [[ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾ, ಅರ್ಥುಂಕಲ್|ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾ, ಅರ್ಥುಂಕಲ್]] * [[ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಫೊರೇನ್ ಚರ್ಚ್, ಎಡತ್ತುವ|ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್/ಪಾಲ್ ಫೊರೇನ್ ಚರ್ಚ್]] * [[ಬೆಸಿಲಿಕಾ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ, ಚಂಪಾಕುಳಂ|ಬೆಸಿಲಿಕಾ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ, ಚಂಪಾಕುಳಂ]] (ಚಂಬಾಕುಳಂ ಕಲ್ಲೂರ್ಕಾಡು ಬೆಸಿಲಿಕಾ) * [[ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಚರ್ಚ್, ಥುಂಪೋಲಿ|ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಚರ್ಚ್, ಥುಂಪೋಲಿ]] (ಥುಂಪೋಲಿ ಪಳ್ಳಿ) * [[ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿಸ್ ಫೊರೇನ್ ಚರ್ಚ್, ಪುಳಿಂಕುನ್ನು]] ===ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿನ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಸೀದಿಗಳು=== *[[ಮಕಾಂ ಮಸೀದಿ]], ಸಿವಿಲ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ವಾರ್ಡ್, ಆಲಪುಳ.<ref name="sunni">{{Cite web |last=SUNNIVOICE |date=2021-12-31 |title=ആലപ്പുഴ: കനാൽ കരകളിലെ പൈതൃകക്കാഴ്ചകൾ |url=https://sunnivoice.net/%e0%b4%86%e0%b4%b2%e0%b4%aa%e0%b5%8d%e0%b4%aa%e0%b5%81%e0%b4%b4-%e0%b4%95%e0%b4%a8%e0%b4%be%e0%b5%bd-%e0%b4%95%e0%b4%b0%e0%b4%95%e0%b4%b3%e0%b4bf%e0%b4%b2%e0%b5%86-%e0%b4%aa%e0%b5%88%e0%b4%a4/ |access-date=2024-06-27 |language=ml}}</ref> * [[ಸೌಕರ್ ಮಸೀದಿ]], 1850 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮಸೀದಿ.<ref name="News18">{{cite news |title=ആലപ്പുഴ പൈതൃകപദ്ധതിയിൽ മുഖംമിനുക്കി ' സൗക്കാർ മസ്ജിദ് ' |url=https://malayalam.news18.com/news/alappuzha/sawker-masjid-timeless-beacon-of-spiritual-heritage-in-alappuzha-local18-649587.html |work=News18 മലയാളം |date=14 January 2024 |language=ml }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಕ್ರೀಡೆ == [[File:Nehru Trophy Boat Race 2012 7791.JPG|250px|thumb|[[ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]]ವು ಆಲಪುಳದ ಬಳಿಯ ಪುನ್ನಮಾಡ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ]] ಆಲಪುಳವು ಆಲಪುಳದ ಬಳಿಯ [[ಪುನ್ನಮಾಡ ಸರೋವರ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=The Nehru Trophy Boat Race |url=https://utsav.gov.in/view-event/nehru-trophy-boat-race#:~:text=The%20Nehru%20Trophy%20Boat%20Race%20is%20one,there%20is%20an%20interesting%20story%20behind%20it.}}</ref> 1952 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು]] ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇಯ್ ಜನರು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಅತಿಥಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹಾವಿನ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ನೆಹರು ಈ ಘಟನೆಯಿಂದ ಬಹಳ ಪ್ರಚೋದಿತರಾದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಭದ್ರತಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ 'ನಾಡುಭಾಗಂ ಚುಂದನ್' (ಹಾವಿನ ದೋಣಿ) ಗೆ ಜಿಗಿದರು. ಹಾವಿನ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಈ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ ಅವರು ಪಂದ್ಯದ ವಿಜೇತರಿಗೆ ನೀಡಲು ತಿರುಗುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಹಾವಿನ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]], [[ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್]], [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ಬಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ರೋಯಿಂಗ್]] ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾಗಿವೆ. 2015 ರಲ್ಲಿ, [[ಕೇರಳ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]] ಆಲಪುಳದಲ್ಲಿ [[ಕೆಸಿಎ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಆಲಪುಳ]]ವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿತು, ಇದು ಎ-ವರ್ಗದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.keralacricketassociation.com/Alappuzha-cg|title=SD College- KCA Cricket Ground- Alapuzha}}</ref> == ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == * [[ಥಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ]] - ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ, ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ. * [[ವಾಯಲರ್ ರಾಮವರ್ಮ]] - ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತರಚನೆಕಾರ * [[ಅರತ್ತುಪುಳ ವೇಲಾಯುಧ ಪಣಿಕ್ಕರ್]] - [[ಕೇರಳ]]ದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕ * [[ಎಂ. ಕೆ. ಸಾನು]] – ಬರಹಗಾರ, ವಿಮರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶಾಶ್ವತ ಸದಸ್ಯ * [[ಇರಯಿಮ್ಮನ್ ತಂಪಿ]] - ಕೇರಳದ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ * [[ಕವಾಲಂ ನಾರಾಯಣ ಪಣಿಕ್ಕರ್]] - ನಿರ್ದೇಶಕ, ಕವಿ * [[ಎಸ್. ಡಿ. ಶಿಬುಲಾಲ್]] - [[ಇನ್ಫೋಸಿಸ್]]ನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಕರುಣಾಕರ ಗುರು|ನವಜ್ಯೋತಿ ಶ್ರೀ ಕರುಣಾಕರ ಗುರು]] - [[ಸಂತಿಗಿರಿ ಆಶ್ರಮ]]ದ ಸ್ಥಾಪಕ * [[ಗಣೇಶ್ ಪುತೂರು]] - ಬರಹಗಾರ, ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ * [[ಪಿ. ಎಸ್. ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ್]] - ಹಿಂದಿನ ಸಚಿವ, ಎಸ್. ಎನ್. ಟ್ರಸ್ಟ್, [[SNDP]] ಯೋಗದ ಮಾಜಿ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಮಾಜಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯ (ಆರೂರು), ದಿನಮಣಿ ದೈನಿಕದ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕ * [[ಪಿ. ನಾರಾಯಣ ಕುರುಪ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ * [[ಜಾಯ್ ಜೆ. ಕೈಮಪರಂಬನ್]] - ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಲೇಖಕ * [[ಇಟ್ಟಿ ಅಚುತನ್]] - [[ಹಾರ್ಟಸ್ ಮಲಬಾರಿಕಸ್]]ನ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಜನಾಂಗೀಯ-ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆದಾರ * [[ಎಲಿಯಾನರ್ ಸಿಂಕ್ಲೇರ್ ರೋಡ್]] - ಬ್ರಿಟಿಷ್ ತೋಟಗಾರ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆಯ ಬರಹಗಾರ * [[ವಿ. ಪಿ. ಶಿವಕುಮಾರ್]] - ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ * [[ಸಿ. ಟಿ. ರವಿಕುಮಾರ್|ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸಿ.ಟಿ. ರವಿಕುಮಾರ್]] - ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು. * [[ಎಂ. ಜಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]] - ಸಂಗೀತಗಾರ, ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ವಾಯಲರ್ ಸಾರತ್ ಚಂದ್ರ ವರ್ಮ]] - ಕವಿ ಮತ್ತು ಗೀತರಚನೆಕಾರ * [[ಕವಾಲಂ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]] - ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರ, ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಗಾಯಕ, ಸಂಯೋಜಕ * [[ರಾಜೀವ್ ಅಲುಂಕಲ್]] - ಗೀತರಚನೆಕಾರ, ಕವಿ ಮತ್ತು ವಾಗ್ಮಿ === ಧರ್ಮ === * [[ಕರುಣಾಕರ ಗುರು]] - ಸಂತಿಗಿರಿ ಆಶ್ರಮದ ಸ್ಥಾಪಕ * [[ಪಾಲಕ್ಕಲ್ ಥೋಮಾ ಮಲ್ಪಾನ್]] - [[ಕಾರ್ಮೆಲೈಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೇರಿ ಇಮ್ಯಾಕ್ಯುಲೇಟ್]] ಸ್ಥಾಪಕ * [[ಮಿಗ್ರ್. ಜೋಸೆಫ್ ಸಿ. ಪಂಜಿಕರನ್]] - ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಥಾಪಕ * [[ಆಂಟನಿ ಥಿಯೋಡೋರ್]] - ಕ್ರೈಸ್ತ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ, ಕವಿ, ಸಮಾಜ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ * ಸಂತ [[ಕುರಿಯಾಕೋಸ್ ಎಲಿಯಾಸ್ ಚಾವರ]] - ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಂತ === ರಾಜಕೀಯ === * [[ಎ. ಕೆ. ಆಂಟನಿ]] - [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|ಯುಡಿಎಫ್]] ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಮೂರು ಬಾರಿಯ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ, ಮಾಜಿ ಭಾರತೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ * [[ವಿ. ಎಸ್. ಅಚ್ಯುತಾನಂದನ್]] - ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು * [[ರಮೇಶ್ ಚೆನ್ನಿತಲ]] - ಮಾಜಿ ಗೃಹ ಸಚಿವ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ, ಹರಿಪಾಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯ. * [[ಸುಶೀಲಾ ಗೋಪಾಲನ್|ಸುಸೀಲಾ ಗೋಪಾಲನ್]]- ಮಾಜಿ ಕೇರಳ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವ ಮತ್ತು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ನಾಯಕ * [[ಕೆ. ಆರ್. ಗೌರಿ]] - ಮೊದಲ ಕೇರಳ [[ಎಡ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|ಎಲ್ಡಿಎಫ್]] ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ವ ಸಚಿವ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ [[ಭೂ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಕೇರಳ ಯುಡಿಎಫ್ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಸಚಿವ * [[ವಾಯಲರ್ ರವಿ]] - ಯುಡಿಎಫ್ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಗೃಹ ಸಚಿವ, ವಿದೇಶ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವ * [[ಸಿ. ಕೆ. ಚಂದ್ರಪ್ಪನ್]] - ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಸಂಸದ * [[ಎಸ್. ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] - ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) ಪೊಲಿಟ್ಬ್ಯೂರೋ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಿಸಾನ್ ಸಭಾ (ರೈತರ ಒಕ್ಕೂಟ) ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ * [[ಜಿ. ಸುಧಾಕರನ್]] - [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)]] ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ಸಚಿವ * [[ಪಿ. ಪರಮೇಶ್ವರನ್]] - ಭಾರತೀಯ ವಿಚಾರ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ; ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ === ಸಿನೆಮಾ === * [[ಶ್ರೀಕುಮಾರನ್ ತಂಪಿ]] - ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾದ ಗೀತರಚನೆಕಾರ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ * [[ಜೋಮನ್ ಟಿ. ಜಾನ್]] - ಭಾರತೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ * [[ರತೀಶ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ * [[ಕುಂಚಾಕೋ]] - ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ನೆಡುಮುಡಿ ವೇಣು]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ. * [[ಫಾಜಿಲ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಫಾಜಿಲ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಕುಂಚಾಕೋ ಬೋಬನ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ * [[ರಿಯಾಜ್ ಎಂ ಟಿ]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ * [[ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ * [[ಜಗನ್ನಾಥ ವರ್ಮ]] - ಕಥಕ್ಕಳಿ ಕಲಾವಿದ, ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ನಟ * [[ಅಶೋಕನ್ (ನಟ)|ಅಶೋಕನ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ * [[ರಾಜನ್ ಪಿ. ದೇವ್]] – ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ ಮತ್ತು ನಾಟಕ/ರಂಗಭೂಮಿ ವ್ಯಕ್ತಿ * [[ಎಸ್. ಎಲ್. ಪುರಂ ಸದಾನಂದನ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ * [[ಚೆಲಂಗಟ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] - ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕ * [[ರಾಧಿಕಾ (ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ)]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ * [[ನವೋದಯ ಅಪ್ಪಚನ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿ * [[ಜಿಜೋ ಪುನ್ನೂಸ್]] - ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ಪದ್ಮರಾಜನ್]] - ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * [[ನರೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್]] - ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ, ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕ * [[KPAC ಲಲಿತಾ]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ * [[ಬೀಯಾರ್ ಪ್ರಸಾದ್]] - ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು ಕವಿ * [[ಮಧು ಮುಟ್ಟೋಂ]] - [[ಮಣಿಚಿತ್ರತಾಝು]], [[ಕಕ್ಕೋತಿಕ್ಕಾವಿಲೆ ಅಪ್ಪೂಪ್ಪನ್ ಥಾಡಿಕಲ್]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ * [[ಸಮಂತಾ ರುತ್ ಪ್ರಭು]]- ನಟಿ * [[ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್]] - ನಟಿ * [[ಎಂ. ಜಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್|ಎಂಜಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]] - ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಗಾಯಕ * [[ಶಾಹಿ ಕಬೀರ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ === ಕ್ರೀಡೆ === * [[ಪ್ರಶಾಂತ್ ಪರಮೇಶ್ವರನ್]] - ಕೇರಳ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ ([[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] ಆಟಗಾರ) * [[ಸಾಜಿ ಥಾಮಸ್]] - ಕ್ರೀಡಾಪಟು ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ * [[ಕೆ. ಉದಯಕುಮಾರ್]] - [[ಭಾರತ ಪುರುಷರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಲಿಬಾಲ್ ತಂಡ|ಭಾರತ ಪುರುಷರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಲಿಬಾಲ್]] ಆಟಗಾರ, [[ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪುರಸ್ಕೃತ == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಆಲಪುಳ ಪೂರ್ವ]] * [[ಆಲಪುಳ ಪಶ್ಚಿಮ]] * [[ಆಲಪುಳ ಲೈಟ್ಹೌಸ್]] * [[ಆಲಪುಳ ಬೀಚ್]] * [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ-ಕಾಯಂಕುಲಂ ಕರಾವಳಿ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Alappuzha}} * {{Wikivoyage inline|Alappuzha}} * [https://web.archive.org/web/20100217035703/http://www.swtd.gov.in/ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] * [http://alappuzha.nic.in/ ಆಲಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] * [https://alteredgoal.com/https-alteredgoal-com-backwaters-of-alappuzha/ ಆಲಪುಳದ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191219075158/https://alteredgoal.com/https-alteredgoal-com-backwaters-of-alappuzha/ |date=19 December 2019 }} * [https://www.keralatourism.org/article-venice-of-the-east.html ಪೂರ್ವದ ವೆನಿಸ್, ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇಯ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211025135417/https://www.keralatourism.org/article-venice-of-the-east.html |date=25 October 2021 }} {{Alappuzha district}} {{Central Travancore}} {{Kerala|h}} {{Kerala topics}} {{Municipalities of Kerala}} {{Authority control}} [[ವರ್ಗ:ಆಲಪ್ಪುಳ| ]] [[ವರ್ಗ:ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನನಿಬಿಡ ಕರಾವಳಿ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಂದರು ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] 549d8ftzueejnn2489c4ms2pjsom7jq 0 27036 1383044 1372616 2026-08-15T21:16:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383044 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | Name = ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ | image = [[ಚಿತ್ರ:Mohammed Rafi 2016 postcard of India crop-flip.jpg|thumb]] | Background =solo_singer | Birth_name = | Born = ದಶಂಬರ ೨೪, ೧೯೨೪ <br>[[:en:Kotla Sultan Singh]], [[:en:Punjab region|ಪಂಜಾಬ್]], ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಭಾರತ | Died = {{Death date and age|1980|7|31|1924|12|24}} <br> [[Mumbai]], [[Maharashtra]], [[ಭಾರತ]] | Origin =[[ಭಾರತೀಯ]] | Instrument = * ಗಾಯನ * ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ | Genre = * ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ * ಗಝಲ್ * ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ * ಖವ್ವಾಲಿ * ಭಜನ್ * ನಝ್ರುಲ್ ಗೀತಿ * ಹಾಸ್ಯ ಸಂಗೀತ | Occupation = ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ | Years_active = ೧೯೪೪&ndash;೧೯೮೦ | Signature = [[file:Mohammed_Rafi_Signature.svg]] }} '''ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ''' ({{lang-hi|मोहम्मद रफ़ी}}, {{lang-ur|محمد رفیع}}) (ದಶಂಬರ್ ೨೪, ೧೯೨೪-ಜುಲೈ ೩೧, ೧೯೮೦) ಭಾರತೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ. ಇವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="allmusicpage">{{Cite web|url= {{Allmusic|class=artist|id=p116605/biography|pure_url=yes}}|title= Mohammed Rafi on [[Allmusic]]| accessdate=೨೨ January ೨೦೦೯ |last= Harris|first= Craig|date= |work= |publisher=[[Allmusic]]}}</ref> ಅವರು ೫ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುರಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ೬ [[ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] ಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೧೯೬೭ ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ದಿಂದ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=2050|title=Padma Shri Awardees|publisher=india.gov.in|accessdate=22 December 2010}}</ref> ತಮ್ಮ ೪೦ ವರ್ಷಗಳ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ರಫಿ ಸುಮಾರು ೨೬,೦೦೦ ಚಲನಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳಿಗೆ ಕಂಠದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/07/29/stories/2005072902280300.htm|title=Rafi's unmatched track record|author=K. Pradeep|publisher=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|accessdate=೨೦೦೫-೦೭-೨೯|archive-date=2006-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20060513222805/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/07/29/stories/2005072902280300.htm|url-status=dead}}</ref> ಅವರ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯದಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೇಶಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಗಳ ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ.ಕವಾಲಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಘಜಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಭಜನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೃದು ಮಧುರ ಪ್ರೇಮ ಗೀತೆಗಳು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅವರು [[ಹಿಂದಿ]] ಮತ್ತು [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿಡಿತ ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಈ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಸಾಧನೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | title=Mohd. Rafi - Biography | accessdate=2010-12-25 | archive-date=2010-08-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100804043321/http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದಿ]], [[ಕೊಂಕಣಿ]], [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]], [[ಭೋಜಪುರಿ]], [[ಒಡಿಯಾ]], [[ಪಂಜಾಬಿ]],[[ಬಂಗಾಳಿ]], [[ಮರಾಠಿ]], [[ಸಿಂಧಿ]], [[ಕನ್ನಡ]], [[ಗುಜರಾತಿ]],[[ತೆಲುಗು]], ಮಾಘಿ, [[ಮೈಥಿಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಅಸ್ಸಾಮಿ]] ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಠದಾನ ಮಾಡಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಅವರದು. ಅವರು ಕೆಲವು [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್]], ಪರ್ಸಿಯನ್, [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್]] ಮತ್ತು ಡಚ್ ಹಾಡುಗಳನ್ನೂ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ''ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜುಲೈ ೨೪,೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಧ್ವನಿ ಎಂದರೆ "ಸುಮಾರು೧೦೧ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ "ಐ ಲೌ ಯು"ವನ್ನು ಒಂದೇ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಸಬೇಕೆಂದರೆ ಮೊಹಮ್ಮದ ರಫಿ ಅವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬಲ್ಲರು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಕಾರದ ಮರಿ ಪ್ರೀತಿ,ಎಳೆಯ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಪಕ್ವ ಪ್ರೇಮದ ರೋಮಾಂಚನ,ಯಾವುದೇ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿಲ್ಲದ ಪ್ರೀತಿಯ ತತ್ವ ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಭಗ್ನವಾದ ದುರಂತ ಪ್ರೇಮ-ಹೀಗೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಅವರು ಸಮರ್ಪಕ ಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅದು ಬರೀ ಪ್ರೇಮವಲ್ಲ,ಅದು ಜೀವನದ ನವರಸಗಳ ಸಂಗಮವಿದ್ದಂತೆ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ-ವಿಫಲ ಕವಿಯೊಬ್ಬನ ಮರೆವುಗಳಿವೆ,ಕವಿಯೊಬ್ಬನ ಸಕ್ರಿಯ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ ಇದೆ,ಓರ್ವ ಸಾಲದ ಹೊರೆಹೊತ್ತ ರೈತನೊಬ್ಬನ ನಿರಾಸೆ ಇದೆ,ಹೀಗೆ ಇವರೆಲ್ಲರ ಸೂಕ್ತ ಸಂದರ್ಭದ ಧ್ವನಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.ರಫಿ ಅವರ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳ ಈ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವು ಪ್ರತಿ ಋತು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಸೂಕ್ತವಾಗಿತ್ತು."<ref>{{Cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/music/news-and-interviews/The-unforgettable-Rafi/articleshow/6209646.cms | title=The unforgettable Rafi - The Times of India | accessdate=2010-12-25 }}</ref> ==ಜನನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ == ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಅವರು ಹಾಜಿ ಅಲಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅವರ ಆರು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯವರು. ಅವರು ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯದ (ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಭಾರತ)[[ಅಮೃತಸರ]]ದ ಬಳಿಯ ಕೊಟ್ಲಾ ಸುಲ್ತಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name="tribuneindia_striking">{{Cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060223/aplus.htm#1 | title=Striking the right chord | author=Varinder Walia | publisher=[[The Tribune]]: Amritsar Plus | date=೨೦೦೩-೦೬-೧೬ | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ }}</ref> ರಫಿ ಅವರನ್ನು ಚಿಕ್ಕವರಿರುವಾಗ ಫೀಕಾ ಎಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ನಾಮದಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಫಕೀರ್ ಅವರ ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="tribuneindia_striking" /> ರಫಿ ಅವರ ತಂದೆ ೧೯೩೫-೩೬, ರಲ್ಲಿ ಲಾಹೋರಿಗೆ ಹೋಗಿ ನೆಲೆಸಿದರು ನಂತರ ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿತು. ರಫಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಲಾಹೋರ್ ನ ನೂರ್ ಮೊಹಲ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುರುಷರಿಗಾಗಿ ಸಲೂನ್ ನನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="dailytimes_way_it_was">{{Cite web | url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_16-6-2003_pg3_6 | title=The Way It Was: Tryst With Bollywood | author=Syed Abid Ali | publisher=Daily Times, Pakistan | date=2003-06-16 | accessdate=2007-04-28 | archiveurl=https://archive.today/20121221152838/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_16-6-2003_pg3_6 | archivedate=2012-12-21 | url-status=live }}</ref> ಅವರ ಅಳಿಯ ಸಂಬಂಧಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಮೀದ್ ಇದರ ಒಡೆಯರಾಗಿದ್ದು ಅವರೇ ರಫಿಯವರಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಭೆ ಗುರ್ತಿಸಿ ಸಂಗೀತ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ನಂತರ ರಫಿ ಅವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಉಸ್ತಾದ್ ಬಡೆ ಗುಲಾಮ್ ಅಲಿ ಖಾನ್, ಉಸ್ತಾದ್ ಅಬ್ದುಲ್ ವಹೀದ್ ಖಾನ್ , ಪಂಡಿತ ಜೀವನ್ ಲಾಲ್ ಮಟ್ಟೂ ಮತ್ತು ಫಿರೋಜ್ ನಿಜಾಮ್ ಅವರಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು.<ref name="indobase">{{Cite web | url=http://music.indobase.com/composers-playback-singers/mohammed-rafi.html | title=Mohammed Rafi | accessdate=2007-04-28 }}</ref><ref name="tribuneindia_sang_for_kishore">{{Cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020923/login/music.htm | title=When Rafi sang for Kishore Kumar | author=Amit Puri | publisher=[[The Tribune]] | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ | archive-date=2016-03-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224601/http://www.tribuneindia.com/2002/20020923/login/music.htm | url-status=dead }}</ref> ರಫಿ ಅವರು ೧೩ನೇಯ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರಗಿದ್ದಾಗ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.ಕೆ.ಎಲ್ ಸೈಗಲ್ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಕಿತು.<ref name="indobase" /> ರಫಿ ಅವರು ಶ್ಯಾಮ್ ಸುಂದರ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಚೊಚ್ಚಿಲ ಹಿನ್ನಲೆಗಾಯಕರಾಗಿ "ಸೊನಿಯೆ ನೀ,ಹೀರಿಯೆ ನೀ" ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು [[ಪಂಜಾಬಿ]] ಚಿತ್ರ'' ಗುಲ್ ಬಲೊಚ್'' ನಲ್ಲಿ ಜೀನತ್ ಬೇಗಮ್ ರೊಂದಿಗೆ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="tribune_his_voice">{{Cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040725/spectrum/main7.htm | title=His voice made him immortal | author=M.L. Dhawan | publisher=Spectrum ([[The Tribune]]) | date=೨೦೦೪-೦೭-೨೫ | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ }}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ ರಫಿ ಅವರನ್ನು ಲಾಹೋರ್ ನ ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗಾಗಿ ಹಾಡಲು ಆಮಂತ್ರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame">{{Cite web | url=http://www.sangeetmahal.com/hof/Singers_Rafi.asp | title=Hall Of Fame: Saatwan Sur | accessdate=2007-04-28 }}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಪರತೆಯನ್ನು ಚೊಚ್ಚಿಲ ಚಿತ್ರ ಶ್ಯಾಮ್ ಸುಂದರ್ ಅವರ-ನಿರ್ದೇಶಿತ ೧೯೪೧ ರಲ್ಲಿನ ಗುಲ್ ಬಲೊಚ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆಯೇ ಬಾಂಬೆ ಚಿತ್ರ ಗಾಂವೊ ಕಿ ಗೌರಿ,ಯಲ್ಲಿಯೂ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಲೈಲಾ ಮಜ್ನೂ (೧೯೪೫)ಮತ್ತು ಜುಗ್ನು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರಫಿ ಅವರು ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಲೈಲಾ-ಮಜ್ನೂ ದಲ್ಲಿ ಅವರು 'ತೇರಾ ಜಲ್ವಾ'ದ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿನ ಕೋರಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref name="Mohd Rafi - Biography">{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | title=Mohd Rafi - Biography | accessdate=2010-12-25 | archive-date=2010-08-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100804043321/http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | url-status=dead }}</ref> ==ಬಾಂಬೆಯೆಡೆಗಿನ ಸಾಹಸ== ರಫಿ ಅವರು ೧೯೪೪ ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆಗೆ (ಈಗಿನ ಮುಂಬಯಿ)ಬಂದು ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಬೆಹೆಂಡಿ ಬಜಾರ್ ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಜನನಿಬಿಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಡಿಯ ಚಿಕ್ಕ ಕೋಣೆಯೊಂದನ್ನು ಬಾಡಿಗೆ ಪಡೆದರು. ಇಲ್ಲಿ ತನ್ವೀರ್ ನಕ್ವಿ ಅವರು ಅವರನ್ನು ಕೆಲವು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.ಅದರಲ್ಲಿ ಅಬ್ದುರ್ ರಶೀದ್ ಕರ್ದಾರ್,ಮೆಹಬೂಬ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ನಟ-ನಿರ್ದೇಶಕ ನಜೀರ್ ಅವರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref name="dailytimes_way_it_was" /> ಚೌಪಾಟಿಯ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಮುಖಮಾಡಿ ಅವರು ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ ಮುಂಜಾನೆ ರಿಯಾಜ್ ಮಾಡುವುದು ಅವರ ದಿನದ ರೂಢಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮುಂಬಯಿನಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಶ್ಯಾಮ್ ಸುಂದರ್ ಅವರು ರಫಿ ಅವರಿಗೆ ಜಿ.ಎಂ.ದುರಾನಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗೆ 'ಅಜಿ ದಿಲ್ ಹೊ ಕಾಬು ಮೈ ತೊ ದಿಲದಾರ್ ಕಿ ಐಸಿ ತೈಸಿ..'ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಯುಗಳ ಗೀತೆ ಹಾಡಿದ್ದು ಗಾವೊಂ ಕಿ ಗೌರಿ ಚಿತ್ರದ್ದು ಮೊದಲ ಹಿಂದಿ ಹಾಡಿದ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣದ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಹಲವು ಹಾಡುಗಳೂ ಆಗ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗೊಂಡವು.<ref name="rafisongs.org">{{Cite web |url=http://www.rafisongs.org/2007/07/21/78616/the-king-of-melody-mohammed-rafi/index.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-01-10 |archive-date=2011-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605111536/http://www.rafisongs.org/2007/07/21/78616/the-king-of-melody-mohammed-rafi/index.html |url-status=dead }}</ref> ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರ ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರ ಹುಸನ್ಲಾಲ್ ಭಗತರಾಮ್-ರಾಜೆಂದ್ರ ಕೃಷ್ಣನ್-ಅವರ 'ಸುನೊ ಸುನೊ ಏಯೆ ದುನಿಯಾವಾಲೊ,ಬಾಪೂಜಿ ಕಿ ಅಮರ್ ಕಹಾನಿ..'ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="rafisongs.org" /> ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹ್ರೂ]] ಅವರು ರಫಿಯವರನ್ನು ಕರೆದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಆಮಂತ್ರಿಸಿದ್ದರು. ರಫಿ ಅವರು ನೆಹ್ರೂ ಅವರಿಂದ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನದಂದು ರಜತ ಪದಕ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಆಗ ೧೯೪೯, ರಲ್ಲಿ ರಫಿ ಹಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ನೌಶಾದ್ ರೊಂದಿಗೆ (''ಚಾಂದಿನಿ ರಾತ್'' , ''ದಿಲ್ಲಗಿ'' ಮತ್ತು''ದುಲಾರಿ'' ) ಶ್ಯಾಮ್ ಸುಂದರ್ ಅವರ (''ಬಜಾರ್'' ) ಮತ್ತು ಹುಸ್ನಲಾಲ್ ಭಗತರಾಮ್ (''ಮೀನಾ ಬಜಾರ್'' ). ರಫಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಹಾಡು ನೌಶಾದ್ ರೊಂದಿಗೆ "ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ ಕೆ ಹಮ್ ಹೈ",ಶ್ಯಾಮ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಲಾಉದ್ದೀನ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದವರೊಂದಿಗೆ ಸಾಥ್ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.ಎ.ಆರ್ ಕರ್ದಾರ್ ಅವರ'' ಪೆಹೆಲೆ ಆಪ್'' (೧೯೪೪)ರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿ ಬಂತು. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ೧೯೪೫ ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಗಾವೊಂ ಕೆ ಗೊರಿ'' ಗಾಗಿ "ಅಜಿದಿಲ್ ಹೊ ಕಾಬೂ ಮೈ"ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದರು. ಅವರು ಈ ಹಾಡನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಹಾಡೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame" /> ರಫಿ ಎರಡು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ರಫಿ ಅವರು ೧೯೪೫ ರಲ್ಲಿ "ತೇರೆ ಜಲ್ವಾ ಜಿಸ್ ನೆ ದೇಖಾ"ದಲ್ಲಿನ ಸಮೂಹ ಗಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರ ''ಲೈಲಾ ಮಜ್ನೂ'' ದಲ್ಲಿ ಪರದೆ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame" /> ನೌಶಾದ್ ರಿಗಾಗಿ ಹಲವು ಹಾಡಿಗೆ ಅವರು ಕೋರಸ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.ಅದರಲ್ಲಿ "ಮೇರೆ ಸಪ್ನೊಂ ಕಿ ರಾಣಿ,ರೂಹಿ ರೂಹಿ"ಇದನ್ನು ಕೆ.ಎಲ್ ಸೈಗಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ''ಶಹಾಜಾನ್ '' (೧೯೪೬)ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ರಫಿ ಅವರು "ತೇರೆ ಖಿಲೊನಾ ಟೂಟಾ ಬಲಕ್"ಹಾಡನ್ನು ಮೆಹಬೂಬ್ ಖಾನ್ ಅವರ''ಅನ್ ಮೋಲ್ ಘಡಿ'' (೧೯೪೬) ಮತ್ತು ಯುಗಳ ಗೀತೆಯೊಂದನ್ನು ನೂರ್ ಜಹಾನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ೧೯೪೭ ರ ಚಿತ್ರ''ಜುಗ್ನು'' ,ದಲ್ಲಿ "ಯಹಾ ಬದ್ಲಾ ವಫಾ ಕಾ" ಹಾಡಿಗೂ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ|ಭಾರತದ ಇಭ್ಭಾಗ]]ದ ನಂತರ ರಫಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಮುಂಬಯಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. ಅದೇ ರೀತಿ ನೂರ್ ಜಹಾನ್ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಹಾಡುಗಾರ ಅಹ್ಮದ್ ರಶ್ದಿವರೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾದರು. ರಫಿ ಆಗಿನ ಹಲವು ಗಾಯಕರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾದರು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೆ.ಎಲ್ ಸೈಗಲ್,ತಲತ್ ಮೆಹಮೂದ್ ಮತ್ತು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಜಿ.ಎಂ ದುರಾನಿಯವರ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಅವರ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಇಂತಹ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ "''ಹಮ್ಕೊ ಹಸ್ತೆ ದೇಖ್ ಜಮಾನಾ ಜಲತಾ ಹೈ'' (ಹಮ್ ಸಬ್ ಚೋರ್ ಹೈ, ೧೯೫೬)<ref>https://www.youtube.com/watch?v=j_8DGgVBV8g</ref> ಮತ್ತು"''ಖಬರ್ ಕಿಸಿ ಕೊ ನಹಿ, ವೊ ಕಿಧರ್ ದೇಖತೆ'' (ಬೆಕಸೂರ್, ೧೯೫೦),<ref>https://www.youtube.com/watch?v=IScyIsMTygM</ref> ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿದವರೊಂದಿಗೆ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ==ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯತ್ತ - ಬೆಳವಣಿಗೆ== ಸುಮಾರು ೧೯೫೦ ರಿಂದ ೧೯೭೦ ರ ವರೆಗೆ ರಫಿ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾಲದ ಹಲವು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗ ಹೊಂದಿದ್ದರು,ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನೌಶಾದರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಒಡನಾಟ ಚೆನ್ನಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ೧೯೫೦ ರ ಮತ್ತು ೧೯೬೦ ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಗೀತ ರಚನೆಗಾರರೊಂದಿಗೆಯೂ ಉತ್ತಮ ಬಾಂಧವ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಓಂಕಾರ ಪ್ರಸಾದ್‌ ನಯ್ಯರ್‌|ಒ.ಪಿ ನಯ್ಯರ್]],ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ ಮತ್ತು ಎಸ್ ಡಿ.ಬರ್ಮನ್ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕಾರಾಗಿದ್ದರು. ===ನೌಶಾದ್ ರೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ=== ನೌಶಾದ್ ಅವರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ರಫಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಪತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web | url=http://www.mohdrafi.com/meri-awaaz-suno/naushad-remembers-rafi-sahab.html | title=Naushad Remembers Rafi Saheb | accessdate=2010-12-25 }}</ref> ನೌಶಾದ್ ರಿಗಾಗಿ ರಫಿ ಹಾಡಿದ ಮೊದಲ ಹಾಡೆಂದರೆ "ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ ಕೆ ಹಮ್ ಹೈ"(ನಾವು ಹಿಂದುಸ್ತಾನದವರು)''ಪೆಹೆಲೆ ಆಪ್ '' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ೧೯೪೪ ರಲ್ಲಿ ಈ ಹಾಡು ಹೇಳಿದರು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇಬ್ಬರ ಜೋಡಿ ಹಾಡೆಂದರೆ ಧ್ವನಿಪಥ ಜಾಡಿನ ಚಿತ್ರ ''ಅನ್ಮೋಲ್ ಘಡಿ'' (೧೯೪೬) ರಫಿ ಅವರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ತಲತ್ ಮೆಹಮೂದ್ ಅವರು ನೌಶಾದ್ ಅವರ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಲತ್ ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೌಶಾದ್ ನೋಡಿದರು. ಅವರು ಆಗ ಕೋಪಗೊಂಡರಲ್ಲದೇ ''ಬೈಜು ಬಾವರಾ'' ಚಿತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ರಫಿ ಅವರನ್ನು ಗಾಯಕರನ್ನಾಗಿಸಿದರು.<ref name="Mohd Rafi - Biography" /> ಆಗ ೧೯೪೯ ರಲ್ಲಿ "ಸುಹಾನೀ ರಾತ್ ಢಲ್ ಚುಕಿ"<ref>http://chandrakantha.com/biodata/mohd_rafi.html</ref> ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ನೌಶಾದರೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಒಡನಾಟ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಹಿಂದಿಗೆ ಹಾಡಿಗೆ ರಫಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame" /> ''ಬೈಜು ಬಾವರಾ'' (೧೯೫೨)ದ "ಓ ದುನಿಯಾ ಕೆ ರಖವಾಲೆ"ಮತ್ತು ಮನ್ ತರಪತ್ ಹರಿ ದರ್ಶನ್ ಕೊ ಆಜ್"ಹಾಡುಗಳು ರಫಿ ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು.<ref name="tribune_his_voice" /> ರಫಿ ಅವರು ನೌಶಾದ್ ಅವರೊಡನೆ ಸೇರಿ ೧೪೯ ಹಾಡುಗಳ(೮೧ ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಾಡುಗಳಾಗಿವೆ)ಇದಾದ ನಂತರ ಅವರು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಟಕ್ಕೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿದರು.<ref name="how_fair_raju1">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld1.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi? | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=೨೦೦೬-೦೮-೨೩ | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ }}</ref> ===ಎಸ್ ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ರೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ=== ಎಸ್.ಡಿ.ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ರಫಿ ಅವರನ್ನು ದೇವಾನಂದ್ ಮತ್ತು [[ಗುರುದತ್ ಪಡುಕೋಣೆ|ಗುರು ದತ್ತ]].ಅವರ ಧ್ವನಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="how_fair_raju2">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld2.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi? (Page 2) | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=೨೦೦೬-೦೮-೨೩ | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ }}</ref> ರಫಿ ಅವರು ಬರ್ಮನ್ ರೊಂದಿಗೆ ''ಪ್ಯಾಸಾ'' (೧೯೫೭), ''ಕಾಗಜ್ ಕೆ ಫೂಲ್'' (೧೯೫೯), ''ತೇರೆ ಘರ್ ಕೆ ಸಾಮನೆ'' (೧೯೬೨), ''ಗೈಡ್'' (೧೯೬೫), ''ಆರಧಾನಾ'' (೧೯೬೯), ಮತ್ತು''ಅಭಿಮಾನ್'' (೧೯೭೩)ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗೀತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕಂಠದಾನ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಎಸ್ ಡಿ.ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ರಫಿ ಅವರನ್ನು ನೌಶಾದ್ ರಂತೆಯೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ===ಶಂಕರ್-ಜೈಕಿಶನ್ ರೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ=== ರಫಿ ಮತ್ತು ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಜೋಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ಶಂಕರ್-ಜೈಕಿಶನ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ರಫಿ ಹಲವು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಶಮ್ಮಿ ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ರಾಜೇಂದ್ರ ಕುಮಾರರಿಗಾಗಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆರು ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ರಫಿ, ಎಸ್-ಜೆ ಹಾಡುಗಳಿಗಾಗಿ ಮೂರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.ಅದರಲ್ಲಿ "ತೇರಿ ಪ್ಯಾರಿ ಪ್ಯಾರಿ ಸೂರತ್ ಕೊ" ಬಹಾರೋ ಫೂಲ್ ಬರಸಾವೋ".ಮತ್ತು ದಿಲ್ ಕೆ ಝರೋಂಖೆ ಮೆ" ಸೇರಿವೆ. ಪ್ರಖ್ಯಾತ "ಯಾಹೂ! ಚಾಹೆ ಕೊಯಿ ಮುಝೆ ಜಂಗಲಿ ಕಹೆ" ಈ ಹಾಡು ಸುಮಾರಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಗೀತಗೋಷ್ಟಿ ವಾದ್ಯಗಾರರ ಮನಸೆಳೆಯಿತು.ಇದನ್ನು ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ ಅವರು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಸ್-ಜೆ ಅವರು ರಫಿ ಅವರು ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ''ಶರಾರತ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ಸೂಚಿಸಿದರು. ("ಅಜಬ್ ಹೈ ದಾಸ್ತಾಂ ತೇರಿ ಯೆಹ್ ಜಿಂದಗಿ"). ರಫಿ ಒಟ್ಟಾರೆ (ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ೨೧೬) ಹಾಡುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ೩೪೧ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಶಂಕರ್-ಜೈಕಿಶನ್ ರಿಗಾಗಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="how_fair_raju1" /> ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಒಟ್ಟಾಗಿದ್ದುದೆಂದರೆ,''ಬಸಂತ್ ಬಹಾರ್'' , ''ಪ್ರೊಫೆಸ್ಸರ್'' , ''ಜಂಗ್ಲೀ'' , ''ಸೂರಜ್'' , ''ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ'' , ''ಆನ್ ಇವನಿಂಗ್ ಇನ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್'' , ''ದಿಲ್ ತೇರಾ ದೀವಾನ್'' , ''ಯಕೀನ್'' , ''ಪ್ರಿನ್ಸ್'' , ''ಲೌ ಇನ್ ಟೊಕಿಯೊ'' , ''ಬೇಟಿ ಬೇಟೆ'' , ''ದಿಲ್ ಏಕ್ ಮಂದಿರ್'' , ''ದಿಲ್ ಅಪನಾ ಔರ್ ಪ್ರೀತ್ ಪರಾಯಿ'' , ''ಗಬಾನ್'' ಮತ್ತು''ಜಬ್ ಕಿಸಿಸೆ ಹೋತಾ ಹೈ'' . ===ರವಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಟ === ರಫಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಅನ್ನು ರವಿ ಅವರು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ''ಚೌದವೀ ಕಾ ಚಾಂದ್'' ನ (೧೯೬೦) ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಪಡೆದರು. ಅವರು ''ನೀಲ್ ಕಮಲ್ ''(೧೯೬೮) ಚಿತ್ರದ "ಬಾಬೂಲ್ ಕಿ ದುವಾಯೇ ಲೇತಿ ಜಾ" ಹಾಡಿಗಾಗಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅವಾರ್ಡ್]] ಅಂದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ರಫಿ ಈ ಹಾಡಿನ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಕಣ್ಣೀರಿಟ್ಟರು. ಅವರು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಂದರ್ಶನ ಬಿಬಿಸಿಯಲ್ಲಿನ ೧೯೭೭ ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="youtube.com">{{Cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=t46HTraDLnQ | title=BBC Interview : Mohd. Rafi - Audio (You Tube) | accessdate=2010-12-25 }}</ref> ರವಿ ಮತ್ತು ರಫಿ ಅವರು ಹಲವು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಅಂದರೆ, ''ಚೀನಾ ಟೌನ್'' (೧೯೬೨), ''ಕಾಜಲ್'' (೧೯೬೫), ಮತ್ತು ''ದೋ ಬದನ್'' (೧೯೬೬). ===ಮದನ್ ಮೋಹನ್ ರೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ === ಮದನ್ ಮೋಹನ್ ಅವರೂ ಕೂಡ ರಫಿ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಹಾಡುಗಾರರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ರಫಿ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಾಡು ಮದನ ಮೋಹನ್ ಅವರ ''ಆಂಖೇ '' (೧೯೫೦)"ಹಮ್ ಇಶ್ಕ್ ಮೆ ಬರ್ಬಾದ್ ಹೈ ಬರ್ಬಾದ್ ರಹೆಂಗೆ"ಹಾಡು ಮೊದಲಿನದಾಗಿದೆ.<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame" /> ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದರು."ತೇರಿ ಆಂಖೊ ಕೆ ಸಿವಾ"ರಂಗ್ ಔರ್ ನೂರ್ ಕಿ ಬಾರಾತ್,"ಯೆಹ್ ದುನಿಯಾ ಯೆಹೆ ಮೆಹೆಫಿಲ್" ಮತ್ತು "ತುಮ್ ಜೊ ಮಿಲ್ ಗಯೆ ಹೋ" ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಕ್ರಮ ಸಾಧಿಸಿದವು. ===ಒ.ಪಿ ನಯ್ಯರ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ=== ರಫಿ ಮತ್ತು [[ಓಂಕಾರ ಪ್ರಸಾದ್‌ ನಯ್ಯರ್‌|ಒ.ಪಿ ನಯ್ಯರ್]] ೧೯೫೦ ಮತ್ತು ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಸಂಗೀತ ರಚಿಸಿದರು. ಒ.ಪಿ ನಯ್ಯರ್ ಒಮ್ಮೆ "ಒಂದು ವೇಳೆ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಇಲ್ಲದೇ ಹೋಗಿದ್ದರೆ ಎಂದು ಉದ್ಘರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಫಿ,ಇರದಿದ್ದರೆ ಒ.ಪಿ ನಯ್ಯರ್ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ."{{citequote|date=December 2010}} ಅವರು ಮತ್ತು ರಫಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಹಲವು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.ಅದರಲ್ಲಿ "ಯೆಹ್ ಹೈ ಬಾಂಬೆ ಮೇರಿ ಜಾನ್"ಕೂಡ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಹಾಡುಗಾರ-ನಟ ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ಅವರಿಗಾಗಿ – ರಫಿ ಅವರು "ಮನ್ ಮೋರೆ ಬಾವರಾ ಹಾಡನ್ನು ''ರಾಗಿಣಿ'' ಗಾಗಿ ಹಾಡಲು ಹೇಳಿದರು. ನಂತರ ರಫಿ ಅವರು ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗಾಗಿ ''ಬಾಗಿ'' ,''ಶೆಹಜಾದಾ '' ಮತ್ತು ''ಶರಾರತ್ '' ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಹಾಡಿದರು. ಒ.ಪಿ ನಯ್ಯರ್ ಅವರು ರಫಿ ಮತ್ತು ಆಶಾ ಭೋಶಲೆ ಅವರ ಜೋಡಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಜೋಡಿಯು ೧೯೫೦ ಮತ್ತು ೧೯೬೦ ರಲ್ಲಿ ''ನಯಾ ದೌರ್'' (೧೯೫೭), ''ತುಮ್ಸಾ ನಹಿ ದೇಖಾ'' (೧೯೫೭), ಮತ್ತು ''ಕಾಶ್ಮೀರ್ ಕಿ ಕಲಿ'' (೧೯೬೪)ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಗೀತ ರಚಿಸಿತು. ರಫಿ ಒಟ್ಟು ೧೯೭ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ನಯ್ಯರ್ ಅವರಿಗಾಗಿ ಹಾಡಿದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ (೫೬ ವೈಯಕ್ತಿಕ)ಹಾಡುಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="how_fair_raju5">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld5.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 5 | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=೨೦೦೬-೦೮-೨೩ | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ }}</ref> ಆ ಹಾಡು "ಜವಾನಿಯಾ ಯೆಹ್ ಮಸ್ತ್ ಮಸ್ತ್"ಮತ್ತು ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಹಾಡು "ಯುನ್ ತೊ ಹಮನೆ ಲಾಖ್ ಹಸೀ ದೇಖಾ ಹೈ,ತುಮ್ಸಾ ನಹಿ ದೇಖಾ"ವನ್ನು ''ತುಮ್ಸಾ ನಹಿ ದೇಖಾ'' ಗಾಗಿ ಹಾದಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ನಂತರ ''ಕಾಶ್ಮೀರ್ ಕಿ ಕಲಿ'' ಗಾಗಿ "ತಾರೀಫ್ ಕರೂ ಕ್ಯಾ ಉಸ್ಕಿ ಜಿಸ್ನೆ ತುಮ್ಹೆ ಬನಾಯಾ"ಮುಂತಾದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/07/09/78615/15 | title=Mohd Rafi Sahab: A Legend has no substitute | accessdate=2010-12-25 | archive-date=2011-05-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110502082220/http://www.rafisongs.org/2007/07/09/78615/15 | url-status=dead }}</ref> ===ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ ರೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟ=== .ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ (ಎಲ್-ಪಿ) ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ ಜೋಡಿ ಕೂಡ ರಫಿ ಅವರನ್ನು ಕೆಲ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಪೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿತೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು.ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ''ಪಾರಸಮಣಿ '' (೧೯೬೩)ರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅವರನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ರಫಿ ಮತ್ತು ಎಲ್-ಪಿ ಜೋಡಿಯ ''ದೋಸ್ತಿ '' (೧೯೬೪)ಚಿತ್ರದ "ಚಾಹೂಂಗಾ ಮೈ ತುಝೆ ಸಾಂಜ್ ಸವೇರೆ"ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ದೊರೆಯಿತು. ರಫಿ ಒಟ್ಟು ೩೬೯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಎಲ್-ಪಿ ಗಾಗಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="how_fair_raju1" />(ಅದರಲ್ಲಿ ೧೮೬ ವೈಯಕ್ತಿಕ) ಆಗ ೧೯೫೦ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ ರ ಮಧ್ಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಫಿ ಬಾಲಿಯುಡ್ ನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಬೇಡಿಕೆಯ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web | url=http://in.rediff.com/movies/2006/aug/21rafi.htm | title=Did Mohammad Rafi get his due? | author=Arthur J Pais | publisher=[[Rediff.com]] | date=೨೦೦೬-೦೮-೨೧ | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ }}</ref> ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರನಾಯಕರೆನಿಸಿದ ತಾರೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.screenindia.com/20010803/mcover1.html |title=ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ: ಎವರಿವನ್ಸ್ ವೈಸ್ |access-date=2011-01-10 |archive-date=2007-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071205233306/http://www.screenindia.com/20010803/mcover1.html |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ೧೯೬೫,ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ]] ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು. ರಫಿ ಎರಡು ಹಿಂದಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ೭ನಲ್ಲಿ ೧೯೬೮ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದದಕ್ಕೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕ್ರೊಯಲೆ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.ಅವರು ಮಾರಿಶಸ್ ಗೆ ೧೯೬೦ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಈ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="indobase" /> ರಫಿ ಅವರು ಎರಡು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಅಲ್ಬಮ್ ಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲೊಂದು''ಪಾಪ್ ಹಿಟ್ಸ್'' . ಬಾಲಿಯುಡ್ ನಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಏರಿಳಿತ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯೊಡೆಲಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಆದರೆ ರಫಿ ಕೂಡಾ ಈ ಧ್ವನಿ ಬದಲಾವಣೆಯ ತ್ವರಿತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಭಾರತದ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯನಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ರಫಿ ತಮ್ಮ ಧ್ವನಿ ಏರಿಳಿತದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಹಳೆಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ."ಹೆಲ್ಲೊ ಸ್ವೀಟಿ ಸೆವೆಂಟೀನ್"(ಇದು ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಯುಗಳ ಗೀತೆ)"ಓ ಚಲೆ ಹೊ ಕಹಾಂ"ದಿಲ್ ಕೆ ಐನೆ ಮೆ",ಮತ್ತು ಉನ್ ಸೆ ರಿಪ್ಪಿ ಟಿಪ್ಪಿ ಹೋಗಯಿ"(ಗೀತಾ ದತ್ತರೊಂದಿಗೆ ಯುಗಳ ಗೀತೆ)ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ==ವಿವಾದಗಳು== ===ಸಂಭಾವನೆ ವಿಷಯ=== ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಆಗ ರಫಿಯ ಬೇಡಿಕೆ ಪರಿಗಣಿಸಿ ೧೯೬೨-೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬೇಡಿಕೆಯಡಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಧನದ ಪ್ರಮಾಣದ ಶೇಕಡಾ ೫ ರಷ್ಟರ ಪಾಲು ಕೇಳಲು ಅದೇ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಪಾಲು ಕೇಳಲು ಆಗ್ರಹಿಸಿದಾಗ ಅದು ಸಂಯೋಜಕರ ಗಲಿಬಿಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಲತಾ ಅವರ ಬೇಡಿಕೆ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಜೋಡಿ ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರುಗಳು ಅರ್ಧ ಸಂಭಾವನಾ ರಾಜಧನಕ್ಕೊಪ್ಪಬೇಕಲ್ಲದೇ ೫ ರ ಶೇಕಡಾವನ್ನು ಸಂಯೋಜನಕನ ಪಾಲಿಗಿರಲೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ರಫಿ ಹೇಳುವಂತೆ ತಮ್ಮ ಹಾಡಿಗಾಗಿನ ಬೇಡಿಕೆಯ ಸಂಭಾವನೆ ನೀಡಿದ ಅನಂತರ ನಿರ್ಮಾಪಕ-ತಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕೊನೆಯಾಗುವುದೆಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ನಂತರ ಚಿತ್ರ ಯಶಸ್ಸಾದರೆ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕನಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಅದೃಷ್ಟ,ಅದಕ್ಕೆ ಗ್ರಾಮ್ಕೊ (HMV)ದ ಸಂಭಾವನೆಯನ್ನು ಅವರೇ ಪಡೆಯುವ ಅವಕಾಶ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಚಿತ್ರ ವಿಫಲವಾದರೆ ಈಗಾಗಲೇ ತಾನು ತನ್ನ ಹಾಡಿಗೆ ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆದಿದ್ದು ಹೀಗಾಗಿ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ತಾವು ಆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ,ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ರಫಿ ಹೇಳುವಂತೆ "ನಾವು ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿ ಹಾಡನ್ನು ಸೃಜಿಸಲಾರೆವು,ನಾವು ಕೇವಲ ಅದನ್ನು ಪರದೆ ಮೇಲೆ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಹೇಳಿದಂತೆ ಮರು-ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ನಾವು ಹಾಡುತ್ತೇವೆ,ಅವರು ಸಂಭಾವನೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ,ಅಲ್ಲಿಗೆ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಬದ್ದತೆ ಮುಗಿಯಿತು."{{citequote|date=December 2010}} ಲತಾ,ಈ ಹೇಳಿಕೆಯು ಸಂಭಾವನಾ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಲತಾ ಅವರು ನಂತರ ತಾವು ರಫಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು,ಆದರೆ ರಫಿ ಒಬ್ಬರೇ ಆಗ ಲತಾ ಜೊತೆ ಹಾಡಲು ಉತ್ಸುಕತೆ ತೋರಿದ್ದರು.<ref name="how_fair_raju3">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld3.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 3 | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=೨೦೦೬-೦೮-೨೩ | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ }}</ref><ref name="how_fair_raju4">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld4.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 4 | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=೨೦೦೬-೦೮-೨೧ | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ }}</ref> ಅದಾದ ನಂತರ ಎಸ್.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಅವರ ಸಂಧಾನದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರ ಬದಲಿಸಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಹಾಡಲು ಒಪ್ಪಿದರು. ===ಗಿನ್ನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗಳು=== ರಫಿ ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ಗಿನ್ನೀಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿವಾದಕ್ಕೊಳಗಾದರು. ಅವರು ಜೂನ್ ೧೧,೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ ಗಿನ್ನೀಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗೆ ಪತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಲತಾ ಮಂಗೇಶಕರ್ ಅವರು ಅತ್ಯಧಿಕ ಹಾಡುಗಳ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ("೨೫,೦೦೦ ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಗಿನ್ನೀಸ್ ದಾಖಲೆ ಪ್ರಕಾರ)ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಗಿನ್ನೀಸ್ ನಿಂದ ಮರು ಉತ್ತರ ಪಡೆದ ಅನಂತರ ನವೆಂಬರ್ ೨೦,೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ ಅವರು "ನಾನು ನಿರಾಸೆಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ,ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವಂತೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದ್ದು ಯಾರ ಕಿವಿಗಳಿಗೂ ಬಿದ್ದಿಲ್ಲ."<ref name="how_fair_raju6">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld6.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 6 | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=೨೦೦೬-೦೮-೨೩ | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ }}</ref> ಆಗ ೧೯೭೭ ರ ನವೆಂಬರ್ ರಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಸಿ ಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ರಫಿ ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ೨೫,೦೦೦ ದಿಂದ ೨೬,೦೦೦ ವರೆಗೂ ಹಾಡಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.<ref name="youtube.com" /> ಆದರೆ ರಫಿ ಅವರ ಮರಣಾಂತರ ೧೯೮೪, ''ಗಿನ್ನೀಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್'' ನ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು "ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ಸ್ "ಮಾಡಿದವರೆಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.ಆದರೆ "ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ (d ೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೮೦) ವರೆಗೆ ಭಾರತದ ೧೧ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೯೪೪ ರಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೮೦ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಾವು ೨೮,೦೦೦ ಹಾಡುಗಳ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದೂ ತಿಳಿಸಿದೆ.{{sic}}<ref name="how_fair_raju7">{{Cite web | url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld7.htm | title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 7 | author=Raju Bharatan | publisher=[[Rediff.com]] | date=೨೦೦೬-೦೮-೨೩ | accessdate=೨೦೦೭-೦೪-೨೮ }}</ref><ref name="how_fair_raju7" /> ಆದರೆ ಸದ್ಯ ಲಭ್ಯ ದಾಖಲೆ ಪ್ರಕಾರ ರಫಿ ೪,೫೧೬ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತೆಗಳು,೧೧೨ ಹಿಂದಿಯೇತರ ಸಿನೆಮಾ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ೩೨೮ ಖಾಸಗಿ (ಚಲನಚಿತ್ರವಲ್ಲದ)ಹಾಡುಗಳನ್ನು ೧೯೪೫ ರಿಂದ ೧೯೮೦ ರ ವರೆಗೆ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="how_fair_raju7" /> ಲತಾ ಮತ್ತು ರಫಿ ಅವರಿಬ್ಬರ ಗಿನ್ನೀಸ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆದು ಹಾಕಲಾಯಿತು. ==ವರ್ಷ ೧೯೭೦ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ== ರಫಿ ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದಾಗ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://music.indobase.com/composers-playback-singers/mohammed-rafi.html</ref> ಕೆಲವರು{{who|date=December 2010}} ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಹಜ್ ಯಾತ್ರೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡದಿರುವಂತೆ ಅವರನ್ನು ಆಗ ಎಚ್ಚರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>http://www.rafisongs.org/೨೦೦೭/೦೮/೨೬/೭೮೬೨೧/mohammed-rafi-biograpohy/index.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಹಾಡುಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿತು.''ಆರಾಧಾನಾ '' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಮೊಹಮ್ಮದ ರಫಿ ಹಜ್ಜ್ ಯಾತ್ರೆ ಸಂದರ್ಭದ ೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಜಾಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಹಾಡಿದ್ದರು.<ref name="how_fair_raju3" /><ref>{{Cite web | url=http://www.telegraphindia.com/1050729/asp/etc/story_5037312.asp | title=Forever velvet | author=Anil Grover | publisher=The Telegraph | date=2005-07-29 | accessdate=2007-04-28 | archive-date=2007-08-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070819214146/http://www.telegraphindia.com/1050729/asp/etc/story_5037312.asp | url-status=dead }}</ref> ''ಆರಾಧಾನಾ'' ಕ್ಕಾಗಿ ಎಸ್.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.ಅದರಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ಧ್ವನಿಗಾಗಿ ಎರಡು ಹಾಡುಗಳಾದ "ಬಾಗೊಮೆ ಬಹಾರ್ ಹೈ ಮತ್ತು ಗುನ್ ಗುನಾ ರಹೇ ಹೈ ಭಂವರೆ"ಗಳನ್ನು ರಫಿ ಅವರಿಂದ ಹಾಡಿಸಿದ್ದರು.<ref name="how_fair_raju2" /> ಇವೆರಡರ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣದ ನಂತರ ಎಸ್.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದರು.ನಂತರ ಅವರ ಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕ ಆರ್.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು. ಆರ್. ಡಿ. ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರನ್ನು ಕರೆದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗೀತೆಗಳಾದ "ರೂಪ್ ತೇರಾ ಮಸ್ತಾನಾ" ಮತ್ತು "ಮೇರೆ ಸಪ್ನೊಂಕಿ ರಾಣಿ" ಗಳಿಗೆ ಅವರ ಧ್ವನಿ ಪಡೆದರು. ಆದರೆ ೧೯೭೧-೧೯೭೩ ರ ಮಧ್ಯೆ ರಫಿ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಕೊಡುಗೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು;ಆದರೂ ಅವರು ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಕಂಠದಾನ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web | url=http://www.screenindia.com/20020726/mcov2.html | title=The mammoth myth about Mohammed Rafi | author=Rajiv Vijayakar | publisher=Screen | year=2002 | accessdate=2007-06-13 | archive-date=2007-06-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070608072649/http://www.screenindia.com/20020726/mcov2.html | url-status=dead }}</ref> ರಫಿ ಅವರ ೧೯೭೦ ರ ಆರಂಭಿಕ ಹಾಡುಗಳು ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್ ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್,ಮದನ್ ಮೋಹನ್,ಆರ್.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಎಸ್.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಇವರ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಇದ್ದವು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ "ತುಮ್ ಮುಝೆ ಯುವ್ ಭೂಲಾ ನಾ ಪಾವೋಗೆ" (ಒಂದು ಆರಂಭಿಕ ರಫಿ ಅವರ ನಾಂದಿ ಹಾಡು ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು.) ಪಗಲಾ ಕಹಿ ಕಾ,"ಯೆಹ್ ದುನಿಯಾ ಯೆಹ್ ಮೆಹೆಫಿಲ್ ''ಹೀರ್ ರಾಂಜಾ'' ದಿಂದ (೧೯೭೦), "ಝಿಲ್ ಮಿಲ್ ಸಿತಾರೊಂಕಾ" ''ಜೀವನ ಮೃತ್ಯು'' (ಲತಾ ಮಂಗೇಶಕರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಯುಗಳ ಗೀತೆ,೧೯೭೦),"ಗುಲಾಬಿ ಆಂಖ್ಯೆ"''ದಿ ಟ್ರೇನ್'' ನಿಂದ (೧೯೭೦),"ಯೆಹ್ ಜೊ ಚಿಲ್ಮನ್ ಹೈ" ಮತ್ತು "ಇತನಾ ತೊ ಯಾದ್ ಹೈ ಮುಝೆ"''ಮೆಹಬೂಬ್ ಕಿ ಮೆಹಂದಿ'' ಯಿಂದ (೧೯೭೧),"ಮೇರೆ ಮನ್ ತೇರೆ ಪ್ಯಾಸಾ" ಗ್ಯಾಂಬಲರ್,"ಚಲೊ ದಿಲ್ ದಾರ್ ಚಲೊ" ೧೯೭೨ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಪಾಕೀಜಾ,ದಿಂದ "ಚುರಾ ಲಿಯಾ ಹೈ ತುಮ್ನೆ"''ಯಾದೊಂಕಿ ಬಾರಾತ್'' (ಇದು ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಯುಗಳ ಗೀತೆ, ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ ),"ನಾ ತು ಜಮೀನ್ ಕೆ ಲಿಯೆ" ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.ದಿಲೀಪ್ ಕುಮಾರ್ ಚಿತ್ರ ದಾಸ್ತಾಯೆ,"ತುಮ್ ಜೊ ಮಿಲ್ ಗಯೆ ಹೊ" ಹಸ್ತೆ ಝಕಮ್ದಿಂದ (೧೯೭೩),"ತೇರಿ ಬಿಂದಿಯಾ ರೇ", ಅಭಿಮಾನದಿಂದ(೧೯೭೩) ಮತ್ತು "ಆಜ್ ಮೌಸಮ್ ಬಡಾ ಬೇಮಾನ್ ಹೈ" ಲೋಫರ್ ಚಿತ್ರದಿಂದ ಹಾಡು.(೧೯೭೩). ==ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳು== ರಫಿ ೧೯೭೦-ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಗಾಯಕನಾಗಿ ವಾಪಸಾದರು. ಅವರು ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ ಫಿಲ್ಮ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾಗ್ಜಿನ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಸಿಂಗರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ನ್ನು ಅವರ "ತೆರೀ ಗಲಿಯೊಂ ಮೆ ನಾ ರಖೆಂಗೆ ಕದಮ್ ಆಜ್ ಕೆ ಬಾದ್"(ಹವಸ್ ೧೯೭೪)ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಪಡೆದರು.ಇದನ್ನು ಉಷಾ ಖನ್ನಾ ರಚಿಸಿದ್ದರು.<ref name="how_fair_raju1" /> ಅದಲ್ಲದೇ ೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಗಳನ್ನು "ಕ್ಯಾ ಹುವಾ ತೇರಾ ವಾದಾ"ಇದಕ್ಕೆ ಪಡೆದರು.ಇದು ''ಹಮ್ ಕಿಸಿ ಸೆ ಕಮ್ ನಹಿ'' ಚಿತ್ರದ ಹಾಡಾಗಿದ್ದು ಆರ್.ಡಿ ಬರ್ಮನ್ ಅವರು ಇದಕ್ಕೆ ಗೀತ ರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="how_fair_raju2" /> ರಫಿ ಅವರು [[ರಿಷಿ ಕಪೂರ್|ರಿಶಿ ಕಪೂರ್]] ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ಅಮರ್ ಅಕ್ಬರ್ ಅಂಥೊನಿ'' (೧೯೭೭),''ಸರ್ಗಮ್'' (೧೯೭೯) ಮತ್ತು''ಕರ್ಜ್'' (೧೯೮೦)ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಕವ್ವಾಲಿ "ಪರ್ಧಾ ಹೈ ಪರ್ಧಾ" ಅಮರ್ ಅಕ್ಬರ್ ಅಂಥೊನಿ (೧೯೭೭)ಒಂದು ಸೂಪರ್ ಹಿಟ್ ಆಗಿತ್ತು. ರಫಿ ಅವರ ೧೯೭೦ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೮೦ ರ ಅರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದೆಂದರೆ' ''ಲೈಲಾ ಮಜ್ನೂ'' (೧೯೭೬),''ಅಪ್ನಾಪನ್'' (೧೯೭೮),''ಕುರ್ಬಾನ್'' ,''ದೋಸ್ತಾನಾ'' (೧೯೮೦), ''ದಿ ಬರ್ನಿಂಗ್ ಟ್ರೇನ್'' (೧೯೮೦),''ನಸೀಬ್'' (೧೯೮೧), ''ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ'' (೧೯೮೦),''ಶಾನ್'' (೧೯೮೦),ಮತ್ತು ''ಆಶಾ'' (೧೯೮೦)ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದರು. ==ಮರಣ== ರಫಿ ಅವರು ಜುಲೈ೩೧,೧೯೮೦,ಗುರುವಾರ ರಾತ್ರಿ ೧೦:೫೦ ರ ಸುಮಾರು ಹೃದಯಾಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಮೃತರಾದರು.<ref>{{Cite web | url= http://www.blonnet.com/life/2005/08/05/stories/2005080500180400.htm | title= The immortal Rafi | author= V. Gangadhar | publisher= [[ದಿ ಹಿಂದೂ]] Business Line | date= ೨೦೦೫-೦೮-೦೫ | accessdate= ೨೦೦೭-೦೪-೨೮ | archive-date= 2007-09-29 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070929120442/http://www.blonnet.com/life/2005/08/05/stories/2005080500180400.htm | url-status= dead }}</ref> ಅವರ ಕೊನೆಯ ಹಾಡು "ಶ್ಯಾಮ್ ಫಿರ್ ಕ್ಯುಂವ್ ಉದಾಸ್ ಹೈ ದೋಸ್ತ್"(''ಆಸ್ ಪಾಸ್'' )ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ ಅವರ ಹಾಡಿಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದು ತಮ್ಮ ಸಾವಿನ ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳ ಮುಂಚೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web | last= Salam | first= Ziya U. S. | title= Matchless magic lingers | url= http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/07/31/stories/2002073100290100.htm | date= July 22, 2001 | work= The Hindu | accessdate= 2009-04-09 | archive-date= 2010-12-28 | archive-url= https://web.archive.org/web/20101228033045/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/07/31/stories/2002073100290100.htm | url-status= dead }}</ref><ref>[http://www.zeenews.com/news459223.html ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ: ದಿ ಸೌಲ್ ಫುಲ್ ವೈಸ್ ಲೈವ್ಸ್ ಆನ್!]. ಝೀ ನ್ಯೂಸ್. ೩೧ ಜುಲೈ ೨೦೦೮.</ref> ಅವರು ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರು (ಸಈದ್ ರಫಿ,ಖಲೀಲ್ ರಫಿ,ಹಮಿದ್ ರಫಿ,ಶಾಹಿದ್ ರಫಿ)ಮೂವರು ಪುತ್ರಿಯರಾದ (ಪರವೀನ್,ನಸ್ರೀನ್,ಯಾಸ್ಮಿನ್)ಮತ್ತು ೧೮ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅಗಲಿದ್ದಾರೆ. ರಫಿ ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಜುಹು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಸ್ಮಶಾನ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web | url=http://www.culturalindia.net/indian-music/indian-singers/rafi.html | title=Mohammed Rafi Bioagraphy | accessdate=2010-12-25 | archive-date=2015-07-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150716050328/http://www.culturalindia.net/indian-music/indian-singers/rafi.html | url-status=dead }}</ref> ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೦,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಮುಂಬಯಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಮುದಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಮೃತ ಶರೀರಗಳಿಗೆ ಜಾಗ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಪ್ರತಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೪ ಮತ್ತು ಜುಲೈ ೩೧ ಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದ ತೆಂಗಿನ ಮರವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Rafi-Madhubala-dont-rest-in-peace-here/articleshow/5558345.cms |title=Rafi, Madhubala don't rest in peace here |date=11 February 2010 |accessdate=2010-02-14 |publisher=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]] |first೧=Bella |last೧=Jaisinghani}}</ref> ಅವರು ಯಾವದೇ ದುಶ್ಚಟಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾದವರಲ್ಲ,ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಅವರು ಕರುಣಾಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆತ ಕಟ್ಟಾ ಮುಸ್ಲಿ ಆಗಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಲ್ಲದ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ ನಿಸಾರ್ ಬಾಜ್ಮಿ (ಅವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದರು)ಅವರಲ್ಲಿ ಹಣವಿರದ ಕಾರಣ ರಫಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ರೂಪಾಯಿ ಸಂಭಾವನೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹಾಡಿದರು. ಅವರು ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೂ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ನೀಡಿದ್ದರು. ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್ (ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ ಜೋಡಿ)ಅವರ ಪ್ರಕಾರ "ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಯಾವುದೇ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳಿಲ್ಲದೇ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು."ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | title=Mohd Rafi Bioagraphy | accessdate=2010-12-25 | archive-date=2010-08-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100804043321/http://www.rafisongs.org/2007/08/26/78621/mohammed-rafi-biograpohy/index.html | url-status=dead }}</ref> ==ಪರಂಪರೆ== ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಎರಡು-ದಿನಗಳ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜೆ ಘೋಷಿಸಿ ಅವರ ಗೌರವ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದೆ.<ref>http://www.zeenews.com/news೪೫೯೨೨೩.html</ref> ರಫಿ ಅವರ ''ಗೂಮ್ನಾಮ್'' (೧೯೬೫),ಚಿತ್ರದ "ಜಾನ್ ಪೆಹೆಚಾನ್ ಹೊ", ಹಾಡನ್ನು''ಘೋಷ್ಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್'' (೨೦೦೧) ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಪಥದ ಜಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ನಾಯಕ ಪಾತ್ರವೊಂದು ಆಕೆಯ ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಯ ಸುತ್ತ ನರ್ತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ''ಗೂಮ್ನಾನ್ '' ವಿಡಿಯೊವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.timeout.com/newyork/DetailsAr.do?file=/film/304/304.film.ghost.open.html |title=Teenage wasteland: Adolescent angst takes on new dimensions in the magnificently mundane Ghost World |author=Mike D'Angelo |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2006-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060804202534/http://www.timeout.com/newyork/DetailsAr.do?file=%2Ffilm%2F304%2F304.film.ghost.open.html |url-status=dead }}</ref> ಅವರ "ಆಜ್ ಮೌಸಮ್ ಬಡಾ ಬೇಮಾನ್ ಹೈ"ಇದು ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ''ಮಾನ್ಸೂನ್ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್'' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.imdb.com/title/tt0265343/soundtrack |title=Monsoon Wedding soundtrack listing |accessdate=2009-02-03}}</ref> ಅವರ ಹಾಡು "ಮೇರೆ ಮನ್ ತೇರೆ ಪ್ಯಾಸಾ"(''ಗ್ಯಾಂಬ್ಲರ್'' ),೧೯೬೦)ಇದರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಜಿಮ್ ಕ್ಯಾರೆಯ್-ಕಾಟೆ ವಿನ್ಸ್ಲೆಟ್ ಅಭಿನಯದ ''ಎಟರ್ನಲ್ ಸನ್ ಶೈನ್ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಪಾಟ್ ಲೆಸ್ ಮೈಂಡ್'' ನಲ್ಲಿ (೨೦೦೪)ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹಾಡನ್ನು ಕಾಟೆ ವಿನ್ಸ್ಲೆಟ್ಸ್ ಅಭಿನಯದ ವೇಳೆ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನಲೆ ಸಂಗೀತವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.ಅದರ ನಾಯಕ-ನಾಯಿಕೆ ಮದ್ಯ ಸೇವಿಸಿ-''ಸುಮಾರು ೦೦.೧೧.೧೪ ವೇಳೆ'' ಯಲ್ಲಿ)ಇದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.imdb.com/title/tt0338013/soundtrack |title=Soundtracks for Eternal Sunshine of the Spotless Mind |accessdate=2010-12-25 }}</ref> ಹಲವು ರಫಿಯವರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಇತ್ತೆಚಿಗೆ ಬರಲಿರುವ ''ಸಾರೀ ಮ್ಯಾಡಮ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.musicindiaonline.com/n/i/top%20stories/2215/ |title=Tributes to legendary Mohammad Rafi |accessdate=2007-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070427030853/http://www.musicindiaonline.com/n/i/top+stories/2215/ |archivedate=2007-04-27}}</ref> ರಫಿ ಅವರ ಬಗೆಗಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ದಿ ಫಿಲಮ್ಸ್ ಡಿವಿಜನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸಿದ್ದಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.merinews.com/catFull.jsp?articleID=136367 |title="ಫಿಲಮ್ಸ್ ಡಿವಿಜನ್ ಟು ಮೇಕ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ ಆನ್ ಮೊಹಮ್ಮದ ರಫಿ" |access-date=2011-01-10 |archive-date=2012-09-05 |archive-url=https://archive.is/20120905023151/http://www.merinews.com/catFull.jsp?articleID=136367 |url-status=dead }}</ref> ಆಗಿನ ಬೇಸಿಗೆಯ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಬರ್ಮಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಸಿಂಫೊನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಡಬಲ್ CD ಯೊಂದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ.ಇದನ್ನು ''ರಫಿ ನರುಜನ್ಮ ಪಡೆದರು'' ಎಂದು ಅದರ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಇದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರ ೧೬ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಲಿಯುಡ್ ನ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕ ಸೋನು ನಿಗಮ್ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಯೋಜನೆ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಅವರು CBSO ಜೊತೆ ವಿವಿಧ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡರು ಅದರಲ್ಲೂ ಲಂಡನ್ ನಲ್ಲಿನ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಒಪೆರಾ,ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ನ ಅಪೊಲ್ಲೊ ಥೆಯೆಟರ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಫೊನಿ ಹಾಲ್,ಬರ್ಮಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.cybernoon.com/DisplayArticle.asp?section=fromthepress&subsection=inbombay&xfile=April2007_inbombay_standard12786 |title=Mumbai to Birmingham |date=2007-04-30 |accessdate=2007-06-14 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927033111/http://www.cybernoon.com/DisplayArticle.asp?section=fromthepress&subsection=inbombay&xfile=April2007_inbombay_standard12786 |url-status=dead }}</ref> ಸದ್ಯ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಚೌಕ್ [[ಮುಂಬೈ|ಮಂಬಯಿ]]ಯನ ಬಾಂದ್ರಾದ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪುಣೆ(ಎಂಜಿ ರಸ್ತೆ ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ)ಇದು ರಫಿ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಹೆಸರು ಇಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="how_fair_raju6" /> ಜೂನ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ರಫಿ ಅವರು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಔಟ್ ಲುಕ್ ಮ್ಯುಜಿಕ್ ಪೊಲ್ ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಲತಾ ಮಂಗೇಶಕರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?231652 |title=The Most Popular Singer - Outlook Music Poll 2010 }}</ref> ಇದೇ ಪೊಲ್ ಮತದಾನದಲ್ಲಿ "ಮನ್ ರೆ ತು ಕಹೆ ನಾ ಧೀರೆ ಧಾರೆ"(''ಚಿತ್ರಲೇಖಾ'' , ೧೯೬೪)ರಫಿ ಹಾಡಿದ್ದ #೧ ಹಾಡು ಇದರಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?231649 |title=The #1 Song - Indian Movies - Outlook Music Poll 2010 }}</ref> ಮೂರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು #೨ ಗೆ ಈ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರಫಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳೆಂದರೆ "ತೇರೆ ಮೇರೆ ಸಪ್ನಾ ಅಬ್ ಏಕ್ ರಂಗ್ ಹೈ" (''ಗೈಡ್'' , ೧೯೬೫) ಮತ್ತು "ದಿನ್ ಢಲ್ ಜಾಯೆ, ಹೈ ರಾತ್ ನಾ ಜಾಯೆ" (''ಗೈಡ್'' ,೧೯೬೫). ಉತ್ತಮ ಗಾಯಕರ ಆಯ್ಕೆಗಾಗಿದ್ದ ಮತದಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಔಟ್ ಲುಕ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.ಆಯ್ಕೆಯ ತೀರ್ಪುಗಾರರೆಂದರೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಗೀತದ ಭಾರತದ ವಿದ್ವಾಂಸರು; ಅಭಿಜೀತ್, ಆದೆಶ್ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ್, ಅಲಿಶಾ ಚಿನೈ, ಅನು ಮಲಿಕ್, ಐಸಾನ್, ಗುಲ್ಜಾರ್, ಹರಿಹರನ್, ಹಿಮೆಶ್ ರೆಶಮ್ಮಿಯಾ, ಜತಿನ್, ಜಾವೆದ್ ಅಖ್ತರ್, ಕೈಲಾಶ್ ಖೆರ್, ಕವಿತಾ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ, ಖಯ್ಯಾಮ್, ಕುಮಾರ್ ಸಾನು, ಲಲಿತ್, ಲೊಯ್, ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಐಯ್ಯರ್, ಮಹೆಂದ್ರ ಕಪೂರ್, ಮನ್ನಾ ಡೆಯ್, ಪ್ರಸೂನ್ ಜೊಶಿ, ರಾಜೇಶ್ ರೋಶನ್, ಸಾಧನಾ ಸರ್ಗಮ್, ಸಮೀರ್, ಸಂದೇಶ್ ಶ್ಯಾಂಡಿಲ್ಯ್, ಶಾನ್, ಶಂಕರ್, ಶಂತನು ಮೊಯಿತ್ರಾ, ಶ್ರೇಯಾ ಘೋಷಾಲ್, ಸೋನು ನಿಗಮ್ ಮತ್ತು ತಲತ್ ಅಜೀಜ್.<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?231648 |title=Outlook Music Poll }}</ref> ''ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ದಲ್ಲಿನ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ ರಫಿ ಒಬ್ಬ "ವಿಭಿನ್ನ ಗಾಯಕ" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದೆ.ಅವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ,ರಾಕ್ ಮತ್ತು ರೊಲ್ ಅಲ್ಲದೇ ಯಾವುದೇ ಹಾಡನ್ನು ಸಲೀಸಾಗಿ ಹಾಡಬಲ್ಲರು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ ಅಲ್ಲದೇ ಅವರೊಬ್ಬ ೧೯೫೦ಮತ್ತು ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಹಾಡುಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ರಾಜೇಶ್ ರೋಶನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ,ಅವರ ಪ್ರಕಾರ"ಅವರೊಬ್ಬ ಆರ್ದೃ-ಹೃದಯದ ಸರಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ನಿಗರ್ವಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ."<ref>{{Cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Thirty-years-on-Mohd-Rafi-remains-a-favourite/articleshow/6238774.cms |title=Thirty years on, Mohd Rafi remains a favourite }}</ref> ಸಂಗೀತ ಪ್ರೇಮಿಗಳು{{who|date=December 2010}} ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವವಾದ ಭಾರತರತ್ನ ನೀಡುವಂತೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.(ಭಾರತದ ದೊಡ್ಡ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವ)<ref name="rafisongs.org" /> ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರಾದ ಮನ್ನಾ ಡೆಯ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಮಕಾಲೀನ ರಫಿ ಅವರು "ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ." ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ "ರಫಿ ಮತ್ತು ನಾನು ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ಹಾಡಿದ್ದೇವೆ,ಅವರೊಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಸಭ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ನನಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ಗಾಯಕ,ಅವರ ಸಮಕ್ಕೆ ಯಾರೂ ಬರಲಾರರು! ಅವರಿಗೆ ಸಿಗಬೇಕಾದದ್ದು ಸಿಗಲೇಬೇಕು! ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಉತ್ತಮ ಬಾಂಧವ್ಯವಿದೆ ಆದರೆ ಯಾರದೇ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿಲ್ಲ".<ref>{{Cite web |url=http://www.santabanta.com/cinema.asp?pid=%E0%B3%A8%E0%B3%AE%E0%B3%A6%E0%B3%A9%E0%B3%AF |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305012927/http://www.santabanta.com/cinema.asp?pid=%E0%B3%A8%E0%B3%AE%E0%B3%A6%E0%B3%A9%E0%B3%AF |url-status=dead }}</ref><ref>http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/Rafi-was-a-better-singer-than-me/articleshow/೫೦೮೫೩೦೮.cms</ref> ಹೆಸರಾಂತ ನಟ ಶಮ್ಮಿ ಕಪೂರ್ "ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಇಲ್ಲದೇ ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣನಲ್ಲ."ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ನಾನು ಅವರು ಹಾಡಿದ ಹಾಡಿಗೆ ಹೇಗೆ ಅಭಿನಯ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನಾನು ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹಾಡಲು ಅವರನ್ನು ಕೇಳಿತ್ತಿದ್ದೆ. ಅವರು ನನ್ನ ಅದರಲ್ಲಿನ ಮಗ್ನನಾಗಿದ್ದನ್ನು ಮೆಚ್ಚುತ್ತಾರೆ".<ref>{{Cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-am-incomplete-without-Rafi-Shammi/articleshow/6243555.cms |title=I am incomplete without Rafi: Shammi - The Times of India |accessdate=2010-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100803022130/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-am-incomplete-without-Rafi-Shammi/articleshow/6243555.cms |archivedate=2010-08-03 |url-status=live }}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೨,೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ರಫಿ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಕಲಾವಿದ ತಸವಾರ್ ಬಶೀರ್ ಅವರು UK ನಲ್ಲಿನ ಫೇಜೆಲೆಯ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಬರ್ಮಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಮ್ ನಲ್ಲಿ ಉಧ್ಘಾಟಿಸಿದರು.ಈ ಗೋಪುರವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದರೆ ಅವರೊಬ್ಬ ಸಂತನಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.ethnicnow.com/channels/arts-culture/press-release/5/1450/mohammed-rafi-sainthood-attempt.html |title=ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಸೇಂಟ್ ಹುಡ್ ಅಟೆಂಪ್ಟ್ |access-date=2011-01-10 |archive-date=2007-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071017134837/http://ethnicnow.com/channels/arts-culture/press-release/5/1450/mohammed-rafi-sainthood-attempt.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/news/2007/04/04/9212/index.html |title=A shrine to be built in memory of Mohammed Rafi }}</ref> ಗಾಯಕರಾದ ಶಬ್ಬೀರ್ ಕುಮಾರ್,ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಜೀಜ್ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಸೋನು ನಿಗಮ್ ಅವರಂತಹವರೂ ಕೂಡಾ ರಫಿ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.hindustantimes.com/Mohammed-Rafi-lives-on/Article೧-೪೩೭೯೯೬.aspx{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅವರ ಮರಣಾಂತರ ಏಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮೊಹಮ್ಮದ ರಫಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು;''ಅಲ್ಲಾ ರಖಾ'' , ''ಮರ್ದ್'' , ''ಕೂಲೀ'' ,''ದೇಶ್-ಪ್ರೇಮೀ'' , ''ನಸೀಬ್'' ,''ಆಸ್-ಪಾಸ್'' ಮತ್ತು ''ಹೀರಾಲಾಲ್-ಪನ್ನಾಲಾಲ್'' .<ref>http://www.imdb.com/name/nm೦೭೦೬೩೨೭/#Soundtrack{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ರಫಿ ಅವರು ೧೯೪೫ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಂಭಂಧಿ ಬಶಿರಾ,ಅವರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾದ "ಮಾಝಿ"ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿಯೇ <ref name="tribuneindia_striking" /> ವಿವಾಹವಾದರು.ಅವರು ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಮೂವರು ಪುತ್ರಿಯರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಶಿಸ್ತಿನ ವ್ಯಕ್ತಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಭಾವದ ಉತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web | url=http://www.rafisongs.org/2007/07/09/78615/15 | title=Mohd Rafi: A Legend has no substitute | accessdate=2010-12-25 | archive-date=2011-05-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110502082220/http://www.rafisongs.org/2007/07/09/78615/15 | url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಕುಟುಂಬದ ವ್ಯಕ್ತಿ,ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣದ ಕೊಠಡಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ವರೆಗೂ ಅವರು ಶಿಸ್ತಿನ ಸಿಪಾಯಿ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ,ಅವರು ಧೂಮಪಾನ ಅಥವಾ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ತಮ್ಮ ರಿಯಾಜ್ (ಸಂಗೀತ ಅಭ್ಯಾಸ)ವನ್ನು ಮುಂಜಾನೆ ೩ ರಿಂದ ೭ ರವರೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಹವ್ಯಾಸಗಳೆಂದರೆ ಕೇರಮ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಡ್ಮಿಟನ್ ಮತ್ತು ಪತಂಗ ಹಾರಿಸುವಿಕೆ. . ==ಚಿಕ್ಕ-ಚೊಕ್ಕ ವಿಷಯಗಳು== {{Trivia|date=December 2010}} * ಆಗ ೧೯೬೦ ರಲ್ಲಿ ಮುಘಲ್-ಎ-ಆಜಮ್ ನಲ್ಲಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಅವರು "ಏ ಮೊಹಬ್ಬತ್ ಜಿಂದಾಬಾದ್"ಹಾಡನ್ನು ೧೦೦ ಜನರ ಕೋರಸ್ ಜೊತೆ ಅವರು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="thecolorsofindia.com">http://www.thecolorsofindia.com/mohd-rafi/facts.html</ref> * ರಫಿ ಅವರು ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ ಅವರ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶದನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.ಅವರು ೩೬೯ ಹಾಡು,೧೮೬ ಅದರಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಾಡುಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref name="thecolorsofindia.com" /> * ಅವರು ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆ(ಮಹಿಳೆ) ಮತ್ತು ಮನ್ನಾ ಡೆಯ್ (ಪುರುಷ)ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="thecolorsofindia.com" /> * ರಫಿ ಅವರು ದಾಖಲೆಯನ್ನುವಷ್ಟು ಫಿಲಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಗಳಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.(೨೩) ಅವರು ಅದನ್ನು ಆರು ಬಾರಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="thecolorsofindia.com" /> * "ಮನ್ ಮೋರಾ ಬಾವರಾ.." ರಾಗಿಣಿಯಲ್ಲಿನ ಈ ಹಾಡನ್ನು ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ತಮಗಾಗಿ ಹಾಡುವಂತೆ ರಫಿ ಅವರನ್ನು ವಿನಂತಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.ಇದು ಅರ್ಧ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಇದೆ ಎಂದು ಅವರು ಇದನ್ನು ರಫಿ ಸಾಹೇಬ್ ಮಾತ್ರ ಹಾಡಬಲ್ಲರು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು." ರಫಿ ಈ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದರು.<ref name="rafi.co.in">http://www.rafi.co.in/೨೦೦೯/೧೦/೨೫/iinteresting-facts-about-rafi-sahab-and-kishore-da/೫೧೨೧೫೩/index.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * "ಅಜಬ್ ಹೈ ದಾಸ್ತಾ ತೇರಿ ಏಯಿ ಜಿಂದಗಿ.."ಈ ಹಾಡಿನ ''ಅಂತರಾ '' ವನ್ನು ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.ಅದರ ಅರ್ಧ ಉಳಿದದನ್ನು ಹಾಡುವಾಗ ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು.ಇದಕ್ಕೆ ವಿಭಿನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಟತೆ ನೀಡಲು ಶಂಕರ್-ಜೈಕಿಶನ್ ಅವರು ರಫಿ ಅವರಿಂದಲೇ ಈ ಹಾಡು ಹೇಳಿಸಿದರು.<ref name="rafi.co.in" /> * ಅದರ ಹಾಡಾದ "ಹಮ್ಕೊ ತುಮ್ಸೆ ಹೊ ಗಯಾ ಹೈ ಪ್ಯಾರ್ ಕ್ಯಾ ಕರೆಂ"(ಅಮರ್,ಅಕ್ಬರ್ ಅಂಥೊನಿ)ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಅದನ್ನು ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್,ಲತಾ ಮಂಗೇಶಕರ್ ಮತ್ತು ಮುಕೇಶ್ ರೊಂದಿಗೆ ಗೂಡಿ ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದರಲ್ಲೇ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಗಾಯಕರು ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸೇರಿಸಿದ ಹಾಡು ಇದೇ ಮೊದಲೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.bobbytalkscinema.com/recentpost.php?postid=postid082610082856 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-01-10 |archive-date=2012-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001105504/http://bobbytalkscinema.com/recentpost.php?postid=postid082610082856 |url-status=dead }}</ref> * ಓರ್ವ ನೇಣು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕೊನೆ ಆಸೆ ಏನೆಂದು ಕೇಳಲಾಯಿತು. ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನಗೆ "''ಒ ದುನಿಯಾ ಕೆ ರಖವಾಲೆ,ಸುನ್ ದರ್ದ್ ಬರೆ ಮೇರೆ ನಾಲೆ;ಜೀವನ್ ಅಪ್ನಾ ವಾಪಸ್ ಲೇಲೆ,ಜೀವನ್ ದೇನೆವಾಲೇ'' " ಹಾಡನ್ನು ಕೇಳಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದ.<ref>http://www.mohdrafi.com/meri-awaaz-suno/a-wide-range-of-fans-for-one-song.html</ref> * ರಾಯಪುರ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿ ಶಂಕರ್-ಜೈಕಿಶನ್ ಅವರ ಈ ಹಾಡನ್ನು "ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ"..ಹಾಡಲು ಬೇಡಿಕೆಯೊಡ್ಡಲಾಯಿತು. ಆ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಹಾಡುಗಾರರು ದಣಿದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಇದಕ್ಕೆ ಆಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹಾರ್ಮೊನಿಯಮ್ ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ರಫಿ ಐದು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸತತವಾಗಿ ಹಾಡಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಹಾಡಿದರು.<ref>http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mohammed_Rafi&amp;action=edit&amp;section=೧೯</ref> * ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ಬೆಸ್ಟ್ ಸಿಂಗರ್ ಅವಾರ್ಡ್ (ಮಹಿಳೆ-ಪುರುಷ ಭೇದವಿಲ್ಲ) ನೀಡುತ್ತದೆ. ರಫಿ ಇದನ್ನು ಆರು ಬಾರಿ ಬಾಚಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://blogs.hindustantimes.com/capital-closeup/2009/07/29/the-incomparable-mohammad-rafi/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-01-10 |archive-date=2011-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711170404/http://blogs.hindustantimes.com/capital-closeup/2009/07/29/the-incomparable-mohammad-rafi/ |url-status=dead }}</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ; ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು * ೧೯೪೮ - ರಫಿ ಅವರು ಭಾರತ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹ್ರೂ]], ರಿಂದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನದಂದು ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ಪಡೆದರು.<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame" /> * ೧೯೬೭ - [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] ದಿಂದ ಗೌರವ ನೀಡಲಾಯಿತು. * ೧೯೭೪ - ಫಿಲ್ಮ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾಗ್ಜಿನ್ ನಿಂದ ಬೆಸ್ಟ್ ಸಿಂಗರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ನ್ನು "ತೇರೀ ಗಲಿಯೊಮೆ ನಾ ರಖೆಂಗೇ ಕದಮ್ ಆಜ್ ಕೆ ಬಾದ್" ಹಾಡಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಂತು (ಹವಸ್,೧೯೭೪). * ೨೦೦೧ - ರಫಿ ಅವರನ್ನು "ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಾಯಕ" ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮುಂಬಯಿನಲ್ಲಿನ [[ಹೀರೋ ಹೋಂಡ|ಹಿರೊ ಹೊಂಡಾ]] ಮತ್ತು ''ಸ್ಟಾರ್ ಡಸ್ಟ್'' ಮ್ಯಾಗ್ಜಿನ್ ಗಳು ಜನವರಿ ೭, ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದವು. ರಫಿ ಈ ಜನಮತದಲ್ಲಿ ೭೦% ರಷ್ಟು ಮತ ಪಡೆದರು. ; [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಫಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಮೇಲ್ ಪ್ಲೇ ಬ್ಯಾಕ್ ಸಿಂಗರ್|ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] {{/0}}:ವಿಜೇತ/ಗೆದ್ದವರು {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ ! ಹಾಡು ! | (ಚಿತ್ರೀಕರಣ) ! ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ! ಗೀತರಚನಕಾರ |- | ೧೯೫೭ | "ಜಿನ್ಹೆನಾ ನಾಜ್ ಹೈ ಹಿಂದ್ ಪಾರ್r" | ''ಪ್ಯಾಸಾ'' | ಸಚಿನ್ ದೇವ್ ಬರ್ಮನ್ | [[ಸಾಹಿರ್ ಲುಧಿಯಾನ್ವಿ]] |- | ೧೯೬೪<ref name="awards">http://calcuttatube.com/mohammed-rafi-the-golden-voice-that-lives-on-and-on/44167/</ref> | "ಚಾಹೂಂಗಾ ಮೈ ತುಜೆ " | ''ದೋಸ್ತಿ'' | ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೇಲಾಲ್ | ಮಜ್ರೂಹ್ ಸುಲ್ತಾನ್ ಪುರಿ |- | ೧೯೬೬<ref name="awards" /> | "ಬಾಹಾರೋಂ ಫೂಲ್ ಬರಸಾವೊ" | ''ಸೂರಜ್‌‌‌'' | ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ | Shailendra |- | ೧೯೬೭<ref>http://popcorn.oneindia.in/artist-awards/494/7/mohammed-rafi.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.thecolorsofindia.com/mohd-rafi/awards.html</ref> | "ಬಾಬುಲ್ ಕಿ ದುವಾಯೆ" | ''ನೀಲ್ ಕಮಲ್‌'' | ರವಿ | [[ಸಾಹಿರ್ ಲುಧಿಯಾನ್ವಿ]] |- | ೧೯೭೭<ref name="tribuneindia_sang_for_kishore" /> | "ಕ್ಯಾ ಹುವಾ ತೇರಾ ವಾದಾ" | ''ಹಮ್ ಕಿಸಿಸಿಸೆ ಕಮ್ ನಹಿ'' | ರಾಹುಲ ದೇವ್ ಬರ್ಮನ್ | ಮಜ್ರೂಹ್ ಸುಲ್ತಾನ್ ಪುರಿ |- |} ; [[ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಫಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಮೇಲ್ ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಸಿಂಗರ್|ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್]]<ref name="filmfareawards.indiatimes.com">{{cite news | url=http://filmfareawards.indiatimes.com/ | work=The Times Of India | title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು | access-date=2011-01-10 | archive-date=2012-07-08 | archive-url=https://archive.is/20120708102013/http://filmfareawards.indiatimes.com/ | url-status=dead }}</ref> {{/0}}:ವಿಜೇತ/ಗೆದ್ದವರು {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ ! ಹಾಡು ! | (ಚಿತ್ರೀಕರಣ) ! ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ! ಗೀತರಚನಕಾರ |- | ೧೯೬೦ | "ಚೌದಹ್ವೀಂ ಕಾ ಚಾಂದ್ ಹೊ" | ''"ಚೌದಹ್ವೀಂ ಕಾ ಚಾಂದ್ "'' | ಬಾಂಬೆ ರವಿ | ಶಕೀಲ್ ಬದಾಯೂನಿ |- | ೧೯೬೧ | "ತೇರಿ ಪ್ಯಾರೀ ಪ್ಯಾರೀ ಸೂರತ್ ಕೊ" | ''ಸಸುರಾಲ್'' | ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ | ಶೈಲೇಂದ್ರ |- | ೧೯೬೪ | "ಚಾಹೂಂಗಾ ಮೈ ತುಝೆ" | ''ದೋಸ್ತಿ'' | ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ | ಮಜ್ರೂಹ್ ಸುಲ್ತಾನ್ ಪುರಿ |- | ೧೯೬೬ | "ಬಹಾರೋ ಫೂಲ್ ಬರಸಾವೊ" | ''ಸೂರಜ್‌‌‌'' | ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ | ಶೈಲೇಂದ್ರ |- | ೧೯೬೮ | "ದಿಲ್ ಕೆ ಝರೋಂಕೆ ಮೆ" | ''ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ'' | ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ | ಶೈಲೇಂದ್ರ |- | ೧೯೭೭ | "ಕ್ಯಾ ಹುವಾ ತೇರಾ ವಾದಾ" | ''ಹಮ್ ಕಿಸಿಸೆ ಕಮ್ ನಹಿ'' | ರಾಹುಲ ದೇವ್ ಬರ್ಮನ್ | ಮಜ್ರೂಹ್ ಸುಲ್ತಂಪುರಿ |} '''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತಗೊಂಡಿದ್ದು''' :<ref name="filmfareawards.indiatimes.com" /> {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ ! ಹಾಡು ! | (ಚಿತ್ರೀಕರಣ) ! ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ! ಗೀತರಚನಕಾರ |- | 1961 | "ಹುಸ್ನವಾಲೇ ತೇರಾ ಜವಾಬ್ ನಹೀ" | ''ಘರಾನಾ'' | ರವಿ | ಶಕೀಲ್ ಬದಾಯುನಿ |- | 1962 | "ಏ ಗುಲಾಬದನ್ ಏ ಗುಲಾಬದನ್" | ''ಪ್ರೊಫೆಸರ್'' | ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ | ಶೈಲೇಂದ್ರ |- | 1963 | "ಮೇರೆ ಮೆಹಬೂಬ್ ತುಝೆ" | ''ಮೇರೆ ಮೆಹಬೂಬ್ '' | ನೌಶಾದ್ | ಶಕೀಲ್ ಬದಾಯುನಿ |- | 1965 | "ಛೂ ಲೇನೆ ದೊ ನಾಜುಕ್ ಹೋಂಟೋಂಕೊ" | ''ಕಾಜಲ್'' | ರವಿ | [[ಸಾಹಿರ್ ಲುಧಿಯಾನ್ವಿ]] |- | ೧೯೬೮ | "ಮೈ ಗಾಂವೂ ತುಮ್ ಸೋ ಜಾವೊ" | ''ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ'' | ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ | ಶೈಲೇಂದ್ರ |- | ೧೯೬೯ | "ಬಡಿ ಮಸ್ತಾನಿ ಹೈ" | ''ಜೀನೆ ಕಿ ರಾಹ್ '' | ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ | ಆನಂದ್ ಭಕ್ಷಿ (/೦) |- | ೧೯೭೦ | "ಖಿಲೋನಾ, ಜಾನ್ ಕರ್" | ''ಖಿಲೋನಾ'' | ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ | ಆನಂದ್ ಭಕ್ಷಿ (/೦) |- | ೧೯೭೩ | "ಹಮ್ ಕೊ ತೊ ಜಾನ್ ಸೆ ಪ್ಯಾರಿ" | ''ನೈನಾ'' | ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ | ಹಸರತ್ ಜೈಪುರಿ |- | ೧೯೭೪ | "ಅಚ್ಛಾ ಹೀ ಹುವಾ ದಿಲ್ ಟೂಟ್ ಗಯಾ" | ''ಮಾ ಬಹೆನ್ ಓರ್ ಬೀವಿ'' | ಶಾರದಾ | ಖಮರ ಜಲಾಲಾಬಾದಿ, ವೇದ್ಪಾಲ್ ವರ್ಮಾ |- | ೧೯೭೭ | "ಪರ್ಧಾ ಹೈ ಪರ್ಧಾ" | ''ಅಮರ್ ಅಕ್ಬರ್ ಅಂತೋನಿ'' | ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ | ಆನಂದ್ ಭಕ್ಷಿ (/೦) |- | ೧೯೭೮ | "ಆದಮೀ ಮುಸಾಫಿರ್ ಹೈ" | ''ಅಪ್ನಾಪನ್'' | ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ | ಆನಂದ್ ಭಕ್ಷಿ (/೦) |- | ೧೯೭೯ | "ಚಲೋ ರೇ ಡೋಲಿ ಉಠಾವೊ ಕಹಾರ್" | ''ಜಾನಿ ದುಶ್ಮನ್'' | ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ | ವರ್ಮಾ ಮಲಿಕ್ |- | ೧೯೮೦ | "ಮೇರೆ ದೋಸ್ತ್ ಕಿಸ್ಸಾ ಯೆಹೆ" | ''ದೋಸ್ತಾನಾ'' | ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ | ಆನಂದ್ ಭಕ್ಷಿ (/೦) |- | ೧೯೮೦ | "ದರ್ದ್-ಎ-ದಿಲ್ ದರ್ದ್-ಎ-ಜಿಗರ್" | ''ಕರ್ಜ್'' | ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ | ಆನಂದ್ ಭಕ್ಷಿ (/೦) |- | ೧೯೮೦ | "ಮೈನೆ ಪೂಛಾ ಚಾಂದ್ ಸೆ" | ''ಅಬ್ದುಲ್ಲ್ಹಾ'' | ರಾಹುಲ ದೇವ್ ಬರ್ಮನ್ | ಆನಂದ್ ಭಕ್ಷಿ (/೦) |} ;[[ಬೆಂಗಾಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಜರ್ನಾಲಿಸ್ಟ್ಸ್ ಅಸೋಶಿಯೇಶನ್–ಬೆಸ್ಟ್ ಮೇಲ್ ಪ್ಲೇ ಬ್ಯಾಕ್ ಸಿಂಗರ್ ಅವಾರ್ಡ್|ಬೆಂಗಾಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಜರ್ನಾಲಿಸ್ಟ್ಸ್ ಅಸೋಶಿಯೇಶನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] '''ವಿಜೇತ''' {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ ! | (ಚಿತ್ರೀಕರಣ) ! ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ! ಗೀತರಚನಕಾರ |- | 1957 | ''ತುಮ್ಸಾ ನಹಿ ದೇಖಾ '' | [[ಓಂಕಾರ ಪ್ರಸಾದ್‌ ನಯ್ಯರ್‌|ಒ. ಪಿ. ನಯ್ಯರ್]] | ಮಜ್ರೂಹ್ ಸುಲ್ತಂಪುರಿ |- | ೧೯೬೫<ref>{{cite web |url= http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196528.htm |title= 1965- 28th Annual BFJA Awards - Awards For The Year 1964 |accessdate= 14 December 2008 |last= |first= |coauthors= |date= |work= |publisher= Bengal Film Journalists' Association |archive-date= 8 ಜನವರಿ 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100108080918/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196528.htm |url-status= dead }}</ref> | ''ದೋಸ್ತಿ'' | ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತ-ಪ್ಯಾರೆಲಾಲ್ | ಮಜ್ರೂಹ್ ಸುಲ್ತಂಪುರಿ |- | ೧೯೬೬<ref>{{Cite web |url= http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196629.htm |title= 1966: 29th Annual BFJA Awards - Awards For The Year 1965 |3= Bfjaawards.com |publisher= Bengal Film Journalists' Association |accessdate= 22 October 2009 |archive-date= 8 ಜನವರಿ 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100108052343/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196629.htm |url-status= dead }}</ref> | ''ಆರ್ಜೂ'' | ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್ | ಹಸರತ್ ಜೈಪುರಿ |} ;[[ಸುರ್ ಶೃಂಗಾರ್ ಅವಾರ್ಡ್]] '''ವಿಜೇತ''' {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ ! | (ಚಿತ್ರೀಕರಣ) ! ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ! ಗೀತರಚನಕಾರ |- | 1964 | ''ಚಿತ್ರಲೇಖಾ'' | ರೋಶನ್ | ಸಾಹಿರ್ ಲುಧಿಯಾನ್ವಿ<ref>{{Cite web |url=http://www.mohdrafi.com/web/his-voice-swayed-millions.html |title=His Voice swayed millions |accessdate=2010-12-25 }}</ref> |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|2}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://www.imdb.com/name/nm0706327/ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ] ಆಟ್ ದಿ ಇಂಟರ್ ನೆಟ್ ಮೂವೀ ಡಾಟಾ ಬೇಸ್ {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> | NAME =Rafi, Mohammed | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = | DATE OF BIRTH =೧೯೨೪-೧೨-೨೪ | PLACE OF BIRTH = | DATE OF DEATH =೧೯೮೦-೦೭-೩೧ | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Rafi, Mohammed}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೨೪ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:1980ರಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಿನ್ನೆಲ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಮರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೃತಸರ ಮೂಲದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪುರುಷ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಯೋಕಾರ್ಡಿಯಲ್ ಭಂಗದಿಂದ ಸಾವುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಂಜಾಬಿ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಂಗೀತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಹಾಡುಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಮುಂಬೈಯ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಮರಾಠಿ-ಭಾಷಾ ಹಾಡುಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು]] 6bzugxp2yawlfajcmm5coxpk7f32gxx 0 28572 1383066 1365689 2026-08-16T04:54:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383066 wikitext text/x-wiki {{Infobox|title = Schengen Area |image = [[File:Schengen Area.svg|250px|alt=The Schengen Area as of 2009]] |caption = {{legend|#A4C2D9|Schengen Area}}{{legend|#A2D78D|Future members}} |headerstyle = background:#ccf; |labelstyle = background:#ddf; |label1 = Description |data1 = Free travel area |label2 = Established |data2 = ೧೯೯೫ |label3 = Members |data3 = {{Collapsible list|status=uncollapsed|titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:left;|title=25 members|[[Austria]]<br />[[Belgium]]<br />[[Czech Republic]]<br />[[Denmark]]<br />[[Finland]]<br />[[Estonia]]<br />[[ಫ್ರಾನ್ಸ್]]<br />[[ಜರ್ಮನಿ]]<br />[[Greece]]<br />[[Hungary]]<br />[[Iceland]]<br />[[Italy]]<br />[[Latvia]]<br />[[Lithuania]]<br />[[Luxembourg]]<br />[[Malta]]<br />[[Netherlands]]<br />[[Norway]]<br />[[Poland]]<br />[[Portugal]]<br />[[Slovakia]]<br />[[Slovenia]]<br />[[Spain]]<br />[[Sweden]]<br />[[Switzerland]]}} |label4 = Policy of |data4 = [[European Union]] |label5 = Area |data5 = ೪,೩೧೨,೦೯೯ km^೨ }} '''ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶ''' ವು, ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಷೆಂಗೆನ್, ಲಕ್ಸೆಂಬರ್ಗ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾದ ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪಿಯನ್‌]] ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶವು, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ರಾಜ್ಯದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರದೇಶದ ಒಳಗಡೆ ಹಾಗು ಹೊರಗಡೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವವರಿಗೆ ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಯಾವುದೇ ಆಂತರಿಕ ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಷೆಂಗೆನ್ ನಿಯಮಗಳನ್ನು, ೧೯೯೯ರ ಆಮ್‌ಸ್ಟರ್‌ಡಾಮ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]](EU) ಕಾನೂನಿನೊಳಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಪ್ರದೇಶವು, ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮೂರು EU ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, [[ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್|ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ನಾರ್ವೇ|ನಾರ್ವೆ]], [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್]], ಹಾಗು ''ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೊ(ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ)'' ಮೂರು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಣ್ಣ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, [[ಮೊನಾಕೊ|ಮೊನಾಕೋ]], ಸ್ಯಾನ್ ಮರಿನೋ, ಹಾಗು [[ವ್ಯಾಟಿಕನ್ ನಗರ]]. EUನ ಎರಡು ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಹಾಗು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]] ನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಇತರ ಎಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಷೆಂಗೆನ್ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿರುವ [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ|ಬಲ್ಗೇರಿಯಾ]], ಸೈಪ್ರಸ್, ಹಾಗು [[ರೊಮಾನಿಯ|ರೊಮೇನಿಯಾ]] ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿವೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಪ್ರದೇಶವು, ೪೦೦ ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹಾಗು {{convert|4312099|km2|sqmi|0|spelling=uk}}ರಷ್ಟು ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಷೆಂಗೆನ್ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದೆಂದರೆ, ಇತರ ಷೆಂಗೆನ್ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಹಾಗು ಏಕಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು. ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ನಿಯಮ(ಇದರಲ್ಲಿ ಷೆಂಗೆನ್ ವೀಸಾ ಸೇರಿದೆ), ಬಾಹ್ಯ ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳ ಸಮನ್ವಯ, ಹಾಗು ಗಡಿಯಾಚೆ ಪೊಲೀಸ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಸಹಕಾರ ಸೇರಿವೆ. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ, ಹೊಟೇಲುಗಳಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಪೊಲೀಸರು ನಡೆಸುವ ಗುರುತಿನ ತಪಾಸಣೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಅಥವಾ EUನ ಅಂಗೀಕಾರ ಪಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯು, ರಾಷ್ಟ್ರದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗು ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ, ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. {{TOC limit|3}} ==ಇತಿಹಾಸ== {{Main|Schengen Agreement}} ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದದೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ಐದು ಮೂಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವುದರೊಂದಿಗೆ ೨೬ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶವು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು: ಬೆಲ್ಜಿಯಂ, [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]], [[ಜರ್ಮನಿ]], ಲಕ್ಸೆಂಬರ್ಗ್, [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್]] ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]] ಹಾಗು [[ಸ್ಪೇನ್]] ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಇದನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದವು. [[ಇಟಲಿ]] ಹಾಗು [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]] ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಆಮ್ಸ್ಟರ್‌ಡಾಮ್ ನ ಒಪ್ಪಂದದೊಂದಿಗೆ, ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ EUನ ''ಅಕ್ವಿಯಸ್ ಕಮ್ಯುನೌಟೈರ್'' ನ ಭಾಗವಾಯಿತು. ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೀಸ್]] ನ ಸೇರ್ಪಡೆಯ ನಂತರ, ನಾರ್ಡಿಕ್ ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಯೂನಿಯನ್ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ - [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]], [[ಫಿನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್|ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಸ್ವೀಡನ್]], ಹಾಗು [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|EU]] ಯೇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ [[ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್|ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಹಾಗು [[ನಾರ್ವೇ|ನಾರ್ವೆ]] ದೇಶಗಳು ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವು. ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ, ಒಂಬತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ — [[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ]], [[ಎಸ್ಟೊನಿಯ|ಎಸ್ಟೋನಿಯಾ]], ಹಂಗೇರಿ, ಲಾಟ್ವಿಯಾ, ಲಿಥುವೇನಿಯಾ, ಮಾಲ್ಟ, [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲಂಡ್]], ಸ್ಲೊವಾಕಿಯಾ, ಹಾಗು ಸ್ಲೊವೇನಿಯಾ — ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಚೆ EUಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದ್ದ ಇವು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು.<ref>ಜೆಕ್, ಇಸ್ಟೋನಿಯಾ, ಲ್ಯಾಟ್ವಿಯಾ, ಲಿತುನಿಯಾ, ಹಂಗೇರಿ, ಮಾಲ್ಟಾ, ಪೊಲೆಂಡ, ಸ್ಲೊವೇನಿಯಾ ಮತ್ತು ಸ್ಲೊವ್ಯಾಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಷೆಂಗೆನ್ ಅಕ್ವಾಯ್ಸ್ ನ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಪೂರ್ಣ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ೨೦೦೭ ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೬ ರಂದಿನ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ನಿರ್ಧಾರ (೨೦೦೭/೮೦೧/EC), ([http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32007D0801:EN:NOT OJ L 323, 8 December 2007, p. 34])</ref> ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊಸ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್]], ೧೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು(ಹಾಗು EU-ಯೇತರ ಮೂರನೇ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರ). ==ಸದಸ್ಯತ್ವ== {{Schengen Agreement Labelled Map 2|110px}} ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರಸಕ್ತ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ(EU) ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾಗಿವೆ. EU-ಯೇತರ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಹಾಗು ನಾರ್ವೆ ದೇಶಗಳು, ನಾರ್ಡಿಕ್ ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಯೂನಿಯನ್ ನ ಭಾಗವಾಗಿವೆ ಹಾಗು ಇವುಗಳು EUನ ಷೆಂಗೆನ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೆಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೂರನೆಯದಾದ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ತರುವಾಯ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ''ವಸ್ತುತಃ'', ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶವು ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇವು ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾದ ಅಥವಾ ಅರೆ-ಮುಕ್ತವಾದ ಗಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಷೆಂಗೆನ್ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಮುನ್ನ ಪ್ರತಿ ರಾಷ್ಟ್ರವು, ನಾಲ್ಕು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸನ್ನದ್ಧತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ: ವಾಯು ಗಡಿಗಳು, ವೀಸಾಗಳು, ಪೋಲಿಸ್ ಸಹಕಾರ, ಹಾಗು ವೈಯಕ್ತಿಕ ದತ್ತಾಂಶ ರಕ್ಷಣೆ. ಈ ಅರ್ಹತಾ ನಿರ್ಧಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಯನ್ನು ಹಾಗು ಆಯ್ದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹಾಗು ಪರಿಶೀಲನೆಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ EU ತಜ್ಞರ ಭೇಟಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. {{Clear}} ===ಪ್ರಸಕ್ತ=== {| class="wikitable sortable" style="width:100%" |- ! class="unsortable"| ಧ್ವಜ ! ರಾಷ್ಟ್ರ ! ಪ್ರದೇಶ<br><small>(km²)</small> ! ಜನಸಂಖ್ಯೆ<ref name="Eurostat pop">{{cite web |title=Eurostat Population Estimate |publisher=[[Eurostat]] |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=೧&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1|accessdate=2010-01-08 |date=2010-01-01}}</ref><br> ! ಸಹಿ ಹಾಕಿರುವುದು ಅಥವಾ<br>ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದು ! ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ<br>ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ದಿನಾಂಕ ! class="unsortable"| ವಿನಾಯಿತಿ ಪಡೆದ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು |- | {{flagicon|Austria}} | [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]] | style="text-align:right"| {{Nts|83871}} | style="text-align:right"| {{Nts|8372930}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1995|4|28}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1997|12|1}} | |- | {{flagicon|Belgium}} | ಬೆಲ್ಜಿಯಂ | style="text-align:right"| {{Nts|30528}} | style="text-align:right"| {{Nts|10827519}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1985|6|14}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1995|3|26}} | |- | {{flagicon|Czech Republic}} | [[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಜೆಕ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ]] | style="text-align:right"| {{Nts|78866}} | style="text-align:right"| {{Nts|10512397}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2004|5|1}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2007|12|21}}{{Ref|swiss|b}} | |- | {{flagicon|Denmark}} | [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌‌]] | style="text-align:right"| {{Nts|43094}} | style="text-align:right"| {{Nts|5547088}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1996|12|19}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2001|3|25}} | <small>{{GRL}}{{Ref|denmark|d}}</small><br><small>{{FRO}}{{Ref|denmark|d}}</small> |- | {{flagicon|Estonia}} | [[ಎಸ್ಟೊನಿಯ|ಎಸ್ಟೋನಿಯಾ]] | style="text-align:right"| {{Nts|45226}} | style="text-align:right"| {{Nts|1340274}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2004|5|1}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2007|12|21}}{{Ref|swiss|b}} | |- | {{flagicon|Finland}} | [[ಫಿನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್|ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] | style="text-align:right"| {{Nts|338145}} | style="text-align:right"| {{Nts|5350475}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1996|12|19}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2001|3|25}} | |- | {{flagicon|France}} | [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌]] | style="text-align:right"| {{Nts|674843}} | style="text-align:right"| {{Nts|64709480}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1985|6|14}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1995|3|26}} | <small>ಎಲ್ಲ ಸಾಗರೋತ್ತರ ವಿಭಾಗಗಳು ಹಾಗು ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು</small> |- | {{flagicon|Germany}} | [[ಜರ್ಮನಿ]] | style="text-align:right"| {{Nts|357050}} | style="text-align:right"| {{Nts|81757595}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1985|6|14}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1995|3|26}}{{Ref|germany|c}} | |- | {{flagicon|Greece}} | [[ಗ್ರೀಸ್|ಗ್ರೀಸ್‌‌]] | style="text-align:right"| {{Nts|131990}} | style="text-align:right"| {{Nts|11125179}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1992|11|6}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2000|3|26}} | |- | {{flagicon|Hungary}} | ಹಂಗೇರಿ | style="text-align:right"| {{Nts|93030}} | style="text-align:right"| {{Nts|10013628}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2004|5|1}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2007|12|21}}{{Ref|swiss|b}} | |- | {{flagicon|Iceland}} | [[ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್|ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್]]{{Ref|associated|a}} | style="text-align:right"| {{Nts|103000}} | style="text-align:right"| {{Nts|318755}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1996|12|19}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2001|3|25}} | |- | {{flagicon|Italy}} | [[ಇಟಲಿ]] | style="text-align:right"| {{Nts|301318}} | style="text-align:right"| {{Nts|60397353}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1990|11|27}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1997|10|26}} | |- | {{flagicon|Latvia}} | ಲಾಟ್ವಿಯಾ | style="text-align:right"| {{Nts|64589}} | style="text-align:right"| {{Nts|2248961}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2004|5|1}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2007|12|21}}{{Ref|swiss|b}} | |- | {{flagicon|Lithuania}} | ಲಿಥುವೇನಿಯಾ | style="text-align:right"| {{Nts|65303}} | style="text-align:right"| {{Nts|3329227}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2004|5|1}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2007|12|21}}{{Ref|swiss|b}} | |- | {{flagicon|Luxembourg}} | ಲಕ್ಸೆಂಬರ್ಗ್ | style="text-align:right"| {{Nts|2586}} | style="text-align:right"| {{Nts|502207}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1985|6|14}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1995|3|26}} | |- | {{flagicon|Malta}} | ಮಾಲ್ಟಾ | style="text-align:right"| {{Nts|316}} | style="text-align:right"| {{Nts|416333}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2004|5|1}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2007|12|21}}{{Ref|swiss|b}} | |- | {{flagicon|Netherlands}} | [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] | style="text-align:right"| {{Nts|41526}} | style="text-align:right"| {{Nts|16576800}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1985|6|14}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1995|3|26}} | <small>{{ABW}}</small><br><small>{{CUR}}</small><br><small>{{flag|Sint Maarten}}</small><br><small>{{Flagicon|Netherlands}} ಕೆರೇಬಿಯನ್ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್</small> |- | {{flagicon|Norway}} | [[ನಾರ್ವೇ|ನಾರ್ವೆ]]{{Ref|associated|a}} | style="text-align:right"| {{Nts|385155}} | style="text-align:right"| {{Nts|4854824}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1996|12|19}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2001|3|25}} | <small>ಸ್ವಾಲ್ಬರ್ಡ್{{Ref|jan Mayen|e}}</small> |- | {{flagicon|Poland}} | [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲೆಂಡ್‌]] | style="text-align:right"| {{Nts|312683}} | style="text-align:right"| {{Nts|38163895}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2004|5|1}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2007|12|21}}{{Ref|swiss|b}} | |- | {{flagicon|Portugal}} | [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್|ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌]] | style="text-align:right"| {{Nts|92391}} | style="text-align:right"| {{Nts|10636888}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1992|6|25}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1995|3|26}} | |- | {{flagicon|Slovakia}} | ಸ್ಲೊವಾಕಿಯಾ | style="text-align:right"| {{Nts|49037}} | style="text-align:right"| {{Nts|5424057}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2004|5|1}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2007|12|21}}{{Ref|swiss|b}} | |- | {{flagicon|Slovenia}} | ಸ್ಲೊವೇನಿಯಾ | style="text-align:right"| {{Nts|20273}} | style="text-align:right"| {{Nts|2054119}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2004|5|1}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2007|12|21}}{{Ref|swiss|b}} | |- | {{flagicon|Spain}} | [[ಸ್ಪೇನ್]] | style="text-align:right"| {{Nts|506030}} | style="text-align:right"| {{Nts|46087170}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1992|6|25}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1995|3|26}} | <small>ಸೇಯುಟ ಹಾಗು ಮೆಲಿಲ್ಲ ಪಟ್ಟಣಗಳು</small>{{Ref|spain|f}} |- | {{flagicon|Sweden}} | [[ಸ್ವೀಡನ್|ಸ್ವೀಡನ್‌‌]] | style="text-align:right"| {{Nts|449964}} | style="text-align:right"| {{Nts|9347899}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1996|12|19}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2001|3|25}} | |- | {{flagicon|Switzerland}} | [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್]]{{Ref|associated|a}} | style="text-align:right"| {{Nts|41285}} | style="text-align:right"| {{Nts|7760477}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2004|10|26}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2008|12|12}} | |} <small></small> <small>a </small><small>{{Note|associated}}EUನ ಷೆಂಗೆನ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುವ, EUನಿಂದ ಹೊರಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು,<ref name="associated-states">ಈ ಪರಿಭಾಷೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ {{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:21999A0710(02):EN:NOT|publisher=EU Publications Office|title=Agreement concluded by the Council of the European Union and the Republic of Iceland and the Kingdom of Norway concerning the latters' association with the implementation, application and development of the Schengen acquis&nbsp;- Final Act (Official Journal EC 1999 {{nowrap|No. L 176}}, p.&nbsp;೩೬)|accessdate=೧೯ January ೨೦೦೮}} ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಹಾಗು ಇಲ್ಲಿ ಷೆಂಗೆನ್ ನಿಯಮಗಳು ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತವೆ.</small><br><small></small> <small>b. </small><small>{{Note|swiss}}ಭೂಮಾರ್ಗದ ಗಡಿಗಳು ಹಾಗು ಬಂದರುಗಳಿಗಾಗಿ; ೩೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೮ರಿಂದ [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ಗಳಿಗೂ ಸಹ.<ref>{{cite web|url=http://www.eu2008.si/en/News_and_Documents/Press_Releases/March/0325MNZschengen.html|publisher=Slovenia's EU Presidency|title=The final step of Schengen enlargement – controls at internal air borders to be abolished in late March|date=25 March 2008|accessdate=25 March 2008}}</ref></small><br><small></small> <small>C. </small><small>{{Note|germany}}೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಷೆಂಗೆನ್ ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುವ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿ, ಫೆಡರಲ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಜರ್ಮನಿಯ ಭಾಗವಾಯಿತು. </small><small>ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಇದು ಒಪ್ಪಂದದ ಹೊರಗೆ ಉಳಿದಿತ್ತು. </small><small>ಕೆಲವು ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಹೆಲಿಗೋಲ್ಯಾಂಡ್ ಷೆಂಗೆನ್‌ನ ಹೊರಗಿಲ್ಲ; ಇದು ಕೇವಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ವ್ಯಾಲ್ಯೂ ಆಡೆಡ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊರಗಿದೆ.</small><br><small></small> <small>d. </small><small>{{Note|denmark}}ಗ್ರೀನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಹಾಗು ಫರೋ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ವೀಸಾ ಅಗತ್ಯವಿರದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ವೀಸಾ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ. </small><small>ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರವು ನೀಡುವ ಷೆಂಗೆನ್ ವೀಸಾ, ಯಾವುದೇ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ವೀಸಾದಾರನಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ವಿತರಿಸಿದ ವೀಸಾಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸದಿದ್ದರೆ ಹಾಗು ವೀಸಾದಲ್ಲಿ "ಫರೋ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹ" ಅಥವಾ "ಗ್ರೀನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಗೆ ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹ", ಅಥವಾ ಎರಡಕ್ಕೂ ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹ ಎಂದು ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಒತ್ತಲಾಗಿರದಿದ್ದರೆ ಪ್ರವೇಶ ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="greenland-faroe">{{cite web |title=General Information on Schengen Short-Term Visas |publisher=Royal Danish Embassy in London date=4 June 2009 |url=http://www.amblondon.um.dk/en/menu/consularservices/visas/shorttermvisas |accessdate=1 February 2010 |archive-date=19 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100419130202/http://www.amblondon.um.dk/en/menu/ConsularServices/Visas/ShortTermVisas |url-status=dead }}</ref></small><br><small></small> <small>e. </small><small>{{Note|jan Mayen}}ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜಾನ್ ಮಾಯೆನ್ ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ{{Citation needed|date=November 2010}}.</small><br><small></small> <small>f. </small><small>{{Note|spain}}ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಷೆಂಗೆನ್ ಅಕ್ವಿಯಸ್, ಎಲ್ಲ ಸ್ಪಾನಿಶ್ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸೆಯುಟ ಹಾಗು ಮೆಲಿಲ್ಲದಿಂದ ಸ್ಪೇನ್ ಗೆ ಅಥವಾ ಇತರ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ತೆರಳಬೇಕಾದರೆ ಗಡಿ ತಪಾಸಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ, ಟೆಟುವನ್ ಹಾಗು ನಡೋರ್ ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ [[ಮೊರಾಕೊ|ಮೊರಾಕ್ಕೊ]] ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ವೀಸಾ ವಿನಾಯಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://eur-lex.europa.eu/Notice.do?val=240436%3Acs&lang=en&list=240453%3Acs%2C240428%3Acs%2C240442%3Acs%2C240441%3Acs%2C240440%3Acs%2C240439%3Acs%2C240438%3Acs%2C240437%3Acs%2C240436%3Acs%2C240435%3Acs%2C&pos=9&page=1&nbl=11&pgs=10&hwords=&checktexte=checkbox&visu= |title=ಡಿಕ್ಲರೇಷನ್ ಆನ್ ದಿ ಟೌನ್ಸ್ ಆಫ್ ಸೆಯುಟಾ ಮತ್ತು ಮೆಲಿಲಾ |access-date=2021-08-30 |archive-date=2011-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520034515/http://eur-lex.europa.eu/Notice.do?val=240436:cs&lang=en&list=240453:cs,240428:cs,240442:cs,240441:cs,240440:cs,240439:cs,240438:cs,240437:cs,240436:cs,240435:cs,&pos=9&page=1&nbl=11&pgs=10&hwords=&checktexte=checkbox&visu= |url-status=dead }}</ref></small> <small></small> ===ನಿರೀಕ್ಷೆ=== ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ EUಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ಸೈಪ್ರಸ್ ಸಹ ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದೆ, ಸೈಪ್ರಸ್ ವಿವಾದದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಜಾರಿಯು ೨೦೧೦ರ ತನಕ<ref name="mfacy">{{cite web |url=http://www.mfa.gov.cy/mfa/Embassies/BerlinEmbassy.nsf/All/9E3EA74BCAD066E5C125727D00493F03?OpenDocument&print |title=Embassy of the Republic of Cyprus in Berlin – Current Issues Archived |language={{el icon}} |publisher=Mfa.gov.cy |date= |accessdate=೩ February ೨೦೧೦ |archive-date=2012-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120908075812/http://www.mfa.gov.cy/mfa/Embassies/BerlinEmbassy.nsf/All/9E3EA74BCAD066E5C125727D00493F03?OpenDocument&print |url-status=dead }}</ref> ವಿಳಂಬಗೊಂಡಿತು. ಸೈಪ್ರಿಯಟ್‌ನ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರ ಮಂತ್ರಿ ಗಿಯೋರ್ಗೊಸ್ ಲಿಲ್ಲಿಕಸ್ ರ ಪ್ರಕಾರ, "ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟು ಹಾಗು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣವು, ಟರ್ಕಿಷ್ ಸೈಪ್ರಿಯಟ್ ಜನರಿಗೆ ದಿನನಿತ್ಯದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕ್ಲೇಶವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ", ಹಾಗು ವಿವಾದವು ಬಗೆಹರಿಯುವ ಮೊದಲು ಈ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಸಾಧ್ಯವೇ ಎಂಬುದು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.<ref name="mfacy" /> EUನ ಹೊರಗಿರುವ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ, "ಇತರ ನಿರ್ವಹಣೆಗಳು ಹಾಗು ಕುಶಲತೆಗಳನ್ನು" ಹೊಂದುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref name="mfacy" /> ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ EUಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ರೊಮೇನಿಯಾ ಹಾಗು ಬಲ್ಗೇರಿಯಾ ದೇಶಗಳು, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ೨೦೧೧ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಲೌರೆಂಟ್ ವೌಕ್ಯುಯಿಯೆಜ್, ಎರಡು ಬಾಲ್ಕನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{ro icon}}[http://www.adevarul.ro/adevarul_europa/Laurent_Wauquiez-Schengen_Romania-Pierre_Lellouche_0_386961909.html "ಷೆಂಗೆನ್: Franţa nu are încredere că România păzeşte bine graniţa Europei cu Republica Moldova ''Adevărul'' "], in ''Adevărul'', ೨೦೧೦ ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೯</ref> ಷೆಂಗೆನ್ ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನೊಂದಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಲೀಚ್‌ಟೆನ್‌‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಸಹ, ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. {| class="wikitable sortable" style="width:100%" |- ! class="unsortable"| ಧ್ವಜ ! ರಾಷ್ಟ್ರ ! ಪ್ರದೇಶ <small>(km²)</small> ! ಜನಸಂಖ್ಯೆ ! ಸಹಿ ಹಾಕಿರುವುದು ಅಥವಾ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದು ! ಜಾರಿಗೆ ಬರಬಹುದಾದ ಸಂಭಾವ್ಯ ದಿನಾಂಕ |- | {{flagicon|Bulgaria}} | [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ|ಬಲ್ಗೇರಿಯಾ]] | style="text-align:right"| {{Nts|110912}} | style="text-align:right"| {{Nts|7576751}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2007|1|1}} | <span>೨೦೧೧</span>ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೧<ref name="robu201111">{{cite web|url=http://english.hotnews.ro/stiri-top_news-8185234-hungarian-presidency-the-quoted-german-press-romania-and-bulgarias-adhesion-schengen-was-postponed.htm|title=Romania and Bulgaria's adhesion to Schengen was postponed|publisher=Hotnews.ro|date=6 January 2011|accessdate=6 January 2011}}</ref> |- | {{flagicon|Cyprus}} | ಸೈಪ್ರಸ್‌ | style="text-align:right"| {{Nts|9251}} | style="text-align:right"| {{Nts|801851}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2004|5|1}} | <span>೨೯೯೯</span> ಭಾಗಶಃ ಸೈಪ್ರಸ್ ವಿವಾದದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ<ref name="mfacy" /> |- | {{flagicon|Liechtenstein}} | ಲಿಕ್‌ಟ್ಯಾನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌{{Ref|associated2|a}} | style="text-align:right"| {{Nts|160}} | style="text-align:right"| {{Nts|35981}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2008|2|28}} | <span>೨೦೧೧</span> ೨೦೧೧ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ<ref>{{cite news |url=http://volksblatt.li/?newsid=54496&src=vb |title=Grosser Schritt in Richtung Schengen |accessdate=2011-02-21 |date=2011-02-15 |work=Volksblatt }}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | {{flagicon|Romania}} | [[ರೊಮಾನಿಯ|ರೊಮೇನಿಯಾ]] | style="text-align:right"| {{Nts|238391}} | style="text-align:right"| {{Nts|21466174}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2007|1|1}} | <span>೨೦೧೧</span>ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೧<ref name="robu201111" /> |} <small>a. </small><small>{{Note|associated2}}EUನ ಹೊರಗಿದ್ದುಕೊಂಡೇ, ಲಿಕ್‌ಟ್ಯಾನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌ EUನ ಷೆಂಗೆನ್ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಬಹುದು,<ref name="associated-states" /> ಹಾಗು ಇಲ್ಲಿ ಷೆಂಗೆನ್ ನಿಯಮಗಳು ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ.</small> ==ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊರಗಿರುವ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಜ್ಯಗಳ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು== ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಭೂಪ್ರದೇಶ/೦}ಗಳಿವೆಗಳಿವೆ{ ಹಾಗು ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಯುರೋಪ್ ನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ(ಅಥವಾ ಯುರೋಪ್ ನಲ್ಲಿರುವ ದೂರದ ದ್ವೀಪಗಳು). ===ಫ್ರೆಂಚ್ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು=== ಫ್ರೆಂಚ್ ಗಯಾನ, ಗುವಡೆಲೌಪೆ, ಮಾರ್ಟಿನ್ಕ್ಯು ಹಾಗು ರೀಯೂನಿಯನ್ ನ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಾಗರೋತ್ತರ ವಿಭಾಗಗಳು ಹಾಗು ಸೈಂಟ್ ಬಾರ್ಥೆಲೇಮಿ ಹಾಗು ಸೈಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ನ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಸಮೂಹಗಳು [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರೂ, ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. EUನ ಪ್ರಯಾಣದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಿಯಮಗಳು ಅನ್ವಯವಾದರೂ, ಪ್ರತಿ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ವಿವಿಧ ವೀಸಾ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಈ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹ ವೀಸಾಯಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹವಾಗುತ್ತವೆ, ವೀಸಾ ವಿನಾಯಿತಿಯ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |title=French Overseas Departments (DOM) and French Overseas Territories (TOM) |url=http://www.consulfrance-newyork.org/spip.php?article368 |publisher=Consulate General of France in New York |accessdate=31 July 2010 |archive-date=6 ಜುಲೈ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100706030116/http://www.consulfrance-newyork.org/spip.php?article368 |url-status=dead }}</ref> [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] ನಿಂದ ನೀಡಲಾಗುವ ಒಂದು ಷೆಂಗೆನ್ ವೀಸಾ, ಈ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಿಂಟ್ ಮಾರ್ಟನ್ ಗೆ ತೆರಳಲು ನೀಡಲಾಗುವ ವೀಸಾ(ಇದು ಡಚ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸೈಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹವಾಗಿರುತ್ತದೆ), ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲೂ ಸಹ ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Visas for the French Overseas Departments and Territories |url=http://www.consulfrance-lecap.org/article.php3?id_article=342#sommaire_4 |publisher=French Consulate of Cape Town |accessdate=31 July 2010 |archive-date=24 ಜುಲೈ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100724120908/http://www.consulfrance-lecap.org/article.php3?id_article=342#sommaire_4 |url-status=dead }}</ref> EU ಅಥವಾ ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶ-ಎರಡರಲ್ಲೂ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗದ ಹಲವಾರು ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ: ಫ್ರೆಂಚ್ ಪಾಲಿನೇಷಿಯಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ರೆಂಚ್ ಹಾಗು ಅಂಟಾರ್ಟಿಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್, ಮಯೋಟ್ಟೆ, ನ್ಯೂ ಕಾಲೇಡೋನಿಯಾ, ಸೈಂಟ್-ಪಿಯೇರ್ರೆ ಹಾಗು ಮಿಕ್ಯುಯೆಲೋನ್, ಹಾಗು ವಾಲ್ಲಿಸ್ ಅಂಡ್ ಫುಟುನ. ===ಡಚ್ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು=== ಕೇವಲ [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್]] ನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭೂಪ್ರದೇಶವು, ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕೆರೇಬಿಯನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಆರು ಡಚ್ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು, ಪ್ರದೇಶದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ. ಇದರ ಮೂರು ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು — ಬೋನೈರೆ, ಸಿಂಟ್ ಯುಸ್ಟಾಟಿಯುಸ್ ಹಾಗು ಸಬಾ(ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ BES ದ್ವೀಪಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ) — ವಾಸ್ತವಿಕ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್ ನೊಳಗಿರುವ ವಿಶೇಷ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಇತರ ಮೂರು — ಅರುಬಾ, ಕುರಾಕೋ ಹಾಗು ಸಿಂಟ್ ಮಾರ್ಟನ್ — ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್ ನೊಳಗಿರುವ ಸ್ವಾಯತ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಎಲ್ಲ ದ್ವೀಪಗಳು ಸಾಗರೋತ್ತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹಾಗು ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳೆಂಬ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹಾಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ ಹಾಗು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿಲ್ಲ. ಆರು ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು, [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್]] ನ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಗದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ವೀಸಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಹಾಗು ಈ ದ್ವೀಪಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹಾಗು ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶವು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಗುರುತಿನ ತಪಾಸಣೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆ. ===ನಾರ್ವೇಯಿಯನ್ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು=== ಸ್ವಾಲ್ಬಾರ್ಡ್, [[ನಾರ್ವೇ|ನಾರ್ವೆ]]ಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು ಹಾಗು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿಲ್ಲ. ಪ್ರವೇಶಾತಿ ಪಡೆಯಲು, ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲು ಅಥವಾ ಕೆಲಸಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ವಾಲ್ಬಾರ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವೀಸಾ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಲ್ಲ,<ref name="svalbard">{{cite web |title=Entry and residence |url=http://www.sysselmannen.no/hovedEnkel.aspx?m=45270 |accessdate=11 August 2010 |archive-date=29 ಏಪ್ರಿಲ್ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120429153027/http://www.sysselmannen.no/hovedEnkel.aspx?m=45270 |url-status=dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸದೆ ಸ್ವಾಲ್ಬಾರ್ಡ್ ನ್ನು ತಲುಪಲು ಅಸಾಧ್ಯ,<ref name="svalbard" /> ಆದಾಗ್ಯೂ ರಷ್ಯಾದಿಂದ ಬಾಡಿಗೆ ವಿಮಾನಗಳ ಹಾರಾಟವಿದೆ. ===ಡ್ಯಾನಿಷ್ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು=== ಫೆರೋ ದ್ವೀಪಗಳು ನಾರ್ಡಿಕ್ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಯೂನಿಯನ್ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರೂ ಫೆರೋ ದ್ವೀಪಗಳು ಹಾಗು [[ಗ್ರೀನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್|ಗ್ರೀನ್ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಎರಡೂ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಅಥವಾ ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿಲ್ಲ; ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಗೆ ವೀಸಾಗಳು, ಫೆರೋ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಗ್ರೀನ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹವಲ್ಲ. ಒಂದು ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಅಥವಾ ಒಂದು ಸ್ವೀಕಾರಯೋಗ್ಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಇದು ವಿಮಾನ ಏರುವ ಮೊದಲು ನಡೆಸಲಾಗುವ ಗುರುತಿನ ತಪಾಸಣೆ ಹಾಗು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದ ನಂತರ ನಡೆಸಲಾಗುವ ತಪಾಸಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.greenland.com/content/english/tourist/travel_info/passport_and_visa_regulations |title=Passport and visa regulations – Official Greenland Travel Guide |publisher=Greenland |date= |accessdate=3 February 2010 |archive-date=7 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207091157/http://www.greenland.com/content/english/tourist/travel_info/passport_and_visa_regulations |url-status=dead }}</ref> ==ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗದ EU ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು== EU ಸದಸ್ಯ ದೇಶಗಳಾದ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಹಾಗು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]] ಮಾತ್ರ, ೨೦೦೪ರ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಮುಂಚೆ, ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಎರಡೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ನಡುವೆ ಮುಕ್ತವಾದ ಗಡಿಯೊಂದಿಗೆ, ಸಮಾನ ಪ್ರಯಾಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿವೆ. ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್(ರಹದಾರಿ ಪತ್ರ) ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ UK ಷೆಂಗೆನ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು, ಒಂದು ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ, ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಇತರೆ ಕ್ರಮಗಳಿಗಿಂತ ಅಕ್ರಮ ವಲಸೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ತೊಂದರೆಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಗಳು, ವಸತಿ ಪರವಾನಗಿ, ಹಾಗು ಪೋಲಿಸ್ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾತಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ "ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಹಾಗು ಪ್ರವೇಶಸಾಧ್ಯ ಭೂಮಿ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ" ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite hansard |house=House of Commons |author=Foreign Secretary, Malcolm Rifkind |url=http://www.publications.parliament.uk/pa/cm199697/cmhansrd/vo961212/debtext/61212-13.htm |date=12 December 1996 |column_start=433 |column_end=434 |quote=For an island... frontier controls are the best and least intrusive way to prevent illegal immigration. For partners with extensive and permeable land borders things might look different. They rely on identity cards, residence permits, registration with the police, and so on to maintain internal security.}}</ref> ಗಡಿ ತಪಾನೆಣೆಗೊಳಪಡದೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ನಿಯಮವು EU ನಾಗರೀಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯವಾಗಬೇಕೆಂಬ ಬ್ರಿಟನ್ ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಅಲ್ಲಗಳೆಯಿತು, ಆದರೆ ಇದು ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ "ಬ್ರಿಟನ್ ನೊಟ್ಟಿಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಯಾಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನಿರ್ಗಮನ ಹಾಗು ಆಗಮನ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳೆರಡನ್ನೂ,ಇಲ್ಲಿಂದ ಬ್ರಿಟನ್ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾಗು, ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಗಡಿಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವಂತೆ ಹೇರುವುದು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿಲ್ಲ".<ref>ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಫಾರ್ ಜಸ್ಟೀಸ್, ''ಡೈಲ್ ಡಿಬೇಟ್ಸ್'' ವಾಲ್ಯೂಮ್ ೪೫೦ ಕಾಲಮ್ ೧೧೭೧ (೧೯೯೫ ರ ಮಾರ್ಚ್ ೧೪) [http://historical-debates.oireachtas.ie/D/0450/D.0450.199503140014.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607100817/http://historical-debates.oireachtas.ie/D/0450/D.0450.199503140014.html |date=2011-06-07 }}; ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟೀಸ್, ಜಾನ್ ಓ'ಡೊನೊಗೇ, ''ಡೈಲ್ ಡಿಬೇಟ್ಸ್'' ವಾಲ್ಯೂಮ್ ೫೦೧ ಕಾಲಮ್ ೧೫೦೬ (೧೯೯೯ ರ,ಮಾರ್ಚ್ ೯)[http://historical-debates.oireachtas.ie/D/0501/D.0501.199903090246.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607100855/http://historical-debates.oireachtas.ie/D/0501/D.0501.199903090246.html |date=2011-06-07 }}; "ಡಿಕ್ಲರೇಷನ್ ಬೈ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಆನ್ ಆರ್ಟಿಕಲ್ ೩ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ರೋಟಕಾಲ್ ಆನ್ ದಿ ಪೊಸಿಷನ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಅಂಡ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್" ಅಟ್ಯಾಚ್ಡ್ ಟು ದಿ ಟ್ರೀಟಿ ಆಫ್ ಅಮ್ ಸ್ಟರ್ಡಮ್.</ref> ಆಮ್ಸ್ಟರ್‌ಡಾಮ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ EUಗೆ ಷೆಂಗೆನ್ ನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಹಾಗು UK, ಒಪ್ಪಂದದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸದಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು, ಇದು EU ಕಾನೂನಿನೊಳಗೆ ಷೆಂಗೆನ್ ನಿಯಮಗಳನ್ನು(ಅಥವಾ ''ಅಕ್ವಿಯಸ್'' )ಸೇರಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.<ref>ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರೋಟಕಾಲ್ ನ ಅನುಚ್ಛೇದ ೪ ಅನ್ನು ನೋಡಿ ([http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0001:01:EN:HTML Protocol no. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121028172231/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0001:01:EN:HTML |date=2012-10-28 }} [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0001:01:EN:HTML 30] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121028172231/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0001:01:EN:HTML |date=2012-10-28 }}).</ref> ಪ್ರಸಕ್ತ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ, ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಹಾಗು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಷೆಂಗೆನ್ ''ಅಕ್ವಿಯಸ್'' ನ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಕೋರಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಆದರೆ ಇದು ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಅನುಮೋದನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref>ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರೋಟಕಾಲ್ ನ ಅನುಚ್ಛೇದ ನ ೪ ಅನ್ನು ([http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0001:01:EN:HTML Protocol no. 19] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121028172231/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0001:01:EN:HTML |date=2012-10-28 }}) ಹಾಗು [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:62005J0077:EN:NOT C-77/05] ಮತ್ತು [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:62005J0137:EN:NOT C-137/05] ''ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ v ಕೌನ್ಸಿಲ್'' ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟೀಸ್ ನ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ನೋಡಿ.</ref> UK ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ, ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಷೆಂಗೆನ್ ''ಅಕ್ವಿಯಸ್'' ನ ಕೆಲವು ನಿಬಂಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಕೋರಿಕೊಂಡಿತು—ಪೋಲಿಸ್ ಭದ್ರತೆ ಹಾಗು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸಹಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಶೀರ್ಷಿಕೆ III—ಹಾಗು ಈ ಕೋರಿಕೆಗೆ ೨೯ ಮೇ ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಅಂಗೀಕಾರ ನೀಡಿತು.<ref>೨೯ ಮೇ ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಷೆಂಗೆನ್ ಅಕ್ವಿಯಸ್‌ನ ಕೆಲವು ನಿಬಂಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮನವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ನಿರ್ಧಾರ (೨೦೦೦/೩೬೫/EC) ([http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32000D0365:EN:NOT OJ L 131, 1.6.2000, p. 43]) </ref> ಈ ಹಿಂದೆ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ನ ಔಪಚಾರಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ೨೦೦೪ರ ಸಮಿತಿಯ ನಿರ್ಧಾರದೊಂದಿಗೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು೧ಜನವರಿ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.<ref>೨೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೪ರಂದು ದಿ ಷೆಂಗೆನ್ ಅಕ್ವಿಯಸ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ಶೆಂಗೆನ್ ಅಕ್ವಿಸ್‌ನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಕುರಿತ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ನಿರ್ಧಾರ(೨೦೦೪/೯೨೬/EC) ([http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32004D0926:EN:NOT OJ L 395, 31.12.2004, p. 70])</ref> ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ಷೆಂಗೆನ್ ''ಅಕ್ವಿಯಸ್'' ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಕೋರಿಕೊಂಡಾಗ, ಇದನ್ನು ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.<ref>ಷೆಂಗೆನ್ ಅಕ್ವಿಯಸ್ ಒಪ್ಪಂದ ಕೆಲವು ನಿಬಂಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ೨೦೦೨ ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೮ ರಂದಿನ ಸಮಿತಿಯ ನಿರ್ಧಾರ (೨೦೦೨/೧೯೨/EC)([http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2002:064:0020:0020:EN:PDF OJ L 64, 7.3.2002 p. 20])</ref> ಈ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿಲ್ಲ. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಕಾನೂನು ಮಂತ್ರಿ, ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾ, "ಷೆಂಗೆನ್ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಅನುಕೂಲ ಒದಗಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಸಕ್ತ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="irishquestion09">ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟೀಸ್, ಇಕ್ವಾಲಿಟಿ ಅಂಡ್ ಲಾ ರಿಫಾರ್ಮ್, ಡರ್ಮೊಟ್ ಅಹೆರ್ನ್, ''ಡ್ಯೇಲ್ ಡಿಬೇಟ್ಸ್'' ವಾಲ್ಯೂಮ್ ೬೯೮ ನಂಬರ್ ೧: ಪ್ರಿಯಾರಿಟಿ ಕ್ವಶ್ಚನ್ಸ್ - ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನ್ ಅಗ್ರಿಮೆಂಟ್ಸ್ ( ೨೦೦೯ ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೦ ) [http://debates.oireachtas.ie/DDebate.aspx?F=DAL20091210.xml&amp;Ex=All&amp;Page=14 ].</ref> ಈ ಹಿಂದೆ ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಸೆಲೆಕ್ಟ್ ಕಮಿಟಿ ಆಫ್ ದಿ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ನೀಡಿದ ವರದಿಯು, "ಷೆಂಗೆನ್ ಇಂಪ್ಲಿಮೆನ್ಟಿಂಗ್ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ನ ಇತರ ಎಲ್ಲ ನಾಲ್ಕು ವಿವಿಧ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ "ಸಂಪೂರ್ಣ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂನ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು" ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite |author=European Communities Select Committee of the House of Lords |title=Part 4: Opinion of the Committee |work=Schengen and the United Kingdom's Border Controls |date=2 March 1999 |url=http://www.publications.parliament.uk/pa/ld199899/ldselect/ldeucom/37/3705.htm |accessdate=21 February 2010 |quote=We believe that in the three major areas of Schengen-border controls, police co-operation (SIS) and visa/asylum/immigration policy-there is a strong case, in the interests of the United Kingdom and its people, for full United Kingdom participation.}}</ref> {| class="wikitable" style="float:right;margin-left:1em;margin-top:0;clear:right" |- ! class="unsortable"| ಧ್ವಜ ! ರಾಷ್ಟ್ರ ! ಪ್ರದೇಶ<br><small>(km²)</small> ! ಕೋರಿಕೆ<br>ದಿನಾಂಕ ! ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಸಹಕಾರವನ್ನು<br>ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | {{flagicon|Ireland}} | ಐರ್ಲೆಂಡ್ | style="text-align:right"| {{Nts|70273}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2002|2|28}} | style="text-align:right"| ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿಲ್ಲ<ref name="irishquestion09" /> | |- | {{flagicon|United Kingdom}} | [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]]<br><small> ಗಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್ ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ</small> | style="text-align:right"| {{Nts|244820}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 1999|5|20}} | style="text-align:right"| {{dts|link=off|format=dmy| 2004|12|22}} | <small>ಕ್ರೌನ್ ಡಿಪೆನ್ಡೆನ್ಸಿಸ್(ಗುಯೇರ್ನ್ಸೆಯ್, ಜರ್ಸಿ, ಹಾಗು ಐಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್) ಹಾಗು ಕಡಲಾಚೆಯ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು UK, EU ಅಥವಾ UK ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಷೆಂಗೆನ್ ''ಅಕ್ವಿಯಸ್'' ನ ಭಾಗವಾಗಿಲ್ಲ. </small><small>ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವವನ್ನು ಆಧಾರಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ''ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೋ'' ಎಂದು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು.</small> |} ==ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಣ್ಣರಾಜ್ಯಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ== ಈ ಸಣ್ಣರಾಜ್ಯಗಳು, ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಷೆಂಗೆನ್ ವೀಸಾಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತಿಲ್ಲ(ಮೊನಾಕೋವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಹಾಗು ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳು, ಇತರ ಷೆಂಗೆನ್ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾದ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ''ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೊ(ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ)'' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಇವುಗಳು ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾದ ಕಾರಣ ವಲಸೆಗಾರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಿಲ್ಲ-ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಎಲ್ಲವೂ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.{{Citation needed|date=December 2010}} {| class="wikitable" |- ! class="unsortable"| ಧ್ವಜ ! ರಾಷ್ಟ್ರ ! ಸ್ಥಾನಮಾನ ! ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು |- | {{flagicon|Andorra}} | [[ಅಂಡೋರ|ಅಂಡೊರಾ]] | ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿಲ್ಲ | |- | {{flagicon|Liechtenstein}} | ಲಿಕ್‌ಟ್ಯಾನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌ | ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ದಿನಾಂಕಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿರೀಕರಣದ ಸಾಧನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವು ಬಾಕಿವುಳಿದಿದೆ. | {{dts|link=off|format=dmy|}} |- | {{flagicon|Monaco}} | [[ಮೊನಾಕೊ]] | ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಷೆಂಗೆನ್ ಅಗತ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. | {{dts|link=off|format=dmy| 1995|3|26}} |- | {{flagicon|San Marino}} | ಸ್ಯಾನ್‌ ಮೆರಿನೊ | ''ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೋ'' ಸದಸ್ಯ | {{dts|link=off|format=dmy| 1997|10|26}} |- | {{flagicon|Vatican City}} | [[ವ್ಯಾಟಿಕನ್ ನಗರ|ವ್ಯಾಟಿಕನ್ ಸಿಟಿ]] | ''ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೋ'' ಸದಸ್ಯ | {{dts|link=off|format=dmy| 1997|10|26}} |} ===ಅಂಡೊರಾ=== ಗಡಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪೇನ್ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಅಂಡೋರ್ರಾ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿವೆ. ಅಂಡೊರ್ರಾಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಬಯಸುವ EU ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪ್ರಜೆಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಗಳು ಅಥವಾ ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು, ಬೇರೆಯವರು ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು, ಅಂಡೊರ್ರಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಬಹು-ಪ್ರವೇಶಾತಿ ವೀಸಾವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅಂಡೊರ್ರಾಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದೆಂದರೆ ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬರುವುದೆಂದು ಅರ್ಥ.<ref>{{cite web|url=http://www.andorra.ad/en-US/useful_information/Pages/frequently_asked_questions.aspx|title=Frequently asked questions|accessdate=25 December 2007|author=Govern d'Andorra Ministeri de Turisme i Medi Ambient|archive-date=18 ಆಗಸ್ಟ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120818160839/http://www.andorra.ad/en-US/Useful_information/Pages/Frequently_asked_questions.aspx|url-status=dead}}</ref> ===ಲಿಕ್‌ಟ್ಯಾನ್‌ಸ್ಟೈನ್=== ಲಿಕ್‌ಟ್ಯಾನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ ಷೆಂಗೆನ್ ಕೂಟ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು.<ref>{{cite press realease |title=Schengen: some basic facts |date=16 November 2010 |publisher=European Commission |url=http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=MEMO/10/564&type=HTML |accessdate=11 March 2011}}</ref> ಹಾಗು ಮೊದಲಿಗೆ ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಲು ಯೋಜಿಸಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಡನ್ ಹಾಗು ಜರ್ಮನಿ ದೇಶಗಳ ಆಣತಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಒಪ್ಪಂದದ ಸ್ಥಿರೀಕರಣವನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ದೇಶಗಳು, ಲಿಕ್‌ಟ್ಯಾನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌ ತೆರಿಗೆ ವಂಚನೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿಲ್ಲವೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟವು.<ref>{{cite news |url=http://www.economist.com/blogs/certainideasofeurope/2008/02/liechtenstein_threatened_with|title=Liechtenstein threatened with Swiss border controls|publisher=[[the Economist]]|date=೨೯ February ೨೦೦೮ |accessdate=೧೧ August ೨೦೧೦}}</ref><ref>{{cite news |url=http://sverigesradio.se/cgi-bin/international/nyhetssidor/amnessida.asp?programID=2054&Nyheter=0&grupp=3575&artikel=2845515|title=Liechtenstein's Schengen-Accession Stopped |publisher=SR international - Radio Sweden |date=19 May 2009 |accessdate=11 August 2010}}</ref> ಮಂತ್ರಿಗಳ ಮಂಡಳಿಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಸ್ಥಿರೀಕರಣಕ್ಕೆ ೭ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು.<ref>{{cite press release |url=http://consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/lsa/119656.pdf |accessdate=8 March 2011 |date=7 March 2011 |title=3073rd Council meeting, Employment and Social Policy (Provisional Version) |publisher=Council of the European Union |page=17 |archive-date=19 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719185336/http://consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/lsa/119656.pdf |url-status=dead }}</ref> ಲಿಕ್‌ಟ್ಯಾನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌ ನ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು, ೨೦೧೧ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಬಹುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2011/03/07/97001-20110307FILWWW00548-le-liechtenstein-integre-schengen.php |work=Le Figaro |date=2011-03-07 |accessdate=2011-03-08 |title=Le Liechtenstein intègre Schengen |author=AFP}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.stern.de/news2/aktuell/fuerstentum-liechtenstein-neues-mitglied-im-schengenraum-1661096.html |title=Fürstentum Liechtenstein neues Mitglied im Schengenraum |accessdate=2011-03-08 |date=2011-03-07 |work=Stern.de |archive-date=2011-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917163448/http://www.stern.de/news2/aktuell/fuerstentum-liechtenstein-neues-mitglied-im-schengenraum-1661096.html |url-status=dead }}</ref> ನಿಯಮಾವಳಿ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲಿಗೆ, ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ ಹಾಗು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನೊಂದಿಗಿನ ಲಿಕ್‌ಟ್ಯಾನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌ನ ಗಡಿಗಳನ್ನು, ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಬಾಹ್ಯ ಗಡಿಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಲಿಕ್‌ಟ್ಯಾನ್‌ಸ್ಟೈನ್ ಸರ್ಕಾರವು ವಿವರಿಸುವ " ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮಧ್ಯಂತರ ಪರಿಹಾರ"ದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರಾಂತ ಹಾಗು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಡುವಿನ ರಸ್ತೆಗಳು, ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ವಿಡಿಯೋ ನಿಗಾವಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ೧೯೨೩ರಿಂದ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ ಗಡಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದಾಗಿದೆ.<ref name="liechtenstein-interim">{{cite web |title=Pragmatic interim solution before joining Schengen |publisher=Liechtenstein Government Spokesperson's Office |date=18 November 2008 |url=http://www.liechtenstein.li/en/fl-portal-aktuell?newsid=16565 |accessdate=11 August 2010 |archive-date=6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206131201/http://www.liechtenstein.li/en/fl-portal-aktuell?newsid=16565 |url-status=dead }}</ref> ಲಿಕ್‌ಟ್ಯಾನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌, ತನ್ನ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ವಿದೇಶಿಗರಿಗೆ ಷೆಂಗೆನ್ ವೀಸಾಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸದೇ ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿತು, ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಇವರುಗಳು ಆ ಪ್ರಾಂತದಿಂದ ತೆರಳಲು ವೀಸಾಗೆ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಲಿಕ್‌ಟ್ಯಾನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌ ನಿಂದ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಸ್ಕಾನ್ವಾಲ್ಡ್-ಟಿಸಿಸ್ ನ ಗಡಿ ದಾಟುವುದನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬಾಹ್ಯ ಸ್ವಿಸ್ ಗಡಿ ಚೆಕ್ ಪೋಸ್ಟು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.flickr.com/photos/olliges/254214959/ |title=Liechtenstein Customs on Flickr |author="rolliges" |publisher=Flickr.com |accessdate=6 May 2009}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಲಿಕ್‌ಟ್ಯಾನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌ ಯಾವುದೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ನಿಲ್ದಾಣವು ಬಾಲ್ಜರ್ಸ್ ನಲ್ಲಿದೆ. ಲಿಕ್‌ಟ್ಯಾನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌ ಸರ್ಕಾರವು, ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊರಗಿನಿಂದ ನೇರವಾದ ವಿಮಾನ ಹಾರಾಟವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ.<ref name="liechtenstein-interim" /> ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಲಿಕ್‌ಟ್ಯಾನ್‌ಸ್ಟೈನ್ ಯಾವುದೇ ಬಾಹ್ಯ ಷೆಂಗೆನ್ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹಾಗು ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅನಧಿಕೃತವಾದ ವಲಸೆಗಾರಿಕೆ ಅಪಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ೧೫ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಂಸತ್ತು, ಲಿಕ್‌ಟ್ಯಾನ್‌ಸ್ಟೈನ್ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಮುಕ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ<ref>{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=PV&reference=20110215&secondRef=ITEM-008-05&language=EN&ring=A7-2011-0008 |accessdate=2011-02-21 |title=Minutes |publisher=European Parliament}}</ref> ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಲಿಕ್‌ಟ್ಯಾನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌ನ ಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://mcsinfo.u-strasbg.fr/article.php?cPath=31&article_id=12309 |work=MCSInfo |title=Liechtenstein : un pas vers l’intégration à la Convention Schengen |accessdate=2011-02-21 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721022746/http://mcsinfo.u-strasbg.fr/article.php?cPath=31&article_id=12309 |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಲಿಸ್ಬನ್ ಒಪ್ಪಂದದಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದಂತಹ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಹ ಬದಲಾವಣೆ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಸಮಾಲೋಚಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅದರ ಅಂಗೀಕಾರಕ್ಕೆ ಐರೋಪ್ಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅನುಮತಿ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ===ಮೊನಾಕೊ=== [[ಮೊನಾಕೊ]] ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾದ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಷೆಂಗೆನ್ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ, ಹಾಗು ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಮೊನಾಕೊನ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ತಪಾಸಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ===ಸ್ಯಾನ್‌ ಮೆರಿನೊ=== ಸ್ಯಾನ್ ಮೆರಿನೊ, ಇಟಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾದ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಾರ್ಬಿನಿಯೇರಿ, ಗುವಾರ್ಡಿಯಾ ಡಿ ಫಿನಂಜಾ ಹಾಗು ಸ್ಯಾನ್ ಮೆರಿನೊನ ಗುವಾರ್ಡಿಯಾ ಡಿ ರೋಕಾನಲ್ಲಿ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ತಪಾಸಣೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ವ್ಯಾಟಿಕನ್ ನಗರ=== ವ್ಯಾಟಿಕನ್ ನಗರವು ಇಟಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾದ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.immihelp.com/visas/schengenvisa/schengen-agreement.html |title=Schengen agreement and the Schengen Area |publisher=Immihelp.com |date= |accessdate=2010-06-15 |archive-date=2010-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100206131701/http://www.immihelp.com/visas/schengenvisa/schengen-agreement.html |url-status=dead }}</ref> ಈ ಸಣ್ಣರಾಜ್ಯವು ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿದೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಷೆಂಗೆನ್ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮಾಹಿತಿ ಹಂಚಿಕೆ ಹಾಗು ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ನಿಕಟವಾದ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬಯಸಿದೆ.<ref>{{cite web|work=euobserver.com|url=http://euobserver.com/9/20680|title=Vatican seeks to join Schengen borderless zone|access-date=2011-03-31|archive-date=2011-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20111105014249/http://euobserver.com/9/20680|url-status=dead}}</ref> ==ಆಂತರಿಕ ಗಡಿಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ== [[File:SchengenGrenzeBayern-Tirol.jpg|thumb|A typical Schengen border crossing has no border control post and only a common EU-state sign welcoming the visitor, as here between Germany and Austria. The larger, blue sign announces entry to the Federal Republic of Germany in German, the smaller, white sign entry into the German state of Bavaria.|alt= ಎರಡು ಓಣಿಗಳ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ತೆರೆದ ಹಾದಿಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ರಸ್ತೆಯ- ಸಂಕೇತಗಳು.]]{{Commons category|Internal Schengen borders}} ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದವು ಜಾರಿಗೆ ಬರುವ ಮುನ್ನ, ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್ ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಡಿಗಳು ಗಸ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು ಹಾಗು ಖಂಡದ ಸುತ್ತಲೂ ಗಡಿ ಚೌಕಿಗಳ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಜಾಲವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು, ಇದು ಒಂದು ದೇಶದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಜನರ ಗುರುತು ಹಾಗು ಅರ್ಹತೆಗಳ ತಪಾಸಣೆ ನಡೆಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ವೀಸಾಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯಗಳೂ ಸಹ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು ಹಾಗು ಒಂದು ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ವೀಸಾಗಳಿಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಷೆಂಗೆನ್ ಕಾನೂನುಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ನಂತರ, ಭಾಗಿಯಾಗುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಗಡಿ ಚೌಕಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ(ಹಾಗು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಗೆಯಲಾಗಿದೆ). ''ಷೆಂಗೆನ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್ ಕೋಡ್'' ನ ಅನ್ವಯ, ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಆಂತರಿಕ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ತಡೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಮುಕ್ತ ವಾಹನ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕು.<ref>ಆರ್ಟಿಕಲ್ ೨೨ಆಫ್ ದಿ [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32006R0562:EN:NOT ಷೆಂಗೆನ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್ ಕೋಡ್].</ref> ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ರಸ್ತೆ, ರೈಲು ಹಾಗು ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವವರು, ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟುವಾಗ ಗಡಿ ಕಾವಲು ಪಡೆಯಿಂದ ಗುರುತಿನ ತಪಾಸಣೆಗೆ ಒಳಪಡಬೇಕಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಸಾಗಣೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಡೆಸುವ ಭದ್ರತಾ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಿಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{nowrap|Article 21 (b)}} ಆಫ್ ದಿ [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32006R0562:EN:NOT ಷೆಂಗೆನ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್ ಕೋಡ್].</ref> ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ವೀಸಾದಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ಪಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಳ ಒಂದು ಸಮಾನ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನೂ ಸಹ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಹಾಗು ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಜ್ಯವು ನೀಡುವ ವೀಸಾ, ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ===ಆಂತರಿಕ ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮರುಬಳಕೆ=== ಷೆಂಗೆನ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್ ಕೋಡ್ ನ ೨೩ ರಿಂದ ೩೧ನೇ ಅನುಚ್ಛೇದವು ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರವು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಅಂತಹ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಮೊದಲು ಸಲಹಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೨೦೦೪ರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಡಿ-ಡೇಯ ೬೦ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಪೇನ್ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ, ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಯುವರಾಜ ಫೆಲಿಪೆಯ ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಜುಲೈ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ಸ್ಫೋಟದ ನಂತರ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಇದನ್ನು ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತ್ತು. ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್, ೨೦೦೫ರ ಆಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೨೦೦೫ರ ವರ್ಲ್ಡ್ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್ಸ್ ಇನ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಹಾಗು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೧೬ನೇ OSCE ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಮರು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿತು, ಇದೆ ರೀತಿಯಾಗಿ ಜರ್ಮನಿ ೨೦೦೬ರ FIFA ವಿಶ್ವ ಕಪ್, ಹೆಯಿಲಿಗೆನ್ಡಮ್ಮ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೩೩ನೇ G೮ ಶೃಂಗಸಭೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ೨೦೦೯ ಮಾರ್ಚ್-ಏಪ್ರಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ NATO ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿತು. ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ ದೇಶವೂ ಸಹ ಜೂನ್ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಯುಇಎಫ್‌ಎ|UEFA]] ಯುರೋ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತ್ತು. ಮಾಲ್ಟಾ, ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಪೋಪ್ ಬೆನೆಡಿಕ್ಟ್ XVI ಭೇಟಿಗಾಗಿ ಗಡಿ ತಪಾಸಣೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20100405/local/border-checks-are-back |title=Border checks are back |publisher=timesofmalta.com |date= |accessdate=2010-05-09}}</ref> ===ವಾಯು ಪ್ರದೇಶ ಭದ್ರತೆ=== ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ಅಥವಾ ಏಕೈಕ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರದೊಳಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ, ಕೆಲವು ವಿಮಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ತಪಾಸಣಾ ಕೌಂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು/ಅಥವಾ ವಿಮಾನವನ್ನು ಏರುವಾಗ ಕೇಳುತ್ತವೆ(ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ).<ref>{{cite web |title=Passport Control & Schengen |publisher=Keflavik International Airport |url=http://www.kefairport.is/English/Before-Departure/Passport-Control-Schengen/ |accessdate=30 September 2010 |quote=It should also be kept in mind that airlines may request travellers to produce passports prior to flight embarkation. |archive-date=22 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722022350/http://www.kefairport.is/English/Before-Departure/Passport-Control-Schengen/ |url-status=dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ಅಧಿಕೃತ ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣದ ವಿಧಾನವಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಗುರುತನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಷೆಂಗೆನ್ ವೀಸಾ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹವಾದ ಒಂದು ದಾಖಲೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ===ಹೋಟೆಲುಗಳು ಹಾಗು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ID ತಪಾಸಣೆಗಳು=== ಷೆಂಗೆನ್ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಹೋಟೆಲುಗಳು ಹಾಗು ವಾಣಿಜ್ಯಕ ವಸತಿಯ ಇತರ ಮಾದರಿಗಳು ಎಲ್ಲ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಜೆಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಬೇಕು, ಇದರಲ್ಲಿ ಇತರ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪ್ರಜೆಗಳೂ ಸೇರಿರುತ್ತಾರೆ, ಇವರುಗಳು ತಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲೇ ನೋಂದಣಿ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಜತೆಗೂಡಿದ ಪತಿ/ಪತ್ನಿ ಹಾಗು ಅವರ ಸಣ್ಣ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಾಗು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರುಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೋಟೆಲಿನ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಗೆ ಅಥವಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು.<ref>ಆರ್ಟಿಕಲ್ ೪೫ ಆಫ್ ದಿ ಷೆಂಗೆನ್ ಕನ್ ವೆನ್ಷನ್.</ref> ಷೆಂಗೆನ್ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಇತರ ವಿಧಾನಗಳ ಯಾವುದೇ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಜ್ಯಗಳು ನೋಂದಣಿ ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಒದಗಿಸಬೇಕಾದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ಷೆಂಗೆನ್ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ದಾಖಲೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ದೇಶದಿಂದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಈ ಕಾನೂನುಗಳ ಜಾರಿಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಗುರುತಿನ ತಪಾಸಣೆಯು ಹೋಟೆಲುಗಳವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆದಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇಂತಹ ತಪಾಸಣೆಗಳು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ. ===ಸುಂಕಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ=== [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ವು, ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಹಾಗು ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ತೆರಿಗೆ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ನಿಬಂಧನೆಗಳು, ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು, ಸುಂಕಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಅಥವಾ EU ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸರಕಿನ ಯಾವುದೇ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಬಹುದು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಎಉ ಹಾಗೂ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅದೃಶ್ಯವಾಗಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎಲ್ಲ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಎಲ್ಲ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು ಸುಂಕದ ಒಕ್ಕೂಟ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಟ್ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿಲ್ಲ, ಹೀಗಾಗಿ ಸುಂಕದ ಒಕ್ಕೂಟ ಹಾಗು/ಅಥವಾ ವ್ಯಾಟ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಡುವ ಸರಕಿನ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆಂತರಿಕ ಷೆಂಗೆನ್ ಗಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ''ಹೊಸ'' ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಸುಂಕದ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಷೆಂಗೆನ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್ ಕೋಡ್, ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸುಂಕಗಳು ಹಾಗು ತೆರಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಪರ್ ಆರ್ಟಿಕಲ್ ೨೧ ಆಫ್ ದಿ{{cite web |url= http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32006R0562:EN:NOT |title=Regulation (EC) No 562/2006 of the European Parliament and of the Council of 15 March 2006 establishing a Community Code on the rules governing the movement of persons across borders (Schengen Borders Code) |date=13 April 2006 |accessdate=24 January 2008}}.</ref> ಸುಂಕದ ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ಹೇರುವುದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂಕವನ್ನು ವಸೂಲಿ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಅನಧಿಕೃತ ವಸ್ತುಗಳು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮಾದಕದ್ರವ್ಯ) ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸುಂಕ ಒಕ್ಕೂಟವೆಂದರೆ, ಒಕ್ಕೂಟದೊಳಗೆ ಸಾಗಣೆಯಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಸುಂಕದ ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ಅನುಚ್ಛೇದಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಈ ರೀತಿಯಿದ್ದರೂ ಅನಧಿಕೃತ ವಸ್ತುಗಳು ಸಾಗಣೆಯಾಗಬಹುದು, ಇದಕ್ಕೆ ಸುಂಕದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸ್ವೀಡಿಶ್ ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಸೇವೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ನಿಂದ ಒಯೆರೆಸಂಡ್ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ಚಲಿಸುವ ಮಾದಕಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳ ನಿಬಂಧನೆ== [[File:Rajavartijoita passintarkastuksessa.jpg|250px|thumb|ಫಿನ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಷೆಂಗೆನ್ ನ ಬಾಹ್ಯ ಗಡಿಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ]] ಷೆಂಗೆನ್ ಕಾನೂನಿನನ್ವಯ, ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಅಥವಾ ನಿರ್ಗಮಿಸುವ ಜನರ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ತಪಾಸಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು. ಈ ತಪಾಸಣೆಗಳನ್ನು, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಫ್ರಾನ್ಟೆಕ್ಸ್ ಏಜೆನ್ಸಿಯ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಈ ತಪಾಸಣೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು, ಕಣ್ಗಾವಲು, ಹಾಗು ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಷರತ್ತಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಅನುಮತಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ '''ಷೆಂಗೆನ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್ ಕೋಡ್''' ನಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32006R0562:EN:NOT|title=Regulation (EC) No 562/2006 of the European Parliament and of the Council of 15 March 2006 establishing a Community Code on the rules governing the movement of persons across borders (Schengen Borders Code) |date=13 April 2006 |accessdate=15 January 2008 |format=PDF}}</ref> ಬಾಹ್ಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟುವ ಎಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು(ಆಗಮಿಸುವ ಅಥವಾ ನಿರ್ಗಮಿಸುವ ಎಲ್ಲರೂ) ಕನಿಷ್ಠ ಗುರುತಿನ ತಪಾಸಣೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತಾರೆ. ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರೂ ಸಹ ಅಗತ್ಯಬಿದ್ದಾಗ ತಪಾಸಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ಸಂಗತಿಗಳ ನಡುವೆ, ನಿರ್ಗಮನದ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು, ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅರ್ಹನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾದ ಅವಧಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವ್ಯದ ಅವಧಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆಯೇ?, ಹಾಗು ಷೆಂಗೆನ್ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದತ್ತಾಂಶ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹಾಗು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳ ತಪಾಸಣೆ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬಂಧಿಸುವ ವಾರಂಟ್ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದಾಗ ತಪಾಸಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಆರ್ಟಿಕಲ್&nbsp;೭ (b) ಅಂಡ್ (c) ಆಫ್{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32006R0562:EN:NOT|title=Regulation (EC) No 562/2006 of the European Parliament and of the Council of 15 March 2006 establishing a Community Code on the rules governing the movement of persons across borders (Schengen Borders Code)|language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|date=೧೩ April ೨೦೦೬|accessdate=೧೫ January ೨೦೦೮|format=PDF}}</ref> ಬಾಹ್ಯ ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು, ಗಡಿ ರಸ್ತೆಗಳು, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು, ಬಂದರುಗಳು ಹಾಗು ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಡೀಟ್ಯೇಲ್ಸ್ ಆರ್ ಸೆಟ್ ಔಟ್ ಇನ್ ಅನೆಕ್ಸ್ VI ಟು ದಿ {{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32006R0562:EN:NOT|title=Regulation (EC) No 562/2006 of the European Parliament and of the Council of 15 March 2006 establishing a Community Code on the rules governing the movement of persons across borders (Schengen Borders Code)|language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|date=೧೩ April ೨೦೦೬|accessdate=೨೫ November ೨೦೦೭|format=PDF}}</ref> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳ ಗಡಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಯಾವುದೇ ಬೇಲಿಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸೆಯುಟ ಗಡಿ ಬೇಲಿಯು ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರೊಹಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತಹ ಕಣ್ಗಾವಲು ಕ್ಯಾಮೆರಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಕೆಲವೊಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸ್ಲೊವಾಕಿಯಾ ಹಾಗು [[ಯುಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೈನ್]] ನಡುವಿನ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶ.<ref>ಒನ್ ಕ್ಯಾಮರ ಅಟ್ ಎವೆರಿ ೧೮೬ ಮೀಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಬಾರ್ಡರ್: {{cite web|url=http://www.cafebabel.com/en/article.asp?T=T&Id=13469|title=Stories from Schengen: Smuggling cigarettes in Schengen Slovakia| language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|date=೯ January ೨೦೦೮|accessdate=೯ March ೨೦೦೮}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ, ಸಮುದ್ರ ಪಹರೆಯವರು ಪರವಾನಗಿ ಇಲ್ಲದೆ ಖಾಸಗಿ ದೋಣಿಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ದೃಢವಾದ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಷೆಂಗೆನ್ ಕಾನೂನಿನನ್ವಯ, ಷೆಂಗೆನ್ ಬಾಹ್ಯ ಗಡಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಾಹನಗಳು ಹೊರಡುವ ಮುನ್ನ ಪ್ರಯಾಣಿಕನು ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ದಾಖಲೆ ಹಾಗು ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ವೀಸಾ ಇದೆಯೇ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.<ref>ಆರ್ಟಿಕಲ್ ೨೬ ಸೆಕ್ಷನ್. ೧ ಲಿಟ್. b ಆಫ್ ದಿ ಷೆಂಗೆನ್ ಕನ್ ವೆನ್ಷನ್.</ref> ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದ ನಂತರ ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. <gallery> File:Czech prague airport exit.jpg|ವಿಮಾನ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಗ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ನಿರ್ಗಮನ ಠಸ್ಸೆ File:Germany_bad_schandau_exit.jpg‎ ''ರೈಲು ಪ್ರಯಾಣ'' ಕ್ಕಾಗಿ '''ನಿರ್ಗಮನ ಮುದ್ರೆ''', ಇದನ್ನು ಬ್ಯಾಡ್ ಸ್ಚಾನ್ಡೌ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. File:Poland_korczowa_exit.jpg|ರಸ್ತೆ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೊರ್ಜೊವಾ ಬಾರ್ಡರ್ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ನಿರ್ಗಮನ ಠಸ್ಸೆ File:Finland helsinki ferry.JPG|ಸಮುದ್ರಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಲೆನ್ಸ್ಕಿ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ನಿರ್ಗಮನ ಠಸ್ಸೆ </gallery> ===ತೃತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು=== ಷೆಂಗೆನ್ ವೀಸಾ ಅಥವಾ ಷೆಂಗೆನ್ ವಿನಾಯಿತಿಯು, ಸ್ವತಃ ಪ್ರಯಾಣಿಕನಿಗೆ ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಷೆಂಗೆನ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್ ಕೋಡ್, ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ತೃತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಜೆಗಳು ಪೂರೈಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಒಂದು ತೃತೀಯ-ರಾಷ್ಟ್ರವು, EUನ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಲ್ಲ ಅಥವಾ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರವಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಗೊತ್ತುಪಾಡುಗಳೆಂದರೆ :<ref>ಆರ್ಟಿಕಲ್ ೫ ಆಫ್ ದಿ ಷೆಂಗೆನ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್ ಕೋಡ್ – {{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32006R0562:EN:NOT|title=Regulation (EC) No 562/2006 of the European Parliament and of the Council of 15 March 2006 establishing a Community Code on the rules governing the movement of persons across borders (Schengen Borders Code)| language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|date=೧೩ April ೨೦೦೬|accessdate=೨೫ November ೨೦೦೭|format=PDF}}</ref> * ತೃತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಜೆಯು, ಒಂದು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಪ್ರಯಾಣ ದಾಖಲೆ ಅಥವಾ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಲು ಅವರಿಗಿರುವ ಅಧಿಕಾರದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು; ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ದಾಖಲೆಗಳ ಸ್ವೀಕೃತಿಯು ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ;<ref>ಸೀ ಆರ್ಟಿಕಲ್ ೬ ಆಫ್ {{cite web |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32001R0539:EN:NOT |title=Council Regulation (EC) No 539/2001 of 15 March 2001 listing the third countries whose nationals must be in possession of visas when crossing the external borders and those whose nationals are exempt from that requirement|language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|date=೧೯ January ೨೦೦೭|accessdate=೨೫ November ೨೦೦೭}}</ref> * ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಒಂದು ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹವಾದ ವೀಸಾವನ್ನು(ಅಗತ್ಯಬಿದ್ದಲ್ಲಿ) ಅಥವಾ ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹವಾದ ನಿವಾಸಿ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು; * ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಅವರ ಉದ್ದೇಶಿತ ವಾಸ್ತವ್ಯದ ಉದ್ದೇಶ ಹಾಗು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಬೇಕು ಜೊತೆಗೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು, ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾದ ಉದ್ದೇಶಿತ ಅವಧಿ ಹಾಗು ಆತ ಅಥವಾ ಆಕೆಯ ತವರು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಲು ಅಥವಾ ಪ್ರಯಾಣಿಕನು ತೃತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡಕ್ಕೂ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಅಥವಾ ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಪಡೆಯುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು; * ಷೆಂಗೆನ್ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು, ಪ್ರಯಾಣಿಕನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರವೇಶ ನಿರಾಕರಿಸುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. * ಪ್ರಯಾಣಿಕನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿಯಮ, ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ===ನೆಲೆಸುವ ಹಕ್ಕು=== ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ದೊರೆತ ತೃತೀಯ-ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಜೆಯು ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಬಹುದು ಹಾಗು ಪ್ರವೇಶದ ಷರತ್ತುಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿರುವಷ್ಟು ದಿನಗಳು ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಬಹುದು.<ref>ಆರ್ಟಿಕಲ್&nbsp;೧೯ ಆಫ್ ದಿ ಷೆಂಗೆನ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ ಫಾರ್ ಥರ್ಡ್ ಕಂಟ್ರಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಿಕ್ವಯರಿಂಗ್ ಆ ವೀಸಾ ;ಆರ್ಟಿಕಲ್&nbsp;೨೦ ಆಫ್ ದಿ ಷೆಂಗೆನ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ ಫಾರ್ ಥರ್ಡ್ ಕಂಟ್ರಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ಸ್ ಹೂ ಡು ನಾಟ್ ರಿಕ್ವಾಯರ್ ಸಚ್ ವೀಸಾ.</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೀಸಾ (D ವರ್ಗ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮೂರು ತಿಂಗಳಿಗೂ ಅಧಿಕವಾದ ವಾಸ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ, ತೃತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಜೆಯು ನೆಲೆಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಬಂಧಿತ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರು ತಿಂಗಳಿಗೂ ಅಧಿಕ ಕಾಲ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲು ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಯಾವುದೇ ತೃತೀಯ-ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಜೆಯು, ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಇತರೆ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಆರ್ಟಿಕಲ್&nbsp;೨೧ ಆಫ್ ದಿ ಷೆಂಗೆನ್ ಕನ್ ವೆನ್ಷನ್.</ref> ===ಷೆಂಗೆನ್ ವೀಸಾ=== {{See also|Visa policy in the European Union|Visa Information System}} [[File:Schengen Visa Exemption.svg|center|thumb|800px|EU (ಷೆಂಗೆನ್) ವೀಸಾ ಪಟ್ಟಿಗಳು[300][301][302][303][304][305]]]{{-}} ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ನೀಡಲಾಗುವ ವೀಸಾಗಳು EU ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32001R0539:EN:NOT|title=Council Regulation (EC) No 539/2001 of 15 March 2001 listing the third countries whose nationals must be in possession of visas when crossing the external borders and those whose nationals are exempt from that requirement| language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]] |date=೧೯ January ೨೦೦೭ |accessdate=೨೫ November ೨೦೦೭|format=PDF}}</ref> ಈ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಎರಡು ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ: ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ನೆಲೆಸಲು ವೀಸಾದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಜೆಗಳ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿ(''ಅನುಬಂಧ I ಪಟ್ಟಿ'' ) ಹಾಗು ವೀಸಾರಹಿತ ಪ್ರಜೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ(''ಅನುಬಂಧ IIರ ಪಟ್ಟಿ'' ). ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವರು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಯಾಣ ದಾಖಲೆಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯೋಗ ಅಥವಾ ಸ್ವ-ಉದ್ಯೋಗ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಇಚ್ಚಿಸುವ ತೃತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಜೆಗಳು, ಷೆಂಗೆನ್ ವೀಸಾ-ಮುಕ್ತ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಉದ್ಯೋಗ ವೀಸಾವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ; ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಪ್ರಯಾಣಗಳನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref>Cf. {{cite web|url=http://bundesrecht.juris.de/aufenthv/ 17.html|title=Section 17 of the German Aufenthaltsverordnung|language=[[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]]|date=೨೫ November ೨೦೦೪|accessdate=೨೮ November ೨೦೦೭}} ಇನ್ ಕಂಜೆಕ್ಷನ್ ವಿಥ್ ಇನ್ ಕಂಜೆಕ್ಷನ್ ವಿಥ್ {{cite web|url=http://bundesrecht.juris.de/beschv/ 16.html|title=Section 16 of the German Beschäftigungsverordnung|language=[[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]]|date=೨೨ November ೨೦೦೪|accessdate=೨೮ November ೨೦೦೭|archive-date=2007-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071212075001/http://bundesrecht.juris.de/beschv/|url-status=dead}}</ref> ತಮ್ಮದೇ ಭೂಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಗಳು ಹಾಗು ವಾಸ್ತವ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ, ಅಧಿಕೃತ, ಅಥವಾ ಇತರ ವಿಶೇಷ ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೀಸಾ ಅಗತ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ಮನ್ನಾಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು. [[File:SchengenVisaNewType.JPG|thumb|ಹೊಸ ರೀತಿಯ (ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿರುವವರ ಛಾಯಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ) ಸಾಮಾನ್ಯ ಷೆಂಗೆನ್ ವೀಸಾ,]] ಸಮಾನ ವೀಸಾ—ಅಥವಾ ಷೆಂಗೆನ್ ವೀಸಾವನ್ನು—ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್, ಪ್ರಯಾಣ ದಾಖಲೆ ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹ ದಾಖಲೆಯ ಮೇಲೆ ಅಂಟಿಸಲಾದ ಚೀಟಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಲು ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸಕ್ತದಲ್ಲಿ ವೀಸಾಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ:<ref>ಥಿಸ್ ಇಸ್ ಸೆಟ್ ಔಟ್ ಇನ್ ಡಿಟ್ಯೇಲ್ ಇನ್ ದಿ ಕನ್ಸೂಲರ್ ಇನ್ ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ಸ್:{{cite web| url= http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:52005XG1222(01):EN:NOT|title=Consolidated verion of the Common Consular Instructions on Visas for the Diplomatic Missions and Consular Posts| language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|date=೧ May ೨೦೦೩|accessdate=೨೫ November ೨೦೦೭|format=PDF}}</ref> * '''ವರ್ಗ A''' ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ನೀಡಲಾಗುವ ವೀಸಾಕ್ಕೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರಿಗೆ ನಿಲುಗಡೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗಲು ಅಥವಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣದ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳ ನಡುವೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವೀಸಾ ಪಡೆಯಲು ಇರುವ ಅಗತ್ಯತೆಯು, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾರಾಟ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ವೀಸಾ ರಹಿತ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಲು ಇರುವ ಸಾಧಾರಣ ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ಹೊರತಾಗಿದೆ. * '''ವರ್ಗ C ''' ಇದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅವಧಿಯ ನೆಲೆಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ವೀಸಾಕ್ಕೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಲಸೆಗಾರಿಕೆಗಲ್ಲದೆ ಇತರ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸತತವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಅಥವಾ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಇವರು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ದಿನಾಂಕದಿಂದ ಆರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ತಿಂಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿರಬಾರದು. * '''ವರ್ಗ D''' ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೀಸಾಕ್ಕೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ನಿಬಂಧನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸನದನ್ವಯ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಜ್ಯವು ಇದನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ(ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದು ಸಮಾನವಾದ ಅಂಟುಚೀಟಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ). ವೀಸಾದಾರರಿಗೆ ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ವೀಸಾದಲ್ಲಿ ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಇತರ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗುವ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web| url= http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:52005XG1222(01):EN:NOT|title=Consolidated verion of the Common Consular Instructions on Visas for the Diplomatic Missions and Consular Posts| language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|date=೧ May ೨೦೦೩|accessdate=೨೫ November ೨೦೦೭|format=PDF}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ೫, ೨೦೧೦ಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, ವೀಸಾದಾರನು ಇತರ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು, ಆತ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ನಿವಾಸಿ ಎಂಬ ಅಂಗೀಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ C+D ವೀಸಾ(ಇದೀಗ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ) ಪಡೆದವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. *'''FTD''' ಹಾಗು '''FRTD''' ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷ ವೀಸಾಗಳಾಗಿದ್ದು, ಕೇವಲ [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯನ್ ಫೆಡರೇಶನ್]] ನ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿ ಹಾಗು ಕಲಿನಿನ್ಗ್ರಾಡ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ನ ಅದರ ಪಶ್ಚಿಮ ಹೊರಕ್ಷೇತ್ರದ ನಡುವೆ ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಅಥವಾ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೨೦೧೦ರ ಎಪ್ರಿಲ್ ೫ರಂದು ಒಂದು ಹೊಸ ವೀಸಾ ಕೋಡ್ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಹೊಸ ವೀಸಾ ಕೋಡ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿ, ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರಕಾರ B ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾರ D+C ವೀಸಾಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವೀಸಾಗಳು ಇನ್ನೂ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_client.cgi?ExpertMode=TINEWS/N1&user=DL&subuser=DELTAB2C|title=SCHENGEN: NEW VISA CODE, EFFECTIVE 5 APRIL 2010|language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|date=೫ May ೨೦೧೦|accessdate=೫ May ೨೦೧೦|archive-date=9 ಮಾರ್ಚ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309194627/https://www.timaticweb.com/cgi-bin/tim_client.cgi?ExpertMode=TINEWS/N1&user=DL&subuser=DELTAB2C|url-status=dead}}</ref> ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ, B, C ಅಥವಾ D ವೀಸಾ ವರ್ಗಗಳ ಷೆಂಗೆನ್ ವೀಸಾದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಾನ್ಯತೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಅಂತಹ ವೀಸಾಗಳನ್ನು ಮಾನವೀಯತೆ ಅಥವಾ ಇತರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ನೀಡಬಹುದು. ಪ್ರಯಾಣ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಸಿದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಜ್ಯಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಗೆ ನಿರ್ಬಂಧ ಅನುಚ್ಛೇದಸಬಹುದು. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಆ ವೀಸಾವು ಮಾನ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಷೆಂಗೆನ್ ಸದಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿದೇಶೀಯನಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ, ವಾಸ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ, ಷೆಂಗೆನ್ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ಹಡಗನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಅಥವಾ ಹಡಗಿನ ಮೂಲಕ ತಾಯ್ನಾಡಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ನಾವಿಕರಿಗೆ ಗಡಿರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೀಸಾವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ಗಡಿರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ವೀಸಾವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url= http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32003R0415:EN:NOT |title=Council Regulation (EC) No 415/2003 of 27 February 2003 on the issue of visas at the border, including the issue of such visas to seamen in transit| language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|date=೭ March ೨೦೦೩|accessdate=೨೫ November ೨೦೦೭|format=PDF}}</ref> ಷೆಂಗೆನ್ ವೀಸಾವನ್ನು ಪಡೆಯಲು, ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಹಂತಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು: * ಆತ ಅಥವಾ ಆಕೆ ಮೊದಲು ಯಾವ ಷೆಂಗೆನ್ ದೇಶವು ತಲುಪಬೇಕಾದ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಇದು ಷೆಂಗೆನ್ ವೀಸಾ ಅರ್ಜಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಕನು ಆ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾದ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿ ಅಥವಾ ದೂತಾವಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಆರ್ಟಿಕಲ್೧೨ ಸೆಕ್ಷನ್. ೨ ಸೆನ್ಟೆನ್ಸ್ ೧ ಆಫ್ ದಿ [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:42000A0922(02):EN:NOT ಷೆಂಗೆನ್ ಕನ್ ವೆನ್ಷನ್].</ref> ತಲುಪಬೇಕಾದ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳವು ಕಂಡುಬರದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಯಾಣಿಕನು ವೀಸಾ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಮೊದಲ ಪ್ರವೇಶದ ಷೆಂಗೆನ್ ದೇಶದ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿ ಅಥವಾ ದೂತಾವಾಸದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.<ref>ಆರ್ಟಿಕಲ್ ೧೨ಸೆಕ್ಷನ್. ೨ ಸೆನ್ಟೆನ್ಸ್೨ ಆಫ್ ದಿ [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:42000A0922(02):EN:NOT ಷೆಂಗೆನ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್].</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ambnewdelhi.um.dk/en/menu/ConsularServices/visadk/|accessdate=25 December 2007|title=Visa requirements for Indians travelling to Denmark|author=Ministry of Foreign Affairs of Denmark, Embassy of Denmark, New Delhi|archive-date=14 ಮೇ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070514041326/http://www.ambnewdelhi.um.dk/en/menu/ConsularServices/visadk/|url-status=dead}}</ref> ತಲುಬೇಕಾದ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಮೊದಲ ಪ್ರವೇಶದ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಜ್ಯವು ಆತನ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ನಿಯೋಗ ಅಥವಾ ಕಾನ್ಸಲರ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಯಾಣಿಕನು ಮತ್ತೊಂದು ಷೆಂಗೆನ್ ದೇಶದ ರಾಯಭಾರಕಚೇರಿ ಅಥವಾ ದೂತಾವಾಸವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬೇಕು, ಇದು ಷೆಂಗೆನ್ ವೀಸಾಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕನ ದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು, ತಲುಪಬೇಕಾದ ಪ್ರಧಾನ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಮೊದಲ ಪ್ರವೇಶದ ದೇಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. * ಪ್ರಯಾಣಿಕನು ನಂತರ ಷೆಂಗೆನ್ ವೀಸಾ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ರಾಯಭಾರ ಅಥವಾ ದೂತಾವಾಸಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಸುಸಂಗತವಾಗಿರುವ ಅರ್ಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ದಾಖಲೆಯನ್ನು (ಭೇಟಿಯ ಉದ್ದೇಶ, ನೆಲೆಸುವ ಅವಧಿ, ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯ) ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಅವರ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮಾರ್ಗಗಳು, ಅಂದರೆ ಜೀವಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವ ಹಣ, ನೆಲೆಸುವ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ತಲುಪಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅದಕ್ಕಾಗುವ ಖರ್ಚುವೆಚ್ಚಗಳು ಹಾಗೂ ತಾಯ್ನಾಡಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಲು ಆಗುವ ಖರ್ಚು ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಮರ್ಥನೆ ನೀಡಬೇಕು. ಕೆಲವು ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಗಳು ಅಥವಾ ದೂತಾವಾಸಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವೀಸಾಕ್ಕಾಗಿ ಮನವಿ ಮಾಡಿದುದರ ಕಾರಣವನ್ನು ಮಾತಿನ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಲು ಅರ್ಜಿದಾರರನ್ನು ಖುದ್ದಾಗಿ ಕರೆಯುತ್ತವೆ. * ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಕನಿಷ್ಠ €೩೦,೦೦೦ ನಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಪ್ರಯಾಣ-ವಿಮೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು, ಇದು ತುರ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಅಥವಾ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದಾಗಿ ತಾಯ್ನಾಡಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಲು ಬೇಕಾಗುವ ಖರ್ಚನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಯಾಣ-ವಿಮೆಯ ಪುರಾವೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಷೆಂಗೆನ್ ವೀಸಾವನ್ನು ನೀಡುವ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. EEA ನಿವಾಸಿಯ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರಿಗಿರುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು ಮೇಲೆ ಸೂಚಿಸಿದವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ EEA ನಿವಾಸಿಯ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ, ಉದ್ಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಮಾರ್ಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಮರ್ಥನೆ ನೀಡುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ವೀಸಾಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ತೆರಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ===ನಿವಾಸದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರ ಆಂತರಿಕ ಚಲನೆ=== [[File:SchengenResidencePermit.JPG|thumb|ಷೆಂಗೆನ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಲು ನೀಡಲಾಗು ಅಪ್ಪಣೆ ಪತ್ರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾದರಿ ಇಲ್ಲಿದೆ: ಜರ್ಮನ್ ನಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವರೆಗೆ ವಾಸಿಸಲು ನೀಡಲಾಗುವ ದಸ್ತಾವೇಜು.]] ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಜ್ಯದ ನಿವಾಸದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತೃತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಗರಿಕರು ಯಾವುದೇ ಇತರ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ಮೂರು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬಹುದು.<ref>ಆರ್ಟಿಕಲ್ ೨೧ ಆಫ್ ದಿ ಷೆಂಗೆನ್ ಅಗ್ರಿಮೆಂಟ್.</ref> ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು, ಅವರಿಗೆ ಆ ಸದಸ್ಯ ರಾಜ್ಯದ ನಿವಾಸದ ಹಕ್ಕು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸದಸ್ಯ ರಾಜ್ಯದ ತೃತೀಯ-ರಾಷ್ಟ್ರದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಿವಾಸಿಗಳು, ಕೆಲವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ, ಇತರ ಸದಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url= http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32003L0109:EN:NOT |title=Council Directive 2003/109/EC concerning the status of third-country nationals who are long-term residents| language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|date=೨೩ January ೨೦೦೪|accessdate=೨೫ November ೨೦೦೭|format=PDF}}</ref> ===ಆಂತರಿಕ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ನಿವಾಸ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು=== ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೀಸಾ ಇಲ್ಲದೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮುಕ್ತ ಚಲನೆಯ ಹಕ್ಕಿನ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಬಳಸುವ EEA ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರ EEA ಇಲ್ಲದ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ EEA ಆತಿಥೇಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ನಿವಾಸ ಕಾರ್ಡ್ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೯೦ ದಿನಗಳ ಅಲ್ಪಕಾಲೀನದವರೆಗೆ ಇತರ EEA ಸದಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಬಯಸಿರಬೇಕು.<ref>{{cite web|url=http://ec.europa.eu/youreurope/citizens/travel/entry-exit/non-eu-family/index_en.htm|title=Entry procedures for their family members who are not Union citizens themselves (European Union)| language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|accessdate=೦೩ February ೨೦೧೧}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ec.europa.eu/commission_barroso/frattini/archive/guide_2004_38_ec_en.pdf|title=Right of Union citizens and their family members to move and reside freely within the Union, Guide on how to get the best out of Directive 2004/38/EC|language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|accessdate=೨೬ August ೨೦೦೮|format=PDF}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:22007D0158:EN:NOT|title=Decision of the EEA Joint Committee No 158/2007 of 7 December 2007 amending Annex V (Free movement of workers) and Annex VIII (Right of establishment) to the EEA Agreement| language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|accessdate=೨೬ August ೨೦೦೮}}</ref> ಅವರು EEA ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪತಿ/ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಬಹುದು (ಅನುಚ್ಛೇದ ೬(೨)) ಎಂದು ಆದೇಶ ೨೦೦೪/೩೮/EC, ಅನುಚ್ಛೇದ ೫(೨)ರಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳು (೨೦೦೯ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ‌) ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ,<ref>ದಿ{{cite web |url=http://www.opsi.gov.uk/si/si2006/20061003.htm#2|title=Statutory Instrument 2006 No. 1003 – The Immigration (European Economic Area) Regulations 2006|language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]}}, UK ಸ್ವತಃ ಹೊರಡಿಸಿದಂತಹ ರೆಸಿಡೆನ್ಸ್ ಕಾರ್ಡ್ ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ (ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ "ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾರ್ಡ್" ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ನೋಡಿ).</ref><ref>ಪಾಯಿಂಟ್ ೩.೨ ಇನ್ {{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:52008DC0840:EN:NOT|title=Report from the Commission to the European Parliament and the Council on the application of Directive 2004/38/EC on the right of citizens of the Union and their family members to move and reside freely within the territory of Member States |date=12 December 2008 |accessdate=17 December 2008 |language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]}}</ref> ಅದರಿಂದಾಗಿ ಷೆಂಗೆನ್-ಅಲ್ಲದ EU ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ EEA-ಅಲ್ಲದ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರು ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸ ಕಾರ್ಡ್ ಒಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಷೆಂಗೆನ್ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು (ಹಡಗನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಸಾರಿಗೆ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ನಿರಾಕರಣೆ, ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದ ಪೋಲೀಸರಿಂದ ನಿರ್ಬಂಧ) ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರಂತೆ ಷೆಂಗೆನ್-ಅಲ್ಲದ ಸದಸ್ಯ EU ದೇಶಗಳು ಷೆಂಗೆನ್ ನಿವಾಸ- ಕಾರ್ಡ್ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೀಸಾವನ್ನು ಹೊಂದಿರದವರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತವೆ. ===ಬಾಹ್ಯ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಗಡಿಯ ವಾಹನ-ಸಂಚಾರ=== ಷೆಂಗೆನ್-ಅಲ್ಲದ ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಬಾಹ್ಯ ಗಡಿ ರೇಖೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ನೆರೆಯ ತೃತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಜತೆ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅಥವಾ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು EUನಿಬಂಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಗಡಿ ಸಂಚಾರ ಪದ್ಧತಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url= http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32006R1931R(01):EN:NOT |title=Regulation (EC) No 1931/2006 of the European Parliament and of the Council of 20 December 2006 |date=30 December 2006 |accessdate=2 March 2008}}</ref> ಈ ನಿಬಂಧನೆಯು ಇಂತಹ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಪೂರೈಸಬೇಕಾದ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಪ್ರಸಕ್ತ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ''ಸ್ಥಳೀಯ ಗಡಿ ರೇಖೆಯ ವಾಹನ-ಸಂಚಾರದ ಪರವಾನಗಿ'' ಯನ್ನು ಚಾಲ್ತಿಗೊಳಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕು. ಅಂತಹ ಪರವಾನಗಿಗಳು ಹೊಂದಿರುವವರ-ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ಗಡಿ ರೇಖೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಲು ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ದುರುಪಯೋಗ ಮಾಡಿದರೆ ದಂಡಗಳನ್ನು ಅನುಚ್ಛೇದಸಲಾಗುತ್ತದೆಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬೇಕು. ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶವು ಬಾಹ್ಯ ಗಡಿಯಿಂದ ೩೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳೊಳಗಿನ ಯಾವುದೇ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು (ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಆ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದರೆ, ಗಡಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೫೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳವರೆಗಿನ ಜಿಲ್ಲೆ) ಒಳಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಪ್ರವೇಶದ ನಿರಾಕರಣೆಗೆ ಷೆಂಗೆನ್ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆಯು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿರದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅಂತಹ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅವರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿಗೆ, ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ''ಯಾವುದೇ'' ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ದಕ್ಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಬಾಹ್ಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟಬಹುದು. ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಲು ಗುರುತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದಾಖಲೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೇ(ಮತ್ತು ಯಾವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು), ಮತ್ತು ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಷ್ಟು ಕಾಲದ ವರೆಗೆ ಆ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬಹುದು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಕೊಡಲಾಗುವ ಗರಿಷ್ಠ ಕಾಲಾವಕಾಶವು ಮೂರು ತಿಂಗಳನ್ನು ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಪರವಾನಗಿಯ ಸ್ವರೂಪದ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ತೃತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರಿಗೆ ವಾಸ್ತವ್ಯದ ಪರವಾನಗಿಗಳ ಏಕರೂಪದ ನಮೂನೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿರಬೇಕು. ಪರವಾನಗಿಗಳು ಒಂದರಿಂದ ಐದು ವರ್ಷದ ವರೆಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಗೊಳಿಸಲಾದ ಅವಧಿಯ ವರೆಗು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠ ೧ ವರ್ಷದ ಅವಧಿವರೆಗೆ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರದ ನೆರೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಬದ್ಧವಾದ ವಾಸ್ತವ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವುದು. ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಜಿದಾರ ಸ್ಥಳೀಯ ಗಡಿ ಸಂಚಾರ ಪದ್ಧತಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಬಾಹ್ಯ ಭೂ ಗಡಿಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ದಾಟಲು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕು. ಅಲ್ಲದೇ ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಲಾದಂತೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅನುಚ್ಛೇದಸಲಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿರಬೇಕು. ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ನೀಡಿದಂತಹ ಪರವಾನಗಿಗಳ ಕೇಂದ್ರ ದಾಖಲಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಅಲ್ಲದೇ ಇತರ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಕ್ತ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ನೋಡಲು ತಕ್ಷಣದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು. ನೆರೆಹೊರೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಮೊದಲು ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರ, ಅದರ ಕರಡುಪ್ರತಿಯ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುವ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಮಿಷನ್ ನ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರಬೇಕು. ಪ್ರಸಕ್ತ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ನೆರೆಹೊರೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಕೊನೆಯ ಪಕ್ಷ ಬದಲಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದಲ್ಲಿ, ಹಾಗು ನೆರೆಹೊರೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ದೃಢಪಡಿಸಿದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಗಡಿ ಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ, ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸಬಹುದಾದ ಮಾರ್ಗಗಳು ಅಥವಾ ಗಡಿ ದಾಟುವ ವಿಶೇಷ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ನಾರ್ವೆ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ, [[ಆರ್ಕ್ಟಿಕ|ಉತ್ತರ ಧ್ರುವ]]ದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಭೂಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸುತ್ತಲು ವೀಸಾ ಮುಕ್ತ ಪ್ರಯಾಣ ವಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.haaba.com/news/2010/04/24/1-416754/norway-and-russia-could-establish-visa-free-travel-zone-along-border|title=Norway and Russia could establish visa-free travel zone along border|publisher=Haaba|accessdate=24 April 2010|archive-date=2 ಮಾರ್ಚ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302023814/http://www.haaba.com/news/2010/04/24/1-416754/norway-and-russia-could-establish-visa-free-travel-zone-along-border|url-status=dead}}</ref> ===ಕ್ರೊಯೆಶಿಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆ=== [[ಕ್ರೊಯೆಶಿಯ]]ದ ನಾಗರಿಕರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಈ ನಿಯಮಗಳು ಅನ್ವಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. [[ಕ್ರೊಯೆಶಿಯ]] ಮತ್ತು ಅದರ ನೆರೆಯ EU ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ ([[ಇಟಲಿ]], ಹಂಗೇರಿ ಮತ್ತು ಸ್ಲೊವೇನಿಯಾ), ನಡುವೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಪೂರ್ವ- ಷೆಂಗೆನ್ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕ್ರೊಯೆಶಿಯಾದ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಕೇವಲ ID ಕಾರ್ಡ್ (ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಕಡ್ಡಾಯವಿಲ್ಲ) ನೊಂದಿಗೆ ಗಡಿ ದಾಟುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಸೀ ''ಷೆಂಗೆನ್ ಮತ್ತು ಸಾಲ್ವೆನಿಯಾ /ಥರ್ಡ್-ಕಂಟ್ರಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ಸ್'' ಅಟ್ {{cite web|url=http://www.mnz.gov.si/en/pogosta_vprasanja/faq_about_schengen/|title=Republic of Slovenia: Ministry of the Interior: FAQ about Schengen|language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|accessdate=೨ March ೨೦೦೮ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080203024747/http://www.mnz.gov.si/en/pogosta_vprasanja/faq_about_schengen/ <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = ೩ February ೨೦೦೮}}</ref> ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬಳಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಅನೇಕ ಜನರು ಗಡಿಯನ್ನು ನಿತ್ಯ (ಕೆಲವರು ಗಡಿಪ್ರದೇಶದ ಆಚೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದ ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು)ಅನೇಕ ಬಾರಿ ದಾಟುತ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ಲೊವೇನಿಯಾದೊಂದಿಗಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ದಿನದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ದಾಟುತ್ತಾರೆ. ಕ್ರೊಯೆಶಿಯ ಮತ್ತು ಸ್ಲೊವೇನಿಯಾ, ಹ್ಯಾಬ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ (೧೫೨೭–೧೯೧೮) ಮತ್ತು ಯುಗೊಸ್ಲಾವಿಯ (೧೯೧೮–೧೯೯೧)ದ ಭಾಗವೆಂಬಂತೆ ಶತಮಾನಗಳ ವರೆಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೊಯೆಶಿಯ EU ಅನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಮಿಷನ್ ನಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಮಧ್ಯಂತರ ಪರಿಹಾರವಾಗಿದೆ: ಕ್ರೊಯೆಶಿಯಾದ ಪ್ರತಿ ನಾಗರಿಕ ID ಕಾರ್ಡ್ ನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಗಡಿ ನಿರ್ಗಮನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕ್ರೊಯೆಶಿಯನ್ ಪೊಲೀಸ್ ನೀಡುವ ಪುರಾವೆ ರೂಪದ ಕಾರ್ಡ್ ನೊಂದಿಗೆ ಹಂಗೇರಿ, ಇಟಲಿ ಅಥವಾ ಸ್ಲೊವೇನಿಯಾಗಳಿಗೆ ಷೆಂಗೆನ್ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಹಂಗೇರಿ, ಇಟಲಿ ಅಥವಾ ಸ್ಲೊವೇನಿಯಾದ ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಿರ್ಗಮನ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾವೆ ರೂಪದ ಕಾರ್ಡಿನ ಮೇಲೆ ಮುದ್ರೆ ಒತ್ತುತ್ತಾರೆ. ಕ್ರೊಯೆಶಿಯಾದ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಹಂಗೇರಿ, ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ಲೊವೇನಿಯಾಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ್ದರು ಸಹ, ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಇತರ ಯಾವುದೇ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಇಲ್ಲದೇ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಕ್ರೊಯೆಶಿಯ EU ನ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದರೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅದರ ನಾಗರಿಕರು ಕೇವಲ ID ಕಾರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನಾದರು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ===ಪಶ್ಚಿಮ ಬಾಲ್ಕನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು=== [[ಅಲ್ಬೇನಿಯ]], [[ಬೊಸ್ನಿಯ ಮತ್ತು ಹೆರ್ಜೆಗೊವಿನ]], [[ಮ್ಯಾಸೆಡೊನಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಮ್ಯಾಸೆಡೊನಿಯ]], [[ಮಾಂಟೆನೆಗ್ರೊ]] ಮತ್ತು ಸೈಬೀರಿಯಾದ ನಾಗರಿಕರು ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವೀಸಾ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ೨೦೦೯ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩೦ ರಂದು ಆಂತರಿಕ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗದ EU ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲ, [[ಮ್ಯಾಸೆಡೊನಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಮ್ಯಾಸೆಡೊನಿಯ]] ಗಣರಾಜ್ಯದ, [[ಮಾಂಟೆನೆಗ್ರೊ]], ಮತ್ತು ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ವೀಸಾ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2009&mm=11&dd=30&nav_id=63395|title=EU lifts visa restrictions for Serbia|language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|date=೩೦ November ೨೦೦೯|accessdate=೩೦ November ೨೦೦೯|archive-date=2009-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20091203073930/http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2009&mm=11&dd=30&nav_id=63395|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೦ ರ ನವೆಂಬರ್ ೮ ರಂದು [[ಅಲ್ಬೇನಿಯ]] ಮತ್ತು [[ಬೊಸ್ನಿಯ ಮತ್ತು ಹೆರ್ಜೆಗೊವಿನ|ಬೊಸ್ನಿಯ ಮತ್ತು ಹರ್ಜೆಗೊವಿನ]]ದ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗು ವೀಸಾ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/LDE6A70RO.htm|title=EU lifts visa rules for Bosnia, Albania|language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|date=೮ November ೨೦೧೦|accessdate=೮ November ೨೦೧೦|archive-date=2010-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20101111023341/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/LDE6A70RO.htm|url-status=dead}}</ref> ಹಿಂದಿನದು ೨೦೦೯ ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯ ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದರೆ,<ref>{{cite web|url=http://register.consilium.europa.eu/pdf/en/09/st15/st15521.en09.pdf|title=COUNCIL REGULATION amending Regulation (EC) No 539/2001 listing the third countries whose nationals must be in possession of visas when crossing the external borders and those whose nationals are exempt from that requirement|language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|date=೨೯ November ೨೦೦೯|accessdate=೧೪ December ೨೦೧೦}}</ref> ಅನಂತರದ್ದು ೨೦೧೦ ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೫ ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.<ref>{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:329:0001:0002:EN:PDF|title=REGULATION (EU) No 1091/2010 OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL|language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|date=೧೪ December ೨೦೧೦|accessdate=೧೪ December ೨೦೧೦}}</ref> [[ಕೊಸೊವೊ]] ನಾಗರಿಕರು ಕೊಸೊವೊ ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಕೊಸೊವೊದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನರು ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಸರ್ಬಿಯನ್ ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಕೂಡ EU ಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಲು ವೀಸಾದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿಸಲು ಸೈಬೀರಿಯಾ ಸೈಬೀರಿಯನ್ ಕೊಆರ್ಡಿನೇಷನ್ ಡೈರೆಕ್ಟೋರೇಟ್ ಅನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಅದೇನೇ ಆದರೂ ಕೊಸೊವೊದ ನಾಗರಿಕರಿಗಾಗಿ ವೀಸಾ ಉದಾರೀಕರಣ ಮಾರ್ಗ- ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದ್ದು, ಮುಂದಿನ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೆ ಈ ಕುರಿತು ಸಮಾಲೋಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.esiweb.org/index.php?lang=en&id=383|title=A Visa Roadmap for Kosovo!|language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|date=೨ July ೨೦೦೯|accessdate=೨೦ July ೨೦೦೯}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.esiweb.org/index.php?lang=en&id=156&document_ID=111|title=Isolating Kosovo? Kosovo vs Afghanistan 5:22|language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|date=೨ July ೨೦೦೯|accessdate=೨೦ July ೨೦೦೯}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/newsbriefs/setimes/newsbriefs/2009/11/13/nb-14|title=EP wants visa dialogue, then roadmap for Kosovo|language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|date=೨ July ೨೦೦೯|accessdate=೨೦ July ೨೦೦೯}}</ref> EU ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಾಲ್ಕನ್ ಗಳ ([[ಕ್ರೊಯೆಶಿಯ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಸೊವೊ]]ಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ನಡುವಿನ ವೀಸಾ ಉದಾರೀಕರಣ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನು ೨೦೦೮ ರ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ( [[ಮ್ಯಾಸೆಡೊನಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಮ್ಯಾಸೆಡೊನಿಯ]], [[ಮಾಂಟೆನೆಗ್ರೊ]], ಮತ್ತು ಸೈಬೀರಿಯಾಗಳಿಗಾಗಿ) ಮತ್ತು ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ([[ಅಲ್ಬೇನಿಯ]] ಮತ್ತು [[ಬೊಸ್ನಿಯ ಮತ್ತು ಹೆರ್ಜೆಗೊವಿನ|ಬೊಸ್ನಿಯ ಮತ್ತು ಹರ್ಜೆಗೊವಿನಾ]]) ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. ವೀಸಾ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದು ಪಡಿಸುವ ಮೊದಲು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಾಲ್ಕನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ([[ಅಲ್ಬೇನಿಯ]], [[ಬೊಸ್ನಿಯ ಮತ್ತು ಹೆರ್ಜೆಗೊವಿನ|ಬೊಸ್ನಿಯ ಮತ್ತು ಹರ್ಜೆಗೊವಿನ]], [[ಮ್ಯಾಸೆಡೊನಿಯ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಮ್ಯಾಸೆಡೊನಿಯ]], [[ಮಾಂಟೆನೆಗ್ರೊ]], ಮತ್ತು ಸೈಬೀರಿಯಾ) ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಷೆಂಗನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ "ವೀಸಾ ಸುಗಮವಾಗಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ" ಸಹಿ ಹಾಕಿದವು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವೀಸಾ ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದಗಳೆಂದರೆ, ಕಾಯುವ ಅವಧಿಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದು, ವೀಸಾ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು (ಕೆಲವು ವರ್ಗದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಉಚಿತ ವೀಸಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ), ಲೇಖನಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು. ಆದರೆ ಕಾರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಈ ಹೊಸ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ದೀರ್ಘ ಸಮಯ ಹಿಡಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಅನನುಕೂಲಕರವಾದ ಮತ್ತು ದುಬಾರಿ ವೆಚ್ಚದ ವಿಧಾನಗಳಾಗಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಜನರು ಈ ಸುಗಮವಾಗಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವ ಮೊದಲೇ ವೀಸಾವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿತ್ತೆಂದು ದೂರು ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:209867-Nevidljivi-Sengen-popust|title=Nevidljivi Šengen popust| language=[[Serbian language|Serbian]]|date=೩-February-೨೦೦೮}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nezavisne.com/komentari/nezavisnistav/Vizne-olaksice-32938.html|title=Vizne olakšice| language=[[Serbian language|Serbian]]|date=೨೨-November-೨೦೦೮}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,,3834057,00.html|title=Nevolje sa vizama | language=[[Bosnian language|Bosnian]]|date=೨೮-November-೨೦೦೮}}</ref> ==ಪೋಲಿಸ್ ಸಹಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳು== ಷೆಂಗೆನ್ ನಿಯಮಗಳು, ಮಾಹಿತಿ ಹಂಚಿಕೆಗಾಗಿ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ, ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಕದ್ದಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳು, ವಾಹನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಷೆಂಗೆನ್ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಇದರ ಅರ್ಥ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಬಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಒಂದು ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ತೆರಳುವ ಮೂಲಕ ಸುಮ್ಮನೆ 'ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುವಂತಿಲ್ಲ'. ===ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನೆರವು=== ಷೆಂಗೆನ್ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ಅನುಚ್ಛೇದ &nbsp;೩೯ ರ ಪ್ರಕಾರ, ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೋಲಿಸ್ ಅಡಳಿತಗಳು, ಪ್ರಸ್ತುತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಕ್ತ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಮತ್ತು ತಡೆಯಲು ಪರಸ್ಪರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನೆರವು ನೀಡುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಅವುಗಳು ಪ್ರಧಾನ ಅಂಗಗಳ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ನೇರವಾಗಿ ಸಹಕರಿಸಬಹುದು. ಷೆಂಗೆನ್ ನಿಬಂಧನೆಗಳು, ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಅರ್ಹ ಸಚಿವಾಲಯಗಳನ್ನು ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ರೀತಿಯ ಸಹಕಾರ ನೀಡಲು ಒಪ್ಪುವಂತೆ ಮಾಡಿವೆ. ಬಂಧನವನ್ನು ಹೇರುವ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಥವಾ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ನಿಯಮಗಳು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ.{{Vague|date=December 2008}} ===ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಪರಿಶೀಲನೆ === ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಚ್ಛೇದ ೪೦ ರಡಿಯಲ್ಲಿ, ವ್ಯಕ್ತಿಯು ವಿದೇಶಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಬಹುದಾದ ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಕಂಡು ಬಂದಲ್ಲಿ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪೋಲಿಸ್ ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಬಹುದು. ಅಪರಾಧವು ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಚ್ಛೇದ &nbsp;೪೦ (೭) ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದಂತೆ ದೊಡ್ಡ ಅಪರಾಧವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಎರಡನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪೂರ್ವ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೇಯೇ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಬೇಕಾದ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇದ್ದಂತ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಉಳಿದ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರಬೇಕು. ಅನಂತರದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ, ಅದರ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸುವ ಮೊದಲೇ ಎರಡನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧಿಕೃತ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಸಿರಬೇಕು ಹಾಗು ಕೋರಿದ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಬೇಗ ನೀಡಬೇಕು. ಅಲ್ಲದೇ ಎರಡನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಅನುಮತಿ ಕೋರಿದ ಐದು ಗಂಟೆಗಳೊಳಗೆ ಅನುಮತಿ ದೊರೆಯದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಬಹುದು. ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಎರಡನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿರಬೇಕು. ಅವರು ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೆಂದು ತೋರಿಸುವ ಗುರುತನ್ನು ತಂದಿರಬೇಕು ಹಾಗು ಅವರ ಸೇವಾ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರಬೇಕು. ಅವರಿಗೆ ಅನುಮಾನ ಬಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಅವರು ತಡೆಯುವಂತಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬಂಧಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೇ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಎರಡನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ವರದಿಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ, ಎರಡನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರ ನ್ಯಾಯಿಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಕಾರ್ಯಚರಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಮುಂದಿನ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು. ===ತೀವ್ರ ಅನ್ವೇಷಣೆ=== ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಚ್ಛೇದ ೪೧ರಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಫೋಲಿಸ್ ಅವರ ಗುರಿಯನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟಬಹುದು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಎರಡನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪೋಲಿಸರಿಗೆ ಆ ಭೂಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅವರು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಹಾಗು ಎರಡನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಗುರಿಯನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪಲು ವಿಫಲರಾದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಕೆಲಕಾಲದವರೆಗೆ ಅವರ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಹಾಗು ಅವರ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ನೆರೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡಬೇಕೆಂದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಘೋಷಿಸಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಎರಡನೇ ರಾಷ್ಟ್ರವು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಗುರುತನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುವಂತೆ ಬೆನ್ನಟ್ಟುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಬೆನ್ನಟ್ಟುವ ರಾಷ್ಟ್ರ ಕೋರಿಕೊಂಡಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು ಬಂಧಿಸಬಹುದು. ತೀವ್ರ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಹಕ್ಕು ಭೂ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅನ್ವೇಷಣಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಮವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿರಬೇಕು ಅಥವಾ ಅವರ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿರಬೇಕು. ಸೇವಾ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಅವರಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಸ್ವರಕ್ಷಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನಂತರ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ವರದಿಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ===ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳು=== ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಚ್ಛೇದ ೪೨ರಡಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಬಲಿಪಶುವಾದ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಎರಡನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೊಂದಿರುವಂತಹ ಪರಿಹಾರದ ಹಕ್ಕನ್ನೇ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಚ್ಛೇದ ೪೩ ರ ಪ್ರಕಾರ,ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರ, ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿರುವ ಪೋಲಿಸ್ ವರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಡಲು ಬಾಧ್ಯಸ್ಥರಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ===ಸಂಪರ್ಕ ಕಛೇರಿಗಳು=== ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಚ್ಛೇದ ೪೭, ಇತರ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಶಾಶ್ವತ ನಿಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ===ಮುಂದಿನ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಕ್ರಮಗಳು=== ನೆರೆಹೊರೆಯ ಅನೇಕ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಸ್ ಸಹಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ದ್ವಿಪಪಕ್ಷೀಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದವು. ಇವುಗಳಿಗೆ ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಚ್ಛೇದ ೩೯ ಉಪವಿಭಾಗ ೫ ರನ್ವಯ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಸಹಕಾರವನ್ನು ನೀಡಲು ಗಡಿಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಪೋಲಿಸ್ ರೇಡಿಯೋ ಆವರ್ತನಗಳು, ಪೋಲಿಸ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು.<ref>ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಜರ್ಮನ್- ಪೊಲಿಷ್ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಸರ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಕುರಿತ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟನೆ– {{cite web|url=http://www.mi.brandenburg.de/sixcms/detail.php?gsid=bb2.c.441763.de|title=Innenminister Schönbohm: Schengen-Erweiterung ein "historisches Glück"|language=[[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]]|date=೨೨ November ೨೦೦೭|accessdate=೨೫ November ೨೦೦೭|archive-date=2007-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071223025538/http://www.mi.brandenburg.de/sixcms/detail.php?gsid=bb2.c.441763.de|url-status=dead}}</ref> ತರುವಾಯ Prüm ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೋಲಿಸ್ ಕಾನೂನುಗಳು, ಇತರ EU ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ 'ತಾತ್ಪೂರ್ತಿಕ'' ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref>Cf. ಆರ್ಟಿಕಲ್ ೨೪ ಆಫ್ ದಿ {{cite web|url=http://www.statewatch.org/news/2005/jul/schengenIII-german-full.pdf|title=Prüm Agreement (Schengen III Agreement)| language=[[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]]| accessdate=೨೨ January ೨೦೦೮|format=PDF}},ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಷನ್.&nbsp;೬೪ (೪) ಆಫ್ ದಿ ಜರ್ಮನ್ ಫೆಡರಲ್ ಪೋಲಿಸ್ ಆಕ್ಟ್.</ref> ==ನ್ಯಾಯಿಕ ಸಹಕಾರ== ===ಕಾನೂನಿನ ನೇರ ನೆರವು=== ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಅಪರಾಧಗಳು ಮತ್ತು ದುರ್ವರ್ತನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಕಾನೂನಿನ ನೆರವು ನೀಡಲು ಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ(ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಚ್ಛೇದ ೪೯), ಇದು ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಚ್ಛೇದ ೫೦ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಣಕಾಸಿನ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು(ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಚ್ಛೇದ ೫೦ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಇತರ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಮೇಲ್ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ದಾಖಲೆಯ ಮೂಲ ಭಾಷೆಯನ್ನು ವಿಳಾಸದಾರ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾರ ಎಂಬುದನ್ನು ನಂಬುವಂತಹ ಸೂಕ್ತ ಕಾರಣವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದರ ಅನುವಾದವನ್ನು ಕೂಡ ಕಳುಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ(ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಚ್ಛೇದ ೫೨). ಕಾನೂನಿನ ನೆರವಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾರ್ಗ ಬಳಸದೆಯೇ ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನ್ಯಾಯಿಕ ಆಡಳಿತವರ್ಗಗಳ ನಡುವೆ ನೇರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು(ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಚ್ಛೇದ ೫೩). ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದದ ೫೪ ರಿಂದ ೫೮ ರ ವರೆಗಿನ ಅನುಚ್ಛೇದದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ನಿಯಮಗಳು, ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ದಂಡನೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪ್ರಧಾನ ನಿಯಮದ ಅನ್ವಯಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿವೆ. ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದದ ೫೯ ರಿಂದ ೬೯ ರ ವರೆಗಿನ ಅನುಚ್ಛೇದ, ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಹಸ್ತಾಂತರ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಾರಾಗೃಹ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಜಾರಿಯನ್ನು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಬಹುದು. ===ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳು, ಪರಿಚ್ಛೇದ ೬=== TITLE III (ಅನುಚ್ಛೇದ ೭೦ - ೭೬) ರ ಪರಿಚ್ಛೇದ ೬ ಅನ್ನು ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.spjelkavik.priv.no/henning/ifi/schengen/body3.html#chapter%206 SIC TITLE III ಪೋಲಿಸ್ ಅಂಡ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ (arts. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724182513/http://www.spjelkavik.priv.no/henning/ifi/schengen/body3.html#chapter%206 |date=2011-07-24 }}[http://www.spjelkavik.priv.no/henning/ifi/schengen/body3.html#chapter%206 39 - 91), ಚಾಪ್ಟರ್ 6, (arts. 70-76), ಆನ್ 'ನಾರ್ಕಾಟಿಕ್ ಡ್ರಗ್ಸ್'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724182513/http://www.spjelkavik.priv.no/henning/ifi/schengen/body3.html#chapter%206 |date=2011-07-24 }}</ref> ಷೆಂಗೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ಮಾದಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸೂಚಿತ ಔಷಧಿಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸುವ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಅಕ್ರಮ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿತ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಲಾಭವನ್ನು ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅಂತಹ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಾನೂನು ಬದ್ಧ ವ್ಯಾಪಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಚಲಾಯಿಸಬೇಕೇ ಹೊರತು ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ.{{Citation needed|date=October 2010}} ಇತರ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಆತನ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಷೆಂಗೆನ್ ಪೋಲಿಸ್ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಇವನ್ನು ಒಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವರ ತಾಯ್ನಾಡಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಅವರ ನಿವಾಸದ ಅರ್ಹ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದಿಂದ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವರಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ದಾಖಲೆ ಸಂಗ್ರಹವು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರಮಾಣಕವಾಗಿದೆ ಹಾಗು : ''SCH/Com-ex (೯೪) ೨೮(ಪರಿಷ್ಕೃತ)'' <ref>{{Cite web |url=http://www.farmatec.nl/doc/pdf/Voorbeeld%20Schengen%20reisverklaring%202010_21817.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-03-31 |archive-date=2011-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110409103827/http://www.farmatec.nl/doc/pdf/Voorbeeld%20Schengen%20reisverklaring%202010_21817.pdf |url-status=dead }}</ref> ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ದಾಖಲೆಯು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಮೂಲ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.ಅವರ ವೈದ್ಯರಿಂದ ರೂಪಿಸಿದ ದಾಖಲೆಯು ರಾಜ್ಯದ ಮೊಹರಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಾಯ್ನಾಡಿನ ಆರೋಗ್ಯ ತಪಾಸಣಾಧಿಕಾರಿಯಿಂದ ಮೇಲುರುಜು ಮತ್ತು ಮಂಜೂರಾತಿ ಪಡೆದಿರಬೇಕು. ಮಾದಕ ಔಷಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಪರಿಣಾಮದ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಅನುಚ್ಛೇದ ೭೫ರಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾದ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಕುರಿತು ೧೯೯೪ರ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಅನೆಕ್ಸ್ IIನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರಬೇಕು.<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:41994D0028:EN:HTML ದಿ ಷೆಂಗೆನ್ ಅಕ್ವಿಯಸ್. ][http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:41994D0028:EN:HTML ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರಿಕೆ L239 22-09-2000 P.0463-0468 ]</ref> ವೈದ್ಯರಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಸೂಚನ ಪತ್ರವು ಕಾನೂನಿನ ಈ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ===ಬಂದೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಮದ್ದುಗುಂಡು, ಪರಿಚ್ಛೇದ ೭=== ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿರುವ TITLE III ನ ಪರಿಚ್ಛೇದ ೭, ಅನುಚ್ಛೇದಗಳು ೭೭-೯೧ ರಲ್ಲಿ ಬಂದೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.spjelkavik.priv.no/henning/ifi/schengen/body3.html#chapter%207 |title=SIC TITLE III, ಚಾಪ್ಟರ್ 7 ಫೈರ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಅಮ್ಯೂನಿಷನ್ಸ್ |access-date=2011-03-31 |archive-date=2011-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724182513/http://www.spjelkavik.priv.no/henning/ifi/schengen/body3.html#chapter%207 |url-status=dead }}</ref> ಯಾವ ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಪರವಾನಗಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಯಾವ ಬಂದೂಕುಗಳು ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವುದು ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಇಯು(ಷೆಂಗೆನ್) ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಷೆಂಗೆನ್ ನಿಯಮಗಳು, ಬಂದೂಕು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲು, ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲು ಸಹ ಪೂರ್ವಾಪೇಕ್ಷಿತಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆದುದ್ದರಿಂದ ಷೆಂಗೆನ್ ನಿಯಮಗಳು '' ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸ್ವಾಧೀನ ಮತ್ತು ಒಡೆತನದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕುರಿತ ೧೯೯೧ ರ ಜೂನ್ ೧೮ ರಂದಿನ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಡೈರೆಕ್ಟಿವ್‌ಗೆ ೯೧/೪೭೭/EEC'',<ref>{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:31991L0477:EN:NOT|title=Council Directive 91/477/EEC of 18 June 1991 on control of the acquisition and possession of weapons| language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|date=೧೩ September ೧೯೯೧|accessdate=೨೨ January ೨೦೦೮}}</ref> ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ''ಯುರೋಪಿಯನ್ ಆಯುಧಗಳ ಪಾಸ್'' ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಈ ಪಾಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇತರ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಭೂಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬಹುದು. ==ವೀಸಾ ಅಗತ್ಯಗಳ ಪರಸ್ಪರಾವಲಂಬನ== {{Main|Visa policy in the European Union#Reciprocity}} {{Supranational European Bodies|size=400px|align=right}} ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಾಗರಿಕರಿ ಗಾಗಿ ವೀಸಾ ಅಗತ್ಯತೆಗಳಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ರಾಜಕೀಯ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯ ಪಕ್ಷ ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವೀಸಾವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಾದರು ವೀಸಾ ಅಗತ್ಯತೆಗಳಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಧಿಸುವುದು ಅವರ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಗುರಿಯಾಗಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಮಿಷನ್ ತೃತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗಾದರು ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವೀಸಾ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿತು.ತೃತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಅಲ್ಪ ಕಾಲದ ವರೆಗೆ ಉಳಿಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ವೀಸಾದ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಮಿಷನ್ ಸಂಧಾನ ಮಾತುಕತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಗೆ ಪರಸ್ಪರಅವಲಂಬನೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ವರದಿ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು.<ref>ಅನುಚ್ಛೇದನ ೧ ವಿಭಾಗ.&nbsp;೪ ಮತ್ತು [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32001R0539:EN:NOT ಅನುಚ್ಛೇದ (EC) No. 539/2001] ೫ ರಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾದ ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನದ ವಿವರಣೆಗಳು.</ref> ಕಮಿಷನ್ ಪ್ರಶ್ನಿತ ತೃತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ವೀಸಾ ಅಗತ್ಯತೆಯ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಬಹುದು. ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಮಿಷನ್, ಅತ್ಯಂತ ರಾಜಕೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತೃತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ವೀಸಾದ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವ ಪರಸ್ಪರತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಿದೆ. [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]], [[ಕೋಸ್ಟಾ ರಿಕ|ಕೊಸ್ಟಾರಿಕಾ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್]] ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದು ಆಗಲೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಸ್ಪರತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ. [[ಕೆನಡಾ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಮಿಷನ್ಎಲ್ಲ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ವೀಸಾಮುಕ್ತ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಬಲ್ಗೇರಿಯ, ರೊಮಾನಿಯ ಮತ್ತು ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೆನಡದಲ್ಲಿ ನಿರಾಶ್ರಿತ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಕೋರುವ ಜೆಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರ ಹರಿವು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರಿಂದ ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cic.gc.ca/english/department/media/releases/2009/2009-07-13a.asp |title=News Release – Canada imposes a visa on the Czech Republic |publisher=Cic.gc.ca |date=13 July 2009 |accessdate=3 February 2010 |archive-date=19 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100419174843/http://www.cic.gc.ca/english/department/media/releases/2009/2009-07-13a.asp |url-status=dead }}</ref> [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|U.S.]] ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಹೊಸ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ವೀಸಾಮನ್ನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಇದು ಆಶಾಭಾವನೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ " ಪೂರ್ಣ ವೀಸಾ ವಿನಿಮಯವು ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಫಲಪ್ರದವಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀಕಾರ ಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲಾಗಿದೆ".<ref>Cf. [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:52007DC0533:EN:NOT ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಮುದಾಯಗಳ ಆಯೋಗ: ''ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಸಮಿತಿಗೆ, ಕೆಲವು ತೃತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ವೀಸಾದ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬದ್ಧತೆಯ ತತ್ವಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿರುವುರ ಬಗ್ಗೆ ಆಯೋಗವು ಕಳುಹಿಸಿದ ಮೂರನೆಯ ವರದಿ' '' ], ದಾಖಲೆ. COM(೨೦೦೭) ೫೩೩ ಅಂತಿಮ ತಾರೀಖು ೨೦೦೭ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೩; cf. p.&nbsp;೧೦: ಇನ್ ವಾಲ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಕೆನಡಿಯನ್ ಪ್ರೈ ಮಿನಿಸ್ಟರ್; p.&nbsp;೧೦ to ೧೧:ಇನ್ವಾಲ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೆಕ್ರೇಟರಿ ಆಫ್ ದಿ U.S. ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೋಂಲ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ, ಅಂಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ ; p.&nbsp;೧೧ to ೧೨: ಉಪಸಂಹಾರಗಳು.</ref> ==ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು== ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಮಿಷನ್ ನೀಡಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಪಡೆದ ಅಂದಾಜು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಇದು ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಆಧರಿಸಿದೆ, ಹಾಗು ಷೆಂಗೆನ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಜೀವಸಂಖ್ಯಾಶಸ್ತ್ರದ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನ ದಾಖಲಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಕಮಿಷನ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=MEMO/08/85&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en|title=Press release: New tools for an integrated European Border Management Strategy| language=[[ಆಂಗ್ಲ|English]]|date=೧೩ February ೨೦೦೮|accessdate=೩ March ೨೦೦೮}}</ref> * ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಬಾಹ್ಯ ಗಡಿಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿತ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾದ ೧,೭೯೨ ಗಡಿ ದಾಟುವ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ೬೬೫ವಾಯು ಗಡಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ೮೭೧ ಸಮುದ್ರ ಗಡಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ೨೪೬ ಭೂಗಡಿಗಳಾಗಿವೆ; * ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ EU೨೭ ನ ಬಾಹ್ಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ೮೮೦ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ದಾಟಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ೮೭೮ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ದಾಟಿದ್ದಾರೆ; ರಾತ್ರಿ ಉಳಿಯುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ನೀಡಿದ ಅಂಕಿಅಂಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೩೦೦ ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಜನರು ಬಾಹ್ಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜುಮಾಡಲಾಗಿದೆ; * ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ೩೯೭,೦೦೦ ಮತ್ತು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ೨೮೦,೦೦೦ ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ EU ನ ಬಾಹ್ಯ ಗಡಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ೩೦೦,೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು; ಇವರನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣ ದಾಖಲೆಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಥವಾ ಉದ್ದೇಶಿತ ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ವಲಸೆಯೆಂಬ ಅನುಮಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು; * ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ೮ ಮಿಲಿಯನ್ ನಷ್ಟು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರವಾಗಿ ಬಂದ ವಲಸಿಗರು EU ದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡರು, ಅವರ ಪೈಕಿ ಅಂದಾಜು ೮೦ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ಷೆಂಗೆನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡರು; * ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ೩೯೬,೦೦೦ ಮತ್ತು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ೪೨೯,೦೦೦ ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ EU ನಲ್ಲಿ ೫೦೦,೦೦೦ ದಷ್ಟು ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ೨೦೦೬ ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಭೂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆ ಮಾಡಲಾದ ೭೫ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರು EU ಗೆ ತೆರಳಲು ವೀಸಾದ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಂತಹ ನಾಗರಿಕರಾಗಿದ್ದರು. SaarLorLux ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಿತಿ ನೀಡಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು ೧೬೭,೦೦೦ ದಷ್ಟು ಕಾರ್ಮಿಕರು ಅವರ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಗ್ರೇಟ್ ಲಗ್ಸಂಬರ್ಗ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಷೆಂಗೆನ್ ಆಂತರಿಕ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ಸೆಕ್ಷನ್ ''Grenzgängerbeschäftigung'' – ''Das Anwachsen der Grenzgängerströme hält in der Großregion unvermindert an'' ಆನ್ {{cite web|url=http://www.granderegion.net/de/about/index.html|title=Die Grossregion: Arbeitsmarkt|author=Government of Luxembourg in the name of the Greater Region of Luxembourg|language=[[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]]|date=೨೭ February ೨೦೦೮|accessdate=೯ March ೨೦೦೮ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080224050102/http://www.granderegion.net/de/about/index.html <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = ೨೪ February ೨೦೦೮}}</ref> ಒಟ್ಟಾಗಿ EU೧೫ ನಲ್ಲಿ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವವರಲ್ಲಿ ೪೦ ಪ್ರತಿಶದಷ್ಟು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ಸೆಕ್ಷನ್ ''Grenzgängerbeschäftigung'' ಆನ್ {{cite web|url=http://www.granderegion.net/de/about/index.html|title=Die Grossregion: Arbeitsmarkt|author=Government of Luxembourg in the name of the Greater Region of Luxembourg|language=[[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]]|date=೨೭ February ೨೦೦೮|accessdate=೯ March ೨೦೦೮ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080224050102/http://www.granderegion.net/de/about/index.html <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = ೨೪ February ೨೦೦೮}}</ref> ೨೦೦೮ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಪ್ರವೇಶದ ನಿರಾಕರಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಸುಮಾರು ೭೩೩,೦೦೦ ದಷ್ಟು ಜನರು ಷೆಂಗೆನ್ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.bmi.bund.de/Internet/Content/Nachrichten/Reden/2008/10/BM__Schengen__Europaunion.html|title=Schengen nach der Erweiterung – eine erste Bilanz; speech given by the German Federal Minister of the Interior|author=Minister of the Interior of the Federal Republic of Germany|language=[[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]]|date=೧೫ October ೨೦೦೮|accessdate=೧೭ October ೨೦೦೮|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127031407/http://www.bmi.bund.de/Internet/Content/Nachrichten/Reden/2008/10/BM__Schengen__Europaunion.html|url-status=dead}}</ref> ==ಷೆಂಗೆನ್ ನಿಯಮಗಳ ಕಾನೂನು ಆಧಾರ== ===ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದಗಳಲ್ಲಿರುವ ನಿಬಂಧನೆಗಳು=== ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಪ್ಪಂದಗಳಲ್ಲಿ ಷೆಂಗೆನ್ ಗಾಗಿ ಕಾನೂನಿನ ಆಧಾರವನ್ನು, ಅಮ್ಸ್ಟರ್ ಡಮ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಚ್ಛೇದ ೨ ಅಂಶ ೧೫ ರ ಮೂಲಕ ಮಾಡಲಾದ ಐರೋಪ್ಯ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಪ್ಪಂದದೊಳಗೆ "ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮುಕ್ತ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವೀಸಾಗಳು, ಆಶ್ರಯ ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಇತರ ನೀತಿಗಳ" ಹೊಸ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆಟೈಟಲ್ IV ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ೬೧ ರಿಂದ ೬೯ ರ ವರೆಗಿನ ಅನುಚ್ಛೇದವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>[http://eur-lex.europa.eu/en/treaties/dat/11997D/htm/11997D.html ದಿ ಟ್ರಿಟಿ ಆಫ್ ಆಮ್ ಸ್ಟರ್ಡಮ್]</ref><ref>{{Cite web |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/ce321/ce32120061229en00010331.pdf |title=ಕನ್ ಸಾಲಿಡೇಷನ್ ವರ್ಷನ್ ಆಫ್ ದಿ TEU ಅಂಡ್ ದಿ TEC |access-date=2011-03-31 |archive-date=2007-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071201005900/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/ce321/ce32120061229en00010331.pdf |url-status=dead }}</ref> ಲಿಸ್ಬನ್ಸ್ ಒಪ್ಪಂದವು ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಅನುಚ್ಛೇದಗಳ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿತು ಹಾಗು ಶೀರ್ಷಿಕೆಗೆ " ಸ್ವತಂತ್ರ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಕ್ಷೇತ್ರ" ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿತು.. ಅಲ್ಲದೇ ಇದನ್ನು ಐದು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು "ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನಿಬಂಧನೆಗಳು", " ಗಡಿ ತಪಾಸಣೆಗಳು, ಆಶ್ರಯ ಮತ್ತು ವಲಸೆಯ ಮೇಲಿನ ನೀತಿಗಳು ", "ನಾಗರಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಿಕ ಸಹಕಾರ ", "ಅಪರಾಧ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಿಕ ಸಹಕಾರ", ಮತ್ತು "ಪೋಲಿಸ್ ಸಹಕಾರ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2007/c_306/c_30620071217en00420133.pdf ಟ್ರಿಟಿ ಆಫ್ ಲಿಸ್ಬನ್], ಅನುಚ್ಛೇದನ ೨, ಅಂಶಗಳು೬೩-೬೮</ref> ===ಷೆಂಗೆನ್ ನ ಎರಡು ಒಪ್ಪಂದಗಳು=== ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದ'' ಗಳೆನ್ನು ಎರಡು ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಕೆಳಕಂಡಂತಿವೆ: * ''ಬೆನೆಲಕ್ಸ್ ಆರ್ಥಿಕ ಒಕ್ಕೂಟದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸರ್ಕಾರಗಳಾದ ಫೆಡರಲ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ನ ನಡುವಿನ ೧೯೮೫ ರ ಒಪ್ಪಂದ, ಇದನ್ನು ಅವುಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ತಪಾಸಣೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ರದ್ದುಮಾಡುವುದರ ಮೇಲೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು '',<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:42000A0922(01):EN:HTML ಬೆನಿಲಿಕ್ಸ್ ಆರ್ಥಿಕ ಒಕ್ಕೂಟದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯ ಫೆಡರಲ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಗಳ ನಡುವೆ ಅವುಗಳ ಸಮಾನ ಗಡಿಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತನಿಖೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಒಪ್ಪಂದ].</ref> ಇದನ್ನು ''ಷೆಂಗೆನ್ I'' ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ''ಸಮಾನ ಗಡಿಯನ್ನು ತಗ್ಗಿರುವ ವೇಗದಲ್ಲಿ ದಾಟುವ ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸರಳವಾದ ದೃಷ್ಟಿ ನಿಗಾವನ್ನು ಇಡುವುದಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ವಾಹನಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆಂತರಿಕ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಬೇಕಿಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವೀಸಾ ಅಗತ್ಯತೆಗಳು, ಈ ಫಾಸ್ಟ್ ಲೇನ್ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು'' ಇದನ್ನು ಗಾಳಿತಡೆ ಗಾಜಿಗೆ ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಪಕ್ಷ ಎಂಟು ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಗಳ ಹಸಿರು ಡಿಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ಅಂಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.'' * ೧೯೯೦ ರ '' ಒಪ್ಪಂದವು ಬೆನೆಲಕ್ಸ್ ಆರ್ಥಿಕ ಒಕ್ಕೂಟದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸರ್ಕಾರಗಳಾದ ಫೆಡರಲ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ನ ನಡುವಿನ ೧೯೮೫ ರ ಜೂನ್ ೧೪ ರ ಷೆಂಗನ್ ಒಪ್ಪಂದ'' ವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು,<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:42000A0922(02):EN:HTML ''ಬೆನಿಲಿಕ್ಸ್ ಆರ್ಥಿಕ ಒಕ್ಕೂಟದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸರ್ಕಾರಗಳು, ಜರ್ಮನಿಯ ಫೆಡರಲ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಗಳ ನಡುವೆ ಅವುಗಳ ಸಮಾನ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಪಾಸಣೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ರದ್ದುಮಾಡುವ ಕುರಿತ 1985 ರ ಜೂನ್ 14 ರ ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಅಧಿವೇಶನವು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.'' ]</ref> ಇದನ್ನು ಷೆಂಗೆನ್ II'' ಅಥವಾ '' CIS'' ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.'' ಈ ಎರಡು ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಮುದಾಯಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಜರ್ನಲ್ ನಲ್ಲಿ ''ಷೆಂಗೆನ್ ಅಕ್ವಯಿಸ್ ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ನಿರ್ಧಾರ'' <ref name="acquis">ದಿ ಷೆಂಗೆನ್ ಅಕ್ವಿಯಸ್ ಹ್ಯಾಡ್ ಬೀನ್ ಲೀಗಲಿ ಡಿಫೈನ್ಡ್ ಬೈ ದಿ [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/1999/l_176/l_17619990710en00010016.pdf ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಡಿಸಿಷನ್ ಆಫ್ 20 ಮೇ 1999 ಕನ್ಸರ್ನಿಂಗ್ ದಿ ಡೆಫನಿಷನ್ ಆಫ್ ದಿ ಷೆಂಗೆನ್ ಅಕ್ವಿಯಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಪರ್ಪಸ್ ಆಫ್ ಡಿಟರ್ ಮೈನಿಂಗ್ ಇನ್ ಕನ್ ಫಾರ್ಮಿಟಿ ವಿಥ್ ದಿ ರಿಲವೆಂಟ್ ಇನ್ ಪ್ರಾವಿಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಟ್ರೀಟಿ ಎಸ್ಟಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ದಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಮಿಟಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಟ್ರೀಟಿ ಆನ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್, ದಿ ಲೀಗಲ್ ಬೇಸಿಸ್ ಫಾ ಈಚ್ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ರಾವಿಷನ್ಸ್ ಆರ್ ಡಿಸಿಷನ್ಸ್ ವಿಚ್ ಕಾನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ದಿ ಅಕ್ವಯಿಸ್(1999/435/EC)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325005641/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/1999/l_176/l_17619990710en00010016.pdf |date=2009-03-25 }}.</ref> ದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ EU ವಿನ ಷೆಂಗೆನ್ ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎರಡನೇ ಶಾಸನದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ===ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಿಬಂಧನೆಗಳು=== ಷೆಂಗೆನ್ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಿಷಯಗಳು ಕೆಳಕಂಡಂತಿವೆ: * ''ಷೆಂಗೆನ್ ಗಡಿಗಳ ಸಂಕೇತ'',<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32006R0562:EN:HTML ''ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್ (EC) No 562/2006 ಆಫ್ ದಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ 15 ಮಾರ್ಚ್ 2006 ಎಸ್ಟಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ದಿ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಕೋಡ್ ಆನ್ ದಿ ರೂಲ್ಸ್ ಗವರ್ನಿಂಗ್ ದಿ ಮೂಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಪರ್ಸನ್ಸ್ ಅಕ್ರಾಸ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್ (ಷೆಂಗೆನ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್ ಕೋಡ್)'' ].</ref>, ಷೆಂಗೆನ್ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಒಪ್ಪಂದದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡುತ್ತದೆ, ತೃತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಾಗರಿಕರ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಅಗತ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ. * ''ಕೌನ್ಸಿಲ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್ (EC) No ೫೩೯/೨೦೦೧'',<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2001/l_081/l_08120010321en00010007.pdf ''ಕೌನ್ಸಿಲ್ ರೆಗ್ಯೂಲೇಷನ್(EC) No 539/2001 ಆಫ್ 15 ಮಾರ್ಚ್ 2001 ಲಿಸನಿಂಗ್ ದಿ ಠರ್ದ್ ಕಂಟ್ರೀಸ್ ಹೂಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ಸ್ ಮಸ್ಟ್ ಬಿ ಇನ್ ಪೊಸೇಷನ್ ಆಫ್ ವೀಸಾಸ್ ವೆನ್ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್ ದಿ ಎಕ್ಸಟ್ರನಲ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದೋಸ್ ಹೂಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ಸ್ ಆರ್ ಎಕ್ಸೆಂಪ್ಟ್ ಫ್ರಂಮ್ ಧೆಟ್ ರಿಕ್ವಯರ್ಮೆಂಟ್t'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091123094935/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2001/l_081/l_08120010321en00010007.pdf |date=2009-11-23 }}, ಮೂಲ ಪಠ್ಯ; ಈ ಕಾನೂನನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಪಟ್ಟಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲ.</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಷೆಂಗೆನ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಉಳಿಯಲು ಬೇಕಿರುವ ವೀಸಾ ಅಗತ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ; * ''ಕೌನ್ಸಿಲ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್(EC) No ೬೯೩/೨೦೦೩'',<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32003R0693:EN:HTML ''ಕೌನ್ಸಿಲ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್ (EC) No 693/2003 ಆಫ್ 14 ಏಪ್ರಿಲ್ 2003 ಎಸ್ಟಾಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಅ ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಫೆಸಿಲಿಟೆಟೆಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ (FTD), ಅ ಫೆಸಿಲಿಟೆಟೆಡ್ ರೇಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಡಾಕ್ಯೂಮೆಂಟ್ (FRTD) ಅಂಡ್ ಅಮೆಂಡಿಂಗ್ ದಿ ಕಾಮನ್ ಕನ್ಸೊಲರ್ ಇನ್ಟ್ರಾಕ್ಷನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಮನ್ ಮ್ಯಾನ್ಯುವಲ್'' ].</ref> ಇದು ರಷ್ಯಾದ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗದಿಂದ ಕ್ಯಾಲಿನಿನ್ಗ್ರಾಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ; ; * ''ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನ್ಸುಲರ್ ಹುದ್ದೆ ಗಳಿಗಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುವ ವೀಸಾಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನ್ಸುಲರ್ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ'',<ref>{{Cite web |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2002/c_313/c_31320021216en00010096.pdf |title=ಕಾಮನ್ ಕನ್ಸುಲರ್ ಇನ್ ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ಸ್ ಆನ್ ವೀಸಾಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಡಿಪ್ಲೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಮಿಷಿನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕನ್ಸೂಲರ್ ಪೋಸ್ಟ್ಸ್ |access-date=2011-03-31 |archive-date=2012-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120831202711/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2002/c_313/c_31320021216en00010096.pdf |url-status=dead }}</ref> ಈ ಸೂಚನೆಗಳು ವೀಸಾವನ್ನು ನೀಡಲು ಇರುವಂತಹ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ; * ''ಕೌನ್ಸಿಲ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್(EC) No ೧೬೮೩/೯೫ ೧೯೯೫ ರ ಮೇ ೨೯ ರಂದು ವೀಸಾಗಳಿಗೆ ಏಕರೂಪ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು'' ;<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:31995R1683:EN:HTML ''ಕೌನ್ಸಿಲ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್(EC) No 1683/95 ಆಫ್29 ಮೇ 1995 ಲೇಯಿಂಗ್ ಡೌನ್ ಅ ಯುನಿಫಾರ್ಮ್ ಫಾರ್ಮೆಟ್ ಫಾರ್ ವೀಸಾಸ್'' ].</ref> * ''೨೦೦೬ ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦ ರ ಸ್ಥಾಪನೆ, ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೆ ಪೀಳಿಗೆಯ ಷೆಂಗನ್ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ(SIS II) ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕುರಿತದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಮಂಡಳಿಯ ನಿಬಂಧನೆ (EC) No ೧೯೮೭/೨೦೦೬, ಷೆಂಗೆನ್ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಎರಡನೆ ಪೀಳಿಗೆಯ ಪರಿಚಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/l_381/l_38120061228en00040023.pdf ''ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್ (EC) No 1987/2006 ಆಫ್ ದಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006 ಆನ್ ದಿ ಎಸ್ಟಾಬ್ಲಿಷ್ಮೆಂಟ್, ಆಪರೇಷನ್ ಅಂಡ್ ಯೂಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ಜನರೇಷನ್ ಷೆಂಗೆನ್ ಇನ್ ಫಾರ್ಮೇಷನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ (SIS II)'' ] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20080216052721/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/l_381/l_38120061228en00040023.pdf |date=2008-02-16 }}.</ref> * ''ಕೌನ್ಸಿಲ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್(EC) No ೩೪೩/೨೦೦೩'', ತೃತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಗರಿಕನು ಕೋರುವ ಆಶ್ರಯದ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರ ಹೇಗೆ ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ,<ref>{{Cite web |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2003/l_050/l_05020030225en00010010.pdf |title=''ಕೌನ್ಸಿಲ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್(EC) No 343/2003 ಅಫ್ 18 ಫೆಬ್ರವರಿ 2003 ಎಸ್ಟಾಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ದಿ ಕ್ರೈಟೀರಿಯಾ ಅಂಡ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಸಮ್ಸ್ ಫಾರ್ ಡಿಟರ್ಮೈನಿಂಗ್ ದಿ ಮೆಂಬರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸಿಬಲ್ ಫಾರ್ ಎಕ್ಸಮೈನಿಂಗ್ ಆನ್ ಅಸೈಲಮ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ ಲಾಡ್ಜ್ಡ್ ಇನ್ ಒನ್ ಆಫ್ ದಿ ಮೆಂಬರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬೈ-ಥರ್ಡ್ ಕಂಟ್ರಿ ಕಂಟ್ರಿ ನ್ಯಾಷನಲ್'' |access-date=2011-03-31 |archive-date=2007-08-07 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20070807014350/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2003/l_050/l_05020030225en00010010.pdf |url-status=dead }}</ref> ಇದನ್ನು ''ಡ್ಯುಬ್ಲಿನ್II'' ಎಂದು ಕೂಡ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; * ''ಕಮಿಷನ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್(EC) No ೧೫೬೦/೨೦೦೩'',<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2003/l_222/l_22220030905en00030023.pdf ''ಕಮಿಷನ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್ (EC) No 1560/2003 ಆಫ್ 2 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2003 ಲೇಯಿಂಗ್ ಡೌನ್ ಡೀಟ್ಯೇಲ್ಡ್ ರೂಲ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಆಫ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್ (EC) No 343/೨೦೦೩ ಎಸ್ಟಾಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ದಿ ಕ್ರೈಟೀರಿಯಾ ಅಂಡ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಸಮ್ಸ್ ಫಾರ್ ಡಿಟರ್ ಮೈನಿಂಗ್ ದಿ ಮೆಂಬರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸಿಬಲ್ ಫಾರ್ ಎಕ್ಸಮೈನಿಂಗ್ ಆನ್ ಅಸೈಲಮ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ ಲಾಡ್ಜ್ಡ್ ಇನ್ ಒನ್ ಆಫ್ ದಿ ಮೆಂಬರ್ ಸ್ಟೇತ್ ಬೈ ಅ ಥರ್ಡ್-ಕಂಟ್ರಿ ನ್ಯಾಷನಲ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325005724/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2003/l_222/l_22220030905en00030023.pdf |date=2009-03-25 }}.</ref>, ''ಡ್ಯುಬ್ಲಿನ್II'' ಕಟ್ಟಳೆಯ ಬಳಕೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ. * ''೨೦೦೮ ರ ಜೂನ್ ೨೩ ರಂದಿನ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ನಿರ್ಧಾರ ೨೦೦೮/೬೧೫/JHA '' <ref>{{cite web|url= http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:32008D0615:EN:NOT|title=Council Decision 2008/615/JHA of 23 June 2008 on the stepping up of cross-border cooperation, particularly in combating terrorism and cross-border crime}}</ref> ಮತ್ತು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾದ ಅದರ ''ನಿರ್ಧಾರ೨೦೦೮/೬೧೬/೨೦೦೮'' ವನ್ನು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 'ಪ್ರಮ್ ಡಿಸಿಷನ್'' ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಪರಾಧ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ನೀಡುವ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು EUದ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ''ಷೆಂಗೆನ್ III ಒಪ್ಪಂದ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.statewatch.org/news/2005/jul/schengenIII-german-full.pdf|title=Prüm Agreement (Schengen III Agreement)| language=[[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]]| accessdate=೨೨ January ೨೦೦೮|format=PDF}}</ref> ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== {{Portal|Europe}} * ಷೆಂಗೆನ್‌ ಒಪ್ಪಂದ * ಷೆಂಗೆನ್ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ * ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕ-೪ ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಒಪ್ಪಂದ * ಡಬ್ಲಿನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ * ಪ್ರಮ್ ಒಪ್ಪಂದ * ಫ್ರಾಂಟೆಕ್ಸ್ * FADO * PRADO - ಪಬ್ಲಿಕ್ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ ಅಂಡ್ ಟಿ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ಸ್ ಆನ್ ಲೈನ್ * ಸ್ವತಂತ್ರ, ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಕ್ಷೇತ್ರ * ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿರುವ ಕಾರ್ಯರೀತಿ * ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== ;ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು {{Reflist|colwidth=30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌ == {{Commons category|Maps of Schengen Agreement}} {{Europe topics (small)}} {{European Union topics|state=collapsed}} {{Reach of the European Union|state=collapsed}} {{DEFAULTSORT:Schengen Area}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಚುರುಕುಗೊಳಿಸಲಾದ ಗಡಿ ದಾಟುವ ಯೋಜನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿ ದಾಟುವಿಕೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣ ದಾಖಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಜಾರಿ]] [[ವರ್ಗ:ಷೆಂಗೆನ್, ಲಕ್ಸಂಬರ್ಗ್]] [[ವರ್ಗ:ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಯುರೇಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ]] [[ವರ್ಗ:ವೀಸಾಗಳು]] [[en:Schengen Visa]] 04gkin2vr2cuutke9u25lcpsny8t4ri 10 28870 1382854 1321520 2026-08-10T12:21:08Z en>RMCD bot 0 Sync modified notice of move discussion on [[Template talk:Hlist#Requested move 3 August 2026|Template talk:Hlist]] 1382854 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Requested move notice|1=Template:Br-separated list|2=Template talk:Hlist#Requested move 3 August 2026}} </noinclude>{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:Separated entries|br|dataPlural=1}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> fs78y3yfiqdpdhog9wjflihm81mn526 1382855 1382854 2026-08-15T14:43:33Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Br_separated_entries]] 1382854 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Requested move notice|1=Template:Br-separated list|2=Template talk:Hlist#Requested move 3 August 2026}} </noinclude>{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:Separated entries|br|dataPlural=1}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> fs78y3yfiqdpdhog9wjflihm81mn526 0 29312 1382809 1353478 2026-08-15T12:07:24Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1382809 wikitext text/x-wiki [[Image:Puttaparthi.jpg|right|thumbnail|300px|ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿಯ ಮಹಾದ್ವಾರ]] <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->{{Infobox Indian Jurisdiction | native_name = ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿ| type = ನಗರ| latd = 14.1651671 | longd = 77.811667| locator_position = right | state_name = ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ| district = [[ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅನಂತಪುರ ]] | leader_title = | leader_name = | altitude = 475 | population_as_of = | population_total = ೯೦೦೦ | population_density = | area_magnitude= km² | area_total = | area_telephone = ೯೧-೮೫೫೫ | postal_code = ೫೧೫೧೩೪ | vehicle_code_range = ಎಪಿ ೦೨ | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | }} '''ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿ''' ({{lang-te|పుట్టపర్తి}}) ({{coord|14|9.91|N|77|48.70|E|scale:50000}}) [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ]] ನಗರ. ಇದು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಗುರು [[ಸತ್ಯ ಸಾಯಿ ಬಾಬಾ]] ಅವರು ಇದ್ದ ಸ್ಥಳ. ಇಲ್ಲಿ [[ತೆಲುಗು]], [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://www.vibgyortravels.com/tourist_place.asp?tour=Puttaparthi Tours & Travels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215225105/http://www.vibgyortravels.com/tourist_place.asp?tour=Puttaparthi |date=2018-12-15 }} *[http://www.anantapur.com/travel/puttaparthi.html Puttaparthi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413054033/http://www.anantapur.com/travel/puttaparthi.html |date=2009-04-13 }} *[http://www.pilgrimage-india.com/indian-religion/puttaparthi.html Information about Puttaparthi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191018194336/http://www.pilgrimage-india.com/indian-religion/puttaparthi.html |date=2019-10-18 }} *[http://www.transindiatravels.com/andhra-pradesh/puttaparthi/tourist-places-to-visit-in-puttaparthi Popular Places To Visit in Puttaparthi with Photos] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]] {{ಚುಟುಕು}} lyj6kszggrhn9p0um03udhufysi50fi 0 29786 1383046 1379943 2026-08-16T00:24:51Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383046 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Liverpool |nickname = The Pool, The World In One City<ref name=Nicknames>{{Cite news|url=http://www.liv.ac.uk/news/press_releases/2006/07/liverpool800.htm|title=Is Liverpool still the world in one city?|accessdate=2010-05-01}}</ref> |settlement_type = [[Metropolitan borough]] & [[City status in the United Kingdom|City]]<!--For Town or Village (Leave blank for the default City) --> |motto = <!-- images and maps -----------> ||image_skyline = Liverpool Montage.jpg |image_caption = Clockwise from the upper left: the [[Cavern Club]], the ''Three Graces'' of the [[Pier Head]] (the [[Liver Building]], [[Cunard Building]] and [[Port of Liverpool Building]]), the skyline of Liverpool's commercial district, the [[Albert Dock]] and [[St George's Hall, Liverpool|St George's Hall]] |imagesize = 270px |image_blank_emblem =Coat of arms of Liverpool City Council.svg |blank_emblem_type = Coat of arms of [[Liverpool City Council]] |blank_emblem_size = 150px |image_map = Liverpool UK locator map.svg |mapsize = 200 * 247 |map_caption = Location within England <!-- Location ------------------> |coordinates_region = GB |subdivision_type = Sovereign state |subdivision_name = United Kingdom |subdivision_type1 = [[Constituent country]] |subdivision_name1 = [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] |subdivision_type2 = [[Regions of England|Region]] |subdivision_name2 = [[North West England]] |subdivision_type3 = [[Ceremonial counties of England|Ceremonial county]] |subdivision_name3 = [[Merseyside]] |subdivision_type4 = Admin HQ |subdivision_name4 = [[Liverpool City Centre]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = [[Metropolitan borough]], [[City status in the United Kingdom|City]] |leader_title = Governing&nbsp;body |leader_name = [[Liverpool City Council]] |leader_title1 = [[Local government in England#Councillors and mayors|Leadership]]: |leader_name1 = [http://councillors.liverpool.gov.uk/mgCommitteeDetails.aspx?ID=1201 Leader & Cabinet] |leader_title2 = Executive: |leader_name2 = [[Labour Party (UK)|Labour]] |leader_title3 = [http://councillors.liverpool.gov.uk/mgExecPostDetails.aspx?ID=1110 Leader of the City Council] |leader_name3 = Cllr [[Joe Anderson (politician)|Joe Anderson]] ([[Labour Party (UK)|Lab]]) |leader_title4 = [[MPs elected in the United Kingdom general election, 2010|MPs]]: |leader_name4 = [[Steve Rotherham]] ([[Labour Party (UK)|Lab]]),<br />[[Stephen Twigg]] ([[Labour Party (UK)|Lab]]),<br />[[Louise Ellman]] ([[Labour Party (UK)|Lab]]),<br />[[Luciana Berger]] ([[Labour Party (UK)|Lab]]),<br />[[Maria Eagle]] ([[Labour Party (UK)|Lab]]) |established_title = Founded |established_date = 1207 |established_title2 = City Status |established_date2 = 1880 |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 111.84<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion--> |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2007 est / Urban=2006 |population_footnotes = |population_note = |population_total = {{EnglishDistrictPopulation|ONS=00BY}} ([[List of English districts by population|Ranked {{EnglishDistrictRank|ONS=00BY}}]]) |population_density_km2 = 5001 |population_density_sq_mi = |population_metro = 1,103,089 |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = 816,900 |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = Ethnicity<br /><small>(June 2007 estimates)<ref name=ethnicity/></small> | population_blank1 = {{Collapsible list | title = Ethnic groups | frame_style = border:none; padding: 0; <!--NOTICE: This will hide the borders and make rows closer (padding)--> | title_style = | list_style = text-align:left;display:none; | 1 = '''91.5% [[White people|White]]''' | 2 = 88.2% [[White British]] | 3 = 1.1% [[Irish migration to Great Britain|White Irish]] | 4 = 2.2% [[Other White (United Kingdom ethnicity category)|Other White]] | 5 = &nbsp; | 6 = '''2.0% [[Mixed (United Kingdom ethnicity category)|Mixed]]''' | 7 = 0.6% [[Mixed (United Kingdom ethnicity category)#Mixed Black Caribbean and White|Black Caribbean & White]] | 8 = 0.5% [[Mixed (United Kingdom ethnicity category)#Mixed Black Caribbean and White|Black African & White]] | 9 = 0.4% [[Mixed (United Kingdom ethnicity category)#Mixed South Asian and White|South Asian & White]] | 10 = 0.5% [[Mixed (United Kingdom ethnicity category)|Other Mixed]] | 11 = &nbsp; | 12 = '''2.3% [[British Asian|Asian or Asian British]]''' | 13 = 1.1% [[British Indian|Indian]] | 14 = 0.4% [[British Pakistanis|Pakistani]] | 15 = 0.2% [[British Bangladeshi|Bangladeshi]] | 16 = 0.6% [[British Asian|Other Asian]] | 17 = &nbsp; | 18 = '''1.9% [[Black British|Black or Black British]]''' | 19 = 0.3% [[British African-Caribbean community|Black Caribbean]] | 20 = 1.3% [[Black British|Black African]] | 21 = 0.3% [[Other Black (United Kingdom ethnicity category)|Other Black]] | 22 = &nbsp; | 23 = '''2.3% [[Classification of ethnicity in the United Kingdom|Chinese or Other]]''' | 24 = 1.7% [[British Chinese|Chinese]] | 25 = 0.6% [[Classification of ethnicity in the United Kingdom|Other]]}} |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |blank4_name = [[Demonym]] |blank4_info = [[Scouser]]/[[Liverpudlian]] <!-- General information ---------------> |timezone = [[Greenwich Mean Time]] |utc_offset = +0 |timezone_DST = [[British Summer Time]] |utc_offset_DST = +1 |latd=53 |latm=24 |lats= |latNS=N |longd=2 |longm=59 |longs= |longEW=W |elevation_footnotes = <!--for references: use tags--> |elevation_m = |elevation_ft =230 <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = Postal Code |postal_code = [[L postcode area]] |area_code = 0151 |blank_name = [[ISO 3166-2:GB|ISO 3166-2]] |blank_info = GB-LIV |blank1_name = [[ONS coding system|ONS code]] |blank1_info = 00BY |blank2_name = [[British national grid reference system|OS grid reference]] |blank2_info = {{gbmappingsmall|SJ3490}} |blank3_name = [[Nomenclature of Territorial Units for Statistics|NUTS]] 3 |blank3_info = UKD52 |website = [http://www.liverpool.gov.uk/ http://www.liverpool.gov.uk/] |footnotes = }} [[File:Opening Liverpool and Manchester Railway.jpg|thumb|1830ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ರೈಲ್ವೆಯ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಪ್ರಯಾಣ. ಇದು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ರೈಲು ರಸ್ತೆಯಾಗಿದೆ.]] [[File:20 forthlin road.jpg|thumb|right|20 ಫೋರ್ಥ್‌ಲಿನ್ ರೋಡ್ ಇದು ದಿ ಬೀಟ್ಲ್ಸ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಬಹುಮುಖ್ಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ.]] '''ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್''' ({{IPAc-en|icon|ˈ|l|ɪ|v|ɚ|p|uː|l}}) ಇದು ಮರ್ಸಿಸೈಡ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಒಂದು [[ನಗರ]] ಮತ್ತು ಮಹಾನಗರ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮರ್ಸಿ ಎಸ್ಟುರಿಯ [[ಪೂರ್ವ]] ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿತವಾಗಿದೆ. 1207 ರಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು 1880 ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 435,500 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಇದು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌]]ನ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ವಾಗಿದೆ (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೂರನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರ), ಮತ್ತು 816,216 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಸ್ತೃತ ಲಿವರ‍್ಪೂಲ್ ಅರ್ಬನ್ ಏರಿಯಾ (ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ) ದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ.<ref>{{Cite web|title= Key Statistics for urban areas in the North – Contents, Introduction, Tables KS01 – KS08 |publisher = Office for National Statistics |url=http://www.statistics.gov.uk/downloads/census2001/ks_urban_north_part_1.pdf |accessdate=2010-01-28|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20040724074938/http://www.statistics.gov.uk/downloads/census2001/ks_urban_north_part_1.pdf|archivedate=2004-07-24}}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಲ್ಯಾಂಕ್‌ಶೈರ್‌ನ ಒಂದು ಭಾಗ. ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಲಿವರ‍್ಪೂಲ್‌ನ ವಿಸ್ತರಣೆ ಇವೆರಡು ನಗರಕೆ ಒಂದು ಬಂದರಿನ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿವೆ. 18 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸ್ಲೇವ್ ಟ್ರೇಡ್ (ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಗುಲಾಮರ ವ್ಯಾಪಾರ)ನ ಜೊತೆಗಿನ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್, [[ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು ಮೇನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಯುರೋಪ್‌ನಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಗಳು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ವರ್ಧಿಸಿದವು. 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ, ಜಗತ್ತಿನ ವಾಣಿಜ್ಯದ 40% ವು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಬಂದರುಗಳ ಮೂಲಕ ರವಾನೆಯಾಗಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಗಿ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಹೊಂದುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಆವಾಸಿಗಳು '''ಲಿವರ್‌ಪ್ಯೂಡ್ಲಿಯನ್ಸ್''' ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಸ್ಟ್ಯೂ(ಬಿಸಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಮಾಂಸದ ಭಕ್ಷ್ಯ)ನ ಒಂದು ವಿಧವಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಸ್ಕೌಸ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ "ಸ್ಕೌಸರ್ಸ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. "ಸ್ಕೌಸ್" ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತಭಾಷೆಗಳ ಸಮಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref> ಹಲವಾರು ಜನರು ತಾವು ಅಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟದೇ ಅಥವಾ ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡದೇ ತಮ್ಮನ್ನು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನವರು ಅಥವಾ ಸ್ಕೌಸರ್‌ಗಳು ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮರ್ಸಿಸೈಡ್ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಜನರು ತಮ್ಮನ್ನು ಹಾಗೆ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಹಲವಾರು ಜನ ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಕೂಡ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕೆಲವು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು ತಾವು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನವರಲ್ಲ ತಾವು ಸ್ಕೌಸರ್‌ಗಳಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.</ref> ಒಂದು ಬಂದರು ನಗರವಾಗಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಮಾನ್ಯತೆಯು ಇದರ ವಿಭಿನನ್ವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ವ್ಯಾಪಕ ವಿಧದ ಜನರು, ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು, ಮತ್ತು ಧರ್ಮಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಜನರಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ನಗರವು ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಆಫ್ರಿಕನ್ (ಕಪ್ಪು ಆಫ್ರಿಕನ್) ಸಮುದಾಯದ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚೈನೀಸ್ ಸಮುದಾಯದ ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. [[ದಿ ಬೀಟಲ್ಸ್|ದ ಬೀಟಲ್ಸ್‌]]ನ ಮತ್ತು ಮರ್ಸಿಬೀಟ್ ವಿಭಾಗದ ಇತರ ಗುಂಪುಗಳು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು; ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ನಗರದ ಆಧುನಿಕ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ನಗರವು 2007 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ 800 ನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಇದು 2008 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾವೆಂಜರ್, ನಾರ್ವೇ ಜೊತೆಗೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಆಫ್ ಕಲ್ಚರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://ec.europa.eu/ culture/ pdf/ doc1155_en.pdf|format=PDF|title=Report on the Nominations from the UK and Norway for the European Capital of Culture 2008|accessdate=2008-07-11}}</ref> ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳು 2004 ರಲ್ಲಿ [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|ಯುನೆಸ್ಕೋ]] (UNESCO) ದಿಂದ [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸೈಟ್]]ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಮ್ಯಾರಿಟೈಮ್ ಮರ್ಕಂಟೈಲ್ ಎಂಬುದಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ತಾಣವು ಪಿಯರ್ ಹೆಡ್, ಅಲ್ಬರ್ಟ್ ಡಾಕ್ ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಮ್ ಬ್ರೌನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಆರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತಾಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಗಡಿ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|title=Liverpool – Maritime Mercantile City |publisher=UK Local Authority World Heritage Forum |url=http://www. lawhf.gov.uk/ LAWHF/ liverpool.htm |accessdate=2008-10-09 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080423041054/http://www.lawhf.gov.uk/LAWHF/liverpool.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2008-04-23}}</ref> ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಎರಡು [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌|ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀ]]ಗ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಾದ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಎಫ್.ಸಿ. ಮತ್ತು ಎವೆರ್ಟನ್ ಎಫ್.ಸಿ. ಗಳ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ನಡುವಣ ಪಂದ್ಯಗಳು ಮರ್ಸಿಸೈಡ್ ಡರ್ಬಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== {{Ref improve section|date=January 2010}} {{Main|History of Liverpool}} [[File:Liverpoolmap 1947.jpg|thumb|left|1947ರ ಲಿವರ್ ಪೂಲ್ ನಕಾಶೆ]] [[File:Original 7 streets of Liverpool.jpg|thumb|right|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಏಳು ಮೂಲ ರಸ್ತೆಗಳು (ಉತ್ತರದಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ)]] ಕಿಂಗ್ ಜಾನ್‌ರ 1207 ರ ಪತ್ರಗಳ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಅಡಿಪಾಯವು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಆದರೆ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕೇವಲ 500 ಇತ್ತು. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಮೂಲ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಯೋಜನೆಯು ಇದನ್ನು ಒಂದು ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ರಾಯಲ್ ಶಾಸನವು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕಿಂಗ್ ಜಾನ್‌ರಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಲ ಏಳು ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ಗಳು ಎಚ್ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ: * ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ (ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ವಾಟರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) * ಕ್ಯಾಸಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ * ಚಾಪೆಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ * ಡೇಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ * ಜಗ್ಲರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ (ಪ್ರಸ್ತುತದ ಹೈ ಸ್ಟ್ರೀಟ್) * ಮೂರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ (ಪ್ರಸ್ತುತದ ತೈತೆಬರ್ನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್) * ವೈಟ್‌ಏಕರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ (ಪ್ರಸ್ತುತದ ಓಲ್ಡ್ ಹಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್) 17 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧಾಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಕಂಡು ಬಂದಿತು. 1644 ರಲ್ಲಿ ಹದಿನೆಂಟು-ದಿನಗಳ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಿವಿಲ್ ವಾರ್‌ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಗರಕ್ಕಾಗಿ ಯುದ್ಧಗಳು ಸಂಭವಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. 1699 ರಲ್ಲಿ ಲಿವರ‍್ಪೂಲ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಶಾಸನದ ಮೂಲಕ ಪಾದ್ರಿಯಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇದರ ಮೊದಲ ಗುಲಾಮಿ ಹಡಗು ''ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಮರ್ಚೆಂಟ್'' ಆಫ್ರಿಕಾಕ್ಕೆ ಸಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ವ್ಯಾಪಾರವು ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್‌ನಿಂದ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ಸಾಗಿದಂತೆ, ಮತ್ತು ರಿವರ್ ಡೀ ಹೂಳು ತುಂಬಿಕೊಂಡಂತೆ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ವೆಟ್ ಡಾಕ್ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ 1715 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite web|title=The Lost Dock of Liverpool |publisher=Channel 4: Time Team, 21 April 2008 |url=http://www.channel4.com/history/microsites/T/timeteam/2008/liverpool/liverpool-found.html |accessdate =2008-06-02}}</ref><ref>{{Cite news|title=Liverpool Dock System |publisher=''New York Times'', 2 January 1898 |url=http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9C07EFD91039E433A25751C0A9679C94699ED7CF |accessdate=2008-06-02 | date=1898-01-02}} Note: "pdf" reader needed to see full article</ref> ಗುಲಾಮರ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಬಂದ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಆದಾಯಗಳು ನಗರವನ್ನು ಸಂಪದ್ಭರಿತವಾಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವು. ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಗುಲಾಮಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಯುರೋಪ್‌ನ 41% ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್‌ನ 80% ಅನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯಿತು. ೧೮ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಅಂಟಾರ್ಟಿಕ್ ಸೀಲಿಂಗ್ ಉದ್ದಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು, ಅದರ ಒಂದು ಗೌರವವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಶೆಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಬೀಚ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>[http://data.aad.gov.au/aadc/gaz/scar/display_name.cfm?gaz_id=137191 ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಬೀಚ್] SCAR ಕಾಂಪೋಸಿಟ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಆಫ್ ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾ.</ref> 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ, ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರದ 40% ವು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವು ಇದರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿತು. 1830 ರಲ್ಲಿ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್]] ನಗರಗಳು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ರೈಲ್ವೇ ಮೂಲಕ ಅಂತರ್-ನಗರ ರೈಲ್ ಲಿಂಕ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದುವಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ 1840 ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಕ್ಷಾಮದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಐರಿಷ್ ವಲಸಿಗರು ನೂರಾರು ಸಾವಿರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಏರುವುದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. 1851 ರ ವೇಳೆಗೆ, ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸರಿಸುಮಾರು 25% ವು ಐರಿಷ್-ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. 20 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಯುರೋಪ್‌ನಿಂದಲೂ ಬಂದ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ===20ನೆಯ ಶತಮಾನ=== [[File:RMS Titanic 3.jpg|thumb|left|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಇದು ದುರದೃಷ್ಟ ಟೈಟಾನಿಕ್ ಹಡಗಿನ ದಾಖಲಿತ ಬಂದರು ಆಗಿದೆ.ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಮತ್ತು ಟೈಟಾನಿಕ್ ಶಬ್ಧಗಳು ಜೊತೆ ಜೊತೆಯ ಶಬ್ಧಗಳಾಗಿವೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ 1912ರಂದು ಸುಮಾರು 1,517ಜನ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಜೀವ ತೆಗೆದ ಹಡಗನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. (ಹಲವಾರು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ನಿವಾಸಿಗಳೂ ಕೂಡ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.)ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಟೈಟಾನಿಕ್ ಹಡಗಿನ ಇಂಜಿನ್ ಕೋಣೆಯ ನಾಯಕರ ಗೌರವಾರ್ಥ ಸ್ಮಾರಕ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.]] 1919 ರ ಹೌಸಿಂಗ್ ಶಾಸನವು 1920 ರ ಮತ್ತು 1930 ರ ದಶಕಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೌಸಿಂಗ್ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಹಲವಾರು ಸಾವಿರ ಕುಟುಂಬಗಳು ನಗರದ-ಅಂತರ್‌ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೊಸ ಉಪನಗರ ಹೌಸಿಂಗ್ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರು, ಇದು ಯಾವ ಯಾವುದನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿತ್ತೆಂದರೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿನಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಅವರ ಜೀವನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಖಾಸಗಿ ಮನೆಗಳು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಎರಡನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ನಂತರವೂ ಮುಂದುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೌಸಿಂಗ್ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು ಉಪನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲ್ಪಟ್ಟವು, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮನೆನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಹಳೆಯ ಆಂತರಿಕ ನಗರದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕೂಡ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಎರಡನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮರ್ಸಿಸೈಡ್‌ನಲ್ಲಿ 80 ಏರ್-ಏಡ್‌ಗಳಿದ್ದವು, ಅವು ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 2,500 ಜನರನ್ನು ಕೊಂದವು ಮತ್ತು ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದವು. ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೌಸಿಂಗ್ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಬಂದರು ಯೋಜನೆಯಾದ ಸೀಫೋರ್ತ್ ಡಾಕ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು.ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ತತ್‌ಕ್ಷಣದ ಪುನರ್ನಿಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು 1950ರ ಮತ್ತು 1960ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರ ಯೋಜನೆಯ ನವೀಕರಣದಂತೆ ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು - ಜರ್ಮನ್ ಬಾಂಬ್ ಧಾಳಿಗೆ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಗರದ ಸ್ವತ್ತಿನ ಭಾಗಗಳು ನಗರ ಪುನಶ್ಚೇತನದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ. 1952ರ ನಂತರದಿಂದ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಬಾಂಬ್ ಧಾಳಿಯಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಜರ್ಮನಿಯ ಒಂದು ನಗರವಾದ ಕೊಲೊಗ್ನ್ ಜೊತೆಗೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರೀಕೀಕೃತ ನಗರಗಳಂತೆ, [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|IIನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ]]ದ ನಂತರ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ವಲಸಿಗರ ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನವಾಯಿತು, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಟಾಕ್ಸ್‌ಟೆತ್‌ನಂತಹ ಹಳೆಯ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಮುದಾಯವು 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರು. 1919 ರಲ್ಲಿ, ನಗರವು ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಮೊದಲ - ಅತ್ಯಂತ ಮುಂಚಿನದಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ - ವರ್ಣ ದಂಗೆಯ ತಾಣವಾಯಿತು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯ ಜನರು ನಗರದ ಕಪ್ಪು ಜನರ ವಿರುದ್ಧ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಕಪ್ಪು ಮನುಷ್ಯನು ಒಬ್ಬ ಆರೋಪಿತ ಹಲ್ಲೆದಾರನಿಂದ ಮರಣಕ್ಕೊಳಗಾಗಲ್ಪಟ್ಟನು.<ref>[http://www.searchlightmagazine.com/index.php?link=template&amp;story=35 ]</ref> 1960 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ "ಮರ್ಸಿಬೀಟ್"ಸೌಂಡ್‌ನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಅದು [[ದಿ ಬೀಟಲ್ಸ್|ದ ಬೀಟಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲಿಕ ಲಿವರ್‌ಪ್ಯೂಡ್ಲಿಯನ್ ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. 1970 ರ ದಶಕದ-ಮಧ್ಯಭಾಗದ ನಂತರದಿಂದ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಬಂದರುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಅವನತಿಗೊಳಗಾಗಲ್ಪಟ್ಟವು. ಕಂಟೇನರೈಸೇಷನ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರಾರಂಭವು ನಗರದ ಬಂದರುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು. 1980 ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ [[ನಿರುದ್ಯೋಗ]]ದ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಯುಕೆ ಯಲ್ಲಿನ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದವು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ತೊಂಬತ್ತರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ನಂತರದಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೆಕಡಾವಾರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಮುಂಚೆ ಲ್ಯಾಂಕ್‌ಶೈರ್‌ನ ಭಾಗ, ಮತ್ತು 1889 ರಿಂದ ದೇಶದ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ 1974 ರಲ್ಲಿ ಮರ್ಸಿಸೈಡ್‌ನ ಹೊಸತಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಾನಗರ ದೇಶದ ಒಳಗೆ ಒಂದು ಮಹಾನಗರ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಬದಲಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಡೆಗೆ ತನ್ನ ಗಮನವನ್ನು ಹರಿಸಿತು, ಈ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಇವತ್ತಿನವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿದೆ. [[File:Oriel chambers.jpg|thumb|right|ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಕಟ್ಟಡ ಓರಿಯಲ್ ಚೇಂಬರ್ಸ್]] ===21ನೇ ಶತಮಾನ=== 2002 ರಲ್ಲಿ [[ಎರಡನೇ ಎಲಿಜಬೆಥ್|ಎಲಿಜಬೆತ್ II]] ರ ಸುವರ್ಣ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದಕ್ಕೆ, ಕನ್ಸರ್ವೇಷನ್ ಚಾರಿಟಿ ಪ್ಲ್ಯಾಂಟ್‌ಲೈಫ್ ದೇಶದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಅಯೋಜಿಸಿತು; ಸೀ-ಹೋಲಿ ಇದು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಅಂತಿಮ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿತ್ತು. 1960 ರ ರಾಕ್ ಗುಂಪುಗಳಾದ [[ದಿ ಬೀಟಲ್ಸ್|ದ ಬೀಟಲ್ಸ್]] ಮೇಲೆ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡುವುದು, ಹಾಗೆಯೇ ನಗರದ ವರ್ಲ್ಡ್-ಕ್ಲಾಸ್ ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು, ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಗಳು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶಗಳಾದವು. 2004 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಕಾರ ಗ್ರಾಸ್‌ವೆನರ್ ಪ್ಯಾರಾಡೈಸ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಒಂದು £920&nbsp;m ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಪ್ಯಾರಾಡೈಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಅನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಿಕೊಂಡಿತ್ತು, ಅದು ಯುದ್ಧ-ನಂತರದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರದಿಂದ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ’ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ 1' ಎಂಬುದಾಗಿ ಪುನರ್‌ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ನಗರ ಕೇದ್ರವು ಮೇ 2008 ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 2007 ರಲ್ಲಿ ನಗರವು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ 800ನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಕೊಂಡಿತು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ 2008ನೇ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಜಂಟಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಆಫ್ ಕಲ್ಚರ್ ಆಗಿದೆ. ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008 ರಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಗಳು 20 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದ ಮತ್ತು 37 ಟನ್‌ಗಳ ಭಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ಪೈಡರ್ ಲಾ ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ಸ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಇದು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ "ಎಂಟು ವಿಭಾಗಗಳ" ಪ್ರತಿ ನಿಧಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು: ಗೌರವ, ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಗೀತ, ಮರ್ಸಿ, ಬಂದರುಗಳು, ಆಡಳಿತ, ಸನ್‌ಶೈನ್ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಲಾ ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಉತ್ಸವದ ಆಚರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೀದಿಯೆಲ್ಲೆಡೆ ತಿರುಗಿತು, ಮತ್ತು ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ವೇ ಟ್ಯುನಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಂಡಿತು. ===ರಾಜನ ಎರಡನೆಯ ನಗರ=== [[File:Liverpool1890s.jpg|thumb|right|ಲೈಮ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ 1890, ಎಡಕ್ಕೆ ಸೇಂಟ್‌ ಜಾರ್ಜ್ ಹಾಲ್, ಬಲಕ್ಕೆ ಗ್ರೇಟ್ ನಾರ್ಥ್‌ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಹೊಟೆಲ್, ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಾಕರ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಮತ್ತು ಸೆಷನ್ಸ್ ಹೌಸ್.ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ನ ಮೂರ್ತಿ, ಡಿಸ್ರೇಲಿ, ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಕಾಲಮ್ (ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ)]] 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಸಂಪತ್ತು ಲಂದನ್‌ನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು,<ref name="Ten facts about Liverpool">[http://www.telegraph.co.uk/news/1431943/Ten-facts-about-Liverpool.html ಟೆನ್ ಫಾಕ್ಟ್ಸ್ ಅಬೌಟ್ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್] ಟೆಲೆಗ್ರಾಪ್, 4 ಜೂನ್ 2003</ref> ಮತ್ತು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಕಸ್ಟಮ್ ಹೌಸ್ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ವರಮಾನ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸಹಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಏಕೈಕ ಬೃಹತ್ ಇಲಾಖೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite book|last=Hatton|first=Brian|title=Shifted tideways: Liverpool's changing fortunes|publisher=The Architectural Review|location=|year=2008|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m3575/is_1331_223/ai_n24265855/?tag=content;col1|archiveurl=https://archive.today/20120604181307/http://findarticles.com/p/articles/mi_m3575/is_1331_223/ai_n24265855/?tag=content;col1|archivedate=2012-06-04|access-date=2011-05-17|url-status=live}}</ref> ಬ್ರಿಟೀಷ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ವೈಟ್‌ಹಾಲ್ ಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ನಗರ ಎಂಬ ಸತ್ಯಸಂಗತಿಯಿಂದ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಬಹುದು.<ref>{{Cite book|last=Henderson|first=W.O.|title=The Liverpool office in London|publisher=London School of Economics |series=Economica xiii|pages=473–479|location=|year=1933|url=}}</ref> ಜಗತ್ತಿನೆಲ್ಲೆಡೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕನ್ಸುಲ್, ಜೇಮ್ಸ್ ಮೌರಿ 1790 ರಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ಗೆ ನೇಮಕಾತಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟರು, ಮತ್ತು 39 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅದೇ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. 1851 ರಲ್ಲಿಯೇ ನಗರವು "ಯುರೋಪ್‌ನ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್" ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು<ref>{{Cite book|title=The Bankers' Magazine|publisher=Groombridge & Sons|location=London|series=v.11|year=1851|url=http://books.google.co.uk/books?id=nC05AAAAMAAJ&pg=PA783&dq=new-york-of-europe&client=firefox-a}}</ref> ಮತ್ತು ಒಂದು ಔನತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದರ ಕಟ್ಟಡಗಳು, 20ನೆಯ ಶತಮಾನವು ಕಳೆದಂತೆಲ್ಲಾ ನಗರದ ಮೆಗಲೋಮೇನಿಯಾಕಲ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ತಮ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಭಿಲಾಷೆಯ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ 1930 ರಿಂದ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಯುಕೆಯ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಒಂದು ತಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಎಲ್ಗರ್‌ರ ಪೊಂಪ್ ಎಂಡ್ ಸರ್ಕಮ್‌ಸ್ಟನ್ಸಸ್ ಮಾರ್ಚ್ ನಂ. 1, ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಸಾಮ್ರ್ಯಾಜ್ಯಷಾಹಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಎಂಬಂತೆ ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಅದರ ಸಂಯೋಜಕನಿಂದ ''ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'' ಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1901 ರಲ್ಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಎರಡನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ನಿರ್ಣಯಾತ್ಮಕ ತಂತ್ರಗಾರಿಕಾ ಮಹತ್ವವು ಹಿಟ್ಲರ್ ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಲ್ ಇವರಿಬ್ಬರಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಜೊತೆಗೆ ನಗರವು ಮಿಂಚುಧಾಳಿಗೆ ಲಂಡನ್‌ನ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು,<ref>{{Cite web|url=http:// www.liverpoolmuseums.org.uk/maritime/exhibitions/blitz/blitz.asp|title=Spirit of the Blitz : Liverpool in the Second World War|publisher=Liverpool Museums|year=2003 |accessdate=2010-09-13}}</ref> ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ನ ಯುದ್ಧವು ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಅದು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಜಯಗಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www. liverpoolmuseums. org.uk/ maritime/archive/displayGuide.aspx?sid=4&mode=html&sorStr=&serStr=&pgeInt=&catStr= |title=Merseyside Maritime Museum, Sheet No. 4: Battle of the Atlantic |publisher= Liverpoolmuseums.org.uk |date=1939-09-03 |accessdate=2010-08-03}}</ref> ===ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು=== [[File:Liverpool School Tropical Medical School 1.JPG|thumb|left|ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲನೆಯ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಸ್ಕೂಲ್]] ಸಾಗಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ರೈಲ್ವೇಗಳು, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಆಚೆಯ ಉಗಿಹಡಗುಗಳು, ಮುನ್ಸಿಪಾಲ್ ರಸ್ತೆರೈಲಿಬಂಡಿಗಳು,<ref>{{Cite web |url=http://www.vam. ac.uk/collections/ periods_styles/19thcentury /steam/ other_ transport/index.html |title=Victoria & Albert Museum. London |publisher=Vam.ac.uk |date=2005-06-01 |accessdate=2010-08-03 }}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ವಿದ್ಯುತ್ ರೈಲುಗಳು<ref>{{Cite web |url=http: //www.emus.co.uk/zone/mersey/mersey.htm |title=Suburban Electric Railway Association, Coventry |publisher=Emus.co.uk |date= |accessdate=2010-08-03 |archive-date=2010-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100929110313/http://www.emus.co.uk/zone/mersey/mersey.htm |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಹೆಲಿಕ್ಯಾಪ್ಟರ್ <ref>{{Cite book|last=Bagwell|first=Philip Sidney|title=Transport in Britain 1750–2000|publisher=Continuum International Publishing Group|location =|year=2006|url =http: //books.google.co.uk/books?id=OcY5PkqeqgIC&pg=PA170&dq=helicopter+1950+liverpool+cardiff&num=100&client=firefox-a | isbn=9781852855901}}</ref> ಇವರುಗಳು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಸಾಗಣೆಯ ವಿಧಾನಗಳಾಗಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕಂಡು ಬಂದವು. ಅಂಧರಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಶಾಲೆ,<ref>{{Cite web |url=http://www.rsblind.org.uk/map.html |title=Royal School for the Blind, Liverpool |publisher=Rsblind.org.uk |date=1999-03-12 |accessdate=2010-08-03 |archive-date=2010-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100603053551/http://www.rsblind.org.uk/map.html |url-status=dead }}</ref> ಹುಡುಗಯರಿಗಾಗಿ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್,<ref>{{Cite book|last=Bisson|first=Frederick|title=Our schools and colleges|publisher=Simpkin, Marshall|location=London|year=1884|url=http://books.google.co.uk/books?id=XcNJZAcjHQwC&q=girls+school+1844+liverpool+first&dq=girls+school+1844+liverpool+first&num=100&client=firefox-a}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://dickens.classicauthors.net/speeches/speeches7.html |title=Charles Dickens, speech, 26 Feb, 1844 |publisher=Dickens.classicauthors.net |date= |accessdate=2010-08-03 |archive-date=2010-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100704081557/https://dickens.classicauthors.net/speeches/speeches7.html |url-status=dead }}</ref> ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಹೌಸ್<ref>{{Cite web |url=http://www.scottiepress.org.uk/projects/martinplq.htm |title=The Scottie Press |publisher=The Scottie Press |date= |accessdate=2010-08-03 |archive-date=2010-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100303172146/http://www.scottiepress.org.uk/projects/martinplq.htm |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಜುವನೈಲ್ ಕೋರ್ಟ್<ref>{{Cite book|last=Adler|first=N|title=The work of Juvenile Courts|publisher=Journal of International and Comparative Law|location=Cambridge University Press|series=Third Series, Vol.7, No.4|pages=217–227|year=1925|url=http://www.jstor.org/pss/753176}}</ref> ಮುಂತಾದವುಗಳು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ತಲೆ ಎತ್ತಲ್ಪಟವು. ಆರ್‌ಎಸ್‌ಪಿಸಿಎ,<ref>{{Cite book|last=Garner|first=Robert|title=Animals, politics, and morality|publisher=University Press|location=Manchester|year=1993|url=http://books.google.co.uk/books?id=GSK8AAAAIAAJ&pg=PA41&dq=liverpool+rspca+wanton-cruelty&num=100&client=firefox-a | isbn=9780719035753}}</ref> ಎನ್‌ಎಸ್‌ಪಿಸಿಸಿ,<ref>{{Cite book|last=Hendrick|first=Harry|title=Child welfare and social policy – an essential reader|publisher=The Policy Press|location=|year=2005|url=http://books.google.co.uk/books?id=eYr7CllxrLUC&pg=PA37&dq=nspcc+liverpool+first&num=100&client=firefox-a | isbn=9781861345660}}</ref> ಏಜ್ ಕನ್ಸರ್ನ್,<ref>{{Cite web |author=Derren Hayes |url=http://www.communitycare.co.uk/Articles/2009/01/01/110282/liverpool-pss-planting-the-seed-of-modern-social-work.html |title=communitycare.co.uk |publisher=communitycare.co.uk |date= |accessdate=2010-08-03 |archive-date=2009-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090818163026/http://www.communitycare.co.uk/Articles/2009/01/01/110282/liverpool-pss-planting-the-seed-of-modern-social-work.html |url-status=dead }}</ref> ರಿಲೇಟ್, ನಾಗರಿಕರ ಸಲಹಾ ಕೇಂದ್ರ<ref>{{Cite web|author=Jackie Rand |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/politics_show/8022549.stm |title=BBC Politics Show, 1 May 2009 |publisher=BBC News |date=2009-05-01 |accessdate=2010-08-03}}</ref> ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಸಹಾಯಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ವಿಕಸನ ಹೊಂದಲ್ಪಟ್ಟವು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಲೈಫ್‌ಬೋಟ್ ಸ್ಟೇಷನ್, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ನಾನಗೃಹಗಳು ಮತ್ತು ವಾಷ್-ಹೌಸ್‌ಗಳು,<ref>{{Cite book|last=Wohl|first=Anthony S.|title=Endangered Lives: Public Health in Victorian Britain|publisher=Taylor & Francis|location=|year=1984|url=http://books.google.co.uk/books?id=E5kOAAAAQAAJ&pg=PA73&dq=public+baths+liverpool+rathbone&client=firefox-a | isbn=9780416379501}}</ref> ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ಶಾಸನ,<ref>[http://www.bmj.com/cgi/pdf_extract/1/4545/298-a ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಜರ್ನಲ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 14 ಫೆಬ್ರುವರಿ 1948</ref> ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಜಿಲ್ಲಾ ನರ್ಸ್, ಸ್ಲಮ್ ಕ್ಲಿಯರೆನ್ಸ್,<ref>{{Cite book|last=Dennis|first=Richard|title=English Industrial Cities of the Nineteenth Century: A Social Geography.|publisher=Cambridge University Press|location=|year=1986|url=http://books.google.co.uk/books?id=NQQQ5Dq9RWgC&pg=PA167&dq=liverpool+first+slum+clearance&num=100&client=firefox-a | isbn=9780521338394}}</ref> ಉದ್ದೆಶ-ನಿರ್ಮಿತ ತುರ್ತುವಾಹನ,<ref>{{Cite web |url=http://www.lmi.org.uk/ambulance_merseyside.html |title=Liverpool Medical Institution |publisher=Lmi.org.uk |date= |accessdate=2010-08-03 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716102900/http://www.lmi.org.uk/ambulance_merseyside.html |url-status=dead }}</ref> ಕ್ಷ-ಕಿರಣ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ,<ref>{{Cite book|last=Peltier|first=Leonard F.|title=Fractures: a history and iconography of their treatment|publisher=Norman Publishing|location=|year=1990|url=http://books.google.co.uk/books?id=kdBfBd5BdEwC&pg=PA227&dq=first+x-ray+1896+lodge+liverpool&client=firefox-a | isbn=9780930405168}}</ref> ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ನ ಸ್ಕೂಲ್, ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ಮುನ್ಸಿಪಾಲ್ ಫೈರ್-ಎಂಜಿನ್,<ref>{{Cite book|last=Wallington|first=Neil|title=One Hundred Years of the British Fire Engine|publisher=Jeremy Mills Publishing|location=|year=|url=http://books.google.co.uk/books?id=7LZain9YBTkC&pg=PA9&dq=fire-engine+motorised+liverpool+1901&client=firefox-a | isbn=9781906600303}}</ref> ಫ್ರೀ ಸ್ಕೂಲ್ ಮಿಲ್ಕ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕೂಲ್ ಮೀಲ್ಸ್,<ref>{{Cite web|url=http://www.liverpoolmuseums.org.uk/mol/collections/liverpoollives/jessie_reid_crosbie.aspx |title=National Museums,Liverpool |publisher=Liverpoolmuseums.org.uk |date= |accessdate=2010-08-03}}</ref> ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ,<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/91322.stm ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್] 12 ಮೇ 1998</ref> ಮತ್ತು ಜೂನೋಸಿಸ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ<ref>[http://www.liv.ac.uk/news/press_releases/2006/02/zoonosis.htm ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ] ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆ, 22 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2006</ref> ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಕೂಡ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಲ್ಪಟ್ಟವು. ಮೊದಲ ಬ್ರಿಟೀಷ್ [[ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯು ರೋನಾಲ್ಡ್ ರಾಸ್‌ಗೆ ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇವರು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಮೊದಲ ಶಾಲೆಯಾದ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ನ ಸ್ಕೂಲ್‌ನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.liv.ac.uk/lstm/about/history_of_the_school.htm |title=Liverpool School of Tropical Medicine |publisher=Liv.ac.uk |date= |accessdate=2010-08-03 |archive-date=2009-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090831103320/http://www.liv.ac.uk/lstm/about/history_of_the_school.htm |url-status=dead }}</ref> ಆರ್ಥೋಪೆಡಿಕ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಲಿವರ‍್ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹ್ಯೂ ಔನ್ ಥಾಮಸ್‌ರಿಂದ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು,<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2165718/?page=1 ಔಷದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಲಿವರ‍್ಪೂಲ್‍ನ ಕೊಡುಗೆ] ಲಾರ್ಡ್ ಕೊಹೆನ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಕನ್‌ಹೆಡ್ ಬಿಎಮ್‌ಜೆ 1965 ಏಪ್ರಿಲ್ 10; 1(5440): 945–948</ref> ಮತ್ತು ಥಾಮಸ್ ಸೆಸಿಲ್ ಗ್ರೇಯ್‌ರಿಂದ ಆಧುನಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅನಸ್ಥೆಟಿಕ್ಸ್ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹಣಕಾಸಿನಲ್ಲಿ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಯುಕೆಯ ಮೊದಲ ಅಂಡರ್‌ರೈಟರ್‌ರ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು<ref>{{Cite book|title=125 years of the International Union of Marine Insurance |publisher=Verlag Versicherungswirtsch|year= 1999 |url=http://books.google.co.uk/books?hl=en&lr=&id=RdVOPhSMsvMC&oi=fnd&pg=PR7&dq=world+liverpool-underwriters+association+oldest+OR+first+1802+OR+1803&ots=K6JCgAIGWT&sig=ckreyVUJwj-LoFZgPapzKOvmTz0 |accessdate=2009-07-14}}</ref> ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಅಕೌಂಟಂಟ್‌ರ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಜಗತ್ತುಗಳ ಮೊದಲ ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು (ಕಾಟನ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು) 1700 ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪ್ಲ್ ಕಾಟನ್ ವಿನಿಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref>{{Cite book|title=The Professional Risk Managers' Guide to Financial Markets |publisher=McGraw Hill Professional|year= 2007 |url=http://books.google.co.uk/books?id=upN4A6jOpkoC&pg=PA126&dq=futures+cotton+derivative+liverpool+rice&num=100&client=firefox-a |accessdate=2009-07-14 | first1=Carol | last1=Alexander | first2=Elizabeth | last2=Sheedy | isbn=9780071546485}}</ref> ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಮೊದಲ ಲೆಂಡಿಂಗ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಅಥೇನಿಯಮ್ ಸಮಾಜ, ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರ,<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/merseyside/7397702.stm |title=BBC news, 13 May 2008 |publisher=BBC News |date=2008-05-13 |accessdate=2010-08-03}}</ref> ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಲಾ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.culture24.org.uk/mw189 |title=Culture 24 |publisher=Culture 24 |date=2006-11-26 |accessdate=2010-08-03 |archive-date=2021-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210515045216/https://www.culture24.org.uk/mw189 |url-status=dead }}</ref> ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಯುಕೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆರ್ಕೆಸ್ಟಾ ರಾಯಲ್ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಫಿಲಾರ್ಮೊನಿಕ್ ಅರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Citation | last = Henley| first = Darren| author-link = | last2 = McKernan| first2 = Vincent| author2-link = | publication-date = | date = | year = 2009| title = The Original Liverpool Sound: The Royal Liverpool Philharmonic Society | edition = | volume = | series = | publication-place = Liverpool | page = 68 | publisher = Liverpool University Press | id = | isbn = 978-1-84631-224-3}}</ref> 1864 ರಲ್ಲಿ, ಪೀಟರ್ ಎಲಿಸ್ ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಕಬ್ಬಿಣ-ಚೌಕಟ್ಟಿನ, ಕರ್ಟನ್-ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಫೀಸ್ ಕಟ್ಟಡ, ವಾತಾಯನ ಕೋಣೆಗಳು, ಸ್ಕೈಕ್ರೇಪರ್‌ನ ಏಕಪ್ರಕಾರತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 1862 ಮತ್ತು 1867 ರ ನಡುವೆ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಒಂದು ''ವಾರ್ಷಿಕ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಓಲಿಂಪಿಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್'' ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. ಜಾನ್ ಹ್ಯುಲೇಯ್ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೆಲ್ಲಿ ಇವರುಗಳಿದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಆಟಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹವ್ಯಾಸಿ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಮೊದಲ ಆಟಗಳಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref>ಜಾರ್ಜ್ ಆರ್. ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ (2005). '''' ಅಮೇರಿಕಾಸ್ ಫಸ್ಟ್ ಓಲಂಪಿಕ್ಸ್: ದಿ ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಗೇಮ್ಸ್ ಆಫ್ 1904 ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಸ್ಸೌರಿ ಪ್ರೆಸ್ ISBN 9780826215888</ref><ref>ಇಂಗಮೋರ್ ವೈಲರ್(2004). ''ದಿ ಪ್ರೆಡೆಸೆಸ್ಸರ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಓಲಂಪಿಕ್ ಮೂವ್‌ಮೆಂಟ್, ಆಂಡ್ ಫಿಯರ್ರೆ ಡೆ ಕೌಬರ್ಟಿನ್'' ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಿವ್ಯೂ, ಆವೃತ್ತಿ. 12, ನಂ. 3, ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್</ref> ಅಥೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 1896 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಓಲಿಂಪೈಡ್‌ನ ಯೋಜನೆಯು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಓಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಂತೆಯೇ ಏಕಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿತ್ತು.<ref>ಕ್ರೇಗ್ ರೀಡಿ, ಜಿಮ್ ಪೆರ್ರಿ, ವಾಸಿಲ್ ಗಿರ್ಗಿನೊವ್(2005). ''ದಿ ಓಲಂಪಿಕ್ ಗೇಮ್ಸ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೇನ್ಡ್: ಎ ಸ್ಟುಡೆಂಟ್ ಗೈಡ್ ಟು ದಿ ಎವೆಲ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ದಿ ಮಾಡರ್ನ್ ಓಲಂಪಿಕ್ ಗೇಮ್ಸ್, ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್'' ISBN 9780415346047</ref> 1865 ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯುಲೇಯ್ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಓಲಿಂಪಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನ ಒಂದು ಅಗ್ರಗಾಮಿಯಾದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಓಲಿಂಪಿಯನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದರ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಿಯಮಗಳು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಓಲಿಂಪಿಕ್ ಚಾರ್ಟರ್‌ನ ಚೌಕಟ್ತನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು. ಹಡಗು ಮಾಲಿಕ ಸರ್ ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ಲೂಯಿಸ್ ಜೋನ್ಸ್ 1884 ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು]] ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/34222 |title=Oxford DNB article: Jones, Sir Alfred Lewis |publisher=www.oxforddnb.com |accessdate=2010-09-28 }} (requires login or UK library card)</ref> 1897 ರಲ್ಲಿ, ಲ್ಯೂಮೈರ್ ಸಹೋದರರು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಅನ್ನು ಸಿನೆಮಾವಾಗಿಸಿದರು,<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=_i5ApsjD46o ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ದೃಶ್ಯಗಳು 1896/1897] ''YouTube''</ref> ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಶಾಟ್ ಎಂಬುದಾಗಿ ನಂಬಲ್ಪಡುತ್ತದೆ,<ref>[http://www.liverpool.gov.uk/News/newsdetail_2754.asp ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ನ್ಯೂಸ್, 14 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008</ref> ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಎತ್ತರದ ವಿದ್ಯುತ್ ರೈಲ್ವೇಯಾದ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಓವರ್‌ಹೆಡ್ ರೈಲ್ವೇಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸಂಶೋಧಕ ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಹಾರ್ನ್‌ಬಿ ಆಟಿಕೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು 20 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಟಿಕೆಗಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಮೂರು ಲೈನ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು: ಮೆಕಾನೋ, ಹಾರ್ನ್‌ಬಿ ಮೊಡೆಲ್ ರೈಲ್ವೇಸ್ ಮತ್ತು ಡಿಂಕಿ ಟಾಯ್ಸ್. 1999 ರಲ್ಲಿ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ "ಇದರ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಂದ ಜೀವನದ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ನೀದಲ್ಪಟ್ತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕೊಡುಗೆಯ" ಒಂದು ಮನ್ನಣೆಯಾಗಿಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಹೆರಿಟೇಜ್‌ನಿಂದ ರಾಜಧಾನಿಯ ಹೊರಗಿನ ಮೊದಲ ಬ್ಲ್ಯೂ ಪ್ಲೇಕ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ನಗರವಾಯಿತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/353286.stm ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್] 26 ಮೇ 1999</ref> ==ಸರ್ಕಾರ== ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಮೂರು ಹಂತದ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಂಸತ್ತು. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಂದು ಯುನಿಟರಿ ಅಥಾರಿಟಿಯಿಂದ ಅಧಿಕಾರ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮರ್ಸಿಸೈಡ್ ಕಂಟ್ರಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು ಒಂದು ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪುನಃ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಪೋಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಫೈರ್ ಎಂಡ್ ರೆಸ್ಕ್ಯೂ ಸರ್ವಿಸ್‌ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಸೇವೆಗಳು ದೇಶದಾದ್ಯಂತದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ===ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿ=== {{See also|Liverpool City Council}} [[File:Municipal Buildings Liverpool 5.jpg|right|thumb|ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕೆಲವು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸರ್ವಿಸ್‌ಗಳು]] ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ನಗರವು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಮರ್ಸಿಸೈಡ್‌ನ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಐದು ಮಹಾನಗರ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಮಂಡಳಿಯು 90 ಚುನಾಯಿತ ಕೌನ್ಸೆಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅವರು ನಗರದೆಲ್ಲೆಡೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ,<ref>{{Cite web |title=How the council is governed |publisher=[[Liverpool City Council]] |url=http://www.liverpool.gov.uk/Council_government_and_democracy/How_the_council_is_governed/index.asp |accessdate=2008-09-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081025064532/http://www.liverpool.gov.uk/Council_government_and_democracy/How_the_council_is_governed/index.asp |archivedate=2008-10-25 |url-status=dead }}</ref> ಹಾಗೆಯೇ ಐದು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯುಟೀವ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಟೀಮ್ ಮಂದಳಿಯ ದಿನನಿತ್ಯದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web|title=The executive management team |publisher=Liverpool City Council |url=http://www.liverpool.gov.uk/Council_government_and_democracy/How_the_council_is_managed/Executive_management_team/index.asp |accessdate=2008-09-19 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080622183306/http://www.liverpool.gov.uk/Council_government_and_democracy/How_the_council_is_managed/Executive_management_team/index.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2008-06-22}}</ref> ಕೌನ್ಸೆಲರ್‌ಗಳ ಭಾಗಶಃ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು ಒಬ್ಬ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮುಖಂಡನ ಮತ್ತು ಲಾರ್ಡ್ ಮೇಯರ್‌ನ ಚುನಾಯಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮುಖಂಡರುಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು ಮಂಡಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿ, ಕೆಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪಾಲುದಾರರ ನಡುವಣ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|title=The leader of the council |publisher=Liverpool City Council |url=http://www.liverpool.gov.uk/Council_government_and_democracy/How_the_council_is_governed/Executive_board/Council_leader/index.asp |accessdate=2008-09-19 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080609185521/http://www.liverpool.gov.uk/Council_government_and_democracy/How_the_council_is_governed/Executive_board/Council_leader/index.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2008-06-09}}</ref> ಲಾರ್ಡ್ ಮೇಯರ್ ನಗರದ "ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ"ಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನಗರವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವ, ಸ್ಥಳೀಯ ಚಾರಿಟಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಹಾಗೆಯೇ ನಾಗರಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ,<ref>{{Cite web|title=The Lord Mayor |publisher=Liverpool City Council |url=http://www.liverpool.gov.uk/Council_government_and_democracy/How_the_council_is_governed/Full_council/Lord_Mayor/index.asp |accessdate=2008-09-19 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080507041633/http://www.liverpool.gov.uk/Council_government_and_democracy/How_the_council_is_governed/Full_council/Lord_Mayor/index.asp <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2008-05-07}}</ref> ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮುಖಂಡ ಜೋ ಆಂಡೆರ್‌ಸನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತದ ಲಾರ್ಡ್ ಮೇಯರ್ ಕೌನ್ಸೆಲರ್ ಮೈಕ್ ಸ್ಟೋರೇಯ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.civichalls.liverpool.gov.uk/lordmayor/index.asp |title=The Lord Mayor |publisher=Civichalls.liverpool.gov.uk |date= |accessdate=2010-04-15 |archive-date=2007-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071211003805/http://www.civichalls.liverpool.gov.uk/lordmayor/index.asp |url-status=dead }}</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ನಗರವು ಸ್ಥಳೀಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ,<ref>{{Cite web |title=Ward Profiles |publisher=Liverpool City Council |url=http://www.liverpool.gov.uk/Business/Economic_development/Key_Statistics_and_Data/Ward_profiles/index.asp |accessdate=2008-07-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060301161644/http://www.liverpool.gov.uk/Business/Economic_development/Key_statistics_and_data/Ward_profiles/index.asp |archivedate=2006-03-01 |url-status=dead }}</ref> ಅವುಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗೆ ವರ್ಣಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ: {| class=style="margin:0 auto; background:none;" | style="padding-right:0;"| <ol> <li>ಅಲರ್ಟನ್ & ಹಂಟ್ಸ್ ಕ್ರಾಸ್</li> <li>ಆನ್‌ಫೀಲ್ಡ್</li> <li>ಬೆಲ್ಲೆ ವೇಲ್</li> <li>ಕೇಂದ್ರ </li> <li>ಚೈಲ್ಡ್‌ವಾಲ್</li> <li>ಚರ್ಚ್</li> <li>ಕ್ಲಂಬೂರ್</li> <li>ಕೌಂಟಿ</li> <li>ಕ್ರೆಸಿಂಗ್‌ಟನ್</li> <li>ಕ್ರಾಕ್ಸ್‌ಟೆತ್</li> <li>ಎವರ್ಟನ್</li> <li>ಫ್ಯಾಜಾಕೆರ್ಲೇಯ್</li> <li>ಗ್ರೀನ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್</li> <li>ಕೆನ್ಸಿಂಗ್‌ಟನ್ & ಫೇರ್‌ಫೀಲ್ಡ್</li> <li>ಕಿರ್ಕ್‌ಡೇಲ್</li> </ol> | style=class="toccolours"|{{Image label begin|image=Liverpool City Council Wards - Numbered.svg|width={{{width|250}}}|float=right}} | |||||| <ol><li>ನಾಟಿ ಆಷ್</li> <li>ಮೊಸ್ಲೇಯ್ ಹಿಲ್</li> <li>ನಾರಿಸ್ ಗ್ರೀನ್</li> <li>ಓಲ್ಡ್ ಸ್ವಾನ್</li> <li>ಪಿಕ್ಟನ್</li> <li>ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಪಾರ್ಕ್</li> <li>ರಿವರ್‌ಸೈಡ್</li> <li>ಸ್ಪೇಕ್ ಗ್ಯಾರ್ಸ್ಟನ್</li> <li>ಸೇಂಟ್ ಮೈಕ್ಲೆಸ್</li> <li>ಟ್ಯೂಬ್ರೂಕ್ & ಸ್ಟೋನಿಕ್ರಾಫ್ಟ್</li> <li>ವಾರ್‌ಬ್ರೆಕ್</li> <li>ವೇವರ್‌ಟ್ರೀ</li> <li>ವೆಸ್ಟ್ ಡರ್ಬಿ</li> <li>ವೂಲ್ಟನ್</li> <li>ಯೂ ಟ್ರೀ</li> </ol> |} ಮೇ 2011 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷವು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿಯ ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿತು, ಮೇ 2010 ರ ಹಿಂದಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="Liverpool Liberal Democrats being wiped out in Local Government elections 2011">{{cite web|title=Liverpool Liberal Democrats being wiped out in Local Government elections 2011|url=http://www.liverpoolecho.co.uk/liverpool-news/local-news/2011/05/06/liverpool-liberal-democrats-being-wiped-out-in-local-government-elections-2011-100252-28644711/|publisher=''Liverpool Echo''|accessdate=6 May 2011}}</ref> ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷವು ಚುನಾವಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 11 ಸೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, ಅದು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 62 ಸೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು, ಲಿಬರಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟ್ಸ್ ಪಕ್ಷವು 22 ಸೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಉಳಿದ ಸೀಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷವು ಮೂರು ಸಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಗ್ರೀನ್ ಪಕ್ಷವು ಎರಡು ಸೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಯುಕೆಯಲ್ಲಿನ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕನ್ಸರ್ವೇಟೀವ್ ಪಕ್ಷವು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="Liverpool Liberal Democrats being wiped out in Local Government elections 2011" /><ref name="England Council Elections: Liverpool">{{cite web|title=England Council Elections: Liverpool|url=http://www.bbc.co.uk/news/special/election2011/council/html/by.stm|publisher=''BBC News''|accessdate=6 May 2011}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 2008 ರಲ್ಲಿ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿಯು ಕೇವಲ ಒಂದು-ಸ್ಟಾರ್ ರೇಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು (ಅಸಮರ್ಪಕ ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ) ಪಡೆದುಕೊಂಡ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ-ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮಂಡಳಿ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ರೇಟಿಂಗ್‌ಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವು ಟ್ಯಾಕ್ಸ್-ನೀಡುವ ಹಣದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಅಸಮರ್ಪಕ ನಿರ್ವಹಣೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಆರೋಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಿಧಿಯ ಹಣದದಲ್ಲಿ ಒಂದು £20m ನ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಸೇರಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite web |last=Coligan |first=Nick |title=Official: Liverpool city council is worst – yes, the WORST – in the country |publisher=[[Liverpool Echo]] |date=2008-02-07 |url=http://www.liverpoolecho.co.uk/liverpool-news/local-news/2008/02/07/official-liverpool-city-council-is-worst-yes-the-worst-in-the-country-100252-20446758/ |accessdate=2008-09-23 |archive-date=2012-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522095040/http://www.liverpoolecho.co.uk/liverpool-news/local-news/2008/02/07/official-liverpool-city-council-is-worst-yes-the-worst-in-the-country-100252-20446758/ |url-status=dead }}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಟೀವ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವು ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಇತರ ಎಲ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿತ್ತು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ 1979 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಥ್ಯಾಚರ್ ಮೊಂಟೆಸರಿಸ್ಟ್ ಆರ್ಥಿಕ ನಿಯಮಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರುದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು, ಈ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೆಳಕ್ಕಿಳಿಯಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ.<ref>[http://www.liverpoolecho.co.uk/liverpool-news/local-news/2008/07/21/the-real-legacy-of-margaret-thatcher-is-a-nation-divided-100252-21375195/ ]</ref> ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷದ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ ನಗರವು ಲೇಬರ್ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಸಂಕಷ್ಟಕರ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವಿಂಟರ್ ಆಫ್ ಡಿಸ್‌ಕಂಟೆಂಟ್ (1978ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1979ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ) ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಹಾಗೆಯೇ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ಅನ್ ಇತರ ಭಾಗಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಭಾಗಗಳ ಮುಷ್ಕರಗಳಿಂದ ನಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವು ಆದರೆ ಮರಣ ಹೊಂದಿದವರ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡದೆಯೇ ಗ್ರೇವ್-ಡಿಗ್ಗರ್‌ಗಳು ಮುಷ್ಕರವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವ ದುರದೃಷ್ಟವೂ ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/3067563.stm ]</ref> ===ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಎಮ್‌ಪಿ ಗಳು=== {{See also|List of Parliamentary constituencies on Merseyside}} ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ತನ್ನ ನಗರದ ಒಳಗೇ ನಾಲ್ಕು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದರ ಮೂಲಕ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌ನ ಸದಸ್ಯರುಗಳು (ಎಮ್‌ಪಿ ಗಳು) ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ: ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ರಿವರ್‌ಸೈಡ್, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ವಾಲ್ಟನ್, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ವೇವರ್‌ಟ್ರೀ ಮತ್ತು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ವೆಸ್ಟ್ ಡರ್ಬಿ.<ref>{{Cite web |title=Liverpool Members of Parliament |publisher=Liverpool City Council |url=http://www.liverpool.gov.uk/Council_government_and_democracy/MPs_and_MEPs/Liverpool_MPs/index.asp |accessdate=2008-07-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080907071841/https://www.liverpool.gov.uk/Council_government_and_democracy/MPs_and_MEPs/Liverpool_MPs/index.asp |archivedate=2008-09-07 |url-status=dead }}</ref> ಕೊನೆಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲವೂ ಲೇಬರ್ ಮೂಲಕ ಜಯಗಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಜೊತೆಗೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಲೂಯೀಸ್ ಎಲ್‌ಮ್ಯಾನ್, ಸ್ಟೀವ್ ರೋಥೆರಮ್, ಲ್ಯೂಸಿಯಾನಾ ಬರ್ಜರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಫನ್ ಟ್ವಿಗ್ ಇವರುಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕತೆಯೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತ್ತು. 2010 ರ ಚುನಾವಣೆಗೂ ಮುಂಚೆ ಗಡಿಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಗ್ಯಾರ್ಸ್ಟನ್ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾಸ್ಲೇಯ್ ಸೌತ್ ಜೊತೆಗೆ ಗ್ಯಾರ್ಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಹೇಲ್‌ವುಡ್ ಕ್ರಾಸ್-ಬೌಂಡರಿ ಸಿಟ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸೀಟ್ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷದ ಮಾರಿಯಾ ಈಗಲ್‌ರಿಂದ ಗೆಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="Election 2010 - Garston & Halewood">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/nol/shared/election2010/results/constituency/b80.stm|title=Election 2010 – Garston & Halewood|publisher=BBC News|accessdate=9 May 2010}}</ref> ==ಭೂವಿವರಣೆ== ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಯಾವುದೇ ಇಂಗ್ಲೀಶ್ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ "ಸೊಗಸಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ" ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ."<ref>ದಿ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲಂಡ್ –ಲಂಕಾಶೈರ್: ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಸೌತ್‌ವೆಸ್ಟ್ -ರಿಚರ್ಡ್ ಪೊಲಂಡ್, ನಿಕೊಲಸ್ ಪೆವ್‌ಸ್ನರ್, ಯೇಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 2006, p243</ref> {{Coord|53|24|0|N|2|59|0|W|city}}(53.4, −2.98), ಲಂಡನ್‌ನ ನಾರ್ಥ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ನಗರವು ಮರಳುಗಲ್ಲು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಎವರ್ಟನ್‌ ಬೆಟ್ಟದವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 230 ಅಡಿ (70 ಮೀ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟ್ ಲ್ಯಾಂಕಾಶೈರ್ ಕೋಸ್ಟಲ್ ಪ್ಲೇನ್ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ನೇರವಾಗಿ ಬೂಟಲ್, ಕ್ರಾಸ್ಬಿ ಮತ್ತು ಮಘುಲ್ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸೆಫ್ಟಾನ್, ಕರ್ಕ್ಬಿ, ಹ್ಯುಟಾನ್, ಪ್ರಿಸ್ಕಾಟ್ ಮತ್ತು ಹಾಲೆವುಡ್, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ನೋಸ್ಲೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮರ್ಸಿ ನದಿಗುಂಟ ವಲೆಸಿ ಮತ್ತು ಬರ್ಕನ್‌ಹೆಡ್ ಇದೆ. ===ಹವಾಮಾನ=== ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ದ್ವೀಪಗಳ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗಗಳಂತೆಯೇ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಕಡಲ ಹವಾಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ತಂಪಾದ ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೌಮ್ಯವಾದ ಚಳಿಗಾಲವಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಕಡಲ ತೀರದ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ದಿನನಿತ್ಯದ ತಾಪಮಾನವು ಸೌಮ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಸರಾಸರಿ 7.0 ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ಇದ್ದು ಮೇಯಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ ತನಕ ಕೇವಲ 3.8 ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ಇರುತ್ತದೆ. ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ, ಬಿಡ್ಸ್‌ಟನ್ ಒಬ್ಸರ್ವೇಟರಿಯು ಮರ್ಸಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ವೈರಲ್ ಪೆನಿಸ್ಸುಲಾದಲ್ಲಿದೆ) ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಮತ್ತು ಸತತವಾದ ಹವಾಮಾನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. ಇತ್ತಿಚೀಗೆ, ಕ್ರಾಸ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ ಆಫೀಸ್ ಹವಾಮಾನ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನವು ಬಿಡ್‌ಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನವರಿ 1881ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ, ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ತಂಪಾದ ರಾತ್ರಿ (1971-2000 ಸುಮಾರು)ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಆದರೂ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿನ ಏರಿಳಿತವು ಕ್ರಾಸ್ಬಿ ಹವಾಮಾನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ <ref>{{cite web |url=http://www.tutiempo.net/en/Climate/CROSBY/21-12-2010/33160.htm |title=Dec 2010 Minimum |accessdate=2011-03-22 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರಷ್ಟು ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಅಗಸ್ಟ್ 1990ರಲ್ಲಿ ಬಿಡ್‌ಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ರಷ್ಟು ಅಧಿಕ ತಾಪಮಾನ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಸೆಕೆಯ ದಿನ (1971-2000 ಸರಿಸುಮಾರು)ಗೆ ತಲುಪಿತ್ತು. ರಷ್ಟು ಅತ್ಯಂತ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ ಕ್ರಾಸ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 2006ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.tutiempo.net/en/Climate/CROSBY/19-07-2006/33160.htm |title=Jul 2006 Maximum |accessdate=2011-03-22 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{Weather box|location = Bidston Observatory, elevation 7m, Temp averages 1976-2002, Rain & Sun averages 1971-2000, extremes 1867-2002 |collapsed = |metric first = y |single line = y |Jan record high C = 14.7 |Feb record high C = 16.6 |Mar record high C = 21.2 |Apr record high C = 25.3 |May record high C = 28.1 |Jun record high C = 30.7 |Jul record high C = 31.6 |Aug record high C = 34.5 |Sep record high C = 30.4 |Oct record high C = 24.6 |Nov record high C = 17.8 |Dec record high C = 15.8 |year record high C = 34.5 |Jan high C = 6.8 |Feb high C = 7.2 |Mar high C = 9.2 |Apr high C = 11.5 |May high C = 15.3 |Jun high C = 17.3 |Jul high C = 19.2 |Aug high C = 19.3 |Sep high C = 16.6 |Oct high C = 13.1 |Nov high C = 9.6 |Dec high C = 7.4 |year high C = |Jan low C = 2.6 |Feb low C = 2.6 |Mar low C = 4.1 |Apr low C = 5.4 |May low C = 8.3 |Jun low C = 10.9 |Jul low C = 13.1 |Aug low C = 13.1 |Sep low C = 11.2 |Oct low C = 8.5 |Nov low C = 5.6 |Dec low C = 3.6 |year low C = |Jan record low C = −12.8 |Feb record low C = −11.3 |Mar record low C = −7.5 |Apr record low C = −5.0 |May record low C = 0.0 |Jun record low C = 3.4 |Jul record low C = 6.6 |Aug record low C = 5.2 |Sep record low C = 3.7 |Oct record low C = −2.9 |Nov record low C = −5.3 |Dec record low C = −10.7 |year record low C = −12.8 |Jan precipitation mm = 61.65 |Feb precipitation mm = 48.91 |Mar precipitation mm = 51.86 |Apr precipitation mm = 43.86 |May precipitation mm = 50.83 |Jun precipitation mm = 63.07 |Jul precipitation mm = 46.08 |Aug precipitation mm = 59.25 |Sep precipitation mm = 61.50 |Oct precipitation mm = 60.58 |Nov precipitation mm = 60.34 |Dec precipitation mm = 68.82 |year precipitation mm = 684.37 |Jan sun = 56.0 |Feb sun = 70.3 |Mar sun = 105.1 |Apr sun = 154.2 |May sun = 207.0 |Jun sun = 191.5 |Jul sun = 197.0 |Aug sun = 175.2 |Sep sun = 132.7 |Oct sun = 97.3 |Nov sun = 65.8 |Dec sun = 46.8 |year sun = 1499.1 |source 1 = National Oceanography Centre <ref>{{cite web | url=http://www.pol.ac.uk/appl/hist_met/ | title=Climate Normals and extremes | publisher=National Oceanography centre | accessdate=22 mar 2011 | archive-date=24 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110224035445/http://www.pol.ac.uk/appl/hist_met/ | url-status=dead }}</ref> |date=March 2011}} {{Weather box |location = Liverpool |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = 13 |Feb record high C = 15 |Mar record high C = 17 |Apr record high C = 26 |May record high C = 27 |Jun record high C = 32 |Jul record high C = 32 |Aug record high C = 33 |Sep record high C = 27 |Oct record high C = 23 |Nov record high C = 16 |Dec record high C = 15 |Jan record high F = 57 |Feb record high F = 59 |Mar record high F = 64 |Apr record high F = 79 |May record high F = 82 |Jun record high F = 90 |Jul record high F = 91 |Aug record high F = 93 |Sep record high F = 82 |Oct record high F = 75 |Nov record high F = 61 |Dec record high F = 59 |year record high C = 33 |year record high F = 93 |Jan high C = 6.6 |Feb high C = 6.6 |Mar high C = 9.4 |Apr high C = 11.6 |May high C = 15.5 |Jun high C = 17.7 |Jul high C = 20 |Aug high C = 19.4 |Sep high C = 16.6 |Oct high C = 12.7 |Nov high C = 9.4 |Dec high C = 7.7 |year high C = 12.7 |Jan mean C = 5 |Feb mean C = 4 |Mar mean C = 7 |Apr mean C = 8 |May mean C = 12 |Jun mean C = 14 |Jul mean C = 17 |Aug mean C = 16 |Sep mean C = 14 |Oct mean C = 11 |Nov mean C = 7 |Dec mean C = 6 |year mean C = 10 |Jan low C = 2.2 |Feb low C = 2.2 |Mar low C = 3.3 |Apr low C = 4.4 |May low C = 7.2 |Jun low C = 10.5 |Jul low C = 12.7 |Aug low C = 12.2 |Sep low C = 10 |Oct low C = 7.2 |Nov low C = 4.4 |Dec low C = 3.3 |year low C = 6.6 |Jan record low C = -10 |Feb record low C = -7 |Mar record low C = -6 |Apr record low C = -2 |May record low C = 0 |Jun record low C = 0 |Jul record low C = 7 |Aug record low C = 5 |Sep record low C = 0 |Oct record low C = -2 |Nov record low C = -5 |Dec record low C = -13 |Jan record low F = 14 |Feb record low F = 19 |Mar record low F = 21 |Apr record low F = 27 |May record low F = 32 |Jun record low F = 32 |Jul record low F = 45 |Aug record low F = 41 |Sep record low F = 32 |Oct record low F = 27 |Nov record low F = 23 |Dec record low F = 9 |year record low C = -13 |year record low F = 9 |Jan rain mm = 97 |Feb rain mm = 94 |Mar rain mm = 101 |Apr rain mm = 85 |May rain mm = 68 |Jun rain mm = 71 |Jul rain mm = 40 |Aug rain mm = 55 |Sep rain mm = 44 |Oct rain mm = 61 |Nov rain mm = 78 |Dec rain mm = 65 |year rain mm = 859 |Jan snow days = 6 |Feb snow days = 5 |Mar snow days = 4 |Apr snow days = 2 |May snow days = 0 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 0 |Nov snow days = 1 |Dec snow days = 4 |Jan precipitation days = 25 |Feb precipitation days = 22 |Mar precipitation days = 26 |Apr precipitation days = 23 |May precipitation days = 22 |Jun precipitation days = 22 |Jul precipitation days = 23 |Aug precipitation days = 23 |Sep precipitation days = 24 |Oct precipitation days = 24 |Nov precipitation days = 23 |Dec precipitation days = 25 |Jan sun = 62 |Feb sun = 56 |Mar sun = 124 |Apr sun = 150 |May sun = 186 |Jun sun = 210 |Jul sun = 186 |Aug sun = 155 |Sep sun = 129 |Oct sun = 93 |Nov sun = 60 |Dec sun = 31 |year sun = 1442 |source 1 = <ref name="Liverpool climate">{{Cite web|url=http://www.myforecast.com/bin/climate.m?city=60872&metric=true|title=Historical weather for Liverpool, England, United Kingdom|accessdate=2010-12-02|publisher=My Forecast}}</ref><br>Rainfall:<ref name="Liverpool rainfall">{{Cite web|url=http://www.wordtravels.com/Cities/England/Liverpool/Climate|title=Historical rainfall for Liverpool, England, United Kingdom|accessdate=2010-12-02|publisher=Wordtravels|archive-date=2011-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110809053737/http://www.wordtravels.com/Cities/England/Liverpool/Climate|url-status=dead}}</ref><br>Sunshine:<ref name="Liverpool sunshine">{{Cite web|url=http://www.holidaycheck.com/climate-wetter_Liverpool-ebene_oid-id_9053.html|title=Historical sunshine hours for Liverpool, England, United Kingdom|accessdate=2010-12-02|publisher=HolidayCheck|archive-date=2011-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110311123840/http://www.holidaycheck.com/climate-wetter_Liverpool-ebene_oid-id_9053.html|url-status=dead}}</ref> |date = December 2010}} ===ಗ್ರೀನ್ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್=== 2010ರಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೈಮರಿ ಕೇರ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ಕಮಿಷನ್ ಇದು [http://www.merseyforest.org.uk ಮರ್ಸಿ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌] ಗೆ ಹಸಿರು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು.<ref>ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಗ್ರೀನ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಸ್ಟ್ರಾಟಜಿ - www.ginw.co.uk/liverpool</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿವರ== {{Main|Demography of Liverpool}} [[File:Liverpool population history.jpg|thumb|right|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ, 1801–2001]] [[File:Paifang.jpg|thumb|right|ಚೈನಾಟೌನ್‌ಗೆ ಇರುವ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಕೃತವಾದ ಗೇಟ್. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್]] ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ನಗರಗಳಂತೆ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಕೂಡ ಭಾರಿ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2001 ಯುಕೆ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 441,900,<ref> {{Cite web|title=Resident Population Estimates Jun2001, All Persons|publisher=[[Office for National Statistics]] |date=2007-12-18 |url=http:// neighbourhood. statistics.gov.uk /dissemination/ LeadTableView.do?adminCompAndTimeId=22187%3A131&a=3&b=276787&c=liverpool&d= 13&r=1&e=13&f= 22194&o=74&g=359393&i =1001x1003 x1004 x1005&l=1813&m=0&s=1221897754789&enc=1 |accessdate=2008-09-20}}</ref> 2008 ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಫೀಸ್ ಫಾರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಅಂದಾಜಿಸಿದಂತೆ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 434,900.<ref>{{Cite web |title=Resident Population Estimates, All Persons |publisher=[[Office for National Statistics]] |date=1 October 2009 |url=http://neighbourhood. statistics.gov.uk /dissemination/LeadTableView.do?a=3&b=276787&c=liverpool&d=13&e=13&g=359393&i=1001x1003x1004&m=0&r=1&s=1221897647445&enc=1&dsFamilyId=1813 |accessdate=21 January 2010 }}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1930ರ ಸುಮಾರಿಗೆ 846,101 ತಲುಪಬಹುದೆಂದು1931ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref name="populationhistory">{{Cite web|url=http://www.visionofbritain. org.uk/data_cube_ table_page.jsp?data_theme=T_POP&data_cube=N_TPop&u_id=10105821&c_id=10001043&add=N|title=Liverpool District: Total Population|work=A Vision of Britain through Time|publisher=University of Portsmouth|accessdate=2008-08-07}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಪ್ರತಿ ದಶಕದ ನಗರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಾವ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದು, 1971 ಮತ್ತು 1981ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಗರಿಷ್ಠ ಅಂದಾಜು 100,000 ಕ್ಕಿಂತ ಜಾಸ್ತಿ ಇತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=Liverpool District: Population Change |publisher=[[University of Portsmouth]] |url=http://vision.edina.ac.uk/data_cube_table_page.jsp?data_theme=T_POP&data_cube=N_Pop_Ch&u_ id=10105821&c_id= 10001043&add=N |accessdate=2008-09-23 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2001ಮತ್ತು 2006ರ ಮಧ್ಯೆ ಯಾವುದೇ ಯುಕೆ ಏಕಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶೇಕಡಾ ಒಂಭತ್ತುರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="population2006">{{Cite news|url=http://www.statistics.gov. uk/pdfdir/ popest0807. pdf|format=PDF|title=UK population grows to 60,587,000 in mid-2006|date=2007-08-22|publisher=Office for National Statistics|page=9|accessdate=2008-08-06|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20070906180615/http://www.statistics.gov.uk/pdfdir/popest0807.pdf|archivedate=2007-09-06}}</ref> ಮರ್ಸಿ ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್ಶಿಪ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದಂತೆ "ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ"ವು ವಿರಲ್, ವಿರಿಂಗ್ಟನ್, ಫ್ಲಿಂಟ್‌ಶೈರ್, ಚೆಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇವೆಲ್ಲು ಕೂಡಿ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 2 ಮಿಲಿಯನ್.<ref>{{Cite web|url=http://www.merseyside.org.uk/dbimgs/LCRD_44pp.pdf|title=Liverpool City Region: Development Programme Report 2006|location=Liverpool|publisher=[[The Mersey Partnership]]|page=10|year=2006|accessdate=13 July 2010|archive-date=18 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718022646/http://www.merseyside.org.uk/dbimgs/LCRD_44pp.pdf|url-status=dead}}</ref> ಹಲವಾರು ನಗರಗಳಂತೆ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ 37.4 ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 42.3ರಷ್ಟು 30ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಯುವ ಜನಾಂಗವಾಗಿದೆ.<ref name="age">{{Cite web|url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=7&b=276787&c=liverpool&d=13&e=13&g=359393&i =1001x1003x1004&o=198&m=0&r=1&s= 1218016282764&enc=1&dsFamilyId=1818|title=Neighbourhood Statistics: Resident Population Estimates by Broad Age Band|publisher=Office for National Statistics|accessdate=2008-08-06|archive-date=2015-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925235448/http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=7&b=276787&c=liverpool&d=13&e=13&g=359393&i|url-status=dead}}</ref> 65.1ರಷ್ಟು ಜನ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಯೋಮಾನದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="age" /> ===ಜನಾಂಗೀಯತೆ=== ಜೂನ್ 2007ರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜಿಸಿದಂತೆ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್'‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಲ್ಲಿ ಶೇ 91.5 ಬಿಳಿಯರು, ಶೇ 2.3 ಏಷಿಯನ್ ಅಥವಾ ಏಷಿಯನ್ ಬ್ರಿಟೀಶ್, ಶೇ 1.9 ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬ್ರಿಟೀಶ್, ಶೇ 2.0 ಮಿಶ್ರ ಜನಾಂಗ ಮತ್ತು ಶೇ 2.3 ಚೈನೀಸ್ ಮತ್ತು ಇತರರು.<ref name="ethnicity">{{Cite web|url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=7&b=276787&c=liverpool&d =13&e=13&g =359393&i=1001x 1003x1004&m=0&r=1&s=1264021047892&enc=1&dsFamilyId=1812|title=Neighbourhood Statistics: Resident Population Estimates by Ethnic Group (Percentages)|publisher=Office for National Statistics|accessdate=2010-01-21|archive-date=2015-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20150926013141/http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=7&b=276787&c=liverpool&d|url-status=dead}}</ref> ಸುಮಾರು 1730ರಿಂದ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಕಪ್ಪು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ತವರು, ಕೆಲವು ಕಪ್ಪು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಜನರು ತಮ್ಮ ಹತ್ತು ತಲೆಮಾರಿನ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book|last=Costello|first=Ray|title=Black Liverpool: The Early History of Britain's Oldest Black Community 1730–1918|url=https://archive.org/details/blackliverpoolea0000cost|publisher=Picton Press|location=Liverpool|year=2001|isbn=1873245076}}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿತ್ತಿದ್ದ ಮೊದಲ ಕಪ್ಪುಜನಾಂಗದವರ ಜೊತೆಗೆ ಸೀಮೆನ್, ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮಕ್ಕಳು, ಮತ್ತು ಗುಲಾಮಗಿರಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆದವರು, 1722ರಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮರು ಈ ದೇಶಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಮುಕ್ತರು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="McIntyre-Brown">{{Cite book|last=McIntyre-Brown|first=Arabella|coauthors=Woodland, Guy|title=Liverpool: The First 1,000 Years |url=https://archive.org/details/liverpool0000arab|publisher=Garlic Press|location= Liverpool|year=2001|page=[https://archive.org/details/liverpool0000arab/page/57 57]|isbn=1904099009}}</ref> ಹಾಗೆಯೇ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಚೈನೀಸ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೂ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೇಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚೈನಾಟೌನ್‌ನಿಂದ ಆಗಮಿಸಿದ ಸೀಮೆನ್‌ಗಳೆ ನಗರದ ಮೊದಲ ನಿವಾಸಿಗಳು.<ref name="Chinese">{{Cite web|url=http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConWebDoc.1369|title=Culture and Ethnicity Differences in Liverpool – Chinese Community|publisher=Chambré Hardman Trust|accessdate=2008-08-06|archive-date=2009-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20090724204513/http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConWebDoc.1369|url-status=dead}}</ref> ಚೀನಾದ ಹೊರಗಡೆಯ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌. ನಗರದಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಶ್ ಜನರು ಕೂಡ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref name="IrishWelsh">{{Cite web|url=http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConWebDoc.1372|title=Culture and Ethnicity Differences in Liverpool – European Communities|publisher=Chambré Hardman Trust|accessdate=2008-08-06|archive-date=2009-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090110073826/http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConWebDoc.1372|url-status=dead}}</ref> 1813ರಲ್ಲಿ ಶೇ10ರಷ್ಟು ಜನ ವೆಲ್ಶ್ ಆಗಿದ್ದರು.ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಉತ್ತರ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="IrishWelsh" /> ಗ್ರೇಟ್ ಐರಿಶ್ ಫೆಮೈನ್ ಆರಂಭವಾದಾಗ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಆಮೇಲೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/liverpool /content/articles/2005 /07/20/ coast05walks_stage5.shtml|title=Coast Walk: Stage 5 – Steam Packet Company|publisher=BBC|accessdate=2008-08-06}}</ref> 1851ರಿಂದ ಶೇ 20 ರಷ್ಟು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಐರಿಶ್.<ref>{{Cite web|url=http://www.liverpoolmuseums.org.uk/nof/emigrants/access/liverpool.asp?%5Blookup%5D=irish|title=Leaving from Liverpool|publisher=National Museums Liverpool|accessdate=2008-08-06}}</ref> 2001 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇ 1.17 ರಷ್ಟು ವೆಲ್ಶ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನನ, ಶೇ 0.75 ಐರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನನ, ಶೇ 0.54 ಉತ್ತರ ಐರ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ಜನನ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಿವರ್‌ಪೂಲಿಯರು ವೆಲ್ಶ್ ಅಥವಾ ಐರಿಷ್ ವಂಶಸ್ಥರು.<ref name="CoB">{{Cite web|url=http://www.neighbourhood.statistics.gov. uk/dissemination /LeadTableView.do?a=3&b=276787&c=liverpool&d=13&e=13&g=359393&i=1001x1003x1004&o=198&m=0&r=1&s=1219587699578&enc=1&dsFamilyId=11|title=Neighbourhood Statistics: Country of Birth|publisher=Office for National Statistics|accessdate=2008-08-24}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===ಧಾರ್ಮಿಕತೆ=== {{Ref improve section|date=January 2010}} [[File:Metropolitan cathedral of Christ the King.jpg|thumb|right|ಕ್ರೈಸ್ತ್‌ ದಿ ಕಿಂಗ್ ಅವರ ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್ ಕ್ಯಾಥಡ್ರೆಲ್‌‍ನ ನೋಟ]] [[File:Al-Rahma Mosque, Liverpool.jpg|thumb|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಟಾಕ್ಸೆತ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಅಲ್-ರಹಮಾ ಮಸೀದಿ]] ಸಾವಿರಾರು ವಲಸಿಗರು ಮತ್ತು ನಾವಿಕರು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಮೂಲಕ ಸಾಗುವುದರಿಂದ ಇಂದಿಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಮಾನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http ://liverpoolstreetgallery.com/thumbnails.php?album=51 |title=Church, Mosque, Synagogue |publisher=Liverpool Street Gallery |date=2007-12-02 |accessdate=2010-04-15 |archive-date=2009-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091118220910/http://www.liverpoolstreetgallery.com/thumbnails.php?album=51 |url-status=dead }}</ref> ಟ್ಯೂಬ್ರೂಕ್‌ನ ಬಕಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಿಸ್ತ್ ಚರ್ಚ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಇವಾಂಜೆಲಿಕಲ್ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಭೆ ಮತ್ತು ಇವಾಂಜೆಲಿಕಲ್ ಕನೆಕ್ಸಿಯಾನ್ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.ec-fce.org.uk |title=The Evangelical Connexion of the Free Church of England |publisher=Ec-fce.org.uk |date= |accessdate=2010-04-15}}</ref> ಬೈಬಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಯ ಸೋಲ್ ರೂಲ್ ಮತ್ತು 1785 ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.{0/} ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಆ‍ಯ್‌೦ಗ್ಲಿಕನ್ ಅವರ್ ಲೇಡಿ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ನಿಕೋಲಸ್ ಪಾದ್ರಿಯ ಅಧಿಕಾರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ :ನಾವಿಕರ ಚರ್ಚ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸತತವಾಗಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಆಶ್ರಯನೀಡುತ್ತದೆ. ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ಚರ್ಚ್‍ಗಳು ಗ್ರೀಕ್ ಆರ್ಥೊಡಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ನಿಕೋಲಸ್(ನಿಯೋ ಬೈಜಂಟೈನ್ ವಾಸ್ತು ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ), ಮತ್ತು ಗುಸ್ತೇವ್ ಅಡೋಲ್ಫಸ್ ಕೈರ್ಕಾ(ಸ್ವಿಡೀಶ್ ಸೀಮನ್ ಚರ್ಚ್, ನಾರ್ಡಿಕ್ ಶೈಲಿಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ). 20ನೇಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಎರಡು ಬೃಹದಾಕಾರದ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್‌ಗಳು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಸಮೃದ್ಧ ಬಂದರು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್‌ನ್ನು ಸರ್ ಗಿಲ್ಸ್ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಸ್ಕಾಟ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ವಾರ್ಷಿಕ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಶೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೆ ಉದ್ದವಾದ ಚರ್ಚಿನ ಮಧ್ಯಾಂಗಣ, ಬೃಹತ್‌ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ಗನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರವಾದ ಮತ್ತು ಎತ್ತರವಾದ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದಿ ರೋಮನ್ ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಎದುರಿನ ಮೌಂಟ್ ಪೀಸಂಟ್‌ನ್ನು ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರ ಸರ್ ಎಡ್ವಿನ್ ಲುಟಿಯನ್, ಕೇವಲ ನೆಲಮಾಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ. ಲುಟಿಯನ್‌ರ ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕಿಂತ ಸರ್ ಫೆಡರಿಕ್ ಗಿಬ್ಬರ್ಡ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ ಮಾದರಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಣ್ಣದಾಗಿತ್ತು. ಈಗಲೂ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾರಿಗಾತ್ರದ ಸ್ಟೇನ್ಡ್ ಗ್ಲಾಸ್ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಎರಡು ಕೆಥೆಡ್ರಲ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಹೋಪ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವರನ್ನು ಸಂತೋಷ ಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕೆಥೆಡ್ರಲ್‌ ಆಕಾರದಿಂದ ಇದನ್ನು "ಭತ್ತದ ಡೇರೆ" ಎಂದು ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/liverpool/content/articles/2007/05/10/faith_metro_cathedral_anniv_feature.shtml|title=Cathedral celebrates anniversary}}</ref><ref>ದ ಟರ್ಮ್ ಮೆ ಹ್ಯಾವ್ ಇಟ್ಸ್ ಒರಿಜಿನ್ಸ್ ಇನ್ ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಆಂಡ್ ರೇಷಿಯಲ್ ಸೆಕ್ಟರಿಯಾನಿಸಮ್, ವಿಚ್, ವೈಲ್ ನೌ ಲಾರ್ಜ್ಲಿ ಡಿಸಪಿಯರ್ಡ್, ವಾಸ್ ಒನ್ಸ್ ನೊಟೊರಿಯಸ್ಲಿ ವೈರುಲಂಟ್ ಇನ್ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್.</ref> ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಹಲವಾರು ಯೆಹೂದ್ಯರ ಪೂಜಾಮಂದಿರ ಹೊಂದಿದೆ,ಇವುಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಗ್ರೇಡ್ 1 ಮೋರೀಶ್ ರಿವೈವಲ್ ಪ್ರಿನ್ಸಸ್ ರೋಡ್ ಸಿನಗೋಗ್ ವಾಸ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಿನ್ಸಸ್ ರೋಡ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಮೋರೀಸ್ ರಿವೈವಲ್ ಸಿನಗೋಗ್ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭಾಯಮಾನವಾದದ್ದು ಮತ್ತು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ.<ref>ಶಾರ್ಪ್ಲ್ಸ್, ಜೊಸೆಫ್, ಪೆವ್ಸ್ನರ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರಲ್ ಗೈಡ್ ಟು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್, ಯೇಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 2004, p249</ref> ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಮುಂದುವರೆದ ಜಿವೀಶ್ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಎರಡು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಸಿನಗೋಗ್ ಹೊಂದಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ನಗರದ ಅಲೆರ್ಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಚೈಲ್ಡ್‌ವಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿವೆ ಇವೆರಡರಲ್ಲೂ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಜೀವಿಶ್ ಸಮುದಾಯದವರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೂರನೇಯ ಸಿನಗೋಗ್ ಗ್ರೀನ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ನ L17 ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು 1930ರ ವಿನ್ಯಾಸವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಲುಬಾವಿಚ್ ಚಬಾದ್ ಹೌಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾದ ಸಿನಗೋಗ್ ಆಗಿದೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ -18ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಿಂದಲೂ ಜಿವೀಶ್ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜಿವೀಶ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಂದಾಜು 3000.<ref>{{Cite web|url=http://www.liverpoolheritageforum.org.uk/articles.php?id=36|title=Liverpool's Jewish heritage|accessdate=2007-05-13 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070206010004/http://www.liverpoolheritageforum.org.uk/articles.php?id=36 <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-02-06}}</ref> ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದು]] ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, 253 ಮಂದಿರ್ಎಡ್ಜ್ ಲೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸೇರಿದ ರಾಧಾ ಕೃಷ್ಣ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಂದಾಜು1147. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ L15ನಲ್ಲಿ ಗುರು ನಾನಕ್ ಸಿಕ್ ಗುರುದ್ವಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನವಾದ [[ಮಸೀದಿ|ಮಾಸ್ಕ್ಸ್]] ಹೊಂದಿದ್ದು 1887 ರಲ್ಲಿ ವಿಲಿಯಂ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಕ್ವಿಲಿಯಂರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇವರೊಬ್ಬ ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದು [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]] ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರ ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಈಸ್ಟ್ ಡಾನ್ಬಿ ರೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಲುಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 1908ರ ವರೆಗೆ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪೂಜಾ ಮಂದಿರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗೆ ಮಾರಾಟವಾದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಛೇರಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|title=BBC – Legacies – Architectural Heritage – England – Liverpool – The 'little mosque' – Article Page 1|url=http://www.bbc.co.uk/legacies /heritage/england/ liverpool/ article_2. shtml |author=Lousie Sardais|publisher=BBC|accessdate=2009-01-24}}</ref> ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ದೊರೆತು ಮಾಸ್ಕ್ಸ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|title=BBC – Legacies – Architectural Heritage – England – Liverpool – The 'little mosque' – Article Page 2|url=http://www. bbc.co.uk/legacies/ heritage/england/ liverpool/a rticle_1.shtml|author=Lousie Sardais|publisher=BBC|accessdate=2009-01-24}}</ref> ಈಗ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮಾಸ್ಕ್ಸ್ ಇವೆ: ಅಲ್-ರಹ್ಮಾ ಮಾಸ್ಕ್ಸ್ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು, ನಗರದ ಟಾಕ್ಸ್‌ಟೆಂತ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಮಾಸ್ಕ್ಸ್ ಇತ್ತಿಚೀಗಷ್ಟೆ ಮಾಸ್ಲಿ ಹಿಲ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಮೂರನೇಯ ಮಾಸ್ಕ್ಸ್ ಟಾಕ್ಸ್‌ಟೆಂತ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾನ್ಬಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಇತ್ತಿಚೀಗೆ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== {{Main|Economy of Liverpool}} [[File:Liverpool city centre skyline.jpg|thumb|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ನಗರದ ರಾತ್ರಿಯ ನೋಟ]] ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯ೦ತ ದೊಡ್ಡದು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ನಾರ್ತ್ ವೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಎರಡು ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.liverpoolvision.co.uk /invest/ economicdata.asp|title=Economic Data|publisher=[[Liverpool Vision]]|accessdate=24 February 2010|archive-date=10 ಮೇ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090510181148/http://liverpoolvision.co.uk/|url-status=dead}}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ, ನಗರದ ಜಿವಿಎ £7,626 ಮಿಲಿಯನ್, ತಲಾ ಆದಾಯ £17,489 ಇದು ನಾರ್ತ್ ವೆಸ್ಟ್ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="Liverpool Economic Briefing - March 2009">{{Cite web|url=http://www.liverpool.gov.uk/Images/tcm21-151396.pdf|title=Liverpool Economic Briefing – March 2009|date=March 2009|publisher=Liverpool City Council|accessdate=24 February 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101204185159/http://www.liverpool.gov.uk/Images/tcm21-151396.pdf|archivedate=4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|url-status=dead}}</ref> ಹಲವಾರು ದಶಗಕ ಇಳಿಕೆಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ 1990ರ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಿಂದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣ ದಲ್ಲಿ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. 1995 ಮತ್ತು 2006 ರ ಮಧ್ಯೆ ಇದರ ಜಿವಿಎ 71.8% ಮತ್ತು 1998 ಮತ್ತು 2006 ರ ನಡುವೆ ಉದ್ಯೋಗ ಪ್ರಮಾಣವು 12% ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.<ref name="Liverpool Economic Briefing - March 2009" /> ಇಂದು ಉಳಿದ ಯುಕೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಿಂತ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಈ ಎರಡು ವಲಯಗಳಲ್ಲೂ ಸೇವಾ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ 60%ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎಲ್ಲಾ ಉದ್ಯೋಗಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ವಿಮಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿವೆ.<ref name="Liverpool Economic Briefing - March 2009" /> ತೀರಾ ಇತ್ತಿಚೀನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಅರಿವು ಕುರಿತು ಮಾದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ನಾಲೆಡ್ಜ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.liverpool.gov.uk/Business/ Business_sectors_and_services/ index.asp|title= Business sectors and services|date=2009-10-08|publisher=Liverpool City Council|accessdate=24 February 2010|archiveurl=http:/ /web.archive.org/ web/20060926130941/ www.liverpool.gov.uk/Business/Business_sectors_and_services/index.asp|archivedate=26 September 2006}}</ref> ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಶ್ರೀಮಂತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಅಡಿಪಾಯವು ನಗರವನ್ನು ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ನಿನ ಸುತ್ತ,<ref name="Liverpool City Region Film and TV">{{Cite web|url=http://www.visitliverpool.com/site/what-to-do/arts-culture-liverpool/liverpool-city-region-film-and-tv|title=Liverpool City Region Film and TV|publisher=Visit Liverpool|accessdate=4 March 2010|archive-date=10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010115910/http://visitliverpool.com/site/what-to-do/arts-culture-liverpool/liverpool-city-region-film-and-tv|url-status=dead}}</ref> ಜೊತೆಗೆ ಚಿಕಾಗೋ, ಲಂಡನ್, ಮೋಸ್ಕೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಪ್ಯಾರೀಸ್ ಮತ್ತು ರೋಮ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಎರಡುಪಟ್ಟು, ಎರಡನೇ ಅತ್ಯದ್ಭುತವಾದ ನಗರವನ್ನಾಗಿಸಲೂ ಕೂಡ ಸಹಕರಿಸಿತು.<ref name="Locations, crew and facilities databases">{{Cite web|url=http://www.liverpool.gov.uk/Leisure_and_culture/Film_office/locations_crew_facilities/index.asp|title=Locations, crew and facilities databases|date=2010-01-12|publisher=Liverpool City Council|accessdate=4 March 2010|archiveurl=https://archive.is/20121224100609/http://www.liverpool.gov.uk/Business/film-office/|archivedate=24 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2012|url-status=live}}</ref><ref name="Host City: Liverpool">{{Cite web|url=http://www.england2018bid.com/hostcity/liverpool.aspx|title=Host City: Liverpool|publisher=England 2018|accessdate=4 March 2010|archive-date=16 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100216193326/http://www.england2018bid.com/hostcity/liverpool.aspx|url-status=dead}}</ref> [[File:Liverpool One 22.jpg|thumb|left|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ONE ಇದು ಯುಕೆಯಲ್ಲಿಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಐದು ರಿಟೇಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು]] ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ಆರ್ಹಿಕತೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳು [[ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] ಮತ್ತು ಲೀಜರ್ ವಲಯ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ನಗರವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ 6ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭೇಟಿ ಕೊಡುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ<ref name="Birmingham overtakes Glasgow in top 10 most-visited">{{Cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/pdfdir/ttdsreg0709.pdf|title=Birmingham overtakes Glasgow in top 10 most-visited|publisher=[[Office for National Statistics]]|accessdate=3 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091230011314/http://www.statistics.gov.uk/pdfdir/ttdsreg0709.pdf|archivedate=30 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯಾತ್ರಿಕರಿಂದ ಭೇಟಿಯಾಗಲ್ಪಡುವ 100 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.euromonitor. com/Top_150_City_Destinations_London_Leads_the_Way|title=Top 150 City Destinations: London Leads the Way|date=2007-10-11|publisher=[[Euromonitor International]]|accessdate=3 March 2010}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಕೆಪಿಟಲ್ ಆಫ್ ಕಲ್ಚರ್ ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಗಲುರಾತ್ರಿ ಆಗಮಿಸಿದ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ £188 ಆದಾಯ ಬಂದಿದೆ.<ref name="Birmingham overtakes Glasgow in top 10 most-visited" /> ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಿಂದಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಆದಾಯ ಅಂದಾಜು £1.3 ಬಿಲಿಯನ್.<ref name="Host City: Liverpool" /> ನಗರದಲ್ಲಿನ ಹೊಸದಾದ ವಿಹಾರ ನೌಕಾಯಾನದ ದೊಡ್ಡ ಹಡಗು ತಂಗುದಾಣವು ಪೀರ್ ಹೆಡ್ ಸಮೀಪವಿದ್ದು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ವಿಹಾರ ನೌಕಾ ಹಡಗುಗಳು ನಿಲ್ಲುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="City of Liverpool Cruise Terminal">{{Cite web|url=http://www. liverpool.gov.uk/ Leisure_ and_culture/Tourism_and_travel/cruise_liverpool/index.asp|title=City of Liverpool Cruise Terminal|date=2010-12-10|publisher=Liverpool City Council|accessdate=4 March 2010|archiveurl=http://web. archive.org/web/20090607101739/www. liverpool.gov.uk/Leisure_and_culture/Tourism_and_ travel/cruise_ liverpool/ index.asp|archivedate=7 June 2009}}</ref> ತೀರಾ ಇತ್ತಿಚೀಗೆ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಇಕೋ ಅರೆನಾ ಮತ್ತು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಒನ್ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ವಿರಾಮ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಯುಕೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಐದು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇದೊಂದಾಗಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/uk-recession-telegraph-tour/5544024/Liverpools-retail-therapy-pays-off.html|title=UK recession tour: Liverpool's retail therapy pays off|date=2009-06-15|publisher=Daily Telegraph|accessdate=4 March 2010|location=London|archive-date=2010-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20100216174846/http://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/uk-recession-telegraph-tour/5544024/Liverpools-retail-therapy-pays-off.html|url-status=dead}}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ನಗರದ ಬಂದರಿನ ಸುತ್ತ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಮೂಲಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇಂದು ನಗರದಲ್ಲಿ 10%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿವೆ.<ref name="Liverpool Economic Briefing - March 2009" /> ಅದೆನೆ ಇದ್ದರು ಈ ನಗರವು ಯುಕೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಬಂದರಾಗಿದ್ದು 2008ರಲ್ಲಿ 32.2 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಹಡಗಿನ ಸರಕು ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸಿದೆ.<ref name="Provisional Port Statistics 2008">{{Cite web|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/+/http://www.dft.gov.uk/pgr/statistics/datatablespublications/maritime/ports/provportstats2008|title=Provisional Port Statistics 2008|date=2009-05-14|publisher=[[Department for Transport]]|accessdate=4 March 2010}}</ref> ಜಪನೀಸ್ ಫಿರ್ಮ್ ಎನ್‌ವೈಕೆ ಮತ್ತು ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಫಿರ್ಮ್ ಮೀಯರ್ಸ್ ಲೈನ್‌ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಹಡಗು ದಾರಿಗಳಿಗೆ ಯುಕೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.liverpoolecho.co.uk/liverpool-news/local-news/2010/02/16/japanese-shipping-line-nyk-doubling-its-city-operation-100252-25841578/|title=Japanese shipping line NYK doubling its city operation|date=2010-02-16|publisher=Liverpool Echo|accessdate=24 February 2010}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.liverpoolecho.co.uk/liverpool-news/local-news/2009/02/04/liverpool-wins-london-hq-as-maersk-relocates-to-city-100252-22852208/|title=Liverpool wins London HQ as Maersk relocates to city|date=2009-02-04|publisher=Liverpool Echo|accessdate=24 February 2010}}</ref> ನಗರದ ಉತ್ತರ ಹಡಗು ಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ವಾಟರ್ಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ ಇದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ £5.5 ಬಿಲಿಯನ್ ಬಂಡವಾಳ ತೊಡಗಿಸಲಾಗಿದ್ದು 17,000 ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="People power to decide fate of new £5.5bn waterfront">{{Cite web|url=http://www.liverpoolecho.co.uk/liverpool-news/local-news//tm_headline=people-power-to-decide-fate-of-new--5-5bn-waterfront&method=full&objectid=18715809&siteid=50061-name_page.html|title=People power to decide fate of new £5.5bn waterfront|date=2007-03-07|publisher=Liverpool Echo|accessdate=4 March 2010}}</ref> ದೇಶದ ಹಾಲೆವುಡ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜಗ್ವಾರ್ X-ಟೈಪ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಡ್ ರೋವರ್ ಫ್ರೀಲ್ಯಾಂಡರ್ ಮಾದರಿ ಕಾರ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನುಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ==ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು== {{Main|Architecture of Liverpool|Liverpool Maritime Mercantile City}} {{See also|List of tallest buildings and structures in Liverpool}} [[File:Liverpool city centre.jpg|thumb|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಕೆಥಡ್ರಲ್‌ನಿಂದ ಕಾಣುವ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ನೋಟ]] [[File:Albert Dock Liverpool 7.jpg|thumb|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳವಾದ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಡಾಕ್]] ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ ಹೇಳುವಂತೆ, ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಟ್ಯುಡರ್ ಸ್ಟೈಲ್‌ನಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಸಮಕಾಲೀನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದವರೆಗೆ ನಗರದ ಒಳಗೆ ಗಣನೀಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಮಾದರಿಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="Hughes (1999), p10">ಹ್ಯೂಗ್ಸ್(1999), p10</ref> ಇಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕಟ್ಟಡಗಳು18ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದ್ದಾಗಿದ್ದು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟೀಶ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು.<ref name="Hughes (1999), p11">ಹ್ಯೂಗ್ಸ್ (1999), p11</ref> ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ 27 ಇ ಶ್ರೇಣಿಯ<ref>{{Cite web|title=Grade I listing for synagogue |publisher=BBC |date=2008-03-03 |url=http://www.bbc.co.uk/liverpool/ content/articles/ 2008/03/03/faith_synagogue_feature.shtml |accessdate=2009-07-11}}</ref> ಮತ್ತು 85 II* ಶ್ರೇಣಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ 2,500ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಕಟ್ಟಡಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web|title=Listed buildings|publisher=Liverpool City Council|url=http://www.liverpool.gov.uk/Environment/Land_and_premises/Conservation/Listed_buildings/index.asp|accessdate=2008-09-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081017074148/http://www.liverpool.gov.uk/Environment/Land_and_premises/Conservation/Listed_buildings/index.asp|archivedate=2008-10-17|url-status=dead}}</ref> ಈ ನಗರವು ವೆಸ್ಟ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ನ ಆಚೆ <ref>{{Cite web|title=Historic Britain: Liverpool |publisher=HistoricBritain.com |url=http://www.historicbritain.com/results.aspx?showmessage =true&location=liverpool&AspxAutoDetectCookieSupport=1 |accessdate=2009-07-13}}</ref>[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳಗಳಿಗಿಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಶಿಲ್ಪಾಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು [[ಬಾಥ್‌]]ನ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|title=Merseyside Facts |publisher=[[The Mersey Partnership]] |year=2009 |url=http: //www. merseyside.org.uk/displaypage.asp?page=40 |accessdate=2009-07-13}}</ref> ವಾಸ್ತುವಿನ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೀಶ್ ಹೆರಿಟೇಜ್, ಇಂಗ್ಲೇಂಡ್ಸ್ ಫೈನೆಸ್ಟ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ನಗರ ಎಂದು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|title=Heritage map for changing city |publisher=BBC News |date=2002-03-19 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/1881661.stm |accessdate=2009-07-11}}</ref> ಯಾವಾಗ ನಗರದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|ಯುನೆಸ್ಕೋ]] [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸೈಟ್‌]]ಆಗಿ ಘೋಷಿತವಾಯಿತೋ ಆಗ 2004ರಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಮರ್ಟೈಮ್ ಮರ್ಕಂಟೈಲ್ ಸಿಟಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಹಡಗು ಕಟ್ಟೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟವು.<ref>{{Cite web|title=Liverpool – Maritime Mercantile City|url=http://whc.unesco.org/en/list/1150 |accessdate=2008-05-26}}</ref> ===ಜಲಾಭಿಮುಖಿ ಮತ್ತು ಹಡಗು ಕಟ್ಟೆ=== ಪ್ರಮುಖವಾದ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಬಂದರಿನಂತೆ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಡಗು ಕಟ್ಟೆಗಳು ನಗರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾದವು. ಇಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆಗಳುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 1715ರಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ವೆಟ್ ಕಡಗುಕಟ್ಟೆ(ಒಲ್ಡ್ ಡಾಕ್) ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಹೈಡ್ರಾಲಿಕ್ ಎತ್ತುವ ಕ್ರೇನ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite book|last=Jones |first=Ron |title=Albert Dock, Liverpool |publisher=R.J. Associates Ltd |year=2004 |page=46 }}</ref> ೧೮೪೬ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಇಂದು ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಡ್ 1 ರ ಶ್ರೇಣಿಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಡೋಕ್, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಹಡಗು ಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |url=http://arts. guardian. co.uk/cityofculture2008/story/0,,950372,00.html |title=Glory of Greece, grandeur of Rome... and docks of Liverpool |publisher=Guardian Unlimited |date=2003-03-07 |author=Helen Carter |accessdate=2007-03-27 |location=London |archive-date=2013-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130801105400/http://arts/ |url-status=dead }}</ref> ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಜೊತೆಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಬಂದರಾಗಲು ಸಹಕರಿಸಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಜೆಸ್ಸಿ ಹಾರ್ಟ್ಲೇಯವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಮುಂದುವರಿದ ಹದಗು ಕಟ್ಟೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. 1901ರಲ್ಲಿ ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡ ಎಂದು ಕರೆಸಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ<ref name="Nicholls, p38">ನಿಕೊಲ್ಸ್, p38</ref> ಮತ್ತು ಇಂದು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸದ ಕಟ್ಟಡಾವಾಗಿ ಎದ್ದು ನಿಂತಿರುವ, ಸ್ಟೇನ್‌ಲೇ ಡಾಕ್ ಟೊಬೆಕೋ ವೇರ್‌ಹೌಸ್‌ಗೆ ಮನೆಯಾಗಿರುವ ಸ್ಟೇನ್‌ಲೇ ಡಾಕ್, ನಗರದ ಕೇಂದ್ರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.liverpoolmuseums.org.uk/nof/docks/access/theme10.html#sta|title=Trading Places: A History of Liverpool Docks (Stanley Dock)|work=Liverpool Museums|accessdate=12 April 2008}}</ref> ಇದರ ಮೂಲವಾಗಿರುವ, ರೋಯಲ್ ಲಿವರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್, ಕನಾರ್ಡ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಟ್ ಓಫ್ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಈ ಮೂರು ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿರುವ ಪಿಯರ್ ಹೆಡ್, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿಸ್ತ ಶಕ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಉಯಿಲಾಗಿ ನಿಂತವು. ಇದು ''ತ್ರೀ ಗ್ರೇಸಸ್'' ಎಂದು ಸಾಂಘಿಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿದೆ. ಇವು ವೈವಿಧ್ಯವಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು ಹಾಗೂ ಮರ್ಟೈಮ್ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಲಾಂಚನವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವು, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಜಲಾಭಿಮುಖಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವು.<ref>ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ (2005), p49</ref><ref>ಮೊಸ್ಕಾರ್ಡಿನಿ (2008), p10</ref><ref>ನಿಕೊಲಸ್ (2005), p11</ref><ref>ಪೆವ್‌ಸ್ನರ್ (ಶಾರ್ಪಲ್ಸ್, 2004), p67</ref> ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದೀಚೆಗೆ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರು ಸುಧಾರಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಕಿಂಗ್ಸ್ ಡಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಕೋ ಅರೇನಾ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಮತ್ತು ಬಿಟಿ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ಸೆನ್ಟರ್, ಪ್ರಿನ್ಸಸ್ ಡಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಾ ಟವರ್ ಮತ್ತು 1 ಪ್ರಿನ್ಸಸ್ ಡಾಕ್ ಹಾಗೂ ಕೋಬರ್ಗ್ ಹಾಗೂ ಬ್ರುನ್‌ಸ್ವಿಕ್ ಡಾಕ್‌ಗಳ ಸುತ್ತ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಮರಿನಾ, ಇವು ಸದ್ಯದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅಬಿವೃದ್ಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ===ವ್ಯಾಪಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಾಂತ=== [[File:Castlest01.jpg|thumb|ಕ್ಯಾಸಲ್ ಸ್ಟ್ರೀ‍ಟ್‌ನಿಂದ ಕಾಣುವ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಟೌನ್‌ಹಾಲ್ಮೊದಲಿನ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಪ್ ಇಂಗ್ಲಂಡ್‌ ಕಟ್ಟಡದಿಂದ ಕಾಣುವ ಕಟ್ಟಡ]] ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಲಿವರ್ಪೂಲ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ನೌಕಾ ಸಮೂಹದ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ, ವಿಮಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯವಹಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನಗಳಂತೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವು. ಇದು ಹೆಚ್ಚ್ಚಿನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟಿತು, ಯಾವೆಲ್ಲವುಗಳನ್ನು ನಗರವನ್ನು ಗೌರವದೊಂದಿದೆ ಮುನ್ನಡೆಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡವೊ, ನಂತರ ದೊಡ್ಡ ಪೌರ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿದರು.<ref name="Liverpool City of Architecture">{{Cite book|last=Hughes |first=Quentin |title=Liverpool City of Architecture |publisher=[[The Bluecoat Press]] |year=1999}}</ref> ಕೇಸ್ಟ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನ ಸುತ್ತ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು, ನಗರದ ಡೇಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಓಲ್ಡ್ ಹಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಜೊತೆಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಸ್ತೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಅವರ ಮಧ್ಯ ಯುಗದ ವಿನ್ಯಾಸ ರಚನೆಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಇರುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಮೂರು ದಶಕಗಳ ನಂತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಈಪ್ರದೇಶವು ನಗರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref> ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ (2005), p73</ref> 1754ರ ನಂತರದ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಸಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದ, ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿರುವ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಟೌನ್ ಹಾಲ್ ಕಟ್ಟಡವು ಆ ಪ್ರದೆಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ.<ref name="Liverpool City Council (2005), p74">ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ (2005), p74</ref><ref name="ಶಾರ್ಪ್ಲಸ್, p48">ಶಾರ್ಪ್ಲಸ್, p48</ref> ನಗರದ ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಭಾಗವೆಂದು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶೃಂಗಾರಗೊಂಡ ಪುರ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="Liverpool City Council (2005), p74"/><ref name="ಶಾರ್ಪ್ಲಸ್, p48"/> ಕೇಸಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಇದು ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಆಗಿದೆ, ಇದು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಕೇವಲ ಮೂರು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ 1845ರಿಂದ 1848ರ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು.<ref name="Liverpool City Council (2005), p74" /> ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಇತರೆ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳು; ಟವರ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್, ಅಲ್ಬಿಯನ್ ಹೌಸ್ ( ವೈಟ್ ಸ್ಟಾರ್ ಲೇನ್ ಪೂರ್ವದ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿ), ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಓರಿಯಲ್ ಛೇಂಬರ್ಸ್,<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=S_pQPhVWNTY ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ವಿಡಿಯೊ]</ref> ಇವುಗಳನ್ನು ಪೂರಾತನವಾದ ಆಧುನಿಕ ಮಾದರಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Oriel Chambers |publisher=Liverpool Architectural Society |url=http://www.liverpoolarchitecture.com/tours/buildings/building.php?id=25 |accessdate=2009-07-14 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922062904/http://www.liverpoolarchitecture.com/tours/buildings/building.php?id=25 |url-status=dead }}</ref> [[File:St George's Hall, Liverpool2.jpg|thumb|left|ನಿಯೋ-ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಹಾಲ್]] ವಿಲಿಯಂ ಬ್ರೌನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವು ನಗರದ 'ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರ'ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ವಿಲಿಯಂ ಬ್ರೌನ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ವಾಕರ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಪಿಕ್ಟನ್ ರೀಡಿಂಗ್ ರೂಂಸ್ ಮತ್ತು ವರ್ಲ್ಡ್ ಮ್ಯೂಜಿಯಂ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref name="ReferenceA">ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ (2005), p87</ref> ಯಾವುದರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜಸ್ ಹಾಲ್,<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=vPHvynh3GQg& amp;feature= PlayList&amp;p=DC9B6CD6A63D327E&amp;index=30 ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ವಿಡಿಯೊ] YouTube</ref> ಯುರೋಪಿನೆಲ್ಲೆಡೆ ನಿಯೋ-ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್(ಆಧುನಿಕ ಮಾದರಿಯ) ಕಟ್ಟಡದ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟೀದೆ ಯೋ, ಅದರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ನಿಯೋ-ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್(ಆಧುನಿಕ ಮಾದರಿಯ) ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪದ ಹಿಡಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="ReferenceA"/> ಇದು ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯ ಕಟ್ಟಡ, ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪೌರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು 1840 ಮತ್ತು 1855ರ ನಡುವೆ ಇದು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಇದರ ಬಾಗಿಲುಗಳು "ಎಸ್.ಪಿ.ಕ್ಯೂ.ಎಲ್." (ಲ್ಯಾಟಿನ್ senatus populusque Liverpudliensis) ಗಳಿಂದ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ "ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಷತ್ತು ಮತ್ತು ಜನತೆ" ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. (ಲ್ಯಾಟಿನ್ ''senatus populusque Liverpudliensis'' ), ಇದರ ಅರ್ಥ "ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಷತ್ತು ಮತ್ತು ಜನತೆ" ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಲಿಯಂ ಬ್ರೌನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್‌ನ ಕೊಲ್ಯುಮ್ನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೇಬಲ್ ಫೌಂಟೇನ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು, ಅನೇಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೀರ್ತಿ ಸ್ಥಂಭಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇದೇ ಉದ್ದೇಶವಿಟ್ಟುಕೊಂಡೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ (2005), p93</ref> ವಿಲಿಯಂ ಬ್ರೌನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಪ್ರದೇಶವು, ರೋಮನ್ ಫೋರಂ‌ನ ಆಧುನಿಕ ಮನರಂಜನೆಗೆ ಮಾದರಿಯಂತಾಯಿತು.<ref>[http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tq3zz ಪಿಪಲ್ಸ್ ಪ್ಯಾಲೆಸಸ್: ದಿ ಗೊಲ್ಡನ್ ಏಜ್ ಆಫ್ ಸಿವಿಲ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್] BBC4, ಸೆಪ್ 2010, ಪ್ರೆಸೆಂಟರ್ ಡಾ.ಜೊನಾಥನ್ ಫೊಯ್ಲೆ</ref> ===ಇತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು=== [[File:Speke Hall, Liverpool.jpg|thumb|right|ಸ್ಪೆಕ್ ಹಾಲ್ ಟ್ಯೂಡೊರ್ ಮ್ಯಾನರ್ ಹೌಸ್ ಇದು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲೊಂದು]] [[File:West Tower, Liverpool May 23 2010 005.jpg|thumb|upright|ವೆಸ್ಟ್‌ ಟವರ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ]] ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಹಲವಾರು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದ ನಂತರದವು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಈ ಸಮಯಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನವು. ಸ್ಪೀಕರ್ ಹಾಲ್ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿರುವ ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ,1598ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಟ್ಯೂಡರ್ ಮ್ಯಾನರ್ ಹೌಸ್ ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.<ref>ಹ್ಯೂಗ್ಸ್ ‘(1999), p20</ref> ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿರುವ ಮರದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಟ್ಯೂಡರ್ ಹೌಸಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮಧ್ಯ ಯುಗದ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡ ಇದರ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಒಳಾಂಗಣಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book|last=Cousens |first=Belinda Cousins |title=Speke Hall |publisher=[[National Trust for Places of Historic Interest or Natural Beauty|National Trust]] |year=2006 |page=5 }}</ref> ಸ್ಪೇಕ್ ಹಾಲ್ ಅಲ್ಲದೇ,ನಗರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಹಲವಾರು ಪುರಾತನಗಳು ವಿಶಾಲವಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಭವನಗಳಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೊಕ್ಸ್‌ಟೆಂತ್ ಹಾಲ್ ಮತ್ತು ವೂಲ್ಟನ್ ಹಾಲ್ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ, ಇವುಗಳು 1702 ಮತ್ತು 1704 ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿವೆ.<ref>ಹ್ಯೂಗ್ಸ್ (1999), p22</ref> 1717 ಮತ್ತು 1718ರ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ, ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬ್ಲೂಕೋಟ್ ಛೇಂಬರ್ಸ್,<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=8BC74oUqrrU ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ವಿಡಿಯೊ] YouTube</ref> ನಗರದ ಒಳಗಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಕ್ವೀನ್ ಏನೀ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು,<ref name="Liverpool City Council 2005 p97">ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ (2005), p97</ref><ref>ಹ್ಯೂಗ್ಸ್ (1999), p23</ref> ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ರೆನ್‌<ref>ಶಾರ್ಪ್ಲ್ಸ್ (2004), p7</ref> ನ ಕೆಲಸದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಿಜವಾಗಿ ಇದು ಬ್ಲೂಕೋಟ್ ಸ್ಕೂಲ್‌(ನಂತರ ಇವರು ನಗರದ ದೊಡ್ಡ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಬದಲಾದರು) ನ ಮನೆಯಾಗಿತ್ತು 1908ರಿಂದ ಇದು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Liverpool City Council 2005 p97" /> [[File:Liverpool Anglican Cathedral North elevation.jpg|thumb|left|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಕೆಥಡ್ರಲ್ ಇದು ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಟ್ಟಡ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ]] ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸುತ್ತಲು ಸೊಗಸಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite web|title=The Cathedrals of Britain: Liverpool’s Cathedrals |publisher=BBC |url=http://www.bbc.co.uk/history/british/architecture_cathedral_08.shtml |accessdate=2009-07-15}}</ref> 1904 ರಿಂದ 1978ರ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಕೆಥಡ್ರಲ್, ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಇಗರ್ಜಿಯಾಗಿದೆ<ref>{{Cite book|last=Brooks |first=John |coauthors=Crampton, Malcolm |title=Liverpool Cathedral |publisher=Jarold Publishing |year=2007 |page=2 }}</ref> ಮತ್ತು ಜತ್ತಿನ ಐದನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಗೋಥಿಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಇಪ್ಪತ್ತನೇಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ<ref>ಶಾರ್ಪ್ಲ್ಸ್ (2004), p83</ref>. ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಮಾಜಿ ಲಾರೆಟ್ ಕವಿ ಜಾನ್ ಬೆಂಟ್ಜಮನ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|title=Liverpool Cathedral |publisher=VisitLiverpool.com |url=http://www.visitliverpool.com/site/liverpool-anglican-cathedral-p9023 |accessdate=2009-07-15}}</ref> ರೋಮನ್ ಕೇಥೋಲಿಕ್ ಮೆಟ್ರೋಪೊಲಿಶನ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ 1962ರಿಂದ 1967ರ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉದ್ದುದ್ದವಾದ ವಿನಾಸವನ್ನು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲು ತಡೆದ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>ಶಾರ್ಪಲ್ಸ್ (2004), p73</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ನಗರದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಡೆಗಣನೆಯ ನಂತರ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಮರು ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪುನರ್ಜನ್ಮವನ್ನು ಪದೆದಿವೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಒನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳಿಗಾಗಿ £1ಬಿಲಿಯನ್ ಹಣವನ್ನು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.{{convert|42|acre|m2}} ಇದನ್ನು ಭೂಮಿ, ಹೊಸ ರಿಟೇಲ್ ವ್ಯಾಪಾರ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ವಾಸಸ್ಥಳ, ಮನರಂಜನಾ ಸ್ಥಳಗಳಿಗಾಗಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |title=Key Facts |publisher=[[Grosvenor Group]] |url=http://www.liverpoolpsda.co.uk/ProjectOverview/keyfacts.htm |accessdate=2009-06-14 |archive-date=2009-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090611095659/http://www.liverpoolpsda.co.uk/ProjectOverview/keyfacts.htm |url-status=dead }}</ref> ರಿಬಾ(ರಾಯಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ಸ್) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಯುನಿಟಿ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತು 140ಎಮ್ ಹೊಂದಿರುವ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಅತಿ ಎತ್ತರ ಕಟ್ಟಡವಾದ ವೆಸ್ಟ್ ಟವರ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಅನೇಕ ಹೊಸ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಗರದ ಮಧ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಸುತ್ತ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತಿದ್ದವು. ಸೆಂಟ್ರಲ್ ವಿಲೇಜ್(ಯೋಜನೆಗೆ ಅನುಮತಿ ದೊರೆಯಿತು),<ref>{{Cite web|last=Sharp |first=Laura |title=Liverpool Central Village regeneration plan approved |publisher=Liverpool Echo |date=2009-05-12 |url=http://www.liverpoolecho.co.uk/liverpool-news/local-news/2009/05/12/liverpool-central-village-regeneration-plan-approved-100252-23598263/ |accessdate=2009-07-15}}</ref> ಲೈಮ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ದ್ವಾರ(ಕೆಲಸ ಆರಂಭವಾಯಿತು)<ref>{{Cite web |title=Lime Street Gateway, Liverpool |publisher=[[English Partnerships]] |date=2008-10-15 |url=http://www.englishpartnerships.co.uk/limestreet.htm |accessdate=2009-07-15 |archive-date=2009-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228134054/http://www.englishpartnerships.co.uk/limestreet.htm |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ವಾಟರ್ಸ್‌(ಈಗ ಯೋಜನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ)<ref>{{Cite web |title=Peel unveil £5.5 billion investment plans |publisher=[[Peel Holdings]] |date=2007-03-06 |url=http://www.peel.co.uk/peelholdings/source/newsdetails.asp?type=1&page=1&newsid=169 |accessdate=2009-07-15 |archive-date=2007-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071009163744/http://www.peel.co.uk/peelholdings/source/newsdetails.asp?type=1&page=1&newsid=169 |url-status=dead }}</ref> ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಅನೇಕ ಭವಿಷ್ಯದ ಮರು ಸುಧಾರಣಾ ಸ್ಥೂಲ ನಕ್ಷೆಗಳು ಕೂಡಾ ಪೂರ್ವಯೋಜಿತವಾದವು. ಸ್ಪೀಕ್ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನ ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೋ ಫಾರ್ಮರ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್, ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್(''ರೆಡ್ ಬ್ರಿಕ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ'' ಪದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದ ಕಟ್ಟಡ) ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮವಾದ ಹೊಟೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿ ಮೊದಲೇ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಅಡೆಲ್ಫಿ ಹೊಟೆಲ್‌ಗಳಂತಹ ಇತರ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{Cite web|last=Coslett |first=Paul |title=Once Upon a Time at the Adelphi |publisher=BBC |date=2008-06-20 |url=http://www.bbc.co.uk/liverpool/content/articles/2008/06/20/once_upon_a_time_adelphi_feature.shtml |accessdate=2009-07-15}}</ref> ದಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ವಿವರಿಸಿವಂತೆ, ಮರ್ಸಿಸೈಡ್‌ನ [[:ವರ್ಗ:Parks and commons in Liverpool|ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್]] ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ "ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದುದ್ದಾಗಿದೆ"<ref>{{Cite web |url=http://www.liv.ac.uk/mcs/lfs/consultations/blandfordlet0205.pdf |title=President:: The Rt Hon the Earl of Derby |format=PDF |date= |accessdate=2010-08-03 |archive-date=2013-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920155812/http://www.liv.ac.uk/mcs/lfs/consultations/blandfordlet0205.pdf |url-status=dead }}</ref>. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ನಗರವು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದ ಹತ್ತು ಪಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಸ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಮೂರು ಶ್ರೇಣಿ* ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20090304195958/http://www.liverpool.gov.uk/News/newsdetail_2910.asp ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್] ''ನ್ಯೂಸ್'', 23/2/2009</ref> ==ಸಾರಿಗೆ== {{Main|Transport in Liverpool}} [[File:Benkid77 Kingsway Tunnel Approach Road 2 090809.JPG|thumb|right|ಕಿಂಗ್ಸ್‌ವೆ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗಕ್ಕಿರುವ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ ಮಾರ್ಗಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಗಗನನೋಟವನ್ನು ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು]] ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ಇದನ್ನು ನಗರದ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳ ಕೆಂದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಭಾಗಕ್ಕಾದರೂ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಸಂರಚನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಿಯ ರಸ್ತೆ ಸಂಚಾರವು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದ್ದು ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮರ್ಸೈಡ್‌ ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸಪೋರ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್‌ ಇದರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ರೈಲು ಬಸ್‌ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ಹಾಗೂ ಹಡಗು ಸೌಕರ್ಯಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಇವೆರಡೂ ದೇಶದಿಂದ ಹೊರಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ===ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರಿಗೆ=== ;ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ನೇರವಾದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ M62 ವಾಹನ ಸಾಗಾಟ ಮಾರ್ಗವು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ್ನು ಹಲ್‌ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಾದ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್|ಮಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌]], ಲೀಡ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ನಗರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. M62 ಮಾರ್ಗವು M6ವಾಹನ ಸಾಗಾಟ ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು M1ವಾಹನ ಸಾಗಾಟ ಮಾರ್ಗವನ್ನೂ ಕೂಡ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ದೂರದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಾದ ಬ್ರಿಮಿಗಂ, ಶೆಫಿಲ್ಡ್‌, ಪ್ರೆಸ್ಟೊನ್‌, [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌]] ಮತ್ತು ನ್ಯಾಟಿಂಗ್‌ಹಮ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|last= |first= |title=Motorway Database M62 |publisher=cdrd.co.uk |date= |url=http://www.cbrd.co.uk/motorway/m62/ |accessdate=2008-02-07}}</ref> ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ವೇ ಮತ್ತು ಕ್ವಿನ್ಸ್‌ ವೇ ಎಂಬೆರಡು ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗಗಳು ವಿರಾಲ್‌ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ನೀಡಿ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಬಿರ್ಕೆನ್‌ಹೆಡ್‌ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಲೆಸ್ಸಿಯೊಂದಿಗೂ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ನಿಡುತ್ತದೆ. A41ರಸ್ತೆಯು ಬಿರ್ಕೆನ್‌ಹೆಡ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಚೆಶಿಯರ್‌ ಮತ್ತು ಶ್ರೊಪ್‌ಶೈರ್‌ ಮತ್ತು A55 ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿನ ಉತ್ತರ ವೆಲ್ಸ್‌ಗೂ ಕೂಡ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|last= |first= |title=Motorway Database A55 |publisher=cdrd.co.uk |date= |url=http://www.cbrd.co.uk/motorway/a55/ |accessdate=2008-02-07}}</ref> ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌, A562 ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ವಿಡ್ನೆಸ್‌ ಮತ್ತು ವಾರಿಂಗ್‌ಟನ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮರ್ಸಿ ನದಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಿಲ್ವರ್‌ ಜುಬ್ಲಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿ ರನ್‌ಕಾರ್ನ್‌‌ ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗಿರುವ ವಾಹನದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ನಿರಾಳವಾಗಿ ನಿಭಾಯಹಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮತ್ತೊಂದು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಮರ್ಸಿ ಗೆಟ್‌ವೇ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. [[File:Lime street july 2010.jpg|thumb|right|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಲೈಮ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಟೇಷನ್]] ;ರೈಲು ಸಾರಿಗೆ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ಎರಡು ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗ ಜಾಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಜಾಲವು ’ಮರ್ಸಿರೈಲ್‌’ರವರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಮರ್ಸಿಯ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು(ಕೆಳಗೆ ನೀಡಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಗಾಟ ವಿವರವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು) ಸಾಧಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಜಾಲವು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ’ಲೈಮ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಸ್ಟೇಷನ್‌’ ಆಗಿದೆ. ನಗರಕ್ಕಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಲೈಮ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಲೈಮ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಿಂದ ಹೊರಟ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವು ಲಂಡನ್‌(ಪೆಂಡೊಲಿನೊ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರೆ 2 ಗಂಟೆ 8 ನಿಮಿಷಗಳು), ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್, ನ್ಯೂ ಕಾಸ್ಟಲ್‌ ಆಪಾನ್‌ ಟೈನ್‌, [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್|ಮಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌]], ಪ್ರೆಸ್ಟಾನ್‌, ಲೀಡ್ಸ್‌, ಸ್ಕಾರ್ಬೊರೊ, ಶಿಫಿಲ್ಡ್‌, ನೊಟಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌, ಮತ್ತು ನೊರ್ವಿಚ್‌ ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ಸೌತ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌‌ವೇ ಯು ನಗರದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. [[File:John Lennon Airport Lpool.jpg|thumb|left|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಜಾನ್ ಲೆನನ್ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]] ;ಪೋರ್ಟ್ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ಬಂದರು ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಬಂದರಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಇರಿಶ್‌ ಸಾಗರದುದ್ದಕ್ಕೂ ಬೆಲ್‌ಪಾಸ್ಟ್‌, ಡಬ್ಲಿನ್‌, ಮತ್ತು ಐಸ್ಲ್ ಆಪ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ಇವುಗಳಿಗೆ ಸಂಚಾರ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. ಈ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಕಂಪನಿಗಳು ನೀಡುತ್ತಿವೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಐಸ್ಲ್‌‍ ಆಪ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ಸ್ಟೀಮ್‌ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ ಕಂಪನಿ, ಪಿ&amp;ಒ ಮತ್ತು ನಾರ್‌ಪಾಲ್ಕ್‌ಲೈನ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಪಿಯರ್ ಹೆಡ್‌ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಅಲೆ ತಡೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಮೋಜಿನ ಹಡಗು ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಕೊನೆಯ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನೂ ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೋಜಿಗಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ(40 ಹಡಗುಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬಹುದಾದಷ್ಟು ಸ್ಥಳವನ್ನು 2009<ref>{{Cite web |title=Port of Liverpool: Introduction |publisher=[[Peel Ports]] |url=http://www.shipcanal.co.uk/port-of-liverpool/ |accessdate=2009-07-17 |archive-date=2009-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090723184528/http://www.shipcanal.co.uk/port-of-liverpool/ |url-status=dead }}</ref> ಮಾಡಲಾಗಿದೆ) ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರಕ್ಕಾಗಿನ ಸಂಚಾರಸೌಲಭ್ಯವನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|title=Transatlantic liner on Mersey |publisher=Liverpool City Council|date=2009-05-26 |url=http://www.liverpool.gov.uk/News/newsdetail_3022.asp |accessdate=2009-07-17}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> ;ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಜಾನ್‌ ಲೆನಾನ್‌ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಇದು ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ನಗರಕ್ಕೆ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ ಹಾಗೂ ಯುರೋಪ್‌ನ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ನೇರವಾದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. 2008ರಲ್ಲಿ ಈ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು 5.3 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು<ref>{{Cite web|title=UK Airport Statistics: 2008 – annual |publisher=[[Civil Aviation Authority]] |url=http://www.caa.co.uk/default.aspx?catid=80&pagetype=88&sglid=3&fld=2008Annual |accessdate=2009-07-15}}</ref> ನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಮತ್ತು<ref>{{Cite web|title=Airlines & Tour Operators |publisher=[[Liverpool John Lennon Airport]] |date= |url=http://www.liverpoolairport.com/flight-information/airlines-and-tour-operators.html#airlines |accessdate=2009-07-23}}</ref> ಇಂದು ಅದು, [[ಬರ್ಲಿನ್|ಬರ್ಲಿನ್‌, [[ರೊಮ್‌]]]], [[ಮಿಲನ್‌]], [[ಪ್ಯಾರಿಸ್|ಪ್ಯಾರಿಸ್‌]], ಬಾರ್ಸಿಲೋನಿಯಾ,ಮತ್ತು ಜುರಿಚ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ೬೮ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಮೂಲತಹ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಶುಲ್ಕವುಳ್ಳ ವಿಮಾನ ಕಂಪನಿಗಳಾದ ರೈನಿಯರ್‌, ಮತ್ತು ಇಸಿಜೆಟ್‌ ನಂತಹ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಮತ್ತು ಬೆಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಾಡಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ಡಚ್‌]] ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ ಆದ KLM ವು JLAದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ತನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ [[ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್|ಆರ್ಮಸ್ಟ್‌ರ್ ಡ್ಯಾಮ್]] ಡಚ್‌ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಪ್ರಪಂಚದ 800ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="KLM increases Liverpool's JLA’s daily Amsterdam link to four flights">{{Cite web|url=http://www.liverpoolecho.co.uk/liverpool-news/local-news/2010/03/04/klm-increases-liverpool-s-jla-s-daily-amsterdam-link-to-four-flights-100252-25958340/|title=KLM increases Liverpool's JLA’s daily Amsterdam link to four flights|date=2010-03-04|publisher=Liverpool Echo|accessdate=25 March 2010}}</ref> ===ಲೋಕಲ್ ಟ್ರಾವೆಲ್‌=== [[File:Liverpool Central - Northern Line - Platforms 1 and 2 - 02.jpg|thumb|right|ನಗರದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮರ್ಸಿರೈಲ್ ನೆಟವರ್ಕ್ ಇದು ಉತ್ತಮವಾದ ಅಂತರ‍್ಭೂ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ]] ;ಬಸ್‌ಗಳ ಸಂಚಾರ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿನ ಬಸ್‌ ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮರ್ಸಿಸೈಡ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್‌( ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮರ್ಸಿಟ್ರಾವೆಲ್‌ ಎಂತಲೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅರೆವಾ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಗ್‌ ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Bus Information |publisher=[[Merseytravel]] |url=http://www.merseytravel.gov.uk/information_bus.asp |accessdate=2009-07-23 |archive-date=2009-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090713235107/http://www.merseytravel.gov.uk/information_bus.asp |url-status=dead }}</ref> ಎರಡು ಅಂತಿಮ ಬಸ್‌ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೆಂದರೆ ಒಂದನೆಯದಾಗಿ, ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಕ್ವಿನ್‌ ಸ್ಕ್ವೆರ್‌ ಬಸ್‌ ಸ್ಟೆಶನ್‌(ಲೈಮ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬಸ್‌ ಸ್ಟೇಷನ್‌ನ ಹತ್ತಿರ‌), ಮತ್ತು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ಬಸ್‌ನಿಲ್ದಾಣ, ವ್ಯಾವಹಾರಿಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಪೆರಡ್ಯಾಸ್‌ ಬಸ್‌ ಇನ್‌ಚಾರ್ಜ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ (ಅಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಡಾಕ್‌ನ ಬಳಿ ಇದೆ) ಇದು ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ನದಿ ದಾಟುವ ಸೇವೆಯು ವೈರಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಅಂತಿಮ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಕಾಸ್ಟಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಮತ್ತು ಸರ್‌ ಥಾಮಸ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಶನಿವಾರಗಳಂದು ಮಧ್ಯ ನಗರದಿಂದ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ಮತ್ತು ಮರ್ಸಿಸೈಡ್‌ಗಳಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ಬಸ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|title=Night Bus Network |publisher=[[Merseytravel]] |url=http://www.merseytravel.gov.uk/information_bus_night-bus-network.asp |accessdate=2009-07-23|archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20110926145420/http://www.merseytravel.gov.uk/information_bus_night-bus-network.asp|archivedate=2011-09-26}}</ref> [[File:Benkid77 Mersey Ferry 120605.JPG|thumb|left|ಮರ್ಸಿಯ ಎಂ.ವಿ ರಾಯಲ್ ಐರಿಸ್ ಇದು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಮತ್ತು ವಿರ್ರಲ್ ನಡುವೆ ನದಿಯ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಮೂರು ಫೆರ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.]] ;ರೈಲುಗಳು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಿಯ ರೈಲು ಸಂಚಾರ ಜಾಲವು ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡವಾಗಿದೆ{{convert|75|mi|km}} ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮತ್ತು ಸರಿಸುಮಾರು 100,000 ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಒಂದು ವಾರದಲ್ಲಿ ಈ ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="Who are Merseyrail">{{Cite web |title=Who are Merseyrail |publisher=[[Merseyrail]] |url=http://www.merseyrail.org/about/?sGUID=2a45e2d07d59c0d621570a918cb62195 |accessdate=2009-07-23 |archive-date=2009-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626073949/http://www.merseyrail.org/about/?sGUID=2a45e2d07d59c0d621570a918cb62195 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Public transport |publisher=Liverpool City Council |url=http://www.liverpool.gov.uk/Transport_and_streets/Public_transport/index.asp |accessdate=2009-07-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101217221541/http://liverpool.gov.uk/Transport_and_streets/Public_transport/index.asp |archivedate=2010-12-17 |url-status=dead }}</ref> ಈ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಮರ್ಸಿರೈಲ್‌ ಫ್ರಾಂಚಿಸ್‌ ಮತ್ತು ಮರ್ಸಿಸೈಡ್‌ ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್‌ಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಜಾಲವು ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ಉತ್ತರದ ಮಾರ್ಗ, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಬಂದರು, ಒರ್ಮ್‌‌ಸ್ಕಿರ್ಕ್‌, ಕಿರ್ಕ್‌‌ಬೈ, ಮತ್ತು ಹಂಟ್ಸ್‌ಕ್ರಾಸ್‌ಗಳ ಕಡೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ವೈರಲ್‌ ಮಾರ್ಗ, ಇದು ಮರ್ಸಿ ರೈಲ್ವೆ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಬ್ರಿಗ್‌ಟಾನ್‌,ಪಶ್ಚಿಮ ಕಿರ್‌ಬೈ, ಚೆಸ್ಟರ್‌ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೆಸ್ಮೆರ್‌ ಬಂದರುಗಳಿಗೆ ಕವಲಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ನಗರದ ಮಾರ್ಗವು ಲೈಮ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಸೆಂಟ್‌ ಹೆಲೆನ್ಸ್‌, ವೈಗನ್‌, ಪ್ರೆಸ್ಟಾನ್‌, ವಾರಿಂಗ್‌ಟನ್‌ ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್|ಮಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌]]ಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ರೈಲು ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮರ್ಸಿರೈಲ್‌ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ನಾರ್ಥನ್‌ ರೈಲ್‌ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಮರ್ಸಿರೈಲ್‌ನ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿನ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೆಲದಡಿಯ ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ.{{convert|6.5|mi|km}} ಸುರಂಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಐದು ನಗರ ಮಧ್ಯನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="Who are Merseyrail" /> ;ಮರ್ಸಿ ಫೆರ್ರಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ದೋಣಿವಿಹಾರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮರ್ಸಿ ಫೆರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಇದನ್ನು ಮರ್ಸಿಟ್ರಾವೆಲ್‌ ಇವರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಪೆರ್‌ ಹೆಡ್‌ ಮತ್ತು ಬಿರ್ಕನ್‌ಹೆಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ವುಡ್‌ಸೈಡ್‌ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿಯಲ್ಲಿನ ಸೀಕೊಂಬೆಗಳ ನಡುವೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ದಿನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಾರದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಂಟೆಗೆ 20 ನಿಮಿಷಗಳ ಮಧ್ಯಂತರ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Complete Timetable |publisher=[[Mersey Ferries]] |url=http://www.merseyferries.co.uk/timetable/index.aspx |accessdate=2009-07-28 |archive-date=2009-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090722083007/http://www.merseyferries.co.uk/timetable/index.aspx |url-status=dead }}</ref> ನಗರ ಮತ್ತು ವೈರಲ್‌ ಪೆನಿನ್‌ಸುಲಾ ನಡುವೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಸಂಚಾರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹೊರತಾಗಿ ಮರ್ಸಿ ಫೆರಿಯು ದಿನದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಮೋಜಿನ ಹಡಗು ಪ್ರಯಾಣ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾ ಒಂದು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=River Explorer Cruises |publisher=[[Mersey Ferries]] |url=http://www.merseyferries.co.uk/river-explorer/index.aspx |accessdate=2009-07-28 |archive-date=2010-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100723133715/http://www.merseyferries.co.uk/river-explorer/index.aspx |url-status=dead }}</ref> ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== [[File:The Fabs.JPG|right|thumb|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಇದು ಬೀಟ್ಲ್ಸ್‌ನ ಹುಟ್ಟುಸ್ಥಳ]] [[File:Echo Arena Liverpool at night.jpg|thumb|ದಿ ಎಕೊ ಅರೆನಾ]] {{Main|Culture of Liverpool}} ಇತರ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ಕೂಡ ಸಂಗೀತ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ, ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಸಾಂಸ್ಕ್ರತಿಕ ಕೆಂದ್ರವಾಗಿದೆ. 2008ರಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ನಗರವನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ನ ಸಾಂಸ್ಕ್ರತಿಕ ನಗರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಪುರಸ್ಕರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂದಂರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಗೊ ಸುಪರ್‌ ಲಾಂ ಬಾನಾನಾಸ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಕೂಡ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ಲಾ ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಾಂಸ್ಕ್ರತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ===ಸಂಗೀತ=== {{Main|Music of Liverpool|Beat music}} ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ನಗರವು ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ತರವಾದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ [[ಗಿನ್ನೆಸ್ ದಾಖಲೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ|ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗಿನ್ನಿಸ್‌ ಪುಸ್ತಕ]]ದಲ್ಲಿ ''"ವಲ್ಡ್‌ ಕೆಪಿಟಲ್‌ ಆಪ್‌ ಪೋಪ್‌"'' (World Capital City of Pop)ಎಂದು ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಠಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.visitliverpool.com/site/experiences/liverpool-rocks|title=Liverpool Rocks|publisher=''VisitLiverpool.com''|accessdate=9 March 2010|archive-date=25 ಜುಲೈ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080725091704/http://visitliverpool.com/site/experiences/liverpool-rocks|url-status=dead}}</ref> ಈ ನಗರವು 56 ಹಾಡುಗಾರರನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಗರವು ಮಾಡದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.liverpoolecho.co.uk/liverpool-news/local-news/2009/11/16/liverpool-bids-to-be-unesco-city-of-music-100252-25175804/|title=Liverpool bids to be UNESCO City of Music|date=2009-11-16|publisher=''[[Liverpool Echo]]''|accessdate=9 March 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.liverpool.gov.uk/News/archive/november/newsdetail_3269.asp|title=City bids for UNESCO music title|date=2009-11-16|publisher=''[[Liverpool City Council]]''|accessdate=9 March 2010}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ[[ದಿ ಬೀಟಲ್ಸ್|ಗಂಡಸರ]] ಮತ್ತು ಹೆಂಗಸರ ಎರಡೂ ಗುಂಪು ಹಾಡುಗಾರರ ತಂಡವೂ ಲಿವರ್‌ಪೂಲಿನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದವೇ ಆಗಿವೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ [[ದಿ ಬೀಟಲ್ಸ್|ಬೀಟಲ್ಸ್‌]]ನ ಜನ್ಮಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು 1960ರ ದಶಕದ ಬೀಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ನ ಚಳುವಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸ್ವಾಮ್ವಿತ್ವಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು. ಹೆಸರಿಸಬಹುದಾದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಸಂಗಿತಜ್ಞರಲ್ಲಿ, ಬಿಲ್ಲಿ ಜೆ ಕ್ರಾಮರ್‌, ಸಿಲ್ಲಾ ಬ್ಲಾಕ್‌, ಜೆರ್ರಿ & ಫೆಸ್‌ ಮೆಕರ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸರ್ಚರ್‌ ಇವರುಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲಿನ ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿಯು ಆ ಕಾಲದ ಸಾಂಸ್ಕ್ರತಿಕ ನಡಾವಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿದ್ದು, ವಿಧವಿಧವಾಗಿ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಉದಾಹರಣಗೆ ’ಲಿವರ್‌ ಪೂಲ್‌ ಸಾಹಿತಿಗಳು’, ಅಮೆರಿಕಾದಿಂದ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಹಿತಿಯಾದ ಅಲ್ಲೆನ್‌ ಜಿನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಇವರು ಈ ನಗರವನ್ನು "ದಿ ಸೆಂಟರ್‌ ಆಪ್‌ ಕಾನ್ಸಿಯಸ್‌ನೆಸ್‌ ಆಪ್‌ ದಿ ಹ್ಯೂಮನ್‌ ಯುನಿವರ್ಸ್‌" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/culture/2007/feb/21/europeancapitalofculture2008.liverpool|title='It's like San Francisco – with greyer weather'|date=2007-02-21|publisher=The Guardian|accessdate=9 March 2010 | location=London | first=Alfred | last=Hickling}}</ref> ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ಹೊಂದಿರುವ ಇತರ ಸಂಗಿತಜ್ಞರೆಂದರೆ ಬಿಲ್ಲಿ ಫುರಿ, ಎ ಪೊಕ್‌ ಆಪ್‌ ಸೀಗಲ್ಸ್‌, ಎಕೊ ಎಂಡ್‌ ಬನ್ನಿಮೆನ್‌, ಫ್ರಾಂಕಿ ಗೊಸ್‌ ಟು ಹಾಲಿವುಡ್‌, ಫ್ರಾಂಕಿ ವಾಹನ್‌ ಮತ್ತು ಈಗಿನ ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ದಿ ಝೂಟೊನ್ಸ್‌, ಅಟೊಮೆಟಿಕ್‌ ಕಿಟನ್‌ ಮತ್ತು ಹೈದಿರೆಂಜ್‌ಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ನಗರವು ಹಳೆಯ ಭಾಷಣ ಮಿಶ್ರಿತ ಸಂಗೀತ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಈ ಮಾದರಿಯ ಕಸುಬುದಾರ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ಫಿಲ್‌ಹಾರ್ಮೊನಿಕ್ ಹಾಲ್‌ ತವರುಮನೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.liverpoolphil.com/116/the-orchestra/musicmaking-at-home-and-abroad.html|title=The Orchestra|publisher=[[Liverpool Philharmonic]]|accessdate=10 March 2010|archive-date=17 ಜನವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100117192733/http://www.liverpoolphil.com/116/the-orchestra/musicmaking-at-home-and-abroad.html|url-status=dead}}</ref> ರಾಯಲ್‌ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ಫಿಲ್ಲಾರ್‌ಮೊನಿಕ್‌ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಇದು ಫಿಲ್ಲಾರ್‌ಮೊನಿಕ್‌ ಹಾಲ್‌ನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಈಗಿನ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದ ಹಿರಿಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು ವೈಸಿಲಿ ಪೆಟ್ರೆಂಕೋ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.liverpoolphil.com/286/our-history/royal-liverpool-philharmonic-orchestra.html|title=Royal Liverpool Philharmonic Orchestra|publisher=[[Liverpool Philharmonic]]|accessdate=10 March 2010|archive-date=1 ಜನವರಿ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101060521/http://www.liverpoolphil.com/286/our-history/royal-liverpool-philharmonic-orchestra.html|url-status=dead}}</ref> ಸರ್‌ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಎಲ್‌ಗಾರ್‌ ಅವರು ಅವರ ವೈಭವದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆಯಾದ ಪಾಂಪ್ ಆಂಡ್ ಸರ್ಕಮ್‌ಸ್ಟನ್ಸ್ ಮಾರ್ಚ್‌ ನಂ.1 ನ್ನು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಸೊಸೈಟಿಗೆ ದಾರೆಯೆರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು ಇದು ತನ್ನ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರವನ್ನು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ 1901ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿತು.{{Citation needed|date=March 2010}} ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಎಮಿಗ್ರೆ ಫ್ರಿಜ್‌ ಸ್ಪಿಗ್ಲಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬಹುದು. ಅವರು ಕೇವಲ ಕ್ಸೌಸ್‌ನ ನಿಷ್ಟತ್ತಿಶಾಸ್ತ್ರ(etymology)ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಚಾಣಾಕ್ಷರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಸಂಗಿತಕ್ಕೆ Z-ಕಾರ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೆಡಿಯೊ 4ಯುಕೆ ಥೀಮ್‌ಗಳಿಗೂ ಸಂಗಿತ ನಿರ್ದೆಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೆಥಿವ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಹಬ್ಬವು ಒಂದು ನಗರದ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ವರ್ಷದ ಮರೆಯಲಾಗದ ಸಂಗೀತ ಸಭೆಯು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸಂಗೀತ ಹಬ್ಬವಾದ ಕ್ರಿಮ್‌ಫಿಲ್ಡ್‌ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಮೂಲದ ಕ್ರಿಮ್‌ ಕ್ಲಬ್ಬಿಂಗ್‌ ತಂಡದಿಂದ ನೈಕ್ಲಬ್‌ ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾರಕ್ಕೊಂದು ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಅಸ್ಥಿತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನಗರದ ವಿವಿದೆಡೆ ಹಲವಾರು ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಗೆಂದು ಗೊತ್ತು ಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳಗಳಿದ್ದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಕೊ ಅರೆನಾ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. 2008ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ಇದರಲ್ಲಿ 11,000ಜನರು ಕುಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದ್ದು ಅದೇ ವರ್ಷ ಯುರೋಪ್‌ನ ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿನ MTV ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದಿಚೆಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದರಾದ ಆಂಡ್ರಿಯಾ ಬೊಸೆಲ್ಲಿ, ಬೆಯೊನ್ಸ್‌, ಎಲ್ಟೊನ್‌ ಜಾನ್‌, ಕನ್ಯೆ ವೆಸ್ಟ್‌, ಕಸಾಬಿಯನ್‌, ದಿ ಕಿಲ್ಲರ್ಸ್‌, ಲೆಡಿ ಗಾಗಾ, ಒಯಾಸಿಸ್‌, ಪಿಂಕ್‌ [[ರಿಹಾನ್ನಾ]], UB40 ಮುಂತಾದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ===ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಗಳು=== [[File:Tate Liverpool2.jpg|thumb|left|ಟೇಟ್‌ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ]] ಲಂಡನ್‌ನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿದರೆ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂಹ ಹೆಚ್ಚು ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="visitliverpool">{{Cite web|url=http://www.visitliverpool.com/site/what-to-do/arts-culture-liverpool/liverpool-city-region-must-see|title=Visit Liverpool|accessdate=2009-04-16|archive-date=2008-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907224947/http://visitliverpool.com/site/what-to-do/arts-culture-liverpool/liverpool-city-region-must-see|url-status=dead}}</ref> ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಕಲಾವಿದರ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊರತಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.culture.gov.uk/what_we_do/museums_and_galleries/3383.aspx/ DCMS sponsored museums and galleries]</ref> ಲಂಡನ್‌ನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ದಿ ಮಾಡರ್ನ್‌ ಆರ್ಟ್‌ ಕಲೆಕ್ಷನ್‌ ಆಪ್ ಟೆಟ್‌ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ನವ್ಯ ಚಿತ್ರಸಂಗ್ರಹಲಯಗಳಿಗಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ನವ್ಯ ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದವು. FACT ಕೇಂದ್ರವು ಪ್ರವಾಸಿ ಬಹುಸ್ಟೋಟವರ್ಣಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಾಕರ್‌ ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪ್ರಿ-ರೆಪಲ್ಟಿಸ್‌ ಸಂಗ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಸಿಡ್ನಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು 20ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="liverpoolmuseums">{{Cite web|url=http://www.liverpoolmuseums.org.uk/|title=National Museums Liverpool|accessdate=2007-04-23}}</ref> ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ಹೆಸರು ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಹೊಗುತ್ತದೆ. ಕೆರಿ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು 2008ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಸಮಕಾಲಿನ ಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಕಟ್ಟಡವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೆಂದ್ರವಾಗಿ ಪುನಃ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಲಾಕ್ರತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಔಡುಬನ್‌ ಅವರ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.liv.ac.uk/vgm/art/audubon.htm|title=John James Audubon - Victoria Gallery & Museum - University of Liverpool|accessdate=2010-09-05}}</ref> ಹಲವಾರು ಕಲಾವಿದರೂ ಕೂಡ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದಾರೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವರ್ಣಕಾರರಾದ ಜಾರ್ಜ್ ಸ್ಟಬ್ಸ್‌ ಇವರು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ 1724ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ಬೆನ್ನಿಯಲ್‌ ಕಲಾ ಹಬ್ಬವು ಮಧ್ಯಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ನವೆಂಬರ್‍ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಮೂರು ಬಗೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅವೆಂದರೆ, ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ, ಇಲ್ಲಿ ವಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲಿನ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಅದರಲ್ಲಿ ನೈಗೆಯ ಕಲೆಯನ್ನೂ ಕೂಡ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="biennial">{{Cite web|url=http://www.biennial.com/|title=Liverpool Biennial|accessdate=2007-04-23}}</ref> ಇಲ್ಲಿ 2004ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯೊಕೊ ಒನ್‌ ಅವರ ಕಲೆಯಾದ "ಮೈ ಮದರ್‌ ಇಸ್‌ ಬ್ಯೂಟಿಪುಲ್‌" ಎಂಬ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ನಗ್ನವಾದ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತು ಅಂಗಡಿ ಮುಂಗಟ್ಟುಗಳಿರುವ ಶಹರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಇರಿಸಿದ್ದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು. ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಯ ಕಾರ್ಯ ಮುಂದುವರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು.{{Citation needed|date=July 2008}} [[File:Superlambbanana.JPG|thumb|ಸೂಪರ್‌ಲಾಂಬಾನಾನಾ, ತಿಥೆಬಾರ್ನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್]] [[File:LambananasOM.jpg|thumb|''Superlambananas'', 2010]] ===ಸಾಹಿತ್ಯ=== ಡೆನಿಯಲ್‌ ಡೆಪೊಯ್‌, ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್‌ ಇರ್ವಿಂಗ್‌ ಥಾಮಸ್‌ ದೆ ಕ್ವೆನ್ಸಿ, ಹರ್ಮಿನ್‌ ಮೆಲ್‌ವಿಲ್ಲೆ, ನಥಾನಿಯಲ್‌ ಹಾಥೋರ್ನ್‌, ಚಾರ್ಲ್‌‌ಸ್‌ ಡಿಕೆನ್ಸ್‌. ಗೆರಾಲ್ಡ್‌ ಮಾನ್ಲಿ ಹೋಪ್‌ಕಿನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಹಗ್‌ ವಾಲ್‌ಪೂಲ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಬರಹಗಾರರು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸ್ಪಲ್ಟದಿನಗಳ ಕಾಲ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಿಯೇ ಹೊಗಿದ್ದಾರೆ.{{Citation needed|date=January 2009}} ಹಾವ್‌ಥ್ರೋನ್‌ ಲಿವರ್ಪೂ್ಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪರವಾಗಿ ಪರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ ಅವರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ 1853 ರಿಂದ 1856ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದರು.{{Citation needed|date=January 2009}} ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವರು ಹಿಂದೆಂದೂ ಲಿವರ್‌ಪೂಲನ್ನು ಮೊದಲು ಬೇಟಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಜಂಗ್‌ ಅವರು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಉಜ್ವಲವಾದ ಕನಸನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಅದನ್ನು ವಿಷ್ಲೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/memoriesdreamsre007394mbp |title='&#39;Memories, Dreams, Reflections'&#39; (1961) |publisher=Archive.org |date= |accessdate=2010-08-03}}</ref> 1960ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಲಿವರ್ ಪೂಲ್ ಕವಿಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಯಿತು. ಈ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ರೊಗರ್‌ ಮೆಕ್‌ಗೊ ಮತ್ತು ಸದ್ಯ ಮರಣಿಸಿದ ಅಡ್ರಿಯನ್‌ ಹೆನ್ರಿಯವರೂ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. 1967ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಹೆನ್ರಿ, ಮ್ಯಾಕ್ ಗೊ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಯಾನ್ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್ ಇವರಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕವನ ಸಂಕಲನವಾದ ''ಮರ್ಸಿ ಸೌಂಡ್‌'' ನ ಸುಮಾರು 500,000 ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವನ್ನು ಕಂಡವು.{{Citation needed|date=January 2009}} ಹೆಲನ್‌ ಪಾರೆಸ್ಟರ್‌ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿರುವ ಜೂನ್‌ ಬಾಟಿಯಾ ಅವರು ಹಲವಾರು ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಲಿವರ್‌ಪೂಲಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು ಅವರ ಆತ್ಮಕಥನವಾದ ''ಟೊಪೆನ್ಸ್‌ ಟು ಕ್ರಾಸ್ ದಿ ಮರ್ಸಿ'' ಮತ್ತು ಅದರ ಮುಂದಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ===ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು=== ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ಕಲೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇವು ಹಲವಾರು ವಾರ್ಷಿಕ ನಾಟಕ ಹಬ್ಬಗಳಾದ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ಚರ್ಚ್‌‌ನ ಒಳಗಡೆ ನಡೆಯುವ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ಶೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್‌ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸೆಂಟ್‌ ಜೆಮ್ಸ್‌ ಹುದೋಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಬೆಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ರಂಗಮಂದಿರದ ಎವ್ರಿವರ್ಡ್‌ ಹಬ್ಬ್ಗಗಳಲ್ಲಿ, ದೇಶದ ನಾನಾಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದೇ ನಮುನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.everymanplayhouse.com/Show/Everyword/69.aspx |title=Everyman and Playhouse Theatre, Liverpool - 2010 |publisher=Everymanplayhouse.com |date= |accessdate=2010-08-03 |archive-date=2010-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100712092440/http://www.everymanplayhouse.com/Show/Everyword/69.aspx |url-status=dead }}</ref> ಫಿಸಿಕಲ್‌ ಫೆಸ್ಟ್‌, ಇದು ಒಂದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಹ್ಯ ರಂಗಮಂದಿರದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ ಇದನ್ನು ಥೆಮಿಸ್‌ನವರು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಜಾನ್‌ ಮೂರ್ಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನಾಟಕ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು LIPA ವಿಭಾಗಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ<ref>{{Cite web |url=http://www.tmesistheatre.com/physicalfest/physical_fest.php |title=Tmesis Theatre Company - Physical Fest '05 |publisher=Tmesistheatre.com |date= |accessdate=2010-08-03 |archive-date=2010-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101114164125/http://www.tmesistheatre.com/physicalfest/physical_fest.php |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಇವು ನಗರದಲ್ಲಿನ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ರಂಗಮಂದಿರಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಪಾಯರ್‌, ಎವರಿಮ್ಯಾನ್, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ಪ್ಲೆಹೌಸ್‌, ನೆಪ್ಚೂನ್‌, ರಾಯಲ್‌ ಕೋರ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಯುನಿಟಿ ರಂಗಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಎವರಿಮ್ಯಾನ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ಲೆಹೌಸ್‌ಗಳು ಒಂದೇ ಕಂಪನಿಯ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="everymanplayhouse">{{Cite web|url=http://www.everymanplayhouse.com/|title=Everyman & Playhouse|accessdate=2007-04-23}}</ref><ref name="unitytheatre">{{Cite web|url=http://www.unitytheatreliverpool.co.uk/|title=Unity Theatre Liverpool|accessdate=2007-04-23}}</ref> ಎರಡೂ ವಿಭಾಗಗಳೂ ಅವರ ಸ್ವಂತ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web|author=Catherine Jones |url=http://www.liverpoolecho.co.uk/liverpool-news/local-news/2009/07/24/28m-liverpool-everyman-theatre-redevelopment-gets-green-light-with-12-8m-grant-100252-24227969/ |title=News - Liverpool Local News - £28m Liverpool Everyman theatre redevelopment gets green light with £12.8m grant |publisher=Liverpool Echo |date=2009-07-24 |accessdate=2010-08-03}}</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ== {{Ref improve section|date=January 2010}} [[File:Victoria Building, University of Liverpool - geograph.org.uk - 209212.jpg|thumb|right|ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್]] [[File:LJMU Byrom Street.jpg|thumb|ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಜಾನ್ ಮೂರ್ಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಜೇಮ್ಸ್ ಪಾರ್ಸೊನ್ಸ್ ಕಟ್ಟಡ]] ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ವಿವಿಧ ನಮೂನೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯಾತೀತ ದೇಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, [[ಜ್ಯೂಯಿಶ್,]] ಮತ್ತು [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]] ಚರ್ಚ್‌ಗಳೆಲ್ಲದರಿಂದಲೂ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಶಿಕ್ಷಣವು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಉಪಲಬ್ದವಿರುವದಿಲ್ಲ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಹತ್ವದ ಈ ಮೊದಲಿನ ಶಾಲೆಯು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಬ್ಲೂ ಕೋಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಗಿದ್ದು, 1708 ರಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಾರ್ಥ ಸೇವಾ ಶಾಲೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಬ್ಲೂ ಕೋಟ್ ಶಾಲೆಯು ಇಡೀ ನಗರದಲ್ಲಿಯೇ ಶೇಕಡಾ ನೂರರಷ್ಟು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಜಿಸಿಎಸ್‌ಇ(GCSE) ಯ A*-C ದರ್ಜೆಯ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಜಿಸಿಎಸ್‌ಇ(GCSE) ಫಲಿತಾಂಶದ ಪ್ರಕಾರ ದೇಶದ್ಲಲಿಯೇ ಮೂವತ್ತನೇ ಅತ್ಯತ್ತಮ ಶಾಲೆಯೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಸರಾಸರಿ ಅಂಕಗಳಿಕೆಯು A/AS ಶ್ರೇಣಿಯ 1087.4 ರಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/education/07/school_tables/secondary_schools/html/341_gcse_lea.stm|title=Secondary schools in Liverpool|accessdate=2008-01-10 | work=BBC News}}</ref> ಇನ್ನಿತರ ಗಮನೀಯವಾದ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಶಾಲೆಗಳೆಂದರೆ, 1840 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಕಾಲೆಜ್ ಮತ್ತು 1620 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಮರ್ಚೆಂಟ್ ಟೇಲರ್‍ ಸ್ಕೂಲ್.<ref name="liverpoolcollege">{{Cite web|url=http://www.liverpoolcollege.org.uk/|title=Liverpool College|accessdate=2007-04-23}}</ref> ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಶಾಲೆಯು, ನಗರದ ವೆಸ್ಟ್ ಡರ್ಬಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಾಕರಣ ಶಾಲೆಗಳಾದ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಕಾಲೇಜಿಯೇಟ್ ಗಳು 1980 ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆದರೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ನಿಖರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿವೆ. ಬೆಲ್ಲೆರೈವ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಕಾಲೇಜು 2007 ರಲ್ಲಿ ಜಿಸಿಎಸ್‌ಇ ಫಲಿತಾಂಶದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಗರದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ,ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಜಾನ್ ಮೋರಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಹೋಪ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. ಎಡ್ಜ್ ಹಿಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಎಡ್ಜ್ ಹಿಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ಇದು ನೈರುತ್ಯ ಲಾನ್ಸ್‌ಶೈರ್‌ನ ಓರ್ಮ್‌‌ಸ್ಕಿರ್ಕ್‌ ಎಂಬಲ್ಲಿದೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆಟ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ(LIPA) ಮೂಲವೂ ಕೂಡಾ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಆಗಿದೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 1881ರಲ್ಲಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. 1884ರಲ್ಲಿ ಫೆಡರಲ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಯಿತು. 1903 ರಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಮಸೂದೆ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಚಾರ್ಟರ್‍ ಮೂಲಕ ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿ ತನ್ನದೇ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿತು. ಇದು ಬಯೋಕೆಮೆಸ್ಟ್ರಿ,ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‍,ಸಿವಿಕ್ ಡಿಸೈನ್,ವೆಟರ್ನರಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಗರ ಆದ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪದವಿ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಹೋಪ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು, ಈ ಹಿಂದೆ 1844 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದ ಮೂರು ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 2005 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವೆಂಬ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದು ಕೇವಲ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/education/higher/liverpool-hope--europes-only-ecumenical-university--is-resisting-the-urge-to-expand-454872.html|title=Liverpool Hope – Europe's only ecumenical university – is resisting the urge to expand|work=The Independent|first=Lucy|last=Hodges|date=28 June 2007|accessdate=8 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090611040923/http://www.independent.co.uk/news/education/higher/liverpool-hope--europes-only-ecumenical-university--is-resisting-the-urge-to-expand-454872.html|archivedate=11 June 2009}}</ref> ಇದು ಚೈಲ್ಡ್‌ವಾಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಟಾಗಾರ್ಟ್ ಅವೆನ್ಯೂದ ಎರಡೂ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತು ಮತ್ತು ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗವಾದ ಕಾರ್ನರ್‌ಸ್ಟೋನ್‌ನಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಟ್ರೋಲಿಕಲ್ ಮೆಡಿಸಿನ್, ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇಂದು ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ ಪದವಿ ನಂತರದ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದ, ಹಗೆತನ ವಿರೋಧಿ ಸಂಪುಟ ಹೊಂದಿರುವ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2007}} ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಜಾನ್ ಮೂರಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಈ ಮೊದಲು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು 1992 ರಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿತು. ಲಿಟ್ಲ್‌ವುಡ್ಸ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಪೋಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ರಿಟೇಲ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪೋಷಕರಾದ ಸರ್‍ ಜಾನ್ ಮೂರಸ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮೊದಮೊದಲು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನಿಂದ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೊಳಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ನಗರವು ಲಿವರರಪೂಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಇದು [[ಬರ್ಟೋನ್]] ಮನೋರ್‍, ಮತ್ತು ವ್ಹಿರೋನ್ ಪೆನಿನ್‌ಸುಲಾದಲ್ಲಿನ ಬರ್ಟೋನ್‌ ಹತ್ತಿರದ, ಹಿರಿಯರ ವಸತಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಜೆವಿಷ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ಗಳಿವೆ. ಎರಡೂ ಕಿಂಗ್ ಡೇವಿಡ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಕಿಂಗ್ ಡೇವಿಡ್‌ ಸ್ಕೂಲ್, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ಗಳು ಹೈ ಸ್ಕೂಲು ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್ ಡೇವಿಡ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕಿಂಗ್ ಡೇವಿಡ್ ಕಿಂಗರ್‌ಗಾರ್ಟನ್ ಕೂಡಾ ಇದೆ ಮತ್ತು ಹರಾಲ್ಡ್‌ ಹೌಸ್‌ನ ಸಮುದಾಯ ಕೇಂದ್ರದ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಕೂಲ್‌ಗಳು,ಚೈಲ್ಡ್‌ವಾಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಹರಾಲ್ಡ್‌ ಹೌಸ್‌ನ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿರುವ ಕಿಂಗ್ ಡೇವಿಡ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸಿನಗೋಗ್ ಚೈಲ್ಡ್‌ವಾಲ್‌ ಸಿನಾಗೋಗ್ ನ ನಂತರದ ಬಾಗಿಲಂತೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ==ಕ್ರೀಡೆ== [[File:View of inside Anfield Stadium from Anfield Road Stand.jpg|thumb|right|ಆನ್ ಫಿಲ್ಡ್, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಎಫ್.ಸಿಯ ಮೂಲಸ್ಥಳ]] ಎವರ್‌ಟನ್‌ನ [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌|ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್]]ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಮತ್ತು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಎಫ್.ಸಿಗೆ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ನಗರವು ತಾಯ್ನೆಲವಾಗಿದೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ನಗರವು 1888 ರಲ್ಲಿ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ನಂತರದಿಂದ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ಉನ್ನತ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ನಗರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಎರಡೂ ನಗರಗಳ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕ್ರೀಢಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಟ ಆಡುತ್ತವೆ. ಎವರ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ಗಳೆರಡೂ 1992 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ [[ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌|ಪ್ರೀಮಿಯರ್‍ ಲೀಗ್]] ಪಂದ್ಯ ಆಡುತ್ತಿವೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಎರಡು ವೃತ್ತಿಪರ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಎವರ್ಟನ್ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳು 1878ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದವು ಮತ್ತು 1892 ರ ವರೆಗೆ ಗುಡಿಸನ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದವು. ಯಾವಾಗ ಇವುಗಳು ಆನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಮೈದಾನದಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಯಿತೋ, ಆಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಎವರ್ಟನ್, ಒಂಬತ್ತು ಬಾರಿ ಲೀಗ್ ಛಾಂಪಿಯನ್ ಆಯಿತು ಮತ್ತು ಐದು ಬಾರಿ ಎಫ್ ಎ ಕಪ್ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಬಾರಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಪ್ ವಿನ್ನರ್‍ ಆಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.southportreporter.co.uk/239/southportreporter239-main.shtml |title=ಸೌಥ್‌ ಪೋರ್ಟ್ ರಿಪೋರ್ಟರ್ |access-date=2011-05-17 |archive-date=2011-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110812142255/http://www.southportreporter.co.uk/239/southportreporter239-main.shtml |url-status=dead }}</ref> ಅದರ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ಹ್ಯಾರಿ ಕ್ಯಾಟರಿಕ್ ಮತ್ತು ಹೋವಾರ್ಡ್ ಕೆಂಡಾಲ್ ಅವರುಗಳು. ಹಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಟಗಾರರು ಎವರ್ಟನ್ ಅಂಗಿಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರುಗಳು, ಡಿಕ್ಸಿ ಡೀನ್(ಯಾರು ಒಂದೇ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ 60 ಗೋಲ್ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೋ ಅವರು),ಟಾಮಿ ಲಾವ್ಟನ್, ಬ್ರೇನ್ ಲಾಬೋನ್, ರೇ ವಿಲ್ಸನ್, ಅಲನ್ ಬಾಲ್ (ಯಾರು 1966 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಗೆಲ್ಲುವ ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೋ ಅವರು), ನೆವಿಲ್ಲೇ ಸೌತ್‌ಹಾಲ್, ಆಂಡಿ ಗ್ರೇ, ಗ್ರೇ ಲೈನ್‌ಕರ್‍, ಆಂಡ್ರೇ ಕಾಂಚೆಲ್ಕಿಸ್, ಡೇವ್ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಮತ್ತು [[ವೇಯ್ನ್ ರೂನಿ|ವೇನ್ ರೂನೇ]] ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 18 ಲೀಗ್ ಟೈಟಲ್‌ಗಳನ್ನು, ಏಳು ಎಫ್ ಎ ಕಪ್, ಏಳು ಲೀಗ್ ಕಪ್, ಐದು [[ಯುಇಎಫ್ಎ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಪ್]]ಮತ್ತು ಮೂರು ಯುಇಎಫ್‌ಎ ಕಪ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದರ ಮೂಲಕ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ತಂಡಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳು 1892 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡವು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ತಿ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು, ತಾವು ಹುಟ್ಟುವ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಆನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲೇ ಕಳೆದವು. ಇದು ಮೊದಲು ಎವರ್ಟನ್‌ ತಂಡಕ್ಕೆ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಹಿಂದೆ ಇದೇ, ಎವರ್ಟನ್‌ನ ತಾಯ್ನೆಲವಾಗಿತ್ತು. ಲಿರ್‌ಪೂಲ್, 1962 ರ ವರೆಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ತುತ್ತತುದಿಯ ಸ್ಥಾನಮಾನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಮತ್ತು ಬಿಲ್‌ ಶಾಂಕ್ಲಿ, ಬೋಬ್ ಪೈಯಸ್‌ಲಿ,ಜೋ ಫಾಗನ್, ಕೆನ್ನಿ ಡಾಲ್ಗ್ಲಿಷ್(ಇವರು ಕ್ಲಬ್‌ನ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಆಟಗಾರರೂ ಕೂಡಾ ಆಗಿದ್ದರು), ಗರಂಡ್ ಹೌಲಿಯರ್‍, ರಫೀಲ್ ಬೆನಿಟೆಝ್ ಮತ್ತು ರೋಯ್ ಹೋಡ್ಸನ್ ಅವರುಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಪ್ರಸಿದ್ದ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಆಟಗಾರರು,ಬಿಲ್ಲಿ ಲಿಡ್ಡೆಲ್, ಇಯಾನ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್, ರೋಜರ್ ಹಂಟ್, ರೋನ್ ಯೀಟ್ಸ್, ಎಮ್ಲಿನ್ ಹ್ಯೂಜಸ್, ಕೆವಿನ್ ಕೀಗನ್, ಇಯಾನ್ ರಶ್, ಗ್ರೀಮ್ ಸೌನೆಸ್, ರೋಬ್ಬೀ ಫೌಲರ್‍,ಮತ್ತು [[ಸ್ಟಿವನ್ ಗೆರಾರ್ಡ್|ಸ್ಟೆವನ್ ಗೆರಾರ್ಡ್]] ಅವರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆದಾಗಿಯೂ ಕ್ಲಬ್, 1985 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ದುರ್ಘಟನೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಬೆಲ್ಜಿಯಮ್‌ನ [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್|ಬ್ರುಸ್ಸೆಲ್‌]]ನ ಹೇಸೆಲ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ, ಯುರೊಪಿಯನ್ ಕಪ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಢಾಂಗಣದ ಮೇಲ್ಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಪಂದ್ಯ ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ 39 ವೀಕ್ಷಕರ ದುರ್ಮರಣ ನಡೆಯಿತು.(ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕೂಡಾ ಜೆವೆಂಟಸ್ ಬೆಂಬಲಿಗರಾಗಿದ್ದರು) ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗಾಗಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಆವೃತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. (ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ತಂಡವು ಇನ್ನೊಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಕಾಯಬೇಕಾಯಿತು ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಪುನಃ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು). ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದ ನಂತರ 94 ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು, ಶೆಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಹಿಲ್ಸ್‌ಬೊರೋ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಎಫ್ ಎ ಕಪ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ನುಜ್ಜುಗುಜ್ಜಾಗಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಈ ದುರಂತವು, 1990 ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ವಿಭಾಗದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿನ ನಿಂತುಕೊಂಡು ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಎತ್ತರದ ಮೇಲ್ಗಟ್ಟುಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಶೀಪಾರಸ್ಸಿನ ವರದಿಯನ್ನು ಟೇಲರ್‌ ಅವರು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. [[File:3rd Hole, Open 2006.jpg|thumb|left|ದಿ ರಾಯಲ್ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಗಾಲ್ಫ್ ಕ್ಲಬ್, ಹೊಯ್‌ಲೇಕ್]] ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಶತಮಾನ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಎರಡೂ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಆಧಾರದ ಕ್ಲಬ್ಬುಗಳು ಹೊಸ ಮೈದಾನಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡವು. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್, ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಟಾನ್‌ಲೇ ಪಾರ್ಕ್ ಬಳಿ ಹೊಸ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ರಚಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಜನೆ ಹಾಕಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎವರ್ಟನ್, ಕಿಂಗ್ ಡೊಕ್‌‍ನ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟದಿಂದ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಕಿರ್ಕ್‌ಬೈನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮೈದಾನ ರಚಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಳ ಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. 2007ರಲ್ಲಿ ನಗರಕ್ಕೆ,ಎವರ್ಟನ್ ಟೈಗರ್‍ ತಂಡದ ಪ್ರವೇಶದೊಂದಿಗೆ ವೃತ್ತಿಪರ [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌|ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌]]ನ ಆಗಮನವಾಯಿತು. ಎವರ್ಟನ್ ಟೈಗರ್‍ ತಂಡವನ್ನು ಈಗ ಮೆರ್ಸೆ ಟೈಗರ್‍ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಈ ತಂಡ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಆಡಿತು. ಕ್ಲಬ್ಬು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಎವರ್ಟನ್ ಎಫ್ ಸಿ ಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗ ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ''ಟೋಕ್ಸ್‌ಟೆಥ್ ಟೈಗರ್‌'' ಗಳ ಯುವಜನ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ 1,500 ಯುವ ಜನರನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Tigers">{{Cite web|url=http://www.uktvslam.tv/page/SlamLogin/BBLNews/0,,10023~1054720,00.html|title=Liverpool Toxteth Tigers website|accessdate=2008-05-02|archive-date=2012-08-05|archive-url=https://archive.ph/20120805170220/http://www.uktvslam.tv/page/SlamLogin/BBLNews/0,,10023~1054720,00.html|url-status=dead}}</ref> 2007–08 ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಟೈಗರ್‌ಗಳು, ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಎಖೋ ಅರೇನಾದಲ್ಲಿ ಆಡುವ ಮೊದಲು, ಗ್ರೀನ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಟಾಪ್ ಲೀಗ್ ಆಡಿದವು. 2009–10 ನೇ ಸಾಲಿನ ನಂತರ ಎವರ್ಟನ್‌ ಎಫ್ ಸಿ ಯು, ಟೈಗರ್‌ಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಮೆರ್ಸೆ ಟೈಗರ್ಸ್ ಎಂಬುದಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅವುಗಳ ಸಮೀಪದ ವೃತ್ತಿಪರ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳೆಂದರೆ, ಛೆಸ್ಟರ್‌ನ ಆಚೆಗಿರುವ ಛೆಸ್ಟರ್‍ ಜೆಟ್ಸ್ ತಂಡವಾಗಿದೆ.{{convert|18|mi|km}} ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯವು ಲಾನ್‌ಶೈರ್‍ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಜೊತೆಗೆ ಆಗಾಗ ಆಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಲಾನ್‌ಶೈರ್‍ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಐಗ್‌ಬರ್ತ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪಂದ್ಯ ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೆಪ್ಟೋನ್‌ನ ನೆರೆಯ ಪೌರಗ್ರಾಮವಾದ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಐನ್‌ಟ್ರೀ ರೇಸ್‌ಕೋರ್ಸ್ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕುದುರೆ ಓಟದ ಪಂದ್ಯ,ಗ್ರಾಂಡ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ತಾಯ್ನೆಲವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಎಪ್ರಿಲ್‌ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುದುರೆ ಓಟದ ಪಂದ್ಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕುದುರೆ ರೇಸಿಗೆ ಹೊರತಾಗಿ,1950 ಮತ್ತು 1960ರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗ್ರಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಒಳಗೊಂಡು, ವಾಹನಗಳ ರೇಸು(ಓಟದ ಪಂದ್ಯ) ಕೂಡಾ ಆಯೋಜನೆಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. [[File:Earl of Derby Stand and Aintree Racecourse.JPG|thumb|right|ದಿ ಅರ್ಲ್ ಆಪ್‌ ಡರ್ಬಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌- ಏನ್‌ಟ್ರೀ ರೇಸ್‌ಕೋರ್ಸ್; ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ನ ಮೂಲ]] ವ್ಹೇವರ್‌ಟ್ರೀ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಸೆಂಟರ್‌ನ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಕೂಡಾ ಒಂದು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಗಿದೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್, ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಕೋಂಟೆ, ಅಲಾನ್ ರುಡ್‌ಕಿನ್ ಮತ್ತು ಪೌಲ್ ಹೋಡ್ಕಿನ್‌ಸನ್ ಅವರುಗಳು ಉನ್ನತ ಪರಿಣಿತಿ ಹೊಂದಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿರುವ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪಾರ್ಕ್ ರೋಡ್ ಜಿಮ್ನಾಸ್ಟಿಕ್ ಕೇಂದ್ರವು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ದಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸ್ವಿಮ್ಮಿಂಗ್ ಕ್ಲಬ್ಬು ಕಳೆದ 11 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 8, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪೀಡೋ ಲೀಗ್ ಛಾಂಪಿಯನ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದಿವೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಯುಕೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾದ ವ್ಹೇವರ್‌ಟ್ರೀ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಸೆಂಟರ್‌ನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="development">{{Cite web|url=http://sportsdevelopment.liverpool.gov.uk/index.asp|title=Liverpool Sports Development website|accessdate=2007-04-23|archive-date=2007-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20070207084915/http://sportsdevelopment.liverpool.gov.uk/index.asp|url-status=dead}}</ref> ರೆಡ್ ಟ್ರೈಯಾಂಗಲ್ ಕರಾಟೆ ಕ್ಲಬ್‌ಗೆ ಕೂಡಾ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ತಾಯ್ನೆಲವಾಗಿದೆ. ರೆಡ್ ಟ್ರೈಯಾಂಗಲ್ ಕರಾಟೆ ಕ್ಲಬ್‌, ಇದು 1990 ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪಟ್ಟುಗಳ ಕುರಿತು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ ಮತ್ತು ಸಂಡರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಶೊಟೊಕನ್ ಛಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಜಯಗಳಿಸಿದೆ. ಲುಮಿನರೀಸ್‌ಗಳು; ಸೆನ್ಸೀ ಕೆನೋಸ್ಯೂಕ್ ಎನೋಡಾ, ಸೆನ್ಸೀ ಫ್ರಾಂಕ್ ಬ್ರೆನ್ನನ್, ಸೆನ್ಸೀ ಓರ್ಮಿ ವ್ಹೀಸ್, ಸೆನ್ಸೀ ಡೆಕೆಲ್ ಕೆರೆರ್‍, ಸೆನ್ಸೀ ಆಂಡಿ ಶೆರ್ರೀಸ ಮತ್ತು ಸೆನ್ಸೀ ಟೆರ್ರೀೋ ಓನಿಯಲ್ ಅವರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ದರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ರುಗ್‌ಬೈ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿ ಜನರಿಗಾಗಿ ನಗರದಲ್ಲೇ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ವೃತ್ತಿಪರ ತಂಡಗಳ ಕೊನೆಯ ಹೆಸರು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ನಗರದ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದು 1960 ರಿಂದಲೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್, 1857 ರಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಂದಿನಿಂದಲೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹಳೆಯದಾದ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ತಂಡವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಅವುಗಳು 1986 ರಲ್ಲಿ, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸೇಂಟ್ ಹೆಲೆನ್ಸ್‌ ನಿಂದ ಸೇಂಟ್ ಹೆಲೆನ್ಸ್ ಆರ್‌ಯುಎಫ್‌ಸಿ ಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.liverpoolsthelensrugby.co.uk/page9.html|title=A Brief History of Liverpool St Helens|accessdate=2008-09-08|archive-date=2009-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090223144711/http://www.liverpoolsthelensrugby.co.uk/page9.html|url-status=dead}}</ref> ಸೆಪ್ಟೋನ್‌ನ ಬ್ಲಂಡೆಲ್‌ಸ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಹಾಟರ್‌ಲೂ ರಗ್ಬಿ ಕ್ಲಬ್ ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 1882 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಈಗ 2 ನೇ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಿಯ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯ ಆಡುತ್ತಿದೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್, ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಈಗಲೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರೀಢೆಯಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್-ವ್ಹಾಲ್ಸ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮೆ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಟ್ರೋಜಾನ್ಸ್‌ಗಳು ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಗಿದೆ. ದಿ ರಾಯಲ್ ಲಿವರ್‌ ಪೂಲ್ ಗೋಲ್ಫ್ ಕ್ಲಬ್ ವೈರಾಲ್ ಪೆನಿನ್‌ಸುಲಾದ ಹೋಯ್‌ಲೆಕ್ ನಗರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸ್ತಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಮುಕ್ತ ಛಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು 2008ರ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ. 1983ರಲ್ಲಿ ವ್ಹಾಕರ್‍ ಕಪ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕೂಡಾ ಇದು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. ===ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು=== ತಮ್ಮ ಭೂಮಾಲೀಕನ ವಿರುದ್ಧದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ಎವರ್ಟನ್‌ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದ ನಂತರದಲ್ಲೇ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕ್ಲಬ್ ರಚನೆಯಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 1892ರಿಂದ ಆನ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌‌ ಆಡಲಾರಂಭಿಸಿತು. 1970ರಿಂದ ಮೈದಾನವು ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವಾಗತೊಡಗಿದ್ದರೂ ಲಿವರ್ ಪೂಲ್ ಸುಮಾರು 116 ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದರೂ ಇನ್ನೂ ಆಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದು 1992ರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪ್ರಮುಖ ಆಸನಗಳ ಸೇವೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿತ್ತು. ಸ್ಪಿಯೋನ್ ಕಾಪ್ (1994/1995ರ ವೇಳೆಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಕೂರಬಲ್ಲ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತ್ತು) ಬಯಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಮಹಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ನೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅಭಿಮಾನಿ ಜನರ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು ಜಗತ್ತಿನಾಧ್ಯಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಆನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ 4 ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಯುಇಎಫ್‌ಎ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಡಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 45,000 ವೀಕ್ಷಕರು ಆರಾಮವಾಗಿ ಆಸೀನರಾಗಬಲ್ಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಪುಟ್ಟದಾದ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ. ಲಿವರ್‌ಫೂಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಕೂಡಾ ಮಲ್ಟಿಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಯುವಆಟಗಾರರ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯದ ದಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[File:Goodisonview1.JPG|thumb|left|ಗೂಡಿಸನ್ ಪಾರ್ಕ್, ಇವೆಂಟನ್ ಎಫ್.ಸಿಯ ಮೂಲ]] 1892ರಲ್ಲಿ ಆನ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ನಂತರ ಎವರ್ಟನ್ ಸ್ಟಾನ್ಲೆ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಎದುರುಬದಿಗಿದ್ದ ಗೂಡಿಸನ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗೆ ನಡೆದಿತ್ತು. ಗೂಡಿಸನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನ ಫೂಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತ್ತು. ಮೋಲಿನ್ಯೂಕ್ಸ್ ( ವೋಲ್ವ್‌ನ ಮೈದಾನ) ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲೇ ತೆರೆದಿದ್ದು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಕೂಡಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ನ್ಯೂ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ನ ಸಂತ ಜೇಮ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ 1892ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೊಂಡಿದ್ದು ಆಟದ ಮೈದಾನಕ್ಕಿಂತ ತುಸು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಾತ್ರ ಆಧುನೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೈದಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಗೂಡಿಸನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಪಾರ್ಕ್ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೊಂಡ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ರೇಂಜರ್‌ಗಳು 1887 ರಲ್ಲಿ ಇಬ್ರಾಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಸುಮಾರು 3000 ಪೌಂಡ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ವಿನಿಯೋಗಿಸಿ ಮೈದಾನವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅದರ ಮೂರು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೇರವಾದ ಆಸನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಡನೆ ಮೀರ್ ಗ್ರೀನ್‌ನಲ್ಲಿ ಎವರ್ಟನ್ ಅದ್ಭುತವಾದ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ತೋರಿತು. ಶ್ರೀಯುತ ಬಾರ್ಟನ್ ಅವರು552 ಪೌಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ 4½ ಚದರ ಅಡಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವುಳ್ಳ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ವಾಲ್ಟನ್‌ನ ಕೆಲ್ಲಿ ಸಹೋದರರು 1460 ಪೌಂಡ್‌‌ಗಳಷ್ಟು ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ 4000 ಜನರಿಗಾಗಿ ಎರಡು ತೆರೆದ ಆಸನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು 3000 ಜನರಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಮುಚ್ಚಿದ ಆಸನವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದರ ಹೊರತಾಗಿ ಜಾಹೀರಾತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಇನ್ನೂ150 ಪೌಂಡ್, ಗೇಟ್ ಮತ್ತು ಶೆಡ್ ನಿರ್ಮಿಸಲು 132 ಪೌಂಡ್, 10 ಮತ್ತು 12 ತಿರುಗುಬಾಗಿಲು ಕಂಬಗಳು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ 715 ಪೌಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದವು. ತಕ್ಷಣವೇ ಮೈದಾನವು ಗೂಡಿಸನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಹೊಂದಿ ಎಫ್ಎ(ಫೂಟ್‌ಬಾಲ್ ಎಸೋಸಿಯೇಶನ್)ನ ಲಾರ್ಡ್ ಕಿನ್ನೈರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ವಾಲ್‌ರಿಂದ 1892ರ ಆಗಸ್ಟ್ 24ರಂದು ವೈಭವದಿಂದ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೊಂಡಿತು. ಆದರೆ, ಪಂದ್ಯದ ಬದಲಿಗೆ, 12,000 ಜನರು ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳ ಚಿಕ್ಕ ಸಭೆ ಮತ್ತು ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಸಂಗೀತದ ಆಯ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಸುಡುಮದ್ದು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಎವರ್ಟನ್‌ನ ಮೊದಲ ಆಟ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2, 1892ರಂದು ನಡೆದು, ಇದು ಬೋಲ್ಟನ್ ತಂಡವನ್ನು 4–2 ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿತು. ಈಗ ಅದು ಸುಮಾರು 40,000 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೀಕ್ಷಕರೆಲ್ಲರೂ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಆಸನವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 1970ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದು ಇತರ ಎರಡು ಆಸನವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಎರಡನೇ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನವೀಕರಣಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈಗ ಎರಡೂ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿಗೇ ತರುವಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದು ತಂಡಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. 2000ದಿಂದೀಚೆಗೆ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸ್ಟಾನ್ಲಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ, ಏಳು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕೆಲಸಕಾರ್ಯಗಳು ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು 60,000 ಆಸನಗಳುಳ್ಳ ಮತ್ತು 2014ರ ವೇಳೆಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿರುವ ಹೊಸ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. 1996ರಿಂದಲೇ ಎವರ್ಟನ್ ಹೊಸ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ 2003ರಲ್ಲಿ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ 55,000 ಆಸನಗಳುಳ್ಳ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಯೋಜನೆಗಳೆಂದರೆ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಗಡಿಯಿಂದಾಚೆಗಿರುವ ಕರ್ಬಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಡುವುದಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ, ಅಭಿಮಾನಿ ಜನರಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಿಂದಾಗಿ ಇದೊಂದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಚಾರವಾಗಿ ದೃಢಗೊಂಡಿತು. ಇನ್ನೊಂದು ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾನ್ಲೆ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮುಂದೆ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೊಳ್ಳಲಿರುವ ಹೊಸ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಎವರ್ಟನ್ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮೈದಾನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತು ನಡೆದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಎರಡೂ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಕೂಡಾ ಮುಂದುವರೆಸಲಿಲ್ಲ. ==ಮಾಧ್ಯಮ== ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಐಟಿವಿ ಎಂದರೆ, ಐಟಿವಿ ಗ್ರಾನಡ. 2006ರಲ್ಲಿ [[ದೂರದರ್ಶನ]] ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಹೊಸ ವಾರ್ತಾಕಚೇರಿಯನ್ನು ರಾಯಲ್ ಲಿವರ್ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಳಿಸಿತು. ಗ್ರಾನಡದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಾರ್ತೆಗಳು ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ವಾರ್ತಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ 1980 ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="itvnorthwestnews">{{Cite news|url=http://www.tv-ark.org.uk/itvnorthwest/itvnorthwestnews.html|publisher=TV Ark|title=ITV North West News|date=9 September 2006|access-date=17 ಮೇ 2011|archive-date=13 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061013002015/https://www.tv-ark.org.uk/itvnorthwest/itvnorthwestnews.html|url-status=dead}}</ref> ಬಿಬಿಸಿ ಕೂಡಾ ತನ್ನ ಹೊಸ ವಾರ್ತಾ ಕೊಠಡಿಯನ್ನು 2006 ರಲ್ಲಿ ಹಾನೋವರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತೆರೆದನು. ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಲಂಡನ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಐಟಿವಿಯ ದೈನಂದಿನ ಸಂಚಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾದ'' "ದಿಸ್ ಮಾರ್ನಿಂಗ್" '' ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಡಾಕ್‌ನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ 2002ರ ವರೆಗೆ ಬಹು ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದ ಪ್ರಸಾರಗೊಳ್ಳೂತ್ತಿತ್ತು. ಗ್ರಾನಡಾದ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಗೆ ಶಾಪ್ ಎಂಬ ಶಾಪಿಂಗ್ ವಾಹಿನಿಯು ಇತ್ತು. 2002ರಲ್ಲಿ ಇದು ಮುಚ್ಚುವವರೆಗೂ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಇದು ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ದೂರದರ್ಶನ ತಯಾರಿಕಾ ಕಂಪನಿಯ ಲೈಮ್ ಪಿಕ್ಚರ್‌ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಈಗ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಸೋಪ್ ''ಬ್ರೂಕ್ ಸೈಡ್'' ಮತ್ತು ''ಗ್ರಾಂಜ್ ಹಿಲ್‌'' ನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ಮರ್ಸೀ ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ತಳಹದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡ ಮತ್ತು 1995ರಲ್ಲಿ ವಾಹಿನಿ 4ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಈಗಿನ ಸೋಪ್ ಒಪೇರ ಹಾಲಿಓಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಕೂಡಾ ತಯಾರಿಸಿತು. ಈ ಮೂರೂ ಸರಣಿಗಳು ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಚೈಲ್ಡ್‌ವಾಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿದೆ. ನಗರವು ಬೆಳಗಿನ "ಡೈಲಿ ಪೋಸ್ಟ್" ಮತ್ತು ಸಂಜೆಯ "ಇಖೋ" ಎಂಬ ಎರಡು ದೈನಂದಿನ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎರಡೂ ಕೂಡಾ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಮಿರ್ರರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಡೈಲಿ ಪೋಸ್ಟ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ವೇಲ್ಸ್‌ ಸಹಿತ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು. ಯುಕೆ ಯ ಮೊದಲ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮಾತ್ರವಾಗಿದ್ದ ವಾರ್ತಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯಾದ ಸೌತ್‌ಪೋರ್ಟ್ ರಿಪೋರ್ಟರ್ (ಸೌತ್ ಪೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಮರ್ಸಿ ರಿಪೋರ್ಟ್) ಕೂಡಾ ನಗರದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ, ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ಮರ್ಸಿಸೈಡ್, ಜ್ಯೂಸ್ ಎಫ್‌ಎಮ್ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಸಿಟಿ 96.7, ಸಿಟಿ ಟಾಕ್ 105.9 ಅಂತೆಯೇ, ಮ್ಯಾಜಿಕ್ 1548 ಕೂಡಾ. ಕೊನೆಯ ಮೂರು ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳು ರೇಡಿಯೋ ಸಿಟಿ ಟವರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು ನಗರದ ಎರಡು ಪ್ರಧಾನ ಚರ್ಚುಗಳು (ಕೆತಡ್ರಲ್) ದಿಗಂತದೆತ್ತರದಲ್ಲಿ ರಾರಾಜಿಸುತ್ತಿವೆ. ಮ್ಯಾಗಜಿನ್ "ನರ್ವ್" ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಪುನರ್ವಿಮರ್ಷೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಇಂಡಿಮೀಡಿಯಾ ಸಹ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಹಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಸಹ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>[http://www.filminfocus.com/article/movie_city__liverpool ಮೂವಿ ಸಿಟಿ:ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113155808/http://www.filminfocus.com/article/movie_city__liverpool |date=2010-01-13 }} ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್ ಫೋಕಸ್, 10 ನವೆಂಬರ್ 2009</ref> ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು.<ref name="Ten facts about Liverpool" /><ref>[https://www.theguardian.com/uk/1999/nov/08/davidward ಸಿಟಿ ಫೈಟ್ಸ್ ಟು ಪ್ರಿಸರ್ವ್ ಸ್ಟಾರ್ ಕ್ವಾಲಿಟಿ] ಗಾರ್ಡಿಯನ್, 8 ನವೆಂಬರ್ 1999</ref> 2008ರ ಎಮ್‌ಟಿವಿ ಯುರೋಪ್ ಸಂಗೀತ ಅವಾರ್ಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಅತಿಥೇಯ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ==ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== {{Main|List of people from Merseyside|List of bands from Merseyside}} ==ಲಿವರ್‌ಫೂಲ್ ಕುರಿತಾದ ಹೇಳಿಕೆಗಳು== * "ಲೈರ್‌ಪೋಲ್, ಅಲಿಯಾಸ್ ಲಿವರ್‌ಪೋಲ್, ಕಲ್ಲುಹಾಸಿನ ಪಟ್ಟಣ ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್‌ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಅರಮನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಡರ್ಬೆಯ ಅರ್ಲ್ ಕಲ್ಲಿನ ಮನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ. ಐರಿಶ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಬಂದಹಾಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು... ಲಿವರ್ ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಲಿವರ್ ಪೋಲ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಉತ್ತಮ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಐರಿಷ್‌ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವವರು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ..." – ಜಾನ್ ಲೆಲಾಂಡ್‌ (ಆಂಟಿಕ್ವಾರಿ), '' ಇಟಿನರಿ'', c. 1536–39 * " ಲಿವರ್ ಪೂಲ್ ಇದು ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅದ್ಭುತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು... ಕೆಲವೇ ಶಬ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುವುದಾದರೆ ಇಂಗ್ಲಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಅದರಂತೆ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವೆಂದರೆ ಇದೊಂದೆ." ಡೆನಿಯನ್ ಡೆಫೊ – ''ಎ ಟೂರ್ ಥ್ರೋ ದ ಹೋಲ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್'', 1721–26 * "ಇಂಗ್ಲಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾನು ನೋಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ಶುಚಿಯಾದ, ಉತ್ತಮ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು." – ಜಾನ್ ವೆಸ್ಲೆ. ''ಜರ್ನಲ್'', 1755 * "ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದುರ್ಬಾಗ್ಯವಂತರಿಂದ ಮುಖಬಂಗ ಅನುಭವಿಸಲು ಬಂದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಲು ಕೂಡಾ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಜನರ ರಕ್ತದಿಂದ ಒದ್ದೆಯಾಗಿದೆ." ನಟ ಜಾರ್ಜ್ ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ಕುಕ್ (1756–1812) ಲಿವರ್‌ಫೂಲ್ ಭೇಟಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಈತ ಕುಡಿದು ಒಂದು ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿದ್ದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾದಾಗ ಲಿವರ್ ಫೂಲ್ ಕುರಿತಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ.<ref>{{Cite web|url=http://www.channel4.com/history/microsites/T/timeteam/2008/liverpool/liverpool-cameo.html |title=Time Team &#124; Archaeology &#124; Channel 4 &#124; Tony Robinson |publisher=Channel 4 |date=2008-04-21 |accessdate=2010-04-15}}</ref> * "ಈ ನಗರವು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ಇನ್ನೊಂದು ವೆನಿಸ್ ನಗರದಂತಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಸಂತಸಪಡಿಸುವ ಹಾಗೂ ಅದ್ಭುತ ಪರಿವಾರದ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜ ಮನೆತನದ ಹೆಮ್ಮೆಯನ್ನು ಕಾಣುವ ಬಯಕೆಯುಳ್ಳವರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ... ಈ ಹಳ್ಳಿಯು, ಈಗ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಒಂದು ಯಾವತ್ತೂ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವಂತಹ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಿದೆ." ಥಾಮಸ್ ಎರ್ಸ್ಕೈನ್, 1st ಬ್ಯಾರೂನ್ ಎರ್ಸ್ಕಿನ್, 1791 * "ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಹೆಚ್ಚುಗಾರಿಕೆ ಏನೆಂದರೆ ಅದು ನನ್ನೆಲ್ಲ ನಿರೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸುಳ್ಳಾಗಿಸಿ ಅದರ ಸತ್ಯತೆಯು ಹೆಚ್ಚುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ."-ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್, ''ಭಾಷಣ'', 184 * "ಲಿವರ್ ಫೂಲ್....ಪ್ರಪಂಚದ ವಿಸ್ಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಯುರೋಪ್‌ನ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಪಂಚದ ನಗರವಾಗಿದ್ದು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಹೊಂದದ್ದಾಗಿದೆ.” – ''ಇಲ್ಲಿಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಲಂಡನ್ ನ್ಯೂಸ್'', 15 ಮೇ 1886 * "ಲಿವರ‍್ಪೂಲ್ ಇದು "ಜೀವನದ ಪೂಲ್"– ಸಿ.ಜಿ.ಯೂಂಗ್, ''ಮೆಮೊರಿಸ್, ಡ್ರೀಮ್ಸ್, ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್'', 1928 * "ಇದರ ಕೇಂದ್ರವು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಇದು ಒತ್ತಡ ಹೇರುವ, ಯಾವುದೋ ರಹಸ್ಯ ಹೊಂದಿರುವಂತಹ ನಗರದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ...ಈಗ ನಾವು ನಗರದ ಹೃದಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ ಮತ್ತು ಕತ್ತಲು ಕೂಪದ ಹೃದಯಭಾಗದಂತಿದೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ನಗರದಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ. ಅದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವಂತಹ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಮುದ್ರ ನೆಲೆ ಇದ್ದು ಲಂಡನ್ ಅನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎರಡನೇ ಸಮುದ್ರ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲುಗಳ ರಾಶಿಯೇ ಅದನ್ನು ಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಕೂಡಾ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಸರಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಬೆಳಕನ್ನು ಚೆಲ್ಲಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ..." – ಜೆ.ಬಿ.ಪ್ರಿಸ್ಟ್ಲೆ, ''ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಜರ್ನಿ'', 1934 * "...ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಉನ್ನತಿ ಹೊಂದುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗತವಾದಲ್ಲಿ ಇದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ತಡೆ ಇರುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾಗೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾದುದಾಗಿದೆ. ಇದು ಲಂಡನ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಲ್ಯಾಂಚ್‌ಶೈರ್‌ನ ಯಾವ ಕಡೆಯೂ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ: ಈ ಹೋಲಿಕೆಯು ಹೊರದೇಶಗಳಾದ –ಡಬ್ಲಿನ್ ಅಥವಾ ಬೋಸ್ಟನ್, ಅಥವಾ ಹ್ಯಾಮ್‌ಬರ್ಗ್‌." – ಇಯಾನ್ ನಾರಿನ್, ''ಬ್ರಿಟನ್ ಚೇಂಜಿಂಗ್ ಟೌನ್‌'', 1967 ==ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== ===ಅವಳಿ ನಗರಗಳು=== ಲಿವರ್ ಪೂಲ್ ಇದು ಈ ಮುಂದಿನ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ<ref>{{Cite web|url=http://www.liverpool.gov.uk/Community_and_living/Twinning/index.asp|title=Liverpool City Council: twinning|accessdate=2007-11-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050409023931/http://www.liverpool.gov.uk/Community_and_living/Twinning/index.asp|archivedate=2005-04-09|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://spl.camara.rj.gov.br/spldocs/pl/2003/pl1488_2003_004271.pdf|title=Declara cidades-irmãs as cidades do Rio de Janeiro e de Liverpool|accessdate=2011-03-02|archive-date=2009-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090326223751/http://spl.camara.rj.gov.br/spldocs/pl/2003/pl1488_2003_004271.pdf|url-status=dead}}</ref>: {{div col|colwidth=}} * [[Surabaya]], Indonesia (2017) * [[Birmingham, Alabama]], United States (2015) * [[Cologne]], Germany (1952) * [[Dublin]], Ireland (1997) * [[Johor Bahru]], Malaysia * [[Medan]], Indonesia * [[Penang]], Malaysia * [[Rio de Janeiro]], Brazil (2003) * [[Shanghai]], China (1999) {{div col end}} ===ಸ್ನೇಹದ ಕೊಂಡಿಗಳು=== ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಇದು ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ನಗರಗಳೊಂದಿದೆ ಹೊಂದೆದೆ (ಯಾವುದೇ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರದೆ)<ref>{{Cite web|url=http://old.liverpool.gov.uk/Community_and_living/Twinning/index.asp|title=Liverpool City Council: Twinning - Friendship links}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: * {{Flag icon|France}} '''Givenchy-lès-la-Bassée''', [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]]'''' * {{Flag icon|Canada}} '''ಹ್ಯಾಲಿಫಾಕ್ಸ್''', [[ಕೆನಡಾ]]'''' * [43] '''ಹವಾನಾ''', [[ಕ್ಯೂಬಾ]]'''' * {{Flag icon|Argentina}} '''ಲಾ ಪ್ಲಾಟಾ''', [[ಅರ್ಜೆಂಟೀನ|ಅರ್ಜಂಟೀನಾ]]'''' * {{Flag icon|US}} '''ಮೆಂಫಿಸ್''', [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುಎಸ್]]'''' * {{Flag icon|Japan}} '''ಮಿನಾಮಿಟಾನ್''', [[ಜಪಾನ್]]'''' * {{Flag icon|Italy}} '''ನ್ಯಾಪಲ್ಸ್''', [[ಇಟಲಿ]]'''' * {{Flag icon|US}} '''[[ನ್ಯೂ ಒರ್ಲೀನ್ಸ್|ನ್ಯೂ ಒರ್ಲಿಯಾನ್ಸ್]]''', [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುಎಸ್]]'''' * {{Flag icon|Ukraine}} '''ಒಡೆಸ್ಸಾ''', [[ಯುಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೈನ್]]'''' * {{Flag icon|Italy}} '''ಪೊನ್ಸಾಕ್ಕೊ''', [[ಇಟಲಿ]]'''' * {{Flag icon|Romania}} '''Râmnicu Vâlcea''', [[ರೊಮಾನಿಯ|ರೊಮಾನಿಯಾ]]'''' * {{Flag icon|Chile}} '''Valparaíso''', [[ಚಿಲಿ]]'''' ===ಇತರೆ ಕೊಂಡಿಗಳು=== ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಇತರ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ ಸಂಬಂದ ಹೊಂದಿದೆ: * {{Flag icon|US}} '''[[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]]''', [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುಎಸ್]] – ಫ್ರಿಡಮ್ ಆಪ್ ದಿ ಸಿಟಿ-ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್'' – ಆಗಸ್ಟ್ 2003'' * {{Flag icon|Latvia}} '''ರಿಗಾ''', ಲಾಟ್ವಿಯಾ – ಲೆಟರ್ ಆಫ್ ಇಂಟೆಂಟ್ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು'' – ಮಾರ್ಚ್ 2003'' * {{Flag icon|Norway}} '''ಸ್ಟಾವೆಂಜರ್''', [[ನಾರ್ವೇ|ನಾರ್ವೆ]] – ಲೆಟರ್ ಆಫ್ ಇಂಟೆಂಟ್ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದು'' –ಜೂನ್ 2004'' ===ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದೂತಾವಾಸಗಳು=== * {{Flag icon|Cape Verde}} ಕೇಪ್ ವರ್ಡಿಯನ್ ದೂತಾವಾಸ * {{Flag icon|Hungary}} ಹಂಗೇರಿ ದೂತಾವಾಸ * {{Flag icon|Italy}} ಇಟಲಿ ದೂತಾವಾಸ * {{Flag icon|Netherlands}} ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ದೂತಾವಾಸ * {{Flag icon|Norway}} ನಾರ್ವೇ ದೂತಾವಾಸ * {{Flag icon|Sweden}} ರಾಯಲ್ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ದೂತಾವಾಸ * {{Flag icon|Thailand}} ರಾಯಲ್ ಥಾಯ್ * {{flag icon|United States}} ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ದೂತಾವಾಸ (ಮುಂಚಿನ) ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌== {{Portal|North West England}} * 1911 ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಜನರಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ * 2008 ಯುರೋಪಿಯನ್ ಅಮೆಚ್ಯೂರ್ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ಸ್ * ಲಾ ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್, ದೊಡ್ದದಾದ ಒಂದು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಜೇಡವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡಿತು. * ಬಿಗ್ ಡಿಗ್ (ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್) * [[:ವರ್ಗ:Culture in Liverpool|ಲಿವರ‍್ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] * ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಿನೆಮಾಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಶೋಗಳು * ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಾರ್ಡನ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ * ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಕೋಟೆ * ವಿಲಿಯಮ್‌ಸನ್ ಸುರಂಗಗಳು * ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ * ಎವರ್ಟನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ * ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಕೋರ್ಟ್, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ== * [https://archive.org/stream/liverpool00scot#page/n7/mode/2up ''ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್'' ],ಡಿಕ್ಸಾನ್ ಸ್ಕಾಟ್, 1907 * [https://archive.org/stream/historyofliverpo00muiruoft#page/n9/mode/2up ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್'' ], ರಾಮ್ಸೆ ಮ್ಯೂರ್, 1907 * [https://archive.org/stream/bygoneliverpool00muiruoft#page/n9/mode/2up ''ಬೈಗಾನ್ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್'' ], ರಾಮ್ಸೆ ಮ್ಯೂರ್‌, 1913 * ''ಬೈಗಾನ್ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್'', ಡೇವಿಡ್ ಕ್ಲೆನ್ಸಿ, 2008. ISBN 978-1-4357-0897-6 * ''ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ 800'', ಜಾನ್ ಬೆಲ್ಚಾಮ್, 2006. ISBN 978-1-84631-035-5 * ''ಚೈನಿಸ್ ಲಿವರ್‌ಪುಡ್ಲಿಯಾನ್ಸ್'', ಮರಿಯಾ ಲಿನ್ ವೊಂಗ್, 1989. ISBN 978-1-871201-03-1 * ''ರೈಟಿಂಗ್‌ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್: ಎಸ್ಸೇಸ್ ಆಂಡ್ ಇಂಟರ್‌ವ್ಯೂಸ್'', -ಸಂಪಾದನೆ- ಮೈಕೆಲ್ ಮರ್ಫಿ ಮತ್ತು ರೀಸ್ ಜೋನ್ಸ್, 2007. ISBN 978-1-84631-073-7 ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌‌== ===ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು=== {{Reflist|2}} ===ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ=== *{{Cite book|last=Hughes |first=Quentin |title=Liverpool: City of Architecture |publisher=[[Bluecoat Press]] |year=1999 |isbn=1-872568-21-1}} *{{Cite book|author=Liverpool City Council |title=Maritime Mercantile City: Liverpool |publisher=[[Liverpool University Press]] |year=2005 |isbn=1-84631-006-7}} *{{Cite book|last=Moscardini |first=Anthony |title=Liverpool City Centre: Architecture and Heritage |url=https://archive.org/details/liverpoolcitycen0000mosc |publisher=[[Bluecoat Press]] |year=2008 |isbn=978-1904438649}} *{{Cite book|last=Nicholls |first=Robert |title=Curiosities of Merseyside |publisher=[[Sutton Publishing]] |year=2005 |isbn=978-0-7509-3984-3}} *{{Cite book|last=Sharples |first=Joseph |title=Pevsner Architectural Guides: Liverpool |url=https://archive.org/details/liverpool0000shar |publisher=[[Yale University Press]] |year=2004 |isbn=0-300-10258-5}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌‌== {{Commons category}} {{Wikinews|:ವರ್ಗ:Liverpool|Liverpool}} * [http://www.liverpoolpictorial.co.uk/ ಲಿವರ‍್ ಪೂಲ್ ಚಿತ್ರಗಳು] * [http://www.liverpool.gov.uk/ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060328002145/http://www.liverpool.gov.uk/ |date=2006-03-28 }} * [http://www.liverpool08.com/ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನ ಅಧಿಕೃತ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಲ್ಚರ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070405123257/http://www.liverpool08.com/ |date=2007-04-05 }} * [http://www.visitliverpool.com/ ಅಧಿಕೃತ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳ ಸೈಟ್‌] * [http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConNarrative.61 ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಹೆಸರುಗಳ ಹುಟ್ಟು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121127045958/http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConNarrative.61 |date=2012-11-27 }} * {{wikivoyage|Liverpool}} {{Liverpool related articles}} {{Liverpool}} {{Merseyside}} {{NW England}} {{UK cities}} {{Metropolitan counties and metropolitan districts}} {{25 largest settlements in the UK by urban core population}} {{European Capital of Culture}} {{World Heritage Sites in the United Kingdom}} {{Liverpool B&S}} {{Coord|53.4|N|3|W|region:GB_source:enwiki-osgb36(SJ437905)|display=title}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್]] [[ವರ್ಗ:1922ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಾಯುವ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ನಗರಗಳು‌]] [[ವರ್ಗ:ಯೂರೋಪ್‌ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಾನಗರದ ವಿಭಾಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮರ್ಸಿಸೈಡ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಜನನಿಬಿಡ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬಂದರು ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮರ್ಸಿಸೈಡ್‌ನಲ್ಲಿಯ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಂಡ್‌ನಲ್ಲಿಯ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸೈಟ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಸೇರಿದ ಲೇಖನಗಳು (ಯುಕೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌)]] [[ವರ್ಗ:ವಾಯುವ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:NUTS 3 ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್‌ನ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] px5yo9uirnub9ptysfvzy8wxlsw17no 0 30351 1382994 1364430 2026-08-15T17:42:10Z Hariprasad Shetty10 87270 1382994 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಧರ ಮೆನನ್ | image = Vyloppilli.jpg | caption = ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಧರ ಮೆನನ್ | birth_date = {{Birth date|1911|5|11|df=y}} | birth_place = ಕಳೂರು, ಕೊಚ್ಚಿ, ಭಾರತ | death_date = {{Death date and age|1985|12|22|1911|5|11|df=y}} | death_place = ಕೇರಳ, ಭಾರತ | occupation = ಕವಿ, ಲೇಖಕ | language = ಮಲಯಾಳಂ | nationality = ಭಾರತೀಯ | genre = ಕಾವ್ಯ | spouse = ಭಾನುಮತಿ ಅಮ್ಮ | notable_works = ''ಕുടിയൊഴിക്കൽ'', ''കന്നിക്കൊയ്ത്ത്'', ''മാമ്പഴം'', ''മകരക്കൊയ്ത്ത്'', ''കൈപ്പവല്ലരി'', ''വിട'' | awards = ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br />ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br />ಒಡಕ್ಕುಳಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br />ವಯಲಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ }} '''ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಧರ ಮೆನನ್''' (11 ಮೇ 1911 – 22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1985) ಅವರು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯ ಕವಿ ಮತ್ತು ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ''ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ'' ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಕಾವ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನ, ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಚಿತ್ರಣ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ''ಕുടിയൊഴിക്കൽ'', ''കന്നിക്കൊയ്ത്ത്'', ''മാമ്പഴം'', ''മകരക്കൊയ്ത്ത്'', ''കൈപ്പവല്ലരി'' ಮತ್ತು ''വിട'' ಸೇರಿವೆ.<ref name="enwiki">{{cite web |title=Vyloppilli Sreedhara Menon |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Vyloppilli_Sreedhara_Menon |website=English Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> ಅವರು [[ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಒಡಕ್ಕುಳಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ವಯಲಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಾಹಿತ್ಯ ಗೌರವಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು.<ref name="sahitya">{{cite web |title=Sahitya Akademi Awards |url=https://www.sahitya-akademi.gov.in/awards/akademi%20samman_suchi.jsp |website=Sahitya Akademi |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಜೀವನ == ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಧರ ಮೆನನ್ ಅವರು 11 ಮೇ 1911ರಂದು ಕೊಚ್ಚಿಯ ಕಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಚೇರನೆಲ್ಲೂರು ಕೊಚ್ಚುಕುಟ್ಟನ್ ಕಾರ್ತ ಮತ್ತು ನಾಣಿಕುಟ್ಟಿ ಅಮ್ಮ ಅವರ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಸಾನ್ ಅವರಿಂದ ಪಡೆದ ನಂತರ ಕಳೂರಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಎರ್ನಾಕುಳಂನ ಸೇಂಟ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂದುವರಿಸಿ 1927ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.<ref name="enwiki"/> ಅವರು ಎರ್ನಾಕುಳಂನ [[ಮಹಾರಾಜಾಸ್ ಕಾಲೇಜು]]ಯಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಮದ್ರಾಸ್‌ನ ಸೈದಾಪೇಟ್ ತರಬೇತಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಟಿ. ಪದವಿ ಪಡೆದರು. 1931ರಲ್ಲಿ ಕಂದಸ್ಸಂಕಡವು ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.<ref name="enwiki"/> == ಶಿಕ್ಷಕ ವೃತ್ತಿ == ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಅವರು ಕೇರಳದ ವಿವಿಧ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರ ಶಿಕ್ಷಕ ವೃತ್ತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 20 ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. 1966ರಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಲ್ಲೂರಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರಾಗಿ ಸೇವೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದರು.<ref name="enwiki"/> ಅವರು ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರಾಗಿದ್ದ ಶಾಲೆಯನ್ನು ನಂತರ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ '''ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಧರ ಮೆನನ್ ಸ್ಮಾರಕ ಸರ್ಕಾರಿ ವೊಕೇಶನಲ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ''' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರು 1936ರಿಂದ 1966ರವರೆಗೆ ಒಲ್ಲೂರಿನ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.<ref name="school">{{cite web |title=Vailoppilli Sreedhara Menon Memorial Government Vocational Higher Secondary School |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Vailoppilli_Sreedhara_Menon_Memorial_Government_Vocational_Higher_Secondary_School |website=English Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಸಾಹಿತ್ಯ ಜೀವನ == ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಧರ ಮೆನನ್ ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಅನುಭವಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಭಾವನೆಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವರ ಕಾವ್ಯವು ಪರಂಪರೆಯ ಕಾವ್ಯಶೈಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಾನುಭವವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿತು. ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ಕೇರಳದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರು ಪ್ರಗತಿಪರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಳವಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಹ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="enwiki"/> ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಅವರು ಕೇರಳದ ಕಲಾವಿದರು, ಲೇಖಕರು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಾಸಕ್ತರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ '''ಪುರೋಗಮನ ಕಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಘಂ'''ದ ಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="enwiki"/> ಅವರು [[ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಸಹ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸಂಘಟನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರವರ್ಥಕ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘದ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.<ref name="enwiki"/> == ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು == ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಧರ ಮೆನನ್ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ: * ''കന്നിക്കൊയ്ത്ത്'' (ಕನ್ನಿಕ್ಕೊಯ್ತ್ತು) * ''കുടിയൊഴിക്കൽ'' (ಕುಡಿಯೊಝಿಕ್ಕಲ್) * ''മാമ്പഴം'' (ಮಾಂಬಳಂ) * ''മകരക്കൊയ്ത്ത്'' (ಮಕರಕೊಯ್ತ್ತು) * ''കൈപ്പവല്ലരി'' (ಕೈಪ್ಪವಲ್ಲರಿ) * ''വിട'' (ವಿಡ) * ''കണ്ണീർപ്പാടം'' (ಕಣ್ಣೀರ್ಪಾಡಂ) * ''കടൽക്കാക്കകൾ'' (ಕಡಲ್ಕಾಕ್ಕಕள்) * ''വിത്തും കൈക്കോട്ടും'' (ವಿತ್ತും ಕೈക്കೊಟ್ಟും) * ''ഓണപ്പാട്ടുകാർ'' (ಓಣಪ್ಪಾಟ್ಟುಕಾರ್) * ''കുരുവികൾ'' (ಕರುವಿಗಳು) * ''മിന്നാമിനുങ്ങ്'' (ಮಿನ್ನಾಮಿನುಂಗ್) * ''പച്ചക്കുതിര'' (ಪಚ್ಚಕ್ಕುತಿರ) * ''മുകുളമാല'' (ಮುಕುಳಮಾಲ) * ''കൃഷ്ണമൃഗങ്ങൾ'' (ಕೃಷ್ಣಮೃಗಂಗಳ್) * ''കാവ്യലോക സ്മരണകൾ'' (ಕಾವ್ಯಲೋಕ ಸ್ಮರಣಕள்) * ''ചരിത്രത്തിലെ ചാരുദൃശ്യം'' (ಚರಿತ್ರತ್ತಿಲೆ ಚಾರು ದೃಶ್ಯಂ) * ''അന്തിചായുന്നു'' (ಅಂತಿಚಾಯುನ್ನು) ಅವರ ಕೃತಿಗಳ ಸಮಗ್ರ ಸಂಕಲನಗಳು ಮತ್ತು ಆಯ್ದ ಕವನಗಳೂ ನಂತರ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ.<ref name="enwiki"/> == ''ಮಾಂಬಳಂ'' == ''ಮಾಂಬಳಂ'' (ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣು) ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿಯವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಕವನದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯ, ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಲಯಾಳಂ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕವನವು ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="enwiki"/> == ''ವಿಡ'' == ''ವಿಡ'' ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ 1971ರ [[ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ದೊರೆಯಿತು. ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ 1971ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಕಾವ್ಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ''Vida'' ಕೃತಿಗಾಗಿ ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಧರ ಮೆನನ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="sahitya"/> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಧರ ಮೆನನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. {| class="wikitable" ! ವರ್ಷ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ! ಕೃತಿ / ವಿಭಾಗ | | --------------------------------- | | 1964 | | [[ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | | ''കൈപ്പവല്ലരി'' — ಕಾವ್ಯ | | - | | 1971 | | [[ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | | ''വിട'' — ಕಾವ್ಯ | | - | | 1971 | | ಒಡಕ್ಕುಳಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | | — | | - | | 1981 | | ವಯಲಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | | — | | } | ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಕಾವ್ಯ ವಿಭಾಗದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ''Kayppavallari'' ಕೃತಿಗಾಗಿ 1964ರಲ್ಲಿ ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಧರ ಮೆನನ್ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆತಿರುವುದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref name="kerala">{{cite web |title=Kerala Sahitya Akademi Award for Poetry |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kerala_Sahitya_Akademi_Award_for_Poetry |website=English Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> 1971ರಲ್ಲಿ ''Vida'' ಕೃತಿಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆಯಿತು. ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="sahitya"/> == ಇತರ ಕೃತಿಗಳು == ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಕಾವ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಇತರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬರಹ ಬರೆದಿದ್ದರು. ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ''ಋಷ್ಯಶೃಂಗനും അലക്സാണ്ടറും'' ಎಂಬ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ''ഹിമവന്റെ പുത്രികൾ'' ಎಂಬ ಕಥೆಯೂ ಸೇರಿವೆ. ಅವರ ಆತ್ಮಕಥನಾತ್ಮಕ ಕೃತಿಯಾಗಿ ''കാവ്യലോക സ്മരണകൾ'' ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="enwiki"/> ಅವರ ''സഹ്യന്റെ മകൻ'' ಎಂಬ ಕವನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ 1982ರಲ್ಲಿ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="enwiki"/> == ನಿಧನ == ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಧರ ಮೆನನ್ ಅವರು 22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1985ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಾವ್ಯಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಕವಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name="enwiki"/> == ಪರಂಪರೆ == ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿಯವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೇರಳದ ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಕಾವ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳ ಚಿತ್ರಣ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿರುವ '''ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಭವನ'''ವೂ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="commons">{{cite web |title=Category:Vyloppilli Sreedhara Menon |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Vyloppilli_Sreedhara_Menon |website=Wikimedia Commons |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಚಿತ್ರಗಳು == <gallery> Vyloppilli.jpg|ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಧರ ಮೆನನ್ Vyloppilly Sreedhara Menon.jpg|ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಧರ ಮೆನನ್ ಅವರ ಚಿತ್ರ Vyloppilli Ssamskrithi Bhavan, Thiruvananthapuram, Kerala, India.JPG|ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿರುವ ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಭವನ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Vyloppilli_Sreedhara_Menon Wikimedia Commons — ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಧರ ಮೆನನ್] * [https://www.sahitya-akademi.gov.in/awards/akademi%20samman_suchi.jsp ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ — ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಟ್ಟಿ] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Vyloppilli_Sreedhara_Menon ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ — Vyloppilli Sreedhara Menon] [[ವರ್ಗ:1911ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:1985ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಕವಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:20ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಕವಿಗಳು]] 89111fv9bmd6mwvsre62op49eptkfkq 0 30570 1383098 1368740 2026-08-16T09:14:07Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383098 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = village |native_name = ಹಣಮಸಾಗರ |other_name = ಹಾಲಸಾಗರ |latd = 16.1833 |longd = 75.7000 |state_name = ಕರ್ನಾಟಕ |district = [[ವಿಜಯಪುರ]] |taluk_names = [[ವಿಜಯಪುರ]] |nearest_city = [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] |parliament_const = [[ವಿಜಯಪುರ]] |assembly_const = [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] |leader_title = |leader_name = |altitude= 100 |population_as_of = 2011 |population_total = 1,435 |population_density = 200 |area_magnitude = 9 |area_total = 3000 |area_telephone = 08355 |postal_code = 586125 |vehicle_code_range = KA-28 |website = }} ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಗ್ರಾಮ ಹಾಗೂ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ಗ್ರಾಮವು [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] - [[ಯರಗಟ್ಟಿ]] ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ - ೫೫ರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ [[ವಿಜಯಪುರ]]ದಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೦ ಕಿ. ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಚರಿತ್ರೆ== [[File:Shree Vedamurty Shivayya Mahaswamiji.jpg|thumb|ಶ್ರೀ ವೇದಮೂರ್ತಿ ಶಿವಯ್ಯ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಜಿ, ಬಬಲಾದಿ]] ಗ್ರಾಮದ ಶ್ರೀ ಕರಿಗಿರಿ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು ಕಳೆದ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತ ಇದೆ. ಅವರದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಭಾವಚಿತ್ರವಿದ್ದು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಜುಲೈ/ಅಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರೆ ಜರುಗುವುದು. ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಬಬಲಾದಿ ಶ್ರೀ ಸದಾಶಿವ ಶಾಖಾ ಮಠವನ್ನು 1995ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಬಬಲಾದಿ ಪರಂಪರೆಯ ಶ್ರೀ ಕರಗಿರಿ ಸಂಗಮ ಶಿವಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಮಠವಿದೆ. ==ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣ== ಗ್ರಾಮವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ 16* 32' 10"x ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು 75* 31' 19" ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ==ಹವಾಮಾನ== * <big>ಮಳೆಗಾಲ-ಚಳಿಗಾಲ-ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ</big>ದಲ್ಲಿ ಹವಾಗುಣವು ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ 43°C ವರೆಗೆ(ಮೇನಲ್ಲಿ), ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ 8°C ವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. * <big>ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ</big> - 35°C-42°C (ಫೆಬ್ರುವರಿ, ಮಾರ್ಚ, ಏಪ್ರೀಲ್ ಮತ್ತು ಮೇ ತಿಂಗಳು) * <big>ಚಳಿಗಾಲ</big> - 19°C-28°C (ಅಕ್ಟೂಬರ್, ನವೆಂಬರ್, ಡಿಶೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಜನೇವರಿ ತಿಂಗಳು) * <big>ಮಳೆಗಾಲ</big> - 18°C-32°C ( ಜೂನ್, ಜೂಲೈ, ಅಗಷ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳು) * <big>ಮಳೆ</big> - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆಯು 300 - 600 ಮಿಮಿ ಗಳಷ್ಟು ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. * <big>ಗಾಳಿ</big> - ಗಾಳಿಯ ವೇಗ 18 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ್), 19 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂಲೈ)ಹಾಗೂ 17 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್)ನಲ್ಲಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ. [http://www.onefivenine.com/india/villages/Bijapur-District/Bijapur/Hanamasagar ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದ ಹವಾಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಈ ತಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ] ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ(2011) ಸುಮಾರು 1,435 ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 730 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 705 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಸುಮಾರು 1000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [http://www.census2011.co.in/data/village/599131-hanumasagar-karnataka.html ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿವರ] [https://www.ceokarnataka.kar.nic.in/FR2019new/CodeCaputer1.aspx?field1=.%2fKannada%2fAC029%2fAC0290203.pdf ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ] ==ಕಲೆ== ಲಾವಣಿ ಪದ, ಡೊಳ್ಳಿನ ಪದ, ಗೀಗೀ ಪದ, ಹಂತಿ ಪದ ಮತ್ತು ಮೊಹರಮ ಹೆಜ್ಜೆ ಕುಣಿತದ ಪದಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== [[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]] ಅಪ್ಪಟ <big>ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ</big> ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪುರುಷರು ದೋತ್ರ, ನೆಹರು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ರುಮಾಲು(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಮಹಿಳೆಯರು <big>ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ</big>ಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಆಹಾರ (ಖಾದ್ಯ)== ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಜೋಳ. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಹಾಗೂ ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. <big>ಜವಾರಿ</big> ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. <big>ವಿಜಯಪುರದ ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ</big>, ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣೆ ಬದನೆಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ==ಕೃಷಿ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಶತ 90 ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಕಾಲುವೆ, ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಬ್ಬು, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ), ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು, ಪಪ್ಪಾಯ, ಅರಿಶಿನ, ನೆಲಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ), ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ದಾಳಿಂಬೆ, ಗೋಧಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ==ಕಾಲುವೆ== [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯ [[ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು]]ಯಿಂದ ಮುಳವಾಡ ಏತ ನೀರಾವರಿ ಕಾಲುವೆಯಿದ್ದು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೃಷಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ==ಉದ್ಯೋಗ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ 90% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿಯು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಧಾನ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೇಕೆ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ. ==ಬೆಳೆಗಳು== <big>ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ , ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ <big>ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು</big> ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಕಬ್ಬು, ದಾಳಿಂಬೆ, ನಿಂಬೆ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಅರಿಸಿಣ, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ) ಮತ್ತು ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ) ಇತ್ಯಾದಿ. <big>ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಬದನೆಕಾಯಿ, ಟೊಮ್ಯಾಟೊ, ಹೀರೇಕಾಯಿ, ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ, ಗೆಣಸು, ಗಜ್ಜರಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಮೊಲಂಗಿ, ಅವರೆಕಾಯಿ, ಪಡವಲಕಾಯಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ಮೆಂತೆ ಪಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕೊತಂಬರಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಸಸ್ಯ ವರ್ಗ== ಆಲದ ಮರ, ಬೇವಿನ ಮರ, ಜಾಲಿ ಮರ, ಮಾವಿನ ಮರ ಮತ್ತು ಅರಳಿ ಮರ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಪ್ರಾಣಿ ವರ್ಗ== ತೋಳ, ನರಿ, ಹಾವು, ಮೊಲ, ನವಿಲು, ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ, ಗುಬ್ಬಿ, ಕಾಗೆ ಮತ್ತು ಕೋಗಿಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ನೀರಾವರಿಯಿಂದಾಗಿ ಗ್ರಾಮದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ==ನಾಟಕ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಪೌರಾಣಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮದ ಕಲಾವಿದರಾದ ಚಿಕ್ಕಯ್ಯ ಮಠಪತಿಯವರು ಪ್ರಮುಖ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ==ಧರ್ಮಗಳು== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ]] ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಧರ್ಮದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ==ಭಾಷೆಗಳು== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ <big>ಕನ್ನಡ</big>. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ [[ಉರ್ದು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಾರೆ. ==ದೇವಾಲಯಗಳು== * ಶ್ರೀ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಹಣಮಸಾಗರ * ಶ್ರೀ ಕರಿಗಿರಿ ಸಂಗಮ ಶಿವಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಪುಣ್ಯಾಶ್ರಮ, ಹಣಮಸಾಗರ * ಶ್ರೀ ಹಣಮಂತ ದೇವಾಲಯ, ಹಣಮಸಾಗರ ==ಮಸೀದಿ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ಖಾಜಾ ಬಂದೇನವಾಜ ದರ್ಗಾ ಹಾಗೂ ಮಸೀದಿ ಇದೆ. ==ಹಬ್ಬಗಳು== ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಶ್ರೀ ಕರಿಗಿರಿ ಸಂಗಮ ಶಿವಲಿಂಗೇಶ್ವರರ ಪಾರಮಾರ್ಥೀಕೋತ್ಸವ, ಶ್ರೀ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆ, ಶ್ರೀ ಪಾಂಡುರಂಗ ಸಪ್ತಾಹ(ದಿಂಡಿ), ಕಾರ ಹುಣ್ಣುಮೆ, ಯುಗಾದಿ, ದಸರಾ, ದೀಪಾವಳಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಓಕುಳಿ, ಉರಸು ಹಾಗೂ ಮೊಹರಮ್ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಸಂಘಟನೆಗಳು== <big>ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಘಟನೆಗಳು</big> * ಶ್ರೀ ಗಜಾನನ ಯುವಕ ಮಂಡಳಿ, ಹಣಮಸಾಗರ * ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಸ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಯುವಕ ಮಂಡಳಿ, ಹಣಮಸಾಗರ ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯು 1955ರಲ್ಲಿ ಸ್ಠಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ 1ನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ 8ನೇ ತರಗತಿವರೆಗೆ 150ರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ್ಳಿದ್ದಾರೆ. * <big>ಶಾಲೆಯ ಪಕ್ಷಿನೋಟ</big> [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ವಿಜಯಪುರ]] ತಾಲೂಕಿನ ಸುಕ್ಷೇತ್ರ ಹಣಮಸಾಗರ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈ ಶಾಲೆಯು ದಿನಾಂಕ : 05/06/1947 ರಲ್ಲಿ ಮಂಜೂರಾತಿ ಆದೇಶವಾಯಿತು. ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ದಿನಾಂಕ:15-08-1947 ರಂದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕ ದಿನದಂದು ಸ್ವಾತಂತ್ಯೋತ್ಸವ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಶಾಲೆಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸರಸ್ವತಿ ಪೂಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಶಾಲೆಯ ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ 147 ಇದ್ದು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯು ಶಿಕ್ಷಕರ ಮಂಜೂರಾತಿ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಶ್ರೀ ಓ.ಗು.ಪೂಜಾರಿ ಶಿಕ್ಷಕರು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಊರಿನ ಚಂದ್ರ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದನೇ ತರಗತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅದೇ ಚಂದ್ರ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸತತ 08 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಶಾಲೆ ನಡೆದು 1955ರಲ್ಲಿ ಈಗಿನ ಪ್ರಸಕ್ತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಯ ಮೊದಲನೆಯ ಕೋಣೆಯು ಶ್ರೀ ಈರಬಸಯ್ಯಾ ಮಠಪತಿ ಇವರ ಭೂದಾನದಿಂದ ದೊರೆತ 20 ಗುಂಟೆ ಜಾಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಎರಡನೆಯ ಕೋಣೆಯು 1985ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕ್ರಮೇಣ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ OBB, DPEP ಮತ್ತು SSA ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 8 ಕೋಣೆಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿವೆ. *<big>ಶಿಕ್ಷಕರು</big> ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆಯಿಲ್ಲದೆ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಓ.ಗು.ಪೂಜಾರಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ನಿಧನದ ನಂತರ ಸದರಿ ಶಾಲೆಗೆ ಕಂಬಾಗಿಯ ಶ್ರೀ ದೇವೇಂದ್ರ ಬಡಿಗೇರ, ಶ್ರೀ ಕೆಂಗನಾಳ, ಶ್ರೀ ಚಲುವಾದಿ, ಜೈನಾಪೂರದ ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ, ಶ್ರೀ ಲಚ್ಚಪ್ಪ ತೊನಶ್ಯಾಳ(ಗುಣದಾಳ), ದೇವರಗೆಣ್ಣೂರಿನ ಶ್ರೀ ಮೋದೀನ್ ಕೋಲ್ಹಾರ, ಶ್ರೀಮತಿ ಆರ್.ಆರ್.ಪಾಟಿ, ಶ್ರೀ ಎಸ್.ಎಮ್. ಏಳಗಿ, ಶ್ರೀಮತಿ ರಾಯಣ್ಣವರ, ಶ್ರೀಮತಿ ಜಯಶ್ರೀ ಚಲ್ಲಾ, ಶ್ರೀ ಎನ್.ಎಲ್.ರಾಠೋಡ, ಶ್ರೀ ಎಸ್.ಎ.ಬಿರಾದರ, ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್.ಎಮ್.ಸುನಗದ(ಕಾಖಂಡಕಿ), ಶ್ರೀಮತಿ ಕೋರಿ, ಶ್ರೀ ಎಸ್.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ(ಸಾರವಾಡ), ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್.ಎಚ್.ನದಾಫ್, ಶ್ರೀಮತಿ ದೇಗಿನಾಳ, ಶ್ರೀ ತಳವಾರ, ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸದರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಶಿಕ್ಷಕರುಗಳು. ಪ್ರಸ್ತುತ(2017) ಸದರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಹೊಸಮನಿ, ಶ್ರೀಮತಿ ಏ.ವ್ಹಿ. ದೇಶಮುಖ, ಶ್ರೀ ಆರ್.ಎ.ಗಂಗೂರ ಅವರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಶಾಲೆಯು 1947 ರಿಂದ 1978 ರವರೆಗೆ 01 ರಿಂದ 04 ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಇದ್ದದ್ದು, 1979ನೇ ಸಾಲಿನಿಂದ 1998 ರವರೆಗೆ 01ರಿಂದ 06ನೇ ವರ್ಗದವರೆಗೆ ತರಗತಿಗಳು ಇದ್ದವು. ನಂತರ 1999 ರಲ್ಲಿ 7ನೇ ವರ್ಗ ಪ್ರಾಂಭವಾಯಿತು. ನಂತರ 2004/05ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 8ನೇ ತರಗತಿಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. *<big>ಹಳೆಯ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು</big> ಈ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿದ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 6 ಜನ ಇಂಜಿನಿಯರ್, ಒಬ್ಬರು ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ, ಒಬ್ಬರು ಹೆಸ್ಕಾಂನಲ್ಲಿ ಲೈನಮ್ಯಾನಯಾಗಿ, ಅದೇ ತೆರನಾಗಿ ಮಿಲಿಟರಿಯಲ್ಲಿ 9 ಜನರು, ಪೋಲಿಸ್ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು, ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ 4 ಜನ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ 6 ಜನ ಹಾಗೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಇಲಾಖೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಶಾಲೆಯ ಏಳಿಗೆಗಾಗಿ ಯುವಕರು ಪಾಲಕರು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಹೊಂದಲು, ಚೈತನ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ <big>ಪರಮ ಪೂಜ್ಯ ವೇದಮೂರ್ತಿ ಶ್ರೀ ಶಿವಯ್ಯಾ ಮಹಾ ಸ್ವಾಮಿಗಳು</big> ಬಬಲಾದಿ ಮಠ ಹಣಮಸಾಗರ ಇವರ ಕೃಪಾಶೀರ್ವಾದ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. *<big>ಬೇಸಿಗೆ ಸಂಭ್ರಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ</big> ಕಳೆದ 2010-2016 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಶಾಲೆಯ ದಾಖಲಾತಿ ಹಾಜರಾತಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಾ ಬಂದು ಕೇವಲ 62 ಮಕ್ಕಳು ಮಾತ್ರ 1ರಿಂದ 8ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸರಕಾರವು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಂತಹ <big>ಬೇಸಿಗೆ ಸಂಭ್ರಮ</big>ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಶಾಲೆಯ ಮಕ್ಕಳು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಈ ಯೊಜನೆಯು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದುವ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಬೇಸಿಗೆ ಸಮಯವನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೆ ಕಳೆಯದೆಯೇ ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಯ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಇಲ್ಲಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಆಟ-ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರೀಯವಾಗಿ ಬೆರೆತು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿಯೂಟ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಭೋಧನೆ, ಶಾಲಾ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿ ಪ್ರತಿ ದಿನವು ಶಾಲೆಗೆ ಬರಲು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸದರಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಶಿಕ್ಷ್ಕಕರು ಸಹ ಬೇಸಿಗೆ ಸಂಭ್ರಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರೆರಿತರಾಗಿ ಆಕರ್ಷಕ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಪಾಲಕರು, ಪೋಷಕರು ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳವರು, ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸಹ, ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು ಗುಣಾತ್ಮಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವದನ್ನು ಮನಗಂಡ ಪಾಲಕರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಒದುವದು ಬೇಡ ಎಂದು ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯಿಂದ, ತಮ್ಮೂರಿನ ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿಸುವ ಹಂಬಲವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ ಈ ಶಾಲೆಗೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಮುಂದಾದರು. [http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=29030505702 ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಹಣಮಸಾಗರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251009090527/https://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=29030505702 |date=2025-10-09 }} ==ಸಾಕ್ಷರತೆ== ಗ್ರಾಮದ ಸಾಕ್ಷರತೆ(2011) ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು 66.37%ರಷ್ಟಿದ್ದು. ಅದರಲ್ಲಿ 76.37% ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ 55.63% ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ==ರಾಜಕೀಯ== ಗ್ರಾಮವು [[ಬಬಲೇಶ್ವರ ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ವಿಜಯಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಹಿರಿಯರಾದ ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವಪ್ಪ ಮದರಖಂಡಿಯವರು [[ವಿಜಯಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕ ಪಂಚಾಯತಿಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯರು. ಗ್ರಾಮವು [[ಕಂಬಾಗಿ]] ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿ ಹಾಗೂ [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] ಹೋಬಳಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ==ಬ್ಯಾಂಕ್== * ಪರಮ ಪೂಜ್ಯ ಶ್ರೀ ಶಿವಯೋಗೇಶ್ವರ ಸೌಹಾರ್ದ ಸಹಕಾರಿ ನಿಯಮಿತ, ಹಣಮಸಾಗರ ==ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಎಮ್.ಎಫ್.(ನಂದಿನಿ)(ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಲು ಒಕ್ಕೂಟ)ನ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ <big>ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ</big> ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ನಂದಿನಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯವು [[ವಿಜಯಪುರ]] ನಗರದ ಹತ್ತಿರವಿರುವ [[ಭೂತನಾಳ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ==ದೂರವಾಣಿ ಸಂಕೇತ== ಬಿ.ಎಸ್.ಎನ್.ಎಲ್. ಮುಖ್ಯ ದೂರವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರವು [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. * ದೂರವಾಣಿ ಸಂಕೇತ - 08355 ==ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ== ಮುಖ್ಯ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯು [[ಸಾರವಾಡ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ಉಪ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯು [[ಕಂಬಾಗಿ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. * ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ - 586125 ==ಸಾರಿಗೆ== ಗ್ರಾಮವು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ [[ವಿಜಯಪುರ]]ದಿಂದ ಸುಮಾರು 40 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರವಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮದ ರಸ್ತೆಯು [[ಕಂಬಾಗಿ]] - [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] ಮಾರ್ಗವಾಗಿ [[ವಿಜಯಪುರ]] ನಗರವನ್ನು ತಲಪುತ್ತದೆ. ==ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ== ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಎರಡು ಕಿ.ಮೀ. ಅಂತರದಲ್ಲಿ <big>ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ - 55</big> ಹಾದೂಹೋಗಿದೆ. * <big>ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ - 55</big> => [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] - [[ಕಂಬಾಗಿ]] - [[ಗುಣದಾಳ]] - [[ಗಲಗಲಿ]] - [[ಮಂಟೂರ]] - [[ಮುಧೋಳ]] == ನಕ್ಷೆ== ಗೂಗಲನಲ್ಲಿ ಹಾಲಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದ ನಕ್ಷೆ * [http://goo.gl/maps/tM6I6 ಗೂಗಲ್ ನಕಾಶೆಯಲ್ಲಿ ಹಣಮಸಾಗರ] ವಿಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದ ನಕ್ಷೆ * [http://wikimapia.org/#lang=kn&lat=16.535311&lon=75.522777&z=17&m=b ವಿಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ನಕಾಶೆಯಲ್ಲಿ ಹಣಮಸಾಗರ] ==ದಿಕ್ಕುಗಳು== <References/> {{geographic location |Center=ಹಣಮಸಾಗರ |Southwest= [[ಕೆಂಗಲಗುತ್ತಿ]] |Southeast= [[ದೇವಾಪುರ]] |West= [[ಗುಣದಾಳ]] |Northwest=[[ಬೋಳ ಚಿಕ್ಕಲಕಿ]] |Northeast=[[ಮಧಗುಣಕಿ‎]] |East=[[ಮಮದಾಪುರ]] |North=[[ಕಂಬಾಗಿ]] |South=[[ದೇವರಗೆಣ್ಣೂರ]] }} {{ಬಿಜಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜಯಪೂರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]] i3cacxaz8mxo6uc49h9avudxzv8vc9v 10 32490 1383011 1309693 2026-02-06T17:52:27Z en>Paine Ellsworth 0 per edit request on talk page - add [[WP:RCAT|rcat template]]s 1383011 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:URL]] {{Rcat shell| {{R from move}} {{R from miscapitalization}} {{R from template shortcut}} }} ab1ad4t51jahctsvs84z5poq7dlpw87 1383012 1383011 2026-08-15T18:13:57Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Url]] 1383011 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:URL]] {{Rcat shell| {{R from move}} {{R from miscapitalization}} {{R from template shortcut}} }} ab1ad4t51jahctsvs84z5poq7dlpw87 0 36855 1383100 1368765 2026-08-16T09:15:44Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383100 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = village |native_name = ಹನಮಸಾಗರ |other_name = [[ಹಾಲಸಾಗರ]] |latd = 16.1833 |longd = 75.7000 |state_name = ಕರ್ನಾಟಕ |district = [[ವಿಜಯಪುರ]] |taluk_names = [[ವಿಜಯಪುರ]] |nearest_city = [[ವಿಜಯಪುರ]] |parliament_const = [[ವಿಜಯಪುರ]] |assembly_const = [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] |leader_title = |leader_name = |altitude= 100 |population_as_of = 2011 |population_total = 1500 |population_density = 200 |area_magnitude = 9 |area_total = 3000 |area_telephone = 08355 |postal_code = 586125 |vehicle_code_range = ಕೆಎ - 28 |website = www.hanamasagar.com }} '''ಹನಮಸಾಗರ''' ಗ್ರಾಮವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ವಿಜಯಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿ ಹಾಗೂ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. [[ಹಣಮಸಾಗರ]] ಗ್ರಾಮವು [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] - [[ಯರಗಟ್ಟಿ]] ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ - 55 ರಲ್ಲಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ [[ವಿಜಯಪುರ]]ದಿಂದ ಸುಮಾರು 40 ಕಿ. ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಚರಿತ್ರೆ== [[File:Shree Vedamurty Shivayya Mahaswamiji.jpg|thumb|ಶ್ರೀ ವೇದಮೂರ್ತಿ ಶಿವಯ್ಯ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಜಿ, ಬಬಲಾದಿ]] ಗ್ರಾಮದ ಶ್ರೀ ಕರಿಗಿರಿ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು ಕಳೆದ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತ ಇದೆ. ಅವರದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಭಾವಚಿತ್ರವಿದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಜುಲೈ/ಅಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರೆ ಜರುಗುವುದು. ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಬಬಲಾದಿ ಶ್ರೀ ಸದಾಶಿವ ಮಠವನ್ನು 1995ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಗುರು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸದಾಶಿವ ಮೂರ್ತಿಗಳ ಶಾಖಾ ಮಠವಿದೆ. ==ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಗ್ರಾಮವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ 16* 32' 10"x ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು 75* 31' 19" ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ==ಹವಾಮಾನ== * <big>ಬೆಸಿಗೆ-ಚಳಿಗಾಲ</big>ದಲ್ಲಿ ಹವಾಗುಣವು ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ 43 ಡಿಗ್ರಿವರೆಗೆ(ಎಪ್ರೀಲನಲ್ಲಿ), ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ 9 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. * <big>ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ</big> - 35°C-42°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ * <big>ಚಳಿಗಾಲ</big> ಮತ್ತು * <big>ಮಳೆಗಾಲ</big> - 18°C-28°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್. * <big>ಮಳೆ</big> - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆ 300 - 600ಮಿಮಿ ಗಳಸ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ. * <big>ಗಾಳಿ</big> - ಗಾಳಿಯ ವೇಗ 18 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ), 19 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜುಲೈ)ಹಾಗೂ 17 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್) ಇರುತ್ತದೆ. [http://www.onefivenine.com/india/villages/Bijapur-District/Bijapur/Hanamasagar ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದ ಹವಾಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಈ ತಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ] ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 1500 ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 800 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 700 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಸುಮಾರು 1000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [http://ceokarnataka.kar.nic.in/ElectionFinalroll2014/PCROLL_2014/Kannada/WOIMG/AC029/AC0290176.pdf ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ] ==ಕಲೆ== ಲಾವಣಿ ಪದ, ಡೊಳ್ಳಿನ ಪದ, ಗೀಗೀ ಪದ, ಹಂತಿ ಪದ ಮತ್ತು ಮೊಹರಮ ಹೆಜ್ಜೆ ಕುಣಿತದ ಪದ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಗ್ರಾಮದ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== [[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]] ಅಪ್ಪಟ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪುರುಷರು ದೋತ್ರ, ನೆಹರು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ರುಮಾಲು(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಮಹಿಳೆಯರು ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಆಹಾರ (ಖಾದ್ಯ)== ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಜೋಳ. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಹಾಗೂ ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. ಜವಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. ವಿಜಯಪುರದ ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ , ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣೆ ಬದನೆಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ==ಕೃಷಿ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಶತ 90 ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಕಾಲುವೆ, ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಬ್ಬು, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ), ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು, ಪಪ್ಪಾಯ, ಅರಿಶಿನ, ನೆಲಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ), ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ದಾಳಿಂಬೆ, ಗೋಧಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ==ಕಾಲುವೆ== [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯ [[ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು]]ಯಿಂದ ಮುಳವಾಡ ಏತ ನೀರಾವರಿ ಕಾಲುವೆಯಿದ್ದು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೃಷಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ==ಉದ್ಯೋಗ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ 90% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿಯು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ. ==ಬೆಳೆಗಳು== ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳು ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ , ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಕಬ್ಬು, ದಾಳಿಂಬೆ, ನಿಂಬೆ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಅರಿಸಿಣ, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ) ಮತ್ತು ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ) ಇತ್ಯಾದಿ. ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳು ಬದನೆಕಾಯಿ, ಟೊಮ್ಯಾಟೊ, ಹೀರೇಕಾಯಿ, ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ, ಗೆಣಸು, ಗಜ್ಜರಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಮೊಲಂಗಿ, ಅವರೆಕಾಯಿ, ಪಡವಲಕಾಯಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ಮೆಂತೆ ಪಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕೊತಂಬರಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಸಸ್ಯ ವರ್ಗ== ಆಲದ ಮರ, ಬೇವಿನ ಮರ, ಜಾಲಿ ಮರ, ಮಾವಿನ ಮರ ಮತ್ತು ಅರಳಿ ಮರ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಪ್ರಾಣಿ ವರ್ಗ== ತೋಳ, ನರಿ, ಹಾವು, ಮೊಲ, ನವಿಲು, ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ, ಗುಬ್ಬಿ, ಕಾಗೆ ಮತ್ತು ಕೋಗಿಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ನೀರಾವರಿಯಿಂದಾಗಿ ಗ್ರಾಮದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ==ನಾಟಕ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಪೌರಾಣಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮದ ಕಲಾವಿದರಾದ ಚಿಕ್ಕಯ್ಯ ಮಠಪತಿಯವರು ಪ್ರಮುಖ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ==ಧರ್ಮಗಳು== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ]] ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಧರ್ಮದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ==ಭಾಷೆಗಳು== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ <big>ಕನ್ನಡ</big>. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ [[ಉರ್ದು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]] ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ. ಇದರೊಂದಿಗೆ [[ಹಿಂದಿ]], [[ಮರಾಠಿ]] ಹಾಗೂ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ==ದೇವಾಲಯಗಳು== * ಶ್ರೀ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಹನಮಸಾಗರ * ಶ್ರೀ ಕರಿಗಿರಿ ಸಂಗಮ ಶಿವಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಪುಣ್ಯಾಶ್ರಮ, ಹನಮಸಾಗರ * ಶ್ರೀ ಹಣಮಂತ ದೇವಾಲಯ, ಹನಮಸಾಗರ ==ಮಸೀದಿ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ಖಾಜಾ ಬಂದೇನವಾಜ ದರ್ಗಾ ಹಾಗೂ ಮಸೀದಿ ಇದೆ. ==ಹಬ್ಬಗಳು== ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಶ್ರೀ ಕರಿಗಿರಿ ಸಂಗಮ ಶಿವಲಿಂಗೇಶ್ವರರ ಪಾರಮಾರ್ಥೀಕೋತ್ಸವ, ಶ್ರೀ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆ, ಶ್ರೀ ಪಾಂಡುರಂಗ ಸಪ್ತಾಹ(ದಿಂಡಿ), ಕಾರ ಹುಣ್ಣುಮೆ, ಯುಗಾದಿ, ದಸರಾ, ದೀಪಾವಳಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಓಕುಳಿ, ಉರಸು ಹಾಗೂ ಮೊಹರಮ್ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಸಂಘಟನೆಗಳು== ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಘಟನೆಗಳು * ಶ್ರೀ ಗಜಾನನ ಯುವಕ ಮಂಡಳಿ, ಹನಮಸಾಗರ * ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಸ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಯುವಕ ಮಂಡಳಿ, ಹನಮಸಾಗರ ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಹಣಮಸಾಗರ ಶಾಲೆಯ ಪಕ್ಷಿನೋಟ [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ವಿಜಯಪುರ]] ತಾಲೂಕಿನ ಸುಕ್ಷೇತ್ರ ಹನಮಸಾಗರ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈ ಶಾಲೆಯು ದಿನಾಂಕ : 05/06/1947 ರಲ್ಲಿ ಮಂಜೂರಾತಿ ಆದೇಶವಾಯಿತು. ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ದಿನಾಂಕ:15/08/1947 ರಂದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕ ದಿನದಂದು ಸ್ವಾತಂತ್ಯೋತ್ಸವ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಶಾಲೆಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸರಸ್ವತಿ ಪೂಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಶಾಲೆಯ ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ 147 ಇದ್ದು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯು ಶಿಕ್ಷಕರ ಮಂಜೂರಾತಿ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಶ್ರೀ ಓ.ಗು.ಪೂಜಾರಿ ಶಿಕ್ಷಕರು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಊರಿನ ಚಂದ್ರ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದನೇ ತರಗತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅದೇ ಚಂದ್ರ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸತತ 08 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಶಾಲೆ ನಡೆದು 1955ರಲ್ಲಿ ಈಗಿನ ಪ್ರಸಕ್ತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಯ ಮೊದಲನೆಯ ಕೋಣೆಯು ಶ್ರೀ ಈರಬಸಯ್ಯಾ ಗು ಮಠಪತಿ ಇವರ ಭೂದಾನದಿಂದ ದೊರೆತ 20 ಗುಂಟೆ ಜಾಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಎರಡನೆಯ ಕೋಣೆಯು 1985ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕ್ರಮೇಣ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ OBB,DPEP ಮತ್ತು SSA ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 8 ಕೋಣೆಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆಯಿಲ್ಲದೆ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಓ.ಗು.ಪೂಜಾರಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ನಿಧನದ ನಂತರ ಸದರಿ ಶಾಲೆಗೆ ಕಂಬಾಗಿಯ ಶ್ರೀ ದೇವೇಂದ್ರ ಬಡಿಗೇರ, ಶ್ರೀ ಕೆಂಗನಾಳ, ಶ್ರೀ ಚಲುವಾದ, ಜೈನಾಪೂರದ ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ, ಶ್ರೀ ಲಚ್ಚಪ್ಪ ತೊನಶ್ಯಾಳ(ಗುಣದಾಳ), ದೇವರಗೆಣ್ಣೂರಿನ ಶ್ರೀ ಮೋದೀನ್ ಕೋಲ್ಹಾರ, ಶ್ರೀಮತಿ ಆರ್.ಆರ್.ಪಾಟಿ, ಶ್ರೀ ಎಸ್.ಎಮ್. ಏಳಗಿ, ಶ್ರೀಮತಿ ರಾಯಣ್ಣವರ, ಶ್ರೀಮತಿ ಜಯಶ್ರೀ ಚಲ್ಲಾ, ಶ್ರೀ ಎನ್.ಎಲ್. ರಾಠೋಡ, ಶ್ರೀ ಎಸ್.ಎ.ಬಿರಾದರ, ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್.ಎಮ್.ಸುನಗದ(ಕಾಖಂಡಕಿ), ಶ್ರೀಮತಿ ಕೋರಿ, ಶ್ರೀ ಎಸ್.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ್(ಸಾರವಾಡ), ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್.ಎಚ್.ನದಾಫ್, ಶ್ರೀಮತಿ ದೇಗಿನಾಳ, ಶ್ರೀ ತಳವಾರ, ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸದರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಶಿಕ್ಷಕರುಗಳು. ಪ್ರಸ್ತುತ(2017) ಸದರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಹೊಸಮನಿ, ಶ್ರೀಮತಿ ಏ.ವ್ಹಿ. ದೇಶಮುಖ, ಶ್ರೀ ಆರ್.ಎ. ಗಂಗೂರ ಅವರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಶಾಲೆಯು 1947 ರಿಂದ 1978 ರವರೆಗೆ 01 ರಿಂದ 04 ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಇದ್ದದ್ದು, 1979ನೇ ಸಾಲಿನಿಂದ 1998 ರವರೆಗೆ 01ರಿಂದ 06ನೇ ವರ್ಗದವರೆಗೆ ತರಗತಿಗಳು ಇದ್ದವು. ನಂತರ 1999 ರಲ್ಲಿ 7ನೇ ವರ್ಗ ಪ್ರಾಂಭವಾಯಿತು. ನಂತರ 2004/05ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 8ನೇ ತರಗತಿಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿದ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 4 ಜನ ತಂತ್ರಜ್ಞರು, ಒಬ್ಬರು ಕೃಷಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ, ಒಬ್ಬರು KEB ಯಲ್ಲಿ, ಅದೇ ತೆರನಾಗಿ ಮಿಲಿಟರಿಯಲ್ಲಿ 9 ಜನರು, ಪೋಲಿಸ್ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು, ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ 4 ಜನ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ 6 ಜನ ಹಾಗೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಇಲಾಖೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಶಾಲೆಯ ಏಳಿಗೆಗಾಗಿ ಯುವಕರು ಪಾಲಕರು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಹೊಂದಲು, ಚೈತನ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಮ ಪೂಜ್ಯ ವೇದಮೂರ್ತಿ ಶ್ರೀ ಶಿವಯ್ಯಾ ಮಹಾ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಬಬಲಾದಿ ಮಠ, ಹನಮಸಾಗರ ಇವರ ಕೃಪಾಶೀರ್ವಾದ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ 2010-2016 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಶಾಲೆಯ ದಾಖಲಾತಿ ಹಾಜರಾತಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಾ ಬಂದು ಕೇವಲ 62 ಮಕ್ಕಳು ಮಾತ್ರ 1ರಿಂದ 8ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸರಕಾರವು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಂತಹ ಬೇಸಿಗೆ ಸಂಭ್ರಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಶಾಲೆಯ ಮಕ್ಕಳು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಈ ಯೊಜನೆಯು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದುವ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಬೇಸಿಗೆ ಸಮಯವನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೆ ಕಳೆಯದೆಯೇ ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಯ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಇಲ್ಲಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಆಟ-ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರೀಯವಾಗಿ ಬೆರೆತು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿಯೂಟ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಭೋಧನೆ, ಶಾಲಾ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿ ಪ್ರತಿ ದಿನವು ಶಾಲೆಗೆ ಬರಲು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸದರಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಶಿಕ್ಷ್ಕಕರು ಸಹ ಬೇಸಿಗೆ ಸಂಭ್ರಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರೆರಿತರಾಗಿ ಆಕರ್ಷಕ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಪಾಲಕರು, ಪೋಷಕರು ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳವರು, ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸಹ, ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು ಗುಣಾತ್ಮಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವದನ್ನು ಮನಗಂಡ ಪಾಲಕರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಒದುವದು ಬೇಡ ಎಂದು ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯಿಂದ, ತಮ್ಮೂರಿನ ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿಸುವ ಹಂಬಲವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ ಈ ಶಾಲೆಗೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಮುಂದಾದರು. [http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=29030505702 ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಹನಮಸಾಗರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251009090527/https://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=29030505702 |date=2025-10-09 }} ==ಸಾಕ್ಷರತೆ== ಗ್ರಾಮದ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು 75%. ಅದರಲ್ಲಿ 65% ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ 55% ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ==ರಾಜಕೀಯ== ಗ್ರಾಮವು [[ಬಬಲೇಶ್ವರ ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ವಿಜಯಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವಪ್ಪ ಬಾಳಪ್ಪ ಮದರಖಂಡಿಯವರು [[ವಿಜಯಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕ ಪಂಚಾಯತಿಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯರು. ಗ್ರಾಮವು [[ಕಂಬಾಗಿ]] ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿ ಹಾಗೂ [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] ಹೋಬಳಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ==ಬ್ಯಾಂಕು== *ಪರಮ ಪೂಜ್ಯ ಶ್ರೀ ಶಿವಯೋಗೇಶ್ವರ ಸೌಹಾರ್ದ ಸಹಕಾರಿ ನಿಯಮಿತ, ಹನಮಸಾಗರ ==ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಎಮ್.ಎಫ್.(ನಂದಿನಿ)(ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಲು ಒಕ್ಕೂಟ)ನ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ==ದೂರವಾಣಿ ಸಂಕೇತ== ಮುಖ್ಯ ದೂರವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರವು [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. * ಬಬಲೇಶ್ವರ - 08355 ==ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ== ಮುಖ್ಯ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯು [[ಸಾರವಾಡ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. * ಸಾರವಾಡ - 586125 ==ಸಾರಿಗೆ== ಗ್ರಾಮವು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ [[ವಿಜಯಪುರ]]ದಿಂದ ಸುಮಾರು 40 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರವಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮದ ರಸ್ತೆಯು [[ಕಂಬಾಗಿ]] ಮಾರ್ಗವಾಗಿ [[ವಿಜಯಪುರ]] ನಗರವನ್ನು ತಲಪುತ್ತದೆ. ==ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ== ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಎರಡು ಕಿ.ಮೀ. ಅಂತರದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ - 55 ಹಾದೂಹೋಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ - 55 => [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] - [[ಕಂಬಾಗಿ]] - [[ಗಲಗಲಿ]] - [[ಮುಧೋಳ]] - [[ಯಾದವಾಡ]] - [[ಯರಗಟ್ಟಿ]] == ನಕ್ಷೆ== ಗೂಗಲನಲ್ಲಿ ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದ ನಕ್ಷೆ * [http://goo.gl/maps/tM6I6 ಗೂಗಲ್ ನಕಾಶೆಯಲ್ಲಿ ಹನಮಸಾಗರ] ವಿಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದ ನಕ್ಷೆ * [http://wikimapia.org/#lang=kn&lat=16.535311&lon=75.522777&z=17&m=b ವಿಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ನಕಾಶೆಯಲ್ಲಿ ಹನಮಸಾಗರ] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References/> {{geographic location |Center=ಹನಮಸಾಗರ |Southwest= [[ಕೆಂಗಲಗುತ್ತಿ]] |Southeast= [[ದೇವಾಪುರ]] |West= [[ಗುಣದಾಳ]] |Northwest=[[ಬೋಳ ಚಿಕ್ಕಲಕಿ]] |Northeast=[[ಮಧಗುಣಕಿ‎]] |East=[[ಮಮದಾಪುರ]] |North=[[ಕಂಬಾಗಿ]] |South=[[ದೇವರಗೆಣ್ಣೂರ]] }} {{ಬಿಜಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಜಯಪೂರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]] lk7adfy5j8irb3ff1a8gruefvjpogw4 0 36913 1383103 1369170 2026-08-16T10:06:20Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383103 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = village |native_name = ಹಾಲಸಾಗರ |other_name = ಹಣಮಸಾಗರ |latd = 16.1833 |longd = 75.7000 |state_name = ಕರ್ನಾಟಕ |district = [[ವಿಜಯಪುರ]] |taluk_names = [[ವಿಜಯಪುರ]] |nearest_city = [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] |parliament_const = [[ವಿಜಯಪುರ]] |assembly_const = [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] |leader_title = |leader_name = |altitude= 100 |population_as_of = 2011 |population_total = 1500 |population_density = 200 |area_magnitude = 9 |area_total = 3000 |area_telephone = 08355 |postal_code = 586125 |vehicle_code_range = KA-28 |website = }} ಹಾಲಸಾಗರ(ಹಣಮಸಾಗರ) ಗ್ರಾಮವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಗ್ರಾಮ ಹಾಗೂ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ಹಾಲಸಾಗರ ಗ್ರಾಮವು [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] - [[ಯರಗಟ್ಟಿ]] ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ - 55ರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ [[ವಿಜಯಪುರ]]ದಿಂದ ಸುಮಾರು 40 ಕಿ. ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಚರಿತ್ರೆ== [[File:Shree Vedamurty Shivayya Mahaswamiji.jpg|thumb|ಶ್ರೀ ವೇದಮೂರ್ತಿ ಶಿವಯ್ಯ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಜಿ, ಬಬಲಾದಿ]] ಗ್ರಾಮದ <big>ಶ್ರೀ ಕರಿಗಿರಿ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು</big> ಕಳೆದ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತ ಇದೆ. ಅವರದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಭಾವಚಿತ್ರವಿದ್ದು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಜುಲೈ/ಅಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರೆ ಜರುಗುವುದು. ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ದ <big>ಬಬಲಾದಿ ಶ್ರೀ ಸದಾಶಿವ ಶಾಖಾ ಮಠ</big>ವನ್ನು 1995ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಗುರು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸದಾಶಿವ ಮೂರ್ತಿಗಳ <big>ಶ್ರೀ ಕರಿಗಿರಿ ಸಂಗಮ ಶಿವಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಮಠ</big>ವಿದೆ. ==ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಗ್ರಾಮವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ 16* 32' 10"x ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು 75* 31' 19" ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ==ಹವಾಮಾನ== * <big>ಬೆಸಿಗೆ-ಚಳಿಗಾಲ</big>ದಲ್ಲಿ ಹವಾಗುಣವು ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ 43 ಡಿಗ್ರಿವರೆಗೆ(ಎಪ್ರೀಲನಲ್ಲಿ), ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ 9 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. * <big>ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ</big> - 35°C-42°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ * <big>ಚಳಿಗಾಲ</big> ಮತ್ತು * <big>ಮಳೆಗಾಲ</big> - 18°C-28°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್. * <big>ಮಳೆ</big> - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆ 300 - 600ಮಿಮಿ ಗಳಸ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ. * <big>ಗಾಳಿ</big> - ಗಾಳಿಯ ವೇಗ 18 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ), 19 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜುಲೈ)ಹಾಗೂ 17 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್) ಇರುತ್ತದೆ. [http://www.onefivenine.com/india/villages/Bijapur-District/Bijapur/Hanamasagar ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದ ಹವಾಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಈ ತಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ] ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ(2011) ಸುಮಾರು 1,435 ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 730 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 705 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಸುಮಾರು 1000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [http://ceokarnataka.kar.nic.in/ElectionFinalroll2014/PCROLL_2014/Kannada/WOIMG/AC029/AC0290176.pdf ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ] ==ಕಲೆ== ಲಾವಣಿ ಪದ, ಡೊಳ್ಳಿನ ಪದ, ಗೀಗೀ ಪದ, ಹಂತಿ ಪದ ಮತ್ತು ಮೊಹರಮ ಹೆಜ್ಜೆ ಕುಣಿತದ ಪದ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಗ್ರಾಮದ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== [[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]] ಅಪ್ಪಟ <big>ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ</big> ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪುರುಷರು ದೋತ್ರ, ನೆಹರು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ರುಮಾಲು(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಮಹಿಳೆಯರು <big>ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ</big>ಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಆಹಾರ (ಖಾದ್ಯ)== ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಜೋಳ. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಹಾಗೂ ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. <big>ಜವಾರಿ</big> ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. <big>ವಿಜಯಪುರದ ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ</big>, ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣೆ ಬದನೆಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ==ಕೃಷಿ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಶತ 90 ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಕಾಲುವೆ, ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಬ್ಬು, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ), ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು, ಪಪ್ಪಾಯ, ಅರಿಶಿನ, ನೆಲಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ), ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ದಾಳಿಂಬೆ, ಗೋಧಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ==ಕಾಲುವೆ== [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯ [[ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು]]ಯಿಂದ ಮುಳವಾಡ ಏತ ನೀರಾವರಿ ಕಾಲುವೆಯಿದ್ದು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೃಷಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ==ಉದ್ಯೋಗ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ 90% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿಯು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಧಾನ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೇಕೆ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ. ==ಬೆಳೆಗಳು== <big>ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ , ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ <big>ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು</big> ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಕಬ್ಬು, ದಾಳಿಂಬೆ, ನಿಂಬೆ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಅರಿಸಿಣ, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ) ಮತ್ತು ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ) ಇತ್ಯಾದಿ. <big>ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಬದನೆಕಾಯಿ, ಟೊಮ್ಯಾಟೊ, ಹೀರೇಕಾಯಿ, ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ, ಗೆಣಸು, ಗಜ್ಜರಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಮೊಲಂಗಿ, ಅವರೆಕಾಯಿ, ಪಡವಲಕಾಯಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ಮೆಂತೆ ಪಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕೊತಂಬರಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಸಸ್ಯ ವರ್ಗ== ಆಲದ ಮರ, ಬೇವಿನ ಮರ, ಜಾಲಿ ಮರ, ಮಾವಿನ ಮರ ಮತ್ತು ಅರಳಿ ಮರ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಪ್ರಾಣಿ ವರ್ಗ== ತೋಳ, ನರಿ, ಹಾವು, ಮೊಲ, ನವಿಲು, ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ, ಗುಬ್ಬಿ, ಕಾಗೆ ಮತ್ತು ಕೋಗಿಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ನೀರಾವರಿಯಿಂದಾಗಿ ಗ್ರಾಮದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ==ನಾಟಕ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಪೌರಾಣಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮದ ಕಲಾವಿದರಾದ ಚಿಕ್ಕಯ್ಯ ಮಠಪತಿಯವರು ಪ್ರಮುಖ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ==ಧರ್ಮಗಳು== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ]] ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಧರ್ಮದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ==ಭಾಷೆಗಳು== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ <big>ಕನ್ನಡ</big>. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ [[ಉರ್ದು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]] ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ. ==ದೇವಾಲಯಗಳು== * ಶ್ರೀ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಹಾಲಸಾಗರ * ಶ್ರೀ ಕರಿಗಿರಿ ಸಂಗಮ ಶಿವಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಪುಣ್ಯಾಶ್ರಮ, ಹಾಲಸಾಗರ * ಶ್ರೀ ಹಣಮಂತ ದೇವಾಲಯ, ಹಾಲಸಾಗರ ==ಮಸೀದಿ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ <big>ಖಾಜಾ ಬಂದೇನವಾಜ ದರ್ಗಾ</big> ಹಾಗೂ ಮಸೀದಿ ಇದೆ. ==ಹಬ್ಬಗಳು== ಪ್ರತಿವರ್ಷ <big>ಶ್ರೀ ಕರಿಗಿರಿ ಸಂಗಮ ಶಿವಲಿಂಗೇಶ್ವರರ ಪಾರಮಾರ್ಥೀಕೋತ್ಸವ</big>, ಶ್ರೀ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆ, ಶ್ರೀ ಪಾಂಡುರಂಗ ಸಪ್ತಾಹ(ದಿಂಡಿ), ಕಾರ ಹುಣ್ಣುಮೆ, ಯುಗಾದಿ, ದಸರಾ, ದೀಪಾವಳಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಓಕುಳಿ, ಉರಸು ಹಾಗೂ ಮೊಹರಮ್ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಸಂಘಟನೆಗಳು== <big>ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಘಟನೆಗಳು</big> * ಶ್ರೀ ಗಜಾನನ ಯುವಕ ಮಂಡಳಿ, ಹಾಲಸಾಗರ * ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಸ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಯುವಕ ಮಂಡಳಿ, ಹಾಲಸಾಗರ ==ಶಿಕ್ಷಣ== <big>ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ</big>ಯು [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ವಿಜಯಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಾಲಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ 1955ರಲ್ಲಿ ಸ್ಠಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ 1ನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ 8ನೇ ತರಗತಿವರೆಗೆ 150ರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ್ಳಿದ್ದಾರೆ. * <big>ಶಾಲೆಯ ಪಕ್ಷಿನೋಟ</big> [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ವಿಜಯಪುರ]] ತಾಲೂಕಿನ ಸುಕ್ಷೇತ್ರ ಹಾಲಸಾಗರ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈ ಶಾಲೆಯು ದಿನಾಂಕ : 05/06/1947 ರಲ್ಲಿ ಮಂಜೂರಾತಿ ಆದೇಶವಾಯಿತು. ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ದಿನಾಂಕ:15/08/1947 ರಂದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕ ದಿನದಂದು ಸ್ವಾತಂತ್ಯೋತ್ಸವ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಶಾಲೆಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸರಸ್ವತಿ ಪೂಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಶಾಲೆಯ ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ 147 ಇದ್ದು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯು ಶಿಕ್ಷಕರ ಮಂಜೂರಾತಿ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಶ್ರೀ ಓ.ಗು.ಪೂಜಾರಿ ಶಿಕ್ಷಕರು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಊರಿನ ಚಂದ್ರ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದನೇ ತರಗತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅದೇ ಚಂದ್ರ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸತತ 08 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಶಾಲೆ ನಡೆದು 1955ರಲ್ಲಿ ಈಗಿನ ಪ್ರಸಕ್ತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಯ ಮೊದಲನೆಯ ಕೋಣೆಯು ಶ್ರೀ ಈರಬಸಯ್ಯಾ ಗು ಮಠಪತಿ ಇವರ ಭೂದಾನದಿಂದ ದೊರೆತ 20 ಗುಂಟೆ ಜಾಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಎರಡನೆಯ ಕೋಣೆಯು 1985ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕ್ರಮೇಣ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ OBB,DPEP ಮತ್ತು SSA ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 8 ಕೋಣೆಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿವೆ. *<big>ಶಿಕ್ಷಕರು</big> ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆಯಿಲ್ಲದೆ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಓ.ಗು.ಪೂಜಾರಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ನಿಧನದ ನಂತರ ಸದರಿ ಶಾಲೆಗೆ ಕಂಬಾಗಿಯ ಶ್ರೀ ದೇವೇಂದ್ರ ಬಡಿಗೇರ, ಶ್ರೀ ಕೆಂಗನಾಳ, ಶ್ರೀ ಚಲುವಾದ, ಜೈನಾಪೂರದ ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ, ಶ್ರೀ ಲಚ್ಚಪ್ಪ ತೊನಶ್ಯಾಳ(ಗುಣದಾಳ), ದೇವರಗೆಣ್ಣೂರಿನ ಶ್ರೀ ಮೋದೀನ್ ಕೋಲ್ಹಾರ, ಶ್ರೀಮತಿ ಆರ್.ಆರ್.ಪಾಟಿ, ಶ್ರೀ ಎಸ್.ಎಮ್. ಏಳಗಿ, ಶ್ರೀಮತಿ ರಾಯಣ್ಣವರ, ಶ್ರೀಮತಿ ಜಯಶ್ರೀ ಚಲ್ಲಾ, ಶ್ರೀ ಎನ್.ಎಲ್. ರಾಠೋಡ, ಶ್ರೀ ಎಸ್.ಎ.ಬಿರಾದರ, ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್.ಎಮ್.ಸುನಗದ(ಕಾಖಂಡಕಿ), ಶ್ರೀಮತಿ ಕೋರಿ, ಶ್ರೀ ಎಸ್.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ್(ಸಾರವಾಡ), ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್.ಎಚ್.ನದಾಫ್, ಶ್ರೀಮತಿ ದೇಗಿನಾಳ, ಶ್ರೀ ತಳವಾರ, ಶ್ರೀ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸದರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಶಿಕ್ಷಕರುಗಳು. ಪ್ರಸ್ತುತ(2017) ಸದರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಹೊಸಮನಿ, ಶ್ರೀಮತಿ ಏ.ವ್ಹಿ. ದೇಶಮುಖ, ಶ್ರೀ ಆರ್.ಎ. ಗಂಗೂರ ಅವರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಶಾಲೆಯು 1947 ರಿಂದ 1978 ರವರೆಗೆ 01 ರಿಂದ 04 ನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಇದ್ದದ್ದು, 1979ನೇ ಸಾಲಿನಿಂದ 1998 ರವರೆಗೆ 01ರಿಂದ 06ನೇ ವರ್ಗದವರೆಗೆ ತರಗತಿಗಳು ಇದ್ದವು. ನಂತರ 1999 ರಲ್ಲಿ 7ನೇ ವರ್ಗ ಪ್ರಾಂಭವಾಯಿತು. ನಂತರ 2004/05ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 8ನೇ ತರಗತಿಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. *<big>ಹಳೆಯ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು</big> ಈ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿದ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 4 ಜನ ತಂತ್ರಜ್ಞರು, ಒಬ್ಬರು ಕೃಷಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ, ಒಬ್ಬರು KEB ಯಲ್ಲಿ, ಅದೇ ತೆರನಾಗಿ ಮಿಲಿಟರಿಯಲ್ಲಿ 9 ಜನರು, ಪೋಲಿಸ್ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು, ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ 4 ಜನ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ 6 ಜನ ಹಾಗೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಇಲಾಖೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಶಾಲೆಯ ಏಳಿಗೆಗಾಗಿ ಯುವಕರು ಪಾಲಕರು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಹೊಂದಲು, ಚೈತನ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ <big>ಪರಮ ಪೂಜ್ಯ ವೇದಮೂರ್ತಿ ಶ್ರೀ ಶಿವಯ್ಯಾ ಮಹಾ ಸ್ವಾಮಿಗಳು</big> ಬಬಲಾದಿ ಮಠ ಹಣಮಸಾಗರ ಇವರ ಕೃಪಾಶೀರ್ವಾದ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. *<big>ಬೇಸಿಗೆ ಸಂಭ್ರಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ</big> ಕಳೆದ 2010-2016 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಶಾಲೆಯ ದಾಖಲಾತಿ ಹಾಜರಾತಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಾ ಬಂದು ಕೇವಲ 62 ಮಕ್ಕಳು ಮಾತ್ರ 1ರಿಂದ 8ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸರಕಾರವು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಂತಹ <big>ಬೇಸಿಗೆ ಸಂಭ್ರಮ</big>ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಶಾಲೆಯ ಮಕ್ಕಳು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಈ ಯೊಜನೆಯು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದುವ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಬೇಸಿಗೆ ಸಮಯವನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೆ ಕಳೆಯದೆಯೇ ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಯ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಇಲ್ಲಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಆಟ-ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರೀಯವಾಗಿ ಬೆರೆತು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿಯೂಟ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಭೋಧನೆ, ಶಾಲಾ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿ ಪ್ರತಿ ದಿನವು ಶಾಲೆಗೆ ಬರಲು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸದರಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಶಿಕ್ಷ್ಕಕರು ಸಹ ಬೇಸಿಗೆ ಸಂಭ್ರಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರೆರಿತರಾಗಿ ಆಕರ್ಷಕ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಪಾಲಕರು, ಪೋಷಕರು ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳವರು, ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸಹ, ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು ಗುಣಾತ್ಮಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವದನ್ನು ಮನಗಂಡ ಪಾಲಕರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಒದುವದು ಬೇಡ ಎಂದು ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯಿಂದ, ತಮ್ಮೂರಿನ ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿಸುವ ಹಂಬಲವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ ಈ ಶಾಲೆಗೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಮುಂದಾದರು. [http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=29030505702 ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಹಣಮಸಾಗರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251009090527/https://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=29030505702 |date=2025-10-09 }} ==ಸಾಕ್ಷರತೆ== ಗ್ರಾಮದ ಸಾಕ್ಷರತೆ(2011) ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು 66.37%ರಷ್ಟಿದ್ದು. ಅದರಲ್ಲಿ 76.37% ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ 55.63% ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ==ರಾಜಕೀಯ== ಗ್ರಾಮವು [[ಬಬಲೇಶ್ವರ ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ವಿಜಯಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವಪ್ಪ ಮದರಖಂಡಿಯವರು [[ವಿಜಯಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕ ಪಂಚಾಯತಿಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯರು. ಗ್ರಾಮವು [[ಕಂಬಾಗಿ]] ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿ ಹಾಗೂ [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] ಹೋಬಳಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ==ಬ್ಯಾಂಕು== * ಪರಮ ಪೂಜ್ಯ ಶ್ರೀ ಶಿವಯೋಗೇಶ್ವರ ಸೌಹಾರ್ದ ಸಹಕಾರಿ ನಿಯಮಿತ, ಹಾಲಸಾಗರ ==ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಎಮ್.ಎಫ್.(ನಂದಿನಿ)(ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಲು ಒಕ್ಕೂಟ)ನ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ <big>ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ</big> ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ನಂದಿನಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯವು [[ವಿಜಯಪುರ]] ನಗರದ ಹತ್ತಿರವಿರುವ [[ಭೂತನಾಳ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ==ದೂರವಾಣಿ ಸಂಕೇತ== ಬಿ.ಎಸ್.ಎನ್.ಎಲ್. ಮುಖ್ಯ ದೂರವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರವು [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. * ಬಬಲೇಶ್ವರ - 08355 ==ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ== ಮುಖ್ಯ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯು [[ಸಾರವಾಡ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ಉಪ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯು [[ಕಂಬಾಗಿ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. * ಸಾರವಾಡ - 586125 ==ಸಾರಿಗೆ== ಗ್ರಾಮವು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ [[ವಿಜಯಪುರ]]ದಿಂದ ಸುಮಾರು 40 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರವಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮದ ರಸ್ತೆಯು [[ಕಂಬಾಗಿ]] - [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] ಮಾರ್ಗವಾಗಿ [[ವಿಜಯಪುರ]] ನಗರವನ್ನು ತಲಪುತ್ತದೆ. ==ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ== ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಎರಡು ಕಿ.ಮೀ. ಅಂತರದಲ್ಲಿ <big>ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ - 55</big> ಹಾದೂಹೋಗಿದೆ. * <big>ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ - 55</big> => [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] - [[ಕಂಬಾಗಿ]] - [[ಗಲಗಲಿ]] - [[ಮುಧೋಳ]] - [[ಯಾದವಾಡ]] - [[ಯರಗಟ್ಟಿ]] == ನಕ್ಷೆ== ಗೂಗಲನಲ್ಲಿ ಹಾಲಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದ ನಕ್ಷೆ * [http://goo.gl/maps/tM6I6 ಗೂಗಲ್ ನಕಾಶೆಯಲ್ಲಿ ಹಣಮಸಾಗರ] ವಿಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದ ನಕ್ಷೆ * [http://wikimapia.org/#lang=kn&lat=16.535311&lon=75.522777&z=17&m=b ವಿಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ನಕಾಶೆಯಲ್ಲಿ ಹಣಮಸಾಗರ] ==ದಿಕ್ಕುಗಳು== <References/> {{geographic location |Center=ಹಾಲಸಾಗರ |Southwest= [[ಕೆಂಗಲಗುತ್ತಿ]] |Southeast= [[ದೇವಾಪುರ]] |West= [[ಗುಣದಾಳ]] |Northwest=[[ಬೋಳ ಚಿಕ್ಕಲಕಿ]] |Northeast=[[ಮಧಗುಣಕಿ]] |East=[[ಮಮದಾಪುರ]] |North=[[ಕಂಬಾಗಿ]] |South=[[ದೇವರಗೆಣ್ಣೂರ]] }} {{ಬಿಜಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜಯಪೂರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]] 50o6ebr68rwvjc30sseoc6gl9vcpp1s 0 38129 1383086 1366302 2026-08-16T05:34:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383086 wikitext text/x-wiki {{unref}} '''ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಹಣಮಸಾಗರ'''ವು [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ವಿಜಯಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಹಣಮಸಾಗರ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ೧೯೫೫ರಲ್ಲಿ ಸ್ಠಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ೧ನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ ೮ನೇ ತರಗತಿವರೆಗೆ ೨೦೦ರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿದ್ದಾರೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== {{citation needed}} [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ವಿಜಯಪುರ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಹಣಮಸಾಗರ]] ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿನ ಶಾಲೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ದಿನಾಂಕ 15 ಆಗಸ್ಟ್ 1947ರಂದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕ ದಿನದಂದು ಸ್ವಾತಂತ್ಯೋತ್ಸವ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಶಾಲೆಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸರಸ್ವತಿ ಪೂಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ==ಉಲ್ಲೇಖ== [http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=29030505702 ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಹಣಮಸಾಗರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251009090527/https://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=29030505702 |date=2025-10-09 }} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] aly87gvmm0n4uf7g851h1gtypkjuv1x 0 38787 1383090 1355134 2026-08-16T06:31:45Z Pavanaja 5 ಅಳಿಸಲು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ 1383090 wikitext text/x-wiki {{ಅಳಿಸುವಿಕೆ|ವಿಶ್ವಕೋಶದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿಲ್ಲ. ಉಲ್ಲೇಖಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿದೆ}} '''ಬಾ.ರಾ. ಗೋಪಾಲ್‌'''[[ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗುಭಾಷೆ]] ಎರಡರಲ್ಲೂ [[ಶಾಸನ]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಗೌರವ ಪಡೆದಿರುವ ವಿರಳ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಹೆಸರು ಬಿ.ಆರ್‌. ಗೋಪಾಲ ಅವರದು. ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ವಿದ್ವತ್‌, ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮುಡಿಪಿರಿಸಿದ ಜೀವನ, ಬಹುಭಾಷಾ ಪಾಂಡಿತ್ಯ, ಶಾಸನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಪರಿಣಿತಿ ಮತ್ತು ತಲಸ್ಪರ್ಶಿ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಬಾ.ರಾ. ಗೋಪಾಲ್‌ ಅವರು ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ ಅಮೂಲ್ಯ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದಲ್ಲಿ ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ವಕೀಲರು. ತಾಯಿ ಜಾನಕಮ್ಮ. ಅವರ ಹುಟ್ಟು ಹೆಸರು ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ರಾಜಗೋಪಾಲ. ಆದರೆ ಅವರು ವಿದ್ವತ್‌ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬಾ.ರಾ. ಗೋಪಾಲ್‌ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. ಅವರು ಬೆಳೆದುದು ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶವಾದ್ದರಿಂದ ನಾಡನುಡಿ ಕನ್ನಡ, ಗಡಿಭಾಷೆ ತೆಲುಗು, ಮನೆಮಾತು ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಅವರಿಗೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ಬಂದವು. ಅದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಬಹುಭಾಷಾ ಪ್ರವೀಣತೆ ಸಹಜವಾಗಿ ದೊರೆಯಿತು. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ಇಂಟರ್‌ಮಿಡಿಯಟ್‌ವರೆಗೆ ತುಮುಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ದೊರೆಯಿತು, ಕಾಲೇಜು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯ ದೀಕ್ಷೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ನಂತರ ಮೈಸೂರಿನ ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜು ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅನುವು ನೀಡಿತು. ವಸತಿ ಮತ್ತು ಊಟ ಪರಕಾಲ ಮಠದ ಉಚಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಡಿ.ಎಲ್‌.ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್ಯ,ಎಂ.ಯಮುನಾಚಾರ್ಯ, ರಾಳ್ಳಪಲ್ಲಿ ಅನಂತಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ ಮತ್ತು ಎಸ್. ಶ್ರೀಕಂಠಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳಂಥಹ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಿಂದ ವಿದ್ವತ್‌ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ದೊರೆಯಿತು, ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಇಂಡಾಲಜಿ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಕುದುರಿತು. ಅವರ ಬಹುಭಾಷಾಜ್ಞಾನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಯಿತು. ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲೆ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ. ಶಾಸನ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿತು,ಅದಕ್ಕೆ ಅವರು ಆರಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳಾದ ಇಂಡಾಲಜಿ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ ಪೂರಕವಾದವು.ಇಷ್ಟವಾದ ವಿಷಯವನ್ನೇ ಕಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ಕಲಿಯುವ ಅವಕಾಶ ಅವರಿಗೆ ದಕ್ಕಿತು. ಅದೃಷ್ಟವೆಂದರೆ ಅವರ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಪೂರಕವಾದವು.ಅವರಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ [[ಉದಕಮಂಡಲ]] ದಲ್ಲಿನ ಶಾಸನಶಾಸ್ತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಸನ ತಜ್ಞರಾಗಿ ಕೇಂದ್ರಸರ್ಕಾರದ ಉದ್ಯೋಗ ದೊರೆಯಿತು.ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಗಿದೊಡನೆಯೇ ೧೯೫೫ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಪಡೆದರು. ಅವರಿಗೆ ದೊರೆತ ಹುದ್ದೆ ತೆಲಗು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಹಾಯಕರದು. ಅವರ ಬಹುಭಾಷಾ ಜ್ಞಾನವು ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಎರಡೂ ಭಾಷೆಯ ಶಾಸನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಎರಡೂ ಭಾಷೆಯ ಶಾಸನ ಸಂಪಾದನೆಯ ಕೆಲಸ ನಿರಾಯಾಸ. ಅಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕವು ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನಕ್ಕೆ ಭದ್ರಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿತು. ಅವರ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಓದಬೇಕಾದ ಸಾವಿರಾರು ಶಾಸನಗಳು ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದವು, ಅವುಗಳ,ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಇತ್ತು, ಜೊತೆಗೆ ಡಾ.ಡಿ,ಸಿ ಸರ್ಕಾರ್‌, ಶ್ರೀಲಕ್ಷ್ಮಿನಾರಾಯಣರಾವ್‌, ಡಾ. ಪಿ.ಬಿ ದೇಸಾಯಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಎಚ್ ಕೆ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿಯಂತಹ ತಜ್ಞರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಲಭ್ಯವಿತ್ತು. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಗೋಪಾಲ್‌ ಇತಿಹಾಸ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಶಾಸನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾಯಿಗೆ ಏರಲೂ ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದ ಅಂಗವಾಗಿ ಹೊಸ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಹಳ್ಳಿಹಳ್ಳಿಗೆ ಓಡಾಟ, ಅವುಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆ, ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿ ತಯಾರಿ,ಶಾಸನ ಗ್ರಂಥಗಳ ಸಂಪಾದನೆ, ಪ್ರಕಟನೆಗೆ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆಯ ತರಬೇತಿ ದೊರಕಿತು. ಅದರಲ್ಲೂ ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಶಾಸನ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಾಣಿಕೆಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಗಣನೀಯ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕುರಿತು ಮಾಡಿದ ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರೌಢಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಮೈಸೂರುವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪಿಎಚ್‌.ಡಿ ದೊರಕಿತು. ಶಾಸನ ಪರಿಣತಿಯು ಅವರಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ವೃತ್ತಿಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದ ಡಾ.ಪಿ.ಬಿ ದೇಸಾಯಿಯವರೇ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು.ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮಾಡುವ ಬೋಧನೆಯು ಅವರ ಜ್ಞಾನ ದಿಗಂತದ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಪಂಚದ ಅನುಭವ, ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಗಳು, ಸಮಾವೇಶಗಳು ಅವರ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ಒದಗಿಸಿದವು.ಆಗಲೇ ಅವರು ಭುವನೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ಶಾಸನ ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.ಪಿ.ಬಿ.ದೇಸಾಯಿಯವರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದ “ಕರ್ನಾಟಕ ಇತಿಹಾಸ” ಉದ್ಗ್ರಂಥ ಬೆಳಕುಕಾಣಲು ಇವರ ಕೊಡುಗೆಯೂ ಇದೆ.ಕನ್ನಡಸಂಶೋಧನ ಸಂಸ್ಥೆಯು “ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸನಗಳ ಸರಣಿ” ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳ ಸಂಪಾದಕ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲೂ ಇವರ ಪಾಲು ಗಣನೀಯ. ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ವಿವಿಧ ವಿದ್ವತ್‌ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧನ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಪ್ರವಾಚಕ ಹುದ್ದೆಯೂ ಲಭಿಸಿತು. ತಮಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಿದ ಮಾತೃಸಂಸ್ಥೆ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಹತ್ವದ ಯೋಜನೆಯಾದ ಕಳೆದ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎಲ್‌ರೈಸ್‌ ಸಂಪಾದಿಸಿದ “ಎಪಿಗ್ರಾಫೀಯಾ ಕರ್ನಾಟಿಕ “ ಸಂಪುಟಗಳ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್‌ಮುದ್ರಣದ ಹೊಣೆ ಹೊರಲು ಕರೆ ಬಂದಿತು. ಅವರು ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಸನ ತಜ್ಞರಾಗಿಸೇರಿದರು.ಮೂಲದ ಐದು ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಮಾಡಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಒಂಬತ್ತು ಸಂಪುಟಗಳ ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡುವ ಬೃಹತ್‌ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ದೊರೆತ ಶಾಸನಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ,ಸ್ಖಾಲಿತ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ಹಳೆಯ ಶಾಸನಗಳ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಮೂಲಶಾಸನ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದರು. ಈ ಸಂಪುಟಗಳಿಗೆ ಅವರು ರಚಿಸಿದ ಸವಿವರವಾದ ಪೀಠಿಕೆಯೇ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯ ಆಕರವಾಗಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಇತಿಹಾಸದ ಸಮಗ್ರ ಚಿತ್ರಣ ಕೊಡುವ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಾಗಿವೆ.ಅವುಗಳಿಂದಾಗಿಯೇ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಬಿ.ಎಲ್‌ರೈಸ್‌ ಜೊತೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಬಾ.ರಾ. ಗೋಪಾಲರನ್ನೂ ನೆನೆಯುವಂತಾಗಿದೆ. ಶಾಸನ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಅವರ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಪೂರ್ಣ. ಅವರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಭಾಗಮಾಡಬಹುದು. ಶಾಸನ ಸಂಬಂಧಿ ಸಂಪುಟಗಳು ಇತಿಹಾಸ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಲೇಖನ, ವಿಮರ್ಶೆ ಉಪನ್ಯಾಸ ಇತ್ಯಾದಿ. ವೃತ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಮೊದಲೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಶಾಸನಗಳ ಸಂಪುಟ ೧೫ ಮತ್ತು ೧೭ ರ ಸಂಪಾದನಾ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಡಾ. ಪಿ ಬಿ.ದೇಸಾಯಿಯವರ ಜೊತೆ ದುಡಿಯುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿತು.ಸುಮಾರು ೭೭೧ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣಪಾಠ, ಅವುಗಳ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವ ವಿವರಿಸುವ ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳೊಡನೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಸಂಕೀರ್ಣ ಶಾಸನಗಳು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ೧೭ನೆಯ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಅನ್ಯಭಾಷೆಗಳ ಶಾಸನಗಳನ್ನೂ ಹೊರತಂದ ಸಂಪಾದಕ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಹ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಸಂಶೋಧನ ಸಂಸ್ಥೆಯ “ಕರ್ನಾಟಕ ಇನ್ಸ್ ಕ್ರಿಪ್ಷನ್ಸ್‌”, “Corpus of Kannada inscriptions” ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕದಂಬರ ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಅಧ್ಯಯನವಿದೆ. ವಿಜಯನಗರಕಾಲದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯವಾರು, ಜಿಲ್ಲಾವಾರು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುವಾರು ಅಕಾರಾದಿಯಾಗಿ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಾಡಿ ಮೊದಲ ಮೂರು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ 2287 ಶಾಸನಗಳ ವಿವರನೀಡಿರುವರು. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಂಪುಟವು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಅನಂತಪುರ ಮತ್ತು ಕರ್ನೂಲು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತ 1066 ಶಾಸನಗಳ ಮಾಹಿತಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇನ್ನುಳಿದ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಶಾಸನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವೂ ಹೊರಬರಲಿದೆ. ಅವರ ಸಂಶೋಧನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು “ The chalukyas of Kalyana and Kalachuries (1981) ಎಂಬ ಅವರ ಪಿಎಚ್‌ಡಿಯ ಸಂಪ್ರಬಂಧ’. “ Minor Dynasties of South India” ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಚಿತವಲ್ಲದ ಸಾಮಂತ ಮನೆತನಗಳಾದ ಚೆಂಗಳ್ವರು, [[ಕೊಂಗಾಳ್ವರು]], ಹಾನಗಲ್‌ಮತ್ತು ಗೋವೆಯ ಕದಂಬರು,ಶಿಲಾಹರರು, ಸಿಂಧರು ಮೊದಲಾದವರ ವಂಶಾವಳಿಯ ಬಗೆಗ ಶಾಸನಾಧಾರಿತವಾಗಿ ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಬರಹಗಳಿವೆ.. ಸಮಕಾಲೀನ ಇತಿಹಾಸಕಾರರೊಡನೆ ‘A History of Karnatalak’, ‘History of Andhrapradesh’ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ‘Sri Ramanuja in Karnataka’ ಒಂದು ಮಾಹಿತಿಪೂರ್ಣ ಸಮಗ್ರ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಚರಿತ್ರೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಇತಿಹಾಸ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ರಾಮಾನುಜರು, ಕದಂಬರು, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತು ಕೃತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸಿರುವರು. ಇತಿಹಾಸ, ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕುರಿತಾದ ಹಲವಾರು ಲೇಖನಗಲು ವಿದ್ವತ್‌ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಮಹತ್ವ ಪೂರ್ಣ ಬರವಣಿಗೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಹಾಸ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಲಿಲತಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನೂ ಅವರ ಅಮೇರಿಕಾಮ್ಪ್ರವಾಸ ಕಥನವಾದ “ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲೊಂದು ಇಣುಕುನೋಟ “ ಕೃತಿಯೂ ಅವರ ಬಹು ಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ವಿದ್ವತ್ತಿನಿಂದಾಗಿ ಟೋಕಿಯೋದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಏಷಿಯಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ ಅಧ್ಯಯನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಬಾ.ರಾ. ಗೋಪಾಲ್‌ ಅವರ ಅಂತಿಮ ಹಂತದ ಸೇವೆಯ ಸೌಭಾಗ್ಯ ಸಂದಿದ್ದು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರದ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ. ಅಲ್ಲಿ೧೯೮೭ರಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾಗುವವರೆಗೆ ಇತಿಹಾಸ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಮೂರುವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅವರಿಂದ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ದೊರಕಿತು. ಆಂಧ್ರ ಇತಿಹಾಸದ ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳುನ್ನು ಸಂಪಾದನೆಮಾಡಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.ಅವರ ವಿದ್ವತ್‌ಪೂರ್ಣ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಆಂಧ್ರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌ಗಳಿಸಿದರು. ನೆಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ “ಮೆಡಿವಿಯಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌” ಮತ್ತು ಗುಂಟೂರಿನಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ “ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಕಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಅಫ್ ಇಂಡಿಯಾ" ದ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕರ್ನಾಟಕ ಇತಿಹಾಸ ಅಕಾದೆಮಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ಇವರದಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ವಿದ್ವತ್‌ಪೂರ್ಣ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು ಅನೇಕ. ಮಿಥಿಕ್‌ಸೊಸೈಟಿ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್‌, ಶ್ರೀ ಶೃಂಗೇರಿ ಮಠ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅವರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಿ ಸಾರ್ಥಕತೆ ಪಡೆದವು. ನಿವೃತ್ತರಾದ ಮೇಲೂ ಅವರ ಉತ್ಸಾಹ ಕುಂದಲಿಲ್ಲ. ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ ಅವರು ತಮ್ಮಧರ್ಮ ಪತ್ನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಪದ್ಮ ಮತ್ತು ಮೂವರು ಪುತ್ರಿಯರ ತುಂಬು ಸಹಕಾರದಿಂದ ಮೈಮರೆತು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅನುವಾಯಿತು. ಕದಂಬ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಕುರಿತಾದ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಪ್ರಬಂಧಗಳ ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳು, ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಶಾಸನಗಳ ಸಾರಾಂಶಗಳ ಆರು ಸಂಪುಟಗಳು, ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳಾದ ಶ್ರೀ. ಎನ್‌. ಲಕ್ಷ್ಮಿನಾರಾಯಣರಾವ್‌ ಅವರ ಸಮಗ್ರಕೃತಿಗಳ ಸಂಪುಟದ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ನಿವೃತ್ತಜೀವನದ ಏಳು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಸಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಕಳೆದರು. ಮಡದಿ,ಮಕ್ಕಳು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳ ತುಂಬು ಕುಟುಂಬದ ನೆಮ್ಮದಿಯ ನಿವೃತ್ತ ಜೀವನದಲ್ಲೂ ಅವರು ಅಕ್ಷರಶಃ ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯುಸಿರಿನ ತನಕ ವಿದ್ವತ್‌ಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿಯೇ ಜೀವನವನ್ನುಮೀಸಲಿರಿಸಿ, ೧೯೯೭ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದ ಭಾಗವಾದರು. ಉದಕಮಂಡಲದ ಶಾಸನಶಾಸ್ತ್ರ ಕಚೇರಿಯ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳೆಂದೇ ಡಾ.ಕೆ.ವಿ.ರಮೇಶ್, ಡಾ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಿತ್ತಿ ಮತ್ತು ಬಾ.ರಾ.ಗೋಪಾಲ್‌ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದರು.ಅವರ ಮರಣಾನಂತರ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಇಬ್ಬರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಸುದರ್ಶನ ಎಂಬ ವಿದ್ವತ್‌ಪೂರ್ಣ ಸಂಸ್ಮರಣ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಗೌರಾವಾದರಗಳಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ಡಾ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಿತ್ತಿಯವರ ಪ್ರಕಾರ,”ಬಾ ರಾ ಗೋಪಾಲರದು ದಣಿವರಿಯದ ದುಡಿಮೆ.ನಾಳೆ ಮಾಡಿದರಾಯಿತು ನಂತರ ಮಾಡಿದರಾಯಿತು ಎಂಬ ಮಾತೇ ಇಲ್ಲ”. ಅದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸ ರಂಗಕ್ಕೆ ಅವರ ಕಾಣಿಕೆ ಕಣ್ಣುಕುಕ್ಕಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣದ್ದು. ಕರ್ನಾಟಕ ಇತಿಹಾಸ ಲೋಕದಲ್ಲಂತೂ ಅವರ ಹೆಸರು ಸದಾ ಹಸಿರಾಗಿರುವಂತೆ ‘ ಬಾ.ರಾ, ಗೋಪಾಲ್‌ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’ಯನ್ನು ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ಇತಿಹಾಸ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಯುವ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಇದರಿಂದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಜ್ಯೋತಿಯು ಅನವರತ ಬೆಳಗಲು ಅವಕಾಶವಾಗಿದೆ. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರು]] i5jial60ntorrjxo16yxqrfzfzzutf3 10 40959 1382884 1257740 2026-08-03T09:49:49Z en>RMCD bot 0 Notifying subject page of move discussion on [[Template talk:Hlist#Requested move 3 August 2026|Template talk:Hlist]] 1382884 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Requested move notice|1=Template:Columns list|2=Template talk:Hlist#Requested move 3 August 2026}} </noinclude>{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{1|}}}|{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:Template wrapper|wrap|_template=div col|_alias-map=1:content|colwidth=30em}}}}{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using columns-list with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Columns-list]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | class | content | colwidth | gap | rules | small | style }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 90o7mmc9j4xxvpgdp1emyub3c8xfidy 1382885 1382884 2026-08-15T14:50:54Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Columns-list]] 1382884 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Requested move notice|1=Template:Columns list|2=Template talk:Hlist#Requested move 3 August 2026}} </noinclude>{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{1|}}}|{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:Template wrapper|wrap|_template=div col|_alias-map=1:content|colwidth=30em}}}}{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using columns-list with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Columns-list]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | class | content | colwidth | gap | rules | small | style }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 90o7mmc9j4xxvpgdp1emyub3c8xfidy 10 41567 1382858 1246528 2026-04-03T01:44:30Z en>Primefac 0 Primefac moved page [[Template:!xt]] to [[Template:Example text bad]]: expand name for clarity 1382858 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Example text bad]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} o4wfmnjae01cief5vxu5fzoipp3kn3s 1382859 1382858 2026-08-15T14:43:33Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:!xt]] 1382858 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Example text bad]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} o4wfmnjae01cief5vxu5fzoipp3kn3s 10 41614 1382856 1327648 2026-04-03T01:40:33Z en>Primefac 0 Primefac moved page [[Template:Xt]] to [[Template:Example text]] over redirect: expand name for clarity 1382856 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Example text]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} 6wp7cp03bm6mrd7rqdaeekj99exkxko 1382857 1382856 2026-08-15T14:43:33Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Xt]] 1382856 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Example text]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} 6wp7cp03bm6mrd7rqdaeekj99exkxko 10 44577 1382929 1073011 2023-01-20T18:49:41Z en>Sm8900 0 1382929 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Inline cleanup tags]] {{R from move}} [[Category:Inline templates| ]] [[Category:Navigational boxes with lists of templates]] oooma3j1mq2aa2dkp05z2yte9szypsc 1382930 1382929 2026-08-15T15:39:13Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Inline_tags]] 1382929 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Inline cleanup tags]] {{R from move}} [[Category:Inline templates| ]] [[Category:Navigational boxes with lists of templates]] oooma3j1mq2aa2dkp05z2yte9szypsc 10 45322 1382862 1329830 2026-08-04T08:05:15Z en>RMCD bot 0 Notifying subject page of move discussion on [[Template talk:Hlist#Requested move 3 August 2026|Template talk:Hlist]] 1382862 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Requested move notice|1=Template:Comma-separated entries|2=Template talk:Hlist#Requested move 3 August 2026}} </noinclude>{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:Separated entries|comma|dataPlural=1}}<noinclude> {{documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude> rqa9mpkfe1ibwgbulghtcw3stb1bs3l 1382863 1382862 2026-08-15T14:43:34Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Comma_separated_entries]] 1382862 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Requested move notice|1=Template:Comma-separated entries|2=Template talk:Hlist#Requested move 3 August 2026}} </noinclude>{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#invoke:Separated entries|comma|dataPlural=1}}<noinclude> {{documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude> rqa9mpkfe1ibwgbulghtcw3stb1bs3l 10 47677 1382980 1094609 2026-08-15T17:05:43Z A826 72368 1382980 wikitext text/x-wiki {{Navbox <!---ವಿಷಯವಿಲ್ಲದ ಲಿಂಕ್ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುವುದು/ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಲಾಗುವುದು---> | name = ಕೊಚ್ಚಿ | title = [[ಕೊಚ್ಚಿ]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | group1 = ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು | list1 = * [[ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್]] * [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಅರಮನೆ]] * [[ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್, ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ|ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್]] * [[ದರ್ಬಾರ್ ಹಾಲ್ ಗ್ರೌಂಡ್]] * [[ಕೊಚ್ಚಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು|ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]] | group2 = ನೆರೆಹೊರೆಗಳು | list2 = * [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ]] * [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]] * [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ]] * [[ಕಲೂರು]] * [[ಪಳರಿವಟ್ಟಂ]] * [[ಗಾಂಧಿ ನಗರ, ಕೊಚ್ಚಿ|ಗಾಂಧಿ ನಗರ]] * [[ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್, ಕೊಚ್ಚಿ| ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್]] * [[ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ]] * [[ಕಕ್ಕನಾಡ್]] * [[ಕಡವಂತ್ರ]] * [[ವೈಟಿಲ]] * [[ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪ]] * [[ವೈಪಿನ್]] * [[ಚೇರಾನಲ್ಲೂರು]] * [[ವರಪುಳ]] * [[ಉತ್ತರ ಪರವೂರು]] | group3 = [[ಕೊಚ್ಚಿಯ ಇತಿಹಾಸ|ಇತಿಹಾಸ]] | list3 = * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜಮನೆತನ]] * [[ಕೇರಳದ ಇತಿಹಾಸ]] * [[ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ]] | group4 = [[ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ|ಸಾರಿಗೆ]] | list4 = * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು ಟರ್ಮಿನಸ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು ಟರ್ಮಿನಸ್]] * [[ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] * [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] * [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಟರ್ಮಿನಸ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] * [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಟೌನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಕೇಂದ್ರ]] * [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ]] * [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋ]] | group5 = ಸರ್ಕಾರ | list5 = * [[ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ]] * [[ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] | group6 = ಸಂಘಟನೆಗಳು | list6 = * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್]] * [[ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ಫೆಡ್]] * [[ಫರ್ಟಿಲೈಸರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್ ತಿರುವಾಂಕೂರು]] * [[ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]] * [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೇನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಶಿಪ್ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್, ಕೊಚ್ಚಿ]] * [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ನಾಗರಿಕ ಸರಬರಾಜು ನಿಗಮ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ರಿಫೈನರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] | group7 = ಮಾಲ್ಗಳು | list7 = * [[ಒಬೆರಾನ್ ಮಾಲ್]] * [[ಲುಲು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್]] * [[ಗೋಲ್ಡ್ ಸೌಕ್ ಗ್ರಾಂಡೆ ಕೊಚ್ಚಿ|ಗೋಲ್ಡ್ ಸೌಕ್ ಗ್ರಾಂಡೆ]] * [[ಅಬಾದ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ಮಾಲ್]] * [[ಫೋರಮ್ ಥಾಮ್ಸನ್ ಮಾಲ್]] | group8 = [[ಕೊಚ್ಚಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] | list8 = * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಯಹೂದಿಗಳು]] * [[ಕೇರಳದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] * [[ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] * [[ಕಲಾಭವನ್]] * [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]] * [[ಓಣಂ]] * [[ಕೊಚ್ಚಿಯ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]] * [[ವೆರಾಪೊಳ್ಳಿಯ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಮಹಾಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]] * [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ-ಅಂಗಮಾಲಿಯ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಮಹಾಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]] * [[ವಿಷು]] | group9 = ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳು | list9 = * [[ಚೋಟ್ಟಾನಿಕ್ಕರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಪೂರ್ಣತ್ರಯೇಶ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಎರನಾಕುಳತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ತಮಾರಂಕುಳಂಗರ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಪರದೇಶಿ ಸಿನಾಗಾಗ್]] * [[ಸಾಂತಾ ಕ್ರೂಜ್ ಬಾಸಿಲಿಕಾ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್]] * [[ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್]] * [[ವಲ್ಲಾರ್ಪಾಡಂ ಚರ್ಚ್]] * [[ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಬಾಸಿಲಿಕಾ|ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಬಾಸಿಲಿಕಾ]] * [[ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್, ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ|ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಫೊರೇನ್ ಚರ್ಚ್ ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ]] * [[ಹೋಲಿ ಕ್ರಾಸ್ ಚಾಪೆಲ್, ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ]] | group10 = ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ | list10 = * [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸಹಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]] * [[ಮಾರ್ ಅಗಸ್ಟೀನ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]] * [[ಗೌತಮ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಪನಯಪ್ಪಳ್ಳಿ ಕೊಚ್ಚಿ]] | group11 = ಶಾಲೆಗಳು | list11 = * [[ಅಸ್ಸಿಸಿ ವಿದ್ಯಾನಿಕೇತನ್]] * [[ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾ ಭವನ]] * [[ಚಿನ್ಮಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ಚಾಯ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ರಿಫೈನರೀಸ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ನೇವಿ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಶ್ರೀ ರಾಮ ವರ್ಮ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ|ಎಸ್ಆರ್ವಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ]] * [[ಸೇಂಟ್ ಟೆರೆಸಾ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ]] * [[ಟೋಕ್-ಎಚ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ದ ಡೆಲ್ಟಾ ಸ್ಟಡಿ]] * [[ವಿದ್ಯೋದಯ ಸ್ಕೂಲ್]] | group12 = ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು | list12 = * [[ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುಂದುವರಿದ ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಯನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಮುದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ]] * [[ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ಮಾಡೆಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜು, ಎರ್ನಾಕುಳಂ]] * [[ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಸ್ಟಡೀಸ್]] * [[ಆಲ್ಬರ್ಟಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್]] *[[ರಾಜಗಿರಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ & ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]] * [[ಫೆಡರಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]] * [[ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಹಾರ್ಟ್ ಕಾಲೇಜು, ಥೇವರ]] * [[ಎಸ್ಸಿಎಮ್ಎಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]] * [[ಸೇಂಟ್ ಟೆರೆಸಾ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಎಂಇಎಸ್ ಕಾಲೇಜು ಮಾರಂಪಳ್ಳಿ, ಅಳುವಾ]] | group13 = ರಸ್ತೆಗಳು | list13 = * [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ರಸ್ತೆ ಕೊಚ್ಚಿ|ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ರಸ್ತೆ]] * [[ಚಿತ್ತೂರು ರಸ್ತೆ]] * [[ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ರಸ್ತೆ]] * [[ಶಣ್ಮುಘಂ ರಸ್ತೆ]] * [[ಪಾರ್ಕ್ ಅವೆನ್ಯೂ, ಕೊಚ್ಚಿ|ಪಾರ್ಕ್ ಅವೆನ್ಯೂ]] * [[ಎಸ್.ಎ ರಸ್ತೆ]] * [[ಕಲೂರು-ಕಡವಂತ್ರ ರಸ್ತೆ]] * [[ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ರಸ್ತೆ, ಕೊಚ್ಚಿ|ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ರಸ್ತೆ]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬೈಪಾಸ್]] * [[ಸೀಪೋರ್ಟ್-ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ರಸ್ತೆ]] | group14 = ಕ್ರೀಡೆ | list14 = * [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ಕೊಚ್ಚಿ|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] * [[ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕ್ರೀಡಾ ಕೇಂದ್ರ, ಕೊಚ್ಚಿ|ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕ್ರೀಡಾ ಕೇಂದ್ರ]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್]] | group15 = ಪತ್ರಿಕೆಗಳು | list15= * [[ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮ]] * [[ಮಾತೃಭೂಮಿ]] * [[ಮಧ್ಯಮಂ]] * [[ದೇಶಾಭಿಮಾನಿ]] * [[ಸತ್ಯದೀಪಂ]] | group16=ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿಗಳು | list16= * [[ರಿಪೋರ್ಟರ್ ಟಿವಿ]] * [[ಇಂಡಿಯಾವಿಷನ್]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತ ನಗರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣ ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳು|ಕೊಚ್ಚಿ]] [[ವರ್ಗ:ನಗರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣ ವಿಷಯ ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳು|ಕೊಚ್ಚಿ]] </noinclude> gx5oroya7sjdcyw95jbd7bxjld6406p 1382981 1382980 2026-08-15T17:05:58Z A826 72368 A826 [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Kochi]] ಪುಟವನ್ನು [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಕೊಚ್ಚಿ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಆಂಗ್ಲ ಶೀರ್ಷಿಕೆ → ಕನ್ನಡ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1382980 wikitext text/x-wiki {{Navbox <!---ವಿಷಯವಿಲ್ಲದ ಲಿಂಕ್ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುವುದು/ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಲಾಗುವುದು---> | name = ಕೊಚ್ಚಿ | title = [[ಕೊಚ್ಚಿ]] | listclass = hlist | state = {{{state|}}} | group1 = ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು | list1 = * [[ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್]] * [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಅರಮನೆ]] * [[ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್, ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ|ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್]] * [[ದರ್ಬಾರ್ ಹಾಲ್ ಗ್ರೌಂಡ್]] * [[ಕೊಚ್ಚಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು|ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]] | group2 = ನೆರೆಹೊರೆಗಳು | list2 = * [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ]] * [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]] * [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ]] * [[ಕಲೂರು]] * [[ಪಳರಿವಟ್ಟಂ]] * [[ಗಾಂಧಿ ನಗರ, ಕೊಚ್ಚಿ|ಗಾಂಧಿ ನಗರ]] * [[ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್, ಕೊಚ್ಚಿ| ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್]] * [[ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ]] * [[ಕಕ್ಕನಾಡ್]] * [[ಕಡವಂತ್ರ]] * [[ವೈಟಿಲ]] * [[ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪ]] * [[ವೈಪಿನ್]] * [[ಚೇರಾನಲ್ಲೂರು]] * [[ವರಪುಳ]] * [[ಉತ್ತರ ಪರವೂರು]] | group3 = [[ಕೊಚ್ಚಿಯ ಇತಿಹಾಸ|ಇತಿಹಾಸ]] | list3 = * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜಮನೆತನ]] * [[ಕೇರಳದ ಇತಿಹಾಸ]] * [[ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ]] | group4 = [[ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ|ಸಾರಿಗೆ]] | list4 = * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು ಟರ್ಮಿನಸ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು ಟರ್ಮಿನಸ್]] * [[ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] * [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] * [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಟರ್ಮಿನಸ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] * [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಟೌನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಕೇಂದ್ರ]] * [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ]] * [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋ]] | group5 = ಸರ್ಕಾರ | list5 = * [[ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ]] * [[ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] | group6 = ಸಂಘಟನೆಗಳು | list6 = * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್]] * [[ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ಫೆಡ್]] * [[ಫರ್ಟಿಲೈಸರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್ ತಿರುವಾಂಕೂರು]] * [[ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]] * [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೇನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಶಿಪ್ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್, ಕೊಚ್ಚಿ]] * [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ನಾಗರಿಕ ಸರಬರಾಜು ನಿಗಮ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ರಿಫೈನರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] | group7 = ಮಾಲ್ಗಳು | list7 = * [[ಒಬೆರಾನ್ ಮಾಲ್]] * [[ಲುಲು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್]] * [[ಗೋಲ್ಡ್ ಸೌಕ್ ಗ್ರಾಂಡೆ ಕೊಚ್ಚಿ|ಗೋಲ್ಡ್ ಸೌಕ್ ಗ್ರಾಂಡೆ]] * [[ಅಬಾದ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ಮಾಲ್]] * [[ಫೋರಮ್ ಥಾಮ್ಸನ್ ಮಾಲ್]] | group8 = [[ಕೊಚ್ಚಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] | list8 = * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಯಹೂದಿಗಳು]] * [[ಕೇರಳದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] * [[ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] * [[ಕಲಾಭವನ್]] * [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]] * [[ಓಣಂ]] * [[ಕೊಚ್ಚಿಯ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]] * [[ವೆರಾಪೊಳ್ಳಿಯ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಮಹಾಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]] * [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ-ಅಂಗಮಾಲಿಯ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಮಹಾಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]] * [[ವಿಷು]] | group9 = ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳು | list9 = * [[ಚೋಟ್ಟಾನಿಕ್ಕರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಪೂರ್ಣತ್ರಯೇಶ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಎರನಾಕುಳತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ತಮಾರಂಕುಳಂಗರ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಪರದೇಶಿ ಸಿನಾಗಾಗ್]] * [[ಸಾಂತಾ ಕ್ರೂಜ್ ಬಾಸಿಲಿಕಾ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್]] * [[ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್]] * [[ವಲ್ಲಾರ್ಪಾಡಂ ಚರ್ಚ್]] * [[ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಬಾಸಿಲಿಕಾ|ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಬಾಸಿಲಿಕಾ]] * [[ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್, ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ|ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಫೊರೇನ್ ಚರ್ಚ್ ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ]] * [[ಹೋಲಿ ಕ್ರಾಸ್ ಚಾಪೆಲ್, ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ]] | group10 = ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ | list10 = * [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಸಹಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]] * [[ಮಾರ್ ಅಗಸ್ಟೀನ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]] * [[ಗೌತಮ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಪನಯಪ್ಪಳ್ಳಿ ಕೊಚ್ಚಿ]] | group11 = ಶಾಲೆಗಳು | list11 = * [[ಅಸ್ಸಿಸಿ ವಿದ್ಯಾನಿಕೇತನ್]] * [[ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾ ಭವನ]] * [[ಚಿನ್ಮಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ಚಾಯ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ರಿಫೈನರೀಸ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ನೇವಿ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ಶ್ರೀ ರಾಮ ವರ್ಮ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ|ಎಸ್ಆರ್ವಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ]] * [[ಸೇಂಟ್ ಟೆರೆಸಾ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ]] * [[ಟೋಕ್-ಎಚ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್]] * [[ದ ಡೆಲ್ಟಾ ಸ್ಟಡಿ]] * [[ವಿದ್ಯೋದಯ ಸ್ಕೂಲ್]] | group12 = ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು | list12 = * [[ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುಂದುವರಿದ ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಯನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಮುದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ]] * [[ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ಮಾಡೆಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜು, ಎರ್ನಾಕುಳಂ]] * [[ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಸ್ಟಡೀಸ್]] * [[ಆಲ್ಬರ್ಟಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್]] *[[ರಾಜಗಿರಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ & ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]] * [[ಫೆಡರಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]] * [[ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಹಾರ್ಟ್ ಕಾಲೇಜು, ಥೇವರ]] * [[ಎಸ್ಸಿಎಮ್ಎಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]] * [[ಸೇಂಟ್ ಟೆರೆಸಾ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಎಂಇಎಸ್ ಕಾಲೇಜು ಮಾರಂಪಳ್ಳಿ, ಅಳುವಾ]] | group13 = ರಸ್ತೆಗಳು | list13 = * [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ರಸ್ತೆ ಕೊಚ್ಚಿ|ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ರಸ್ತೆ]] * [[ಚಿತ್ತೂರು ರಸ್ತೆ]] * [[ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ರಸ್ತೆ]] * [[ಶಣ್ಮುಘಂ ರಸ್ತೆ]] * [[ಪಾರ್ಕ್ ಅವೆನ್ಯೂ, ಕೊಚ್ಚಿ|ಪಾರ್ಕ್ ಅವೆನ್ಯೂ]] * [[ಎಸ್.ಎ ರಸ್ತೆ]] * [[ಕಲೂರು-ಕಡವಂತ್ರ ರಸ್ತೆ]] * [[ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ರಸ್ತೆ, ಕೊಚ್ಚಿ|ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ರಸ್ತೆ]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬೈಪಾಸ್]] * [[ಸೀಪೋರ್ಟ್-ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ರಸ್ತೆ]] | group14 = ಕ್ರೀಡೆ | list14 = * [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ಕೊಚ್ಚಿ|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] * [[ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕ್ರೀಡಾ ಕೇಂದ್ರ, ಕೊಚ್ಚಿ|ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕ್ರೀಡಾ ಕೇಂದ್ರ]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್]] | group15 = ಪತ್ರಿಕೆಗಳು | list15= * [[ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮ]] * [[ಮಾತೃಭೂಮಿ]] * [[ಮಧ್ಯಮಂ]] * [[ದೇಶಾಭಿಮಾನಿ]] * [[ಸತ್ಯದೀಪಂ]] | group16=ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿಗಳು | list16= * [[ರಿಪೋರ್ಟರ್ ಟಿವಿ]] * [[ಇಂಡಿಯಾವಿಷನ್]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತ ನಗರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣ ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳು|ಕೊಚ್ಚಿ]] [[ವರ್ಗ:ನಗರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣ ವಿಷಯ ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳು|ಕೊಚ್ಚಿ]] </noinclude> gx5oroya7sjdcyw95jbd7bxjld6406p 10 49078 1382850 550241 2018-05-27T17:36:49Z en>Redtigerxyz 0 Undid revision 833953701 by [[Special:Contributions/AvicBot|AvicBot]] ([[User talk:AvicBot|talk]]) 550241 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Infobox Hindu temple]] {{R from merge}} jomcu7j1rljv5biz2juf77zr4n70bsh 1382851 1382850 2026-08-15T14:42:10Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Infobox_temple]] 550241 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Infobox Hindu temple]] {{R from merge}} jomcu7j1rljv5biz2juf77zr4n70bsh 0 50882 1383106 1369650 2026-08-16T10:40:16Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383106 wikitext text/x-wiki {{copyedit}} {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ಹೆನ್ರಿ ವಾನ್ | image = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{birth date|df=yes|1621|4|17}} | birth_place = [[Llansantffraed|Newton St. Bridget]], [[Brecknockshire]], Wales | death_date = {{Death date and age|df=yes|1695|4|23|1621|4|17}} | death_place = Scethrog House, [[Llansantffraed]], Brecknockshire, Wales | occupation = Poet | nationality = Welsh | ethnicity = Welsh | citizenship = | education = | alma_mater = | period = 17th century | genre = ಕವಿತೆ | subject = | movement = | notableworks = Silex Scintillans | spouse = Catherine Vaughan, Elizabeth Vaughan | partner = | children = | relatives = Thomas Vaughan | influences = [[George Herbert]]<br>[[Ben Jonson]] | influenced = [[William Wordsworth]]<br>[[Siegfried Sassoon]]<br>[[Nick Drake]] | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''ಹೆನ್ರಿ ವಾನ್''' ಒಬ್ಬ ಮೆಟಾಫಿಸಿಕಲ್ [[ಕವಿ]]. == ಜೀವನ ವಿವರ == ಹೆನ್ರೀ ವಾನ್ ೧೭ನೆ ಶೆತಮಾನದ ಮೆಟಾಫಿಸಿಕಲ್ ಕವಿಗಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ಇತನು [[ವೇಲ್ಸ್]]ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನು. ಅಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್ನನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಇತ [[ಲಂಡನ್]]ಗೆ ಹೋಗಿ ಕಾನೂನು ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂದುವರೆಸಿದ. ಬಳಿಕ ಮೆಡಿಕಲ್ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಂದುವರೆಸಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ಬ್ರೆಕನ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ. ಈತ ಒಬ್ಬ ರಾಯಲಿಸ್ಟ್ ಅಗಿದ್ದ. ಈತ ಸಿವಿಲ್ ವಾರ್ ನಲ್ಲಿಯು ಸಹಾ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ. ಇತನ ತಂದೆಯು ಸುಪ್ರಸಿದ್ದ ವೆಲ್ಸ್ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಾಗನ್ನನು ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರಿನ್ದ ಇತನಿಗು ಸ್ವಲ್ಪ ಪೆಟ್ಟಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಜ್ಯೆಲಿನಲ್ಲಿಯು ಸಹಾ ತನ್ನ ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆದ. ಇತನಿಗೆ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನನ್ನು ಕಳೆದು ಕೊಂಡಾಗ ಬಹಳ ದುಕ್ಕವಾಯಿತು. ನಂತರ ಕಾಯಿಲೆಗೂ ತುತ್ತಾದ. ಈತನ ಜೀವನದ ನೋವಿನ ಸಂಗತಿಗಳು ಆತನ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿದವು.ಈತನು ಗುಯಿವರನ ದ ಪ್ರೈಸ್ ಅಂಡ್ ಹ್ಯಾಪಿನೆಸ್ ಅಫ್ ಕಂಟ್ರಿ,ಎಂಬ ಕ್ರುತಿಯನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿದ. ನಂತರ ನಿಯಂಬರ್ಜೆನ್ ನ ಪ್ಲೊರ್ಸ್ ಸಾಲಿಟೂಡ್ಸ್,ಸಹ ಅನುವಾದಿಸಿದ. ನಂತರ ಮ್ಯಾನ್ ಅಂಡ್ ಗ್ಲೊರಿ, ಯನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿದ. ನಂತರ ದ ವರ್ಡ್ ಕಂಡೆಮ್ನ್ ಡ್, ಅನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿದ. ನುಲಿಯಸ್ ನ ಹರ್ಮೆಟಿಕಲ್ ಫಿಸಿಕ್ ಅನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿದ.ಈತ ಜಾರ್ಜ್ ಆರ್ಬರ್ಟ್ ನಿನ್ದ ಪ್ರಭಾವಿಥನಾಗಿದ್ದ. ಇತನ ಮುಖ್ಯ ಕ್ರುತಿಗಳೆನ್ದರೆ,ಸಿಲೆಕ್ಸ್ ಸಿನ್ತಲನ್ಸ್,ಒಲರ್ ಇಸ್ಕನುಸ್, ದ ರೆಟ್ರೀಟ್,ಪೀಸ್, ಮುನ್ಥಾದವುಗಳು. == ದ ಡ್ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಪ್ಲೇಸ್ == ದ ಡ್ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಎಂಬ ಪದ್ಯವು ಹೆನ್ರಿ ವಾನ್ ನ ಮುಖ್ಯವಾದ ಕ್ರುತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಈ ಪದ್ಯವು ಧಾರ್ಮಿಕವಾದುದು. ಅಲ್ಲದೆ ಅದ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾದುದು, ವ್ಯೆಯಕ್ತಿಕವಾದುದು. ಈತ ಈಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಿಸಸ್ ಕ್ರ್ಯೆಸ್ತನ ವಾಸಸ್ತಳದ ಬಗ್ಗೆ ಮತನಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈತ ಅಸ್ಛರ್ಯ ದಿಂದ ಈ ರೀತಿ ಹೆಳುತ್ತಾನೆ. ದೇವರ ವಾಸಸ್ತಳ ಎಲ್ಲಿರುವುದೊ,ಹೇಗಿರುವುದೊ, ಯಾರು ಸ್ರುಸ್ಟಿಮಾಡಿರುವರು,ಯಾವುದೊ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಅತನ ವ್ಯೆಯಕ್ತಿಕ ಆನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ಮ್ಯೆ ಸಿನ್ಫುಲ್ ಹಾರ್ಟ್.ಈ ಪದ್ಯ ದಲ್ಲಿ ದೇವರ ವಾಸಸ್ತಳವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಪದ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿ ಸುತ್ತಾನೆ. ಸುಂದರವಾದ, ರಹಸ್ಯವಾದ, ನದಿಯ ಮೂಲ ನಿನ್ನ ವಾಸ್ತಳವೆ, ನೆರಳು ಕೊಡುವ ಅಥವಾ ರಕ್ಶಣೆ ಕೊಡುವ ಬೆಟ್ಟವೆ, ಪರಿಶುದ್ದತೆ,ಮತ್ತು ಭವ್ಯತೆ ವ್ಯೆಭವ ನಿನ್ನ ವಾಸಸ್ತಳವನ್ನು ಸ್ರುಸ್ಟಿದ್ದಾವೆಯೆ, ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾನೆ. ನಂತರ ಈತ ಮೋಡವು ನಿನ್ನ ಹೊದಕೆಯಗಿದೆಯೆ, ಮತ್ತು ರಕ್ ಶಣೆ ಯಾಗಿದೆಯೇ,ಇವು ನಿನ್ನ ವಾಸಸ್ತಳವನ್ನು ಸ್ರುಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾವೆಯೆ, ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ ನಂತರ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಿನ್ನ ವಾಸಸ್ತಳವನ್ನು ಯಾರು ಸ್ರುಷ್ಟಿದ್ದನೊ,ಎಲ್ಲಿರುವುದೊ,ಹೆಗಿರುವುದೊ, ನನಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಈಗ ನಿನ್ನ ವಾಸಸ್ತಳ ಛಿಕ್ಕದಾಗಿರುವ ನನ್ನ ಹ್ರುದಯವೇ ನಿನ್ನ ವಾಸಸ್ತಳ. ಆದರೆ ಅದೂ ಸಹಾ ಸಿನ್ ಫುಲ್ ಆಗಿದೆ. ಎಂದು ಎಳುತ್ತಾನೆ. ಮೈ ಗಾಡ್ ಮೈ ಸಿನ್ಫುಲ್ ಹಾರ್ಟ್ ಈ ವಾಖ್ಯ ವು ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಏಕೆಂದರೆ ಹೆನ್ರಿ ವಾನ್ ನು ಜೀಸಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತನ ವಾಸಸ್ತಳ ವನ್ನು ತನ್ನ ಸಿನ್ಫುಲ್ ಹ್ರುದಯದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುವ ಮೂಖಾಂತರ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳು ವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಈತನ ಇನ್ನಿತರ ಪದ್ಯಗಳಾದ,ದ ವರ್ರ್ದ್, ದ ರಿಟ್ರೀಟ್, ಸಹಾ ವಾನನ ಹ್ರುದಯದಲ್ಲಿನ ಆನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾನೆ.. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{Gutenberg author | id=Vaughan,+Henry | name=Henry Vaughan}} * {{Internet Archive author |sname=Henry Vaughan}} * {{Librivox author |id=542}} * [http://www.poetseers.org/the_great_poets/meta/henry/ Henry Vaughan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120530192747/http://www.poetseers.org/the_great_poets/meta/henry/ |date=2012-05-30 }} (PoetSeers website) * [http://theotherpages.org/poems/poem-uv.html#vaughan Index entry for Henry Vaughan at Poets' Corner] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090904032926/http://www.theotherpages.org/poems/poem-uv.html#vaughan |date=2009-09-04 }} * [http://www.bartleby.com/217 The Sacred Poets. Ch. 9–13] − The Cambridge History of English and American Literature. * {{Find a Grave|23363984}} * Examples of Henry Vaughan's varied poetic forms [http://henryvaughan.blogspot.com/] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು]] 7blfuddtbdjg4c7hf8c3hq9gnruf202 10 55550 1382923 1071006 2025-10-03T01:22:24Z en>Jonesey95 0 fix text color in dark mode; this generally works but may cause problems, in which case revert or try specifying a different CSS value 1382923 wikitext text/x-wiki <templatestyles src = "Column/styles.css" />{{#if:{{{1|}}}|<div class="columns-start columns-{{{num|2}}} {{{class|}}}" {{#if:{{{bgcolor|}}}{{{width|}}}|style="{{#if:{{{bgcolor|}}}|background-color: {{{bgcolor}}};color:inherit;}} {{#if:{{{width|}}}|width: {{{width}}}}}"}}><div class="column"> {{#invoke:separated entries|main|separator=&#10;</div><div class="column">&#10;}}</div><div style="clear: both"></div></div>|<noinclude><div></noinclude></div><div class="column">}}<noinclude></div> {{Documentation|Template:Columns-start/doc}} <!-- Add categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata, not here --> </noinclude> nqoz859cezxm0s8yuyznuoe0ask6a2p 1382924 1382923 2026-08-15T15:39:12Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Column]] 1382923 wikitext text/x-wiki <templatestyles src = "Column/styles.css" />{{#if:{{{1|}}}|<div class="columns-start columns-{{{num|2}}} {{{class|}}}" {{#if:{{{bgcolor|}}}{{{width|}}}|style="{{#if:{{{bgcolor|}}}|background-color: {{{bgcolor}}};color:inherit;}} {{#if:{{{width|}}}|width: {{{width}}}}}"}}><div class="column"> {{#invoke:separated entries|main|separator=&#10;</div><div class="column">&#10;}}</div><div style="clear: both"></div></div>|<noinclude><div></noinclude></div><div class="column">}}<noinclude></div> {{Documentation|Template:Columns-start/doc}} <!-- Add categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata, not here --> </noinclude> nqoz859cezxm0s8yuyznuoe0ask6a2p 10 56878 1382864 1301059 2026-08-02T02:47:31Z en>Zackmann08 0 restoring image_size which was inexplicably removed while still in widespread use... 1382864 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | child = {{{child|}}} | autoheaders = yes | bodyclass = vcard | bodystyle = border-spacing:2px; | abovestyle = color:var(--color-base-fixed,#202122);background-color:{{Infobox religious building/color|{{{religious_affiliation}}}}} | headerstyle = color:var(--color-base-fixed,#202122);background-color:{{Infobox religious building/color|{{{religious_affiliation}}}}} <!-- check for correct microformat: title, native_name, --> | titleclass = fn org | above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | subheader = {{#if:{{{native_name|}}}|<div class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>}} | image = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#invoke:Wikidata|getValue|P18|{{if empty|{{{image|}}}|FETCH_WIKIDATA}}}}|size={{{image_size|}}} |upright={{{image_upright|}}} |alt={{{alt|}}} }} | caption = {{{caption|}}} <!-- RELIGION ----- ----- ----- ----- ----- --> | header1 = Religion | label2 = [[List of religions and spiritual traditions|Affiliation]] | data2 = {{br separated entries|{{{religious_affiliation|}}}|{{{category|}}}}}<!-- category???/2019 --> | label3 = {{#switch:{{Infobox religious building/color|1={{{religious_affiliation}}}}} |#9BE89B<!-- islam --> = [[Islamic schools and branches|Branch/tradition]] |#default = [[Sect]] }} | data3 = {{#switch:{{Infobox religious building/color|1={{{religious_affiliation}}}}} |#9BE89B<!-- islam --> = {{{tradition|}}} |#default = {{{sect|}}} }} <!-- religious organisation strutture here: --> | label4 = {{#switch:{{Infobox religious building/color|{{{religious_affiliation}}}}} |#FFCC99 = [[Diocese]] |District}} | class4 = label | data4 = {{{district|}}} | label5 = [[Prefecture]]<!-- religious or secular? --> | data5 = {{{prefecture|}}} | label6 = {{#switch:{{Infobox religious building/color|{{{religious_affiliation}}}}} |#FFCC99<!-- Roman Catholic --> = [[Ecclesiastical province|Province]] |Province}} | data6 = {{{province|}}} | label7 = {{#switch:{{Infobox religious building/color|{{{religious_affiliation}}}}} |#FFCC99 = [[Ecclesiastical region|Region]] |Region}} | data7 = {{{region|}}} | label8 = [[Deity]] | data8 = {{{deity|}}} | label9 = {{#switch:{{Infobox religious building/color|{{{religious_affiliation}}}}} |#9BB4EB |#87CEFA |#ADD8E6 = [[Nusach (Jewish custom)|Rite]]<!-- this kludge is used because the people of Wikipedia do not have {{#pos}} or so! I do not want to list all flavours of Judaism just here --> |Rite}} | data9 = {{{rite|}}} | label10 = Festival{{pluralize from text|{{{festival|}}}|plural=s}} | data10 = {{{festival|}}} | label11 = {{longitem|{{#switch:{{{religious_affiliation}}}| |[[Shinto]] = Type |#default = {{#if:{{{status|}}} |[[Ecclesiastical polity|Ecclesiastical or organisational status]] |[[Ecclesiastical polity|Ecclesiastical or organizational status]] }} }}}} | data11 = {{#switch:{{{religious_affiliation}}}| |[[Shinto]] = {{{type|}}} |#default = {{{status|}}} }} | label12 = Ownership | data12 = {{{ownership|}}} | label13 = Governing body | data13 = {{{governing_body|}}} | label14 = Leadership | data14 = {{{leadership|}}} | label15 = [[Bhattaraka]]<!-- Jainism --> | data15 = {{{bhattaraka|}}} | label16 = Patron | data16 = {{{patron|}}} | label17 = {{longitem|[[Consecration|Year consecrated]]}} | data17 = {{{consecration_year|}}} | label18 = Status | data18 = {{{functional_status|}}} | label19 = {{longitem|{{if empty|{{{religious_features_label|}}}|Religious features}}}} | data19 = {{{religious_features|}}} <!-- LOCATION ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- --> | header20 = Location | label21 = Location | data21 = {{{location|}}} | label22 = Municipality | class22 = label | data22 = {{{municipality|}}} | label23 = [[Circle (administrative division)|Cercle]] | class23 = label | data23 = {{{cercle|}}} | label24 = State | data24 = {{{state|}}} | label25 = Country | data25 = {{{country|}}} | image2 = {{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | pushpin_mark = {{#switch:{{{religious_affiliation|}}} | [[Armenian Apostolic Church]] | [[Mekhitarist Order]] = Set01-church1.svg | [[Jainism]] = In-jain.svg | [[Hinduism]] = Om symbol.svg | [[Shinto]] = Shinto torii icon vermillion.svg | [[Tibetan Buddhism]] = Gold temple icon.png | #default = }} | pushpin_mark_size = {{#switch:{{{religious_affiliation|}}} | [[Armenian Apostolic Church]] | [[Mekhitarist Order]] = 16 | [[Jainism]] = 12 | [[Hinduism]] | [[Tibetan Buddhism]] = 8 | [[Shinto]] = 20 | #default = }} }} | data27 = {{#invoke:Infobox mapframe | autoWithCaption | onByDefault = {{#if:{{{pushpin_map|}}}|no|yes}} | mapframe-marker = {{#switch:{{{religious_affiliation|}}} | [[Buddhism]]|[[Tibetan Buddhism]]|[[Zen Buddhism]] = religious-buddhist | [[Judaism]] = religious-jewish | [[Islam]] = religious-muslim | [[Shinto]] = religious-shinto | #default = landmark }} | mapframe-type = landmark | mapframe-marker-color = #919090 | mapframe-stroke-color = #525252 | mapframe-stroke-width = 3 | mapframe-shape-fill = #dbdbdb | mapframe-caption = Interactive map of {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} | label28 = {{if empty|{{{grid_name|}}}|Grid&nbsp;position}}<!-- Palestine --> | data28 = {{{grid_position|}}} | label29 = Sector | class29 = label | data29 = {{{sector|}}} | label30 = Territory | data30 = {{{territory|}}} | label31 = Prefecture | data31 = {{{prefecture|}}} | label32 = Administration | class32 = label | data32 = {{{administration|}}} | label33 = Coordinates | data33 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:landmark}}{{{coordinates_footnotes|}}}}} <!-- ARCHITECTURE ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- --> | header34 = Architecture | label35 = [[Architect|Architect{{pluralize from text|{{{architect|}}}|plural=s}}]] | class35 = note | data35 = {{{architect|}}} | label36 = Type | data36 = {{{architecture_type|}}} | label37 = [[Architectural style|Style]] | data37 = {{{architecture_style|}}} | label38 = Founder | data38 = {{{founded_by|}}} | label39 = Creator | data39 = {{{creator|}}} | label40 = Funded&nbsp;by | data40 = {{{funded_by|}}} | label41 = {{longitem|[[General contractor]]}} | data41 = {{{general_contractor|}}} | label42 = Established | data42 = {{{established|}}} | label43 = Groundbreaking | class43 = note | data43 = {{{groundbreaking|}}} | label44 = Completed | class44 = note | data44 = {{{completed|}}} | label45 = {{longitem|Construction cost}} | data45 = {{{construction_cost|}}} | label46 = Destroyed | data46 = {{{date_destroyed|}}} | label47 = Demolished | data47 = {{{date_demolished|}}} | header48 = {{#ifexpr:{{#invoke:ParameterCount|main|facade_direction|capacity|length|width|width_nave|interior_area|height_max|dome_quantity|dome_height_outer|dome_height_inner|dome_dia_outer|dome_dia_inner|minaret_quantity|minaret_height|spire_quantity|spire_height|site_area|temple_quantity|monument_quantity|shrine_quantity|materials|elevation_m|elevation_ft}} > 1 |Specifications}}<!--Show Specifications header only if there is more than one of these items, per 2016 discussion available in Talk Archive 1 --> | label49 = {{longitem|Direction of façade}} | data49 = {{{facade_direction|}}} | label50 = Capacity | data50 = {{{capacity|}}} | label51 = Length | data51 = {{{length|}}} | label52 = Width | data52 = {{{width|}}} | label53 = {{longitem|Width ([[nave]])}} | data53 = {{{width_nave|}}} | label54 = {{longitem|Interior area}} | data54 = {{{interior_area|}}} | label55 = Height&nbsp;(max) | data55 = {{{height_max|}}} | label56 = [[Dome|Dome{{pluralize from text|{{{dome_quantity|}}}|plural=s}}]] | data56 = {{{dome_quantity|}}} | label57 = {{longitem|Dome height (outer)}} | data57 = {{{dome_height_outer|}}} | label58 = {{longitem|Dome height (inner)}} | data58 = {{{dome_height_inner|}}} | label59 = {{longitem|Dome dia. (outer)}} | data59 = {{{dome_dia_outer|}}} | label60 = {{longitem|Dome dia. (inner)}} | data60 = {{{dome_dia_inner|}}} | label61 = [[Minaret|Minaret{{pluralize from text|{{{minaret_quantity|}}}|plural=s}}]] | data61 = {{{minaret_quantity|}}} | label62 = {{longitem|Minaret height}} | data62 = {{{minaret_height|}}} | label63 = [[Spire|Spire{{pluralize from text|{{{spire_quantity|}}}|plural=s}}]] | data63 = {{{spire_quantity|}}} | label64 = Spire&nbsp;height | data64 = {{{spire_height|}}} | label65 = Site&nbsp;area | data65 = {{{site_area|}}} | label66 = Temple{{pluralize from text|{{{temple_quantity|}}}|plural=s}} | data66 = {{{temple_quantity|}}} | label67 = Monument{{pluralize from text|{{{monument_quantity|}}}|plural=s}} | data67 = {{{monument_quantity|}}} | label68 = Shrine{{pluralize from text|{{{shrine_quantity|}}}|plural=s}} | data68 = {{{shrine_quantity|}}} | label69 = Inscriptions | data69 = {{{inscriptions|}}} | label70 = [[Building material|Materials]] | data70 = {{{materials|}}} | label71 = Elevation | data71 = {{#if:{{{elevation_m|}}} |{{convert|{{{elevation_m}}}|m|ft|0|abbr=on}}{{{elevation_footnotes|}}} |{{#if:{{{elevation_ft|}}} |{{convert|{{{elevation_ft|}}}|ft|m|0|abbr=on}}{{{elevation_footnotes|}}} }} }} | header72 = {{#ifeq:{{{nrhp|}}}|yes|{{#if:{{{designated|}}}|[[United States|U.S.]] [[National Historic Landmark]]|[[United States|U.S.]] [[National Register of Historic Places]]}}}} | label73 = {{longitem|Added to [[National Register of Historic Places|NRHP]]}} | data73 = {{#ifeq:{{{nrhp|}}}|yes|{{{added|}}}}} | label74 = {{longitem|NRHP Reference no.}} | data74 = {{#ifeq:{{{nrhp|}}}|yes|{{{refnum|}}}}} | label75 = {{longitem|Designated as [[National Historic Landmark|NHL]]}} | data75 = {{{designated|}}} <!--designation1 section--> | data76 = {{#if:{{{designation1|}}}|{{#invoke:Designation|divbox|{{{designation1|}}}|delisted={{{delisted1_date|}}}}}}} | data77 = {{#if:{{{designation1_offname|}}}|''Official name: {{{designation1_offname}}}''}} | label78 = Type | data78 = {{{designation1_type|}}} | label79 = Criteria | data79 = {{{designation1_criteria|}}} | label80 = Designated | data80 = {{{designation1_date|}}} | label81 = Delisted | data81 = {{{delisted1_date|}}} | label82 = Parent listing | data82 = {{{designation1_parent|}}} | label83 = Reference no. | data83 = {{{designation1_number|}}} | label84 = {{longitem|{{{designation1_free1name}}}}} | data84 = {{#if:{{{designation1_free1name|}}}|{{{designation1_free1value|}}}}} | label85 = {{longitem|{{{designation1_free2name}}}}} | data85 = {{#if:{{{designation1_free2name|}}}|{{{designation1_free2value|}}}}} | label86 = {{longitem|{{{designation1_free3name}}}}} | data86 = {{#if:{{{designation1_free3name|}}}|{{{designation1_free3value|}}}}} <!--designation2 section--> | data87 = {{#if:{{{designation2|}}}|{{#invoke:Designation|divbox|{{{designation2|}}}|delisted={{{delisted2_date|}}}}}}} | data88 = {{#if:{{{designation2_offname|}}}| ''Official name: {{{designation2_offname}}}''}} | label89 = Type | data89 = {{{designation2_type|}}} | label90 = Criteria | data90 = {{{designation2_criteria|}}} | label91 = Designated | data91 = {{{designation2_date|}}} | label92 = Delisted | data92 = {{{delisted2_date|}}} | label93 = Parent listing | data93 = {{{designation2_parent|}}} | label94 = Reference no. | data94 = {{{designation2_number|}}} | label95 = {{longitem|{{{designation2_free1name}}}}} | data95 = {{#if:{{{designation2_free1name|}}}|{{{designation2_free1value|}}}}} | label96 = {{longitem|{{{designation2_free2name}}}}} | data96 = {{#if:{{{designation2_free2name|}}}|{{{designation2_free2value|}}}}} | label97 = {{longitem|{{{designation2_free3name}}}}} | data97 = {{#if:{{{designation2_free3name|}}}|{{{designation2_free3value|}}}}} | header98 = Website<!-- same as infobox building --> | data99 = {{{website|}}} | header100 = _BLANK_ | data101 = {{{module|}}} | data102 = {{{embedded|}}} | belowstyle = {{#switch:{{{religious_affiliation|}}}|[[Shinto]] = background-color: #EBEBEB;color:inherit;|#default = text-align:left; font-weight:normal; font-size:88%;}} | below = {{#ifeq:{{{religious_affiliation|}}}|[[Shinto]]|[[File:Icon of Shinto.svg|25px|link=]] [[Glossary of Shinto]]}}{{{footnotes|}}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using {{if empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox religious building}} with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview = Page using [[Template:{{#if:{{{template_name|}}}|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox religious building}}]] with unknown parameter "_VALUE_" | ignoreblank = y | mapframe_args = y | pushpin_map_args = y | added | administration | alt | architect | architecture_style | architecture_type | bhattaraka | capacity | caption | category | cercle | child | completed | consecration_year | construction_cost | coordinates | coordinates_footnotes | country | creator | date_demolished | date_destroyed | deity | delisted1_date | delisted2_date | designated | designation1 | designation1_criteria | designation1_date | designation1_number | designation1_offname | designation1_parent | designation1_type | designation2 | designation2_criteria | designation2_date | designation2_number | designation2_offname | designation2_parent | designation2_type | designation1_free1name | designation1_free1value | designation1_free2name | designation1_free2value | designation1_free3name | designation1_free3value | designation2_free1name | designation2_free1value | designation2_free2name | designation2_free2value | designation2_free3name | designation2_free3value | district | dome_dia_inner | dome_dia_outer | dome_height_inner | dome_height_outer | dome_quantity | elevation_footnotes | elevation_ft | elevation_m | embedded | established | facade_direction | festival | footnotes | founded_by | functional_status | funded_by | general_contractor | governing_body | grid_name | grid_position | groundbreaking | height_max | heritage_designation | image | image_size | image_upright | inscriptions | interior_area | leadership | length | location | materials | minaret_height | minaret_quantity | module | monument_quantity | municipality | name | native_name | native_name_lang | nocat_wdimage | nrhp | ownership | patron | prefecture | province | refnum | region | religious_affiliation | religious_features | religious_features_label | rite | sect | sector | shrine_quantity | site_area | spire_height | spire_quantity | state | status | temple_quantity | territory | tradition | type | website | width | width_nave | template_name}}<!-- -->{{#ifeq:{{{child|}}}|yes||{{Wikidata image|1={{if empty|{{{image|}}}|{{#invoke:Wikidata|getValue|P18|FETCH_WIKIDATA}}}}|2={{main other|{{{nocat_wdimage|}}}|yes}}}}}}<!-- -->{{main other|{{#if:{{{religious_affiliation|}}} |{{#switch:{{Infobox religious building/color|1={{{religious_affiliation|}}}}} |#D3D3D3 = [[Category:Infobox religious building with unknown affiliation|{{#invoke:String|replace|source={{{religious_affiliation|}}}|pattern=[%]%[]+|replace=|plain=false}}]]}} |[[Category:Infobox religious building with unknown affiliation|*]]}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{nrhp|}}}|yes|{{main other|[[Category:Pages using infobox religious building with nrhp]]}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 3c4uf28itwxw0xh930sp6ja7ar282ln 1382865 1382864 2026-08-15T14:43:34Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Infobox_religious_building]] 1382864 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | child = {{{child|}}} | autoheaders = yes | bodyclass = vcard | bodystyle = border-spacing:2px; | abovestyle = color:var(--color-base-fixed,#202122);background-color:{{Infobox religious building/color|{{{religious_affiliation}}}}} | headerstyle = color:var(--color-base-fixed,#202122);background-color:{{Infobox religious building/color|{{{religious_affiliation}}}}} <!-- check for correct microformat: title, native_name, --> | titleclass = fn org | above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | subheader = {{#if:{{{native_name|}}}|<div class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>}} | image = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#invoke:Wikidata|getValue|P18|{{if empty|{{{image|}}}|FETCH_WIKIDATA}}}}|size={{{image_size|}}} |upright={{{image_upright|}}} |alt={{{alt|}}} }} | caption = {{{caption|}}} <!-- RELIGION ----- ----- ----- ----- ----- --> | header1 = Religion | label2 = [[List of religions and spiritual traditions|Affiliation]] | data2 = {{br separated entries|{{{religious_affiliation|}}}|{{{category|}}}}}<!-- category???/2019 --> | label3 = {{#switch:{{Infobox religious building/color|1={{{religious_affiliation}}}}} |#9BE89B<!-- islam --> = [[Islamic schools and branches|Branch/tradition]] |#default = [[Sect]] }} | data3 = {{#switch:{{Infobox religious building/color|1={{{religious_affiliation}}}}} |#9BE89B<!-- islam --> = {{{tradition|}}} |#default = {{{sect|}}} }} <!-- religious organisation strutture here: --> | label4 = {{#switch:{{Infobox religious building/color|{{{religious_affiliation}}}}} |#FFCC99 = [[Diocese]] |District}} | class4 = label | data4 = {{{district|}}} | label5 = [[Prefecture]]<!-- religious or secular? --> | data5 = {{{prefecture|}}} | label6 = {{#switch:{{Infobox religious building/color|{{{religious_affiliation}}}}} |#FFCC99<!-- Roman Catholic --> = [[Ecclesiastical province|Province]] |Province}} | data6 = {{{province|}}} | label7 = {{#switch:{{Infobox religious building/color|{{{religious_affiliation}}}}} |#FFCC99 = [[Ecclesiastical region|Region]] |Region}} | data7 = {{{region|}}} | label8 = [[Deity]] | data8 = {{{deity|}}} | label9 = {{#switch:{{Infobox religious building/color|{{{religious_affiliation}}}}} |#9BB4EB |#87CEFA |#ADD8E6 = [[Nusach (Jewish custom)|Rite]]<!-- this kludge is used because the people of Wikipedia do not have {{#pos}} or so! I do not want to list all flavours of Judaism just here --> |Rite}} | data9 = {{{rite|}}} | label10 = Festival{{pluralize from text|{{{festival|}}}|plural=s}} | data10 = {{{festival|}}} | label11 = {{longitem|{{#switch:{{{religious_affiliation}}}| |[[Shinto]] = Type |#default = {{#if:{{{status|}}} |[[Ecclesiastical polity|Ecclesiastical or organisational status]] |[[Ecclesiastical polity|Ecclesiastical or organizational status]] }} }}}} | data11 = {{#switch:{{{religious_affiliation}}}| |[[Shinto]] = {{{type|}}} |#default = {{{status|}}} }} | label12 = Ownership | data12 = {{{ownership|}}} | label13 = Governing body | data13 = {{{governing_body|}}} | label14 = Leadership | data14 = {{{leadership|}}} | label15 = [[Bhattaraka]]<!-- Jainism --> | data15 = {{{bhattaraka|}}} | label16 = Patron | data16 = {{{patron|}}} | label17 = {{longitem|[[Consecration|Year consecrated]]}} | data17 = {{{consecration_year|}}} | label18 = Status | data18 = {{{functional_status|}}} | label19 = {{longitem|{{if empty|{{{religious_features_label|}}}|Religious features}}}} | data19 = {{{religious_features|}}} <!-- LOCATION ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- --> | header20 = Location | label21 = Location | data21 = {{{location|}}} | label22 = Municipality | class22 = label | data22 = {{{municipality|}}} | label23 = [[Circle (administrative division)|Cercle]] | class23 = label | data23 = {{{cercle|}}} | label24 = State | data24 = {{{state|}}} | label25 = Country | data25 = {{{country|}}} | image2 = {{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | pushpin_mark = {{#switch:{{{religious_affiliation|}}} | [[Armenian Apostolic Church]] | [[Mekhitarist Order]] = Set01-church1.svg | [[Jainism]] = In-jain.svg | [[Hinduism]] = Om symbol.svg | [[Shinto]] = Shinto torii icon vermillion.svg | [[Tibetan Buddhism]] = Gold temple icon.png | #default = }} | pushpin_mark_size = {{#switch:{{{religious_affiliation|}}} | [[Armenian Apostolic Church]] | [[Mekhitarist Order]] = 16 | [[Jainism]] = 12 | [[Hinduism]] | [[Tibetan Buddhism]] = 8 | [[Shinto]] = 20 | #default = }} }} | data27 = {{#invoke:Infobox mapframe | autoWithCaption | onByDefault = {{#if:{{{pushpin_map|}}}|no|yes}} | mapframe-marker = {{#switch:{{{religious_affiliation|}}} | [[Buddhism]]|[[Tibetan Buddhism]]|[[Zen Buddhism]] = religious-buddhist | [[Judaism]] = religious-jewish | [[Islam]] = religious-muslim | [[Shinto]] = religious-shinto | #default = landmark }} | mapframe-type = landmark | mapframe-marker-color = #919090 | mapframe-stroke-color = #525252 | mapframe-stroke-width = 3 | mapframe-shape-fill = #dbdbdb | mapframe-caption = Interactive map of {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} | label28 = {{if empty|{{{grid_name|}}}|Grid&nbsp;position}}<!-- Palestine --> | data28 = {{{grid_position|}}} | label29 = Sector | class29 = label | data29 = {{{sector|}}} | label30 = Territory | data30 = {{{territory|}}} | label31 = Prefecture | data31 = {{{prefecture|}}} | label32 = Administration | class32 = label | data32 = {{{administration|}}} | label33 = Coordinates | data33 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:landmark}}{{{coordinates_footnotes|}}}}} <!-- ARCHITECTURE ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- --> | header34 = Architecture | label35 = [[Architect|Architect{{pluralize from text|{{{architect|}}}|plural=s}}]] | class35 = note | data35 = {{{architect|}}} | label36 = Type | data36 = {{{architecture_type|}}} | label37 = [[Architectural style|Style]] | data37 = {{{architecture_style|}}} | label38 = Founder | data38 = {{{founded_by|}}} | label39 = Creator | data39 = {{{creator|}}} | label40 = Funded&nbsp;by | data40 = {{{funded_by|}}} | label41 = {{longitem|[[General contractor]]}} | data41 = {{{general_contractor|}}} | label42 = Established | data42 = {{{established|}}} | label43 = Groundbreaking | class43 = note | data43 = {{{groundbreaking|}}} | label44 = Completed | class44 = note | data44 = {{{completed|}}} | label45 = {{longitem|Construction cost}} | data45 = {{{construction_cost|}}} | label46 = Destroyed | data46 = {{{date_destroyed|}}} | label47 = Demolished | data47 = {{{date_demolished|}}} | header48 = {{#ifexpr:{{#invoke:ParameterCount|main|facade_direction|capacity|length|width|width_nave|interior_area|height_max|dome_quantity|dome_height_outer|dome_height_inner|dome_dia_outer|dome_dia_inner|minaret_quantity|minaret_height|spire_quantity|spire_height|site_area|temple_quantity|monument_quantity|shrine_quantity|materials|elevation_m|elevation_ft}} > 1 |Specifications}}<!--Show Specifications header only if there is more than one of these items, per 2016 discussion available in Talk Archive 1 --> | label49 = {{longitem|Direction of façade}} | data49 = {{{facade_direction|}}} | label50 = Capacity | data50 = {{{capacity|}}} | label51 = Length | data51 = {{{length|}}} | label52 = Width | data52 = {{{width|}}} | label53 = {{longitem|Width ([[nave]])}} | data53 = {{{width_nave|}}} | label54 = {{longitem|Interior area}} | data54 = {{{interior_area|}}} | label55 = Height&nbsp;(max) | data55 = {{{height_max|}}} | label56 = [[Dome|Dome{{pluralize from text|{{{dome_quantity|}}}|plural=s}}]] | data56 = {{{dome_quantity|}}} | label57 = {{longitem|Dome height (outer)}} | data57 = {{{dome_height_outer|}}} | label58 = {{longitem|Dome height (inner)}} | data58 = {{{dome_height_inner|}}} | label59 = {{longitem|Dome dia. (outer)}} | data59 = {{{dome_dia_outer|}}} | label60 = {{longitem|Dome dia. (inner)}} | data60 = {{{dome_dia_inner|}}} | label61 = [[Minaret|Minaret{{pluralize from text|{{{minaret_quantity|}}}|plural=s}}]] | data61 = {{{minaret_quantity|}}} | label62 = {{longitem|Minaret height}} | data62 = {{{minaret_height|}}} | label63 = [[Spire|Spire{{pluralize from text|{{{spire_quantity|}}}|plural=s}}]] | data63 = {{{spire_quantity|}}} | label64 = Spire&nbsp;height | data64 = {{{spire_height|}}} | label65 = Site&nbsp;area | data65 = {{{site_area|}}} | label66 = Temple{{pluralize from text|{{{temple_quantity|}}}|plural=s}} | data66 = {{{temple_quantity|}}} | label67 = Monument{{pluralize from text|{{{monument_quantity|}}}|plural=s}} | data67 = {{{monument_quantity|}}} | label68 = Shrine{{pluralize from text|{{{shrine_quantity|}}}|plural=s}} | data68 = {{{shrine_quantity|}}} | label69 = Inscriptions | data69 = {{{inscriptions|}}} | label70 = [[Building material|Materials]] | data70 = {{{materials|}}} | label71 = Elevation | data71 = {{#if:{{{elevation_m|}}} |{{convert|{{{elevation_m}}}|m|ft|0|abbr=on}}{{{elevation_footnotes|}}} |{{#if:{{{elevation_ft|}}} |{{convert|{{{elevation_ft|}}}|ft|m|0|abbr=on}}{{{elevation_footnotes|}}} }} }} | header72 = {{#ifeq:{{{nrhp|}}}|yes|{{#if:{{{designated|}}}|[[United States|U.S.]] [[National Historic Landmark]]|[[United States|U.S.]] [[National Register of Historic Places]]}}}} | label73 = {{longitem|Added to [[National Register of Historic Places|NRHP]]}} | data73 = {{#ifeq:{{{nrhp|}}}|yes|{{{added|}}}}} | label74 = {{longitem|NRHP Reference no.}} | data74 = {{#ifeq:{{{nrhp|}}}|yes|{{{refnum|}}}}} | label75 = {{longitem|Designated as [[National Historic Landmark|NHL]]}} | data75 = {{{designated|}}} <!--designation1 section--> | data76 = {{#if:{{{designation1|}}}|{{#invoke:Designation|divbox|{{{designation1|}}}|delisted={{{delisted1_date|}}}}}}} | data77 = {{#if:{{{designation1_offname|}}}|''Official name: {{{designation1_offname}}}''}} | label78 = Type | data78 = {{{designation1_type|}}} | label79 = Criteria | data79 = {{{designation1_criteria|}}} | label80 = Designated | data80 = {{{designation1_date|}}} | label81 = Delisted | data81 = {{{delisted1_date|}}} | label82 = Parent listing | data82 = {{{designation1_parent|}}} | label83 = Reference no. | data83 = {{{designation1_number|}}} | label84 = {{longitem|{{{designation1_free1name}}}}} | data84 = {{#if:{{{designation1_free1name|}}}|{{{designation1_free1value|}}}}} | label85 = {{longitem|{{{designation1_free2name}}}}} | data85 = {{#if:{{{designation1_free2name|}}}|{{{designation1_free2value|}}}}} | label86 = {{longitem|{{{designation1_free3name}}}}} | data86 = {{#if:{{{designation1_free3name|}}}|{{{designation1_free3value|}}}}} <!--designation2 section--> | data87 = {{#if:{{{designation2|}}}|{{#invoke:Designation|divbox|{{{designation2|}}}|delisted={{{delisted2_date|}}}}}}} | data88 = {{#if:{{{designation2_offname|}}}| ''Official name: {{{designation2_offname}}}''}} | label89 = Type | data89 = {{{designation2_type|}}} | label90 = Criteria | data90 = {{{designation2_criteria|}}} | label91 = Designated | data91 = {{{designation2_date|}}} | label92 = Delisted | data92 = {{{delisted2_date|}}} | label93 = Parent listing | data93 = {{{designation2_parent|}}} | label94 = Reference no. | data94 = {{{designation2_number|}}} | label95 = {{longitem|{{{designation2_free1name}}}}} | data95 = {{#if:{{{designation2_free1name|}}}|{{{designation2_free1value|}}}}} | label96 = {{longitem|{{{designation2_free2name}}}}} | data96 = {{#if:{{{designation2_free2name|}}}|{{{designation2_free2value|}}}}} | label97 = {{longitem|{{{designation2_free3name}}}}} | data97 = {{#if:{{{designation2_free3name|}}}|{{{designation2_free3value|}}}}} | header98 = Website<!-- same as infobox building --> | data99 = {{{website|}}} | header100 = _BLANK_ | data101 = {{{module|}}} | data102 = {{{embedded|}}} | belowstyle = {{#switch:{{{religious_affiliation|}}}|[[Shinto]] = background-color: #EBEBEB;color:inherit;|#default = text-align:left; font-weight:normal; font-size:88%;}} | below = {{#ifeq:{{{religious_affiliation|}}}|[[Shinto]]|[[File:Icon of Shinto.svg|25px|link=]] [[Glossary of Shinto]]}}{{{footnotes|}}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using {{if empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox religious building}} with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview = Page using [[Template:{{#if:{{{template_name|}}}|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox religious building}}]] with unknown parameter "_VALUE_" | ignoreblank = y | mapframe_args = y | pushpin_map_args = y | added | administration | alt | architect | architecture_style | architecture_type | bhattaraka | capacity | caption | category | cercle | child | completed | consecration_year | construction_cost | coordinates | coordinates_footnotes | country | creator | date_demolished | date_destroyed | deity | delisted1_date | delisted2_date | designated | designation1 | designation1_criteria | designation1_date | designation1_number | designation1_offname | designation1_parent | designation1_type | designation2 | designation2_criteria | designation2_date | designation2_number | designation2_offname | designation2_parent | designation2_type | designation1_free1name | designation1_free1value | designation1_free2name | designation1_free2value | designation1_free3name | designation1_free3value | designation2_free1name | designation2_free1value | designation2_free2name | designation2_free2value | designation2_free3name | designation2_free3value | district | dome_dia_inner | dome_dia_outer | dome_height_inner | dome_height_outer | dome_quantity | elevation_footnotes | elevation_ft | elevation_m | embedded | established | facade_direction | festival | footnotes | founded_by | functional_status | funded_by | general_contractor | governing_body | grid_name | grid_position | groundbreaking | height_max | heritage_designation | image | image_size | image_upright | inscriptions | interior_area | leadership | length | location | materials | minaret_height | minaret_quantity | module | monument_quantity | municipality | name | native_name | native_name_lang | nocat_wdimage | nrhp | ownership | patron | prefecture | province | refnum | region | religious_affiliation | religious_features | religious_features_label | rite | sect | sector | shrine_quantity | site_area | spire_height | spire_quantity | state | status | temple_quantity | territory | tradition | type | website | width | width_nave | template_name}}<!-- -->{{#ifeq:{{{child|}}}|yes||{{Wikidata image|1={{if empty|{{{image|}}}|{{#invoke:Wikidata|getValue|P18|FETCH_WIKIDATA}}}}|2={{main other|{{{nocat_wdimage|}}}|yes}}}}}}<!-- -->{{main other|{{#if:{{{religious_affiliation|}}} |{{#switch:{{Infobox religious building/color|1={{{religious_affiliation|}}}}} |#D3D3D3 = [[Category:Infobox religious building with unknown affiliation|{{#invoke:String|replace|source={{{religious_affiliation|}}}|pattern=[%]%[]+|replace=|plain=false}}]]}} |[[Category:Infobox religious building with unknown affiliation|*]]}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{nrhp|}}}|yes|{{main other|[[Category:Pages using infobox religious building with nrhp]]}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 3c4uf28itwxw0xh930sp6ja7ar282ln 1382892 1382865 2026-08-15T14:52:29Z A826 72368 1382892 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | child = {{{child|}}} | autoheaders = yes | bodyclass = vcard | bodystyle = border-spacing:2px; | abovestyle = color:var(--color-base-fixed,#202122);background-color:{{Infobox religious building/color|{{{religious_affiliation}}}}} | headerstyle = color:var(--color-base-fixed,#202122);background-color:{{Infobox religious building/color|{{{religious_affiliation}}}}} <!-- correct microformat ಗಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ: title, native_name, --> | titleclass = fn org | above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | subheader = {{#if:{{{native_name|}}}|<div class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>}} | image = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#invoke:Wikidata|getValue|P18|{{if empty|{{{image|}}}|FETCH_WIKIDATA}}}}|size={{{image_size|}}} |upright={{{image_upright|}}} |alt={{{alt|}}} }} | caption = {{{caption|}}} <!-- ಧರ್ಮ ----- ----- ----- ----- ----- --> | header1 = ಧರ್ಮ | label2 = [[ಧರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಅಂಗೀಕಾರ]] | data2 = {{br separated entries|{{{religious_affiliation|}}}|{{{category|}}}}}<!-- category???/2019 --> | label3 = {{#switch:{{Infobox religious building/color|1={{{{religious_affiliation}}}}}} |#9BE89B<!-- ಇಸ್ಲಾಂ --> = [[ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಖೆಗಳು|ಶಾಖೆ/ಸಂಪ್ರದಾಯ]] |#default = [[ಪಂಥ]] }} | data3 = {{#switch:{{Infobox religious building/color|1={{{{religious_affiliation}}}}}} |#9BE89B<!-- ಇಸ್ಲಾಂ --> = {{{tradition|}}} |#default = {{{sect|}}} }} <!-- ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯ ರಚನೆ ಇಲ್ಲಿ: --> | label4 = {{#switch:{{Infobox religious building/color|{{{religious_affiliation}}}}} |#FFCC99 = [[ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]] |ಜಿಲ್ಲೆ}} | class4 = label | data4 = {{{district|}}} | label5 = [[ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್]]<!-- ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಜಾತ್ಯತೀತ? --> | data5 = {{{prefecture|}}} | label6 = {{#switch:{{Infobox religious building/color|{{{religious_affiliation}}}}} |#FFCC99<!-- ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ --> = [[ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ|ಪ್ರಾಂತ್ಯ]] |ಪ್ರಾಂತ್ಯ}} | data6 = {{{province|}}} | label7 = {{#switch:{{Infobox religious building/color|{{{religious_affiliation}}}}} |#FFCC99 = [[ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತೀಯ ಪ್ರದೇಶ|ಪ್ರದೇಶ]] |ಪ್ರದೇಶ}} | data7 = {{{region|}}} | label8 = [[ದೇವತೆ]] | data8 = {{{deity|}}} | label9 = {{#switch:{{Infobox religious building/color|{{{religious_affiliation}}}}} |#9BB4EB |#87CEFA |#ADD8E6 = [[ನುಸಾಚ್ (ಯಹೂದಿ ಪದ್ಧತಿ)|ಆಚರಣೆ]]<!-- ಈ ಕ್ಲಡ್ಜ್ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಜನರಿಗೆ {{#pos}} ಇಲ್ಲ ಅಥವಾ ಹಾಗೆ! ನಾನು ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ --> |ಆಚರಣೆ}} | data9 = {{{rite|}}} | label10 = ಹಬ್ಬ{{pluralize from text|{{{festival|}}}|plural=ಗಳು}} | data10 = {{{festival|}}} | label11 = {{longitem|{{#switch:{{{religious_affiliation}}}| |[[ಶಿಂಟೋ]] = ಪ್ರಕಾರ |#default = {{#if:{{{status|}}} |[[ಸಭಾ ಸರಕಾರ|ಸಭಾ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ]] |[[ಸಭಾ ಸರಕಾರ|ಸಭಾ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ]] }} }}}} | data11 = {{#switch:{{{religious_affiliation}}}| |[[ಶಿಂಟೋ]] = {{{type|}}} |#default = {{{status|}}} }} | label12 = ಮಾಲೀಕತ್ವ | data12 = {{{ownership|}}} | label13 = ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆ | data13 = {{{governing_body|}}} | label14 = ನಾಯಕತ್ವ | data14 = {{{leadership|}}} | label15 = [[ಭಟ್ಟಾರಕ]]<!-- ಜೈನ ಧರ್ಮ --> | data15 = {{{bhattaraka|}}} | label16 = ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ | data16 = {{{patron|}}} | label17 = {{longitem|[[ಪವಿತ್ರೀಕರಣ|ಪವಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡ ವರ್ಷ]]}} | data17 = {{{consecration_year|}}} | label18 = ಸ್ಥಿತಿ | data18 = {{{functional_status|}}} | label19 = {{longitem|{{if empty|{{{religious_features_label|}}}|ಧಾರ್ಮಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು}}}} | data19 = {{{religious_features|}}} <!-- ಸ್ಥಳ ----- ----- ----- ----- ----- ----- ----- --> | header20 = ಸ್ಥಳ | label21 = ಸ್ಥಳ | data21 = {{{location|}}} | label22 = ಪುರಸಭೆ | class22 = label | data22 = {{{municipality|}}} | label23 = [[ವಲಯ (ಪ್ರಶಾಸನಿಕ ವಿಭಾಗ)|ವಲಯ]] | class23 = label | data23 = {{{cercle|}}} | label24 = ರಾಜ್ಯ | data24 = {{{state|}}} | label25 = ದೇಶ | data25 = {{{country|}}} | image2 = {{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | pushpin_mark = {{#switch:{{{religious_affiliation|}}} | [[ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಅಪೋಸ್ಟೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]] | [[ಮೆಖಿತಾರಿಸ್ಟ್ ಸಂಪ್ರದಾಯ]] = Set01-church1.svg | [[ಜೈನ ಧರ್ಮ]] = In-jain.svg | [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] = Om symbol.svg | [[ಶಿಂಟೋ]] = Shinto torii icon vermillion.svg | [[ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]] = Gold temple icon.png | #default = }} | pushpin_mark_size = {{#switch:{{{religious_affiliation|}}} | [[ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಅಪೋಸ್ಟೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]] | [[ಮೆಖಿತಾರಿಸ್ಟ್ ಸಂಪ್ರದಾಯ]] = 16 | [[ಜೈನ ಧರ್ಮ]] = 12 | [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] | [[ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]] = 8 | [[ಶಿಂಟೋ]] = 20 | #default = }} }} | data27 = {{#invoke:Infobox mapframe | autoWithCaption | onByDefault = {{#if:{{{pushpin_map|}}}|no|yes}} | mapframe-marker = {{#switch:{{{religious_affiliation|}}} | [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]]|[[ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]]|[[ಝೆನ್ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]] = religious-buddhist | [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ]] = religious-jewish | [[ಇಸ್ಲಾಂ]] = religious-muslim | [[ಶಿಂಟೋ]] = religious-shinto | #default = landmark }} | mapframe-type = landmark | mapframe-marker-color = #919090 | mapframe-stroke-color = #525252 | mapframe-stroke-width = 3 | mapframe-shape-fill = #dbdbdb | mapframe-caption = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}ನ ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ನಕ್ಷೆ }} | label28 = {{if empty|{{{grid_name|}}}|ಗ್ರಿಡ್&nbsp;ಸ್ಥಾನ}}<!-- ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್ --> | data28 = {{{grid_position|}}} | label29 = ವಲಯ | class29 = label | data29 = {{{sector|}}} | label30 = ಪ್ರಾಂತ್ಯ | data30 = {{{territory|}}} | label31 = ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್ | data31 = {{{prefecture|}}} | label32 = ಆಡಳಿತ | class32 = label | data32 = {{{administration|}}} | label33 = ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳು | data33 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:landmark}}{{{coordinates_footnotes|}}}}} <!-- ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- ---- --> | header34 = ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ | label35 = [[ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ|ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ{{pluralize from text|{{{architect|}}}|plural=ಗಳು}}]] | class35 = note | data35 = {{{architect|}}} | label36 = ಪ್ರಕಾರ | data36 = {{{architecture_type|}}} | label37 = [[ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿ|ಶೈಲಿ]] | data37 = {{{architecture_style|}}} | label38 = ಸ್ಥಾಪಕ | data38 = {{{founded_by|}}} | label39 = ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ | data39 = {{{creator|}}} | label40 = ನಿಧಿ&nbsp;ಸಹಾಯ | data40 = {{{funded_by|}}} | label41 = {{longitem|[[ಪ್ರಧಾನ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರ]]}} | data41 = {{{general_contractor|}}} | label42 = ಸ್ಥಾಪನೆ | data42 = {{{established|}}} | label43 = ಶಂಕುಸ್ಥಾಪನೆ | class43 = note | data43 = {{{groundbreaking|}}} | label44 = ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ | class44 = note | data44 = {{{completed|}}} | label45 = {{longitem|ನಿರ್ಮಾಣ ವೆಚ್ಚ}} | data45 = {{{construction_cost|}}} | label46 = ನಾಶವಾಗಿದೆ | data46 = {{{date_destroyed|}}} | label47 = ಕೆಡವಲಾಗಿದೆ | data47 = {{{date_demolished|}}} | header48 = {{#ifexpr:{{#invoke:ParameterCount|main|facade_direction|capacity|length|width|width_nave|interior_area|height_max|dome_quantity|dome_height_outer|dome_height_inner|dome_dia_outer|dome_dia_inner|minaret_quantity|minaret_height|spire_quantity|spire_height|site_area|temple_quantity|monument_quantity|shrine_quantity|materials|elevation_m|elevation_ft}} > 1 |ವಿಶೇಷಣಗಳು}}<!--ಈ ಐಟಂಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ Specifications header ತೋರಿಸಿ, 2016ರ ಚರ್ಚೆಯ ಪ್ರಕಾರ Talk Archive 1 ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ --> | label49 = {{longitem|ಮುಂಭಾಗದ ದಿಕ್ಕು}} | data49 = {{{facade_direction|}}} | label50 = ಸಾಮರ್ಥ್ಯ | data50 = {{{capacity|}}} | label51 = ಉದ್ದ | data51 = {{{length|}}} | label52 = ಅಗಲ | data52 = {{{width|}}} | label53 = {{longitem|ಅಗಲ ([[ನೇವ್]])}} | data53 = {{{width_nave|}}} | label54 = {{longitem|ಒಳಾಂಗಣ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ}} | data54 = {{{interior_area|}}} | label55 = ಎತ್ತರ&nbsp;(ಗರಿಷ್ಠ) | data55 = {{{height_max|}}} | label56 = [[ಗುಮ್ಮಟ|ಗುಮ್ಮಟ{{pluralize from text|{{{dome_quantity|}}}|plural=ಗಳು}}]] | data56 = {{{dome_quantity|}}} | label57 = {{longitem|ಗುಮ್ಮಟದ ಎತ್ತರ (ಹೊರ)}} | data57 = {{{dome_height_outer|}}} | label58 = {{longitem|ಗುಮ್ಮಟದ ಎತ್ತರ (ಒಳ)}} | data58 = {{{dome_height_inner|}}} | label59 = {{longitem|ಗುಮ್ಮಟದ ವ್ಯಾಸ (ಹೊರ)}} | data59 = {{{dome_dia_outer|}}} | label60 = {{longitem|ಗುಮ್ಮಟದ ವ್ಯಾಸ (ಒಳ)}} | data60 = {{{dome_dia_inner|}}} | label61 = [[ಮಿನಾರ್|ಮಿನಾರ್{{pluralize from text|{{{minaret_quantity|}}}|plural=ಗಳು}}]] | data61 = {{{minaret_quantity|}}} | label62 = {{longitem|ಮಿನಾರ್ ಎತ್ತರ}} | data62 = {{{minaret_height|}}} | label63 = [[ಶಿಖರ|ಶಿಖರ{{pluralize from text|{{{spire_quantity|}}}|plural=ಗಳು}}]] | data63 = {{{spire_quantity|}}} | label64 = ಶಿಖರ&nbsp;ಎತ್ತರ | data64 = {{{spire_height|}}} | label65 = ಸ್ಥಳ&nbsp;ವಿಸ್ತೀರ್ಣ | data65 = {{{site_area|}}} | label66 = ದೇವಾಲಯ{{pluralize from text|{{{temple_quantity|}}}|plural=ಗಳು}} | data66 = {{{temple_quantity|}}} | label67 = ಸ್ಮಾರಕ{{pluralize from text|{{{monument_quantity|}}}|plural=ಗಳು}} | data67 = {{{monument_quantity|}}} | label68 = ಗುಡಿ{{pluralize from text|{{{shrine_quantity|}}}|plural=ಗಳು}} | data68 = {{{shrine_quantity|}}} | label69 = ಶಾಸನಗಳು | data69 = {{{inscriptions|}}} | label70 = [[ಕಟ್ಟಡ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು|ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು]] | data70 = {{{materials|}}} | label71 = ಎತ್ತರ | data71 = {{#if:{{{elevation_m|}}} |{{convert|{{{elevation_m}}}|m|ft|0|abbr=on}}{{{elevation_footnotes|}}} |{{#if:{{{elevation_ft|}}} |{{convert|{{{elevation_ft|}}}|ft|m|0|abbr=on}}{{{elevation_footnotes|}}} }} }} | header72 = {{#ifeq:{{{nrhp|}}}|yes|{{#if:{{{designated|}}}|[[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು|ಯು.ಎಸ್.]] [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತು]]|[[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು|ಯು.ಎಸ್.]] [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ನೋಂದಣಿ]]}}}} | label73 = {{longitem|[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ನೋಂದಣಿ|NRHP]]ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ}} | data73 = {{#ifeq:{{{nrhp|}}}|yes|{{{added|}}}}} | label74 = {{longitem|NRHP ಉಲ್ಲೇಖ ಸಂ.}} | data74 = {{#ifeq:{{{nrhp|}}}|yes|{{{refnum|}}}}} | label75 = {{longitem|[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತು|NHL]] ಆಗಿ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ}} | data75 = {{{designated|}}} <!--designation1 ವಿಭಾಗ--> | data76 = {{#if:{{{designation1|}}}|{{#invoke:Designation|divbox|{{{designation1|}}}|delisted={{{delisted1_date|}}}}}}} | data77 = {{#if:{{{designation1_offname|}}}|''ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು: {{{designation1_offname}}}''}} | label78 = ಪ್ರಕಾರ | data78 = {{{designation1_type|}}} | label79 = ಮಾನದಂಡಗಳು | data79 = {{{designation1_criteria|}}} | label80 = ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ | data80 = {{{designation1_date|}}} | label81 = ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ | data81 = {{{delisted1_date|}}} | label82 = ಮೂಲ ಪಟ್ಟಿ | data82 = {{{designation1_parent|}}} | label83 = ಉಲ್ಲೇಖ ಸಂ. | data83 = {{{designation1_number|}}} | label84 = {{longitem|{{{designation1_free1name}}}}} | data84 = {{#if:{{{designation1_free1name|}}}|{{{designation1_free1value|}}}}} | label85 = {{longitem|{{{designation1_free2name}}}}} | data85 = {{#if:{{{designation1_free2name|}}}|{{{designation1_free2value|}}}}} | label86 = {{longitem|{{{designation1_free3name}}}}} | data86 = {{#if:{{{designation1_free3name|}}}|{{{designation1_free3value|}}}}} <!--designation2 ವಿಭಾಗ--> | data87 = {{#if:{{{designation2|}}}|{{#invoke:Designation|divbox|{{{designation2|}}}|delisted={{{delisted2_date|}}}}}}} | data88 = {{#if:{{{designation2_offname|}}}| ''ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು: {{{designation2_offname}}}''}} | label89 = ಪ್ರಕಾರ | data89 = {{{designation2_type|}}} | label90 = ಮಾನದಂಡಗಳು | data90 = {{{designation2_criteria|}}} | label91 = ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ | data91 = {{{designation2_date|}}} | label92 = ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ | data92 = {{{delisted2_date|}}} | label93 = ಮೂಲ ಪಟ್ಟಿ | data93 = {{{designation2_parent|}}} | label94 = ಉಲ್ಲೇಖ ಸಂ. | data94 = {{{designation2_number|}}} | label95 = {{longitem|{{{designation2_free1name}}}}} | data95 = {{#if:{{{designation2_free1name|}}}|{{{designation2_free1value|}}}}} | label96 = {{longitem|{{{designation2_free2name}}}}} | data96 = {{#if:{{{designation2_free2name|}}}|{{{designation2_free2value|}}}}} | label97 = {{longitem|{{{designation2_free3name}}}}} | data97 = {{#if:{{{designation2_free3name|}}}|{{{designation2_free3value|}}}}} | header98 = ಜಾಲತಾಣ<!-- infobox building ನಂತೆಯೇ --> | data99 = {{{website|}}} | header100 = _BLANK_ | data101 = {{{module|}}} | data102 = {{{embedded|}}} | belowstyle = {{#switch:{{{religious_affiliation|}}}|[[ಶಿಂಟೋ]] = background-color: #EBEBEB;color:inherit;|#default = text-align:left; font-weight:normal; font-size:88%;}} | below = {{#ifeq:{{{religious_affiliation|}}}|[[ಶಿಂಟೋ]]|[[File:Icon of Shinto.svg|25px|link=]] [[ಶಿಂಟೋ ಪರಿಭಾಷಾ ಸಂಗ್ರಹ]]}}{{{footnotes|}}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[ವರ್ಗ:ಅಜ್ಞಾತ ನಿಯತಾಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ {{if empty|{{lcfirst:{{{template_name|}}}}}|infobox religious building}} ಬಳಸುವ ಪುಟಗಳು|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview = ಅಜ್ಞಾತ ನಿಯತಾಂಕ "_VALUE_" ನೊಂದಿಗೆ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:{{#if:{{{template_name|}}}|{{ucfirst:{{{template_name|}}}}}|Infobox religious building}}]] ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಪುಟ | ignoreblank = y | mapframe_args = y | pushpin_map_args = y | added | administration | alt | architect | architecture_style | architecture_type | bhattaraka | capacity | caption | category | cercle | child | completed | consecration_year | construction_cost | coordinates | coordinates_footnotes | country | creator | date_demolished | date_destroyed | deity | delisted1_date | delisted2_date | designated | designation1 | designation1_criteria | designation1_date | designation1_number | designation1_offname | designation1_parent | designation1_type | designation2 | designation2_criteria | designation2_date | designation2_number | designation2_offname | designation2_parent | designation2_type | designation1_free1name | designation1_free1value | designation1_free2name | designation1_free2value | designation1_free3name | designation1_free3value | designation2_free1name | designation2_free1value | designation2_free2name | designation2_free2value | designation2_free3name | designation2_free3value | district | dome_dia_inner | dome_dia_outer | dome_height_inner | dome_height_outer | dome_quantity | elevation_footnotes | elevation_ft | elevation_m | embedded | established | facade_direction | festival | footnotes | founded_by | functional_status | funded_by | general_contractor | governing_body | grid_name | grid_position | groundbreaking | height_max | heritage_designation | image | image_size | image_upright | inscriptions | interior_area | leadership | length | location | materials | minaret_height | minaret_quantity | module | monument_quantity | municipality | name | native_name | native_name_lang | nocat_wdimage | nrhp | ownership | patron | prefecture | province | refnum | region | religious_affiliation | religious_features | religious_features_label | rite | sect | sector | shrine_quantity | site_area | spire_height | spire_quantity | state | status | temple_quantity | territory | tradition | type | website | width | width_nave | template_name}}<!-- -->{{#ifeq:{{{child|}}}|yes||{{Wikidata image|1={{if empty|{{{image|}}}|{{#invoke:Wikidata|getValue|P18|FETCH_WIKIDATA}}}}|2={{main other|{{{nocat_wdimage|}}}|yes}}}}}}<!-- -->{{main other|{{#if:{{{religious_affiliation|}}} |{{#switch:{{Infobox religious building/color|1={{{religious_affiliation|}}}}} |#D3D3D3 = [[ವರ್ಗ:ಅಜ್ಞಾತ ಅಂಗೀಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡ|{{#invoke:String|replace|source={{{religious_affiliation|}}}|pattern=[%]%[]+|replace=|plain=false}}]]}} |[[ವರ್ಗ:ಅಜ್ಞಾತ ಅಂಗೀಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡ|*]]}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{nrhp|}}}|yes|{{main other|[[ವರ್ಗ:nrhp ಯೊಂದಿಗೆ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡ ಬಳಸುವ ಪುಟಗಳು]]}} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 388nyfd1z9uqttnv2i6dem4wohsd4ku 10 56883 1382890 1301080 2026-08-02T02:48:42Z en>Zackmann08 0 /* Usage */ 1382890 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Add categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata --> {{High-use}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters|Module:Coordinates|Module:Location map|Module:Wikidata}} {{Tracks Wikidata|P18|cat=No local image but image on Wikidata}} This template is for religious buildings other than Christian churches, or for information solely about the architectural details of a Christian church building. For the infobox that provides general information about a Christian church, including its history, architecture and staff, use {{tl|Infobox church}}. == Usage == {{Infobox religious building | name = {{{name}}} | native_name = {{{native_name}}} | native_name_lang = {{{native_name_lang}}} | image = {{{image}}} | image_upright={{{image_upright}}} | alt = {{{alt}}} | caption = {{{caption}}} | religious_affiliation = {{{religious_affiliation}}} | tradition={{{tradition}}} | sect={{{sect}}} | prefecture = {{{prefecture}}} | province = {{{province}}} | region = {{{region}}} | deity = {{{deity}}} | rite = {{{rite}}} | festival = {{{festival}}} | status = {{{status}}} | ownership={{{ownership}}} | governing_body={{{governing_body}}} | leadership = {{{leadership}}} | bhattaraka={{{bhattaraka}}} | patron = {{{patron}}} | consecration_year = {{{consecration_year}}} | functional_status = {{{functional_status}}} | religious_features_label = {{{religious_features_label}}} | religious_features = {{{religious_features}}} | location = {{{location}}} | municipality = {{{municipality}}} | cercle = {{{cercle}}} | district = {{{district}}} | state = {{{state}}} | country = {{{country}}} | pushpin_map = World | pushpin_map_size = 300 | pushpin_relief = {{{pushpin_relief}}} | pushpin_caption = {{{pushpin_caption}}} | mapframe = yes<!-- see below for more mapframe parameters --> | grid_name={{{grid_name}}} | grid_position={{{grid_position}}} | sector = {{{sector}}} | territory = {{{territory}}} | administration = {{{administration}}} | coordinates = {{coords|1|1}} | coordinates_footnotes = {{{coordinates_footnotes}}} | heritage_designation = {{{heritage_designation}}} | architect = {{{architect}}} | architecture_type = {{{architecture_type}}} | architecture_style = {{{architecture_style}}} | founded_by = {{{founded_by}}} | creator = {{{creator}}} | funded_by = {{{funded_by}}} | general_contractor = {{{general_contractor}}} | established={{{established}}} | groundbreaking = {{{groundbreaking}}} | completed = {{{completed}}} | construction_cost = {{{construction_cost}}} | date_demolished={{{date_demolished}}} | facade_direction = {{{facade_direction}}} | capacity = {{{capacity}}} | length = {{{length}}} | width = {{{width}}} | width_nave = {{{width_nave}}} | interior_area={{{interior_area}}} | height_max = {{{height_max}}} | dome_quantity = {{{dome_quantity}}} | dome_height_outer = {{{dome_height_outer}}} | dome_height_inner = {{{dome_height_inner}}} | dome_dia_outer = {{{dome_dia_outer}}} | dome_dia_inner = {{{dome_dia_inner}}} | minaret_quantity = {{{minaret_quantity}}} | minaret_height = {{{minaret_height}}} | spire_quantity = {{{spire_quantity}}} | spire_height = {{{spire_height}}} | site_area={{{site_area}}} | temple_quantity={{{temple_quantity}}} | monument_quantity={{{monument_quantity}}} | shrine_quantity={{{shrine_quantity}}} | inscriptions={{{inscriptions}}} | materials = {{{materials}}} | elevation_m = 0 | elevation_footnotes = {{{elevation_footnotes}}} | nrhp = yes | designated = {{{designated}}} | added = {{{added}}} | refnum = {{{refnum}}} | designation1 = {{{designation1|}}} | delisted1_date = {{{delisted1_date}}} | designation1_offname = {{{designation1_offname}}} | designation1_type = {{{designation1_type}}} | designation1_criteria = {{{designation1_criteria}}} | designation1_date = {{{designation1_date}}} | designation1_parent = {{{designation1_parent}}} | designation1_number = {{{designation1_number}}} | designation1_free1name = {{{designation1_free1name}}} | designation1_free1value = {{{designation1_free1value}}} | designation1_free2name = {{{designation1_free2name}}} | designation1_free2value = {{{designation1_free2value}}} | designation1_free3name = {{{designation1_free3name}}} | designation1_free3value = {{{designation1_free3value}}} | designation2 = {{{designation2|}}} | delisted2_date = {{{delisted2_date}}} | designation2_offname = {{{designation2_offname}}} | designation2_type = {{{designation2_type}}} | designation2_criteria = {{{designation2_criteria}}} | designation2_date = {{{designation2_date}}} | designation2_parent = {{{designation2_parent}}} | designation2_number = {{{designation2_number}}} | designation2_free1name = {{{designation2_free1name}}} | designation2_free1value = {{{designation2_free1value}}} | designation2_free2name = {{{designation2_free2name}}} | designation2_free2value = {{{designation2_free2value}}} | designation2_free3name = {{{designation2_free3name}}} | designation2_free3value = {{{designation2_free3value}}} | website = {{{website}}} | module = {{{module}}} | footnotes={{{footnotes}}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox religious building | name = | native_name = | native_name_lang = | image = | image_upright = | alt = | caption = | religious_affiliation = | tradition = | sect = | district = | prefecture = | province = | region = | deity = | rite = | festival = | status = | ownership = | governing_body = | leadership = | bhattaraka = | patron = | consecration_year = | functional_status = | religious_features_label = | religious_features = | location = | municipality = | cercle = | state = | country = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_alt = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | mapframe = yes<!-- see below for more mapframe parameters --> | grid_name = | grid_position = | sector = | territory = | administration = | coordinates = | coordinates_footnotes = | heritage_designation = | architect = | architecture_type = | architecture_style = | founded_by = | creator = | funded_by = | general_contractor = | established = | groundbreaking = | completed = | construction_cost = | date_demolished = | date_destroyed = | facade_direction = | capacity = | length = | width = | width_nave = | interior_area = | height_max = | dome_quantity = | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | site_area = | temple_quantity = | monument_quantity = | shrine_quantity = | inscriptions = | materials = | elevation_m = <!-- or |elevation_ft= --> | elevation_footnotes = | nrhp = | designated = | added = | refnum = | delisted1_date = | website = | module = <!-- for embedding other infobox templates --> | footnotes = }} </syntaxhighlight> ==Parameters== ''Names:'' * '''name''' &mdash; the name of the building * '''native_name''' &mdash; name in local language. If more than one, separate using {{tl|Plain list}} * '''native_name_lang''' &mdash; ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{tl|lang}} instead ''Image:'' * '''image''' &mdash; the image file name of the building * '''image_upright''' &mdash; Scales the image thumbnail from its default size by the given factor. Values less than 1 scale the image down (0.9 = 90%) and values greater than 1 scale the image up (1.15 = 115%). * '''alt''' &mdash; alt text for image, for visually impaired readers; see [[WP:ALT]] * '''caption''' &mdash; descriptive caption to display under the image ''Religion:'' * '''religious_affiliation''' &mdash; the religion and/or denomination the building is used for * '''tradition''' &mdash; the branch or tradition of [[Islam]]; displayed only when {{para|religious_affiliation|[[Islam]]}} * '''deity''' &mdash; the primary deity to whom the building is dedicated * '''rite''' &mdash; the [[Nusach (Jewish custom)|rite of worship]], ''<small>(Note: for use primarily in under [[Orthodox Judaism]] synagogues; i.e. [[Ashkenazi]], [[Sephardi]], etc.)</small>'' * '''festival''' &mdash; any major festival associated with the building * '''patron''' &mdash; the patron saint or title of the building, if any ''<small>(i.e. [[Saint Peter]] or The [[Sacred Heart]])</small>'' ''Location and religious organisation:'' * '''region''' &mdash; the region the building is located in * '''state''' &mdash; the state that the building is in * '''province''' &mdash; the province the building is located in * '''territory''' &mdash; the territory in which the building is located * '''prefecture''' &mdash; the prefecture the building is located in * '''leadership''' &mdash; the current person in charge of the building ''<small>(i.e. Archbishop X or Reverend A.)</small>'' * '''district''' &mdash; the district the building belongs to ''<small>(i.e. the United Methodist Church uses districts for organizational purposes)</small>'' * '''sector''' &mdash; the sector that the building is in * '''cercle''' &mdash; the [[Cercle (French colonial)|cercle]] that the building is in * '''municipality''' &mdash; the municipality that the building is in ''History and status:'' * '''consecration_year''' &mdash; the year the building was consecrated * '''status''' &mdash; the building's current ecclesiastical or organizational status or the last previous ecclesiastical or organizational status the building held, if currently unused. ''<small>(i.e. oratory, basilica, cathedral, monastery, temple, most holy site)</small>'' Use {{para|type}} for [[Shinto]] shrines * '''functional_status''' &mdash; the current function or usage of the building. ''<small>(i.e. active, abandoned, preserved, museum)</small>'' * '''religious_features''' &mdash; architectural features related to the religion; '''religious_features_label''' - label can be set ''Location:'' * '''pushpin_map''' &mdash; uses the {{tl|Location map}} format maps with the latitude and longitude fields, specify the map to use * '''pushpin_map_size''' &mdash; ''Default: 220px'', sets a specific size to the map * '''pushpin_caption''' &mdash; descriptive caption to display under the map * '''location''' &mdash; provide at least ''city'', ''state/province'', and ''country'' location information * '''coordinates''' &mdash; use the {{tl|coord}} to display the geographic location of the building * '''heritage_designation''' &mdash; the year the building attained Heritage Status ''Architecture:'' * '''architect''' &mdash; the primary architects of the building, there's no need to indicate architects with minimal influence in the infobox, but the article would serve as a better place for mention of other architects * '''architecture_type''' &mdash; what the building was originally designed to be (i.e. Chapel, Basilica, Cathedral). * '''architecture_style''' &mdash; the [[architectural style]] of the building * '''facade_direction''' &mdash; the direction the [[facade]] ''<small>(i.e. North, South, East, West)</small>'' * '''groundbreaking''' &mdash; the year that construction began * '''completed''' &mdash; the year that construction was completed * '''construction_cost''' &mdash; the total cost of construction * '''capacity''' &mdash; the maximum number of worshipers the building can hold * '''length''' &mdash; the length of the building from the outside, using {{tl|convert}} * '''width''' &mdash; the width of the building from the outside, using {{tl|convert}} * '''width_nave''' &mdash; the width of the nave, using {{tl|convert}} * '''height_max''' &mdash; the heights point of the building, using {{tl|convert}} * '''dome_quantity''' &mdash; the number of domes * '''dome_height_outer''' &mdash; the outer height of the dome, using {{tl|convert}} * '''dome_height_inner''' &mdash; the inner height of the dome, using {{tl|convert}} * '''dome_dia_outter''' &mdash; the outer diameter of the dome, using {{tl|convert}} * '''dome_dia_inner''' &mdash; the inner diameter of the dome, using {{tl|convert}} * '''minaret_quantity''' &mdash; the number of minarets * '''minaret_height''' &mdash; the minaret height, using {{tl|convert}} * '''spire_quantity''' &mdash; the number of spires * '''spire_height''' &mdash; the spire height, using {{tl|convert}} * '''materials''' &mdash; the materials used for construction ''Heritage and NRHP:'' * '''nrhp''' &mdash; put yes into this field in order to show the National Register section ''<small>(Note: the section will not display without this parameter)</small>'' * '''added''' &mdash; when the building was added to the National Register * '''refnum''' &mdash; the reference number assigned by the National Register * '''designated''' &mdash; when the building was designated as a National Historic Landmark * '''elevation_m''' &mdash; elevation from sea level * '''elevation_footnotes''' &mdash; reference in support of elevation ''Website'' * '''website''' &mdash; the current and official website for the building and congregation, can use {{tl|URL}} * '''module''' — used to embed other infobox templates === Mapframe maps === {{Infobox mapframe/doc/parameters | onByDefault = yes, unless any of the other map parameters are present: {{para|pushpin_map}} | mapframe-marker = landmark by default, religious-something if {{para|religious_affilication}} variant that has a custom icon is detected | mapframe-type = landmark }} === Pushpin map === {{Location map/doc/infobox parameters}} ==Religious affiliation and its color== The input for {{para|religious_affiliation}} will show literally, including wikilinks and other texts, as you enter them. The lefthand label is [[List of religions and spiritual traditions|'''Affiliation''']]. Also, the same input is used to set the color of the header and subheaders. If the {{para|religious_affiliation}} input matches any of the following values, the background color will be set accordingly. One can copy/paste an affiliation from this list (including the wikilink <nowiki>[[&nbsp;]]</nowiki> brackets). For Christian churches, consider using {{tl|Infobox church}} instead of this template. {{Infobox religious building/doc/religious affiliation }} ==Designations== Detailed designation information ([[WP:NRHP]] and other): {{Infobox religious building | name = ''{{para|designation...}}'' parameters | nrhp = | designated = | added = | designation1 = <!--des1--> | delisted1_date = delisted1_date | designation1_offname = des1_offname | designation1_type = des1_type | designation1_criteria = des1_criteria | designation1_date = des1_date | designation1_parent = des1_parent | designation1_number = des1_number | designation1_free1name = des1_free1name | designation1_free1value = des1_free1value | designation1_free2name = des1_free2name | designation1_free2value = des1_free2value | designation1_free3name = des1_free3name | designation1_free3value = des1_free3value | designation2 = <!--des2--> | delisted2_date = delisted2_date | designation2_offname = des2_offname | designation2_type = des2_type | designation2_criteria = des2_criteria | designation2_date = des2_date | designation2_parent = des2_parent | designation2_number = des2_number | designation2_free1name = des2_free1name | designation2_free1value = des2_free1value | designation2_free2name = des2_free2name | designation2_free2value = des2_free2value | designation2_free3name = des2_free3name | designation2_free3value = des2_free3value }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | nrhp = | designated = | added = | designation1 = | delisted1_date = | designation1_offname = | designation1_type = | designation1_criteria = | designation1_date = | designation1_parent = | designation1_number = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = | designation1_free3name = | designation1_free3value = | designation2 = | delisted2_date = | designation2_offname = | designation2_type = | designation2_criteria = | designation2_date = | designation2_parent = | designation2_number = | designation2_free1name = | designation2_free1value = | designation2_free2name = | designation2_free2value = | designation2_free3name = | designation2_free3value = </syntaxhighlight> == Tracking categories == {{Infobox tracking cats}} * {{clc|Infobox religious building with unknown affiliation}} * {{clc|Pages using infobox religious building with nrhp}} * {{clc|No local image but image on Wikidata}} ([https://petscan.wmflabs.org/?language=en&project=wikipedia&categories=No%20local%20image%20but%20image%20on%20Wikidata&ns%5B0%5D=1&templates_yes=Infobox%20religious%20building&search_max_results=500&interface_language=en&active_tab= PetScan list]) – Used by [[Template:Wikidata image]] to track articles where an infobox has no image but [[Wikidata]] has an image name. To exclude articles from this category, add an image or {{para|nocat_wdimage|yes}} to the infobox. == Supporting templates == The following templates are used directly from this template: {{Columns-list|colwidth=20em| * {{tl|Infobox}} * {{tl|Infobox religious building/color}} * {{tl|Both}} * {{tl|Br separated entries}} * {{tl|Convert}} * {{ml|Designation|divbox}} * {{tl|If empty}} * {{tl|Location map}} * {{tl|Main other}} * {{tl|Wikidata image}} }} == TemplateData == {{TemplateData header}} {{collapse top|title=TemplateData}} <templatedata> { "description": "An infobox for articles about religious buildings (churches, mosques, synagogues, temples, etc.)", "format": "{{_\n| _____________________ = _\n}}\n", "params": { "child": {}, "religious_affiliation": { "label": "Religious affiliation", "description": "Mention the name of religion", "example": "Hinduism, Jainism, etc", "type": "string", "required": true }, "name": {}, "native_name": {}, "native_name_lang": {}, "image": {}, "image_upright": {}, "alt": {}, "caption": {}, "pushpin_map": {}, "coordinates": {}, "pushpin_map_size": {}, "pushpin_alt": {}, "pushpin_relief": {}, "pushpin_caption": {}, "location": {}, "deity": {}, "rite": {}, "tradition": {}, "sect": {}, "festival": {}, "cercle": {}, "sector": {}, "municipality": {}, "district": {}, "territory": {}, "prefecture": {}, "state": {}, "province": {}, "region": {}, "country": {}, "administration": {}, "consecration_year": {}, "type": {}, "status": {}, "functional_status": {}, "heritage_designation": {}, "leadership": {}, "ownership": {}, "governing_body": {}, "bhattaraka": {}, "patron": {}, "website": {}, "coordinates_footnotes": {}, "category": {}, "architect": {}, "architecture_type": {}, "architecture_style": {}, "founded_by": {}, "creator": {}, "funded_by": {}, "general_contractor": {}, "established": {}, "groundbreaking": {}, "completed": {}, "construction_cost": {}, "date_demolished": {}, "date_destroyed": {}, "facade_direction": {}, "capacity": {}, "length": {}, "width": {}, "width_nave": {}, "interior_area": {}, "height_max": {}, "dome_quantity": {}, "dome_height_outer": {}, "dome_height_inner": {}, "dome_dia_outer": {}, "dome_dia_inner": {}, "minaret_quantity": {}, "minaret_height": {}, "spire_quantity": {}, "spire_height": {}, "site_area": {}, "temple_quantity": {}, "monument_quantity": {}, "shrine_quantity": {}, "materials": {}, "elevation_m": {}, "elevation_ft": {}, "inscriptions": {}, "elevation_footnotes": {}, "nrhp": {}, "embedded": {}, "module": { "deprecated": "Use 'footnotes'" }, "designated": {}, "added": {}, "refnum": {}, "designation1": {}, "delisted1_date": {}, "designation1_offname": {}, "designation1_type": {}, "designation1_criteria": {}, "designation1_date": {}, "designation1_parent": {}, "designation1_number": {}, "designation1_free1name": {}, "designation1_free1value": {}, "designation1_free2name": {}, "designation1_free2value": {}, "designation1_free3name": {}, "designation1_free3value": {}, "designation2": {}, "delisted2_date": {}, "designation2_offname": {}, "designation2_type": {}, "designation2_criteria": {}, "designation2_date": {}, "designation2_parent": {}, "designation2_number": {}, "designation2_free1name": {}, "designation2_free1value": {}, "designation2_free2name": {}, "designation2_free2value": {}, "designation2_free3name": {}, "designation2_free3value": {}, "footnotes": {}, "nocat_wdimage": {}, "grid_name": {}, "grid_position": {}, "religious_features_label": {}, "religious_features": {}, "mapframe": { "label": "Show mapframe map", "description": "Specify yes or no to show or hide the map, overriding the default", "example": "yes", "type": "string", "default": "no", "suggested": true }, "mapframe-caption": { "label": "Mapframe caption", "description": "Caption for the map. If mapframe-geomask is set, then the default is \"Location in <<geomask's label>>\"", "type": "string" }, "mapframe-custom": { "label": "Custom mapframe", "description": "Use a custom map instead of the automatic mapframe. Specify either a {{maplink}} template, or another template that generates a mapframe map, or an image name. If used, other mapframe parameters will be ignored.", "type": "wiki-template-name" }, "mapframe-id": { "aliases": [ "id", "qid" ], "label": "Mapframe Wikidata item", "description": "Id (Q-number) of Wikidata item to use.", "type": "string", "default": "(item for current page)" }, "mapframe-coordinates": { "aliases": [ "mapframe-coord", "coordinates", "coord" ], "label": "Mapframe coordinates ", "description": "Coordinates to use, instead of any on Wikidata. Use the {{Coord}} template.", "example": "{{Coord|12.34|N|56.78|E}}", "type": "wiki-template-name", "default": "(coordinates from Wikidata)" }, "mapframe-wikidata": { "label": "Mapframe shapes from Wikidata", "description": "et to yes to show shape/line features from the wikidata item, if any, when coordinates are specified by parameter", "example": "yes", "type": "string" }, "mapframe-shape": { "label": "Mapframe shape feature", "description": "Override display of mapframe shape feature. Turn off by setting to \"none\". Use an inverse shape (geomask) instead of a regular shape by setting to \"inverse\"", "type": "string" }, "mapframe-point": { "label": "Mapframe point feature", "description": "Override display of mapframe point feature. Turn off display of point feature by setting to \"none\". Force point marker to be displayed by setting to \"on\"", "type": "string" }, "mapframe-geomask": { "label": "Mapframe geomask", "description": "Wikidata item to use as a geomask (everything outside the boundary is shaded darker). Can either be a specific Wikidata item (Q-number), or a property that specifies the item to use (e.g. P17 for country, or P131 for located in the administrative territorial entity)", "example": "Q100", "type": "wiki-page-name" }, "mapframe-switcher": { "label": "Mapframe switcher", "description": "Set to \"auto\" or \"geomasks\" or \"zooms\" to enable Template:Switcher-style switching between multiple mapframes. IF SET TO auto – switch geomasks found in location (P276) and located in the administrative territorial entity (P131) statements on the page's Wikidata item, searching recursively. E.g. an item's city, that city's state, and that state's country. IF SET TO geomasks – switch between the geomasks specified as a comma-separated list of Wikidata items (Q-numbers) in the mapframe-geomask parameter. IF SET TO zooms – switch between \"zoomed in\"/\"zoomed midway\"/\"zoomed out\", where \"zoomed in\" is the default zoom (with a minimum of 3), \"zoomed out\" is 1, and \"zoomed midway\" is the average.", "type": "string" }, "mapframe-frame-width": { "aliases": [ "mapframe-width" ], "label": "Mapframe width", "description": "Frame width in pixels", "type": "number", "default": "270" }, "mapframe-frame-height": { "aliases": [ "mapframe-height" ], "label": "Mapframe height", "description": "Frame height in pixels", "type": "number", "default": "200" }, "mapframe-shape-fill": { "label": "Mapframe shape fill", "description": "Color used to fill shape features", "type": "string", "default": "#606060" }, "mapframe-shape-fill-opacity": { "label": "Mapframe shape fill opacity", "description": "Opacity level of shape fill, a number between 0 and 1", "type": "number", "default": "0.5" }, "mapframe-stroke-color": { "aliases": [ "mapframe-stroke-colour" ], "label": "Mapframe stroke color", "description": "Color of line features, and outlines of shape features", "type": "string", "default": "#ff0000" }, "mapframe-stroke-width": { "label": "Mapframe stroke width", "description": "Width of line features, and outlines of shape features", "type": "number", "default": "5" }, "mapframe-marker": { "label": "Mapframe marker", "description": "Marker symbol to use for coordinates; see [[mw:Help:Extension:Kartographer/Icons]] for options", "example": "museum", "type": "string" }, "mapframe-marker-color": { "aliases": [ "mapframe-marker-colour" ], "label": "Mapframe marker color", "description": "Background color for the marker", "type": "string", "default": "#5E74F3" }, "mapframe-geomask-stroke-color": { "aliases": [ "mapframe-geomask-stroke-colour" ], "label": "Mapframe geomask stroke color", "description": "Color of outline of geomask shape", "type": "string", "default": "#555555" }, "mapframe-geomask-stroke-width": { "label": "Mapframe geomask stroke width", "description": "Width of outline of geomask shape", "type": "number", "default": "2" }, "mapframe-geomask-fill": { "label": "Mapframe geomask fill", "description": "Color used to fill outside geomask features", "type": "string", "default": "#606060" }, "mapframe-geomask-fill-opacity": { "label": "Mapframe geomask fill opacity", "description": "Opacity level of fill outside geomask features, a number between 0 and 1", "type": "number", "default": "0.5" }, "mapframe-zoom": { "label": "Mapframe zoom", "description": "Set the zoom level, from \"1\" to \"18\", to used if the zoom level cannot be determined automatically from object length or area", "example": "12", "type": "number", "default": "10" }, "mapframe-length_km": { "label": "Mapframe length (km)", "description": "Object length in kilometres, for automatically determining zoom level. ONLY use ONE of the available parameters for length or area", "type": "number" }, "mapframe-length_mi": { "label": "Mapframe length (mi)", "description": "Object length in miles, for automatically determining zoom level. ONLY use ONE of the available parameters for length or area", "type": "number" }, "mapframe-area_km2": { "label": "Mapframe area (km^2)", "description": "Object arean square kilometres, for automatically determining zoom level. ONLY use ONE of the available parameters for length or area", "type": "number" }, "mapframe-area_mi2": { "label": "Mapframe area (mi^2)", "description": "Object area in square miles, for automatically determining zoom level. ONLY use ONE of the available parameters for length or area", "type": "number" }, "mapframe-frame-coordinates": { "aliases": [ "mapframe-frame-coord" ], "label": "Mapframe frame coordinates", "description": "Alternate latitude and longitude coordinates for initial placement of map, using {{coord}}", "example": "{{Coord|12.35|N|56.71|E}}", "type": "wiki-template-name" }, "mapframe-line": {} }, "paramOrder": [ "name", "native_name", "native_name_lang", "child", "religious_affiliation", "image", "image_upright", "alt", "caption", "pushpin_map", "coordinates", "pushpin_map_size", "pushpin_alt", "pushpin_relief", "pushpin_caption", "mapframe", "mapframe-caption", "mapframe-custom", "mapframe-id", "mapframe-coordinates", "mapframe-wikidata", "mapframe-point", "mapframe-shape", "mapframe-frame-width", "mapframe-frame-height", "mapframe-shape-fill", "mapframe-shape-fill-opacity", "mapframe-stroke-color", "mapframe-stroke-width", "mapframe-marker", "mapframe-marker-color", "mapframe-geomask", "mapframe-geomask-stroke-color", "mapframe-geomask-stroke-width", "mapframe-geomask-fill", "mapframe-geomask-fill-opacity", "mapframe-zoom", "mapframe-length_km", "mapframe-length_mi", "mapframe-area_km2", "mapframe-area_mi2", "mapframe-frame-coordinates", "mapframe-switcher", "mapframe-line", "location", "deity", "rite", "tradition", "sect", "festival", "cercle", "sector", "municipality", "district", "territory", "prefecture", "state", "province", "region", "country", "administration", "consecration_year", "status", "type", "functional_status", "heritage_designation", "leadership", "ownership", "governing_body", "bhattaraka", "patron", "website", "coordinates_footnotes", "category", "architect", "architecture_type", "architecture_style", "founded_by", "creator", "funded_by", "general_contractor", "established", "groundbreaking", "completed", "construction_cost", "date_demolished", "date_destroyed", "facade_direction", "capacity", "length", "width", "width_nave", "interior_area", "height_max", "dome_quantity", "dome_height_outer", "dome_height_inner", "dome_dia_outer", "dome_dia_inner", "minaret_quantity", "minaret_height", "spire_quantity", "spire_height", "site_area", "temple_quantity", "monument_quantity", "shrine_quantity", "materials", "elevation_m", "elevation_ft", "inscriptions", "elevation_footnotes", "nrhp", "embedded", "module", "designated", "added", "refnum", "designation1", "delisted1_date", "designation1_offname", "designation1_type", "designation1_criteria", "designation1_date", "designation1_parent", "designation1_number", "designation1_free1name", "designation1_free1value", "designation1_free2name", "designation1_free2value", "designation1_free3name", "designation1_free3value", "designation2", "delisted2_date", "designation2_offname", "designation2_type", "designation2_criteria", "designation2_date", "designation2_parent", "designation2_number", "designation2_free1name", "designation2_free1value", "designation2_free2name", "designation2_free2value", "designation2_free3name", "designation2_free3value", "footnotes", "nocat_wdimage", "grid_name", "grid_position", "religious_features_label", "religious_features" ] } </templatedata> {{Collapse bottom}} == See also == * {{tl|Infobox church}} {{Religious infoboxes}} {{Buildings and structures infobox templates}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --> [[Category:Buildings and structures infobox templates|Religious Building]] [[Category:Embeddable templates]] [[Category:Infobox templates with module parameter]] [[Category:Religion and belief infobox templates|Religious Building]] [[Category:Templates that add a tracking category|{{PAGENAME}}]] [[Category:Templates with coordinates fields]] }}</includeonly> p97rxjvjo1lzxstl1pne5iker7wdnk8 1382891 1382890 2026-08-15T14:50:56Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Infobox_religious_building/doc]] 1382890 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Add categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata --> {{High-use}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters|Module:Coordinates|Module:Location map|Module:Wikidata}} {{Tracks Wikidata|P18|cat=No local image but image on Wikidata}} This template is for religious buildings other than Christian churches, or for information solely about the architectural details of a Christian church building. For the infobox that provides general information about a Christian church, including its history, architecture and staff, use {{tl|Infobox church}}. == Usage == {{Infobox religious building | name = {{{name}}} | native_name = {{{native_name}}} | native_name_lang = {{{native_name_lang}}} | image = {{{image}}} | image_upright={{{image_upright}}} | alt = {{{alt}}} | caption = {{{caption}}} | religious_affiliation = {{{religious_affiliation}}} | tradition={{{tradition}}} | sect={{{sect}}} | prefecture = {{{prefecture}}} | province = {{{province}}} | region = {{{region}}} | deity = {{{deity}}} | rite = {{{rite}}} | festival = {{{festival}}} | status = {{{status}}} | ownership={{{ownership}}} | governing_body={{{governing_body}}} | leadership = {{{leadership}}} | bhattaraka={{{bhattaraka}}} | patron = {{{patron}}} | consecration_year = {{{consecration_year}}} | functional_status = {{{functional_status}}} | religious_features_label = {{{religious_features_label}}} | religious_features = {{{religious_features}}} | location = {{{location}}} | municipality = {{{municipality}}} | cercle = {{{cercle}}} | district = {{{district}}} | state = {{{state}}} | country = {{{country}}} | pushpin_map = World | pushpin_map_size = 300 | pushpin_relief = {{{pushpin_relief}}} | pushpin_caption = {{{pushpin_caption}}} | mapframe = yes<!-- see below for more mapframe parameters --> | grid_name={{{grid_name}}} | grid_position={{{grid_position}}} | sector = {{{sector}}} | territory = {{{territory}}} | administration = {{{administration}}} | coordinates = {{coords|1|1}} | coordinates_footnotes = {{{coordinates_footnotes}}} | heritage_designation = {{{heritage_designation}}} | architect = {{{architect}}} | architecture_type = {{{architecture_type}}} | architecture_style = {{{architecture_style}}} | founded_by = {{{founded_by}}} | creator = {{{creator}}} | funded_by = {{{funded_by}}} | general_contractor = {{{general_contractor}}} | established={{{established}}} | groundbreaking = {{{groundbreaking}}} | completed = {{{completed}}} | construction_cost = {{{construction_cost}}} | date_demolished={{{date_demolished}}} | facade_direction = {{{facade_direction}}} | capacity = {{{capacity}}} | length = {{{length}}} | width = {{{width}}} | width_nave = {{{width_nave}}} | interior_area={{{interior_area}}} | height_max = {{{height_max}}} | dome_quantity = {{{dome_quantity}}} | dome_height_outer = {{{dome_height_outer}}} | dome_height_inner = {{{dome_height_inner}}} | dome_dia_outer = {{{dome_dia_outer}}} | dome_dia_inner = {{{dome_dia_inner}}} | minaret_quantity = {{{minaret_quantity}}} | minaret_height = {{{minaret_height}}} | spire_quantity = {{{spire_quantity}}} | spire_height = {{{spire_height}}} | site_area={{{site_area}}} | temple_quantity={{{temple_quantity}}} | monument_quantity={{{monument_quantity}}} | shrine_quantity={{{shrine_quantity}}} | inscriptions={{{inscriptions}}} | materials = {{{materials}}} | elevation_m = 0 | elevation_footnotes = {{{elevation_footnotes}}} | nrhp = yes | designated = {{{designated}}} | added = {{{added}}} | refnum = {{{refnum}}} | designation1 = {{{designation1|}}} | delisted1_date = {{{delisted1_date}}} | designation1_offname = {{{designation1_offname}}} | designation1_type = {{{designation1_type}}} | designation1_criteria = {{{designation1_criteria}}} | designation1_date = {{{designation1_date}}} | designation1_parent = {{{designation1_parent}}} | designation1_number = {{{designation1_number}}} | designation1_free1name = {{{designation1_free1name}}} | designation1_free1value = {{{designation1_free1value}}} | designation1_free2name = {{{designation1_free2name}}} | designation1_free2value = {{{designation1_free2value}}} | designation1_free3name = {{{designation1_free3name}}} | designation1_free3value = {{{designation1_free3value}}} | designation2 = {{{designation2|}}} | delisted2_date = {{{delisted2_date}}} | designation2_offname = {{{designation2_offname}}} | designation2_type = {{{designation2_type}}} | designation2_criteria = {{{designation2_criteria}}} | designation2_date = {{{designation2_date}}} | designation2_parent = {{{designation2_parent}}} | designation2_number = {{{designation2_number}}} | designation2_free1name = {{{designation2_free1name}}} | designation2_free1value = {{{designation2_free1value}}} | designation2_free2name = {{{designation2_free2name}}} | designation2_free2value = {{{designation2_free2value}}} | designation2_free3name = {{{designation2_free3name}}} | designation2_free3value = {{{designation2_free3value}}} | website = {{{website}}} | module = {{{module}}} | footnotes={{{footnotes}}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox religious building | name = | native_name = | native_name_lang = | image = | image_upright = | alt = | caption = | religious_affiliation = | tradition = | sect = | district = | prefecture = | province = | region = | deity = | rite = | festival = | status = | ownership = | governing_body = | leadership = | bhattaraka = | patron = | consecration_year = | functional_status = | religious_features_label = | religious_features = | location = | municipality = | cercle = | state = | country = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_alt = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | mapframe = yes<!-- see below for more mapframe parameters --> | grid_name = | grid_position = | sector = | territory = | administration = | coordinates = | coordinates_footnotes = | heritage_designation = | architect = | architecture_type = | architecture_style = | founded_by = | creator = | funded_by = | general_contractor = | established = | groundbreaking = | completed = | construction_cost = | date_demolished = | date_destroyed = | facade_direction = | capacity = | length = | width = | width_nave = | interior_area = | height_max = | dome_quantity = | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | site_area = | temple_quantity = | monument_quantity = | shrine_quantity = | inscriptions = | materials = | elevation_m = <!-- or |elevation_ft= --> | elevation_footnotes = | nrhp = | designated = | added = | refnum = | delisted1_date = | website = | module = <!-- for embedding other infobox templates --> | footnotes = }} </syntaxhighlight> ==Parameters== ''Names:'' * '''name''' &mdash; the name of the building * '''native_name''' &mdash; name in local language. If more than one, separate using {{tl|Plain list}} * '''native_name_lang''' &mdash; ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{tl|lang}} instead ''Image:'' * '''image''' &mdash; the image file name of the building * '''image_upright''' &mdash; Scales the image thumbnail from its default size by the given factor. Values less than 1 scale the image down (0.9 = 90%) and values greater than 1 scale the image up (1.15 = 115%). * '''alt''' &mdash; alt text for image, for visually impaired readers; see [[WP:ALT]] * '''caption''' &mdash; descriptive caption to display under the image ''Religion:'' * '''religious_affiliation''' &mdash; the religion and/or denomination the building is used for * '''tradition''' &mdash; the branch or tradition of [[Islam]]; displayed only when {{para|religious_affiliation|[[Islam]]}} * '''deity''' &mdash; the primary deity to whom the building is dedicated * '''rite''' &mdash; the [[Nusach (Jewish custom)|rite of worship]], ''<small>(Note: for use primarily in under [[Orthodox Judaism]] synagogues; i.e. [[Ashkenazi]], [[Sephardi]], etc.)</small>'' * '''festival''' &mdash; any major festival associated with the building * '''patron''' &mdash; the patron saint or title of the building, if any ''<small>(i.e. [[Saint Peter]] or The [[Sacred Heart]])</small>'' ''Location and religious organisation:'' * '''region''' &mdash; the region the building is located in * '''state''' &mdash; the state that the building is in * '''province''' &mdash; the province the building is located in * '''territory''' &mdash; the territory in which the building is located * '''prefecture''' &mdash; the prefecture the building is located in * '''leadership''' &mdash; the current person in charge of the building ''<small>(i.e. Archbishop X or Reverend A.)</small>'' * '''district''' &mdash; the district the building belongs to ''<small>(i.e. the United Methodist Church uses districts for organizational purposes)</small>'' * '''sector''' &mdash; the sector that the building is in * '''cercle''' &mdash; the [[Cercle (French colonial)|cercle]] that the building is in * '''municipality''' &mdash; the municipality that the building is in ''History and status:'' * '''consecration_year''' &mdash; the year the building was consecrated * '''status''' &mdash; the building's current ecclesiastical or organizational status or the last previous ecclesiastical or organizational status the building held, if currently unused. ''<small>(i.e. oratory, basilica, cathedral, monastery, temple, most holy site)</small>'' Use {{para|type}} for [[Shinto]] shrines * '''functional_status''' &mdash; the current function or usage of the building. ''<small>(i.e. active, abandoned, preserved, museum)</small>'' * '''religious_features''' &mdash; architectural features related to the religion; '''religious_features_label''' - label can be set ''Location:'' * '''pushpin_map''' &mdash; uses the {{tl|Location map}} format maps with the latitude and longitude fields, specify the map to use * '''pushpin_map_size''' &mdash; ''Default: 220px'', sets a specific size to the map * '''pushpin_caption''' &mdash; descriptive caption to display under the map * '''location''' &mdash; provide at least ''city'', ''state/province'', and ''country'' location information * '''coordinates''' &mdash; use the {{tl|coord}} to display the geographic location of the building * '''heritage_designation''' &mdash; the year the building attained Heritage Status ''Architecture:'' * '''architect''' &mdash; the primary architects of the building, there's no need to indicate architects with minimal influence in the infobox, but the article would serve as a better place for mention of other architects * '''architecture_type''' &mdash; what the building was originally designed to be (i.e. Chapel, Basilica, Cathedral). * '''architecture_style''' &mdash; the [[architectural style]] of the building * '''facade_direction''' &mdash; the direction the [[facade]] ''<small>(i.e. North, South, East, West)</small>'' * '''groundbreaking''' &mdash; the year that construction began * '''completed''' &mdash; the year that construction was completed * '''construction_cost''' &mdash; the total cost of construction * '''capacity''' &mdash; the maximum number of worshipers the building can hold * '''length''' &mdash; the length of the building from the outside, using {{tl|convert}} * '''width''' &mdash; the width of the building from the outside, using {{tl|convert}} * '''width_nave''' &mdash; the width of the nave, using {{tl|convert}} * '''height_max''' &mdash; the heights point of the building, using {{tl|convert}} * '''dome_quantity''' &mdash; the number of domes * '''dome_height_outer''' &mdash; the outer height of the dome, using {{tl|convert}} * '''dome_height_inner''' &mdash; the inner height of the dome, using {{tl|convert}} * '''dome_dia_outter''' &mdash; the outer diameter of the dome, using {{tl|convert}} * '''dome_dia_inner''' &mdash; the inner diameter of the dome, using {{tl|convert}} * '''minaret_quantity''' &mdash; the number of minarets * '''minaret_height''' &mdash; the minaret height, using {{tl|convert}} * '''spire_quantity''' &mdash; the number of spires * '''spire_height''' &mdash; the spire height, using {{tl|convert}} * '''materials''' &mdash; the materials used for construction ''Heritage and NRHP:'' * '''nrhp''' &mdash; put yes into this field in order to show the National Register section ''<small>(Note: the section will not display without this parameter)</small>'' * '''added''' &mdash; when the building was added to the National Register * '''refnum''' &mdash; the reference number assigned by the National Register * '''designated''' &mdash; when the building was designated as a National Historic Landmark * '''elevation_m''' &mdash; elevation from sea level * '''elevation_footnotes''' &mdash; reference in support of elevation ''Website'' * '''website''' &mdash; the current and official website for the building and congregation, can use {{tl|URL}} * '''module''' — used to embed other infobox templates === Mapframe maps === {{Infobox mapframe/doc/parameters | onByDefault = yes, unless any of the other map parameters are present: {{para|pushpin_map}} | mapframe-marker = landmark by default, religious-something if {{para|religious_affilication}} variant that has a custom icon is detected | mapframe-type = landmark }} === Pushpin map === {{Location map/doc/infobox parameters}} ==Religious affiliation and its color== The input for {{para|religious_affiliation}} will show literally, including wikilinks and other texts, as you enter them. The lefthand label is [[List of religions and spiritual traditions|'''Affiliation''']]. Also, the same input is used to set the color of the header and subheaders. If the {{para|religious_affiliation}} input matches any of the following values, the background color will be set accordingly. One can copy/paste an affiliation from this list (including the wikilink <nowiki>[[&nbsp;]]</nowiki> brackets). For Christian churches, consider using {{tl|Infobox church}} instead of this template. {{Infobox religious building/doc/religious affiliation }} ==Designations== Detailed designation information ([[WP:NRHP]] and other): {{Infobox religious building | name = ''{{para|designation...}}'' parameters | nrhp = | designated = | added = | designation1 = <!--des1--> | delisted1_date = delisted1_date | designation1_offname = des1_offname | designation1_type = des1_type | designation1_criteria = des1_criteria | designation1_date = des1_date | designation1_parent = des1_parent | designation1_number = des1_number | designation1_free1name = des1_free1name | designation1_free1value = des1_free1value | designation1_free2name = des1_free2name | designation1_free2value = des1_free2value | designation1_free3name = des1_free3name | designation1_free3value = des1_free3value | designation2 = <!--des2--> | delisted2_date = delisted2_date | designation2_offname = des2_offname | designation2_type = des2_type | designation2_criteria = des2_criteria | designation2_date = des2_date | designation2_parent = des2_parent | designation2_number = des2_number | designation2_free1name = des2_free1name | designation2_free1value = des2_free1value | designation2_free2name = des2_free2name | designation2_free2value = des2_free2value | designation2_free3name = des2_free3name | designation2_free3value = des2_free3value }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> | nrhp = | designated = | added = | designation1 = | delisted1_date = | designation1_offname = | designation1_type = | designation1_criteria = | designation1_date = | designation1_parent = | designation1_number = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = | designation1_free3name = | designation1_free3value = | designation2 = | delisted2_date = | designation2_offname = | designation2_type = | designation2_criteria = | designation2_date = | designation2_parent = | designation2_number = | designation2_free1name = | designation2_free1value = | designation2_free2name = | designation2_free2value = | designation2_free3name = | designation2_free3value = </syntaxhighlight> == Tracking categories == {{Infobox tracking cats}} * {{clc|Infobox religious building with unknown affiliation}} * {{clc|Pages using infobox religious building with nrhp}} * {{clc|No local image but image on Wikidata}} ([https://petscan.wmflabs.org/?language=en&project=wikipedia&categories=No%20local%20image%20but%20image%20on%20Wikidata&ns%5B0%5D=1&templates_yes=Infobox%20religious%20building&search_max_results=500&interface_language=en&active_tab= PetScan list]) – Used by [[Template:Wikidata image]] to track articles where an infobox has no image but [[Wikidata]] has an image name. To exclude articles from this category, add an image or {{para|nocat_wdimage|yes}} to the infobox. == Supporting templates == The following templates are used directly from this template: {{Columns-list|colwidth=20em| * {{tl|Infobox}} * {{tl|Infobox religious building/color}} * {{tl|Both}} * {{tl|Br separated entries}} * {{tl|Convert}} * {{ml|Designation|divbox}} * {{tl|If empty}} * {{tl|Location map}} * {{tl|Main other}} * {{tl|Wikidata image}} }} == TemplateData == {{TemplateData header}} {{collapse top|title=TemplateData}} <templatedata> { "description": "An infobox for articles about religious buildings (churches, mosques, synagogues, temples, etc.)", "format": "{{_\n| _____________________ = _\n}}\n", "params": { "child": {}, "religious_affiliation": { "label": "Religious affiliation", "description": "Mention the name of religion", "example": "Hinduism, Jainism, etc", "type": "string", "required": true }, "name": {}, "native_name": {}, "native_name_lang": {}, "image": {}, "image_upright": {}, "alt": {}, "caption": {}, "pushpin_map": {}, "coordinates": {}, "pushpin_map_size": {}, "pushpin_alt": {}, "pushpin_relief": {}, "pushpin_caption": {}, "location": {}, "deity": {}, "rite": {}, "tradition": {}, "sect": {}, "festival": {}, "cercle": {}, "sector": {}, "municipality": {}, "district": {}, "territory": {}, "prefecture": {}, "state": {}, "province": {}, "region": {}, "country": {}, "administration": {}, "consecration_year": {}, "type": {}, "status": {}, "functional_status": {}, "heritage_designation": {}, "leadership": {}, "ownership": {}, "governing_body": {}, "bhattaraka": {}, "patron": {}, "website": {}, "coordinates_footnotes": {}, "category": {}, "architect": {}, "architecture_type": {}, "architecture_style": {}, "founded_by": {}, "creator": {}, "funded_by": {}, "general_contractor": {}, "established": {}, "groundbreaking": {}, "completed": {}, "construction_cost": {}, "date_demolished": {}, "date_destroyed": {}, "facade_direction": {}, "capacity": {}, "length": {}, "width": {}, "width_nave": {}, "interior_area": {}, "height_max": {}, "dome_quantity": {}, "dome_height_outer": {}, "dome_height_inner": {}, "dome_dia_outer": {}, "dome_dia_inner": {}, "minaret_quantity": {}, "minaret_height": {}, "spire_quantity": {}, "spire_height": {}, "site_area": {}, "temple_quantity": {}, "monument_quantity": {}, "shrine_quantity": {}, "materials": {}, "elevation_m": {}, "elevation_ft": {}, "inscriptions": {}, "elevation_footnotes": {}, "nrhp": {}, "embedded": {}, "module": { "deprecated": "Use 'footnotes'" }, "designated": {}, "added": {}, "refnum": {}, "designation1": {}, "delisted1_date": {}, "designation1_offname": {}, "designation1_type": {}, "designation1_criteria": {}, "designation1_date": {}, "designation1_parent": {}, "designation1_number": {}, "designation1_free1name": {}, "designation1_free1value": {}, "designation1_free2name": {}, "designation1_free2value": {}, "designation1_free3name": {}, "designation1_free3value": {}, "designation2": {}, "delisted2_date": {}, "designation2_offname": {}, "designation2_type": {}, "designation2_criteria": {}, "designation2_date": {}, "designation2_parent": {}, "designation2_number": {}, "designation2_free1name": {}, "designation2_free1value": {}, "designation2_free2name": {}, "designation2_free2value": {}, "designation2_free3name": {}, "designation2_free3value": {}, "footnotes": {}, "nocat_wdimage": {}, "grid_name": {}, "grid_position": {}, "religious_features_label": {}, "religious_features": {}, "mapframe": { "label": "Show mapframe map", "description": "Specify yes or no to show or hide the map, overriding the default", "example": "yes", "type": "string", "default": "no", "suggested": true }, "mapframe-caption": { "label": "Mapframe caption", "description": "Caption for the map. If mapframe-geomask is set, then the default is \"Location in <<geomask's label>>\"", "type": "string" }, "mapframe-custom": { "label": "Custom mapframe", "description": "Use a custom map instead of the automatic mapframe. Specify either a {{maplink}} template, or another template that generates a mapframe map, or an image name. If used, other mapframe parameters will be ignored.", "type": "wiki-template-name" }, "mapframe-id": { "aliases": [ "id", "qid" ], "label": "Mapframe Wikidata item", "description": "Id (Q-number) of Wikidata item to use.", "type": "string", "default": "(item for current page)" }, "mapframe-coordinates": { "aliases": [ "mapframe-coord", "coordinates", "coord" ], "label": "Mapframe coordinates ", "description": "Coordinates to use, instead of any on Wikidata. Use the {{Coord}} template.", "example": "{{Coord|12.34|N|56.78|E}}", "type": "wiki-template-name", "default": "(coordinates from Wikidata)" }, "mapframe-wikidata": { "label": "Mapframe shapes from Wikidata", "description": "et to yes to show shape/line features from the wikidata item, if any, when coordinates are specified by parameter", "example": "yes", "type": "string" }, "mapframe-shape": { "label": "Mapframe shape feature", "description": "Override display of mapframe shape feature. Turn off by setting to \"none\". Use an inverse shape (geomask) instead of a regular shape by setting to \"inverse\"", "type": "string" }, "mapframe-point": { "label": "Mapframe point feature", "description": "Override display of mapframe point feature. Turn off display of point feature by setting to \"none\". Force point marker to be displayed by setting to \"on\"", "type": "string" }, "mapframe-geomask": { "label": "Mapframe geomask", "description": "Wikidata item to use as a geomask (everything outside the boundary is shaded darker). Can either be a specific Wikidata item (Q-number), or a property that specifies the item to use (e.g. P17 for country, or P131 for located in the administrative territorial entity)", "example": "Q100", "type": "wiki-page-name" }, "mapframe-switcher": { "label": "Mapframe switcher", "description": "Set to \"auto\" or \"geomasks\" or \"zooms\" to enable Template:Switcher-style switching between multiple mapframes. IF SET TO auto – switch geomasks found in location (P276) and located in the administrative territorial entity (P131) statements on the page's Wikidata item, searching recursively. E.g. an item's city, that city's state, and that state's country. IF SET TO geomasks – switch between the geomasks specified as a comma-separated list of Wikidata items (Q-numbers) in the mapframe-geomask parameter. IF SET TO zooms – switch between \"zoomed in\"/\"zoomed midway\"/\"zoomed out\", where \"zoomed in\" is the default zoom (with a minimum of 3), \"zoomed out\" is 1, and \"zoomed midway\" is the average.", "type": "string" }, "mapframe-frame-width": { "aliases": [ "mapframe-width" ], "label": "Mapframe width", "description": "Frame width in pixels", "type": "number", "default": "270" }, "mapframe-frame-height": { "aliases": [ "mapframe-height" ], "label": "Mapframe height", "description": "Frame height in pixels", "type": "number", "default": "200" }, "mapframe-shape-fill": { "label": "Mapframe shape fill", "description": "Color used to fill shape features", "type": "string", "default": "#606060" }, "mapframe-shape-fill-opacity": { "label": "Mapframe shape fill opacity", "description": "Opacity level of shape fill, a number between 0 and 1", "type": "number", "default": "0.5" }, "mapframe-stroke-color": { "aliases": [ "mapframe-stroke-colour" ], "label": "Mapframe stroke color", "description": "Color of line features, and outlines of shape features", "type": "string", "default": "#ff0000" }, "mapframe-stroke-width": { "label": "Mapframe stroke width", "description": "Width of line features, and outlines of shape features", "type": "number", "default": "5" }, "mapframe-marker": { "label": "Mapframe marker", "description": "Marker symbol to use for coordinates; see [[mw:Help:Extension:Kartographer/Icons]] for options", "example": "museum", "type": "string" }, "mapframe-marker-color": { "aliases": [ "mapframe-marker-colour" ], "label": "Mapframe marker color", "description": "Background color for the marker", "type": "string", "default": "#5E74F3" }, "mapframe-geomask-stroke-color": { "aliases": [ "mapframe-geomask-stroke-colour" ], "label": "Mapframe geomask stroke color", "description": "Color of outline of geomask shape", "type": "string", "default": "#555555" }, "mapframe-geomask-stroke-width": { "label": "Mapframe geomask stroke width", "description": "Width of outline of geomask shape", "type": "number", "default": "2" }, "mapframe-geomask-fill": { "label": "Mapframe geomask fill", "description": "Color used to fill outside geomask features", "type": "string", "default": "#606060" }, "mapframe-geomask-fill-opacity": { "label": "Mapframe geomask fill opacity", "description": "Opacity level of fill outside geomask features, a number between 0 and 1", "type": "number", "default": "0.5" }, "mapframe-zoom": { "label": "Mapframe zoom", "description": "Set the zoom level, from \"1\" to \"18\", to used if the zoom level cannot be determined automatically from object length or area", "example": "12", "type": "number", "default": "10" }, "mapframe-length_km": { "label": "Mapframe length (km)", "description": "Object length in kilometres, for automatically determining zoom level. ONLY use ONE of the available parameters for length or area", "type": "number" }, "mapframe-length_mi": { "label": "Mapframe length (mi)", "description": "Object length in miles, for automatically determining zoom level. ONLY use ONE of the available parameters for length or area", "type": "number" }, "mapframe-area_km2": { "label": "Mapframe area (km^2)", "description": "Object arean square kilometres, for automatically determining zoom level. ONLY use ONE of the available parameters for length or area", "type": "number" }, "mapframe-area_mi2": { "label": "Mapframe area (mi^2)", "description": "Object area in square miles, for automatically determining zoom level. ONLY use ONE of the available parameters for length or area", "type": "number" }, "mapframe-frame-coordinates": { "aliases": [ "mapframe-frame-coord" ], "label": "Mapframe frame coordinates", "description": "Alternate latitude and longitude coordinates for initial placement of map, using {{coord}}", "example": "{{Coord|12.35|N|56.71|E}}", "type": "wiki-template-name" }, "mapframe-line": {} }, "paramOrder": [ "name", "native_name", "native_name_lang", "child", "religious_affiliation", "image", "image_upright", "alt", "caption", "pushpin_map", "coordinates", "pushpin_map_size", "pushpin_alt", "pushpin_relief", "pushpin_caption", "mapframe", "mapframe-caption", "mapframe-custom", "mapframe-id", "mapframe-coordinates", "mapframe-wikidata", "mapframe-point", "mapframe-shape", "mapframe-frame-width", "mapframe-frame-height", "mapframe-shape-fill", "mapframe-shape-fill-opacity", "mapframe-stroke-color", "mapframe-stroke-width", "mapframe-marker", "mapframe-marker-color", "mapframe-geomask", "mapframe-geomask-stroke-color", "mapframe-geomask-stroke-width", "mapframe-geomask-fill", "mapframe-geomask-fill-opacity", "mapframe-zoom", "mapframe-length_km", "mapframe-length_mi", "mapframe-area_km2", "mapframe-area_mi2", "mapframe-frame-coordinates", "mapframe-switcher", "mapframe-line", "location", "deity", "rite", "tradition", "sect", "festival", "cercle", "sector", "municipality", "district", "territory", "prefecture", "state", "province", "region", "country", "administration", "consecration_year", "status", "type", "functional_status", "heritage_designation", "leadership", "ownership", "governing_body", "bhattaraka", "patron", "website", "coordinates_footnotes", "category", "architect", "architecture_type", "architecture_style", "founded_by", "creator", "funded_by", "general_contractor", "established", "groundbreaking", "completed", "construction_cost", "date_demolished", "date_destroyed", "facade_direction", "capacity", "length", "width", "width_nave", "interior_area", "height_max", "dome_quantity", "dome_height_outer", "dome_height_inner", "dome_dia_outer", "dome_dia_inner", "minaret_quantity", "minaret_height", "spire_quantity", "spire_height", "site_area", "temple_quantity", "monument_quantity", "shrine_quantity", "materials", "elevation_m", "elevation_ft", "inscriptions", "elevation_footnotes", "nrhp", "embedded", "module", "designated", "added", "refnum", "designation1", "delisted1_date", "designation1_offname", "designation1_type", "designation1_criteria", "designation1_date", "designation1_parent", "designation1_number", "designation1_free1name", "designation1_free1value", "designation1_free2name", "designation1_free2value", "designation1_free3name", "designation1_free3value", "designation2", "delisted2_date", "designation2_offname", "designation2_type", "designation2_criteria", "designation2_date", "designation2_parent", "designation2_number", "designation2_free1name", "designation2_free1value", "designation2_free2name", "designation2_free2value", "designation2_free3name", "designation2_free3value", "footnotes", "nocat_wdimage", "grid_name", "grid_position", "religious_features_label", "religious_features" ] } </templatedata> {{Collapse bottom}} == See also == * {{tl|Infobox church}} {{Religious infoboxes}} {{Buildings and structures infobox templates}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --> [[Category:Buildings and structures infobox templates|Religious Building]] [[Category:Embeddable templates]] [[Category:Infobox templates with module parameter]] [[Category:Religion and belief infobox templates|Religious Building]] [[Category:Templates that add a tracking category|{{PAGENAME}}]] [[Category:Templates with coordinates fields]] }}</includeonly> p97rxjvjo1lzxstl1pne5iker7wdnk8 0 64384 1383042 1358974 2026-08-15T19:35:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383042 wikitext text/x-wiki {{cleanup|reason=ಭಾಷೆ ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕು. ಕೊಂಡಿಗಳು, ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಬೇಕು}} '''ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ಪ್ರೊ''' ಫೆಸರ್. ಫಿಲಿಪ್ ಕೋಟ್ಲರ್ ಪ್ರಕಾರ [[ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್]] ಎಂದರೆ “ಅದು ವಿಂಗಡಣೆ, ಯೋಜನೆ, ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಿಯಂತ್ರಣ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ತರಲು ಬಗ್ಗೆ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಜೊತೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಥವಾ ಪರಸ್ಪರ ಲಾಭ. ಇದು ದತ್ತು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ ಸಮನ್ವಯ ಉತ್ಪನ್ನ ಬೆಲೆ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಲು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ.”<ref>{{cite book | first = Philip. | coauthors = [[Kevin Lane Keller]] | title = Marketing Management, 12th ed.:) | publisher = [[Pearson Prentice Hall]] | year = 2006 | isbn = 0-13-145757-8 | author = link = Philip Kotler }}</ref> '''ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಜನೆ''' ಪ್ರೊಫೆಸರ್. ಫಿಲಿಪ್ ಕೋಟ್ಲರ್ ಪ್ರಕಾರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಜನೆ ಎಂದರೆ “ಅದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನು [[ಗ್ರಾಹಕರ]] ಏಕರೂಪದ ಉಪ ವಿಭಗಳಗಿ ವಿಭಜನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅ ಯಾವುದೇ ಉಪ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಊಹಿಸುವಂತೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಗುರಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಿಶ್ರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬರಲಾಗಿದೆ ಎಂದು.” ==ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಜನೆ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು== #ಭಾಗಗಳು ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಬೇಕು #ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ #ಸೆಗ್ಮೆಂಟ್ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಇರಬೇಕು #ಒಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಭಾಗಗಳು ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮಾಡಬೇಕು. ==ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಾಗೀಕರಣ ಮಟ್ಟ== ===ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್=== ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಭೌಗೋಳಿಕ ವರ್ತನೆಗಳು ಖರೀದಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಖರೀದಿಯನ್ನು ಖರೀದಿ ತಮ್ಮ ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾರ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಖರೀದಿದಾರರು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿನ ಇದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಜನೆ ಆ ರೀತಿಯ. ನಂತರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ರೂಪಿಸುವ ಕೆಲವು ವಿಶಾಲ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅದು ಆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ===ಸ್ಥಾಪಿತ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್=== ಇದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉಪ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಅಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಜನೆ ಆ ಮಟ್ಟ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಗುಂಪುಗಳು. ಸ್ಥಾಪಿತ ಮಾರಾಟಗಾರಿಕೆ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂಟಿಯಾದ. ===ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್=== [[ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಕಂಪನಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಥವಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೂ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಒಂದು ಸೆಟ್ ಪೂರೈಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ಆದರೆ ಇದು ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾರ ಅದರ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಬಯಸಿದೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಏಕ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್=== ಈ ಗಮನ ಇದು ಒಂದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಒಂದು ಅಥವಾ ಇದು ಹಿಂದೆ ಒಮ್ಮೆ ಎನ್ನುವಂತೆ ಕಸ್ಟಮೈಸ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಗಳು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಹಣ ಅಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆ ಮಟ್ಟ ==ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು== #ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ:, ಅವರು ಗುರುತಿಸಲು ಇದರಿಂದ ವಿಭಾಗದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಬಿ. #ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು: ಭಾಗ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ವಿತರಣಾ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ತಲುಪಬಹುದಾದ ಇರಬೇಕು. #ಸುಸ್ಥಿರ: ಖಂಡಗಳನ್ನು ಅವರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿ ತನ್ನಲ್ಲಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಇರಬೇಕು. #ಅನನ್ಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ: ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಮಿಶ್ರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ ಮಾಡಬೇಕು, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು. #ಬಾಳಿಕೆ: ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ ಬದಲಾವಣೆ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಇರಬೇಕು. #ಏಕರೂಪವಾದ: ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಜನೆ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಏಕರೂಪದ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ವೈವಿಧ್ಯವುಳ್ಳ ಎಂದು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ==ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಾಗೀಕರಣ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್ಸ್== ===ಏಕರೂಪದ ಆಯ್ಕೆಗಳು=== ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಹಕರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಯಾವುದೇ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಭಜನೆ ತೋರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಸರಿಸುಮಾರು ಅದೇ ಆದ್ಯತೆ ಅಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಈ ರೀತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಗಳು ಅದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ===ಚದುರಿಹೋದ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು=== ಕೆಳಗಿನ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿರುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಅವಕಾಶದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಹರಡುವುದು. ಇಂತಹ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಆದ್ಯತೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಪೂರೈಸಲು ಆ ಮೊದಲ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಈ [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಇದು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುರುತಿನ ಇಂತಹ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ. ಎರಡೂ ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಎರಡನೇ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್, ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಮೊದಲ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮುಂದಿನ ಮತ್ತು ಪೈಪೋಟಿ ಅಥವಾ ಹಲವಾರು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೇಡಿಕೆಯ ವಿವಿಧ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ತಮ್ಮನ್ನು ಇರಿಸಬಹುದು ಇದು ಆ ಮೂಲೆಗೆ ಬಳಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಸಮೂಹದೊಂದಿಗೆ ಪೂರೈಸಲು ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಇರಬಹುದು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ===ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು=== ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸಮೂಹಗಳ ರಿವೀಲ್ಡ್. ಇದು ಗರಿಷ್ಠ ಗ್ರಾಹಕರ ಪೂರೈಸಲು ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ದೊಡ್ಡ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಇರಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಭಿನ್ನ ಬ್ರಾಂಡ್ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಇದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಇರಿಸಬಹುದು. ==ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಾಗೀಕರಣ ಮೂಲ== ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ವಿಭಜನೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಒಟ್ಟು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ವಿವಿಧ ಗ್ರಾಹಕ ಗುಂಪುಗಳು ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪನ್ನ ನಂತರ ಬಡ್ತಿ ಮತ್ತು ಈ ವಿಭಿನ್ನ ಗುಂಪುಗಳ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿತರಣೆ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ನೇಮಿಸಬೇಕು. ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅನೇಕ ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ. ವಿಶಾಲ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳಿವೆ ಮಾತನಾಡುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಜನರು ಆಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನ ಆಧಾರಿತ. #ಜನರು ವಿಧಾನ ಆಧಾರಿತ: ಇದು ಗ್ರಾಹಕರ ಸ್ಥಳ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಅಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಗಳು ಇಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಅಸ್ಥಿರ ಯಾವುದೇ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ ಸೇವೆ ಅವಲಂಬಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ. #ಉತ್ಪನ್ನ ವಿಧಾನ ಆಧಾರಿತ: ಇದು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅವರು ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ ಸೇವೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಒದಗಿಸಲು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಅಲ್ಲಿ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಖರೀದಿದಾರನ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಉದ್ದೇಶಗಳು ವರ್ತನೆಗಳು ಖರೀದಿ ಅಸ್ಥಿರ, ಗ್ರಹಿಕೆ ಮತ್ತು ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ವಿಭಜನೆ ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಗ್ರಾಹಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಿಂತ ವಿಭಜನೆ ಮೂಲ== ಗ್ರಾಹಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಕೆಳಗಿನ ಗ್ರಾಹಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿತ ಮಾಡಬಹುದು. ===ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಭಜನೆ=== ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಜನೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಇಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ, ಸ್ಟೇಟ್ಸ್, ಪ್ರದೇಶಗಳು, ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ನಗರಗಳು ಅಥವಾ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಮುಂತಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಘಟಕಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ಆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅಥವಾ ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರ್ಪಾಡಿಗೆ ಪ್ರಕಾರ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಆದರೆ ಆರಂಭಿಸಲು ಮಾಡಬಹುದು.<ref>'What is geographic segmentation' Kotler, Philip, and Kevin Lane Keller. Marketing Management. Prentice Hall, 2006. ISBN 978-0-13-145757-7</ref> ಕೆಳಗಿನ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಭಜನೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು: #ಪ್ರದೇಶ: ಖಂಡದ, [[ರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ರಾಜ್ಯ]] ಅಥವಾ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಮೂಲಕ #ಮಹಾನಗರದ ಗಾತ್ರ: [[ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ]] ಗಾತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಭಜಿತ #ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯು: ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ನಗರ ಉಪನಗರ, ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮೀಣ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ #ಹವಾಮಾನ: ಕೆಲವು ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹವಾಗುಣದ ಪ್ರಕಾರ ===ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿಭಜನೆ=== ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಜನರ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿಭಜನೆ ರಲ್ಲಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸು, ಕುಟುಂಬ ಗಾತ್ರ, ಕುಟುಂಬ ಜೀವನ ಚಕ್ರ, ಲಿಂಗ ಆದಾಯ, ಉದ್ಯೋಗ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಧರ್ಮ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗ, ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅಸ್ಥಿರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿತ ಇದೆ. ಈ ಅಸ್ಥಿರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಆಧಾರ. ಕೆಳಗೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಳಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೆಲವು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಗಳ ವಿವರಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.tutor2u.net/business/marketing/segmentation_bases_demographic.asp |title=Market Segmentation - Demographics |first=Jim |last=Riley |publisher=Tutor2u.net |date=2012-09-23 |accessdate=15 July 2014 |archive-date=2014-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140704095028/http://www.tutor2u.net/business/marketing/segmentation_bases_demographic.asp |url-status=dead }}</ref> #[[ಲಿಂಗ]]: ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಕೊಳ್ಳುವ ವರ್ತನೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಲಿಂಗ ವಿಭಜನೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಟ್ಟೆ, ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕಗಳು, ಪತ್ರಿಕೆಗಳಂತೆ ಉತ್ಪನ್ನ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಭಜನೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಗ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರು ಕಾರು ಮಾಲೀಕರು ಕಂಡಿದೆ ವಾಹನ ಉದ್ಯಮ. #ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಹಂತ: ಗ್ರಾಹಕ ಬಯಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ವಯಸ್ಸು ಬದಲಾಯಿಸಲು. ಇಂತಹ ಕ್ರೆಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಗೇಟ್ ಎಂದು ಟೂತ್ಪೇಸ್ಟ್ ಬ್ರಾಂಡ್ಸ್ ಮಕ್ಕಳು, ವಯಸ್ಕರು, ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಗ್ರಾಹಕರು ಗುರಿಯಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗಗಳು ನೀಡುತ್ತವೆ. ವಯಸ್ಸು ವಿಭಜನೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ. ಪ್ಯಾಂಪರ್ಸ್ ಪ್ರಸವಪೂರ್ವ, ಹೊಸ ಬೇಬಿ (0-5 ತಿಂಗಳ), ಬೇಬಿ (6-12 ತಿಂಗಳು), ದಟ್ಟಗಾಲಿಡುವ (13-23 ತಿಂಗಳ), ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ತನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ (24 ತಿಂಗಳ +) ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪರೋಕ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. #ಜೀವನದ ಹಂತ: ಜೀವನ ಚಕ್ರದ ಅದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು. ಲೈಫ್ ಹಂತದ ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವಿಚ್ಛೇದನ ಮೂಲಕ ಹೋಗುವ ಎರಡನೇ ಮದುವೆ ಹೋಗುವಾಗ, ಒಂದು ಹಳೆಯ ಮೂಲ ಆರೈಕೆಯನ್ನು, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಹಜೀವನ ನಡೆಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುವ, ಹೊಸ ಮನೆ ಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಎಂದು, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಳಜಿ ವರ್ಣಿಸಬಹುದು. ಈ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಜನರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಳಜಿ ನಿಭಾಯಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಮಾರಾಟಗಾರರಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ. #ಆದಾಯ: ಆದಾಯ ವಿಭಜನೆ ವಾಹನಗಳು, ಬಟ್ಟೆ, ಪ್ರಸಾಧನಗಳು, ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳು, ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣ ಮುಂತಾದ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆದಾಯದ ಯಾವಾಗಲೂ ಗೊತ್ತಾದ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಊಹಿಸಲು. ಬ್ಲೂ ಕಾಲರ್ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಬಣ್ಣದ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೆಟ್ ಮೊದಲ ಖರೀದಿದಾರರು ಒಂದಾಗಿವೆ; ಸಿನೆಮಾ ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಹೋಗಲು ಹೆಚ್ಚು ಈ ಸೆಟ್ ಖರೀದಿಸಲು ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. #ತಲೆಮಾರಿನ: ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪೀಳಿಗೆಯ ಅಥವಾ ಸಮಂಜಸತೆ ಗಾಢವಾಗಿ ಇದು ಅಪ್-ಸಂಗೀತ, ಸಿನೆಮಾ, ರಾಜಕೀಯ, ಮತ್ತು ಆ ಕಾಲದ ವಿವರಿಸುವ ಘಟನೆಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಬಾರಿ ಪ್ರಭಾವ. ಸದಸ್ಯರು ಅದೇ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಇದೇ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮೌಲ್ಯಗಳು. ಮಾರಾಟಗಾರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಸಮಂಜಸತೆ ಜಾಹೀರಾತು. ಅವರು ಅನನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯ ಗುರಿಯ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಿ. #ಜನಾಂಗ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ: ಮಲ್ಟಿಕಲ್ಚರಲ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ವಿಭಿನ್ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭಾಗಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಭಿನ್ನ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಿತ ಔದ್ಯಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಮೂಹ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಧಾನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿ ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ===ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರ ಸೆಗ್ಮೆಂಟೇಶನ್=== ಸೈಕೋಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಉತ್ತಮ ಗ್ರಾಹಕರು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿಜ್ಞಾನ. [[ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರ]] ವಿಭಜನೆ, ಖರೀದಿದಾರರು ಮಾನಸಿಕ / ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಚಹರೆಗಳ, ಜೀವನಶೈಲಿ, ಅಥವಾ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಜನರು ವಿಭಿನ್ನ ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://academic.brooklyn.cuny.edu/economic/friedman/mmmarketsegmentation.htm |title=Market Segmentation and Targeting |publisher=Academic.brooklyn.cuny.edu |date=2011 |accessdate=15 July 2014}}</ref><ref name="ref1" /> #ಜೀವನ: ಜೀವನಶೈಲಿ ಮೂಲಕ ಖರೀದಿದಾರ ನಡವಳಿಕೆ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಾಸಿಸುವ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಹಣ ಖರ್ಚು ಇದರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ. ಜೀವನ ಒಂದು ವರ್ತನೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಆಸಕ್ತಿಗಳು, ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಳೆಯಬಹುದು ಮೌಲ್ಯಗಳು. #ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ:ಇದು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಧಾರದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮಾಡಲು, ಕಂಪನಿಗಳು ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹೊಂದಿವೆ ಯಾರು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮಾದರಿ, ಮತ್ತು ಮನವಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ. ==ವರ್ತನಾ ವಿಭಜನೆ (ಉತ್ಪನ್ನ ಆಧಾರಿತ)== ವರ್ತನೆಯ ವಿಭಜನೆ ರಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಗಾರರು ತಮ್ಮ ಜ್ಞಾನ, ಕಡೆಗೆ ನಿಲುವು, ಬಳಕೆ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಖರೀದಿದಾರರು ವಿಭಾಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="ref1">Fripp, Geoff.[http://www.segmentationstudyguide.com/segmentation-bases/choice-of-segmentation-bases “Market Segmentation Bases”] Market Segmentation Study Guide</ref> #ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ: ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ದಿನ, ವಾರ, ತಿಂಗಳು, ವರ್ಷ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಗ್ರಾಹಕ ಜೀವನದ ಇತರ ಸುಸ್ಪಷ್ಟ ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಾರಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ನಾವು ಅವರು ಅಗತ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಪ್ರಕಾರ ಖರೀದಿದಾರರು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉತ್ಪನ್ನ ಖರೀದಿಸಲು, ಅಥವಾ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನ ಬಳಸಬಹುದು. #ಬಳಕೆದಾರ ಸ್ಥಿತಿ: ಪ್ರತಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಅದರ, ಮಾಜಿ ಬಳಕೆದಾರರು, ಸಂಭಾವ್ಯ ಬಳಕೆದಾರರು, ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಬಳಕೆದಾರರು, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಕ್ತನಿಧಿಗಳು ಮಾತ್ರ ರಕ್ತ ಪೂರೈಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ದಾನಿಗಳು ಅವಲಂಬಿಸದ; ಅವರು ಹೊಸ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ದಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಜಿ ದಾನಿಗಳು, ವಿಭಿನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಬೇಕು. ಅವರು ಬಳಸದೇ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅರ್ಥ ಇದೆ, ಸಹ ಬಹುಶಃ ಸಂಭಾವ್ಯ ಬಳಕೆದಾರರು ಆಕರ್ಷಿಸಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಮುಖ. #ಬಳಕೆ ದರ: ನಾವು ಬೆಳಕಿನ ಮಧ್ಯಮ, ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಉತ್ಪನ್ನ ಬಳಕೆದಾರರ ಖಂಡದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಹೆವಿ ಬಳಕೆದಾರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ತುಂಡು ಆದರೆ ಒಟ್ಟು ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೇಕಡಾವಾರು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ. ಕಂಪನಿಗಳು ಬದಲಿಗೆ ಅನೇಕ ಬೆಳಕಿನ ಬಳಕೆದಾರ ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಕೆಲವು ಭಾರೀ ಬಳಕೆದಾರ ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ. #ಪ್ರಯೋಜನಗಳು:ಖರೀದಿದಾರರು ಅವರು ಉತ್ಪನ್ನ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆರ್ಥಿಕ, ವೈದ್ಯಕೀಯ, ವರ್ತನೆಯ ಮತ್ತು ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರ ಇವೆ. #ನಿಷ್ಠೆ ಹಂತ: ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಒಂದು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಥವಾ ವಿವಿಧ ಬ್ರಾಂಡ್ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು [[ನಿಷ್ಠೆ]] ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿತ ಮಾಡಬಹುದು. ನಿಷ್ಠೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ: #ಹಾರ್ಡ್ ಕೋರ್ ನಿಷ್ಠಾವಂತ: ಈ ಕೇವಲ ಒಂದು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಖರೀದಿಸಲು ಯಾರು ಗ್ರಾಹಕ #ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು: ಈ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ನಿಷ್ಠರಾಗಿ ಯಾರು ಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ಅವರು ಮಾತ್ರ ಖರೀದಿ #ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಶಿಫ್ಟಿಂಗ್: ಈ ಮತ್ತೊಂದು ಬ್ರಾಂಡ್ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಳ್ಳಲು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಾರು ಗ್ರಾಹಕ ಅವು ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಗಳು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ತೋರಿಸುವ ಒಂದು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. #ಸ್ವಿಚರ್: ಈ ವಿವಿಧ ಇಷ್ಟ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಯಾವುದೇ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ನಿಷ್ಠರಾಗಿ ಯಾರು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ. #ಖರೀದಿದಾರನ ಸಿದ್ಧತೆ ಹಂತ: ಇಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಗ್ರಾಹಕ ಉತ್ಪನ್ನ ಖರೀದಿಸಲು ಸಿದ್ಧತೆ ಬಗ್ಗೆ ಆಗಿದೆ ವಿವಿಧ ಹಂತದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿತ ಇದೆ. ಕೆಲವು ಕೆಲವು ಉತ್ಪನ್ನ ಆಸೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶ, ಕೆಲವು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು, ಕೆಲವು ಆಸಕ್ತಿ, ಕೆಲವು ಅರಿತಿದೆ, ಉತ್ಪನ್ನದ ಅರಿವಿಲ್ಲ. #ವರ್ತನೆ: ಇಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆ ವರ್ತನೆಗಳು, ಧನಾತ್ಮಕ, ಉತ್ಸಾಹ ಅಸಡ್ಡೆ, ಋಣಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಗ್ರಾಹಕರ ವರ್ತನೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆ ಮೂಲ <ref>{{Cite web |url=http://www.knowthis.com/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-02-07 |archive-date=2020-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331214441/https://www.knowthis.com/ |url-status=dead }}</ref> == ===ಸ್ಥಳ=== [[ಕೈಗಾರಿಕಾ]] ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಗ್ರಾಹಕ ಸ್ಥಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಬಹುದು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ. ಹಡಗು ವೆಚ್ಚ ಮಾರಾಟಗಾರರಿಂದ ದೂರ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಇರಬಹುದು ಆದ್ದರಿಂದ ಮೌಲ್ಯ ಅನುಪಾತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟಗಾರರ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಖರೀದಿ ಕಾರಣವಿರಬಹುದು. ===ಕಂಪನಿ ರೀತಿಯ=== ಅನುಸರಿಸಿ ಟೈಪ್ ಪ್ರಕಾರ ವ್ಯಾಪಾರ ಗ್ರಾಹಕ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು: #[[ಕಂಪನಿ ಗಾತ್ರ]] #[[ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ]] #ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡುವ ಘಟಕ #ಖರೀದಿ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ===ವರ್ತನಾ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು=== ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ, ಖರೀದಿ ನಡುವಳಿಕೆಯ ನಮೂನೆಯು ವಿಭಜನೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಇಂತಹ ವರ್ತನೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ: #ಬಳಕೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು #[[ಬೈಯಿಂಗ್ ಸ್ಥಿತಿ]] #ಖರೀದಿ ವಿಧಾನ. == ಆಕರಗಳು == {{reflist}} {{Interwikineeded}} b9x3x08iiyozgssl7w0rjdmb5fw862p 0 64875 1383099 1368743 2026-08-16T09:14:08Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383099 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = village |native_name = ಹಣಮಸಾಗರ |other_name = ಹಾಲಸಾಗರ |latd = 16.1833 |longd = 75.7000 |state_name = ಕರ್ನಾಟಕ |district = [[ವಿಜಯಪುರ]] |taluk_names = [[ವಿಜಯಪುರ]] |nearest_city = [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] |parliament_const = [[ವಿಜಯಪುರ]] |assembly_const = [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] |leader_title = |leader_name = |altitude= 100 |population_as_of = 2011 |population_total = 1500 |population_density = 200 |area_magnitude = 9 |area_total = 3000 |area_telephone = 08355 |postal_code = 586125 |vehicle_code_range = KA-28 |website = }} ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಗ್ರಾಮ ಹಾಗೂ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ಗ್ರಾಮವು [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] - [[ಯರಗಟ್ಟಿ]] ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ - 55ರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ [[ವಿಜಯಪುರ]]ದಿಂದ ಸುಮಾರು 40 ಕಿ. ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಚರಿತ್ರೆ== [[File:Shree Vedamurty Shivayya Mahaswamiji.jpg|thumb|ಶ್ರೀ ವೇದಮೂರ್ತಿ ಶಿವಯ್ಯ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಜಿ, ಬಬಲಾದಿ]] ಗ್ರಾಮದ ಶ್ರೀ ಕರಿಗಿರಿ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು ಕಳೆದ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತ ಇದೆ. ಅವರದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಭಾವಚಿತ್ರವಿದ್ದು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಜುಲೈ/ಅಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರೆ ಜರುಗುವುದು. ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಬಬಲಾದಿ ಶ್ರೀ ಸದಾಶಿವ ಶಾಖಾ ಮಠವನ್ನು 1995ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಗುರು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸದಾಶಿವ ಮೂರ್ತಿಗಳ ಶ್ರೀ ಕರಿಗಿರಿ ಸಂಗಮ ಶಿವಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಮಠವಿದೆ. ==ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣ== ಗ್ರಾಮವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ 16* 32' 10"x ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು 75* 31' 19" ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ==ಹವಾಮಾನ== * <big>ಮಳೆಗಾಲ-ಚಳಿಗಾಲ-ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ</big>ದಲ್ಲಿ ಹವಾಗುಣವು ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ 43&nbsp;°C ವರೆಗೆ(ಮೇನಲ್ಲಿ), ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ 8&nbsp;°C ವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. * <big>ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ</big> - 35&nbsp;°C-42&nbsp;°C (ಫೆಬ್ರುವರಿ, ಮಾರ್ಚ, ಏಪ್ರೀಲ್ ಮತ್ತು ಮೇ ತಿಂಗಳು) * <big>ಚಳಿಗಾಲ</big> - 19&nbsp;°C-28&nbsp;°C (ಅಕ್ಟೂಬರ್, ನವೆಂಬರ್, ಡಿಶೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಜನೇವರಿ ತಿಂಗಳು) * <big>ಮಳೆಗಾಲ</big> - 18&nbsp;°C-32&nbsp;°C ( ಜೂನ್, ಜೂಲೈ, ಅಗಷ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳು) * <big>ಮಳೆ</big> - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆಯು 300 - 600 ಮಿಮಿ ಗಳಷ್ಟು ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. * <big>ಗಾಳಿ</big> - ಗಾಳಿಯ ವೇಗ 18 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ್), 19 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂಲೈ)ಹಾಗೂ 17 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್)ನಲ್ಲಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ. [http://www.onefivenine.com/india/villages/Bijapur-District/Bijapur/Hanamasagar ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದ ಹವಾಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಈ ತಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ] ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ(2011) ಸುಮಾರು 1,435 ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 730 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 705 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಸುಮಾರು 1000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [http://www.census2011.co.in/data/village/599131-hanumasagar-karnataka.html ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿವರ] [https://www.ceokarnataka.kar.nic.in/FR2019new/CodeCaputer1.aspx?field1=.%2fKannada%2fAC029%2fAC0290203.pdf ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿ] ==ಕಲೆ== ಲಾವಣಿ ಪದ, ಡೊಳ್ಳಿನ ಪದ, ಗೀಗೀ ಪದ, ಹಂತಿ ಪದ ಮತ್ತು ಮೊಹರಮ ಹೆಜ್ಜೆ ಕುಣಿತದ ಪದಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== [[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]] ಅಪ್ಪಟ <big>ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ</big> ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪುರುಷರು ದೋತ್ರ, ನೆಹರು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ರುಮಾಲು(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಮಹಿಳೆಯರು <big>ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ</big>ಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಆಹಾರ (ಖಾದ್ಯ)== ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಜೋಳ. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಹಾಗೂ ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. <big>ಜವಾರಿ</big> ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. <big>ವಿಜಯಪುರದ ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ</big>, ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣೆ ಬದನೆಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ==ಕೃಷಿ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಶತ 90 ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಕಾಲುವೆ, ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಬ್ಬು, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ), ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು, ಪಪ್ಪಾಯ, ಅರಿಶಿನ, ನೆಲಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ), ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ದಾಳಿಂಬೆ, ಗೋಧಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ==ಕಾಲುವೆ== [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯ [[ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು]]ಯಿಂದ ಮುಳವಾಡ ಏತ ನೀರಾವರಿ ಕಾಲುವೆಯಿದ್ದು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೃಷಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ==ಉದ್ಯೋಗ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ 90% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿಯು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಧಾನ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೇಕೆ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ. ==ಬೆಳೆಗಳು== <big>ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ, ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ <big>ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು</big> ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಕಬ್ಬು, ದಾಳಿಂಬೆ, ನಿಂಬೆ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಅರಿಸಿಣ, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ) ಮತ್ತು ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ) ಇತ್ಯಾದಿ. <big>ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಬದನೆಕಾಯಿ, ಟೊಮ್ಯಾಟೊ, ಹೀರೇಕಾಯಿ, ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ, ಗೆಣಸು, ಗಜ್ಜರಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಮೊಲಂಗಿ, ಅವರೆಕಾಯಿ, ಪಡವಲಕಾಯಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ಮೆಂತೆ ಪಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕೊತಂಬರಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಸಸ್ಯ ವರ್ಗ== ಆಲದ ಮರ, ಬೇವಿನ ಮರ, ಜಾಲಿ ಮರ, ಮಾವಿನ ಮರ ಮತ್ತು ಅರಳಿ ಮರ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಪ್ರಾಣಿ ವರ್ಗ== ತೋಳ, ನರಿ, ಹಾವು, ಮೊಲ, ನವಿಲು, ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ, ಗುಬ್ಬಿ, ಕಾಗೆ ಮತ್ತು ಕೋಗಿಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ನೀರಾವರಿಯಿಂದಾಗಿ ಗ್ರಾಮದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಹಣಕಾಸಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ==ನಾಟಕ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಪೌರಾಣಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮದ ಕಲಾವಿದರಾದ ಚಿಕ್ಕಯ್ಯ ಮಠಪತಿಯವರು ಪ್ರಮುಖ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ==ಧರ್ಮಗಳು== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ]] ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಧರ್ಮದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ==ಭಾಷೆಗಳು== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ <big>ಕನ್ನಡ</big>. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ [[ಉರ್ದು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]] ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ. ==ದೇವಾಲಯಗಳು== * ಶ್ರೀ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಹಣಮಸಾಗರ * ಶ್ರೀ ಕರಿಗಿರಿ ಸಂಗಮ ಶಿವಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಪುಣ್ಯಾಶ್ರಮ, ಹಣಮಸಾಗರ * ಶ್ರೀ ಹಣಮಂತ ದೇವಾಲಯ, ಹಣಮಸಾಗರ ==ಮಸೀದಿ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ಖಾಜಾ ಬಂದೇನವಾಜ ದರ್ಗಾ ಹಾಗೂ ಮಸೀದಿ ಇದೆ. ==ಹಬ್ಬಗಳು== ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಶ್ರೀ ಕರಿಗಿರಿ ಸಂಗಮ ಶಿವಲಿಂಗೇಶ್ವರರ ಪಾರಮಾರ್ಥೀಕೋತ್ಸವ, ಶ್ರೀ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ ಜಾತ್ರೆ, ಶ್ರೀ ಪಾಂಡುರಂಗ ಸಪ್ತಾಹ(ದಿಂಡಿ), ಕಾರ ಹುಣ್ಣುಮೆ, ಯುಗಾದಿ, ದಸರಾ, ದೀಪಾವಳಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಓಕುಳಿ, ಉರಸು ಹಾಗೂ ಮೊಹರಮ್ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಸಂಘಟನೆಗಳು== <big>ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಘಟನೆಗಳು</big> * ಶ್ರೀ ಗಜಾನನ ಯುವಕ ಮಂಡಳಿ, ಹಣಮಸಾಗರ * ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಸ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಯುವಕ ಮಂಡಳಿ, ಹಣಮಸಾಗರ ==ಶಿಕ್ಷಣ== [http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=29030505702 ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಹಣಮಸಾಗರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251009090527/https://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=29030505702 |date=2025-10-09 }} ==ಸಾಕ್ಷರತೆ== ಗ್ರಾಮದ ಸಾಕ್ಷರತೆ(2011) ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು 66.37%ರಷ್ಟಿದ್ದು. ಅದರಲ್ಲಿ 76.37% ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ 55.63% ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ==ರಾಜಕೀಯ== ಗ್ರಾಮವು [[ಬಬಲೇಶ್ವರ ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ವಿಜಯಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಹಿರಿಯರಾದ ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವಪ್ಪ ಮದರಖಂಡಿಯವರು [[ವಿಜಯಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕ ಪಂಚಾಯತಿಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯರು. ಗ್ರಾಮವು [[ಕಂಬಾಗಿ]] ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿ ಹಾಗೂ [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] ಹೋಬಳಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ==ಬ್ಯಾಂಕ್== * ಪರಮ ಪೂಜ್ಯ ಶ್ರೀ ಶಿವಯೋಗೇಶ್ವರ ಸೌಹಾರ್ದ ಸಹಕಾರಿ ನಿಯಮಿತ, ಹಾಲಸಾಗರ ==ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಎಮ್.ಎಫ್.(ನಂದಿನಿ)(ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಲು ಒಕ್ಕೂಟ)ನ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ <big>ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಕ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘ</big> ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ನಂದಿನಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯವು [[ವಿಜಯಪುರ]] ನಗರದ ಹತ್ತಿರವಿರುವ [[ಭೂತನಾಳ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ==ದೂರವಾಣಿ ಸಂಕೇತ== ಬಿ.ಎಸ್.ಎನ್.ಎಲ್. ಮುಖ್ಯ ದೂರವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರವು [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. * ದೂರವಾಣಿ ಸಂಕೇತ - 08355 ==ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ== ಮುಖ್ಯ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯು [[ಸಾರವಾಡ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. ಉಪ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯು [[ಕಂಬಾಗಿ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. * ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ - 586125 ==ಸಾರಿಗೆ== ಗ್ರಾಮವು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ [[ವಿಜಯಪುರ]]ದಿಂದ ಸುಮಾರು 40 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರವಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮದ ರಸ್ತೆಯು [[ಕಂಬಾಗಿ]] - [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] ಮಾರ್ಗವಾಗಿ [[ವಿಜಯಪುರ]] ನಗರವನ್ನು ತಲಪುತ್ತದೆ. ==ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ== ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಎರಡು ಕಿ.ಮೀ. ಅಂತರದಲ್ಲಿ <big>ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ - 55</big> ಹಾದೂಹೋಗಿದೆ. * <big>ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ - 55</big> => [[ಬಬಲೇಶ್ವರ]] - [[ಕಂಬಾಗಿ]] - [[ಗಲಗಲಿ]] - [[ಮುಧೋಳ]] - [[ಯಾದವಾಡ]] - [[ಯರಗಟ್ಟಿ]] == ನಕ್ಷೆ== ಗೂಗಲನಲ್ಲಿ ಹಾಲಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದ ನಕ್ಷೆ * [http://goo.gl/maps/tM6I6 ಗೂಗಲ್ ನಕಾಶೆಯಲ್ಲಿ ಹಣಮಸಾಗರ] ವಿಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹಣಮಸಾಗರ ಗ್ರಾಮದ ನಕ್ಷೆ * [http://wikimapia.org/#lang=kn&lat=16.535311&lon=75.522777&z=17&m=b ವಿಕಿಮ್ಯಾಪಿಯಾ ನಕಾಶೆಯಲ್ಲಿ ಹಣಮಸಾಗರ] ==ದಿಕ್ಕುಗಳು== <References/> {{geographic location |Center=[[ಹಣಮಸಾಗರ]] |Southwest= [[ಕೆಂಗಲಗುತ್ತಿ]] |Southeast= [[ದೇವಾಪುರ]] |West= [[ಗುಣದಾಳ]] |Northwest=[[ಬೋಳ ಚಿಕ್ಕಲಕಿ]] |Northeast=[[ಮಧಗುಣಕಿ‎]] |East=[[ಮಮದಾಪುರ]] |North=[[ಕಂಬಾಗಿ]] |South=[[ದೇವರಗೆಣ್ಣೂರ]] }} {{ಬಿಜಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜಯಪೂರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]] puubuyqznw9ld3391pq648wbes1sh6k 0 65232 1382959 1362330 2026-08-15T16:19:57Z Mahaveer Indra 34672 1382959 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಊರು | name = ಲಕ್ನೋ | native_name = लखनऊ | native_name_lang = hi | settlement_type =[[ಮಹಾನಗರ]] | image_skyline =Collage_of_places_in_Lucknow.jpg | image_caption =ಮೇಲಿನಿಂದ ಬಲಸುತ್ತು: [[ಬಡಾ ಇಮಾಂಬ್ರ]], [[ಚಾರ್‍ಬಾಘ್ ರೈಲ್ವೆನಿಲ್ದಾಣ]], [[ರುಮಿ ದರ್ವಾಜ]], [[ಹಜ್ರತ್‍ಗಂಜ್]], [[ಲಾ ಮಾರ್ಟಿನಿಯರ್ ಶಾಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಉದ್ಯಾನವನ]]. | nickname = ನವಾಬರ ನಗರ, ಭಾರತದ ಸ್ವರ್ಣ ನಗರ, ಪೂರ್ವದ ಕಾನ್ಸ್ಟೆಂಟಿನೋಪಲ್, ಶಿರಾಜ್-ಎ-ಹಿಂದ್ | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Uttar Pradesh | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ಲಕ್ನೋ | latd = 26.8 | longd = 80.9| | coordinates_display = inline | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flagu|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name1 = [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ಲಕ್ನೋ ಜಿಲ್ಲೆ|ಲಕ್ನೋ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[ಮೇಯರ್-ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸರ್ಕಾರ|ಮೇಯರ್-ಕೌನ್ಸಿಲ್]] | governing_body = [[Lucknow Municipal Corporation]] | leader_title = Mayor | leader_name = ದಿನೇಶ್ ಶರ್ಮ ([[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಭಾಜಪ]]) | leader_title1 = [[Municipal Commissioner]] | leader_name1 = ಆರ್.ಕೆ. ಸಿಂಗ್ | leader_title2 = [[Lucknow (Lok Sabha constituency)|MP]] | leader_name2 = Hon. [[Minister of Home Affairs (India)|Home Minister of India]] Mr. [[ರಾಜನಾಥ್ ಸಿಂಗ್]] ([[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಭಾಜಪ]]) | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>{{cite web | url=http://www.indiamapia.com/Lucknow.html | title=Lucknow Pin Code list, Population density,literacy rate and total Area with census 2011 details}}</ref> | area_blank1_title = Metropolitan | area_blank1_km2 = 2,528 | elevation_m = 128 | population_urban = 4,815,601 | population_as_of = 2011 | population_rank = 8th | population_density_km2 = auto | population_metro = 4,901,474 | population_demonym = ಲಕ್ನವಿ | demographics1_type1 = Languages | demographics1_title1 = [[Indian English|English]]<br>[[Hindi]]<br>[[Urdu]] | blank_name = [[GDP]] | blank_info = {{increase}} $82 billion | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 2260xx / 2270xx | area_code_type = Telephone code | area_code = +91-522 | registration_plate = UP 32 | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 915 [[female|♀]]/[[male|♂]] | website = {{URL|lucknow.nic.in}} }} '''ಲಕ್ನೋ''', ಭಾರತದ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ, ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒ೦ದಾಗಿದೆ, ಲಕ್ನೋ ನಾಮಸೂಚಕ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಾಮಸೂಚಕ ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ೮ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ನಗರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಲಕ್ನೋ ಯಾವಾಗಲೂ ೧೮ ಮತ್ತು ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನವಾಬ್ ಅಧಿಕಾರದ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಹಬ್ ಆಗಿ ಮತ್ತು ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸರ್ಕಾರ, ಶಿಕ್ಷಣ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಅಂತರಿಕ್ಷಯಾನ, ಹಣಕಾಸು, ಔಷಧ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ವಿನ್ಯಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕವನಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ನಗರವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೨೩ ಮೀಟರ್ ( ೪೦೪ ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದೆ ಮತ್ತು ೨,೫೨೮ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ( ೯೭೬ಚ ಮೈಲಿ ) ನಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಬಾರಾಬಂಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಉನ್ನಾವೋ ಜಿಲ್ಲ, ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ರಾಯ್‍ಬರೇಲಿ ಮತ್ತು ಸೀತಪುರ ಮತ್ತು ಹಾರ್ಡೋಯ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿ೦ದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ, ಲಕ್ನೋ ಗೋಮತಿ ನದಿಯ ವಾಯವ್ಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಕೂರುತ್ತದೆ. [[ಹಿಂದಿ]] ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಉರ್ದು ಸಹ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ರೈಲು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗದಿ೦ದ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಅವಧ್ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರಿ೦ದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಇದು ನಂತರ ಅವಧ್ ನವಾಬರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಬಂಗಾಳ, ಅವಧ್ ಮತ್ತು ಮೊಘಲ್ ನವಾಬರ ಲಾರ್ಡ್ ಕ್ಲೈವ್ನ ಸೋಲಿನ ನಂತರ [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]]ಯ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್ ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಉಳಿದ ಭಾರತದ ಜೊತೆಗೆ, ಲಕ್ನೋ ೧೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೪೭ ರಂದು ಬ್ರಿಟನ್ನಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು. ಇದು ವಿಶ್ವದ ೭೪ ನೇ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಲಕ್ನೋ ನಗರದ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ ೪೦೦೦ ಸಿಸಿಟಿವಿ ಕ್ಯಾಮರಾಗಳನ್ನು ಇನ್ಸ್ಟಾಲ್ ಮಾಡುವ ಮುಲಖ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸಿಸಿಟಿವಿ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೫ ನೊಳಗೆ ೯೦೦೦ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಳ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಕ್ನೋ ಪೊಲೀಸ್ ಈ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಪರಾಧಗಳ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣೀಟ್ಟಿರುತ್ತರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಆಧುನಿಕ ಪೊಲೀಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ರೂಂ ಡ್ರೋನ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಉತ್ಸವಗಳು ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತರೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://lucknow.nic.in/ Official Site of Lucknow] * [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE5D71430F936A15751C0A966958260&sec=&spon=&pagewanted=1 The India of the Nawabs, The New York Times, Published: 25 February 1990] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] hcmeiyo0iirh1vmbihsuukht0qg7553 10 66754 1382870 1377622 2026-08-06T03:04:48Z en>Zackmann08 0 deleted 1382870 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Buildings and structures infobox templates | state = {{{state<includeonly>|expanded</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | title = {{c|Buildings and structures infobox templates}} | above = '''[[Template:Infobox building|Infobox building]]''' | group1 = Buildings | list1 = * [[Template:Infobox airport|airport]] * [[Template:Infobox archives|archives]] * [[Template:Infobox brewery|brewery]] * [[Template:Infobox casino|casino]] * [[Template:Infobox desalination plant|desalination plant]] * [[Template:Infobox factory|factory]] * [[Template:Infobox hospital|hospital]] * [[Template:Infobox housing project|housing project]] * [[Template:Infobox library|library]] * [[Template:Infobox lighthouse|lighthouse]] * [[Template:Infobox mill building|mill building]] * [[Template:Infobox museum|museum]] * [[Template:Infobox observatory|observatory]] * [[Template:Infobox oil refinery|oil refinery]] * [[Template:Infobox power station|power station]] * [[Template:Infobox prison|prison]] * [[Template:Infobox religious building|religious building]] ** [[Template:Infobox church|church]] ** [[Template:Infobox Hindu temple|Hindu temple]] ** [[Template:Infobox Buddhist temple|Buddhist temple]] ** [[Template:Infobox LDS Temple|LDS Temple]] ** [[Template:Infobox monastery|monastery]] * [[Template:Infobox restaurant|restaurant]] * [[Template:Infobox school|school]] * [[Template:Infobox shopping mall|shopping mall]] * [[Template:Infobox station|station]] ** [[Template:Infobox London_station|London]] ** [[Template:Infobox New York City Subway station|New York]] * [[Template:Infobox venue|venue]] | group2 = Structures | list2 = * [[Template:Infobox artwork|artwork]] **including statues * [[Template:Infobox bridge|bridge]] ** [[Template:Infobox bridge type|type]] * [[Template:Infobox dam|dam]] * [[Template:Infobox fishery|fishery]] * [[Template:Infobox future infrastructure project|future infrastructure project]] * [[Template:Infobox historic site|historic site]] * [[Template:Infobox laboratory|laboratory]] * [[Template:Infobox military installation|military installation]] * [[Template:Infobox monument|monument]] ** [[Template:Infobox military memorial|military memorial]] * [[Template:Infobox pier|pier]] * [[Template:Infobox pipeline|pipeline]] * [[Template:Infobox power transmission line|power transmission line]] * [[Template:Infobox property development|property development]] * [[Template:Infobox pyramid|pyramid]] * [[Template:Infobox roller coaster|roller coaster]] ** [[Template:Infobox dual roller coaster|dual]] * [[Template:Infobox room|room]] * [[Template:Infobox telescope|telescope]] * [[Template:Infobox transmitter|transmitter]] * [[Template:Infobox tunnel|tunnel]] * [[Template:Infobox urban development project|urban development project]] * [[Template:Infobox water ride|water ride]] * [[Template:Infobox windmill|windmill]] }}<noinclude> {{Documentation | content = {{Collapsible option |default=expanded}} [[Category:Buildings and structures infobox templates| ]] [[Category:Documentation see also templates]] [[Category:Related-topic templates‎]] }}<!--(end Documentation) --></noinclude> o2jqz28xkbyo1vw4ckmbe16scrd8tmi 1382871 1382870 2026-08-15T14:43:35Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Buildings_and_structures_infobox_templates]] 1382870 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Buildings and structures infobox templates | state = {{{state<includeonly>|expanded</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | title = {{c|Buildings and structures infobox templates}} | above = '''[[Template:Infobox building|Infobox building]]''' | group1 = Buildings | list1 = * [[Template:Infobox airport|airport]] * [[Template:Infobox archives|archives]] * [[Template:Infobox brewery|brewery]] * [[Template:Infobox casino|casino]] * [[Template:Infobox desalination plant|desalination plant]] * [[Template:Infobox factory|factory]] * [[Template:Infobox hospital|hospital]] * [[Template:Infobox housing project|housing project]] * [[Template:Infobox library|library]] * [[Template:Infobox lighthouse|lighthouse]] * [[Template:Infobox mill building|mill building]] * [[Template:Infobox museum|museum]] * [[Template:Infobox observatory|observatory]] * [[Template:Infobox oil refinery|oil refinery]] * [[Template:Infobox power station|power station]] * [[Template:Infobox prison|prison]] * [[Template:Infobox religious building|religious building]] ** [[Template:Infobox church|church]] ** [[Template:Infobox Hindu temple|Hindu temple]] ** [[Template:Infobox Buddhist temple|Buddhist temple]] ** [[Template:Infobox LDS Temple|LDS Temple]] ** [[Template:Infobox monastery|monastery]] * [[Template:Infobox restaurant|restaurant]] * [[Template:Infobox school|school]] * [[Template:Infobox shopping mall|shopping mall]] * [[Template:Infobox station|station]] ** [[Template:Infobox London_station|London]] ** [[Template:Infobox New York City Subway station|New York]] * [[Template:Infobox venue|venue]] | group2 = Structures | list2 = * [[Template:Infobox artwork|artwork]] **including statues * [[Template:Infobox bridge|bridge]] ** [[Template:Infobox bridge type|type]] * [[Template:Infobox dam|dam]] * [[Template:Infobox fishery|fishery]] * [[Template:Infobox future infrastructure project|future infrastructure project]] * [[Template:Infobox historic site|historic site]] * [[Template:Infobox laboratory|laboratory]] * [[Template:Infobox military installation|military installation]] * [[Template:Infobox monument|monument]] ** [[Template:Infobox military memorial|military memorial]] * [[Template:Infobox pier|pier]] * [[Template:Infobox pipeline|pipeline]] * [[Template:Infobox power transmission line|power transmission line]] * [[Template:Infobox property development|property development]] * [[Template:Infobox pyramid|pyramid]] * [[Template:Infobox roller coaster|roller coaster]] ** [[Template:Infobox dual roller coaster|dual]] * [[Template:Infobox room|room]] * [[Template:Infobox telescope|telescope]] * [[Template:Infobox transmitter|transmitter]] * [[Template:Infobox tunnel|tunnel]] * [[Template:Infobox urban development project|urban development project]] * [[Template:Infobox water ride|water ride]] * [[Template:Infobox windmill|windmill]] }}<noinclude> {{Documentation | content = {{Collapsible option |default=expanded}} [[Category:Buildings and structures infobox templates| ]] [[Category:Documentation see also templates]] [[Category:Related-topic templates‎]] }}<!--(end Documentation) --></noinclude> o2jqz28xkbyo1vw4ckmbe16scrd8tmi 10 68000 1383009 1209901 2026-07-14T01:43:38Z en>Hike395 0 restore default and max width on map 1383009 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{infobox |bodyclass = vcard |subheaderstyle = font-size: 100%; |child = {{{child|}}} |aboveclass = fn org |above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} |subheader1 = {{{alt_name|}}} |subheader2 = {{IUCN banner|{{{iucn_category|}}}|{{{iucn_ref|}}}}} | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|}}}|upright={{{logo_upright|}}}|alt={{{logo_alt|}}}}} | caption1 = {{{logo_caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|maxsize=300px|sizedefault=284px|alt={{{image_alt|}}}}} | caption2 = {{{image_caption|}}} | image3 = {{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | pushpin_relief = {{if empty|{{{pushpin_relief|}}}|1}} | default_width = 284 | max_width = 300 }} | image4 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map|}}}|size={{{map_size|}}}|maxsize=300px|sizedefault=284px|alt={{{map_alt|}}}}} | caption4 = {{{map_caption|}}} | image5 = {{#invoke:Infobox mapframe | autoWithCaption | onByDefault = {{#if:{{{pushpin_map|}}}{{{image_map|}}}{{{child|}}}|no|yes}} | mapframe-marker = natural | mapframe-type = {{if empty|{{{geohack-type|}}}|landmark}} | mapframe-area_mi2 = {{{area_sqmi|}}} | mapframe-area_km2 = {{{area_km2|}}} | mapframe-area_ha = {{{area_ha|}}} | mapframe-area_acre = {{{area_acre|}}} | mapframe-length_km = {{{length_km|}}} | mapframe-length_mi = {{{length_mi|}}} | mapframe-width_km = {{{width_km|}}} | mapframe-width_mi = {{{width_mi|}}} | mapframe-wikidata = yes | mapframe-stroke-color = #008000 | mapframe-stroke-width = 1 | mapframe-shape-fill = #5CE65C | mapframe-marker-color = #62AB22 | mapframe-frame-width = 284 | mapframe-frame-height = 208 | mapframe-caption = Interactive map of {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} | label1 = Location | data1 = {{{location|}}} | label2 = {{#if:{{{nearest_city|}}}|Nearest&nbsp;city | {{#if:{{{nearest_town|}}}|Nearest&nbsp;town }}}} | data2 = {{if empty|{{{nearest_city|}}}|{{{nearest_town|}}}}} | label3 = Coordinates | data3 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:{{if empty|{{{geohack-type|}}}|landmark}}|<!-- -->{{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_sqmi|}}}{{{area_acre|}}}{{{area_ha|}}}<!-- -->{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|<!--- -->dim:{{Infobox dim|length_km={{{length_km|}}}|length_mi={{{length_mi|}}}|<!-- -->width_km={{{width_km|}}}|width_mi={{{width_mi|}}}|<!-- -->area_km2={{{area_km2|}}}|area_mi2={{{area_sqmi|}}}|<!-- -->area_ha={{{area_ha|}}}|area_acre={{{area_acre|}}} }} }}<!-- -->}}{{{coords_ref|}}}|}} | label4 = Length | data4 = {{#if:{{{length|}}}|{{{length}}}|{{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}|<!-- -->{{convinfobox|{{{length_km|}}}|km|{{{length_mi|}}}|mi}} }} }} | label5 = Width | data5 = {{#if:{{{width|}}}|{{{width}}}|{{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|<!-- -->{{convinfobox|{{{width_km|}}}|km|{{{width_mi|}}}|mi}} }} }} | label6 = Area | data6 = {{#switch: 1 | {{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_sqmi|}}}|1|0}} = {{convinfobox|{{{area_km2|}}}|km2|{{{area_sqmi|}}}|sqmi}}{{{area_ref|}}} | {{#expr: {{formatnum:{{{area_acre|}}}|R}} > 988}} = {{convinfobox|{{{area_acre}}}|acres||km2}}{{{area_ref|}}} | {{#expr: {{formatnum:{{{area_ha|}}}|R}} > 1036}} = {{convinfobox|{{{area_ha}}}|ha||sqmi}}{{{area_ref|}}} | {{#if:{{{area_ha|}}}{{{area_acre|}}}|1|0}} = {{convinfobox|{{{area_ha|}}}|ha|{{{area_acre|}}}|acre}}{{{area_ref|}}} | {{#if:{{{area|}}}|1|0}} = {{{area|}}}{{{area_ref|}}} }} | label7 = {{#if:{{{elevation_avg|}}}|Average elevation|Elevation}} | data7 = {{if empty|{{{elevation_avg|}}}|{{{elevation|}}}}} | label8 = Max. elevation | data8 = {{{elevation_max|}}} | label9 = Min. elevation | data9 = {{{elevation_min|}}} | label10 = Dimensions | data10 = {{{dimensions|}}} | label11 = Designation | data11 = {{{designation|}}} | label12 = Authorized | data12 = {{{authorized|}}} | label13 = Created | data13 = {{{created|}}} | label14 = Established | data14 = {{{established|}}} | label15 = Designated | data15 = {{{designated|}}} | label16 = Disestablished | data16 = {{{disestablished|}}} | label17 = Named for | data17 = {{{named_for|}}} | label18 = Visitors | data18 = {{#if:{{{visitation_num|}}}|{{{visitation_num|}}}<!-- -->{{#if:{{{visitation_year|}}}|{{sp}}(in&nbsp;{{{visitation_year|}}}) }}<!-- -->{{#if:{{{visitation_ref|}}}|{{{visitation_ref|}}}}} }} | label19 = Governing&nbsp;body | data19 = {{{governing_body|}}} | label20 = Operator | data20 = {{{operator|}}} | label21 = Owner | data21 = {{{owner|}}} | label22 = Administrator | data22 = {{{administrator|}}} | label23 = World&nbsp;Heritage site | data23 = {{{world_heritage_site|}}} | label24 = Website | data24 = {{{website|}}} | data25 = {{{module|}}} | data26 = {{{module2|}}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox protected area with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox protected area]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y|pushpin_map_args=y| administrator | alt_name | area | area_acre | area_ha | area_km2 | area_ref | area_sqmi | authorized | child | coordinates | coords_ref | created | designated | designation | dimensions | disestablished | elevation | elevation_avg | elevation_max | elevation_min | established | geohack-type | governing_body | image | image_alt | image_caption | image_map | image_size | iucn_category | iucn_ref | length | length_km | length_mi | location | logo | logo_alt | logo_caption | logo_upright | map_alt | map_caption | map_size | module | module2 | name | named_for | nearest_city | nearest_town | operator | owner | visitation_num | visitation_ref | visitation_year | website | width | width_km | width_mi | world_heritage_site }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox protected area]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox protected area with conflicting parameters}} | nearest_city; nearest_town | elevation_avg; elevation }}<noinclude> {{documentation}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> ggrbv89cpt28x5so21ajwol2zfwqp7f 1383010 1383009 2026-08-15T18:13:55Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Infobox_protected_area]] 1383009 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{infobox |bodyclass = vcard |subheaderstyle = font-size: 100%; |child = {{{child|}}} |aboveclass = fn org |above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} |subheader1 = {{{alt_name|}}} |subheader2 = {{IUCN banner|{{{iucn_category|}}}|{{{iucn_ref|}}}}} | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|}}}|upright={{{logo_upright|}}}|alt={{{logo_alt|}}}}} | caption1 = {{{logo_caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|maxsize=300px|sizedefault=284px|alt={{{image_alt|}}}}} | caption2 = {{{image_caption|}}} | image3 = {{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | pushpin_relief = {{if empty|{{{pushpin_relief|}}}|1}} | default_width = 284 | max_width = 300 }} | image4 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map|}}}|size={{{map_size|}}}|maxsize=300px|sizedefault=284px|alt={{{map_alt|}}}}} | caption4 = {{{map_caption|}}} | image5 = {{#invoke:Infobox mapframe | autoWithCaption | onByDefault = {{#if:{{{pushpin_map|}}}{{{image_map|}}}{{{child|}}}|no|yes}} | mapframe-marker = natural | mapframe-type = {{if empty|{{{geohack-type|}}}|landmark}} | mapframe-area_mi2 = {{{area_sqmi|}}} | mapframe-area_km2 = {{{area_km2|}}} | mapframe-area_ha = {{{area_ha|}}} | mapframe-area_acre = {{{area_acre|}}} | mapframe-length_km = {{{length_km|}}} | mapframe-length_mi = {{{length_mi|}}} | mapframe-width_km = {{{width_km|}}} | mapframe-width_mi = {{{width_mi|}}} | mapframe-wikidata = yes | mapframe-stroke-color = #008000 | mapframe-stroke-width = 1 | mapframe-shape-fill = #5CE65C | mapframe-marker-color = #62AB22 | mapframe-frame-width = 284 | mapframe-frame-height = 208 | mapframe-caption = Interactive map of {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} | label1 = Location | data1 = {{{location|}}} | label2 = {{#if:{{{nearest_city|}}}|Nearest&nbsp;city | {{#if:{{{nearest_town|}}}|Nearest&nbsp;town }}}} | data2 = {{if empty|{{{nearest_city|}}}|{{{nearest_town|}}}}} | label3 = Coordinates | data3 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:{{if empty|{{{geohack-type|}}}|landmark}}|<!-- -->{{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_sqmi|}}}{{{area_acre|}}}{{{area_ha|}}}<!-- -->{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|<!--- -->dim:{{Infobox dim|length_km={{{length_km|}}}|length_mi={{{length_mi|}}}|<!-- -->width_km={{{width_km|}}}|width_mi={{{width_mi|}}}|<!-- -->area_km2={{{area_km2|}}}|area_mi2={{{area_sqmi|}}}|<!-- -->area_ha={{{area_ha|}}}|area_acre={{{area_acre|}}} }} }}<!-- -->}}{{{coords_ref|}}}|}} | label4 = Length | data4 = {{#if:{{{length|}}}|{{{length}}}|{{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}|<!-- -->{{convinfobox|{{{length_km|}}}|km|{{{length_mi|}}}|mi}} }} }} | label5 = Width | data5 = {{#if:{{{width|}}}|{{{width}}}|{{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|<!-- -->{{convinfobox|{{{width_km|}}}|km|{{{width_mi|}}}|mi}} }} }} | label6 = Area | data6 = {{#switch: 1 | {{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_sqmi|}}}|1|0}} = {{convinfobox|{{{area_km2|}}}|km2|{{{area_sqmi|}}}|sqmi}}{{{area_ref|}}} | {{#expr: {{formatnum:{{{area_acre|}}}|R}} > 988}} = {{convinfobox|{{{area_acre}}}|acres||km2}}{{{area_ref|}}} | {{#expr: {{formatnum:{{{area_ha|}}}|R}} > 1036}} = {{convinfobox|{{{area_ha}}}|ha||sqmi}}{{{area_ref|}}} | {{#if:{{{area_ha|}}}{{{area_acre|}}}|1|0}} = {{convinfobox|{{{area_ha|}}}|ha|{{{area_acre|}}}|acre}}{{{area_ref|}}} | {{#if:{{{area|}}}|1|0}} = {{{area|}}}{{{area_ref|}}} }} | label7 = {{#if:{{{elevation_avg|}}}|Average elevation|Elevation}} | data7 = {{if empty|{{{elevation_avg|}}}|{{{elevation|}}}}} | label8 = Max. elevation | data8 = {{{elevation_max|}}} | label9 = Min. elevation | data9 = {{{elevation_min|}}} | label10 = Dimensions | data10 = {{{dimensions|}}} | label11 = Designation | data11 = {{{designation|}}} | label12 = Authorized | data12 = {{{authorized|}}} | label13 = Created | data13 = {{{created|}}} | label14 = Established | data14 = {{{established|}}} | label15 = Designated | data15 = {{{designated|}}} | label16 = Disestablished | data16 = {{{disestablished|}}} | label17 = Named for | data17 = {{{named_for|}}} | label18 = Visitors | data18 = {{#if:{{{visitation_num|}}}|{{{visitation_num|}}}<!-- -->{{#if:{{{visitation_year|}}}|{{sp}}(in&nbsp;{{{visitation_year|}}}) }}<!-- -->{{#if:{{{visitation_ref|}}}|{{{visitation_ref|}}}}} }} | label19 = Governing&nbsp;body | data19 = {{{governing_body|}}} | label20 = Operator | data20 = {{{operator|}}} | label21 = Owner | data21 = {{{owner|}}} | label22 = Administrator | data22 = {{{administrator|}}} | label23 = World&nbsp;Heritage site | data23 = {{{world_heritage_site|}}} | label24 = Website | data24 = {{{website|}}} | data25 = {{{module|}}} | data26 = {{{module2|}}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox protected area with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox protected area]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y|pushpin_map_args=y| administrator | alt_name | area | area_acre | area_ha | area_km2 | area_ref | area_sqmi | authorized | child | coordinates | coords_ref | created | designated | designation | dimensions | disestablished | elevation | elevation_avg | elevation_max | elevation_min | established | geohack-type | governing_body | image | image_alt | image_caption | image_map | image_size | iucn_category | iucn_ref | length | length_km | length_mi | location | logo | logo_alt | logo_caption | logo_upright | map_alt | map_caption | map_size | module | module2 | name | named_for | nearest_city | nearest_town | operator | owner | visitation_num | visitation_ref | visitation_year | website | width | width_km | width_mi | world_heritage_site }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox protected area]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox protected area with conflicting parameters}} | nearest_city; nearest_town | elevation_avg; elevation }}<noinclude> {{documentation}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> ggrbv89cpt28x5so21ajwol2zfwqp7f 10 68012 1383015 1209793 2026-05-03T16:14:22Z en>Zackmann08 0 Adding missing category per request from [[user:Arcahaeoindris]] 1383015 wikitext text/x-wiki {{#if: {{{1|}}} | {{#switch: {{uc:{{{1|}}}}} | IA = <div style="background-color: #E7AF97;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> Ia ([[strict nature reserve]]){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category Ia]]}} | IB = <div style="background-color: #DACAA5;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> Ib ([[wilderness area]]){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category Ib]]}} | II = <div style="background-color: #CDE5B2;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> II ([[national park]]){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category II]]}} | III = <div style="background-color: #BFFFBF;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> III ([[natural monument|natural monument or feature]]){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category III]]}} | IV = <div style="background-color: #B2E5CD;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> IV (habitat/species management area){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category IV]]}} | V = <div style="background-color: #A5CADA;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> V (protected landscape/seascape){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category V]]}} | VI = <div style="background-color: #A8BDEC;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> VI (protected area with sustainable use of natural resources){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category VI]]}} | #default = <div style="color: #C80815; font-weight: bold;">An unknown <!-- -->[[IUCN protected area categories|IUCN category]] was entered.{{main other|[[Category:Pages using IUCN banner with invalid value]]}}</div> }} }}<noinclude> {{Documentation}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> 8tq5inn2kgb5m7yjvqm5st4uleuzeie 1383016 1383015 2026-08-15T18:13:57Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:IUCN_banner]] 1383015 wikitext text/x-wiki {{#if: {{{1|}}} | {{#switch: {{uc:{{{1|}}}}} | IA = <div style="background-color: #E7AF97;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> Ia ([[strict nature reserve]]){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category Ia]]}} | IB = <div style="background-color: #DACAA5;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> Ib ([[wilderness area]]){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category Ib]]}} | II = <div style="background-color: #CDE5B2;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> II ([[national park]]){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category II]]}} | III = <div style="background-color: #BFFFBF;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> III ([[natural monument|natural monument or feature]]){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category III]]}} | IV = <div style="background-color: #B2E5CD;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> IV (habitat/species management area){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category IV]]}} | V = <div style="background-color: #A5CADA;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> V (protected landscape/seascape){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category V]]}} | VI = <div style="background-color: #A8BDEC;color:inherit;">[[IUCN protected area categories|IUCN category]]<!-- --> VI (protected area with sustainable use of natural resources){{{2|}}}</div>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:IUCN Category VI]]}} | #default = <div style="color: #C80815; font-weight: bold;">An unknown <!-- -->[[IUCN protected area categories|IUCN category]] was entered.{{main other|[[Category:Pages using IUCN banner with invalid value]]}}</div> }} }}<noinclude> {{Documentation}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --> </noinclude> 8tq5inn2kgb5m7yjvqm5st4uleuzeie 10 68013 1383017 1329318 2026-07-05T02:16:19Z en>Zackmann08 0 /* Examples */ cleaning up 1383017 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!--Categories where indicated at the bottom of this page, please; interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]])--> {{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||{{High-use}}}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Coordinates|Module:Check for unknown parameters|Module:Wikidata|Module:Infobox mapframe}} This template can be used to generate an infobox for a protected area. It is part of the [[Wikipedia:WikiProject Protected areas|Protected areas WikiProject]]. == Usage == The "basic usage" templates includes selected parameters which can be used to form a completely functional infobox. The "full usage" template includes all of the extra parameters which may be added. Either can be pasted into a new article. See [[#Examples|below]] for working examples. {{Parameter names example | name | alt_name | iucn_category | logo | logo_caption | logo_upright | logo_alt | image | image_size | image_alt | image_caption | pushpin_map=Earth | pushpin_caption | coordinates={{coord|0|0|type:landmark|display=inline}} | coords_ref | location | nearest_city | nearest_town | length | width | area | area_ref | elevation = {{{elevation}}} ''or''<br>{{{elevation_avg}}}, {{{elevation_min}}}, {{{elevation_max}}} | dimensions | designation | authorized | created | established | designated | disestablished | named_for | visitation_num | visitation_year | visitation_ref | governing_body | administrator | operator | owner | world_heritage_site | website | module | module2 }} {| ! Basic usage ! Full usage |- style="vertical-align:top;" |<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox protected area | name = | alt_name = | iucn_category = | iucn_ref = | logo = | logo_alt = | logo_upright = | logo_caption = | image = | image_size = | image_alt = | image_caption = | map = <!-- or | map_image = --> | map_width = | map_alt = | map_caption = | relief = | label = | label_position = | mark = | marker_size = | mapframe = <!-- "yes" to show an interactive map --> | location = | nearest_city = | coordinates = | coords_ref = | area_ha = | designation = | authorized = | created = | designated = | established = | disestablished = | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | governing_body = | administrator = | operator = | owner = | world_heritage_site = | website = | module = }}</syntaxhighlight> |<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox protected area |name = |alt_name = |iucn_category = |iucn_ref = |logo = |logo_alt = |logo_upright = |logo_caption = |image = |image_size = |image_alt = |image_caption = |map = <!-- or |map_image = --> |map_width = |map_alt = |map_caption = |AlternativeMap = |relief = |label = |label_position = |mark = |marker_size = |mapframe = <!-- "yes" to show an interactive map --> |location = |nearest_city = <!-- Do not use both --> |nearest_town = <!-- Do not use both --> |coordinates = |coords_ref = |length = |length_mi = |length_km = |width = |width_mi = |width_km = |area = |area_ha = |area_acre = |area_km2 = |area_sqmi = |area_ref = |elevation = |elevation_avg = |elevation_min = |elevation_max = |dimensions = |designation = |authorized = |created = |designated = |established = |disestablished = |named_for = |visitation_num = |visitation_year = |visitation_ref = |governing_body = |administrator = |operator = |owner = |world_heritage_site = |website = |url = |child = |module = |module2 = }}</syntaxhighlight> |} {{clear}} == Parameter descriptions == This table describes all parameters which can be used in building infoboxes. Only the <code>name</code> parameter must be assigned a value. {| class="wikitable" style="width: 97%;" ! style="width: 14%" | Field name || Description |- | <code>name</code> || Required. The official name of the protected area. It will be displayed at the top of the infobox. In most cases this should be the same as the article name less any disambiguation. For example if the article title is [[Mount Washington (New Hampshire)]] then <code>name=Mount Washington</code>. |- | <code>alt_name</code> || If there is a common English name for the area use for the <code>name</code> parameter. This parameter can be used to display the name in the local language or for an alternate English name if it is commonly used. If you would like to italicize the text use wiki markup. |- | <code>iucn_category</code> || Strongly recommended. The [[World Commission on Protected Areas#IUCN Categories of Protected Area|IUCN]] category associated with the protected area. Valid values are Ia, Ib, II, III, IV, V, or VI. See [[#IUCN Categories|IUCN Categories]]. |- | <code>iucn_ref</code> || A reference for the iucn_category. |- | <code>logo</code> || The logo of the area. |- | <code>logo_upright</code> || The upright value of the logo. |- | <code>logo_alt</code> || The logo alt text. See [[WP:ALT]]. |- | <code>logo_caption</code> || The caption that will appear below the logo. |- | <code>image</code> || The name of an image file to be displayed. No special formatting is needed. |- | <code>image_size</code> || Can be used to change the display width the image. The default and maximum value is 284px. Images with a horizontal orientation (landscape mode) will generally display well at the default setting. An image with vertical orientation (portrait mode) may need to be adjusted to 180px or 220px. For example <code>image_size=200</code> and not <code>image_size=200px</code>. |- | <code>image_alt</code> || Alt text for the image, for visually impaired readers. See [[WP:ALT]]. |- | <code>image_caption</code> || The caption which will appear below the image if one is required. |- | <code>map</code> || The name of the [[Template:location map|location map]] to be displayed. See [[#Map display methods|Map display methods]]. To use a static image, use {{para|map_image}} |- | <code>map_image</code> || The file name of a static map image to be displayed. To use a [[Template:location map|location map]], use {{para|map}}. |- | <code>map_width</code> || Width to display the map image in pixels. The default and maximum is 284, but usually the map should be much smaller. For example: <code>map_width=200</code> (not <code>map_width=200px</code>). If a [[Template:Location map|location map]] template is used the map size might be scaled automatically if no width is specified. |- | <code>map_alt</code> || Alternative text for the map image, see [[WP:ALT]]. |- | <code>map_caption</code> || Text to be displayed below the map image, if required. |- | <code>AlternativeMap</code> || Use an alternative map for the location map, where available. For additional information, see [[Template:Location map#AlternativeMap parameter]]. |- | <code>relief</code> || When the geographical coordinates method is used (see [[#Map display methods|Map display methods]]), any non-blank value (<code>yes</code>, <code>1</code>, etc.) will cause the template to display a [[relief mapping (computer graphics)|relief map]] image, where available. For additional information, see [[Template:Location map#Relief parameter]]. |- | <code>label</code> || A text message that will be displayed next to the marker. Works with <code>label_position</code> below. |- | <code>label_position</code> || Specifies the position of a label with respect to the marker. This is not functional when using the XY method for map display. It must be assigned a value or no label will not display. Valid values are <code>left</code>, <code>right</code>, <code>top</code> and <code>bottom</code>. See <code>label</code> above. |- | <code>mark</code> || The image to use for the marker. The default is [[:File:Red pog.svg|Red pog.svg]], unless <code>map=us locator blank.svg</code> in which case the default is [[:File:Green pog.svg|Green pog.svg]]. See [[Template:Location map]] for more information. |- | <code>marker_size</code> || The display width of the marker image in pixels. The default value is 8. |- | <code>mapframe</code> || Add a {{tl|infobox mapframe}} map. See the documentation below in [[#Mapframe maps]] for more details on usage. |- | <code>location</code> || The location of the protected area. Don't be too precise. County, state and country are good in the USA. If the area is within a city specify the city, state and country. If the area is in multiple counties just list the state and country. For areas in other countries adjust accordingly. |- | <code>nearest_city</code><br /><code>nearest_town</code> || Recommended if the area is not within a city or town. It could be a city with a major airport or a large gateway town where supplies and lodging are available. Use the most appropriate parameter. |- | <code>coordinates</code><br /><code>coords</code> || For the {{tl|coord}} template. The parameters {{para|format|dms}} and {{para|display|inline,title}} are recommended. Its coordinates can be used with the location map. (Unless a value for <code>type:</code> is provided, the template will automatically use <code>type:landmark</code>, or something that is set as <code>geohack-type</code>. See the {{tl|Coord}} page for more info.) |- | <code>coords_ref</code> || Can be used with either coordinate display method above. Strongly recommended. Specify a citation for the coordinates using {{nowrap| <code><nowiki><ref>...</ref></nowiki></code>}} tags. |- | <code>geohack-type</code> || Set the geohack type parameter for use with coordinates and mapframes. Defaults to 'landmark'. See [[Template:Coord#type:T]] for more information. |- | <code>length</code> || Length of protected area, e.g., length of a trail. The {{tl|Convert}} template should be used. |- | <code>length_km</code><br /><code>length_mi</code> || Length of protected area, with automatic conversion to metric/imperial units. |- | <code>width</code> || Width of protected area. Can be used with {{para|length}} to describe rough shape. The {{tl|Convert}} template should be used. |- | <code>width_km</code><br /><code>width_mi</code> || Width of protected area, with automatic conversion to metric/imperial units. |- | <code>area</code> || Area of the protected area. Usually in acres or square miles for US locations and hectares or square kilometres elsewhere. The {{tl|Convert}} template should be used. Very small areas might be specified in square feet, square yards or square metres. |- | <code>area_km2</code><br /><code>area_sqmi</code><br /><code>area_acre</code><br /><code>area_ha</code> || Area of the protected area, with automatic conversion to metric/imperial units. Preferred to using bare {{para|area}} |- | <code>area_ref</code> || Reference to reliable source for area value. |- | <code>elevation</code> || Elevation of the protected area. |- | <code>dimensions</code> || Dimensions of the protected area. |- | <code>designation</code> || The legal protection offered to the park. |- | <code>authorized</code><br /><code>created</code><br /><code>designated</code><br /><code>established</code> || The date the protected area was created. See [[#Alternate parameters|below]]. Use {{tl|Start date}}. For example, for Yosemite National Park, use <nowiki>{{Start date|1890|10|1}}</nowiki>. |- | <code>disestablished</code> || The date when the area became no longer protected, if any. |- | <code>named_for</code> || |- | <code>visitation_num</code> || The number of visitors in a recent year if known. |- | <code>visitation_year</code> || The year during which the number of visitors was counted. |- | <code>visitation_ref</code> || Used with the visitation parameters above. Highly recommended. Specify the a citation for the visitation data using {{nowrap| <code><nowiki><ref>...</ref></nowiki></code>}} tags. |- | <code>governing_body</code><br /><code>administrator</code><br /><code>operator</code><br /><code>owner</code> || The agency or organization which controls or owns the protected area. See [[#Alternate parameters|below]]. |- | <code>world_heritage_site</code> || The year the protected area was designated a [[World Heritage Site]]. Few areas have this designation. If the article uses {{tl|Infobox World Heritage Site}} then this parameter should not be used. |- | <code>website</code> || The official website using either {{tl|Url}} or {{tl|Official website}} |- | <code>child</code> || Set to "yes" if this infobox is embedded inside another infobox. |- | <code>module</code> || Another infobox to place within this infobox. It will show up at the bottom. It needs to have its "embed" or "child" parameter set to 1 or yes, as appropriate. |- | <code>module2</code> || A second embedded infobox. |} === IUCN Categories === Depending on the value of the <code>iucn_category</code> parameter, one of the following banners will be displayed below the name. Valid values are Ia, Ib, II, III, IV, V and VI. For more information read the [[IUCN protected area categories]] article. If you cannot find the correct code in a [[WP:SOURCE|reliable source]], leave blank. {| style="border:1px solid gray; width:300px; font-size: 90%; text-align: center; line-height: 1.5;" |- | {{IUCN banner|Ia}} |- | {{IUCN banner|Ib}} |- | {{IUCN banner|II}} |- | {{IUCN banner|III}} |- | {{IUCN banner|IV}} |- | {{IUCN banner|V}} |- | {{IUCN banner|VI}} |} === Pushpin map === {{Location map/doc/infobox parameters | pushpin_relief = 1 }} ===Mapframe maps=== {{Infobox mapframe/doc/parameters | onByDefault = yes, unless any of these parameters are present: {{para|map}}, {{para|image_map}}, {{para|map_image}}, {{para|child}} | mapframe-marker = natural | mapframe-zoom = Determined based on any of the parameters: {{para|geohack-type}}, {{para|area_sqmi}}, {{para|area_km2}}, {{para|area_ha}}, {{para|area_acre}}, {{para|length_km}}, {{para|length_mi}}, {{para|width_km}}, {{para|width_mi}}. Can be manually set by {{para|mapframe-zoom}}. | mapframe-type = {{para|geohack-type}} or landmark | mapframe-area_mi2 = {{para|area_sqmi}} | mapframe-area_km2 = {{para|area_km2}} | mapframe-area_ha = {{para|area_ha}} | mapframe-area_acre = {{para|area_acre}} | mapframe-length_km = {{para|length_km}} | mapframe-length_mi = {{para|length_mi}} | mapframe-width_km = {{para|width_km}} | mapframe-width_mi = {{para|width_mi}} | mapframe-stroke-color = #008000 | mapframe-shape-fill = #5CE65C | mapframe-marker-color = #62AB22 | mapframe-frame-width = 284 | mapframe-frame-height = 208 }} == Examples == === With map only === {{Infobox protected area | name = Ku-ring-gai Chase National Park | iucn_category = II | pushpin_map = Australia | pushpin_relief = yes | location = [[New South Wales]], Australia | nearest_city = [[Sydney]] | coordinates = {{coord|33|39|3.6|S|151|12|3.6|E|region:AU| display = inline <!-- for documentation page only - not general practice -->}} | area_km2 = 154 | established = {{start date|1967|10|1}} | visitation_num = 2 million | visitation_year = 2001 | governing_body = [[NSW National Parks & Wildlife Service]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox protected area | name = Ku-ring-gai Chase National Park | iucn_category = II | pushpin_map = Australia | pushpin_relief = yes | location = [[New South Wales]], Australia | nearest_city = [[Sydney]] | coordinates = {{coord|33|39|3.6|S|151|12|3.6|E|region:AU|display=inline}} | area_km2 = 154 | established = {{start date|1967|10|1}} | visitation_num = 2 million | visitation_year = 2001 | governing_body = [[NSW National Parks & Wildlife Service]] }} </syntaxhighlight> {{clear}} === With imagegraph + default mapframe === {{Infobox protected area | name = Yosemite National Park | iucn_category = II | image = Tunnel View, Yosemite Valley, Yosemite NP - Diliff.jpg | image_alt = Mountain valley with sheer cliff on its left side, and a waterfall cascading into its right, with a clear blue sky above and many green trees below | image_caption = Yosemite Valley from Tunnel View | location = [[California]], United States | nearest_city = [[Mariposa, California|Mariposa]] | pushpin_mapframe-zoom = 6 | coordinates={{coord|37|43|44|N|119|35|54|W|display = inline <!-- for documentation page only - not general practice -->}} | area_acre = 761266 | established = {{start date|1890|10|1}} | visitation_num = 3,280,911 | visitation_year = 2004 | governing_body = [[National Park Service]] | world_heritage_site = 1984 | website = {{url|http://www.nps.gov/yose/}} | qid = Q180402<!-- only explicitly listed in this code example, in the article it's implicit --> }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox protected area | name = Yosemite National Park | iucn_category = II | image = Tunnel View, Yosemite Valley, Yosemite NP - Diliff.jpg | image_alt = Mountain valley with sheer cliff on its left side, and a waterfall cascading into its right, with a clear blue sky above and many green trees below | image_caption = Yosemite Valley from Tunnel View | location = [[California]], United States | nearest_city = [[Mariposa, California|Mariposa]] | mapframe-zoom = 6 | coordinates={{coord|37|43|44|N|119|35|54|W|display = inline <!-- for documentation page only - not general practice -->}} | area_acre = 761266 | established = {{start date|1890|10|1}} | visitation_num = 3,280,911 | visitation_year = 2004 | governing_body = [[National Park Service]] | world_heritage_site = 1984 | website = {{url|http://www.nps.gov/yose/}} }} </syntaxhighlight> {{clear}} === With default mapframe only === {{Infobox protected area | name = Harz National Park | alt_name = ''Nationalparkverwaltung Harz'' | iucn_category = II | location = [[Lower Saxony]] and [[Saxony-Anhalt]], Germany | nearest_city = | coordinates = {{coord|51|47|00|N|10|34|00|E|region:DE_type:landmark|display=inline}} | area_ha = 8900 | established = 1990, 1994, 2006 | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = Nationalparkverwaltung Harz | qid = Q702540<!-- only explicitly listed in the code here, at the [[Harz National Park]] it's implicit --> }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox protected area | name = Harz National Park | alt_name = ''Nationalparkverwaltung Harz'' | iucn_category = II | location = [[Lower Saxony]] and [[Saxony-Anhalt]], Germany | nearest_city = | coordinates = {{coord|51|47|00|N|10|34|00|E|region:DE_type:landmark|display=inline}} | area_ha = 8900 | established = 1990, 1994, 2006 | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = Nationalparkverwaltung Harz }} </syntaxhighlight> {{clear}} === With imagegraph and map === {{Infobox protected area | name = Dry Island Buffalo Jump Provincial Park | image = Dry Island Provincial Park2.jpg | image_alt = A green valley with a river and a road running somewhat parallel to the river | image_caption = Panoramic view | image_size = 260 | iucn_category = III | pushpin_map = Canada Alberta | pushpin_relief = yes | location = [[Alberta]], Canada | nearest_city = [[Three Hills, Alberta|Three Hills]] | coordinates = {{coord|51|56|10|N|112|57|41|W| display = inline <!-- for documentation page only - not general practice -->}} | coords_ref = | area_km2 = 34.5 | established = {{start date|1970|12|15}} | governing_body = [[Alberta Tourism, Parks and Recreation]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox protected area | name = Dry Island Buffalo Jump Provincial Park | image = Dry Island Provincial Park2.jpg | image_alt = A green valley with a river and a road running somewhat parallel to the river | image_caption = Panoramic view | image_size = 260 | iucn_category = III | pushpin_map = Canada Alberta | pushpin_relief = yes | location = [[Alberta]], Canada | nearest_city = [[Three Hills, Alberta|Three Hills]] | coordinates = {{coord|51|56|10|N|112|57|41|W| display = inline <!-- for documentation page only - not general practice -->}} | coords_ref = | area_km2 = 34.5 | established = {{start date|1970|12|15}} | governing_body = [[Alberta Tourism, Parks and Recreation]] }} </syntaxhighlight> {{clear}} == Map display methods == Any image of a map showing the location of the protected area can be used. === Display a marker on a map using a template and geographic coordinates === A marker can be superimposed on a map using one of a set of special map templates. To display a marker, the geographic coordinates must be specified using the {{tl|Coord}} template inside the {{para|coordinates}} parameter. See the documentation for {{tl|Location map}}. The parameters for this template map to a subset of the parameters used by {{tlf|Location map}}. A map template can be found using these sources: :[[Template:Location map/List|List of templates]] – Many of the listed items are redirects and a few templates may not function as expected. :[[:Category:Location map templates]] - templates sorted by category. :[[Special:WhatLinksHere/Template:Location map/Info]] – a search that might help. :[[Special:PrefixIndex/Module:Location map/data/]] – another search that might help. :[[Special:Prefixindex/Template:Location map]] – another search that might help. All of the names begin with the words "Location map" followed by the area covered. The value you need to specify is the area name. The map template for Canada is [[Module:Location map/data/Canada|Location map/data/Canada]]. In this case specify {{para|map|Canada}}. {{Infobox protected area | name = Four Corners, Canada | map = Canada | map_caption = Example using geographic coordinates | coordinates = {{coord|60|N|102|W|}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Infobox protected area | name = Four Corners, Canada | map = Canada | map_caption = Example using geographic coordinates | coordinates = {{coord|60|N|102|W|}} }}</syntaxhighlight> The {{tl|Coord}} template has a parameter {{para|display|inline,title}} which can be added to make the coordinates display at the top of the page as well. ==TemplateData== {{collapse top|[[Wikipedia:TemplateData|TemplateData]] documentation used by [[Wikipedia:VisualEditor|VisualEditor]] and other tools}} {{TemplateData header|noheader=1}} <templatedata> { "params": { "name": { "label": "Name", "type": "string", "required": true, "description": "Name of protected area" }, "alt_name": { "label": "Alternative Name", "type": "string", "required": false, "description": "Common name for the protected area" }, "iucn_category": { "label": "IUCN Category", "type": "string", "required": false, "description": "IUCN Category associated with the protected area " }, "image": { "label": "image", "type": "wiki-page-name", "required": false, "description": "Image for the protected area" }, "image_size": { "label": "image Width", "type": "number", "required": false, "description": "Width of the image given by image" }, "image_alt": { "label": "image Alternative Text", "type": "string", "required": false, "description": "Alternative text to be displayed if image doesn't appear for any reason" }, "image_caption": { "label": "image Caption", "type": "string", "required": false, "description": "Caption for the image" }, "map": { "label": "Map", "type": "wiki-page-name", "required": false, "description": "Location map for the protected area" }, "map_image": { "label": "Map image", "type": "wiki-page-name", "required": false, "description": "Map image for the protected area" }, "map_alt": { "label": "Map Alternative Text", "type": "string", "required": false, "description": "Alternative text to display if the map doesn't display for whatever reasons" }, "map_caption": { "label": "Map Caption", "type": "string", "required": false, "description": "Caption for the map" }, "map_width": { "label": "Map Width", "type": "number", "required": false, "description": "Width of the map" }, "relief": { "label": "Relief", "type": "string", "required": false, "description": "When the geographical coordinates method is used, any non-blank value will cause the template to display a relief map image" }, "location": { "label": "Location", "type": "string", "required": false, "description": "Location of the protected area" }, "nearest_city": { "label": "Nearest city or town", "aliases": [ "nearest_town" ], "type": "string", "required": false, "description": "Nearest city from the protected area" }, "coordinates": { "label": "Coordinates", "type": "string", "required": false, "description": "When this option is used the type, region, scale, source, format and display parameters are not functional but this data can be entered in the {{Coord}} template." }, "coords_ref": { "label": "Coordinates Reference", "type": "string", "required": false, "description": "Can be used with either coordinate display method above" }, "length": { "label": "Length", "type": "number", "required": false, "description": "Length of protected area" }, "width": { "label": "Width", "type": "number", "required": false, "description": "Width of protected area" }, "area": { "label": "Area", "type": "number", "required": false, "description": "Area covered by protected area" }, "established": { "label": "Established", "aliases": [ "authorized", "created", "designated" ], "type": "line", "required": false, "description": "The date on which the protected area was established, authorized, created, or designated" }, "disestablished": { "label": "Disestablished", "type": "line", "required": false, "description": "The date on which the protected area became no longer protected" }, "visitation_num": { "label": "Visitation Number", "type": "line", "required": false, "description": "Number of visitors in a recent year" }, "visitation_year": { "label": "Visitation Year", "type": "line", "required": false, "description": "The year in which visitors were counted" }, "visitation_ref": { "label": "Visitation Reference", "type": "string", "required": false, "description": "Reference of visitation data in <ref > </ref>" }, "governing_body": { "label": "Governing Body", "aliases": [ "administrator", "operator", "owner" ], "type": "string", "required": false, "description": "The agency or organization which controls or owns the protected area" }, "world_heritage_site": { "label": "World Heritage Site", "type": "line", "required": false, "description": "The year the protected area was designated a World Heritage Site" }, "website": { "label": "Website", "type": "string", "required": false, "description": "The official website." }, "child": { "label": "Child", "type": "string", "required": false, "description": "Yes if infobox is embedded inside another infobox" }, "module": { "label": "Module", "type": "string", "required": false, "description": "Another infobox to place within this infobox" }, "module2": { "label": "Module 2", "type": "string", "required": false, "description": "Another infobox to place within this infobox" }, "elevation": {}, "elevation_avg": {}, "elevation_min": {}, "elevation_max": {}, "logo": { "label": "Logo", "description": "The logo of the protected area", "type": "wiki-file-name" }, "logo_alt": { "label": "Logo alt", "description": "The alt text for the logo", "type": "string" }, "logo_upright": { "label": "Logo upright", "description": "The upright value for the logo", "example": "1.2", "type": "number" }, "logo_caption": { "label": "Logo caption", "description": "The caption that goes beneath the logo", "type": "string" }, "mapframe": { "label": "Show mapframe map", "description": "Specify yes or no to show or hide the map, overriding the default", "example": "yes", "type": "string", "default": "no", "suggested": true }, "mapframe-caption": { "label": "Mapframe caption", "description": "Caption for the map. If mapframe-geomask is set, then the default is \"Location in <<geomask's label>>\"", "type": "string" }, "mapframe-custom": { "label": "Custom mapframe", "description": "Use a custom map instead of the automatic mapframe. Specify either a {{maplink}} template, or another template that generates a mapframe map, or an image name. If used, other mapframe parameters will be ignored.", "type": "wiki-template-name" }, "mapframe-id": { "aliases": [ "id", "qid" ], "label": "Mapframe Wikidata item", "description": "Id (Q-number) of Wikidata item to use.", "type": "string", "default": "(item for current page)" }, "mapframe-coordinates": { "aliases": [ "mapframe-coord", "coordinates", "coord" ], "label": "Mapframe coordinates ", "description": "Coordinates to use, instead of any on Wikidata. Use the {{Coord}} template.", "example": "{{Coord|12.34|N|56.78|E}}", "type": "wiki-template-name", "default": "(coordinates from Wikidata)" }, "mapframe-wikidata": { "label": "Mapframe shapes from Wikidata", "description": "et to yes to show shape/line features from the wikidata item, if any, when coordinates are specified by parameter", "example": "yes", "type": "string" }, "mapframe-shape": { "label": "Mapframe shape feature", "description": "Override display of mapframe shape feature. Turn off by setting to \"none\". Use an inverse shape (geomask) instead of a regular shape by setting to \"inverse\"", "type": "string" }, "mapframe-point": { "label": "Mapframe point feature", "description": "Override display of mapframe point feature. Turn off display of point feature by setting to \"none\". Force point marker to be displayed by setting to \"on\"", "type": "string" }, "mapframe-geomask": { "label": "Mapframe geomask", "description": "Wikidata item to use as a geomask (everything outside the boundary is shaded darker). Can either be a specific Wikidata item (Q-number), or a property that specifies the item to use (e.g. P17 for country, or P131 for located in the administrative territorial entity)", "example": "Q100", "type": "wiki-page-name" }, "mapframe-switcher": { "label": "Mapframe switcher", "description": "Set to \"auto\" or \"geomasks\" or \"zooms\" to enable Template:Switcher-style switching between multiple mapframes. IF SET TO auto – switch geomasks found in location (P276) and located in the administrative territorial entity (P131) statements on the page's Wikidata item, searching recursively. E.g. an item's city, that city's state, and that state's country. IF SET TO geomasks – switch between the geomasks specified as a comma-separated list of Wikidata items (Q-numbers) in the mapframe-geomask parameter. IF SET TO zooms – switch between \"zoomed in\"/\"zoomed midway\"/\"zoomed out\", where \"zoomed in\" is the default zoom (with a minimum of 3), \"zoomed out\" is 1, and \"zoomed midway\" is the average.", "type": "string" }, "mapframe-frame-width": { "aliases": [ "mapframe-width" ], "label": "Mapframe width", "description": "Frame width in pixels", "type": "number", "default": "270" }, "mapframe-frame-height": { "aliases": [ "mapframe-height" ], "label": "Mapframe height", "description": "Frame height in pixels", "type": "number", "default": "200" }, "mapframe-shape-fill": { "label": "Mapframe shape fill", "description": "Color used to fill shape features", "type": "string", "default": "#606060" }, "mapframe-shape-fill-opacity": { "label": "Mapframe shape fill opacity", "description": "Opacity level of shape fill, a number between 0 and 1", "type": "number", "default": "0.5" }, "mapframe-stroke-color": { "aliases": [ "mapframe-stroke-colour" ], "label": "Mapframe stroke color", "description": "Color of line features, and outlines of shape features", "type": "string", "default": "#ff0000" }, "mapframe-stroke-width": { "label": "Mapframe stroke width", "description": "Width of line features, and outlines of shape features", "type": "number", "default": "5" }, "mapframe-marker": { "label": "Mapframe marker", "description": "Marker symbol to use for coordinates; see [[mw:Help:Extension:Kartographer/Icons]] for options", "example": "museum", "type": "string" }, "mapframe-marker-color": { "aliases": [ "mapframe-marker-colour" ], "label": "Mapframe marker color", "description": "Background color for the marker", "type": "string", "default": "#5E74F3" }, "mapframe-geomask-stroke-color": { "aliases": [ "mapframe-geomask-stroke-colour" ], "label": "Mapframe geomask stroke color", "description": "Color of outline of geomask shape", "type": "string", "default": "#555555" }, "mapframe-geomask-stroke-width": { "label": "Mapframe geomask stroke width", "description": "Width of outline of geomask shape", "type": "number", "default": "2" }, "mapframe-geomask-fill": { "label": "Mapframe geomask fill", "description": "Color used to fill outside geomask features", "type": "string", "default": "#606060" }, "mapframe-geomask-fill-opacity": { "label": "Mapframe geomask fill opacity", "description": "Opacity level of fill outside geomask features, a number between 0 and 1", "type": "number", "default": "0.5" }, "mapframe-zoom": { "label": "Mapframe zoom", "description": "Set the zoom level, from \"1\" to \"18\", to used if the zoom level cannot be determined automatically from object length or area", "example": "12", "type": "number", "default": "10" }, "mapframe-length_km": { "label": "Mapframe length (km)", "description": "Object length in kilometres, for automatically determining zoom level. ONLY use ONE of the available parameters for length or area", "type": "number" }, "mapframe-length_mi": { "label": "Mapframe length (mi)", "description": "Object length in miles, for automatically determining zoom level. ONLY use ONE of the available parameters for length or area", "type": "number" }, "mapframe-area_km2": { "label": "Mapframe area (km^2)", "description": "Object arean square kilometres, for automatically determining zoom level. ONLY use ONE of the available parameters for length or area", "type": "number" }, "mapframe-area_mi2": { "label": "Mapframe area (mi^2)", "description": "Object area in square miles, for automatically determining zoom level. ONLY use ONE of the available parameters for length or area", "type": "number" }, "mapframe-frame-coordinates": { "aliases": [ "mapframe-frame-coord" ], "label": "Mapframe frame coordinates", "description": "Alternate latitude and longitude coordinates for initial placement of map, using {{coord}}", "example": "{{Coord|12.35|N|56.71|E}}", "type": "wiki-template-name" }, "mapframe-line": {}, "iucn_ref": {}, "map_size": {}, "mapsize": {}, "AlternativeMap": {}, "label": {}, "label_position": {}, "mark": {}, "marker_size": {}, "image_map": {}, "geohack-type": {}, "area_sqmi": {}, "area_km2": {}, "area_ha": {}, "area_acre": {}, "length_km": {}, "length_mi": {}, "width_km": {}, "width_mi": {}, "area_ref": {}, "dimensions": {}, "designation": {}, "named_for": {}, "module": {} }, "format": "block", "paramOrder": [ "name", "alt_name", "iucn_category", "logo", "logo_alt", "logo_upright", "logo_caption", "image", "image_size", "image_alt", "image_caption", "map", "map_image", "map_alt", "map_caption", "map_width", "relief", "mapframe", "mapframe-caption", "mapframe-custom", "mapframe-id", "mapframe-coordinates", "mapframe-wikidata", "mapframe-point", "mapframe-shape", "mapframe-frame-width", "mapframe-frame-height", "mapframe-shape-fill", "mapframe-shape-fill-opacity", "mapframe-stroke-color", "mapframe-stroke-width", "mapframe-marker", "mapframe-marker-color", "mapframe-geomask", "mapframe-geomask-stroke-color", "mapframe-geomask-stroke-width", "mapframe-geomask-fill", "mapframe-geomask-fill-opacity", "mapframe-zoom", "mapframe-length_km", "mapframe-length_mi", "mapframe-area_km2", "mapframe-area_mi2", "mapframe-frame-coordinates", "mapframe-switcher", "mapframe-line", "location", "nearest_city", "coordinates", "coords_ref", "length", "width", "area", "established", "disestablished", "visitation_num", "visitation_year", "visitation_ref", "governing_body", "world_heritage_site", "website", "child", "module", "module2", "elevation", "elevation_avg", "elevation_min", "elevation_max", "iucn_ref", "map_size", "mapsize", "AlternativeMap", "label", "label_position", "mark", "marker_size", "image_map", "geohack-type", "area_sqmi", "area_km2", "area_ha", "area_acre", "length_km", "length_mi", "width_km", "width_mi", "area_ref", "dimensions", "designation", "named_for" ] } </templatedata> {{collapse bottom}} == Microformat == The articles created using this template include an hCard microformat. For more information read [[:Template:UF-hcard-place|this]]. == Tracking categories == {{Infobox tracking cats}} == See also == * {{tl|Infobox park}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!--Categories below this line, please; interwikis at Wikidata--> [[Category:IUCN Protected Area infobox templates|Protected Area]] [[Category:Place infobox templates|Protected Area]] [[Category:Protected areas templates]] [[Category:Embeddable templates]] [[Category:Templates that add a tracking category]] }}</includeonly> qvstr0gmve03500hi8irtz06gm8q00j 1383018 1383017 2026-08-15T18:13:57Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Infobox_protected_area/doc]] 1383017 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!--Categories where indicated at the bottom of this page, please; interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]])--> {{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||{{High-use}}}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Coordinates|Module:Check for unknown parameters|Module:Wikidata|Module:Infobox mapframe}} This template can be used to generate an infobox for a protected area. It is part of the [[Wikipedia:WikiProject Protected areas|Protected areas WikiProject]]. == Usage == The "basic usage" templates includes selected parameters which can be used to form a completely functional infobox. The "full usage" template includes all of the extra parameters which may be added. Either can be pasted into a new article. See [[#Examples|below]] for working examples. {{Parameter names example | name | alt_name | iucn_category | logo | logo_caption | logo_upright | logo_alt | image | image_size | image_alt | image_caption | pushpin_map=Earth | pushpin_caption | coordinates={{coord|0|0|type:landmark|display=inline}} | coords_ref | location | nearest_city | nearest_town | length | width | area | area_ref | elevation = {{{elevation}}} ''or''<br>{{{elevation_avg}}}, {{{elevation_min}}}, {{{elevation_max}}} | dimensions | designation | authorized | created | established | designated | disestablished | named_for | visitation_num | visitation_year | visitation_ref | governing_body | administrator | operator | owner | world_heritage_site | website | module | module2 }} {| ! Basic usage ! Full usage |- style="vertical-align:top;" |<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox protected area | name = | alt_name = | iucn_category = | iucn_ref = | logo = | logo_alt = | logo_upright = | logo_caption = | image = | image_size = | image_alt = | image_caption = | map = <!-- or | map_image = --> | map_width = | map_alt = | map_caption = | relief = | label = | label_position = | mark = | marker_size = | mapframe = <!-- "yes" to show an interactive map --> | location = | nearest_city = | coordinates = | coords_ref = | area_ha = | designation = | authorized = | created = | designated = | established = | disestablished = | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | governing_body = | administrator = | operator = | owner = | world_heritage_site = | website = | module = }}</syntaxhighlight> |<syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox protected area |name = |alt_name = |iucn_category = |iucn_ref = |logo = |logo_alt = |logo_upright = |logo_caption = |image = |image_size = |image_alt = |image_caption = |map = <!-- or |map_image = --> |map_width = |map_alt = |map_caption = |AlternativeMap = |relief = |label = |label_position = |mark = |marker_size = |mapframe = <!-- "yes" to show an interactive map --> |location = |nearest_city = <!-- Do not use both --> |nearest_town = <!-- Do not use both --> |coordinates = |coords_ref = |length = |length_mi = |length_km = |width = |width_mi = |width_km = |area = |area_ha = |area_acre = |area_km2 = |area_sqmi = |area_ref = |elevation = |elevation_avg = |elevation_min = |elevation_max = |dimensions = |designation = |authorized = |created = |designated = |established = |disestablished = |named_for = |visitation_num = |visitation_year = |visitation_ref = |governing_body = |administrator = |operator = |owner = |world_heritage_site = |website = |url = |child = |module = |module2 = }}</syntaxhighlight> |} {{clear}} == Parameter descriptions == This table describes all parameters which can be used in building infoboxes. Only the <code>name</code> parameter must be assigned a value. {| class="wikitable" style="width: 97%;" ! style="width: 14%" | Field name || Description |- | <code>name</code> || Required. The official name of the protected area. It will be displayed at the top of the infobox. In most cases this should be the same as the article name less any disambiguation. For example if the article title is [[Mount Washington (New Hampshire)]] then <code>name=Mount Washington</code>. |- | <code>alt_name</code> || If there is a common English name for the area use for the <code>name</code> parameter. This parameter can be used to display the name in the local language or for an alternate English name if it is commonly used. If you would like to italicize the text use wiki markup. |- | <code>iucn_category</code> || Strongly recommended. The [[World Commission on Protected Areas#IUCN Categories of Protected Area|IUCN]] category associated with the protected area. Valid values are Ia, Ib, II, III, IV, V, or VI. See [[#IUCN Categories|IUCN Categories]]. |- | <code>iucn_ref</code> || A reference for the iucn_category. |- | <code>logo</code> || The logo of the area. |- | <code>logo_upright</code> || The upright value of the logo. |- | <code>logo_alt</code> || The logo alt text. See [[WP:ALT]]. |- | <code>logo_caption</code> || The caption that will appear below the logo. |- | <code>image</code> || The name of an image file to be displayed. No special formatting is needed. |- | <code>image_size</code> || Can be used to change the display width the image. The default and maximum value is 284px. Images with a horizontal orientation (landscape mode) will generally display well at the default setting. An image with vertical orientation (portrait mode) may need to be adjusted to 180px or 220px. For example <code>image_size=200</code> and not <code>image_size=200px</code>. |- | <code>image_alt</code> || Alt text for the image, for visually impaired readers. See [[WP:ALT]]. |- | <code>image_caption</code> || The caption which will appear below the image if one is required. |- | <code>map</code> || The name of the [[Template:location map|location map]] to be displayed. See [[#Map display methods|Map display methods]]. To use a static image, use {{para|map_image}} |- | <code>map_image</code> || The file name of a static map image to be displayed. To use a [[Template:location map|location map]], use {{para|map}}. |- | <code>map_width</code> || Width to display the map image in pixels. The default and maximum is 284, but usually the map should be much smaller. For example: <code>map_width=200</code> (not <code>map_width=200px</code>). If a [[Template:Location map|location map]] template is used the map size might be scaled automatically if no width is specified. |- | <code>map_alt</code> || Alternative text for the map image, see [[WP:ALT]]. |- | <code>map_caption</code> || Text to be displayed below the map image, if required. |- | <code>AlternativeMap</code> || Use an alternative map for the location map, where available. For additional information, see [[Template:Location map#AlternativeMap parameter]]. |- | <code>relief</code> || When the geographical coordinates method is used (see [[#Map display methods|Map display methods]]), any non-blank value (<code>yes</code>, <code>1</code>, etc.) will cause the template to display a [[relief mapping (computer graphics)|relief map]] image, where available. For additional information, see [[Template:Location map#Relief parameter]]. |- | <code>label</code> || A text message that will be displayed next to the marker. Works with <code>label_position</code> below. |- | <code>label_position</code> || Specifies the position of a label with respect to the marker. This is not functional when using the XY method for map display. It must be assigned a value or no label will not display. Valid values are <code>left</code>, <code>right</code>, <code>top</code> and <code>bottom</code>. See <code>label</code> above. |- | <code>mark</code> || The image to use for the marker. The default is [[:File:Red pog.svg|Red pog.svg]], unless <code>map=us locator blank.svg</code> in which case the default is [[:File:Green pog.svg|Green pog.svg]]. See [[Template:Location map]] for more information. |- | <code>marker_size</code> || The display width of the marker image in pixels. The default value is 8. |- | <code>mapframe</code> || Add a {{tl|infobox mapframe}} map. See the documentation below in [[#Mapframe maps]] for more details on usage. |- | <code>location</code> || The location of the protected area. Don't be too precise. County, state and country are good in the USA. If the area is within a city specify the city, state and country. If the area is in multiple counties just list the state and country. For areas in other countries adjust accordingly. |- | <code>nearest_city</code><br /><code>nearest_town</code> || Recommended if the area is not within a city or town. It could be a city with a major airport or a large gateway town where supplies and lodging are available. Use the most appropriate parameter. |- | <code>coordinates</code><br /><code>coords</code> || For the {{tl|coord}} template. The parameters {{para|format|dms}} and {{para|display|inline,title}} are recommended. Its coordinates can be used with the location map. (Unless a value for <code>type:</code> is provided, the template will automatically use <code>type:landmark</code>, or something that is set as <code>geohack-type</code>. See the {{tl|Coord}} page for more info.) |- | <code>coords_ref</code> || Can be used with either coordinate display method above. Strongly recommended. Specify a citation for the coordinates using {{nowrap| <code><nowiki><ref>...</ref></nowiki></code>}} tags. |- | <code>geohack-type</code> || Set the geohack type parameter for use with coordinates and mapframes. Defaults to 'landmark'. See [[Template:Coord#type:T]] for more information. |- | <code>length</code> || Length of protected area, e.g., length of a trail. The {{tl|Convert}} template should be used. |- | <code>length_km</code><br /><code>length_mi</code> || Length of protected area, with automatic conversion to metric/imperial units. |- | <code>width</code> || Width of protected area. Can be used with {{para|length}} to describe rough shape. The {{tl|Convert}} template should be used. |- | <code>width_km</code><br /><code>width_mi</code> || Width of protected area, with automatic conversion to metric/imperial units. |- | <code>area</code> || Area of the protected area. Usually in acres or square miles for US locations and hectares or square kilometres elsewhere. The {{tl|Convert}} template should be used. Very small areas might be specified in square feet, square yards or square metres. |- | <code>area_km2</code><br /><code>area_sqmi</code><br /><code>area_acre</code><br /><code>area_ha</code> || Area of the protected area, with automatic conversion to metric/imperial units. Preferred to using bare {{para|area}} |- | <code>area_ref</code> || Reference to reliable source for area value. |- | <code>elevation</code> || Elevation of the protected area. |- | <code>dimensions</code> || Dimensions of the protected area. |- | <code>designation</code> || The legal protection offered to the park. |- | <code>authorized</code><br /><code>created</code><br /><code>designated</code><br /><code>established</code> || The date the protected area was created. See [[#Alternate parameters|below]]. Use {{tl|Start date}}. For example, for Yosemite National Park, use <nowiki>{{Start date|1890|10|1}}</nowiki>. |- | <code>disestablished</code> || The date when the area became no longer protected, if any. |- | <code>named_for</code> || |- | <code>visitation_num</code> || The number of visitors in a recent year if known. |- | <code>visitation_year</code> || The year during which the number of visitors was counted. |- | <code>visitation_ref</code> || Used with the visitation parameters above. Highly recommended. Specify the a citation for the visitation data using {{nowrap| <code><nowiki><ref>...</ref></nowiki></code>}} tags. |- | <code>governing_body</code><br /><code>administrator</code><br /><code>operator</code><br /><code>owner</code> || The agency or organization which controls or owns the protected area. See [[#Alternate parameters|below]]. |- | <code>world_heritage_site</code> || The year the protected area was designated a [[World Heritage Site]]. Few areas have this designation. If the article uses {{tl|Infobox World Heritage Site}} then this parameter should not be used. |- | <code>website</code> || The official website using either {{tl|Url}} or {{tl|Official website}} |- | <code>child</code> || Set to "yes" if this infobox is embedded inside another infobox. |- | <code>module</code> || Another infobox to place within this infobox. It will show up at the bottom. It needs to have its "embed" or "child" parameter set to 1 or yes, as appropriate. |- | <code>module2</code> || A second embedded infobox. |} === IUCN Categories === Depending on the value of the <code>iucn_category</code> parameter, one of the following banners will be displayed below the name. Valid values are Ia, Ib, II, III, IV, V and VI. For more information read the [[IUCN protected area categories]] article. If you cannot find the correct code in a [[WP:SOURCE|reliable source]], leave blank. {| style="border:1px solid gray; width:300px; font-size: 90%; text-align: center; line-height: 1.5;" |- | {{IUCN banner|Ia}} |- | {{IUCN banner|Ib}} |- | {{IUCN banner|II}} |- | {{IUCN banner|III}} |- | {{IUCN banner|IV}} |- | {{IUCN banner|V}} |- | {{IUCN banner|VI}} |} === Pushpin map === {{Location map/doc/infobox parameters | pushpin_relief = 1 }} ===Mapframe maps=== {{Infobox mapframe/doc/parameters | onByDefault = yes, unless any of these parameters are present: {{para|map}}, {{para|image_map}}, {{para|map_image}}, {{para|child}} | mapframe-marker = natural | mapframe-zoom = Determined based on any of the parameters: {{para|geohack-type}}, {{para|area_sqmi}}, {{para|area_km2}}, {{para|area_ha}}, {{para|area_acre}}, {{para|length_km}}, {{para|length_mi}}, {{para|width_km}}, {{para|width_mi}}. Can be manually set by {{para|mapframe-zoom}}. | mapframe-type = {{para|geohack-type}} or landmark | mapframe-area_mi2 = {{para|area_sqmi}} | mapframe-area_km2 = {{para|area_km2}} | mapframe-area_ha = {{para|area_ha}} | mapframe-area_acre = {{para|area_acre}} | mapframe-length_km = {{para|length_km}} | mapframe-length_mi = {{para|length_mi}} | mapframe-width_km = {{para|width_km}} | mapframe-width_mi = {{para|width_mi}} | mapframe-stroke-color = #008000 | mapframe-shape-fill = #5CE65C | mapframe-marker-color = #62AB22 | mapframe-frame-width = 284 | mapframe-frame-height = 208 }} == Examples == === With map only === {{Infobox protected area | name = Ku-ring-gai Chase National Park | iucn_category = II | pushpin_map = Australia | pushpin_relief = yes | location = [[New South Wales]], Australia | nearest_city = [[Sydney]] | coordinates = {{coord|33|39|3.6|S|151|12|3.6|E|region:AU| display = inline <!-- for documentation page only - not general practice -->}} | area_km2 = 154 | established = {{start date|1967|10|1}} | visitation_num = 2 million | visitation_year = 2001 | governing_body = [[NSW National Parks & Wildlife Service]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox protected area | name = Ku-ring-gai Chase National Park | iucn_category = II | pushpin_map = Australia | pushpin_relief = yes | location = [[New South Wales]], Australia | nearest_city = [[Sydney]] | coordinates = {{coord|33|39|3.6|S|151|12|3.6|E|region:AU|display=inline}} | area_km2 = 154 | established = {{start date|1967|10|1}} | visitation_num = 2 million | visitation_year = 2001 | governing_body = [[NSW National Parks & Wildlife Service]] }} </syntaxhighlight> {{clear}} === With imagegraph + default mapframe === {{Infobox protected area | name = Yosemite National Park | iucn_category = II | image = Tunnel View, Yosemite Valley, Yosemite NP - Diliff.jpg | image_alt = Mountain valley with sheer cliff on its left side, and a waterfall cascading into its right, with a clear blue sky above and many green trees below | image_caption = Yosemite Valley from Tunnel View | location = [[California]], United States | nearest_city = [[Mariposa, California|Mariposa]] | pushpin_mapframe-zoom = 6 | coordinates={{coord|37|43|44|N|119|35|54|W|display = inline <!-- for documentation page only - not general practice -->}} | area_acre = 761266 | established = {{start date|1890|10|1}} | visitation_num = 3,280,911 | visitation_year = 2004 | governing_body = [[National Park Service]] | world_heritage_site = 1984 | website = {{url|http://www.nps.gov/yose/}} | qid = Q180402<!-- only explicitly listed in this code example, in the article it's implicit --> }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox protected area | name = Yosemite National Park | iucn_category = II | image = Tunnel View, Yosemite Valley, Yosemite NP - Diliff.jpg | image_alt = Mountain valley with sheer cliff on its left side, and a waterfall cascading into its right, with a clear blue sky above and many green trees below | image_caption = Yosemite Valley from Tunnel View | location = [[California]], United States | nearest_city = [[Mariposa, California|Mariposa]] | mapframe-zoom = 6 | coordinates={{coord|37|43|44|N|119|35|54|W|display = inline <!-- for documentation page only - not general practice -->}} | area_acre = 761266 | established = {{start date|1890|10|1}} | visitation_num = 3,280,911 | visitation_year = 2004 | governing_body = [[National Park Service]] | world_heritage_site = 1984 | website = {{url|http://www.nps.gov/yose/}} }} </syntaxhighlight> {{clear}} === With default mapframe only === {{Infobox protected area | name = Harz National Park | alt_name = ''Nationalparkverwaltung Harz'' | iucn_category = II | location = [[Lower Saxony]] and [[Saxony-Anhalt]], Germany | nearest_city = | coordinates = {{coord|51|47|00|N|10|34|00|E|region:DE_type:landmark|display=inline}} | area_ha = 8900 | established = 1990, 1994, 2006 | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = Nationalparkverwaltung Harz | qid = Q702540<!-- only explicitly listed in the code here, at the [[Harz National Park]] it's implicit --> }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox protected area | name = Harz National Park | alt_name = ''Nationalparkverwaltung Harz'' | iucn_category = II | location = [[Lower Saxony]] and [[Saxony-Anhalt]], Germany | nearest_city = | coordinates = {{coord|51|47|00|N|10|34|00|E|region:DE_type:landmark|display=inline}} | area_ha = 8900 | established = 1990, 1994, 2006 | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = Nationalparkverwaltung Harz }} </syntaxhighlight> {{clear}} === With imagegraph and map === {{Infobox protected area | name = Dry Island Buffalo Jump Provincial Park | image = Dry Island Provincial Park2.jpg | image_alt = A green valley with a river and a road running somewhat parallel to the river | image_caption = Panoramic view | image_size = 260 | iucn_category = III | pushpin_map = Canada Alberta | pushpin_relief = yes | location = [[Alberta]], Canada | nearest_city = [[Three Hills, Alberta|Three Hills]] | coordinates = {{coord|51|56|10|N|112|57|41|W| display = inline <!-- for documentation page only - not general practice -->}} | coords_ref = | area_km2 = 34.5 | established = {{start date|1970|12|15}} | governing_body = [[Alberta Tourism, Parks and Recreation]] }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox protected area | name = Dry Island Buffalo Jump Provincial Park | image = Dry Island Provincial Park2.jpg | image_alt = A green valley with a river and a road running somewhat parallel to the river | image_caption = Panoramic view | image_size = 260 | iucn_category = III | pushpin_map = Canada Alberta | pushpin_relief = yes | location = [[Alberta]], Canada | nearest_city = [[Three Hills, Alberta|Three Hills]] | coordinates = {{coord|51|56|10|N|112|57|41|W| display = inline <!-- for documentation page only - not general practice -->}} | coords_ref = | area_km2 = 34.5 | established = {{start date|1970|12|15}} | governing_body = [[Alberta Tourism, Parks and Recreation]] }} </syntaxhighlight> {{clear}} == Map display methods == Any image of a map showing the location of the protected area can be used. === Display a marker on a map using a template and geographic coordinates === A marker can be superimposed on a map using one of a set of special map templates. To display a marker, the geographic coordinates must be specified using the {{tl|Coord}} template inside the {{para|coordinates}} parameter. See the documentation for {{tl|Location map}}. The parameters for this template map to a subset of the parameters used by {{tlf|Location map}}. A map template can be found using these sources: :[[Template:Location map/List|List of templates]] – Many of the listed items are redirects and a few templates may not function as expected. :[[:Category:Location map templates]] - templates sorted by category. :[[Special:WhatLinksHere/Template:Location map/Info]] – a search that might help. :[[Special:PrefixIndex/Module:Location map/data/]] – another search that might help. :[[Special:Prefixindex/Template:Location map]] – another search that might help. All of the names begin with the words "Location map" followed by the area covered. The value you need to specify is the area name. The map template for Canada is [[Module:Location map/data/Canada|Location map/data/Canada]]. In this case specify {{para|map|Canada}}. {{Infobox protected area | name = Four Corners, Canada | map = Canada | map_caption = Example using geographic coordinates | coordinates = {{coord|60|N|102|W|}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Infobox protected area | name = Four Corners, Canada | map = Canada | map_caption = Example using geographic coordinates | coordinates = {{coord|60|N|102|W|}} }}</syntaxhighlight> The {{tl|Coord}} template has a parameter {{para|display|inline,title}} which can be added to make the coordinates display at the top of the page as well. ==TemplateData== {{collapse top|[[Wikipedia:TemplateData|TemplateData]] documentation used by [[Wikipedia:VisualEditor|VisualEditor]] and other tools}} {{TemplateData header|noheader=1}} <templatedata> { "params": { "name": { "label": "Name", "type": "string", "required": true, "description": "Name of protected area" }, "alt_name": { "label": "Alternative Name", "type": "string", "required": false, "description": "Common name for the protected area" }, "iucn_category": { "label": "IUCN Category", "type": "string", "required": false, "description": "IUCN Category associated with the protected area " }, "image": { "label": "image", "type": "wiki-page-name", "required": false, "description": "Image for the protected area" }, "image_size": { "label": "image Width", "type": "number", "required": false, "description": "Width of the image given by image" }, "image_alt": { "label": "image Alternative Text", "type": "string", "required": false, "description": "Alternative text to be displayed if image doesn't appear for any reason" }, "image_caption": { "label": "image Caption", "type": "string", "required": false, "description": "Caption for the image" }, "map": { "label": "Map", "type": "wiki-page-name", "required": false, "description": "Location map for the protected area" }, "map_image": { "label": "Map image", "type": "wiki-page-name", "required": false, "description": "Map image for the protected area" }, "map_alt": { "label": "Map Alternative Text", "type": "string", "required": false, "description": "Alternative text to display if the map doesn't display for whatever reasons" }, "map_caption": { "label": "Map Caption", "type": "string", "required": false, "description": "Caption for the map" }, "map_width": { "label": "Map Width", "type": "number", "required": false, "description": "Width of the map" }, "relief": { "label": "Relief", "type": "string", "required": false, "description": "When the geographical coordinates method is used, any non-blank value will cause the template to display a relief map image" }, "location": { "label": "Location", "type": "string", "required": false, "description": "Location of the protected area" }, "nearest_city": { "label": "Nearest city or town", "aliases": [ "nearest_town" ], "type": "string", "required": false, "description": "Nearest city from the protected area" }, "coordinates": { "label": "Coordinates", "type": "string", "required": false, "description": "When this option is used the type, region, scale, source, format and display parameters are not functional but this data can be entered in the {{Coord}} template." }, "coords_ref": { "label": "Coordinates Reference", "type": "string", "required": false, "description": "Can be used with either coordinate display method above" }, "length": { "label": "Length", "type": "number", "required": false, "description": "Length of protected area" }, "width": { "label": "Width", "type": "number", "required": false, "description": "Width of protected area" }, "area": { "label": "Area", "type": "number", "required": false, "description": "Area covered by protected area" }, "established": { "label": "Established", "aliases": [ "authorized", "created", "designated" ], "type": "line", "required": false, "description": "The date on which the protected area was established, authorized, created, or designated" }, "disestablished": { "label": "Disestablished", "type": "line", "required": false, "description": "The date on which the protected area became no longer protected" }, "visitation_num": { "label": "Visitation Number", "type": "line", "required": false, "description": "Number of visitors in a recent year" }, "visitation_year": { "label": "Visitation Year", "type": "line", "required": false, "description": "The year in which visitors were counted" }, "visitation_ref": { "label": "Visitation Reference", "type": "string", "required": false, "description": "Reference of visitation data in <ref > </ref>" }, "governing_body": { "label": "Governing Body", "aliases": [ "administrator", "operator", "owner" ], "type": "string", "required": false, "description": "The agency or organization which controls or owns the protected area" }, "world_heritage_site": { "label": "World Heritage Site", "type": "line", "required": false, "description": "The year the protected area was designated a World Heritage Site" }, "website": { "label": "Website", "type": "string", "required": false, "description": "The official website." }, "child": { "label": "Child", "type": "string", "required": false, "description": "Yes if infobox is embedded inside another infobox" }, "module": { "label": "Module", "type": "string", "required": false, "description": "Another infobox to place within this infobox" }, "module2": { "label": "Module 2", "type": "string", "required": false, "description": "Another infobox to place within this infobox" }, "elevation": {}, "elevation_avg": {}, "elevation_min": {}, "elevation_max": {}, "logo": { "label": "Logo", "description": "The logo of the protected area", "type": "wiki-file-name" }, "logo_alt": { "label": "Logo alt", "description": "The alt text for the logo", "type": "string" }, "logo_upright": { "label": "Logo upright", "description": "The upright value for the logo", "example": "1.2", "type": "number" }, "logo_caption": { "label": "Logo caption", "description": "The caption that goes beneath the logo", "type": "string" }, "mapframe": { "label": "Show mapframe map", "description": "Specify yes or no to show or hide the map, overriding the default", "example": "yes", "type": "string", "default": "no", "suggested": true }, "mapframe-caption": { "label": "Mapframe caption", "description": "Caption for the map. If mapframe-geomask is set, then the default is \"Location in <<geomask's label>>\"", "type": "string" }, "mapframe-custom": { "label": "Custom mapframe", "description": "Use a custom map instead of the automatic mapframe. Specify either a {{maplink}} template, or another template that generates a mapframe map, or an image name. If used, other mapframe parameters will be ignored.", "type": "wiki-template-name" }, "mapframe-id": { "aliases": [ "id", "qid" ], "label": "Mapframe Wikidata item", "description": "Id (Q-number) of Wikidata item to use.", "type": "string", "default": "(item for current page)" }, "mapframe-coordinates": { "aliases": [ "mapframe-coord", "coordinates", "coord" ], "label": "Mapframe coordinates ", "description": "Coordinates to use, instead of any on Wikidata. Use the {{Coord}} template.", "example": "{{Coord|12.34|N|56.78|E}}", "type": "wiki-template-name", "default": "(coordinates from Wikidata)" }, "mapframe-wikidata": { "label": "Mapframe shapes from Wikidata", "description": "et to yes to show shape/line features from the wikidata item, if any, when coordinates are specified by parameter", "example": "yes", "type": "string" }, "mapframe-shape": { "label": "Mapframe shape feature", "description": "Override display of mapframe shape feature. Turn off by setting to \"none\". Use an inverse shape (geomask) instead of a regular shape by setting to \"inverse\"", "type": "string" }, "mapframe-point": { "label": "Mapframe point feature", "description": "Override display of mapframe point feature. Turn off display of point feature by setting to \"none\". Force point marker to be displayed by setting to \"on\"", "type": "string" }, "mapframe-geomask": { "label": "Mapframe geomask", "description": "Wikidata item to use as a geomask (everything outside the boundary is shaded darker). Can either be a specific Wikidata item (Q-number), or a property that specifies the item to use (e.g. P17 for country, or P131 for located in the administrative territorial entity)", "example": "Q100", "type": "wiki-page-name" }, "mapframe-switcher": { "label": "Mapframe switcher", "description": "Set to \"auto\" or \"geomasks\" or \"zooms\" to enable Template:Switcher-style switching between multiple mapframes. IF SET TO auto – switch geomasks found in location (P276) and located in the administrative territorial entity (P131) statements on the page's Wikidata item, searching recursively. E.g. an item's city, that city's state, and that state's country. IF SET TO geomasks – switch between the geomasks specified as a comma-separated list of Wikidata items (Q-numbers) in the mapframe-geomask parameter. IF SET TO zooms – switch between \"zoomed in\"/\"zoomed midway\"/\"zoomed out\", where \"zoomed in\" is the default zoom (with a minimum of 3), \"zoomed out\" is 1, and \"zoomed midway\" is the average.", "type": "string" }, "mapframe-frame-width": { "aliases": [ "mapframe-width" ], "label": "Mapframe width", "description": "Frame width in pixels", "type": "number", "default": "270" }, "mapframe-frame-height": { "aliases": [ "mapframe-height" ], "label": "Mapframe height", "description": "Frame height in pixels", "type": "number", "default": "200" }, "mapframe-shape-fill": { "label": "Mapframe shape fill", "description": "Color used to fill shape features", "type": "string", "default": "#606060" }, "mapframe-shape-fill-opacity": { "label": "Mapframe shape fill opacity", "description": "Opacity level of shape fill, a number between 0 and 1", "type": "number", "default": "0.5" }, "mapframe-stroke-color": { "aliases": [ "mapframe-stroke-colour" ], "label": "Mapframe stroke color", "description": "Color of line features, and outlines of shape features", "type": "string", "default": "#ff0000" }, "mapframe-stroke-width": { "label": "Mapframe stroke width", "description": "Width of line features, and outlines of shape features", "type": "number", "default": "5" }, "mapframe-marker": { "label": "Mapframe marker", "description": "Marker symbol to use for coordinates; see [[mw:Help:Extension:Kartographer/Icons]] for options", "example": "museum", "type": "string" }, "mapframe-marker-color": { "aliases": [ "mapframe-marker-colour" ], "label": "Mapframe marker color", "description": "Background color for the marker", "type": "string", "default": "#5E74F3" }, "mapframe-geomask-stroke-color": { "aliases": [ "mapframe-geomask-stroke-colour" ], "label": "Mapframe geomask stroke color", "description": "Color of outline of geomask shape", "type": "string", "default": "#555555" }, "mapframe-geomask-stroke-width": { "label": "Mapframe geomask stroke width", "description": "Width of outline of geomask shape", "type": "number", "default": "2" }, "mapframe-geomask-fill": { "label": "Mapframe geomask fill", "description": "Color used to fill outside geomask features", "type": "string", "default": "#606060" }, "mapframe-geomask-fill-opacity": { "label": "Mapframe geomask fill opacity", "description": "Opacity level of fill outside geomask features, a number between 0 and 1", "type": "number", "default": "0.5" }, "mapframe-zoom": { "label": "Mapframe zoom", "description": "Set the zoom level, from \"1\" to \"18\", to used if the zoom level cannot be determined automatically from object length or area", "example": "12", "type": "number", "default": "10" }, "mapframe-length_km": { "label": "Mapframe length (km)", "description": "Object length in kilometres, for automatically determining zoom level. ONLY use ONE of the available parameters for length or area", "type": "number" }, "mapframe-length_mi": { "label": "Mapframe length (mi)", "description": "Object length in miles, for automatically determining zoom level. ONLY use ONE of the available parameters for length or area", "type": "number" }, "mapframe-area_km2": { "label": "Mapframe area (km^2)", "description": "Object arean square kilometres, for automatically determining zoom level. ONLY use ONE of the available parameters for length or area", "type": "number" }, "mapframe-area_mi2": { "label": "Mapframe area (mi^2)", "description": "Object area in square miles, for automatically determining zoom level. ONLY use ONE of the available parameters for length or area", "type": "number" }, "mapframe-frame-coordinates": { "aliases": [ "mapframe-frame-coord" ], "label": "Mapframe frame coordinates", "description": "Alternate latitude and longitude coordinates for initial placement of map, using {{coord}}", "example": "{{Coord|12.35|N|56.71|E}}", "type": "wiki-template-name" }, "mapframe-line": {}, "iucn_ref": {}, "map_size": {}, "mapsize": {}, "AlternativeMap": {}, "label": {}, "label_position": {}, "mark": {}, "marker_size": {}, "image_map": {}, "geohack-type": {}, "area_sqmi": {}, "area_km2": {}, "area_ha": {}, "area_acre": {}, "length_km": {}, "length_mi": {}, "width_km": {}, "width_mi": {}, "area_ref": {}, "dimensions": {}, "designation": {}, "named_for": {}, "module": {} }, "format": "block", "paramOrder": [ "name", "alt_name", "iucn_category", "logo", "logo_alt", "logo_upright", "logo_caption", "image", "image_size", "image_alt", "image_caption", "map", "map_image", "map_alt", "map_caption", "map_width", "relief", "mapframe", "mapframe-caption", "mapframe-custom", "mapframe-id", "mapframe-coordinates", "mapframe-wikidata", "mapframe-point", "mapframe-shape", "mapframe-frame-width", "mapframe-frame-height", "mapframe-shape-fill", "mapframe-shape-fill-opacity", "mapframe-stroke-color", "mapframe-stroke-width", "mapframe-marker", "mapframe-marker-color", "mapframe-geomask", "mapframe-geomask-stroke-color", "mapframe-geomask-stroke-width", "mapframe-geomask-fill", "mapframe-geomask-fill-opacity", "mapframe-zoom", "mapframe-length_km", "mapframe-length_mi", "mapframe-area_km2", "mapframe-area_mi2", "mapframe-frame-coordinates", "mapframe-switcher", "mapframe-line", "location", "nearest_city", "coordinates", "coords_ref", "length", "width", "area", "established", "disestablished", "visitation_num", "visitation_year", "visitation_ref", "governing_body", "world_heritage_site", "website", "child", "module", "module2", "elevation", "elevation_avg", "elevation_min", "elevation_max", "iucn_ref", "map_size", "mapsize", "AlternativeMap", "label", "label_position", "mark", "marker_size", "image_map", "geohack-type", "area_sqmi", "area_km2", "area_ha", "area_acre", "length_km", "length_mi", "width_km", "width_mi", "area_ref", "dimensions", "designation", "named_for" ] } </templatedata> {{collapse bottom}} == Microformat == The articles created using this template include an hCard microformat. For more information read [[:Template:UF-hcard-place|this]]. == Tracking categories == {{Infobox tracking cats}} == See also == * {{tl|Infobox park}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!--Categories below this line, please; interwikis at Wikidata--> [[Category:IUCN Protected Area infobox templates|Protected Area]] [[Category:Place infobox templates|Protected Area]] [[Category:Protected areas templates]] [[Category:Embeddable templates]] [[Category:Templates that add a tracking category]] }}</includeonly> qvstr0gmve03500hi8irtz06gm8q00j 10 68021 1383013 1136765 2024-10-05T00:28:05Z en>Hike395 0 use Lua implementation 1383013 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Infobox dim|dim}}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox dim with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox dim]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| area_acre | area_ha | area_km2 | area_mi2 | dim | length_km | length_mi | population | scale | type | width_km | width_mi }}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude> org8j6bsncioq5mz4206h0g8y73xl1y 1383014 1383013 2026-08-15T18:13:57Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Infobox_dim]] 1383013 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Infobox dim|dim}}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox dim with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox dim]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| area_acre | area_ha | area_km2 | area_mi2 | dim | length_km | length_mi | population | scale | type | width_km | width_mi }}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude> org8j6bsncioq5mz4206h0g8y73xl1y 0 80358 1383049 1380694 2026-08-16T00:45:51Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383049 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಲ್ಯಾರಿ ಪೇಜ್ | image = LarryPage.jpg | alt = | caption = ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, [[:en:European Parliament|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ]] ಪೇಜ್‌ರವರು ಮಾತನಾಡಿದ ದೃಶ್ಯ. | birth_name = ಲಾರೆನ್ಸ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಪೇಜ್ | birth_date = {{Birth date and age|1973|03|26|mf=yes}} | birth_place = [[:en:Lansing, Michigan|ಲ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್, ಮಿಚಿಗನ್]], ಯು.ಎಸ್. | citizenship = {{ubl|[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]]}} | education = {{ubl|[[:en:University of Michigan|ಮಿಚಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ([[:en:Bachelor of Science|ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್]])|[[:en:Stanford University|ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ([[:en:Master of Science|ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್]])}} | occupation = {{ubl|[[:en:Computer scientist|ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ]] |[[ಉದ್ಯಮಿ]]}} | organization = {{ubl|[[ಗೂಗಲ್]]|[[:en:Alphabet Inc.|ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್ ಇಂಕ್.]]}} | known_for = {{ubl|ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ರಚನೆ [[ಗೂಗಲ್]] |ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ [[:en:Alphabet Inc.|ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್ ಇಂಕ್.]] |[[:en: PageRank|ಪೇಜ್ ಶ್ರೇಣಿ]] ಕ್ರಮಾವಳಿಯನ್ನು ಸಹ-ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.}} | spouse = {{marriage|ಲುಸಿಂಡಾ ಸೌತ್ವರ್ತ್|December 8, 2007}} | children = ೨<ref>{{cite web |url=https://www.leadersleague.com/en/news/fortunes-2020-larry-page-co-founder-alphabet |title=Fortunes 2020: Larry Page, Co-founder, Alphabet |website=Leaders League |access-date=February 18, 2021 |archive-date=January 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127163728/https://www.leadersleague.com/en/news/fortunes-2020-larry-page-co-founder-alphabet |url-status=live }}</ref> | relatives = [[:en:Carrie Southworth|ಕ್ಯಾರಿ ಸೌತ್ ವರ್ತ್]] (ಅತ್ತಿಗೆ) | signature = Larry Page google signature.svg }} '''ಲಾರೆನ್ಸ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಪೇಜ್''' (ಜನನ ಮಾರ್ಚ್ ೨೬, ೧೯೭೩)<ref>{{Cite web|date=January 18, 2020|title=Larry Page|url=https://www.forbes.com/profile/larry-page/?list=rtb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029202054/https://www.forbes.com/profile/larry-page/?list=rtb|archive-date=October 29, 2018|access-date=January 18, 2020|work=Forbes}}</ref> ಇವರು [[ಅಮೇರಿಕನ್]] [[ಉದ್ಯಮಿ]], [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ|ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ ಇತಿಹಾಸ|ಇಂಟರ್ನೆಟ್]] ಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿದ್ದು,<ref>{{cite web|url=http://virtualglobetrotting.com/map/larry-pages-house|title=Larry Page's house in Palo Alto, California|date=September 8, 2008|access-date=May 7, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160726135004/http://virtualglobetrotting.com/map/larry-pages-house/|archive-date=July 26, 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Page%2c+Larry|title=Page, Larry|last=[[The Columbia Electronic Encyclopedia]]|year=2013|website=[[Thefreedictionary.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829072152/https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Page%2c+Larry|archive-date=August 29, 2018|url-status=live|access-date=August 28, 2018}}</ref> [[ಸೆರ್ಗೆ ಬ್ರಿನ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ [[ಗೂಗಲ್|ಗೂಗಲ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|title=In The Garage Where Google Was Born|url=http://mashable.com/2013/09/27/google-garage-anniversary/|date=September 27, 2013|access-date=July 20, 2016|publisher=Mashable|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927140332/http://mashable.com/2013/09/27/google-garage-anniversary/#lZ3n3FTRUiqS|archive-date=September 27, 2013|url-status=live}}</ref> ಲ್ಯಾರಿ ಪೇಜ್ ಅವರು ೧೯೯೭ ರಿಂದ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೧ ರವರೆಗೆ, ಗೂಗಲ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|last=Yarow|first=Jay|date=August 10, 2015|title=Google new operating structure – Business Insider|url=http://uk.businessinsider.com/google-new-operating-structure-2015-8?r=US&IR=T|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150812231302/http://uk.businessinsider.com/google-new-operating-structure-2015-8?r=US&IR=T|archive-date=August 12, 2015|access-date=August 10, 2015|website=Business Insider}}</ref> ತದನಂತರ, ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೧ ರಿಂದ ಜುಲೈ ೨೦೧೫ ರವರೆಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಮಾತೃ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[:en:Alphabet Inc.|ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್ ಇಂಕ್‌ನ]] ಸಿಇಒ ಆದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/12/03/tech/alphabet-google-co-founder-larry-page-step-down/index.html|title=Google co-founder Larry Page stepping down as CEO of Alphabet|last=Yurieff|first=Kaya|date=December 3, 2019|website=CNN|access-date=December 4, 2019|archive-date=December 3, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203233058/https://www.cnn.com/2019/12/03/tech/alphabet-google-co-founder-larry-page-step-down/index.html|url-status=live}}</ref> ಅವರು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೪, ೨೦೧೯ ರವರೆಗೆ ಆ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಪೇಜ್ ಅವರು ಮತ್ತು [[:en:Brin|ಬ್ರಿನ್‌ರವರು]] ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯೊಳಗಿನ ದೈನಂದಿನ ಪಾತ್ರಗಳಿಂದ ಹಿಂಜರಿದ ನಂತರ ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ, ಉದ್ಯೋಗಿ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಷೇರುದಾರರಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|url=http://www.marconisociety.org/fellows.html |title=The Marconi Society Fellows |work=marconisociety.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20121017105041/http://www.marconisociety.org/fellows.html |archive-date=October 17, 2012}}</ref> [[:en:Bloomberg Billionaires Index|ಬ್ಲೂಮ್ಬರ್ಗ್ ಬಿಲಿಯನೇರ್ಸ್ ಸೂಚ್ಯಂಕದ]] ಪ್ರಕಾರ, ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೪ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪೇಜ್‌ರವರು ಅಂದಾಜು $ ೧೨೫ [[ಬಿಲಿಯನ್]]<ref>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/lawrence-e-page/ |title=Bloomberg Billionaires Index: Larry Page |newspaper=Bloomberg.com |access-date=November 5, 2023 |archive-date=February 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228112214/https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/lawrence-e-page/ |url-status=live }}</ref> ನಿವ್ವಳ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು [[ಫೋರ್ಬ್ಸ್]] ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, $ ೧೨೨.೮ ಬಿಲಿಯನ್ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಅವರನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಒಂಬತ್ತನೇ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite news |url=https://www.forbes.com/profile/larry-page/|title=Forbes' Real-Time Billionaires List: Larry Page |newspaper=Forbes|access-date=March 20, 2024}}</ref> ಅವರು ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಕಾರ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್‌ಗಳಾದ [[:en:Kitty Hawk|ಕಿಟ್ಟಿ ಹಾಕ್]] ಮತ್ತು ಓಪನರ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |url= https://www.theverge.com/2018/7/19/17586878/larry-page-flying-car-opener-kitty-hawk-cora |title= Larry Page is quietly amassing a 'flying car' empire |newspaper= theverge.com |access-date= September 7, 2022 |archive-date= September 19, 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220919145611/https://www.theverge.com/2018/7/19/17586878/larry-page-flying-car-opener-kitty-hawk-cora |url-status= live }}</ref> ಪೇಜ್‌ರವರು [[:en:PageRank|ಪೇಜ್ ಶ್ರೇಣಿಯ]] ಸಹ-ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ‌ರಾಗಿದ್ದು, ಗೂಗಲ್‌ನ [[:en:search ranking algorithm|ಹುಡುಕಾಟ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್]]<ref>{{cite web|url=https://techcrunch.com/2012/06/28/gmail-now-has-425-million-users-google-apps-used-by-5-million-businesses-and-66-of-the-top-100-universities/|title=Gmail Now Has 425 Million Users, Google Apps Used By 5 Million Businesses And 66 of the Top 100 Universities|work=TechCrunch|date=June 28, 2012 |publisher=AOL|access-date=June 25, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20120630021538/https://techcrunch.com/2012/06/28/gmail-now-has-425-million-users-google-apps-used-by-5-million-businesses-and-66-of-the-top-100-universities/|archive-date=June 30, 2012|url-status=live}}</ref> ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, ಸಹ-ಲೇಖಕರಾದ ಬ್ರಿನ್‌ರವರ ಜೊತೆಗೆ [[:en:Marconi Prize|ಮಾರ್ಕೋನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web|title=60 Amazing Google Search Statistics and Facts|url=http://expandedramblings.com/index.php/by-the-numbers-a-gigantic-list-of-google-stats-and-facts/|work=DMR – Digital Marketing Ramblings|date=February 2, 2014|access-date=February 5, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150206090540/http://expandedramblings.com/index.php/by-the-numbers-a-gigantic-list-of-google-stats-and-facts/|archive-date=February 6, 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.internetlivestats.com/google-search-statistics/|title=Google Search Statistics|work=internetlivestats.com|access-date=February 5, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204095944/http://www.internetlivestats.com/google-search-statistics/|archive-date=February 4, 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.google.com/about/company/facts/locations/|title=Google locations|access-date=November 11, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20130815024220/https://www.google.com/about/company/facts/locations/|archive-date=August 15, 2013|url-status=live}}</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಲಾರೆನ್ಸ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಪೇಜ್‌ರವರು ಮಾರ್ಚ್ ೨೬, ೧೯೭೩ ರಂದು<ref>{{cite web|url=https://www.biography.com/people/larry-page-12103347|title=Larry Page|website=Biography|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209125605/https://www.biography.com/people/larry-page-12103347|archive-date=February 9, 2019|url-status=live}}</ref> [[:en:Michigan|ಮಿಚಿಗನ್‌ನ]] [[:en:Lansing|ಲ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಾಯಿ [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯಹೂದಿ]], ಅವರ ತಾಯಿಯ ಅಜ್ಜ ನಂತರ [[ಇಸ್ರೇಲ್|ಇಸ್ರೇಲ್‌ಗೆ]] [[ವಲಸೆ]] ಹೋದರು.<ref>{{Cite web|url=http://infolab.stanford.edu/~backrub/google.html|title=The Anatomy of a Large-Scale Hypertextual Web Search Engine|last1=Brin|first1=Sergey|author-link=Sergey Brin|last2=Page|first2=Lawrence|date=1998|publisher=Stanford University|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211173022/http://infolab.stanford.edu/~backrub/google.html|archive-date=February 11, 2012|access-date=May 15, 2013}}</ref> ಆದರೂ, ಪೇಜ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ [[ಜಾತ್ಯತೀತತೆ|ಜಾತ್ಯತೀತವಾಗಿತ್ತು]]. ಅವರ ತಂದೆ, ''ಕಾರ್ಲ್ ವಿಕ್ಟರ್ ಪೇಜ್ ಸೀನಿಯರ್'', [[:en:University of Michigan|ಮಿಚಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ]] [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ|ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ]] ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/googlespeakssecr0000lowe|url-access=registration|title=Google Speaks: Secrets of the World's Greatest Billionaire Entrepreneurs, Sergey Brin and Larry Page|last=Lowe|first=Janet|publisher=John Wiley & Sons|year=2009|isbn=978-0-470-50122-1|location=Hoboken, N.J.|page=[https://archive.org/details/googlespeakssecr0000lowe/page/22 22]|oclc=427903805}}</ref> [[ಬಿಬಿಸಿ|ಬಿಬಿಸಿಯ]] ವರದಿಗಾರರಾದ ವಿಲ್ ಸ್ಮಾಲೆ ಅವರನ್ನು ''[[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ|ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ]] ಪ್ರವರ್ತಕ'' ಎಂದು ಕರೆದರು.<ref>{{cite book|title=Sergey Brin, Larry Page, Eric Schmidt, and Google|url=https://archive.org/details/sergeybrinlarryp0000brez|last=Brezina|first=Corona|publisher=Rosen Publishing Group|year=2013|isbn=978-1448869114|edition=1st|location=New York|pages=[https://archive.org/details/sergeybrinlarryp0000brez/page/18 18]|lccn=2011039480}}</ref> ಪೇಜ್‌ರವರ ತಂದೆಯ ಅಜ್ಜಿಯರು [[:en:Protestant|ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್]] ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದವರು. ಪೇಜ್ ಅವರ ತಂದೆ [[:en:Michigan State University |ಮಿಚಿಗನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ]] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿ ಗ್ಲೋರಿಯಾ ಅದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯ<ref>{{cite magazine|title=The Story of Sergey Brin|url=http://www.momentmag.com/Exclusive/2007/2007-02/200702-BrinFeature.html|magazine=Moment magazine|volume=32|issue=1|access-date=May 15, 2013|author=Mark Malseed|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714111625/http://www.momentmag.com/Exclusive/2007/2007-02/200702-BrinFeature.html|archive-date=July 14, 2011|date=February 2007|url-status=dead}}</ref> [[:en:Lyman Briggs College|ಲೈಮನ್ ಬ್ರಿಗ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ]] [[:en:computer programming |ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಬೋಧಕರಾಗಿದ್ದರು. ಲ್ಯಾರಿ ಪೇಜ್‌ರವರು ಎಂಟು ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವರ ಪೋಷಕರು [[ವಿಚ್ಛೇದನ]] ಪಡೆದರು.<ref>{{cite news|title=Profile: The Google founders|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3666241.stm|access-date=May 15, 2013|work=BBC News|date=April 30, 2004|author=Will Smale|archive-url=https://web.archive.org/web/20040501015225/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3666241.stm|archive-date=May 1, 2004|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Alumni newsletter|url=http://www.lymanbriggs.msu.edu/alumni_donors/briggantine/Archived_Briggantines/LBC_ANews_No5_08_1979.pdf|access-date=May 16, 2014|page=2|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130503185937/http://lymanbriggs.msu.edu/alumni_donors/briggantine/Archived_Briggantines/LBC_ANews_No5_08_1979.pdf|archive-date=May 3, 2013}}</ref> ಆದರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿ ಗ್ಲೋರಿಯಾ ಮತ್ತು ಅವರ ತಂದೆಯ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪಾಲುದಾರರಾದ ಮತ್ತು ಎಂಎಸ್‌ಯು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದ ''ಜಾಯ್ಸ್ ವೈಲ್ಡೆಂಥಾಲ್'' ಅವರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಲ್ಯಾರಿ ಪೇಜ್‌ರವರು ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ, ಆರು ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವನ ತಂದೆ [[:en:Exidy Sorcerer|ಎಕ್ಸಿಡಿ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]] ಅನ್ನು ಮನೆಗೆ ತಂದರು. ಅದನ್ನು ಲ್ಯಾರಿಯವರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book |last=Isaacson |first=Walter |title=The innovators: how a group of hackers, geniuses and geeks created the digital revolution |url=https://archive.org/details/innovators0000isaa |date=2015 |publisher=Simon & Schuster Paperbacks |isbn=978-1-4767-0869-0 |edition=1. Simon & Schuster first hardcover |location=New York |publication-date=2014 |pages=[https://archive.org/details/innovators0000isaa/page/448 448]}}</ref> ಲ್ಯಾರಿ ಪೇಜ್‌ರವರು ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ ಮನೆಯನ್ನು "ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್|ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳು]], [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು [[:en: Popular Science|ಜನಪ್ರಿಯ ವಿಜ್ಞಾನ]] ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲಮಯವಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/larry-page-the-untold-story-2014-4|title=The Untold Story Of Larry Page's Incredible Comeback|first=Nicholas|last=Carlson|website=Business Insider|access-date=November 19, 2019|archive-date=December 6, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206015457/https://www.businessinsider.com/larry-page-the-untold-story-2014-4|url-status=live}}</ref> ಪೇಜ್‌ರವರು ತಮ್ಮ [[ಯೌವನ|ಯೌವನದಲ್ಲಿ]] ಓದುಗನಾಗಿದ್ದರು. ಹಾಗೂ ೨೦೧೩ ರ ಗೂಗಲ್ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ: ''"ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸುರಿಯಲು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆದಿದ್ದು ನನಗೆ ನೆನಪಿದೆ"''.<ref>{{cite web|author1=Larry Page|title=2013 Founders' Letter|url=https://investor.google.com/corporate/2013/founders-letter.html|website=Google Investor Relations|access-date=February 2, 2015|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202215024/https://investor.google.com/corporate/2013/founders-letter.html|archive-date=February 2, 2015|url-status=live}}</ref> ಲೇಖಕರಾದ ನಿಕೋಲಸ್ ಕಾರ್ಲ್ಸನ್ ಪ್ರಕಾರ, ಪೇಜ್ ಅವರ ಮನೆಯ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಅವರ ಪೋಷಕರ ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರಭಾವವು "ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಪೋಷಿಸಿತು" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite book|last=Scott|first={{nobr|Virginia A.}}|date=October 30, 2008|orig-year=First published in 2008|title=Google / Virginia Scott|series=Corporations That Changed the World|location=Westport, Connecticut; London|publisher=Greenwood Press|page=[https://archive.org/details/google0000scot/page/2 2]|isbn=978-0313351273|issn=1939-2486|lccn=2008030541|oclc=234146408|url=https://archive.org/details/google0000scot/page/2}}</ref> ಪೇಜ್ ಅವರು [[ವಾದ್ಯಸಂಗೀತ|ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು]] ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ [[ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ|ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು]] ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಪೋಷಕರು ಅವರನ್ನು [[:en:Michigan|ಮಿಚಿಗನ್‌ನ]] [[:en:Interlochen|ಇಂಟರ್ಲೊಚೆನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] [[:en:Interlochen Arts Camp|ಇಂಟರ್ಲೋಚೆನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್]] ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಬೇಸಿಗೆ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಪೇಜ್‌ರವರು ಆರು ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್|ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ಗಳತ್ತ]] ಆಕರ್ಷಿತರಾದನು. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವರು ತನ್ನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆಯಿಂದ ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ನಂತರ, "ಮೊದಲ ತಲೆಮಾರಿನ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದರು". ಅವರು "ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ [[:en:word processor|ವರ್ಡ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ನಿಂದ]] ನಿಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಗು" ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಪೇಜ್‌ರವರು ೨ ರಿಂದ ೭ (೧೯೭೫ ರಿಂದ ೧೯೭೯) ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ಮಿಚಿಗನ್‍ನ [[:en:Okemos|ಒಕೆಮೊಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ''ಒಕೆಮೋಸ್ [[:en:Montessori|ಮಾಂಟೆಸ್ಸರಿ]] ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ'' (ಈಗ ಮಾಂಟೆಸ್ಸರಿ ರಾಡ್ಮೂರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.) ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite book |last1=Brandt |first1=Richard L. |title=The Google Guys: Inside the Brilliant Minds of Google Founders Larry Page and Sergey Brin |date=2009 |publisher=Portfolio}}</ref> ನಂತರ, [[:en:East Lansing High School|ಈಸ್ಟ್ ಲ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‍ನಲ್ಲಿ]] ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ, ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಬೇಸಿಗೆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಿಚಿಗನ್‌ನ ಇಂಟರ್ಲೊಚೆನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[:en: Interlochen Center for the Arts|ಇಂಟರ್ಲೋಚೆನ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ದಿ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ಗೆ]] ಸೇರಿದರು.<ref>{{cite news |title=Google co-founders support Stanford's NYC bid |url=https://stanforddaily.com/2011/10/26/1051121/ |access-date=July 17, 2022 |agency=The Stanford Daily |publisher=The Stanford Daily Publishing Corporation |date=October 26, 2011 |archive-date=October 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020134232/https://stanforddaily.com/2011/10/26/1051121/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |last1=Green |first1=Sara |title=Larry Page |date=2014 |publisher=Bellwether Media |isbn=9781612119557 |page=19}}</ref> ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಕೊಳಲು]] ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವರು [[ಸ್ಯಾಕ್ಸೋಫೋನ್]] ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite book|last=Lowe|first=Janet|title=Google speaks: secrets of the world's greatest billionaire entrepreneurs, Sergey Brin and Larry Page|url=https://archive.org/details/googlespeakssecr0000lowe|url-access=registration| year= 2009| publisher= John Wiley & Sons|location=Hoboken, New Jersey|isbn=9780470398548}}</ref> ಪೇಜ್‌ರವರು ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ, [[:en:University of Michigan |ಮಿಚಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ]] ಗೌರವಗಳೊಂದಿಗೆ [[:en:computer engineering|ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಮೇಜರ್‌ನೊಂದಿಗೆ [[:en:Bachelor of Science|ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್]] ಮತ್ತು ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Stanford University|ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ]] [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ|ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ]] [[:en:Master of Science |ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್]] ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web|title=Larry Page |url=http://www.americarichest.com/larry-page/ |publisher=americarichest.com |access-date=June 18, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130605070812/http://www.americarichest.com/larry-page/ |archive-date=June 5, 2013 }}</ref> ಪೇಜ್‌ರವರು ಮಿಚಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, [[:en:Lego|ಲೆಗೊ]] ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ (ಅಕ್ಷರಶಃ [[:en:line plotter|ಲೈನ್ ಪ್ಲ್ಯಾಟರ್]]) ಮಾಡಿದ [[:en:inkjet printer|ಇಂಕ್‌ಜೆಟ್ ಪ್ರಿಂಟರ್]] ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. [[:en:ink cartridge|ಇಂಕ್‌ಜೆಟ್ ಕಾರ್ಟ್ರಿಡ್ಜ್‌ಗಳನ್ನು]] ಬಳಸಿಕೊಂಡು ದೊಡ್ಡ ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಅಗ್ಗವಾಗಿ ಮುದ್ರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ ನಂತರ- ಪೇಜ್‌ರವರು ಇಂಕ್ ಕಾರ್ಟ್ರಿಡ್ಜ್ ಅನ್ನು ರಿವರ್ಸ್-ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಪೇಜ್‌ರವರು [[:en:Eta Kappa Nu|ಎಟಾ ಕಪ್ಪಾ ನು]]<ref>{{cite web |title=HKN College Chapter Directory |url=http://www.hkn.org/admin/chapter.asp?ch=117 |publisher=[[Eta Kappa Nu]] |access-date=September 5, 2012 |archive-url=https://archive.today/20130415003601/http://www.hkn.org/admin/chapter.asp?ch=117 |archive-date=April 15, 2013 |url-status=live }}</ref> ಗೌರವ ಸೊಸೈಟಿಯ ಬೀಟಾ ಎಪ್ಸಿಲಾನ್ ಅಧ್ಯಾಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ, ಮಿಚಿಗನ್ ನ "[[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಮತ್ತು [[ನೀಲಿ]]" ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸೋಲಾರ್ ಕಾರ್ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|last=Helft|first=Miguel|date=November 18, 2014|title=How music education influenced Google CEO Larry Page|url=http://fortune.com/2014/11/18/larry-page-music-education/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150208082808/http://fortune.com/2014/11/18/larry-page-music-education/|archive-date=February 8, 2015|access-date=February 8, 2015|work=Fortune}}</ref> ಮಿಚಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ, ಶಾಲೆಯು ತನ್ನ ಬಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು [[:en:personal rapid-transit system|ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕ್ಷಿಪ್ರ-ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ]] ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಚಾಲಕರಹಿತ [[:en:monorail|ಮೊನೊರೈಲ್]] ಆಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ [[:en:synthesizer|ಸಂಶ್ಲೇಷಕವನ್ನು]] ನಿರ್ಮಿಸಲು [[ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸುವ ಕಂಪನಿಗಾಗಿ ಅವರು ವ್ಯವಹಾರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಹ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ==ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ== [[:en:Stanford University|ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ]], [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ|ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನದ]] ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಗೆ ಸೇರಿದ ನಂತರ, ಪೇಜ್‌ರವರು [[ಪ್ರಬಂಧ|ಪ್ರಬಂಧದ]] ವಿಷಯದ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿದ್ದರು ಮತ್ತು [[ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್|ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್‌ನ]] ಗಣಿತದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಯೋಚಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|title=The best advice I ever got|url=http://archive.fortune.com/galleries/2008/fortune/0804/gallery.bestadvice.fortune/2.html|website=Fortune|access-date=February 2, 2015|date=April 30, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20150112043148/http://archive.fortune.com/galleries/2008/fortune/0804/gallery.bestadvice.fortune/2.html|archive-date=January 12, 2015|url-status=live}}</ref> ಅದರ ಲಿಂಕ್ ರಚನೆಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ [[:en:graph|ಗ್ರಾಫ್]] ಆಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಾದ [[:en:Terry Winograd|ಟೆರ್ರಿ ವಿನೋಗ್ರಾಡ್‌ರವರು]] ಈ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು<ref>{{cite web|title=Google Faculty Summit 2009: Meet Google Founder Larry Page|url=https://www.youtube.com/watch?v=KUNqsYUVPQY|website=GoogleTechTalks on YouTube|access-date=February 2, 2015 |date=October 5, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20140311042501/http://www.youtube.com/watch?v=KUNqsYUVPQY|archive-date=March 11, 2014|url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ಪೇಜ್‌ರವರು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಇದು ಅವರು ಪಡೆದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಲಹೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[:en:telepresence|ಟೆಲಿಪ್ರೆಸೆನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[:en:self-driving cars|ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತ ಕಾರುಗಳ]] ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಲು ಅವರು ಯೋಚಿಸಿದರು.<ref>{{cite journal|last1=Brin|first1=Sergey|author-link1=Sergey Brin|last2=Page|author-link2=Larry Page|first2=Lawrence|title=Reprint of: The anatomy of a large-scale hypertextual web search engine|journal=Computer Networks|location=Amsterdam, Netherlands|publisher=Elsiver|date=December 17, 2012|volume=56|issue=18|pages=3825–3833|issn=1389-1286|doi=10.1016/j.comnet.2012.10.007 |s2cid=911040 |lccn=sn99047167|oclc=610365057 }}</ref> ಪೇಜ್‌ರವರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪುಟಕ್ಕೆ ಯಾವ ವೆಬ್‌ಪುಟಗಳು ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ಅಂತಹ ಬ್ಯಾಕ್ಲಿಂಕ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಆ ಪುಟಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಮಾಹಿತಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. [[:en:academic publishing|ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ]] [[ಉಲ್ಲೇಖ|ಉಲ್ಲೇಖಗಳ]] ಪಾತ್ರವೂ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite magazine|author1=John Battelle|title=The Birth of Google|url=https://www.wired.com/wired/archive/13.08/battelle.html?tw=wn_tophead_4|magazine=Wired|publisher=Condé Nast Digital|access-date=February 22, 2015|date=August 13, 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107160749/http://www.wired.com/wired/archive/13.08/battelle.html?tw=wn_tophead_4|archive-date=November 7, 2012|url-status=live}}</ref> ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಸೆರ್ಗೆ ಬ್ರಿನ್|ಸೆರ್ಗೆ ಬ್ರಿನ್‌ರವರು]] ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಪೇಜ್‌ರವರ ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜನೆಗೆ ಸೇರಲಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೆ "[[:en:BackRub|ಬ್ಯಾಕ್ರಬ್]]" ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಇತ್ತು. ಒಟ್ಟಾಗಿ, ಈ ಜೋಡಿಯು "ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ [[:en:Hypertextual |ಹೈಪರ್ಟೆಕ್ಚುಯಲ್]] ವೆಬ್ ಸರ್ಚ್ ಎಂಜಿನ್‌ನ ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ" ಎಂಬ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಬರೆದರು. ಇದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಡೌನ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಲಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ===ಸರ್ಚ್ ಇಂಜಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ=== ಬ್ಯಾಕ್‌ರಬ್‌ನ [[:en:web crawler |ವೆಬ್ ಕ್ರಾಲರ್]] ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಬ್ಯಾಕ್ ಲಿಂಕ್ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ [[ವೆಬ್]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಅಳತೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು, ಬ್ರಿನ್‌ರವರು ಮತ್ತು ಪೇಜ್‌ರವರು ಪೇಜ್‌ರ್ಯಾಂಕ್ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವವುಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾದ [[:en:search engine|ಸರ್ಚ್ ಎಂಜಿನ್]] ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು ಎಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡರು. ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ ಒಂದು ವೆಬ್ ಪುಟವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ [[:en:backlinks|ಬ್ಯಾಕ್‌ಲಿಂಕ್‌ಗಳ]] ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://backrub.c63.be/1997/backrub.htm Downloaded 11 – February 2009]. Backrub.c63.be. Retrieved May 29, 2011 {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130613155605/http://backrub.c63.be/1997/backrub.htm |date=June 13, 2013 }}</ref> ಲ್ಯಾರಿ ಪೇಜ್‌ರವರು ತಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ, ತಮ್ಮ [[ವಸತಿ]] ನಿಲಯದ ಕೋಣೆಯನ್ನು [[ಯಂತ್ರ]] ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಗ್ಗದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಿಂದ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಈಗ ಹೊಸ ಸರ್ಚ್ ಎಂಜಿನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನ ಬ್ರಾಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ [http://ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ]{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಬಳಸುವ ಸಾಧನವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|title=Enlightenment man|url=http://www.economist.com/node/12673407|newspaper=The Economist|publisher=The Economist Newspaper Limited|access-date=February 2, 2015|date=December 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20150123005321/http://www.economist.com/node/12673407|archive-date=January 23, 2015|url-status=live}}</ref> ಪೇಜ್ ಅವರ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಬ್ರಿನ್ ಅವರ ವಸತಿ ನಿಲಯದ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ವೆಬ್|ವೆಬ್‌ನಲ್ಲಿ]] ತಮ್ಮ ಹೊಸ ಹುಡುಕಾಟದ ಎಂಜಿನ್ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಅವರ ಯೋಜನೆಯ ತ್ವರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್‌ನ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಪೇಜ್‌ರವರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿನ್‌ರವರು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸರಳ ಹುಡುಕಾಟದ ಪುಟವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲು ಹಿಂದಿನ ಮೂಲವಾದ [[ಎಚ್‌ಟಿಎಮ್‌ಎಲ್ ಎಡಿಟರ್|ಎಚ್‌ಟಿಎಮ್‌ಎಲ್]] ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ, ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರವಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಏನನ್ನೂ ರಚಿಸಲು ವೆಬ್ ಪುಟ ಡೆವಲಪರ್ ಇರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite magazine |url = http://archive.wired.com/wired/archive/13.08/battelle.html?pg=2&topic=battelle&topic_set= |title = Wired 13.08: The Birth of Google |magazine = Wired |access-date = January 23, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150709201400/http://archive.wired.com/wired/archive/13.08/battelle.html?pg=2&topic=battelle&topic_set= |archive-date = July 9, 2015 |url-status=live |df = mdy-all |last1 = Battelle |first1 = John }}</ref> ಅನೇಕ ಬಳಕೆದಾರರ ಹುಡುಕಾಟಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಲು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಯಾವುದೇ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಭಾಗವನ್ನು ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ ಬಳಕೆದಾರರಲ್ಲಿ ಅವರ ಸರ್ಚ್ ಎಂಜಿನ್ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸಲು ಹೆಚ್ಚುವರಿ [http://ಸರ್ವರ್‌ ಸರ್ವರ್‌]{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವೆಬ್ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಗೂಗಲ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite book |last1=Vise |first1=David |author-link1=David A. Vise |last2=Malseed |first2=Mark |author-link2=Mark Malseed |title=The Google Story |date=2008 |publisher=Delacorte Press |isbn=9780385342728 |url=https://archive.org/details/isbn_9780385342728}}</ref> [[File: Larry Page.jpg|thumb|೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಲ್ಯಾರಿ ಪೇಜ್.]] ==ಗೂಗಲ್== ===೧೯೯೮–೨೦೦೦=== ====ಸ್ಥಾಪನೆ==== ಮಾರ್ಕ್ ಮಾಲ್ಸೀಡ್‌ರವರು ೨೦೦೩ ರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ: <blockquote>"ಬೋಧಕವರ್ಗದ ಸದಸ್ಯರು, ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಕೋರಿ, ಬ್ರಿನ್ ಮತ್ತು ಪೇಜ್‌ರವರು ಕೆಲವು ಸರ್ವರ್‌ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗ್ಯಾರೇಜ್ ಅನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಲು ಸಾಕಷ್ಟು [[:en:Menlo Park|ಮೆನ್ಲೊ ಪಾರ್ಕ್]] ಅನ್ನು ಸ್ಕ್ರ್ಯಾಪ್ ಮಾಡಿದರು. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ, [[:en:Sun Microsystems|ಸನ್ ಮೈಕ್ರೋಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ನ]] ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದ [[:en:Andy Bechtolsheim |ಆಂಡಿ ಬೆಕ್ಟೋಲ್ಶೈಮ್]] "ಗೂಗಲ್, ಇಂಕ್" ಗೆ $ ೧೦೦,೦೦೦ ಚೆಕ್ ಬರೆದರು. ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ, "ಗೂಗಲ್, ಇಂಕ್" ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಈ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಎರಡು ವಾರಗಳ ಕಾಲ, ಅವರು ಕಾಗದಪತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಯುವಕರಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ಠೇವಣಿ ಮಾಡಲು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಅವಕಾಶ ಇರಲಿಲ್ಲ."<ref>{{cite journal|last=Malseed|first=Mark|date=February 2007|title=The Story of Sergey Brin|journal=[[Moment Magazine]]|url=http://www.oldsite.momentmag.net/moment/issues/2007/02/200702-BrinFeature.html| archive-url= https://web.archive.org/web/20130121055147/http://www.oldsite.momentmag.net/moment/issues/2007/02/200702-BrinFeature.html| archive-date=January 21, 2013 }}</ref></blockquote> ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿನ್ ಮತ್ತು ಪೇಜ್‌ರವರು ಗೂಗಲ್, ಇಂಕ್ ಅನ್ನು "[[:en:Googol|ಗೂಗೋಲ್]]" ಎಂಬ ಆರಂಭಿಕ ಡೊಮೇನ್ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=https://about.google/|title=About|access-date=February 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209213207/https://about.google/|archive-date=February 9, 2019|url-status=live}}</ref> ಇದು ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ನೂರು ಶೂನ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web | url = https://www.google.com/corporate/execs.html#larry | title = Larry Page Profile | access-date = November 11, 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151009035203/https://www.google.com/about/company/facts/management#larry | archive-date = October 9, 2015 | url-status=live | df = mdy-all }}</ref> ಇದು ಸರ್ಚ್ ಇಂಜಿನ್ ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾರಂಭದ ನಂತರ, ಪೇಜ್‌ರವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಸಿಇಒ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಗೂಗಲ್‌ನ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಬ್ರಿನ್‌ರವರು ಗೂಗಲ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite news|author1=Samuel Gibbs|title=Google has 'outgrown' its 14-year-old mission statement, says Larry Page|url=https://www.theguardian.com/technology/2014/nov/03/larry-page-google-dont-be-evil-sergey-brin|access-date=February 2, 2015|work=The Guardian|date=November 3, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170326053031/https://www.theguardian.com/technology/2014/nov/03/larry-page-google-dont-be-evil-sergey-brin|archive-date=March 26, 2017|url-status=live}}</ref> ====ಆರಂಭಿಕ ನಿರ್ವಹಣಾ ಶೈಲಿ==== ಪೇಜ್‌ರವರು ಸಿಇಒ ಆಗಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿನ, ಗೂಗಲ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಯೋಜನಾ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಪೇಜ್‌ರವರ ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಗೂಗಲ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು [[ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌|ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನ]] ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ವರದಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web|author1=Nicholas Carlson|title=The Untold Story Of Larry Page's Incredible Comeback|url=http://www.businessinsider.com/larry-page-the-untold-story-2014-4?page=2|website=Business Insider|publisher=Business Insider, Inc|access-date=February 2, 2015|date=April 24, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202215052/http://www.businessinsider.com/larry-page-the-untold-story-2014-4?page=2|archive-date=February 2, 2015|url-status=live}}</ref> ನಂತರ, ಅವರು ನೇರವಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಸೀಮಿತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನದಿಂದಾಗಿ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳಲ್ಲದವರು ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಅವರು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪೇಜ್‌ರವರು ವಿವರಿಸಿದರು. ಪೇಜ್‌ರವರು ತಮ್ಮ ತಂಡಕ್ಕೆ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿ ಬಳಸಲು ತನ್ನ ನಿರ್ವಹಣಾ ತತ್ವಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ: * ನಿಯೋಜಿಸಬೇಡಿ: ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಸಲು ನಿಮ್ಮಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಿ. * ನೀವು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸದಿದ್ದರೆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡ ಬರಬೇಡಿ. ನೀವು ಬೇರೆ ಏನನ್ನಾದರೂ ಮಾಡಲು ಹೋದಾಗ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಜನರು ಪರಸ್ಪರ ಮಾತನಾಡಲಿ. * [[ಅಧಿಕಾರಿ|ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಬೇಡಿ]]. * ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತ ವಿಚಾರಗಳು ಮುಖ್ಯ. ಯಾರಾದರೂ ಕಿರಿಯರು ಎಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರು ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಲ್ಲ ಎಂದು ಅರ್ಥವಲ್ಲ. * ನೀವು ಮಾಡಬಹುದಾದ ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸವೆಂದರೆ, "ಇಲ್ಲ. ಅವಧಿ." ನೀವು ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ನೀವು ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು. ===೨೦೦೧–೨೦೧೧=== [[File:Schmidt-Brin-Page-20080520.jpg|thumb| ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Eric Schmidt|ಎರಿಕ್ ಸ್ಮಿತ್]], [[ಸೆರ್ಗೆ ಬ್ರಿನ್]] ಮತ್ತು ಲ್ಯಾರಿ ಪೇಜ್.]] ====ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು==== [[ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿ|ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿಯ]] ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಮುಖ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಾದ [[:en:Kleiner Perkins|ಕ್ಲೈನರ್ ಪರ್ಕಿನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[:en:Sequoia Capital|ಸಿಕ್ವೊಯಾ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್]] ಗೂಗಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೫೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪುವ ಮೊದಲು, ಅವರು ಸಿಇಒ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಯುವಂತೆ ಪೇಜ್‌ರವರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಭವಿ ನಾಯಕರು "ವಿಶ್ವ ದರ್ಜೆಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ತಂಡವನ್ನು" ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite web |url=https://www.google.com/about/company/facts/management/#section-board |title=Management team – Company|access-date=September 28, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121230160111/http://www.google.com/about/company/facts/management/#section-board |archive-date=December 30, 2012 |url-status=live }}</ref> [[ಸ್ಟೀವ್ ಜಾಬ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಇಂಟೆಲ್‌ನ [[:en:Andrew Grove|ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಗ್ರೋವ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಿಇಒಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ನಂತರ ಪೇಜ್‌ರವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಒಪ್ಪಿದರು. ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಗೂಗಲ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ [[:en:Eric Schmidt|ಎರಿಕ್ ಸ್ಮಿತ್‌ರವರು]], ಅದೇ ವರ್ಷದ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೂಗಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದೇ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಲು [[:en:Novell|ನೊವೆಲ್‌ನ]] ಸಿಇಒ ಆಗಿ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ಣ ಸಮಯದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೊರೆದರು ಮತ್ತು ಪೇಜ್‌ರವರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿದರು. ====ಗೂಗಲ್ ಸಿಇಒ ಸ್ಥಾನದ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕಾರ==== ಜನವರಿ ೨೦೧೧ ರ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ನಂತರ, ಪೇಜ್‌ರವರು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ೪, ೨೦೧೧ ರಂದು ಗೂಗಲ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಾದರು. ಆದರೆ, ಸ್ಮಿತ್‌ರವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಲು ಕೆಳಗಿಳಿದರು. ಈ ವೇಳೆಗೆ, ಗೂಗಲ್ $೧೮೦ ಬಿಲಿಯನ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳೀಕರಣ ಮತ್ತು ೨೪,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704881304576094340081291776?mod=googlenews_wsj | title=Google's Page to Replace Schmidt as CEO | work=The Wall Street Journal | first=Amir | last=Efrati | date=January 21, 2011 | access-date=August 8, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170816061610/https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704881304576094340081291776?mod=googlenews_wsj | archive-date=August 16, 2017 | url-status=live | df=mdy-all }}</ref> ವರದಿಗಾರ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ನಿಸೆನ್ ಅವರು ಗೂಗಲ್‌ನ ಸಿಇಒ ಆಗಿ ಪೇಜ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ನೇಮಕದ ಹಿಂದಿನ ದಶಕವನ್ನು ಪೇಜ್ ಅವರ "ಕಳೆದುಹೋದ ದಶಕ" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು.<ref>[http://www.maintour.com/meritbadge/american_business.htm American Business BSA Merit Badge Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906031557/http://www.maintour.com/meritbadge/american_business.htm |date=September 6, 2015 }}, June 22, 2015.</ref> ಅವರು [[ಉತ್ಪನ್ನ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಗೂಗಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರೂ, ಅವರು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿದರು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|author1=Max Nisen|title=Larry Page's lost decade was the best thing to ever happen to Google|url=http://qz.com/202710/larry-pages-lost-decade-was-the-best-thing-to-ever-happen-to-google/|access-date=February 6, 2015|work=Quartz|date=April 25, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202103627/http://qz.com/202710/larry-pages-lost-decade-was-the-best-thing-to-ever-happen-to-google/|archive-date=February 2, 2015|url-status=live}}</ref> ಸ್ಮಿತ್‌ರವರು ಜನವರಿ ೨೦, ೨೦೧೧ ರಂದು ಸಿಇಒ ಆಗಿ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. [[ಟ್ವಿಟ್ಟರ್|ಟ್ವಿಟರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ಈ ರೀತಿ ಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಿದರು: ''"ವಯಸ್ಕರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ"''.<ref>{{cite tweet|number=28196946376130560|user=ericschmidt|title=Day-to-day adult supervision no longer needed! http://goo.gl/zC89p|date=January 20, 2011}}</ref> ===೨೦೧೧–೨೦೧೩=== ಗೂಗಲ್‌ನ ಹೊಸ ಸಿಇಒ ಆಗಿ, ಪೇಜ್ ಅವರ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ತಂಡಗಳ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಸಹಯೋಗ, ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಏಕತೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|author1=Owen Thomas|title=There's A Pretty Big Tension in How Larry Page Is Running Google|url=http://www.businessinsider.com/how-larry-page-is-running-google-2013-3?IR=T|website=Business Insider|publisher=Business Insider Inc|access-date=February 1, 2015|date=March 14, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120174356/http://www.businessinsider.com/how-larry-page-is-running-google-2013-3?IR=T|archive-date=January 20, 2015|url-status=live}}</ref> ನಂತರ, ಪೇಜ್ ಅವರು ಮಾಧ್ಯಮವಾದ "''ಎಲ್-ಟೀಮ್''" ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಗುಂಪನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಇದು ಹಿರಿಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಗುಂಪಾಗಿದ್ದು. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಅವರು ಕಂಪನಿಯ ಹಿರಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮರುಸಂಘಟಿಸಿದರು. [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌]], [[:en:AdWords|ಆಡ್ ವರ್ಡ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[:en:Google Search|ಗೂಗಲ್ ಸರ್ಚ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಗೂಗಲ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪನ್ನ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಇಒ ತರಹದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರನ್ನು ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರು. ====ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೋಢೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ==== ಗೂಗಲ್‌ನ ಕನಿಷ್ಠ ೭೦ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೩ ರ ವೇಳೆಗೆ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಗೂಗಲ್ ಸರ್ಚ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ವಿನ್ಯಾಸಕರಾಗಿದ್ದ ''ಜಾನ್ ವೈಲಿ'', ಜನವರಿ ೨೦೧೩ ರ [[:en: Wired|ವೈರ್ಡ್]] ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಪೇಜ್‌ರವರ "ಮೂನ್ ಶಾಟ್‌ಗಳು" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದನ್ನು ಆಧರಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|author1=Urs Hölzle|title=A second spring of cleaning|url=http://googleblog.blogspot.se/2013/03/a-second-spring-of-cleaning.html|website=Official Google Blog|access-date=February 3, 2015|date=March 13, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150202103403/http://googleblog.blogspot.se/2013/03/a-second-spring-of-cleaning.html|archive-date=February 2, 2015|url-status=live}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ೪, ೨೦೧೧ ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪೇಜ್‌ರವರ ಮರುವಿನ್ಯಾಸದ ಕೂಲಂಕುಷ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಸಂಕೇತನಾಮವನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite web|author1=Dieter Bohn, Ellis Hamburger|title=Redesigning Google: how Larry Page engineered a beautiful revolution|url=https://www.theverge.com/2013/1/24/3904134/google-redesign-how-larry-page-engineered-beautiful-revolution|website=The Verge|publisher=[[Vox Media, Inc]]|access-date=February 1, 2015|date=January 24, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203001709/http://www.theverge.com/2013/1/24/3904134/google-redesign-how-larry-page-engineered-beautiful-revolution|archive-date=February 3, 2015|url-status=live}}</ref> "ಕನ್ನ" ಎಂಬ ಉಪಕ್ರಮವು ಈ ಹಿಂದೆ ಗೂಗಲ್‌ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಏಕರೂಪದ ವಿನ್ಯಾಸ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಆದರೆ, ಕಂಪನಿಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಂಡಕ್ಕೆ ಅಂತಹ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite magazine|author1=Steven Levy|title=Google's Larry Page on Why Moon Shots Matter|url=https://www.wired.com/2013/01/ff-qa-larry-page/all/|magazine=Wired|access-date=February 1, 2015|date=January 17, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150201055806/http://www.wired.com/2013/01/ff-qa-larry-page/all/|archive-date=February 1, 2015|url-status=live}}</ref> "ಕೆನಡಿ" ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ [[ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್ (ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ)|ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್]] ಬಳಕೆದಾರರ ಅನುಭವದ ಹಿರಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಮ್ಯಾಟಿಯಾಸ್ ಡುವಾರ್ಟೆ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ "ಗೂಗಲ್ ವಿನ್ಯಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಭಾವೋದ್ರಿಕ್ತವಾಗಿ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು. ಗೂಗಲ್‌ನ "ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ದೃಷ್ಟಿ" ಹೇಗಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಅವರ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಪೇಜ್‌ರವರು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]] ಮೂಲದ ಗೂಗಲ್ ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಲ್ಯಾಬ್ ವಿನ್ಯಾಸ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಲು ಮುಂದಾದರು. ====ಸ್ವಾಧೀನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು==== ಗೂಗಲ್‌ಗಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ, [[:en:business acquisition|ವ್ಯವಹಾರ ಸ್ವಾಧೀನವು]] ಆರಂಭಿಕ ಅರ್ಹತೆಯಾಗಿ ಟೂತ್ ಬ್ರಷ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣವಾಗಿದೆಯೇ ಎಂದು ಪೇಜ್‌ರವರು ಕೇಳಿದರು.<ref>{{cite web |url = http://www.inc.com/larry-kim/how-google-s-ceo-only-buys-companies-that-pass-his-crazy-toothbrush-test.html |title = Why Google's Larry Page Only Buys Companies That Pass His Crazy Toothbrush Test |website = Inc.com |date = August 28, 2014 |access-date = February 8, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150208082135/http://www.inc.com/larry-kim/how-google-s-ceo-only-buys-companies-that-pass-his-crazy-toothbrush-test.html |archive-date = February 8, 2015 |url-status=live |df = mdy-all }}</ref> "ಇದು ನೀವು ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಬಾರಿ ಬಳಸುವ ವಿಷಯವೇ, ಮತ್ತು ಇದು ನಿಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆಯೇ?" ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದರು.<ref> {{cite web |url = https://dealbook.nytimes.com/2014/08/17/in-silicon-valley-mergers-must-meet-the-toothbrush-test/?_php=true&_type=blogs&_r=1 |title = In Silicon Valley, Mergers Must Meet the Toothbrush Test |author = David Gelles |work = The New York Times |date = August 18, 2014 |access-date = March 5, 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181106195854/https://dealbook.nytimes.com/2014/08/17/in-silicon-valley-mergers-must-meet-the-toothbrush-test/?_php=true&_type=blogs&_r=1 |archive-date = November 6, 2018 |url-status=live |df = mdy-all }} </ref>< ಈ ವಿಧಾನವು ಲಾಭದಾಯಕತೆಗಿಂತ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಅವಧಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭಕ್ಕಿಂತ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನು ವ್ಯವಹಾರ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/larry-page-toothbrush-test-google-acquisitions-2014-8?IR=T |title=Larry Page Toothbrush Test Google Acquisitions – Business Insider |date=August 18, 2014 |work=Business Insider |access-date=February 8, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150208082519/http://www.businessinsider.com/larry-page-toothbrush-test-google-acquisitions-2014-8?IR=T |archive-date=February 8, 2015 |url-status=live }}</ref> ಪೇಜ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಫೇಸ್ಬುಕ್|ಫೇಸ್ಬುಕ್‌ನ]] ಪ್ರಭಾವವು ವೇಗವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಅವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೨೦೧೧ ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೂಗಲ್‌ನ ಸ್ವಂತ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ [[:en:Google+|ಗೂಗಲ್ +]] ನೊಂದಿಗೆ ತೀವ್ರ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು. ಹಲವಾರು ವಿಳಂಬಗಳ ನಂತರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಅನ್ನು ಬಹಳ ಸೀಮಿತ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಗೂಗಲ್‌ನ ಅಂದಿನ ಹಿರಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[:en:Vic Gundotra|ವಿಕ್ ಗುಂಡೋತ್ರ]] ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |author=Ben Parr |title=Google Launches Google+ To Battle Facebook [PICS] |url=http://mashable.com/2011/06/28/google-plus/ |website=Mashable |access-date=February 2, 2015 |date=June 28, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150211011327/http://mashable.com/2011/06/28/google-plus/ |archive-date=February 11, 2015 |url-status=live }}</ref> ===೨೦೧೩–೨೦೧೫=== ಜನವರಿ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಪೇಜ್‌ರವರು [[:en:Wired|ವೈರ್ಡ್‌ಗೆ]] ನೀಡಿದ ಅಪರೂಪದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಬರಹಗಾರರಾದ ಸ್ಟೀವನ್ ಲೆವಿ ಪೇಜ್ ಅವರ "೧೦ ಎಕ್ಸ್" ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ಗೂಗಲ್ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಅದರ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಕನಿಷ್ಠ ೧೦ ಪಟ್ಟು ಉತ್ತಮವಾದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ [[:en:blurb|ಬ್ಲರ್ಬ್‌ನಲ್ಲಿ]] ರಚಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ ಎಂಬ ವರದಿ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite web |author=Shara Tibken |title=Google's Page: We should be building great things that don't exist |url=https://www.cnet.com/news/googles-page-we-should-be-building-great-things-that-dont-exist/ |publisher=CNET |access-date=February 1, 2015 |date=May 15, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150120173341/http://www.cnet.com/news/googles-page-we-should-be-building-great-things-that-dont-exist/ |archive-date=January 20, 2015 |url-status=live }}</ref> [[:en:Google X|ಗೂಗಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ನ]] ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ [[:en:Astro Teller|ಆಸ್ಟ್ರೋ ಟೆಲ್ಲರ್]], "೧೦ ಎಕ್ಸ್ " ಅವರು ಯಾರೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಲೆವಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಪೇಜ್ ಅವರ ಗಮನವು "ಮುಂದಿನ ೧೦ ಎಕ್ಸ್ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ".<ref>{{cite magazine |url = https://www.wired.com/gadgetlab/2013/05/google-io-2013-liveblog/#50512764920 |title = Liveblog: Get the Latest Updates From Google I/O 2013 |magazine = WIRED |access-date = March 8, 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140221070752/http://www.wired.com/gadgetlab/2013/05/google-io-2013-liveblog#50512764920 |archive-date = February 21, 2014 |url-status=live |df = mdy-all |last1 = Honan |first1 = Mat }}</ref> ಲೆವಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಪೇಜ್‌ರವರು [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌]] ಮತ್ತು [[ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್ (ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ)|ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್‌ನ]] ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರದ "ಹುಚ್ಚು" ಆಲೋಚನೆಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು. ===೨೦೧೯=== ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩, ೨೦೧೯ ರಂದು, ಲ್ಯಾರಿ ಪೇಜ್ ಅವರು ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್ ಸಿಇಒ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಯುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಗೂಗಲ್ ಸಿಇಒ [[ಸುಂದರ್ ಪಿಚೈ]] ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿದರು. ಪಿಚೈ ಅವರು ಗೂಗಲ್ ಸಿಇಒ ಆಗಿಯೂ ಮುಂದುವರಿದರು. ಪೇಜ್‌ರವರು ಮತ್ತು ಗೂಗಲ್‌ನ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರದ [[ಸೆರ್ಗೆ ಬ್ರಿನ್]] ಜಂಟಿ ಬ್ಲಾಗ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು: "ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್ ಈಗ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಗೂಗಲ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಬೆಟ್ಸ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ನಮ್ಮ ನಿರ್ವಹಣಾ ರಚನೆಯನ್ನು ಸರಳೀಕರಿಸಲು ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಮಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/12/03/larry-page-steps-down-as-ceo-of-alphabet.html|title=Larry Page steps down as CEO of Alphabet, Sundar Pichai to take over|first=Lauren|last=Feiner|date=December 3, 2019|website=CNBC|access-date=December 3, 2019|archive-date=August 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200824015937/https://www.cnbc.com/2019/12/03/larry-page-steps-down-as-ceo-of-alphabet.html|url-status=live}}</ref> ಕಂಪನಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವಿದೆ ಎಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸಿದಾಗ ನಾವು ಎಂದಿಗೂ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್ ಮತ್ತು ಗೂಗಲ್‌ಗೆ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಇಬ್ಬರು ಸಿಇಒಗಳು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ". ==ಇತರ ಆಸಕ್ತಿಗಳು== ಪೇಜ್‌ರವರು ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತನಾದ ಬಿಲಿಯನೇರ್ [[:en:Elon Musk|ಎಲೋನ್ ಮಸ್ಕ್]] ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[:en:Tesla Motors|ಟೆಸ್ಲಾ ಮೋಟಾರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಹೂಡಿಕೆದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[:en:renewable energy|ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ<ref>{{Cite web|url=https://venturebeat.com/2007/06/18/google-backs-electric-vehicles-with-10m/|title=Google backs electric vehicles with $10M|date=June 19, 2007|website=VentureBeat|language=en-US|access-date=October 14, 2019|archive-date=October 14, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014121900/https://venturebeat.com/2007/06/18/google-backs-electric-vehicles-with-10m/|url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ಗೂಗಲ್‌ನ ಲೋಕೋಪಕಾರಿ ಅಂಗವಾದ [[:en:Google.org|ಗೂಗಲ್.ಒಆರ್‌ಜಿ]] ಸಹಾಯದಿಂದ, [[:en:plug-in hybrid|ಪ್ಲಗ್-ಇನ್ ಹೈಬ್ರಿಡ್]] ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪರ್ಯಾಯ ಇಂಧನ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.siliconbeat.com/entries/2006/06/01/tesla_motors_new_electric_sportscar_company_raises_40m_from_google_guys_others.html|title=SiliconBeat: Tesla Motors, new electric sportscar company, raises $40M from Google guys, others|work=siliconbeat.com|access-date=April 25, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070428145446/http://www.siliconbeat.com/entries/2006/06/01/tesla_motors_new_electric_sportscar_company_raises_40m_from_google_guys_others.html|archive-date=April 28, 2007|url-status=dead}}</ref> ಅವರು ಓಪನರ್ ಮತ್ತು [[:en:Kitty Hawk|ಕಿಟ್ಟಿ ಹಾಕ್]] ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಬೆಂಬಲಿಗರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite journal|last1=Bjerkan|first1=Kristin Ystmark|last2=Nørbech|first2=Tom E.|last3=Nordtømme|first3=Marianne Elvsaas|date=March 1, 2016|title=Incentives for promoting Battery Electric Vehicle (BEV) adoption in Norway|journal=Transportation Research Part D: Transport and Environment|volume=43|pages=169–180|doi=10.1016/j.trd.2015.12.002|issn=1361-9209|doi-access=free}}</ref> ಗ್ರಾಹಕರ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ವೈಮಾನಿಕ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕಂಪನಿಯು ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಕಾರಣ ಇದನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Boeing|ಬೋಯಿಂಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ]] [[:en:Wisk Aero|ವಿಸ್ಕ್ ಏರೋ]] ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=https://www.opener.aero/press/opener-announces-silicon-valley-luminary-backing/|title=Opener Announces Silicon Valley Luminary Backing|work=opener.aero|access-date=August 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724072815/https://www.opener.aero/press/opener-announces-silicon-valley-luminary-backing/|archive-date=July 24, 2018|url-status=live}}</ref> ಸುಧಾರಿತ ಬುದ್ಧಿವಂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ([[:en:Peter Diamandis' book|ಪೀಟರ್ ಡಯಾಮಂಡಿಸ್ ಅವರ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ]] ವಿವರಿಸಿದಂತೆ), ಜನರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು, ಕೆಲಸದ ವಾರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಸಂಭಾವ್ಯ ಹಾನಿಕಾರಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಸುಧಾರಿತ ಡಿಜಿಟಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಪೇಜ್‌ರವರು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>Larry Page, [[Sergey Brin]] and [[Vinod Khosla]] [https://www.youtube.com/watch?v=Wdnp_7atZ0M discuss their views on the societal impact of technology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020184538/http://www.youtube.com/watch?v=Wdnp_7atZ0M |date=October 20, 2014 }} (July 3, 2014). The audience is composed of the CEOs of the portfolio companies of ''[[Khosla Ventures]]''.</ref><ref>[http://www.ft.com/intl/cms/s/2/3173f19e-5fbc-11e4-8c27-00144feabdc0.html FT interview with Google co-founder and CEO Larry Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141102092448/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/3173f19e-5fbc-11e4-8c27-00144feabdc0.html |date=November 2, 2014 }} (October 31, 2014), ''[[Financial Times]]''</ref> ಪೇಜ್‌ರವರು [[:en:Singularity University|ಏಕವಚನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ಮಾನವತಾವಾದಿ ಚಿಂತಕರ ಚಾವಡಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/06/13/business/13sing.html|title=Merely Human? That's So Yesterday|author=Ashlee Vance|author-link=Ashlee Vance|date=June 13, 2010|work=The New York Times|access-date=February 25, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209225625/http://www.nytimes.com/2010/06/13/business/13sing.html|archive-date=February 9, 2017|url-status=live}}</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ೨೦೦೦ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಪೇಜ್‌ರವರು [[ಅಮೆರಿಕಾ|ಅಮೆರಿಕಾದ]] ವ್ಯಾಪಾರ ನಾಯಕಿ ಮತ್ತು [[:en:Yahoo!|ಯಾಹೂ!]]ನ ಮಾಜಿ ಸಿಇಒ [[:en:Marissa Mayer|ಮರಿಸ್ಸಾ ಮೇಯರ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಡೇಟಿಂಗ್ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೂಗಲ್ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/theobserver/2013/aug/31/observer-profile-sergey-brin-google-guru |title=Sergey Brin: the Google guru's search for love |work=[[The Guardian]] |date=August 31, 2013 |last=Rushe |first=Dominic |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818012707/https://www.theguardian.com/theobserver/2013/aug/31/observer-profile-sergey-brin-google-guru |archive-date=August 18, 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2018/10/25/technology/google-sexual-harassment-andy-rubin.html |title=How Google Protected Andy Rubin, the 'Father of Android' |work=[[The New York Times]] |date=October 25, 2018 |first1=Daisuke |last1=Wakabayashi |first2=Katie |last2=Benner |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903113809/https://www.nytimes.com/2018/10/25/technology/google-sexual-harassment-andy-rubin.html |archive-date=September 3, 2022 |url-status=live}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೮, ೨೦೦೫ ರಂದು, ''ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನ'' ಮಾಜಿ ಕ್ಯುರೇಟರ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಆರ್ಟ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಕಲಾತ್ಮಕ [[:en:polymath |ಪಾಲಿಮಾತ್]] [[:en:Pedro Joseph de Lemos|ಪೆಡ್ರೊ ಜೋಸೆಫ್ ಡಿ ಲೆಮೋಸ್]] ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ]] [[:en:Palo Alto|ಪಾಲೊ ಆಲ್ಟೊದಲ್ಲಿ]] ೯,೦೦೦ ಚದರ ಅಡಿ (೮೪೦ ಮೀ.) [[:en:Spanish Colonial Revival architecture|ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ವಸಾಹತು ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] ಮನೆಯನ್ನು ಪೇಜ್‌ರವರು ಖರೀದಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=https://www.paloaltoonline.com/news_features/real_estate/fall2003/interesting.php|title=Fall Real Estate 2003 – Palo Alto Online -|work=paloaltoonline.com|access-date=September 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314065737/http://www.paloaltoonline.com/news_features/real_estate/fall2003/interesting.php|archive-date=March 14, 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://gawker.com/5032163/larry-pages-7-million-manse |title=Larry Page's $7 million manse |author=Jackson West |work=Gawker |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150208060525/https://gawker.com/5032163/larry-pages-7-million-manse |archive-date=February 8, 2015 }}</ref> ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ [[:en:stucco |ಸ್ಟಕ್ಕೊ]] ಕಮಾನು ಮಾರ್ಗವು [[:en:driveway|ಡ್ರೈವ್ ವೇಯನ್ನು]] ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಮನೆ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಸ್ಟಕ್ಕೊ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.cawarchitects.com/content.php?id=WAO&ct=HS|title=Cody Anderson Wasney Architects – Waverley Oaks (Hacienda De Lemos)|work=cawarchitects.com|access-date=February 8, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150220062452/http://www.cawarchitects.com/content.php?id=WAO&ct=HS|archive-date=February 20, 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.paloaltoonline.com/weekly/morgue/real_estate/1999_Feb_5.HOME05.html|title=Persevering to preserve the past|work=paloaltoonline.com|access-date=September 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160802110003/http://www.paloaltoonline.com/weekly/morgue/real_estate/1999_Feb_5.HOME05.html|archive-date=August 2, 2016|url-status=live}}</ref> ಜೊತೆಗೆ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ [[:en:Arts and Crafts movement|ಆರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಫ್ಟ್ಸ್ ಚಲನೆ]] ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಟೈಲ್ ಅನ್ನು ಸ್ಪೇನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಡಿ ಲೆಮೋಸ್ ಕುಟುಂಬದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹೋಲುವಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.pastheritage.org/Articles/deLemos.html|title=Hacienda de Lemos|work=pastheritage.org|access-date=February 8, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150208071420/http://www.pastheritage.org/Articles/deLemos.html|archive-date=February 8, 2015|url-status=live}}</ref> [[:en:Pedro de Lemos House|ಪೆಡ್ರೊ ಡಿ ಲೆಮೋಸ್ ಹೌಸ್]] ಅನ್ನು ೧೯೩೧ ಮತ್ತು ೧೯೪೧ ರ ನಡುವೆ ಡಿ ಲೆಮೋಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೋಂದಣಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.<ref>{{cite web|url=https://npgallery.nps.gov/NRHP/GetAsset/NRHP/80000863_text|title=National Register of Historic Places Inventory/Nomination: Pedro de Lemos House|publisher=[[National Park Service]]|author=|date=|accessdate=October 18, 2023|archive-date=December 1, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201182638/https://npgallery.nps.gov/NRHP/GetAsset/NRHP/80000863_text|url-status=live}} With {{NRHP url|id=80000863|photos=y|title=accompanying pictures}}</ref> ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಪೇಜ್‌ರವರು [[:en:Richard Branson|ರಿಚರ್ಡ್ ಬ್ರಾನ್ಸನ್]] ಒಡೆತನದ [[ಕೆರಿಬಿಯನ್]] ದ್ವೀಪವಾದ [[:en: Necker Island|ನೆಕರ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ]] ''ಲುಸಿಂಡಾ ಸೌತ್ವರ್ತ್'' ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>{{cite news|last1=Woman|first1=Urban|date=October 21, 2020|title=All You Need To Know About Lucinda Southworth|newspaper=Urban Woman Magazine|url=https://urbanwomanmag.com/lucinda-southworth/|access-date=April 18, 2021|archive-date=April 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418221922/https://urbanwomanmag.com/lucinda-southworth/|url-status=live}}</ref> ಸೌತ್ವರ್ತ್ ಅವರು ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ನಟಿ ಮತ್ತು ರೂಪದರ್ಶಿ [[:en:Carrie Southworth|ಕ್ಯಾರಿ ಸೌತ್ವರ್ತ್]] ಅವರ ಸಹೋದರಿ. ಪೇಜ್‌ರವರು ಮತ್ತು ಸೌತ್ವರ್ತ್ ಇವರಿಬ್ಬರು ೨೦೦೯ ಮತ್ತು ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|author=Ryan Tate|date=November 6, 2009|title=Another Google Heir Is Born|url=http://www.businessinsider.com/import/another-google-heir-is-born-2009-11|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130531001927/http://www.businessinsider.com/import/another-google-heir-is-born-2009-11|archive-date=May 31, 2013|access-date=May 15, 2013|work=Business Insider|publisher=Business Insider, Inc}}</ref><ref>{{cite news|title=Larry Page Fast Facts|publisher=CNN|url=http://edition.cnn.com/2013/04/08/us/larry-page-fast-facts|url-status=live|access-date=June 23, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130703030058/http://edition.cnn.com/2013/04/08/us/larry-page-fast-facts|archive-date=July 3, 2013}}</ref> ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಪೇಜ್‌ರವರು ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ [[:en:ecohouse|ಇಕೋಹೌಸ್‌ಗೆ]] ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು [[:en:Palo Alto|ಪಾಲೊ ಆಲ್ಟೊದಲ್ಲಿನ]] ಅವರ ಮನೆಯ ಪಕ್ಕದ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕೆಡವಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮರುಬಳಕೆಗಾಗಿ ದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://gawker.com/5184208/googles-larry-page-goes-on-eco-friendly-construction-rampage |title=Google's Larry Page Goes on Eco-Friendly Construction Rampage |author=Owen Thomas |work=Gawker |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150208071422/https://gawker.com/5184208/googles-larry-page-goes-on-eco-friendly-construction-rampage |archive-date=February 8, 2015 }}</ref> ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು "ಪರಿಸರದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು" ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://blog.sfgate.com/ontheblock/2009/03/20/larry-page-to-build-new-eco-friendly-house-in-palo-alto/|title=Larry Page to Build New 'Eco-Friendly' House in Palo Alto|work=On The Block|access-date=February 8, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150208073653/http://blog.sfgate.com/ontheblock/2009/03/20/larry-page-to-build-new-eco-friendly-house-in-palo-alto/|archive-date=February 8, 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mercurynews.com/topstories/ci_12041314|title=Google's Larry Page building eco-friendly compound in Palo Alto|work=San Jose Mercury News|date=March 31, 2009|access-date=February 8, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150208071629/http://www.mercurynews.com/topstories/ci_12041314|archive-date=February 8, 2015|url-status=live}}</ref> ಕಳಪೆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವು ಮರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕಡಿಮೆ ನೀರನ್ನು ಬಳಸುವ ಇತರ ಮರಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಪೇಜ್‌ರವರು [[:en:arborist|ಆರ್ಬೋರಿಸ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ]] ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web|url=https://www.paloaltoonline.com/print/story/2009/03/20/google-exec-plans-6000-square-foot-home|title=Google exec plans 6,000-square-foot home|work=paloaltoonline.com|date=March 20, 2009 |access-date=September 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912193535/https://www.paloaltoonline.com/print/story/2009/03/20/google-exec-plans-6000-square-foot-home|archive-date=September 12, 2017|url-status=live}}</ref> ಪೇಜ್‌ರವರು ಗ್ರೀನ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ವಿಒಸಿ ಇಲ್ಲದ ([[:en:volatile organic compound|ಬಾಷ್ಪಶೀಲ ಸಾವಯವ ಸಂಯುಕ್ತ]]) ವಸ್ತುಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಮತ್ತು [[:en:solar panels|ಸೌರ ಫಲಕಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುವ ಛಾವಣಿ ಉದ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=https://www.paloaltoonline.com/print/story/2009/03/20/google-exec-plans-6000-square-foot-home|title=Google exec plans 6,000-square-foot home|work=paloaltoonline.com|date=March 20, 2009 |access-date=September 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912193535/https://www.paloaltoonline.com/print/story/2009/03/20/google-exec-plans-6000-square-foot-home|archive-date=September 12, 2017|url-status=live}}</ref> ಮನೆಯ ಹೊರಭಾಗವು ಸತುವಿನ ಕ್ಲಾಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಲೈಡಿಂಗ್-ಗ್ಲಾಸ್ ಬಾಗಿಲುಗಳ ಗೋಡೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಿಟಕಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Larry Page Explains What Happened to His Voice|url=http://www.businessweek.com/articles/2013-05-14/larry-page-explains-why-he-lost-his-voice|work=Bloomberg Businessweek|publisher=Bloomberg L.P|access-date=May 15, 2013|author=Brad Stone|date=May 14, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515065231/http://www.businessweek.com/articles/2013-05-14/larry-page-explains-why-he-lost-his-voice|archive-date=May 15, 2013|url-status=dead}}</ref> ಇದು ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ [[:en:permeable paving|ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾದ ನೆಲಹಾಸು]] ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ಮರಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮಾರ್ಗದಂತಹ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ೬,೦೦೦ ಚದರ ಅಡಿ (೫೬೦ ಮೀ.) ಮನೆ [[:en:organic architecture|ಸಾವಯವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]], ಕಟ್ಟಡ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ [[:en:volatile organic compound|ಬಾಷ್ಪಶೀಲ ಸಾವಯವ ಸಂಯುಕ್ತ]] ಬಣ್ಣದಂತಹ ಇತರ [[ಹಸಿರುಮನೆ]] ವಿನ್ಯಾಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹ ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|first=Alyson|last=Shontell|title=Larry Page Tells Wall Street This Could Be His Last Google Earnings Call for a While|date=October 17, 2013|work=[[Business Insider]]|publisher=Business Insider, Inc.|url=http://www.businessinsider.com/larry-page-wont-be-doing-every-google-earnings-call-2013-10|access-date=October 18, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017212505/http://www.businessinsider.com/larry-page-wont-be-doing-every-google-earnings-call-2013-10|archive-date=October 17, 2013|url-status=live|df = mdy-all}}</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಂಸೆಗಳು== ===೧೯೯೮–೨೦೦೯=== * [[:en:PC Magazine|ಪಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್]] ಗೂಗಲ್ ಅನ್ನು ಅಗ್ರ ೧೦೦ ವೆಬ್ ಸೈಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಚ್ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (೧೯೯೮) ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ, ವೆಬ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಾಗಿ ಗೂಗಲ್‌ಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ, ಗೂಗಲ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಪೀಪಲ್ಸ್ ವಾಯ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[:en: Webby Award|ವೆಬ್ಬಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹುಡುಕಾಟ ಸೇವೆ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಇಮೇಜ್ ಸರ್ಚ್ ಎಂಜಿನ್, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿನ್ಯಾಸ, ಅತ್ಯಂತ ವೆಬ್ಮಾಸ್ಟರ್ ಸ್ನೇಹಿ ಸರ್ಚ್ ಎಂಜಿನ್ ಮತ್ತು ಸರ್ಚ್ ಎಂಜಿನ್ ವಾಚ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹುಡುಕಾಟ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.nsfgrfp.org/why_apply/fellow_profiles/sergey_brin National Science Foundation] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110513191112/http://www.nsfgrfp.org/why_apply/fellow_profiles/sergey_brin |date=May 13, 2011 }}, Fellow Profiles.</ref> * ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಪೇಜ್ ಅವರನ್ನು ನಾಳೆಯ [[:en:World Economic Forum|ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯ]] ಜಾಗತಿಕ ನಾಯಕ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ, [[:en:Massachusetts Institute of Technology|ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]] (ಎಂಐಟಿ) ನ [[:en:Technology Review |ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ರಿವ್ಯೂ]] ಪ್ರಕಟಣೆಯು ತನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ [[:en:TR100|ಟಿಆರ್ ೧೦೦]] ಪಟ್ಟಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ೩೫ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ವಿಶ್ವದ ಅಗ್ರ ೧೦೦ ನಾವೀನ್ಯಕಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು (೨೦೦೫ ರ ನಂತರ "ಟಿಆರ್ ೩೫" ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು).<ref>{{cite magazine |url=http://www.technologyreview.com/tr35/profile.aspx?trid=380 |title=2002 Young Innovators Under 35: Larry Page, 29 |magazine=[[Technology Review]] |year=2002 |access-date=August 14, 2011 |archive-date=September 28, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928224011/http://www.technologyreview.com/tr35/profile.aspx?trid=380 |url-status=live }}</ref> * ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಪೇಜ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿನ್ ಇಬ್ಬರೂ [[:en:IE Business School|ಐಇ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಿಂದ]] ಗೌರವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಂಬಿಎ ಪಡೆದರು.<ref>[http://www.ie.edu/IE/php/en/noticia.php?id=225 Brin and Page Awarded MBAs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226171611/http://www.ie.edu/IE/php/en/noticia.php?id=225 |date=February 26, 2009 }}, Press Release, September 9, 2003</ref> * ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[:en:Marconi Foundation|ಮಾರ್ಕೋನಿ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ]] ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು [[:en:Columbia University|ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ಮಾರ್ಕೋನಿ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಫೆಲೋಗಳಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಅವರ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸುವಾಗ, ಫೌಂಡೇಶನ್ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾನ್ ಜೇ ಐಸೆಲಿನ್, "ಇಂದು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಅವರ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ" ಇಬ್ಬರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿದರು.<ref>[http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2004_Sept_23/ai_n6208748 Brin and Page Receive Marconi Foundation's Highest Honor], Press Release, September 23, 2004 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091213164631/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2004_Sept_23/ai_n6208748/ |date=December 13, 2009 }}</ref> * ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, ಪೇಜ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿನ್ [[:en:American Academy of Achievement|ಅಮೇರಿಕನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಅಚೀವ್ಮೆಂಟ್‌ನ]] ಗೋಲ್ಡನ್ ಪ್ಲೇಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web|title=Golden Plate Awardees of the American Academy of Achievement|website=www.achievement.org|publisher=[[American Academy of Achievement]]|url=https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#business|access-date=March 27, 2020|archive-date=December 15, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161215023909/https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#business|url-status=live}}</ref> * ಪೇಜ್‌ರವರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿನ್ ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ ಇವೈ ವರ್ಷದ ಉದ್ಯಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫೈನಲಿಸ್ಟ್ ಗಳಾಗಿದ್ದರು.<ref>[http://www.prnewswire.com/news-releases/15-local-business-leaders-receive-awards-for-their-success-in-business-and-the-community-71384622.html "15 Local Business Leaders Receive Awards for Their Success in Business And The Community."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414022039/http://www.prnewswire.com/news-releases/15-local-business-leaders-receive-awards-for-their-success-in-business-and-the-community-71384622.html |date=April 14, 2015 }} PR NewsWire, June 23, 2003. Web. April 10, 2015.</ref> * ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೈಜ್ ಪೇಜ್ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಂಡಳಿಯ ಟ್ರಸ್ಟಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref>{{Cite web |last=Technology |first=Missouri University of Science and |date=2004-10-27 |title=UMR co-inventor of cancer-fighting glass beads inducted into National Academy of Engineering |url=https://news.mst.edu/2004/10/umr_coinventor_of_cancerfighti/ |access-date=2024-06-03 |website=News and Events |language=en-US |archive-date=2024-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603030716/https://news.mst.edu/2004/10/umr_coinventor_of_cancerfighti/ |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿನ್ ಮತ್ತು ಪೇಜ್ [[:en:American Academy of Arts and Sciences|ಅಮೇರಿಕನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನ]] ಫೆಲೋಗಳಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.amacad.org/news%5Cnew2005.aspx|title=American Academy of Arts & Sciences|work=amacad.org|access-date=November 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090615155050/http://www.amacad.org/news/new2005.aspx|archive-date=June 15, 2009|url-status=dead}}</ref> * ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಪೇಜ್‌ರವರು ಗೂಗಲ್ ಪರವಾಗಿ [[:en:Prince of Asturias Awards |ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಸ್ಟುರಿಯಾಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ]] [[:en:Prince Felipe|ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಫೆಲಿಪ್]] ಅವರಿಂದ [[:en:Communication Award|ಸಂವಹನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web|title=Prince Of Asturias Awards 2008|url=http://www.zimbio.com/photos/Larry+Page/Prince+Of+Asturias+Awards+2008/jdP1CTICuuj|access-date=August 18, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906122113/http://www.zimbio.com/photos/Larry+Page/Prince+Of+Asturias+Awards+2008/jdP1CTICuuj|archive-date=September 6, 2015|url-status=live}}</ref> ===೨೦೦೯-ಪ್ರಸ್ತುತ=== * ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಪದವಿ ಪ್ರಾರಂಭ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪೇಜ್ ಮಿಚಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದರು. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[:en:Forbes list of billionaires|ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಶತಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ]] ೨೪ ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೧ ನೇ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=https://www.google.com/intl/en/press/annc/20090502-page-commencement.html |title=Larry Page's University of Michigan 2009 Spring Commencement Address=October 06, 2009 |access-date=November 11, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120701183934/http://www.google.com/intl/en/press/annc/20090502-page-commencement.html |archive-date=July 1, 2012 |url-status=live }}</ref> * ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಸೈಟ್ನಲ್ಲಿ ಪೇಜ್ ಅವರ "ಪವರ್ಫುಲ್ ಪೀಪಲ್" ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಗೂಗಲ್ "ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಕಂಪನಿ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title=Larry Page|url=https://www.forbes.com/profile/larry-page/|website=Forbes|access-date=February 6, 2015|year=2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204173548/https://www.forbes.com/profile/larry-page/|archive-date=December 4, 2017|url-status=live}}</ref> * ಜುಲೈ ೨೦೧೪ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಬ್ಲೂಮ್ಬರ್ಗ್ ಬಿಲಿಯನೇರ್ಸ್ ಸೂಚ್ಯಂಕವು ಪೇಜ್ ಅವರನ್ನು ವಿಶ್ವದ ೧೭ ನೇ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ. ಅಂದಾಜು $ ೩೨.೭ ಬಿಲಿಯನ್ ನಿವ್ವಳ ಮೌಲ್ಯದೊಂದಿಗೆ.<ref>{{cite web |title=Bloomberg Billionaires Index |access-date=December 3, 2012 |url=http://topics.bloomberg.com/bloomberg-billionaires-index/ |publisher=Bloomberg LP |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121214085457/http://topics.bloomberg.com/bloomberg-billionaires-index/ |archive-date=December 14, 2012 }}</ref> * ೨೦೧೪ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಫಾರ್ಚೂನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ಪೇಜ್ ಅವರನ್ನು "ವರ್ಷದ ಉದ್ಯಮಿ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು. ಅವರನ್ನು "ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಸಿಇಒ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web|author1=Miguel Helft|title=2014's Top People in Business – 1. Larry Page|url=http://fortune.com/businessperson-of-the-year/larry-page-1/|website=Fortune|access-date=February 3, 2015|date=December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203162456/http://fortune.com/businessperson-of-the-year/larry-page-1/|archive-date=February 3, 2015|url-status=live}}</ref> * ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಗೂಗಲ್ನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದಂತೆ ಫೋರ್ಬ್ಸ್ "ಅಮೆರಿಕದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರ" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪೇಜ್ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web |title = America's Most Popular Chief Executives [Infographic] |url = https://www.forbes.com/sites/niallmccarthy/2015/10/22/americas-most-popular-chief-executives-infographic/ |website = Forbes |access-date = October 23, 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151022224051/http://www.forbes.com/sites/niallmccarthy/2015/10/22/americas-most-popular-chief-executives-infographic/ |archive-date = October 22, 2015 |url-status=live |df = mdy-all }}</ref> * ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಪೇಜ್ ಅವರಿಗೆ ಇಟಲಿಯ ಅಗ್ರಿಜೆಂಟೊದ ಗೌರವ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.ansa.it/sito/notizie/tecnologia/tlc/2017/08/04/larry-page-cittadino-onorario-agrigento_03154c74-46ad-448b-b0f1-4841e07124e3.html|title=Larry Page di Google cittadino onorario di Agrigento – Tlc|date=August 4, 2017|work=ANSA.it|access-date=September 27, 2017|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20170928102904/http://www.ansa.it/sito/notizie/tecnologia/tlc/2017/08/04/larry-page-cittadino-onorario-agrigento_03154c74-46ad-448b-b0f1-4841e07124e3.html|archive-date=September 28, 2017|url-status=live}}</ref> ==ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ== ನಟ [[:en:Ben Feldman|ಬೆನ್ ಫೆಲ್ಡ್ಮನ್]] ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಲ್ಯಾರಿ ಪೇಜ್‌ರವರ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯು [[:en:Showtime|ಶೋಟೈಮ್]] ನಾಟಕ ಸರಣಿ [[:en:Super Pumped|ಸೂಪರ್ ಪಂಪ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web |last=Hailu |first=Selome |date=January 10, 2022 |title='Super Pumped': Uber Series at Showtime Adds Six to Cast |url=https://variety.com/2022/tv/news/super-pumped-the-battle-for-uber-cast-ian-alda-ben-feldman-rob-morrow-1235150434/ |access-date=January 20, 2024 |website=Vulture |language=en-us |archive-date=February 9, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209035908/https://variety.com/2022/tv/news/super-pumped-the-battle-for-uber-cast-ian-alda-ben-feldman-rob-morrow-1235150434/ |url-status=live }}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://www.bloomberg.com/billionaires/profile/larry-page Larry Page] [[:en:Bloomberg L.P.|ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್ ಎಲ್.ಪಿ.]] ನಲ್ಲಿ. * [https://www.forbes.com/profile/larry-page/ Larry Page] ''[[:en:Forbes|ಫೋರ್ಬ್ಸ್]]'' ನಲ್ಲಿ. {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] qryforri7ciqwii7s5nq8iza6a3h2ko 10 80587 1382852 1217951 2026-01-19T04:07:08Z en>Zackmann08 0 Improving nested param logic using [[User:Zackmann08/scripts/unnest.js|unnest]]; Adding conflicting parameter tracking through [[:Category:Pages using infobox Hindu temple with conflicting parameters]] using [[User:Zackmann08/scripts/AddCheckForConflictingParameters.js|AddCheckForConflictingParameters]] and [[Module:check for conflicting parameters]] 1382852 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{Has short description}} |<!--Do nothing--> |{{main other|{{#invoke:Type in location|main|Hindu temple|{{comma separated entries |1= {{if empty|{{{state|}}}|{{{province|}}}}} |2= {{{country|}}} }} }}}}}}{{#invoke:Template wrapper|wrap|_template = Infobox religious building | _alias-map = architecture:architecture_type, embedded:child | _exclude = temple_board, tower, temple_tank, temple_tree | _reuse = religious_affiliation, governing_body, religious_features_label, religious_features | template_name = Infobox Hindu temple | religious_affiliation = {{if empty|{{{religious_affiliation|}}}|[[Hinduism]]}} | governing_body = {{Comma separated entries|{{{governing_body|}}}|{{{temple_board|}}}}} | religious_features_label= {{#if:{{{tower|}}}{{{temple_tank|}}}{{{temple_tree|}}}|Features}} | religious_features = {{#if:{{{tower|}}}{{{temple_tank|}}} {{{temple_tree|}}}| {{ubl| {{#if:{{{tower|}}} |Tower: {{{tower|}}}}} |{{#if:{{{temple_tank|}}}|Temple tank: {{{temple_tank|}}}}} |{{#if:{{{temple_tree|}}}|Temple tree: {{{temple_tree|}}}}} }}}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox Hindu temple]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox Hindu temple with conflicting parameters}} | architecture; architecture_type | embedded; child | state; province }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> ruzo9hb8b0o4voadv0mdp3tg33axpex 1382853 1382852 2026-08-15T14:43:32Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Infobox_Hindu_temple]] 1382852 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{Has short description}} |<!--Do nothing--> |{{main other|{{#invoke:Type in location|main|Hindu temple|{{comma separated entries |1= {{if empty|{{{state|}}}|{{{province|}}}}} |2= {{{country|}}} }} }}}}}}{{#invoke:Template wrapper|wrap|_template = Infobox religious building | _alias-map = architecture:architecture_type, embedded:child | _exclude = temple_board, tower, temple_tank, temple_tree | _reuse = religious_affiliation, governing_body, religious_features_label, religious_features | template_name = Infobox Hindu temple | religious_affiliation = {{if empty|{{{religious_affiliation|}}}|[[Hinduism]]}} | governing_body = {{Comma separated entries|{{{governing_body|}}}|{{{temple_board|}}}}} | religious_features_label= {{#if:{{{tower|}}}{{{temple_tank|}}}{{{temple_tree|}}}|Features}} | religious_features = {{#if:{{{tower|}}}{{{temple_tank|}}} {{{temple_tree|}}}| {{ubl| {{#if:{{{tower|}}} |Tower: {{{tower|}}}}} |{{#if:{{{temple_tank|}}}|Temple tank: {{{temple_tank|}}}}} |{{#if:{{{temple_tree|}}}|Temple tree: {{{temple_tree|}}}}} }}}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox Hindu temple]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox Hindu temple with conflicting parameters}} | architecture; architecture_type | embedded; child | state; province }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> ruzo9hb8b0o4voadv0mdp3tg33axpex 1382882 1382853 2026-08-15T14:48:02Z A826 72368 1382882 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{Has short description}} |<!--Do nothing--> |{{main other|{{#invoke:Type in location|main|ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ|{{comma separated entries |1= {{if empty|{{{state|}}}|{{{province|}}}}} |2= {{{country|}}} }} }}}}}}{{#invoke:Template wrapper|wrap|_template = Infobox religious building | _alias-map = architecture:architecture_type, embedded:child | _exclude = temple_board, tower, temple_tank, temple_tree | _reuse = religious_affiliation, governing_body, religious_features_label, religious_features | template_name = Infobox Hindu temple | religious_affiliation = {{if empty|{{{religious_affiliation|}}}|[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]}} | governing_body = {{Comma separated entries|{{{governing_body|}}}|{{{temple_board|}}}}} | religious_features_label= {{#if:{{{tower|}}}{{{temple_tank|}}}{{{temple_tree|}}}|ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು}} | religious_features = {{#if:{{{tower|}}}{{{temple_tank|}}} {{{temple_tree|}}}| {{ubl| {{#if:{{{tower|}}} |ಗೋಪುರ: {{{tower|}}}}} |{{#if:{{{temple_tank|}}}|ದೇವಾಲಯದ ಕೊಳ: {{{temple_tank|}}}}} |{{#if:{{{temple_tree|}}}|ದೇವಾಲಯದ ಮರ: {{{temple_tree|}}}}} }}}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Infobox Hindu temple]] | cat = {{main other|[[ವರ್ಗ:ವಿರುದ್ಧ ನಿಯತಾಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಬಳಸುವ ಪುಟಗಳು]]}} | architecture; architecture_type | embedded; child | state; province }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> e8p8tute1oo2aglpu50k1orfx00oqsz 10 80588 1382874 1077313 2026-07-25T04:05:51Z en>Zackmann08 0 Cleaning up syntax using [[:en:User:Zackmann08/scripts/indent|indent.js]] 1382874 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{auto short description}} {{Wraps infobox|Infobox religious building|wrapped=1}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Location map|Module:Check for unknown parameters|Module:Template wrapper}} == Usage == ===Short parameter list=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox Hindu temple | name = | native_name = | image = | caption = <!-- RELIGION --> | deity = | tradition = | functional_status = | temple_board = | festival = | tower = | temple_tank = | temple_tree = <!-- LOCATION --> | location = | district = | state = | province = | country = | pushpin_map = | coordinates = | coordinates_footnotes = <!-- ARCHITECTURE --> | architecture_type = | architecture_style = | creator = | established = | groundbreaking = | completed = <!-- SPECIFICATIONS --> | facade_direction = | temple_quantity = | monument_quantity = <!-- WEBSITE --> | website = <!-- BELOW --> | footnotes = }} </syntaxhighlight> ===Full parameter list=== <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Infobox Hindu temple | name = | native_name = | native_name_lang = | image = | image_upright = | alt = | caption = <!-- RELIGION --> | religious_affiliation = | deity = | tradition = | status = | functional_status = | governing_body = | temple_board = | festival = | tower = | temple_tank = | temple_tree = <!-- LOCATION --> | location = | district = | state = | province = | country = | pushpin_map = | coordinates = | coordinates_footnotes = <!-- ARCHITECTURE --> | architecture_type = | architecture_style = | founded_by = | creator = | established = | groundbreaking = | completed = | date_demolished = <!-- SPECIFICATIONS --> | facade_direction = | length = | width = | height_max = | site_area = | temple_quantity = | monument_quantity = | inscriptions = | materials = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_footnotes = <!-- NRHP --> | nrhp = | added = | refnum = | designated = <!-- DESIGNATION1 --> | embedded = | designation1 = | designation1_type = | designation1_offname = | designation1_criteria = | designation1_date = | delisted1_date = | designation1_parent = | designation1_number = | designation1_free1value = | designation1_free2value = | designation1_free3value = <!-- WEBSITE --> | website = <!-- BELOW --> | footnotes = }} </syntaxhighlight> ===Parameter notes=== Nearly all parameters correspond to those in {{tl|Infobox religious building}}. Entering anything other than a Hinduism-variant would be inconsistent. See [[Template:Infobox religious building#Religious affiliation and its color|Religious affiliation and its color]]. * {{para|religious_affiliation}} by default is <code><nowiki>[[Hinduism]]</nowiki></code> (orange sectionheaders) ;Synonyms * {{xt|architecture_type}} = {{para|architecture}}, (both show) ::(next to new, separate {{xt|architecture_style}}) * {{xt|governing_body}} and {{xt|temple_board}}: both appear as governing_body in IBRB * {{xt|elevation_ft}} ({{xt|elevation_m}} takes precedence) * {{xt|creator}} = {{xt|founded_by}} (founded_by takes precedence, label change. Usage IBHT: 400+0) * {{xt|province}} not {{xt|state}} (state takes precedence) ===Example=== :Some example input taken from [[Thiru Aadanoor Temple]]. {{infobox Hindu temple | name = Thiru Aadanoor Temple | native_name = native_name | native_name_lang = native_name_lang | image = Adhanoor (4).jpg | caption = caption | alt = alt | pushpin_map = India Tamil Nadu | coordinates = {{coord|10|58|35|N|79|18|48|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = coordinates_footnotes | country = country | state = state | province = province | district = district | location = location | elevation_m = 100 | elevation_footnotes = elevation_footnotes | deity = deity | facade_direction = facade_direction | temple_tank = temple_tank | tower = tower | tradition = tradition | temple_tree = temple_tree | festival = festival | architecture_type = architecture_type | architect = architect | temple_quantity = temple_quantity | monument_quantity = monument_quantity | inscriptions = inscriptions | established = established | completed = completed | creator = creator | temple_board = temple_board | website = website | footnotes = footnotes }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{infobox Hindu temple | name = Thiru Aadanoor Temple | native_name = native_name | native_name_lang = native_name_lang | image = Adhanoor (4).jpg | caption = caption | alt = alt | pushpin_map = India Tamil Nadu | coordinates = {{coord|10|58|35|N|79|18|48|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = coordinates_footnotes | country = country | state = state | province = province | district = district | location = location | elevation_m = 100 | elevation_footnotes = elevation_footnotes | deity = deity | facade_direction = facade_direction | temple_tank = temple_tank | tower = tower | tradition = tradition | temple_tree = temple_tree | festival = festival | architecture_type = architecture_type | architect = architect | temple_quantity = temple_quantity | monument_quantity = monument_quantity | inscriptions = inscriptions | established = established | completed = completed | creator = creator | temple_board = temple_board | website = website | footnotes = footnotes }} </syntaxhighlight> === Pushpin map === {{Location map/doc/infobox parameters}} ==Removed parameters== :Per February 2019: :{{para|other_names}} :{{para|Poets}} :{{para|proper_name}} :{{para|Prathyaksham}} :{{para|primary_deity_Goddess}} :{{para|script}} :{{para|script_lang}} :{{para|utsava_deity_God}} :{{para|utsava_deity_Goddess}} Parameters using a different name: :{{!xt|Direction_posture}} use {{xt|facade_direction}} :{{!xt|Pushakarani}} use {{xt|temple_tank}} :{{!xt|Vimanam}} use {{xt|tower}} :{{!xt|Tradition}} use {{xt|tradition}} :{{!xt|sthala_vriksha}} use {{xt|temple_tree}} ==TemplateData== {{collapse top|title=TemplateData}} {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "name": {}, "native_name": {}, "native_name_lang": {}, "image": {}, "image_upright": {}, "alt": {}, "caption": {}, "religious_affiliation": {}, "deity": {}, "tradition": {}, "functional_status": {}, "governing_body": {}, "temple_board": {}, "festival": {}, "tower": {}, "temple_tank": {}, "temple_tree": {}, "location": {}, "district": {}, "state": {}, "province": {}, "country": {}, "pushpin_map": {}, "coordinates": {}, "coordinates_footnotes": {}, "architect": {}, "architecture": {}, "architecture_type": {}, "architecture_style": {}, "founded_by": {}, "creator": {}, "established": {}, "groundbreaking": {}, "completed": {}, "date_demolished": {}, "facade_direction": {}, "length": {}, "width": {}, "height_max": {}, "site_area": {}, "temple_quantity": {}, "monument_quantity": {}, "inscriptions": {}, "materials": {}, "elevation_m": {}, "elevation_ft": {}, "elevation_footnotes": {}, "website": {}, "nrhp": {}, "added": {}, "refnum": {}, "designated": {}, "designation1": {}, "embedded": {}, "designation1_type": {}, "designation1_offname": {}, "designation1_criteria": {}, "designation1_date": {}, "delisted1_date": {}, "designation1_parent": {}, "designation1_number": {}, "designation1_free1value": {}, "designation1_free2value": {}, "designation1_free3value": {}, "footnotes": {} }, "description": "Implements Infobox religious building, with religious affiliation = Hinduism" } </templatedata> {{collapse bottom}} == Tracking categories == {{Infobox tracking cats }} ==See also== * {{tl|Infobox religious building}} * [[Hindu temple]] * [[Hindu temple architecture]] ;Incoming Redirects :{{noredirect|Template:Infobox temple}} :{{noredirect|Template:Infobox mandir}} :{{noredirect|Template:Infobox Mandir}} {{Buildings and structures infobox templates}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --> [[Category:Hinduism infobox templates|Temple]] [[Category:Templates that add a tracking category]] [[Category:Buildings and structures infobox templates|Hindu Temple]] }}</includeonly> mcsv3e70pdcacnt7dzqmdusa0amchlr 1382875 1382874 2026-08-15T14:43:36Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Infobox_Hindu_temple/doc]] 1382874 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{auto short description}} {{Wraps infobox|Infobox religious building|wrapped=1}} {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Location map|Module:Check for unknown parameters|Module:Template wrapper}} == Usage == ===Short parameter list=== <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox Hindu temple | name = | native_name = | image = | caption = <!-- RELIGION --> | deity = | tradition = | functional_status = | temple_board = | festival = | tower = | temple_tank = | temple_tree = <!-- LOCATION --> | location = | district = | state = | province = | country = | pushpin_map = | coordinates = | coordinates_footnotes = <!-- ARCHITECTURE --> | architecture_type = | architecture_style = | creator = | established = | groundbreaking = | completed = <!-- SPECIFICATIONS --> | facade_direction = | temple_quantity = | monument_quantity = <!-- WEBSITE --> | website = <!-- BELOW --> | footnotes = }} </syntaxhighlight> ===Full parameter list=== <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Infobox Hindu temple | name = | native_name = | native_name_lang = | image = | image_upright = | alt = | caption = <!-- RELIGION --> | religious_affiliation = | deity = | tradition = | status = | functional_status = | governing_body = | temple_board = | festival = | tower = | temple_tank = | temple_tree = <!-- LOCATION --> | location = | district = | state = | province = | country = | pushpin_map = | coordinates = | coordinates_footnotes = <!-- ARCHITECTURE --> | architecture_type = | architecture_style = | founded_by = | creator = | established = | groundbreaking = | completed = | date_demolished = <!-- SPECIFICATIONS --> | facade_direction = | length = | width = | height_max = | site_area = | temple_quantity = | monument_quantity = | inscriptions = | materials = | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_footnotes = <!-- NRHP --> | nrhp = | added = | refnum = | designated = <!-- DESIGNATION1 --> | embedded = | designation1 = | designation1_type = | designation1_offname = | designation1_criteria = | designation1_date = | delisted1_date = | designation1_parent = | designation1_number = | designation1_free1value = | designation1_free2value = | designation1_free3value = <!-- WEBSITE --> | website = <!-- BELOW --> | footnotes = }} </syntaxhighlight> ===Parameter notes=== Nearly all parameters correspond to those in {{tl|Infobox religious building}}. Entering anything other than a Hinduism-variant would be inconsistent. See [[Template:Infobox religious building#Religious affiliation and its color|Religious affiliation and its color]]. * {{para|religious_affiliation}} by default is <code><nowiki>[[Hinduism]]</nowiki></code> (orange sectionheaders) ;Synonyms * {{xt|architecture_type}} = {{para|architecture}}, (both show) ::(next to new, separate {{xt|architecture_style}}) * {{xt|governing_body}} and {{xt|temple_board}}: both appear as governing_body in IBRB * {{xt|elevation_ft}} ({{xt|elevation_m}} takes precedence) * {{xt|creator}} = {{xt|founded_by}} (founded_by takes precedence, label change. Usage IBHT: 400+0) * {{xt|province}} not {{xt|state}} (state takes precedence) ===Example=== :Some example input taken from [[Thiru Aadanoor Temple]]. {{infobox Hindu temple | name = Thiru Aadanoor Temple | native_name = native_name | native_name_lang = native_name_lang | image = Adhanoor (4).jpg | caption = caption | alt = alt | pushpin_map = India Tamil Nadu | coordinates = {{coord|10|58|35|N|79|18|48|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = coordinates_footnotes | country = country | state = state | province = province | district = district | location = location | elevation_m = 100 | elevation_footnotes = elevation_footnotes | deity = deity | facade_direction = facade_direction | temple_tank = temple_tank | tower = tower | tradition = tradition | temple_tree = temple_tree | festival = festival | architecture_type = architecture_type | architect = architect | temple_quantity = temple_quantity | monument_quantity = monument_quantity | inscriptions = inscriptions | established = established | completed = completed | creator = creator | temple_board = temple_board | website = website | footnotes = footnotes }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{infobox Hindu temple | name = Thiru Aadanoor Temple | native_name = native_name | native_name_lang = native_name_lang | image = Adhanoor (4).jpg | caption = caption | alt = alt | pushpin_map = India Tamil Nadu | coordinates = {{coord|10|58|35|N|79|18|48|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = coordinates_footnotes | country = country | state = state | province = province | district = district | location = location | elevation_m = 100 | elevation_footnotes = elevation_footnotes | deity = deity | facade_direction = facade_direction | temple_tank = temple_tank | tower = tower | tradition = tradition | temple_tree = temple_tree | festival = festival | architecture_type = architecture_type | architect = architect | temple_quantity = temple_quantity | monument_quantity = monument_quantity | inscriptions = inscriptions | established = established | completed = completed | creator = creator | temple_board = temple_board | website = website | footnotes = footnotes }} </syntaxhighlight> === Pushpin map === {{Location map/doc/infobox parameters}} ==Removed parameters== :Per February 2019: :{{para|other_names}} :{{para|Poets}} :{{para|proper_name}} :{{para|Prathyaksham}} :{{para|primary_deity_Goddess}} :{{para|script}} :{{para|script_lang}} :{{para|utsava_deity_God}} :{{para|utsava_deity_Goddess}} Parameters using a different name: :{{!xt|Direction_posture}} use {{xt|facade_direction}} :{{!xt|Pushakarani}} use {{xt|temple_tank}} :{{!xt|Vimanam}} use {{xt|tower}} :{{!xt|Tradition}} use {{xt|tradition}} :{{!xt|sthala_vriksha}} use {{xt|temple_tree}} ==TemplateData== {{collapse top|title=TemplateData}} {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "name": {}, "native_name": {}, "native_name_lang": {}, "image": {}, "image_upright": {}, "alt": {}, "caption": {}, "religious_affiliation": {}, "deity": {}, "tradition": {}, "functional_status": {}, "governing_body": {}, "temple_board": {}, "festival": {}, "tower": {}, "temple_tank": {}, "temple_tree": {}, "location": {}, "district": {}, "state": {}, "province": {}, "country": {}, "pushpin_map": {}, "coordinates": {}, "coordinates_footnotes": {}, "architect": {}, "architecture": {}, "architecture_type": {}, "architecture_style": {}, "founded_by": {}, "creator": {}, "established": {}, "groundbreaking": {}, "completed": {}, "date_demolished": {}, "facade_direction": {}, "length": {}, "width": {}, "height_max": {}, "site_area": {}, "temple_quantity": {}, "monument_quantity": {}, "inscriptions": {}, "materials": {}, "elevation_m": {}, "elevation_ft": {}, "elevation_footnotes": {}, "website": {}, "nrhp": {}, "added": {}, "refnum": {}, "designated": {}, "designation1": {}, "embedded": {}, "designation1_type": {}, "designation1_offname": {}, "designation1_criteria": {}, "designation1_date": {}, "delisted1_date": {}, "designation1_parent": {}, "designation1_number": {}, "designation1_free1value": {}, "designation1_free2value": {}, "designation1_free3value": {}, "footnotes": {} }, "description": "Implements Infobox religious building, with religious affiliation = Hinduism" } </templatedata> {{collapse bottom}} == Tracking categories == {{Infobox tracking cats }} ==See also== * {{tl|Infobox religious building}} * [[Hindu temple]] * [[Hindu temple architecture]] ;Incoming Redirects :{{noredirect|Template:Infobox temple}} :{{noredirect|Template:Infobox mandir}} :{{noredirect|Template:Infobox Mandir}} {{Buildings and structures infobox templates}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --> [[Category:Hinduism infobox templates|Temple]] [[Category:Templates that add a tracking category]] [[Category:Buildings and structures infobox templates|Hindu Temple]] }}</includeonly> mcsv3e70pdcacnt7dzqmdusa0amchlr 0 87954 1382813 1371130 2026-08-15T12:31:47Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1382813 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ಪೇಶೆನ್ಸ್ ಅಗ್ಬಬಿ |honorific suffix = [[:en:Royal Society of Literature|ಎಫ್‍ಆರ್‌ಎಸ್ಎಲ್‍]] |image = Patience agbabi.jpg |alt = |caption = |birth_name = |birth_date = {{Birth year and age|1965}} |birth_place = [[ಲಂಡನ್]], [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] |death_date = |death_place = |nationality = ಬ್ರಿಟಿಷ್‍ |other_names = |occupation = ಕವಯಿತ್ರಿ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದೆ |alma mater = ಪೆಂಬ್ರೋಕ್ ಕಾಲೇಜ್, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್<br>ಸಸೆಕ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ |years_active = |known_for = |notable_works = }} ಪೇಶೆನ್ಸ್ ಅಗ್ಬಬಿ (ಜನನ ೧೯೬೫) ಒಬ್ಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕವಯಿತ್ರಿ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಾವ್ಯವು ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾವ್ಯ ರೂಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಔಪಚಾರಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಅವಳು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ''ದ್ವಿ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ'' ಮತ್ತು ದ್ವಿಲಿಂಗಿ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="vyoung">{{Cite web |title=Giving the Boys at Eton Poetry to Think About |url=https://www.nytimes.com/2005/03/05/arts/05poet.html?_r=1 |periodical=[[The New York Times]] |author=Victoria Young |date=5 March 2005 |accessdate=1 April 2008}}</ref> ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಅವರ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>https://www.poetryarchive.org/poet/patience-agbabi</ref> ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು, ಉಪಭಾಷೆಗಳು, ಧ್ವನಿಗಳ ನಡುವೆ ದ್ರವವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಪಟವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[https://www.poetryarchive.org/poet/patience-agbabi "Patience Agbabi"] at The Poetry Archive.</ref> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಲಿಟರೇಚರ್‌ನ ಫೆಲೋ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref>[https://rsliterature.org/fellow/patience-agbabi/ "Patience Agbabi"] at The Royal Society of Literature.</ref> ==ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ== ಅಗ್ಬಬಿ ಅವರು [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‍ನಲ್ಲಿ]] ನೈಜೀರಿಯನ್ ಪೋಷಕರಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಅವರನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕುಟುಂಬವೊಂದು ದತ್ತು ಪಡೆದರು. ಮತ್ತು ೧೨ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಸೆಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ನಾರ್ತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ನಂತರ ಕೋಲ್ವಿನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು.<ref>[http://www.transculturalwriting.com/radiophonics/contents/writersonwriting/patienceagbabi/index.htmlb "Patience Agbabi |Crossing Borders: From Page to Stage and Back Again"]{{Dead link|date=March 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Writers on Writing, British Council.</ref> ಅವರು ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್‌ನ ಪೆಂಬ್ರೋಕ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ]] ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಸಸೆಕ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಸೃಜನಶೀಲ ಬರವಣಿಗೆ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಗಳಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ಅದೇ ವರ್ಷದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಡಿಫ್‍ನ ವೇಲ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಸೃಜನಶೀಲ ಬರವಣಿಗೆ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.<ref>[http://www.literaryfestivals.co.uk/poets/patienceagbabi.html Patience Agbabi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190113182343/http://www.literaryfestivals.co.uk/poets/patienceagbabi.html |date=13 January 2019 }} at Literary Festivals UK.</ref> ==ಕವನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು== ಅಗ್ಬಬಿ ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ಕ್ಲಬ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಗುಂಪಿನ ಅಟಾಮಿಕ್ ಲಿಪ್‍ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರ ಅಂತಿಮ ಪ್ರವಾಸವು ಕ್ವಾಡ್ರೊಫೋನಿಕ್ಸ್ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಇದು ಪ್ರತಿ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೊ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಬೆರೆಸಿತು. ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಡಿಯೋಲಾ ಅಗ್ಬೆಬಿಯಿ ಮತ್ತು [[ಡೊರೊಥಿಯಾ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಟ್|ಡೊರೊಥಿಯಾ ಸ್ಮಾರ್ಟ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ''FO(U)R WOMEN'' (ಎಫ್ ಒ (ಯು) ಆರ್ ವುಮೆನ್) ಎಂಬ ಪ್ರದರ್ಶನದ ತುಣುಕಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಕಂಟೆಂಪರರಿ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೯೫ ರಿಂದ ೧೯೯೮ ರವರೆಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದರು.<ref>Stephanie Everett, [http://www.aestheticamagazine.com/patience-agbabi/ "Patience Agbabi"], ''[[Aesthetica]]''.</ref><ref name="Poetry International">{{Cite web|url=https://www.poetryinternational.com/en/poets-poems/poets/poet/102-23548_Agbabi|title = Poet {{!}} Patience Agbabi – Biography| first=Katy |last=Evans-Bush|website= Poetry International|access-date=25 February 2023}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವಗಳಲ್ಲಿ [[:en:Janis Joplin|ಜಾನಿಸ್ ಜೋಪ್ಲಿನ್]], [[:en:Carol Ann Duffy|ಕರೋಲ್ ಆನ್ ಡಫಿ]], [[ಜೆಫ್ರಿ ಚಾಸರ್|ಚಾಸರ್]] ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೇಕ್ ಮೇಲಿನ ಅಗ್ಬಬಿಯ ಬಾಲ್ಯದ ಪ್ರೀತಿ ಅವರ ''ಈಟ್ ಮಿ'' ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅವರ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕ ಆರ್.ಎ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ ನಲ್ಲಿನ ಕವಿತೆಗಳು ಥ್ಯಾಚರಿಸಂ, ನಗರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅವರ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Poetry International" /> ಈ ಕವಿತೆಗಳ ಶೈಲಿಯು ರಾಪ್‍ನ ಲಯಗಳು, ಮೌಖಿಕ ಮತ್ತು ಸಹವಾಸ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಋಣಿಯಾಗಿದೆ.<ref>George Stade, Karen Karbiener (eds), [https://books.google.com/books?id=T7pVTz46T3cC&q=%22Patience+Agbabi%22&pg=PA8 "Agbabi, Patience (1965– )"], ''Encyclopedia of British Writers, 1800 to the Present, Volume 2'', Fact On File, 2009, p. 8.</ref> ಅವರ ಮುಂದಿನ ಸಂಗ್ರಹವು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ (೨೦೦೦), ಇದು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದ ಸಮಕಾಲೀನ ಬ್ರಿಟನ್‍ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿದೆ. ''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್'' [[ಜೆಫ್ರಿ ಚಾಸರ್]] ಅವರ ದಿ ಕ್ಯಾಂಟರ್ಬರಿ ಟೇಲ್ಸ್‌ನ ಅಗ್ಬಬಿಯ ಮೊದಲ ಪ್ರಕಟಿತ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ವೈಫ್ ಆಫ್ ಬಾತ್ ಅನ್ನು ನೈಜೀರಿಯನ್ ಶ್ರೀಮತಿ ಆಲಿಸ್ ಎಬಿ ಬಾಫಾ ಎಂದು ಮರುಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://poetryarchive.org/poet/patience-agbabi/|title = Patience Agbabi}}</ref> ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಅಗ್ಬಬಿ ಬ್ಲಡ್‍ಶಾಟ್ ಮೊನೊಕ್ರೋಮ್ ಎಂಬ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು, ಇದು ಒಬ್ಬ ವಿಮರ್ಶಕ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಸತ್ತ ಲೇಖಕರ ಮೂಲಕ ಸಮಯದ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಓದುಗರಿಗೆ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖಕರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>J. J. Furman, [https://womenwritinglondon.wordpress.com/2013/07/29/bloodshot-monochrome-4/ "Bloodshot Monochrome"], Women Writing London, 29 July 2013.</ref> ಅಗ್ಬಬಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಭೂತಕಾಲದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಗೆ ಒಂದು ಅವಕಾಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ, ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಹೊಸ ಶಬ್ದಕೋಶದ ಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಕರೋಲ್ ರುಮೆನ್ಸ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>Carol Rumens, [https://www.theguardian.com/books/2016/mar/28/poem-of-the-week-skins-by-patience-agbabi "Poem of the week: Skins by Patience Agbabi"], ''[[The Guardian]]'', 28 March 2016.</ref> ಜುಲೈ ೨೦೦೯ ರಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರವರೆಗೆ ಕ್ಯಾಂಟರ್ಬರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರಾಗಿ, [[ಜೆಫ್ರಿ ಚಾಸರ್]] ಅವರ ದಿ ಕ್ಯಾಂಟರ್ಬರಿ ಟೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಪೂರ್ಣ-ಉದ್ದದ ಕವನ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಬರೆಯಲು ಅಗ್ಬಬಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಅನುದಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>Patience Agbabi, [https://patienceagbabi.wordpress.com/about/ "About"], ''Telling Tales'' website.</ref> ಅಂತಿಮ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಟೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಟೇಲ್ಸ್ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಮಧ್ಯ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ೨೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಪಾತ್ರಗಳು, ಅದರ ಕವಿತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿತು.<ref>[https://poetrysociety.org.uk/poems/from-telling-tales-prologue-grime-mix/ "''from'' Telling Tales Prologue (Grime Mix)"], The Poetry Society, 2014.</ref> ಮರುವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ಅವರ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ, ಭಾವಗೀತೆಯ ಕಾವ್ಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬಳಸಿತು. ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಸೈಮನ್ ಆರ್ಮಿಟೇಜ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಕವಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ಅವರು ಇದನ್ನು "ನೀವು ಓದಬಹುದಾದ ಚಾಸರ್‌ನ ಜೀವಂತ ಆವೃತ್ತಿಗಳು" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.renaissanceone.co.uk/Patience-Agbabi-Telling-Tales-Book |title=Patience Agbabi: her new book Telling Tales |accessdate=23 March 2015 |website=renaissance one |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150212142351/http://www.renaissanceone.co.uk/Patience-Agbabi-Telling-Tales-Book |archivedate=12 February 2015 |df=dmy-all}}</ref> [[ಯುಕೆ|ಯುಕೆಯಾದ್ಯಂತದ]] ಸಾಹಿತ್ಯ ಉತ್ಸವಗಳು, ಕಲಾ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾದ ಪ್ರದರ್ಶನ-ಕವನ ರಚನೆಯಾಗಿ ಅಗ್ಬಬಿ ಟೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಟೇಲ್ಸ್ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ''ದಿ ವೈಫ್ ಆಫ್ ಬಾಫಾ'' ಅಥವಾ ''ಟಿಟ್ ಫಾರ್ ಟಾಟ್ (ರೀವ್ಸ್ ಕಥೆ)'' ನಂತಹ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. [[ಬ್ರಿಟನ್|ಬ್ರಿಟನ್‍ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅಗ್ಬಬಿ [[ನಮೀಬಿಯ|ನಮೀಬಿಯಾ]], [[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ]], [[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ]], [[ಜರ್ಮನಿ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‍ನ]] ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಓದುವ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುವ ರಿನೈಸಾನ್ಸ್ ಒನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ''ಮಾಡರ್ನ್ ಲವ್'' ಎಂಬ ಮಾತನಾಡುವ ಪದಗಳ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದರು, ಯುಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಕವಿತೆಗಳು ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಚಾನೆಲ್ ೪ ಸರಣಿ ಲಿಟ್ಪಾಪ್ ಮತ್ತು ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಬ್ಲೂ ಪೀಟರ್ ಸೇರಿವೆ. ಎರಡನೆಯ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಅವರ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲಿನ ೬೦ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಕರೋಲ್ ಆನ್ ಡಫಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಜುಬಿಲಿ ಲೈನ್ಸ್ (೨೦೧೨)<ref>Anna Aslanyan, [https://www.thenational.ae/arts-culture/books/jubilee-lines-british-poets-mark-queen-s-60th-year-on-throne-1.564371 "Jubilee Lines: British poets mark queen's 60th year on throne"], ''The National'', 2 June 2012.</ref> ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಟ್ವಿಕ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಕೈದಿಗಳ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಕಥೆಗಳು (೨೦೧೬) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಂಕಲನಗಳಿಗೆ ಅವರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>Alison Flood, [https://www.theguardian.com/books/2016/jun/13/canterbury-tales-refugee-ali-smith-cleave-agbabi-tales-chaucer "Canterbury Tales rebooted with refugee stories of trafficking and detention"], ''The Guardian'', 13 June 2016.</ref><ref>Jess Denham, [https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/news/refugee-tales-modern-reboot-of-the-canterbury-tales-to-tell-harrowing-refugee-stories-a7081366.html "Refugee Tales: Modern reboot of The Canterbury Tales to tell harrowing refugee stories"], ''The Independent'', 14 June 2016.</ref> ಅವರು ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಈಟನ್ ಕಾಲೇಜು ಹಾಗೂ ಲಂಡನ್ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>Charlotte Runcie, [https://www.telegraph.co.uk/culture/books/authorinterviews/10788554/Patience-Agbabi-Chaucer-remixed.html "Patience Agbabi: Chaucer remixed"], ''[[Daily Telegraph|The Telegraph]]'', 27 April 2014.</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬ್ರಾಂಟೆ ಪಾರ್ಸೊನೇಜ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[https://www.bronte.org.uk/whats-on/518/patience-agbabi "Patience Agbabi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220307164504/https://www.bronte.org.uk/whats-on/518/patience-agbabi |date=2022-03-07 }}, The Brontë Society.</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ== ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ, ಅಗ್ಬಬಿಯ ಮೊದಲ ಕವನ ಸಂಗ್ರಹ ಆರ್.ಎ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ (೧೯೯೫), ಎಕ್ಸೆಲ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=Pinter Centre Event: Barnardine Evaristo and Patience Agbabi - Disrupting The Narrative |url=https://www.gold.ac.uk/calendar/?id=3410 |website=Goldsmiths, University of London |language=en}}</ref> ೨೦೦೦ ದಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವನ ದಿನಕ್ಕಾಗಿ ಕವಿತೆ ಬರೆಯಲು ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೪ ನಿಯೋಜಿಸಿದ ೧೦ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Patience Agbabi - Literature |url=https://literature.britishcouncil.org/writer/patience-agbabi |website=literature.britishcouncil.org}}</ref> ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಕವಿಗಳ ಪೊಯೆಟ್ರಿ ಬುಕ್ ಸೊಸೈಟಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-29155207 "Patience Agbabi: 'Most poets are not just poets'"], BBC News, 11 September 2014.</ref><ref>[http://poems.poetrysociety.org.uk/poets/patience-agbabi/ "Patience Agbabi"], Poems. The Poetry Society.</ref> ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಅಗ್ಬಬಿ ಅವರನ್ನು ಕ್ಯಾಂಟರ್ಬರಿ ಉತ್ಸವದ ಕ್ಯಾಂಟರ್ಬರಿ ಕವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>Alison Flood, [https://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/funky-chaucer-reboot-patience-agbabi-canterbury-tales "Funky Chaucer reboot by Patience Agbabi due for April launch"], ''The Guardian'', 23 January 2014.</ref><ref>[http://margaret-cooter.blogspot.com/2015/04/poetry-thursday-chunnelle-tunnel-sous.html "Poetry Thursday - Chunnel/Le Tunnel sous la Manche by Patience Agbabi |Biographical note"], margaret-cooter, 2 April 2015.</ref><ref>{{Cite web|url=https://poems.poetrysociety.org.uk/poets/patience-agbabi/|title=Patience Agbabi – the Poetry Society: Poems}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ರ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ದಿ ಪೊಯೆಟ್ರಿ ಸೊಸೈಟಿಯು ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕ ''ಟೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಟೇಲ್ಸ್''ಗಾಗಿ ೨೦೧೪ ರ ಟೆಡ್ ಹ್ಯೂಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಶಾರ್ಟ್‌ಲಿಸ್ಟ್ ಮಾಡಲಾದ ಐದು ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ಬಬಿಯನ್ನು ಒಬ್ಬರೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>[http://poetrysociety.org.uk/competitions/ted-hughes-award/2014-2/ 2014 Shortlist], Ted Hughes Award, The Poetry Society.</ref> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಅಗ್ಬಬಿ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಲಿಟರೇಚರ್‌ನ ಫೆಲೋ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref>Natasha Onwuemezi, [http://www.thebookseller.com/news/syal-and-mcdermid-named-new-rsl-fellows-564396 "Rankin, McDermid and Levy named new RSL fellows"], ''[[The Bookseller]]'', 7 June 2017.</ref> ==ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದ ಕೃತಿಗಳು== *ಆರ್.ಎ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ. (R.A.W.), ಗೆಕ್ಕೊ ಪ್ರೆಸ್ (೧೯೯೫) *ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್,<ref>{{Cite web |title=Transformatrix by Patience Agbabi - Canongate Books |url=http://www.canongate.tv/shop/transformatrix.html |website=canongate.co.uk |language=en}}</ref> ಕ್ಯಾನನ್‍ಗೇಟ್ ಬುಕ್ಸ್ (೨೦೦೦) *ಬ್ಲಡ್‍ಶಾಟ್ ಮೊನೊಕ್ರೋಮ್,<ref>{{Cite web |title=Bloodshot Monochrome by Patience Agbabi - Canongate Books |url=http://www.canongate.tv/bloodshot-monochrome-ebook.html |website=canongate.co.uk |language=en}}</ref> ಕ್ಯಾನನ್‍ಗೇಟ್ (೨೦೦೮) *ಟೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಟೇಲ್ಸ್,<ref>{{Cite web |title=Telling Tales by Patience Agbabi - Canongate Books |url=http://www.canongate.tv/telling-tales-ebook.html |website=canongate.co.uk |language=en |access-date=2024-03-03 |archive-date=2017-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170314062730/http://www.canongate.tv/telling-tales-ebook.html |url-status=dead }}</ref> ಕ್ಯಾನನ್‍ಗೇಟ್ (೨೦೧೪) *ದಿ ವೈಫ್ ಆಫ್ ಬಾಫಾ (ಪಠ್ಯ);<ref>{{Cite web |title=The Wife of Bafa - Poem - Crossing Borders |url=http://www.transculturalwriting.com/radiophonics/contents/writersonwriting/patienceagbabi/thewifeofbafa-poem/index.html |website=www.transculturalwriting.com |access-date=2024-03-03 |archive-date=2023-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205000016/http://www.transculturalwriting.com/radiophonics/contents/writersonwriting/patienceagbabi/thewifeofbafa-poem/index.html |url-status=dead }}</ref> ದಿ ವೈಫ್ ಆಫ್ ಬಾಫಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ<ref>{{Cite web |title=The Wife of Bafa - Analysis - Crossing Borders |url=http://www.transculturalwriting.com/radiophonics/contents/writersonwriting/patienceagbabi/thewifeofbafa-analysis/index.html |website=www.transculturalwriting.com |access-date=2024-03-03 |archive-date=2024-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226184527/http://www.transculturalwriting.com/radiophonics/contents/writersonwriting/patienceagbabi/thewifeofbafa-analysis/index.html |url-status=dead }}</ref> *ದಿ ಇನ್ಫಿನಿಟ್, ಕ್ಯಾನನ್‍ಗೇಟ್ (೨೦೨೦) ===ಸಂಕಲನಗಳು=== *ಕರೋಲ್ ಆನ್ ಡಫಿ, ಜುಬಿಲಿ ಲೈನ್ಸ್ (ಲಂಡನ್: ಫೇಬರ್ & ಫೇಬರ್, ೨೦೧೨) *ಸಶಾ ದುಗ್ಡೇಲ್, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕವನ ೨೦೧೨ (ಕ್ರೋಮರ್: ಸಾಲ್ಟ್, ೨೦೧೨) *ಹೆಲೆನ್ ಐವರಿ, ಇನ್ ದೆಯರ್ ಓನ್ ವರ್ಡ್ಸ್ (ಕ್ರೋಮರ್: ಸಾಲ್ಟ್, ೨೦೧೨) *ರಾಬ್ ಪೋಪ್, ಸ್ಟಡಿಂಗ್‍ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್ ಅಂಡ್ ಲಿಟರೇಚರ್: ಆನ್ ಇಂಟ್ರಡಕ್ಷನ್ ಅಂಡ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ (ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್: ರೂಟ್ಲೆಡ್ಜ್, ೨೦೧೨) *ಟಾಮ್ ಚಿವರ್ಸ್, ಅಡ್ವೆಂಚರ್ಸ್ ಇನ್ ಫಾರ್ಮ್ (ಲಂಡನ್: ಪೆನ್ಡ್ ಇನ್ ದಿ ಮಾರ್ಜಿನ್ಸ್, ೨೦೧೨) *ರೆಫ್ಯೂಜಿ ಟೇಲ್ಸ್ (ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್: ಕೋಮಾ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೧೬) *ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಬಸ್ಬಿ, ನ್ಯೂ ಡಾಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಆಫ್ರಿಕಾ (ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಆವೃತ್ತಿಗಳು, ೨೦೧೯) ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *ಪೇಶೆನ್ಸ್ ಅಗ್ಬಬಿ, [https://patienceagbabi.wordpress.com/ ''ಟೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಟೇಲ್ಸ್''], ೨೪ ಜೂನ್ ೨೦೧೫ *[http://www.greenbelt.org.uk/contributors/patience-agbabi/ ಪೇಶೆನ್ಸ್ ಅಗ್ಬಬಿ] ಗ್ರೀನ್ ಬೆಲ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ *[http://www.goodreads.com/book/show/2179219. ''ಬ್ಲಡ್‍ಶಾಟ್ ಮೊನೊಕ್ರೋಮ್'' ಬಗ್ಗೆ ಓದುಗರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ], Goodreads *Nisha Obano, [http://www.encyclopediaofafroeuropeanstudies.eu/encyclopedia/patience-agbabi/ "ಪೇಶೆನ್ಸ್ ಅಗ್ಬಬಿ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924000453/http://www.encyclopediaofafroeuropeanstudies.eu/encyclopedia/patience-agbabi/ |date=24 September 2015}}, ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಆಫ್ರೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ <!-- dead link*[http://www.artscouncil.org.uk/funding/funded-projects/case-studies/patience-agbabi-roving-mic-canterbury-tales/ "ಪೇಶೆನ್ಸ್ ಅಗ್ಬಬಿ ಕ್ಯಾಂಟರ್ಬರಿ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ"], ೧೭ ಮೇ ೨೦೧೦--> *[http://interpreture.com/eat-me-poem-analysis/ ''ಈಟ್ ಮಿ'' ಕವನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. *[http://www.bbc.co.uk/programmes/b040j3y2 ಪೇಶೆನ್ಸ್ ಅಗ್ಬಬಿ] ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೪ ರಲ್ಲಿ ''ಫ್ರಂಟ್ ರೋ'' *ಪೇಶೆನ್ಸ್ ಅಗ್ಬಬಿ [https://soundcloud.com/faberbooks/chunnel-le-tunnel-sous-la "೧೯೯೪ |ಚುನ್ನೆಲ್ / ಲೆ ಟನಲ್ ಸೋಸ್ ಲಾ ಮಂಚೆ"], ಸೌಂಡ್ ಕ್ಲೌಡ್ ನಲ್ಲಿ ಫೇಬರ್ ಬುಕ್ಸ್. {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] fi42yw5uc8p54xp1doskwrei8sn66k9 0 88973 1383105 1369442 2026-08-16T10:24:22Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383105 wikitext text/x-wiki '''ಹುಣರು''' ಕ್ಸಿಯೊನೈಟ್ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಹಫ್ಥಾಲಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು, ಮತ್ತು ಇವರು ಖೈಬರ್ ಕಣಿವೆಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ೫ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಭಾರತದ [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಅರಸ [[ಯಶೋಧರ್ಮನ್]] ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪರಾಜಿತರಾದರು.<ref>India: A History by John Keay p.158</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ದೂರದ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ, ಹುಣ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ [[ಮಾಲ್ವಾ]]ವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.diss.fu-berlin.de/diss/servlets/MCRFileNodeServlet/FUDISS_derivate_000000007165/01_Text.pdf |title=The Hephthalites: Archaeological and Historical Analysis |last=Kurbanov |first=Aydogdy |page=24 |year=2010 |accessdate=17 January 2013 |quote=The Hūnas controlled an area that extended from Malwa in central India to Kashmir. |archive-date=27 ಜನವರಿ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127063833/http://www.diss.fu-berlin.de/diss/servlets/MCRFileNodeServlet/FUDISS_derivate_000000007165/01_Text.pdf |url-status=dead }}</ref> ಅವರ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಆಕ್ರಮಣಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ನಷ್ಟಗಳು ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಹುಣರ ಆರಂಭಿಕ ದಾಳಿಗಳು ೫ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಗುಪ್ತ ಅರಸ [[ಸ್ಕಂದಗುಪ್ತ]]ನ (೪೫೫-೪೭೦) ಮರಣದ ನಂತರ ನಡೆದವು, ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಟೆಗಿನ್ ಖಿಂಗೀಲಾದ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ. ಹುಣರು ಕಿಡರೈಟ್ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಗಾಂಧಾರ ಮತ್ತು ಕಾಬುಲ್ ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಪಂಜಾಬ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಹುಣರು ಸಸ್ಸಾನಿಯನ್ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿಪಡೆದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಟಂಕಿಸಿದರು. ಹುಣರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಿಕರ ಆರಾಧನೆ, ಕುಲದೇವತಾ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಾದದ ಸಂಯೋಜನೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ]] 9z46dy3t9tlbq7dxpha82kixp8cnzxg 0 110644 1382812 1353611 2026-08-15T12:19:09Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1382812 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ಪೂಜ ವಸ್ತ್ರಾಕರ್ | female = yes | image =Pooja_Vastrakar.jpg | country = ಭಾರತ | fullname = ಪೂಜ ವಸ್ತ್ರಾಕರ್ | birth_date = {{birth date and age|1999|9|25|df=yes}} | birth_place = [[ಶಹಡಾಲ್]], [[ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]], ಭಾರತ | nickname = ಬಾಬುಲಾಲ್ ಬಬ್ಲು | heightft = | heightinch = | heightcm = | heightm = | batting = ಬಲಗೈ | bowling = ಬಲಗೈ | role = ಬೌಲರ್ | website = | international = true | internationalspan = ೨೦೧೮- ಇಂದಿನವರೆಗೆ | testdebutdate = | testdebutyear = | testdebutagainst = | testcap = | lasttestdate = | lasttestyear = | lasttestagainst = | odidebutdate = ೧೦ ಫೆಬ್ರವರಿ | odidebutyear = ೨೦೧೮ | odidebutagainst = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ | odicap = ೧೨೨ | lastodidate = ೧೨ ಏಪ್ರೀಲ್ | lastodiyear = ೨೦೧೮ | lastodiagainst = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | odishirt = | T20Idebutdate = ೧೩ ಫೆಬ್ರವರಿ | T20Idebutyear = ೨೦೧೮ | T20Idebutagainst = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ | T20Icap = ೫೭ | lastT20Idate = ೩೧ ಜನವರಿ | lastT20Iyear = ೨೦೨೦ | lastT20Iagainst = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | columns = 2 | column1 = [[Women's One Day International|WODI]] | matches1 = ೬ | runs1 = ೮೮ | bat avg1 = ೧೭.೬೦ | 100s/50s1 = 0/೧ | top score1 = ೫೧ | deliveries1 = ೧೮೬ | wickets1 = 0 | bowl avg1 = – | fivefor1 = – | tenfor1 = – | best bowling1 = – |catches/stumpings1 = 0/0 | column2 = [[Women's Twenty20 cricket|WT20I]] | matches2 = ೨೦ | runs2 = ೧೦೫ | bat avg2 = ೧೭.೫೦ | 100s/50s2 = 0/0 | top score2 = ೨೨[[not out|*]] | deliveries2 = ೩೦೦ | wickets2 = ೧೬ | bowl avg2 = ೨೦.೫೦ | fivefor2 = 0 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = ೩/೬ |catches/stumpings2 = ೪/೦ | column3 = | matches3 = | runs3 = | bat avg3 = | 100s/50s3 = | top score3 = | deliveries3 = | wickets3 = | bowl avg3 = | fivefor3 = | tenfor3 = | best bowling3 = |catches/stumpings3 = | column4 = | matches4 = | runs4 = | bat avg4 = | 100s/50s4 = | top score4 = | deliveries4 = | wickets4 = | bowl avg4 = | fivefor4 = | tenfor4 = | best bowling4 = |catches/stumpings4 = | date = ೧೨ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೦ | source = http://www.espncricinfo.com/india/content/player/883413.html ESPNcricinfo }} '''ಪೂಜ ವಸ್ತ್ರಾಕರ್''', ಓರ್ವ ಭಾರತೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಆಟಗಾರ್ತಿ. ಇವರು ಬಲಗೈ ಬ್ಯಾಟ್ಸಮಾನ್ ಹಾಗು ಬಲಗೈ ಮೀಡಿಯಂ ಬೌಲರ್. ದೇಶಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]], ಇಂಡಿಯಾ ಗ್ರೀನ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಆಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://www.cricbuzz.com/profiles/13518/pooja-vastrakar</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಪೂಜ ವಸ್ತ್ರಾಕರ್ ರವರು ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ೨೫, ೧೯೯೯ರಂದು [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಪೂಜ ವಸ್ತ್ರಾಕರ್ ಇವರ ತಂದೆ ಭಾರತ ಸಂಚಾರ್ ನಿಗಮ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ [[ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್|(ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್‌‍)ನ]] ನಿವೃತ್ತ ನೌಕರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ತಮ್ಮ ಹತ್ತನೇ ವಯ್ಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಇವರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಸಹೋದರಿಯರು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ಇದ್ದು, ಇವರು ಏಳು ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.bcci.tv/players/5052/pooja-vastrakar |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-09-24 |archive-date=2023-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003210141/https://www.bcci.tv/players/5052/pooja-vastrakar |url-status=dead }}</ref> ಪೂಜ ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಹುಡುಗರೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರ ಇವರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ನೆಟ್ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್‌‍ಅನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತರಬೇತುದಾರ ಇವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಇವರ ಔಪಚಾರಿಕ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನರು.<ref>http://www.espncricinfo.com/ci/content/video_audio/1140623.html</ref> == ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ == === ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ದೇಶಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]], ಇಂಡಿಯಾ ಗ್ರೀನ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಆಡಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಇವರು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಇವರು [[ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]] ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಬೌಲರ್ ಆಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ೧೫ನೇ ವಯ್ಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಇವರು ಇಂಡಿಯಾ ಗ್ರೀನ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಮಹಿಳಾ ದೇಶಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೂಜ ವಸ್ತ್ರಾಕರ್ ಅವರು ಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ತಮ್ಮ ಮೊಣಕಾಲು ತಿರುಚಿತು, ಇದರಿಂದ ಇವರು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯ ಬೇಕಾಯಿತು. ೨೦೧೮ರ ಚಾಲೆಂಜರ್ ಟ್ರೋಫಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ವಾಸ್ಟ್ರಾಕರ್ ಅವರ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು.<ref>http://www.espncricinfo.com/story/_/id/22809088/india-bold-resilient-teenager</ref><ref>http://www.espncricinfo.com/decadereview2009/content/squad/883387.html</ref> === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ಫೆಬ್ರವರಿ ೦೮, ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕದಲ್ಲಿ]] [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ]] ವಿರುದ್ದ ನಡೆದ ಮೂರನೇ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಪೂಜ ವಸ್ತ್ರಾಕರ್‍ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೩, ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕದಲ್ಲಿ]] [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ]] ವಿರುದ್ದ ನಡೆದ ಮೊದಲನೇ ಟಿ-೨೦ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಪೂಜ ವಸ್ತ್ರಾಕರ್‍ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟಿ-೨೦ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪನೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1123205/south-africa-women-vs-india-women-3rd-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021</ref><ref>http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1123205/south-africa-women-vs-india-women-3rd-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021</ref><ref>http://www.espncricinfo.com/series/18087/scorecard/1123206/south-africa-women-vs-india-women-1st-t20i-ind-w-in-sa-2017-18</ref> == ಪಂದ್ಯಗಳು == *ಏಕದಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೦೬''' ಪಂದ್ಯಗಳು<ref>http://www.espncricinfo.com/india/content/player/883413.html</ref> *ಟಿ-೨೦ ಕ್ರಿಕೆಟ್ : '''೧೧''' ಪಂದ್ಯಗಳು === ವಿಕೇಟ್‍ಗಳು === #ಟಿ-೨೦ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ : '''೧೧''' === ಅರ್ಧ ಶತಕಗಳು === #ಏಕದಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ : '''೦೧''' == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references/> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ್ತಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] gxe6jvx70irhdg6krmvbxb5o9915anp 0 113837 1383095 1367978 2026-08-16T07:59:19Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383095 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಸೊನಾಕ್ಷಿ ಸಿನ್ಹಾ | image = Sonakshi-Sinha.jpg | caption = ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಸಿನ್ಹಾ | birth_name = | birth_date = ೨ ಜೂನ್ ೧೯೮೭ | birth_place = [[ಪಟ್ನಾ]], [[ಬಿಹಾರ್]], [[ಭಾರತ]] | residence = [[ಮುಂಬೈ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಭಾರತ]] | alma_mater = ಎಸ್.ಎನ್.ಡಿ.ಟಿ. ವಿಮೆನ್ಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ | occupation = ನಟಿ, ಗಾಯಕಿ | years_active = ೨೦೧೦– | parents = ಪೂನಮ್ ಸಿನ್ಹಾ<br/> ಶತ್ರುಘ್ನ ಸಿನ್ಹಾ }} '''ಸೊನಾಕ್ಷಿ ಸಿನ್ಹಾ''' ರವರು (೨ ಜೂನ್ ೧೯೮೭) ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ. ಇವರು ನಟ ಶತ್ರುಘ್ನ ಸಿನ್ಹಾ ಮತ್ತು ಪೂನಮ್ ಸಿನ್ಹಾ ರವರ ಪುತ್ರಿ. ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಾಸ್ಟ್ಯೂಮ್ ಡಿಸೈನರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಇವರು ೨೦೧೦ ದಬಂಗ್ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ರಜ್ಜೋ ಪಾಂಡೆ ಎಂಬ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿ, ಫಿಲ್ಮಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಫಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್ ಫೀಮೇಲ್<ref>[https://web.archive.org/web/20140714174734/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sonakshi-Sinha-Year-since-Lootera-appreciation-hasnt-stopped/articleshow/37838144.cms ‍Filmfare award]</ref><ref>http://archive.indianexpress.com/news/shatrughan-sinha-breaks-down-after-watching-daughter-sonakshi-in-lootera/1139060</ref><ref>https://www.bollywoodhungama.com/news/features/no-one-doubted-capacity-actor-past-well-sonakshi-sinha-akira-appreciation/</ref> ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಸಿನ್ಹಾ ರವರು ''ರೌಡಿ ರಾಥೋರ್'' (೨೦೧೨), ''ಸನ್ ಆಫ್ ಸರ್ದಾರ್''<ref>{{cite news |title=First look: Sonakshi-Ajay in Son Of Sardar |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/first-look-sonakshi-ajay-in-son-of-sardar/story-YdMZq7Xz08AmxoXXrXitrI.html |accessdate=19 March 2020 |work=Hindustan Times |date=28 April 2012 |language=en}}</ref> (೨೦೧೨), ''ದಬಂಗ್ ೨''<ref>{{cite news |title=CAA: Sonakshi Sinha says country's unity is more important than film's collection after 'Dabangg 3' manages to earn only Rs 80 cr |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/caa-sonakshi-sinha-says-countrys-unity-is-more-important-than-films-collection-after-dabangg-3-manages-to-earn-only-rs-80-cr/articleshow/72952826.cms?from=mdr |accessdate=19 March 2020 |work=The Economic Times |date=24 December 2019}}</ref> (೨೦೧೨), ''ಹಾಲಿಡೇ : ಎ ಸೋಲ್ಜಲ್ ಈಸ್ ನೆವರ್ ಆಫ್ ಡ್ಯೂಟಿ'' (೨೦೧೪) ರ ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದರು. ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಿನ್ಹಾ ರವರು ಇಮ್ರಾನ್ ಖಾನ್ ರವರ '''ಲೆಟ್ಸ್ ಸೆಲೆಬ್ರೇಟ್''' ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಭಾಗವನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೂ ತನ್ನದೇ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ನಾಲ್ಕು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ==ಜನನ== ಸೊನಾಕ್ಷಿ ರವರು ೨ ಜೂನ್ ೧೯೮೭ ರಂದು ಭಾರತದ ಪಟ್ನಾ ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/shotgun-junior-sonakshi-sinha-turns-26_135886.html</ref> ==ಜೀವನ== ಸೊನಾಕ್ಷಿ ಸಿನ್ಹಾ ರವರ ತಂದೆ - ಶತ್ರುಘ್ನ ಸಿನ್ಹಾ, ತಾಯಿ - ಪೂನಮ್ ಸಿನ್ಹಾ ಇಬ್ಬರೂ ಬಾಲಿವುಡ್ ನ ಖ್ಯಾತ ನಟ ಮತ್ತು ನಟಿ. ಸೊನಾಕ್ಷಿ ರವರ ತಂದೆ ಈಗ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ರಾಜಕೀಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://m.ndtv.com/photos/entertainment/sonakshi-sinha-s-birthday-with-fans-8785/slide/2 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-03-30 |archive-date=2017-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170816105414/http://m.ndtv.com/photos/entertainment/sonakshi-sinha-s-birthday-with-fans-8785/slide/2 |url-status=dead }}</ref> ಸೊನಾಕ್ಷಿ ಯವರಯ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯರಾಗಿದ್ದು ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರರು ಲವ್ ಸಿನ್ಹಾ ಮತ್ತು ಖುಷ್ ಸಿನ್ಹಾ ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಆರ್ಯ ವಿದ್ಯಾ ಮಂದಿರ್ ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಫ್ಯಾಷನ್ ಡಿಸೈನಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-just-how-educated-are-bollywood-heroines/20120118.htm#11</ref> ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ಸಿನ್ಹಾ ಇವರು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ''ಮೇರಾ ದಿಲ್ ಲೇಕೆ ದೇಖೋ'' ಎಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ, ವೇಷಭೂಷಣ ವಿನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ದಬ್ಬಂಗ್''<ref>{{cite news |title=Sonakshi Sinha on making her debut with Dabangg: ‘Nobody asked me, I literally had no choice’ |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/sonakshi-sinha-on-making-her-debut-with-dabangg-nobody-asked-me-i-literally-had-no-choice/story-fk6WbqplZTgZclPiPgnXlL.html |accessdate=19 March 2020 |work=Hindustan Times |date=16 December 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=CAA protests more important than Dabangg 3 earnings: Sonakshi Sinha |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/caa-protests-more-important-than-dabangg-3-earnings-sonakshi-sinha/story-TEE5CcTBMfoAEV1E5UeBMI.html |accessdate=19 March 2020 |work=Hindustan Times |date=22 December 2019 |language=en}}</ref> ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಸಲ್ಮಾನ್‌ ಖಾನ್‌|ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್]] ಎದುರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ೨೧೦೦ ರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ ಆಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಸಿನ್ಹಾ ಇವರು ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ಪ್ರಭುದೇವರ ''ರೌಡಿ ರಾಥೋಡ್''<ref>{{cite news |last1=Baliga |first1=Shashi |title=Unapologetic masala |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/unapologetic-masala/article3451373.ece |accessdate=19 March 2020 |work=The Hindu |date=26 May 2012 |language=en-IN}}</ref><ref>{{cite news |title=Sonakshi to star opposite Akshay in ‘Namaste England’ |url=https://www.thehindu.com/entertainment/sonakshi-to-star-opposite-akshay-in-namaste-england/article8551667.ece?secpage=true&secname=entertainment |accessdate=19 March 2020 |work=The Hindu |date=3 May 2016 |language=en-IN}}</ref><ref>{{cite news |title=Thought I could look convincing in action roles: Sonakshi Sinha |url=https://www.thehindu.com/entertainment/thought-i-could-look-convincing-in-action-roles-sonakshi-sinha/article8396777.ece |accessdate=19 March 2020 |work=The Hindu |date=25 March 2016 |language=en-IN}}</ref>.ಇದರಲ್ಲಿ ಸೊನಾಕ್ಷಿ ಅಕ್ಷಯ್ ಕುಮಾರ್ ಎದುರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ, ಶಿರೀಶ್ ಕುಂದರ್ ಅವರ ''ಜೋಕರ್''. ಇದರಲ್ಲೂ ಸೊನಾಕ್ಷಿ [[ಅಕ್ಷಯ್ ಕುಮಾರ್]] ಎದುರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಮೂರನೆಯ ಚಿತ್ರ, ಅಶ್ವ್ನಿ ಧೀರ್ ಅವರ ''ಸನ್ ಆಫ್ ಸರ್ದಾರ್''. ಇದರಲ್ಲಿ ಸೊನಾಕ್ಷಿ ಅಜಯ್ ದೇವ್ ಗನ್ ಎದುರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಿನ್ಹಾ ರವರ ೨೦೧೩ ರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ಮೋಟ್ವಾನೆ ಅವರ ''ಲುಟೇರಾ''.ಇದರಲ್ಲಿ ಸೊನಾಕ್ಷಿ ರಣ್ವೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಎದುರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಾಫಿ== {| class="wikitable" |+ಕೀಲಿ | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="text-align:center;" ! scope="col"|ವರ್ಷ ! scope="col"|ಸಿನಿಮಾ ! scope="col"|ಪಾತ್ರ ! class="unsortable" scope="col" |ಟಿಪ್ಪಣಿ ! scope="col"|ಉಲ್ಲೇಖ |- | ೨೦೧೦ !scope=row| ''[[ಧಬಂಗ್]]'' | ರಜ್ಜೋ ಪಾಂಡೆ |ಫಿಲ್ಮಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಫಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್ ಫೀಮೇಲ್ |<ref>[https://www.imdb.com/title/tt1620719/characters/nm3848064 Sonakshi in Dabbang movie]</ref> |- | rowspan="5" | ೨೦೧೨ !scope=row| ''ರೌಡಿ ರಾಥೋರ್'' | ಪಾರೊ | |<ref>[https://www.imdb.com/title/tt2077833/fullcredits Sonakshi as Paro in Rowdy Rathore]</ref> |- !scope=row| ''[[:en:Joker (2012 film)|ಜೋಕರ್]]'' | ದೀವ | |<ref>[https://www.imdb.com/title/tt1918886/fullcredits Sonakshi as Diva in Joker movie]</ref> |- !scope=row| ''[[ಒಎಮ್ಜಿ – ಓ ಮೈ ಗಾಡ್]]'' | ಸ್ವತಃ | ''ಗೊ ಗೊ ಗೋವಿಂದ'' ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |<ref>[https://www.glamsham.com/en/sonakshi-sinha-has-no-role-in-omg-oh-my-god Sonakshi's special appearance in Go Go Govinda song ]</ref> |- !scope=row| ''[[ಸನ್ ಆಫ್ ಸರ್ದಾರ್]]'' | ಸುಖ್ಮೀತ್ ಕೌರ್ ಸಂಧು | |<ref>[https://www.imdb.com/title/tt2178508/fullcredits Sonakshi as Sukhmeet in Son of Sardar]</ref> |- !scope=row| ''[[ಧಬಂಗ್-೨]]'' | ರಜ್ಜೋ ಪಾಂಡೆ | |<ref>[https://www.imdb.com/title/tt2112131/ Sonakshi in dabbang 2]</ref> |- | rowspan="6" | ೨೦೧೩ !scope=row| ''[[:en:Himmatwala (2013 film)|ಹಿಮ್ಮತ್ವಾಲಾ]]'' | ಸ್ವತಃ | ''ಥ್ಯಾಂಕ್ ಗಾಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಫ್ರೈಡೆ'' ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಶೇಷ ಪಾತ್ರ |<ref>[https://www.hindustantimes.com/bollywood/first-look-sonakshi-sinha-s-retro-look-in-himmatwala/story-k5vzrsT6RmDeAgTqPfsFWL.html ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್]</ref> |- !scope=row| ''[[ಲುಟೇರ]]'' |ಪಾಖಿ ರಾಯ್ ಚೌದರಿ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ — ಫಿಲ್ಮಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ (ಬೆಸ್ಟ್ ನಟಿ) | |- !scope=row| ''ವನ್ಸ್ ಅಪ್ಆನ್ ಎ ಟೈಮ್ ಇನ್ ಮಂಬೈ ದೊಬಾರಾ'' | ಜಾಸ್ಮಿನ್ ಶೇಕ್ | |<ref>https://www.news18.com/news/india/sonakshi-sinhas-screen-name-in-once-upon-a-time-changed-618457.html</ref> |- !scope=row| ''[[:en:Boss (2013 Hindi film)|ಬಾಸ್]]'' | ಸ್ವತಃ | ''ಪಾರ್ಟಿ ಆಲ್ ನೈಟ್'' ಮತ್ತು ''ಹರ್ ಕಿಸೀಕೋ'' ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |<ref>https://in.bookmyshow.com/movies/boss-hindi/ET00014053/</ref> |- !scope=row| ''ಬುಲೆಟ್ ರಾಜಾ'' | ಮಿಥಾಲಿ | |<ref>[https://www.imdb.com/title/tt2551378/ Sonakshi in Bullet raja movie as Mithali]</ref> |- !scope=row| ''ಆರ್..ರಾಜ್ಕುಮಾರ್'' | ಚಂದಾ | |<ref>[https://www.imdb.com/title/tt2369154/ Sonakshi as Chanda in R..Rajkumar movie with Shahid Kapoor]</ref> |- | rowspan="3" | ೨೦೧೪ !scope=row| ''ಹಾಲಿಡೇ: ಎ ಸೋಲ್ಜಲ್ ಈಸ್ ನೆವರ್ ಆಫ್ ಡ್ಯೂಟಿ'' | ಸಾಯ್ಬಾ ಥಪರ್ | |<ref>[https://www.imdb.com/title/tt2556308/ Sonakshi with Akshay Kumar in Holiday Movie]</ref> |- !scope=row| ''[[:en:Action Jackson (2014 film)|ಆಕ್ಷನ್ ಜಾಕ್ಸನ್]]'' | ಖುಷಿ | |<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0403935/ Sonakshi as Khushi in action Jackson movie]</ref> |- !scope=row| ''ಲಿಂಗಾ'' | ಮಣಿ ಭಾರತಿ | ಡೆಬ್ಯೂಟ್ (ತಮಿಳು ಸಿನಿಮಾ | |- | rowspan="2" | ೨೦೧೫ !scope=row| ''[[ತೇವರ್]]'' | ರಾಧಿಕಾ ಮಿಶ್ರಾ | |<ref>[https://www.imdb.com/title/tt3398048/ Sonakshi as Radhika in Tevar movie]</ref> |- !scope=row| ''[[:en:All Is Well (film)|ಆಲ್ ಈಸ್ ವೆಲ್]]'' |ಸ್ವತಃ | "ನಚನ್ ಫರ್ರತೆ" ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |<ref>https://www.imdb.com/title/tt3547616/fullcredits</ref> |- | rowspan="2" |೨೦೧೬ !scope=row| ''[[:en:Akira (2016 Hindi film)|ಅಕೀರಾ]]'' | ಅಕೀರಾ | |<ref>https://www.imdb.com/title/tt5700962/fullcredits</ref> |- !scope=row| ''[[ಫೋರ್ಸ್ ೨]]'' | ಕಮಲ್ಜೀತ್ ಕೌರ್ | |<ref>https://www.imdb.com/title/tt5156746/fullcredits</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೧೭ !scope=row| ''[[:en:Noor (film)|ನೂರ್]]'' | ನೂರ್ ರಾಯ್ ಚೌದರಿ | ಹಾಗೂ "ಮೂ ಯುಅರ್ ಲಕ್ಕ್" ಹಾಡಿನ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕಿ |<ref>https://www.imdb.com/title/tt5775220/fullcredits</ref> |- !scope=row| ''[[:en:Ittefaq (2017 film)|ಇತ್ತೆಫಾಕ್]]'' | ಮಾಯಾ | |<ref>https://www.imdb.com/title/tt6692354/fullcredits</ref> |- | rowspan="3" |೨೦೧೮ !scope=row| ''[[:en:Welcome to New York (2018 film)|ವೆಲ್ಕಮ್ ಟು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]]'' | ಜಿನಲ್ ಪಟೇಲ್ | |<ref>https://www.imdb.com/title/tt7275232/fullcredits</ref> |- !scope=row| ''ಹ್ಯಾಪಿ ಫಿರ್ ಭಾಗ್ ಜಾಯೇಗಿ '' | ಹರ್ಪ್ರೀತ್ | |<ref>https://www.imdb.com/title/tt7881542/fullcredits</ref> |- !scope=row| ''ಯಮ್ಲಾ ಪಗ್ಲಾ ದಿವಾನಾ: ಫಿರ್ ಸೆ'' |ಸ್ವತಃ | ''ರಫ್ತಾ ರಫ್ತಾ'' ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/sonakshi-sinha-shatrughan-sinha-rekha-come-together-yamla-pagla-deewana-phir-se/|title=Sonakshi Sinha, Shatrughan Sinha and Rekha come together for Yamla Pagla Deewana Phir Se|work=Bollywood Hungama|date=8 March 2018}}</ref> |- |rowspan="4"|೨೦೧೯ !scope="row"| ''ಟೋಟಲ್ ಧಮಾಲ್'' | ಸ್ವತಃ | ಮಂಗ್ಡಾ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/sonakshi-sinha-and-ajay-devgn-in-remake-of-mungda/articleshow/65859145.cms |title=Sonakshi Sinha and Ajay Devgn in remake of 'Mungda'|date=19 September 2018|access-date=19 September 2018}}</ref> |- !scope="row" style="background:#FFFFCC;"| ''[[ಕಲಂಕ್]]''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ಸತ್ಯಾ ಚೌದರಿ | ಪೋಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ |<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/kalank-alia-bhatt-varun-dhawan-madhuri-dixit-sanjay-dutt-5141878/|title=Kalank: Varun-Alia, Madhuri-Sanjay to share screen space in Karan Johar’s next|work=The Indian Express|date=18 April 2018|accessdate=18 April 2018|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180418054257/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/kalank-alia-bhatt-varun-dhawan-madhuri-dixit-sanjay-dutt-5141878/|archivedate=18 April 2018|df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row" style="background:#FFFFCC;"| ''ಮಿಶನ್ ಮಂಗಲ್''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ಟಿಬಿಎ | ಫಿಲ್ಮಿಂಗ್ |<ref>{{cite news|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/sonakshi-sinha-starts-shooting-for-akshay-kumar-and-vidya-balan-starrer-mission-mangal-details-inside/319492|title=Sonakshi Sinha starts shooting for Akshay Kumar and Vidya Balan starrer Mission Mangal |work=Timesnow News|date=23 November 2018|accessdate=25 November 2018}}</ref> |} ==ಡಿಸ್ಕೋಗ್ರಾಫಿ== {| class="wikitable" |- ! ಆಲ್ಬಮ್/ಸಿನಿಮಾ !! ಹಾಡು !! ಸಂಗೀತ !! ಲೇಬಲ್ !! ಬಿಡುಗಡೆ |- |''ತೇವರ್'' |ಲೆಟ್ಸ್ ಸೆಲೆಬ್ರೇಟ'' ||[[:en:Imran Khan (singer)|ಇಮ್ರಾನ್ ಖಾನ್]] |ಇರೋಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |rowspan="2"|೨೦೧೫ |- |ಸಿಂಗಲ್ | ಆಜ್ ಮೂಡ್ ಇಷ್ಕ್ಹೋಲಿಕ್ ಹೆ ||ಮೀಟ್ ಬ್ರೋಸ್ |rowspan="3"|[[:en:T-Series (company)|ಟಿ - ಸೀರೀಸ್]] |- |''ಅಕೀರಾ'' |ರಜ್ ರಜ್ ಕೆ<ref>https://www.jagran.com/entertainment/bollywood-sonakshi-sinha-roars-with-rage-in-rajj-rajj-ke-song-from-akira-14442272.html</ref> |ವಿಶಾಲ್ ಶೇಖರ್ ||೨೦೧೬ |- |''ನೂರ್'' |ಮೂ ಯುಅರ್ ಲಕ್ಕ್<ref>https://www.amarujala.com/entertainment/bollywood/noor-s-new-song-move-your-lakk-is-out-in-sonakshi-sinha-diljit-dosanjh-baadshah-s-voice</ref> |[[:en:Badshah (rapper)|ಬಾದ್ಶಾ]] |೨೦೧೭ |- |''ಹ್ಯಾಪಿ ಫಿರ್ ಭಾಗ್ ಜಾಯೇಗಿ '' |ಚಿನ್ ಚಿನ್ ಚೂ |ಸೊಹೈಲ್ ಸೇನ್ |ಸರೆಗಮ |೨೦೧೮ |- |''ಯಮ್ಲಾ ಪಗ್ಲಾ ದಿವಾನಾ: ಫಿರ್ ಸೆ'' |ರಫ್ತಾ ರಫ್ತಾ ದೇಖೋ |ವಿಶಾಲ್ ಮಿಶ್ರಾ |ಸರೆಗಮ |೨೦೧೮ |} ==ಟಿ.ವಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು== {| class="wikitable" |- ! ವರುಷ !!ಪ್ರದರ್ಶನ!! ಚಾನಲ್!!ಪಾತ್ರ |- | rowspan="2" | ೨೦೧೫||[[:en:Indian Idol|ಇಂಡಿಯನ್ ಐಡಲ್]]||rowspan=2|ಸೋನಿ ಟಿ.ವಿ||rowspan=4|ತೀರ್ಪುಗಾರ್ತಿ |- |ಇಂಡಿಯನ್ ಐಡಲ್ ಜೂನಿಯರ್ |- | rowspan="2" | ೨೦೧೭||[[:en:Nach Baliye|ನಚ್ ಬಲಿಯೆ]]||[[:en:StarPlus|ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್]] |- |[[:en:Om Shanti Om (TV series)|ಓಂ ಸಾಂತಿ ಓಂ]]||ಸ್ಟಾರ್ ಭಾರತ್ |} ==ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! scope="col" | ವರ್ಗ ! scope="col" | ಸಿನಿಮಾ ! scope="col" | ಫಲಿತಾಂಶ ! scope="col" | ಉಲ್ಲೇಖ |- |rowspan="13"|೨೦೧೧ ! scope="row" | ಆನ್ಯುಅಲ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಾಲಿವುಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಬೆಸ್ಟ್ ನಿವ್ ಕಮ್ಮರ್ - ಪೀಮೇಲ್ | rowspan="13" |''ದಬಂಗ್'' |{{won}} |<ref>{{cite web|url=http://www.bna-germany.com/news.html?&tx_ttnews%5Btt_news%5D=467&cHash=eb998facbc1bd46f528864e3ce2596ba|title=Shahrukh, Kajol, Ranveer, Arjun, Kareena und Sonakshi gewinnen Europas bekanntesten Bollywood Awards|accessdate=12 October 2017|date=12 August 2011|publisher=BNA Germany|archive-date=20 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920211041/http://www.bna-germany.com/news.html?&tx_ttnews&#91;tt_news&#93;=467&cHash=eb998facbc1bd46f528864e3ce2596ba|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row"|ಅಪ್ಸರಾ ಫಿಲ್ಮ ಅಂಡ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಪ್ರೊಡ್ಯೂಸರ್ಸ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |[[:en:Apsara Award for Best Female Debut|ಬೆಸ್ಟ್ ಫೀಮೇಲ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್]] |{{won}} |<ref>{{cite news|title=Winners of 6th Apsara Film & Television Producers Guild Awards|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/features/winners-of-6th-apsara-film-television-producers-guild-awards/|publisher=[[Bollywood Hungama]]|date=11 January 2011|accessdate=12 October 2017}}</ref> |- !scope="row"|ಫಿಲ್ಮಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ |[[:en:Filmfare Award for Best Female Debut|ಬೆಸ್ಟ್ ಫೀಮೇಲ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್]] |{{won}} |<ref name="filmfare">{{cite web|url=http://www.glamsham.com/movies/scoops/11/jan/31-56th-filmfare-awards-2010-a-night-of-glitz-n-glamour-011105.asp|title=56th Filmfare Awards 2010, A Night of Glitz N' Glamour|date=29 January 2011|accessdate=12 October 2017|publisher=Glamsham.com. Fifth Quarter Infomedia Pvt. Ltd|archive-date=3 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110203012043/http://www.glamsham.com/movies/scoops/11/jan/31-56th-filmfare-awards-2010-a-night-of-glitz-n-glamour-011105.asp|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row"|ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ತಂಡಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಫಿಲ್ಮ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |[[:en:IIFA Award for Star Debut of the Year&nbsp;– Female|ಸ್ಟಾರ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ &nbsp;– ಫೀಮೇಲ್]] |{{won}} |<ref name=iifa>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2011/06/26/7642/index.html|title=Winners of the IIFA Awards 2011|date=26 June 2011|accessdate=10 July 2011|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721005826/http://www.bollywoodhungama.com/features/2011/06/26/7642/index.html|archivedate=21 July 2011|deadurl=yes|df=dmy-all}}</ref> |- !scope="row"|ಲಯನ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{won}} | |- !scope="row"|ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |[[:en:Star Screen Award for Most Promising Newcomer – Female|ಮೋಸ್ಟ್ ಪ್ರಾಮಿಸಿಂಗ್ ನ್ಯೂ ಕಮ್ಮರ್ – ಫೀಮೇಲ್]] |{{won}} |<ref>{{cite web|title=Winners of 17th Annual Star Screen Awards 2011|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/features/winners-of-17th-annual-star-screen-awards-2011/|publisher=Bollywood Hungama|date=6 July 2011|accessdate=12 October 2017}}</ref> |- !scope="row" rowspan="2"|ಸ್ಟಾರ್ ಡಸ್ಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |[[:en:Stardust Award for Superstar of Tomorrow – Female|ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್ ಆಫ್ ಟುಮಾರೊ – ಫೀಮೇಲ್]] |{{won}} |<ref>{{cite web|url=http://www.magnamags.com/content/view/7594/358/lang,english/|title=StardustAwardWinner2011|date=9 February 2011|accessdate=11 March 2011|publisher=Magnus Mags|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110419052226/http://www.magnamags.com/content/view/7594/358/lang,english/|archivedate=19 April 2011|deadurl=yes|df=dmy-all}}</ref> |- |[[:en:Stardust Award for Best Thriller/Action Actress|ಬೆಸ್ಟ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್]] |{{nom}} |<ref name=stardust>{{cite web|title=Nominations of Stardust Awards 2011|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/features/nominations-of-stardust-awards-2011/|publisher=[[Bollywood Hungama]]|date=22 January 2011|accessdate=12 October 2017}}</ref> |- | rowspan="2" scope="row" |ಜೀ ಸಿನಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |[[:en:Zee Cine Award for Best Female Debut|ಬೆಸ್ಟ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್ ಫೀಮೇಲ್]] |{{won}} |<ref name="Hrithik, SRK Top Zee Cine Awards">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/hrithik-srk-top-zee-cine-awards/story-QRCWE64VdmhhjEmJJNR1fJ.html|title=Hrithik, SRK top Zee Cine Awards|date=15 January 2011|accessdate=12 October 2017|work=[[The Hindustan Times]]|publisher=HT Media Group}}</ref> |- |ಬೆಸ್ಟ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೀಮೇಲ್ ಐಕಾನ್ |{{nom}} |<ref name="Hrithik, SRK Top Zee Cine Awards"/> |- | scope="row" |ಎಫ್ಐಸಿಸಿಐ ಫ್ರೇಮ್ಸ್ ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{won}} |<ref>{{cite news|title=SRK gets global entertainment award|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/srk-gets-global-entertainment-award/story-kd3MQRKQzWXmTa7BCaetSM.html|work=Hindustan Times|accessdate=12 October 2017|agency=Indo-Asian News Service|date=19 March 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://amartips.com/video/search/srkmusic|title=SRK, Rahman win Global Icon honor|work=The Times of India}}{{dead link|date=January 2014}}</ref> |- | scope="row" |ಆಜ್ ತಕ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{won}} | |- | scope="row" |ದಾದಸಾಹೆಬ್ ಫಲ್ಕೆ ಅವಾರ್ಡ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{won}} | |- | rowspan="7" |೨೦೧೩ | scope="row" |ಇಟಿಸಿ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣಗಳಿಸಿದ ನಟಿ | rowspan="3" style="text-align:center;" | — |{{won}} |<ref name="ETC">[http://www.indicine.com/movies/bollywood/etc-business-awards-winners-2012-2013/ "ETC Business Awards Winners: 2012 – 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170816195347/http://www.indicine.com/movies/bollywood/etc-business-awards-winners-2012-2013/ |date=2017-08-16 }} Retrieved 24 March 2013</ref> |- |ಪೀಪಲ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ - ಭಾರತ |ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಯೂತ್ ಮೂವಿ ಐಕಾನ್ |{{nom}} | |- |ನಿಕೆಲೋಡಿಯನ್ ಕಿಡ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ - ಭಾರತ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{nom}} |<ref>{{cite web|url=http://www.nickindia.com/kcaindia/best-actor.php#best-actress|title=KCA India Nominees 2013|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150128020020/http://www.nickindia.com/kcaindia/best-actor.php#best-actress|archivedate=28 January 2015|df=dmy-all}}</ref> |- |ಪೀಪಲ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ |ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ನಟಿ | rowspan="2" |''ರೌಡಿ ರಾಥೋರ್'' |{{nom}} | |- | rowspan="3" scope="row" |ಸ್ಟಾರ್ ಡಸ್ಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ |ಬೆಸ್ಟ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್\ ಆಕ್ಷನ್ ನಟಿ |{{nom}} |<ref name="Stardust 2013">{{cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/features/nominations-for-stardust-awards-2013/|title=Nominations for Stardust Awards 2013|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=12 October 2017}}</ref> |- |ಬೆಸ್ಟ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್\ ಆಕ್ಷನ್ ನಟಿ |''ದಬಂಗ್ ೨'' |{{Nom}} | |- |[[:en:Stardust Award for Best Comedy – Romance Actress|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯ\ ರೊಮ್ಯಾನ್ಸ್ ನಟಿ]] |''ಸನ್ ಆಫ್ ಸರ್ದಾರ್'' |{{nom}} |<ref name="Stardust 2013"/> |- |೨೦೧೩ |ಬಿಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಟರ್ಟೈಂನ್ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ | ಮೊಸ್ಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನಿಂಗ್ ಆಕ್ಟ್ರೆಸ್ ಇನ್ ಕಾಮಿಡಿ ರೋಲ್ – ಫೀಮೇಲ್ |''ಸನ್ ಆಫ್ ಸರ್ದಾರ್'' |{{nom}} | |- | rowspan="8" |೨೦೧೪ | rowspan="2" scope="row" was |ಬಿಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಟರ್ಟೈಂನ್ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ |ಮೊಸ್ಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನಿಂಗ್ ಆಕ್ಟ್ರೆಸ್ ಇನ್ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ರೋಲ್ - ಫೀಮೇಲ್ | rowspan="8" |''ಲುಟೇರಾ'' |{{won}} |<ref>{{cite news|title=Deepika Padukone bags three BIG Star Entertainment awards|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/dec/311213-deepika-padukone-bags-three-big-star-entertainment-awards.htm|accessdate=12 October 2017|newspaper=Mid-Day|date=31 December 2013}}</ref> |- |[[:en:BIG Star Most Entertaining Film Actor – Female|ಮೋಸ್ಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನಿಂಗ್ ಆಕ್ಟರ್ – ಫೀಮೇಲ್]] |{{nom}} |<ref>{{cite news|title=Nominations for 4th Big Star Entertainment Awards|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/features/nominations-for-4th-big-star-entertainment-awards/|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=12 October 2017|date=12 December 2013}}</ref> |- | scope="row" |ಫಿಲ್ಮಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ |[[:en:Filmfare Award for Best Actress|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ]] |{{nom}} |<ref>{{cite news|title=59th Idea Filmfare Awards Nominations|url=http://www.filmfare.com/news/59th-idea-filmfare-awards-nominations-5138.html|accessdate=12 October 2017|work=Filmfare|date=13 January 2014}}</ref> |- | scope="row" |ಅಪ್ಸರಾ ಫಿಲ್ಮ ಅಂಡ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಪ್ರೊಡ್ಯೂಸರ್ಸ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ | [[:en:Apsara Award for Best Actress in a Leading Role|ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟ್ರೆಸ್ ಇನ್ ಲೀಡಿಂಗ್ ರೋಲ್]] | {{nom}} |<ref>{{cite web|title=9th Renault Apsara Awards Nominees|url=http://starguildawards.org/9th_renault_apsara_awards_nominees.html|publisher=Apsara Awards|accessdate=16 January 2014|archive-date=16 ಜನವರಿ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140116111739/http://starguildawards.org/9th_renault_apsara_awards_nominees.html|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" scope="row" |ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್ | [[:en:Screen Award for Best Actress|ಅತ್ಯತ್ತಮ ನಟಿ]] |{{nom}} | <ref>{{cite web|url=http://screenawards.indianexpress.com/nominations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108081346/http://screenawards.indianexpress.com/nominations|dead-url=yes|archive-date=8 January 2014|title=Nominations, Screen Awards Nominees, Photos, Screen Nominations 2014|work=The Indian Express|accessdate=3 October 2014|archivedate=9 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141209073549/http://screenawards.indianexpress.com/nominations|url-status=deviated}}</ref> |- |[[:en:Screen Award for Best Actress|ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಚಾಯ್ಸ್ (ಫೀಮೇಲ್)]] |{{nom}} |<ref>{{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/20th-annual-screen-awards-2014-the-complete-list-of-nominees/444093-8-66.html|title=20th Annual Screen Awards 2014: The complete list of nominees|work=IBNLive|accessdate=3 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141007111425/http://ibnlive.in.com/news/20th-annual-screen-awards-2014-the-complete-list-of-nominees/444093-8-66.html|archivedate=7 October 2014|deadurl=yes|df=dmy-all}}</ref> |- | scope="row" |ಜೀ ಸಿನಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ | [[:en:Zee Cine Award – Critics' Choice Best Actress|ಅತ್ಯತ್ತಮ ನಟಿ (ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್)]] | {{won}} |<ref>{{cite web|title=Zee Cine Awards 2014: Complete list of nominations|url=http://zeenews.india.com/entertainment/zee-cine-awards-2014/zee-cine-awards-2014-complete-list-of-nominations_150384.html|author=Aparna Mudi|accessdate=12 October 2017|publisher=Zee News|date=6 February 2014}}</ref> |- | scope="row" |ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಫಿಲ್ಮ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |[[:en:IIFA Award for Best Actress|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ]] |{{nom}} |<ref>{{cite web|title=Nominations for IIFA Awards 2014|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/features/nominations-for-iifa-awards-2014/|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=12 October 2017|date=20 February 2014}}</ref> |- |೨೦೧೪ |ಸ್ಟಾರ್ ಡಸ್ಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ |[[:en:Stardust Award for Best Thriller/Action Actress|ಬೆಸ್ಟ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್/ಆಕ್ಷನ್ ನಟಿ]] |''ಹಾಲಿಡೇ: ಎ ಸೋಲ್ಜಲ್ ಈಸ್ ನೆವರ್ ಆಫ್ ಡ್ಯೂಟಿ'' |{{nom}} | |- | rowspan="4" | ೨೦೧೭ | rowspan="2" | [[:en:BIG Star Entertainment Awards|ಬಿಗ್ ಜೀ ಎಂಟರ್ಟೈಂನ್ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್]] | rowspan="2" |ಮೋಸ್ಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನಿಂಗ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಆಕ್ಷನ್ ಫಿಲ್ಮ – ಮೇಲ್ \ ಫೀಮೇಲ್ | ''ಫೋರ್ಸ್ ೨'' |{{Nom}} |<ref name="bizasialive.com">https://www.bizasialive.com/big-zee-entertainment-awards-nominations-list/</ref> |- | ''ಅಕೀರಾ'' |{{Nom}} |<ref name="bizasialive.com"/> |- | ಲಕ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ರೋಜ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಪವರ್ ಪ್ಯಾಕ್ಡ್ ಪೆರ್ಫಾರ್ಮರ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ ಅವಾರ್ಡ್ | ''[[:en:Akira (2016 Hindi film)|ಅಕೀರಾ]]'' |{{Nom }} |<ref name="easterneye.eu">{{cite web|url=https://www.easterneye.eu/winners-lux-golden-rose-awards-2017/|title=Winners Of Lux Golden Rose Awards 2017 - Eastern ye|date=11 December 2017|website=easterneye.eu|accessdate=24 March 2018|archive-date=24 ಮಾರ್ಚ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180324231043/https://www.easterneye.eu/winners-lux-golden-rose-awards-2017/|url-status=dead}}</ref> |- | ಲಕ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ರೋಜ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಚ್ಯಾರಿಮಿಸ್ಟಿಕ್ ಬ್ಯೂಟಿ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ ಅವಾರ್ಡ್ | |{{Nom }} |<ref name="easterneye.eu"/> |} ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:Sonakshi Sinha Diwali bash.jpg|thumb|ಸೊನಾಕ್ಷಿ ಸಿನ್ಹಾ File:Sonakshi Sinha.jpg|thumb|೨೦೧೪ ನೇ ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸೊನಾಕ್ಷಿ ಸಿನ್ಹಾ File:Sonakshi Sinha November 2014.jpg|thumb|ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಸೊನಾಕ್ಷಿ ಸಿನ್ಹಾ File:Sonakshi Sinha From The Press conference of IIFA Singapore 2012 (13).jpg|thumb|೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಐಫಾ ಅವಾರ್ಡ್ ಪ್ರೆಸ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸೊನಾಕ್ಷಿ ಸಿನ್ಹಾ File:Sonakshi Sinha at 2014 BIG Star.jpg|thumb|೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಬಿಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೊನಾಕ್ಷಿ ಸಿನ್ಹಾ File:Sonakshi-Sinha-grace-the-HT-Style-Awards-2018-17.jpg|thumb|ಹೆಚ್-ಟಿ ಸ್ಟೈಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ ೨೦೧೮-೧೯ ನಲ್ಲಿ ಸೊನಾಕ್ಷಿ ಸಿನ್ಹಾ File:Sonakshi Lakme-Fashion-Week-2017-Day 2.jpg|thumb|ಲ್ಯಾಕ್‌ ಮೇ ಫ್ಯಾಷನ್‌ ವೀಕ್‌ ೨೦೧೭ ನಲ್ಲಿ ಸೊನಾಕ್ಷಿ File:Sonakshi walks ramp1.jpg|thumb|ಸೊನಾಕ್ಷಿ ಸಿನ್ಹಾ </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] 2jixi9kj8s2dchi2id4dcn171zmv0za 828 123177 1382868 1378171 2026-08-09T05:08:16Z en>Ahechtbot 0 [[Wikipedia:BOT|Bot]]: Updated page. 1382868 Scribunto text/plain return { ["IAST"] = 6300, ["IA_SCOTUS_URL"] = 3300, ["IBDB_name"] = 9800, ["ICD10"] = 5000, ["ICD9"] = 4400, ["ICS"] = 3500, ["ICS_flag"] = 3500, ["IDN"] = 3800, ["IMDb_episode"] = 11000, ["IMDb_episodes"] = 4100, ["IMDb_name"] = 172000, ["IMDb_title"] = 211000, ["IMO_Number"] = 4500, ["IMSLP"] = 9200, ["INA"] = 2400, ["IND"] = 8600, ["INR"] = 6500, ["INRConvert"] = 6700, ["INRConvert/CurrentRate"] = 6600, ["INRConvert/USD"] = 6600, ["INRConvert/out"] = 6600, ["IOBDB_name"] = 2100, ["IP"] = 2800, ["IPA"] = 181000, ["IPA_audio_link"] = 5100, ["IPA_link"] = 5100, ["IPAblink"] = 2600, ["IPAc-cmn"] = 2800, ["IPAc-en"] = 55000, ["IPAc-pl"] = 51000, ["IPSummary"] = 82000, ["IP_summary"] = 83000, ["IPtalk"] = 18000, ["IPuser"] = 7600, ["IPvandal"] = 2800, ["IRC"] = 7100, ["IRI"] = 2500, ["IRL"] = 6000, ["IRN"] = 4000, ["ISBN"] = 474000, ["ISBN?"] = 2500, ["ISBNT"] = 46000, ["ISBN_missing"] = 3200, ["ISFDB_name"] = 4300, ["ISFDB_title"] = 5100, ["ISL"] = 2300, ["ISO_15924/script-example-character"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article/format"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article/label"] = 3000, ["ISO_3166_code"] = 240000, ["ISO_3166_name"] = 16000, ["ISO_639_name"] = 28000, ["ISP"] = 3700, ["ISR"] = 5700, ["ISSN"] = 12000, ["ISSN_link"] = 33000, ["ISTAT"] = 8100, ["ISU_figure_skater"] = 2300, ["ITA"] = 20000, ["ITF"] = 6800, ["ITF_profile"] = 2600, ["ITIS"] = 5900, ["ITN_talk"] = 13000, ["ITN_talk/date"] = 13000, ["IUCN_banner"] = 15000, ["I_sup"] = 4900, ["Ice_hockey_box"] = 2000, ["Ice_hockey_stats"] = 20000, ["Icehockeystats"] = 11000, ["Icelandic_name"] = 2100, ["Icon"] = 665000, ["If"] = 431000, ["If_all"] = 7800, ["If_autoconfirmed"] = 2200, ["If_between"] = 4800, ["If_both"] = 207000, ["If_dark"] = 4000, ["If_dark/styles.css"] = 4000, ["If_either"] = 22000, ["If_empty"] = 6710000, ["If_first_display_both"] = 122000, ["If_in_category"] = 164000, ["If_in_page"] = 22000, ["If_last_display_both"] = 38000, ["If_mobile"] = 2100, ["If_mobile/styles.css"] = 2700, ["If_preview"] = 66000, ["If_then_show"] = 440000, ["Ifempty"] = 942000, ["Ifeq"] = 83000, ["Iferror_then_show"] = 4000, ["Ifexist_not_redirect"] = 1900000, ["Ifnotempty"] = 18000, ["Ifnoteq_then_show"] = 2300, ["Ifnumber"] = 75000, ["Ifsubst"] = 1030000, ["Ih"] = 8100, ["Ill"] = 254000, ["Illm"] = 6000, ["Image_frame"] = 6200, ["Image_label"] = 4700, ["Image_label_begin"] = 4100, ["Image_label_end"] = 4100, ["Image_label_small"] = 2600, ["Image_needed"] = 4500, ["Image_other"] = 190000, ["Image_requested"] = 136000, ["Image_requested/Category_helper"] = 126000, ["Imbox"] = 997000, ["Imdb_name"] = 5300, ["Imdb_title"] = 2800, ["Importance"] = 15000, ["Importance/colour"] = 30000, ["Importance_mask"] = 619000, ["Improve_categories"] = 7600, ["Improve_documentation"] = 4200, ["Improve_plot"] = 4100, ["In_class"] = 5600, ["In_lang"] = 388000, ["In_progress"] = 3800, ["In_string"] = 306000, ["In_title"] = 30000, ["Inactive_userpage_blanked"] = 3900, ["Inaturalist_taxon"] = 3800, ["Include-USGov"] = 25000, ["Incomplete_list"] = 24000, ["Inconclusive"] = 2300, ["Increase"] = 61000, ["Incumbent_pope"] = 4500, ["Indent"] = 2300, ["Indented_plain_list"] = 2700, ["Indented_plainlist"] = 2500, ["Independent_sources"] = 10000, ["IndexFungorum"] = 2100, ["Indian_English"] = 5000, ["Indian_railway_code"] = 3500, ["Indian_rupee"] = 12000, ["Inflation"] = 27000, ["Inflation-fn"] = 5800, ["Inflation-year"] = 4300, ["Inflation/IN/startyear"] = 6700, ["Inflation/UK"] = 5500, ["Inflation/UK/dataset"] = 5500, ["Inflation/UK/startyear"] = 5500, ["Inflation/US"] = 16000, ["Inflation/US-GDP"] = 3000, ["Inflation/US-GDP/dataset"] = 3000, ["Inflation/US-GDP/startyear"] = 3000, ["Inflation/US/dataset"] = 16000, ["Inflation/US/startyear"] = 16000, ["Inflation/fn"] = 7500, ["Inflation/year"] = 33000, ["Info"] = 5600, ["Infobox"] = 3430000, ["Infobox/Columns"] = 3300, ["Infobox/mobileviewfix.css"] = 174000, ["Infobox/styles-images.css"] = 20000, ["Infobox3cols"] = 28000, ["Infobox_AFL_biography"] = 15000, ["Infobox_Athletics_Championships"] = 3400, ["Infobox_Australian_place"] = 15000, ["Infobox_Australian_place/styles.css"] = 15000, ["Infobox_Australian_place/table"] = 11000, ["Infobox_COA_wide"] = 3700, ["Infobox_Canada_electoral_district"] = 2600, ["Infobox_Chinese"] = 23000, ["Infobox_Chinese/Chinese"] = 3200, ["Infobox_Chinese/Footer"] = 7200, ["Infobox_Chinese/Header"] = 7200, ["Infobox_Christian_leader"] = 23000, ["Infobox_French_commune"] = 38000, ["Infobox_French_subdivision"] = 2200, ["Infobox_Gaelic_games_biography"] = 5500, ["Infobox_Gaelic_games_player"] = 3300, ["Infobox_German_location"] = 11000, ["Infobox_German_place"] = 14000, ["Infobox_Grand_Prix_race_report"] = 2200, ["Infobox_Greece_place"] = 3600, ["Infobox_Greek_Dimos"] = 3000, ["Infobox_Hindu_temple"] = 2900, ["Infobox_Indian_constituency"] = 5800, ["Infobox_Indian_constituency/defaultdata"] = 5800, ["Infobox_Italian_comune"] = 8100, ["Infobox_Korean"] = 2300, ["Infobox_Korean/auto"] = 14000, ["Infobox_Korean/auto/categories"] = 14000, ["Infobox_Korean/base"] = 2300, ["Infobox_Korean/base/auto"] = 17000, ["Infobox_Korean/categories"] = 2300, ["Infobox_Korean_name"] = 2300, ["Infobox_Korean_name/auto"] = 14000, ["Infobox_Korean_television_name"] = 3400, ["Infobox_NASCAR_driver"] = 2300, ["Infobox_NASCAR_race_report"] = 2700, ["Infobox_NCAA_basketball_conference_tournament"] = 2100, ["Infobox_NCAA_team_season"] = 10000, ["Infobox_NFL_biography"] = 27000, ["Infobox_NFL_team_season"] = 2300, ["Infobox_NRHP"] = 74000, ["Infobox_NRHP/conv"] = 19000, ["Infobox_NRHP/locmapin2region"] = 68000, ["Infobox_Olympic_event"] = 8000, ["Infobox_Olympic_event/event_link"] = 8000, ["Infobox_Olympic_event/games_text"] = 8000, ["Infobox_Pan_American_Games_event"] = 2900, ["Infobox_Paralympic_event"] = 2900, ["Infobox_Paralympic_event/games_text"] = 2900, ["Infobox_Romanian_subdivision"] = 3200, ["Infobox_Russian_district"] = 2100, ["Infobox_Russian_inhabited_locality"] = 4700, ["Infobox_Russian_inhabited_locality/PosMapFS"] = 4200, ["Infobox_Russian_inhabited_locality/federal_subject"] = 4600, ["Infobox_SCOTUS_case"] = 4600, ["Infobox_SSSI"] = 2000, ["Infobox_Site_of_Special_Scientific_Interest"] = 2100, ["Infobox_Slovak_place"] = 3000, ["Infobox_Swiss_town"] = 2900, ["Infobox_Switzerland_municipality"] = 2900, ["Infobox_Turkey_place"] = 20000, ["Infobox_U.S._county"] = 3000, ["Infobox_U.S._county/district"] = 3000, ["Infobox_U.S._legislation"] = 2100, ["Infobox_UK_constituency"] = 2200, ["Infobox_UK_constituency/year"] = 2200, ["Infobox_UK_legislation"] = 6400, ["Infobox_UK_place"] = 27000, ["Infobox_UK_place/NoDialCode"] = 8200, ["Infobox_UK_place/NoPostCode"] = 3600, ["Infobox_UK_place/area"] = 2700, ["Infobox_UK_place/dens"] = 2300, ["Infobox_UK_place/dist"] = 2800, ["Infobox_UK_place/local"] = 27000, ["Infobox_UK_place/styles.css"] = 27000, ["Infobox_UNESCO_World_Heritage_Site"] = 2200, ["Infobox_UN_resolution"] = 2300, ["Infobox_US_Supreme_Court_case"] = 4800, ["Infobox_US_Supreme_Court_case/courts"] = 4800, ["Infobox_United_States_legislative_district"] = 2700, ["Infobox_United_States_legislative_district/representative"] = 2700, ["Infobox_Wikipedia_user"] = 12000, ["Infobox_academic"] = 27000, ["Infobox_aircraft"] = 13000, ["Infobox_aircraft/styles.css"] = 14000, ["Infobox_aircraft_occurrence"] = 2900, ["Infobox_airline"] = 4800, ["Infobox_airline/styles.css"] = 4800, ["Infobox_airport"] = 14000, ["Infobox_airport/datatable"] = 13000, ["Infobox_airport/styles.css"] = 14000, ["Infobox_album"] = 169000, ["Infobox_album/color"] = 208000, ["Infobox_album/link"] = 169000, ["Infobox_anatomy"] = 4500, ["Infobox_animanga/Footer"] = 7800, ["Infobox_animanga/Header"] = 7800, ["Infobox_animanga/Print"] = 6700, ["Infobox_animanga/Video"] = 5100, ["Infobox_architect"] = 4500, ["Infobox_artist"] = 35000, ["Infobox_artist_discography"] = 6500, ["Infobox_artwork"] = 15000, ["Infobox_automobile"] = 9300, ["Infobox_award"] = 16000, ["Infobox_badminton_player"] = 3300, ["Infobox_baseball_biography"] = 30000, ["Infobox_baseball_biography/style"] = 30000, ["Infobox_baseball_biography/styles.css"] = 30000, ["Infobox_baseball_team_season"] = 3300, ["Infobox_baseball_team_season/leagueseason"] = 3300, ["Infobox_baseball_team_season/season"] = 3300, ["Infobox_baseball_team_season/styles.css"] = 3300, ["Infobox_basketball_biography"] = 23000, ["Infobox_basketball_biography/style"] = 23000, ["Infobox_basketball_club"] = 3300, ["Infobox_basketball_club/styles.css"] = 3300, ["Infobox_beauty_pageant"] = 2200, ["Infobox_bilateral_relations"] = 5000, ["Infobox_bishop_styles"] = 2500, ["Infobox_body_of_water"] = 19000, ["Infobox_book"] = 62000, ["Infobox_book/styles.css"] = 62000, ["Infobox_boxer"] = 6500, ["Infobox_brand"] = 2200, ["Infobox_brand/styles.css"] = 2200, ["Infobox_bridge"] = 6800, ["Infobox_building"] = 34000, ["Infobox_bus_company"] = 2000, ["Infobox_cemetery"] = 2100, ["Infobox_character"] = 8400, ["Infobox_character/styles.css"] = 8400, ["Infobox_chess_biography"] = 4800, ["Infobox_chess_player"] = 3800, ["Infobox_church"] = 17000, ["Infobox_church/denomination"] = 17000, ["Infobox_church/font_color"] = 17000, ["Infobox_civil_conflict"] = 3200, ["Infobox_civilian_attack"] = 7700, ["Infobox_college_coach"] = 13000, ["Infobox_college_football_game"] = 2300, ["Infobox_college_football_player"] = 2600, ["Infobox_college_sports_team_season"] = 45000, ["Infobox_college_sports_team_season/link"] = 45000, ["Infobox_college_sports_team_season/name"] = 45000, ["Infobox_college_sports_team_season/succession"] = 45000, ["Infobox_college_sports_team_season/team"] = 45000, ["Infobox_comedian"] = 2200, ["Infobox_comic_book_title"] = 3200, ["Infobox_comics_character"] = 3500, ["Infobox_comics_creator"] = 3600, ["Infobox_comics_creator/styles.css"] = 3600, ["Infobox_company"] = 93000, ["Infobox_company/styles.css"] = 93000, ["Infobox_computing_device"] = 2600, ["Infobox_concert"] = 3900, ["Infobox_constituency"] = 7800, ["Infobox_country"] = 7200, ["Infobox_country/formernext"] = 6700, ["Infobox_country/imagetable"] = 5600, ["Infobox_country/multirow"] = 9300, ["Infobox_country/status_text"] = 3100, ["Infobox_country/styles.css"] = 7300, ["Infobox_country_at_games"] = 17000, ["Infobox_country_at_games/core"] = 17000, ["Infobox_country_at_games/see_also"] = 14000, ["Infobox_court_case"] = 5300, ["Infobox_court_case/images"] = 2900, ["Infobox_court_case/styles.css"] = 5300, ["Infobox_cricket_tournament"] = 2800, ["Infobox_cricketer"] = 32000, ["Infobox_cricketer/career"] = 32000, ["Infobox_cricketer/national_side"] = 7700, ["Infobox_criminal"] = 7800, ["Infobox_curler"] = 2800, ["Infobox_cycling_race_report"] = 5000, ["Infobox_cyclist"] = 17000, ["Infobox_dam"] = 5900, ["Infobox_deity"] = 2300, ["Infobox_deity/color"] = 2300, ["Infobox_designation_list"] = 32000, ["Infobox_designation_list/entry"] = 23000, ["Infobox_dim"] = 6400, ["Infobox_diocese"] = 4100, ["Infobox_drug"] = 12000, ["Infobox_drug/chemical_formula"] = 12000, ["Infobox_drug/data_page_link"] = 12000, ["Infobox_drug/formatATC"] = 12000, ["Infobox_drug/formatCASnumber"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChEBI"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChEMBL"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChemDBNIAID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChemSpider"] = 12000, ["Infobox_drug/formatCompTox"] = 12000, ["Infobox_drug/formatDrugBank"] = 12000, ["Infobox_drug/formatIUPHARBPS"] = 12000, ["Infobox_drug/formatJmol"] = 12000, ["Infobox_drug/formatKEGG"] = 12000, ["Infobox_drug/formatPDBligand"] = 11000, ["Infobox_drug/formatPubChemCID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatPubChemSID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatUNII"] = 12000, ["Infobox_drug/legal_status"] = 12000, ["Infobox_drug/licence"] = 12000, ["Infobox_drug/maintenance_categories"] = 12000, ["Infobox_drug/non-ref-space"] = 4000, ["Infobox_drug/pregnancy_category"] = 12000, ["Infobox_drug/styles.css"] = 12000, ["Infobox_drug/title"] = 12000, ["Infobox_economist"] = 2000, ["Infobox_election"] = 41000, ["Infobox_election/shortname"] = 2600, ["Infobox_election/styles.css"] = 41000, ["Infobox_enzyme"] = 5100, ["Infobox_ethnic_group"] = 8100, ["Infobox_event"] = 7800, ["Infobox_family"] = 2800, ["Infobox_field_hockey_player"] = 2500, ["Infobox_figure_skater"] = 4000, ["Infobox_film"] = 170000, ["Infobox_film/short_description"] = 166000, ["Infobox_film_awards"] = 3200, ["Infobox_film_awards/link"] = 3200, ["Infobox_film_awards/style"] = 3200, ["Infobox_film_or_theatre_festival"] = 2100, ["Infobox_food"] = 7800, ["Infobox_football_biography"] = 219000, ["Infobox_football_club"] = 29000, ["Infobox_football_club_season"] = 24000, ["Infobox_football_league"] = 2800, ["Infobox_football_league_season"] = 22000, ["Infobox_football_match"] = 6700, ["Infobox_football_tournament"] = 2200, ["Infobox_football_tournament_season"] = 9400, ["Infobox_former_subdivision"] = 3700, ["Infobox_former_subdivision/styles.css"] = 3700, ["Infobox_galaxy"] = 3400, ["Infobox_game"] = 3100, ["Infobox_game_score"] = 3800, ["Infobox_games"] = 2100, ["Infobox_gene"] = 13000, ["Infobox_given_name"] = 4100, ["Infobox_golfer"] = 4900, ["Infobox_golfer/highest_ranking"] = 4900, ["Infobox_government_agency"] = 13000, ["Infobox_government_cabinet"] = 3600, ["Infobox_gridiron_football_biography"] = 40000, ["Infobox_gridiron_football_biography/position"] = 39000, ["Infobox_gridiron_football_team_season"] = 4100, ["Infobox_gymnast"] = 5900, ["Infobox_handball_biography"] = 5600, ["Infobox_historic_site"] = 21000, ["Infobox_holiday"] = 2200, ["Infobox_holiday/date"] = 2200, ["Infobox_horseraces"] = 2700, ["Infobox_hospital"] = 7000, ["Infobox_hospital/care_system"] = 7000, ["Infobox_hospital/lists"] = 7000, ["Infobox_hurling_championship"] = 2700, ["Infobox_ice_hockey_biography"] = 21000, ["Infobox_ice_hockey_player"] = 18000, ["Infobox_ice_hockey_team"] = 3300, ["Infobox_ice_hockey_team_season"] = 2200, ["Infobox_international_football_competition"] = 6700, ["Infobox_islands"] = 9700, ["Infobox_islands/area"] = 10000, ["Infobox_islands/density"] = 10000, ["Infobox_islands/length"] = 9700, ["Infobox_islands/styles.css"] = 9700, ["Infobox_journal"] = 10000, ["Infobox_journal/Abbreviation_search"] = 10000, ["Infobox_journal/Bluebook_check"] = 9900, ["Infobox_journal/Former_check"] = 9900, ["Infobox_journal/ISO_4_check"] = 9900, ["Infobox_journal/ISSN-eISSN"] = 9900, ["Infobox_journal/Indexing_search"] = 10000, ["Infobox_journal/MathSciNet_check"] = 9900, ["Infobox_journal/NLM_check"] = 9900, ["Infobox_journal/frequency"] = 9000, ["Infobox_journal/openaccess"] = 2700, ["Infobox_judoka"] = 2800, ["Infobox_lake"] = 3800, ["Infobox_language"] = 10000, ["Infobox_language/family-color"] = 12000, ["Infobox_language/genetic"] = 7000, ["Infobox_language/lingualist"] = 10000, ["Infobox_language/linguistlist"] = 10000, ["Infobox_language/ref"] = 7400, ["Infobox_law_enforcement_agency"] = 2200, ["Infobox_legislation"] = 2800, ["Infobox_legislative_district"] = 2300, ["Infobox_legislative_election"] = 2700, ["Infobox_legislative_election/row"] = 2600, ["Infobox_legislative_election/styles.css"] = 2700, ["Infobox_legislative_term"] = 2100, ["Infobox_legislature"] = 4400, ["Infobox_library"] = 2500, ["Infobox_lighthouse"] = 2600, ["Infobox_lighthouse/light"] = 2700, ["Infobox_locomotive"] = 5000, ["Infobox_magazine"] = 8300, ["Infobox_manner_of_address"] = 4200, ["Infobox_martial_artist"] = 6300, ["Infobox_martial_artist/record"] = 6300, ["Infobox_medal_templates"] = 478000, ["Infobox_medical_condition"] = 9900, ["Infobox_medical_condition_(new)"] = 6400, ["Infobox_medical_details"] = 2500, ["Infobox_medical_person"] = 2400, ["Infobox_militant_organization"] = 2200, ["Infobox_military_conflict"] = 28000, ["Infobox_military_installation"] = 11000, ["Infobox_military_person"] = 54000, ["Infobox_military_unit"] = 29000, ["Infobox_mine"] = 2300, ["Infobox_mineral"] = 2000, ["Infobox_mobile_phone"] = 2500, ["Infobox_mobile_phone/size"] = 2100, ["Infobox_mobile_phone/weight"] = 2200, ["Infobox_model"] = 2300, ["Infobox_monument"] = 2800, ["Infobox_mountain"] = 30000, ["Infobox_multi-sport_competition_event"] = 2800, ["Infobox_museum"] = 12000, ["Infobox_musical_artist"] = 131000, ["Infobox_musical_artist/hCard_class"] = 122000, ["Infobox_musical_composition"] = 3700, ["Infobox_name"] = 8800, ["Infobox_name_module"] = 9500, ["Infobox_newspaper"] = 11000, ["Infobox_newspaper/styles.css"] = 11000, ["Infobox_noble"] = 7800, ["Infobox_officeholder"] = 280000, ["Infobox_officeholder/office"] = 287000, ["Infobox_official_post"] = 9800, ["Infobox_organization"] = 43000, ["Infobox_pageant_titleholder"] = 3100, ["Infobox_park"] = 9900, ["Infobox_person"] = 572000, ["Infobox_person/Wikidata"] = 5000, ["Infobox_person/height"] = 115000, ["Infobox_person/length"] = 7700, ["Infobox_person/weight"] = 74000, ["Infobox_philosopher"] = 3800, ["Infobox_planet"] = 4800, ["Infobox_play"] = 4600, ["Infobox_political_party"] = 16000, ["Infobox_power_station"] = 3400, ["Infobox_prepared_food"] = 2500, ["Infobox_professional_wrestler"] = 4800, ["Infobox_professional_wrestling_event"] = 3300, ["Infobox_protected_area"] = 15000, ["Infobox_protein_family"] = 2200, ["Infobox_publisher"] = 2600, ["Infobox_racehorse"] = 6000, ["Infobox_racing_driver"] = 5900, ["Infobox_racing_driver_series_section"] = 2900, ["Infobox_radio_station"] = 22000, ["Infobox_radio_station/styles.css"] = 22000, ["Infobox_rail"] = 3200, ["Infobox_rail_line"] = 8100, ["Infobox_rail_service"] = 3300, ["Infobox_reality_competition_season"] = 4300, ["Infobox_record_label"] = 4200, ["Infobox_recurring_event"] = 8000, ["Infobox_religious_biography"] = 7200, ["Infobox_religious_building"] = 15000, ["Infobox_religious_building/color"] = 21000, ["Infobox_restaurant"] = 4700, ["Infobox_river"] = 32000, ["Infobox_river/calcunit"] = 32000, ["Infobox_river/discharge"] = 32000, ["Infobox_river/row-style"] = 32000, ["Infobox_river/source"] = 32000, ["Infobox_road"] = 25000, ["Infobox_road/meta/mask/category"] = 24000, ["Infobox_road/meta/mask/country"] = 25000, ["Infobox_road/styles.css"] = 26000, ["Infobox_road_small"] = 2500, ["Infobox_rockunit"] = 6500, ["Infobox_royalty"] = 26000, ["Infobox_royalty/short_description"] = 8800, ["Infobox_rugby_biography"] = 19000, ["Infobox_rugby_biography/correct_date"] = 19000, ["Infobox_rugby_biography/depcheck"] = 19000, ["Infobox_rugby_league_biography"] = 11000, ["Infobox_rugby_league_biography/PLAYER"] = 11000, ["Infobox_rugby_team"] = 2700, ["Infobox_sailboat_specifications"] = 2300, ["Infobox_saint"] = 5500, ["Infobox_school"] = 40000, ["Infobox_school/short_description"] = 40000, ["Infobox_school/styles.css"] = 40000, ["Infobox_school_district"] = 6500, ["Infobox_school_district/styles.css"] = 6500, ["Infobox_scientist"] = 57000, ["Infobox_settlement"] = 597000, ["Infobox_settlement/areadisp"] = 259000, ["Infobox_settlement/columns"] = 108000, ["Infobox_settlement/columns/styles.css"] = 108000, ["Infobox_settlement/densdisp"] = 457000, ["Infobox_settlement/lengthdisp"] = 182000, ["Infobox_settlement/link"] = 107000, ["Infobox_settlement/styles.css"] = 597000, ["Infobox_ship"] = 43000, ["Infobox_ship/career"] = 39000, ["Infobox_ship/characteristics"] = 43000, ["Infobox_ship/class_overview"] = 4400, ["Infobox_ship/image"] = 42000, ["Infobox_ship/service_record"] = 2500, ["Infobox_shopping_mall"] = 3800, ["Infobox_short_story"] = 2700, ["Infobox_skier"] = 2700, ["Infobox_soap_character"] = 3100, ["Infobox_social_media_personality"] = 4400, ["Infobox_software"] = 14000, ["Infobox_software/simple"] = 15000, ["Infobox_song"] = 84000, ["Infobox_song/color"] = 84000, ["Infobox_song/link"] = 84000, ["Infobox_song_contest_national_year"] = 2000, ["Infobox_song_contest_national_year/Year"] = 2100, ["Infobox_spaceflight"] = 4100, ["Infobox_spaceflight/styles.css"] = 4100, ["Infobox_speed_skater"] = 2000, ["Infobox_sport_event"] = 2800, ["Infobox_sports_competition_event"] = 24000, ["Infobox_sports_competition_event/medalrow"] = 15000, ["Infobox_sports_league"] = 5700, ["Infobox_sports_season"] = 7000, ["Infobox_sports_team"] = 2300, ["Infobox_sportsperson"] = 160000, ["Infobox_stadium"] = 2600, ["Infobox_station"] = 58000, ["Infobox_station/services"] = 58000, ["Infobox_station/styles.css"] = 58000, ["Infobox_street"] = 4400, ["Infobox_swimmer"] = 11000, ["Infobox_television"] = 64000, ["Infobox_television/Short_description"] = 61000, ["Infobox_television/styles.css"] = 64000, ["Infobox_television_channel"] = 6700, ["Infobox_television_channel/styles.css"] = 6700, ["Infobox_television_episode"] = 13000, ["Infobox_television_episode/styles.css"] = 14000, ["Infobox_television_season"] = 11000, ["Infobox_television_station"] = 3200, ["Infobox_television_station/styles.css"] = 3300, ["Infobox_tennis_biography"] = 11000, ["Infobox_tennis_event"] = 3400, ["Infobox_tennis_tournament"] = 2000, ["Infobox_tennis_tournament/heading"] = 2000, ["Infobox_tennis_tournament/style"] = 2000, ["Infobox_tennis_tournament_event"] = 22000, ["Infobox_tennis_tournament_year"] = 11000, ["Infobox_tennis_tournament_year/color"] = 33000, ["Infobox_tennis_tournament_year/footer"] = 33000, ["Infobox_tournament_season"] = 13000, ["Infobox_train"] = 2600, ["Infobox_university"] = 26000, ["Infobox_user"] = 3000, ["Infobox_venue"] = 20000, ["Infobox_video_game"] = 30000, ["Infobox_video_game/styles.css"] = 30000, ["Infobox_volleyball_biography"] = 5900, ["Infobox_weapon"] = 8100, ["Infobox_weather_event"] = 3500, ["Infobox_weather_event/Effects"] = 3300, ["Infobox_weather_event/Footer"] = 3400, ["Infobox_weather_event/History"] = 3300, ["Infobox_weather_event/SSHWS"] = 2000, ["Infobox_weather_event/meteorology"] = 3200, ["Infobox_weather_event/scale"] = 2100, ["Infobox_weather_event/styles.css"] = 3500, ["Infobox_website"] = 8300, ["Infobox_writer"] = 45000, ["Information"] = 98000, ["Information/styles.css"] = 98000, ["Inlang"] = 2400, ["Inline"] = 3800, ["Inline_block"] = 5400, ["Inprogress"] = 2600, ["Input_link"] = 32000, ["Instagram"] = 20000, ["InterSportStats"] = 5600, ["Interlanguage_link"] = 301000, ["Interlanguage_link_multi"] = 9500, ["International_Paralympic_Committee"] = 4200, ["International_football_primary_link"] = 3500, ["International_football_primary_style"] = 3500, ["International_football_secondary_style"] = 3400, ["Internet_Archive"] = 2200, ["Internet_Archive_SCOTUS_URL"] = 3300, ["Internet_Archive_author"] = 19000, ["Internet_Archive_film"] = 2600, ["Intitle"] = 21000, ["Ip"] = 2100, ["Iptalk"] = 18000, ["IranCensus2006"] = 30000, ["IranNCSGN"] = 3100, ["Iran_Census_2006"] = 30000, ["Irish_place_name"] = 3000, ["IsIPAddress"] = 45000, ["IsValidPageName"] = 3400, ["Is_MLB_league"] = 3300, ["Is_NPB_league"] = 3300, ["Is_continent"] = 13000, ["Is_country_in_Central_America"] = 17000, ["Is_country_in_the_Caribbean"] = 17000, ["Is_interwiki_link"] = 6500, ["Is_italic_taxon"] = 653000, ["Is_redirect"] = 383000, ["Is_time"] = 6700, ["Is_valid_page_name"] = 3400, ["Isbn"] = 10000, ["Isnum"] = 3000, ["Isnumeric"] = 120000, ["Iso2continent"] = 84000, ["Iso2country"] = 26000, ["Iso2country/article"] = 25000, ["Iso2country/data"] = 26000, ["Issubst"] = 64000, ["Italic_dab2"] = 5900, ["Italic_disambiguation"] = 2400, ["Italic_title"] = 258000, ["Italic_title_prefixed"] = 8800, ["Italictitle"] = 3000, ["Ivmbox"] = 142000, ["Ivory_messagebox"] = 188000, ["Ivory_messagebox/styles.css"] = 188000, ["Module:I18n/complex_date"] = 47000, ["Module:IP"] = 148000, ["Module:IPA"] = 184000, ["Module:IPA/data"] = 166000, ["Module:IPA/styles.css"] = 151000, ["Module:IPA_symbol"] = 6800, ["Module:IPA_symbol/data"] = 6800, ["Module:IPAc-en"] = 55000, ["Module:IPAc-en/data"] = 55000, ["Module:IPAc-en/phonemes"] = 55000, ["Module:IPAc-en/pronunciation"] = 55000, ["Module:IPAddress"] = 213000, ["Module:ISO_3166"] = 910000, ["Module:ISO_3166/data/AT"] = 2500, ["Module:ISO_3166/data/BA"] = 3400, ["Module:ISO_3166/data/CA"] = 2600, ["Module:ISO_3166/data/CH"] = 4200, ["Module:ISO_3166/data/CN"] = 2800, ["Module:ISO_3166/data/CZ"] = 6600, ["Module:ISO_3166/data/DE"] = 15000, ["Module:ISO_3166/data/ES"] = 3700, ["Module:ISO_3166/data/FR"] = 38000, ["Module:ISO_3166/data/GB"] = 7200, ["Module:ISO_3166/data/GR"] = 3500, ["Module:ISO_3166/data/IN"] = 29000, ["Module:ISO_3166/data/IR"] = 23000, ["Module:ISO_3166/data/IT"] = 2500, ["Module:ISO_3166/data/National"] = 910000, ["Module:ISO_3166/data/PL"] = 7600, ["Module:ISO_3166/data/RS"] = 3200, ["Module:ISO_3166/data/RU"] = 27000, ["Module:ISO_3166/data/UA"] = 2200, ["Module:ISO_3166/data/US"] = 90000, ["Module:ISO_639_name"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-1"] = 29000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-2"] = 21000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-2B"] = 20000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-3"] = 20000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-3_(dep)"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-5"] = 19000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_deprecated"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_name_to_code"] = 4600, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_override"] = 34000, ["Module:ISOdate"] = 47000, ["Module:Ice_hockey_box"] = 2000, ["Module:Icon"] = 678000, ["Module:Icon/data"] = 678000, ["Module:Icon_box"] = 261000, ["Module:Icon_box/data"] = 261000, ["Module:If_any_equal"] = 251000, ["Module:If_empty"] = 6740000, ["Module:If_in_category"] = 164000, ["Module:If_in_page"] = 22000, ["Module:If_not_given_or_empty"] = 90000, ["Module:If_preview"] = 1580000, ["Module:If_preview/configuration"] = 1580000, ["Module:If_preview/styles.css"] = 1580000, ["Module:In_lang"] = 388000, ["Module:Indent"] = 2300, ["Module:Infobox"] = 4690000, ["Module:Infobox/dates"] = 77000, ["Module:Infobox/styles.css"] = 4950000, ["Module:Infobox/utilities"] = 2600, ["Module:Infobox3cols"] = 321000, ["Module:InfoboxBuilder"] = 2600, ["Module:InfoboxImage"] = 5610000, ["Module:InfoboxImage/data"] = 3350000, ["Module:Infobox_body_of_water_tracking"] = 19000, ["Module:Infobox_cyclist_tracking"] = 17000, ["Module:Infobox_dim"] = 379000, ["Module:Infobox_dim/data"] = 232000, ["Module:Infobox_election"] = 42000, ["Module:Infobox_gene"] = 13000, ["Module:Infobox_gene/orthologs"] = 13000, ["Module:Infobox_mapframe"] = 1680000, ["Module:Infobox_military_conflict"] = 28000, ["Module:Infobox_military_conflict/styles.css"] = 28000, ["Module:Infobox_multi-lingual_name"] = 23000, ["Module:Infobox_multi-lingual_name/data"] = 23000, ["Module:Infobox_power_station"] = 3400, ["Module:Infobox_road"] = 26000, ["Module:Infobox_road/browselinks"] = 26000, ["Module:Infobox_road/errors"] = 25000, ["Module:Infobox_road/length"] = 26000, ["Module:Infobox_road/locations"] = 25000, ["Module:Infobox_road/map"] = 25000, ["Module:Infobox_road/route"] = 26000, ["Module:Infobox_road/sections"] = 25000, ["Module:Infobox_ship"] = 43000, ["Module:Infobox_ship/data"] = 43000, ["Module:Infobox_ship/styles.css"] = 43000, ["Module:Infobox_television"] = 64000, ["Module:Infobox_television_disambiguation_check"] = 72000, ["Module:Infobox_television_episode"] = 13000, ["Module:Infobox_television_season_disambiguation_check"] = 10000, ["Module:Infobox_television_season_name"] = 11000, ["Module:Internet_Archive"] = 22000, ["Module:Is_article"] = 2400, ["Module:Is_infobox_in_lead"] = 462000, ["Module:Is_instance"] = 354000, ["Module:Iso2nationality"] = 96000, ["Module:Italic_title"] = 1250000, ["Module:Italic_title2"] = 5900, } h73tlvtexrinowsqshnq1bxrw22tdo0 1382869 1382868 2026-08-15T14:43:35Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Transclusion_count/data/I]] 1382868 Scribunto text/plain return { ["IAST"] = 6300, ["IA_SCOTUS_URL"] = 3300, ["IBDB_name"] = 9800, ["ICD10"] = 5000, ["ICD9"] = 4400, ["ICS"] = 3500, ["ICS_flag"] = 3500, ["IDN"] = 3800, ["IMDb_episode"] = 11000, ["IMDb_episodes"] = 4100, ["IMDb_name"] = 172000, ["IMDb_title"] = 211000, ["IMO_Number"] = 4500, ["IMSLP"] = 9200, ["INA"] = 2400, ["IND"] = 8600, ["INR"] = 6500, ["INRConvert"] = 6700, ["INRConvert/CurrentRate"] = 6600, ["INRConvert/USD"] = 6600, ["INRConvert/out"] = 6600, ["IOBDB_name"] = 2100, ["IP"] = 2800, ["IPA"] = 181000, ["IPA_audio_link"] = 5100, ["IPA_link"] = 5100, ["IPAblink"] = 2600, ["IPAc-cmn"] = 2800, ["IPAc-en"] = 55000, ["IPAc-pl"] = 51000, ["IPSummary"] = 82000, ["IP_summary"] = 83000, ["IPtalk"] = 18000, ["IPuser"] = 7600, ["IPvandal"] = 2800, ["IRC"] = 7100, ["IRI"] = 2500, ["IRL"] = 6000, ["IRN"] = 4000, ["ISBN"] = 474000, ["ISBN?"] = 2500, ["ISBNT"] = 46000, ["ISBN_missing"] = 3200, ["ISFDB_name"] = 4300, ["ISFDB_title"] = 5100, ["ISL"] = 2300, ["ISO_15924/script-example-character"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article/format"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article/label"] = 3000, ["ISO_3166_code"] = 240000, ["ISO_3166_name"] = 16000, ["ISO_639_name"] = 28000, ["ISP"] = 3700, ["ISR"] = 5700, ["ISSN"] = 12000, ["ISSN_link"] = 33000, ["ISTAT"] = 8100, ["ISU_figure_skater"] = 2300, ["ITA"] = 20000, ["ITF"] = 6800, ["ITF_profile"] = 2600, ["ITIS"] = 5900, ["ITN_talk"] = 13000, ["ITN_talk/date"] = 13000, ["IUCN_banner"] = 15000, ["I_sup"] = 4900, ["Ice_hockey_box"] = 2000, ["Ice_hockey_stats"] = 20000, ["Icehockeystats"] = 11000, ["Icelandic_name"] = 2100, ["Icon"] = 665000, ["If"] = 431000, ["If_all"] = 7800, ["If_autoconfirmed"] = 2200, ["If_between"] = 4800, ["If_both"] = 207000, ["If_dark"] = 4000, ["If_dark/styles.css"] = 4000, ["If_either"] = 22000, ["If_empty"] = 6710000, ["If_first_display_both"] = 122000, ["If_in_category"] = 164000, ["If_in_page"] = 22000, ["If_last_display_both"] = 38000, ["If_mobile"] = 2100, ["If_mobile/styles.css"] = 2700, ["If_preview"] = 66000, ["If_then_show"] = 440000, ["Ifempty"] = 942000, ["Ifeq"] = 83000, ["Iferror_then_show"] = 4000, ["Ifexist_not_redirect"] = 1900000, ["Ifnotempty"] = 18000, ["Ifnoteq_then_show"] = 2300, ["Ifnumber"] = 75000, ["Ifsubst"] = 1030000, ["Ih"] = 8100, ["Ill"] = 254000, ["Illm"] = 6000, ["Image_frame"] = 6200, ["Image_label"] = 4700, ["Image_label_begin"] = 4100, ["Image_label_end"] = 4100, ["Image_label_small"] = 2600, ["Image_needed"] = 4500, ["Image_other"] = 190000, ["Image_requested"] = 136000, ["Image_requested/Category_helper"] = 126000, ["Imbox"] = 997000, ["Imdb_name"] = 5300, ["Imdb_title"] = 2800, ["Importance"] = 15000, ["Importance/colour"] = 30000, ["Importance_mask"] = 619000, ["Improve_categories"] = 7600, ["Improve_documentation"] = 4200, ["Improve_plot"] = 4100, ["In_class"] = 5600, ["In_lang"] = 388000, ["In_progress"] = 3800, ["In_string"] = 306000, ["In_title"] = 30000, ["Inactive_userpage_blanked"] = 3900, ["Inaturalist_taxon"] = 3800, ["Include-USGov"] = 25000, ["Incomplete_list"] = 24000, ["Inconclusive"] = 2300, ["Increase"] = 61000, ["Incumbent_pope"] = 4500, ["Indent"] = 2300, ["Indented_plain_list"] = 2700, ["Indented_plainlist"] = 2500, ["Independent_sources"] = 10000, ["IndexFungorum"] = 2100, ["Indian_English"] = 5000, ["Indian_railway_code"] = 3500, ["Indian_rupee"] = 12000, ["Inflation"] = 27000, ["Inflation-fn"] = 5800, ["Inflation-year"] = 4300, ["Inflation/IN/startyear"] = 6700, ["Inflation/UK"] = 5500, ["Inflation/UK/dataset"] = 5500, ["Inflation/UK/startyear"] = 5500, ["Inflation/US"] = 16000, ["Inflation/US-GDP"] = 3000, ["Inflation/US-GDP/dataset"] = 3000, ["Inflation/US-GDP/startyear"] = 3000, ["Inflation/US/dataset"] = 16000, ["Inflation/US/startyear"] = 16000, ["Inflation/fn"] = 7500, ["Inflation/year"] = 33000, ["Info"] = 5600, ["Infobox"] = 3430000, ["Infobox/Columns"] = 3300, ["Infobox/mobileviewfix.css"] = 174000, ["Infobox/styles-images.css"] = 20000, ["Infobox3cols"] = 28000, ["Infobox_AFL_biography"] = 15000, ["Infobox_Athletics_Championships"] = 3400, ["Infobox_Australian_place"] = 15000, ["Infobox_Australian_place/styles.css"] = 15000, ["Infobox_Australian_place/table"] = 11000, ["Infobox_COA_wide"] = 3700, ["Infobox_Canada_electoral_district"] = 2600, ["Infobox_Chinese"] = 23000, ["Infobox_Chinese/Chinese"] = 3200, ["Infobox_Chinese/Footer"] = 7200, ["Infobox_Chinese/Header"] = 7200, ["Infobox_Christian_leader"] = 23000, ["Infobox_French_commune"] = 38000, ["Infobox_French_subdivision"] = 2200, ["Infobox_Gaelic_games_biography"] = 5500, ["Infobox_Gaelic_games_player"] = 3300, ["Infobox_German_location"] = 11000, ["Infobox_German_place"] = 14000, ["Infobox_Grand_Prix_race_report"] = 2200, ["Infobox_Greece_place"] = 3600, ["Infobox_Greek_Dimos"] = 3000, ["Infobox_Hindu_temple"] = 2900, ["Infobox_Indian_constituency"] = 5800, ["Infobox_Indian_constituency/defaultdata"] = 5800, ["Infobox_Italian_comune"] = 8100, ["Infobox_Korean"] = 2300, ["Infobox_Korean/auto"] = 14000, ["Infobox_Korean/auto/categories"] = 14000, ["Infobox_Korean/base"] = 2300, ["Infobox_Korean/base/auto"] = 17000, ["Infobox_Korean/categories"] = 2300, ["Infobox_Korean_name"] = 2300, ["Infobox_Korean_name/auto"] = 14000, ["Infobox_Korean_television_name"] = 3400, ["Infobox_NASCAR_driver"] = 2300, ["Infobox_NASCAR_race_report"] = 2700, ["Infobox_NCAA_basketball_conference_tournament"] = 2100, ["Infobox_NCAA_team_season"] = 10000, ["Infobox_NFL_biography"] = 27000, ["Infobox_NFL_team_season"] = 2300, ["Infobox_NRHP"] = 74000, ["Infobox_NRHP/conv"] = 19000, ["Infobox_NRHP/locmapin2region"] = 68000, ["Infobox_Olympic_event"] = 8000, ["Infobox_Olympic_event/event_link"] = 8000, ["Infobox_Olympic_event/games_text"] = 8000, ["Infobox_Pan_American_Games_event"] = 2900, ["Infobox_Paralympic_event"] = 2900, ["Infobox_Paralympic_event/games_text"] = 2900, ["Infobox_Romanian_subdivision"] = 3200, ["Infobox_Russian_district"] = 2100, ["Infobox_Russian_inhabited_locality"] = 4700, ["Infobox_Russian_inhabited_locality/PosMapFS"] = 4200, ["Infobox_Russian_inhabited_locality/federal_subject"] = 4600, ["Infobox_SCOTUS_case"] = 4600, ["Infobox_SSSI"] = 2000, ["Infobox_Site_of_Special_Scientific_Interest"] = 2100, ["Infobox_Slovak_place"] = 3000, ["Infobox_Swiss_town"] = 2900, ["Infobox_Switzerland_municipality"] = 2900, ["Infobox_Turkey_place"] = 20000, ["Infobox_U.S._county"] = 3000, ["Infobox_U.S._county/district"] = 3000, ["Infobox_U.S._legislation"] = 2100, ["Infobox_UK_constituency"] = 2200, ["Infobox_UK_constituency/year"] = 2200, ["Infobox_UK_legislation"] = 6400, ["Infobox_UK_place"] = 27000, ["Infobox_UK_place/NoDialCode"] = 8200, ["Infobox_UK_place/NoPostCode"] = 3600, ["Infobox_UK_place/area"] = 2700, ["Infobox_UK_place/dens"] = 2300, ["Infobox_UK_place/dist"] = 2800, ["Infobox_UK_place/local"] = 27000, ["Infobox_UK_place/styles.css"] = 27000, ["Infobox_UNESCO_World_Heritage_Site"] = 2200, ["Infobox_UN_resolution"] = 2300, ["Infobox_US_Supreme_Court_case"] = 4800, ["Infobox_US_Supreme_Court_case/courts"] = 4800, ["Infobox_United_States_legislative_district"] = 2700, ["Infobox_United_States_legislative_district/representative"] = 2700, ["Infobox_Wikipedia_user"] = 12000, ["Infobox_academic"] = 27000, ["Infobox_aircraft"] = 13000, ["Infobox_aircraft/styles.css"] = 14000, ["Infobox_aircraft_occurrence"] = 2900, ["Infobox_airline"] = 4800, ["Infobox_airline/styles.css"] = 4800, ["Infobox_airport"] = 14000, ["Infobox_airport/datatable"] = 13000, ["Infobox_airport/styles.css"] = 14000, ["Infobox_album"] = 169000, ["Infobox_album/color"] = 208000, ["Infobox_album/link"] = 169000, ["Infobox_anatomy"] = 4500, ["Infobox_animanga/Footer"] = 7800, ["Infobox_animanga/Header"] = 7800, ["Infobox_animanga/Print"] = 6700, ["Infobox_animanga/Video"] = 5100, ["Infobox_architect"] = 4500, ["Infobox_artist"] = 35000, ["Infobox_artist_discography"] = 6500, ["Infobox_artwork"] = 15000, ["Infobox_automobile"] = 9300, ["Infobox_award"] = 16000, ["Infobox_badminton_player"] = 3300, ["Infobox_baseball_biography"] = 30000, ["Infobox_baseball_biography/style"] = 30000, ["Infobox_baseball_biography/styles.css"] = 30000, ["Infobox_baseball_team_season"] = 3300, ["Infobox_baseball_team_season/leagueseason"] = 3300, ["Infobox_baseball_team_season/season"] = 3300, ["Infobox_baseball_team_season/styles.css"] = 3300, ["Infobox_basketball_biography"] = 23000, ["Infobox_basketball_biography/style"] = 23000, ["Infobox_basketball_club"] = 3300, ["Infobox_basketball_club/styles.css"] = 3300, ["Infobox_beauty_pageant"] = 2200, ["Infobox_bilateral_relations"] = 5000, ["Infobox_bishop_styles"] = 2500, ["Infobox_body_of_water"] = 19000, ["Infobox_book"] = 62000, ["Infobox_book/styles.css"] = 62000, ["Infobox_boxer"] = 6500, ["Infobox_brand"] = 2200, ["Infobox_brand/styles.css"] = 2200, ["Infobox_bridge"] = 6800, ["Infobox_building"] = 34000, ["Infobox_bus_company"] = 2000, ["Infobox_cemetery"] = 2100, ["Infobox_character"] = 8400, ["Infobox_character/styles.css"] = 8400, ["Infobox_chess_biography"] = 4800, ["Infobox_chess_player"] = 3800, ["Infobox_church"] = 17000, ["Infobox_church/denomination"] = 17000, ["Infobox_church/font_color"] = 17000, ["Infobox_civil_conflict"] = 3200, ["Infobox_civilian_attack"] = 7700, ["Infobox_college_coach"] = 13000, ["Infobox_college_football_game"] = 2300, ["Infobox_college_football_player"] = 2600, ["Infobox_college_sports_team_season"] = 45000, ["Infobox_college_sports_team_season/link"] = 45000, ["Infobox_college_sports_team_season/name"] = 45000, ["Infobox_college_sports_team_season/succession"] = 45000, ["Infobox_college_sports_team_season/team"] = 45000, ["Infobox_comedian"] = 2200, ["Infobox_comic_book_title"] = 3200, ["Infobox_comics_character"] = 3500, ["Infobox_comics_creator"] = 3600, ["Infobox_comics_creator/styles.css"] = 3600, ["Infobox_company"] = 93000, ["Infobox_company/styles.css"] = 93000, ["Infobox_computing_device"] = 2600, ["Infobox_concert"] = 3900, ["Infobox_constituency"] = 7800, ["Infobox_country"] = 7200, ["Infobox_country/formernext"] = 6700, ["Infobox_country/imagetable"] = 5600, ["Infobox_country/multirow"] = 9300, ["Infobox_country/status_text"] = 3100, ["Infobox_country/styles.css"] = 7300, ["Infobox_country_at_games"] = 17000, ["Infobox_country_at_games/core"] = 17000, ["Infobox_country_at_games/see_also"] = 14000, ["Infobox_court_case"] = 5300, ["Infobox_court_case/images"] = 2900, ["Infobox_court_case/styles.css"] = 5300, ["Infobox_cricket_tournament"] = 2800, ["Infobox_cricketer"] = 32000, ["Infobox_cricketer/career"] = 32000, ["Infobox_cricketer/national_side"] = 7700, ["Infobox_criminal"] = 7800, ["Infobox_curler"] = 2800, ["Infobox_cycling_race_report"] = 5000, ["Infobox_cyclist"] = 17000, ["Infobox_dam"] = 5900, ["Infobox_deity"] = 2300, ["Infobox_deity/color"] = 2300, ["Infobox_designation_list"] = 32000, ["Infobox_designation_list/entry"] = 23000, ["Infobox_dim"] = 6400, ["Infobox_diocese"] = 4100, ["Infobox_drug"] = 12000, ["Infobox_drug/chemical_formula"] = 12000, ["Infobox_drug/data_page_link"] = 12000, ["Infobox_drug/formatATC"] = 12000, ["Infobox_drug/formatCASnumber"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChEBI"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChEMBL"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChemDBNIAID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChemSpider"] = 12000, ["Infobox_drug/formatCompTox"] = 12000, ["Infobox_drug/formatDrugBank"] = 12000, ["Infobox_drug/formatIUPHARBPS"] = 12000, ["Infobox_drug/formatJmol"] = 12000, ["Infobox_drug/formatKEGG"] = 12000, ["Infobox_drug/formatPDBligand"] = 11000, ["Infobox_drug/formatPubChemCID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatPubChemSID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatUNII"] = 12000, ["Infobox_drug/legal_status"] = 12000, ["Infobox_drug/licence"] = 12000, ["Infobox_drug/maintenance_categories"] = 12000, ["Infobox_drug/non-ref-space"] = 4000, ["Infobox_drug/pregnancy_category"] = 12000, ["Infobox_drug/styles.css"] = 12000, ["Infobox_drug/title"] = 12000, ["Infobox_economist"] = 2000, ["Infobox_election"] = 41000, ["Infobox_election/shortname"] = 2600, ["Infobox_election/styles.css"] = 41000, ["Infobox_enzyme"] = 5100, ["Infobox_ethnic_group"] = 8100, ["Infobox_event"] = 7800, ["Infobox_family"] = 2800, ["Infobox_field_hockey_player"] = 2500, ["Infobox_figure_skater"] = 4000, ["Infobox_film"] = 170000, ["Infobox_film/short_description"] = 166000, ["Infobox_film_awards"] = 3200, ["Infobox_film_awards/link"] = 3200, ["Infobox_film_awards/style"] = 3200, ["Infobox_film_or_theatre_festival"] = 2100, ["Infobox_food"] = 7800, ["Infobox_football_biography"] = 219000, ["Infobox_football_club"] = 29000, ["Infobox_football_club_season"] = 24000, ["Infobox_football_league"] = 2800, ["Infobox_football_league_season"] = 22000, ["Infobox_football_match"] = 6700, ["Infobox_football_tournament"] = 2200, ["Infobox_football_tournament_season"] = 9400, ["Infobox_former_subdivision"] = 3700, ["Infobox_former_subdivision/styles.css"] = 3700, ["Infobox_galaxy"] = 3400, ["Infobox_game"] = 3100, ["Infobox_game_score"] = 3800, ["Infobox_games"] = 2100, ["Infobox_gene"] = 13000, ["Infobox_given_name"] = 4100, ["Infobox_golfer"] = 4900, ["Infobox_golfer/highest_ranking"] = 4900, ["Infobox_government_agency"] = 13000, ["Infobox_government_cabinet"] = 3600, ["Infobox_gridiron_football_biography"] = 40000, ["Infobox_gridiron_football_biography/position"] = 39000, ["Infobox_gridiron_football_team_season"] = 4100, ["Infobox_gymnast"] = 5900, ["Infobox_handball_biography"] = 5600, ["Infobox_historic_site"] = 21000, ["Infobox_holiday"] = 2200, ["Infobox_holiday/date"] = 2200, ["Infobox_horseraces"] = 2700, ["Infobox_hospital"] = 7000, ["Infobox_hospital/care_system"] = 7000, ["Infobox_hospital/lists"] = 7000, ["Infobox_hurling_championship"] = 2700, ["Infobox_ice_hockey_biography"] = 21000, ["Infobox_ice_hockey_player"] = 18000, ["Infobox_ice_hockey_team"] = 3300, ["Infobox_ice_hockey_team_season"] = 2200, ["Infobox_international_football_competition"] = 6700, ["Infobox_islands"] = 9700, ["Infobox_islands/area"] = 10000, ["Infobox_islands/density"] = 10000, ["Infobox_islands/length"] = 9700, ["Infobox_islands/styles.css"] = 9700, ["Infobox_journal"] = 10000, ["Infobox_journal/Abbreviation_search"] = 10000, ["Infobox_journal/Bluebook_check"] = 9900, ["Infobox_journal/Former_check"] = 9900, ["Infobox_journal/ISO_4_check"] = 9900, ["Infobox_journal/ISSN-eISSN"] = 9900, ["Infobox_journal/Indexing_search"] = 10000, ["Infobox_journal/MathSciNet_check"] = 9900, ["Infobox_journal/NLM_check"] = 9900, ["Infobox_journal/frequency"] = 9000, ["Infobox_journal/openaccess"] = 2700, ["Infobox_judoka"] = 2800, ["Infobox_lake"] = 3800, ["Infobox_language"] = 10000, ["Infobox_language/family-color"] = 12000, ["Infobox_language/genetic"] = 7000, ["Infobox_language/lingualist"] = 10000, ["Infobox_language/linguistlist"] = 10000, ["Infobox_language/ref"] = 7400, ["Infobox_law_enforcement_agency"] = 2200, ["Infobox_legislation"] = 2800, ["Infobox_legislative_district"] = 2300, ["Infobox_legislative_election"] = 2700, ["Infobox_legislative_election/row"] = 2600, ["Infobox_legislative_election/styles.css"] = 2700, ["Infobox_legislative_term"] = 2100, ["Infobox_legislature"] = 4400, ["Infobox_library"] = 2500, ["Infobox_lighthouse"] = 2600, ["Infobox_lighthouse/light"] = 2700, ["Infobox_locomotive"] = 5000, ["Infobox_magazine"] = 8300, ["Infobox_manner_of_address"] = 4200, ["Infobox_martial_artist"] = 6300, ["Infobox_martial_artist/record"] = 6300, ["Infobox_medal_templates"] = 478000, ["Infobox_medical_condition"] = 9900, ["Infobox_medical_condition_(new)"] = 6400, ["Infobox_medical_details"] = 2500, ["Infobox_medical_person"] = 2400, ["Infobox_militant_organization"] = 2200, ["Infobox_military_conflict"] = 28000, ["Infobox_military_installation"] = 11000, ["Infobox_military_person"] = 54000, ["Infobox_military_unit"] = 29000, ["Infobox_mine"] = 2300, ["Infobox_mineral"] = 2000, ["Infobox_mobile_phone"] = 2500, ["Infobox_mobile_phone/size"] = 2100, ["Infobox_mobile_phone/weight"] = 2200, ["Infobox_model"] = 2300, ["Infobox_monument"] = 2800, ["Infobox_mountain"] = 30000, ["Infobox_multi-sport_competition_event"] = 2800, ["Infobox_museum"] = 12000, ["Infobox_musical_artist"] = 131000, ["Infobox_musical_artist/hCard_class"] = 122000, ["Infobox_musical_composition"] = 3700, ["Infobox_name"] = 8800, ["Infobox_name_module"] = 9500, ["Infobox_newspaper"] = 11000, ["Infobox_newspaper/styles.css"] = 11000, ["Infobox_noble"] = 7800, ["Infobox_officeholder"] = 280000, ["Infobox_officeholder/office"] = 287000, ["Infobox_official_post"] = 9800, ["Infobox_organization"] = 43000, ["Infobox_pageant_titleholder"] = 3100, ["Infobox_park"] = 9900, ["Infobox_person"] = 572000, ["Infobox_person/Wikidata"] = 5000, ["Infobox_person/height"] = 115000, ["Infobox_person/length"] = 7700, ["Infobox_person/weight"] = 74000, ["Infobox_philosopher"] = 3800, ["Infobox_planet"] = 4800, ["Infobox_play"] = 4600, ["Infobox_political_party"] = 16000, ["Infobox_power_station"] = 3400, ["Infobox_prepared_food"] = 2500, ["Infobox_professional_wrestler"] = 4800, ["Infobox_professional_wrestling_event"] = 3300, ["Infobox_protected_area"] = 15000, ["Infobox_protein_family"] = 2200, ["Infobox_publisher"] = 2600, ["Infobox_racehorse"] = 6000, ["Infobox_racing_driver"] = 5900, ["Infobox_racing_driver_series_section"] = 2900, ["Infobox_radio_station"] = 22000, ["Infobox_radio_station/styles.css"] = 22000, ["Infobox_rail"] = 3200, ["Infobox_rail_line"] = 8100, ["Infobox_rail_service"] = 3300, ["Infobox_reality_competition_season"] = 4300, ["Infobox_record_label"] = 4200, ["Infobox_recurring_event"] = 8000, ["Infobox_religious_biography"] = 7200, ["Infobox_religious_building"] = 15000, ["Infobox_religious_building/color"] = 21000, ["Infobox_restaurant"] = 4700, ["Infobox_river"] = 32000, ["Infobox_river/calcunit"] = 32000, ["Infobox_river/discharge"] = 32000, ["Infobox_river/row-style"] = 32000, ["Infobox_river/source"] = 32000, ["Infobox_road"] = 25000, ["Infobox_road/meta/mask/category"] = 24000, ["Infobox_road/meta/mask/country"] = 25000, ["Infobox_road/styles.css"] = 26000, ["Infobox_road_small"] = 2500, ["Infobox_rockunit"] = 6500, ["Infobox_royalty"] = 26000, ["Infobox_royalty/short_description"] = 8800, ["Infobox_rugby_biography"] = 19000, ["Infobox_rugby_biography/correct_date"] = 19000, ["Infobox_rugby_biography/depcheck"] = 19000, ["Infobox_rugby_league_biography"] = 11000, ["Infobox_rugby_league_biography/PLAYER"] = 11000, ["Infobox_rugby_team"] = 2700, ["Infobox_sailboat_specifications"] = 2300, ["Infobox_saint"] = 5500, ["Infobox_school"] = 40000, ["Infobox_school/short_description"] = 40000, ["Infobox_school/styles.css"] = 40000, ["Infobox_school_district"] = 6500, ["Infobox_school_district/styles.css"] = 6500, ["Infobox_scientist"] = 57000, ["Infobox_settlement"] = 597000, ["Infobox_settlement/areadisp"] = 259000, ["Infobox_settlement/columns"] = 108000, ["Infobox_settlement/columns/styles.css"] = 108000, ["Infobox_settlement/densdisp"] = 457000, ["Infobox_settlement/lengthdisp"] = 182000, ["Infobox_settlement/link"] = 107000, ["Infobox_settlement/styles.css"] = 597000, ["Infobox_ship"] = 43000, ["Infobox_ship/career"] = 39000, ["Infobox_ship/characteristics"] = 43000, ["Infobox_ship/class_overview"] = 4400, ["Infobox_ship/image"] = 42000, ["Infobox_ship/service_record"] = 2500, ["Infobox_shopping_mall"] = 3800, ["Infobox_short_story"] = 2700, ["Infobox_skier"] = 2700, ["Infobox_soap_character"] = 3100, ["Infobox_social_media_personality"] = 4400, ["Infobox_software"] = 14000, ["Infobox_software/simple"] = 15000, ["Infobox_song"] = 84000, ["Infobox_song/color"] = 84000, ["Infobox_song/link"] = 84000, ["Infobox_song_contest_national_year"] = 2000, ["Infobox_song_contest_national_year/Year"] = 2100, ["Infobox_spaceflight"] = 4100, ["Infobox_spaceflight/styles.css"] = 4100, ["Infobox_speed_skater"] = 2000, ["Infobox_sport_event"] = 2800, ["Infobox_sports_competition_event"] = 24000, ["Infobox_sports_competition_event/medalrow"] = 15000, ["Infobox_sports_league"] = 5700, ["Infobox_sports_season"] = 7000, ["Infobox_sports_team"] = 2300, ["Infobox_sportsperson"] = 160000, ["Infobox_stadium"] = 2600, ["Infobox_station"] = 58000, ["Infobox_station/services"] = 58000, ["Infobox_station/styles.css"] = 58000, ["Infobox_street"] = 4400, ["Infobox_swimmer"] = 11000, ["Infobox_television"] = 64000, ["Infobox_television/Short_description"] = 61000, ["Infobox_television/styles.css"] = 64000, ["Infobox_television_channel"] = 6700, ["Infobox_television_channel/styles.css"] = 6700, ["Infobox_television_episode"] = 13000, ["Infobox_television_episode/styles.css"] = 14000, ["Infobox_television_season"] = 11000, ["Infobox_television_station"] = 3200, ["Infobox_television_station/styles.css"] = 3300, ["Infobox_tennis_biography"] = 11000, ["Infobox_tennis_event"] = 3400, ["Infobox_tennis_tournament"] = 2000, ["Infobox_tennis_tournament/heading"] = 2000, ["Infobox_tennis_tournament/style"] = 2000, ["Infobox_tennis_tournament_event"] = 22000, ["Infobox_tennis_tournament_year"] = 11000, ["Infobox_tennis_tournament_year/color"] = 33000, ["Infobox_tennis_tournament_year/footer"] = 33000, ["Infobox_tournament_season"] = 13000, ["Infobox_train"] = 2600, ["Infobox_university"] = 26000, ["Infobox_user"] = 3000, ["Infobox_venue"] = 20000, ["Infobox_video_game"] = 30000, ["Infobox_video_game/styles.css"] = 30000, ["Infobox_volleyball_biography"] = 5900, ["Infobox_weapon"] = 8100, ["Infobox_weather_event"] = 3500, ["Infobox_weather_event/Effects"] = 3300, ["Infobox_weather_event/Footer"] = 3400, ["Infobox_weather_event/History"] = 3300, ["Infobox_weather_event/SSHWS"] = 2000, ["Infobox_weather_event/meteorology"] = 3200, ["Infobox_weather_event/scale"] = 2100, ["Infobox_weather_event/styles.css"] = 3500, ["Infobox_website"] = 8300, ["Infobox_writer"] = 45000, ["Information"] = 98000, ["Information/styles.css"] = 98000, ["Inlang"] = 2400, ["Inline"] = 3800, ["Inline_block"] = 5400, ["Inprogress"] = 2600, ["Input_link"] = 32000, ["Instagram"] = 20000, ["InterSportStats"] = 5600, ["Interlanguage_link"] = 301000, ["Interlanguage_link_multi"] = 9500, ["International_Paralympic_Committee"] = 4200, ["International_football_primary_link"] = 3500, ["International_football_primary_style"] = 3500, ["International_football_secondary_style"] = 3400, ["Internet_Archive"] = 2200, ["Internet_Archive_SCOTUS_URL"] = 3300, ["Internet_Archive_author"] = 19000, ["Internet_Archive_film"] = 2600, ["Intitle"] = 21000, ["Ip"] = 2100, ["Iptalk"] = 18000, ["IranCensus2006"] = 30000, ["IranNCSGN"] = 3100, ["Iran_Census_2006"] = 30000, ["Irish_place_name"] = 3000, ["IsIPAddress"] = 45000, ["IsValidPageName"] = 3400, ["Is_MLB_league"] = 3300, ["Is_NPB_league"] = 3300, ["Is_continent"] = 13000, ["Is_country_in_Central_America"] = 17000, ["Is_country_in_the_Caribbean"] = 17000, ["Is_interwiki_link"] = 6500, ["Is_italic_taxon"] = 653000, ["Is_redirect"] = 383000, ["Is_time"] = 6700, ["Is_valid_page_name"] = 3400, ["Isbn"] = 10000, ["Isnum"] = 3000, ["Isnumeric"] = 120000, ["Iso2continent"] = 84000, ["Iso2country"] = 26000, ["Iso2country/article"] = 25000, ["Iso2country/data"] = 26000, ["Issubst"] = 64000, ["Italic_dab2"] = 5900, ["Italic_disambiguation"] = 2400, ["Italic_title"] = 258000, ["Italic_title_prefixed"] = 8800, ["Italictitle"] = 3000, ["Ivmbox"] = 142000, ["Ivory_messagebox"] = 188000, ["Ivory_messagebox/styles.css"] = 188000, ["Module:I18n/complex_date"] = 47000, ["Module:IP"] = 148000, ["Module:IPA"] = 184000, ["Module:IPA/data"] = 166000, ["Module:IPA/styles.css"] = 151000, ["Module:IPA_symbol"] = 6800, ["Module:IPA_symbol/data"] = 6800, ["Module:IPAc-en"] = 55000, ["Module:IPAc-en/data"] = 55000, ["Module:IPAc-en/phonemes"] = 55000, ["Module:IPAc-en/pronunciation"] = 55000, ["Module:IPAddress"] = 213000, ["Module:ISO_3166"] = 910000, ["Module:ISO_3166/data/AT"] = 2500, ["Module:ISO_3166/data/BA"] = 3400, ["Module:ISO_3166/data/CA"] = 2600, ["Module:ISO_3166/data/CH"] = 4200, ["Module:ISO_3166/data/CN"] = 2800, ["Module:ISO_3166/data/CZ"] = 6600, ["Module:ISO_3166/data/DE"] = 15000, ["Module:ISO_3166/data/ES"] = 3700, ["Module:ISO_3166/data/FR"] = 38000, ["Module:ISO_3166/data/GB"] = 7200, ["Module:ISO_3166/data/GR"] = 3500, ["Module:ISO_3166/data/IN"] = 29000, ["Module:ISO_3166/data/IR"] = 23000, ["Module:ISO_3166/data/IT"] = 2500, ["Module:ISO_3166/data/National"] = 910000, ["Module:ISO_3166/data/PL"] = 7600, ["Module:ISO_3166/data/RS"] = 3200, ["Module:ISO_3166/data/RU"] = 27000, ["Module:ISO_3166/data/UA"] = 2200, ["Module:ISO_3166/data/US"] = 90000, ["Module:ISO_639_name"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-1"] = 29000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-2"] = 21000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-2B"] = 20000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-3"] = 20000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-3_(dep)"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-5"] = 19000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_deprecated"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_name_to_code"] = 4600, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_override"] = 34000, ["Module:ISOdate"] = 47000, ["Module:Ice_hockey_box"] = 2000, ["Module:Icon"] = 678000, ["Module:Icon/data"] = 678000, ["Module:Icon_box"] = 261000, ["Module:Icon_box/data"] = 261000, ["Module:If_any_equal"] = 251000, ["Module:If_empty"] = 6740000, ["Module:If_in_category"] = 164000, ["Module:If_in_page"] = 22000, ["Module:If_not_given_or_empty"] = 90000, ["Module:If_preview"] = 1580000, ["Module:If_preview/configuration"] = 1580000, ["Module:If_preview/styles.css"] = 1580000, ["Module:In_lang"] = 388000, ["Module:Indent"] = 2300, ["Module:Infobox"] = 4690000, ["Module:Infobox/dates"] = 77000, ["Module:Infobox/styles.css"] = 4950000, ["Module:Infobox/utilities"] = 2600, ["Module:Infobox3cols"] = 321000, ["Module:InfoboxBuilder"] = 2600, ["Module:InfoboxImage"] = 5610000, ["Module:InfoboxImage/data"] = 3350000, ["Module:Infobox_body_of_water_tracking"] = 19000, ["Module:Infobox_cyclist_tracking"] = 17000, ["Module:Infobox_dim"] = 379000, ["Module:Infobox_dim/data"] = 232000, ["Module:Infobox_election"] = 42000, ["Module:Infobox_gene"] = 13000, ["Module:Infobox_gene/orthologs"] = 13000, ["Module:Infobox_mapframe"] = 1680000, ["Module:Infobox_military_conflict"] = 28000, ["Module:Infobox_military_conflict/styles.css"] = 28000, ["Module:Infobox_multi-lingual_name"] = 23000, ["Module:Infobox_multi-lingual_name/data"] = 23000, ["Module:Infobox_power_station"] = 3400, ["Module:Infobox_road"] = 26000, ["Module:Infobox_road/browselinks"] = 26000, ["Module:Infobox_road/errors"] = 25000, ["Module:Infobox_road/length"] = 26000, ["Module:Infobox_road/locations"] = 25000, ["Module:Infobox_road/map"] = 25000, ["Module:Infobox_road/route"] = 26000, ["Module:Infobox_road/sections"] = 25000, ["Module:Infobox_ship"] = 43000, ["Module:Infobox_ship/data"] = 43000, ["Module:Infobox_ship/styles.css"] = 43000, ["Module:Infobox_television"] = 64000, ["Module:Infobox_television_disambiguation_check"] = 72000, ["Module:Infobox_television_episode"] = 13000, ["Module:Infobox_television_season_disambiguation_check"] = 10000, ["Module:Infobox_television_season_name"] = 11000, ["Module:Internet_Archive"] = 22000, ["Module:Is_article"] = 2400, ["Module:Is_infobox_in_lead"] = 462000, ["Module:Is_instance"] = 354000, ["Module:Iso2nationality"] = 96000, ["Module:Italic_title"] = 1250000, ["Module:Italic_title2"] = 5900, } h73tlvtexrinowsqshnq1bxrw22tdo0 0 124262 1383091 1367427 2026-08-16T07:12:56Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383091 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name=ಸುನಾದ್ ಗೌತಮ್&nbsp; | birth_date = ನವೆಂಬರ್ ೦೧, ೧೯೯೩, ಶೃಂಗೇರಿ, [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]] |nationality = ಭಾರತೀಯ |occupation = ಸಂಗೀತ&nbsp;ಸಂಯೋಜಕ, ಸಂಗೀತ&nbsp;ನಿರ್ದೇಶಕ,&nbsp;ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ |years_active = 2010 - ಪ್ರಸಕ್ತ }} ಸುನಾದ್‍ ಗೌತಮ್ <ref>{{cite web |title=IMDb |url= https://m.imdb.com/name/nm10244911/}}</ref> <ref>{{cite web |title=bookmyshow |url=https://g.co/kgs/yGnk3P }}</ref> ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಇವರು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ==ಬಾಲ್ಯ-ಶಿಕ್ಷಣ== ಸುನಾದ್ ಗೌತಮ್ ತಂದೆ ಉಮೇಶ್‍ ಗೌತಮ್ ನಾಯಕ್‍ ಇವರು ಅಷ್ಟಾವಧಾನಿ, ಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಭಾಷಾ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದವರು. ಹಾಗಾಗಿ ಸಂಗೀತದ ಅಭ್ಯಾಸ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ತಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ತಂದೆಯಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಉಮೇಶ್‍ ಗೌತಮ್ ನಾಯಕ್‍ ಅವರು ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಭಾವಗೀತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಸುನಾದ್‍ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಹರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ತಮ್ಮ 15 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಕಿರುಚಿತ್ರ "ಧನ್ಯಾ"ಗೆ ಸಂಗೀತ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನದ ಬದುಕು ಆರಂಭವಾಗಿ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿತು. ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಇದು ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಯಿತು. ತಮ್ಮ ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣದೊಂದಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ==ವೃತ್ತಿ ಬದುಕು== ಸುನಾದ್, [[ಚಂದನ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)]]ಯ 'ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ್ಯ' ಧಾರಾವಾಹಿಗೆ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ವೃತ್ತಿ ಬದುಕು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕನ್ನಡದ [[ಅನಂತು vs ನುಸ್ರತ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]]<ref>{{cite web |title=ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವರದಿ |url= https://www.prajavani.net/amp/entertainment/cinema/film-review-anantu-vs-nusrat-598042.html }}</ref> <ref>{{cite web |title=ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭ ವರದಿ |url=https://kannada.asianetnews.com/entertainment/sandalwood-film-review-of-ananthu-v-s-nusrath-pkhe8s }}</ref>, 'ಸೋಜಿಗ', 'ಪ್ರಾಣಕೊಡುವೆ ಗೆಳತಿ', 'ಚದುರಿದಕಾರ್ಮೋಡ', '400', 'ಗಲ್ಲಿಬೇಕರಿ', ಜೊತೆಗೆ ತುಳುವಿನ 'ಗೋಲ್ ಮಾಲ್'<ref>{{cite web |title=ಉದಯವಾಣಿ ವರದಿ |url=https://www.udayavani.com/english-news/golmaal-under-censor-board-review}}</ref>,'ರಂಭಾರೂಟಿ', '2 ಎಕ್ರೆ' ಮತ್ತು ಕೊಂಕಣಿಯ 'ಬಾಯೊ' ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. <br/> ಕನ್ನಡದ 'ಸೋಜಿಗ', ತುಳುವಿನ 'ಗೋಲ್ ಮಾಲ್' ಮತ್ತು ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆಯ 'ಬಾಯೊ' ಎಂಬ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. <br/> ಕಿರುತೆರೆಯಲ್ಲಿ [[ಚಂದನ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)]]ಯ 'ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯ್ಯ', [[ಉದಯ ಟಿ.ವಿ]]ಯ 'ಆನಂದ ಭೈರವಿ', 'ಸರಯೂ', 'ರಾಗಾನುರಾಗ', 'ಜೋಜೋ ಲಾಲಿ', 'ದೇವಯಾನಿ', [[ಝಿ ಕನ್ನಡ]] ವಾಹಿನಿಯ 'ಜೊತೆಜೊತೆಯಲಿ'<ref>{{cite web |title=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ ವರದಿ |url=https://www.vijaykarnataka.com/tv/news/anirudh-and-megha-shetty-starrer-jothe-jotheyali-serial-title-song-reaches-1-crore-views/amp_articleshow/76304230.cms |access-date=2020-06-11 |archive-date=2020-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621185845/https://vijaykarnataka.com/tv/news/anirudh-and-megha-shetty-starrer-jothe-jotheyali-serial-title-song-reaches-1-crore-views/amp_articleshow/76304230.cms |url-status=dead }}</ref>, 'ಜೀಕುಟುಂಬ ಅವಾಡ್ರ್ಸ್-2019', ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ವಾಹಿನಿಯ 'ನನ್ನರಸಿ ರಾಧೆ', ಕನ್ನಡದ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳಾದ ಉದಯ ವಾಹಿನಿಯ 'ಕಿಕ್‍ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಶೋ', 'ಆದರ್ಶ ದಂಪತಿಗಳು' ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣ ವಾಹಿನಿಯ 'ಭರ್ಜರಿ ಕಾಮಿಡಿ ಶೋ'ಗಳಿಗೂ ಸುನಾದ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} plaj5la0ibj59hfojw0dz3y3sl2qj41 10 128032 1382886 1301073 2026-03-19T07:14:41Z en>Rick Joseph 0 Correction 1382886 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Religious infoboxes | title = Infoboxes for WikiProject Religion and related WikiProjects | listclass = hlist | state = {{{state<includeonly>|expanded</includeonly>}}} | above = | image = | group1 = Normal | list1 = * {{tl|Infobox religion}} * {{tl|Infobox Christian leader}} * {{tl|Infobox church}} * {{tl|Infobox clergy}} * {{tl|Infobox deity}} * {{tl|Infobox Jewish leader}} * {{tl|Infobox Latter Day Saint biography}} * {{tl|Infobox religious biography}} * {{tl|Infobox religious building}} * {{tl|Infobox religious group}} * {{tl|Infobox religious text}} * {{tl|Infobox saint}} | group2 = Wikidata | list2 = * {{tl|Infobox religious biography/Wikidata}} | group3 = Religion-specific templates | list3 = * {{tl|Infobox Hindu temple}} * {{tl|Infobox Buddhist temple}} | group4 = Wrappers | list4 = * {{tl|Infobox theologian}} | below = }}<noinclude> {{Documentation | content = {{Collapsible option |default=expanded}} [[Category:Documentation see also templates]] [[Category:Religion and belief infobox templates| ]] }}<!--(end Documentation) --></noinclude> 7oojdett7b1efl2tvgnylk0gbxgbkcn 1382887 1382886 2026-08-15T14:50:56Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Religious_infoboxes]] 1382886 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Religious infoboxes | title = Infoboxes for WikiProject Religion and related WikiProjects | listclass = hlist | state = {{{state<includeonly>|expanded</includeonly>}}} | above = | image = | group1 = Normal | list1 = * {{tl|Infobox religion}} * {{tl|Infobox Christian leader}} * {{tl|Infobox church}} * {{tl|Infobox clergy}} * {{tl|Infobox deity}} * {{tl|Infobox Jewish leader}} * {{tl|Infobox Latter Day Saint biography}} * {{tl|Infobox religious biography}} * {{tl|Infobox religious building}} * {{tl|Infobox religious group}} * {{tl|Infobox religious text}} * {{tl|Infobox saint}} | group2 = Wikidata | list2 = * {{tl|Infobox religious biography/Wikidata}} | group3 = Religion-specific templates | list3 = * {{tl|Infobox Hindu temple}} * {{tl|Infobox Buddhist temple}} | group4 = Wrappers | list4 = * {{tl|Infobox theologian}} | below = }}<noinclude> {{Documentation | content = {{Collapsible option |default=expanded}} [[Category:Documentation see also templates]] [[Category:Religion and belief infobox templates| ]] }}<!--(end Documentation) --></noinclude> 7oojdett7b1efl2tvgnylk0gbxgbkcn 10 128033 1382888 1117518 2025-10-03T20:30:27Z en>Jonesey95 0 fix text color in dark mode; this generally works but may cause problems, in which case revert or try specifying a different CSS value 1382888 wikitext text/x-wiki <div style="color:inherit;{{replace|1=background-color:{{Infobox religious building/color|1={{{1|}}}}}|2=#|3=&#x23;}}"><!-- -->&nbsp;{{replace|1={{Infobox religious building/color|1={{{1|}}}}}|2=#|3=&#x23;}}&nbsp;</div><!-- --><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 07jln0ereokrcxzy7d9pksmr9pw2qd7 1382889 1382888 2026-08-15T14:50:56Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Infobox_religious_building/color/test]] 1382888 wikitext text/x-wiki <div style="color:inherit;{{replace|1=background-color:{{Infobox religious building/color|1={{{1|}}}}}|2=#|3=&#x23;}}"><!-- -->&nbsp;{{replace|1={{Infobox religious building/color|1={{{1|}}}}}|2=#|3=&#x23;}}&nbsp;</div><!-- --><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 07jln0ereokrcxzy7d9pksmr9pw2qd7 0 133926 1382811 1353581 2026-08-15T12:14:44Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1382811 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರ | image = Evening lights by the Pushkar Lake, Pushkar.jpg | alt = ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರವು ಕೃತಕ ದೀಪಗಳಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ | image_bathymetry = |pushpin_map=ರಾಜಸ್ಥಾನ | pushpin_map_alt = ರಾಜಸ್ಥಾನದೊಳಗೆ ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರದ ಸ್ಥಳ | caption_bathymetry = | location = [[ಪುಷ್ಕರ್]], [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] | coords = {{coord|26|29|14|N|74|33|15|E|region:IN_type:waterbody|display=inline,title}} | lake_type = ಕೃತಕ ಸರೋವರ | inflow = [[ಲುನಿ ನದಿ]] | outflow = ಲುನಿ ನದಿ | catchment = {{convert|22|km2|abbr=on}} | basin_countries = ಭಾರತ | length = | width = | area = {{convert|22|km2|abbr=on}} | depth = {{convert|8|m|ft|abbr=on}} | max-depth = {{convert|10|m|ft|abbr=on}} | volume = {{convert|790,000|m3}} | residence_time = | shore = | elevation = {{convert|530|m|ft|abbr=on}} | islands = | cities = ಪುಷ್ಕರ್ }} '''ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರ'''ವು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ರಾಜ್ಯದ ಅಜ್ಮೇರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುಷ್ಕರ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ. ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರವು [[ಹಿಂದೂ|ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ]] ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ. [[ಹಿಂದೂ ಪಠ್ಯಗಳು|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳು]] ಇದನ್ನು "[[ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರ|ತೀರ್ಥ-]] ಗುರು" ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ - ಇದು ಜಲರಾಶಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವಂಥದ್ದು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ-ದೇವರಾದ [[ಬ್ರಹ್ಮ|ಬ್ರಹ್ಮನ]] ಪುರಾಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇವನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯವು ಪುಷ್ಕರ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರವು ಕ್ರಿ.ಪೂ 4 ನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಮುಂಚಿನ ನಾಣ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite book|title=Proceedings of International Conference TAAL 2007 held at Jaipur|work=Paper P 341 Poster Session II, Proceedings of International International Seminar titled TAAL 2007|publisher=Ministry of Environment and Forests Government of India|chapter=Assessment of Physico-Chemical Characteristics and Suggested Restoration Measures for Pushkar Lake, Ajmer Rajasthan (India)}}</ref> ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರವು 52 [[ಸ್ನಾನಘಟ್ಟ]]ಗಳಿಂದ (ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಸರಣಿ) ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಿಗಳು ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನಮಾಡಲು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ಸೇರುತ್ತಾರೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕಾರ್ತಿಕ ಪೂರ್ಣಿಮಾ]]ದ (ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವೆಂಬರ್) ಸುತ್ತ, ಆಗ ಇಲ್ಲಿ [[ಪುಷ್ಕರ್ ಜಾತ್ರೆ]] ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದರಿಂದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಂಡು ಚರ್ಮದ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಗುಣವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. 500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು [[ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು]] ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಲಿನ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. == ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರ == [[File:Pushkar, India, Panoramic view of Pushkar.jpg|thumb|ಪುಷ್ಕರ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಸರೋವರ, ಮೇಲಿನ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ನೋಡಲಾಗಿದೆ]] ಪುಷ್ಕರ್ ಪಟ್ಟಣವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರವು ಭಾರತದ [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಅರಾವಳಿ ಶ್ರೇಣಿ]] ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ. ''ನಾಗ್ ಪರ್ಬತ್'' ("ಹಾವಿನ ಪರ್ವತ") ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯು [[ಅಜ್ಮೀರ್]] ನಗರದಿಂದ ಸರೋವರವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ಕಣಿವೆಯು ಅರಾವಳಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಎರಡು ಸಮಾನಾಂತರ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ನಡುವೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ({{convert|650|-|856|m|ft}} ಎತ್ತರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನೈಋತ್ಯದಿಂದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಹಬ್ಬಿದೆ. <ref name=eco>{{Cite web|url=http://www.ecoindia.com/lakes/pushkar.html|title=Pushkar Lake|access-date=2010-01-23|publisher=Eco India|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923233105/http://www.ecoindia.com/lakes/pushkar.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Pushkar p. 196">''City Development Plan for Ajmer and Pushkar'' p. 196</ref> ಈ ಸರೋವರವನ್ನು "ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಸರೋವರಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ" ಪಟ್ಟಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ "ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರ" ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="Pushkar p. 196"/><ref>{{Cite web|url=http://www.worldlakes.org/uploads/Management_of_lakes_in_India_10Mar04.pdf|title=Management of Lakes in India|work=Annex 2 Classification of Lakes in India| page= 20|author=M.S.Reddy and N.V.V.Char|publisher=World Lakes Org}}</ref> ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಭೂಗೋಳವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮರಳಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಕಡಿಮೆ ನೀರು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Pushkar p. 196"/> ಪುಷ್ಕರ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿನ ಭೂ ಬಳಕೆಯ ಮಾದರಿಯು ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಬರಿದಾಗುವ ಪ್ರದೇಶವು 30% ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮರಳಿನ ದಿಬ್ಬಗಳು, 30% ಬೆಟ್ಟಗಳ ಕೆಳಗೆ (ಕೆಳಗಿದ ಮತ್ತು ಬಂಜರು) ಮತ್ತು ತೊರೆಗಳು ಮತ್ತು 40% ಪ್ರದೇಶವು ಕೃಷಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Pushkar p. 201">''ಅಜ್ಮೀರ್ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಕರ್‌ಗಾಗಿ ನಗರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ'' p. 201</ref> ಪುಷ್ಕರ್ ನಗರದ ಗಡಿಯ ಹೊರಗಿರುವ [[ಅಜ್ಮೇರ್|ಅಜ್ಮೀರ್]] ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅಜ್ಮೀರ್‌ನಿಂದ 27 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕಿಶನ್‌ಗರವು ತನ್ನ ಚಿಕಣಿ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಬನಿ ಥಾನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://rajasthan-tourism-guide.com|title=Rajasthan Tourism Guide for Ajmer and Pushkar|date=July 2006|website=Pushkar Lake|publisher=National Informatics Centre|pages=195–356|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921065515/http://rajasthan-tourism-guide.com/|archive-date=21 September 2019|access-date=2010-01-24}}</ref> == ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ == === ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರ === ಪುಷ್ಕರದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರ. ಇದನ್ನು ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಮಾನಸರೋವರ ಸರೋವರದಂತೆ ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರದಿಂದಾಗಿ ಪುಷ್ಕರ್ ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗಾಗಿ ಈ ಸರೋವರವನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆಗ ಕಮಲವು ಅವನ ಕೈಯಿಂದ ಕಣಿವೆಗೆ ಬಿದ್ದಿತು. ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರೋವರವು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. === ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ ಸ್ಥಳ === ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯಸ್ತ ಸ್ಥಳವು ಪುಷ್ಕರ್‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಸಂದರ್ಶಕರ ಮುಂದೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಸ್ಥಳವೂ ಇದಾಗಿದೆ. === ಹಳೆಯ ಪುಷ್ಕರ್ಹ === ಹಳೆಯ ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರದಿಂದ ಸುಮಾರು 5 ಕಿ. ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. &nbsp;ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಹಳೆಯ ಪುಷ್ಕರ್ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.{{Wide image|Panorama of Pushkar Lake in Rajasthan.jpg|1100px|ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರದ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ}} <gallery> ಚಿತ್ರ:Pushkar_city,_viewed_from_hill_above,_Rajasthan.jpg|thumb| ಪುಷ್ಕರ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಸರೋವರ, ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ನೋಟ ಚಿತ್ರ:Bathing Ghats on Pushkar Lake, Rajasthan.jpg|thumb|ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಪುಷ್ಕರ್ ಸರೋವರದ ಮೇಲೆ ಸ್ನಾನ ಘಟ್ಟಗಳು ಚಿತ್ರ:Bathing ghats, Pushkar, Rajasthan.jpg|thumb|ಸ್ನಾನಘಟ್ಟಗಳು, ಪುಷ್ಕರ್, ರಾಜಸ್ಥಾನ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|30em}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.shaktipeethas.org/travel-guide/topic524.html Pancha Sarovar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160112053204/http://www.shaktipeethas.org/travel-guide/topic524.html |date=2016-01-12 }} Five holy Ponds * [http://www.downtoearth.org.in/node/1464 Govt's facelift plan leaves Pushkar without a lake] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004050615/http://www.downtoearth.org.in/node/1464 |date=2013-10-04 }} * http://tourism.rajasthan.gov.in/pushkar {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಾಜಸ್ಥಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಸರೋವರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]] g1watfopgce9n5n5ledqi7v5ko3oy3g 0 134314 1382842 1355200 2026-08-15T14:16:20Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1382842 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Bagnath Temple at Bageshwar Uttrakhand - panoramio (Cropped).jpg|thumb]] '''ಬಾಗ್‍ನಾಥ್''' '''ದೇವಾಲಯ'''ವು ({{Lang-hi|बागनाथ मंदिर}}) [[ಶಿವ|ಶಿವನಿಗೆ]] ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಬಾಗೇಶ್ವರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸರಯು ಮತ್ತು ಗೋಮತಿ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="Singh">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/Water-police-post-opens-in-Bageshwar-to-tackle-drowning-incidents-crimes/articleshow/54432594.cms|title=Water police post opens in Bageshwar to tackle drowning incidents, crimes|last=Singh|first=Kautilya|date=21 September 2016|access-date=15 October 2016|publisher=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|agency=TNN|last2=Chakrabarty|first2=Arpita|location=[[Almora]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.travelomy.com/bagnath-temple|title=Bagnath temple|publisher=travelomy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013711/http://www.travelomy.com/bagnath-temple|archive-date=3 December 2017|access-date=29 October 2012}}</ref> ಬಾಗ್‍ನಾಥ್ ದೇವಾಲಯವು ಎಲ್ಲಾ ಗಾತ್ರದ ಗಂಟೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="lonely">{{Cite book|title=India. Ediz. Inglese|last=Singh|first=Sarina|date=15 September 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=9781742203478|page=498|language=en}}</ref> ಇದು ಬಾಗೇಶ್ವರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book|title=Pilgrimage Centres of India|last=Kumar|first=Brajesh|publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd.|year=2003|isbn=9788171821853|page=96|language=en}}</ref> [[ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ|ಶಿವರಾತ್ರಿಯ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಭಕ್ತರಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/news/uttarakhand/terror-threat-fails-to-deter-devotees/205844.html|title=Terror threat fails to deter devotees|date=7 March 2016|work=The Tribune|access-date=15 October 2016|agency=[[Press Trust of India]]|location=[[Dehradun]]|archive-date=18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018203702/http://www.tribuneindia.com/news/uttarakhand/terror-threat-fails-to-deter-devotees/205844.html|url-status=dead}}</ref> ಬಾಗೇಶ್ವರ ನಗರಕ್ಕೆ ಈ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.<ref name="Nag">{{Cite book|title=Tourism and Trekking in Nainital Region|last=Nag|first=Prithvish|publisher=Concept Publishing Company|year=1999|isbn=9788170227694|page=83|language=en}}</ref><ref name="Kasniyal">{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/news/uttarakhand/development-gains-elude-kumaon-s-holy-place/237281.html|title=Development gains elude Kumaon's holy place|last=Kasniyal|first=B D|date=15 May 2016|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=15 October 2016|location=[[Pithoragarh]]|archive-date=5 ಆಗಸ್ಟ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805060552/http://www.tribuneindia.com/news/uttarakhand/development-gains-elude-kumaon-s-holy-place/237281.html|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Bagnath_Temple.jpg|left|thumb| ರಾಜ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಚಂದ್‍ನು 1450 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.]] 7 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಬಾಗ್‍ನಾಥ್ ದೇವಾಲಯವು ಅಸ್ತಿತ್ವವದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳು ಹೇಳಿದರೂ,<ref name="Kasniyal"/> [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ನಾಗರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿರುವ]] ಈಗಿನ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು 1450 ರಲ್ಲಿ ಚಂದ್ ಅರಸ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಚಂದ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.<ref name="Nag"/><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=aL_kDAAAQBAJ&q=bagnath+temple&pg=PT511|title=The Rough Guide to India|last=Guides|first=Rough|date=3 October 2016|publisher=Rough Guides Limited|isbn=9780241295397|language=en|access-date=15 October 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.onlytravelguide.com/uttaranchal/spiritual/bagnath-temple.php|title=Bagnath Temple (Bageshwar)|publisher=onlytravelguide.com}}</ref> ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಕ್ರಿ.ಶ 7 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. 16 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಕಾಲಮಾನದ್ದೆಂದು ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿದೆ.<ref name="District">{{Cite book|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0508_PART_B_DCHB_BAGESHWAR.pdf|title=District Census Handbook: Bageshwar|date=2011|publisher=Directorate of Census Operations, Uttarakhand|edition=Series-6 Part XII-B|location=Dehradun|language=English|access-date=15 October 2016}}</ref> == ಛಾಯಾಂಕಣ == <gallery> ಚಿತ್ರ:Bagnath Temple at Bageshwar Uttrakhand - panoramio.jpg|[[Sarju River|ಸರಯು]] ಮತ್ತು [[Gomti River|ಗೋಮತಿ]] ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿರುವ ಬಾಗ್‍ನಾಥ್ ದೇವಸ್ಥಾನ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} [http://www.themysteriousindia.net/history-behind-bagnath-temple/ History Behind Bagnath Temple] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರಾಖಂಡ]] [[ವರ್ಗ:ದೇವಾಲಯಗಳು]] rb98d7o3fzb8ntyaqr1h5onv9qjpd9d 0 134437 1382815 1354087 2026-08-15T12:50:01Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1382815 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ಪ್ರಮೋದ್ ಸಾವಂತ್ | image = The Chief Minister of Goa, Shri Pramod Sawant.jpg | caption = ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ಸಾವಂತ್ | birth_date = {{birth date and age|1973|4|24|df=y}} | birth_place = [[ಗೋವ]], [[ಭಾರತ]] | office = ಗೋವಾದ ೧೩ನೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ | term_start = ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯ | predecessor = [[ಮನೋಹರ್ ಪರಿಕ್ಕರ್]] | governor = ಮೃದುಲಾ ಸಿನ್ಹ<br/> ಸತ್ಯಪಾಲ್ ಮಲಿಕ್<br/>ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಕೋಶ್ಯಾರಿ | deputy = ಮನೋಹರ್ ಅಜ್ಗಾಂವ್ಕರ್ {{small|(೨೮ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯ರಿಂದ)}}<br/> ಚಂದ್ರಕಾಂತ್ ಕವ್ಳೇಕರ್ {{small|(೧೪ ಜುಲೈ ೨೦೧೯ರಿಂದ)}} | office1 = ಗೋವಾ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್ | termstart1 = ೨೨ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೭ | term_end1 = ೧೮ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯ | predecessor1 = ಅನಂತ್ ಶೇಠ್ | successor1 = ರಾಜೇಶ್ ಪಾಟ್ನೇಕರ್ | office2 = [[ಗೋವಾ ವಿಧಾನಸಭೆ|ಗೋವಾ ವಿಧಾನಸಭೆಯ]] ಶಾಸಕ | termstart2 = ೨೦೧೨ | term_end2 = | predecessor2 = | successor2 = | constituency2 = ಸಾಂಖಳಿಂ | party = [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] | spouse = ಸುಲಕ್ಷಣಾ ಸಾವಂತ್ | children = | nationality = ಭಾರತೀಯ }} '''ಪ್ರಮೋದ್ ಪಾಂಡುರಂಗ ಸಾವಂತ್''' (ಹುಟ್ಟು- ೨೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೭೩) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾದ್ದು, [[ಗೋವಾ|ಗೋವಾದ]] ೧೩ನೇ ಹಾಗೂ ಹಾಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>Murari Shetye. "[https://timesofindia.indiatimes.com/india/goa-speaker-pramod-sawant-succeeds-parrikar-as-cm/articleshow/68473049.cms Goa speaker Pramod Sawant succeeds Parrikar as CM]" ''The Times of India''. 19 March 2019.</ref><ref>{{cite news |last1=Gupta |first1=Saurabh |editor-last1=Jacob |editor-first1=Jimmy |title=Pramod Sawant, Goa's New Chief Minister, Is An Ayurveda Practitioner. H|url=https://www.ndtv.com/india-news/pramod-sawant-goas-next-chief-minister-is-an-ayurveda-practitioner-2009473 |work=NDTV |date=19 March 2019}}</ref> ಸಾವಂತ್ [[ಗೋವಾ ವಿಧಾನಸಭೆ|ಗೋವಾ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ಸಾಂಖಳಿಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರು [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]]ದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://goaassembly.gov.in/member-of-assembly.php |title=Archived copy |access-date=2017-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170724183143/http://goaassembly.gov.in/member-of-assembly.php |archive-date=2017-07-24 |url-status=dead }}</ref> ಇವರು ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ [[ಆಯುರ್ವೇದ]] ವೈದ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="myneta.info">{{cite web|url=http://myneta.info/goa2017/candidate.php?candidate_id=35|title=Pramod Pandurang Sawant(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- SANQUELIM(NORTH GOA) - Affidavit Information of Candidate:|website=myneta.info}}</ref> ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಆಗುವ ಮುಂಚೆ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್ ಆಗಿದ್ದರು. [[ಮನೋಹರ್ ಪರಿಕ್ಕರ್]] ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪದಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿದರು. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಪ್ರಮೋದ್ ಸಾವಂತ್ ಅವರು ೨೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ ಪಾಂಡುರಂಗ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಿನಿ ಸಾವಂತ್ ದಂಪತಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.navhindtimes.in/cm-to-lay-corner-stone-for-sankhali-bus-stand-today/|title=CM to lay corner stone for Sankhali bus stand today|work=The Navhind Times}}</ref><ref>[http://www.goavidhansabha.gov.in/uploads/members/148_profile_PSawant-12.pdf ]{{dead link|date=March 2019}}</ref> ಗಂಗಾ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿಯ [[ಕೊಲ್ಲಾಪುರ]]ದ ಆಯುರ್ವೇದ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯ ಸ್ನಾತಕ್ಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು [[ಪುಣೆ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ತಿಲಕ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು.<ref name="myneta.info"/> == ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ == ಸಾವಂತ್ ಅವರು ೨೦೧೨ರ ಗೋವಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಸಾಂಖಳಿಂ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಕಣಕ್ಕಿಳಿಯುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]‍ನ ಪ್ರತಾಪ್ ಗೌನ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ೧೪,೨೫೫ (೬೬.೦೨%) ಮತಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗೆದ್ದರು. ಕೆಲಕಾಲ ಗೋವಾ ಬಿಜೆಪಿಯ ವಕ್ತಾರರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url =http://m.goanews.com/news_details.php?id=6904|title =Wives of 2 MLAs get prominent positions in BJP’s new Executive|date =20 February 2016|website =goanews.com|access-date =5 September 2020}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೨೦೧೭ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನ ಧರ್ಮೇಶ್ ಸಗ್ಲಾನಿ ಅವರನ್ನು ೧೦,೦೫೮ (೪೩.೦೪%) ಮತಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದೇ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಮರು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ೨೨ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ ಗೋವಾ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref>{{cite news |url =https://www.thehindu.com/news/national/other-states/pramod-sawant-elected-as-speaker-of-goa-assembly/article17574792.ece|title =Pramod Sawant elected as Speaker of Goa Assembly|date =22 March 2017|website =thehindu.com|author =Prakash Kamat|access-date =5 September 2020}}</ref> == ಗೋವಾದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ == [[ಮನೋಹರ್ ಪರಿಕ್ಕರ್]] ಅವರ ನಿಧನದ ಮೆರೆಗೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬರನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು. ವಿಧಾನಸಭೆಯು ಸಾವಂತ್ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಗೋವಾದ ೧೩ನೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.<ref name ="ITabout" >{{cite news |url =https://www.indiatoday.in/india/story/all-you-need-to-know-about-goa-cm-pramod-sawant-1481382-2019-03-19|title =From Ayurveda practioner to Goa CM: All you need to know about Pramod Sawant|publisher =India Today|date=March 19, 2019|access-date =September 5, 2020}}</ref>. == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಸಾವಂತ್ ಮರಾಠ ಜಾತಿಯವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name ="ITabout" /> ಸಾವಂತ್ ಅವರ ಹೆಂಡತಿ ಸುಲಕ್ಷಣಾ<ref>[http://www.goanews.com/news_disp.php?newsid=6904&catid=197 Wives of 2 MLAs get prominent positions in BJP’s new Executive]</ref> ಅವರು ಬಿಚೋಲಿಂನ ಶ್ರೀ ಶಾಂತಾದುರ್ಗ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಶಿಕ್ಷಕಿ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/pramod-sawant-1552908121-1|title=Pramod Sawant: 10 Interesting facts about CM of Goa|date=March 19, 2019|website=Jagranjosh.com}}</ref> ಇವರು ಕೂಡ ಬಿಜೆಪಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದು, ಗೋವಾ ಬಿಜೆಪಿ ಮಹಿಳಾ ಮೋರ್ಚಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.heraldgoa.in/Goa/Goa/BJP-women%E2%80%99s-wing-demands-33-seats/100089.html|title=BJP women’s wing demands 33% seats|website=oHeraldo|access-date=2021-01-12|archive-date=2021-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204204211/https://www.heraldgoa.in/Goa/Goa/BJP-women%E2%80%99s-wing-demands-33-seats/100089.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/bjp-mahila-morcha-chief-no-woman-eligible-to-be-candidate/articleshow/56545769.cms|title=BJP Mahila Morcha chief: No woman eligible to be candidate - Times of India|website=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://englishnews.thegoan.net/story.php?id=14038|title=BJP Mahila eyes Porvorim seat in 2017 Assembly polls|website=The Goan}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗೋವ]] 5xmxgtzoqyz9i6oaxxanihy0y235p12 0 140026 1383060 1372263 2026-08-16T03:27:51Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383060 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ವೈಷ್ಣವಿ ಗೌಡ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1995|02|20}}| birth_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]]. | occupation = [[ನಟಿ]], ನಿರೂಪಕಿ | image = Agnisakshi.PNG | imagesize = 200px | caption = ಅಗ್ನಿ ಸಾಕ್ಷಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವಿ ಗೌಡ | years_active = ೨೦೧೧– ಪ್ರಸ್ತುತ | nickname = ಸನ್ನಿಧಿ | father = ರವಿ ಕುಮಾರ್ ಗೌಡ | mother = ಭಾನು ರವಿ ಗೌಡ | education = ಬಿ.ಎ <ref > [https://www.breezemasti.com/vaishnavi-gowda-actress-wiki/ ವೈಷ್ಣವಿ ಅವರ ವಿದ್ಯಾರ್ಹತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿ] </ref> }} '''ವೈಷ್ಣವಿ ಗೌಡ''' ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ಕಿರುತೆರೆ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ [[ಅಗ್ನಿ ಸಾಕ್ಷಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ]] ಧಾರಾವಾಹಿ ಮೂಲಕ ಖ್ಯಾತಿಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಇವರು [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 8)]]ರ ಟಾಪ್- 4 ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಆಗಿದ್ದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಝೀ ಕನ್ನಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಸೀತಾ ರಾಮ]]ದಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ವೈಷ್ಣವಿ ಗೌಡ ಇವರು ಫೆಬ್ರವರಿ 20, 1995<ref>{{cite web |title=ವೈಷ್ಣವಿ ಗೌಡ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ: ೧೬ನೇ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ನಟನೆ ಪ್ರಾರಂಭ |url=https://www.deccanherald.com/content/656172/shes-soaring-high.html |publisher=ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ |access-date=27 ಜನವರಿ 2018}}</ref> ರಂದು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿ]]ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಂದೆ ರವಿಕುಮಾರ್ ಗೌಡ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಭಾನು ಗೌಡ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಿಗೆ ಸುನೀಲ್ ಕುಮಾರ್ ಎಂಬ ಸಹೋದರನಿದ್ದಾನೆ. ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ [[ಅಮೂಲ್ಯ (ನಟಿ)|ಅಮೂಲ್ಯ]] ಇವರ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ===ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ=== ಇವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಜಯನಗರದ ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿಪೂರ್ವವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಹಾಜರಿ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ, ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ದೂರಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಬಿಎಯಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಇವರು '''ಭರತನಾಟ್ಯ''', '''ಕುಚುಪುಡಿ''' ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಹಂತದ '''ಬೆಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾನ್ಸ್'''ನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದು ಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ [[ಝೀ ಕನ್ನಡ|ಝೀ ಕನ್ನಡದ]]ಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ '''ದೇವಿ''' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಹದಿನಾರನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಿರುತೆರೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ವೈಷ್ಣವಿ ಗೌಡ ಅವರು ಅದರಲ್ಲಿನ '''''ದೇವಿ''''' ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ|ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡದ]]ಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ '''ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ''' ಧಾರಾವಾಹಿಯ '''''ಸನ್ನಿಧಿ''''' ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ಇವರು ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ '''ಭರ್ಜರಿ ಕಾಮಿಡಿ''' ಶೋನಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ===ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ=== ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨, ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ತೆರೆ ಕಂಡ ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯು ೧೫೮೬ ಎಪಿಸೋಡುಗಳು ಕಾಲ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿತ್ತು. ೬ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯು ೧೯.೭ ರಷ್ಟು ಟಿ.ಆರ್.ಪಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ಈಗಲೂ ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಗರಿಷ್ಟ ಟಿ.ಆರ್.ಪಿ ಆಗಿದೆ. ==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು == {| class="wikitable sortable" |+ಕೀಲಿ | style="background:Pink;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ |} {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ !! ಶೀರ್ಷಿಕೆ !! ಪಾತ್ರ !ನಾಯಕ ನಟ!! ನಿರ್ದೇಶಕ !! ಭಾಷೆ !! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು!! Ref. |- | ೨೦೧೬ | ಡ್ರೆಸ್ ಕೋಡ್ | | ಪೃಥ್ವಿ ದಯಾನಂದ್ | ಶಿವು ಕುಮಾರ್ | [[ಕನ್ನಡ]] | ಪೃಥ್ವಿ ದಯಾನಂದ್, ಹೇಮಾ, [[ದಿವ್ಯಾ ಉರುಡುಗ]], ಕಾಂಚನಾ ಅವರು ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ | <ref> [https://www.filmibeat.com/kannada/movies/dress-code.html#cast ಫಿಲ್ಮಿಬೀಟ್ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಡ್ರೆಸ್ ಕೋಡ್ ಚಿತ್ರದ ಮಾಹಿತಿ] </ref> |- | ೨೦೧೯ | ಗಿರಿಗಿಟ್ಲೆ | | ಚಂದ್ರಶೇಖರ್, ಗುರುರಾಜ್, ಪ್ರದೀಪ್ ರಾಜ್ | ರವಿ ಕಿರಣ್ | [[ಕನ್ನಡ]] | ಚಂದ್ರಶೇಖರ್, ಗುರುರಾಜ್, ಪ್ರದೀಪ್ ರಾಜ್ ನಾಯಕನಟರಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವಿ ಗೌಡ ಮತ್ತು ಅದ್ವಿತಿ ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರು ನಾಯಕಿಯರಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. | <ref> [https://www.filmibeat.com/kannada/movies/girgitle.html ಫಿಲ್ಮಿಬೀಟ್ ತಾಣದಲ್ಲಿನ "ಗಿರಿಗಿಟ್ಲೆ" ಚಿತ್ರದ ಮಾಹಿತಿ] </ref> |- |} ==ದೂರದರ್ಶನ== ===ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು=== {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ !! ಶೀರ್ಷಿಕೆ !! ಪಾತ್ರ !! ಭಾಷೆ !! ವಾಹಿನಿ!!ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು !! Ref. |- | 2011 | ದೇವಿ | ದೇವಿ (ನಾಯಕಿ) | [[ಕನ್ನಡ]] | [[ಝೀ ಕನ್ನಡ]] | |<ref>{{Cite web |url=https://nettv4u.com/about/Kannada/tv-serials/devi-kannada-9360 |title=ದೇವಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಬಗೆಗಿನ nettv4u.com ತಾಣದಲ್ಲಿನ ಮಾಹಿತಿ |access-date=2021-09-28 |archive-date=2021-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928105426/https://nettv4u.com/about/Kannada/tv-serials/devi-kannada-9360 |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="2"| 2013 | ಪುನರ್ ವಿವಾಹ | ಪೋಷಕ ನಟಿ | [[ಕನ್ನಡ]] | [[ಝೀ ಕನ್ನಡ]] | | <ref> [https://www.youtube.com/watch?v=p-nZsuqNomw ಪುನರ್ ವಿವಾಹ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಕೊಂಡಿ]</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.cinemawoods.net/vaishnavi-gowda-wiki-biography-age-family-images-movies-serials/ |title=ಪುನರ್ ವಿವಾಹ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿ |access-date=2021-09-28 |archive-date= 2021-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928105427/https://www.cinemawoods.net/vaishnavi-gowda-wiki-biography-age-family-images-movies-serials/ |url-status=dead }}</ref> |- |[[ಅಗ್ನಿ ಸಾಕ್ಷಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ]] | ಸನ್ನಿಧಿ (ನಾಯಕಿ) | [[ಕನ್ನಡ]] | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | <small>2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013 ರಿಂದ 3 ಜನವರಿ 2020 ರವರೆಗೆ</small> ||<ref> [https://www.imdb.com/title/tt11753318/?ref_=nm_flmg_act_1 ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಐ.ಎಂ.ಡಿ.ಬಿ ಮಾಹಿತಿ] </ref> |- |2023 |[[ಸೀತಾ ರಾಮ|ಸೀತಾರಾಮ]] | ಸೀತಾ(ನಾಯಕಿ) |[[ಕನ್ನಡ]] |[[ಝೀ ಕನ್ನಡ]] | |<ref>{{Cite web |title='ಸೀತೆ'ಯಾಗಿ ಬಂದ ಸನ್ನಿಧಿ, ರಾಜೀವ ಇಲ್ಲಿ ರಾಮ! ಬರ್ತಿದೆ ಹೊಸ ಧಾರಾವಾಹಿ |url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/zee-kannada-new-serial-seetharama-start-soon-heroine-is-vaishnavi-gowda-svl-sng-912117.html |access-date=2023-06-29 |website=News18 Kannada |language=kn }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=New daily soap 'Seetha Rama' to premiere on July 17 - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/new-daily-soap-seetha-rama-to-premiere-on-july-17/articleshow/101269810.cms |access-date=2023-06-29 |website=The Times of India}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Vaishnavi Gowda bags a lead role in the upcoming daily soap 'Seetha Rama' - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/vaishnavi-gowda-bags-a-lead-role-in-the-upcoming-daily-soap-seetha-rama/articleshow/96273916.cms |access-date=2023-06-29 |website= The Times of India }}</ref> |- |} ===ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳು=== {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ !! ಶೀರ್ಷಿಕೆ !! ಪಾತ್ರ !! ಭಾಷೆ !! ವಾಹಿನಿ!! ಇತರೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು !!Ref. |- | 2017 | ಭರ್ಜರಿ ಕಾಮಿಡಿ | ನಿರೂಪಕಿ | [[ಕನ್ನಡ]] | [[ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ]] | <small>ದೊಡ್ಡಣ್ಣ, ರಾಗಿಣಿ ದ್ವಿವೇದಿ ಅವರು ನಿರ್ಣಾಯಕರಾಗಿದ್ದ ಈ ಶೋ ನಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವಿ ಗೌಡ ಅವರು ನಿರೂಪಣೆ ಮಾಡಿದ್ದರು.</small> |<ref> [https://www.imdb.com/title/tt10306400/?ref_=nm_knf_i3 imdb ಅಲ್ಲಿನ "ಭರ್ಜರಿ ಕಾಮಿಡಿ" ಶೋನ ಮಾಹಿತಿ] </ref> |- | 2021 | [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 8)]] | ಸ್ಪರ್ಧಿ | [[ಕನ್ನಡ]] | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ|ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | <small>COVID-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದಾಗಿ 8 ಮೇ 2021 ರಂದು ಸೀಸನ್ ಅನ್ನು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೊನೆಯ ಸಂಚಿಕೆಯು 71 ದಿನಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನದ ನಂತರ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ನಂತರ ಈ ಸೀಸನ್ 23 ಜೂನ್ 2021 ರಿಂದ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. </small> | <ref> [https://www.imdb.com/title/tt2911448/?ref_=nm_knf_i2 IMDB ಅಲ್ಲಿ ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಶೋನ ಬಗೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿ] </ref> |- |} ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== ''ವೈಷ್ಣವಿ ಮತ್ತು ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಎಂಟು'' * {{note|1|ಟಿಪ್ಪಣಿ 1}}: ವೈಷ್ಣವಿ ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ವಾಹಿನಿಯ ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋನ ಎಂಟನೇ ಅವತರಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾರ ವಿರೋಧವನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳದೇ, ಬೈಯೋದನ್ನೂ ನಗುನಗುತ್ತಲೇ ಬಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದ ಇವರು '''ರೇಷ್ಮೆ ಸೀರೆ''' ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಇದರ ಟಾಪ್-೪ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * {{IMDb name|id=10681482}} {{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕಿಯರು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ]] 4cex3ookanuz44dmt8uj8ftpqigo4ch 0 143046 1383109 1372716 2026-08-16T11:19:35Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383109 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Battle of Bhima Koregaon (2018).jpg|alt=Manappa y Bhajantri/2018 ಭೀಮಾ ಕೋರೆಗಾಂವ್ ಕದನ|thumb| ಭೀಮಾ ಕೋರೆಗಾಂವ್ ಕದನ]]   '''೨೦೧೮ರ ಭೀಮಾ ಕೋರೆಗಾಂವ್ ಹಿಂಸಾಚಾರ''' ಭೀಮಾ ಕೋರೆಗಾಂವ್ [[ಕೋರೇಗಾಂವ್ ಯುದ್ಧ|ಕದನದ]] ೨೦೦ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ೧ ನೇ ಜನವರಿ ೨೦೧೮ ರಂದು ಭೀಮಾ ಕೋರೆಗಾಂವ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಾಚಾರ ನಡೆಯಿತು.<ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/understanding-bhima-koregaon/article22361017.ece|title=Understanding Bhima Koregaon|last=Pol|first=Prabodhan|date=2018-01-04|work=The Hindu|access-date=2018-09-01|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ಈ ಸಭೆಯ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಲು ತೂರಾಟ ನಡೆದಾಗ ಜನಸಂದಣಿಯಿಂದ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಉಂಟಾಗಿ ೨೮ ವರ್ಷದ ಯುವಕ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಸುನೀಗಿದರು ಮತ್ತು ಇತರ ಐವರಿಗೆ ಗಂಭೀರ ಗಾಯಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಆಚರಣೆ ಮಾಡುವ ಈ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/violence-in-maharashtra-as-dalits-protest-death-of-28-year-old-in-bhima-koregaon-clashes/story-zerVWqrSjLjF2x53oHMVXL.html|title=Dalits protest death of 28-year-old in Bhima Koregaon clashes|date=2018-01-02|work=Hindustantimes|access-date=2018-01-02|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ''ಎಲ್ಗರ್ ಪರಿಷತ್ ಸಮಾವೇಶ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಬಿಜಿ ಕೋಲ್ಸೆ ಪಾಟೀಲ್ <ref name="TW01">{{Cite web|url=https://thewire.in/rights/pune-ats-justice-retd-bg-kolse-patil|title='Pune ATS Spreading Panic in My Neighbourhood': Justice (Retd) B. G. Kolse Patil|last=Staff|first=The Wire|website=The Wire|publisher=The Wire|access-date=25 October 2020}}</ref> ಮತ್ತು ಪಿಬಿ ಸಾವಂತ್ ಅವರು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.<ref name="FL">{{Cite web|url=https://frontline.thehindu.com/the-nation/victims-of-vendetta/article32298401.ece|title=Elgar Parishad case: Victims of vendetta|last=Katakam|first=Anupama|website=Frontline|access-date=25 October 2020}}</ref>''ಎಲ್ಗರ್'' ಪದವು ''ಜೋರಾಗಿ ಆಹ್ವಾನ'' ಅಥವಾ ''ಜೋರಾಗಿ ಘೋಷಣೆ'' ಎಂಬ ಅರ್ಥ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಪಿಬಿ ಸಾವಂತ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Scroll">Aarefa Johari, Abishek Dey, Mridula Chari & Shone Satheesh, [https://scroll.in/article/892850/from-pune-to-paris-how-a-police-investigation-turned-a-dalit-meeting-into-a-maoist-plot From Pune to Paris: How a police investigation turned a Dalit meeting into a Maoist plot], Scroll.in, 1 September 2018.</ref> == ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ == === ಭೀಮಾ ಕೋರೆಗಾಂವ್ ಕದನ === ೧೮೧೮ [[ಕೋರೇಗಾಂವ್ ಯುದ್ಧ|ರ ಕೋರೆಗಾಂವ್ ಕದನವು]] ದಲಿತರಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಾದ ಕದನ. ೧ ಜನವರಿ ೧೮೧೮ ರಂದು, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ|ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ]] ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಆರ್ಮಿಯ ೮೦೦ ಪಡೆಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸೈನಿಕರು ಮಹಾರ್‌ಗಳು ಇವರು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ೨ ನೇ [[ಪೇಷ್ವೆ|ಪೇಶ್ವೆ]] ಬಾಜಿ ರಾವ್ ನ(೨೮,೦೦೦) ಪಡೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.ಇದರ ಸ್ಮರರ್ಣಾಥವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕೋರೆಗಾಂವ್‌ನಲ್ಲಿ ''ವಿಜಯಸ್ತಂಭ'' (ವಿಜಯ್ ಸ್ತಂಭ)ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಮೂಲಕ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಸತ್ತ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದರು. ೧೯೨೮ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಸಮಾರಂಭದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು [[ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್|ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರು ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಜನವರಿ ೧ ರಂದು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ವಾದಿಗಳು ಭೀಮಾ ಕೋರೆಗಾಂವ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣುವ [[ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಮೇಲ್ಜಾತಿ [[ಪೇಷ್ವೆ|ಪೇಶ್ವೆ]] ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ವಿಜಯ ದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.<ref name="Scroll"/><ref name="News18">[https://www.news18.com/news/india/bhima-koregaon-how-and-why-the-january-violence-snowballed-into-arrest-of-rights-activists-1860141.html Bhima Koregaon: How and Why the January Violence Snowballed Into Arrest of Rights Activists], News18, 29 August 2018.</ref><ref name="CNN">{{Cite web|url=http://edition.cnn.com/2018/01/04/asia/india-dalit-protests-explainer-intl/index.html?sr=fbCNN010518india-dalit-protests-explainer-intl0304PMStory|title=Caste violence erupts in India over 200-year-old faultline|date=5 January 2018|publisher=CNN|access-date=8 January 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/opinion/columns/monument-at-koregaon-bhimrao-ambedkar-5007929/|title=Monument at Koregaon|date=2018-01-02|work=The Indian Express|access-date=2018-01-07|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/the-legend-of-the-1818-battle-of-bhima-koregaon/article22352514.ece|title=How a British war memorial became a symbol of Dalit pride|last=Banerjee|first=Shoumojit|date=2 January 2018|work=The Hindu|access-date=8 January 2018}}</ref><ref name="Quint">[https://www.thequint.com/videos/news-videos/history-of-bhima-koregaon-battle Let’s Rewind 200 Years to Understand Bhima Kore Violence], The Quint, 4 January 2018.</ref> === ವಧು ಬುದ್ರುಕ್ ಪ್ರಚೋದಕ === ಒಂದು ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಔರಂಗಜೇಬ್ ೧೬೮೯ ರಲ್ಲಿ [[ಸಂಭಾಜಿ|ಸಂಭಾಜಿ ಮಹಾರಾಜನನ್ನು]] ಕೊಂದು ಅವನ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ವಧು ಬುದ್ರುಕ್, ಭೀಮಾ ಕೋರೆಗಾಂವ್ ಸಮೀಪದ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಗೋವಿಂದ್ ಮಹಾರ್ ಎಂಬುವವರು ಅವರ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅಂತಿಮ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸಂಭಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಆ ಗ್ರಾಮದ ದಲಿತ ಮಹಾರರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಗೋವಿಂದ್ ಮಹಾರ್ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಮರಾಠರು ಸಂಭಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರ ಕೊನೆಯ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಗೋವಿಂದ್ ಗಾಯಕ್ವಾಡ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಹರ್‌ಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಗ್ರಾಮದ ಮರಾಠರು ಶಿವಲೆ (ಹೊಲಿಗೆ ಎಂದು ಅರ್ಥ) ಎಂಬ ಉಪನಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಜನವರಿ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಭೀಮಾ ಕೋರೆಗಾಂವ್ ನ ಮಹರ್‌ಗಳ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವ ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಚಿಹ್ನೆಗೆ ಅವರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು.<ref name="auto"/><ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/removal-of-dalits-and-marathas-mahar-samadhi-board-near-pune-sparked-clashes-chhatrapati-shivaji-maharaj-bhima-koregaon-5010738/|title=Removal of Mahar samadhi board near Pune sparked clashes|date=2018-01-04|work=The Indian Express|access-date=2018-09-01|language=en-US}}</ref> == ಜನವರಿ ೨೦೧೮ ರ ಘಟನೆಗಳು == [[ಕೋರೇಗಾಂವ್ ಯುದ್ಧ|ಕೋರೆಗಾಂವ್ ಕದನ]]ದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಲಪಂಥೀಯ ದಲಿತ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಸುಮಾರು ೨೫೦ ಗುಂಪುಗಳು ''ಎಲ್ಗಾರ್ ಪರಿಷದ್'' ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದವು ಮತ್ತು ಪೇಶ್ವೆಗಳ ಹಿಂದಿನ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಾನವಾದ [[ಪುಣೆ|ಪುಣೆಯ]] ಶನಿವಾರ ವಾಡದಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದವು. ಭಾಷಣಕಾರರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಬಿಜಿ ಕೋಲ್ಟೆ-ಪಾಟೀಲ್ ಮತ್ತು ಪಿಬಿ ಸಾವಂತ್,<ref name="FL"/> ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಜಿಗ್ನೇಶ್ ಮೇವಾನಿ, ಗುಜರಾತ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರು. ಪೇಶ್ವೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದುತ್ವವನ್ನು ಸಮೀಕರಿಸುವುದು ಹಿಂದೂ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="News18"/> ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದಂತೆ ಜನವರಿ ೧ ರಂದು ಭೀಮಾ ಕೋರೆಗಾಂವ್‌ಗೆ ದಲಿತ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹರಿದು ಬಂದವು. ಮರಾಠಾ ದೊರೆ ಸಂಭಾಜಿಯ ಅಂತಿಮ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಯಾವ ಸಮುದಾಯದವರು ನಡೆಸಿದರು - ಮಹಾರ್ ಅಥವಾ ಮರಾಠಾ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಪಕ್ಕದ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಭೀಮಾ ಕೋರೆಗಾಂವ್‌ನ [[ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ಯ|ಪಂಚಾಯತ್]] ಆ ದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವಂತೆ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಿತು.<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://scroll.in/article/892850/from-pune-to-paris-how-a-police-investigation-turned-a-dalit-meeting-into-a-maoist-plot|title=From Pune to Paris: How a police investigation turned a Dalit meeting into a Maoist plot|last=Aarefa Johari|first=Abhishek Dey|website=Scroll.in|language=en-US|access-date=2019-04-15}}</ref> ಸನಸವಾಡಿ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಷ್ಕರ ಮತ್ತು ಜನವರಿ ೧, ೨೦೧೮ ಅನ್ನು ಕರಾಳ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸಲು ಆದೇಶ ನೀಡಿಲಾಯಿತು. ಈ ಆದೇಶದ ನಂತರ ಜನವರಿ ೧ ರಂದು ವಧು ಬದ್ರುಕ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗುಂಪೊಂದು ವಿಜಯ ಸ್ತಂಭದ ಸುತ್ತ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ದಲಿತರ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿತು. ಹಿಂದೂ ಮುಖಂಡರಾದ ಮಿಲಿಂದ್ ಎಕ್ಬೋಟೆ ಮತ್ತು ಸಂಭಾಜಿ ಭಿಡೆ ಅವರು ದಲಿತರ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಗುಂಪನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದರು, ಹಾಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಅಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸಿತ್ತು ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಎಫ್‌ಐಆರ್‌ಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಪೊಲೀಸರು ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ <ref>{{Cite news|url=https://thewire.in/law/independent-inquiry-pune-police-inaction-bhima-koregaon-violence}}</ref> ದಲಿತ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ತಡೆದು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ <ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/maharashtra-tense-a-day-after-clashes-during-bicentenary-celebrations-of-koregaon-bhima-battle/article22352367.ece|title=Protests spread in Maharashtra post clashes during bicentenary celebrations of Bhima-Koregaon battle|last=Banerjee|first=Shoumojit|date=2018-01-02|work=The Hindu|access-date=2018-08-31|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ಹಿಂಸಾಚಾರವು ಪುಣೆಯಾದ್ಯಂತ ವರದಿಯಾಯಿತು - ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ೧೬ ವರ್ಷದ ಬಾಲಕ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟನು.<ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/maharashtra-bandh-minor-boy-killed-shutdown-called-by-dalit-parties-paralyses-state/1/1123119.html|title=Maharashtra bandh: Minor boy killed as shutdown called by Dalit parties paralyses state|access-date=2018-01-07}}</ref> ೩ ನೇ ಜನವರಿ ೨೦೧೮ ರಂದು ಪ್ರಕಾಶ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಬಂದ್‌ಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ]] ವಿವಿಧ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ೩೦ ಪೊಲೀಸರು ಗಾಯಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ೩೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Politics/yWNS87nEsn4b2Vb3FSW65N/Maharashtra-protests-Over-30-cops-injured-300-persons-deta.html|title=Maharashtra protests: Over 30 cops injured, 300 persons detained|last=PTI|date=2018-01-04|work=livemint.com/|access-date=2018-01-07}}</ref> ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳುನಡೆದವು. [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] ಸಬ್‍ಅರ್ಬನ್ ರೈಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ್ದರಿಂದ [[ಮುಂಬೈ ನಗರದ ಡಬ್ಬಾವಾಲಾಗಳು|ಡಬ್ಬಾವಾಲಾಗಳು]] ತಮ್ಮ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಬೇಕಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/trains-hit-dabbawalas-suspend-services/article22362150.ece|title=Trains hit, dabbawalas suspend services|last=Srinivasan|first=Madhuvanti|date=2018-01-04|work=The Hindu|access-date=2018-01-07|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ನಂತರದ ಪರಿಣಾಮ == * ೨ ಜನವರಿ ೨೦೧೮ ರಂದು ದಲಿತರ ಮೇಲೆ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಭಾಜಿ ಭಿಡೆ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಂದ್ ಎಕ್ಬೋಟೆ ವಿರುದ್ಧ ಎಫ್ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.livelaw.in/bhima-koregaon-violence-petition-before-bombay-hc-seeking-arrest-of-sambhaji-bhide/|title=Bhima Koregaon Violence: Petition Before Bombay HC Seeking Arrest Of Sambhaji Bhide|date=2018-08-31|work=Live Law|access-date=2018-08-31|language=en-US}}</ref> * ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಮಿಲಿಂದ್ ಎಕ್ಬೋಟೆ ವಿರುದ್ಧದ ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧಾನಗತಿಯ ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್]] ಟೀಕಿಸಿತು, ಅವರು 'ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳಲಾದ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತು. ಏಕ್ಬೋಟೆ ಪತ್ತೆಗಾಗಿ ಪೊಲೀಸರು [[ಪುಣೆ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಲ್ಲಾಪುರ|ಕೊಲ್ಹಾಪುರದ]] ಎಲ್ಲಾ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಲಾಡ್ಜ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ದೇವೇಂದ್ರ ಜಿ. ಫಡ್ನವಿಸ್|ದೇವೇಂದ್ರ ಫಡ್ನವೀಸ್]] ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು ಕೂಂಬಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ೧೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕರೆ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರು ಆದರೂ ಅವರನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಪೋಲಿಸರು ವಿಫಲರಾದರು.<ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/rights/bhima-koregaon-violence-maharashtra-to-withdraw-cases|title=Bhima Koregaon Violence: Maharashtra to Withdraw All Cases Barring Major Ones|website=The Wire|access-date=2018-08-31}}</ref> * ಕೊನೆಗೆ ೧೪ ನೇ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೮ ರಂದು ಪುಣೆಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪೊಲೀಸರು ಮಿಲಿಂದ್ ಎಕ್ಬೋಟೆಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇವರಿಗೆ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಐದು ಬಾರಿ ಸಮನ್ಸ್ ನೀಡಿದರೂ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಹಕರಿಸದ ಮತ್ತು ಅವರ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅವರ ಮಧ್ಯಂತರ ಜಾಮೀನು ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/bhima-koregaon-violence-prime-accused-milind-ekbote-arrested/article23238860.ece|title=Bhima-Koregaon violence: prime accused Milind Ekbote arrested|last=Banerjee|first=Shoumojit|date=2018-03-14|work=The Hindu|access-date=2018-08-31|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/politics/right-wing-leader-milind-ekbote-arrested-after-sc-rejects-his-anticipatory-bail-plea|title=Right-Wing Leader Milind Ekbote Arrested After SC Rejects His Anticipatory Bail Plea|website=The Wire|access-date=2018-08-31}}</ref> * ೨೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೮ ರಂದು, ಹಿಂಸಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಮನೆ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ವರ್ಷದ ದಲಿತ ಸಾಕ್ಷಿಯು ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಶವವಾಗಿ ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಆಕೆಯ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವಂತೆ ಆಕೆಯ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಒತ್ತಡ ಹೇರಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಆಕೆಯ ಕುಟುಂಬದವರು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/pune-news/dalit-girl-witness-to-bhima-koregaon-violence-found-dead-in-well-near-pune-1841886|title=Dalit Girl, Witness To Bhima Koregaon Violence, Found Dead In Well Near Pune|work=NDTV.com|access-date=2018-08-31}}</ref> ಆಕೆಯ ಸಹೋದರ ಜೈದೀಪ್ ಸಹ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದು ಅವನನ್ನು ಯಾವದೋ ಕೊಲೆ ಯತ್ನದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಪುಣೆ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪೊಲೀಸರು ಬಂಧಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/bhima-koregaon-shadow-over-death-of-dalit-witness-5150637/|title=Bhima Koregaon shadow over death of Dalit witness|date=2018-04-25|work=The Indian Express|access-date=2018-08-31|language=en-US}}</ref> * ನಂತರದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಲೀಸರ ತನಿಖೆಯು ವಿವಿಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಜೂನ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ [[ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ (ತಡೆ ) ಕಾಯ್ದೆ|ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ (ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ) ಕಾಯಿದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ]] ರೋನಾ ವಿಲ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/bhima-koregaon-how-and-why-the-january-violence-snowballed-into-arrest-of-rights-activists-1860141.html|title=Bhima Koregaon: How and Why the January Violence Snowballed Into Arrest of Rights Activists|work=News18|access-date=2018-09-01}}</ref> * ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ವರವರ ರಾವ್, ಅರುಣ್ ಫೆರೇರಾ, ಸುಧಾ ಭಾರದ್ವಾಜ್ ಮತ್ತು ಗೌತಮ್ ನವ್ಲಾಖಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಐವರು ದಲಿತ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಮೇಲೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು,ಇವರ ಭೀಮಾ ಕೋರೆಗಾಂವ್ ಘಟನೆಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಮಾವೋವಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಂಟು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಪೊಲೀಸರು ಆರೋಪಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/india/bhima-koregaon-violence-probe-police-claim-conclusive-proof-against-activists-seize-letters-planning-big-action-5088531.html|title=Bhima Koregaon violence probe: Police claim conclusive proof against activists, seize 'letters' planning 'big action' - Firstpost|date=31 August 2018|website=firstpost.com|access-date=2018-09-01}}</ref> * ಜನವರಿ ೨೨, ೨೦೨೦ ರಂದು, ಹೊಸದಾಗಿ ಚುನಾಯಿತವಾದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ತನಿಖೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ತನಿಖೆಗೆ ಆದೇಶಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/mahashtra-home-minister-anil-deshmukh-seeks-probe-report-on-bhima-koregaon-case-2160935|title=Maharashtra Home Minister Seeks Probe Report On Bhima Koregaon Case|website=NDTV|publisher=NDTV|access-date=9 October 2020}}</ref> * ಜನವರಿ ೨೫, ೨೦೨೦ ರಂದು, ಕೇಂದ್ರ [[ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದ]] ಕೇಂದ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ದಳ]] ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವ ಅನಿಲ್ ದೇಶಮುಖ್ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜ್ಯದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/nia-bhima-koregoan-case-elgar-parishad-maharashtra-anil-deshmukh-1639956-2020-01-25|title=NIA takes over Koregaon-Bhima probe, Maharashtra minister Anil Deshmukh hits out at Centre|website=India Today|publisher=India Today|access-date=9 October 2020}}</ref> * ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ದಳ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು]] ಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ೧೦,೦೦೦ ಪುಟಗಳ ಚಾರ್ಜ್‌ಶೀಟ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು ಇದರಲ್ಲಿ [[ಜೆಸ್ವಿಟರು|ಜೆಸ್ಯೂಟ್]] ಪಾದ್ರಿ ಫ್ರಾ ಸ್ಟಾನ್ ಸ್ವಾಮಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರರು<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/nia-court-rejects-tribal-activist-stan-swamys-bail-plea-2314525|title=NIA Court Rejects Tribal Activist Stan Swamy's Bail Plea|last=Gupta|first=Saurabh|date=23 October 2020|access-date=23 October 2020|agency=NDTV}}</ref> ದಲಿತ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲು ಸಂಚು ರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ದಳ|ಎನ್‌ಐಎ]] ಆರೋಪಿಸಿದೆ.ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುವದು ''ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಸರ್ಕಾರ'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವರು ನಿಷೇಧಿತ ಎಡಪಂಥೀಯ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಸಂಘಟನೆಯಾದ ಸಿಪಿಐ (ಮಾವೋವಾದಿ) ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಎನ್ಐಎ ಆರೋಪಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/this-is-what-nia-s-bhima-koregaon-chargesheet-says-about-stan-swamy-1731272-2020-10-13|title=This is what NIA's Bhima Koregaon chargesheet says about Stan Swamy|last=Sandhu|first=Kamaljit Kaur|date=2020-10-13|website=India Today|language=en|access-date=2020-10-13}}</ref> * ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಮೂಲದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಫೊರೆನ್ಸಿಕ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಆರ್ಸೆನಲ್ ಕನ್ಸಲ್ಟಿಂಗ್‌ನ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ರೋನಾ ವಿಲ್ಸನ್ ವಿರುದ್ಧ ದೋಷಾರೋಪಣೆಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಯಾವದೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕದಿಯದ ಹಾಗೆ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕವಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂದು ಅವರ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ೨೨ ತಿಂಗಳುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/india-bhima-koregaon-activists-jailed/2021/02/10/8087f172-61e0-11eb-a177-7765f29a9524_story.html|title=They were accused of plotting to overthrow the Modi government. The evidence was planted, new report says.|date=10 February 2021|access-date=11 February 2021|agency=The Washington Post}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://m.tribuneindia.com/news/nation/evidence-planted-in-bhima-koregaon-accused-rona-wilsons-computer-us-firm-210831|title=Evidence planted in Bhima Koregaon accused Rona Wilson's computer: US firm|date=11 February 2021|access-date=11 February 2021|agency=The Tribune|archive-date=11 ಫೆಬ್ರವರಿ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211062244/https://www.tribuneindia.com/news/nation/evidence-planted-in-bhima-koregaon-accused-rona-wilsons-computer-us-firm-210831|url-status=dead}}</ref> == ಸತ್ಯಶೋಧನಾ ಆಯೋಗ == ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಗೃಹ ಇಲಾಖೆಯು ಸತ್ಯಶೋಧನಾ ಆಯೋಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ಆಯೋಗವು ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜೆಎನ್ ಪಟೇಲ್ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮುಖ್ಯ ಮಾಹಿತಿ ಆಯುಕ್ತ ಸುಮಿತ್ ಮುಲ್ಲಿಕ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿತು.<ref name="mm01">{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/crime/bhima-koregaon-commission-to-wind-up/articleshow/76458581.cms|title=Bhima Koregaon commission to 'wind up'?|last=Ganapatye|first=Shruti|date=19 June 2020|access-date=1 November 2020|agency=Mumbai Mirror}}</ref> ಆಯೋಗದ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯು ೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೦ ರಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ವಿನಂತಿಸಿದ್ದರು. == ಬಂಧನಗಳು == * ೮ ಜೂನ್ ೨೦೧೮: ಪುಣೆ ಪೊಲೀಸರು ಸುರೇಂದ್ರ ಗಡ್ಲಿಂಗ್, ಸುಧೀರ್ ಧವಳೆ, ರೋನಾ ವಿಲ್ಸನ್, ಶೋಮಾ ಸೇನ್ ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ ರಾವುತ್ ಅವರನ್ನು ಗಲಭೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಮಾವೋವಾದಿ ಸಂಪರ್ಕದೊಂದಿಗೆ ಬಂಧಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bhima-koregaon-violece-lawyer-3-others-with-alleged-maoist-links-arrested-professor-s-house-searched/story-yfDDMI6zOdESFRsQtRP0IM.html|title=Bhima-Koregaon violence: Police arrest 5 with alleged Maoist links for inciting riots|date=6 June 2018|work=hindustantimes.com/|access-date=30 October 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/activists-case-pune-police-gets-90-more-days-for-probe/articleshow/66422775.cms|title=Activists case: Pune police gets 90 more days for probe - Times of India|work=The Times of India|access-date=30 October 2018}}</ref> * ೨೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೮: ಪುಣೆ ಪೋಲೀಸರು ಒಂಬತ್ತು ಬಲಪಂಥೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ಹುಡುಕಾಡಿ, ಅವರಲ್ಲಿ ಐವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದರು. ಬಂಧಿತರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾದ ವರವರ ರಾವ್, ವಕೀಲೆ ಸುಧಾ ಭಾರದ್ವಾಜ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾದ ಅರುಣ್ ಫೆರೇರಾ, ಗೌತಮ್ ನವ್ಲಾಖಾ ಮತ್ತು ವೆರ್ನಾನ್ ಗೊನ್ಸಾಲ್ವಿಸ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://www.ndtv.com/india-news/activists-arrested-in-raids-in-many-cities-in-connection-with-caste-violence-in-maharashtras-bhima-k-1907380 After Arrest Of Activists Over "Maoist Plot", A Midnight Drama: 10 Facts], NDTV News, 29 August 2018.</ref> ಅವರನ್ನು ‘ಗೃಹಬಂಧನ’ದಲ್ಲಿರಿಸಲು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ಆದೇಶ ನೀಡಿತ್ತು.<ref name=":3">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/bhima-koregaon-violence-case-five-activists-will-remain-under-house-arrest-till-september-17-says-supreme-court-5352176/|title=Bhima Koregaon violence case: Five activists will remain under house arrest till September 17, says SC|date=2018-09-12|work=The Indian Express|access-date=2018-09-12|language=en-US}}</ref> * ೧೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೮: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಗೃಹ ಬಂಧನವನ್ನು ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref name=":3" /> * ೨೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೮: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಗೃಹ ಬಂಧನವನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಆದರೆ ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡದ ನೇಮಕಾತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/koregaon-bhima-case-sc-refuses-to-interfere-with-arrests-of-five-activists/articleshow/65990909.cms|title=Bhima-Koregaon case: Supreme Court refuses to interfere with arrests of five activists|last=Rautray|first=Samanwaya|date=2018-09-28|work=The Economic Times|access-date=2018-09-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/bhima-koregaon-case-live-updates-supreme-court-likely-to-pronounce-verdict-in-activists-arrest-1923585|title=Supreme Court Extends Activists' House Arrest By 4 Weeks: LIVE Updates|work=NDTV.com|access-date=2018-09-28}}</ref> * ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೮: ಆರೋಪಿಗಳಾದ ಅರುಣ್ ಫೆರೇರಾ ಮತ್ತು ವೆರ್ನಾನ್ ಗೊನ್ಸಾಲ್ವಿಸ್ ಅವರನ್ನು ಪೊಲೀಸರು ಬಂಧಿಸಿದ್ದರು. ಮರುದಿನ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಆರೋಪಿ ಸುಧಾ ಭಾರದ್ವಾಜ್ ಅವರನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು. * ೧೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರ ರಾತ್ರಿ: ಪುಣೆ ಪೊಲೀಸರು ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ವರವರ ರಾವ್ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದರು. * ಪೊಲೀಸರ ಪ್ರಕಾರ, ಬಂಧಿತ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮಾವೋವಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಅವರು ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ ರಂದು ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎಲ್ಗರ್ ಪರಿಷತ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. 1 ಜನವರಿ ೨೦೧೮ ರಂದು ಭೀಮಾ ಕೋರೆಗಾಂವ್ ಕದನದ ೨೦೦ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸಲು ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಅಲ್ಲಿ ಜಮಾಯಿಸಿದಾಗ ಎಲ್ಗರ್ ಪರಿಷದ್ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂದು ಪೊಲೀಸರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. * ರಾವ್ ಬಂಧನದೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ವಾರದ ಹಿಂದೆಯಷ್ಟೇ ಐವರು ಬಲಪಂತೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಸೇರಿದಂತೆ ೧೦ ಜನರ ವಿರುದ್ಧ ಪೊಲೀಸರು ಆರೋಪಪಟ್ಟಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩೧ ರಂದು ನಿಷೇಧಿತ ಸಿಪಿಐ (ಮಾವೋವಾದಿ) ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ದಲಿತ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಆಡಳಿತ ಸರಕಾರದ ವಿರುದ್ದ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅದು ಹೇಳಿದೆ. ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಚೋದನಕಾರಿ ಭಾಷಣಗಳು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಅಂದಿನ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಈ ಘಟನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು ಎಂದು ಅದು ಹೇಳಿದೆ. ಪೊಲೀಸ್ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರರ ಸಿಪಿಐ (ಮಾವೋವಾದಿ) ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರಷ್ಟೆ ಅಲ್ಲದೆ [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನಿ]] [[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ|ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರ]] ಹತ್ಯೆಗೂ ಸಂಚು ರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/india-news/bhima-koregaon-case-activist-varavara-rao-taken-arrested-from-hyderabad/1385159/|title=Bhima Koregaon case: Activist Varavara Rao arrested from Hyderabad|date=November 18, 2018}}</ref> * ೧೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೦ ರಂದು, [[ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್|ಡಾ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ಅವರ ೧೨೯ ನೇ ಜನ್ಮದಿನದಂದು ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಆನಂದ್ ತೇಲ್ತುಂಬ್ಡೆ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎನ್ಬಂ.ಐ.ಎ ಬಂಧಿಸಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ ೮ ರಂದು ಅವರ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಾರದ ಮೊದಲು [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್]] ಅವರಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಣಾ ಜಾಮೀನು ನಿರಾಕರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/4/14/india-arrests-activist-anand-teltumbde-over-2018-caste-violence|title=India arrests activist Anand Teltumbde over 2018 caste violence|last=MN|first=Parth|website=www.aljazeera.com|language=en|access-date=2020-10-14}}</ref> ಆನಂದ್ ತೇಲ್ತುಂಬ್ಡೆ ತನ್ನ ಸಹಚರರೊಂದಿಗೆ ಆರ್‌ಡಿಎಫ್ ( [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ತೆಲಂಗಾಣ|ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ]] ನಿಷೇಧಿತ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಸಂಘಟನೆ) ಮತ್ತು ಸಿಪಿಐ (ಮಾವೋವಾದಿ) ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೊರ್ಚಿ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉಗ್ರರಿಗೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ಫೋಟಕ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಎನ್‌ಐಎ ನಂತರ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/bhima-koregaon-milind-teltumbde-organised-weapons-training-in-forests/23041297|title=Bhima Koregaon: Milind Teltumbde organised weapons training in forests, says NIA|date=2020-10-14|website=mid-day|language=en|access-date=2020-10-15}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sify.com/news/bhima-koregaon-teltumbde-organised-weapons-training-in-forests-news-national-ukonkwedfabfg.html|title=Bhima Koregaon: Teltumbde organised weapons training in forests|website=Sify|language=en|access-date=2020-10-15}}</ref> * ೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦ ರಂದು, ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ೮೩ ವರ್ಷದ ಫಾದರ್ ಸ್ಟಾನ್ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ದಳ]] ಬಂಧಿಸಿತು. ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾ ಭಾರದ್ವಾಜ್ ಸಹ-ಸಂಘಟಿಸಿದ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೊಳಗಾದ ಕೈದಿಗಳ ಐಕ್ಯತಾ ಸಮಿತಿ (ಪಿಪಿಎಸ್‌ಸಿ) ಮಾವೋವಾದಿಗಳ ಮುಂಭಾಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಎನ್‌ಐಎ ಆರೋಪಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/pune-news/elghar-parishad-case-nia-files-charge-sheet-against-seven-accused/story-SQVhHaoAlQs1z3VCl7T5NL.html|title=In 10,000-page chargsheet, NIA names 8 accused in Elgar Parishad case|date=2020-10-09|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-10-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/nia-arrests-activist-stan-swamy-in-bhima-koregaon-violence-case/story-asJbYzvxNETfZ2qZGR0V9M.html|title=NIA arrests activist Stan Swamy in Bhima-Koregaon violence case|date=2020-10-09|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-10-13}}</ref> == ಸ್ವತಂತ್ರ ವರದಿಗಳು == ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಿವೃತ್ತ ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಫೋರಮ್ ಫಾರ್ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ (ಎಫ್‌ಐಎನ್‌ಎಸ್) ಎಂಬ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ|ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್]] ಬೆಂಬಲಿತ ಚಿಂತಕರ ಚಾವಡಿಯು ಭೀಮಾ ಕೋರೆಗಾಂವ್ ಗಲಭೆಯ ವರದಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ. ವರದಿಯು ಬಿಜೆಪಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟರ್ ಮಿಲಿಂದ್ ಎಕ್ಬೋಟೆ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಸಂಭಾಜಿ ಭಿಡೆ ಅವರನ್ನು ನೇರ ಬಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದೆ. ಬದಲಾಗಿ ದಲಿತ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಮಾವೋವಾದಿಗಳನ್ನು (ಅತಿ ಎಡಪಂಥೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು) ದೂಷಿಸಿದೆ. ಇದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಸಹ ''ಉದಾಸೀನತೆ'' ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ದೂಷಿಸಿದೆ.<ref name="free">Vivek Bhavsar, [http://www.freepressjournal.in/mumbai/bhima-koregaon-violence-rss-linked-committee-blames-police-apathy/1230726 Bhima-Koregaon violence: RSS-linked committee blames police apathy], The Free Press Journal, 3 March 2018.</ref><ref name="Chari">Mridula Chari, [https://scroll.in/article/892586/a-month-before-police-raids-security-think-tank-report-alleged-maoist-link-to-bhima-koregaon-events Bhima Koregaon case: A curiously prescient report puts focus on a Mumbai security think tank], Scroll.in, 31 August 2018.</ref><ref>[https://blogs.timesofindia.indiatimes.com/the-interviews-blog/maoists-call-urban-mass-organisations-weapons-battle-is-for-control-of-civil-society-through-subversion/ ‘Maoists call urban mass organisations weapons … battle is for control of civil society through subversion’ (Interview of Smita Gaikwad)], The Times of India, The Interviews Blog, 2 May 2018.</ref><ref name="gunning">Kiran Tare, [https://www.indiatoday.in/magazine/special-report/story/20180521-maharashtra-police-gadchiroli-huge-losses-insurgents-maoists-1231730-2018-05-10 Gunning for Maoists], India Today, 10 May 2018.</ref> ಪುಣೆ ಪೊಲೀಸರು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಫ಼ಿನ್ಸ್ ವರದಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="scroll">{{Cite web|url=https://scroll.in/article/892586/a-month-before-police-raids-security-think-tank-report-alleged-maoist-link-to-bhima-koregaon-events|title=Bhima Koregaon case: A curiously prescient report puts focus on a Mumbai security think tank|last=Chari|first=Mridula|website=Scroll|access-date=31 October 2020}}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಬಲಪಂಥೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾದ ಸಂಭಾಜಿ ಭಿಡೆ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಂದ್ ಎಕ್ಬೋಟೆ ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಮೊದಲೇ ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಉಪಮೇಯರ್ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ್ ಧೆಂಡೆ ನೇತೃತ್ವದ ಬಹು-ಸದಸ್ಯ ''ವಾಸ್ತವಶೋಧನಾ ಸಮಿತಿಯ'' ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು.<ref name="PTI02">{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/bhima-koregaon-violence-was-pre-planned-says-pune-committee-1915084|title=Bhima-Koregaon Violence Was "Pre-Planned", Says Pune Committee|date=11 September 2018|access-date=1 November 2020|agency=PTI}}</ref> ಎಫ್‌ಐಆರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಬಲಪಂಥೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ವಿಭಜಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಇನ್ನೂ ಹೇಗೆ ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಎಂದು ರಾಷ್ಟ್ರ ಸೇವಾ ದಳ (ಆರ್‌ಎಸ್‌ಡಿ) ವರದಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತು. ಯಾವುದೇ ಲೋಪದೋಷಗಳಿಗೆ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತನಿಖೆಗೆ ಆರ್.ಎಸ್.ಡಿ ಕರೆ ನೀಡಿತು.<ref name="kractivist">{{Cite web|url=https://kractivist.org/fact-finding-report-of-bhima-koregaon-violence-by-rashtra-seva-dal/|title=Fact finding report of Bhima Koregaon Violence by Rashtra Seva Dal|website=Kractivist|access-date=1 November 2020|archive-date=2 ನವೆಂಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201102044617/https://kractivist.org/fact-finding-report-of-bhima-koregaon-violence-by-rashtra-seva-dal/|url-status=dead}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}}{{Reservation in India}} [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ]] awiu2x99peamna37eksce66lh92fd7x 0 144397 1382962 1380429 2026-08-15T16:25:03Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1382962 wikitext text/x-wiki [[File:Ripe, ripening, and green blackberries.jpg|thumb|ಮಾಗಿದ, ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಾಗದ ಅಲ್ಲೆಘೇನಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಬೆರಿಗಳು ([[:en:Rubus allegheniensis|ರೂಬಸ್ ಅಲ್ಲೆಘೆನಿಯೆನ್ಸಿಸ್]])]] [[File:Rubus fruticosus Luc Viatour.JPG|thumb|ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‍ಬೆರಿ ಹೂವು, "ರೂಬಸ್ ಫ್ರುಟಿಕೋಸಸ್" ಜಾತಿಯ ಒಟ್ಟುಗೂಡುವಿಕೆ]] '''ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ''' ಒಂದು ಖಾದ್ಯ [[ಹಣ್ಣು|ಹಣ್ಣಾಗಿದ್ದು]], ರೋಸೇಸಿಯ ಕುಟುಂಬದ ''ರುಬಸ್'' ಎಂಬ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ [[ಜಾತಿ (ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ)|ಜಾತಿಗಳಿಂದ]] ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ''ರುಬಸ್'' ಉಪವರ್ಗದೊಳಗೆ ಈ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರತಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಪವರ್ಗದ ''ರುಬಸ್'' ಮತ್ತು ''ಐಡೆಯೊಬ್ಯಾಟಸ್'' ನಡುವಿನ ಮಿಶ್ರತಳಿಗಳು. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳ ಟ್ಯಾಕ್ಸಾನಮಿಯು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಹೈಬ್ರಿಡೈಸೇಶನ್ ಮತ್ತು ಅಪೊಮಿಕ್ಸಿಸ್‌ನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿಯ ಸಮುಚ್ಚಯಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಪಜಾತಿ ''ರುಬಸ್'' ಅನ್ನು ''ರುಬಸ್ ಫ್ರುಟಿಕೋಸಸ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಆರ್ ಫ್ರುಟಿಕೋಸಸ್ ಜಾತಿಯನ್ನು ಆರ್ ಪ್ಲಿಕೇಟಸ್‌ನ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="Jarvis">{{Cite journal|last=Jarvis, C.E.|year=1992|title=Seventy-Two Proposals for the Conservation of Types of Selected Linnaean Generic Names, the Report of Subcommittee 3C on the Lectotypification of Linnaean Generic Names|url=https://archive.org/details/taxon_1992-08_41_3/page/552|journal=Taxon|volume=41|issue=3|pages=552–583|jstor=1222833|doi=10.2307/1222833}}</ref> ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ ಹಣ್ಣಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಹೇರಳವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ೧ ಎಕರೆಗೆ (೦.೪೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್) ವಾರ್ಷಿಕ ೨೦,೦೦೦ ಪೌಂಡ್‌ಗಳು (೯,೧೦೦ ಕೆಜಿ) ಸಾಧ್ಯವಿದೆ, ಇದು ಈ ಸಸ್ಯವನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ''ರುಬಸ್ ಅರ್ಮೇನಿಯಾಕಸ್'' ("ಹಿಮಾಲಯನ್" ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ) ಅನ್ನು [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡಾದ]] ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಾಯುವ್ಯ ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ]] ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಾನಿಕಾರಕ ಕಳೆ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಭೇದವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಇದು ನಗರ ಮತ್ತು ಉಪನಗರ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. <ref name="iscbc">{{cite web |title=Himalayan blackberry |url=https://bcinvasives.ca/invasives/himalayan-blackberry/ |publisher=Invasive Species Council of BC |access-date=13 August 2021 |date=2021}}</ref><ref name="king">{{cite web |title=Himalayan blackberry: identification and control |url=https://kingcounty.gov/services/environment/animals-and-plants/noxious-weeds/weed-identification/blackberry.aspx |publisher=King County, Washington: Noxious Weed Control Program |access-date=13 August 2021 |date=16 February 2021}}</ref> == ವಿವರಣೆ == ಟಾರಸ್‌ ಎಂಬ ಭಾಗ (ರೆಸೆಪ್ಟಾಕಲ್ ಅಥವಾ ಕಾಂಡ) [[ಹಣ್ಣು|ಹಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ]] ಉಳಿಯುತ್ತದೆಯೋ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬ ಅಂಶ [[ರಾಸ್‍ಬೆರಿ]] ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ ಹಣ್ಣನ್ನು ಆರಿಸುವಾಗ, ಟಾರಸ್ ಹಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ರಾಸ್‍ಬೆರಿಯಲ್ಲಿ, ಟಾರಸ್ ಸಸ್ಯದ ಮೇಲೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ, ಇದು ರಾಸ್‍ಬೆರಿ ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಟೊಳ್ಳಾದ ತಿರುಳನ್ನು ಬಿಡಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://content.ces.ncsu.edu/southeast-regional-caneberry-production-guide/fruit-development|title=Fruit development|last=Gina Fernandez|last2=Elena Garcia|publisher=North Carolina State University, Cooperative Extension|access-date=9 August 2018|last3=David Lockwood}}</ref> {{gallery |align=center |File:Halved blackberry (Rubus fruticosus).jpg|ಟಾರಸ್‍ ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌‍ಬೆರಿಯ ಅರ್ಧಭಾಗ |File:Raspberry - halved (Rubus idaeus).jpg|ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಟಾರಸ್ ಇಲ್ಲದ ರಾಸ್‍ಬೆರಿಯ ಅರ್ಧಭಾಗ |File:Blackberries-6383.jpg|ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾದ ಕಾಡು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌‍ಬೆರಿ |File:Blackberry from Srem, Serbia (Sremska kupine, selo Dobrinci).jpg|ಸಿರ್ಮಿಯಾದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌‍ಬೆರಿಗಳು }} ''ಬ್ರಾಂಬಲ್'' ಎಂಬ ಪದವು ಯಾವುದೇ ಅಭೇದ್ಯ [[wiktionary:thicket|ಪೊದೆಯನ್ನು]] ಸೂಚಿಸುವ ಪದವಾಗಿದೆ, ಕೆಲವು ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ ಅಥವಾ ಅದರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite book|title=Shorter Oxford English Dictionary|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=978-0199206872|edition=6th|location=Oxford, UK|page=3804}}</ref> ಆದರೂ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದು ''ರುಬಸ್'' ಕುಲದ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾನೆಬೆರಿ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬ್ರಾಂಬಲ್ ಎಂಬ ಪದದ ಬದಲು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ ಮತ್ತು ರಾಸ್ಪ್ಬೆರಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ಗುಂಪಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಹಣ್ಣು [[ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ]] ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ [[ಬೆರ್ರಿ ಹಣ್ಣು|ಬೆರ್ರಿ]] ಅಲ್ಲ. ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಒಂದು ಸಮುಚ್ಚಯ ಹಣ್ಣು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಣ್ಣ ಡ್ರುಪೆಲೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇದು ೩೭೫ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗುಂಪಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಯುರೋಪ್, ವಾಯುವ್ಯ ಆಫ್ರಿಕಾ, ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದಾದ್ಯಂತ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಅಪೊಮಿಕ್ಟಿಕ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳಾಗಿವೆ. <ref name="rhs">{{Cite book|title=Dictionary of gardening|last=Huxley|first=Anthony|publisher=Macmillan Press Stockton Press|year=1992|isbn=978-0-333-47494-5|location=London New York|oclc=25202760}}</ref> == ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:PRubus_primocanes_and_floricanes.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/PRubus_primocanes_and_floricanes.jpg/220px-PRubus_primocanes_and_floricanes.jpg|thumb| ಎರಡನೇ ವರ್ಷದ ಹೂಬಿಡುವಿಕೆ, ಎಡಕ್ಕೆ ಫ್ರುಟಿಂಗ್ ಫ್ಲೋರಿಕೇನ್‌ಗಳು. ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಹೂವುಗಳು ಅಥವಾ ಹಣ್ಣುಗಳಿಲ್ಲದ ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ಪ್ರಿಮೊಕೇನ್‍ಗಳು.]] ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರ್ರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಬೇರುಗಳಿಂದ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. <ref name="uga">{{Cite web|url=http://www.ugaextension.com/cobb/anr/Documents/BlackberriesandRaspberriesUGA.pdf|title=Home Garden:Raspberries, Blackberries|authors=Krewer, Gerard; Fonseca, Marco; Brannen, Phil and Horton, Dan|year=2004|publisher=Cooperative Extension Service/The University of Georgia College of Agricultural and Environmental Sciences|archive-url=https://web.archive.org/web/20131126233205/http://www.caes.uga.edu/extension/cobb/anr/Documents/BlackberriesandRaspberriesUGA.pdf|archive-date=26 Nov 2013}}</ref> ಅದರ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿಮೊಕೇನ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ಕಾಂಡವು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು ೩-೬ ಮೀಟರ್ (೯.೮–೧೯.೭ ಅಡಿ) ಪೂರ್ಣ ಉದ್ದವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ೫–೭ ಹೊಸ ಎಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲ್ಮೇಟ್ ಸಂಯುಕ್ತ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ; ಇದು ಯಾವುದೇ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಎರಡನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಕಾಂಡವು ''ಫ್ಲೋರಿಕೇನ್'' ಆಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾಂಡವು ಉದ್ದವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪಾರ್ಶ್ವದ ಮೊಗ್ಗುಗಳು ಹೂಬಿಡುವ ಲ್ಯಾಟರಲ್‌ಗಳನ್ನು (ಮೂರು ಅಥವಾ ಐದು ಚಿಗುರೆಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ) ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಒಡೆಯುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.ugaextension.com/cobb/anr/Documents/BlackberriesandRaspberriesUGA.pdf|title=Home Garden:Raspberries, Blackberries|authors=Krewer, Gerard; Fonseca, Marco; Brannen, Phil and Horton, Dan|year=2004|publisher=Cooperative Extension Service/The University of Georgia College of Agricultural and Environmental Sciences|archive-url=https://web.archive.org/web/20131126233205/http://www.caes.uga.edu/extension/cobb/anr/Documents/BlackberriesandRaspberriesUGA.pdf|archive-date=26 Nov 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">Krewer, Gerard; Fonseca, Marco; Brannen, Phil and Horton, Dan (2004). [https://web.archive.org/web/20131126233205/http://www.caes.uga.edu/extension/cobb/anr/Documents/BlackberriesandRaspberriesUGA.pdf "Home Garden:Raspberries, Blackberries"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Cooperative Extension Service/The University of Georgia College of Agricultural and Environmental Sciences. Archived from [http://www.ugaextension.com/cobb/anr/Documents/BlackberriesandRaspberriesUGA.pdf the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200207160232/http://www.ugaextension.com/cobb/anr/Documents/BlackberriesandRaspberriesUGA.pdf |date=2020-02-07 }} <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 26 November 2013.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: uses authors parameter ([[:ವರ್ಗ:CS1 ಮೈಂಟ್: ಲೇಖಕರ ನಿಯತಾಂಕವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ|link]])</span> {{Interwikineeded}} [[Category:CS1 maint: uses authors parameter]]</ref> ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ವರ್ಷದ ಚಿಗುರುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ-ಬಾಗಿದ, ತುಂಬಾ ಚೂಪಾದ [[ಮುಳ್ಳುಗಳು, ಸ್ಪೈನ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ಮುಳ್ಳಿನ ಗಂತಿಗಳು|ಮುಳ್ಳುಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ೨೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮುಳ್ಳುರಹಿತ ತಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅರ್ಕಾನ್ಸಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಪ್ರೈಮೋಕೇನ್-ಹಣ್ಣಿನ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ, ಅದು ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಪ್ರೈಮೋಕೇನ್-ಹಣ್ಣನ್ನು (ಪತನ ಬೇರಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಎವರ್‌ಬೇರಿಂಗ್ ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಕೆಂಪು [[ರಾಸ್‍ಬೆರಿ]] ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಿರ್ವಹಣೆಯಾಗದ ಸಸ್ಯಗಳು ಕಾಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಂಬೆಗಳ ದಟ್ಟವಾದ ಜಟಿಲತೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಟ್ರೆಲ್ಲಿಸ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. ಕಾಡುಗಳು, ಕುರುಚಲು ಗಿಡಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಮುಳ್ಳುಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯುತ ಮತ್ತು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ ಪೊದೆಗಳು ಕಳಪೆ [[ಮಣ್ಣು|ಮಣ್ಣನ್ನು]] ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಾಳುಭೂಮಿ, ಹಳ್ಳಗಳು ಮತ್ತು ಖಾಲಿ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite book|title=Dictionary of gardening|last=Huxley|first=Anthony|publisher=Macmillan Press Stockton Press|year=1992|isbn=978-0-333-47494-5|location=London New York|oclc=25202760}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHuxley1992">Huxley, Anthony (1992). ''Dictionary of gardening''. London New York: Macmillan Press Stockton Press. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;[[ವಿಶೇಷ:ಪುಸ್ತಕ ಮೂಲಗಳು/978-0-333-47494-5|<bdi>978-0-333-47494-5</bdi>]]. [[OCLC (ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ)|OCLC]]&nbsp;[//www.worldcat.org/oclc/25202760 25202760].</cite></ref> <ref name="blamey">{{Cite book|title=The illustrated flora of Britain and northern Europe|url=https://archive.org/details/illustratedflora0000blam|last=Blamey|first=Marjorie|publisher=Hodder & Stoughton|year=1989|isbn=978-0-340-40170-5|oclc=41355268}}</ref> [[ಹೂವು|ಹೂವುಗಳು]] ವಸಂತಕಾಲದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೊಂಬೆಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಅರಳುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.ugaextension.com/cobb/anr/Documents/BlackberriesandRaspberriesUGA.pdf|title=Home Garden:Raspberries, Blackberries|authors=Krewer, Gerard; Fonseca, Marco; Brannen, Phil and Horton, Dan|year=2004|publisher=Cooperative Extension Service/The University of Georgia College of Agricultural and Environmental Sciences|archive-url=https://web.archive.org/web/20131126233205/http://www.caes.uga.edu/extension/cobb/anr/Documents/BlackberriesandRaspberriesUGA.pdf|archive-date=26 Nov 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">Krewer, Gerard; Fonseca, Marco; Brannen, Phil and Horton, Dan (2004). [https://web.archive.org/web/20131126233205/http://www.caes.uga.edu/extension/cobb/anr/Documents/BlackberriesandRaspberriesUGA.pdf "Home Garden:Raspberries, Blackberries"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Cooperative Extension Service/The University of Georgia College of Agricultural and Environmental Sciences. Archived from [http://www.ugaextension.com/cobb/anr/Documents/BlackberriesandRaspberriesUGA.pdf the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200207160232/http://www.ugaextension.com/cobb/anr/Documents/BlackberriesandRaspberriesUGA.pdf |date=2020-02-07 }} <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 26 November 2013.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: uses authors parameter ([[:ವರ್ಗ:CS1 ಮೈಂಟ್: ಲೇಖಕರ ನಿಯತಾಂಕವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ|link]])</span> [[Category:CS1 maint: uses authors parameter]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ಹಣ್ಣುಗಳು]]</ref> ಪ್ರತಿ ಹೂವು ಸುಮಾರು ೨-೩ ಸೆಂ.ಮೀ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಐದು ಬಿಳಿ-ಗುಲಾಬಿ ದಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. <ref name="uga" /> ಪರಾಗದ ಕಣದಿಂದ ಪುರುಷ ವೀರ್ಯಾಣುಗಳಿಂದ ಫಲವತ್ತಾದ ಅಂಡಾಣುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಮಾತ್ರ ಹಣ್ಣು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗದ ಅಂಡಾಣುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಅಸಮರ್ಪಕ ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶಕ ಭೇಟಿಗಳು. <ref>{{Cite web|url=http://www.pollinator.com/blackberry.htm|title=Blackberry Pollination Images|last=Green, David L.|website=The Pollination Home Page}}</ref> ಮಳೆಗಾಲದ ದಿನ ಅಥವಾ ಮುಂಜಾನೆಯ ನಂತರ ಜೇನುನೊಣಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ತುಂಬಾ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಸಹ, ಹೂವಿಗೆ ಜೇನುನೊಣಗಳ ಭೇಟಿಯ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಹಣ್ಣಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಪೂರ್ಣ ಡ್ರುಪೆಲೆಟ್ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ರಾಸ್ಪ್ಬೆರಿ ಪೊದೆ ಕುಬ್ಜ [[ವೈರಾಣು|ವೈರಸ್‌ನಂತಹ]] ಸೋಂಕಿನ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ ಸೇವನೆಯ ಆರಂಭಿಕ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಹರಾಲ್ಡ್‌ಸ್ಕರ್ ಮಹಿಳೆಯ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದು ಸುಮಾರು ೨,೫೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌|ಡ್ಯಾನಿಶ್]] ಮಹಿಳೆಯ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಾಗ್ ದೇಹವಾಗಿದೆ. ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಇತರ ಆಹಾರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಆಕೆಯ ಹೊಟ್ಟೆಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ವೈನ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಡಿಯಲ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ೧೬೯೬ <ref name="gg">{{Cite web|url=https://www.gardenguides.com/123417-history-blackberry-fruit.html|title=The History of the Blackberry Fruit|last=Harding, Deborah|website=gardenguides.com|publisher=Garden Guides, Leaf Group Ltd.|access-date=20 June 2019}}</ref> ಲಂಡನ್ ಫಾರ್ಮಾಕೋಪೋಯಾದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಾಕಶಾಲೆಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಪೈಗಳು, ಜೆಲ್ಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳು ಇತರ ಹಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. <ref name="gg" /> ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಗ್ರೀಕರು, ಇತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಜನರು ಮತ್ತು ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು [[ಜನಪದ ವೈದ್ಯ|ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧಕ್ಕಾಗಿ]] ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.gardenguides.com/123417-history-blackberry-fruit.html|title=The History of the Blackberry Fruit|last=Harding, Deborah|website=gardenguides.com|publisher=Garden Guides, Leaf Group Ltd.|access-date=20 June 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHarding,_Deborah">Harding, Deborah. [https://www.gardenguides.com/123417-history-blackberry-fruit.html "The History of the Blackberry Fruit"]. ''gardenguides.com''. Garden Guides, Leaf Group Ltd<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 June</span> 2019</span>.</cite></ref> ೧೭೭೧ ರ ದಾಖಲೆಯು [[ಜಠರ/ಜಠರೀಯ ಹುಣ್ಣು/ವ್ರಣ|ಹೊಟ್ಟೆಯ ಹುಣ್ಣುಗಳಿಗೆ]] ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ ಎಲೆಗಳು, ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ತೊಗಟೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಔಷಧಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ. <ref name="gg" /> ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಬಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೂದಲಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಹಗ್ಗವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಪೊದೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಬೆಳೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ತಡೆಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾಡು ಸಸ್ಯಗಳು ಚೂಪಾದ, ದಪ್ಪವಾದ ಮುಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇದು ಶತ್ರುಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ವಲ್ಪ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.gardenguides.com/123417-history-blackberry-fruit.html|title=The History of the Blackberry Fruit|last=Harding, Deborah|website=gardenguides.com|publisher=Garden Guides, Leaf Group Ltd.|access-date=20 June 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHarding,_Deborah">Harding, Deborah. [https://www.gardenguides.com/123417-history-blackberry-fruit.html "The History of the Blackberry Fruit"]. ''gardenguides.com''. Garden Guides, Leaf Group Ltd<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 June</span> 2019</span>.</cite></ref> === ತಳಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ === ಆಧುನಿಕ ಹೈಬ್ರಿಡೈಸೇಶನ್ ಮತ್ತು ತಳಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆಯಿತು. ೧೮೮೦ ರಲ್ಲಿ, ಅಮೇರಿಕನ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮತ್ತು [[ತೋಟಗಾರಿಕೆ|ತೋಟಗಾರಿಕಾ ತಜ್ಞ]] ಜೇಮ್ಸ್ ಹಾರ್ವೆ ಲೋಗನ್ ಅವರು [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ]] ಸಾಂಟಾ ಕ್ರೂಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೋಗನ್‌ಬೆರಿ ಎಂಬ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ-ರಾಸ್‌ಬೆರಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಮೊದಲ ಮುಳ್ಳುರಹಿತ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ೧೯೨೧ ರಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಹಣ್ಣುಗಳು ತಮ್ಮ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವು. ಯುಸ್ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯು ೧೯೯೦ ರಿಂದ ೨೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮುಳ್ಳುರಹಿತ ತಳಿಗಳು ದಕ್ಷ ಯಂತ್ರ-ಕೊಯ್ಲು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳುವರಿ, ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ''ಟ್ರಿಪಲ್ ಕ್ರೌನ್'', <ref>{{Cite web|url=https://www.gardenguides.com/123417-history-blackberry-fruit.html|title=The History of the Blackberry Fruit|last=Harding, Deborah|website=gardenguides.com|publisher=Garden Guides, Leaf Group Ltd.|access-date=20 June 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHarding,_Deborah">Harding, Deborah. [https://www.gardenguides.com/123417-history-blackberry-fruit.html "The History of the Blackberry Fruit"]. ''gardenguides.com''. Garden Guides, Leaf Group Ltd<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 June</span> 2019</span>.</cite></ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.ars.usda.gov/research/publications/publication/?seqNo115=89162|title='Triple Crown' thornless blackberry|date=2 February 1998|publisher=US Department of Agriculture|access-date=21 June 2019}}</ref> ''ಕಪ್ಪು ಡೈಮಂಡ್'', ''ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಪರ್ಲ್'' ಮತ್ತು ''ನೈಟ್‌ಫಾಲ್'', ಮೇರಿಯನ್‌ಬೆರಿ ತಳಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. <ref name="usda18">{{Cite web|url=https://www.ars.usda.gov/pacific-west-area/corvallis-or/horticultural-crops-research/hcru/small-fruit-breeding/thornless-processing-blackberry-cultivars/|title=Thornless processing blackberry cultivars|date=26 June 2018|publisher=US Department of Agriculture|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621154117/https://www.ars.usda.gov/pacific-west-area/corvallis-or/horticultural-crops-research/hcru/small-fruit-breeding/thornless-processing-blackberry-cultivars/|archive-date=21 June 2019|access-date=21 June 2019}}</ref> == ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ == [[ಚಿತ್ರ:Bee_pollinating_Blackberry.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Bee_pollinating_Blackberry.jpg/220px-Bee_pollinating_Blackberry.jpg|thumb| ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳನ್ನು ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶ ಮಾಡುವ ಮರದ ಬಂಬಲ್‍ ಬೀ ''( ಬಾಂಬಸ್ ಹಿಪ್ನೊರಮ್ ).'']] ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ ಎಲೆಗಳು ಕೆಲವು [[ಕಂಬಳಿಹುಳು|ಮರಿಹುಳುಗಳಿಗೆ]] ಆಹಾರವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಮೇಯಿಸುವ ಸಸ್ತನಿಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಿಂಕೆಗಳು ಸಹ ಎಲೆಗಳನ್ನು ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತವೆ. ಮರೆಮಾಚುವ ಪತಂಗ ''ಅಲಬೋನಿಯಾ ಜಿಯೋಫ್ರೆಲ್ಲಾದ'' ಮರಿಹುಳುಗಳು ಸತ್ತ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ ಚಿಗುರುಗಳ ಒಳಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಪ್ರಬುದ್ಧವಾದಾಗ, ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಸಸ್ತನಿಗಳಾದ ಕೆಂಪು ನರಿ, ಅಮೇರಿಕನ್ ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ ಮತ್ತು ಯುರೇಷಿಯನ್ ಬ್ಯಾಡ್ಜರ್ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಂದ ಚದುರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Fedriani|first=José M.|last2=Delibes|first2=Miguel|title=Functional diversity in fruit-frugivore interactions: a field experiment with Mediterranean mammals|journal=Ecography|volume=32|issue=6|year=2009|pages=983–992|jstor=20696310|doi=10.1111/j.1600-0587.2009.05925.x}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Basket_of_wild_blackberries.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Basket_of_wild_blackberries.JPG/220px-Basket_of_wild_blackberries.JPG|thumb|ಕಾಡು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ]] ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳು [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪಿನ]] ಬಹುತೇಕ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅವು ಅನೇಕ ದೇಶಗಳ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡುವುದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾಲಕ್ಷೇಪವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವುಗಳ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿ ಬೆಳೆದರೆ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹ [[ಅಲುಬು|ಕಳೆ]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ಚಿಲಿ]], [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್]], ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಾಯುವ್ಯದಂತಹ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ''ರುಬಸ್ ಅರ್ಮೇನಿಯಾಕಸ್'' (ಹಿಮಾಲಯನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ) ಮತ್ತು ''ರುಬಸ್ ಲ್ಯಾಸಿನಿಯಾಟಸ್'' (ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಬ್ಲಾಕ್‌ಬೆರ್ರಿ) ಅನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://bcinvasives.ca/invasives/himalayan-blackberry/|title=Himalayan blackberry|date=2021|publisher=Invasive Species Council of BC|access-date=13 August 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://bcinvasives.ca/invasives/himalayan-blackberry/ "Himalayan blackberry"]. Invasive Species Council of BC. 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 August</span> 2021</span>.</cite></ref> <ref>{{Cite web|url=https://kingcounty.gov/services/environment/animals-and-plants/noxious-weeds/weed-identification/blackberry.aspx|title=Himalayan blackberry: identification and control|date=16 February 2021|publisher=King County, Washington: Noxious Weed Control Program|access-date=13 August 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://kingcounty.gov/services/environment/animals-and-plants/noxious-weeds/weed-identification/blackberry.aspx "Himalayan blackberry: identification and control"]. King County, Washington: Noxious Weed Control Program. 16 February 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 August</span> 2021</span>.</cite></ref> <ref>{{Cite book|title=Dictionary of gardening|last=Huxley|first=Anthony|publisher=Macmillan Press Stockton Press|year=1992|isbn=978-0-333-47494-5|location=London New York|oclc=25202760}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHuxley1992">Huxley, Anthony (1992). ''Dictionary of gardening''. London New York: Macmillan Press Stockton Press. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;[[ವಿಶೇಷ:ಪುಸ್ತಕ ಮೂಲಗಳು/978-0-333-47494-5|<bdi>978-0-333-47494-5</bdi>]]. [[OCLC (ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ)|OCLC]]&nbsp;[//www.worldcat.org/oclc/25202760 25202760].</cite></ref> ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ ಹಣ್ಣುಗಳು ಹಣ್ಣಾಗದಿದ್ದಾಗ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಇದು "ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳು ಹಸಿರು ಇದ್ದಾಗ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ" ಎಂಬ ಹಳೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/fooddictionaryof00palm|title=Food: A Dictionary of Literal and Nonliteral Terms|last=Palmatier|first=Robert Allen|date=30 August 2000|publisher=[[Greenwood Publishing Group|Greenwood]]|isbn=9780313314360|location=Santa Barbara, Calif.|page=[https://archive.org/details/fooddictionaryof00palm/page/26 26]|access-date=17 March 2018|url-access=registration}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Indiana, Kentucky, and Ohio wild berries & fruits|last=Marrone|first=Teresa|publisher=Teresa Marrone|year=2011|pages=272}}</ref> == ಉಪಯೋಗಗಳು == === ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು === ಕಚ್ಚಾ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳು ೮೮% ನೀರು, ೧೦% [[ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟುಗಳು|ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳು]], ೧% ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮತ್ತು ೦.೫% [[ಕೊಬ್ಬು|ಕೊಬ್ಬನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಕಚ್ಚಾ ಕೃಷಿ ಮಾಡಿದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳು ೪೩ [[ಕೆಲೊರಿ|ಕ್ಯಾಲೊರಿಗಳನ್ನು]] ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು (೨೦% ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಹಾರದ ಫೈಬರ್, [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್]] (೩೧% ಡಿವಿ), [[ಸಿ ಜೀವ ಸತ್ವ|ವಿಟಮಿನ್ C]] (೨೫% ಡಿವಿ) ಮತ್ತು ವಿಟಮಿನ್ ಕೆ (೧೯) ನ ದೈನಂದಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು (ಡಿವಿ) ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ). ==== ಬೀಜ ಸಂಯೋಜನೆ ==== ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳು ಹಲವಾರು ದೊಡ್ಡ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ಆದ್ಯತೆ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಬೀಜಗಳು ಒಮೆಗಾ-೩ (ಆಲ್ಫಾ-ಲಿನೋಲೆನಿಕ್ ಆಮ್ಲ) ಮತ್ತು ಒಮೆಗಾ-೬ (ಲಿನೋಲಿಯಿಕ್ ಆಮ್ಲ) ಕೊಬ್ಬುಗಳು ಮತ್ತು [[ಪ್ರೋಟೀನ್]], ಆಹಾರದ ಫೈಬರ್, ಕ್ಯಾರೊಟಿನಾಯ್ಡ್ಗಳು, ಎಲಾಜಿಟಾನಿನ್ಗಳು ಮತ್ತು ಎಲಾಜಿಕ್ ಆಮ್ಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite journal|title=Chemical composition of caneberry (Rubus spp.) seeds and oils and their antioxidant potential|journal=Journal of Agricultural and Food Chemistry|volume=52|issue=26|pages=7982–7|date=December 2004|pmid=15612785|doi=10.1021/jf049149a}}</ref> === ಪಾಕಶಾಲೆಯ ಬಳಕೆ === ಮಾಗಿದ ಹಣ್ಣನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳು, ಜಾಮ್‌ಗಳು, ಜೆಲ್ಲಿ, ವೈನ್ ಮತ್ತು ಮದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಫೈಟೊಕೆಮಿಕಲ್ ಸಂಶೋಧನೆ === ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳು ಪಾಲಿಫಿನಾಲ್‌ಗಳು, ಫ್ಲೇವನಾಯ್ಡ್‌ಗಳು, [[ಆಂತೋಸಯನಿನ್ಗಳು|ಆಂಥೋಸಯಾನಿನ್‌ಗಳು]], ಸ್ಯಾಲಿಸಿಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ, ಎಲಾಜಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಫೈಬರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಫೈಟೊಕೆಮಿಕಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. <ref name="Nutritiondata">{{Cite web|url=http://nutritiondata.self.com/facts/fruits-and-fruit-juices/1848/2|title=Nutrition facts for raw blackberries|year=2012|website=Nutritiondata.com|publisher=Conde Nast}}</ref> <ref>{{Cite journal|doi=10.1021/jf011097r|last=Sellappan|first=S.|last2=Akoh|first2=C. C.|last3=Krewer|first3=G.|title=Phenolic compounds and antioxidant capacity of Georgia-grown blueberries and blackberries|journal=Journal of Agricultural and Food Chemistry|volume=50|issue=8|pages=2432–2438|year=2002|pmid=11929309}}</ref> ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಆಂತೋಸಯನಿನ್ಗಳು|ಆಂಥೋಸಯಾನಿನ್‌ಗಳು]] ಅವುಗಳ ಶ್ರೀಮಂತ ಗಾಢ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಒಂದು ವರದಿಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸುವ ೧೦೦೦ ಪಾಲಿಫಿನಾಲ್-ಭರಿತ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳನ್ನು ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite journal|title=Content of redox-active compounds (ie, antioxidants) in foods consumed in the United States|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-clinical-nutrition_2006-07_84_1/page/95|journal=The American Journal of Clinical Nutrition|volume=84|issue=1|pages=95–135|date=July 2006|pmid=16825686|display-authors=etal|doi=10.1093/ajcn/84.1.95}}</ref> ಆದರೆ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳಂತಹ ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನದ ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಲೇಬಲ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಆರೋಗ್ಯದ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. <ref>{{Citation|title=New Roles for Polyphenols. A 3-Part report on Current Regulations & the State of Science|last=Gross PM|date=1 March 2009|publisher=Nutraceuticals World|url=http://www.nutraceuticalsworld.com/issues/2009-03/view_features/new-roles-for-polyphenols/|access-date=7 ಆಗಸ್ಟ್ 2022|archive-date=19 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019014809/https://www.nutraceuticalsworld.com/issues/2009-03/view_features/new-roles-for-polyphenols/|url-status=dead}}</ref> == ಕೃಷಿ == [[ಚಿತ್ರ:Black_Butte_blackberry.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Black_Butte_blackberry.jpg/170px-Black_Butte_blackberry.jpg|thumb| ಕಪ್ಪು ಬ್ಯೂಟ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ]] ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ, ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆಫ್-ಸೀಸನ್ ತಾಜಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಲು ಬಹುತೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.aei.org/publication/mexicos-berry-bounty-fuels-trade-dispute-u-s-consumers-dismiss-u-s-berry-farmers-complaints-as-sour-berries/|title=Mexico's berry bounty fuels trade dispute – U.S. consumers dismiss U.S. berry farmers' complaints as 'sour berries'|last=Perry, Mark J.|date=7 October 2017|publisher=American Enterprise Institute, Washington, DC|access-date=21 June 2019}}</ref> ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿ ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಹಲವಾರು ತಳಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.ars.usda.gov/pacific-west-area/corvallis-or/horticultural-crops-research/hcru/small-fruit-breeding/thornless-processing-blackberry-cultivars/|title=Thornless processing blackberry cultivars|date=26 June 2018|publisher=US Department of Agriculture|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621154117/https://www.ars.usda.gov/pacific-west-area/corvallis-or/horticultural-crops-research/hcru/small-fruit-breeding/thornless-processing-blackberry-cultivars/|archive-date=21 June 2019|access-date=21 June 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20190621154117/https://www.ars.usda.gov/pacific-west-area/corvallis-or/horticultural-crops-research/hcru/small-fruit-breeding/thornless-processing-blackberry-cultivars/ "Thornless processing blackberry cultivars"]. US Department of Agriculture. 26 June 2018. Archived from [https://www.ars.usda.gov/pacific-west-area/corvallis-or/horticultural-crops-research/hcru/small-fruit-breeding/thornless-processing-blackberry-cultivars/ the original] on 21 June 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 June</span> 2019</span>.</cite></ref> <ref>{{Cite web|url=http://oregon-berries.com/blackberry.cfm|title=Evergreen blackberry, Oregon Raspberry and Blackberry Commission|website=Oregon-Berries.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20081004042656/http://www.oregon-berries.com/blackberry.cfm|archive-date=4 October 2008|access-date=13 June 2017}}</ref> ಅನೇಕ ಜಾತಿಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮಿಶ್ರತಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳ ಪೂರ್ವಜರಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಲವಾರು ತಳಿಗಳಿವೆ. <ref name="usda18" /> === ಟ್ರೇಲಿಂಗ್ === ಟ್ರೇಲಿಂಗ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕಿರೀಟವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ, ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಹಂದರದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೆಟ್ಟಗೆ ಅಥವಾ ಅರೆ-ನೆಟ್ಟಿರುವ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಶೀತ ನಿರೋಧಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಾಯುವ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್]], [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್]], [[ಚಿಲಿ]] ಮತ್ತು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ದೇಶಗಳಂತಹ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. === ನೆಟ್ಟಗೆ === ಅರ್ಕಾನ್ಸಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ನೆಟ್ಟಗೆ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳ ತಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಈ ವಿಧಗಳು ಅರೆ-ನೆಟ್ಟಿರುವ ವಿಧಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ ''ನವಾಹೋ'', ''ಔಚಿತಾ'', ''ಚೆರೋಕೀ'', ''ಅಪಾಚೆ'', ''ಅರಾಪಾಹೋ'', ಮತ್ತು ''ಕಿಯೋವಾ'' ಸೇರಿದಂತೆ ಮುಳ್ಳು ಮತ್ತು ಮುಳ್ಳು-ಮುಕ್ತ ತಳಿಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿವೆ. <ref name="ge71">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=buzRBQAAQBAJ&pg=PA71|title=Genetics, Genomics and Breeding of Berries|last=Folta|first=Kevin M.|last2=Kole|first2=Chittaranjan|publisher=CRC Press|year=2011|isbn=978-1578087075|page=71|author-link=Kevin Folta}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://content.ces.ncsu.edu/growing-blackberries-in-north-carolina|title=Growing blackberries in North Carolina|last=Fernandez|first=Gina|last2=Ballington|first2=James|publisher=North Carolina Cooperative Extension Service, North Carolina University Press|page=2|archive-url=https://web.archive.org/web/20160108073141/http://content.ces.ncsu.edu/growing-blackberries-in-north-carolina|archive-date=8 January 2016|access-date=9 October 2015}}</ref> ''ಪ್ರೈಮ್-ಜಾನ್'' ಮತ್ತು ''ಪ್ರೈಮ್-ಜಿಮ್‌''ನಂತಹ ಪ್ರಿಮೊಕೇನ್ ಫ್ರುಟಿಂಗ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಅವರ ಮೇಲಿದೆ. <ref name="ge71" /> === ಪ್ರೈಮೋಕೇನ್ === ರಾಸ್ಪ್ಬೆರ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ವಿಧಗಳನ್ನು ಪ್ರಿಮೊಕೇನ್ ಫ್ರುಟಿಂಗ್, ಫಾಲ್ ಫ್ರುಟಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಎವರ್ಬೇರಿಂಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಪ್ರೈಮ್-ಜಿಮ್'' ಮತ್ತು ''ಪ್ರೈಮ್-ಜನ್'' ಅನ್ನು ಅರ್ಕಾನ್ಸಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರೈಮೋಕೇನ್ ಫ್ರುಟಿಂಗ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳ ಮೊದಲ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zpbx5-gxax4C&q=Prime+Jim+Prime+Jan+2004&pg=PA2|title=Yield Dynamics of Primocane-fruiting Blackberries Under High-tunnels and Ambient Conditions, Including Plant Growth Unit Estimations and Arthropod Pest Considerations|last=Vincent|first=Christopher I.|year=2008|isbn=978-0549964759|page=2|access-date=12 November 2012}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದ ಇತರ ನೆಟ್ಟ ತಳಿಗಳಂತೆಯೇ ಅವು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಗಿಡಗಳು ಮಧ್ಯ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣಾಗುತ್ತವೆ. [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]] ಅಥವಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಾಯುವ್ಯದಂತಹ ತಂಪಾದ ಸೌಮ್ಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಪತನದ ಬೆಳೆಯು ಅದರ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Clark|first=J.R.|last2=Strick|first2=B.C.|last3=Thompson|first3=E.|last4=Finn|first4=C.E.|title=Progress and challenges in primocane-fruiting blackberry breeding and cultural management|journal=Acta Horticulturae|date=2012|volume=926|issue=926|pages=387–392|doi=10.17660/ActaHortic.2012.926.54}}</ref> ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಅರೆ-ನೆಟ್ಟ ಮುಳ್ಳು ತಳಿಯಾದ ''ಇಲ್ಲಿನಿ ಹಾರ್ಡಿ''ಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಗಿಡಗಳು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬದುಕಲು ವಿಫಲವಾಗಿವೆ. === ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಮತ್ತು ಚಿಲಿ === [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೋದಲ್ಲಿ]] ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. <ref name="perry">{{Cite web|url=http://www.aei.org/publication/mexicos-berry-bounty-fuels-trade-dispute-u-s-consumers-dismiss-u-s-berry-farmers-complaints-as-sour-berries/|title=Mexico's berry bounty fuels trade dispute – U.S. consumers dismiss U.S. berry farmers' complaints as 'sour berries'|last=Perry, Mark J.|date=7 October 2017|publisher=American Enterprise Institute, Washington, DC|access-date=21 June 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFPerry,_Mark_J.2017">Perry, Mark J. (7 October 2017). [http://www.aei.org/publication/mexicos-berry-bounty-fuels-trade-dispute-u-s-consumers-dismiss-u-s-berry-farmers-complaints-as-sour-berries/ "Mexico's berry bounty fuels trade dispute – U.S. consumers dismiss U.S. berry farmers' complaints as 'sour berries'"]. American Enterprise Institute, Washington, DC<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 June</span> 2019</span>.</cite></ref> <ref name="amrc">{{Cite web|url=https://www.agmrc.org/commodities-products/fruits/blackberries|title=Blackberries|date=1 February 2019|publisher=US Agriculture Marketing Resource Center|access-date=21 June 2019}}</ref> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಗೆ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ತಾಜಾ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳಿಗೆ ೯೭% ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆದರೆ [[ಚಿಲಿ|ಚಿಲಿಯು]] ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳ ಅಮೇರಿಕನ್ ಆಮದುಗಳಿಗೆ ೬೧% ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref name="amrc" /> == ರೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಕೀಟಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Blackberry_flower_(2).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Blackberry_flower_%282%29.jpg/220px-Blackberry_flower_%282%29.jpg|left|thumb| ತೆಳು ಗುಲಾಬಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ ಹೂವು]] ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳು ರಾಸ್ಪ್ಬೆರ್ರಿಗಳಂತೆಯೇ ಅದೇ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವುದರಿಂದ, <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GcWQQKJX1xEC&q=Blackberry+disease&pg=PA51|title=The Organic Gardener's Handbook of Natural Pest and Disease Control: A Complete Guide to Maintaining a Healthy Garden and Yard the Earth-Friendly Way|last=Bradley|first=Fern Marshall|last2=Ellis|first2=Barbara W.|last3=Martin|first3=Deborah L.|publisher=[[Rodale, Inc.]]|year=2010|isbn=978-1605296777|page=51|access-date=12 November 2012}}</ref> ಅವು ಆಂಥ್ರಾಕ್ನೋಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಇದು ಬೆರ್ರಿ ಅಸಮವಾಗಿ ಹಣ್ಣಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. <ref>{{Cite web|url=http://www.cals.uidaho.edu/edcomm/pdf/BUL/BUL0812.pdf|title=Growing Raspberries & Blackberries|publisher=cals.uidaho.edu|page=29|access-date=2012-11-13}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xTuJryWEY64C&q=dwarfing+raspberry+blackberry&pg=PA5|title=Controlling diseases of raspberries and blackberries|publisher=United States. Science and Education Administration|year=1980|page=5|access-date=12 November 2012}}</ref> ಸುಣ್ಣ, ನೀರು ಮತ್ತು [[ಮೈಲುತುತ್ತ|ತಾಮ್ರದ (II) ಸಲ್ಫೇಟ್‌ನ]] <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/CAT87201664|title=Fungicides and their use in preventing diseases of fruits|last=Waite|first=Merton Benway|publisher=U.S. Dept. of Agriculture|year=1906|page=[https://archive.org/details/CAT87201664/page/n28 243]|quote=blackberry disease.|access-date=12 November 2012}}</ref> ಬೋರ್ಡೆಕ್ಸ್ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅವುಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಸಹ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.ipm.ucdavis.edu/PMG/PESTNOTES/pn7481.html|title=Bordeaux Mixture|date=June 2010|publisher=ucdavis.edu|access-date=13 November 2012|archive-date=9 ಜೂನ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090609084627/http://www.ipm.ucdavis.edu/PMG/PESTNOTES/pn7481.html|url-status=dead}}</ref> ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ ಸಸ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾಲುಗಳು ಕಳೆಗಳು, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ ಸಕ್ಕರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು, ಇದು ಕೀಟಗಳು ಅಥವಾ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. <ref name="a-ensminger">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=o3UD2iL4sAAC&q=blackberry+disease&pg=PA215|title=Foods and Nutrition Encyclopedia: A-H|last=Ensminger|first=Audrey H.|year=1994|isbn=9780849389818|page=215|access-date=12 November 2012}}</ref> ಬ್ಲಾಕ್‌ಬೆರ್ರಿ ಪೊದೆಗಳನ್ನು ನೆಡುವಾಗ ಬೆಳೆಗಾರರು ಪೊದೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಏಕೆಂದರೆ ಕಾಡು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳು ಸೋಂಕಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು, <ref name="a-ensminger" /> ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರರು ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ರೋಗ-ಮುಕ್ತ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಖರೀದಿಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RVHanXD-5-IC&q=Purchase+only+blackberries+Gardeners&pg=PA352|title=Home Gardener's Problem Solver: Symptoms and Solutions for More Than 1,500 Garden Pests and Plant Ailments|last=Shrock|first=Denny|publisher=Meredith Books|year=2004|isbn=978-0897215046|page=352|access-date=12 November 2012}}</ref> ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ ರೆಕ್ಕೆ ಡ್ರೊಸೊಫಿಲಾ, ''ಡ್ರೊಸೊಫಿಲಾ ಸುಜುಕಿ'', ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳ ಗಂಭೀರ ಕೀಟವಾಗಿದೆ. <ref name="dwalsh-wsu">{{Cite web|url=http://sanjuan.wsu.edu/Documents/SWD11.09.pdf|title=Spotted Wing Drosophila Could Pose Threat For Washington Fruit Growers|last=Walsh, Doug|publisher=sanjuan.WSU.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20100806161628/http://sanjuan.wsu.edu/Documents/SWD11.09.pdf|archive-date=6 August 2010|access-date=12 November 2012}}</ref> ಇದು ಅದರ ವಿನೆಗರ್ ಫ್ಲೈ ಸಂಬಂಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಅಥವಾ ಹುದುಗಿಸಿದ ಹಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. ಡಿ ಸುಜುಕಿಯು ಮೃದುವಾದ ಚರ್ಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಡುವ ಮೂಲಕ ತಾಜಾ, ಮಾಗಿದ ಹಣ್ಣುಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಲಾರ್ವಾಗಳು ಮೊಟ್ಟೆಯೊಡೆದು ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಹಣ್ಣಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ. <ref name="dwalsh-wsu" /> ಮತ್ತೊಂದು ಕೀಟವೆಂದರೆ ''ಆಂಫೊರೊಫೊರಾ ರೂಬಿ'', ಇದನ್ನು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿ ಆಫಿಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ರಾಸ್ಪ್ಬೆರ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಹ ತಿನ್ನುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3-w8AAAAIAAJ&q=Blackberry+pests&pg=PA228|title=Agricultural Insect Pests of Temperate Regions and Their Control|last=Hill|first=Dennis S.|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1987|isbn=978-0521240130|page=228|access-date=12 November 2012}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=puO2UjrlUkAC&q=Amphorophora+rubi+blackberry&pg=PA539|title=The Review of Applied Entomology: Agricultural, Volume 18|publisher=[[CAB International]]|year=1931|page=539|access-date=12 November 2012}}</ref> ''ಬೈಟುರಸ್ ಟೊಮೆಂಟೋಸಸ್'' (ರಾಸ್ಪ್ಬೆರಿ ಜೀರುಂಡೆ), ''ಲ್ಯಾಂಪ್ರೋನಿಯಾ ಕಾರ್ಟಿಸೆಲ್ಲಾ'' (ರಾಸ್ಪ್ಬೆರಿ ಚಿಟ್ಟೆ) ಮತ್ತು ''ಆಂಥೋನಮಸ್ ರೂಬಿ'' (ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಬ್ಲಾಸಮ್ ವೀವಿಲ್) ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ಬೆರಿಗಳನ್ನು ಮುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=j2sk1bJqlzsC&pg=PA39|title=The Garden Pest & Diseases Specialist: The Essential Guide to Identifying and Controlling Pests and Diseases of Ornamentals, Vegetables and Fruits|last=Squire|first=David|publisher=[[New Holland Publishers]]|year=2007|isbn=978-1845374853|page=39|access-date=12 November 2012}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಜಾನಪದ == [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್]] ಮತ್ತು [[ಐರ್ಲೆಂಡ್|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ]] ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು ''ಓಲ್ಡ್ ಮೈಕೆಲ್ಮಾಸ್ ಡೇ'' (೧೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್) ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಬಾರದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ [[ದೆವ್ವ|ದೆವ್ವವು]] (ಅಥವಾ ಪೂಕಾ) ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುವುದು, ಉಗುಳುವುದು ಅಥವಾ ನಿಂದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.blackcountrybugle.co.uk/News/Michaelmas-Traditions.htm|title=Michaelmas Traditions|date=7 October 2010|website=BlackCountryBugle.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20120330072655/http://www.blackcountrybugle.co.uk/News/Michaelmas-Traditions.htm|archive-date=30 March 2012|access-date=13 June 2017}}</ref> ಈ ದಂತಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮೌಲ್ಯವಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಶರತ್ಕಾಲದ ತೇವ ಮತ್ತು ತಂಪಾದ ಹವಾಮಾನವು ಹಣ್ಣುಗಳು ''ಬೊಟ್ರಿಯೊಟಿನಿಯಾದಂತಹ'' ವಿವಿಧ [[ಬೂಷ್ಟು|ಅಚ್ಚುಗಳಿಂದ]] ಸೋಂಕಿಗೆ ಒಳಗಾಗಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಣ್ಣಿಗೆ ಅಹಿತಕರ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಷಕಾರಿಯಾಗಿರಬಹುದು. <ref>{{Cite web|url=http://www.historic-uk.com/CultureUK/Michaelmas.htm|title=Michaelmas, 29th September, and the customs and traditions associated with Michaelmas Day|website=www.Historic-UK.com|access-date=13 June 2017}}</ref> ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರಿಯ ಆಳವಾದ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣವು [[ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತ|ಕ್ರಿಸ್ತನ]] ರಕ್ತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮುಳ್ಳಿನ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಮುಳ್ಳುಗಂಟಿಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, <ref>{{Cite book|title=Dictionary of Plant Lore|url=https://archive.org/details/dictionaryofplan0000watt|last=Watts|first=D.C.|date=2007|publisher=Academic|isbn=978-0-12-374086-1|edition=Rev.|location=Oxford|page=[https://archive.org/details/dictionaryofplan0000watt/page/36 36]}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.fruit.cornell.edu/berry/production/pdfs/berryfolklore.pdf|title=Berries As Symbols and in Folklore|last=Alexander|first=Courtney|website=Cornell Fruit|access-date=11 August 2015}}</ref> ಆದರೂ ಇತರ ಮುಳ್ಳಿನ ಸಸ್ಯಗಳಾದ ''ಕ್ರಾಟೇಗಸ್'' (ಹಾಥಾರ್ನ್) ಮತ್ತು ''ಯುಫೋರ್ಬಿಯಾ ಮಿಲಿ'' (ಮುಳ್ಳಿನ ಸಸ್ಯದ ಕಿರೀಟ), ಕಿರೀಟಕ್ಕೆ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DrXNAAAAMAAJ&q=encyclopedia+britannica+hawthorn+crown+thorns&pg=PA536|title=Hawthorn|publisher=Encyclopædia Britannica: A Dictionary of Arts, Sciences, and General Literature, Volume 11; R.S. Peale|year=1891}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://faculty.ucc.edu/biology-ombrello/POW/crown_of_thorns.htm|title=Crown of thorns|last=Ombrello T|date=2015|publisher=Union County College, Department of Biology, Cranford, NJ|archive-url=https://web.archive.org/web/20090917022506/http://faculty.ucc.edu/biology-ombrello/pow/crown_of_thorns.htm|archive-date=17 September 2009|access-date=18 August 2015}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} b4s3ly8wtf0zei5ftzob61tgkrkqar5 828 145565 1382921 1377555 2026-08-09T16:48:05Z en>Izno 0 Parsoid is now the one true parser 1382921 sanitized-css text/css /* {{pp|small=y}} */ .hatnote { font-style: italic; } /* Limit structure CSS to divs because of [[Module:Hatnote inline]] */ div.hatnote { /* @noflip */ padding-left: 1.6em; margin-bottom: 0.5em; } .hatnote i { font-style: normal; } /* Templatestyles causes an 'empty' span between hatnotes. * See also [[phab:T200206]] for later */ .hatnote + .mw-empty-elt + .hatnote { margin-top: -0.5em; } @media print { body.ns-0 .hatnote { display: none !important; } } kcpl5b33dm6ymty930mbmszl720l5oi 1382922 1382921 2026-08-15T15:39:12Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Hatnote/styles.css]] 1382921 sanitized-css text/css /* {{pp|small=y}} */ .hatnote { font-style: italic; } /* Limit structure CSS to divs because of [[Module:Hatnote inline]] */ div.hatnote { /* @noflip */ padding-left: 1.6em; margin-bottom: 0.5em; } .hatnote i { font-style: normal; } /* Templatestyles causes an 'empty' span between hatnotes. * See also [[phab:T200206]] for later */ .hatnote + .mw-empty-elt + .hatnote { margin-top: -0.5em; } @media print { body.ns-0 .hatnote { display: none !important; } } kcpl5b33dm6ymty930mbmszl720l5oi 0 146135 1383053 1363159 2026-08-16T01:04:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383053 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ವಸಂತರಾವ್ ಮಾಧವರಾವ್ ಘಾಟ್ಗೆ |image=Vasantrao Ghatge.jpg |caption= |birth_date=೯ ಮೇ ೧೯೧೬ |birth_place=ಹಸುರ್ಚಂಪು |death_date=೩ ಸೆಪ್ಟೆಬರ್ ೧೯೮೬ |education=[[ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ [[ಎಮ್‍ಎಸ್ಸ್ಸಿ]] |occupation=ಸ್ಥಾಪಕ, ಉದ್ಯಮಿ |spouse=ಪ್ರಮೀಳಾ ಗಲಗಲಿ |children=೭ |parents=ರಾಧಾಬಾಯಿ ಘಾಟ್ಗೆ(ತಾಯಿ)<br/>ಮಾಧವರಾವ್ ಘಾಟ್ಗೆ(ತಂದೆ) |website=}} '''ವಸಂತರಾವ್ ಮಾಧವರಾವ್ ಘಾಟ್ಗೆ''' (೯ ಮೇ ೧೯೧೬ - ೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೮೬) <ref>{{Cite book|title=वसंतवैभव - वसंतराव घाटगे जीवन आणि वारसा|last=Kale|first=Bhanu|publisher=Vasantrao Ghatge Memorial Trust|year=2017|location=Kolhapur|page=7|language=mr}}</ref> ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ [[ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮ|ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ]], ಉದ್ಯಮಿ, ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ|ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು]]. ಅವರು ೧೯೪೫ ರಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಾಪುರ ಮೂಲದ ಜಯಕುಮಾರ್ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಘಾಟ್ಗೆ ಪಾಟೀಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಘಾಟ್ಗೆಯು [[ಸರಕು]] ಅಥವಾ ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ವಲಯದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅವರು [[ಕೊಲ್ಲಾಪುರ|ಕೊಲ್ಲಾಪುರದಲ್ಲಿ]] ರಾಧಾಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಾಧವರಾವ್ ಘಾಟ್ಗೆಯವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೨೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಾಪುರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು ಮತ್ತು ೧೯೩೮ ರಲ್ಲಿ [[ಪುಣೆ|ಪುಣೆಯ]] ಫರ್ಗುಸನ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ [[ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ]] ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|title=वसंतवैभव - वसंतराव घाटगे जीवन आणि वारसा|last=Kale|first=Bhanu|publisher=Vasantrao Ghatge Memorial Trust|year=2017|location=Kolhapur|page=16}}</ref> ಕೊಲ್ಹಾಪುರದ ರಾಜಾರಾಂ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವರು [[ಕ್ಷಯ|ಕ್ಷಯರೋಗಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದರು]] ಮತ್ತು ಅವರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೊರೆಯಬೇಕಾಯಿತು.<ref>{{Cite book|title=वसंतवैभव - वसंतराव घाटगे जीवन आणि वारसा|last=Kale|first=Bhanu|publisher=Vasantrao Ghatge Memorial Trust|year=2017|location=Kolhapur|pages=37–39}}</ref> ಟಿಬಿ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ ನಂತರ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಶ್ರೀ. ಜಯಕುಮಾರ್ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ೧೯೪೬ರಲ್ಲಿ <ref>{{Cite book|title=वसंतवैभव - वसंतराव घाटगे जीवन आणि वारसा|last=Kale|first=Bhanu|publisher=Vasantrao Ghatge Memorial Trust|year=2017|location=Kolhapur|page=40}}</ref> ಘಾಟ್ಗೆ ಪಾಟೀಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಆಗಿ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಘಾಟ್ಗೆ ಪಾಟೀಲ್ ಟ್ರಕ್‌ಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು, ಮನೆಮಾತಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ, ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೆಜಿಪಿ ಆಟೋ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕದಂತಹ ಬಹು ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸಿತು. (ಕಿರ್ಲೋಸ್ಕರ್ ಘಾಟ್ಗೆ ಪಾಟೀಲ್ ಆಟೋ ಲಿಮಿಟೆಡ್.), ೧೯೫೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮೋರಿಸ್ ಮೋಟಾರ್ಸ್, ಲ್ಯಾಂಬ್ರೆಟ್ಟಾ ಮುಂತಾದ ಉನ್ನತ ಎಂಜಿನ್ ಮತ್ತು ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಡೀಲರ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು. ಘಾಟ್ಗೆ-ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಗ್ರಾಹಕ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಸೇವೆಯು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಗುಂಪಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೀಲರ್‌ಶಿಪ್ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಘಾಟ್ಗೆ ಅವರು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅದೃಷ್ಟವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ಕಿರ್ಲೋಸ್ಕರ್ ಗ್ರೂಪ್ನ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ 'ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸ್ಕೂಟರೆಟ್' ಎಂಬ ಆಟೋ ಸ್ಕೂಟರ್ ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು. ಅವರು ವಸಂತದಾದ್ ಪಾಟೀಲ್, ಯಶವಂತರಾವ್ ಚವ್ಹಾಣ್ ಅವರಂತಹ ಪ್ರಭಾವಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಡೆಕ್ಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭಾಗಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ, ಘಾಟ್ಗೆ ಅನೇಕ ಆರೋಗ್ಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾದರು ಮತ್ತು ೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೮೬ ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ, ಘಾಟ್ಗೆ ಸಮೂಹವು ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಘಾಟ್ಗೆ ಪಾಟೀಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಪ್ರೈ, ಇದು ೧೯೫೮ ರಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ‍ನ<ref>{{Cite book|title=वसंतवैभव - वसंतराव घाटगे जीवन आणि वारसा|last=Kale|first=Bhanu|publisher=Vasantrao Ghatge Memorial Trust|year=2017|location=Kolhapur|page=75}}</ref> ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ೬೦ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಘಾಟ್ಗೆ ಕುಟುಂಬದ ಕಿರಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ ಶ್ರೀ ತುಷಾರ್ ಸತೀಶ್ ಘಾಟ್ಗೆ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. == ಹಿನ್ನೆಲೆ == === ಕುಟುಂಬ === ಘಾಟ್ಗೆಯವರು [[ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು|ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ವಿದ್ವಾಂಸ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AsU7R69gqDIC|title=The Illustrated Weekly of India, Volume 95|publisher=Bennett, Coleman & Company, Limited, at the Times of India Press|year=1974|page=31|quote=Marathi literature is strewn with Deshastha writers. Some of the luminaries are B. S. Murdhekar, the neo classical poet and critic; the popular dramatists Acharya P. K. Atre, V.V.Shirwadkar; the poet and story writer G.D.Madgulkar popularly known as the "Modern Walmiki” of Maharashtra, Sahitya Akademi Award winners G. T. Deshpande, Laxmanshastri Joshi, S. N. Banhatti, V. K. Gokak and Mugali all belong to this community. Industry has been enriched by K. H. Kabbur, Padma Bhushan B. D. Garware, the first producer of nylon thread in India, M.S.Parkhe, leading paper and pulp producer, and Vasantrao Ghatke of Ghatke and Patil Transport Company, Anantrao Kulkarni of Continental Prakashan and R. J. Deshmukh of Deshmukh Prakashan are leading publishers in Maharashtra.}}</ref> ಮಾಧವರಾವ್ ಅವರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಅಮೃತರಾವ್ ಭಾರತೀಯ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದಾಗ [[ಉಪನಿಷತ್|ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು]] ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಘಾಟ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಮೂವರು ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಸಹೋದರಿ ಇದ್ದಳು, ಘಾಟ್ಗೆ ಕಿರಿಯವರು. ಸಖಾರಾಮ್ ಅವರು ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಡರ್ ಆಗಿರುವಾಗ, ವಿಷ್ಣುಪಂತ್ ಏರೋನಾಟಿಕ್ಸ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಗಡಿಂಗ್ಲಜ್ ತಾಲೂಕಿನ ಹಸುರ್ಚಾಂಪು ಎಂಬ ಪುಟ್ಟ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಘಾಟ್ಗೆಯವರು [[ಕೊಲ್ಲಾಪುರ|ಕೊಲ್ಹಾಪುರದಲ್ಲಿ]] ಬಲವಾದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು. ಆರರಿಂದ ಏಳು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ, ಘಾಟ್ಗೆಯವರು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲಾಪುರದ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಘಾಟ್ಗೆಯವರ ತಂದೆ ಮಾಧವರಾವ್ ವೆಂಕಟೇಶ್ ಅವರು ೧೮೮೬ ರಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಾಪುರದ ವೈಷ್ಣವ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಮಾಧವರಾವ್ ಮತ್ತು ರಾಧಾಬಾಯಿ ಅವರಿಗೆ ಐದು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು, ಕಿರಿಯವನೇ ವಸಂತರಾವ್. == ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ == ಪುಣೆಯ ಫರ್ಗುಸನ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ [[ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ]] ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ, ಘಾಟ್ಗೆ ರಾಜಾರಾಮ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಬೋಧನೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಕ್ಷಯ ರೋಗ ಪತ್ತೆಯಾದಾಗ ತಮ್ಮ ಹುದ್ದೆಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು. ಘಾಟ್ಗೆಯವರ ಸ್ವಭಾವ ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಅವರ ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿಂದ ತುಂಬಾ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು; ಅವರ ಆಪ್ತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಜಯಕುಮಾರ್ ಪಾಟೀಲ್. ಜಯಕುಮಾರ್ ಪಾಟೀಲ್ ಕೊಲ್ಲಾಪುರದ ಜೈನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಪಾಟೀಲ್ ಕುಟುಂಬವು ಒಂದೇ ಟ್ರಕ್ ಅನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಸಣ್ಣ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರ ಮಾರ್ಗವು ಕೊಲ್ಹಾಪುರ-ಮುಂಬೈ ಟ್ರಿಪ್ ಆಗಿತ್ತು. ಹಲವು ಬಾರಿ ಜಯಕುಮಾರ್ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರೇ ಟ್ರಕ್ ಅನ್ನು ಮುಂಬೈವರೆಗೆ ಓಡಿಸಿದ್ದರು. ಘಾಟ್ಗೆಯವರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಸಖಾರಂಪಾಂತ್ ಅವರು ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದು ಕೊಲ್ಲಾಪುರದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೪೧ - ೪೨ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸಖಾರಾಮ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕಟ್ಟಡದ ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು, ಇದಕ್ಕೆ ಕೊಲ್ಲಾಪುರದಿಂದ ಬೆಳಗಾವಿಗೆ ನಿಯಮಿತ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಖಾರಂಗೆ ಒಂದು ಟ್ರಕ್ ಇತ್ತು ಆದರೆ ಒಂದು ಟ್ರಕ್‌ನ ಕೊರತೆ ಇತ್ತು. ಘಾಟ್ಗೆಯವರು ಜಯಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ನಿಯೋಜನೆಗೆ ಏನು ''ಮಾಡುವುದು ಎಂದು'' ಸೂಚಿಸಿದರು, ಜಯಕುಮಾರ್ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಒಮ್ಮೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.<ref name="auto">{{Cite book|title=वसंतवैभव - वसंतराव घाटगे जीवन आणि वारसा|last=Kale|first=Bhanu|publisher=Vasantrao Ghatge Memorial Trust|year=2017|location=Kolhapur|page=65}}</ref> ೧೯೪೩ ರಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜನೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, ಎರಡು ಟ್ರಕ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಏಕೈಕ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಘಾಟ್ಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಅದರಂತೆ ಘಾಟ್ಗೆ ಪಾಟೀಲ್‍ರ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ೧೯೪೫ ರಲ್ಲಿ, ಇಡಬ್ಲ್ಯೂ ಪೆರಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ವ್ಯವಹಾರವು ರಾಜಾರಾಂ ರೈಫಲ್ಸ್‌ನ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಜನರಲ್ ಅವರ ಆಜ್ಞೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮರವನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಥೋರಟ್, ಈ ಒಪ್ಪಂದದೊಂದಿಗೆ, ಘಾಟ್ಗೆ ಮತ್ತು ಪಾಟೀಲ್ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಯನ್ನು ಹೊಡೆದರು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಸರಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಗೌರವವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|title=वसंतवैभव - वसंतराव घाटगे जीवन आणि वारसा|last=Kale|first=Bhanu|publisher=Vasantrao Ghatge Memorial Trust|year=2017|location=Kolhapur|pages=46, 47}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Vasantrao_Ghatge_with_her_friend_and_then_business_partner_Mr._Jaykumar_Patil.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Vasantrao_Ghatge_with_her_friend_and_then_business_partner_Mr._Jaykumar_Patil.jpg/220px-Vasantrao_Ghatge_with_her_friend_and_then_business_partner_Mr._Jaykumar_Patil.jpg|thumb| ಘಾಟ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತ ವ್ಯಾಪಾರ ಪಾಲುದಾರ ಶ್ರೀ. ಜಯಕುಮಾರ್ ಪಾಟೀಲ್]] [[ಚಿತ್ರ:Ghatge_&_Patil_Showroom_in_1971.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Ghatge_%26_Patil_Showroom_in_1971.jpg/220px-Ghatge_%26_Patil_Showroom_in_1971.jpg|right|thumb| ೧೯೭೧ ರ ಘಾಟ್ಗೆ & ಪಾಟೀಲ್ ಶೋರೂಮ್]] === ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣ ಮತ್ತು ವಿತರಕರು === ==== ಬಿಡಿ ಭಾಗಗಳು ==== ವಿಶ್ವ-ಯುದ್ಧ II ರ ನಂತರ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ರಸ್ತೆಗಳು ಅವಶೇಷಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಾಹನ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೋಟಾರು ಘಟಕಗಳ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಘಾಟ್ಗೆಯವರು ಇಂತಹ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದಾದ ಘಟಕಗಳು ಅಂದರೆ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ಕೊಲ್ಹಾಪುರದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಪಟ್ಟಣದ ಹಲವಾರು ಟ್ರಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಗಿರ್ಗಾಂವ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಒಪೇರಾ ಹೌಸ್, ಮುಂಬಯಿ|ರಾಯಲ್ ಒಪೇರಾ ಹೌಸ್‌ಗೆ (ಮುಂಬೈ)]] ಅವರು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಕೊಲ್ಹಾಪುರದಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಬಿಡಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite book|title=वसंतवैभव - वसंतराव घाटगे जीवन आणि वारसा|last=Kale|first=Bhanu|publisher=Vasantrao Ghatge Memorial Trust|year=2017|location=Kolhapur|page=55}}</ref> ಮುಂಬೈ ಪ್ರವಾಸಗಳು ಘಾಟ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಬಿಡಿ ಭಾಗಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು ಆದರೆ ಅವರು ಮಾರಾಟಗಾರರ ಮತ್ತು ಸಹ ಸಾಗಣೆದಾರರ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ, ಘಾಟ್ಗೆ ಅವರು ಮುಚ್ಚಿದ ವ್ಯಾನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಟ್ರಕ್ ಮತ್ತು ಬಾಡಿ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಿದರು ಆದರೆ ಕೊಲ್ಲಾಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯಾನ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಆಗಿನ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಜಿಪಿ ಖಾನ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಸದಾರಿ ಅವರಿಂದ ಶ್ಲಾಘಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ==== ಮೋಟಾರ್ ಮತ್ತು ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಘಟಕಗಳು ==== ಘಾಟ್ಗೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಮೋಟಾರು ಅಥವಾ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಉದ್ಯಮದತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿದ್ದರು ಆದರೆ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರತಿ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಲು ಅಥವಾ ತಯಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ೧೯೫೯ ರಲ್ಲಿ, ಮೋರಿಸ್ ಮೋಟಾರ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಘಾಟ್ಗೆ ಮತ್ತೆ ಆಶಾದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಘಾಟ್ಗೆಯ ಟ್ರಕ್ ಒಂದರ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮೋಟಾರ್ ಕಾರ್ ಕೋ. ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಬಿಡಿ ಭಾಗಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಅವರು ಮೋರಿಸ್ ಮೋಟಾರ್ಸ್‌ನ ಏಜೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಘಾಟ್ಗೆ ಮತ್ತು ಪಾಟೀಲ್, ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಘಾಟ್ಗೆಯವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಮೋರಿಸ್ ಮೋಟಾರ್ಸ್ನ ಏಜೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ, ಘಾಟ್ಗೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಡೀಸೆಲ್ ಟ್ರಕ್ ನೀಡಿದ ಮೋರಿಸ್ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಟ್ರಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ಪಡೆದರು.<ref name="auto1">{{Cite book|title=वसंतवैभव - वसंतराव घाटगे जीवन आणि वारसा|last=Kale|first=Bhanu|publisher=Vasantrao Ghatge Memorial Trust|year=2017|location=Kolhapur|page=60}}</ref> ಕೊಲ್ಹಾಪುರ ಪೋಲೀಸ್‌ನ ಜಿಪಿ ಖಾನ್ ಸಹಾಯದಿಂದ ಘಾಟ್ಗೆ ಮತ್ತು ಪಾಟೀಲ್ [[ಜನರಲ್ ಮೋಟರ್ಸ್|ಜನರಲ್ ಮೋಟಾರ್ಸ್]] ಏಜೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಸಹ ನಡೆಸಿದರು.<ref name="auto1" /> ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ಘಟಕಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವಿತರಕರು ತಮ್ಮ ಮೋಟಾರ್ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ನಗರಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದರು ಆದರೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಯುಗದೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಕೊಲ್ಲಾಪುರದಂತಹ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ವಿತರಿಸಲು ಬಯಸಿದರು. ಘಾಟ್ಗೆ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಶೋರೂಮ್ ಅನ್ನು ಕೊಲ್ಲಾಪುರದ ರಾಜಾರಾಮ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಮೋಟಾರ್ ಉಪಕರಣಗಳ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ದುರಸ್ತಿ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಬಹು ಬೇಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಕ್‌ಶಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ತೆರೆಸಿದರು. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ, ಘಾಟ್ಗೆ ಮತ್ತು ಪಾಟೀಲ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಟಿಕಲ್‌ಗಳು ಉತ್ತಮವಾದವು ಮತ್ತು ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು, ಟ್ರಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಡೀಲರ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ತಂದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಮನೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಡೀಲರ್‌ಶಿಪ್ ಹೌಸ್ ಎಂದು ಸುದ್ದಿ ಹರಡಿತು. ==== ಬೈಸಿಕಲ್ ಕಂಪನಿ ==== ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೈಸಿಕಲ್ ಬೇಡಿಕೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಘಾಟ್ಗೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ರೇಲಿ ಬೈಸಿಕಲ್ ಕಂಪನಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಬೈಸಿಕಲ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ರೇಲಿ ಬ್ರಾಂಡ್ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಇದು ತನ್ನ ಏಜೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಸೇನ್ ಮತ್ತು ಪಂಡಿತ್‌ಗೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಘಾಟ್ಗೆ ಮತ್ತು ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ರೇಲಿ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಆಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ. ಎಂ.ಎಫ್. ವಾಸ್ವಾನಿಯವರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಓಪನ್ ಜನರಲ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ನೇರವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲಾಪುರಕ್ಕೆ ಸೈಕಲ್‌ಗಳನ್ನು ಆರ್ಡರ್ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ೩೦೦ ಲಾಟ್ ಸೈಕಲ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ೧೯೫೨ ರಲ್ಲಿ, TI ಸೈಕಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ತನ್ನ ಹರ್ಕ್ಯುಲಸ್ ಸೈಕಲ್‌ಗಳು, ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಸೈಕಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು BSA ಮೋಟಾರ್‌ಸೈಕಲ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಘಾಟ್ಗೆಯವರು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಬೆಲ್ಟ್‌ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{Cite book|title=वसंतवैभव - वसंतराव घाटगे जीवन आणि वारसा|last=Kale|first=Bhanu|publisher=Vasantrao Ghatge Memorial Trust|year=2017|location=Kolhapur|page=62}}</ref> ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಕೊಲ್ಲಾಪುರದಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ ಒಂದು ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಘಾಟ್ಗೆ ತನ್ನ ಪಟ್ಟಣದ ಜನರ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಪರ್ಲ್ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ೧೯೫೨ ರಲ್ಲಿ, ಘಾಟ್ಗೆ-ಪಾಟೀಲ್ ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ಜನರನ್ನು ಆಘಾತಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಮೇಲ್ಮೈ ಸಾರಿಗೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಗತ್ಯಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ, ಘಾಟ್ಗೆ ಪಾಟೀಲ್‍ರ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಅವರ ಬುಕಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite book|title=वसंतवैभव - वसंतराव घाटगे जीवन आणि वारसा|last=Kale|first=Bhanu|publisher=Vasantrao Ghatge Memorial Trust|year=2017|location=Kolhapur|page=63}}</ref> ==== ಸ್ಕೂಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆಟೋ-ರಿಕ್ಷಾ ವಿತರಕರು ==== ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿ ಘಾಟ್ಗೆಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಘಾಟ್ಗೆ ಮತ್ತು ಪಾಟೀಲರ ಮನೆಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಹು ಡೀಲರ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ತಂದಿತು. ೧೯೪೯ ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಕರಾದ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಕಂಪನಿ, ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಲ್ಯಾಂಬ್ರೆಟ್ಟಾ ಸ್ಕೂಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆಟೋರಿಕ್ಷಾಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು ಮತ್ತು ಘಾಟ್ಗೆ ಮತ್ತು ಪಾಟೀಲರನ್ನು ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವಿತರಕರಾಗಲು ನೀಡಿತು. ೧೯೫೪ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ [[ಮಹೀಂದ್ರಾ & ಮಹೀಂದ್ರಾ|ಮಹೀಂದ್ರಾ & ಮಹೀಂದ್ರಾದ]] ಡೀಲರ್‌ಶಿಪ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಅವರು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು; ಘಾಟ್ಗೆಯವರು ಕೊಲ್ಲಾಪುರ, ರತ್ನಗಿರಿ, ಸತಾರಾ ಮತ್ತು ಸೊಲ್ಲಾಪುರದಲ್ಲಿ ಡೀಲರ್‌ಶಿಪ್ ಶೋರೂಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="auto"/> ==== ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣಗಳು ==== ಘಾಟ್ಗೆ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ೧೯೫೭ ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಸ್ಸೆ ಫರ್ಗುಸನ್ ಏಜೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ೧೯೬೦ ರಲ್ಲಿ, ಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮ್ ಎಕ್ವಿಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ TAFE ಜೊತೆಗೆ ಕೃಷಿ ಸಲಕರಣೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಅಮೇರಿಕನ್ ತಯಾರಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="auto"/> === ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸ್ಕೂಟರೆಟ್ === ಎಪಿಐ, ಎಂ.ಎ ಚಿದಂಬರಂ ಅವರ ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಲ್ಯಾಂಬ್ರೆಟ್ಟಾದ ಮೂರು ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತು. ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಡೀಲರ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನಂತರ, ಘಾಟ್ಗೆ ಮೂರನೇ ಮಾದರಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು, ಅದು ಆಟೋ ಸ್ಕೂಟರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಘಾಟ್ಗೆ-ಪಾಟೀಲ್‌ಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜಿಗಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕಿರ್ಲೋಸ್ಕರ್‌ಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಕೆಜಿಪಿ ಆಟೋ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಚಗಾಂವ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾದರಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. (ಕಿರ್ಲೋಸ್ಕರ್ ಘಾಟ್ಗೆ ಪಾಟೀಲ್ ಆಟೋ ಲಿಮಿಟೆಡ್.) <ref>{{Cite book|title=वसंतवैभव - वसंतराव घाटगे जीवन आणि वारसा|last=Kale|first=Bhanu|publisher=Vasantrao Ghatge Memorial Trust|year=2017|location=Kolhapur|pages=Page 202, Paragraph 3}}</ref> ಇದನ್ನು ಘಾಟ್ಗೆ ಪಾಟೀಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಫೌಂಡ್ರಿ ಬಳಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತುಇದಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಆಟೋ ಸ್ಕೂಟರ್‌ಗೆ "ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸ್ಕೂಟರೆಟ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಂತಾಯಿತು ಮತ್ತು ಜನರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಕಿರ್ಲೋಸ್ಕರ್ ಕಿಸಾನ್, ಇಂಜಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವ ತೈಲ ಕಂಪನಿ ಮತ್ತು ಓಗಲ್ ಬ್ರದರ್‌ನ ಡೆಲ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿಗಾಗಿ ಮುಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದ ಫೋರ್ಕ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಜೊತೆಗೆ ಬಾಡಿ, ಇಂಧನ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ಪೂರೈಸಿದೆ.೧೯೭೫ ರ<ref>{{Cite book|title=वसंतवैभव - वसंतराव घाटगे जीवन आणि वारसा|last=Kale|first=Bhanu|publisher=Vasantrao Ghatge Memorial Trust|year=2017|location=Kolhapur|pages=Page 206, Paragraph 2}}</ref> ವೇಳೆಗೆ ೨೪,೦೦೦ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅಸಮರ್ಥತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ವಸಂತರಾವ್ ಘಾಟ್ಗೆಯವರ ನಿಧನದ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ <ref>{{Cite book|title=वसंतवैभव - वसंतराव घाटगे जीवन आणि वारसा|last=Kale|first=Bhanu|publisher=Vasantrao Ghatge Memorial Trust|year=2017|location=Kolhapur|page=205}}</ref> ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸ್ಕೂಟರೆಟ್‌ನ ಗುಂಪು ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Laxmi_48_select,_a_Ghatge_&_Patil_make_shown_to_Abasaheb_Garware_by_Vasantrao.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Laxmi_48_select%2C_a_Ghatge_%26_Patil_make_shown_to_Abasaheb_Garware_by_Vasantrao.jpg/220px-Laxmi_48_select%2C_a_Ghatge_%26_Patil_make_shown_to_Abasaheb_Garware_by_Vasantrao.jpg|thumb| ಘಾಟ್ಗೆ ಮತ್ತು ಪಾಟೀಲ್ ತಯಾರಿಸಿದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ೪೮ ಸೆಲೆಕ್ಟ್‍ನ್ನು ಅಬಾಸಾಹೇಬ್ ಗಾರ್ವೇರ್ಗೆಯವರಿಗೆ ಘಾಟ್ಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಚಿತ್ರ]] [[ಚಿತ್ರ:Sale_of_Lambretta_Scooters_by_Ghatge_&_Patil_started_in_1956.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Sale_of_Lambretta_Scooters_by_Ghatge_%26_Patil_started_in_1956.jpg/220px-Sale_of_Lambretta_Scooters_by_Ghatge_%26_Patil_started_in_1956.jpg|left|thumb| ಘಾಟ್ಗೆ ಮತ್ತು ಪಾಟೀಲ್ ಅವರಿಂದ ಲ್ಯಾಂಬ್ರೆಟ್ಟಾ ಸ್ಕೂಟರ್ ಮಾರಾಟದ ಪ್ರಾರಂಭವು ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು]] == ಲೋಕೋಪಕಾರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == ೧೯೬೭ ರಲ್ಲಿ, ಸಾಂಗ್ಲಿಯ ಅಬಾಸಾಹೇಬ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಖೇಬುಡ್ಕರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಘಾಟ್ಗೆ ಡೆಕ್ಕನ್ ಕೋ ಆಪರೇಟಿವ್ ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಮಿಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು. ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಡೆಕ್ಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದ ವಸಂತದಾದಾ ಪಾಟೀಲ್, ಯಶವಂತರಾವ್ ಚವ್ಹಾಣ್ ಮತ್ತು ವಸಂತರಾವ್ ನಾಯ್ಕ್ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದರು. ನಂತರ ಮದನ್ ಮೋಹನ್ ಲೋಹಿಯಾ ಅವರು ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಾಪುರದ ನ್ಯೂ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಘಾಟ್ಗೆಯವರು ೨೪ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ೩ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|title=वसंतवैभव - वसंतराव घाटगे जीवन आणि वारसा|last=Kale|first=Bhanu|publisher=Vasantrao Ghatge Memorial Trust|year=2017|location=Kolhapur|page=139}}</ref> ೩೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೪೯ ರಂದು, ಮುಖ್ಯ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ವಿ.ನಾಜಪ್ಪ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಲಲಿತಾದೇವಿ ನಾಜಪ್ಪ ಅವರು ರಿಮ್ಯಾಂಡ್ ಹೋಮ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಮುಂದಿನ ೨ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಘಾಟ್ಗೆಯವರು ನಿಧಿ ಹಂಚಿಕೆಯಿಂದ ಇಲಾಖೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಡಾ. ಸುನೀಲಕುಮಾರ ಲಾವಟೆ ರಿಮ್ಯಾಂಡ್ ಹೋಮ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಈಗ ಬಾಲ್ಕಲ್ಯಾಣ ಸಂಕುಲಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ೪೫ ಹುಡುಗರು ಮತ್ತು ೪ ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book|title=वसंतवैभव - वसंतराव घाटगे जीवन आणि वारसा|last=Kale|first=Bhanu|publisher=Vasantrao Ghatge Memorial Trust|year=2017|location=Kolhapur|page=137}}</ref> ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಲಯದೊಂದಿಗೆ, ಘಾಟ್ಗೆ ಕೊಲ್ಲಾಪುರದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ ಗಣೇಶ ಹಬ್ಬವು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ೧೯೫೫ ರ ಘಾಟ್ಗೆ-ಪಾಟೀಲ್ ಗಣೇಶ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ, [[ಭೀಮಸೇನ ಜೋಷಿ|ಪಂಡಿತ್ ಭೀಮಸೇನ್ ಜೋಶಿ]] ಐದು ಬಾರಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು;<ref>{{Cite book|title=वसंतवैभव - वसंतराव घाटगे जीवन आणि वारसा|last=Kale|first=Bhanu|publisher=Vasantrao Ghatge Memorial Trust|year=2017|location=Kolhapur|pages=Page 136, Paragraph 3}}</ref> ಹಾಗೆಯೇ ವಿಶ್ವ-ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿತಾರ್ ವಾದಕ [[ಪಂಡಿತ್ ರವಿಶಂಕರ್|ರವಿಶಂಕರ್]], ಭಾರತೀಯ ತಬಲಾ ವಾದಕ [[ಅಲ್ಲಾ ರಖಾ|ಅಲ್ಲಾ ರಾಖಾ]] ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕರಾದ [[ಕಿಶೋರಿ ಅಮೋನ್‍ಕರ್|ಕಿಶೋರಿ ಅಮೋನ್ಕರ್]], ಪಂಡಿತ್ [[ಕುಮಾರ ಗಂಧರ್ವ|ಕುಮಾರ್ ಗಂಧರ್ವ]], [[ಬಾಲ ಗಂಧರ್ವ]], ಪಂಡಿತ್ ವಸಂತರಾವ್ ದೇಶಪಾಂಡೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite book|title=वसंतवैभव - वसंतराव घाटगे जीवन आणि वारसा|last=Kale|first=Bhanu|publisher=Vasantrao Ghatge Memorial Trust|year=2017|location=Kolhapur|pages=136}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <references group="" responsive="1"></references> 19. ಲ್ಯಾಂಬ್ರೆಟ್ಟಾ ೪೮ ಮೊಪೆಡ್ ಅನ್ನು API ನಿಂದ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಕಿರ್ಲೋಸ್ಕರ್-ಘಾಟ್ಗೆ ಪಾಟೀಲ್ ಮೋಟಾರ್ಸ್ ಮೂಲಕ 'ಲಕ್ಷ್ಮಿ' ಬ್ರಾಂಡ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Cite web|url=http://www.trinitymotors.in/index.php?page_id=The-Dealership|title=Mercedes-Benz Passenger Cars and Ghatge Motors Pvt. Ltd.|last=Trinity Motors|website=Trinity Motors|access-date=2022-10-16|archive-date=2018-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108000902/http://www.trinitymotors.in/index.php?page_id=The-Dealership|url-status=dead}} * {{Cite journal|date=4 September 2017|title=Book Release Ceremony of at Kolhapur published|url=http://epaperlokmat.in/Archive/main-editions/Kolhapur%20Main/2017-09-04/4|journal=Lokmat}} * {{Cite news|url=http://knowyourtown.co.in/ghatges-always-on-the-move/|title=Ghatges Always on the Move|date=17 December 2017|work=Know Your Town|access-date=16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022|archive-date=17 ನವೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181117081352/http://knowyourtown.co.in/ghatges-always-on-the-move/|url-status=dead}} * {{Cite web|url=http://www.tejcouriers.com/the-founder.php|title=Tej Couriers|website=Tej Couriers|access-date=2022-10-16|archive-date=2022-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20221016110826/http://www.tejcouriers.com/the-founder.php|url-status=dead}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೮೬ ನಿಧನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೧೬ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] hbrx5v9ryexmzcvvk212wm35g5gnyu2 0 146311 1383092 1367531 2026-08-16T07:24:59Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383092 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಸುಮಿತಾ ಪ್ರಭಾಕರ್ | image = Sumita Prabhakar at Breast Cancer Awareness Program 2017.jpg | caption = ೨೦೧೭ ರ ಸ್ತನದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸುಮಿತಾ ಪ್ರಭಾಕರ್ ಅವರು | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1970|05|12}} | birth_place = [[ರಿಷಿಕೇಶ]], [[ಭಾರತ]] | nationality = ಭಾರತೀಯ | education = ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ, [[ರಿಷಿಕೇಶ]] | alma_mater = ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ, [[ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]<br />ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಒಬ್‌ಸ್ಟಿಟ್ರಿಶಿಯನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಗೈನಕಾಲಜಿಸ್ಟ್ | occupation = ವೈದ್ಯರು | spouse = ಗುರುದೀಪ್ ಸಿಂಗ್ | website = {{URL|http://www.sumitaprabhakar.com}} }} '''ಸುಮಿತಾ ಪ್ರಭಾಕರ್''' ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಸ್ತ್ರೀರೋಗತಜ್ಞೆ, ಪ್ರಸೂತಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/Rise-in-breast-cancer-cases-worries-doctors/articleshow/49543104.cms|title=Rise in breast cancer cases worries doctors|work=[[The Times of India]]|access-date=14 February 2019}}</ref> ಭಾರತದ ವಾರಣಾಸಿಯ ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಅವರು ೧೯೯೯ ರಿಂದ ೨೦೦೧ ರವರೆಗೆ ಮಲೇಷ್ಯಾದ ಕ್ವೀನ್ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.mjpath.org.my/past_issue/MJP2000.2/abstracts-3rd-Ministry-of-Health-Academy-of-Medicine.pdf|title=The 3rd Ministry of Health-Academy of Medicine Malaysia Scientific Meeting & International Congress of Medicine in the Tropics was held at the Shangri-La Hotel, Kuala Lumpur from 1st to 4th November 2000|website=Mjpath.org.my|access-date=14 February 2019}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯ ಸೀತಾರಾಮ್ ಭಾರ್ತಿಯಾ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ರಿಸರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦೦೧ ರಿಂದ ೨೦೦೨ ರವರೆಗೆ ಸಲಹೆಗಾರ ಸ್ತ್ರೀರೋಗತಜ್ಞರಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು [[ದೆಹರಾದೂನ್‌|ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್‌ನ]] ಸಿಎಮ್‌ಐ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀರೋಗ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೨೦೧೪ ರಿಂದ ಸ್ತನ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಕಂಠದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಕುರಿತು ಉಚಿತ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ <ref>{{Cite web|url=http://www.pioneeredge.in/free-breast-cancer-screening-camp-dehradun/|title=FREE BREAST CANCER SCREENING CAMP IN DEHRADUN|date=22 April 2018|website=Pioneeredge.in|access-date=14 February 2019|archive-date=23 ಜನವರಿ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190123225125/http://www.pioneeredge.in/free-breast-cancer-screening-camp-dehradun/|url-status=deviated|archivedate=23 ಜನವರಿ 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190123225125/http://www.pioneeredge.in/free-breast-cancer-screening-camp-dehradun/}}</ref> ಅವರು [[ದೆಹರಾದೂನ್‌|ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್‌ನ]] ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಸೂತಿ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀರೋಗ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಘಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.fogsi.org/wp-content/uploads/2015/05/pdf/FOGSI_Annual_Report_2012_13.pdf|title=53rd Annual Report and Statement of Accounts|website=Fogsi.org|access-date=14 February 2019|archive-date=17 ಏಪ್ರಿಲ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417043721/http://www.fogsi.org/wp-content/uploads/2015/05/pdf/FOGSI_Annual_Report_2012_13.pdf|url-status=dead}}</ref> ಐಎಂಎ ಡಾಕ್ಟರ್ ಅಚೀವ್‌ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಉಮಾ ಶಕ್ತಿ ಸಮ್ಮಾನ್, ಪಿಎನ್‌ಬಿ ಹಿಂದಿ ಗೌರವ್ ಸಮ್ಮಾನ್, ದೈನಿಕ್ ಜಾಗರಣ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಡಿವೈನ್ ಶಕ್ತಿ ಲೀಡರ್‌ಶಿಪ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಯೂತ್ ಐಕಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ-ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಅವರು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ == ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ [[ವಾರಾಣಸಿ|ವಾರಣಾಸಿಯ]] [[ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ]] ತನ್ನ ಎಮ್‌ಬಿಬಿಎಸ್ ಅನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಮ್‌ಡಿ (ಪ್ರಸೂತಿ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀರೋಗ ಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ) ಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಎಮ್ಆರ್‌ಸಿಒಜಿ (ಲಂಡನ್) ಅನ್ನು ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಒಬ್‌ಸ್ಟಿಟ್ರಿಶಿಯನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಗೈನಕಾಲಜಿಸ್ಟ್ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಗಳಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.breastcancerhub.org/india-pr/sumita-prabhakar-md|title=SUMITA PRABHAKAR, MD|website=Breastcancerhub.org|access-date=14 February 2019}}</ref> ಸುಮಿತಾ ಪ್ರಭಾಕರ್ ಅವರು ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ [[ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್|ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಐವಿಎಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕೇರ್‌ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಗರ್ಭಕಂಠದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್‌ಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿಲಾದ ಕಾಲ್ಪಸ್ಕೊಪಿ ಕೇಂದ್ರದ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಎಫ್‌ಒಜಿಎಸ್ಐ ಯಿಂದ [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ|ಉತ್ತರಾಖಂಡದಲ್ಲಿ]] ಕಾಲ್ಪಸ್ಕೊಪಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವೈದ್ಯರ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಏಕೈಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.fogsi.org/wp-content/uploads/training_program/cervical_cytology_training_center_list_december_2017.pdf|title=LIST OF COLPOSCOPY TRAINING CENTERS|website=Fogsi.org|access-date=14 February 2019|archive-date=19 ಫೆಬ್ರವರಿ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219045129/http://www.fogsi.org/wp-content/uploads/training_program/cervical_cytology_training_center_list_december_2017.pdf|url-status=dead}}</ref> ಸುಮಿತಾ ಅವರು ಕ್ಯಾನ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟ್ ಫೌಂಡೇಶನ್, <ref>{{Cite web|url=http://canprotectfoundation.com/|title=Can Protect Foundation - Free Breast and Cervical Cancer Screening Programs|website=Canprotectfoundation.com|access-date=14 February 2019}}</ref> ಮಹಿಳಾ ಆರೋಗ್ಯ, ಸ್ತನ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಕಂಠದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಎನ್‌ಜಿಒ ಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ಯಾನ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಸುಮಿತಾ ಅವರು ಉತ್ತರಾಖಂಡ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತನ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಕಂಠದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿಗಾಗಿ ಉಚಿತ ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಆಶಾ ಕಿ ಕಿರಣ್ ಎಂಬ ಅಭಿಯಾನದ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://canprotectfoundation.com/asha-ki-kiran-campain-launched-workshop-on-womens-health-and-cancer-prevention-organized-for-400-asha-and-anganwadi-workers/|title=Asha ki Kiran: Workshop organized for 400 ASHA and Anganwadi Workers|date=9 March 2018|website=Canprotectfoundation.com|access-date=14 February 2019}}</ref> ಇದು ಸ್ತನ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಕಂಠದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಗಾಗಿ ಅಂಗನವಾಡಿ ಮತ್ತು ಆಶಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರಿಗೆ ಉಚಿತ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ == ಅವರ ತಾಯಿ ಶಿಕ್ಷಕಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ ಐಡಿಪಿಎಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಐಡಿಪಿಎಲ್‍ನ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಮಗನಿದ್ದಾನೆ. ಅವರ ಪತಿ ಗುರುದೀಪ್ ಸಿಂಗ್, ಒಬ್ಬ ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಬಿರುದುಗಳು == * ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೇವೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಘದಿಂದ ಐಎಮ್‍ಎ ಡಾಕ್ಟರ್ ಅಚೀವ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. <ref>{{Cite web|url=https://www.drriight.com/doctor/haridwar/gynecologist/sunita-3|title=Dr. Sumita Prabhakar Gynecologist in 54 - DrRiight|website=www.drriight.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190124041314/https://www.drriight.com/doctor/haridwar/gynecologist/sunita-3|archive-date=24 January 2019|access-date=17 January 2022}}</ref> * ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೇವೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಂದ ಉಮಾ ಶಕ್ತಿ ಸಮ್ಮಾನ್. <ref>{{Cite web|url=https://www.amarujala.com/dehradun-city/Dehradun-60249-11|title=महिला सशक्तीकरण की अवधारणा बदलें : राज्यपाल- Amarujala|website=Amarujala.com|access-date=14 February 2019}}</ref> * ಬಂಜೆತನ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೇವೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅಮರ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರಿಂದ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಮತ್ತು ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FuYE0984Cb8|title=Prime Time Presented Global Business and Service Excellence Awards, 2013 to IVF India Care|date=18 November 2013|publisher=[[YouTube]]|access-date=14 February 2019}}</ref> * ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಮುಟ್ಟಿನ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ತನದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೇವೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಯೂತ್ ಐಕಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. <ref>{{Cite web|url=https://inextlive.jagran.com/youth-icon-aeawd-42782|title=72 शख्सियतों को मिला नेशनल यूथ आइकॉन अवॉर्ड|website=Inextlive.jagran.com|access-date=14 February 2019}}</ref> * ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅಮರ್ ಉಜಾಲಾ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌ನ ಅಮರ್ ಉಜಾಲಾ ಸಮರ್ಪಣ್ ಔರ್ ಸಮ್ಮಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. * ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೇವೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದಿಂದ ಹೆಲ್ತ್ ಐಕಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/TOI-presents-1st-Health-Icon-awards-to-doctors/articleshow/52493304.cms|title=TOI presents 1st Health Icon awards to doctors|work=The Times of India|access-date=14 February 2019}}</ref> * ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತನ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಕಂಠದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಗಾಗಿ ಇವರು ಮಾಡಿದ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಪರಮಾರ್ಥ ಆಶ್ರಮದ ಸ್ವಾಮಿ ಚಿದಾನಂದರಿಂದ ಡಿವೈನ್ ಶಕ್ತಿ ನಾಯಕತ್ವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. <ref>{{Cite web|url=https://www.parmarth.org/international-womens-day-2018/|title=International Women's Day 2018 - Parmarth Niketan|website=Parmarth.org|access-date=14 February 2019}}</ref> * ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದೈನಿಕ್ ಜಾಗರಣ್ ಅವರ ಉತ್ತರಾಖಂಡ್‌ನ ಮೆಡಿಕಲ್ ಪಿಲ್ಲರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಇವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/ivfindiacaredoon/posts/1151792708303246|title=IVF India CARE|website=Facebook.com|access-date=14 February 2019}}</ref> * ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅವರ ಅನುಕರಣೀಯ ಕೊಡುಗೆ, ಬದ್ಧತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಿತ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಘ ಉತ್ತರಾಕಾನ್ ೨೦೧೮, ಇವರಿಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ-ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://canprotectfoundation.com/dr-sumita-prabhakar-conferred-with-medico-social-activist-award-by-ima-uttaracon-2018/|title=Dr Sumita Prabhakar conferred with Medico-Social Activist Award by IMA Uttaracon 2018|date=17 December 2018|website=Canprotectfoundation.com|access-date=14 February 2019}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://www.youtube.com/watch?v=6Pqp31jsAw8 ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸುಮಿತಾ ಪ್ರಭಾಕರ್] * [https://www.youtube.com/watch?v=H6eFhKZLvWg ಮೇರಿ ಮಾ ಸ್ವಸ್ತ್ ಮಾ ಅಭಿಯಾನದ ಪ್ರಾರಂಭ] * [https://www.canprotectfoundation.com ಕ್ಯಾನ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] tjsuedihcjgokvosk1h6qle4xtbni5q 0 146462 1383052 1379733 2026-08-16T01:02:34Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383052 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kerala_boatrace.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Kerala_boatrace.jpg/300px-Kerala_boatrace.jpg|right|thumb|300x300px| ಉತ್ರಟ್ಟತಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರನ್ಮುಲಾ ದೋಣಿ]] [[ಚಿತ್ರ:Boat_race_chundan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Boat_race_chundan.jpg/220px-Boat_race_chundan.jpg|thumb| ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ]] [[ಚಿತ್ರ:വെള്ളംകുളങ്ങര ചുണ്ടൻ വള്ളം.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/%E0%B4%B5%E0%B5%86%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B0_%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%BB_%E0%B4%B5%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%82.jpg/220px-%E0%B4%B5%E0%B5%86%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B0_%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%BB_%E0%B4%B5%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%82.jpg|thumb|ವಲ್ಲಂ ಕುಲಂಗರ - ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳು]] '''ವಲ್ಲಂ ಕಾಳಿ''' (ವಲ್ಲಂ ಕಾಳಿ, ಅಕ್ಷರಶಃ: ದೋಣಿ ಆಟ) ಇದನ್ನು ಸ್ನೇಕ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ದೋಣಿ ಓಟದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಡಲ್ ಯುದ್ಧದ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬ ಓಣಂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಲ್ಲಂ ಕಲಿಯು ಹಲವು ಬಗೆಯ ಪ್ಯಾಡಲ್ಡ್ ಲಾಂಗ್‌ಬೋಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 'ಸ್ನೇಕ್ ಬೋಟ್‌ಗಳ' ರೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ತಂಡವು ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿಗಾಗಿ ಸುಮಾರು ೬ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ೬೪ ಅಥವಾ ೧೨೮ ಪ್ಯಾಡ್ಲರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ <ref>{{Cite web|url=https://rove.me/to/kerala/snake-boat-races-vallam-kali|title=Snake Boat Races (Vallam Kali)}}</ref> ) ಚುಂಡನ್ ವಲ್ಲಂ ('ಹಾವಿನ ದೋಣಿ', ಸುಮಾರು ೩೦-೩೫ ಮೀಟರ್ (೧೦೦-೧೨೦ ಅಡಿ) ಉದ್ದದ ಓಟವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಓಟದ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಇತರ ರೀತಿಯ ದೋಣಿಗಳೆಂದರೆ ಚುರುಲನ್ ವಲ್ಲಂ, ''ಇರುಟ್ಟುಕುತ್ತಿ ವಲ್ಲಂ'', ''ಓಡಿ ವಲ್ಲಂ'', ''ವೆಪ್ಪು ವಲ್ಲಂ'', ''ವಡಕ್ಕನೋಡಿ'' ''ವಲ್ಲಂ'' ಮತ್ತು ''ಕೊಚ್ಚು ವಲ್ಲಂ''. ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] [[ಆಲಪುಳ|ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಬಳಿಯ ಪುನ್ನಮಾಡ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಜನಪ್ರಿಯ ವಲ್ಲಮ್ ಕಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಹಿನ್ನೀರಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್|ಐಪಿಎಲ್]] ಶೈಲಿಯ ರೆಗಾಟಾವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.೨೦೧೯ <ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/event/champions-boat-league/113|title=Champions Boat League {{!}} Boat Races|website=Kerala Tourism|language=en|access-date=2022-10-11}}</ref> ರಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಬೋಟ್ ಲೀಗ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Vallam-kali.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Vallam-kali.jpg/220px-Vallam-kali.jpg|thumb| ವಲ್ಲಂ-ಕಾಳಿ]] ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಕಾಯಂಕುಲಂ ಮತ್ತು ಚೆಂಬಕಸ್ಸೆರಿಯ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಚೆಂಬಕಸ್ಸೆರಿಯ ರಾಜ ದೇವನಾರಾಯಣನು ''ಚುಂದನ್ ವಲ್ಲಂ'' ಎಂಬ ಯುದ್ಧ ದೋಣಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ರಚಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಅವನು ಅಂದಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಡಗಿಗೆ ವಹಿಸಿದನು.<ref>{{Cite web|url=http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|title=karichal chundan - Nehru Trophy Winner 2016, karichal, karichalchundan, karichalchundan.com,payipad boat race,kerala snake boat race,snake boat race in kerala|last=MS|first=Prasanth|website=Karichalchundan.com|access-date=20 December 2017|archive-date=22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051413/http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|url-status=dead}}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಧಾನಗಳು ಸುಮಾರು ೮ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು. ಇಂದಿಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ಚುಂಡನವು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|title=Origin of Vallamkali (Boat Race)|access-date=2022-10-30|archive-date=2017-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051413/http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|url-status=dead}}</ref> ವಲ್ಲಂ ಕಲಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬ ಓಣಂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚುಂಡನ್ ವಲ್ಲಮ್ ಓಟವು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. ವಲ್ಲಂ ಕಲಿಯು ಕೇರಳದ ಇತರ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ಯಾಡಲ್ಡ್ ಲಾಂಗ್‌ಬೋಟ್‌ಗಳ ರೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:നെഹ്റു ട്രോഫി Nehru Trophy Boat Race 2012 7775.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/%E0%B4%A8%E0%B5%86%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%81_%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B5%8B%E0%B4%AB%E0%B4%BF_Nehru_Trophy_Boat_Race_2012_7775.JPG/220px-%E0%B4%A8%E0%B5%86%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%81_%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B5%8B%E0%B4%AB%E0%B4%BF_Nehru_Trophy_Boat_Race_2012_7775.JPG|thumb|ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್]] === ವಂಚಿಪಟ್ಟು === ''ವಂಚಿಪಟ್ಟು'' (ಲಿಟ್. 'ಬೋಟ್‌ಸಾಂಗ್') ಎಂಬುದು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಲ್ಲಂ ಕಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕಾವ್ಯದ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಆರನ್ಮುಳ ಉತ್ರತ್ತಾಡಿ ವಲ್ಲಂಕಾಳಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಂಚಿಪಟ್ಟು ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಮಹತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವವರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರಾಮಪುರತು ವಾರಿಯರ್ ಅವರನ್ನು ವಂಚಿಪಟ್ಟುವಿನ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/a-fusion-twist-to-vanchipattu/article7514874.ece|title=A fusion twist to Vanchipattu|last=Pillai|first=R. Ramabhadran|date=8 August 2015|work=The Hindu|access-date=12 July 2019}}</ref> == ನಿಯತಕಾಲಿಕ ವಲ್ಲಮ್ ಕಲಿ ಘಟನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ == === ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Kerala_Backwaters.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Kerala_Backwaters.png/220px-Kerala_Backwaters.png|thumb| ಬೋಟ್ ರೇಸಿಂಗ್ ನಡೆಸುವ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ''ಹಿನ್ನೀರಿನ'' ನಕ್ಷೆ]] * ಕಂದಸ್ಸಂಕಡವು ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ, [[ತ್ರಿಶೂರು|ತ್ರಿಶೂರ್]] * [[ಆಲಪುಳ|ಆಲಪ್ಪುಳದ]] ಪುನ್ನಮಾಡ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ತ್ರಿಪ್ರಯಾರ್ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಕೊನೊಲಿ ಕಾಲುವೆ, ತ್ರಿಪ್ರಯಾರ್, ತ್ರಿಶೂರ್ * ಆರನ್ಮುಲ ಉತ್ರತ್ತಾಡಿ ವಲ್ಲಂಕಾಳಿ, ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟದ ಆರನ್ಮುಲ * [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಲೇಕ್|ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] ಕಲ್ಲಡ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಡ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ * ನೀರತ್ತುಪುರಂನಲ್ಲಿ ಪಂಪಾ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಚಂಪಕುಲಂ ಮೂಲಂ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಕುಮಾರಕೋಮ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಪಾಯಿಪ್ಪಾಡ್ ಜಲೋತ್ಸವ * [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] ಕರುನಾಗಪ್ಪಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ತಜತಂಗಡಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, [[ಕೋಟ್ಟಯಂ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] * ಗೋತುರುತ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, [[ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿ|ಪೆರಿಯಾರ್]], [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ|ಎರ್ನಾಕುಲಂನಲ್ಲಿ]] <ref>{{Cite web|url=http://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php|title=Gothuruthu Boat Race, Gothuruth Boat race, Ernakulam, Muziris Heritage Site, Kerala, India - Kerala Tourism|website=Keralatourism.org|access-date=20 December 2017|archive-date=3 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403113311/https://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://gothuruthboatrace.com/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-10-30 |archive-date=2022-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519025516/https://gothuruthboatrace.com/ |url-status=bot: unknown }}</ref> * ಪಿರವಂನಲ್ಲಿ ಪಿರವಂ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ === ಸಣ್ಣ ಘಟನೆಗಳು === * [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] ಪರವೂರ್ ತೆಕ್ಕುಂಭಾಗಂನಲ್ಲಿ ಪರವೂರ್ ಜಲೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ * ಎಟಿಡಿಸಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, [[ಆಲಪುಳ|ಆಲಪ್ಪುಳ]] * ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಪುಳಿಂಕುನ್ನು * ನೀರೆಟ್ಟುಪುರಂ ಪಂಪಾ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಕರುವತ್ತ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಕವನಟ್ಟಿಂಕರ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ * ಕುಮಾರಕೋಂ ಅರ್ಪೂಕಾರ ವನಿತಾ ಜಲಮೇಳ, ಕುಮಾರಕೋಂ * ಮಹಾತ್ಮ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಮನ್ನಾರ್, [[ಆಲಪುಳ|ಅಲಪ್ಪುಳ]] * ಕೊಟ್ಟಪುರಂ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಕೊಟ್ಟಪ್ಪುರಂ * ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು ಮತ್ತು ಕುಮಾರನಾಸನ್ ಸ್ಮಾರಕ ಜಲೋತ್ಸವ, ಪಲ್ಲಣ * ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಕೊಚ್ಚಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ * ಕೈತಪ್ಪುಜಕ್ಕಯಲ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಕೈತಪ್ಪುಳ ಸರೋವರ, [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ|ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] * ಬಿಯ್ಯಂ ಕಾಯಲ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಪೊನ್ನಾನಿ * ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ತೇಜಸ್ವಿನಿ ಕೆರೆ, [[ಕಾಸರಗೋಡು]] * ಇಕೆ ನಾಯನಾರ್ ಟ್ರೋಫಿ -ಮಲಬಾರ್ ಜಲೋಲ್ಸವಂ, ಮಂಗಳಸ್ಸೆರಿ, ಕುಪ್ಪಂ ನದಿ, [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] * ಕುಪ್ಪಂ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಕುಪ್ಪಂ ನದಿ, [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] <ref name="kps">{{Cite web|url=http://www.keralapicnicspot.com/vallam-kali|title=The Internationally famous Boat racing Festival of Kerala|website=Keralapicnicspot.com|access-date=20 December 2017}}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ಕಟ್ಟಂಪಲ್ಲಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] <ref name="kps" /> * ಮಡಾಯಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್, ಹಳೆಯಂಗಡಿ ನದಿ, ಪಜ್ಯಂಗಡಿ, [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] <ref name="kps" /> ==ನಿಯಮಗಳು== ನಿಯಮಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಈವೆಂಟ್ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯು ದಂಡ ಅಥವಾ ಓಟದಿಂದ ಅನರ್ಹತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ಕ್ಲಬ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತಂಡವು ತಮ್ಮ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ದೋಣಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು. ಓಟದ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ನಾಯಕರು ತಮ್ಮನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ದೋಣಿ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ರೋವರ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಉಡುಪಿನಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ರೇಸ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ರೇಸ್ 1.4 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ. ರೇಸ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು, ಎಲ್ಲಾ ದೋಣಿಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬೇಕು, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಡ್ರಿಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೋಣಿಯನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಜನರನ್ನು ಎರಡು ಪಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ರೇಸ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ, ಪ್ರತಿ ದೋಣಿಯ ಗುರಿಯು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವಾಗ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ಅಂತಿಮ ಗೆರೆಯನ್ನು ದಾಟುವುದು. ಪ್ರತಿ ದೋಣಿಯ ಮುಕ್ತಾಯದ ಸಮಯವನ್ನು ಮಿಲಿಸೆಕೆಂಡ್ ನಿಖರತೆಗೆ ನಿಖರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಮಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಜೇತ ತಂಡಕ್ಕೆ ಬಹುಮಾನದ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಮೊತ್ತವು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಬಹುಮಾನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ₹ 1 ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತವೆ . ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಹು ತಂಡಗಳು ಓಟವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರೆ, ಕೆಲವು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ತಂಡಗಳು ಟ್ರೋಫಿಯನ್ನು 6 ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತವೆ; ಯಾವ ತಂಡವು ಟ್ರೋಫಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಡ್ರಾ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೇಸ್ ಮುಗಿದಾಗ, ಪ್ರತಿ [[ದೋಣಿ]] ತಕ್ಷಣವೇ ಅಂತಿಮ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಬೇಕು. ===ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧತೆ=== ಓಟದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ದೋಣಿ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಇಬ್ಬರೂ ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಠಿಣ ತರಬೇತಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೋಣಿ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ಕ್ಲಬ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದರಿಂದ, ಸಮುದಾಯ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಲ್ಲಂ ಕಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಅದರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು 150 ಮಂದಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹುಟ್ಟುಗಾರರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೈಹಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯು ತರಬೇತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದು, ವಂಚಿಪ್ಪತ್ತು ಜೊತೆ ಸ್ಟ್ರೋಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸ್ ಮಾಡುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ದೈಹಿಕ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಹಿರಿಯ ಹುಟ್ಟುಗಾರರು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಂಚಿಪ್ಪತ್ತು ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕರಣಾದನ್ (ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್) ಮತ್ತು ದೋಣಿಯ ನಾಲ್ವರು ಅದನಾಯಂಪು (ಚುಕ್ಕಾಣಿ ಹುಟ್ಟುಗಾರರು) ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. [ 5 ] ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯೂ ಸಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಯಶಸ್ಸಿನ ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರತಿ ದೋಣಿಗಾರರಿಂದ ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ 80-100 ಹೊಡೆತಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. [ 5 ] ಪ್ರತಿ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಆಹಾರಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ, ತಮ್ಮ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ವಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ . [ 16 ] ದೋಣಿಗಳು ಸಹ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಸಹ. ದೋಣಿಗಳಿಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಹಾಕಲು ಮತ್ತು ಮರ ಮತ್ತು ಹಲ್ ಅನ್ನು ಬಲವಾಗಿಡಲು ಮೀನಿನ ಎಣ್ಣೆ, ತೆಂಗಿನ ಚಿಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬೂದಿಯ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದುರಸ್ತಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಬಡಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಓಟದ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರೇಷ್ಮೆ ಛತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಿತ್ತಾಳೆ ದೀಪಗಳಂತಹ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.ಉಡುಪು ಕಡಿಮೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬರಿಗಾಲಿನಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಮುಂಡು ಮತ್ತು ಪೇಟವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಓಟದ ದಿನದಂದು, ದೋಣಿಗಳಿಗೆ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅರನ್ಮುಲ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಪುರುಷರು ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿಗೆ ಭತ್ತ, ತಂಬಾಕು ಮತ್ತು ವೀಳ್ಯದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಂಚಿಪಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪಠಣ ಮಾಡುತ್ತಾ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಓಟದ ಮೊದಲು ಸಾಮೂಹಿಕ ಡ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ನೀರಿನ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ, ಅದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>https://www.klcottages.com/boat-races-vallam-kali-in-kerala-a-celebration-of-tradition-teamwork-and-heritage/</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * * [[ಕೇರಳ ಹಿನ್ನೀರು ಪ್ರದೇಶ|ಕೇರಳ ಹಿನ್ನೀರು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://snakeboatrace.com/ ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗಗಳ ದಿನಾಂಕಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಉಪಯುಕ್ತ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210804043658/http://snakeboatrace.com/ |date=2021-08-04 }} * [https://www.bbc.com/news/world-asia-india-37081393 ಭಾರತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಾವಿನ ದೋಣಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ] * [Https://championsboatleague.in/index.html ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಬೋಟ್ ಲೀಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014071203/https://championsboatleague.in/index.html |date=2022-10-14 }} * [http://www.aranmula.net ಅರನ್ಮುಲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191229150050/http://www.aranmula.net/ |date=2019-12-29 }} * [http://www.nehrutrophyboatrace.com ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ಬೋಟ್ ರೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140803041721/http://www.nehrutrophyboatrace.com/ |date=2014-08-03 }} * [http://video.google.com/videoplay?docid=-9081647335832289546 ವಲ್ಲಂಕಳ್ಳಿಯ ಗೂಗಲ್ ವಿಡಿಯೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519235114/http://video.google.com/videoplay?docid=-9081647335832289546 |date=2011-05-19 }} * [http://gamezindia.com/guest/gameplay.php?gId=46 www.gamezindia.com ನಲ್ಲಿ ವಲ್ಲಂಕಾಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಆಟ]{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.alappuzhaonline.com/snake-boat-races-alappuzha.htm ಸ್ನೇಕ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್] * [http://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php 1938 ರಿಂದ ಗೋತುರುತ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403113311/https://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php |date=2022-04-03 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] ktg0ml3bl4rtyj062wgsq716erbrtrl 0 148742 1383107 1348509 2026-08-16T10:49:53Z ~2026-44900-49 101165 /* */ ಜೀ ಪಿಚ್ಚರ್ 1383107 wikitext text/x-wiki {{Infobox ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿ|name=ಜೀ ಪಿಚ್ಚರ್|logo=|area=|launch_date=|owner=[[ಝೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]]<br>([[ಕಲ್ವರ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್]] ಜೊತೆಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿದೆ)|parent=|headquarters=[[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]]|picture_format=|country=[[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]]|language=[[ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ|ಕನ್ನಡ]]|sister_channels=|website=|cable_serv_1=|cable_chan_1=|launch={{start date and age|df=y|2020|3|1}}|broadcast area=[[ಭಾರತ]]|web=[https://www.zee5.com/channels/details/zee-picchar/0-9-241 ಜೀ ಪಿಚ್ಚರ್] [[ಝೀ 5]] ನಲ್ಲಿ|logofile=Zee Picchar.jpg}} '''ಝಿ ಪಿಚ್ಚರ್''' ಭಾರತೀಯ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪಾವತಿ ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್ [[ಕನ್ನಡ]] ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/gecs/zeel-to-launch-zee-picchar-on-01-march-200211|title=ZEEL to launch 'Zee Picchar' on 01 March|date=11 February 2020|website=[[Indian Television]]}}</ref> ಇದನ್ನು 1 ಮಾರ್ಚ್ 2020 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು [[ಝಿ ಕನ್ನಡ|ಜೀ ಕನ್ನಡದ]] ಸಹೋದರ ಚಾನಲ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://bestmediainfo.com/2020/03/new-kannada-movie-channel-zee-picchar-to-give-viewers-a-hit-dinada-feeling/|title=New Kannada movie channel Zee Picchar to give viewers a ‘Hit Dinada Feeling’|date=16 March 2020|website=Bestmediainfo}}</ref> [[ಝೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] ಒಡೆತನದ ಚಾನಲ್.<ref>{{Cite web|url=https://www.newskarnataka.com/sandalwood/new-kannada-movie-channel-zee-picchar-launched|title=www.newskarnataka.com/sandalwood/new-kannada-movie-channel-zee-picchar-launched|date=11 March 2020|website=News Karnataka|access-date=15 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023|archive-date=25 ಜುಲೈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725112427/https://www.newskarnataka.com/sandalwood/new-kannada-movie-channel-zee-picchar-launched|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/new-kannada-movie-channel-launched/1757830|title=New Kannada movie channel launched|date=11 March 2020|website=Outlook India}}</ref><ref name="ZP">{{Cite web|url=https://www.bizasialive.com/zeel-to-launch-kannada-movie-channel-zee-picchar-in-india/|title=ZEEL to launch Kannada movie channel ZEE Picchar in India|date=11 February 2020|website=Bizasialive}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಝಿ ಪಿಚ್ಚರ್, 2020 ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ 1 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರದ ವೀಡಿಯೊದೊಂದಿಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 9 ರಂದು [[ಝಿ ಕನ್ನಡ|Zee ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ]] ಮೊದಲ ನೋಟವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.medianews4u.com/zeels-kannada-movie-channel-zee-picchar-debuts-on-1st-march/|title=ZEEL’s Kannada movie channel ‘Zee Picchar’ debuts on 1st March|date=11 February 2020|website=Medianews4u.com}}</ref> ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಚಾನೆಲ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೊದಲ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸತತ 12 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 12 ಪಿಚ್ಚರ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿದಿನ 13:00 ( [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ|IST]] ) ಕ್ಕೆ 'ಒಂದೇ ಒಂದು ಬ್ರೇಕ್' ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.exchange4media.com/media-tv-news/newly-launched-kannada-movie-channel-zee-picchar-set-to-give-viewers-hit-dinada-feeling-103252.html|title=Newly launched Kannada movie channel, Zee Picchar set to give viewers ‘Hit Dinada Feeling’|date=12 March 2020|website=exchange4media.com}}</ref> == ಲಭ್ಯತೆ == ಉಪಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಕೇಬಲ್ ಮೂಲಕ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಚಾನಲ್ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದು ZEE5 ನಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಜೊತೆಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ ಮನರಂಜನಾ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕವೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref name="ZP"/> == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ಝಿ ಕನ್ನಡ|ಜೀ ಕನ್ನಡ]] * [[ಕನ್ನಡ ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://www.zee5.com/channels/details/zee-picchar/0-9-241 Zee Picchar ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [https://www.zee5.com ZEE5 ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿ]] g5uyu9i8myubkdblkmpdim3w36r1oxm 0 149554 1382841 1379684 2026-08-15T14:11:08Z A826 72368 1382841 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆ | other_name = എറണാകുളം ജില്ല | type = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | image = {{Photomontage | photo1a = Kochi Skyline.jpg | photo2a = Kochi Metro train at Palarivattom, Aug 2017.jpg | photo2b = Jewaharlal Nehru Stadium Kochi ISL.jpg | photo3a = Cochin International Airport Limited.jpg | photo3b = Container terminal.JPG | photo4a = Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg | photo4b = Lulumall atrium.JPG | photo5a = Cochin Ship Yard Cranes.JPG | spacing = 1 | color_border = blue | color = white | size = 290 | foot_montage = '''ಎಡದಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ:'''<br />[[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಕ್ಷಿತಿಜ ರೇಖೆ, [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ (ಕೊಚ್ಚಿ)|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]], [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೇನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಶಿಪ್ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೇನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಶಿಪ್ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]], [[ಲುಲು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ಲುಲು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಕೇಂದ್ರ]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮರೀನಾ]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋ]] }} | map_alt = | image_map = India Kerala Ernakulam district.svg | mapframe = yes | mapframe-point = none | map_caption = 1998 ರಿಂದ 2023 ರವರೆಗಿನ ಹಳೆಯ ನಕ್ಷೆ | coordinates = {{coord|10.00|N|76.33|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = {{seal|Kerala}} | established_title = <!-- ಸ್ಥಾಪನೆ --> | established_date = 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958 | founder = | named_for = | seat_type = ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ | seat = [[ಕಕ್ಕನಾಡ್]], ಕೊಚ್ಚಿ | parts_type = ಉಪವಿಭಾಗಗಳು | parts_style = para | parts = | p1 = {{Collapsible list | title = ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳು: 2 | 1 = ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ | 2 = ಮುವಟ್ಟುಪುಳ }} {{Collapsible list | title = ತಾಲೂಕುಗಳು: 7 | 1 = ಕನಯನ್ನೂರು | 2 = ಕೊಚ್ಚಿ | 3 = ಅಳುವಾ | 4 = ಕುನ್ನತ್ತುನಾಡ್ | 5 = ಮುವಟ್ಟುಪುಳ | 6 = ಕೋತಮಂಗಲಂ | 7 = ಪರವೂರು }} | government_type = | leader_title = [[ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್|ಕಲೆಕ್ಟರ್]] | leader_name = ಜಿ. ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ, IAS | leader_title1 = ಕಮಿಷನರ್ & DIG (ಕೊಚ್ಚಿ) | leader_name1 = ಪುತ್ತ ವಿಮಲಾದಿತ್ಯ, IPS | leader_title2 = S.P (ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಗ್ರಾಮೀಣ) | leader_name2 = ಕೆ.ಕಾರ್ತಿಕ್, IPS | leader_title3 = DFO | leader_name3 = ಎ. ರೆಂಜನ್, IFS | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="censusindia">{{cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3208_PART_B_ERNAKULAM.pdf|title=Demography -Ernakulam |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala|access-date=4 July 2020}}</ref> | area_rank = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|8ನೇ]] | area_total_km2 = 2408 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 3,427,659<ref name="ekmdemo_2018">{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report – 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|page=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=30 October 2020|archive-date=2 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_as_of = 2018 | population_rank = | population_density_km2 = 1119 | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ]] | time_zone1 = [[ಭಾರತೀಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್|PIN]] --> | postal_code = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL-KO]], IN-KL | registration_plate = {{bulleted_list|'''KL-07''' [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ]]|'''KL-17''' [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]]|'''KL-39''' [[ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ]]|'''KL-40''' [[ಪೆರುಂಬಾವೂರು]]|'''KL-41''' [[ಅಲುವಾ]]|'''KL-42''' [[ಉತ್ತರ ಪರವೂರು]]|'''KL-43''' [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ]]|'''KL-44''' [[ಕೋತಮಂಗಲಂ]]|'''KL-63''' [[ಅಂಗಮಾಲಿ]]}} | website = {{URL|https://ernakulam.nic.in}} | footnotes = | official_name = | custom_label1_sec2 = [[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ|HDI]] (2025) | custom_data1_sec2 = {{increase}}0.827<ref name="unhdi-gdl">{{cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &#124; UNDP in India|website=UNDP}} </ref><br />{{color|green|ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು}} | custom_label_sec1 = [[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ|HDI]] {{nobold|(2005)}} }} '''ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆ''' ({{IPA|ml|erɐɳɐːguɭɐm|IPA|LL-Q36236 (mal)-Vis M-എറണാകുളം.wav}}; [[ISO]]: ''Eṟaṇākuḷaṁ'') [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯ]]ವಾದ [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/districts/ernakulam/ |title=Ernakulam - the Commercial Capital of Kerala |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-08-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ernakulam.nic.in/en/about-district/ |title=ABOUT DISTRICT {{!}} Ernakulam District Website {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-07}}</ref> ಮತ್ತು ಇದು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ|ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ನಗರ ವಿಭಾಗ]]ದಿಂದ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ, ಸುಮಾರು {{convert|2408|sqkm|sqmi|abbr=on}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 9% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯು [[ಕಕ್ಕನಾಡ್]]ನಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೇರಳದ ವಾಣಿಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ತನ್ನ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಕೇರಳದ ಚರ್ಚುಗಳು|ಚರ್ಚುಗಳು]], [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ]]ಗಳು, [[ಕೇರಳದ ಸಿನಾಗಾಗ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಸಿನಾಗಾಗ್ಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಮಸೀದಿ]]ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: [[ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚ್ಚಿ]]. ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="pilgrimagebook">{{cite book | title = Pilgrimate to Temple Heritage 2019: Ernakulam district temples | access-date = 2 October 2020 | publisher = Info Kerala Communications Pvt Ltd, 2019 |year = 2019 | isbn = 9788193456781 | url=https://books.google.com/books?id=HL-tDwAAQBAJ&q=ernakulam+state+revenue+60%25}}</ref> ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ([[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳ]] ಪೈಕಿ) [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]] ನಂತರ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="districtcensus">{{cite web |title=District Census Hand Book: Ernakulam |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/644/download/2224/DH_2011_3208_PART_A_DCHB_ERNAKULAM.pdf |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಎರ್ನಾಕುಳಂನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ [[ಮಲಯಾಳಂ]]. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ. 2012 ರಲ್ಲಿ ಎರ್ನಾಕುಳಂ 100 ಪ್ರತಿಶತ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ "ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಹಣಕಾಸು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ" ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite news |title=Ernakulam to be declared first district with 100% banking |url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |access-date=27 February 2013 |newspaper=Business Line|location=Chennai |date=15 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201202306/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/banking/ernakulam-to-be-declared-first-district-with-100-banking/article4098347.ece |archive-date=1 February 2013 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book|last=Soundarapandian|first=Mookkiah|title=Literacy Campaign in India|year=2000|publisher=Discovery Publishing House|location=New Delhi|page=21|isbn=9788171415533|url=https://books.google.com/books?id=KVhHEC449yoC&q=ernakulam+district+first+fully+literate+district&pg=PA21}}</ref> ಎರ್ನಾಕುಳಂ 0.801 ರ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ|HDI]] (UNDP ವರದಿ 2005) ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ 14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala|website=UNDP in India|access-date=2019-10-10}}</ref> ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಪದವು ವಿವಿಧ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಪುರಾಣಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರವು ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ''ಕೊಮತ್ತಿಲ್ ಅಚುತ ಮೆನನ್'' ಪ್ರಕಾರ, ''ಎರಂಗಿಯಲ್'' ಎಂಬ ಪದವು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೀತಿಯ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹಿಂದೆ, ಲಾರ್ಡ್ ಶಿವನನ್ನು [[ಚೆನ್ನೈ]]ನಲ್ಲಿ ''ಇರಯಾನರ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಅದು ಎರನಾಕುಳಂ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಹೆಸರಿನ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಇತರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳೂ ಇವೆ, ರಿಷಿನಗಕುಳಂ ಅದನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಎರನಾಕುಳಂ ಆಯಿತು, ಆದರೆ ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಎಂಬ ಪದವು ಎರನಾಕುಳತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಬಹಳ ಕಾಲ ನೀರಿನ ದೇಹಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದರಿಂದ ಕುಳಂ (ಕೊಳ) ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=History {{!}} Ernakulam District Website {{!}} India |url=https://ernakulam.nic.in/history/ |access-date=2023-11-18 |language=en-US}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:H H Raja of Cochin.jpg|thumb|right|[[1903ರ ದೆಹಲಿ ದರ್ಬಾರ್|1903ರ ದೆಹಲಿ ದರ್ಬಾರ್]]ನಲ್ಲಿ ರಾಮ ವರ್ಮ XV.]] [[File:Marine Drive View.JPG|thumbnail|[[ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳು]], [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]]]] ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. [[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಯಹೂದಿಗಳು|ಯಹೂದಿಗಳು]], [[ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು|ಸಿರಿಯನ್ನರು]], [[ಅರಬ್ ಜನರು|ಅರಬ್ಬರು]], ಚೀನೀಯರು, ಡಚ್ಚರು, ಬ್ರಿಟಿಷರು, ಮತ್ತು [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ನಾವಿಕರು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರು. [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್]]ನ ಬಂದರು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕೇರಳ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆದರೆ [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಕೊಲ್ಲಂ]], ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ದ್ವಿತೀಯ ಬಂದರುಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಅಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Malekandathil">''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: Pius Malekandathil and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)</ref> 1664 ರಲ್ಲಿ, [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯ ಪುರಸಭೆಯನ್ನು [[ಡಚ್ ಮಲಬಾರ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ಇದು [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಅಧಿಕಾರವು ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಾಗ ವಿಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite news|title=50 years on, Kochi still has a long way to go|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/50-years-on-kochi-still-has-a-long-way-to-go/articleshow/60835311.cms|last=M K Sunil Kumar|date=26 September 2017|access-date=1 June 2021|work=The Times of India}}</ref> 1896 ರಲ್ಲಿ, ಕೊಚ್ಚಿನ ಮಹಾರಾಜರು ಎರ್ನಾಕುಳಂನಲ್ಲಿ ನಗರ ಸಭೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯು [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನಗರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿತ್ತು, ಇದು ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿತು; ನಂತರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು [[ಕಕ್ಕನಾಡ್]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. 1998 ರಲ್ಲಿ, [[ಕುಟ್ಟಂಪುಳ]] ಗ್ರಾಮವನ್ನು [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಜಿಲ್ಲೆಯು ನೆರೆಯ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಗಡಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಗಡಿಯ ಮೂಲಕ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಅಂತರ್ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆಯಿಲ್ಲ. ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ== ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ {{cvt|2408|km2}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]], ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ|ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]], ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ]]ದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶ ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಎತ್ತರವು ಸುಮಾರು {{cvt|300|m}} ಆಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನದಿಯಾದ [[ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿ]]ಯು [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ [[ತಾಲೂಕು]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ ನದಿ]] ಮತ್ತು [[ಚಾಲಕ್ಕುಡಿ ನದಿ]]ಯ ಒಂದು ಶಾಖೆಯೂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯು {{cvt|3,432|mm|inch}} ಆಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ ತೇವಾಂಶ ಕಾಡುಗಳು]] ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು [[ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ತೇವಾಂಶ ಪತನಶೀಲ ಕಾಡುಗಳು]] ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇಡಮಲಯಾರ್ ಮೀಸಲು ಕಾಡು ಮತ್ತು ಮಂಕುಳಂ ವನ ವಿಭಾಗದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು [[ಶೋಲಾ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಆದರೆ ಈ ಭಾಗಗಳು ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಡಮಲಯಾರ್ ಮೀಸಲು ಕಾಡು, ಮತ್ತು [[ಎಡಮಲಕ್ಕುಡಿ, ಇಡುಕ್ಕಿ|ಎಡಮಲಕ್ಕುಡಿ]]. ಹಲವಾರು ವಿಧದ ಮರಳು, ಮಣ್ಣು, ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ನೆಡುಂಬಸ್ಸೇರಿ]], ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಎರಡು ನಗರ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೋತಮಂಗಲಂ]]. ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [[ವಸತಿ ಮತ್ತು ನಗರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ]] ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳ ಪ್ರಕಾರ ದೇಶದಲ್ಲಿ 17 ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು 843 km2 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಮತ್ತು 2.12 ದಶಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ===ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ=== ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ತಗ್ಗುನೆಲ, ಮಧ್ಯನೆಲ, ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಮುದ್ರತೀರ, ಬಯಲು, ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ 20 ಪ್ರತಿಶತ ತಗ್ಗುನೆಲಗಳಾಗಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಡುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೂರಸ್ಥವಾಗಿದ್ದು, [[ಅಣ್ಣಾಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳು|ಅಣ್ಣಾಮಲೈ]]ಗಳ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಮಧ್ಯನೆಲವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಯಲು ನೆಲ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಮುರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ನೀರನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವ ದ್ವೀಪಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]] ಮತ್ತು [[ಕೋತಮಂಗಲಂ]] ತಾಲೂಕುಗಳು, ಇವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳಯಾರ್|ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]] ಮತ್ತು [[ಪೆರಿಯಾರ್ (ನದಿ)|ಪೆರಿಯಾರ್]] ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳಾಗಿವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನಂತರದದು [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]], [[ಅಳುವಾ]], [[ಕುನ್ನತ್ತುನಾಡ್]] ಮತ್ತು [[ಪರವೂರು ತಾಲೂಕು|ಪರೂರು]] ತಾಲೂಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಗಳು ತುಂಬಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಪ್ರವಾಹಗಳು ದಂಡೆಯಲ್ಲಿನ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಬೇಸಿಗೆ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಣಗಿ ಮತ್ತು ಕಿರಿದಾಗುತ್ತವೆ. ಪೆರಿಯಾರ್ {{cvt|244|km}} ಉದ್ದಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=James |date=13 August 2018 |title=Understanding the 42-year-old Idukki dam which is now saving Kerala |url=https://theprint.in/opinion/in-monsoon-battered-kerala-idukki-dam-has-stood-tall-to-prevent-floods/97579/ |url-status=live}}</ref> ===ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ=== [[File:Ocyceros griseus -India-8a.jpg|thumb|right|ಬೂದು ಟೊಂಕ]] ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಉಷ್ಣವಲಯದ್ದಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆಯು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಹೇರಳವಾದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಇದು ತಗ್ಗುನೆಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯನೆಲ ಪ್ರದೇಶವು ತೆಂಗಿನ ತೋಪುಗಳು, ಭತ್ತ, ಮರಗೆಣಸು, ಮೆಣಸು, ಅನಾನಸ್ ಮತ್ತು ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಳಗಿನ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ತೇಕು ಮತ್ತು ರಬ್ಬರ್ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ==== ಮಂಗಳವನಂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ ==== [[File:Mangalavanam.JPG|thumb|ಮಂಗಳವನಂ]] [[ಮಂಗಳವನಂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ]]ವು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು {{Convert|2.74|ha|acres|abbr=on}} ಆವರಿಸಿದೆ,<ref>{{cite web|publisher=[[Kerala Tourism Development Corporation]]|url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/mangalavanam-bird-sanctuary/181/|title=Mangalavanam Bird Sanctuary|access-date=21 January 2018}}</ref> ಅನೇಕ ಜಾತಿಯ [[ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್]]ಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ [[ವಲಸೆ ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳಿಗೆ ಗೂಡುಕಟ್ಟುವ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಮಂಗಳವನಂ ಅನ್ನು ನಗರದ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅದರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ "ಕೊಚ್ಚಿಯ ಹಸಿರು ಶ್ವಾಸಕೋಶ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Green Lung of Kochi|url=http://www.cochin.org.uk/excursions/mangalavanam.html| publisher= cochin.org| access-date=3 April 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Mangalavanam Bird Sanctuary|url=http://kochiservnet.com/hangouts/hangouts_action.php/45/Mangalavanam-Bird-sanctuary/|publisher=Kochi Servnet|access-date=12 November 2015|archive-date=23 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923065856/http://kochiservnet.com/hangouts/hangouts_action.php/45/Mangalavanam-Bird-sanctuary/|url-status=usurped}}</ref> ====ಥಟ್ಟೇಕಾಡ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ==== [[ಥಟ್ಟೇಕಾಡ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ]]ವು [[ಪೆರಿಯಾರ್ (ನದಿ)|ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿ]]ಯ ಉತ್ತರ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು {{convert|25|km2|sqmi|0|abbr=on}} ಆವರಿಸಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪಕ್ಷಿವಿಜ್ಞಾನಿ [[ಸಲೀಂ ಅಲಿ]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ {{Convert|80|km|miles|abbr=on}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಫಾಲ್ಕನ್ಗಳು, ಕಾಡುಕೋಳಿಗಳು, ನೀರಿನ ಕೋಳಿಗಳು, ಮತ್ತು [[ಟೊಂಕ]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ತೇಕು]], [[ರೋಸ್ವುಡ್]], ಮತ್ತು ಮಹೋಗನಿ ತೋಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ರಸ್ತೆಯ ಮುಂದೆ, [[ಅಣ್ಣಾಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳು|ಅಣ್ಣಾಮಲೈ]]ಗಳ [[ಪೂಯಂಕುಟ್ಟಿ]] ಕಾಡನ್ನು ತಲುಪಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಹವಾಮಾನ=== {{Weather box |location = ಕೊಚ್ಚಿ |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = 35 |Feb record high C = 37 |Mar record high C = 37 |Apr record high C = 34 |May record high C = 35 |Jun record high C = 33 |Jul record high C = 35 |Aug record high C = 35 |Sep record high C = 38 |Oct record high C = 35 |Nov record high C = 34 |Dec record high C = 33 |year record high C = 38 |Jan high C = 30 |Feb high C = 31 |Mar high C = 31 |Apr high C = 31 |May high C = 31 |Jun high C = 28 |Jul high C = 28 |Aug high C = 28 |Sep high C = 28 |Oct high C = 29 |Nov high C = 30 |Dec high C = 30 |year high C = 30 |Jan low C = 23 |Feb low C = 25 |Mar low C = 26 |Apr low C = 26 |May low C = 26 |Jun low C = 25 |Jul low C = 24 |Aug low C = 24 |Sep low C = 25 |Oct low C = 25 |Nov low C = 25 |Dec low C = 23 |year low C = 25 |Jan record low C = 17 |Feb record low C = 18 |Mar record low C = 20 |Apr record low C = 21 |May record low C = 22 |Jun record low C = 21 |Jul record low C = 21 |Aug record low C = 20 |Sep record low C = 22 |Oct record low C = 20 |Nov record low C = 20 |Dec record low C = 19 |year record low C = 17 |Jan precipitation mm = 21.9 |Feb precipitation mm = 22.9 |Mar precipitation mm = 35.3 |Apr precipitation mm = 124.0 |May precipitation mm = 395.7 |Jun precipitation mm = 720.7 |Jul precipitation mm = 697.2 |Aug precipitation mm = 367.8 |Sep precipitation mm = 289.4 |Oct precipitation mm = 302.3 |Nov precipitation mm = 175.1 |Dec precipitation mm = 48.3 |year precipitation mm = 3228.3 |source 1 =<ref name=Wht>{{cite web |url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=35334&refer=&units=metric |title=Kochi, India |publisher=Whetherbase |access-date=1 July 2010 |date=August 2011 |archive-date=5 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305204638/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=35334&refer=&units=metric |url-status=dead }}</ref> |source 2 =<ref name=MSN>{{cite web |url=http://weather.uk.msn.com/monthly_averages.aspx?wealocations=wc:INXX0032&q=Cochin,+IND+forecast:averagesm |title=Kochi, India |publisher=MSN India |access-date=3 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714123820/http://weather.uk.msn.com/monthly_averages.aspx?wealocations=wc:INXX0032&q=Cochin,+IND+forecast:averagesm |archive-date=14 July 2011 |url-status=dead }}</ref> |date=September 2010 }} ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== [[File:Carnival Info Park Phase - 4.jpg|thumbnail|[[ಇನ್ಫೋಪಾರ್ಕ್, ಕೊಚ್ಚಿ]]]] ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |last=Vidyanandan |first=M. S. |date=2025-12-06 |title=Ernakulam tops state in per capita GDDP |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2025/Dec/06/ernakulam-tops-state-in-per-capita-gddp-3 |access-date=2026-01-06 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Ernakulam {{!}} Commercial Capital of Kerala {{!}} Districts of Kerala {{!}} Kerala {{!}} Kerala |url=https://kerala.me/districts/ernakulam |access-date=2026-01-06 |language=en-US}}</ref> ಇದು GSVA ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಖಜಾನೆಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |last=Reporter |first=Staff |date=2017-04-24 |title=Ernakulam contributes nearly ₹19,000 crore to State exchequer |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/ernakulam-contributes-nearly-19000-crore-to-state-exchequer/article18198443.ece |access-date=2026-01-06 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> 2011 ರಲ್ಲಿ ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು 95.89% ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |last=Admin |title=Ernakulam District Population 2011–2025: Religion {{!}} Literacy {{!}} Density {{!}} Sex Ratio |url=https://www.censusdata.in/2025/11/ernakulam.html |access-date=2026-01-06 |website=Census Data |language=en-GB}}</ref> ಇದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತಲಾ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref>{{Cite web |title=Which is most richest district in Kerala? |url=https://www.studycountry.com/wiki/which-is-most-richest-district-in-kerala |access-date=2026-01-06 |website=www.studycountry.com}}</ref> ಜೊತೆಗೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಾಣಿಜ್ಯೀಕೃತ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು & MSME ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಎಂ.ಜಿ. ರಸ್ತೆಯು [[ಕೇರಳ]]ದ ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ [[ಫೆಡರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]], [[ಜಿಯೋಜಿತ್ ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಸರ್ವೀಸಸ್|ಜಿಯೋಜಿತ್]], [[ವಿ-ಗಾರ್ಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್|ವಿ-ಗಾರ್ಡ್]], ಮತ್ತು [[ಮುತ್ತೂಟ್]] ನಂತಹ ಕೆಲವು ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=LuLu Group India {{!}} LinkedIn |url=https://in.linkedin.com/company/lulu-group-india |access-date=2026-01-06 |website=in.linkedin.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Geojit {{!}} Contact |url=https://geojitwealth.com/contact_us.html |access-date=2026-01-06 |website=geojitwealth.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jose |first=Jovial |date=2024-03-29 |title=Top 10 Listed Companies in Kerala |url=https://decodetoday.com/top-10-listed-companies-in-kerala/ |access-date=2026-01-06 |language=en-GB}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕರಾವಳಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಅದರ ಮುರಿಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಮೀನುಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಒಳನಾಡು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಎರಡನ್ನೂ ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. [[File:Kochi Marine Drive Day View BNC.jpg|center|thumb|ಕೊಚ್ಚಿ ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್ ದೃಶ್ಯ]] [[File:Marine Drive Kochi Night View DSW.jpg|center|thumb|ರಾತ್ರಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ, [[ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್, ಕೊಚ್ಚಿ]]]] ===ಕೃಷಿ=== ಎರ್ನಾಕುಳಂನ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. [[ಭತ್ತ]]ವು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಜಾಯಿಕಾಯಿ]] ಮತ್ತು [[ಅನಾನಸ್]] ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ: ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಅನಾನಸ್ನ 55% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ರಬ್ಬರ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆಯುವ ತೋಟದ ಬೆಳೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ನಂತರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರಬ್ಬರ್ನ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳೆಂದರೆ [[ಮರಗೆಣಸು]], [[ಕರಿಮೆಣಸು]], [[ಅಡಕೆ]], [[ತೆಂಗು]], [[ಅರಿಶಿನ]], [[ಬಾಳೆಹಣ್ಣು]], ಮತ್ತು [[ಬಾಳೆಹಣ್ಣು]]. ==ಶಿಕ್ಷಣ== [[File:Administrative Block , Cusat.jpg|thumb|[[ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡ]] 1990 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 100 ಪ್ರತಿಶತ ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಜಿಲ್ಲೆ ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಆಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿ 20 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶದ ಯಾವುದೇ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪ್ರಕಾರ 100 ಪ್ರತಿಶತ ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಗ್ರಾಮ [[ಪೊತನಿಕ್ಕಾಡ್]] ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ.{{Citation needed|date=January 2021}} ಎರ್ನಾಕುಳಂನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿವೆ: [[ಕಾಲಡಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಕಳಮಸ್ಸೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]. ಜಿಲ್ಲೆಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; 2019 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಎರ್ನಾಕುಳಂನಲ್ಲಿ 476 ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೈಟೆಕ್ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/now-ernakulam-has-476-fully-high-tech-schools/article30226214.ece|title=Now, Ernakulam has 476 fully high-tech schools|newspaper=The Hindu |date=7 December 2019}}</ref> 2017 ರಲ್ಲಿ, ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತವು ರೋಶ್ನಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದು ವಲಸೆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಲಯಾಳಂ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಾಥಮಿಕದಿಂದ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯವರೆಗೆ 1,265 ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/934120/in-keralas-ernakulam-district-a-programme-is-helping-migrant-children-stay-in-school|title=In Kerala's Ernakulam district, a programme is helping migrant children stay in school|first=IndiaSpend com|last=Shreehari Paliath|website=Scroll.in}}</ref> * [[ಸಿಎಸ್ಯುಎಸ್ಎಟಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಶಾಲೆ]] * [[ಸೇಂಟ್ ಟೆರೆಸಾ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜು, ಎರ್ನಾಕುಳಂ|ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಹಾರ್ಟ್ ಕಾಲೇಜು, ಥೇವರ]] *[[ಸೇಂಟ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] *[[ರಾಜಗಿರಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್]] * [[ಮಾರ್ ಅಥನಾಸಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು|ಮಾರ್ ಅಥನಾಸಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು, ಕೋತಮಂಗಲಂ]] * [[ಮಾರ್ ಅಥನಾಸಿಯಸ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು|ಮಾರ್ ಅಥನಾಸಿಯಸ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು, ಕೋತಮಂಗಲಂ]] *[[ರಾಜಗಿರಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ & ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]] * ಎಸ್ಸಿಎಮ್ಎಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ *[[ಅಮೃತಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್]] *[[ಅಮೃತ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಂ|ಅಮೃತ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸ್]] *[[ಎಸ್ಸಿಎಮ್ಎಸ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಬಿಸಿನೆಸ್|ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಸ್ಟಡೀಸ್]] * [[ಮಾಡೆಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು]] *[[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫಿಶರೀಸ್ ನಾಟಿಕಲ್ ಅಂಡ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್]] *[[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮರೀನ್ ಫಿಶರೀಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] *[[ಆರ್ಎಲ್ವಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಂಡ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್|ಆರ್ಎಲ್ವಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್]] * ಕೊಚ್ಚಿ ಕಾಲೇಜು * [[ಝೇವಿಯರ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಎಂಟ್ರಪ್ರೆನ್ಯೂರ್ಶಿಪ್]] * [[ಸಿಬಿಎಸ್ಇ ಸೆಂಟರ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸ್ ಕೊಚ್ಚಿ]] * [[ವೆಸ್ಟ್ಫೋರ್ಡ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]] == ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ == ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಾದರಿಯು ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನಿತ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ, ಇವು [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ]]ಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿವೆ. ಕೆಲವು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು ಸಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿವೆ. ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಒಡೆತನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಾಲೆಗಳು [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ|ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಗೆ]] (ಸಿಬಿಎಸ್ಇ) ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿವೆ. [[ಭಾರತೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ]] (ಐಸಿಎಸ್ಇ) ಸಹ ಕೆಲವು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಯು ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇತರ ಮಂಡಳಿಗಳು ಕೇವಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಐಬಿ ಮತ್ತು ಐಜಿಸಿಎಸ್ಇಯಂತಹ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಕೆಲವು ಶಾಲೆಗಳಿವೆ. {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = Maharajas_College,_Ernakulam.jpg | width1 = 220 | alt1 = | caption1 = 1875 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ [[ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜು, ಎರ್ನಾಕುಳಂ|ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜು]] ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ | image2 = Mec_aryabhatta.jpg | width2 = 220 | alt2 = | caption2 = [[ಮಾಡೆಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು|ಮಾಡೆಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಿನ]] ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡವು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[ಆರ್ಯಭಟ (ಉಪಗ್ರಹ)|ಆರ್ಯಭಟ್ಟ]]ದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ | image3 = Rajagiri college of social science.jpg | width3 = 220 | alt3 = | caption3 = [[ಕಳಮಸ್ಸೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ರಾಜಗಿರಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್]] | total_width = }} ನಗರ ಮತ್ತು ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾದ 34 ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು, 67 ಖಾಸಗಿ ಅನುದಾನಿತ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು 31 ಅನುದಾನರಹಿತ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ.<ref name="List of Schools">{{cite web |publisher=Government of Kerala, Education Department |url=http://www.education.kerala.gov.in/schoollist/lp/ekm.pdf |title=List of Schools in Ernakulam District |accessdate=24 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110627005413/http://www.education.kerala.gov.in/schoollist/lp/ekm.pdf |archivedate=27 June 2011 }}</ref> 62 ಸಿಬಿಎಸ್ಇ ಶಾಲೆಗಳು, 2 ಐಜಿಸಿಎಸ್ಇ ಮತ್ತು 9 ಐಸಿಎಸ್ಇ ಶಾಲೆಗಳೂ ಇವೆ.<ref name="CBSE Schools">{{cite web|publisher=Central Board of Secondary Education|url=http://cbse.nic.in/|title=Central Board of Secondary Education|accessdate=24 November 2010}}</ref><ref name="ICSE Schools">{{cite web |publisher=Council for the Indian School Certificate Examinations |url=http://www.cisce.org/LocateSchool.jsp |title=Locate Affiliated Schools |accessdate=23 November 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110417190534/http://cisce.org/LocateSchool.jsp |archivedate=17 April 2011 }}</ref> ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾದರಿಯು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಲು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಶಿಶುವಿಹಾರಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ, ಆದರೆ ಔಪಚಾರಿಕ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಮಟ್ಟದ ನಂತರ, ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ಉದಾರ ಕಲೆಗಳು|ಕಲೆಗಳು]], ವಾಣಿಜ್ಯ ಅಥವಾ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಲೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅನುಸರಿಸಿದ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಸರ್ಕಾರಿ ವಲಯದ ಗಮನಾರ್ಹ ಶಾಲೆಗಳೆಂದರೆ [[ಶ್ರೀ ರಾಮ ವರ್ಮ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ]], ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಸ್ಕೂಲ್-ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಕಚೇರಿಪಾಡಿಯಲ್ಲಿನ ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ. ನಗರ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಮತ್ತು ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಚಿನ್ಮಯ ಮಿಷನ್]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾ ಭವನ್]] ಹಲವಾರು ಅರೆ-ಖಾಸಗಿ ಚಾರ್ಟರ್ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಅಸೋಕ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್, ದ ಡೆಲ್ಟಾ ಸ್ಟಡಿ, [[ರಾಜಗಿರಿ|ರಾಜಗಿರಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್]], ಕ್ಯಾಂಪಿಯನ್ ಸ್ಕೂಲ್, [[ಅಸ್ಸಿಸಿ ವಿದ್ಯಾನಿಕೇತನ್]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ರಿಫೈನರೀಸ್ ಸ್ಕೂಲ್]], ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಗ್ರೀಟ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಟೋಕ್-ಎಚ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಗ್ಲೋಬಲ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, [[ಚಾಯ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ವಿದ್ಯೋದಯ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಮಾರ್ ಥೋಮ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್]], ನವ ನಿರ್ಮಾಣ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಕಳಮಸ್ಸೇರಿ, ದಿ ಚಾರ್ಟರ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಜಾತ್ಯತೀತ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಟ್ರಸ್ಟ್ಗಳು ಒಡೆತನದ ಹಲವಾರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ==ಆಡಳಿತ == ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತವು [[ಜಿಲ್ಲಾ ದಂಡಾಧಿಕಾರಿ|ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್]] ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಭೂ ಆದಾಯ, ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ, ಚುನಾವಣೆಗಳು, ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ [[ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಾಧಿಕಾರಿ|ಉಪ ಕಲೆಕ್ಟರ್]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಮುಂದೆ ತಹಸೀಲ್ದಾರರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕುಗಳಾಗಿ, ಮತ್ತು ನಂತರ ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಎರಡು [[ಕೇರಳದ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ—ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಮುವಟ್ಟುಪುಳ—ಜೊತೆಗೆ 7 [[ತಾಲೂಕು]]ಗಳು ಮತ್ತು 124 [[ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮ|ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ===ತಾಲೂಕುಗಳು=== ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಒಟ್ಟು ಏಳು, ಎರಡು ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ — [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]] ಮತ್ತು [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]]. ಪ್ರತಿ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗವನ್ನು [[ಉಪ-ವಿಭಾಗೀಯ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್|ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಾಧಿಕಾರಿ]] (RDO) ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ತಾಲೂಕನ್ನು [[ತಹಸೀಲ್ದಾರ]] ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. {{Div col|colwidth=25em}} * [[ಪರವೂರು ತಾಲೂಕು|ಪರವೂರು]] * [[ಅಳುವಾ]] * [[ಕುನ್ನತ್ತುನಾಡ್]] * [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]] * [[ಕೊಚ್ಚಿ]] * [[ಕನಯನ್ನೂರು]] * [[ಕೋತಮಂಗಲಂ]] {{Div col end}} ಈ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಭೂ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಆಡಳಿತ ವಿಷಯಗಳಿಗಾಗಿ 124 [[ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮ|ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿ]] ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Subdivision (2) {{!}} Ernakulam District Website {{!}} India |url=https://ernakulam.nic.in/en/subdivision/ |access-date=2025-08-08 |language=en-US}}</ref> ==ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು== ===ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ=== [[ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ]]ವು ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನಗರಗಳ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ಉಪ ಮೇಯರ್ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ===ಪುರಸಭೆಗಳು=== ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿ, ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. {{Div col|colwidth=25em}} * [[ಉತ್ತರ ಪರವೂರು]] * [[ಪಿರಾವೋಂ]] * [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]] * [[ಕೂತ್ತಟ್ಟುಕುಳಂ]] * [[ಪೆರುಂಬಾವೂರು]] * [[ಅಳುವಾ]] * [[ಅಂಗಮಾಲಿ]] * [[ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ]] * [[ಕಳಮಸ್ಸೇರಿ]] * [[ಕೋತಮಂಗಲಂ]] * [[ಎಳೂರು]] * [[ಮರಾಡು]] * [[ತೃಕ್ಕಾಕರ]] {{Div col end}} ಈ ಸತ್ಯದ ಸುತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುವ ಟೀಕೆಯೆಂದರೆ, ಅಳುವಾ, ಕಳಮಸ್ಸೇರಿ, ತೃಕ್ಕಾಕರ, ಮರಾಡು, ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ ಮತ್ತು ಎಳೂರು ಪುರಸಭೆಗಳು ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಅವು ಇನ್ನೂ [[ಕೊಚ್ಚಿ ನಿಗಮ]]ದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪುರಸಭೆಗಳಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿ ನಿಗಮವು ಅರ್ಧ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ, ನಿಖರವಾಗಿ 1967 ರಿಂದ ತನ್ನ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ನಿಗಮವು ರಚನೆಯಾದಾಗ ಅದು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪಂಚಾಯತ್ಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದ ನಗರ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಗಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವ ಬದಲು, ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪುರಸಭೆಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಹೀಗಾಗಿ ನಿಗಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಸಮರ್ಥಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಇಡೀ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಏಕೀಕೃತ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಹಳೆಯ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಕರೆಯು ಬಲವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url = https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2021/Jan/12/chamber-calls-for-expansion-of-kochi-corp-2248723| title = Chamber calls for expansion of Kochi Corp – The New Indian Express}}</ref> ===ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿಭಾಗಗಳು=== ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ-ಸರ್ಕಾರವು ಒಂದು [[ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ (ಭಾರತ)|ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್]], 14 [[ಪಂಚಾಯತ್ ಸಮಿತಿ|ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು]], ಮತ್ತು 82 [[ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮೂರು-ಶ್ರೇಣಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ರಚನೆಯು ಕೇರಳ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಕಾಯ್ದೆ, 1994 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು, ಮೂಲಭೂತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸಲು, ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Blocks (14) {{!}} Ernakulam District Website {{!}} India |url=https://ernakulam.nic.in/en/blocks/ |access-date=2025-08-08 |language=en-US}}</ref> ==ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು== {{Div col|colwidth=25em}} * [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ]] * [[ಚಾಲಕ್ಕುಡಿ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಚಾಲಕ್ಕುಡಿ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ]] (ಭಾಗಶಃ) * [[ಇಡುಕ್ಕಿ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಇಡುಕ್ಕಿ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ]] (ಮುವಟ್ಟುಪುಳ ತಾಲೂಕಿನ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಕೋತಮಂಗಲಂ ತಾಲೂಕು) * [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಸಂಸದೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ]] (ಮುವಟ್ಟುಪುಳ ತಾಲೂಕಿನ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಕನಯನ್ನೂರು ತಾಲೂಕು) {{Div col end}} ===ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು=== {| class="wikitable sortable" |+ ಮೂಲ:<ref>{{Cite web |date=4 May 2026 |title=Kerala Election Results Winners List 2026: Congress Wins 63 Seats as CPI(M) Shrinks to 26. Full Constituency-Wise Data Here |url=https://indianexpress.com/article/india/kerala-election-results-2026-winners-constituency-wise-full-list-party-wise-seat-tally-10665881/ |access-date=14 May 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kerala Assembly Election Results 2026: Get Constituency-wise, Party-wise Results of Kerala Polls |url=https://indianexpress.com/elections/kerala-assembly-election/result/ |access-date=14 May 2026 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=4 May 2026 |title=Kerala Election Results 2026: Full list of winners and losers; Congress-led UDF breaks LDF's decade-long dominance |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/kerala-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-congress-led-udf-set-for-historic-comeback-ldf-pinarayi-vijayan/articleshow/130780992.cms |access-date=14 May 2026 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> !ಜಿಲ್ಲೆ !ಸಂ. !ಕ್ಷೇತ್ರ !ಹೆಸರು !colspan=2|ಪಕ್ಷ !colspan=2|ಮೈತ್ರಿ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | rowspan="14" | [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಎರ್ನಾಕುಳಂ]] ! 74 | [[ಪೆರುಂಬಾವೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪೆರುಂಬಾವೂರು]] | [[ಮನೋಜ್ ಮೂತೇದನ್]] | {{party name with color|Indian National Congress|rowspan=3}} | {{party name with color|United Democratic Front (Kerala)|rowspan=14}} | |- ! 75 | [[ಅಂಗಮಾಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅಂಗಮಾಲಿ]] | [[ರೋಜಿ ಎಂ. ಜಾನ್]] |ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರು |- ! 76 | [[ಅಳುವಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಅಳುವಾ]] | [[ಅನ್ವರ್ ಸದಾತ್]] | |- ! 77 | [[ಕಳಮಸ್ಸೇರಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕಳಮಸ್ಸೇರಿ]] |[[ವಿ. ಇ. ಅಬ್ದುಲ್ ಗಫೂರ್]] | {{party name with color|Indian Union Muslim League}} |ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಬಂದರು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಚಿವರು |- ! 78 | [[ಪರವೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪರವೂರು]] | [[ವಿ. ಡಿ. ಸತೀಶನ್]] | {{party name with color|Indian National Congress|rowspan=7}} | [[ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ]] |- ! 79 | [[ವೈಪಿನ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವೈಪಿನ್]] | [[ಟೋನಿ ಚಮ್ಮಣಿ]] | |- ! 80 | [[ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೊಚ್ಚಿ]] | [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶಿಯಾಸ್]] | |- ! 81 | [[ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ]] | [[ದೀಪಕ್ ಜಾಯ್]] | |- ! 82 | [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಎರ್ನಾಕುಳಂ]] | [[ಟಿ. ಜೆ. ವಿನೋದ್]] | |- ! 83 | [[ತೃಕ್ಕಾಕರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ತೃಕ್ಕಾಕರ]] | [[ಉಮಾ ಥಾಮಸ್]] | |- ! 84 | [[ಕುನ್ನತ್ತುನಾಡ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುನ್ನತ್ತುನಾಡ್]] (ಎಸ್ಸಿ) |[[ವಿ. ಪಿ. ಸಜೀಂದ್ರನ್]] | |- ! 85 | [[ಪಿರಾವೋಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಪಿರಾವೋಂ]] | [[ಅನೂಪ್ ಜಾಕಬ್]] | {{party name with color|Kerala Congress (Jacob)}} |ಆಹಾರ, ನಾಗರಿಕ ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವರು |- ! 86 | [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]] | [[ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಕುಝಲ್ನಾಡನ್]] | {{party name with color|Indian National Congress}} | |- ! 87 | [[ಕೋತಮಂಗಲಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಕೋತಮಂಗಲಂ]] | [[ಶಿಬು ತೆಕ್ಕುಂಪುರಂ]] | {{party name with color|Kerala Congress}} | |} ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== {{historical populations|11=1901|12=6,46,235|13=1911|14=7,35,267|15=1921|16=7,89,311|17=1931|18=9,82,731|19=1941|20=11,72,292|21=1951|22=13,93,679|23=1961|24=17,02,740|25=1971|26=21,70,820|27=1981|28=25,49,255|29=1991|30=28,40,279|31=2001|32=31,05,798|33=2011|34=32,82,388|35=2018|36=34,27,659|percentages=pagr|footnote=source:<ref>{{cite web|url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html|title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}</ref>|align=center}} [[Vital statistics (government records)|2018 ರ ಅಂಕಿಅಂಶ ವರದಿ]] ಪ್ರಕಾರ, ಎರ್ನಾಕುಳಂ 3,427,659 [[ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="ekmdemo_2018"/> [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]]ಯು ಜಿಲ್ಲೆಯು 640 ರ ಪೈಕಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 104 ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref name="districtcensus" /> ಜಿಲ್ಲೆಯು {{convert| 1,072 |PD/sqkm|PD/sqmi}} ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="districtcensus" /> 2001–2011 ರಲ್ಲಿ ಇದರ [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆ|ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ]] 5.69% ಆಗಿತ್ತು.<ref name="districtcensus" /> ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಪ್ರತಿ 1000 ಪುರುಷರಿಗೆ 1027 [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು|ಮಹಿಳೆಯರ]] [[ಮಾನವ ಲಿಂಗಾನುಪಾತ|ಲಿಂಗಾನುಪಾತವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ,<ref name="districtcensus" /> ಮತ್ತು 95.89% [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತೆ|ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. 68.07% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 8.18% ಮತ್ತು 0.50% ರಷ್ಟಿವೆ.<ref name="districtcensus" /> {{Pie chart |caption = ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಷೆಗಳು (2011)<ref name="languages"/> |label1 = [[ಮಲಯಾಳಂ]] |value1 = 96.70 |color1 = cornflowerblue |label2 = [[ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆ|ಕೊಂಕಣಿ]] |value2 = 0.97 |color2 = salmon |label3 = [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] |value3 = 0.94 |color3 = royalblue |label4 = ಇತರೆ |value4 = 1.39 |color4 = grey }} [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ|2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ]] ಪ್ರಕಾರ, 96.70% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಮಲಯಾಳಂ, 0.97% ಕೊಂಕಣಿ ಮತ್ತು 0.94% ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10209/download/13321/DDW-C16-STMT-MDDS-3200.XLSX |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಕೇರಳದ "ಅತ್ಯಂತ ಮುಂದುವರಿದ" ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು 2001 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 3,105,798 ನಿವಾಸಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ನೆರೆಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.<ref>{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/kerala/press%20note_kerala.pdf|title=censusindia.gov.in}}</ref> 2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವನ್ನು (ದೇಶದಲ್ಲಿ 17 ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ) ಹೊಂದಿದೆ – [[ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ಸಮೂಹ]]. ಕೊಚ್ಚಿ UA 843km2 ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ ಮತ್ತು 2,119,724 (2.12 ದಶಲಕ್ಷ) ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref>{{cite web|url=http://mohua.gov.in/cms/number-of-cities--towns-by-city-size-class.php |title=आवासन और शहरी कार्य मंत्रालय, भारत सरकार |publisher=Mohua.gov.in |access-date=2022-05-07}}</ref> ಹೀಗಾಗಿ ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಕೊಚ್ಚಿ UA ಅನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಏಕೈಕ "ಮೊದಲ ಕ್ರಮಾಂಕದ UA" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ, ಇದು ಇತರ ಸಣ್ಣ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹರಡಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಮತ್ತೊಂದು ಸಣ್ಣ ನಗರ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ – [[ಕೋತಮಂಗಲಂ]], ಇದು 81.42 km² ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 1,14,639 ಜನರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. [[ಕೋತಮಂಗಲಂ]] ಮತ್ತು [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]] ಪಟ್ಟಣಗಳು ಕೋತಮಂಗಲಂ UA ಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ===ಧರ್ಮ=== {{bar box |title = ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಗಳು (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=ಧರ್ಮ |right1=ಶೇಕಡಾವಾರು |float=left |bars= {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]|darkorange|45.99}} {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]|dodgerblue|38.03}} {{bar percent|[[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ|ಇಸ್ಲಾಂ]]|green|15.67}} {{bar percent|ಇತರೆ ಅಥವಾ ಹೇಳಿಲ್ಲ|black|0.31}} }} {| class="wikitable sortable" |+ಎರ್ನಾಕುಳಂನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಗಳು !ತಾಲೂಕುಗಳು !style="background-color: darkorange;" |ಹಿಂದೂಗಳು !style="background-color: dodgerblue;" |ಕ್ರೈಸ್ತರು !style="background-color: green;" |ಮುಸ್ಲಿಮರು !ಇತರೆ |- |ಕುನ್ನತ್ತುನಾಡ್ |style="background:darkorange" |45.32 |35.39 |19.16 |0.13 |- |ಅಳುವಾ |37.78 |style="background:dodgerblue;color:white" |44.64 |17.29 |0.29 |- |[[ಪರವೂರು ತಾಲೂಕು|ಪರವೂರು]] |style="background:darkorange" |56.69 |28.93 |14.13 |0.25 |- |ಕೊಚ್ಚಿ |style="background:darkorange" |41.74 |41.15 |16.67 |0.44 |- |[[ಕನಯನ್ನೂರು]] |style="background:darkorange" |53.16 |34.49 |11.91 |0.44 |- |[[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ ತಾಲೂಕು|ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]] |40.53 |style="background:dodgerblue;color:white" |45.14 |14.12 |0.21 |- |ಕೋತಮಂಗಲಂ |36.16 |style="background:dodgerblue;color:white" |41.82 |21.77 |0.25 |} [[ಹಿಂದೂಗಳು]] (46%) ದೊಡ್ಡ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ, ನಂತರ [[ಕ್ರೈಸ್ತರು]] (38%) ([[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]], [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್]], [[ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್|ಜಾಕೋಬೈಟ್ಸ್]], [[ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಮಲಂಕರ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್]]) ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಮರು]] (15.7%).<ref name="religion">{{Cite web |year=2011 |title=Table C-01: Population by religious community: Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11379/download/14492/DDW32C-01%20MDDS.XLS |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಚರ್ಚ್]] ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ನಂತರ [[ಮಲಬಾರ್ನ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು|ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು]], ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ [[ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್|ಜಾಕೋಬೈಟ್]] ಬರುತ್ತದೆ. ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನರು]], [[ಯಹೂದಿ]]ಗಳು, ಮತ್ತು [[ಸಿಖ್ಖರು]] ಸಣ್ಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.ernakulam.nic.in/district_profile.htm Official Ernakulam District Profile] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721165413/http://www.ernakulam.nic.in/district_profile.htm |date=21 July 2011 }}</ref> ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಒಮ್ಮೆ [[ಕೇರಳದ ಸಿನಾಗಾಗ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಹಲವಾರು ಸಿನಾಗಾಗ್ಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುವ [[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಯಹೂದಿಗಳು|ಮಲಬಾರ್ ಯಹೂದಿಗಳು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರೋಮಾಂಚಕ ಯಹೂದಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇವರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1945 ರಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೇಲ್ ರಾಜ್ಯವು ರೂಪುಗೊಂಡ ನಂತರ, ಇಡೀ ಸಮುದಾಯವು 1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೇಲ್ಗೆ [[ಅಲಿಯಾ]] ಮಾಡಿತು. ಇಂದು ಅವರು ಇಸ್ರೇಲ್ನಲ್ಲಿ 8000 ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಆದರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಯಹೂದಿಗಳು ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ. [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಮತ್ತು [[ಟೆಲ್ ಅವಿವ್]] ನಡುವೆ ನೇರ ವಿಮಾನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ ಅವರು ವಾರ್ಷಿಕ ಭೇಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಎರ್ನಾಕುಳಂ [[ಗೋವಾ ಇನ್ಕ್ವಿಸಿಷನ್]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೋವಾದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ [[ಕೊಂಕಣಿ ಜನರು|ಕೊಂಕಣಿ ಹಿಂದೂ]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/oct/18/exploring-kochi-through-a-goan-lens-1677623.html|title=Exploring Kochi through a Goan lens|website=The New Indian Express}}</ref> ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ [[ಜೈನ]] ಸಮುದಾಯವಿದೆ, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/jain-festival-celebrated-in-city/articleshow/54386779.cms|title=Jain festival celebrated in city |website=The Times of India}}</ref> ಎರ್ನಾಕುಳಂನಲ್ಲಿನ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಸಿಖ್ಖರು|ಸಿಖ್ ಸಮುದಾಯ]]ವೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯಲ್ಲಿ 25 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಿಖ್ ಕುಟುಂಬಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಗುರುದ್ವಾರ]]ವಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/the-sikhs-here-love-kochi/articleshow/16961391.cms|title=Sikh families: The Sikhs here love Kochi |website=The Times of India}}</ref> [[File:Thrikkakara Temple DSC09337.JPG|thumb|[[ತೃಕ್ಕಾಕರ ದೇವಾಲಯ]]-ಭಾರತದ ಕೆಲವೇ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ವಾಮನ|ವಾಮನ ದೇವರಿಗೆ]] ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಕೇರಳದ ಏಕೈಕ ದೇವಾಲಯ]] [[File:Chottanikkara Temple.jpg|thumb|[[ಚೋಟ್ಟಾನಿಕ್ಕರ ದೇವಾಲಯ]]]] ==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== ===ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು=== ಅಳುವಾದಲ್ಲಿನ [[ಅಳುವಾ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ (ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ) [[ಅಳುವಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಹಬ್ಬ]]ವು ದೇಶದಾದ್ಯಂತದ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. [[ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಪಿರಾವೋಂ]] 405 A.D. ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 18 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ [[ಆರ್ಚ್ಡೀಕನ್]] ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಾಗಿತ್ತು. [[ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ]]ರು [[ಕಾಲಡಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ [[ಹಿಂದೂಗಳು]] ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಕಲ್ಲಿಲ್ ದೇವಾಲಯ|ಕಲ್ಲಿಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರಂ]] [[ಪೆರುಂಬಾವೂರು]] ಬಳಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ]] ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. [[ಪುತೆಂಕ್ರುಜ್]] ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಸಿರಿಯಾಕ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್]]ನ [[ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್|ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಸನ]]ವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್, ಮಲಯಾಟ್ಟೂರು]] ಇದೆ. [[ಥಾಮರಾಚಲ್ ವಲಿಯಪಲ್ಲಿ|ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಸಿರಿಯನ್ ವಲಿಯಪಲ್ಲಿ, ಥಾಮರಾಚಲ್]]ನಲ್ಲಿ ಎಂಟು ದಿನಗಳ ಉಪವಾಸ (ಎಟ್ಟುನೊಂಬು) ಹಬ್ಬವು ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]] ಬಳಿಯ ಕದಮಟ್ಟಂನಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಬಹಳ ಹಳೆಯದು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು 5 ನೇ ಶತಮಾನ A.D. ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ ಅಬೊ ಸಿರಿಯನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರು ಪರ್ಷಿಯಾದಿಂದ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ತಂದರು, ಅದನ್ನು ಚರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24 ರಂದು ವಲ್ಲಾರ್ಪಾಡಂನ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಚರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹಬ್ಬವು ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್ನಲ್ಲಿರುವ [[ವರ್ಜಿನ್ ಮೇರಿ]]ಯ ಪ್ರತಿಮೆಯು ಅನೇಕ ಪವಾಡಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. [[ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಫೊರೇನ್ ಚರ್ಚ್, ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ]] 593 A.D. ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಎರ್ನಾಕುಳಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಕೂನನ್ ಕುರಿಶ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಪಿಲ್ಗ್ರಿಮ್ ಚರ್ಚ್, [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ]]; ವಡಕ್ಕನ್ ಪರವೂರು ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್, ಮಲಯಾಟ್ಟೂರು ಪಲ್ಲಿ; ಮತ್ತು ಮೋರ್ ಥೋಮನ್ [[ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಚರ್ಚ್]], [[ಕೋತಮಂಗಲಂ]]; ಮತ್ತು [[ತೃಕ್ಕುನ್ನತ್ತು ಸೆಮಿನರಿ|ತೃಕ್ಕುನ್ನತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಸೆಮಿನರಿ ಚರ್ಚ್, ಅಳುವಾ]]. [[ಗ್ರೆಗೋರಿಯೋಸ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಜಲೀಲ್]]ರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು [[ಉತ್ತರ ಪರವೂರು]]ನ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಚರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ಸಾವಿರಾರು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಸಂತನ ಧುಕ್ರೊನೊಗಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 27 ರಂದು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. [[ಎಲ್ದೋ ಮೋರ್ ಬಾಸೆಲಿಯೋಸ್]]ರ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2 ಮತ್ತು 3 ರಂದು ಕೋತಮಂಗಲಂನ ಮೋರ್ ಥೋಮನ್ ಚರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜನವರಿ 26 ರಂದು [[ತೃಕ್ಕುನ್ನತ್ತು ಸೆಮಿನರಿ|ತೃಕ್ಕುನ್ನತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಸೆಮಿನರಿ ಚರ್ಚ್, ಅಳುವಾ]]ದಲ್ಲಿ [[ಪೌಲೋಸ್ ಮಾರ್ ಅಥನಾಸಿಯಸ್]]ರ ಹಬ್ಬವು ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. [[ಪರುಮಲದ ಗೀವರ್ಘೀಸ್ ಮಾರ್ ಗ್ರೆಗೋರಿಯೋಸ್]], [[ಪರುಮಲ ತಿರುಮೇನಿ]] ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಭಾರತದಿಂದ [[ಮಲಂಕರ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]]ನ ಮೊದಲ ಸಂತರು [[ಮುಳಂತುರುತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬೆಳೆದರು. ===ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು=== {{Div col|colwidth=30em}} *[[ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್, ಕೊಚ್ಚಿ]] *[[ಕಡವುಂಭಗಂ ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಸಿನಾಗಾಗ್]] *[[ಕಡವುಂಭಗಂ ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಸಿನಾಗಾಗ್]] *[[ಪರದೇಶಿ ಸಿನಾಗಾಗ್]]: 1567 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಸಕ್ರಿಯ [[ಸಿನಾಗಾಗ್]]. *[[ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳು]] (ಚೀನಾ ವಲ) *[[ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್, ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ]] *[[ಬೋಲ್ಗಟ್ಟಿ ದ್ವೀಪ]] *[[ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪ]] *[[ಡಚ್ ಅರಮನೆ]]: 1568 ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಡಚ್ಚರಿಂದ ಮರುರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. *[[ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೊಚ್ಚಿ]]: ಮೂಲತಃ 1503 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ *[[ಕೊಡನಾಡ್]]: ಆನೆ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರವು ಇಲ್ಲಿದೆ. *[[ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ತಂಪುರಾನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] *[[ಕೇರಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]: [[ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ]]ಯಲ್ಲಿದೆ *[[ಚೆಂಡಮಂಗಲಂ]], ಒಂದು ಗ್ರಾಮ * [[ಪಾಳಿಯಂ|ಪಾಳಿಯಂ ಅರಮನೆ]] *[[ವೈಪೀನಕೋಟ್ಟ ಸೆಮಿನರಿ]] *[[ಭೂತಥಂಕೆಟ್ಟು]], ನೋಟದ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸ್ಥಳ *[[ಮಲಯಾಟ್ಟೂರು ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಚರ್ಚ್|ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್, ಮಲಯಾಟ್ಟೂರು]]: ಏಷ್ಯಾದ ಏಕೈಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೇವಾಲಯ. ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್, ಅಪೊಸ್ತಲರು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. *[[ವಂಡರ್ಲಾ|ವಂಡರ್ಲಾ]], ಕಕ್ಕನಾಡ್: ಮನರಂಜನಾ ಉದ್ಯಾನವನ *[[ಚೇರೈ ಬೀಚ್]]. *[[ಕುಳಿಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಬೀಚ್]]<ref>{{cite web|url=http://www.kuzhupillybeach.com/|title=Kuzhupilly Beach|website=kuzhupillybeach.com}}</ref> *[[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಬೀಚ್]] *[[voy:Paniyeli Poru|ಪಣಿಯೇಲಿ ಪೊರು]] *[[ಎಳತ್ತುಮುಘಂ]] {{Div col end}} ==ಸಾರಿಗೆ== '''ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ''' ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ===ಸಾರಿಗೆ ವಿಭಾಗಗಳು=== 9 ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಕಛೇರಿಗಳಿವೆ. * ಎರ್ನಾಕುಳಂ – KL 07 * ಮುವಟ್ಟುಪುಳ – KL 17 * ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ – KL 39 * ಪೆರುಂಬಾವೂರು – KL 40 * ಅಳುವಾ – KL 41 * ಉತ್ತರ ಪರವೂರು – KL 42 * ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ – KL 43 * ಕೋತಮಂಗಲಂ – KL 44 * ಅಂಗಮಾಲಿ – KL 63 ಜಿಲ್ಲೆಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಾಹನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.{{clarify|This makes no sense.|date=September 2021}} ===ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ=== ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳೆಂದರೆ ಕೊಚ್ಚಿ-ಮುಂಬೈ ಹೆದ್ದಾರಿ ([[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 (ಭಾರತ)|NH 66]]), ಸೇಲಂ-ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ([[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 47 (ಭಾರತ)|NH 47]] [[ಉತ್ತರ–ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ–ಪಶ್ಚಿಮ ಕಾರಿಡಾರ್|NSEW ಕಾರಿಡಾರ್]]ನ ಭಾಗ) ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ-ಧನುಷ್ಕೋಡಿ ಹೆದ್ದಾರಿ ([[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 49 (ಭಾರತ)|NH 49]]).<ref>{{Cite web|url=http://www.ernakulamonline.in/city-guide/transport-in-ernakulam|title=Transportation in Ernakulam, Roadways and Railways in Ernakulam}}</ref> ===ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ಕಾರಿಡಾರ್=== [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ]]ಯಿಂದ NH47 ರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ಕಾರಿಡಾರ್ ಹೆದ್ದಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನಗರಗಳನ್ನು [[ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್]], [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]], [[ಕೊಯಮತ್ತೂರು]], [[ಸೇಲಂ, ತಮಿಳುನಾಡು|ಸೇಲಂ]] ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಚೆನ್ನೈ]]ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ಕಡೆಗೆ ಉಳಿದ ದೇಶದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 [[ನಾಗರ್ಕೋಯಿಲ್]], ತಿರುವನಂತಪುರಂ, [[ಕೊಲ್ಲಂ]], ಆಲಪುಳ ಮತ್ತು ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ ಕಡೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಗರಗಳನ್ನು [[ಗುರುವಾಯೂರು]], [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್|ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್]], [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಕಾಸರಗೋಡು]], [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಗೋವಾ]] ಮತ್ತು [[ಮುಂಬೈ]]ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧುರೈ ಹೆದ್ದಾರಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 49 ಕೊಚ್ಚಿ ಬಳಿಯ ಕುಂದನ್ನೂರ್ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]], [[ಕೋತಮಂಗಲಂ]], [[ಮುನ್ನಾರ್]], [[ತೇನಿ]], [[ಮಧುರೈ]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಧನುಷ್ಕೋಡಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 47A (ಭಾರತ)|NH 47A]] (ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ) ಕುಂದನ್ನೂರ್ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು|ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು]] ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 47C (ಭಾರತ)|NH 47C]] [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೇನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಶಿಪ್ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೇನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಶಿಪ್ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]] ಸಂಪರ್ಕದ ಭಾಗವಾಗಿ [[ಕಳಮಸ್ಸೇರಿ]]ಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಎರಡು ಸಣ್ಣ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ===ಪ್ರಮುಖ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು=== ಜಿಲ್ಲೆಯು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ರಸ್ತೆಗಳಿಂದ ಸಹ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. SH 1 ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯು [[ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ರಸ್ತೆ]] ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದ ಉಪನಗರವಾದ [[ಅಂಗಮಾಲಿ]]ಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ [[ಪೆರುಂಬಾವೂರು]], [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]], [[ಕೂತ್ತಟ್ಟುಕುಳಂ]] ಮೂಲಕ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. * ಸೀಪೋರ್ಟ್ – ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ರಸ್ತೆ [[ಕಕ್ಕನಾಡ್]] ಮೂಲಕ * [[ಪಳರಿವಟ್ಟಂ]] – [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]] – [[ಪುನಲೂರು]] SH:- [[ಕಕ್ಕನಾಡ್]], [[ಪಳ್ಳಿಕ್ಕರ, ಎರ್ನಾಕುಳಂ|ಪಳ್ಳಿಕ್ಕರ]], [[ಕಿಝಕ್ಕಾಂಬಳಂ]], [[ಪಟ್ಟಿಮಟ್ಟೋಂ]], [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]], [[ವಾ಴ಕುಳಂ]], [[ತೊಡುಪುಳ]], [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ * [[ಉತ್ತರ ಪರವೂರು]] – [[ಅಳುವಾ]] – [[ಮುನ್ನಾರ್]] SH:- [[ಆಲಂಗಾಡ್]], ಪೆರುಂಬಾವೂರು, [[ಕೋತಮಂಗಲಂ]] *[[ವೈಪಿನ್]]- [[ಮುನಂಬಂ]] SH:- [[ವೈಪಿನ್]], [[ಞಾರಾಕ್ಕಲ್]], [[ಚೇರೈ]], [[ಮುನಂಬಂ]] *[[ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ]] – ಸಬರಿಮಲೈ:- [[ಮುಳಂತುರುತಿ]], [[ಪಿರಾವೋಂ]], [[ಪಾಲ|ಪಾಲಾ]], ಎರುಮೇಲಿ *[[ವೈಟಿಲ]]- [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ರಸ್ತೆ:- ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ, ನಡಕ್ಕಾವು, ಪೂತ್ತೋಟ್ಟ, [[ವೈಕಂ]], ಕುಮಾರಕೋಂ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ *[[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]] – [[ಆಲಪ್ಪುಳ]] ರಸ್ತೆ * ಅಂಗಮಾಲಿ – ಅತಿರಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ರಸ್ತೆ ಮೂಕ್ಕನ್ನೂರು ಮೂಲಕ * ಪೆರುಂಬಾವೂರು – ಪುತೆಂಕ್ರುಜ್ ರಸ್ತೆ ===ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ=== ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು 17 ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಂಕ್ಷನ್]] ಮತ್ತು [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಟೌನ್]] ಮತ್ತು [[ಅಳುವಾ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಳುವಾ]] ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಇತರ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೆಂದರೆ [[ಅಂಗಮಾಲಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಂಗಮಾಲಿ]], [[ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ]], [[ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ (ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ)|ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ]], [[ಮುಳಂತುರುತಿ]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು ಟರ್ಮಿನಸ್]], ಕರಾಕುಟ್ಟಿ, [[ಚೋವಾರ]], [[ಕಳಮಸ್ಸೇರಿ]], [[ನೆಟ್ಟೂರು]], [[ಕುಂಬಳಂ, ಎರ್ನಾಕುಳಂ|ಕುಂಬಳಂ]], [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ|ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ H.]], ಚೋಟ್ಟಾನಿಕ್ಕರ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು [[ಪಿರಾವೋಂ]] ರಸ್ತೆ. ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು [[ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್]], [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು ಟರ್ಮಿನಸ್]], [[ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಮತ್ತು [[ವಲ್ಲಾರ್ಪಾಡಂ]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ [[ಸಬರಿಮಲೈ ರೈಲ್ವೆ|ಅಂಗಮಾಲಿ-ಎರುಮೇಲಿ ಸಬರಿಮಲೈ]] ಮಾರ್ಗವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋ]] 2017 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ===ವಾಯು ಸಾರಿಗೆ=== ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಎರಡು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, W. ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನೌಕಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (ಹಳೆಯ ಕೊಚ್ಚಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ) ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (CIAL). CIAL ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಚಾರದ ಮೂಲಕ [[ಮುಂಬೈ]], [[ದೆಹಲಿ]], [[ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು [[ಚೆನ್ನೈ]] ನಂತರ ದೇಶದ ಐದನೇ ಅತಿ ಜನನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Bengaluru becomes India’s third busiest airport by international traffic, surpasses Chennai and Kochi in October |url=https://www.moneycontrol.com/news/india/bengaluru-becomes-indias-third-busiest-airport-by-international-traffic-surpasses-chennai-and-kochi-in-october-12877062.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127092256/https://www.moneycontrol.com/news/india/bengaluru-becomes-indias-third-busiest-airport-by-international-traffic-surpasses-chennai-and-kochi-in-october-12877062.html |archive-date=2024-11-27 |access-date=2025-03-18 |website=Moneycontrol |language=en-US}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 2025 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ [[ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್]] ಪ್ರದೇಶ, [[ಮಲೇಶಿಯಾ]], [[ಸಿಂಗಾಪುರ್]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ ವಿಮಾನಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ===ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು=== ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಪೆರಿಯಾರ್ ಮತ್ತು ಮುವಟ್ಟುಪುಳ ನದಿಗಳ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಡೆಲ್ಟಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳ ಮೂಲಕ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳು ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಂದರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿ]] ಬಂದರು, ಇದು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [[ವಲ್ಲಾರ್ಪಾಡಂ|ವಲ್ಲಾರ್ಪಾಡೋಂ]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೇನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಶಿಪ್ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೇನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಶಿಪ್ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕೊಚ್ಚಿ ಜಲ ಮೆಟ್ರೋ]] 2023 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಮಗ್ರ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ===ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ=== ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 (ಭಾರತ)|ಪನ್ವೆಲ್ - ಕೊಚ್ಚಿ - ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಹೆದ್ದಾರಿ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66]], [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 ಅಥವಾ ಕೊಚ್ಚಿ - ಸೇಲಂ ಹೆದ್ದಾರಿ]] ([[ಉತ್ತರ–ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ–ಪಶ್ಚಿಮ ಕಾರಿಡಾರ್|NSEW ಕಾರಿಡಾರ್]]ನ ಭಾಗ), ಮತ್ತು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 85 (ಭಾರತ)|ಕೊಚ್ಚಿ - ಮಧುರೈ - ತೊಂಡಿ ಹೆದ್ದಾರಿ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 85]]. ==ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== {{div col}} *[[ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ]] (ಸಂತ ಅದ್ವೈತ) *[[ಅಬ್ರಹಾಂ ಬರಾಕ್ ಸೇಲಂ]] (ಯಹೂದಿ ಗಾಂಧಿ) *[[ಅಜಯ್ ಕುಡುವ]] (ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ) *[[ಸ್ವಾಮಿ ಚಿನ್ಮಯಾನಂದ]] (ಭಾರತೀಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಗೀತಾಚಾರ್ಯ) *[[ಪರುಮಲದ ಗೀವರ್ಘೀಸ್ ಮಾರ್ ಗ್ರೆಗೋರಿಯೋಸ್]] (ಸಿರಿಯನ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಂತ) *[[ಪೌಲೋಸ್ ಮಾರ್ ಅಥನಾಸಿಯಸ್]] (ಸಿರಿಯನ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಂತ) *[[ಷಡ್ಕಲ ಗೋವಿಂದ ಮಾರಾರ್]] (ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಗಾರ) *[[ಸಹೋದರನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್]] (ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯದ ಮಾಜಿ ಸಚಿವರು) *[[ಕೆ. ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್]] (ಗಾಯಕ) *[[ಚಂಗಂಪುಳ]] (ಕವಿ) *[[ಮಲಯಾಟ್ಟೂರು ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್]] (ಕಾದಂಬರಿಕಾರ) *[[ಎನ್.ಎಸ್. ಮಾಧವನ್]] (ಬರಹಗಾರ) *[[ಎನ್. ಎ. ನಸೀರ್]] (ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ, ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ) *[[ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಪಾಲ್]] (ರಾಜಕಾರಣಿ) *[[ಸೈಮನ್ ಬ್ರಿಟೊ ರೊಡ್ರಿಗಸ್]] (ರಾಜಕಾರಣಿ) *[[ಫೆರೋಜ್ ವಿ ರಶೀದ್]] (ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ) *[[ಕೆ ಜಯರಾಮನ್]] (ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ) *[[ಜಿ. ಶಂಕರ ಕುರುಪ್]] (ಕವಿ) *[[ಪಿ ಕೆ ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]] (ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ) *[[ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ ಚುಳ್ಳಿಕ್ಕಾಡು]] (ಕವಿ ಮತ್ತು ನಟ) *[[ಶ್ರೀಶಾಂತ್]] (ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ) *[[ಕೆ. ವಿ. ಥಾಮಸ್]] (ರಾಜಕಾರಣಿ) *[[ಅಸಿನ್ ತೊಟ್ಟುಂಕಲ್]] (ನಟಿ) *[[ಜಯಸೂರ್ಯ]] (ನಟ) *[[ಕೊಚ್ಚಿ ಹನೀಫ]] (ನಟ) *[[ಪಿ. ಆರ್. ಶ್ರೀಜೇಶ್|ಶ್ರೀಜೇಶ್ ರವೀಂದ್ರನ್]] (ಹಾಕಿ ಆಟಗಾರ) *[[ಶಂಕರಾಡಿ]] (ನಟ) *[[ಸಲೀಂ ಕುಮಾರ್]] (ನಟ) *[[ಟಿ. ಕೆ. ನಾರಾಯಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] (ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ) *[[ಜಯರಾಮ್]] (ನಟ) *[[ಲಾಲು ಅಲೆಕ್ಸ್]] (ನಟ) *[[ಹಿಬಿ ಈಡನ್]] (ರಾಜಕಾರಣಿ) *[[ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್]] (ರಾಜಕಾರಣಿ) *[[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಜಾರ್ಜ್ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಜಾರ್ಜ್]] (ರಾಜಕಾರಣಿ) *[[ಜಾನಿ ನೆಲ್ಲೂರು]] (ರಾಜಕಾರಣಿ) *[[ಟಿ. ಎಂ. ಜಾಕಬ್]] (ರಾಜಕಾರಣಿ) *[[ಅನೂಪ್ ಜಾಕಬ್]] (ರಾಜಕಾರಣಿ) *[[ಜೋಸ್ ಥೆಟ್ಟಯಿಲ್]] (ರಾಜಕಾರಣಿ) *[[ರೇವತಿ]] (ನಟಿ) *[[ದುಲ್ಕರ್ ಸಲ್ಮಾನ್]] (ನಟ) *[[ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ]] (ನಟ) *[[ಲಾಲ್ (ನಟ)|ಲಾಲ್]] (ನಟ) *[[ರಾಜೀವ್ ರವಿ]] (ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ) * [[ಸುಬಿ ಸುರೇಶ್]] (ನಟಿ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯನಟಿ) {{div col end}} {{clear}} ==ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ== <gallery> File:Kochi Jewish Synagogue C.jpg|ಪರದೇಶಿ [[ಪರದೇಶಿ ಸಿನಾಗಾಗ್|ಕೊಚ್ಚಿ ಯಹೂದಿ ಸಿನಾಗಾಗ್]] File:St. Francis CSI Church, in Fort Kochi DSW.jpg|[[ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್]] File:Marine Drive Kochi.jpg|ಮರೀನ್ ಡ್ರೈವ್ ವಾಕ್ವೇನಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಬಲೆ ಸೇತುವೆ File:Kochi, Dutch Cemetery, Kerala, India.jpg|ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿನ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಡಚ್ ಸ್ಮಶಾನ]] File:Kochi, Old Kochi, Kerala, India.jpg|ಹಳೆಯ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಲೆ File:Kochi, Fishing nets, Sunset, Kerala, India.jpg|ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳು File:Hill palace horse cart room back of palace.jpg|[[ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್, ತೃಪ್ಪೂನಿತ್ತುರ]] File:High Court of Kerala Building.jpg|[[ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ]]ನಲ್ಲಿ File:Heritage Building of Ernakulam District Court by Augustus Binu.jpg|ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಟ್ಟಡ </gallery> {{clear}} ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಅರಯಾಂಕಾವು]] *[[ಎದತ್ತಲ]] *[[ಕಿಝಕ್ಕಾಂಬಳಂ]] *[[ಕಿಝಕ್ಕುಂಭಾಗೋಂ]] *[[ಮಲಯಾಟ್ಟೂರು]] *[[ಪಯ್ಯಾಲ್]] *[[ಪೆರುಂಪಳ್ಳೂರು]] *[[ತುತಿಯೂರು]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ== * {{Citation | author = ಯು. ಶಿವರಾಮನ್ ನಾಯರ್ | year=1952 | title= 1951 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ | publisher=ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ | location = ತಿರುವನಂತಪುರಂ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5611/1/23588_1951_TRI.pdf }} * {{Citation | author = ಎಂ. ಕೆ. ದೇವಸ್ಸಿ | year=1965 | title= 1961 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ- ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆ | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ, ಮಿನಿಕಾಯ್, ಮತ್ತು ಅಮಿಂಡಿವಿ ದ್ವೀಪಗಳ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5661/1/22067_1961_ERN.pdf }} * {{Citation | author = ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ | year=2014–15 | title= ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ – ಎರ್ನಾಕುಳಂ (ಭಾಗ-A) 2011 | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3208_PART_A_ERNAKULAM.pdf }} * {{Citation | author = ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ | year=2014–15 | title= ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ – ಎರ್ನಾಕುಳಂ (ಭಾಗ-B) 2011 | publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3208_PART_B_ERNAKULAM.pdf }} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Ernakulam district}} *{{Official website|http://ernakulam.nic.in}} *{{Official website|https://www.indiastatpublications.com/assembly_factbook/kerala/ernakulam/thrikkakara}} {{Geographic Location |Centre = ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆ |North = [[ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] |Northeast = [[ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]] |East = [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] |South = [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] |Southwest = ''[[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ]]'', [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]] |Southeast = [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] |West = ''[[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ]]'' |Northwest = ''[[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ]]'' }} {{Navboxes | title = ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳು | list = {{ಕೇರಳ}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆ}} [[Category:ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆ| ]] [[Category:1958 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[Category:ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] sb6eblkk0zv16b9r9pwfjqjzraheiu9 2 158247 1382814 1382639 2026-08-15T12:42:28Z Hariprasad Shetty10 87270 1382814 wikitext text/x-wiki ```wiki {{Infobox person | name = ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ | birth_date = 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958 | birth_place = ಕೇರಳ, ಭಾರತ | nationality = ಭಾರತೀಯ | occupation = ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ | known_for = ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಕಸಿ<br />ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ | education = ಎಂ.ಬಿ.ಬಿ.ಎಸ್.<br />ಎಫ್.ಆರ್.ಸಿ.ಎಸ್. | specialty = ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ | awards = [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] (2011)<br />[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] (2025) }} '''ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ''' (ಜನನ: 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958) ಭಾರತೀಯ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸಿದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸಿದ ವೈದ್ಯರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬೀಟಿಂಗ್-ಹಾರ್ಟ್ ಬೈಪಾಸ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಟೀರಿಯಲ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಅವರು ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು 20,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತೆರೆದ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} 2025ರಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು 2011ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆತಿತ್ತು.{{cite web |title=Padma Awards |url=https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |access-date=15 August 2026 }} == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958ರಂದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಪಾಲಾದ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು 1978ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಕೊಟ್ಟಾಯಂನ ಸರ್ಕಾರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಎಂ.ಬಿ.ಬಿ.ಎಸ್. ಪದವಿ ಪಡೆದರು.{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }} ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ ಅವರು ಉನ್ನತ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಅವರು ಡಬ್ಲಿನ್‌ನ ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸರ್ಜನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಫ್.ಆರ್.ಸಿ.ಎಸ್. ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ತರಬೇತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್‌ನ ಮೇಟರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }} ನಂತರ ಅವರು ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ನ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪಾಪ್‌ವರ್ತ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್‌ನ ಫ್ರೀಮನ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }} == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು 1997ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಮೆಡಿಕಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 1996ರಿಂದ 2008ರವರೆಗೆ ಅವರು ಮೆಡಿಕಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಲಹೆಗಾರ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} 2008ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೊಚ್ಚಿಯ ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅವರು ಇಂದಿಗೂ ಆ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} 1989ರಿಂದ 1995ರವರೆಗೆ ಅವರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ನ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಹೌಸ್ ಆಫೀಸರ್, ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ಹೃದಯ ಕಸಿ == === ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ === 2003ರಲ್ಲಿ ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಈ ಸಾಧನೆಯು ಕೇರಳದ ಹೃದಯ ಕಸಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಯಿತು.{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು 2003ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} === ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ === ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ತಂಡವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಮರು-ಹೃದಯ ಕಸಿ ಆಗಿತ್ತು.{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಈ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾದ ರೋಗಿ ಗಿರೀಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಹಿಂದೆ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮೊದಲ ಕಸಿ ನಂತರ ಹೃದಯದ ಒಂದು ಕವಾಟದಲ್ಲಿ ಸೋಂಕು ಉಂಟಾದ ಕಾರಣ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿ ಗಂಭೀರಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೃದಯ ಕಸಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.{{cite web |title=Echolis January 2019 |url=https://www.lisiehospital.org/uploads/Echolis_pdf/hfFOjjw7nF1A5vJ6yxLXYvibcaIRr8KzhGHcYR3V.pdf |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಮರುಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಭಾರತೀಯ ಹೃದಯ ಕಸಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ಇತರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನೆಗಳು == ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ತಂಡವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬೀಟಿಂಗ್-ಹಾರ್ಟ್ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಟೋಟಲ್ ಆರ್ಟೀರಿಯಲ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಹೃದಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸದೆ ಹೃದಯದ ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅವೇಕ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನೂ ನಡೆಸಿತು.{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವು ಕೇರಳದ ಹೃದಯ-ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಕಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬರಹಗಳು == ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬರಹಗಾರರಾಗಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಅವರು ಕಾರ್ಡಿಯೊಥೊರಾಸಿಕ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಿಧ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ಹಾರ್ಟ್ ಕೇರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ == ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು '''ಹಾರ್ಟ್ ಕೇರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್'''ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಹೃದಯ ಆರೋಗ್ಯದ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಹೃದ್ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಹೃದಯ ಕಸಿ, ಹೃದಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂಗಾಂಗ ದಾನದ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == * '''[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]]''' — 2011, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ.{{cite web |title=Padma Awards |url=https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |access-date=15 August 2026 }} * '''[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]]''' — 2025, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ.{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }} 2025ರ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಉಲ್ಲೇಖದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }} ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ 2025ರ ಪದ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅಧಿಕೃತ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಿಂದ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.{{cite web |title=Padma Awards 2025 |url=https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |access-date=15 August 2026 }} == ವೃತ್ತಿಪರ ಹುದ್ದೆಗಳು == * ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಕೊಚ್ಚಿ — ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} * ಮೆಡಿಕಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಕೊಚ್ಚಿ — ಸಲಹೆಗಾರ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} * ಹಾರ್ಟ್ ಕೇರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ — ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅನುಭವ == ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಪ್ರಕಾರ, ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು ಕಾರ್ಡಿಯೊಥೊರಾಸಿಕ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ 34 ವರ್ಷಗಳ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 20,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತೆರೆದ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ, ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ, ಕೇರಳದ ಬೀಟಿಂಗ್-ಹಾರ್ಟ್ ಬೈಪಾಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಅವೇಕ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಸೇರಿವೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ — ಡಾ. ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ] * [https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ — ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗ] * [https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ — ಪದ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಡೇಟಾಬೇಸ್] * [https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ — ಪದ್ಮಭೂಷಣ 2025 ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಉಲ್ಲೇಖ] ``` 5npucjpsk3pjqboyacnlmf9comjqdrf 1382816 1382814 2026-08-15T12:53:20Z Hariprasad Shetty10 87270 1382816 wikitext text/x-wiki ```wiki {{Infobox person | name = ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ | birth_date = 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958 | birth_place = ಕೇರಳ, ಭಾರತ | nationality = ಭಾರತೀಯ | occupation = ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ | known_for = ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಕಸಿ<br />ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ | education = ಎಂ.ಬಿ.ಬಿ.ಎಸ್.<br />ಎಫ್.ಆರ್.ಸಿ.ಎಸ್. | specialty = ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ | awards = [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] (2011)<br />[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] (2025) }} '''ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ''' (ಜನನ: 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958) ಭಾರತೀಯ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸಿದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸಿದ ವೈದ್ಯರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬೀಟಿಂಗ್-ಹಾರ್ಟ್ ಬೈಪಾಸ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಟೀರಿಯಲ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> ಅವರು ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು 20,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತೆರೆದ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> 2025ರಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು 2011ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆತಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=Padma Awards |url=https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |access-date=15 August 2026 }}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958ರಂದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಪಾಲಾದ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು 1978ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಕೊಟ್ಟಾಯಂನ ಸರ್ಕಾರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಎಂ.ಬಿ.ಬಿ.ಎಸ್. ಪದವಿ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }}</ref> ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ ಅವರು ಉನ್ನತ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಅವರು ಡಬ್ಲಿನ್‌ನ ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸರ್ಜನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಫ್.ಆರ್.ಸಿ.ಎಸ್. ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ತರಬೇತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್‌ನ ಮೇಟರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }}</ref> ನಂತರ ಅವರು ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ನ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪಾಪ್‌ವರ್ತ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್‌ನ ಫ್ರೀಮನ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು 1997ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಮೆಡಿಕಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 1996ರಿಂದ 2008ರವರೆಗೆ ಅವರು ಮೆಡಿಕಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಲಹೆಗಾರ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೊಚ್ಚಿಯ ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅವರು ಇಂದಿಗೂ ಆ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> 1989ರಿಂದ 1995ರವರೆಗೆ ಅವರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ನ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಹೌಸ್ ಆಫೀಸರ್, ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> == ಹೃದಯ ಕಸಿ == === ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ === 2003ರಲ್ಲಿ ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಈ ಸಾಧನೆಯು ಕೇರಳದ ಹೃದಯ ಕಸಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು 2003ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} === ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ === ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ತಂಡವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಮರು-ಹೃದಯ ಕಸಿ ಆಗಿತ್ತು.{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಈ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾದ ರೋಗಿ ಗಿರೀಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಹಿಂದೆ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮೊದಲ ಕಸಿ ನಂತರ ಹೃದಯದ ಒಂದು ಕವಾಟದಲ್ಲಿ ಸೋಂಕು ಉಂಟಾದ ಕಾರಣ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿ ಗಂಭೀರಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೃದಯ ಕಸಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.{{cite web |title=Echolis January 2019 |url=https://www.lisiehospital.org/uploads/Echolis_pdf/hfFOjjw7nF1A5vJ6yxLXYvibcaIRr8KzhGHcYR3V.pdf |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಮರುಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಭಾರತೀಯ ಹೃದಯ ಕಸಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ಇತರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನೆಗಳು == ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ತಂಡವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬೀಟಿಂಗ್-ಹಾರ್ಟ್ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಟೋಟಲ್ ಆರ್ಟೀರಿಯಲ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಹೃದಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸದೆ ಹೃದಯದ ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅವೇಕ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನೂ ನಡೆಸಿತು.{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವು ಕೇರಳದ ಹೃದಯ-ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಕಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬರಹಗಳು == ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬರಹಗಾರರಾಗಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಅವರು ಕಾರ್ಡಿಯೊಥೊರಾಸಿಕ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಿಧ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ಹಾರ್ಟ್ ಕೇರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ == ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು '''ಹಾರ್ಟ್ ಕೇರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್'''ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಹೃದಯ ಆರೋಗ್ಯದ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಹೃದ್ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಹೃದಯ ಕಸಿ, ಹೃದಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂಗಾಂಗ ದಾನದ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == * '''[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]]''' — 2011, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ.{{cite web |title=Padma Awards |url=https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |access-date=15 August 2026 }} * '''[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]]''' — 2025, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ.{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }} 2025ರ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಉಲ್ಲೇಖದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }} ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ 2025ರ ಪದ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅಧಿಕೃತ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಿಂದ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.{{cite web |title=Padma Awards 2025 |url=https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |access-date=15 August 2026 }} == ವೃತ್ತಿಪರ ಹುದ್ದೆಗಳು == * ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಕೊಚ್ಚಿ — ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} * ಮೆಡಿಕಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಕೊಚ್ಚಿ — ಸಲಹೆಗಾರ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} * ಹಾರ್ಟ್ ಕೇರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ — ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅನುಭವ == ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಪ್ರಕಾರ, ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು ಕಾರ್ಡಿಯೊಥೊರಾಸಿಕ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ 34 ವರ್ಷಗಳ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 20,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತೆರೆದ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ, ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ, ಕೇರಳದ ಬೀಟಿಂಗ್-ಹಾರ್ಟ್ ಬೈಪಾಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಅವೇಕ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಸೇರಿವೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ — ಡಾ. ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ] * [https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ — ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗ] * [https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ — ಪದ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಡೇಟಾಬೇಸ್] * [https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ — ಪದ್ಮಭೂಷಣ 2025 ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಉಲ್ಲೇಖ] ``` 8ba3aextoa00pzefj8uxo8ey8e4n6et 1382817 1382816 2026-08-15T12:55:17Z Hariprasad Shetty10 87270 /* ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ */ 1382817 wikitext text/x-wiki ```wiki {{Infobox person | name = ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ | birth_date = 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958 | birth_place = ಕೇರಳ, ಭಾರತ | nationality = ಭಾರತೀಯ | occupation = ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ | known_for = ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಕಸಿ<br />ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ | education = ಎಂ.ಬಿ.ಬಿ.ಎಸ್.<br />ಎಫ್.ಆರ್.ಸಿ.ಎಸ್. | specialty = ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ | awards = [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] (2011)<br />[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] (2025) }} '''ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ''' (ಜನನ: 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958) ಭಾರತೀಯ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸಿದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸಿದ ವೈದ್ಯರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬೀಟಿಂಗ್-ಹಾರ್ಟ್ ಬೈಪಾಸ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಟೀರಿಯಲ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> ಅವರು ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು 20,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತೆರೆದ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> 2025ರಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು 2011ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆತಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=Padma Awards |url=https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |access-date=15 August 2026 }}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958ರಂದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಪಾಲಾದ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು 1978ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಕೊಟ್ಟಾಯಂನ ಸರ್ಕಾರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಎಂ.ಬಿ.ಬಿ.ಎಸ್. ಪದವಿ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }}</ref> ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ ಅವರು ಉನ್ನತ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಅವರು ಡಬ್ಲಿನ್‌ನ ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸರ್ಜನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಫ್.ಆರ್.ಸಿ.ಎಸ್. ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ತರಬೇತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್‌ನ ಮೇಟರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }}</ref> ನಂತರ ಅವರು ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ನ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪಾಪ್‌ವರ್ತ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್‌ನ ಫ್ರೀಮನ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು 1997ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಮೆಡಿಕಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 1996ರಿಂದ 2008ರವರೆಗೆ ಅವರು ಮೆಡಿಕಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಲಹೆಗಾರ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೊಚ್ಚಿಯ ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅವರು ಇಂದಿಗೂ ಆ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> 1989ರಿಂದ 1995ರವರೆಗೆ ಅವರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ನ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಹೌಸ್ ಆಫೀಸರ್, ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> == ಹೃದಯ ಕಸಿ == === ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ === 2003ರಲ್ಲಿ ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಈ ಸಾಧನೆಯು ಕೇರಳದ ಹೃದಯ ಕಸಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು 2003ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು.<nowiki><ref></nowiki>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} <nowiki></ref></nowiki> === ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ === ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ತಂಡವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಮರು-ಹೃದಯ ಕಸಿ ಆಗಿತ್ತು.{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಈ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾದ ರೋಗಿ ಗಿರೀಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಹಿಂದೆ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮೊದಲ ಕಸಿ ನಂತರ ಹೃದಯದ ಒಂದು ಕವಾಟದಲ್ಲಿ ಸೋಂಕು ಉಂಟಾದ ಕಾರಣ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿ ಗಂಭೀರಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೃದಯ ಕಸಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.{{cite web |title=Echolis January 2019 |url=https://www.lisiehospital.org/uploads/Echolis_pdf/hfFOjjw7nF1A5vJ6yxLXYvibcaIRr8KzhGHcYR3V.pdf |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಮರುಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಭಾರತೀಯ ಹೃದಯ ಕಸಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ಇತರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನೆಗಳು == ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ತಂಡವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬೀಟಿಂಗ್-ಹಾರ್ಟ್ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಟೋಟಲ್ ಆರ್ಟೀರಿಯಲ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಹೃದಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸದೆ ಹೃದಯದ ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅವೇಕ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನೂ ನಡೆಸಿತು.{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವು ಕೇರಳದ ಹೃದಯ-ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಕಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬರಹಗಳು == ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬರಹಗಾರರಾಗಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಅವರು ಕಾರ್ಡಿಯೊಥೊರಾಸಿಕ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಿಧ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ಹಾರ್ಟ್ ಕೇರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ == ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು '''ಹಾರ್ಟ್ ಕೇರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್'''ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಹೃದಯ ಆರೋಗ್ಯದ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಹೃದ್ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಹೃದಯ ಕಸಿ, ಹೃದಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂಗಾಂಗ ದಾನದ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == * '''[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]]''' — 2011, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ.{{cite web |title=Padma Awards |url=https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |access-date=15 August 2026 }} * '''[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]]''' — 2025, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ.{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }} 2025ರ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಉಲ್ಲೇಖದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }} ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ 2025ರ ಪದ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅಧಿಕೃತ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಿಂದ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.{{cite web |title=Padma Awards 2025 |url=https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |access-date=15 August 2026 }} == ವೃತ್ತಿಪರ ಹುದ್ದೆಗಳು == * ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಕೊಚ್ಚಿ — ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} * ಮೆಡಿಕಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಕೊಚ್ಚಿ — ಸಲಹೆಗಾರ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} * ಹಾರ್ಟ್ ಕೇರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ — ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅನುಭವ == ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಪ್ರಕಾರ, ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು ಕಾರ್ಡಿಯೊಥೊರಾಸಿಕ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ 34 ವರ್ಷಗಳ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 20,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತೆರೆದ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ, ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ, ಕೇರಳದ ಬೀಟಿಂಗ್-ಹಾರ್ಟ್ ಬೈಪಾಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಅವೇಕ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಸೇರಿವೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ — ಡಾ. ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ] * [https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ — ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗ] * [https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ — ಪದ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಡೇಟಾಬೇಸ್] * [https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ — ಪದ್ಮಭೂಷಣ 2025 ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಉಲ್ಲೇಖ] ``` 1cxhu3yfl5nbn3rguom1s417kzsm0no 1382818 1382817 2026-08-15T12:56:51Z Hariprasad Shetty10 87270 /* ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ */ 1382818 wikitext text/x-wiki ```wiki {{Infobox person | name = ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ | birth_date = 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958 | birth_place = ಕೇರಳ, ಭಾರತ | nationality = ಭಾರತೀಯ | occupation = ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ | known_for = ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಕಸಿ<br />ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ | education = ಎಂ.ಬಿ.ಬಿ.ಎಸ್.<br />ಎಫ್.ಆರ್.ಸಿ.ಎಸ್. | specialty = ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ | awards = [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] (2011)<br />[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] (2025) }} '''ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ''' (ಜನನ: 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958) ಭಾರತೀಯ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸಿದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸಿದ ವೈದ್ಯರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬೀಟಿಂಗ್-ಹಾರ್ಟ್ ಬೈಪಾಸ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಟೀರಿಯಲ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> ಅವರು ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು 20,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತೆರೆದ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> 2025ರಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು 2011ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆತಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=Padma Awards |url=https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |access-date=15 August 2026 }}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958ರಂದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಪಾಲಾದ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು 1978ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಕೊಟ್ಟಾಯಂನ ಸರ್ಕಾರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಎಂ.ಬಿ.ಬಿ.ಎಸ್. ಪದವಿ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }}</ref> ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ ಅವರು ಉನ್ನತ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಅವರು ಡಬ್ಲಿನ್‌ನ ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸರ್ಜನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಫ್.ಆರ್.ಸಿ.ಎಸ್. ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ತರಬೇತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್‌ನ ಮೇಟರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }}</ref> ನಂತರ ಅವರು ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ನ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪಾಪ್‌ವರ್ತ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್‌ನ ಫ್ರೀಮನ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು 1997ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಮೆಡಿಕಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 1996ರಿಂದ 2008ರವರೆಗೆ ಅವರು ಮೆಡಿಕಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಲಹೆಗಾರ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೊಚ್ಚಿಯ ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅವರು ಇಂದಿಗೂ ಆ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> 1989ರಿಂದ 1995ರವರೆಗೆ ಅವರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ನ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಹೌಸ್ ಆಫೀಸರ್, ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> == ಹೃದಯ ಕಸಿ == === ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ === 2003ರಲ್ಲಿ ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಈ ಸಾಧನೆಯು ಕೇರಳದ ಹೃದಯ ಕಸಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು 2003ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> === ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ === ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ತಂಡವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಮರು-ಹೃದಯ ಕಸಿ ಆಗಿತ್ತು.{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಈ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾದ ರೋಗಿ ಗಿರೀಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಹಿಂದೆ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮೊದಲ ಕಸಿ ನಂತರ ಹೃದಯದ ಒಂದು ಕವಾಟದಲ್ಲಿ ಸೋಂಕು ಉಂಟಾದ ಕಾರಣ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿ ಗಂಭೀರಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೃದಯ ಕಸಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.{{cite web |title=Echolis January 2019 |url=https://www.lisiehospital.org/uploads/Echolis_pdf/hfFOjjw7nF1A5vJ6yxLXYvibcaIRr8KzhGHcYR3V.pdf |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಮರುಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಭಾರತೀಯ ಹೃದಯ ಕಸಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ಇತರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನೆಗಳು == ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ತಂಡವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬೀಟಿಂಗ್-ಹಾರ್ಟ್ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಟೋಟಲ್ ಆರ್ಟೀರಿಯಲ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಹೃದಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸದೆ ಹೃದಯದ ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅವೇಕ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನೂ ನಡೆಸಿತು.{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವು ಕೇರಳದ ಹೃದಯ-ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಕಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬರಹಗಳು == ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬರಹಗಾರರಾಗಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಅವರು ಕಾರ್ಡಿಯೊಥೊರಾಸಿಕ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಿಧ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ಹಾರ್ಟ್ ಕೇರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ == ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು '''ಹಾರ್ಟ್ ಕೇರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್'''ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಹೃದಯ ಆರೋಗ್ಯದ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಹೃದ್ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಹೃದಯ ಕಸಿ, ಹೃದಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂಗಾಂಗ ದಾನದ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == * '''[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]]''' — 2011, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ.{{cite web |title=Padma Awards |url=https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |access-date=15 August 2026 }} * '''[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]]''' — 2025, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ.{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }} 2025ರ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಉಲ್ಲೇಖದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }} ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ 2025ರ ಪದ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅಧಿಕೃತ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಿಂದ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.{{cite web |title=Padma Awards 2025 |url=https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |access-date=15 August 2026 }} == ವೃತ್ತಿಪರ ಹುದ್ದೆಗಳು == * ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಕೊಚ್ಚಿ — ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} * ಮೆಡಿಕಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಕೊಚ್ಚಿ — ಸಲಹೆಗಾರ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} * ಹಾರ್ಟ್ ಕೇರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ — ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅನುಭವ == ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಪ್ರಕಾರ, ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು ಕಾರ್ಡಿಯೊಥೊರಾಸಿಕ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ 34 ವರ್ಷಗಳ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 20,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತೆರೆದ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ, ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ, ಕೇರಳದ ಬೀಟಿಂಗ್-ಹಾರ್ಟ್ ಬೈಪಾಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಅವೇಕ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಸೇರಿವೆ.{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ — ಡಾ. ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ] * [https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ — ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗ] * [https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ — ಪದ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಡೇಟಾಬೇಸ್] * [https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ — ಪದ್ಮಭೂಷಣ 2025 ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಉಲ್ಲೇಖ] ``` lmsulw72pp8tl8xd4ok8nx6pnkw7fwb 1382825 1382818 2026-08-15T13:03:16Z Hariprasad Shetty10 87270 1382825 wikitext text/x-wiki ```wiki {{Infobox person | name = ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ | birth_date = 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958 | birth_place = ಕೇರಳ, ಭಾರತ | nationality = ಭಾರತೀಯ | occupation = ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ | known_for = ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಕಸಿ<br />ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ | education = ಎಂ.ಬಿ.ಬಿ.ಎಸ್.<br />ಎಫ್.ಆರ್.ಸಿ.ಎಸ್. | specialty = ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ | awards = [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] (2011)<br />[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] (2025) }} '''ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ''' (ಜನನ: 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958) ಭಾರತೀಯ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸಿದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸಿದ ವೈದ್ಯರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬೀಟಿಂಗ್-ಹಾರ್ಟ್ ಬೈಪಾಸ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಟೀರಿಯಲ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> ಅವರು ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು 20,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತೆರೆದ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> 2025ರಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು 2011ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆತಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=Padma Awards |url=https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |access-date=15 August 2026 }}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958ರಂದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಪಾಲಾದ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು 1978ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಕೊಟ್ಟಾಯಂನ ಸರ್ಕಾರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಎಂ.ಬಿ.ಬಿ.ಎಸ್. ಪದವಿ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }}</ref> ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ ಅವರು ಉನ್ನತ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಅವರು ಡಬ್ಲಿನ್‌ನ ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸರ್ಜನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಫ್.ಆರ್.ಸಿ.ಎಸ್. ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ತರಬೇತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್‌ನ ಮೇಟರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }}</ref> ನಂತರ ಅವರು ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ನ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪಾಪ್‌ವರ್ತ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್‌ನ ಫ್ರೀಮನ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು 1997ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಮೆಡಿಕಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 1996ರಿಂದ 2008ರವರೆಗೆ ಅವರು ಮೆಡಿಕಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಲಹೆಗಾರ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೊಚ್ಚಿಯ ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅವರು ಇಂದಿಗೂ ಆ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> 1989ರಿಂದ 1995ರವರೆಗೆ ಅವರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ನ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಹೌಸ್ ಆಫೀಸರ್, ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> == ಹೃದಯ ಕಸಿ == === ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ === 2003ರಲ್ಲಿ ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಈ ಸಾಧನೆಯು ಕೇರಳದ ಹೃದಯ ಕಸಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು 2003ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> === ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ === ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ತಂಡವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಮರು-ಹೃದಯ ಕಸಿ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> ಈ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾದ ರೋಗಿ ಗಿರೀಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಹಿಂದೆ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮೊದಲ ಕಸಿ ನಂತರ ಹೃದಯದ ಒಂದು ಕವಾಟದಲ್ಲಿ ಸೋಂಕು ಉಂಟಾದ ಕಾರಣ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿ ಗಂಭೀರಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೃದಯ ಕಸಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Echolis January 2019 |url=https://www.lisiehospital.org/uploads/Echolis_pdf/hfFOjjw7nF1A5vJ6yxLXYvibcaIRr8KzhGHcYR3V.pdf |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026</ref> }} ಮರುಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಭಾರತೀಯ ಹೃದಯ ಕಸಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} </ref> == ಇತರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನೆಗಳು == ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ತಂಡವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬೀಟಿಂಗ್-ಹಾರ್ಟ್ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಟೋಟಲ್ ಆರ್ಟೀರಿಯಲ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಹೃದಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸದೆ ಹೃದಯದ ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅವೇಕ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನೂ ನಡೆಸಿತು.<ref>{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವು ಕೇರಳದ ಹೃದಯ-ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಕಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> == ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬರಹಗಳು == ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬರಹಗಾರರಾಗಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> ಅವರು ಕಾರ್ಡಿಯೊಥೊರಾಸಿಕ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಿಧ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }} </ref> == ಹಾರ್ಟ್ ಕೇರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ == ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು '''ಹಾರ್ಟ್ ಕೇರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್'''ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಹೃದಯ ಆರೋಗ್ಯದ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಹೃದ್ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> ಹೃದಯ ಕಸಿ, ಹೃದಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂಗಾಂಗ ದಾನದ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == * '''[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]]''' — 2011, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ<ref>.{{cite web |title=Padma Awards |url=https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |access-date=15 August 2026 }}</ref> * '''[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]]''' — 2025, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ.<ref>{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }} </ref> 2025ರ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಉಲ್ಲೇಖದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |publisher=Government of India |access-date=15 August 2026 }}</ref> ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ 2025ರ ಪದ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅಧಿಕೃತ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಿಂದ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Padma Awards 2025 |url=https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |access-date=15 August 2026 }} </ref> == ವೃತ್ತಿಪರ ಹುದ್ದೆಗಳು == * ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಕೊಚ್ಚಿ — ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> * ಮೆಡಿಕಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಕೊಚ್ಚಿ — ಸಲಹೆಗಾರ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> * ಹಾರ್ಟ್ ಕೇರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ — ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> == ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅನುಭವ == ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಪ್ರಕಾರ, ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು ಕಾರ್ಡಿಯೊಥೊರಾಸಿಕ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ 34 ವರ್ಷಗಳ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 20,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತೆರೆದ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ, ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ, ಕೇರಳದ ಬೀಟಿಂಗ್-ಹಾರ್ಟ್ ಬೈಪಾಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಅವೇಕ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026 }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ — ಡಾ. ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ] * [https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ — ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗ] * [https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ — ಪದ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಡೇಟಾಬೇಸ್] * [https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ — ಪದ್ಮಭೂಷಣ 2025 ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಉಲ್ಲೇಖ] ``` ky50befst8swjzr63z976ek8eew3z2i 1382832 1382825 2026-08-15T13:43:40Z Hariprasad Shetty10 87270 1382832 wikitext text/x-wiki '''ಆಶಿಕ್ ಅಬು''' (ಜನನ: [[12 ಏಪ್ರಿಲ್]] [[1978]]) ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿ ಮೂಲದ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಹಾಗೂ ನಟ. ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 2010ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ''ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ'' ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಅವರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಸಾಲ್ಟ್ ಎನ್' ಪೆಪ್ಪರ್'' (2011), ''22 ಫೀಮೇಲ್ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ'' (2012), ''ಮಾಯಾನದಿ'' (2017), ''ವೈರಸ್'' (2019) ಮತ್ತು ''ರೈಫಲ್ ಕ್ಲಬ್'' (2024) ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="wiki">{{cite web |title=Aashiq Abu |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Aashiq_Abu |website=English Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಅವರು [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ನಗರದ ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ 12 ಏಪ್ರಿಲ್ 1978ರಂದು ಸಿ. ಎಂ. ಅಬು ಮತ್ತು ಜಮೀಲಾ ಅಬು ದಂಪತಿಯ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಕೊಚ್ಚಿಯ ಎಸ್.ಆರ್.ವಿ. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಎರ್ನಾಕುಲಂನ [[ಮಹಾರಾಜಾಸ್ ಕಾಲೇಜು]]ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿ ಪಡೆದರು.<ref name="wiki"/> == ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಜಾಹೀರಾತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಜಾಯ್‌ಅಲುಕ್ಕಾಸ್, [[ಮಾತೃಭೂಮಿ]], ಪ್ಯಾನಾಸೋನಿಕ್, ಲುಲು ಗ್ರೂಪ್, ದುಬೈ ಗೋಲ್ಡ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಜ್ಯುವೆಲ್ಲರಿ ಗ್ರೂಪ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗಾಗಿ ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಕ ಕಮಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸುಮಾರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಕಮಲ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ರಪ್ಪಕಲ್'' (2005) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="wiki"/> 2009ರಲ್ಲಿ [[ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ]] ಅಭಿನಯದ ''ಡ್ಯಾಡಿ ಕೂಲ್'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದ ನಂತರ ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನಿರ್ದೇಶನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="wiki"/> === ಸಾಲ್ಟ್ ಎನ್' ಪೆಪ್ಪರ್ ಮತ್ತು 22 ಫೀಮೇಲ್ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ === 2011ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಸಾಲ್ಟ್ ಎನ್' ಪೆಪ್ಪರ್'' ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ತಿರುವಾಯಿತು. ಶ್ಯಾಮ್ ಪುಷ್ಕರನ್ ಮತ್ತು ದಿಲೀಶ್ ನಾಯರ್ ಅವರ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು. ಚಿತ್ರವು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಂತರ ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲು ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="wiki"/> 2012ರಲ್ಲಿ ಅವರು ''22 ಫೀಮೇಲ್ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಮತ್ತು ರಿಮಾ ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಈ ಪ್ರತೀಕಾರ ಪ್ರಧಾನ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಆಶಿಕ್ ಅಬುವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂನ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಸಾಲಿಗೆ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆಯಿತು. ರಿಮಾ ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್ ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆಯಿತು.<ref name="wiki"/> ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ''ಡಾ ತಡಿಯಾ'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. 2013ರಲ್ಲಿ ''ಅಂಚು ಸುಂದರಿಕಲ್'' ಎಂಬ ಸಂಕಲನ ಚಿತ್ರದ ''ಗೌರಿ'' ವಿಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ ''ಇಡುಕ್ಕಿ ಗೋಲ್ಡ್'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು.<ref name="wiki"/> == ನಂತರದ ನಿರ್ದೇಶನ == 2014ರಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಅಭಿನಯದ ''ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸ್ಟರ್'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಹ-ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆಯದಿದ್ದರೂ, ಅದರಿಂದ ತಾವು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಲಿತಿರುವುದಾಗಿ ಆಶಿಕ್ ಅಬು ನಂತರದ ಸಂದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="wiki"/><ref name="peninsula">{{cite news |last=Afsal |first=AP Muhammed |title=Aashiq Abu on his films, social media, politics, upcoming projects and Mayaanadhi |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/07/03/2018/Aashiq-Abu-on-his-films%2C-social-media%2C-politics%2C-upcoming-projects-and-Mayaanadhi |work=The Peninsula Qatar |date=7 March 2018 |access-date=15 August 2026}}</ref> 2015ರಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಮತ್ತು ರಿಮಾ ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್ ಅಭಿನಯದ ''ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿ'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದ ನಂತರ 2017ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಮಾಯಾನದಿ'' ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="onmanorama">{{cite news |title=Love is Never Fast-paced, says Aashiq Abu on ‘Mayaanadhi’ |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-aashiq-abu-on-mayaanadhi.html |work=Onmanorama |date=27 December 2017 |access-date=15 August 2026}}</ref> ''ಮಾಯಾನದಿ''ಯಲ್ಲಿ ಟೊವಿನೊ ಥಾಮಸ್ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯಾ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ಪ್ರೀತಿ, ಬದುಕು ಮತ್ತು ಅಪರಾಧದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ಚಿತ್ರವು ತನ್ನ ನಿರೂಪಣೆ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಚಿತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿತು. ಚಿತ್ರವು ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="onmanorama"/> == ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ == 2012ರಲ್ಲಿ ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಅವರು ರಿಮಾ ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ '''OPM Cinemas''' ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ವಿತರಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರ OPM ಮೂಲಕ ಹಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref name="wiki"/> 2016ರಲ್ಲಿ ದಿಲೀಶ್ ಪೊಥನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ''ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರಂ'' ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಚಿತ್ರವು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿತು.<ref name="wiki"/> ಅವರು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ''ಈ.ಮಾ.ಯೌ'' (2018), ''ಹಲಾಲ್ ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿ'' (2020), ''ಆರ್ಕರಿಯಂ'' (2021), ''ಭೀಮಂತೆ ವಝಿ'' (2021), ''ನಾರದನ್'' (2022), ''ನೀಲವೆಳಿಚಂ'' (2023) ಮತ್ತು ಇತರ ಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="wiki"/> == ವೈರಸ್ == 2019ರಲ್ಲಿ ಆಶಿಕ್ ಅಬು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ''ವೈರಸ್'' ಚಿತ್ರವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ [[ನಿಫಾ ವೈರಸ್]] ಸೋಂಕಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಟೊವಿನೊ ಥಾಮಸ್, ಪಾರ್ವತಿ ತಿರುವೋತ್ತು, ಕುಂಚಾಕೊ ಬೊಬನ್, ಆಸಿಫ್ ಅಲಿ, ರಿಮಾ ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್ ಮತ್ತು ಇತರರು ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು.<ref name="virus-interview">{{cite news |title=ವೈರಸ್ ആളുകളെ പേടിപ്പിക്കുന്ന സിനിമയല്ല: ആഷിക്ക് അബു |url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2019/06/06/aashiq-abu-about-virus-movie-experience.html |work=Manorama Online |date=7 June 2019 |access-date=15 August 2026}}</ref> ಚಿತ್ರವು ನಿಫಾ ಸೋಂಕಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಎದುರಿಸಿದ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿತು. ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಚಿತ್ರವು ಜನರಲ್ಲಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವು ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="virus-interview"/> == ನಂತರದ ಚಿತ್ರಗಳು == 2021ರಲ್ಲಿ ಅವರು ''ಆಣುಂ ಪೆಣ್ಣುಂ'' ಸಂಕಲನ ಚಿತ್ರದ ''ರಾಣಿ'' ವಿಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ ''ಆರ್ಕರಿಯಂ'' ಮತ್ತು ''ಭೀಮಂತೆ ವಝಿ'' ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 2022ರಲ್ಲಿ ''ನಾರದನ್'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 2023ರಲ್ಲಿ ವೈക്കം ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಶೀರ್ ಅವರ ಕೃತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ''ನೀಲವೆಳಿಚಂ'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref name="wiki"/> 2024ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ರೈಫಲ್ ಕ್ಲಬ್'' ಅವರ 14ನೇ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ, ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ದಿಲೀಶ್ ಪೊಥನ್, ವಿಜಯರಾಘವನ್, ವಾಣಿ ವಿಶ್ವನಾಥ್, ಅನುರಾಗ್ ಕಶ್ಯಪ್, ದರ್ಶನಾ ರಾಜೇಂದ್ರನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿನ ಆಕ್ಷನ್-ಹಾಸ್ಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="rifle">{{cite web |title=Rifle Club |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rifle_Club_(film) |website=English Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> ''ರೈಫಲ್ ಕ್ಲಬ್'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಅವರು ನಿರ್ದೇಶನದ ಜೊತೆಗೆ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಚಿತ್ರವು 2024ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ನೆಟ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು.<ref name="rifle"/> == ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿ == ''ರೈಫಲ್ ಕ್ಲಬ್'' ಮೂಲಕ ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿ ಹೊಸ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ನಂತರ 2025ರಲ್ಲಿ ದಿಲೀಶ್ ಕರುಣಾಕರನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ''ಲವ್ಲಿ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref name="imdb">{{cite web |title=Aashiq Abu |url=https://www.imdb.com/name/nm3351235/ |website=IMDb |access-date=15 August 2026}}</ref> == ನಟನಾಗಿ == ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟರಾಗಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ''ರಪ್ಪಕಲ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು, ನಂತರ ''ಅನ್ನಯುಂ ರಸೂಲುಂ'', ''ಇಯೋಬಿಂತೆ ಪುಸ್ತಕಂ'', ''ಪರವ'' ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="imdb"/> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ [[ರಿಮಾ ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್]] ಅವರನ್ನು 2013ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು.<ref name="imdb"/> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == * [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] — ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ — ''22 ಫೀಮೇಲ್ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ'' (2012)<ref name="wiki"/> * ಮೋಹನ್ ರಾಘವನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ — ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ — ''22 ಫೀಮೇಲ್ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ''<ref name="wiki"/> * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ — ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ — ''ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರಂ'' (ನಿರ್ಮಾಪಕ) (2016)<ref name="wiki"/> * ಪದ್ಮರಾಜನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ — ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ — ''ಮಾಯಾನದಿ'' (2017)<ref name="wiki"/> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == === ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ === {| class="wikitable" | ! ವರ್ಷ !! ಚಿತ್ರ !! ಟಿಪ್ಪಣಿ | | | | | | -------------------------- | - | ----------------------- | - | -------------------- | | 2009 | | ''ಡ್ಯಾಡಿ ಕೂಲ್'' | | ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ | | - | | | | | | 2011 | | ''ಸಾಲ್ಟ್ ಎನ್' ಪೆಪ್ಪರ್'' | | | | - | | | | | | 2012 | | ''22 ಫೀಮೇಲ್ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ'' | | | | - | | | | | | 2012 | | ''ಡಾ ತಡಿಯಾ'' | | | | - | | | | | | 2013 | | ''ಅಂಚು ಸುಂದರಿಕಲ್'' | | ''ಗೌರಿ'' ವಿಭಾಗ | | - | | | | | | 2013 | | ''ಇಡುಕ್ಕಿ ಗೋಲ್ಡ್'' | | | | - | | | | | | 2014 | | ''ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸ್ಟರ್'' | | | | - | | | | | | 2015 | | ''ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿ'' | | | | - | | | | | | 2017 | | ''ಮಾಯಾನದಿ'' | | | | - | | | | | | 2019 | | ''ವೈರಸ್'' | | | | - | | | | | | 2021 | | ''ಆಣುಂ ಪೆಣ್ಣುಂ'' | | ''ರಾಣಿ'' ವಿಭಾಗ | | - | | | | | | 2022 | | ''ನಾರದನ್'' | | | | - | | | | | | 2023 | | ''ನೀಲವೆಳಿಚಂ'' | | | | - | | | | | | 2024 | | ''ರೈಫಲ್ ಕ್ಲಬ್'' | | | | } | | | | | === ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ === {| class="wikitable" | ! ವರ್ಷ !! ಚಿತ್ರ !! ಟಿಪ್ಪಣಿ | | | | | | -------------------------- | - | ---------------------- | - | --------------------- | | 2014 | | ''ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸ್ಟರ್'' | | | | - | | | | | | 2016 | | ''ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರಂ'' | | ದಿಲೀಶ್ ಪೊಥನ್ ನಿರ್ದೇಶನ | | - | | | | | | 2017 | | ''ಮಾಯಾನದಿ'' | | | | - | | | | | | 2018 | | ''ಈ.ಮಾ.ಯೌ'' | | | | - | | | | | | 2019 | | ''ವೈರಸ್'' | | | | - | | | | | | 2020 | | ''ಹಲಾಲ್ ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿ'' | | | | - | | | | | | 2021 | | ''ಆರ್ಕರಿಯಂ'' | | | | - | | | | | | 2021 | | ''ಭೀಮಂತೆ ವಝಿ'' | | | | - | | | | | | 2022 | | ''ನಾರದನ್'' | | | | - | | | | | | 2023 | | ''ನೀಲವೆಳಿಚಂ'' | | | | - | | | | | | 2024 | | ''ರೈಫಲ್ ಕ್ಲಬ್'' | | | | } | | | | | === ನಟನಾಗಿ === {| class="wikitable" | ! ವರ್ಷ !! ಚಿತ್ರ !! ಪಾತ್ರ | | | | | | ------------------------ | - | -------------------- | - | ------------------------ | | 2006 | | ''ರಪ್ಪಕಲ್'' | | ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ | | - | | | | | | 2012 | | ''ದಿೀವ್ರಂ'' | | ಸ್ವತಃ | | - | | | | | | 2013 | | ''ಅನ್ನಯುಂ ರಸೂಲುಂ'' | | ಹೈದರ್ | | - | | | | | | 2014 | | ''ಇಯೋಬಿಂತೆ ಪುಸ್ತಕಂ'' | | ಪಿ. ಜೆ. ಆಂಟನಿ | | - | | | | | | 2017 | | ''ಪರವ'' | | ಪೊಲೀಸ್ ಸಬ್-ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ | | } | | | | | == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Aashiq_Abu ಆಶಿಕ್ ಅಬು — ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ] * [https://www.imdb.com/name/nm3351235/ ಆಶಿಕ್ ಅಬು — IMDb] * [https://www.instagram.com/aashiqabu/ ಆಶಿಕ್ ಅಬು — ಇನ್‌ಸ್ಟಾಗ್ರಾಂ] [[ವರ್ಗ:1978ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಚ್ಚಿಯ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ನಟರು]] 6qvsjoci2ndre0k2roh1simi8s59f16 1383056 1382832 2026-08-16T02:22:49Z Hariprasad Shetty10 87270 ಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ತಗೆಯುತ್ತಿರುವೆ 1383056 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 10 160464 1382860 1321786 2026-01-17T16:25:34Z en>Jonesey95 0 detect underscore; see https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_talk:Shortdesc_helper&curid=57540048&diff=1333407932&oldid=1333406234 1382860 wikitext text/x-wiki {{#invoke:string |findpagetext |text={%{ *[Ss]hort[ _]description |plain=false |title={{{title|{{{1|}}} }}} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> aubnx4twcqpm99qou9julb70vehiizk 1382861 1382860 2026-08-15T14:43:33Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Has_short_description]] 1382860 wikitext text/x-wiki {{#invoke:string |findpagetext |text={%{ *[Ss]hort[ _]description |plain=false |title={{{title|{{{1|}}} }}} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> aubnx4twcqpm99qou9julb70vehiizk 10 174166 1382927 1302744 2026-07-19T10:32:03Z en>HudecEmil 0 Failed replication 1382927 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Inline cleanup tags | state = {{{state|autocollapse}}} | bodyclass = hlist | title = Inline cleanup tags | evenodd = off | group1 = Attribution | list1 = * {{tl|According to whom}} * {{tl|Among whom}} * {{tl|Attribution needed}} * {{tl|By what}} * {{tl|By whom}} * {{tl|For whom}} * {{tl|From whom?}} * {{tl|Like whom?}} * {{tl|To whom?}} * {{tl|Who}} * {{tl|Whose}} * {{tl|With whom}} | group2 = Clarity | list2 = * {{tl|Ambiguous}} * {{tl|Circular definition}} * {{tl|Clarify}} * {{tl|Clarify span}} * {{tl|Clarify timeframe}} * {{tl|Context inline}} * {{tl|Expand acronym}} * {{tl|Incomprehensible inline}} * {{tl|Incomprehensible span}} * {{tl|Key needed}} * {{tl|Non sequitur}} * {{tl|Sentence fragment}} * {{tl|Sic?}} * {{tl|Which calendar}} * {{tl|Which lang}} | group3 = Miscellaneous | list3 = * {{tl|Chinese script needed inline}} * {{tl|Chinese script needed inline span}} * {{tl|Cleanup inline}} * {{tl|Copyvio}} * {{tl|Copyvio link}} * {{tl|Data missing}} * {{tl|Disambiguation needed}} * {{tl|External links inline}} * {{tl|Improve caption}} * {{tl|Japanese script needed inline}} * {{tl|MisleadingNameLink}} * {{tl|Needs IPA}} * {{tl|Not English inline}} * {{tl|Not in body}} * {{tl|Original research inline}} * {{tl|Original research span}} * {{tl|Pronunciation needed}} * {{tl|Qualify evidence}} * {{tl|Romanization needed}} * {{tl|Script needed inline}} * {{tl|Spam link}} * {{tl|Synthesis inline}} * {{tl|Synthesis span}} * {{tl|Typo help inline}} * {{tl|Under discussion inline}} * {{tl|Verify spelling}} * {{tl|Whose translation}} | group4 = Neutrality | list4 = * {{tl|Buzzword inline}} * {{tl|Compared to?}} * {{tl|Contentious label inline}} * {{tl|Editorializing}} * {{tl|Fact or opinion}} * {{tl|Opinion}} * {{tl|Peacock inline}} * {{tl|POV statement}} * {{tl|Promotion inline}} * {{tl|Unbalanced opinion}} * {{tl|Weasel inline}} | group5 = Precision | list5 = {{Navbox |child | evenodd = off | list1 = * {{tl|By how much}} * {{tl|Definition}} * {{tl|Definition span}} * {{tl|Definition needed}} * {{tl|Example needed}} * {{tl|Example needed span}} * {{tl|Explain}} * {{tl|Explain-wrap}} * {{tl|From where}} * {{tl|How}} * {{tl|How often}} * {{tl|Misquoted}} * {{tl|More detail needed}} * {{tl|Of what}} * {{tl|Quantify}} * {{tl|Specify}} * {{tl|Vague}} * {{tl|When}} * {{tl|Where}} * {{tl|Where-geo}} * {{tl|Which}} * {{tl|Who else}} * {{tl|Why}} * {{tl|Year needed}} | group2 = Excessive | list2 = * {{tl|Duplication span}} * {{tl|Globalize inline}} * {{tl|Importance example}} * {{tl|Importance inline}} * {{tl|Infobox clutter}} * {{tl|List entry too long}} * {{tl|Long quote}} * {{tl|Off topic paragraph}} * {{tl|Off topic sentence}} * {{tl|Overly detailed inline}} * {{tl|Over-explained}} * {{tl|Relevance inline}} * {{tl|Undue weight inline}} }} | group6 = Time-sensitivity | list6 = * {{tl|Anachronism inline}} * {{tl|As of?}} * {{tl|Clarify timeframe}} * {{tl|Current event inline}} * {{tl|Is this date calibrated?}} * {{tl|Outdated statistic}} * {{tl|Until when}} * {{tl|Update after}} * {{tl|Update inline}} * {{tl|Update span}} | group7 = Verifiability | list7 = {{Navbox|child | evenodd = off | groupstyle = white-space: normal; | group1 = Dubious | list1 = * {{tl|Contradictory inline}} * {{tl|Discuss}} * {{tl|Disputed inline}} * {{tl|Dubious}} * {{tl|Dubious span}} * {{tl|Inconsistent}} * {{tl|Needs independent confirmation}} * {{tl|Speculation inline}} | group2 = [[WP:Bare URLs|Bare URLs]] | list2 = * {{tl|Bare URL inline}} * {{tl|Bare URL AV media}} * {{tl|Bare URL DOC}} * {{tl|Bare URL image}} * {{tl|Bare URL non-HTML}} * {{tl|Bare URL PDF}} * {{tl|Bare URL plain text}} * {{tl|Bare URL spreadsheet}} | group3 = Incomplete or broken citation | list3 = * {{tl|Author incomplete}} * {{tl|Author missing}} * {{tl|Broken footnote}} * {{tl|Date missing}} * {{tl|Dead link}} * {{tl|Dead YouTube link}} * {{tl|Deep link needed}} * {{tl|Edition needed}} * {{tl|Episode needed}} * {{tl|Full citation needed}} * {{tl|Incomplete short citation}} * {{tl|ISBN missing}} * {{tl|Missing long citation}} * {{tl|Moved resource}} * {{tl|Page needed}} * {{tl|Pages needed}} * {{tl|Permanent dead link}} * {{tl|Place missing}} * {{tl|Publisher missing}} * {{tl|Season needed}} * {{tl|Time needed}} * {{tl|Title incomplete}} * {{tl|Title missing}} * {{tl|Unused source}} * {{tl|Volume needed}} * {{tl|Year missing}} | group4 = Missing or problematic reference | list4 = * {{tl|Additional citation needed}} * {{tl|AI-generated inline}} * {{tl|AI-generated source?}} * {{tl|AI-retrieved source}} * {{tl|Better source needed}} * {{tl|Better source needed example}} * {{tl|Check quotation}} * {{tl|Chronology citation needed}} * {{tl|Circular reference}} * {{tl|Circular reporting}} * {{tl|Citation needed}} * {{tl|Citation needed span}} * {{tl|Citation needed paragraph}} * {{tl|Citation not found}} * {{tl|Close paraphrasing inline}} * {{tl|COI source}} * {{tl|Deprecated inline}} * {{tl|Excessive citations inline}} * {{tl|Failed replication}} * {{tl|Failed verification}} * {{tl|Failed verification span}} * {{tl|Image reference needed}} * {{tl|Independent source inline}} * {{tl|Irrelevant citation}} * {{tl|Marketing material}} * {{tl|Medical citation needed}} * {{tl|Medical citation needed span}} * {{tl|Misplaced footnote}} * {{tl|Nonspecific}} * {{tl|Not verified in body}} * {{tl|Not verified in body span}} * {{tl|Obsolete source}} * {{tl|Page range too broad}} * {{tl|Primary source inline}} * {{tl|Promotional source}} * {{tl|Quote without source}} * {{tl|Request quotation}} * {{tl|Request quotation span}} * {{tl|Retracted}} * {{tl|Scientific citation needed}} * {{tl|Self-published inline}} * {{tl|Self-published source}} * {{tl|Shallow reference inline}} * {{tl|Tertiary source inline}} * {{tl|Text-source inline}} * {{tl|Unreliable source?}} * {{tl|Unreliable fringe source}} * {{tl|Unreliable medical source}} * {{tl|Unreliable scientific source}} * {{tl|User-generated inline}} * {{tl|User-generated source}} * {{tl|Verify quote}} * {{tl|Verify source}} * {{tl|Whose quote}} }} | group8 = Wording | list8 = * {{tl|Buzzword inline}} * {{tl|Colloquialism}} * {{tl|Copy edit inline}} * {{tl|Copy edit span}} * {{tl|Idiom}} * {{tl|Neologism inline}} * {{tl|Technical inline}} * {{tl|Tone inline}} | group9 = General advice | list9 = * [[Wikipedia:Citing sources|Citing sources]] * [[Wikipedia:Reliable sources|Reliable sources]] * [[Help:Maintenance template removal |Maintenance template removal]] * [[Wikipedia:Citation needed|Citation needed]] * [[Help:Find sources|Find sources]] * [[Wikipedia:Combining sources|Combining sources]] * [[Help:Overview of referencing styles|Referencing styles]] | belowstyle = font-weight:bold; | below = * {{icon|Category}} {{Category link without namespace|Inline cleanup templates}} * {{icon link|WikiProject|Wikipedia:WikiProject Inline Templates|WikiProject Inline Templates}} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> nh35a4fk2wzfjkxt7z31dnlhegw5g2a 1382928 1382927 2026-08-15T15:39:12Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Inline_cleanup_tags]] 1382927 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Inline cleanup tags | state = {{{state|autocollapse}}} | bodyclass = hlist | title = Inline cleanup tags | evenodd = off | group1 = Attribution | list1 = * {{tl|According to whom}} * {{tl|Among whom}} * {{tl|Attribution needed}} * {{tl|By what}} * {{tl|By whom}} * {{tl|For whom}} * {{tl|From whom?}} * {{tl|Like whom?}} * {{tl|To whom?}} * {{tl|Who}} * {{tl|Whose}} * {{tl|With whom}} | group2 = Clarity | list2 = * {{tl|Ambiguous}} * {{tl|Circular definition}} * {{tl|Clarify}} * {{tl|Clarify span}} * {{tl|Clarify timeframe}} * {{tl|Context inline}} * {{tl|Expand acronym}} * {{tl|Incomprehensible inline}} * {{tl|Incomprehensible span}} * {{tl|Key needed}} * {{tl|Non sequitur}} * {{tl|Sentence fragment}} * {{tl|Sic?}} * {{tl|Which calendar}} * {{tl|Which lang}} | group3 = Miscellaneous | list3 = * {{tl|Chinese script needed inline}} * {{tl|Chinese script needed inline span}} * {{tl|Cleanup inline}} * {{tl|Copyvio}} * {{tl|Copyvio link}} * {{tl|Data missing}} * {{tl|Disambiguation needed}} * {{tl|External links inline}} * {{tl|Improve caption}} * {{tl|Japanese script needed inline}} * {{tl|MisleadingNameLink}} * {{tl|Needs IPA}} * {{tl|Not English inline}} * {{tl|Not in body}} * {{tl|Original research inline}} * {{tl|Original research span}} * {{tl|Pronunciation needed}} * {{tl|Qualify evidence}} * {{tl|Romanization needed}} * {{tl|Script needed inline}} * {{tl|Spam link}} * {{tl|Synthesis inline}} * {{tl|Synthesis span}} * {{tl|Typo help inline}} * {{tl|Under discussion inline}} * {{tl|Verify spelling}} * {{tl|Whose translation}} | group4 = Neutrality | list4 = * {{tl|Buzzword inline}} * {{tl|Compared to?}} * {{tl|Contentious label inline}} * {{tl|Editorializing}} * {{tl|Fact or opinion}} * {{tl|Opinion}} * {{tl|Peacock inline}} * {{tl|POV statement}} * {{tl|Promotion inline}} * {{tl|Unbalanced opinion}} * {{tl|Weasel inline}} | group5 = Precision | list5 = {{Navbox |child | evenodd = off | list1 = * {{tl|By how much}} * {{tl|Definition}} * {{tl|Definition span}} * {{tl|Definition needed}} * {{tl|Example needed}} * {{tl|Example needed span}} * {{tl|Explain}} * {{tl|Explain-wrap}} * {{tl|From where}} * {{tl|How}} * {{tl|How often}} * {{tl|Misquoted}} * {{tl|More detail needed}} * {{tl|Of what}} * {{tl|Quantify}} * {{tl|Specify}} * {{tl|Vague}} * {{tl|When}} * {{tl|Where}} * {{tl|Where-geo}} * {{tl|Which}} * {{tl|Who else}} * {{tl|Why}} * {{tl|Year needed}} | group2 = Excessive | list2 = * {{tl|Duplication span}} * {{tl|Globalize inline}} * {{tl|Importance example}} * {{tl|Importance inline}} * {{tl|Infobox clutter}} * {{tl|List entry too long}} * {{tl|Long quote}} * {{tl|Off topic paragraph}} * {{tl|Off topic sentence}} * {{tl|Overly detailed inline}} * {{tl|Over-explained}} * {{tl|Relevance inline}} * {{tl|Undue weight inline}} }} | group6 = Time-sensitivity | list6 = * {{tl|Anachronism inline}} * {{tl|As of?}} * {{tl|Clarify timeframe}} * {{tl|Current event inline}} * {{tl|Is this date calibrated?}} * {{tl|Outdated statistic}} * {{tl|Until when}} * {{tl|Update after}} * {{tl|Update inline}} * {{tl|Update span}} | group7 = Verifiability | list7 = {{Navbox|child | evenodd = off | groupstyle = white-space: normal; | group1 = Dubious | list1 = * {{tl|Contradictory inline}} * {{tl|Discuss}} * {{tl|Disputed inline}} * {{tl|Dubious}} * {{tl|Dubious span}} * {{tl|Inconsistent}} * {{tl|Needs independent confirmation}} * {{tl|Speculation inline}} | group2 = [[WP:Bare URLs|Bare URLs]] | list2 = * {{tl|Bare URL inline}} * {{tl|Bare URL AV media}} * {{tl|Bare URL DOC}} * {{tl|Bare URL image}} * {{tl|Bare URL non-HTML}} * {{tl|Bare URL PDF}} * {{tl|Bare URL plain text}} * {{tl|Bare URL spreadsheet}} | group3 = Incomplete or broken citation | list3 = * {{tl|Author incomplete}} * {{tl|Author missing}} * {{tl|Broken footnote}} * {{tl|Date missing}} * {{tl|Dead link}} * {{tl|Dead YouTube link}} * {{tl|Deep link needed}} * {{tl|Edition needed}} * {{tl|Episode needed}} * {{tl|Full citation needed}} * {{tl|Incomplete short citation}} * {{tl|ISBN missing}} * {{tl|Missing long citation}} * {{tl|Moved resource}} * {{tl|Page needed}} * {{tl|Pages needed}} * {{tl|Permanent dead link}} * {{tl|Place missing}} * {{tl|Publisher missing}} * {{tl|Season needed}} * {{tl|Time needed}} * {{tl|Title incomplete}} * {{tl|Title missing}} * {{tl|Unused source}} * {{tl|Volume needed}} * {{tl|Year missing}} | group4 = Missing or problematic reference | list4 = * {{tl|Additional citation needed}} * {{tl|AI-generated inline}} * {{tl|AI-generated source?}} * {{tl|AI-retrieved source}} * {{tl|Better source needed}} * {{tl|Better source needed example}} * {{tl|Check quotation}} * {{tl|Chronology citation needed}} * {{tl|Circular reference}} * {{tl|Circular reporting}} * {{tl|Citation needed}} * {{tl|Citation needed span}} * {{tl|Citation needed paragraph}} * {{tl|Citation not found}} * {{tl|Close paraphrasing inline}} * {{tl|COI source}} * {{tl|Deprecated inline}} * {{tl|Excessive citations inline}} * {{tl|Failed replication}} * {{tl|Failed verification}} * {{tl|Failed verification span}} * {{tl|Image reference needed}} * {{tl|Independent source inline}} * {{tl|Irrelevant citation}} * {{tl|Marketing material}} * {{tl|Medical citation needed}} * {{tl|Medical citation needed span}} * {{tl|Misplaced footnote}} * {{tl|Nonspecific}} * {{tl|Not verified in body}} * {{tl|Not verified in body span}} * {{tl|Obsolete source}} * {{tl|Page range too broad}} * {{tl|Primary source inline}} * {{tl|Promotional source}} * {{tl|Quote without source}} * {{tl|Request quotation}} * {{tl|Request quotation span}} * {{tl|Retracted}} * {{tl|Scientific citation needed}} * {{tl|Self-published inline}} * {{tl|Self-published source}} * {{tl|Shallow reference inline}} * {{tl|Tertiary source inline}} * {{tl|Text-source inline}} * {{tl|Unreliable source?}} * {{tl|Unreliable fringe source}} * {{tl|Unreliable medical source}} * {{tl|Unreliable scientific source}} * {{tl|User-generated inline}} * {{tl|User-generated source}} * {{tl|Verify quote}} * {{tl|Verify source}} * {{tl|Whose quote}} }} | group8 = Wording | list8 = * {{tl|Buzzword inline}} * {{tl|Colloquialism}} * {{tl|Copy edit inline}} * {{tl|Copy edit span}} * {{tl|Idiom}} * {{tl|Neologism inline}} * {{tl|Technical inline}} * {{tl|Tone inline}} | group9 = General advice | list9 = * [[Wikipedia:Citing sources|Citing sources]] * [[Wikipedia:Reliable sources|Reliable sources]] * [[Help:Maintenance template removal |Maintenance template removal]] * [[Wikipedia:Citation needed|Citation needed]] * [[Help:Find sources|Find sources]] * [[Wikipedia:Combining sources|Combining sources]] * [[Help:Overview of referencing styles|Referencing styles]] | belowstyle = font-weight:bold; | below = * {{icon|Category}} {{Category link without namespace|Inline cleanup templates}} * {{icon link|WikiProject|Wikipedia:WikiProject Inline Templates|WikiProject Inline Templates}} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> nh35a4fk2wzfjkxt7z31dnlhegw5g2a 0 177646 1383047 1373348 2026-08-16T00:29:45Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383047 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = '''ಲೂಯಿಸಾ ಡಿಯೋಗೋ''' | image = Luisa Diogo, World Economic Forum Annual Meeting 2009 1 (cropped).jpg | office1 = 11ನೇ ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ | president1 = ಜೋಕ್ವಿಮ್ ಚಿಸ್ಸಾನೊ<br />ಅರ್ಮಾಂಡೋ ಗುಬುಜಾ | term_start1 = 17 ಫೆಬ್ರವರಿ 2004 | term_end1 = 16 ಜನವರಿ 2010 | predecessor1 = ಪ್ಯಾಸ್ಕೋಲ್ ಮೊಕುಂಬಿ | successor1 = ಐರಿಸ್ ಅಲಿ | office2 = ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು [[ಮೊಜಾಂಬಿಕ್]] | term_start2 = 2000 | term_end2 = 2005 | predecessor2 = ಟೊಮಾಜ್ ಸಲೋಮಾವೊ | successor2 = ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಚಾಂಗ್ | birth_date = {{birth date|1958|4|11|df=y}} | birth_place = ಮಾಗೋ ಜಿಲ್ಲೆ, ಟೆಟೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ | death_date = {{death date and age|2026|1|16|1958|4|11|df=y}} | death_place = ಪೋರ್ಚುಗಲ್ | party = ಫ್ರೀಲಿಮೋ | alma_mater = ಎಡ್ವರ್ಡೊ ಮಾಂಡ್ಲೇನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ<br />SOAS, ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | caption = ಡಿಯೊಗೊ 2009ರಲ್ಲಿ }} '''''ಲೂಯಿಸಾ ಡಯಾಸ್ ಡಿಯೋಗೊ''''' (11 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958 - 16 ಜನವರಿ 2026) ಮೊಜಾಂಬಿಕ್‌ನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು 2004 ರಿಂದ 2010 ರವರೆಗೆ ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು 2000 ಮತ್ತು 2005 ರ ನಡುವೆ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವೆ ಆಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಡಿಯೋಗೊ ಮೊಜಾಂಬಿಕ್‌ನ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯು ದೇಶಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ತಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಡಿಯೋಗೊ 1958 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 11 ರಂದು [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ ನ ಟೆಟೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮಾಗೋ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ನರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗೃಹಿಣಿಯ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name="observador">{{cite news |title=Morreu Luísa Diogo, primeira mulher a ocupar cargo de PM em Moçambique |url=https://observador.pt/2026/01/16/morreu-luisa-diogo-primeira-mulher-a-ocupar-cargo-de-pm-em-mocambique-chefes-de-estado-lamentam/ |access-date=16 January 2026 |work=[[Observador]]|date=16 January 2026 |language=pt |trans-title=Luísa Diogo, the first woman to hold the position of Prime Minister in Mozambique, has died}}</ref><ref name="radio">{{cite news |title=Mensagens de condolências pela morte de Luísa Diogo |url=https://www.rm.co.mz/mensagens-de-condolencias-pela-morte-de-luisa-diogo/ |access-date=16 January 2026 |work=[[Rádio Moçambique]] |date=16 January 2026 |language=pt |trans-title=Messages of condolence on the death of Luísa Diogo}}</ref><ref name="radio2">{{cite news |title=Morreu Luísa Diogo, antiga Primeira-Ministra |url=https://www.rm.co.mz/morreu-luisa-diogo-antiga-primeira-ministra/ |access-date=16 January 2026 |work=Rádio Moçambique |date=16 January 2026 |language=pt |trans-title=Luísa Diogo, former Prime Minister, has died}}</ref><ref name="aim">{{cite news |title=Morreu antiga Primeira-Ministra de Moçambique |url=https://aimnews.org/2026/01/16/morreu-antiga-primeira-ministra-de-mocambique/ |access-date=17 January 2026 |work={{ill|Agência de Informação de Moçambique|pt}} |date=16 January 2026 |language=pt |trans-title=Former Prime Minister of Mozambique dies}}</ref><ref name="spiegel" /><ref name="opais">{{cite news |title=Morreu Luísa Diogo, vítima de doença |url=https://opais.co.mz/morreu-luisa-diogo-vitima-de-doenca/ |access-date=17 January 2026 |work=O País |date=16 January 2026 |language=pt |trans-title=Luísa Diogo has died after suffering from illness}}</ref> ಅವರು ಟೆಟೆ, ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಿ, 1979 ರವರೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು 1983 ರಲ್ಲಿ ಎಡ್ವಾರ್ಡೊ ಮಾಂಡ್ಲೇನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ದಿಂದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು 1992 ರಲ್ಲಿ [[ಲಂಡನ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಓರಿಯಂಟಲ್ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name="mail" /><ref name="club">{{cite web |title=Luisa Dias Diogo |url=https://clubmadrid.org/who/members/diogo-luisa/ |website=[[Club de Madrid]] |access-date=16 January 2026}}</ref><ref name="opais" /> ==ವೃತ್ತಿ== ಡಿಯೋಗೊ 1980 ರಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯದ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇರಿದರು ಮತ್ತು 1984 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಇಲಾಖೆಯ ಉಪ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು.<ref name="opais" /> ಅವರು 1989 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1992 ರವರೆಗೆ ಅದರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದರು.<ref name="foundation">{{cite web |title=Dr Luísa Diogo |url=https://www.africaunionfoundation.org/dr-luisa-diogo/|website=[[African Union]] Foundation |access-date=17 January 2026}}</ref><ref name="mail" /><ref name="opais" /><ref name="voa">{{cite news |last1=Júnior |first1=Francisco |title=Honoris Causa para Luísa Diogo |url=https://www.voaportugues.com/a/article-11-25-2010-luisa-diogo-honoris-causa-110656364/1258989.html |access-date=17 January 2026 |work=[[Voice of America]] |date=25 November 2010 |language=pt |trans-title=Honoris Causa for Luísa Diogo}}</ref> ನಂತರ ಅವರು 1993 ಮತ್ತು 1994 ರ ನಡುವೆ ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref name="foundation" /><ref name="mail" /><ref name="opais" /><ref name="voa" /> 1994 ರಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜೋಕ್ವಿಮ್ ಚಿಸ್ಸಾನೊ ಡಿಯೋಗೊ ಅವರನ್ನು ಹಣಕಾಸು ಉಪ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು, ಈ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಸರ್ಕಾರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದರು.<ref name="foundation" /><ref name="mail" /> ಅವರು 2000 ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವೆ (ಮೊಜಾಂಬಿಕ್) ಆದರು, 2005 ರವರೆಗೆ ಆ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು.<ref name="mail" /><ref>Mateus Chale, [http://www.iol.co.za/news/africa/guebuza-names-cabinet-to-fight-poverty-1.233188 "Guebuza names cabinet to fight poverty"], Reuters (''IOL''), 4 February 2005.</ref> 2003 ರಲ್ಲಿ,ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ '''ಕೋಫಿ ಅನ್ನನ್''' ಅವರು ಡಿಯೋಗೊ ಅವರನ್ನು ಖಾಸಗಿ ವಲಯ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕುರಿತ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು [[ಕೆನಡಾ]] ದ [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] ಪಾಲ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಮತ್ತು [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]] ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅರ್ನೆಸ್ಟೊ ಜೆಡಿಲ್ಲೊ ಸಹ-ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು.<ref>Felicity Barringer (27 July 2003), [https://www.nytimes.com/2003/07/27/world/un-will-back-entrepreneurs-in-bid-to-lift-poor-nations.html "U.N. Will Back Entrepreneurs In Bid to Lift Poor Nations"], ''[[The New York Times]]''.</ref> ===ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ (2004–2010)=== [[File:Luisa Diogo, World Economic Forum Annual Meeting 2009 2.jpg|thumb|left|ಜನವರಿ 2009 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] ಡಿಯೋಗೊ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜೋಕ್ವಿಮ್ ಚಿಸ್ಸಾನೊ ಅವರು ಫೆಬ್ರವರಿ 17, 2004 ರಂದು '''ಪಾಸ್ಕೋಲ್ ಮೊಕುಂಬಿ''' ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಡಿಯೋಗೋ ಅವರನ್ನು ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು.<ref name="mail">{{cite news |title=Mozambican president appoints new prime minister |url=https://mg.co.za/article/2004-02-18-mozambican-president-appoints-new-prime-minister/ |access-date=17 January 2026 |work=[[Mail & Guardian]] |date=18 February 2004}}</ref><ref>Skard, Torild (2014), "Luisa Diogo", in ''Women of Power – half a century of female presidents and prime ministers worldwide'', Bristol: Policy Press, {{ISBN|978-1-44731-578-0}}.</ref> ಅವರು 2005 ರವರೆಗೆ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="spiegel">{{cite news |last1=Ataman |first1=Ferda |last2=Kämper |first2=Vera |title=Chancellor Merkel Joins an Elite Club |url=https://www.spiegel.de/international/the-women-of-the-world-chancellor-merkel-joins-an-elite-club-a-386391.html |access-date=17 January 2026 |work=[[Der Spiegel]] |date=22 November 2005}}</ref> ತನ್ನ ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಮೊದಲು, ಡಿಯೋಗೊ ಗಣನೀಯ ಸಾಲದಿಂದ ಹೊರೆಯಾಗಿದ್ದ ದೇಶದ ಹಣಕಾಸು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು.<ref name="spiegel" /> [[File:Luisa Dias Diogo, Prime Minister of Mozambique, greeting Adao Rocha, Senior Councelor of the Prime Minister of Cabo Verde, at the Horasis Global China Business Meeting 2009 - Flickr - Horasis.jpg|thumb|ಕಾಬೊ ವರ್ಡಿಯನ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಅಡಾವೊ ರೋಚಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಡಿಯೊಗೊ, ನವೆಂಬರ್ 2009]] ಫೆಬ್ರವರಿ 2005 ರಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ '''ಅರ್ಮಾಂಡೋ ಗುಯೆಬುಜಾ''' ಅವರು ಡಿಯೋಗೋ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು.<ref name="observador" /><ref name="aim" /> ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಕೋಫಿ ಅನ್ನಾನ್, ಡಿಯೋಗೋ ಅವರನ್ನು '''ಶೌಕತ್ ಅಜೀಜ್''' ಮತ್ತು '''ಜೆನ್ಸ್ ಸ್ಟೋಲ್ಟೆನ್‌ಬರ್ಗ್''' ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸಹ-ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು - ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ್ಯಂತ ಸುಸಂಬದ್ಧತೆಯ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಮಿತಿ, [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಮಾನವೀಯ ನೆರವು ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಹೇಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸುಸಂಬದ್ಧವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[https://www.un.org/events/panel/html/page1.html High-level panel on UN System-wide Coherence – panel composition] [[United Nations]].</ref> ಅವರು [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]] ನ [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] ಆಂಡರ್ಸ್ ಫೋಗ್ ರಾಸ್ಮುಸ್ಸೆನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಆಫ್ರಿಕಾದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಹಕಾರ ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008 ರ ನಡುವೆ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು.<ref>[http://www.ft.dk/samling/20072/lovforslag/l188/pgf/6/spm/1/svar/570287/594322.pdf Commission on Effective Development Cooperation with Africa] [[Folketing]].</ref> 2007 ರ ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಬೆದರಿಕೆಯಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ರೈತರು ತಮ್ಮ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಬಿಡಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳ ನಂತರ, ಡಿಯೋಗೊ ಜಾಂಬೆಜಿ ಕಣಿವೆಯ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದರು.<ref>Michael Wines (13 February 2007), [https://www.nytimes.com/2007/02/13/world/africa/13cnd-mozambique.html "More than 68,000 Displaced by Mozambique Floods"], ''The New York Times''.</ref> ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಡಿಯೋಗೊ ಅವರು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಆರೋಗ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಖಂಡದಾದ್ಯಂತ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಈ ಸೇವೆಗಳು ಶಿಶು ಮರಣವನ್ನು ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು, ತಾಯಂದಿರ ಮರಣವನ್ನು ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು, [[ಏಡ್ಸ್]] ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಬಹುದು. 2015 ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಯುಎನ್ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.<ref name=autogenerated2>[http://allafrica.com/stories/200609210787.html "Mozambique; Diogo Calls for Free Reproductive Health Services"], ''AllAfrica'', 21 September 2006.</ref> ಡಿಯೋಗೊ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ "ಮಹಿಳಾ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸದರ ಜಾಲ" (MUNIPA) ಮೂಲಕ ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿದರು. ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು MUNIPA ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ವಕಾಲತ್ತು ಮತ್ತು ಲಾಬಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವೆ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರ ಕಾಳಜಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಸರ್ಕಾರದ ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.<ref name=autogenerated3>"Mozambique; Network of Women Ministers And Parliamentarians." Africa News 6 May 2007 29 April 2008 <http://www.lexisnexis.com/us/lnacademic/results/docview/docview.do?docLinkInd=true&risb=21_T3639212382&format=GNBFI&sort=RELEVANCE&startDocNo=1&resultsUrlKey=29_T3639212388&cisb=22_T3639212387&treeMax=true&treeWidth=0&csi=8320&docNo=14>.</ref> ಅವರು ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ವಿಶ್ವದ 100 ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು: 2006 ಮತ್ತು 2008 ರಲ್ಲಿ.<ref name="club" /> ಅವರ ನಂತರ ಜನವರಿ 16, 2010 ರಂದು ಐರಿಸ್ ಅಲಿ ಅವರು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite news |title=Mozambique: Guebuza Announces New Government |url=https://allafrica.com/stories/201001180720.html |access-date=17 January 2026 |work=[[allAfrica]] |date=18 January 2010}}</ref> ಅವರ ಅಧಿಕಾರದ ಅವಧಿಯು ದೇಶಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ, ಸಾಲ ಮನ್ನಾ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ತಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು.<ref name="club" /><ref name="filho" /><ref>{{cite news |title=The world's most powerful women |url=https://www.independent.co.uk/news/world/politics/the-world-s-most-powerful-women-321465.html |access-date=17 January 2026 |work=[[The Independent]] |date=23 October 2005}}</ref> ==ರಾಜಕೀಯ ನಂತರದ ಜೀವನ== ಜುಲೈ 2010 ರಲ್ಲಿ, ಡಿಯೋಗೊ ಅವರನ್ನು ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಲಹೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="voa" /> ಮುಂದಿನ ತಿಂಗಳು, UN ಸೆಕ್ರೆಟರಿ-ಜನರಲ್ ಬಾನ್ ಕಿ-ಮೂನ್ ಅವರು ಡಿಯೋಗೋ ಅವರನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಮಿತಿಗೆ ನೇಮಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ತರ್ಜಾ ಹ್ಯಾಲೋನೆನ್ ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] ದ ಜಾಕೋಬ್ ಜುಮಾ ಸಹ-ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite press release |title=Secretary-General Launches High-Level Panel on Global Sustainability to Create New Blueprint for Achieving Low-Carbon Prosperity in Twenty-First Century |url=https://press.un.org/en/2010/envdev1149.doc.htm |publisher=[[United Nations]] |access-date=17 January 2026 |date=9 August 2010 |archive-date=29 ಜನವರಿ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129052439/https://press.un.org/en/2010/envdev1149.doc.htm |url-status=dead }}</ref> ಅವರು 2012 ರಲ್ಲಿ ಅಬ್ಸಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು.<ref name="radio2" /> ಅವರು ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ''ಅಟ್ ಡಾನ್ಸ್ ಸೂಪ್'' ("ಎ ಸೋಪಾ ಡ ಮದ್ರುಗಡಾ") ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref name="opais" /> 2014 ಮತ್ತು 2017 ರ ನಡುವೆ ಡಿಯೋಗೊ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಪ್ಯಾನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ವೈಸ್ ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಆ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.<ref>{{cite web |title=Communiqué of the 14th Meeting of the Panel of the Wise |url=https://www.peaceau.org/en/article/communique-of-the-14th-meeting-of-the-panel-of-the-wise |website=African Union |access-date=17 January 2026 |date=18 September 2014}}</ref><ref>{{cite web |title=The Panel of the Wise:Its Role in Preventing Violent Conflicts in Africa |url=https://www.un.org/en/chronicle/article/panel-wiseits-role-preventing-violent-conflicts-africa |website=United Nations |access-date=17 January 2026 |date=11 October 2017}}</ref> ಅವರು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದರು.<ref name="club" /> 2014 ರ ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯ ಮಧ್ಯೆ, ಡಿಯೋಗೊ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ FRELIMO ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಲು ತನ್ನ ಉಮೇದುವಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |title=Mozambique: Two Former Prime Ministers in Race to Succeed Guebuza |url=https://allafrica.com/stories/201402281419.html |access-date=17 January 2026 |work=allAfrica |date=27 February 2014}}</ref> ಪಕ್ಷದ ಆಂತರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಯೋಗೊ '''ಫಿಲಿಪೆ ನ್ಯುಸಿ''' ಗಿಂತ ಮೊದಲು ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು.<ref>Andrew England (15 June 2014), [https://www.ft.com/content/d4792a3e-f2ee-11e3-a3f8-00144feabdc0 "Mozambique investors worry about stability as elections loom"], ''[[Financial Times]]''.</ref><ref name="aim" /> ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಚಿಸ್ಸಾನೊ ನೇತೃತ್ವದ ಪಕ್ಷದ ಬಣವು ಅವಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು.<ref>Tom Bowker, Mike Cohen and William Felimao (14 October 2014), [https://www.bloomberg.com/news/articles/2014-10-13/nyusi-set-to-rule-gas-rich-mozambique-under-predecessor-s-shadow Nyusi Set to Rule Gas-Rich Mozambique Under Guebuza’s Shadow] ''[[Bloomberg News]]''.</ref> ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಹಾಯ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಎರಿಕ್ ಸೋಲ್ಹೈಮ್ ಅವರು ಡಿಯೋಗೊ ಅವರನ್ನು ಮೇರಿ ರಾಬಿನ್ಸನ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಹಾಯ ಸಮಿತಿಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನೇಮಿಸಿದರು.<ref>[http://www.oecd.org/dac/DAC-HighLevelPanel-Panelist-bios.pdf High Level Panel on the Future of the Development Assistance Committee] [[Development Assistance Committee]].</ref> ಅವರು 2018 ರಲ್ಲಿ ಬೆಲುಲುಯೇನ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಾನವನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.<ref name="radio2" /> ===ಲಾಭರಹಿತ ಹುದ್ದೆಗಳು=== * ಆಫ್ರಿಕನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಫೌಂಡೇಶನ್, ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸದಸ್ಯ<ref name="foundation" /> * ಬ್ರೆಂಟ್‌ಹರ್ಸ್ಟ್ ಫೌಂಡೇಶನ್, ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ<ref name="foundation" /> * ಕ್ಲಬ್ ಡಿ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್, ಸದಸ್ಯ<ref name="club" /> * ವಿಶ್ವ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕಿಯರ ಮಂಡಳಿ, ಸದಸ್ಯರು<ref name="foundation" /> * NOVAFRICA ಆಫ್ ದಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಡೇಡ್ ನೋವಾ ಡಿ ಲಿಸ್ಬೋವಾ, ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ<ref>[http://novafrica.org/conselho-consultivo/?lang=pt-pt Conselho Consultivo] NOVAFRICA of the [[Universidade Nova de Lisboa]].</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾವು== ಅವರು 1981 ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪ್ರಜೆ ಆಂಟೋನಿಯೊ ಅಲ್ಬಾನೊ ಸಿಲ್ವಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref name="allafrica2">{{cite news |last1=Fauvet |first1=Paul |title=Mozambique: Spurious Claims About Prime Minister's Nationality |url=https://allafrica.com/stories/200805080904.html |access-date=17 January 2026 |work=allAfrica |date=8 May 2008}}</ref><ref name="citizenship">{{cite web |title=Mozambique: Spurious Claims About Prime Minister's Nationality |url=https://citizenshiprightsafrica.org/mozambique-spurious-claims-about-prime-ministers-nationality/ |website=Citizenship Rights in Africa Initiative through Agência de Informação de Moçambique |access-date=17 January 2026 |date=8 May 2008}}</ref> 2008 ರಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊಜಾಂಬಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಅವರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="citizenship" /><ref name="allafrica2" /> ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ಪತ್ರಿಕೆಯ 2010 ರ ಆಪ್-ಎಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಐರಿಶ್ ಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತ [[ಬೊನೊ]] ಡಿಯೋಗೊ ಅವರನ್ನು "ಎಲ್ಲೆನ್ ಜಾನ್ಸನ್ ಸಿರ್ಲೀಫ್, ನ್ಗೋಜಿ ಒಕೊಂಜೊ-ಐವೆಲಾ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಕಾ ಮ್ಯಾಚೆಲ್ನ ಸಿಂಹಿಣಿ ಶಕ್ತಿ" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[[Bono]] (18 April 2010), [https://www.nytimes.com/2010/04/18/opinion/18bono.html "Africa Reboots"], ''The New York Times''.</ref> ಡಿಯೋಗೊ ಜನವರಿ 16, 2026 ರಂದು 67 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]] ನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ನಿಧನರಾದರು.<ref name="filho">{{cite news |title=Perdeu a vida Luísa Diogo |url=https://www.folhademaputo.co.mz/pt/noticias/nacional/perdeu-a-vida-luisa-diogo/ |access-date=16 January 2026 |publisher=Folha de Maputo |date=16 January 2026 |archive-date=18 ಜನವರಿ 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118125813/https://www.folhademaputo.co.mz/pt/noticias/nacional/perdeu-a-vida-luisa-diogo/ |url-status=dead }}</ref><ref name="radio2" /><ref name="observador" /> ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡೇನಿಯಲ್ ಚಾಪೊ ಅವರು ಅವರ "ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗೆ ಸಮರ್ಪಣೆ"ಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಗುಯೆಬುಜಾ ಅವರು "ದೇಶದ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಜೀವನವು ನಮ್ಮ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="observador" /> ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು '''ಮಾರ್ಸೆಲೊ ರೆಬೆಲೊ ಡಿ ಸೌಸಾ''' ಕೂಡ ಅವರ ನಿಧನಕ್ಕೆ ಶೋಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು "ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅವರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ, ಸಾಧ್ಯವಾದಾಗಲೆಲ್ಲಾ, ಅವರ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಹೆಚ್ಚು ಸಮತೋಲಿತ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದರು.<ref name="observador" /> ಜನವರಿ 23 ರಂದು ನಿಗದಿಯಾಗಿದ್ದ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರ ಜನವರಿ 20 ರಂದು ಸರ್ಕಾರ ಎರಡು ದಿನಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೋಕಾಚರಣೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=Luísa Diogo (1958-2026): Governo decreta dois dias de luto nacional a partir do dia 23 |url=https://www.tvm.co.mz/index.php/noticias/nacional/item/14751-luisa-diogo-1958-2026-governo-decreta-dois-dias-de-luto-nacional-a-partir-do-dia-23 |website=[[Televisão de Moçambique]] |access-date=20 January 2026 |language=pt |date=20 January 2026 |trans-title=Luísa Diogo (1958–2026): Government declares two days of national mourning starting on the 23rd |archive-date=20 ಜನವರಿ 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260120172900/https://www.tvm.co.mz/index.php/noticias/nacional/item/14751-luisa-diogo-1958-2026-governo-decreta-dois-dias-de-luto-nacional-a-partir-do-dia-23 |url-status=dead }}</ref> ==ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು== *ಡಿಯೋಗೋ, ಲೂಯಿಸಾ (ಮಾರ್ಚ್ 2006). [http://documents.worldbank.org/curated/en/998471468062077299 "Post-conflict Mozambique's Reconstruction: A Transferable Strategy in Africa"] (ಇಂಗ್ಲೀಷ್ನಲ್ಲಿ) ಫ್ರೆಂಚ್ ಆವೃತ್ತಿಯೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಆಫ್ರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸಂಖ್ಯೆ 260. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.: ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist|30em}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Luisa Diogo}} * "[https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4428434.stm Blazing a trail for Africa's women]"—[[BBC News]] * [http://www.notablebiographies.com/news/Ca-Ge/Diogo-Luisa.html "Luisa Diogo Biography"], ''Encyclopedia of World Biography''. {{Interwikineeded}} eib9c7ezs2u1il6qq9pjbv72m9z2w2m 0 178206 1383054 1363199 2026-08-16T01:07:43Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383054 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] == ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ == ವಾಂಗ್ ಕಿಂಗ್‌ಹುಯಿ (ಚೀನೀ: 王清惠; 1264–1288) ಅವರು [[ಚೀನಾ]]ದ ಸೋಂಗ್ ವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಡುಝೋಂಗ್ ಅವರ ಉಪಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಗೀತರಚನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರತಿಭೆ ಹೊಂದಿದವರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಅರಮನೆ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದರೂ, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲಿನ ತಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನೈಪುಣ್ಯದಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ಅವರ ಕಾವ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಗೀತೆಗಳು ಅವರ ಬೌದ್ಧಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Wang_Qinghui</ref> == ಯುಯಾನ್ ಆಕ್ರಮಣ == 1276ರಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಘೋಷಿತ ಯುಯಾನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಲಿನ್‌ಆನ್ ನಗರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ ನಂತರ, ವಾಂಗ್ ಕಿಂಗ್‌ಹುಯಿಯನ್ನು ಉತ್ತರದ ಯುಯಾನ್ [[ರಾಜಧಾನಿ]]ಯಾದ ದಾಡು ನಗರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಈ ಅವಮಾನಕರ ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ಪ್ರಯಾಣದ ವೇಳೆ ಅವರು “ಮಂಜಿಯಾಂಗ್‌ಹೋಂಗ್” ಧುನಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೀತೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಬಾಲ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗೋಂಗ್‌ಡಿಗೆ ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯನ್ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿ, ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾವಂತಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=https://silkqin.com/09hist/qinshixu/wangyuanliang.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-02-17 |archive-date=2026-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260417080548/https://silkqin.com/09hist/qinshixu/wangyuanliang.htm |url-status=dead }}</ref> == ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಾರ್ಗ == ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ [[ಅರಮನೆ]] ಸಂಗಾತಿಯಾಗಿದ್ದ ವಾಂಗ್ ಯುಯಾನ್‌ಲಿಯಾಂಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು “ವಾಂಗ್ ಝಾವೋಯಿ” (王昭儀) ಎಂಬ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪರಿಚಿತರಾದರು, ಇದರ ಅರ್ಥ “ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಸಂಗಾತಿ” ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಯುಯಾನ್‌ಲಿಯಾಂಗ್ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಬಳಿಕ, ವಾಂಗ್ ಕಿಂಗ್‌ಹುಯಿ ಅವರ ಹಿಂದೆ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ದಾವೋ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಹೊಸ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಂತವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0765643162</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಚೀನೀ ಮಹಿಳಾ ಕವಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ]] 8qnfbbcauqti13obc9swn6svmsukrkp 10 178963 1382915 1371472 2026-08-15T15:37:44Z A826 72368 1382915 wikitext text/x-wiki {{Infobox | child = {{{embed|}}} | abovestyle = background-color:lightgray;color:#000; | headerstyle = background-color:lightgray;color:#000; | labelstyle = {{{cellstyle|}}} | datastyle = {{{cellstyle|}}} | above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}} | subheader = {{#if:{{{native_name|}}}|<div class="nickname ib-settlement-native" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{photo|}}}|size={{{photo_size|}}}|upright={{{photo_upright|}}}|sizedefault=264px|alt={{{photo_alt|}}} }} | caption = {{{caption|}}} | image2 = {{#invoke:Infobox mapframe|autoWithCaption | onByDefault = {{#if:{{{embed|}}}{{{map|}}}|no|yes}} | mapframe-marker = natural | mapframe-wikidata = yes | mapframe-length_km = {{{length_km|}}} | mapframe-length_mi = {{{length_mi|}}} }} | header1 = {{#ifeq:{{{title|}}}|no||{{{title|}}} }} | label3 = ಉದ್ದ | data3 = {{if first display both|{{if empty|{{{length|}}}|{{convinfobox|{{{length_km|}}}|km|{{{length_mi|}}}|mi}}}}|{{{length_ref|}}}}} | label4 = ಸ್ಥಳ | data4 = {{{location|}}} | label5 = ಸ್ಥಾಪನೆ | data5 = {{{established|}}} | label6 = ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭ | data6 = {{{began|}}} | label7 = ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ | data7 = {{{completed|}}} | label8 = ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ | data8 = {{{closed_date|}}} | label10 = ಹುದ್ದೆ | data10 = {{{designation|}}} | label13 = [[Trailhead|ಹಾದಿಯ ಆರಂಭ]] | data13 = {{{trailheads|}}} | label14 = ಬಳಕೆ | data14 = {{{use|}}} | label16 = ಎತ್ತರ ಹೆಚ್ಚಳ/ಇಳಿಕೆ | data16 = {{{elev_gain_and_loss|}}} | label17 = [[Elevation|ಎತ್ತರ ಬದಲಾವಣೆ]] | data17 = {{if empty|{{{elev_change|}}}|{{convinfobox|{{{elev_change_m|}}}|m|{{{elev_change_ft|}}}|ft}} }} | label18 = ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬಿಂದು | data18 = {{comma separated entries|{{{highest_name|}}}|{{convinfobox|{{{highest_m|}}}|m|{{{highest_ft|}}}|ft}}|{{{highest|}}} }} | label19 = ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿನ ಬಿಂದು | data19 = {{comma separated entries|{{{lowest_name|}}}|{{convinfobox|{{{lowest_m|}}}|m|{{{lowest_ft|}}}|ft}}|{{{lowest|}}} }} | label20 = [[Grade (slope)|ಇಳಿಜಾರು]] | data20 = {{{grade|}}} | label22 = ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯತೆ | data22 = {{{difficulty|}}} | label23 = ಕಾಲ | data23 = {{{season|}}} | label24 = ತಿಂಗಳುಗಳು | data24 = {{{months|}}} | label25 = [[Waymark|ದಾರಿ ಗುರುತು]] | data25 = {{{waymark|}}} | label26 = ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು | data26 = {{{sights|}}} | label30 = [[Hazards of outdoor recreation|ಅಪಾಯಗಳು]] | data30 = {{{hazards|}}} | label31 = [[Road surface|ಮೇಲ್ಮೈ]] | data31 = {{{surface|}}} | label32 = ಬೆಟ್ಟಗಳು | data32 = {{{hills|}}} | label33 = ನೀರು | data33 = {{{water|}}} | label34 = [[Right-of-way_(transportation)|ಹಕ್ಕಿನ ಮಾರ್ಗ]] | data34 = {{{ROW|}}} | label35 = ನಿರ್ವಹಿಸುವವರು | data35 = {{{maintainer|}}} | label36 = ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ | data36 = {{{certification|}}} | label37 = ರೈಲು{{pluralize from text|{{{train|}}}|likely=(ಗಳು)|plural=ಗಳು}} | data37 = {{{train|}}} | label38 = ಟ್ರಾಮ್{{pluralize from text|{{{tram|}}}|likely=(ಗಳು)|plural=ಗಳು}} | data38 = {{{tram|}}} | label39 = ಬಸ್ | data39 = {{{bus|}}} | label40 = ವಾಹನ ನಿಲುಗಡೆ | data40 = {{{parking|}}} | label41 = ಜಾಲತಾಣ | data41 = {{{website|}}} | header42 = {{#if:{{{map|}}}|{{if empty|{{{map_name|}}}|ಹಾದಿಯ ನಕ್ಷೆ}}}} | data43 = {{#if:{{{map|}}}| {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map|}}}|size={{{map_size|}}}|sizedefault=264px|maxsize=296px|alt={{{map_alt|}}} }} }} | data44 = {{#if: {{{map|}}}{{{route|}}} | {{#if: {{{map_caption|}}} |<div style="text-align: center;">{{{map_caption}}}</div>}} }} | data45 = {{#if: {{#if: {{{map|}}} | {{{route_and_map|}}} | yes }} | {{#if: {{{route|}}} | <table style="width: 100%;" class="mw-collapsible {{#switch:{{{route_state|}}} |1|yes|collapsed|hide = mw-collapsed autocollapse |0|no|show|uncollapsed|#default = uncollapsed }}"> <tr style="background-color:Silver;color:#000;"><th style="text-align:center">{{#if:{{{map_name|}}}|{{{map_name}}}|{{#if: {{{route_and_map|}}} |ಹಾದಿ|ಹಾದಿಯ ನಕ್ಷೆ}}}}</th></tr> <tr><td style="text-align:center"> {{{route}}} </td></tr></table> }} }} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox trail with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox trail]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y| began | bus | caption | cellstyle | certification | closed_date | completed | designation | difficulty | elev_change | elev_change_ft | elev_change_m | elev_gain_and_loss | embed | established | grade | hazards | highest | highest_ft | highest_m | highest_name | hills | length | length_km | length_mi | length_ref | location | lowest | lowest_ft | lowest_m | lowest_name | maintainer | map | map_alt | map_caption | map_name | map_size | months | name | native_name | native_name_lang | parking | photo | photo_alt | photo_size | photo_upright | route | route_state | ROW | season | sights | surface | title | trailheads | train | tram | use | water | waymark | website }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> jc3gkkixocxmirdsue5q2llyymhiemq 0 179792 1383051 1377284 2026-08-16T01:02:24Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383051 wikitext text/x-wiki [[File:Valla Sadhya - വള്ളസദ്യ - Wiki Loves Onam 2024.webm|thumb|right|ವಲ್ಲ ಸದ್ಯ ವೀಡಿಯೊ]] [[File:Sadhya Items.jpg|thumb|ಸೇವಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ [[ಸದ್ಯ]] ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: [[ಪಾಯಸಂ]], ಕಹಿ ಸೋರೆ [[ತೋರನ್]], [[ಅವಿಯಲ್]], [[ಕಾಳನ್]], ನಿಂಬೆ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ, [[ಸಾಂಬಾರ್]]; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಜ್ಜಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನ]] '''ವಲ್ಲ ಸದ್ಯ''' [[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]]ದ [[ಅರನ್ಮುಳ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಗ್ರಾಮವು [[ಪಂಪಾ ನದಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ವಳ್ಳಂ ಕಳಿ|ಹಾವು ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು]] ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭೋಜನ (ಸದ್ಯ) ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಲ್ಲ ಸದ್ಯವನ್ನು ಅಷ್ಟಮಿ ರೋಹಿಣಿ ದಿನದಂದು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಲ್ಲ ಸದ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆಯಾದ [[ಕೃಷ್ಣ]]ನು ಭಕ್ತರಿಂದ ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಬರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ವಲ್ಲ ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಕೇಳುವ ಎಲ್ಲಾ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಭುವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಲು ಜನರಿಗೆ ನೀಡಲೇಬೇಕು. ==ಸಾಮಾನ್ಯ ನೈವೇದ್ಯಗಳು== ಸದ್ಯ ({{Transliteration|hi|sadya}}) ಆಯುರ್ವೇದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಭೋಜನವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಊಟವು ಬಾಳೆಯ ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುವ 10 ರಿಂದ 20 ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ಜನ್ಮದಿನವಾದ ಅಷ್ಟಮಿ ರೋಹಿಣಿ ದಿನದಂದು 64 ಭಕ್ಷ್ಯಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news|last=Griffiths|first=Chris|title=An Indian meal with more than 60 dishes|language=en|url=https://www.bbc.com/travel/gallery/20200901-an-indian-meal-with-more-than-60-dishes|access-date=2021-08-04}}</ref> ಕೆಲವು ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರಗಳು: * [[ಪರಿಪ್ಪು]] - ಅನ್ನ, [[ಹಪ್ಪಳ]] ಮತ್ತು [[ತುಪ್ಪ]]ದೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸುವ ದಪ್ಪ [[ಬೇಳೆ]] ಭಕ್ಷ್ಯ<ref name=":0">{{Cite news|last=Paitandy|first=Priyadarshini|date=2020-08-26|title=Want a traditional Onam sadhya? Here's what you can order this year|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/want-your-traditional-onam-sadhya-heres-what-you-can-order-this-year/article32447159.ece|access-date=2021-08-04|issn=0971-751X}}</ref> * ಪುಳಿಸ್ಸೇರಿ - ದಪ್ಪ ಮತ್ತು ಹುಳಿ ಮಜ್ಜಿಗೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಕರಿ<ref name=":0" /> * ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಚಿಪ್ಸ್<ref name=":0" /> * ''ಶಕ್ಕರ ವರಟ್ಟಿ'' ಮತ್ತು ''ಪೂವನ್ ಪಳಂ<ref name=":0" />'' * ಅರವಣ ಪಾಯಸಂ (ಅಕ್ಕಿ, ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪುಡಿಂಗ್)<ref name=":0" /> * ಕಾಳಿಪಳಂ ಪಾಯಸಂ (ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪುಡಿಂಗ್)<ref name=":1">{{Cite web|title=In search of Sadhya|url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2020/aug/27/in-search-of-sadhya-2188675.html|access-date=2021-08-04|website=The New Indian Express |date=27 August 2020 }}</ref> * ಉನ್ನಿಯಪ್ಪಂ<ref name=":1" /> * [[ಸಾಂಬಾರ್]] * [[ರಸಂ]] * [[ಅವಿಯಲ್]]<ref name=":1" /> * [[ಕಾಳನ್]] * [[ಓಲನ್ (ಭಕ್ಷ್ಯ)|ಓಲನ್]] * [[ಕೂಟ್ಟುಕರಿ]] * [[ಕಿಚಡಿ]] * [[ಪಚಡಿ]]<ref name=":1" /> * [[ಇಂಜಿಪುಳಿ]] * [[ತೋರನ್]] * [[ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ|ಆಚಾರ್]]: ಮಸಾಲೆಯುಕ್ತ ಹುಳಿ ಮಾವು, [[ನಿಂಬೆ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ|ನಿಂಬೆ]] ಅಥವಾ ಸುಣ್ಣದ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ==ವಲ್ಲ ಸದ್ಯ== ವಲ್ಲ ಸದ್ಯವನ್ನು ಭಕ್ತರು ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿಗೆ ([[ಕೃಷ್ಣ]]ನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು) "ವഴಿಪಾಡು" ಆಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ವಲ್ಲ ಸದ್ಯವು ಯಾವುದೇ ದೋಣಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ವಲ್ಲ ಸದ್ಯದ ದಿನದಂದು, ದೋಣಿ ಚಾಲಕರು ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ನದಿಯ ಮೂಲಕ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ದೋಣಿ ಚಾಲಕರು ಚಿನ್ನದ ಲೇಪಿತ ದೇವಾಲಯದ ಸ್ತಂಭದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನಡಪ್ಪಂತಲ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಗೆ ನಿರಪರವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಭಜನೆಗಳನ್ನು (ವಂಚಿ ಪಾಟ್ಟು) ಹಾಡುತ್ತಾ ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ವಾತಾವರಣವು ಲಯಬದ್ಧ ವಂಚಿ ಪಾಟ್ಟು, ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿಯ ಸ್ತುತಿಗೀತೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚ ಪೂಜೆ (ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಪೂಜೆ) ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ವಲ್ಲಸದ್ಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ವಲ್ಲ ಸದ್ಯವನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಮೊದಲು, ವಂಚಿ ಪಾಟ್ಟು - ಕೃಷ್ಣನ ಸ್ತುತಿ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು - ಹಾಡುತ್ತಾ ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ.<ref name="ktourism">{{Cite web |title=Aranmula Valla Sadya |website=Kerala Tourism |url=https://www.keralatourism.org/event/aranmula-valla-sadya/124/ |access-date=24 July 2026}}</ref> ಕೃಷ್ಣನ ಜನ್ಮದಿನವಾದ ಅಷ್ಟಮಿ ರೋಹಿಣಿ ದಿನದಂದು, ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಭಕ್ತರಿಗಾಗಿ ವಲ್ಲ ಸದ್ಯವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು ಒಂದು ರಿಂದ ಎರಡು ಲಕ್ಷ ಜನರು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಳ್ಳಿಯೋಡಂಗಳು ಈ ಭೋಜನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="explainer2025">{{Cite news |title=Kerala's famed Aranmula Vallasadya feast, the largest in India, begins on July 13: What's it all about? |work=Onmanorama |date=9 July 2025 |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2025/07/09/kerala-aranmula-vallasadya-feast-how-to-book-explainer.html |access-date=24 July 2026}}</ref> [[File:Aranmula valla sadhya -- Melukara Palliyodam -- Snake Boat.jpg|thumb|ಪಂಪಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಮೇಲುಕ್ಕರದ ಪಳ್ಳಿಯೋಡಂ, ಅರನ್ಮುಳ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ದೇವಾಲಯದ ಕಡೆಗೆ ಭಕ್ತರ ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ವಲ್ಲಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ತೆರಳುತ್ತಿದೆ.]] == ಘಟನೆಗಳು == 2018ರ ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೇವಾಲಯವು ಆಚರಣೆಗೆ ತೆರೆದಿತ್ತು ಮತ್ತು 92 ನೈವೇದ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. 2020 ಮತ್ತು 2021ರಲ್ಲಿ, [[ಕೋವಿಡ್-೧೯|ಕೋವಿಡ್-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ]]ದ ಕಾರಣ, ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಅದರ ಆಚರಣೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದವು.<ref name="mathrubhumi">{{Cite web|title=Uncertainty looms over 'Valla Sadhya' at Aranmula temple due to COVID crisis|url=https://english.mathrubhumi.com/news/offbeat/uncertainty-looms-over-valla-sadhya-at-aranmula-temple-due-to-covid-crisis-1.4925295|access-date=2021-08-04|website=Mathrubhumi|date=23 July 2020 |language=en}}</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಅರನ್ಮುಳ]] * [[ಪಳ್ಳಿಯೋಡಂ]] * [[ಹಾವು ದೋಣಿ]] * [[ಅರನ್ಮುಳ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]] * [[ತಿರುವನಂತಪುರ ಸದ್ಯ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category|Sadya}} * http://www.aranmula.net {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191229150050/http://www.aranmula.net/ |date=2019-12-29 }} * http://www.aranmulavallamkali.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718011708/http://aranmulavallamkali.com/ |date=18 July 2019 }} * https://www.templespedia.com/aranmula-vallasadya-dishes/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171020191850/https://www.templespedia.com/aranmula-vallasadya-dishes/ |date=20 October 2017 }} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ಉತ್ಸವಗಳು]] ewie3j2v7bjguy75rh06s3ramwfxa6f 10 179917 1382880 1377743 2026-08-08T18:00:03Z en>MusikBot II 0 Protected "[[Template:Location map/doc/infobox parameters]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]]: 256 transclusions ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require autoconfirmed or confirmed access] (indefinite)) 1382880 wikitext text/x-wiki {{navbar|Template:Location map/doc/infobox parameters|plain=y|style=float: right;}} Below are the parameters used by [[Module:Location map]] to produce the pushpin map in this Infobox. These parameters are available for editors to set in articles that use this infobox. {| class="wikitable" ! Parameter ! Description ! Default |- |{{para|pushpin_map}} | The map(s) to display. For example, specifying England will use the values for England in Module:Location map/data/England.Multiple maps can be shown by providing a list of map names separated by {{code|#}}. For multiple maps, the first is shown by default. A reader can select the others with radio buttons. | ''{{if empty|{{{pushpin_map|}}}|N/A}}'' |- |{{para|pushpin_caption}} | The text of a caption to be displayed below the map. If not provided a default caption will be generated. Multiple captions can be shown when separated by {{code|##}} (that's two). | ''{{if empty|{{{pushpin_caption|}}}|Location within MAPNAME}}'' |- |{{para|pushpin_relief}} | 0/false/off will cause the template to display the map defined as {{code|image}} (generally not a [[Cartographic relief depiction|relief map]]). 1/true/on will cause the template to display the map defined as {{code|image1}} (generally a relief map). Any non-zero numeric value such as {{code|2}} or {{code|3}} will display {{code|image2}} or {{code|image3}}, if those images are defined. Any other non-empty value will cause display of {{code|image1}}. See the example at [[Template:Location map+/relief|Location map+/relief]]. | ''{{if empty|{{{pushpin_relief|}}}|0}}'' |- |{{para|pushpin_label}} | The text of the label to display next to the identifying mark; a [[H:WIKILINK|wikilink]] can be used. You can enclose the label inside of {{tl|nowrap}} if you want to make sure that it stays on a single line. | ''{{if empty|{{{pushpin_label|}}}|N/A}}'' |- |{{para|pushpin_label_size}} | The font size to use for the label, given as a percentage of the normal font size (<100=smaller, >100=larger); the default size is 90. Do not include {{kbd|%}}. For example, use {{para|pushpin_label_size|80}}, not {{para|pushpin_label_size|80%}}. If set to {{code|0}}, the label is only displayed when the user hovers over the mark. | ''{{if empty|{{{pushpin_label_size|}}}|90}}'' |- |style="white-space:nowrap;"<!--Only need to nowrap the longest one-->|{{para|pushpin_label_position}} | The position of the label relative to the identifying mark; valid values are {{code|left}}, {{code|right}}, {{code|top}}, {{code|bottom}} and {{code|none}}. This defaults to either {{code|left}} or {{code|right}}, depending on the coordinates of the marker and its position relative to the right border of the map image. When {{para|pushpin_label_position|none}}, any defined label will not be displayed with the mark, but it will be used to create the default caption. | ''{{if empty|{{{pushpin_label_position|}}}|N/A}}'' |- |{{para|pushpin_mark}} | The name of an image file to display as the identifying mark; the default is {{#if:{{{pushpin_mark|}}}|[[:File:{{{pushpin_mark|}}}]] [[File:{{{pushpin_mark|}}}|{{if empty|{{{pushpin_mark_size|}}}|8}}px]]|[[:File:Red pog.svg|Red pog.svg]] [[File:Red pog.svg|8px]]}}. See examples at [[Commons:Location markers]] and [[Commons:Category:Map icons]]. | ''{{#if:{{{pushpin_mark|}}}|[[:File:{{{pushpin_mark|}}}]] [[File:{{{pushpin_mark|}}}|{{if empty|{{{pushpin_mark_size|}}}|8}}px]]|[[:File:Red pog.svg|Red pog.svg]] [[File:Red pog.svg|8px]]}}'' |- |{{para|pushpin_mark_size}} | The size of the identifying mark in pixels. Do not include {{kbd|px}} | ''{{if empty|{{{pushpin_mark_size|}}}|8}}'' |- |{{para|pushpin_alt}} | Alt text for map; used by [[screen reader]]s. See [[WP:ALT]]. | ''{{if empty|{{{pushpin_alt|}}}|N/A}}'' |- |{{para|pushpin_background}} | The background color to use for the label; see [[Web colors]]. The default is no background color, which shows the map image behind the label. | ''{{if empty|{{{pushpin_background|}}}|N/A}}'' |- |{{para|pushpin_map_size}} | Determines the width of the map in [[pixel]]s, overriding any default values; do not include {{kbd|px}}. | ''{{if empty|{{{pushpin_map_size|}}}|N/A}}'' |} 1aios1omci6ogipjx541dsm1dtxj66f 1382881 1382880 2026-08-15T14:43:37Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Location_map/doc/infobox_parameters]] 1382880 wikitext text/x-wiki {{navbar|Template:Location map/doc/infobox parameters|plain=y|style=float: right;}} Below are the parameters used by [[Module:Location map]] to produce the pushpin map in this Infobox. These parameters are available for editors to set in articles that use this infobox. {| class="wikitable" ! Parameter ! Description ! Default |- |{{para|pushpin_map}} | The map(s) to display. For example, specifying England will use the values for England in Module:Location map/data/England.Multiple maps can be shown by providing a list of map names separated by {{code|#}}. For multiple maps, the first is shown by default. A reader can select the others with radio buttons. | ''{{if empty|{{{pushpin_map|}}}|N/A}}'' |- |{{para|pushpin_caption}} | The text of a caption to be displayed below the map. If not provided a default caption will be generated. Multiple captions can be shown when separated by {{code|##}} (that's two). | ''{{if empty|{{{pushpin_caption|}}}|Location within MAPNAME}}'' |- |{{para|pushpin_relief}} | 0/false/off will cause the template to display the map defined as {{code|image}} (generally not a [[Cartographic relief depiction|relief map]]). 1/true/on will cause the template to display the map defined as {{code|image1}} (generally a relief map). Any non-zero numeric value such as {{code|2}} or {{code|3}} will display {{code|image2}} or {{code|image3}}, if those images are defined. Any other non-empty value will cause display of {{code|image1}}. See the example at [[Template:Location map+/relief|Location map+/relief]]. | ''{{if empty|{{{pushpin_relief|}}}|0}}'' |- |{{para|pushpin_label}} | The text of the label to display next to the identifying mark; a [[H:WIKILINK|wikilink]] can be used. You can enclose the label inside of {{tl|nowrap}} if you want to make sure that it stays on a single line. | ''{{if empty|{{{pushpin_label|}}}|N/A}}'' |- |{{para|pushpin_label_size}} | The font size to use for the label, given as a percentage of the normal font size (<100=smaller, >100=larger); the default size is 90. Do not include {{kbd|%}}. For example, use {{para|pushpin_label_size|80}}, not {{para|pushpin_label_size|80%}}. If set to {{code|0}}, the label is only displayed when the user hovers over the mark. | ''{{if empty|{{{pushpin_label_size|}}}|90}}'' |- |style="white-space:nowrap;"<!--Only need to nowrap the longest one-->|{{para|pushpin_label_position}} | The position of the label relative to the identifying mark; valid values are {{code|left}}, {{code|right}}, {{code|top}}, {{code|bottom}} and {{code|none}}. This defaults to either {{code|left}} or {{code|right}}, depending on the coordinates of the marker and its position relative to the right border of the map image. When {{para|pushpin_label_position|none}}, any defined label will not be displayed with the mark, but it will be used to create the default caption. | ''{{if empty|{{{pushpin_label_position|}}}|N/A}}'' |- |{{para|pushpin_mark}} | The name of an image file to display as the identifying mark; the default is {{#if:{{{pushpin_mark|}}}|[[:File:{{{pushpin_mark|}}}]] [[File:{{{pushpin_mark|}}}|{{if empty|{{{pushpin_mark_size|}}}|8}}px]]|[[:File:Red pog.svg|Red pog.svg]] [[File:Red pog.svg|8px]]}}. See examples at [[Commons:Location markers]] and [[Commons:Category:Map icons]]. | ''{{#if:{{{pushpin_mark|}}}|[[:File:{{{pushpin_mark|}}}]] [[File:{{{pushpin_mark|}}}|{{if empty|{{{pushpin_mark_size|}}}|8}}px]]|[[:File:Red pog.svg|Red pog.svg]] [[File:Red pog.svg|8px]]}}'' |- |{{para|pushpin_mark_size}} | The size of the identifying mark in pixels. Do not include {{kbd|px}} | ''{{if empty|{{{pushpin_mark_size|}}}|8}}'' |- |{{para|pushpin_alt}} | Alt text for map; used by [[screen reader]]s. See [[WP:ALT]]. | ''{{if empty|{{{pushpin_alt|}}}|N/A}}'' |- |{{para|pushpin_background}} | The background color to use for the label; see [[Web colors]]. The default is no background color, which shows the map image behind the label. | ''{{if empty|{{{pushpin_background|}}}|N/A}}'' |- |{{para|pushpin_map_size}} | Determines the width of the map in [[pixel]]s, overriding any default values; do not include {{kbd|px}}. | ''{{if empty|{{{pushpin_map_size|}}}|N/A}}'' |} 1aios1omci6ogipjx541dsm1dtxj66f 4 180187 1383101 1382571 2026-08-16T09:18:35Z Ashwini Rai K 98657 /* ಭಾಗವಹಿಸುವವರು (ದಯವಿಟ್ಟು ಕೆಳಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿ) */ 1383101 wikitext text/x-wiki {| class=wikitable style="text-align:center; vertical-align:middle; background-color: #EEDEC5; color: #474747;" |- |[[File:India_Ukrain_Kannada_Ediathon.jpg|550px]] | {| class=wikitable style="background-color: #EEDEC5; color: #474747; margin: auto; font-size:20px; width:100%" |- | style="text-align:center; vertical-align:middle; padding:10px 15px; width:20%;" | [[File:Google Calendar icon (2015-2020).svg|32px|alt=|link=]]<br />'''ಅವಧಿ'''<hr />15–24 ಆಗಸ್ಟ್ 2026<br /> (9 ದಿನಗಳು) | style="text-align:center; vertical-align:middle; padding:10px 15px; width:20%;" | [[File:WP25 Wikipedia Globe - blue.svg|32px|alt=|link=]]<br />'''ಭಾಷೆಗಳು'''<hr />ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು <br />ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ <br />ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗಳು | style="text-align:center; vertical-align:middle; padding:10px 15px; width:20%;" | [[File:Noun Project Museum Icon 598061.svg|32px|alt=|link=]]<br />'''ವಿಷಯ'''<hr />ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ | style="text-align:center; vertical-align:middle; padding:10px 15px; width:20%;" | [[File:Community group icon.svg|32px|alt=|link=]]<br />'''ಭಾಗವಹಿಸುವವರು'''<hr />ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು <br />ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ <br />ಸಮುದಾಯಗಳು | style="text-align:center; vertical-align:middle; padding:10px 15px; width:20%;" | [[File:Plain scarlet arrow icons 4.png|32px|alt=|link=]]<br />'''ಮನ್ನಣೆ'''<hr />ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳು, <br />ಉಡುಗೊರೆಗಳು ಮತ್ತು <br />ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ |} '''ಗಡಿಯಾಚೆಯ ಪರಂಪರೆ''' ( Heritage Across Borders) ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸುವ ಬಹುಭಾಷಾ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನಾ ಅಭಿಯಾನವಾಗಿದೆ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದು ಈ ಅಭಿಯಾನದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.<br> ಈ ಅಭಿಯಾನವು '''15 ಆಗಸ್ಟ್ 2026'''ರಂದು, '''ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನ'''ದಂದು ಆರಂಭವಾಗಿ, '''24 ಆಗಸ್ಟ್ 2026'''ರಂದು, '''ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನ'''ದಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳ ನಡುವೆ ಜ್ಞಾನ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುವುದು ಅಭಿಯಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯವು ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಕುರಿತ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಅಭಿಯಾನದ ಕಾರ್ಯಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ (Worklist) ಸೇರಿಸಲಾದ ಇತರ ಅರ್ಹ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತೂ ಸಂಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು. |- | colspan=2 style="text-align:left;"| == ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಹೇಗೆ == # ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಅಭಿಯಾನದ ಕಾರ್ಯಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. # [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:EventDetails/4246&tab=WorklistPanel ಅಭಿಯಾನದ ಕಾರ್ಯಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತೆರೆಯಿರಿ →] ಕಾರ್ಯಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ UNESCO ಪರಂಪರೆ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸೂಚಿಸಲಾದ ಲೇಖನಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. # 15ರಿಂದ 24 ಆಗಸ್ಟ್ 2026ರ ನಡುವೆ ಲೇಖನವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಥವಾ ಸುಧಾರಿಸಿ. == ಅಂಕಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಿಗೆ ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ: # ಅರ್ಹವಾದ ಹೊಸ ಅಥವಾ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ 200 ಪದಗಳ ವಿಷಯ ಸೇರ್ಪಡೆಗೆ +1 ಅಂಕ. # ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲೇಖನಕ್ಕೆ +2 ಅಂಕಗಳು. ಗಣನೀಯ ಸುಧಾರಣೆ ಎಂದರೆ ಮೂಲಾಧಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಶ್ವಕೋಶೀಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು, ಲೇಖನದ ರಚನೆ ಅಥವಾ ಓದಲು ಸುಲಭವಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಮಹತ್ವದ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು. == ಅಂಕಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಲು == # ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಲೇಖನವು ಕನಿಷ್ಠ 500 ಪದಗಳ ಓದಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. # ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನದ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 300 ಪದಗಳ ಹೊಸ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವಿಷಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ಸುಧಾರಣೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪುನರ್‌ರಚನೆ, ಭಾಷಾ ಸಂಪಾದನೆ, ಮೂಲಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆ ಅಥವಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದಾದ ಇತರ ಮಹತ್ವದ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೆ ಈ ನಿಯಮದಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ಇರಬಹುದು. # ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳ ಆಧಾರ ಇರಬೇಕು. # ಎಲ್ಲಾ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಸಂಬಂಧಿತ ಭಾಷೆಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರಬೇಕು. # ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಸಂಪಾದನೆಗಳು — ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಕ್ಷರದೋಷ ಸರಿಪಡಿಸುವುದು, ವಿನ್ಯಾಸ ಬದಲಾವಣೆ, ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಿಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು — ಇವುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಧರಿಸಿ ಗಣನೀಯ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. == ಬಹುಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವ == ಅಭಿಯಾನದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಕೆಳಗಿನ ಗೌರವಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ: # ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಿಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳು. # ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಮೂರು ಭಾಗವಹಿಸುವವರಿಗೆ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ವೌಚರ್‌ಗಳು. ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: * 1ನೇ ಸ್ಥಾನ — $100 / ₹10,000 * 2ನೇ ಸ್ಥಾನ — $50 / ₹5,000 * 3ನೇ ಸ್ಥಾನ — $30 / ₹3,000 ಅಭಿಯಾನದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ದೃಢಪಡಿಸಿದ ನಂತರ, ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುವವರನ್ನು ಆಯೋಜಕರು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಮೆಟಾ ಪುಟದ ಲಿಂಕ್ == * [[meta:Event:Heritage_Across_Borders]] === ಆಯೋಜಕರು === ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ್ ([[User:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar]]) == ಭಾಗವಹಿಸುವವರು (ದಯವಿಟ್ಟು ಕೆಳಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿ) == # [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೫೪, ೧೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) #[[ಸದಸ್ಯ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Hariprasad Shetty10|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೫೮, ೧೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) # [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೫:೫೯, ೧೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) # [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೦೮:೩೮, ೧೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) #--[[ಸದಸ್ಯ:Ashwini Rai K|Ashwini Rai K]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ashwini Rai K|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೪೮, ೧೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು == ಅಭಿಯಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ, ದಯವಿಟ್ಟು ಅಭಿಯಾನದ ಚರ್ಚಾ ಪುಟ ಅನ್ನು ಬಳಸಿ. |} 4jjg530m39y56nxtgg1eigy9k6woequ 0 180196 1383043 1381342 2026-08-15T20:11:20Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383043 wikitext text/x-wiki {{For|ತಾಲೂಕಿಗಾಗಿ|ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ತಾಲ್ಲೂಕು}} {{Use dmy dates|date=ಜುಲೈ 2015}} {{Use Indian English|date=ಜುಲೈ 2015}} <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details --> {{Infobox settlement | name = ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ | native_name = മൂവാറ്റുപുഴ | settlement_type = [[ಕೇರಳದ ಪುರಸಭೆಗಳು|ಪುರಸಭೆ]]<ref name="lsgkerala.gov.in">{{Cite web |title=Grama Panchayaths |url=https://lsgkerala.gov.in/system/files/2017-10/localbodies.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180417130137/http://lsgkerala.gov.in:80/system/files/2017-10/localbodies.pdf |archive-date=2018-04-17}}</ref> | image_skyline = Muvattupuzha Old and New Bridges.jpg | image_alt = | image_caption = ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸೇತುವೆಗಳು | pushpin_label_position = left | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ##ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|9.99051|N|76.57891|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ಎറണಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಎറണಾಕುಳಂ]] | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ಎರಡನೇ ದರ್ಜೆಯ ಪುರಸಭೆ | governing_body = | leader_title = ಪುರಸಭಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ | leader_name = ಪಿ. ಪಿ. ಎಲ್ದೋಸ್ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 13.18 | elevation_footnotes = | elevation_m = 15 | population_total = 30,397 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|PIN]] | postal_code = 686661 (ಕಚ್ಚೇರಿತಝಂ), 686673 (ವೆಲ್ಲೂರ್ಕುನ್ನಂ), 686662, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69, 70, 71 (ಅಡಿವಾಡ್), 72, 682316, 682308 | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | area_code = 0485 | registration_plate = KL-17 | blank1_name_sec1 = ಹತ್ತಿರದ ನಗರ | blank1_info_sec1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ]] | blank2_name_sec1 = [[ಲಿಂಗಾನುಪಾತ|ಲಿಂಗಾನುಪಾತ]] | blank2_info_sec1 = 1023 [[ಪುರುಷ|♂]]/[[ಮಹಿಳೆ|♀]] | blank3_name_sec1 = [[ವಿಧಾನಸಭೆ|ವಿಧಾನಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರ | blank3_info_sec1 = ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ | blank4_name_sec1 = [[ಲೋಕಸಭೆ]] ಕ್ಷೇತ್ರ | blank4_info_sec1 = [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಇಡುಕ್ಕಿ]] | blank1_name_sec2 = [[ಭಾರತದ ಹವಾಮಾನ|ಹವಾಮಾನ]] | blank1_info_sec2 = [[ಭಾರತದ ಹವಾಮಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಾರುತ ಹವಾಮಾನ]] <small>([[ಕೊಪ್ಪೆನ್ ಹವಾಮಾನ ವರ್ಗೀಕರಣ|ಕೊಪ್ಪೆನ್]])</small> | blank2_name_sec2 = ಬೇಸಿಗೆಯ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನ | blank2_info_sec2 = {{convert|32.5|°C|°F}} | blank3_name_sec2 = ಚಳಿಗಾಲದ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನ | blank3_info_sec2 = {{convert|20|°C|°F}} | website = {{URL|https://muvattupuzhamunicipality.lsgkerala.gov.in/en}} }} [[File:Muvattupuzha River.JPG|thumb|right|300px|ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ನದಿ]] [[File:Moovattupuzha (2).jpg|thumb|300px|ಕೆನಡಾದ ಟೊರೊಂಟೊದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಬರೆಯಲಾಗಿರುವ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಎಂಬ ಹೆಸರು]] '''ಮುವಟ್ಟುಪುಳ''' ({{IPA|ml|muʋɐːt̺ːupuɻɐ|}}) ಇದು ಕೇರಳದ ಒಂದು ಪುರಸಭೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="lsgkerala.gov.in" /> ಭಾರತದ ಕೇರಳದ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ.<ref>{{Cite web |url=https://ernakulam.nic.in/en/department/muvattupuzha-taluk/ |title=Muvattupuzha Taluk {{!}} Ernakulam District Website {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-09}}</ref><ref>{{Cite web |author=Tripoto |url=https://www.tripoto.com/muvattupuzha |title=Muvattupuzha Travel Guide 2026: Best of Muvattupuzha Tourism |website=Tripoto |language=en |access-date=2026-08-09}}</ref> ಇದು [[ತ್ರಿಕ್ಕಾಕರ]] ದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ {{convert|35|km|1|abbr=on}} ದೂರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]] ದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು {{convert|204|km|1|abbr=on}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[2011 ರ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿ]] ಪ್ರಕಾರ, ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳವು 30,397 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ 15,010 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 15,387 ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯು{{convert|2306|/sqkm|abbr=on}}. ಮುವಟ್ಟುಪುಳದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿವೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಎರ್ನಾಕುಲಂನಲ್ಲಿರುವ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು 28 ಕಿ.ಮೀ (17 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ರಸ್ತೆ (MC Road) ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 49 ರ ಸಂಗಮ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ತೋಡುಪುಳದಿಂದ 20 ಕಿ.ಮೀ (12 ಮೈಲಿ), ಕೂಥಟ್ಟುಕುಳಂನಿಂದ 17 ಕಿ.ಮೀ (11 ಮೈಲಿ) ಮತ್ತು ಅರಕುಳದಿಂದ 5 ಕಿ.ಮೀ (3.1 ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite news |title=Location of Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref> ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ 'ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳಾ ನದಿ'ಯ ಹೆಸರನ್ನೇ ಈ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೂ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹೆಸರು ಮೂರು ಮಲಯಾಳಂ ಪದಗಳಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ: 'ಮೂನ್ನು' (ಮೂರು), 'ಆರು' (ಸಣ್ಣ ನದಿ) ಮತ್ತು 'ಪುಳಾ' (ನದಿ). 'ಆರು' ಮತ್ತು 'ಪುಳಾ' ಎಂಬ ಎರಡೂ ಪದಗಳು ನದಿಯನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ; ಇದರಲ್ಲಿ 'ಆರು' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 'ಪುಳಾ' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಥಯಾರ್, ಕಲಿಯಾರ್ ಮತ್ತು ತೊಡುಪುಳಯಾರ್ ಎಂಬ ಮೂರು ನದಿಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿ ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳಾ ನದಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಸಂಗಮವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ 'ತ್ರಿವೇಣಿ ಸಂಗಮಂ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರರ್ಥ "ಮೂರು ನದಿಗಳ ಸಂಗಮ ಸ್ಥಳ" ಎಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Etymology of Muvattupuzha |url=https://placenameswallah.com/muvattupuzha-ker/ |access-date=30 July 2026 |website=Place Names Wallah}}</ref> ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ "ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳಾ" ಮತ್ತು "ಮುವಟ್ಟುಪುಳ" ಎಂಬ ಎರಡೂ ಕಾಗುಣಿತಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ, ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಮೂವತ್ತೂಳ" ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Muvattupuzha – Place Name Origin |url=https://placenameswallah.com/muvattupuzha-ker/ |access-date=30 July 2026 |website=Place Names Wallah}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳವು ವಡಕ್ಕುಂಕೂರ್ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಭೂಭಾಗಗಳು ಮೂಲತಃ ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದವು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ (ಮನಗಳಿಗೆ) ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಎಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite news |title=History of Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.muvattupuzha.com/religion.htm |title=Send mail to webmaster |access-date=9 May 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002045621/http://www.muvattupuzha.com/religion.htm |archive-date=2 October 2008 |url-status=dead}}</ref> ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, 1949 ರಿಂದ 1956 ರವರೆಗೆ, ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳವು ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿನ್ ರಾಜ್ಯದ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book|title=Manorama Year Book|year=2006|publisher=[[Malayala Manorama]]|editor=K. M. Mathew|editor-link=K. M. Mathew|page=116}}</ref> 1956ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯವು ರಚನೆಯಾದಾಗ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಳವು ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತ್ತು; ನಂತರ 1958ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 1ರಂದು ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು ರಚನೆಯಾದಾಗ ಅದು ಆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web| url=http://ernakulam.nic.in/history.htm |title=History of Ernakulam |access-date=23 May 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071115160050/http://ernakulam.nic.in/history.htm |archive-date=15 November 2007 |url-status=dead}}</ref> ಮುವಟ್ಟುಪುಳವು 'ಗ್ರಾಮ ಒಕ್ಕೂಟ'ವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಸರ್ಕಾರವು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದ ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮಂಡಳಿಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ವಿ. ಪಿ. ಗೋವಿಂದನ್ ನಾಯರ್ ಅವರು ಈ ಗ್ರಾಮ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. 1953ರ ವೇಳೆಗೆ, ಮುವಟ್ಟುಪುಳವನ್ನು ಪಂಚಾಯತ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಚುನಾಯಿತ ಪಂಚಾಯತ್ ಸಮಿತಿಯ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕುನ್ನಪ್ಪಿಲ್ಲಿಲ್ ವರ್ಕಿ ವೈದ್ಯನ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. 1958ರಲ್ಲಿ ಮುವಟ್ಟುಪುಳವು ಪುರಸಭೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಎನ್. ಪರಮೇಶ್ವರನ್ ನಾಯರ್ ಅದರ ಮೊದಲ ಪುರಸಭಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯ ಮೂಲಕ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ) ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆ ಇದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news |title=Municipal history of Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref> ಎನ್. ಪಿ. ವರ್ಗೀಸ್ ಅವರು ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ಶಾಸಕರಾಗಿದ್ದು, ಇವರು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಮಂಜುನಾಥ ಪ್ರಭು ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.kerala.gov.in/docs/election_reportage/assembly_election/1951.pdf |title=Elections to the Travancore-Cochin legislative assembly-1951 and to the Madras assembly constituencies in the Malabar area |access-date=2014-06-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130717134731/http://kerala.gov.in/docs/election_reportage/assembly_election/1951.pdf |archive-date=17 July 2013}}</ref> ನಂತರ, [[ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ಕೆ. [[ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಸ್ಥಾಪಕರಾದ M. ಜಾರ್ಜ್]], ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಮೊದಲ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ (MP) ಜಾರ್ಜ್ ಥಾಮಸ್ ಕೊಟ್ಟುಕಪಲ್ಲಿ. 1995 ರಲ್ಲಿ ಅರಕುಳ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಶೈಸನ್ ಪಿ.ಮಂಗುಜ ಅವರು ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್‌ನ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |title=Political history of Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref> ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಅಪೊಸ್ತಲರಾದ ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಅವರು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅರಕುಝಾದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ತ್ ಮರಿಯಮ್ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ 1,000 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://nasrani.net/2007/01/16/ancient-stone-crosses-of-kerala-saint-thomas-cross-nazraney-sthambams-persian-crosses/ |title=Ancient Churches, Stone Crosses of Kerala- Saint Thomas Cross, Nazraney Sthambams and other Persian Crosses |date=15 January 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://arakuzhachurch.org|title=arakuzhachurch.org|website=arakuzhachurch.org}}</ref> ಇದು ತನ್ನ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳವನ್ನು ''ಅರಕುಝ ಪಕುತಿ'' (ಅರಕುಝದ ಅರ್ಧ ಅರ್ಥ) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ|2011 ಜನಗಣತಿ]], ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳವು 30,397 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಅದರಲ್ಲಿ 15,010 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 15,387 ಮಹಿಳೆಯರು. ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ಪುರಸಭೆಯು {{cvt|13.18|km2}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ 7,414 ಕುಟುಂಬಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ.<ref>{{cite book |title=District Census Handbook, Ernakulam |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |location=Thiruvananthapuram |page=254,255 |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3208_PART_B_ERNAKULAM.pdf |access-date=14 July 2020}}</ref> 2011ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 0-6 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2,945 ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇ. 9.69ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ಶೇ. 96.11ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವಾದ ಶೇ. 94.00ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ. 97.20 ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ. 95.07ರಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=Census of India 2011 – Muvattupuzha |url=https://censusindia.gov.in/ |access-date=30 July 2026 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> ==ಧರ್ಮ== {{bar box |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಪುರಸಭೆಯ ಧರ್ಮಗಳು (2011)<ref name="census2011">{{cite web |title=ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ |publisher=ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |access-date=28 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150913045700/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |archive-date=13 September 2015 }}</ref> |titlebar=#ddd |left1=ಧರ್ಮ |right1=ಶೇಕಡಾವಾರು (%) |float=left |bars= {{bar percent|[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]]|Orange|39.91}} {{bar percent|[[ಇಸ್ಲಾಂ|ಮುಸ್ಲಿಂ]]|Green|38.82}} {{bar percent|[[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ]]|Dodgerblue|21.1}} {{bar percent|ತಿಳಿಸಿಲ್ಲ|Grey|0.14}} {{bar percent|ಇತರೆ|Black|0.03}} }} ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳು, ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು ಮತ್ತು ಮಾಪಿಳ್ಳೆ ಮುಸ್ಲಿಮರು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಟ್ಟಣದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕವುಂಪಡಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಅಯ್ಯರ್ (ತಮಿಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ) ಕುಟುಂಬಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಅಗ್ರಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೊಂಕಣಿ ಸಮುದಾಯವೂ ಇದೆ. ಈ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳು ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದು, ನಾಯರ್, ಈಳವ, ನಂಬೂದಿರಿ ಮತ್ತು ಪುಲಯ ಮುಂತಾದ ಸಮುದಾಯಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite news |title=Communities of Muvattupuzha <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref> [[ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು|ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು]] [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಮಲಂಕಾರ ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಸಿರಿಯಾಕ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್|ಜಾಕೋಬೈಟ್]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಮಲಂಕಾರ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]], [[ಸಿರೋ-ಮಲಂಕಾರ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]]ಗಳು, [[ಮಾರ್ಥೋಮಾ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್|ಮಾರ್ತೋಮೈಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್]] ಇವೆ. ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳವು [[ಮಲಂಕಾರ ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಸಿರಿಯಾಕ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್|ಮಲಂಕಾರ ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಸಿರಿಯನ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್]] ಮತ್ತು [[ಮಲಂಕಾರ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]] ನ ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ಡಯಾಸಿಸ್‌ನ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳದಲ್ಲಿ 1925 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಮುದಾಯವೂ ಇದೆ,<ref>{{Cite web|url=http://vijayapuramdiocese.org/profiles/christ-the-king-church-muvattupuzha/|title=Christ The King Church, Muvattupuzha – Vijayapuram Diocese}}</ref> ವಾಝಪ್ಪಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಮಾಪಿಲ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಕೋತಮಂಗಲಂ-ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ಪ್ರದೇಶವು ಮಲಯಾಳಿ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಪೆರುಮಟ್ಟಂ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಸೀದಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ಮುವಾಟ್ಟುಪುಳ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಸೂಫಿ ಸಂತ ವಲಿಯುಪಪ್ಪ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಅವರ ದರ್ಗಾ (ಸಮಾಧಿ) ಮಸೀದಿ ಆವರಣದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite news |title=Perumattam Juma Masjid <!--|url= |access-date=30 July 2026-->}}</ref> == ಭೂಗೋಳ ==<!---should probably be moved down---> ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಎറണಾಕುಳಂ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.ekm.kerala.gov.in/physio.htm |title=ಎറണಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ |access-date=2010-10-23 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101110223159/http://www.ekm.kerala.gov.in/physio.htm |archive-date=10 November 2010 }}</ref> [[ತೊಡುಪುಝ|ತೊಡುಪುಝ]], ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಮತ್ತು ಕೋತಮಂಗಲಂ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವಡಕ್ಕುಂಕೂರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉಪ-ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು<ref>{{Cite web |url=http://deepika.epapr.in/c/3897647 |title=ಡೀಪಿಕಾ ಪತ್ರಿಕೆಯ ತುಣುಕು |website=deepika.epapr.in |access-date=11 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |archive-date=12 ಜೂನ್ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612202323/http://deepika.epapr.in/c/3897647 |url-status=dead }}</ref> ಅಥವಾ ''ಕೀಳ್ಮಲನാട്'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.southdreamz.com/tourism/thodupuzha/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111208053407/http://www.southdreamz.com/tourism/thodupuzha/ |url-status=usurped |archive-date=8 December 2011 |title=ತೊಡುಪುಝ, ಕೇರಳ, ಭಾರತ |website=South Indian Cinema Magazine }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://idukki.nic.in/formation.htm |title=ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ - ರಚನೆ |access-date=24 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100912202609/http://idukki.nic.in/formation.htm |archive-date=12 September 2010 |url-status=dead }}</ref> ಈ ಹೆಸರುಗಳು ತೊಡುಪುಝ ಮತ್ತು ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ನದಿಗಳ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ನಿಕ್ಷೇಪಗೊಂಡ ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಡಿಮೆ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಫಲವತ್ತಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಎತ್ತರವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶವು ಕಡಲಿಕ್ಕಾಡ್–ಮೀನ್ಕುನ್ನಂ–ಪಾಂಪಾಕ್ಕುಡ ಎಂಬ ಬಾಗಿದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪಟ್ಟಣವು [[ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟ|ಸರಾಸರಿ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ]] {{cvt|20|m}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. [[ತೊಡುಪುಝ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಲಾ (ಕೇರಳ)|ಪಾಲಾ]] ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಪ-ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಥವಾ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭಾಗವೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]]ಗಳ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 8 (ಪುಣಲೂರು–ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ರಸ್ತೆ) ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಹೆದ್ದಾರಿಯು ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸೇರುವುದರಿಂದ, ಇದು ಹಲವು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ರಸ್ತೆ ಜಾಲ }}</ref> [[File:Muvattupuzha_Town_DSC02663.JPG|thumb|300px|ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಪಟ್ಟಣ (ಕಚ್ಚೇರಿತಝಂ)]] [[File:Anchal post.jpg|thumb|300px|[[ಅಂಚಲ್ ಅಂಚೆ|ಅಂಚಲ್ ಪೋಸ್ಟ್]] — Moovattupuzha ಎಂಬ ಕಾಗುಣಿತದೊಂದಿಗೆ]] [[File:Anchal post 2.jpg|thumb|300px|[[ಅಂಚಲ್ ಅಂಚೆ|ಅಂಚಲ್ ಪೋಸ್ಟ್]] — Muvattupuzha ಎಂಬ ಕಾಗುಣಿತದೊಂದಿಗೆ]] [[File:Muvattupuzha Town DSC02679.JPG|right|300px|thumb|ನೆಹರು ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿರುವ ನೆಹರು ಪ್ರತಿಮೆ]] === ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ನದಿ === ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ನದಿ ({{Langx|ml|മൂവാറ്റുപുഴയാർ}}) [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಇಡುಕ್ಕಿಯ]] ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನಂತರ [[ಕೋಟಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಸುಮಾರು {{cvt|121|km}} ದೂರ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಮೂಲವೆಂದರೆ [[ತೊಡುಪುಝ ನದಿ]]. ಇದು ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು|ಇಡುಕ್ಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ನೀರು ಸಹ ಈ ನದಿಯ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇಡುಕ್ಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಮಾನು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.zonkerala.com/tourism/Idukki-6/ |title=ಇಡುಕ್ಕಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳು - ಮುನ್ನಾರ್, ತೆಕ್ಕಡಿ, ಪೀರಮೇಡು, ಮರಯೂರ್, ಕುಮಳಿ, ಇಡುಕ್ಕಿ ಕಮಾನು ಅಣೆಕಟ್ಟು |website=[www.zonkerala.com](http://www.zonkerala.com) }}</ref> === ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಸೇತುವೆ === 1914ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಎಚ್. ಎಮ್ರಾಲ್ಡ್ ಅವರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="moovattupuzha.com">{{cite web |url=http://moovattupuzha.com/Article.html |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಕುರಿತು ಲೇಖನ |website=moovattupuzha.com |access-date=11 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |archive-date=10 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410120124/http://moovattupuzha.com/Article.html |url-status=dead }}</ref> ಸೇತುವೆಯ ಬಲ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಇತರರಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಅದರ ಉದ್ಘಾಟನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಮ್ರಾಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಸೇತುವೆಯ ಕೆಳಗೆ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಗ, 15 ಆನೆಗಳು ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆದುಹೋದವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="moovattupuzha.com" /> ಈ ಸೇತುವೆಯು ನೆಹರು ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಕಚ್ಚೇರಿತಝಂ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ನದಿಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಮರದ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಮತ್ತು ಎറണಾಕುಳಂ ನಡುವೆ ಉಗಿ ಬಸ್‌ಗಳ ಸಂಚಾರ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ಕೊಚ್ಚಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಗಡಿಯು ಮಾಮಲ ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕുളം ಸಮೀಪದ ಚುಂಗಂನಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. 1970ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ವಾಹನಗಳು ಹಳೆಯ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಸೇತುವೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಚಾರ ಪೊಲೀಸ್ ಹೊರಠಾಣೆಗಳು ಏಕಮುಖ ಸಂಚಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದೇ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಅಗಲವಾದ ದ್ವಿಮುಖ ಸೇತುವೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಸೇತುವೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ }}</ref> ==ರಾಜಕೀಯ== ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝವು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ 140 ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಪಕ್ಷದ [[ಡೀನ್ ಕುರಿಯಾಕೋಸ್]] ಆಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/dean-kuriakose-wins-by-huge-margin-in-idukki/articleshow/69485695.cms |title=ಇಡುಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಡೀನ್ ಕುರಿಯಾಕೋಸ್ ಭರ್ಜರಿ ಅಂತರದಿಂದ ಗೆಲುವು |date=24 May 2019 |first=Sudha |last=Nambudiri |website=The Times of India |language=en |access-date=14 August 2019 }}</ref> ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]], [[ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಎಂ)]], [[ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ)|CPI(M)]], [[ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ|CPI]], [[ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|BJP]] ಸೇರಿವೆ. 2026ರ ವೇಳೆಗೆ, ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ [[ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಕುಝಲ್ನಾಡನ್]] ಅವರು ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ }}</ref> ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಒಂದು ಪುರಸಭೆಯಾಗಿದೆ. 2020ರ ವೇಳೆಗೆ, ಪುರಸಭಾ ಮಂಡಳಿಯು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಪಕ್ಷದ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು, ಪಿ. ಪಿ. ಎಲ್ದೋಸ್ ಅವರು ಪುರಸಭಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಪುರಸಭೆ }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberdet/2015/195 |title=ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತ ಇಲಾಖೆ |website=lsgkerala.gov.in |access-date=14 August 2019 }}</ref> ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ ಹಾಗೂ [[ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಪಕ್ಷದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಸಂಸದ ಹಾಗೂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಪಿ. ಪಿ. ಎಸ್ತೋಸ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಕುಝಲ್ನಾಡನ್, ಜಾನಿ ನೆಲ್ಲೂರ್, ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಜಾರ್ಜ್ (ಮಾಜಿ ಸಂಸದ) ಮತ್ತು ಗೋಪಿ ಕೊಟ್ಟಮುರಿಕ್ಕಲ್ (ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ ಹಾಗೂ CPI(M)ನ ಎറണಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ) ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು }}</ref> ==ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== * [[ಮಧು ನೀಲಕಂಠನ್]] — ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಭಾರತೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ. * [[ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್]] — ಹಿರಿಯ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಸಚಿವ. ಅವರು [[ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಪಕ್ಷದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುತ್ರ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಜಾರ್ಜ್ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಜಾರ್ಜ್]] ಇಡುಕ್ಕಿಯ ಮಾಜಿ ಸಂಸದರಾಗಿದ್ದಾರೆ. * [[ಜಾನಿ ನೆಲ್ಲೂರ್]] — ಹಿರಿಯ ರಾಜಕಾರಣಿ ಹಾಗೂ 1991ರಿಂದ 2006ರವರೆಗೆ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ. ಅವರು ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಜೇಕಬ್) ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವರು ಕೆ.ಸಿ. (ಎಂ)ನ ಜೋಸೆಫ್ ಬಣದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. * [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಜಾರ್ಜ್ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಜಾರ್ಜ್]] — ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕೋಟಯಂ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ಸಂಸದ. ಅವರು ಇಡುಕ್ಕಿಯ ಮಾಜಿ ಸಂಸದರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್]] ಅವರ ಪುತ್ರ. * [[ಜೀತು ಜೋಸೆಫ್]] — ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ. * [[ಭಗತ್ ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್]] — ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ. * [[ವಿಶಾಖ್ ನಾಯರ್]] — ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ. * [[ಅನೂಪ್ ಕಣ್ಣನ್]] — ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ. * [[ಕಲಾಭವನ್ ಅಬಿ]] — ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ. * [[ಶೇನ್ ನಿಗಮ್]] — ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ. * [[ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಕುಝಲ್ನಾಡನ್]] — ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಶಾಸಕ. * [[ಅರುಣ್ ಬೋಸ್]] — ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ. ==ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳು== {{Main|ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳು}} [[File:Centalmahallujamaath2.jpg|thumb|265 px|[[Central Mahallu Juma Masjid, Muvattupuzha|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮಹಲ್ಲು ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ]]]] {{columns-list|colwidth=22em| * [[Marth Mariam Syro-Malabar Catholic Forane Church, Arakuzha|ಮಾರ್ತ್ ಮರಿಯಂ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಫೊರೇನ್ ಚರ್ಚ್]] * [[St. George's Church, Kadamattom|ಕಡಮಟ್ಟಂ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್]]<ref>{{cite web |url=http://www.smcim.org/church/arakuzha/article/391 |title=ಡೇಟಾಬೇಸ್ ದೋಷ |website=[www.smcim.org](http://www.smcim.org) |access-date=27 July 2012 |archive-date=15 April 2013 |archive-url=https://archive.today/20130415200906/http://www.smcim.org/church/arakuzha/article/391 |url-status=dead }}</ref> * [[ಮಾಪಿಳ್ಳ ಮುಸ್ಲಿಮರು]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಶಾಫಿಈ|ಶಾಫಿಈ]] ''[[ಫಿಖ್]]'' ಪಂಥವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಮತ್ತು ಕೋತಮಂಗಲಂ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ [[ಮಸೀದಿ]] ಕಾವುಂಕರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ [[Central Mahallu Jama'ath|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮಹಲ್ಲು ಜಮಾಅತ್]] ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cmjmasjid.org/about.php |title=ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ: ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮಹಲ್ಲು ಜಮಾಅತ್, ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ, ಕೇರಳ, ಭಾರತ |access-date=25 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140325222554/http://www.cmjmasjid.org/about.php |archive-date=25 March 2014 |url-status=dead }}</ref> }} ==ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು== * [[ನಿರ್ಮಲಾ ಕಾಲೇಜು, ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ|ನಿರ್ಮಲಾ ಕಾಲೇಜು]] * ನಿರ್ಮಲಾ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಾರ್ಮಸಿ, ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ * ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್, ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್, ಈಟ್ಟಪ್ಪಿಳ್ಳಿ, ಮನ್ನತ್ತೂರ್ ಅಂಚೆ<ref>{{Cite web |title=SOAMTC: ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ |url=http://www.soamtc.org/ |website=[www.soamtc.org](http://www.soamtc.org) }}</ref><ref>{{Cite web |last=Arakkal |first=Naveen Anto |date=16 February 2017 |title=School of Architecture Mookambika Technical Campus |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:School_of_architecture_mookambika_technical_campus.jpg |via=Wikimedia Commons }}</ref> * ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಾರ್ಮಸಿ, ಈಟ್ಟಪ್ಪಿಳ್ಳಿ, ಮನ್ನತ್ತೂರ್ ಅಂಚೆ<ref>{{Cite web |title=Mookambika College of Pharmaceutical Sciences and Research |url=http://mookambikacpsr.com/ |website=mookambikacpsr.com }}</ref> * ಇಲಾಹಿಯಾ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ<ref>{{Cite web |title=Ilahia College of Engineering and Technology: Home |url=http://www.icet.ac.in/home |website=[www.icet.ac.in](http://www.icet.ac.in) }}</ref> * ಭಾರತ್ ಓಪನ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಪಿ.ಒ. ಜಂಕ್ಷನ್, ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ * ಭಾರತ್ ಎಜುಕೇಶನ್ (NIOS, IGNOU, SGOU ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ), ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ–686661 ==ಸಾರಿಗೆ== ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ತಾಲ್ಲೂಕು ಸೇರಿದಂತೆ ಪಟ್ಟಣದ [[ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಕಚೇರಿ|RTO]] ಕೋಡ್ KL-17 ಆಗಿದೆ. ಕಡಿಮೆ ದೂರದ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ [[ಆಟೊ ರಿಕ್ಷಾ]]ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸೇವೆಗಳೂ ಲಭ್ಯವಿವೆ. [[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ನೆಡುಂಬಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿ, ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು {{cvt|29|km}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝವು ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕೊಚ್ಚಿಯ ಪೂರ್ವ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಕಕ್ಕನಾಡಿನಿಂದ ತೊಡುಪುಝ ಮತ್ತು ವಣ್ಣಪ್ಪುರಂ ಕಡೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮಧ್ಯಭೂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಪಟ್ಟಣವು ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದಲ್ಲಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಸಬರಿ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref>{{cite news |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಸಾರಿಗೆ }}</ref> ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝವು ಪಟ್ಟಣದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಜಂಕ್ಷನ್ ಆಗಿದೆ. ಒಂಬತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ: * NH 85 (ಹಿಂದಿನ NH 49) — [[ಕೊಚ್ಚಿ]]–ಧನುಷ್ಕೋಡಿ ರಸ್ತೆ. ಇದು [[ಮುನ್ನಾರ್]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. * [[MC Road|ಎಂ.ಸಿ. ರಸ್ತೆ]] — ಅಂಗಮಾಲಿ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ಈ ರಸ್ತೆ [[ತ್ರಿಶೂರ್]], [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ಮತ್ತು [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. * [[MC Road|ಎಂ.ಸಿ. ರಸ್ತೆ]] — ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ಈ ರಸ್ತೆ [[ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು]]ನ [[ಕೋಟಯಂ]], [[ಚಂಗನಾಶೇರಿ]] ಮುಂತಾದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. * [[ಪುಣಲೂರು]]–ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ PM ರಸ್ತೆ — ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ತಪ್ಪಲಿನ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ [[ತೊಡುಪುಝ]], [[ಪಾಲಾ (ಕೇರಳ)|ಪಾಲಾ]] ಮತ್ತು [[ಪೊನ್ಕುನ್ನಂ]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. * ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ–ವೈക്കം–ಆലപ്പುಝ ಹೆದ್ದಾರಿ — [[ಪಿರವಂ]], ಪೆರುವ, [[ತಲಯೋಲಪರಂಬು]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. * ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ–ತೇನಿ [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 43|SH 43]] ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ — ಚಾಲಿಕ್ಕಡವು, ರಂಡತ್ತಿಂಕರ, [[ಕಲ್ಲೂರ್ಕಾಡ್]] ಮತ್ತು ಉಡುಂಬನ್ನೂರ್ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. * [[ಪಾಲರಿವಟ್ಟಂ]]–[[ತೆಕ್ಕಡಿ]] [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 41|SH 41]] — [[ಕಕ್ಕನಾಡ್]], [[ಪಟ್ಟಿಮಟ್ಟಂ]], ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ, [[ಪಾಂಡಪ್ಪಿಳ್ಳಿ]], [[ಅರಿಕ್ಕುಝ]], ತೊಡುಪುಝ, ಮೂಲಮಟ್ಟಂ ಮತ್ತು [[ವಾಗಮನ್]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. * ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ–[[ಕಲಿಯಾರ್]] ರಸ್ತೆ — ಕಕ್ಕಡಸ್ಸೇರಿ, [[ಪೋತನಿಕ್ಕಾಡ್]], [[ಪೈಂಗೊಟ್ಟೂರ್]] ಮತ್ತು [[ವಣ್ಣಪ್ಪುರಂ]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. * ಪಟ್ಟಣದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[Uber]] ಮತ್ತು [[Ola Cabs]] ಮುಂತಾದ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಆಧಾರಿತ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆಗಳೂ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ತಾಲ್ಲೂಕು ಮಧ್ಯಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ತಿರುವಾಂಕുളം ಸಮೀಪದ ಮಾಮಲಾದಲ್ಲಿದ್ದ ಗಡಿ ತಪಾಸಣಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ನಡುವಿನ ಸಂಚಾರ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. 1970ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝವು ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದಿತ್ತು. 2011ರ [[ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]]ಯು ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಮತ್ತು ಕೋತಮಂಗಲಂ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಗರ ಸಮೂಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/kerala/Final_Kerala_Paper_1_Pdf.pdf |title=ಜನಗಣತಿ ಮಾಹಿತಿ |date=2011 |website=[www.censusindia.gov.in](http://www.censusindia.gov.in) }}</ref> ==ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ== ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝವು [[ಅಂಗಮಾಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೋಟಯಂ]] ನಗರಗಳ ನಡುವೆ [[ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ರಸ್ತೆ]]ಯಲ್ಲಿದೆ. ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಾದ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ರಸ್ತೆ (ಅಂಗಮಾಲಿ–ತಿರುವನಂತಪುರಂ / SH-01 / {{cvt|240|km}}) ಮತ್ತು [[ಮುಖ್ಯ ಪೂರ್ವ ಹೆದ್ದಾರಿ]] (ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ–ಪುಣಲೂರು / SH-08 / {{cvt|154|km}}) ಇಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ–ತೇನಿ ಹೆದ್ದಾರಿ (SH 43) ಚಾಲಿಕ್ಕಡವು ಸೇತುವೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ರಂಡತ್ತಿಂಕರ, ಕೋಟ್ಟ, ಉಡುಂಬನ್ನೂರ್, ಕಾಟ್ಟಪ್ಪನ, ನೆಡುಂಕಂಡಂ ಮತ್ತು [[ಕಂಬಂ, ತಮಿಳುನಾಡು|ಕಂಬಂ]] ಮೂಲಕ ಹಾದು [[ತೇನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನೆರೆಯ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[ಮಧುರೈ]]ಗೆ ತೆರಳಲು ಇದು ಕಡಿಮೆ ದೂರದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.metrovaartha.com/2009/01/09150145/MUVATTUPUZHATHENIROAD.html |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ–ತೇನಿ ಹೆದ್ದಾರಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ |access-date=24 February 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714082856/http://www.metrovaartha.com/2009/01/09150145/MUVATTUPUZHATHENIROAD.html |archive-date=14 July 2011 }}</ref> ತೊಡುಪುಝ ರಸ್ತೆಯಿಂದ ಎಂ.ಸಿ. ರಸ್ತೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಬೈಪಾಸ್ ರಸ್ತೆಯನ್ನು NH 49ರಿಂದ ಕಡತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿ, ಮುರಿಕ್ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಹೊಸ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಇದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/localnews/story.php?id=151874&v_id=73 |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಬೈಪಾಸ್ ರಸ್ತೆ |url-status=dead }}</ref> ===ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು=== ಕಿಳಕ್ಕೇಕರೆ ಮತ್ತು ರಂಡಾಟ್ಟಿಂಕರ (ರಂಡಾರ್ಕರ ಅಥವಾ ರಂಡಾರ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಪಟ್ಟಣದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ನದಿ]]ಯ ದಡದಲ್ಲಿವೆ. ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು {{cvt|9|km}} ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಎತ್ತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 40–60 ಮೀಟರ್ (130–200 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶವಿದ್ದು, ಇದು ಕೋಟಯಂ ಮತ್ತು ಪಿರವಂ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುವ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ. ಈ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ರಬ್ಬರ್]] ತೋಟಗಳಿವೆ.<ref>{{cite news |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದ ಭೂಗೋಳ }}</ref><ref>{{cite web |title=Wikimapia - Let's describe the whole world! |url=http://wikimapia.org/#lat=9.9642857&lon=76.5966797&z=13&l=0&m=t |website=wikimapia.org }}</ref> ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹಳೆಯ ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಸೇತುವೆಯು ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದ್ದು, 1914ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Metrovaartha">{{cite web |title=ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಸೇತುವೆಗೆ 95 ವರ್ಷ |url=http://www.metrovaartha.com/2008/12/31142059/muvattupuzha-bridge.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714082630/http://www.metrovaartha.com/2008/12/31142059/muvattupuzha-bridge.html |archive-date=14 July 2011 |access-date=24 February 2010 }}</ref> ಇದು ನೆಹರು ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಕಚ್ಚೇರಿತಝಂ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪಂಚಾಯತ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿವೆ. [[ಅನಾನಸ್]] ಮತ್ತು [[ರಬ್ಬರ್]] ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿವೆ. ಬೆಂಕಿಪೊಟ್ಟಣ ತಯಾರಿಕೆ, ಪ್ಲೈವುಡ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಗರಗಸ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಕಾಗದ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಮರದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ. [[KINFRA]]ಯ ನೆಲ್ಲಾಡ್ ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಾನವು ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದಿಂದ [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 41|SH 41]] ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು {{cvt|9|km}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite news |date=13 November 2007 |title=ನೆಲ್ಲಾಡ್‌ನ ಕಿನ್ಫ್ರಾ ಪಾರ್ಕ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭರ್ತಿಯಾಗಿದೆ |work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] |location=ಚೆನ್ನೈ, ಭಾರತ |url=http://www.hindu.com/2007/11/13/stories/2007111351131700.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071116042335/http://www.hindu.com/2007/11/13/stories/2007111351131700.htm |archive-date=16 November 2007 }}</ref> {| style="margin:0;" |+'''ನೆರೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು''' | {{Geographic Location |title = '''ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದಿಂದ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ''' |Northwest = [[ಪಟ್ಟಿಮಟ್ಟಂ]] |North = [[ಪೆರುಂಬಾವೂರ್]] |Northeast = [[ಕೋತಮಂಗಲಂ, ಕೇರಳ|ಕೋತಮಂಗಲಂ]] |West = [[ಕೋಲೆಂಚೇರಿ]] |Centre = ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ |East = [[ಕಲ್ಲೂರ್ಕಾಡ್]], [[ಪೋತನಿಕ್ಕಾಡ್]] |Southwest = [[ಪಿರವಂ]] |South = [[ಕೂತ್ತಾಟ್ಟುಕುಳಂ]] |Southeast = [[ತೊಡುಪುಝ]] }} |} ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಅಣಿಕ್ಕಾಡ್]] * [[ಅರಕುಝ]] * [[ಮಾರಾಡಿ]] * [[ಮೂಲವೂರ್]] * [[ಪೆರುಂಪಲ್ಲೂರ್]] * [[ವಳಯಂಚಿರಂಗರ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ===ಮೂಲಗಳು=== #{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20050417112838/http://www.keralapwd.net/pwd/public/sh.jsp Kerala PWD]}} #[http://in.maps.yahoo.com/ Statehighways in Yahoo Maps] #[[List of State Highways in Kerala|State Highway list]] ==External links== {{commons category|Muvattupuzha}} {{wikivoyage|Muvattupuzha}} {{Contains special characters|Indic}} *[http://www.muvattupuzhamunicipality.in Official Government page for Muvattupuzha in Malayalam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120718231122/http://www.muvattupuzhamunicipality.in/ |date=18 ಜುಲೈ 2012 }} *[https://web.archive.org/web/20040821032043/http://www.mapsofindia.org/kerala/Eurnakulam.html Map of Eurnakulam in Kerala] *[https://web.archive.org/web/20110207140758/http://rubberparkindia.com/ Airapuram Rubber Park Farmers Action Council] *[https://web.archive.org/web/20191013043120/https://keralapanchayatelection2020.keralas.info/ Remaining Date for Muvattupuzha Municipality Election 2020] {{Ernakulam district}} {{Kerala}} {{Municipalities of Kerala}} {{Northern Travancore}} [[Category:Muvattupuzha| ]] [[Category:Cities and towns in Ernakulam district]] c12kq6il02fdat9ox9zhvyw16sapz1z 0 180227 1383031 1382016 2026-08-15T18:29:54Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383031 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಕೇರಳದ ದೀಪಸ್ತಂಭ}} {{Use dmy dates|date=ಮೇ 2019}} {{Infobox lighthouse | name = ಮನಕ್ಕೋಡಂ ದೀಪಸ್ತಂಭ<br />''Manaccur'' | image_name = Andhakaranazhi Lighthouse.jpg | caption = 2012ರಲ್ಲಿ ದೀಪಸ್ತಂಭ | location = [[ಅಂಧಕಾರನಳಿ]], [[ಚೆರ್ತಲ]], [[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]] | coordinates = {{coord|9.748254|N|76.286435|E|format=dms|display=inline,title}} | yearbuilt = 1979 | construction = ಬಲವರ್ಧಿತ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಗೋಪುರ | shape = ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚೌಕಾಕಾರದ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿದ ಗೋಪುರ, ಬಾಲ್ಕನಿ ಹಾಗೂ ದೀಪಗೃಹ | marking = ಬಿಳಿ ಗೋಪುರ, ಕೆಂಪು ದೀಪಗೃಹ | height = {{convert|30|m|ft}} | focalheight = {{convert|35.67|m|ft}} | lightsource = ಮುಖ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ | intensity = 500/550&nbsp;W ಲೋಹದ ಹ್ಯಾಲೈಡ್ ದೀಪ (220/250&nbsp;V AC) | range = {{convert|18.4|nmi}} <ref>[[http://www.dgll.nic.in/LightHouse.aspx?Consent_id=259&Module_id=16&LocationId=6&LangId=1|ಮನಕ್ಕೋಡಂ ದೀಪಸ್ತಂಭ]] {{Cite web |url=http://dgll.nic.in/LightHouse.aspx?Consent_id=259&Module_id=16&LocationId=6&LangID=1 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=12 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |archive-date=17 ಮಾರ್ಚ್ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150317232531/http://dgll.nic.in/LightHouse.aspx?Consent_id=259&Module_id=16&LocationId=6&LangID=1 |url-status=bot: unknown }} [[ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು ಮತ್ತು ದೀಪನೌಕೆಗಳ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ]]</ref> | characteristic = Fl (2) W 10s. }} 'ಮನಕ್ಕೋಡಂ ದೀಪಸ್ತಂಭ'ವು ಕೇರಳದ ಅಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ, ಚೆರ್ತಲಾದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಅಂಧಕಾರನಾಳಿ ಕಡಲತೀರದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಗೋಪುರವು ಚೌಕಾಕಾರದ ಅಡ್ಡ-ಛೇದವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, 33.8 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite rowlett|indsw|access-date=6 February 2016}}</ref> ಇದನ್ನು 1979ರ ಆಗಸ್ಟ್ 1ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. 1979ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೀಪಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. 1998ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21ರಂದು, ಇಲ್ಲಿನ ದೀಪದ ಮೂಲವನ್ನು ಇನ್‌ಕ್ಯಾಂಡಿಸೆಂಟ್ ಲ್ಯಾಂಪ್‌ನಿಂದ ಮೆಟಲ್ ಹಾಲೈಡ್‌ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.dgllnoida.gov.in/cochin/MANAKKODAM.html |title=Directorate General of Lighthouses and Lightships |access-date=19 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130312113238/http://dgllnoida.gov.in/cochin/MANAKKODAM.html |archive-date=12 March 2013 |url-status=dead }}</ref><ref name="Lighthouses">{{Cite web |url=http://kerala.bizhat.com/lighthouses.html |title=Lighthouses in Kerala |access-date=19 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319042907/http://kerala.bizhat.com/lighthouses.html |archive-date=19 March 2015 |url-status=live }}</ref><ref name="Dgll">{{cite web |title=Manakkodam Lighthouse |url=http://www.dgll.nic.in/LightHouse.aspx?Consent_id=259&Module_id=16&LocationId=6&LangId=1 |publisher=DGLL |access-date=19 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150317232531/http://dgll.nic.in/LightHouse.aspx?Consent_id=259&Module_id=16&LocationId=6&LangID=1 |archive-date=17 March 2015 |url-status=live}}</ref> ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲವು ಹತ್ತು ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಮಿನುಗುತ್ತದೆ.<ref name="ML">{{cite web |title=Manakkodam Light |url=http://www.lighthousedigest.com/digest/database/uniquelighthouse.cfm?value=6317 |publisher=Lighthouse diges magazine |access-date=19 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304095508/http://www.lighthousedigest.com/digest/database/uniquelighthouse.cfm?value=6317 |archive-date=4 March 2016 |url-status=live}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಮನಕ್ಕೋಡಂ ದೀಪಸ್ತಂಭವನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ 30 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಸಿಲಿಂಡರಾಕಾರದ ಗೋಪುರದ ವಿನ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಆದರೆ, ಮಣ್ಣಿನ ಅಡಿಪಾಯದ ಪದರವು ದುರ್ಬಲವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ, ಸೇವಾ ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳುವ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳಿರುವ ಬಲವರ್ಧಿತ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ರಚನೆಯನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="DGLL">{{Cite web |title=Manakkodam Lighthouse {{!}} Directorate General of Lighthouses And Lightships |url=https://www.dgll.nic.in/DGLL-light-house-location/kochi/manakkodam-lighthouse |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124091332/https://www.dgll.nic.in/DGLL-light-house-location/kochi/manakkodam-lighthouse |archive-date=24 January 2025 |access-date=2025-07-13 |website=www.dgll.nic.in |language=en |url-status=live }}</ref> ನಿರ್ಮಾಣವು 1979 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web |last=problogic |date=2020-01-06 |title=Tallest lighthouses of the Indian Subcontinent |url=https://panethos.wordpress.com/2020/01/06/tallest-lighthouses-of-the-indian-subcontinent/ |access-date=2025-07-13 |website=Panethos |language=en}}</ref> ಈ ದೀಪಸ್ತಂಭವನ್ನು 1979ರ ಆಗಸ್ಟ್ 1ರಂದು ಕಾರ್ಯಾರಂಭಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು; ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲ ದಿಕ್ಸೂಚಿ ದೀಪವಾಗಿತ್ತು. ಮೂಲತಃ ಇದ್ದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ದೀಪವನ್ನು (incandescent lamp) 1998ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21ರಂದು 230 ವೋಲ್ಟ್, 400 ವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ 'ಮೆಟಲ್-ಹ್ಯಾಲೈಡ್' ದೀಪದಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ, ದೀಪದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಖರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, 2006ರ ನವೆಂಬರ್ 22ರಂದು ಇದನ್ನು ತಲಾ 150 ವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೂರು ದೀಪಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="DGLL"/>'ಸಾಗರ ಮಾಲಾ ಯೋಜನೆ'ಯ ಭಾಗವಾಗಿರುವ 'ಆಲಪ್ಪುಳ ಮರೀನಾ-ಕಮ್-ಕಾರ್ಗೋ ಯೋಜನೆ'ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ದೀಪಸ್ತಂಭದ ಬಳಿ ವಿವಿಧ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite news |date=2022-12-10 |title=Centre to develop Alappuzha marina-cum-cargo project under Sagarmala scheme |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/centre-to-develop-alappuzha-marina-cum-cargo-project-under-sagarmala-scheme/article66247364.ece |access-date=2025-07-13 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> == ರಚನೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷಣಗಳು == ಈ ದೀಪಸ್ತಂಭವು 33.8 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ, ಚೌಕಾಕಾರದ ಬಲವರ್ಧಿತ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ (reinforced-concrete) ಗೋಪುರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಕೆಳಭಾಗವು ಚೌಕಟ್ಟಿನಂತಹ ರಚನೆಯನ್ನು (skeletal structure) ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಇದನ್ನು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಬಳಿಯಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ದೀಪದ ಕೋಣೆ (lantern) ಇದೆ. ಇದರ ದೀಪದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವು (focal plane) ಸರಾಸರಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 35.67 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ದೀಪದ ಸಂಕೇತವು Fl(2) W 10s (ಪ್ರತಿ 10 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಬಿಳಿ ಬೆಳಕಿನ ಮಿಂಚುಗಳು) ಆಗಿದೆ. ಇದರ ದೃಗ್ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು (optical system) 2.4 ಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಸದ ದೀಪದ ಕೋಣೆಯೊಳಗೆ ಇರುವ 300 ಮಿಮೀ ಗಾತ್ರದ, ನಾಲ್ಕನೇ ಶ್ರೇಣಿಯ (fourth-order) ತಿರುಗುವ ಡ್ರಮ್ ಆಪ್ಟಿಕ್ ಆಗಿದೆ; ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ ಭಾರತದ 'ಜೆ. ಸ್ಟೋನ್ & ಕೋ. ಲಿಮಿಟೆಡ್' (J. Stone & Co. Ltd.) ಪೂರೈಸಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಖ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಜಾಲದಿಂದ (440 V, 50 Hz) ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಬಳಕೆಗೆಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜನರೇಟರ್ (standby generator) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Master Ledger of Manakkodam Lighthouse |url=https://www.dgll.nic.in/sites/default/files/2022-12/Master%20Ledger%20Cochin%2011.pdf |access-date=2025-07-13 |website=www.dgll.nic.in |language=en}}</ref> ಕರಾವಳಿ ನೌಕಾಯಾನ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗಾಗಿ ರಚನೆ ಹಾಗೂ ಉಪಕರಣಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, 'ಲೈಟ್‌ಹೌಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಲೈಟ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ'ವು ನಿರಂತರ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=2023-06-27 |title=Coast Guard rescues stranded fishermen off Alappuzha coast |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/coast-guard-rescues-stranded-fishermen-off-alappuzha-coast/article67016375.ece |access-date=2025-07-13 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> <gallery> Manakkodam Lighthouse.jpg| ಕೆಳಗೆನಿಂದ Manakkodam Lighthouse scenery.jpg|ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರ </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commonscat}} * {{Lighthouse Digest|6317}} * [http://www.dgll.nic.in/LightHouses/74_1_LightHouses.aspx Directorate General of Lighthouses and Lightships] 1etok5wex50hd4k4cngsh8ltayskkv8 0 180234 1382977 1382547 2026-08-15T17:00:49Z A826 72368 1382977 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox river | name = ಕಡಲುಂಡಿ | native_name = | name_native_lang = | other_name = | etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg | image_size = | image_caption = ಕಡಲುಂಡಿ ಸೇತುವೆ | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = ದೇಶ | subdivision_name1 = [[ಭಾರತ]] | subdivision_type2 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name2 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type3 = ಜಿಲ್ಲೆಗಳು | subdivision_name3 = [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]], [[ಮಲಪ್ಪುರಂ]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length_km = 130 | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location = [[ನದೀಮುಖ]] | discharge1_min = | discharge1_avg = {{convert|36|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = ಚೆರಕೊಂಬನ್ ಮಲ | source1_location = ಕೇರಳ, [[ಭಾರತ]] | source1_coordinates = {{coord|11|08|N|76|28|E|display=inline}} | source1_elevation = {{convert|1160|m|abbr=on}} | mouth = [[ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ]] | mouth_location = ಕೇರಳ, [[ಭಾರತ]] | mouth_coordinates = {{coord|11|07|N|75|49|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}} | progression = | river_system = | basin_size_km2 = 1122 | tributaries_left = | tributaries_right = | custom_label = | custom_data = | extra = }} [[File:Kadalundi Kadavu.jpg|thumb|ಕಡಲುಂಡಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿರುವ '''ಕಡಲುಂಡಿ ಕಡವು''' ಸೇತುವೆ]] [[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|[[ಮಲಪ್ಪುರಂ|ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿ]] ಕಡಲುಂಡಿ ನದಿ]] '''ಕಡಲುಂಡಿ ನದಿ''' ('''ಕಡಲುಂಡಿಪುಳ''') [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ ಮೂರು [[ಚಾಲಿಯಾರ್]], [[ಭಾರತಪ್ಪುಳ]] ಮತ್ತು [[ತಿರೂರ್ ನದಿ]].<ref>{{cite web|url=http://www.malappuram.net/html/history.htm|title=ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನದಿಗಳು|publisher=Malappuram.net|access-date=13 October 2006}}</ref> ಮಳೆಯಾಧಾರಿತ ಈ ನದಿಯು {{convert|130|km|mi}} ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.kerala.gov.in/knowkerala/generalfeatures.htm|title=ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ - ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು|publisher=ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ|access-date=13 October 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061102072030/http://www.kerala.gov.in/knowkerala/generalfeatures.htm|archive-date=2 November 2006}}</ref> ಕಡಲುಂಡಿ ನದಿಯು ಕೇರಳದ ಆರನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನದಿಯೂ ಆಗಿದೆ. ಕಡಲುಂಡಿ ನದಿಯು [[ಕರುವಾರಕುಂಡು]], [[ತುವ್ವೂರು]], [[ಮೇಲಾಟ್ಟೂರು, ಕೇರಳ|ಮೇಲಾಟ್ಟೂರು]], [[ಪಂದಿಕ್ಕಾಡ್]], [[ಮಂಜೇರಿ]], [[ಮಲಪ್ಪುರಂ]], [[ಪನಕ್ಕಾಡ್]], [[ಪರಪ್ಪೂರು]], [[ವೆಂಗರ, ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ವೆಂಗರ]], [[ತಿರೂರಂಗಡಿ]], [[ಪರಪ್ಪನಂಗಡಿ]], [[ವಳ್ಳಿಕ್ಕುನ್ನು]] ಮೂಲಕ ಹಾದು, ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಾಯುವ್ಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ವಳ್ಳಿಕ್ಕುನ್ನು|ವಳ್ಳಿಕ್ಕುನ್ನುನ]] ಕಡಲುಂಡಿ ನಗರಂನಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.<ref name="river">{{cite web |title=ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನದಿಗಳು |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in}}</ref> ಇದು ಒಲಿಪ್ಪುಳ ನದಿ ಮತ್ತು ವೆಳಿಯಾರ್ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="river"/> ಕಡಲುಂಡಿ ನದಿಯು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಂದ]] [[ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ|ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿಯ]] ಪಶ್ಚಿಮ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ಮತ್ತು [[ಮಲಪ್ಪುರಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.<ref name="river"/> ಇದಕ್ಕೆ ಒಲಿಪ್ಪುಳ ಮತ್ತು ವೆಳಿಯಾರ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳಿವೆ.<ref name="river"/> ಒಲಿಪ್ಪುಳ ಮತ್ತು ವೆಳಿಯಾರ್ [[ಮೇಲಾಟ್ಟೂರು, ಕೇರಳ|ಮೇಲಾಟ್ಟೂರು]] ಬಳಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿ ಕಡಲುಂಡಿ ನದಿಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="river"/> ಕಡಲುಂಡಿ ನದಿಯು [[ಏರನಾಡ್]] ಮತ್ತು [[ವಳ್ಳುವನಾಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಳ್ಳುವನಾಡ್]] ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref name="river"/> ಕಡಲುಂಡಿ ನದಿಯು 1274 ಚ.ಕಿ.ಮೀ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 120 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="NIC">[http://malappuram.nic.in/gw.html NIC ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಾಲತಾಣ]</ref> [[ಚೇರ ರಾಜವಂಶ|ಚೇರ ರಾಜವಂಶದ]] ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಬಂದರಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಟಿಂಡಿಸ್]] ಬಂದರನ್ನು [[ಮುಝಿರಿಸ್]] ನಂತರ, ಈ ನದಿಯ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯಾದ [[ವಳ್ಳಿಕ್ಕುನ್ನು]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ಕೇರಳ ಇತಿಹಾಸದ ಸಮೀಕ್ಷೆ, ಎ. ಶ್ರೀಧರ ಮೆನನ್</ref> ಕಡಲುಂಡಿಪುಳ ನದಿಯು [[ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ|ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು]] ಸೇರುವ ದ್ವೀಪಗಳ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ [[ಕಡಲುಂಡಿ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ]] ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="river"/> ಇಲ್ಲಿ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 60 ಜಾತಿಯ ವಲಸೆ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.keralaeverything.com/wil.htm|title=ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|publisher=keralaeverything.com|access-date=13 October 2006}}</ref> {{wide image|Kadalundi Kadavu Bridge.jpg|1500px|ಕಡಲುಂಡಿ ನದಿಯ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ}} ==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ== [[File:Melattur palam.jpg|thumb|[[ಮೇಲಾಟ್ಟೂರು, ಕೇರಳ|ಮೇಲಾಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಕಡಲುಂಡಿಪ್ಪುಳಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿರುವ ಮೇಲಾಟ್ಟೂರು ಸೇತುವೆ]] [[File:This is a image of velliyar river in edathanattukara 2013-10-29 19-46.jpg|left|thumb|ವೆಳ್ಳಿಯಾರ್ ನದಿ (ವೆಳ್ಳಿಯಾರ್ ನದಿಯು [[ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ|ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಹುಟ್ಟಿ [[ಮೇಲಾಟ್ಟೂರು, ಕೇರಳ|ಮೇಲಾಟ್ಟೂರು]] ಬಳಿ ಒಲಿಪ್ಪುಳ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಕಡಲುಂಡಿ ನದಿಯಾಗುತ್ತದೆ)]] 16 ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಕವಿ ಮತ್ತು ''[[ಜ್ಞಾನಪ್ಪಾನ]]'' ದ ಲೇಖಕ [[ಪೂಂತಾನಂ ನಂಬೂದಿರಿ]] ಅವರು [[ಪೆರಿಂತಲ್ಮಣ್ಣ]] ಬಳಿಯ [[ಕೀಳಾಟ್ಟೂರು|ಕೀಳಾಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಕಡಲುಂಡಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name="Menon">{{cite book|author=I K K Menon|title=ಕೇರಳದ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು|url=https://books.google.com/books?id=pCv2DAAAQBAJ&pg=PT194|publisher=ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ ಡಿವಿಷನ್ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವಾಲಯ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|isbn=978-81-230-2188-1|pages=194–}}</ref><ref name="c1971">{{Cite book|title=ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ - ಮಲಪ್ಪುರಂ (ಭಾಗ-ಸಿ) - 1971|last=ಕೆ. ನಾರಾಯಣನ್|publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ|year=1972|location=ತಿರುವನಂತಪುರಂ|pages=3|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5714/1/51172_1971_MAL.pdf}}</ref><ref name="c2011">{{cite book |last1=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ |title=ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ, ಮಲಪ್ಪುರಂ |publisher=ಜನಗಣತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಕೇರಳ |location=ತಿರುವನಂತಪುರಂ |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_B_MALAPPURAM.pdf}}</ref> [[ಕೇರಳ ವರ್ಮ ವಲಿಯ ಕೊಯಿಲ್ ತಂಪುರಾನ್|ಕೇರಳ ವರ್ಮ ವಲಿಯ ಕೊಯಿ ತಂಪುರಾನ್]] (''ಕೇರಳ ಕಾಳಿದಾಸ''), [[ರಾಜ ರಾಜ ವರ್ಮ]] (''ಕೇರಳ ಪಾಣಿನಿ'') ಮತ್ತು [[ರಾಜ ರವಿ ವರ್ಮ]] (ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿತ್ರಕಾರ) ಇವರು [[ಪರಪ್ಪನಾಡ್]] ರಾಜಮನೆತನದ ವಿವಿಧ ಶಾಖೆಗಳಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದು, [[ಪರಪ್ಪನಂಗಡಿ]]ಯಿಂದ ಹರಿಪ್ಪಾಡ್, ಚಂಗನಾಶ್ಶೇರಿ, ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರ ಮತ್ತು ಕಿಳಿಮಾನೂರಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು.<ref>{{Cite book|title=ವಿಶಾಖಂ ತಿರುನಾಳ್.|date=2012|publisher=Duc|isbn=978-613-9-12064-2|location=[ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಸ್ಥಳ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ]|oclc=940373421}}</ref> ಪರಪ್ಪನಂಗಡಿಯು ಕಡಲುಂಡಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="c2011"/> ದಿನಪತ್ರಿಕೆ "[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]" ದ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕ (1898 ರಿಂದ 1905) ಮತ್ತು "ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್" ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕ ದಿವಾನ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಕೊಳಿಶ್ಶೇರಿ ಕರುಣಾಕರ ಮೆನನ್ (1863–1922) ಸಹ ಪರಪ್ಪನಂಗಡಿಯವರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/somemadrasleader00allauoft|title=ಕೆಲವು ಮದ್ರಾಸ್ ನಾಯಕರು|date=1922|publisher=ಅಲಹಾಬಾದ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಪ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತ}}</ref> [[ಒ. ಚಂದು ಮೆನನ್]] ಅವರು ಪರಪ್ಪನಂಗಡಿ ಮುನ್ಸಿಫ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದಾಗ ತಮ್ಮ ಕಾದಂಬರಿಗಳಾದ "ಇಂದುಲೇಖಾ" ಮತ್ತು "ಶಾರದಾ" ವನ್ನು ಬರೆದರು. ''ಇಂದುಲೇಖಾ'' [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಕಾದಂಬರಿಯೂ ಆಗಿದೆ. == ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ == ಕಡಲುಂಡಿ ನದಿಯು ತನ್ನ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಅಳಿವೆ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ, 125 ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ [[ಕಡಲುಂಡಿ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ]] ವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ—ಇದು ರಾಮ್ಸರ್ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ತಂಗುದಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kadalundi-bird-sanctuary/137 |title=ಕಡಲುಂಡಿ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ |publisher=ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ |access-date=2025-11-02}}</ref> ಈ ಪಕ್ಷಿಧಾಮವು ವಿಂಬ್ರೆಲ್, ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಪೈಪರ್, ಹೆರಾನ್ ಮತ್ತು ಅಪರೂಪದ ಕ್ರಾಬ್-ಪ್ಲೋವರ್ ಸೇರಿದಂತೆ 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಮತ್ತು ಕೆಸರು ಪ್ರದೇಶಗಳು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಆಹಾರ ಹುಡುಕುವ ಮತ್ತು ಗೂಡುಕಟ್ಟುವ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.forest.kerala.gov.in/index.php/forest-management/wild-life-management/wildlife-sanctuaries/kadalundi-bird-sanctuary |title=ಕಡಲುಂಡಿ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ |publisher=ಕೇರಳ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ |access-date=2025-11-02}}</ref> ನದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ [[ನದೀತೀರ ವಲಯ|ನದೀತೀರ ವಲಯಗಳು]] ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ (''ಅವಿಸೆನ್ನಿಯಾ ಅಫಿಷಿನಾಲಿಸ್'' ಮತ್ತು ''ರೈಜೋಫೋರಾ ಮ್ಯೂಕ್ರೊನಾಟಾ''), ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸುರಿನಾ ತೋಪುಗಳಂತಹ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮಲ್ಲೆಟ್ ಮತ್ತು ಸೀಗಡಿಯಂತಹ ಮೀನು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ ಪೋಷಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/KadalundiRiver_1832.aspx |title=ಕಡಲುಂಡಿ ನದಿ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ |publisher=ಪರಿಸರ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಮಂಡಳಿ |access-date=2025-11-02}}</ref> ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ [[ಉಪ್ಪುನೀರು|ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ನೀರು]] ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಚಕ್ರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕರಾವಳಿ ಸವಕಳಿ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಕೃಷಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಬೆದರಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ. [[ಕೇರಳ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ|ಕೇರಳ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ]] ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಪರಿಸರ-ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ನಿಯಮಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.forest.kerala.gov.in/index.php/conservation/eco-development |title=ಪರಿಸರ-ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಮಿತಿಗಳು |publisher=ಕೇರಳ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ |access-date=2025-11-02}}</ref> ==ಕಡಲುಂಡಿ ರೈಲು ಅಪಘಾತ== ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ [[ಕಡಲುಂಡಿ ರೈಲು ಹಳಿತಪ್ಪುವಿಕೆ]] ಈ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರು-ಚೆನ್ನೈ ಮೇಲ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ರೈಲು ಕಡಲುಂಡಿ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಮೂರು ಬೋಗಿಗಳು ನೀರಿಗೆ ಬಿದ್ದವು, 59 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು ಅಥವಾ ಕಾಣೆಯಾದರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 300 ಮಂದಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಭಾರೀ ಮಳೆಯ ನಂತರ 140 ವರ್ಷ ಹಳೆಯ ಸೇತುವೆಯ ಒಂದು ಕಂಬವು ನದಿಯ ತಳದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದರಿಂದ ಹಳಿತಪ್ಪುವಿಕೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅಧಿಕೃತ ತನಿಖೆ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು, ಆದರೂ ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category|Kadalundi River}} *{{cite web |title=ಕೇರಳದ ನದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ |work=ಆಲ್ ಕೇರಳ ರಿವರ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ |url=http://puzhakal0.tripod.com/river.html |access-date=10 September 2009 |archive-date=16 ಜುಲೈ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716182531/http://puzhakal0.tripod.com/river.html |url-status=dead }} [[ವರ್ಗ:ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನದಿಗಳು]] rvvg4f5jxj8m33v292zptcn91zjnz7h 0 180254 1383094 1382124 2026-08-16T07:49:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383094 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೊಚ್ಚಿ | native_name = St. Francis Church | image = | caption = ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್ | coordinates = {{coord|9|57|57|N|76|14|28|E|region:IN-KL|display=inline,title}} | location = ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ, ಕೊಚ್ಚಿ, ಕೇರಳ, ಭಾರತ | country = ಭಾರತ | denomination = ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್ | previous_denominations = ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್<br />ಡಚ್ ರಿಫಾರ್ಮ್ಡ್ ಚರ್ಚ್ | founded_date = 1503 | consecrated_date = 1506 | completed_date = 1516 | diocese = ಕೊಚ್ಚಿ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ | style = | architect = | groundbreaking = | construction_cost = }} '''ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್''' ({{lang-en|Church of Saint Francis}}) ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. 1503ರಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಚರ್ಚ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಶಕ್ತಿಗಳ ಭಾರತದ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="NationalPortal">{{cite web |title=St. Francis Church, Kochi |url=http://india.gov.in/spotlight/spotlight_details.php?spotlight_id=86 |publisher=Government of India |access-date=9 January 2010 |archive-date=21 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721175715/http://india.gov.in/spotlight/spotlight_details.php?spotlight_id=86 |url-status=bot: unknown }}</ref><ref name="KeralaTourism1">{{cite web |title=St. Francis Church, Fort Kochi, Vasco da Gama, Mortal remains, Ernakulam, Kerala, India |url=https://www.keralatourism.org/destination/st-francis-church-kochi/84 |publisher=Kerala Tourism |access-date=10 August 2026 }}</ref><ref name="KeralaTourism2">{{cite web |title=St. Francis CSI Church, Kochi | Mural Paintings in Kerala Churches | Christianity in Kerala |url=https://www.keralatourism.org/christianity/st-francis-church |publisher=Kerala Tourism |access-date=10 August 2026 }}</ref> ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಅನ್ವೇಷಕ '''ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ''' 1524ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಮೂರನೇ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದಾಗ ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ಇದೇ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನ ಲಿಸ್ಬನ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳನ್ನು ನಂತರ ಜೆರೋನಿಮಸ್ ಮಠದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="WebIndia123">{{cite web |title=St. Francis Church |url=https://www.webindia123.com/kerala/fortkochi/church/stfrancis.htm |publisher=WebIndia123 |access-date=21 February 2008 }}</ref><ref name="KeralaTourism1"/> == ಇತಿಹಾಸ == 1498ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ ಕೋಜಿಕ್ಕೋಡ್ ಸಮೀಪದ ಕಪ್ಪಾಡ್‌ಗೆ ಬಂದಿಳಿದರು. ಅವರ ನಂತರ ಪೆದ್ರೊ ಆಲ್ವಾರೆಸ್ ಕಬ್ರಾಲ್ ಮತ್ತು ಅಫೊನ್ಸೊ ಡಿ ಅಲ್ಬುಕರ್ಕ್ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದರು.<ref name="WebIndia123"/> ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಗೆ ಕೊಚ್ಚಿಯ ರಾಜನಿಂದ ಅನುಮತಿ ದೊರೆತ ನಂತರ ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಸಮುದ್ರತೀರದ ಸಮೀಪ '''ಫೋರ್ಟ್ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್''' ಎಂಬ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ಒಳಗೆ ಮರದಿಂದ ಒಂದು ಚರ್ಚ್ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅದನ್ನು '''ಸೇಂಟ್ ಬಾರ್ಥೊಲೊಮ್ಯೂ'''ಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು.<ref name="WebIndia123"/> 1506ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವೈಸರಾಯ್ '''ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಡಿ ಅಲ್ಮೇಡಾ''' ಅವರಿಗೆ ಕೊಚ್ಚಿಯ ರಾಜನು ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಗಾರೆಯಿಂದ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರು. ಇದರ ನಂತರ ಚರ್ಚ್‌ನ ಮೂಲ ಮರದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಗಾರೆಯ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="WebIndia123"/> ಚರ್ಚ್‌ನ ನಿರ್ಮಾಣವು 1503ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು, ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಗಾರೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದು 1516ರಲ್ಲಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="NationalPortal"/> 1524ರಲ್ಲಿ ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ಮೊದಲು ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಲಿಸ್ಬನ್‌ಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಅವರ ಸಮಾಧಿಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಚರ್ಚ್‌ನ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="WebIndia123"/><ref name="Ayub">{{cite book |editor-last=Ayub |editor-first=Akber |title=Kerala: Maps & More |edition=2006 |year=2007 |publisher=Stark World Publishing |location=Bangalore |pages=20–24 |isbn=81-902505-2-3 }}</ref> === ಡಚ್ ಕಾಲ === ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕನ್ ಪಾದ್ರಿಗಳು ಚರ್ಚ್‌ನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು 1663ರವರೆಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1663ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಪಡೆಗಳು ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಚರ್ಚ್ ಡಚ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು.<ref name="WebIndia123"/> ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಡಚ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತವು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. ಡಚ್‌ರು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಇತರ ಅನೇಕ ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದರೂ ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್‌ನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪುನರ್‌ನವೀಕರಿಸಿ ಸರ್ಕಾರದ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿ ಬಳಸಿದರು.<ref name="WebIndia123"/> === ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲ ಮತ್ತು ನಂತರ === ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕೊಚ್ಚಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಿದಾಗ ಚರ್ಚ್ ಅವರ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂತು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಇಂದು ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್ '''ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್'''ಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಕೊಚ್ಚಿ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="KeralaTourism2"/> == ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ == ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್ ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಭಾವ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂಲ ಕಟ್ಟಡ ಮರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಗಾರೆಯಿಂದ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="NationalPortal"/> ಚರ್ಚ್‌ನ ಒಳಭಾಗ ಮತ್ತು ಹೊರಭಾಗವು ಹಲವು ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಡಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುನರ್‌ನವೀಕರಣಗಳು ನಡೆದವು.<ref name="KeralaTourism2"/> ಚರ್ಚ್‌ನ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ ಅವರ ಮೂಲ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="KeralaTourism1"/> == ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ ಅವರ ಸಮಾಧಿ == ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ 24 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1524ರಂದು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1538ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="WebIndia123"/> ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳವು ಚರ್ಚ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಲಿಸ್ಬನ್‌ನ ಜೆರೋನಿಮಸ್ ಮಠಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೂ ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳವು ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ ಅವರ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಬಂಧದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ.<ref name="Ayub"/> == ಆಡಳಿತ == ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್ ಪ್ರಸ್ತುತ '''ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್'''ಗೆ ಸೇರಿದೆ ಮತ್ತು '''ಕೊಚ್ಚಿ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ'''ದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="KeralaTourism2"/> == ಮಹತ್ವ == ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್ ಭಾರತದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಡಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಕೊಚ್ಚಿಯ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref name="NationalPortal"/> ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ಈ ಚರ್ಚ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ ಇದನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref name="KeralaTourism1"/> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ * ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್ * ಕೊಚ್ಚಿ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ * ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ * ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ * ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://www.keralatourism.org/destination/st-francis-church-kochi/84 ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ — ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್] * [https://www.keralatourism.org/christianity/st-francis-church ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ — ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ CSI ಚರ್ಚ್] * [https://www.webindia123.com/kerala/fortkochi/church/stfrancis.htm WebIndia123 — ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:St._Francis_Church,_Kochi Wikimedia Commons — ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್, ಕೊಚ್ಚಿ] rjrxei6x1t2fi5ebansqre2qh8vxqpq 0 180282 1383055 1382305 2026-08-16T01:27:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383055 wikitext text/x-wiki {{Short description|1991 film by G. Aravindan}} {{Use dmy dates|date=November 2015}} {{Use Indian English|date=November 2015}} {{Infobox film | name = Vasthuhara | image = Vasthuhara.jpg | alt = | caption = | director = [[G. Aravindan]] | producer = T. Ravindranath | screenplay = G. Aravindan<br/>'''Dialogues:'''<br/>[[C. V. Sreeraman]]<br>G. Aravindan <br> N. Mohanan | story = C. V. Sreeraman | based_on = {{Based on|''Vasthuhara''|C. V. Sreeraman}} | starring = [[Mohanlal]]<br>[[Neena Gupta]]<br>[[Shobana]]<br>Neelanjana Mitra | narrator = | music = [[Salil Chowdhury]] | cinematography = [[Sunny Joseph]] | editing = K. R. Bose | studio = Paragon Movie Makers | distributor = Chandrakanth Release | released = {{Film date|1991|06|03|df=yes}} | runtime = 101 minutes | country = India | language = Malayalam | budget = | gross = }} ವಾಸ್ತುಹಾರ ( ಅನುವಾದ.  ದಿ ಡಿಸ್ಪೋಸೆಸ್ಡ್ ) 1991 ರ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಜಿ. ಅರವಿಂದನ್ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಸಿವಿ ಶ್ರೀರಾಮನ್ ಅವರ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಚಿತ್ರವು ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದವರೆಗಿನ ವಿಭಜನೆ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಜೀವನವನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಇದು ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ , ನೀನಾ ಗುಪ್ತಾ , ನೀಲಾಂಜನ ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ಶೋಬನಾ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮನ್, ಅರವಿಂದನ್ ಮತ್ತು ಎನ್.ಮೋಹನನ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://silverscreen.in/features/legacy-of-the-partition-vasthuhara-a-tale-of-the-dispossessed/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=13 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |archive-date=30 ಜುಲೈ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190730112728/https://silverscreen.in/features/legacy-of-the-partition-vasthuhara-a-tale-of-the-dispossessed/ |url-status=dead }}</ref> <ref>https://www.thehindu.com/features/friday-review/remembering-master-filmmaker-g-aravindan/article8218692.ece</ref> ಈ ಕಥೆಯನ್ನು [[ಮಲಯಾಳಿ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಮಲಯಾಳಿ]] ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿ ವೇಣು ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳ ಮೂಲಕ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಅವರು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ನಿರಾಶ್ರಿತರನ್ನು ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಒಂದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vasthuhara#cite_note-3</ref> ವಾಸ್ತುಹರ ಚಿತ್ರವು ಜೂನ್ 3, 1991 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಮೂರು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ , ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಥೆ (ಶ್ರೀರಾಮನ್). ವಾಸ್ತುಹರವು ಅರವಿಂದನ್ ಅವರ ಮರಣದ ಮೊದಲು ಅವರ ಕೊನೆಯ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. <ref>https://web.archive.org/web/20191017051043/http://stancemagazine.in/Article/183/VasthuharaandndashaLamentandampaCelebrationandnbsp</ref> ==ಕಥಾವಸ್ತು== ಈ ಚಿತ್ರವು 1971 ರಲ್ಲಿ [[ಕಲ್ಕತ್ತಾ|ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ]] ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪುನರ್ವಸತಿ ಅಧಿಕಾರಿ ವೇಣು ( [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ) ಸುಮಾರು 35 ರಿಂದ 40 ನಿರಾಶ್ರಿತ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಅಂಡಮಾನ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಕಲ್ಕತ್ತಾಗೆ ಬರುವ ನಿಯಮಿತ ಭೇಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರೊಂದಿಗೆ ಕಥೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ . ಪ್ರಸ್ತುತ ಪುನರ್ವಸತಿ ಯೋಜನೆಯು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯ ರೈತರ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುವವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ. ಅಂಡಮಾನ್‌ನ ಜನರು ಸಹ ನಿರಾಶ್ರಿತರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸಂತೋಷವಾಗಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಾ ನಿರಾಶ್ರಿತರು ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ರಾಣಾ ಘಾಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಶ್ವತ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬಡ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ಜನರ ಛಿದ್ರಗೊಂಡ ಜೀವನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದು ವೇಣು ತನ್ನ ಸಣ್ಣ ಲಾಡ್ಜ್ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಮೌನವಾಗಿರುವ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ನೋವುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುವ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುವವರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಆಲೋಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುವುದು, ಅವರ ಏಕೈಕ ಭರವಸೆ ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಭೂಮಿ, ದನಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅನುದಾನಗಳ ಭರವಸೆಗಳು. ನಿರಾಶ್ರಿತ ಕುಟುಂಬದ ದುಃಖವು ತನ್ನದೇ ಎಂದು ವೇಣು ಅರಿತುಕೊಂಡಾಗ, ಅರವಿಂದನ್ ನಮ್ಮನ್ನು ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಜೀವನದ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ದಿನ, ಆರತಿ ಪಣಿಕ್ಕರ್ (ನೀಲಾಂಜನ ಮಿತ್ರ) ಎಂಬ ವೃದ್ಧ ಮಹಿಳೆ ವೇಣುವನ್ನು ಅವನ ಲಾಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಮುರಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾಳೆ, ಅದು ವೇಣುವನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳದ ನಿರಾಶ್ರಿತಳು. ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳ ಉತ್ತಮ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ, ಒಬ್ಬ ಮಗಳು (ಎಂಎ ಮುಗಿಸಿದ್ದಾಳೆ ಆದರೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಹಾಜರಾಗಿಲ್ಲ) ಮತ್ತು ಅವಳು ದುಃಖಿತಳಾಗಿರುವ ಮಗನಿಗಾಗಿ ಅವಳು ದರಿದ್ರ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಲು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಮಗಳು ದಮಯಂತಿ ( ನೀನಾ ಗುಪ್ತಾ ) ತನ್ನ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪೆರೋಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ. ಅವರು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲ, ಅವನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಕುಂಜುನ್ನಿ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ಅವನು ತುಂಬಾ ಮೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ವೇಣು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ಕವಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ, ವೇಣು ಮಗುವಾಗಿದ್ದಾಗ (ಬಹುಶಃ ಬೋಸ್‌ನ ಐಎನ್‌ಎ ಸೇರಲು) ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದರು. ವೇಣು ಕೇರಳದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಾತೃವಂಶೀಯ ನಾಯರ್ ಮನೆತನದ ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ಅಲ್ಲಿ ಕುಂಜುನ್ನಿ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಭೇಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಅವರ ಹಕ್ಕಿನ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಾನುಭೂತಿ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ವೇಣುವಿನ ತಾಯಿಗೆ ಆರತಿ ಪಣಿಕರ್ ಮತ್ತು ಅವಳ ಮಕ್ಕಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಇಲ್ಲ. ಕುಂಜುನ್ನಿ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಜಮೀನು ವೇಣುವಿನ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಭವಾನಿ (ಪದ್ಮಿನಿ) ಅವರ ಬಳಿ ಇದೆ, ಅವರು ಸುಂದರ ಹದಿಹರೆಯದವರಾಗಿದ್ದಾಗ ಕುಂಜುನ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶೋಭನಾ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಯುವ ಭವಾನಿಗಾಗಿ ರಹಸ್ಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ವೇಣು ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ದಿನಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆಂಟಿ ಭವಾನಿ ಆರತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಹಾನುಭೂತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ. ತಾನು ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರೀತಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಭೇಟಿಯಾಗದ ಕಾರಣ, ಅವಳು ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲದಿಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಅವರಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಯಾವುದೇ ಭೂಮಿ ಅಥವಾ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಲು ಅವಳು ಒಪ್ಪುತ್ತಾಳೆ. (ತನ್ನ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಭವಾನಿ ಒಂಟಿತನ, ಅಪರಾಧಿ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ, ಇಬ್ಬರೂ ಸಹೋದರರ ಜೀವನವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಬರುತ್ತದೆ - ಅವಳು ಆನಂದನ್ ಅವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದಳು, ಅವರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಬಹುಶಃ ಅತೃಪ್ತ ವಿವಾಹದಿಂದಾಗಿ.) ವೇಣು ಕಲ್ಕತ್ತಾಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ತನ್ನ ಗುರುತನ್ನು ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಆರತಿಗೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವಳು ಆಹ್ಲಾದಕರವಾಗಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ; ಅವಳು ಮತ್ತು ದಮಯಂತಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಆರತಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಮನೆಯ ಆವರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅನುಮತಿಸದ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಪೂರ್ವಜರ ಮನೆಯ ಬೀಗ ಹಾಕಿದ ದ್ವಾರಗಳಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಬೇಕಾದ ಅವಮಾನವನ್ನು ಆರತಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅವಳು ಮತ್ತು ಕುಂಜುನ್ನಿ ಹಿಂತಿರುಗುವಾಗ ಮುರಿದು ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ತಕ್ಷಣ, ದೇಶವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಭಾರತದ ಕಡೆಯಿಂದ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದರು. ಕುಂಜುನ್ನಿ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಕಾಲರಾದಿಂದ ಸಾಯುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಿಣಿ ಆರತಿ ತನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕಡು ಬಡತನದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ, ಎರಡು ವರ್ಷದ ದಮಯಂತಿ ಅವಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ. ಪೊಲೀಸರಿಂದ ಅಡಗಿಕೊಂಡು [[ಕಮ್ಯೂನಿಸಮ್|ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್]] ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯೂ ಆಗಿರುವ ದಮಯಂತಿಯ ಸಹೋದರನನ್ನು ವೇಣು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ವೇಣು ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಕಳೆದುಹೋದ ಭರವಸೆ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದು ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ವೇಣು ಆಯ್ದ ನಿರಾಶ್ರಿತರೊಂದಿಗೆ ಅಂಡಮಾನ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಕೆಲವು ನಿರಾಶ್ರಿತ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಸರಕು ಟ್ರಕ್‌ನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಸಿ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ಇಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರತಿ ಮತ್ತು ದಮಯಂತಿ ಅವನನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಡಲು ಬಂದರಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. [[ದಮಯಂತಿ]] ತನ್ನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ದುಃಖದಿಂದ ಮುಳುಗುತ್ತಾಳೆ. ಆರತಿ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಭಾವರಹಿತಳಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾಳೆ, ವರ್ಷಗಳ ಬಲಿಪಶುವಾದ ಮುಖವು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರವು ದುರಂತವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ವೇಣು ಹೊರಡುವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹಡಗಿನೊಳಗೆ ಆತುರದಿಂದ ನುಗ್ಗಿ, ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಹಠಾತ್ತನೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹಡಗಿನ ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೂಲಕ ವೇಣು ಧಾವಿಸುವಾಗ, ಅಳುತ್ತಿರುವ ದಮಯಂತಿ ಹಿಂದಿನಿಂದ "ನನಗೆ ದಾದಾ... ದಮಯಂತಿ ಪಣಿಕರ್, ಅಪಿಲೋರ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಜೈಲು, ಕಲ್ಕತ್ತಾ" ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಾಳೆ. ಹಡಗು ಅಂಡಮಾನ್ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, ಹೊಸ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ವಾಸ್ತುಹರಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಯುಗ, ಪೂರ್ವ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೋ ಹೊಸ ಭರವಸೆಯ ಭೂಮಿಯ ಹಸಿರು ತೀರಗಳ ಕಡೆಗೆ, ಹೊಸ ಭರವಸೆಯ [[ಭೂಮಿ ದಿನ|ಭೂಮಿ]]. ಆದರೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಜನರು ಭರವಸೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, ಮತ್ತೊಂದು ವಲಸೆ ಅಲೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಡಿಸೆಂಬರ್ 1971 ರಲ್ಲಿ ಇಂಡೋ-ಪಾಕ್ <ref>ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ</ref> ವಿಮೋಚನಾ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು, ಆಶ್ರಯ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅನಗತ್ಯ ಹೊರಗಿನವರು, ವಿವಿಧ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು, ಜೀತದಾಳುಗಳಾಗಿ ದಯನೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು, ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಭೂಮಿಗೆ ಮರಳಲು ಕಾಯುವುದು, ಕೆಲವರು ಸುಮ್ಮನೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದು, ಮತ್ತು ದಮಯಂತಿ ಮತ್ತು ಅವಳ ಸಹೋದರನಂತಹ ಇತರರು ದಂಗೆಕೋರರಾಗುತ್ತಾರೆ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ವೇಣು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ * ಆರತಿ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನೀಲಾಂಜನ ಮಿತ್ರ * ದಮಯಂತಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನೀನಾ ಗುಪ್ತಾ * ಭವಾನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಿನಿ * ಯುವ ಭವಾನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಶೋಭನಾ * ದೇವಕಿಯಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ * ಶಾಂತ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ಯಾಮ * ಲಾಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಎನ್.ಎಲ್. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ * ಸಿ.ವಿ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಈ ಚಿತ್ರವು ಸಿ.ವಿ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ ಬರೆದ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ . ಇದನ್ನು 1990 ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು . [ 5 ] ==ಬಿಡುಗಡೆ== ವಾಸ್ತುಹರ ಚಿತ್ರವು ಜೂನ್ 3, 1991 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿತು. ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ , ವಾಸ್ತುಹರ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vasthuhara#cite_note-7</ref>ಖಾಲಿದ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ , " ವಾಸ್ತುಹರ (ದಿ ಡಿಸ್ಪೋಸ್ಸೆಸ್ಡ್) ಒಂದು ಚಲಿಸುವ, ಚಿಂತನಶೀಲ ಮೇರುಕೃತಿ, ಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ಸ್ಫಟಿಕೀಯವಾಗಿದೆ." <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vasthuhara#cite_note-8</ref>ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕ ಕೊಝಿಕೋಡನ್ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ 10 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ - ಜಿ. ಅರವಿಂದನ್, ಟಿ. ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ - ಜಿ.ಅರವಿಂದನ್, ಟಿ.ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ - ಜಿ. ಅರವಿಂದನ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಥೆ - ಸಿ.ವಿ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== fqpyxx50bp12sx0s89nooemq4zwb6fn 0 180286 1383048 1382342 2026-08-16T00:33:07Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383048 wikitext text/x-wiki {{Short description|2019 Indian Malayalam-language political action thriller film}} {{pp-vandalism|small=yes}} {{use dmy dates|date=November 2018}} {{Infobox film | name = ಲೂಸಿಫರ್ | image = Lucifer film poster.jpg | alt = | caption = ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಪೋಸ್ಟರ್ | director = ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ | producer = ಆಂಟನಿ ಪೆರುಂಬವೂರ್ | writer = ಮುರಳಿ ಗೋಪಿ | starring = {{Plainlist|ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ *ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ *ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ *ಟೊವಿನೋ ಥಾಮಸ್ *ವಿವೇಕ್ ಒಬೆರಾಯ್ *ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಸುಕುಮಾರನ್ }} | music = ದೀಪಕ್ ದೇವ್ | cinematography = ಸುಜಿತ್ ವಾಸುದೇವ್ | editing = ಸಂಜಿತ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ | studio = ಆಶೀರ್ವಾದ್ ಸಿನಿಮಾಸ್ | distributor = ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಬ್ ಸಿನಿಮಾಸ್ ಮತ್ತು ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್ | released = {{Film date|df=y|2019|3|28}} | runtime = 174 minutes<ref>{{Cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/lucifer-q29sbgvjdglvbjpwwc00mdm0mde|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108144102/https://www.bbfc.co.uk/release/lucifer-q29sbgvjdglvbjpwwc00mdm0mde|url-status=dead|archive-date=8 January 2022|title=Lucifer|website=[[British Board of Film Classification]] |access-date=8 January 2022}}</ref> | country = ಭಾರತ | language = ಮಲಯಾಳಂ | budget = {{INR}} 30 ಕೋಟಿ<ref>{{cite news |last1=Shrijith |first1=Sajin |title=Empuraan to follow Mohanlal's directorial debut |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/jun/20/empuraan-to-follow-mohanlals-directorial-debut-1992523.html |access-date=20 January 2021 |work=The New Indian Express |date=20 June 2019}}</ref> | gross = {{Estimation}} {{INR}}129 crore<ref>{{cite web |title=Top 10 Highest Grossing Malayalam Movies Worldwide: L2 Empuraan leads |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/top-10-highest-grossing-malayalam-movies-worldwide-l2-empuraan-leads-1381039 |website=PINKVILLA |language=en |date=6 April 2025}}</ref> }} '''ಲೂಸಿಫರ್''' 2019ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, Prithviraj Sukumaran ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು Murali Gopy ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದು Lucifer Universeನ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. Antony Perumbavoor ಅವರು Aashirvad Cinemas ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ Mohanlal ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್, Manju Warrier, Tovino Thomas, Vivek Oberoi, Indrajith Sukumaran, Saniya Iyappan, Saikumar, Kalabhavan Shajohn, Baiju Santhosh, Nyla Usha, Fazil ಮತ್ತು Sachin Khedekar ಸೇರಿದಂತೆ ಸಮೂಹ ತಾರಾಗಣವಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/lucifer-box-office-mohanlal-film-collects-rs-100-crore-worldwide-5665523/|title=Lucifer box office: Mohanlal film collects Rs 100 crore worldwide|date=8 April 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/lucifer-movie-crossed-100-crores-in-boxsoffice-lucifer-ashirvad-cinemas-mohanlal-prithviraj-1.3712441|title=എട്ട്‌ ദിവസം നൂറുകോടി, മാന്ത്രിക വര കടന്ന് ലൂസിഫര്‍|website=Mathrubhumi|date=8 April 2019 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/apr/20/mohanlal-starrer-lucifer-enters-rs-150-crore-club-1966780.html|title=Mohanlal starrer-Lucifer enters Rs 150-crore club|website=The New Indian Express|date=20 April 2019 }}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-06-04|title=Mohanlal's Lucifer storms into Rs 200 crore club, first for Malayalam cinema|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-s-lucifer-storms-into-rs-200-crore-club-first-for-malayalam-cinema/story-vTm7JXaAdz0FWFTllE4n2I.html|access-date=2021-07-16|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> ಚಿತ್ರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ 2016ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. Tiyaan ಚಿತ್ರದ ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುರಳಿ ಗೋಪಿ ಅವರು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಅವರಿಗೆ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದಾಗ ಈ ಯೋಜನೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಚಿತ್ರದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು Rajesh Pillai ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ, ಆದರೆ ನಂತರ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದ್ದ ಅವರ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಆ ಯೋಜನೆಗೂ ಮುರಳಿ ಗೋಪಿ ಅವರೇ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅದರ ಕಥೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಚಿತ್ರದ ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳು 2017ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದವು. ಮುರಳಿ ಗೋಪಿ ಅವರು ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಅಂತಿಮ ಕರಡನ್ನು 2018ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಮುಖ್ಯ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಅದೇ ವರ್ಷದ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ 2019ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಕೇರಳದ Thiruvananthapuram, Idukki, Ernakulam ಮತ್ತು Kollam ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ Maharashtra, Karnataka, Lakshadweep ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿಯೂ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಹಂತಗಳು ನಡೆದವು. ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತವನ್ನು Deepak Dev ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದು, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಸಂಕಲನವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ Sujith Vaassudev ಮತ್ತು Samjith Mohammed ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಲೂಸಿಫರ್ 2019ರ ಮಾರ್ಚ್ 28ರಂದು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇದನ್ನು ಹಿಂದಿ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗಳಿಗೂ ಡಬ್ ಮಾಡಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರವು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮುರಿಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ₹50 ಕೋಟಿ (US$5.2 ಮಿಲಿಯನ್) ಮತ್ತು ಎಂಟು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ₹100 ಕೋಟಿ (US$10 ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಕೆಯ ಗಡಿ ದಾಟಿತು. ಈ ಮೂಲಕ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ಲೂಸಿಫರ್ ₹200 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಗಳಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಬಂದ ಆದಾಯವೂ ಸೇರಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅತ್ಯಧಿಕ ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮುಂದುವರಿದ ಚಿತ್ರವಾದ L2: Empuraan (2025) 2025ರ ಮಾರ್ಚ್ 27ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದರ ನಂತರ L3: Azrael ಎಂಬ ಮೂರನೇ ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿದೆ. == ಕಥಾವಸ್ತು (Plot) == ಲೂಸಿಫರ್ ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯು ಹಲವು ನಿರೂಪಣಾ ಪದರಗಳು ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಯಾವುದೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಸೇರಿಸದೆ ಚಿತ್ರದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ವಿವರಿಸಬಹುದು. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ Lyon ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಇಂಟರ್‌ಪೋಲ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಮೆಕಾರ್ಥಿ, ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಕುಖ್ಯಾತ ರಹಸ್ಯ ಸಂಘಟನೆಯಾದ ಖುರೇಶಿ ಅಬ್ರಾಮ್ ನೆಕ್ಸಸ್ ಕುರಿತು ವರದಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಂಘಟನೆ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಯುದ್ಧನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ CIAಯಿಂದ ಬಂದ ಸಂದೇಶದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 2006ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಸ್ತಾನ್‌ಬುಲ್‌ನಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ಕಣ್ಗಾವಲು ಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನೂ ಸಂದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿತ ಮೆಕಾರ್ಥಿ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಖುರೇಶಿ ಅಬ್ರಾಮ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ರಂಟ್ (IUF) ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಪಿ. ಕೆ. ರಾಮದಾಸ್ (PKR), ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕನ ಮಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ನಿಧನರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮುಂಬರುವ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹಂಗಾಮಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮಹೇಶ ವರಮಾ, ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಹೊರಗೆ ಅಶಾಂತಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಲಾಭ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಗೊಂದಲದ ನಡುವೆ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಗೋವರ್ಧನ್ ನೇರ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ PKR, ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಪ್ರಬಲ ಆರ್ಥಿಕ ಸಿಂಡಿಕೇಟ್‌ನ ಕೈಗೊಂಬೆಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಂಭವನೀಯ ಐದು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ “ಪ್ರಿಯಾ” ರಾಮದಾಸ್, ಜತಿನ್ ರಾಮದಾಸ್, ಬಿಮಲ್ “ಬಾಬಿ” ನಾಯರ್, ಮಹೇಶ ವರಮಾ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಫನ್ ನೆಡುಂಪಳ್ಳಿ. ಇವರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ಟೀಫನ್ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅವನನ್ನು “ಲೂಸಿಫರ್” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಿಯಾ ಮತ್ತು ಜತಿನ್, PKRನ ಮಕ್ಕಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಿಯಾ, ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಅಪರಾಧ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಬಾಬಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಬಾಬಿ ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಹವಾಲಾ ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಪ್ರಭಾವಿ ಡ್ರಗ್ ಲಾರ್ಡ್ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಿಯಾಗೆ ಅವನ ಅಪರಾಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, PKRನ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದ ಸ್ಟೀಫನ್ ನೆಡುಂಪಳ್ಳಿ ಒಬ್ಬ ನಿಗೂಢ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಇರಾಕ್ ಮತ್ತು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಿದ್ದು, ದುಬೈಯಿಂದ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ನಡೆಯುವ ಚಿನ್ನದ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆಯೊಂದಿಗೂ ಅವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. PKR ಅವನನ್ನು ಇಷ್ಟೊಂದು ನಂಬಲು ಕಾರಣವೇನು ಎಂದು ಗೋವರ್ಧನ್ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. PKRನ ಮರಣದ ನಂತರ, ಬಾಬಿ IUF ಪಕ್ಷದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳ ವ್ಯವಹಾರದಿಂದ ಬಂದ ಹಣವನ್ನು ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಬ್ದುಲ್ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡ್ರಗ್ ಲಾರ್ಡ್ ಫ್ಯೋಡರ್ ಜೊತೆ ಸೇರಿ, ರಾಜಕೀಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತರುವ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಟೀಫನ್ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಬಾಬಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಬಾಬಿ, IUF ಬೆಂಬಲಿತ ಸುದ್ದಿಚಾನೆಲ್ NPTV ಮೂಲಕ ಸ್ಟೀಫನ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಪಪ್ರಚಾರ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಗೋವರ್ಧನ್ ಬಾಬಿಯ ಅಪರಾಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಖುರೇಶಿ ಅಬ್ರಾಮ್ ನೆಕ್ಸಸ್ ಹಣಕಾಸುದಾರ ಮಣಪ್ಪಟ್ಟಿಲ್ ಚಾಂಡಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಬಾಬಿ ಗೋವರ್ಧನ್‌ನನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಡುವೆ ಸ್ಟೀಫನ್, ಬಾಬಿಯ ആളുകൾ ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಮರದ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಬಲಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ತಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಬಾಬಿಯ ಗುಪ್ತಚರ ಅಲೋಶಿ, ಅನಾಥಳಾದ ಅಪರ್ಣಾಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿ, ಸ್ಟೀಫನ್ ತನ್ನ ಆಶ್ರಯ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಆಶ್ರಯಂನಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ನಡೆಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಕ್ರೋಶ ಉಂಟಾಗಿ ಸ್ಟೀಫನ್ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ. ಜೈಲಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಸ್ಟೀಫನ್ ತನ್ನ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಸಹಾಯಕ ಜಾಯೆದ್ ಮಸೂದ್ನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜಾಯೆದ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೂಲಿ ಸೈನಿಕರ ಪಡೆಯ ನಾಯಕನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಟೀಫನ್‌ನ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಜಾಯೆದ್, ಫ್ಯೋಡರ್‌ನ ಮಾದಕವಸ್ತು ಸಾಗಣೆಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಬಾಬಿ ಸ್ಟೀಫನ್‌ನ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯಾಗೆ ಬಾಬಿಯ ನಿಜವಾದ ಮುಖ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಬಾಬಿ ತನ್ನ ಮಗಳು ಜಾನ್ವಿಯ ಮೇಲೆ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಎಸಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಜಯದೇವನ್ ಹಾಗೂ PKR ಅವರ ಸಾವಿಗೂ ಅವನೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಆಕೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಿಯಾ ಸ್ಟೀಫನ್‌ನ ಮೊರೆ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಸ್ಟೀಫನ್‌ನ ಜನರು ಭ್ರಷ್ಟ ಪೊಲೀಸ್ ಆಯುಕ್ತ ಮಯಿಲ್ವಾಹನಂನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯಾಗೆ NPTVಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಅಪರ್ಣಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಆರೋಪಗಳು ಸುಳ್ಳಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಪ್ರಿಯಾ ಮತ್ತು ಜತಿನ್ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಬಿಯ ಅಪರಾಧ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಾಬಿಯನ್ನು ನಂತರ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಫ್ಯೋಡರ್‌ನ ಜನರು ಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಜಾಯೆದ್ ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಟೀಫನ್ ಬಾಬಿಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಕೊಲ್ಲಲು ಬಯಸಿರುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸ್ಟೀಫನ್ ಬಾಬಿಯನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಟೀಫನ್‌ನ ಗುಪ್ತಚರನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮುರುಗನ್, ಅಲೋಶಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಗೋವರ್ಧನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಜತಿನ್ ರಾಮದಾಸ್ ಕೇರಳದ ನೂತನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಚಿತ್ರದ ಪೋಸ್ಟ್-ಕ್ರೆಡಿಟ್ಸ್ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ಸ್ಥಳವೊಂದರಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀಫನ್, ಜಾಯೆದ್‌ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಚಿನ್ನದ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆದಾರ ಸಂಘಾನಿಯಿಂದ ಬರುವ ದೂರವಾಣಿ ಕರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀಫನ್ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಟೀಫನ್ ನೆಡುಂಪಳ್ಳಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಖುರೇಶಿ ಅಬ್ರಾಮ್ ಎಂಬುದೇ ಬಹಿರಂಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಬಲ ರಹಸ್ಯ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವನೇ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದು ದೃಢವಾಗುತ್ತದೆ. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ — ಸ್ಟೀಫನ್ ನೆಡುಂಪಳ್ಳಿ ಅಲಿಯಾಸ್ “ಎಸ್ತಪ್ಪನ್” / ಖುರೇಶಿ ಅಬ್ರಾಮ್ ‘KA’ * ಆದರ್ಶ್ — ಯುವ ಸ್ಟೀಫನ್ * ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ — ಜಾಯೆದ್ ಮಸೂದ್, ಖುರೇಶಿಯ ಬಲಗೈ ವ್ಯಕ್ತಿ (ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) * ವಿವೇಕ್ ಒಬೆರಾಯ್ — ಬಿಮಲ್ ನಾಯರ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಬಾಬಿ, ಪ್ರಿಯಾಳ ಎರಡನೇ ಪತಿ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿನಾಯಕ * ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ — ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ “ಪ್ರಿಯಾ” ರಾಮದಾಸ್, ಪಿ. ಕೆ. ರಾಮದಾಸ್ ಅವರ ಪುತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಬಾಬಿಯ ಪತ್ನಿ * ಟೊವಿನೊ ಥಾಮಸ್ — ಜತಿನ್ ರಾಮದಾಸ್, ಪಿ. ಕೆ. ರಾಮದಾಸ್ ಅವರ ಪುತ್ರ (ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) * ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಸುಕುಮಾರನ್ — ಗೋವರ್ಧನ್ * ಸಾನಿಯಾ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ — ಜಾನ್ವಿ ಜಯದೇವ್, ಪ್ರಿಯಾಳ ಪುತ್ರಿ * ಸೈಕುಮಾರ್ — ಮಹೇಶ ವರಮ * ಕಲಾಭವನ್ ಶಾಜೋನ್ — ಅಲೋಶಿ ಜೋಸೆಫ್ * ನೈಲಾ ಉಷಾ — ಅರುಂಧತಿ ಸಂಜೀವ್ * ಗಿಜು ಜಾನ್ — ಸಂಜೀವ್ ಕುಮಾರ್ * ಬೈಜು ಸಂತೋಷ್ — ಮುರುಗನ್ * ಫಾಜಿಲ್ — ಫಾದರ್ ನೆಡುಂಪಳ್ಳಿ * ಸಚಿನ್ ಖೇಡ್ಕರ್ — ಪಿ. ಕೆ. ರಾಮದಾಸ್, ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ * ಸುರೇಶ್ ಚಂದ್ರ ಮೆನನ್ — ಅಬ್ದುಲ್ * ಶಿವಾಜಿ ಗುರುವಾಗೂರು — ಮೆಡಿಯಿಲ್ ರಾಜನ್ * ನಂದು — ಪಿ. ಎಸ್. ಪೀತಾಂಬರನ್ * ಜಾನ್ ವಿಜಯ್ — ಮೈಲ್ವಾಹನಂ, IPS * ಅನೀಶ್ ಜಿ. ಮೆನನ್ — ಸುಮೇಶ್ * ಕೈನಕಾರಿ ಥಂಕರಾಜ್ — ನೆಡುಂಪಳ್ಳಿ ಕೃಷ್ಣನ್ * ಬಾಲಾ — ಭದ್ರನ್ * ಆದಿಲ್ ಇಬ್ರಾಹಿಂ — ರಿಜು * ಶಾನ್ ರೋಮಿ — ಅಪರ್ಣಾ * ಮುರುಗನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ — ಮುತ್ತು * ಜೈಸ್ ಜೋಸ್ — ಕ್ಸೇವಿಯರ್, ಸ್ಟೀಫನ್‌ನ ಸಹಾಯಕ * ತಾರಾ ಕಲ್ಯಾಣ್ — ಜಾನ್ವಿಯ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು * ಅಲೆಕ್ಸ್ ಓ'ನೆಲ್ — ಇಂಟರ್‌ಪೋಲ್ ಅಧಿಕಾರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಮೆಕಾರ್ತಿ * ಬಿನು ಪಪ್ಪು — ಜೈಲು ವಾರ್ಡನ್ * ಮಾಲಾ ಪಾರ್ವತಿ — ಜಾನ್ವಿಯ ವೈದ್ಯೆ * ವಿ. ಕೆ. ಪ್ರಕಾಶ್ — ವೈದ್ಯರು * ಶ್ರೀಯಾ ರಮೇಶ್ — ಗೋಮತಿ * ಶಿವದಾ — ಶ್ರೀಲೇಖಾ, ಗೋವರ್ಧನ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ * ಬೈಜು ವಿ. ಕೆ. — ಶರತ್ * ಸಿಜೋಯ್ ವರ್ಗೀಸ್ — PR ಏಜೆಂಟ್ * ಆಂಟನಿ ಪೆರುಂಬಾವೂರ್ — ಡೇನಿಯಲ್ ರಾವುತ್ತರ್ * ವಾಲುಶ್ಚಾ ಡಿ ಸೋಸಾ — “ರಾಫ್ತಾರಾ” ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ನೃತ್ಯ ಪಾತ್ರ * ಶಕ್ತಿ ಕಪೂರ್ — ಸಂಘಾನಿ, ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಚಿನ್ನದ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆದಾರ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) == ನಿರ್ಮಾಣ == '''ಅಭಿವೃದ್ಧಿ'''<br> 2012ರಲ್ಲಿ Lucifer ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವೊಂದು ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದವು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರಾಜೇಶ್ ಪಿಳ್ಳೈ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಿದ್ದು, ಮುರಳಿ ಗೋಪಿ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆಯಲಿದ್ದರು. ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲಿದ್ದರು. ಆಶೀರ್ವಾದ್ ಸಿನಿಮಾಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಂಟನಿ ಪೆರುಂಬಾವೂರ್ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಿದ್ದು, 2013ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆ ಇತ್ತು.<ref>{{cite news|last=Sharma|first=Test|title=Mohanlal to act in Rajesh Pillai's 'Lucifer'|url=https://www.news18.com/news/india/mohanlal-to-act-in-rajesh-pillais-lucifer-481715.html|access-date=26 August 2018|work=[[News18]]|date=10 June 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Rajesh Pillai and Mohanlal team up in Lucifer|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Rajesh-Pillai-and-Mohanlal-team-up-in-Lucifer/articleshow/14118225.cms|access-date=15 September 2018|work=The Times of India|date=10 June 2012}}</ref><ref>{{cite news|last=Zachariah|first=Ammu|title=Lucifer is a tribute to Mohanlal: Rajesh Pillai|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Lucifer-is-a-tribute-to-Mohanlal-Rajesh-Pillai/articleshow/20891282.cms|access-date=26 August 2018|work=The Times of India|date=3 July 2013}}</ref> ನಂತರ ರಾಜೇಶ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿ, ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದು ತಮ್ಮ “ಕನಸು ನನಸಾದ ಕ್ಷಣ” ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ “ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಅನುಭವ”ವಾಗಲಿದೆ ಎಂದೂ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದರು. 2013ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆರಂಭಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿತ್ತು. ಆಶೀರ್ವಾದ್ ಸಿನಿಮಾಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು 2012ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಫಿಲ್ಮ್ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ Lucifer ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite news|last=Prakash|first=Asha|title=Mohanlal's Lucifer to start rolling in January|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-Lucifer-to-start-rolling-in-January/articleshow/20014598.cms|access-date=15 September 2018|work=The Times of India|date=13 May 2013}}</ref> ಆದರೆ 2013ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜೇಶ್ ಪಿಳ್ಳೈ, ತಾವು Motorcycle Diaries ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುರಳಿ ಗೋಪಿ Left Right Left ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬ್ಯುಸಿಯಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಆ ವರ್ಷ Lucifer ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಜನವರಿ 2014ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆರಂಭಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಒಂದು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಕಥೆಯನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal, Kunchacko to team up|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-Kunchacko-to-team-up/articleshow/14058883.cms|access-date=13 September 2018|work=The Times of India|date=13 June 2012}}</ref> ರಾಜೇಶ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ನಿಯಮಿತ ಸಹಯೋಗಿ ಕುಂಚಾಕೊ ಬೋಬನ್ ಕೂಡ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳು ಬಂದಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಬೋಬನ್ ತಾವು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೂ, ನಟಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಮುರಳಿ ಗೋಪಿ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ರಾಜೇಶ್ ಪಿಳ್ಳೈ ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. 2013ರ ಮೇ ವೇಳೆಗೆ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮುರಳಿ ಗೋಪಿ ಮಾತ್ರ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪಾತ್ರವರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref>{{cite news|last=Nair|first=Unni R.|title=Rajesh Pillai is back with Motorcycle Diaries|url=http://archive.indianexpress.com/news/rajesh-pillai-is-back-with-motorcycle-diaries/985537/0|access-date=1 October 2018|work=The Indian Express|date=10 August 2012}}</ref> As of May 2013, only Mohanlal and Gopy were part of the cast.<ref>{{cite news|last=Prakash|first=Asha|title=Mohanlal's Lucifer to start rolling in January|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-Lucifer-to-start-rolling-in-January/articleshow/20014598.cms|access-date=1 October 2018|work=The Times of India|date=13 May 2013}}</ref> ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಮುರಳಿ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳು ಬಂದವು. ಆದರೆ ನಂತರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರಾಜೇಶ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಇತರ ಯೋಜನೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರು. 2016ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜೇಶ್ ಪಿಳ್ಳೈ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ ಈ ಚಿತ್ರ ಯೋಜನೆ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|last=Gauri|first=Deepa|title=After the superb|url=https://www.khaleejtimes.com/article/20130704/ARTICLE/307049992/1057|access-date=15 September 2018|work=[[Khaleej Times]]|date=4 July 2013|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327184345/https://www.khaleejtimes.com/article/20130704/ARTICLE/307049992/1057|url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite news|last=Srivastava|first=Rhea|title=Mohanlal's Lucifer: Actor Prithviraj Sukumaran Takes Over As Director|url=http://movies.ndtv.com/regional/mohanlals-lucifer-actor-prithviraj-sukumaran-takes-over-as-director-1459027|access-date=28 September 2018|work=[[NDTV]]|date=15 September 2016}}</ref> 2016ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಮುರಳಿ ಗೋಪಿ, The Hinduಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಇತರ ಕೆಲಸಗಳ ನಡುವೆ Lucifer ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಚಿತ್ರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು.<ref name="murali">{{cite news|last=Shrijith|first=Sajin|title=Writing is akin to a spiritual process: Murali Gopy|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/mar/20/writing-is-akin-to-a-spiritual-process-murali-gopy-1953366.html|access-date=20 March 2019|work=[[The New Indian Express]]|date=20 March 2019}}</ref><ref name="IEM">{{cite news|title=ഞാനാദ്യം ചെയ്യാനിരുന്ന സിനിമ 'ലൂസിഫർ' അല്ല: പൃഥിരാജ്|url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/mohanlal-prithviraj-directorial-debut-lucifer/|access-date=8 October 2018|work=[[Indian Express Malayalam]]|date=8 October 2018|language=ml}}</ref><ref name="DC">{{cite news|last1=K. S.|first1=Aravind|title=Prithviraj to direct Mohanlal|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/160916/prithviraj-to-direct-mohanlal.html|access-date=1 October 2018|work=[[Deccan Chronicle]]|date=16 September 2016}}</ref> 2016ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15ರಂದು, ನಟ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ Lucifer ತಮ್ಮ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮುರಳಿ ಗೋಪಿ ಬರೆಯಲಿದ್ದು, ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ನಟಿಸಲಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದ್ ಸಿನಿಮಾಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಲಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|last=Sreekumar|first=Priya|title=As Prithvi turns director|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/091217/as-prithvi-turns-director.html|access-date=26 August 2018|work=[[Deccan Chronicle]]|date=9 December 2017}}</ref><ref>{{cite news|last=Prakash|first=Asha|title=Prithviraj: When you make a statement these days, you have to be prepared for disagreements, which might soon become a mob|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-when-you-make-a-statement-these-days-you-have-to-be-prepared-for-disagreements-which-might-soon-become-a-mob/articleshow/64684467.cms|access-date=1 October 2018|work=The Times of India|date=22 June 2018}}</ref ಮುರಳಿ ಗೋಪಿ ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ನಂತರ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದಂತೆ, ಇದು ರಾಜೇಶ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ Lucifer ಚಿತ್ರವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರು ಅದೇ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮುರಳಿ ಗೋಪಿ Lucifer ಎಂಬ ಕಾರ್ಯನಾಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಕಥೆಗಳ ಒಂದು ಸಾಲಿನ ರೂಪರೇಖೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಮೊದಲ ಕಥೆಯನ್ನು ರಾಜೇಶ್ ಪಿಳ್ಳೈ ನಿರ್ದೇಶಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆ ಚಿತ್ರ ಸಾಕಾರವಾಗದೆ, ಮುರಳಿ ಆ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟರು. ಎರಡನೇ ಕಥೆಯನ್ನು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್‌ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಅವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite news|last=George|first=Anjana|title=In my world of films, I can assure you that no woman will have any complaints: Prithviraj|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/in-my-world-of-films-i-can-assure-you-that-no-woman-will-have-any-complaints-prithviraj/articleshow/61981619.cms|access-date=1 October 2018|work=The Times of India|date=9 December 2017}}</ref> ಮುರಳಿ ಗೋಪಿ 2012ರಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಅಂತಿಮವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮುರಳಿ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರೂ ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷ ಈ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದರು. ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ತಮ್ಮ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರದಲ್ಲೇ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ನಟಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದರಿಂದ, ಮುರಳಿ ಅವರಿಗೆ Lucifer ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|last=Nagarajan|first=Saraswathy|title=Walking on air|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/murali-gopy-excels-as-chellappan-in-kaattu/article19881927.ece|access-date=1 October 2018|work=The Hindu|date=19 October 2017}}</ref> 2016ರಲ್ಲಿ Tiyaan ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ರಾಮೋಜಿ ಫಿಲ್ಮ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಮುರಳಿ ಗೋಪಿ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್‌ಗೆ Lucifer ಚಿತ್ರದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಾವು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಆಂಟನಿ ಪೆರುಂಬಾವೂರ್ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್‌ಗೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವಿತ್ತು. ಆದರೆ ಮರುದಿನ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಂಟನಿ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Prithviraj to begin filming Lucifer from July 18|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-to-begin-filming-lucifer-from-july-18/articleshow/64792932.cms|access-date=28 September 2018|work=The Times of India|date=2 July 2018}}</ref><ref>{{cite news|author=News Desk|title=Prithviraj to begin filming' Lucifer' from July 18|url=https://www.asianet.in/entertainment/prithviraj-to-begin-filming-lucifer-from-july-18.html|access-date=28 September 2018|work=[[Asianet (TV channel)|Asianet]]|date=29 June 2018|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327195136/https://www.asianet.in/entertainment/prithviraj-to-begin-filming-lucifer-from-july-18.html|url-status=dead}}</ref> ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಚಿತ್ರದ ಹಿಂದಿನ ಆಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ಅದು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದೇ ಅವರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಮುರಳಿ ಗೋಪಿ Tiyaan ಮತ್ತು Kammara Sambhavam ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ನಟನಾ ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ Lucifer ಚಿತ್ರದ ಅಂತಿಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆಯಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite news|author=CE Features|title=Prithviraj's Lucifer shoot scheduled to begin on July 16|url=http://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/jul/09/prithvirajs-lucifer-shoot-scheduled-for-july-16-6874.html|access-date=1 October 2018|work=[[Cinema Express]]|date=9 July 2018}}</ref><ref>{{cite news|author=TNM Staff|title=Mohanlal-Prithviraj's 'Lucifer' first poster out |url=https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-prithvirajs-lucifer-first-poster-out-84365|access-date=1 October 2018|work=[[The News Minute]]|date=7 July 2018}}</ref> 2016ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್, Lucifer ಇನ್ನೂ ಆರಂಭಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರಕಥೆಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. “ವಿಷಯ ಉತ್ತಮವಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಅದೇ ನಮ್ಮ ಮುಖ್ಯ ಗಮನ” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Lucifer will deal with politics: Prithviraj|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/lucifer-will-deal-with-politics-prithviraj/articleshow/65018927.cms|access-date=26 August 2018|work=The Times of India|date=17 July 2018}}</ref> 2017ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್, ಪೂರ್ವ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳು 2017ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಆರಂಭವಾಗಲಿದ್ದು, ಚಿತ್ರೀಕರಣ 2018ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್, ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್, ಮುರಳಿ ಮತ್ತು ಆಂಟನಿ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವು ಪೂರ್ವ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಪಾತ್ರವರ್ಗವನ್ನು ಚಿತ್ರಕಥೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. Lucifer ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಯೋಜನೆಗಳ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ತಂಡವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ತೆವರಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಖರೀದಿಸಿದರು. ಈ ಸ್ಥಳವು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ Luciferನ ಕಚೇರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. 2017ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್, Lucifer 2019ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುರಳಿ ಗೋಪಿ, Kammara Sambhavam ಚಿತ್ರದ ನಂತರ ನಟನೆಯಿಂದ ವಿರಾಮ ಪಡೆದು Lucifer ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆಯಲಿದ್ದು, 2018ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯೊಳಗೆ ಅದನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite news|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/the-much-awaited-lucifer-first-look-is-here-1.2951186|title=The much-awaited 'Lucifer' first look is here|publisher=[[Mathrubhumi]]|access-date=26 August 2018|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327195259/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/the-much-awaited-lucifer-first-look-is-here-1.2951186|url-status=dead}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್, ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಕೆಲಸ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, Aadujeevitham ಚಿತ್ರದ ಮೊದಲ ಹಂತದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ 2018ರ ಮೇ ಅಂತ್ಯ ಅಥವಾ ಜೂನ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ Lucifer ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆರಂಭವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. 2018ರ ಮಾರ್ಚ್ 26ರಂದು, ಮುರಳಿ ಗೋಪಿ ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಚಿತ್ರದ ಅಂತಿಮ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು Odiyan ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದರು. ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಇಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು, ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್, The Times of Indiaಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೇರಳ, ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ವಿದೇಶದ ಒಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ತಂಡವು ತಿಂಗಳ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ತಿರುವನಂತಪುರಂನ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಕೂಡ ಒಂದು ಚಾನೆಲ್ ಪಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಜುಲೈ 18ರಂದು ಆರಂಭವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ನಂತರ ಈ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಜುಲೈ 16ಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮುನ್ನ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಚಿತ್ರವು ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬ ಸುಳಿವು ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ನಂತರ ಅವರು, “ಇದು ರಾಜಕೀಯದ ಕುರಿತಾದ ಚಿತ್ರವಲ್ಲ; ರಾಜಕೀಯವು ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಥೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು. ತಾಂತ್ರಿಕ ತಂಡದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪೋಸ್ಟರ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಪೋಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ “Blood, Brotherhood, Betrayal” ಎಂಬ ಟ್ಯಾಗ್‌ಲೈನ್ ಇತ್ತು. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == 2014ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಟಾಕ್ ಶೋ Koffee with DDನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್, ತಾವು ಎಂದಾದರೂ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರೆ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ತಮ್ಮ “ಕನಸಿನ ಪಾತ್ರವರ್ಗ”ವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. 2016ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುರಳಿ, ತಾವು ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುವುದು ಇನ್ನೂ ಬೇಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರು ಚಿತ್ರದ ಪಾತ್ರವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news|last=Prakash|first=Asha|title=Manju Warrier 'not confirmed' for Lucifer|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-not-confirmed-for-lucifer/articleshow/64040988.cms|access-date=13 September 2018|work=The Times of India|date=5 May 2018}}</ref><ref>{{cite news|author=Web desk|title='Lucifer': Mohanlal releases intriguing title font|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2018/05/08/lucifer-mohanlal-releases-title-font.html|access-date=13 September 2018|work=[[The Week (Indian magazine)|The Week]]|date=8 May 2018}}</ref> She was finally cast in the role of Priyadarshini Ramdas.<ref name="saniya">{{cite news|title=Meet Jhanvi from Prithviraj directorial 'Lucifer'!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/meet-jhanvi-from-prithviraj-directorial-lucifer/articleshow/68370504.cms |access-date=18 March 2019|work=[[The Times of India]]|agency=Times News Network|date=12 March 2019}}</ref> 2018ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಮಧುಸೂಧನ ರಾವ್ ಅವರು ತಾವು Lucifer ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದರು. ಅವರು 2017ರ Adam Joan ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ Luciferನಲ್ಲಿ ತಮಗೆ ಒಂದು ಪಾತ್ರ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ವರ್ಷದ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಲೆನಾ ಕೂಡ Lucifer ತಮ್ಮ ಮುಂಬರುವ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ ರಾವ್ ಮತ್ತು ಲೆನಾ ಇಬ್ಬರೂ ಅಂತಿಮ ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಭಾಗವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Prithviraj confirms Indrajith will be part of Lucifer|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-confirms-indrajith-will-be-part-of-lucifer/articleshow/64928053.cms|access-date=26 August 2018|work=The Times of India|date=16 July 2018}}</ref> ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ದೃಢೀಕರಿಸದ ವರದಿಗಳು ಬಂದ ನಂತರ, ನಟಿಗೆ ಆಪ್ತವಾಗಿದ್ದ ಮೂಲವೊಂದು The Times of Indiaಗೆ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿತು. ಆದರೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದಾಗ, ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇನ್ನೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಬಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಅವರು ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ ರಾಮದಾಸ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref>{{cite news|title=Mohanlal unveils 'Lucifer' surprise, director Prithviraj is also part of the cast |url=https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-unveils-lucifer-surprise-director-prithviraj-also-part-cast-98966 |access-date=27 March 2019 |work=[[The News Minute]] |date=26 March 2019}}</ref> ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾನಿಯಾ, ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಅವರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಮಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು. ಜುಲೈ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಂಟನಿ ಪೆರುಂಬಾವೂರ್, ವಿವೇಕ್ ಒಬೆರಾಯ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಚಿತ್ರತಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಂತೋಷ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. Lucifer ವಿವೇಕ್ ಒಬೆರಾಯ್ ಅವರ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸಿದರು. ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರು ಡಿಕ್ಷನ್ ಕೋಚ್‌ನ ಸಹಾಯ ಪಡೆದರು. ವಿವೇಕ್ ಒಬೆರಾಯ್ ಅವರ ಧ್ವನಿಗೆ ನಟ ವಿನೀತ್ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಮಾಡಿದರು. ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸ್ವತಃ ಒಬೆರಾಯ್ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಡಬ್ ಮಾಡಿ, ಪಾತ್ರದ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿನೀತ್ ಅವರಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರ ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಸುಕುಮಾರನ್ ಕೂಡ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದರು. ಅವರು ಗೋವರ್ಧನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಪೌಲಿ ವಲ್ಸನ್ ಅವರು ಆರು ದಿನಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಮತಾ ಮೋಹನ್‌ದಾಸ್, ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರದ ಒಂದು ಪಾತ್ರದ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ನಂತರ ಅವರ ಬದಲಿಗೆ ನೈಲಾ ಉಷಾ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ಫಾಜಿಲ್ ಅವರನ್ನು ಪಾದ್ರಿ ಫಾದರ್ ನೆಡುಂಪಳ್ಳಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಸುಮಾರು 34 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಯಾವುದೇ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿರದ ಫಾಜಿಲ್, ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಅವರ ಮನವಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅವರು ಸ್ಟೀಫನ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ತಮ್ಮ ರನಮ್ ಚಿತ್ರದ ಸಹನಟ ಗಿಜು ಜಾನ್ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವೊಂದಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಟೊವಿನೊ ಥಾಮಸ್, ಸಚಿನ್ ಖೇಡೇಕರ್, ಶಿವಾಜಿ ಗುರುವಾರ್, ನಂದು, ಜಾನ್ ವಿಜಯ್, ಕಲಾಭವನ್ ಶಾಜೋನ್, ಸಾಯಿ ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಬೈಜು ಸಂತೋಷ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ನಟರು ಚಿತ್ರದ ಇತರ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸ್ವತಃ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಝಾಯೆದ್ ಮಸೂದ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲೂ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿಡಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಮಾತ್ರ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಾಯಿತು. == ಚಿತ್ರೀಕರಣ == ಮುಖ್ಯ ಚಿತ್ರೀಕರಣವು 2018ರ ಜುಲೈ 16ರಂದು ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಂಡಿಪೆರಿಯಾರ್‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಡೇಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ರಿಸಾರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ಪೂಜಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಸುಜಿತ್ ವಾಸುದೇವ್ ಅವರು ಚಿತ್ರದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು. ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|title='ലൂസിഫര്‍' സെറ്റിൽ നിന്ന് വെറൈറ്റി സെൽഫിയുമായി ടൊവിനോ|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actor-tovino-thomass-variety-selfie-with-lucifer-director-prithviraj-sukumaran/articleshow/65741925.cms|access-date=25 September 2018|work=[[Samayam Malayalam]]|date=9 September 2018|language=ml}}</ref> ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕುಟ್ಟಿಕ್ಕಾಣಂ ಮತ್ತು ವಂಡಿಪೆರಿಯಾರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು. ನಂತರ ಅದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡುಪುಳದಲ್ಲಿಯೂ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು. ಬಳಿಕ ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಸಿ, ನಂತರ ತಂಡ ತಿರುವನಂತಪುರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿತು. ಎರ್ನಾಕುಳಂನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2,000 ಜೂನಿಯರ್ ಕಲಾವಿದರು (ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾಗಳು) ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|author=Web Desk|title=പൃഥ്വിരാജിന്റെ ഏട്ടന്‍|url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/mohanlals-new-blog-on-lucifer-prithviraj/|access-date=25 September 2018|work=[[Indian Express Malayalam]]|date=22 July 2018|language=ml}}</ref> ಆ ಬಳಿಕ 2018ರ ಆಗಸ್ಟ್ 6ರಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15ರವರೆಗೆ 40 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು. ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರ ಮೊದಲ ದೃಶ್ಯವು ಫಾಜಿಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಇಬ್ಬರೂ ಸೇರಿ ಎರಡು ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದು, ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|author=മനോരമ ലേഖകൻ|title=ചെകുത്താന്റെ നമ്പറുമായി ലാലേട്ടന്റെ കാർ|url=https://www.manoramaonline.com/fasttrack/auto-news/2018/07/21/mohanlal-car-in-lucifer.html|access-date=25 September 2018|work=Malayala Manorama|date=21 July 2018|language=ml}}</ref> Filming took place in Vandiperiyar in early August and was planned to take place until 10 August.<ref name="schedule1">{{cite news|title=മോഹൻലാൽ വിമെൻസ് കോളേജിൽ|url=http://news.keralakaumudi.com/beta/news.php?NewsId=TkNSUDAyMzAzNTc=&xP=Q1lC&xDT=MjAxOC0wOC0wOSAxMzo0ODowMA==&xD=MQ==&cID=OQ==|access-date=26 September 2018|work=[[Kerala Kaumudi]]|date=9 August 2018|language=ml}}</ref> ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀಫನ್ (ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್) ಬಳಸುವ ಕಾರು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅದರ ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕದಲ್ಲಿ “666” ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಂಡಿಪೆರಿಯಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್ 10ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುವಂತೆ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|author=Digital Native|title=Tovino Thomas back on the sets of 'Lucifer'|url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-back-sets-lucifer-87502|access-date=26 September 2018|work=[[The News Minute]]|date=30 August 2018}}</ref> ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ 25 ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಸುವ ಯೋಜನೆ ಇತ್ತು. ಆಗಸ್ಟ್ 12ರಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಿಳಾ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಮಾದರಿ ಬಾಲಕರ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಯೂ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಆಗಸ್ಟ್ 20ರಂದು ವಿವೇಕ್ ಒಬೆರಾಯ್ ಮತ್ತು ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಕುತಿರಮಾಳಿಕಾ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ದಿನ ಪೂವಾರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ರಿಸಾರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು. ವಿರಾಮದಲ್ಲಿದ್ದ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಆಗಸ್ಟ್ 21ರಂದು ಮತ್ತೆ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಅವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಂನ ಅಝೀಝಿಯಾ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ವೇಳೆ ಕಂಡುಬಂದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 28ರಂದು ಕನಕಕ್ಕುನ್ನು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಹಾಜರಿದ್ದರು. ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ವೇಳೆ ಅನೇಕ ಬಿಳಿ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಸರ್ಕಾರಿ ವಾಹನಗಳಂತೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಟೊವಿನೊ ಥಾಮಸ್ ಕನಕಕ್ಕುನ್ನು ಅರಮನೆಯ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ತಮ್ಮ ಭಾಗದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ವಿವೇಕ್ ಒಬೆರಾಯ್ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ದೃಶ್ಯವೊಂದನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾಯಿ ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಶಿವಾಜಿ ಗುರುವಾರ್ ಕೂಡ ತಿರುವನಂತಪುರದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಸತಿಗೃಹದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|title=മോഹൻലാലിന് 10 ദിവസം വിശ്രമം|url=http://news.keralakaumudi.com/beta/news.php?NewsId=TkNSUDAyMzY5NzU=&xP=Q1lC&xDT=MjAxOC0wOS0yMCAxMTowMDowMA==&xD=MQ==&cID=OQ==|access-date=26 September 2018|work=Kerala Kaumudi|date=20 September 2018|language=ml}}</ref> ನಟ ನಂದು ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಚಿತ್ರದ ಅನೇಕ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 40–50 ಶಾಟ್‌ಗಳು ಇದ್ದವು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 500 ರಿಂದ 1000 ಜೂನಿಯರ್ ಕಲಾವಿದರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 3000–4000 ಕಲಾವಿದರೂ ಇದ್ದರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4ರಂದು ಪಾಲಯಂನ ಚಂದ್ರಶೇಖರನ್ ನಾಯರ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಸಮೀಪದ ಮೇಲ್ಸೇತುವೆ ಬಳಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು. ಆ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ 2,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜೂನಿಯರ್ ಕಲಾವಿದರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅದು ದೊಡ್ಡ ಗಲಭೆಯ ನಡುವೆ ಸ್ಟೀಫನ್ ಆಗಮಿಸುವ ದೃಶ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅಡಿಮಲತುರ ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 5,000 ಜೂನಿಯರ್ ಕಲಾವಿದರು ಭಾಗವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಾಹನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರದ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳು ಈ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಈ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲು 15 ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಯಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 20ರಂದು ತಿರುವನಂತಪುರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮುಗಿದ ನಂತರ ತಂಡ ವಿರಾಮ ಪಡೆದು, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 5ರಂದು ಕುಟ್ಟಿಕ್ಕಾಣಂನಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಹಂತದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗಿಜು ಜಾನ್ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡು, ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ನಂತರ ತಮ್ಮ ಉಳಿದ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಒಂದು ಹೋರಾಟದ ದೃಶ್ಯದ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪದ ಮಿನಿಕಾಯ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸಿದರು. ಸ್ಟಂಟ್ ಸಿಲ್ವಾ ಚಿತ್ರದ ಸಾಹಸ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30ರಿಂದ ನವೆಂಬರ್ 1ರವರೆಗೆ ಟೊವಿನೊ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು. ಕೇರಳದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಬಳಿಕ, ಮುಂದಿನ ಹಂತ ನವೆಂಬರ್ 4ರಿಂದ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸೆಟ್ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಹೇಳುವಂತೆ, Lucifer ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾದ ಮುಂಬೈ, ಹಿಂದಿನ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡಂತೆ ಇರಬಾರದು ಎಂಬುದು ಅವರ ಆಶಯವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತವಾಗಿತ್ತು. ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ನವೆಂಬರ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಸಚಿನ್ ಖೇಡೇಕರ್ ಕೂಡ ಮುಂಬೈ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರತಂಡ ರಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ತೆರಳಿತು ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು. ಇದೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ತಮ್ಮ ಭಾಗದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿಯೂ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು. 2018ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 30ರಂದು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್, ಮುಖ್ಯ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಬಹುತೇಕ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದು, ಲಕ್ಷದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಪ್ಯಾಚ್-ಅಪ್ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಾತ್ರ ಬಾಕಿಯಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ದ್ವೀಪವನ್ನು ತಲುಪುವಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ತೊಂದರೆಯಿಂದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ವಿಳಂಬವಾಯಿತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಕಾರ್ಯಗಳು ಆರಂಭಗೊಂಡವು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, 2019ರ ಜನವರಿ 20ರಂದು ಲಕ್ಷದ್ವೀಪದ ಕವರತ್ತಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. == ಸಂಗೀತ == '''ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: [ಲೂಸಿಫರ್ (ಸೌಂಡ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್)]''' ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ದೀಪಕ್ ದೇವ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು Goodwill Entertainment ಸಂಸ್ಥೆ ವಿತರಿಸಿತು. ಉಷಾ ಉತೂಪ್ ಅವರು “Empuraane – The Lucifer Anthem” ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ನಿಮಿತ್ತ ದೀಪಕ್ ದೇವ್ ಅವರು “Varika Varika Sahajare” ಎಂಬ ದೇಶಭಕ್ತಿಗೀತೆಯನ್ನು ಮರು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಗೀತೆಯನ್ನು ಮೂಲತಃ ಜಿ. ದೇವರಾಜನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದು, ಅಮ್ಸಿ ನಾರಾಯಣಪಿಳ್ಳ ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದಿದ್ದರು. ಈ ಹಾಡು ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಹಾಡನ್ನು ಮುರಳಿ ಗೋಪಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. “Kadavule Pole” ಹಾಡಿಗೆ ಲೋಗನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದಿದ್ದು, ಕಾರ್ತಿಕ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. “Raftaara” ಹಾಡನ್ನು ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ ಹಾಡಿದ್ದು, ತಾನಿಷ್ಕ್ ನಬಾರ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತದ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು 2021ರ ಜನವರಿ 26ರಂದು, ಭಾರತದ ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. == ಬಿಡುಗಡೆ == '''ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆ''' ಚಿತ್ರವು 2019ರ ಮಾರ್ಚ್ 28ರಂದು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಭಾರತದ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೂ ಡಬ್ ಮಾಡಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರದ ತೆಲುಗು ಡಬ್ ಆವೃತ್ತಿಯು 2019ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 12ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/may/15/lucifer--to-debut-on-amazon-prime-tomorrow-1977066.html |title=Lucifer to debut on Amazon Prime tomorrow |date=2019-05-15 |access-date=2019-05-16}}</ref> 2019ರ ಮಾರ್ಚ್ 30ರಂದು Google India ತನ್ನ ಟ್ವಿಟರ್ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಯುವರಾಜ್ ಸಿಂಗ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಡುತ್ತಿರುವ ಅನಿಮೇಟೆಡ್ ಡೂಡಲ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಅದರ ಶೀರ್ಷಿಕೆ “The heroes who know how to smash all records” ಎಂದಾಗಿತ್ತು. ಆ ವಾರದಲ್ಲಿ Lucifer, Miami Open ಮತ್ತು ಯುವರಾಜ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು Google Trends‌ನಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು. Lucifer ಚಿತ್ರವು 2019ರ ಮೇ 16ರಂದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ಗಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. Amazon Prime Video ಮೂಲಕ ಮಲಯಾಳಂ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ VOD (Video on Demand) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. == ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ == The Times of India ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಜಿತ್ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ್ ಅವರು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5ರಲ್ಲಿ 3.5 ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, "Lucifer ಒಂದು ‘ಮಾಸ್ ಎಂಟರ್‌ಟೈನರ್’; ಇದು ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿ ರೂಪಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳೂ ಸಾಕಷ್ಟಿವೆ. ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ Stan Lee ಬದಲಿಗೆ, ಆಂಟನಿ ಪೆರುಂಬಾವೂರ್ ಅವರ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಸ್ಟೀಫನ್‌ನ ಎರಡನೇ ಅವತಾರಕ್ಕಾಗಿ ಗಮನವಿರಲಿ" ಎಂದು ಬರೆದರು.<ref>{{Cite web|date=2019-03-29|title=Lucifer quick review: Where Prithviraj the fan makes a movie for Mohanlal the star|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/lucifer-quick-review-mohanlal-5646915/|access-date=2021-11-24|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ಆದರೆ, Firstpost ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5ರಲ್ಲಿ 1.75 ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, "ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಮಾನವನ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟತನದ ಅಗತ್ಯತೆಯ ಕುರಿತು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿ ನೇರ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದರ ಬದಲಿಗೆ, Lucifer ಚಿತ್ರದ ಪಾರದರ್ಶಕ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯೇ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನದ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಬರೆದಿತು. The Indian Express ಪತ್ರಿಕೆಯ ಅಬಿನ್ ಪೊನ್ನಪ್ಪನ್ ಅವರು, "ಕರ್ಥಿಕ್ ಸುಬ್ಬರಾಜ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ Pettaಗೆ Luciferನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸಾಮ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರು ರಜನಿಕಾಂತ್ ಅವರಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ಟಾರ್ ಮತ್ತು ನಟನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಕರ್ಥಿಕ್ ತಮ್ಮೊಳಗಿನ ರಜನಿಕಾಂತ್ ಅಭಿಮಾನಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬಿದಂತೆ, Padayappa ಮತ್ತು Baashha ಮುಂತಾದ ಹಿಂದಿನ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ರಜನಿಕಾಂತ್ ಅವರ ಕಳೆದುಹೋದ ಮೋಡಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಮರಳಿ ತಂದಿದ್ದರು. ಪ್ರಿಥ್ವಿರಾಜ್ ಅವರು ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಟಾರ್ ರೂಪವನ್ನು ಹೊರತರುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಂತೆಯೇ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ Lucifer ಒಂದು ಹಬ್ಬದ ಅನುಭವವಾಗಲಿದೆ" ಎಂದು ಬರೆದರು. Film Companionನ ಸೇತುರಾಮನ್. ಎಸ್. ಅವರು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5ರಲ್ಲಿ 3 ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, "Lucifer ಒಂದು ಕ್ಲಿಷೇಯುಕ್ತ ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಬರೆಯಲಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಜೆಟ್ ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಥ್ವಿರಾಜ್ ಅವರು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸಭರಿತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರವು ಅದರ ಮೇಲಿದ್ದ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ್ದು, ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಣದ ಹರಿವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲಿದೆ" ಎಂದು ಬರೆದರು. India Today ಪತ್ರಿಕೆಯ ಲಕ್ಷಣಾ. ಎನ್. ಪಾಲಟ್ ಅವರು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5ರಲ್ಲಿ 3 ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, "ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, Lucifer ಎಂದರೆ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಿದಂತಿದೆ. ನೀವು ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ" ಎಂದು ಬರೆದರು. Sify ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5ರಲ್ಲಿ 3 ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, "Lucifer ಒಂದು ಮಸಾಲಾ ಮನರಂಜನಾ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಕಡಿಮೆಯಿಲ್ಲದ ಹಬ್ಬದ ಅನುಭವವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಪರಾಧ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅದ್ಭುತ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ನೋಡಿ!" ಎಂದು ಬರೆದಿತು. Mathrubhumiಯ ಎಸ್. ಯದುನಾಥ್ ಅವರು, "'Lucifer' ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ಮಾಸ್ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, Pulimurugan ನಂತರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಹೃದಯವನ್ನು ತುಂಬಿದ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅಭಿನಯದ ಚಿತ್ರ ಇದಾಗಿದೆ. ರಾಜಕೀಯದ ಕಾಣದ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ, ರಾಜಕೀಯವೇ ಅತ್ಯಂತ ನಾಟಕೀಯ ವೇದಿಕೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಚಿತ್ರವು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಟನಿಂದ ಅಭಿನಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜಕೀಯ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್. ಸುಜಿತ್ ವಾಸುದೇವ್ ಅವರ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ದೀಪಕ್ ದೇವ್ ಅವರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವು ಚಿತ್ರದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ" ಎಂದು ಬರೆದರು. The News Minuteನ ಸೌಮ್ಯಾ ರಾಜೇಂದ್ರನ್ ಅವರು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5ರಲ್ಲಿ 2 ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, "ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಸ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಬಲವಾದ ಕಥಾಹಂದರದ ಕೊರತೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಇದು ಶೈಲೀಕೃತ ದೃಶ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತದ ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಬರೆದರು. == ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ == ಚಿತ್ರದ ಮೊದಲ ದಿನದ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು ಗಳಿಕೆ ಅಂದಾಜು ₹14 ಕೋಟಿ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚ್ 28–31), ಚಿತ್ರವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ₹26.70 ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಿಂದಲೇ ₹22.05 ಕೋಟಿ ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಂದ ₹4.65 ಕೋಟಿ ಗಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಬಂದ ಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ಪ್ರಮುಖ ಪಾಲು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ವಿದೇಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ₹27.2 ಕೋಟಿ (US$2.8 ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ (UAE) ಮತ್ತು ಇತರ ಗಲ್ಫ್ ಸಹಕಾರ ಮಂಡಳಿ (GCC) ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ₹22.2 ಕೋಟಿ (US$2.3 ಮಿಲಿಯನ್), ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ₹2.27 ಕೋಟಿ (US$240,000), ಹಾಗೂ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ₹2.73 ಕೋಟಿ (US$280,000) ಗಳಿಸಿತು. ಮೊದಲ ವಾರಾಂತ್ಯದ ಅಂದಾಜು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು ಗಳಿಕೆ ₹53.90 ಕೋಟಿ (US$5.6 ಮಿಲಿಯನ್) ರಿಂದ ₹54.77 ಕೋಟಿ (US$5.7 ಮಿಲಿಯನ್) ವರೆಗೆ ಇತ್ತು. ಇದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ದಾಖಲೆಯ ಅತ್ಯಧಿಕ ಆರಂಭಿಕ ವಾರಾಂತ್ಯ ಗಳಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮೂಲಕ Lucifer ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ₹50 ಕೋಟಿ (US$5.2 ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಕೆಯ ಗಡಿ ದಾಟಿದ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು ಎಂದು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. Lucifer ಚಿತ್ರವು UAEಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 1,60,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ್ದು, Captain Marvel ಚಿತ್ರವನ್ನೂ ಹಿಂದಿಕ್ಕಿತು.123124 ಮೊದಲ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚ್ 28–31) 61 ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಿಂದ ₹17.8 ಕೋಟಿ (US$1.8 ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿ, ಆ ವಾರಾಂತ್ಯದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. UAEಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚಿತ್ರವೊಂದಕ್ಕೆ ದೊರೆತ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆರಂಭಿಕ ವಾರಾಂತ್ಯ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದಿರುವುದು Baahubali 2: The Conclusion (2017) ಆಗಿತ್ತು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮಾರ್ಚ್ 29–31ರ ವಾರಾಂತ್ಯದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಹತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ Lucifer ಏಳನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು. 89 ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ₹1.42 ಕೋಟಿ (US$150,000) ಗಳಿಸಿತು. ಆ ವಾರಾಂತ್ಯದ ಟಾಪ್ 10 ಪಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಏಕೈಕ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರ Lucifer ಆಗಿತ್ತು. ವಿದೇಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ₹30.73 ಕೋಟಿ (US$3.2 ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ಆ ವರ್ಷ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರವೊಂದಕ್ಕೆ ದೊರೆತ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆರಂಭಿಕ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು Lucifer ದಾಖಲಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದೆ Petta ($6.62 ಮಿಲಿಯನ್) ಮತ್ತು Gully Boy ($4.8 ಮಿಲಿಯನ್) ಇದ್ದವು. ಆರು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ UAEಯಿಂದ ಚಿತ್ರವು ₹25 ಕೋಟಿ (US$2.6 ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿತು. ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ₹43.16 ಲಕ್ಷ (US$45,000) ಹಾಗೂ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ₹77.24 ಲಕ್ಷ (US$80,000) ಗಳಿಸಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ 7ರಂದು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕ ತರಣ್ ಆದರ್ಶ್ ಅವರು Lucifer ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ ಎಂದು ಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಹಿಂದೆ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳು ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ UAE-GCC ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಉತ್ತಮ ಗಳಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ Lucifer ಇತರ ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ತೀವ್ರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿದ್ದರೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಯಶಸ್ಸು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ವಿದೇಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ₹50.03 ಕೋಟಿ (US$5.2 ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ Lucifer ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 13ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿತು. ವಿದೇಶಿ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ₹50 ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಸಹ ಇದು ಪಡೆದಿತು. 2023ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ Pinkvilla ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಲೇಖನದ ಪ್ರಕಾರ, ಚಿತ್ರದ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಒಟ್ಟು ಗಳಿಕೆ ₹125.50 ಕೋಟಿ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. == ಮುಂದುವರಿದ ಚಿತ್ರಗಳು == '''ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: L2: Empuraan''' ಮುಂದುವರಿದ ಕಥೆ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಚಿತ್ರ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಮುರಳಿ The Hindu ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಂದು ಫ್ರಾಂಚೈಸಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಪರದೆಯ ಮೇಲೆಯೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರದಾದ್ಯಂತ ಮುಂದಿನ ಕಥೆಯ ಸುಳಿವು ನೀಡುವ ಸಾಕಷ್ಟು ನಾಟಕೀಯ ಸೂಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಡಗಿಸಲಾದ ಅಂಶಗಳಿವೆ." 2019ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ The Times of Indiaಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಥ್ವಿರಾಜ್, ತಮ್ಮ ಬ್ಯುಸಿಯಾಗಿರುವ ನಟನಾ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ನಡುವೆ ಮುಂದುವರಿದ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅದರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ನಿರ್ಧರಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "Lucifer ಅನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಒಂದೇ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುವ ಕಥೆಯಾಗಿ ಬರೆಯಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಮುರಳಿ ಮತ್ತು ನಾನು ಕಥೆಯ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ಸಮಯದಿಂದಲೇ, ಇದು ಒಂದೇ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುವ ಕಥೆಯಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಕಥೆ ಅಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಇದನ್ನು 11 ಸಂಚಿಕೆಗಳ ವೆಬ್ ಸರಣಿಯಾಗಿ ಮಾಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿದ್ದೆ. ನಾವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಥಾಗಾಥೆಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಪಾತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ." 2019ರ ಜೂನ್ 18ರಂದು, Lucifer ಚಿತ್ರದ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗಕ್ಕೆ L2: Empuraan ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಿಥ್ವಿರಾಜ್, ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್, ಮುರಳಿ ಗೋಪಿಯ ಮತ್ತು ಆಂಟನಿ ಪೆರುಂಬಾವೂರ್ ಅವರು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು. ಚಿತ್ರವು 2020ರ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.144 ಆದರೆ COVID-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಾವಧಿಗೆ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು. ಪ್ರಿಥ್ವಿರಾಜ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, “Empuraan” ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥ “ರಾಜನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ದೇವರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ”; ಅದರ ನೇರ ಅರ್ಥ “ಅಧಿಪತಿ” (Overlord) ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. Empuraan ಚಿತ್ರವು Luciferನಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾದ ಕಥೆಯ ನೇರ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪ್ರಿಥ್ವಿರಾಜ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಬದಲಾಗಿ, Luciferನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ನಂತರ ಏನಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಚಿತ್ರ ವಿವರಿಸಲಿದೆ. ಸ್ಟೀಫನ್ ಮತ್ತು ಖುರೇಶಿ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಝಯೇದ್ ಮಸೂದ್‌ನ ಪಾತ್ರವು Luciferನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕದಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಅವರು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|title=Lucifer – Financial Information Australia|url=https://www.the-numbers.com/movie/Lucifer-(India)(2019)/Australia#tab=box-office|publisher=[[The Numbers (website)|The Numbers]]|access-date=2 July 2019|archive-date=1 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221201154807/https://www.the-numbers.com/movie/Lucifer-(India)(2019)/Australia#tab=box-office|url-status=dead}}</ref> == ರೀಮೇಕ್ == 2019ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, Sye Raa Narasimha Reddy ಚಿತ್ರದ ಕೇರಳದ ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ನಟ ಚಿರಂಜೀವಿ, ತಾನು Lucifer ಚಿತ್ರದ ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದ ರೀಮೇಕ್ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಖರೀದಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಅವರು ತಿಳಿಸಿದರು. Sye Raa Narasimha Reddy ಚಿತ್ರದ ನಂತರ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಆರಂಭಿಸುವುದಾಗಿಯೂ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web|date=2019-03-28|title='Lucifer' review: An unabashed fanboy tribute to Mohanlal|url=https://www.thenewsminute.com/article/lucifer-review-unabashed-fanboy-tribute-mohanlal-99096|access-date=2021-11-24|website=The News Minute|language=en}}</ref> ಮಲಯಾಳಂ ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದ ಚಿರಂಜೀವಿ, ತೆಲುಗು ರೀಮೇಕ್ ಅನ್ನು ಮೂಲ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಿಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ ಅವರೇ ನಿರ್ದೇಶಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ತಮ್ಮ ಆಸೆಯನ್ನೂ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ನಂತರ ಈ ರೀಮೇಕ್‌ಗೆ Godfather ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಇಡಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣವು 2021ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು, ಮೋಹನ್ ರಾಜಾ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == 8q7sv24ylqfc9ghjg3ymei842u6vr3i 0 180291 1382823 1382386 2026-08-15T13:02:56Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1382823 wikitext text/x-wiki {{short description|2015 film by Alphonse Puthren}} {{Use Indian English|date=August 2015}} {{Use dmy dates|date=October 2017}} {{Infobox film | name = ಪ್ರೇಮಂ | image = Premam film poster.jpg | alt = | caption = ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಪೋಸ್ಟರ್ | native_name = | director = ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಪುತ್ರನ್ | producer = ಅನ್ವರ್ ರಶೀದ್ | writer = ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಪುತ್ರನ್ | based_on = | starring = ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ<br />ಸಾಯಿ ಪಲ್ಲವಿ<br/>ಮಡೋನಾ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್<br/>ಅನುಪಮಾ ಪರಮೇಶ್ವರ | narrator = | music = ರಾಜೇಶ್ ಮುರುಗೇಶನ್ | cinematography = ಅನಂದ್ ಸಿ. ಚಂದ್ರನ್ | editing = ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಪುತ್ರನ್ | studio = ಅನ್ವರ್ ರಶೀದ್ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್ | distributor = {{ubl|A&A Release|Tricolor Entertainment}} ([[Kerala]] and [[Tamil Nadu]]) | released = {{Film date|df=yes|2015|05|29}} | runtime = 156 ನಿಮಿಷಗಳು | country = ಭಾರತ | language = ಮಲಯಾಳಂ | budget = {{INR}}4 ಕೋಟಿ<ref>{{cite news|title=Resurgent Film Industry Poised to Flourish|url=https://www.newindianexpress.com/business/2015/jun/29/resurgent-film-industry-poised-to-flourish-776299.html|newspaper=[[The New Indian Express]]|author=Chandrakanth Viswanath|date=29 June 2015|access-date=5 July 2015}}</ref> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }} '''ಪ್ರೇಮಂ''' (ಅನುವಾದ: ಪ್ರೀತಿ) 2015ರ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ವಯೋಸಂಧಿಯ ಕಥೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಣಯ ಹಾಸ್ಯ-ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಪುತರೆನ್ ಅವರು ಬರೆದು, ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ ಹಾಗೂ ಸಂಕಲನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅನ್ವರ್ ರಶೀದ್ ಅವರು ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು, ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಯಿ ಪಲ್ಲವಿ (ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರವೇಶ) ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಡೋನಾ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್, ಅನುಪಮಾ ಪರಮೇಶ್ವರನ್, ಶಬರೀಶ್ ವರ್ಮ, ಕೃಷ್ಣ ಶಂಕರ್, ಸಿಜು ವಿಲ್ಸನ್, ಅನಂತ್ ನಾಗ್, ವಿನಯ್ ಫೋರ್ಟ್, ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್, ಶರಫುದ್ದೀನ್ ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಮೂಹ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರವರ್ಗವಿದೆ. ಚಿತ್ರದ ಕಥಾವಸ್ತುವು ಜಾರ್ಜ್ (ನಿವಿನ್) ಎಂಬಾತನ ಹದಿಹರೆಯದಿಂದ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯವರೆಗಿನ ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರೇಮಯಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾರ್ಜ್‌ನ ಮೊದಲ ಪ್ರೇಮವು ನಿರಾಶೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಾಗ, ಕಾಲೇಜು ಉಪನ್ಯಾಸಕಿಯಾಗಿರುವ ಮಲಾರ್ (ಪಲ್ಲವಿ) ಅವನ ಪ್ರೇಮಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವನ ಪ್ರೇಮಯಾನವು ಹಲವು ಹಂತಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಜೀವನದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಅವನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವು ಜುಲೈ 2014ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಚಿತ್ರವನ್ನು ಗೋವಾ, ಆಲುವಾ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ನವೆಂಬರ್ 2014ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಅನಂದ್ ಸಿ. ಚಂದ್ರನ್ ಮತ್ತು ರಾಜೇಶ್ ಮುರುಗನ್ ಅವರು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರವು ₹4 ಕೋಟಿ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು.<ref name="Hindiremake">Asha Prakash (27 May 2013). [https://web.archive.org/web/20130802122324/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-27/news-and-interviews/39556211_1_hindi-neram-nazriya-nazim "Neram to be remade in Hindi"]. ''The Times of India''. Retrieved 28 May 2013.</ref> ಪ್ರೇಮಂ ಚಿತ್ರವು 29 ಮೇ 2015ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿವಿನ್ ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವಿ ಅವರ ಅಭಿನಯ, ಕಥೆ, ಚಿತ್ರಕಥೆ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಸಂಗೀತ, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ, ಸಂಕಲನ ಮತ್ತು ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಪುತರೆನ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಪ್ರಶಂಸೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ಚಿತ್ರವು ಭಾರಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿ ₹73 ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ 175 ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ 300ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ದಿ ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಯ ದಶಕದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ 25 ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಪಲ್ಲವಿ ಮತ್ತು ನಿವಿನ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಫಿಲ್ಮ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ “ದಶಕದ 100 ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಭಿನಯಗಳು” ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. 2016ರಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗೆ ಡಬ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಯಿ ಪಲ್ಲವಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಕ್ಕಿನೇನಿ ನಾಗ ಚೈತನ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರುತಿ ಹಾಸನ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.[2] ಚಿತ್ರವು ಹಲವು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. 63ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮಂ ಏಳು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಚೊಚ್ಚಲ ನಟಿ (ಸಾಯಿ ಪಲ್ಲವಿ) ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ (ವಿಜಯ್ ಯೇಸುದಾಸ್, “ಮಲರೆ” ಹಾಡಿಗಾಗಿ) ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. 5ನೇ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮೂವಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಇದು 15 ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡು ಏಳು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ (ವಿಜಯ್ ಯೇಸುದಾಸ್) ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ನಿವಿನ್ ಮತ್ತು ಸಾಯಿ ಪಲ್ಲವಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ — ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೊಚ್ಚಲ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. 1ನೇ IIFA ಉತ್ಸವಮ್ನಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂಬತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಪೈಕಿ, ಚಿತ್ರವು ಆರು ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್, ಆರು ವನಿತಾ ಫಿಲ್ಮ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್, ಮೂರು ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಕಾಮಿಡಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್, ನಾಲ್ಕು ಏಷ್ಯಾವಿಷನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎರಡು CPC ಸಿನಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡುವ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಪರಿಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. == ಕಥಾವಸ್ತು == ಜಾರ್ಜ್ ಡೇವಿಡ್ ಕೇರಳದ ಆಲುವಾದಲ್ಲಿರುವ ಹೋಲಿ ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀ-ಡಿಗ್ರಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಹದಿನಾರು ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ. ಪಕ್ಕದ ಗ್ರಾಮದ ಜನಪ್ರಿಯ ಹುಡುಗಿಯಾದ ಮೇರಿಯ ಮೇಲೆ ಅವನಿಗೆ ತೀವ್ರ ಪ್ರೇಮವಿರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತರಾದ ಶಂಬು ಮತ್ತು ಕೋಯಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಜಾರ್ಜ್ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಮೇರಿಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾ, ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಸಿಗಬಹುದು ಎಂದು ಆಶಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಮೇರಿಯ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಸ್ವಭಾವದ ತಂದೆಯನ್ನು ಕಂಡರೆ ಅವನು ಸದಾ ಹೆದರುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಜಾರ್ಜ್ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ದುರದೃಷ್ಟಕರ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಪದೇಪದೇ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಗೆ ಮೇರಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹುಡುಗನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಮ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಅವನ ಪ್ರೇಮದ ಆಸೆಗಳು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗುತ್ತವೆ. ಆಶ್ಚರ್ಯವೆಂದರೆ ಆ ಹುಡುಗನ ಹೆಸರೂ ಜಾರ್ಜ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೃದಯಭಂಗಗೊಂಡ ಜಾರ್ಜ್, ಮೇರಿ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯಕರನನ್ನು ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಅನಿಚ್ಛೆಯಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಳಪೆ ಫಲಿತಾಂಶ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಜಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತರು ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಣದತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. 2005ರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್, ಶಂಬು ಮತ್ತು ಕೋಯಾ ಆಲುವಾದ ಯೂನಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ರ‍್ಯಾಗಿಂಗ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಜಾರ್ಜ್ ತಮಿಳು ಮೂಲದ ಹೊಸದಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಉಪನ್ಯಾಸಕಿ ಮಲಾರ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಜಾರ್ಜ್ ಮಲಾರ್‌ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಮಲಾರ್ ಕೂಡ ಅವನ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕಾಲೇಜಿನ ನೃತ್ಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ಮಲಾರ್ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದಾಗ, ಆಕೆಯ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಜಾರ್ಜ್ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆಕೆಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ ಜಾರ್ಜ್, ಮದುವೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಯೋಚಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಕಾಲೇಜಿನ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸದಸ್ಯರಾದ ವಿಮಲ್ ಸರ್, ಕಾಲೇಜಿನ ದೈಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಶಿಕ್ಷಕ ಶಿವನ್ ಅವರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮಲಾರ್‌ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಮಲಾರ್ ತನ್ನ ಸಂಬಂಧಿ ಅರಿವಳಗನ್‌ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಕೊಡೈಕೆನಾಲ್ಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾಳೆ. ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಅರಿವಳಗನ್ ಮಲಾರ್‌ಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿರುವ ವರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಮಲಾರ್ ಗಂಭೀರ ಅಪಘಾತಕ್ಕೀಡಾಗಿದ್ದಾಳೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಜಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತರು ತಕ್ಷಣವೇ ಅವಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಕೊಡೈಕೆನಾಲ್‌ಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅಪಘಾತದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಮಾನಸಿಕ ಆಘಾತದಿಂದ ಮಲಾರ್‌ಗೆ ಆಯ್ದ ಸ್ಮೃತಿಭ್ರಂಶ ಉಂಟಾಗಿದ್ದು, ಜಾರ್ಜ್‌ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಕೆಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಲಾರ್‌ಗೆ ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ನೆನಪಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತ ಜಾರ್ಜ್ ದುಃಖದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಮಲಾರ್ ಅರಿವಳಗನ್‌ನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಜಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮೌನವಾಗಿ ಅವರ ಮದುವೆಯ ಆರತಕ್ಷತೆಗೆ ಹಾಜರಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಮೌನದ ವಿದಾಯವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. 2014ರಲ್ಲಿ, ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷದ ಜಾರ್ಜ್ ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ಸ್ನೇಹಿತ ಜೋಜೋ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಯಶಸ್ವಿ ಕೆಫೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ವರ್ಷದ ಸೆಲಿನ್ ಎಂಬ ಯುವತಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮೇರಿಯೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗಿ ಇದೇ ಸೆಲಿನ್ ಎಂಬುದನ್ನು ಜಾರ್ಜ್ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದ್ದರೂ, ಜಾರ್ಜ್ ಸೆಲಿನ್‌ಗೆ ಮದುವೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಸೆಲಿನ್‌ನ ಕುಟುಂಬವು ಈಗಾಗಲೇ ಅವಳನ್ನು ರೋನಿ ವರ್ಗೀಸ್ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿರುತ್ತದೆ. ರೋನಿ ಅಸ್ಥಿರ ಸ್ವಭಾವದ ಕೊಕೇನ್ ವ್ಯಸನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸೆಲಿನ್‌ನನ್ನು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ರೋನಿಯ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ವರ್ತನೆಯಿಂದಾಗಿ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥವು ರದ್ದಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ರೋನಿ ಸೆಲಿನ್‌ಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜಾರ್ಜ್, ಶಂಬು, ಕೋಯಾ ಮತ್ತು ಜೋಜೋ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಸೆಲಿನ್‌ಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ರೋನಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite news|title=No Bollywood remake for shutter!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/no-bollywood-remake-for-shutter/articleshow/30327883.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India|last1=Pillai |first1=Radhika C. }}</ref> ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಸೆಲಿನ್ ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮದುವೆಯ ಆರತಕ್ಷತೆಗೆ ಮಲಾರ್ ತನ್ನ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಸೆಲಿನ್ ಸ್ವತಃ ಮಲಾರ್ ಅವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿರುತ್ತಾಳೆ. ಸಮಾರಂಭ ಮುಗಿಸಿ ಹೊರಡಲು ಸಿದ್ಧರಾಗುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮಲಾರ್ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಪತಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಯಿಂದ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ವಿಷಯ ಬಹಿರಂಗವಾಗುತ್ತದೆ—ಮಲಾರ್ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಜೀವನದ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಮರಳಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾಳೆ.<ref name="indiatimes12">{{cite news|last1=C Pillai|first1=Radhika|date=21 April 2014|title=Rajesh Murugesan scores music for Premam !|work=The Times Of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/Rajesh-Murugesan-scores-music-for-Premam-/articleshow/34036869.cms|access-date=21 February 2015}}</ref> ಆದರೆ ಜಾರ್ಜ್ ಈಗ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅರಿತ ಮಲಾರ್, ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸದಿರಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಹೀಗೆ ಅವನ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನದ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಜಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಮಲಾರ್ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ಅಪೂರ್ಣ ಪ್ರೇಮಕಥೆಗೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಂದು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮುಕ್ತಾಯ (closure) ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|last1=Kurien|first1=Shiba|date=17 February 2014|title=Nivin is ready for another love story|work=The Times Of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Nivin-is-ready-for-another-love-story/articleshow/30520247.cms|access-date=21 February 2015}}</ref> == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ ಅವರಾಗಿ ಜಾರ್ಜ್ ಡೇವಿಡ್ * ಸಾಯಿ ಪಲ್ಲವಿ ಅವರಾಗಿ ಮಲಾರ್ * ಮಡೋನಾ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಅವರಾಗಿ ಸೆಲಿನ್ ಜಾರ್ಜ್ * ಇವಾ ಪ್ರಕಾಶ್ — ಬಾಲ್ಯದ ಸೆಲಿನ್ * ಅನುಪಮಾ ಪರಮೇಶ್ವರನ್ ಅವರಾಗಿ ಮೇರಿ ಜಾರ್ಜ್ * ಕೃಷ್ಣ ಶಂಕರ್ ಅವರಾಗಿ ಕೋಯ * ಶಬರೀಶ್ ವರ್ಮಾ ಅವರಾಗಿ ಶಂಭು * ಸಿಜು ವಿಲ್ಸನ್ ಅವರಾಗಿ ಜೋಜೋ * ಅನಂತ್ ನಾಗ್ ಅವರಾಗಿ ಅರಿವಳಗನ್, ಮಲಾರ್ ಅವರ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಪತಿ * ವಿನಯ್ ಫೋರ್ಟ್ ಅವರಾಗಿ ವಿಮಲ್ "ಜಾವಾ" ಸರ್ * ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ ಅವರಾಗಿ ಪಿ.ಟಿ. ಶಿವನ್ ಸರ್ * ಅಂಜು ಕುರಿಯನ್ ಅವರಾಗಿ ಅಂಜು, ಜಾರ್ಜ್ ಅವರ ಸಹೋದರಿ * ಸೂರಜ್ ಕೆ. ಸತ್ಯನ್ ಅವರಾಗಿ ಸುರೇಶ್ * ಶಿಯಾಸ್ ಕೆ. ಎ. ಅವರಾಗಿ ಶಿಯಾಸ್ * ಮಜು ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಅವರಾಗಿ ಮಜು * ಸಿಬು ಥ್ಯಾಂಕಚನ್ ಅವರಾಗಿ ಸಿಬು * ಅಲ್ತಾಫ್ ಸಲೀಂ ಅವರಾಗಿ ಜಹಾಂಗೀರ್ * ಉನ್ನಿ ಚೇಟ್ಟನ್ ಅವರಾಗಿ ಉನ್ನಿ ಚೇಟ್ಟನ್ * ವಿನೋದ್ ಎಟ್ಟನ್ ಅವರಾಗಿ ವಿನೋದ್ * ವಿಜಯ್ ಸುರೇಶ್ ಅವರಾಗಿ ಕೋಲ ಕೊಳಿ * ಜಯೇಶ್ ಅವರಾಗಿ ಕುಟ್ಟಪ್ಪಿ * ಜಾರ್ಜ್ ಕೋರಾ ಅವರಾಗಿ ಜಾರ್ಜ್, ಮೇರಿಯ ಪ್ರಿಯತಮ * ಫ್ರಾಂಕೋ ಡೇವಿಸ್ ಅವರಾಗಿ ಜಾರ್ಜ್, ಮೇರಿಯ ತಂದೆ * ರೆಂಜಿ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಅವರಾಗಿ ಡೇವಿಡ್ ಕಲಪ್ಪರಂಬತ್, ಜಾರ್ಜ್ ಅವರ ತಂದೆ * ಮಣಿಯನ್ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು ಅವರಾಗಿ ಕಾಲೇಜು ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು * ನಂದಿನಿ ನಾಯರ್ ಅವರಾಗಿ ನಂದಿನಿ, ಮಲಾರ್ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತೆ * ಫೈಸಲ್ ಸಿ.ಎಂ. ಅವರಾಗಿ ಫೈಸಲ್ * ಜಸ್ಟಿನ್ ಜಾನ್ ಅವರಾಗಿ ಜಸ್ಟಿನ್ * ದಿನೇಶ್ ಪ್ರಭಾಕರ್ ಅವರಾಗಿ ಲೋನಪ್ಪನ್ ಚೇಟ್ಟನ್ * ಶರಫ್ ಯು ಧೀನ್ ಅವರಾಗಿ ಹೆನ್ರಿ ಅಲಿಯಾಸ್ ಗಿರಿರಾಜನ್ ಕೊಳಿ * ಆಲ್ವಿನ್ ಆಂಟನಿ ಅವರಾಗಿ ಮೂಸಾ * ಮಹಾದೇವ್ ಆರ್. ಕೆ. ಅವರಾಗಿ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ * ಜಾರ್ಜ್ ಪಿ. ರಾಯ್ ಅವರಾಗಿ ಅಫ್ತಾಬ್ * ಸಂದೀಪ್ ವರ್ಮಾ ಅವರಾಗಿ ಮುರಳಿ ಸರ್ * ದೀಪಕ್ ನಾಥನ್ ಅವರಾಗಿ ಉಸ್ಮಾನ್, ಕಾಲೇಜು ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * ವಿಶ್ವಜಿತ್ ಒಡುಕ್ಕತ್ತಿಲ್ ಅವರಾಗಿ ಬೋಲ್ಟ್ ಅನೂಪ್ * ಹಾರ್ಮಿಸ್ ಪಾಲಚನ್ ಅವರಾಗಿ ನಿಗಿಲ್ * ಸಮರ್ಥ್ ಅವರಾಗಿ ಸಮರ್ಥ್ * ರಿನ್ಸಾ ಅವರಾಗಿ ಅಂಜಲಿ * ವಿಮಲ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರಾಗಿ ವಿಮಲ್, ಅಂಜಲಿಯನ್ನು ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ * ಶಿನೋಸ್ ರಹಮಾನ್ ಅವರಾಗಿ ಬೇಬಿ * ಜೂಡ್ ಆಂಥನಿ ಜೋಸೆಫ್ ಅವರಾಗಿ ಡಾಲಿ ಡಿ'ಕ್ರೂಸ್ * ಜಯಶಂಕರ್ ಅವರಾಗಿ ಪ್ಯೂನ್ * ವಿನೋದ್ ಕೋವೂರು ಅವರಾಗಿ ಬ್ರೋಕರ್ ಶಂಸು * ಸಂದೀಪ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರಾಗಿ ನಿಯಮಿತ ಗ್ರಾಹಕ * ಐಶ್ವರ್ಯಾ ರಾಘವನ್ ಅವರಾಗಿ ಐಶ್ವರ್ಯಾ * ಪ್ರಮೋದ್ ಪಿ. ಜಯಚಂದ್ರನ್ ಅವರಾಗಿ ಪ್ರಮೋದ್ * ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಪುತ್ರೇನ್ ಅವರಾಗಿ ಸೆಲಿನ್ ಅವರ ಮಾಜಿ ನಿಶ್ಚಿತ ವರ ರೋನಿ ವರ್ಗೀಸ್ * ರಜಿನಿ ಚಾಂಡಿ ಅವರಾಗಿ ಜಾರ್ಜ್ ಡೇವಿಡ್ ಅವರ ತಾಯಿ * ಸುಜಿನೇಶ್ ಕೆ. ಸುಂದರ್ ಅವರಾಗಿ ನೆಲ್ಸನ್ == ನಿರ್ಮಾಣ == '''ಅಭಿವೃದ್ಧಿ''' ದ್ವಿಭಾಷಾ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ನೆರಂ (2013) ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ಬರಹಗಾರ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಪುತ್ರೇನ್ ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ರಿಮೇಕ್ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಅವರು ಬದಲಾಗಿ ಶಟ್ಟರ್ (2012) ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಿಮೇಕ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ ಅವರನ್ನು ನಾಯಕನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅನಿಲ್ ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ಅಭಯ್ ಡಿಯೋಲ್ ನಾಯಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳು ಕೂಡ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{Cite news|title=Jude Antony to make acting debut|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/jude-antony-to-make-acting-debut/articleshow/30890905.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India|last1=Pillai |first1=Radhika C. }}</ref> ಆದರೆ, ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು, ಹೊಸ ಕಥೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪ್ರೇಮಂ ಎಂದು ಅವರು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ಈ ಚಿತ್ರವು ಒಂದು ಪ್ರಣಯ-ನಾಟಕ (romantic drama) ಆಗಿರಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|title=Vinay Forrt to play a psychologist!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/vinay-forrt-to-play-a-psychologist/articleshow/42600428.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India|last1=Pillai |first1=Radhika C. }}</ref> ನಿರ್ದೇಶಕ-ನಿರ್ಮಾಪಕ ಅನ್ವರ್ ರಶೀದ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಅನ್ವರ್ ರಶೀದ್ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮುಂದಾದರು. ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ ಅವರು ನಾಯಕನಾಗಿ ನಟಿಸಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಪುತ್ರೇನ್ ಮತ್ತು ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ ಅವರ ನಡುವಿನ ಎರಡನೇ ಸಹಯೋಗವಾಗಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಅವರು ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಲ್ಬಮ್ ಯುವ್ವ್ ಮತ್ತು ನೆರಂ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಅದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|title=Nivin Pauly's heroine in Premam|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/nivin-paulys-heroine-in-premam/articleshow/47079619.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India}}</ref> ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಅವರ ನೆರಂ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಈಗಾಗಲೇ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದ ರಾಜೇಶ್ ಮುರುಗೇಶನ್ ಅವರನ್ನು ಪ್ರೇಮಂ ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == ಸಾಯಿ ಪಲ್ಲವಿ ಅವರು ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref>{{Cite news|title=Alphonse is a wonderful human being: Sai|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/alphonse-is-a-wonderful-human-being-sai/articleshow/47584200.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India}}</ref> 2014ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ, ಜೂಡ್ ಆಂಥನಿ ಜೋಸೆಫ್ ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಇದು ಅವರ ನಟನೆಯ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕಿಯಿಲ್ಲದೆ ಆರಂಭವಾದರೂ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂವರು ನಾಯಕಿಯರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಚಿತ್ರತಂಡ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name=":02">{{Cite news|title=While acting, I let myself go, says Madonna|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/while-acting-i-let-myself-go-says-madonna/articleshow/47514822.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India|last1=Soman |first1=Deepa }}</ref> ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಅವರು 16ರಿಂದ 25 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಲಯಾಳಂ ಮಾತನಾಡಬಲ್ಲ ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು. ನಂತರ, 2014ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಇಬ್ಬರು ನಾಯಕಿಯರ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಜಾಹೀರಾತು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರ ವಯಸ್ಸು 15ರಿಂದ 22ರೊಳಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು "ಇಬ್ಬರೂ ಮಲಯಾಳಂ ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸರಾಗವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ತಮ ನಗು ಹೊಂದಿರಬೇಕು" ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite news|title=Alphonse Puthren reveals Asin was first choice to play Malar teacher in Premam|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/alphonse-puthren-reveals-asin-was-first-choice-to-play-malar-teacher-in-premam/articleshow/83301009.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India}}</ref> ಅದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ವಿನಯ್ ಫೋರ್ಟ್ ಅವರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಅವರು ಚಿತ್ರತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite news|title=Anirudh Ravichander sings for Premam|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/Anirudh-Ravichander-sings-for-Premam/articleshow/47096351.cms|access-date=2020-08-06|website=The Times of India|last1=Soman |first1=Deepa }}</ref> ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಹೊಸ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಾದ ಅನುಪಮಾ ಪರಮೇಶ್ವರನ್, ಸಾಯಿ ಪಲ್ಲವಿ ಮತ್ತು ಮಡೋನಾ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಅವರನ್ನು ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕಿಯರಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|date=18 May 2015|title=Premam is all love and laughter|url=https://www.indiaglitz.com/premam-is-all-love-and-laughter-malayalam-news-133044.html|access-date=26 June 2015|website=IndiaGlitz.com|archive-date=27 ಜೂನ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150627103234/http://www.indiaglitz.com/premam-is-all-love-and-laughter-malayalam-news-133044.html|url-status=dead}}</ref> ಮಡೋನಾ ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ದೀಪಕ್ ದೇವ್ ಮತ್ತು ಗೋಪಿ ಸುಂದರ್ ಅವರಂತಹ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗಾಗಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದರು. ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಡೋನಾ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಅದಕ್ಕೆ ಅವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|title='Premam' to release this weekend|url=http://www.sify.com/movies/premam-to-release-this-weekend-news-malayalam-pfsko3fabechf.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150523023421/http://www.sify.com/movies/premam-to-release-this-weekend-news-malayalam-pfsko3fabechf.html|url-status=dead|archive-date=23 May 2015|website=[[Sify]]|date=18 May 2015|author=Moviebuzz}}</ref> ವೈದ್ಯೆಯೂ ಆಗಿರುವ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ ಸಾಯಿ ಪಲ್ಲವಿ ಅವರನ್ನು ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಅವರು ಸುಮಾರು ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋನ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ್ದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದಾಗ ಸಾಯಿ ಪಲ್ಲವಿ ಅದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಆರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಕರೆ ಮಾಡಿದರು. ಆಗ ಸಾಯಿ ಪಲ್ಲವಿ ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಪೊಲೀಸ್ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಲು ಸಹ ಯೋಚಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ತಮ್ಮನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಈ ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆ ನಿವಾರಣೆಯಾಯಿತು.ref>{{cite news|last1=V.P.|first1=Nicy|date=28 March 2015|title=Nivin Pauly, Anupama Parameshwaran Starrer 'Premam' Song 'Aluva Puzha' Trends Online [Song Video]|work=International Business Times|url=http://www.ibtimes.co.in/nivin-pauly-anupama-parameshwaran-starrer-premam-song-aluva-puzha-trends-online-song-video-630143|access-date=7 May 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title=Trending: Aluva Puzha song released|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/premam-song-aluva-puzha-nivin-pauly-anupama-trending.html|access-date=2021-07-17|website=www.onmanorama.com}}</ref> ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಅವರು, ಅಭಿಮಾನಿಯೊಬ್ಬರ ಮನವಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಸಾಯಿ ಪಲ್ಲವಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಮಲಾರ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅಸಿನ್ ಅವರನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|author=Deccan Chronicle|date=2 May 2015|title=Watch: 'Malare' song from 'Premam' creates waves on social media|newspaper=[[Deccan Chronicle]]|url=https://www.deccanchronicle.com/150621/entertainment-bollywood/article/watch-malare-song-premam-creates-waves-social-media|access-date=17 July 2021}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ 17 ಹೊಸ ನಟರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. == ಚಿತ್ರೀಕರಣ == ಪೂರ್ವ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವು ಜುಲೈ 2014ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಚಿತ್ರತಂಡವು 2014ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹಂತದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ನಂತರ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಮರಳಿತು.<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=2 May 2015|title=Malare song from Premam goes viral|agency=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/Malare-song-from-Premam-goes-viral/articleshow/47540197.cms|access-date=9 June 2015}}</ref> ಚಿತ್ರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ಆಲುವಾ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಯೂನಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕಾಲೇಜು, ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ, ಚೊಕ್ಕಂಪಟ್ಟಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರ್ತಾಂಡವರ್ಮ ಸೇತುವೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಫೆಯ ಸೆಟ್ ಅನ್ನು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪೆಪ್ಪರ್ ಹೌಸ್ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಚಿತ್ರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ನವೆಂಬರ್ 2014ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. == ಸಂಗೀತ == '''ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ಪ್ರೇಮಂ (ಸೌಂಡ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್)''' ಮೂಲ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ರಾಜೇಶ್ ಮುರುಗೇಶನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಈ ಹಿಂದೆ 2013ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನೆರಂ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>Robin T Varghese (5 June 2015). [http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/premam-hero-shabareesh-varma-malre-aluva-puzha-scene-contra-songs.html "Shabareesh&nbsp;– The actor, writer and singer of 'Premam'"]. ''Malayala Manorama''. Retrieved 9 June 2015.</ref><ref>{{cite news |author=Aravind K S |date=21 April 2015 |title=In Tune with Premam |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/In-Tune-with-Premam/2015/04/21/article2774569.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20150421060811/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/In-Tune-with-Premam/2015/04/21/article2774569.ece |url-status=dead |archive-date=21 April 2015 |newspaper=The New Indian Express |access-date=9 June 2015}}</ref><ref>{{cite news |author=Cris |date=5 June 2015 |title=Shabareesh hits the right note |url=https://www.deccanchronicle.com/150605/entertainment-mollywood/article/shabareesh-hits-right-note |newspaper=Deccan Chronicle |access-date=10 June 2015}}</ref><ref>Deepa Soman (29 April 2015). ''The Times of India''. Retrieved 9 June 2015.</ref> ಶಬರೀಶ್ ವರ್ಮಾ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಒಂಬತ್ತು ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. "ರೋಕಾಂಕುಥು" ಎಂಬ ಹಾಡಿಗೆ ಪ್ರದೀಪ್ ಪಲಾರ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ ಅನಿರುದ್ಧ ರವಿಚಂದರ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಧ್ವನಿಸುರುಳಿ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಮ್ಯೂಸಿಕ್ 247 ರೆಕಾರ್ಡ್ ಲೇಬಲ್ ಮೂಲಕ 14 ಫೆಬ್ರವರಿ 2015ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಮೊದಲು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಎಲ್ಲಾ ಆಡಿಯೋ ಹಾಡುಗಳು ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವೈರಲ್ ಆದವು.<ref>{{cite web | url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Premam-is-Best-Malayalam-Album/2015/12/19/article3184496.ece | archive-url=https://web.archive.org/web/20151224110521/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Premam-is-Best-Malayalam-Album/2015/12/19/article3184496.ece | url-status=dead | archive-date=24 December 2015 | title=Premam is best Malayalam album | publisher=New Indian Express | access-date=24 December 2015}}</ref> 2015ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿನೀತ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಹಾಡಿದ "ಆಲುವಾ ಪುಝಾ" ಹಾಡಿನ ವೀಡಿಯೊ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ, ಅದು ಸಂಗೀತ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿತು. "ಮಲಾರೆ" ಹಾಡನ್ನು ಜೂನ್ 6ರಂದು ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕೇವಲ 14 ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹಾಡು 10 ಲಕ್ಷ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ರೆಂಡಿಂಗ್ ಆಯಿತು.<ref name="Nicy V. P">{{cite news|author=Nicy V. P|date=20 May 2015|title=Nivin Pauly's 'Premam' Release Postponed, to Clash with 'Ivide', 'Masss'|newspaper=[[International Business Times]]|url=http://www.ibtimes.co.in/nivin-paulys-premam-release-postponed-clash-ivide-masss-633090|access-date=27 June 2015}}</ref> ಆಪಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಈ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು 2015ರ "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಲಯಾಳಂ ಆಲ್ಬಂ" ಎಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು. == ಬಿಡುಗಡೆ == ಪ್ರೇಮಂ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮೂಲತಃ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ (25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014) ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಕೆಲಸದಲ್ಲಾದ ವಿಳಂಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಲೆಂಟೈನ್ಸ್ ಡೇ ವಾರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು 13 ಫೆಬ್ರವರಿ 2015ಕ್ಕೆ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಅನ್ವರ್ ರಶೀದ್ ಚಿತ್ರವು ಮಾರ್ಚ್ 2015ರೊಳಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಂತರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ಗೆ ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಚಿತ್ರವು 28 ಮೇ 2015ರಂದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮರುದಿನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ ಅಭಿನಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಚಿತ್ರ ಇವಿಡೆ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ಮಸ್ಸು ಎಂಗಿರ ಮಸಿಲಾಮಣಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Premam PG|url=http://www.gv.com.sg/GVMovieDetails#/movie/0133|publisher=Gv.com.sg}}</ref> ಎ & ಎ ರಿಲೀಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಿತು. 28 ಮೇ 2015ರಂದು ಕೇರಳದಲ್ಲೇ 85 ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ರಾಜ್ಯದ ಹೊರಗೆ ಮರುದಿನ ಬೆಂಗಳೂರು, ಪುಣೆ, ಮುಂಬೈ, ಕೊಯಮತ್ತೂರು, ಗುಜರಾತ್, ಹೈದರಾಬಾದ್, ಮೈಸೂರು, ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ, ದೆಹಲಿ, ಮಂಗಳೂರು, ಮಣಿಪಾಲ, ಚೆನ್ನೈ ಮತ್ತು ಗೋವಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಪ್ರೇಮಂ 11 ಜೂನ್ 2015ರಂದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ 43 ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು 12 ಜೂನ್‌ರಂದು 25 ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ವಿತರಿಸಿತು. ಇಂಡಿಯನ್‌ವುಡ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ವಿತರಿಸಿತು. ಟ್ರೈಕಲರ್ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು 11 ಜೂನ್‌ರಂದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಬ್ಲೂ ಪ್ಲಾನೆಟ್ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿತು. ಸಿಂಗಾಪುರ ಕೊಲಿಸಿಯಂ ಸಂಸ್ಥೆಯು 13 ಜೂನ್‌ರಂದು ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. == ಪ್ರಚಾರ == ಪ್ರೇಮಂ ಚಿತ್ರದ ಮೊದಲ ನೋಟವನ್ನು 24 ಜನವರಿ 2015ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಚಿಟ್ಟೆಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಸರಳ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪ್ರಚಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿ, ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಟ್ರೇಲರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಚಾರದ ಭಾಗವಾಗಿ ಎರಡು ವಿಡಿಯೋ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಪ್ರೇಮಂ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಚಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಡಿಜಿಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ (DigiFaktory)ಯ ಮೊದಲ ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಗೋಕುಲ್ ನಾಥ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ತಮಗೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಪುತ್ರೆನ್ ಅವರಿಗೆ ಚಿತ್ರದ ಕುರಿತು ಒಂದು ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ರಹಸ್ಯಭಾವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಬ್ಬ ಯುವ ಪ್ರೇಮಿಯ ಕಥೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಚಿತ್ರದ ಕುರಿತು ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಅವರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವಿತ್ತು. ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮುಂದೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾವ ಅಂಶಗಳು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಭಿಮಾನಿಯೊಬ್ಬರು ಸ್ವತಃ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಟ್ರೇಲರ್ ಅನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 2015ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. '''ಮರುಬಿಡುಗಡೆ'''<br> ಚೆನ್ನೈ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ 250 ದಿನಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, ತ್ರಿಚಿಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್‌ಎ ಸಿನೆಮಾ ಮಾರಿಸ್ ಮತ್ತು ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿಯಲ್ಲಿನ ರಾಮ್ ಮುತ್ತುರಾಮ್ ಸಿನೆಮಾಸ್ ಚಿತ್ರವನ್ನು 18 ಮಾರ್ಚ್ 2016ರಂದು ಮರುಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮರುಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪ್ರೇಮಂ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|title=Post Premam's success comes a trailer|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/post-premams-success-comes-a-trailer/articleshow/49768263.cms|access-date=2021-07-17|website=The Times of India|last1=Jayaram |first1=Deepika }}</ref> ನಂತರ ವ್ಯಾಲೆಂಟೈನ್ಸ್ ಡೇ ವಾರಾಂತ್ಯದ ಪ್ರಯುಕ್ತ, 10ರಿಂದ 16 ಫೆಬ್ರವರಿ 2017ರವರೆಗೆ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಜಾಝ್ ಸಿನೆಮಾಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿನ್ನೈತಾಂಡಿ ವರುವಾಯಾ ಮತ್ತು ರಾಜಾ ರಾಣಿ ಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಮಂ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮರುಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವಾದ 11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮರುಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ವ್ಯಾಲೆಂಟೈನ್ಸ್ ಡೇಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ 13 ಫೆಬ್ರವರಿ 2026ರಂದು ಮರುಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. '''ಕಳ್ಳತನದ ಪ್ರತಿಗಳು'''<br> ಜೂನ್ 2015ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮಂ ಚಿತ್ರದ ಕಳ್ಳತನದ ಪ್ರತಿ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ "ಸೆನ್ಸಾರ್ ಪ್ರತಿ" ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ನೀರುಗುರುತು ಇತ್ತು. ಅಂದರೆ, ಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಮೊದಲು ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ ಪ್ರತಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಅದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಅನ್ವರ್ ರಶೀದ್, ಕಳ್ಳತನದ ಪ್ರತಿ ಸೋರಿಕೆಯಾದ ನಂತರವೂ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳದಿರುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಸಂಘದಿಂದ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದರು. ಈ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪೊಲೀಸರು ಮೂವರು ಹದಿಹರೆಯದವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದರು. ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಕಳ್ಳತನದ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಹರಡುವ ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪೊಲೀಸರು ಶಂಕಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳ ಮಾಲೀಕರು ಕಳ್ಳತನದ ಪ್ರತಿಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದರು. == ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ == ಸಾಯಿ ಪಲ್ಲವಿ ಮತ್ತು ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ ಅವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಲರ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ರೀತಿಗೆ ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಪ್ರಶಂಸೆ ಪಡೆದರು. ಪ್ರೇಮಂ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ರಾಟನ್ ಟೊಮ್ಯಾಟೋಸ್ನಲ್ಲಿ 8 ವಿಮರ್ಶಕರ ಪೈಕಿ 84% ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದು, ಸರಾಸರಿ 10ರಲ್ಲಿ 8.3 ಅಂಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಐಬಿ ಟೈಮ್ಸ್ನ ವಿಮರ್ಶಕಿ ನೈಸಿ ವಿ.ಪಿ. ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5ರಲ್ಲಿ 5 ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, “ಪ್ರೇಮಂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮನರಂಜನೆಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ನಿಂತು ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿನ ಪ್ರಶಂಸೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಚಿತ್ರದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಂಶಗಳ ಕುರಿತು ಅವರು, “ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದೋಷವಿಲ್ಲ. ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ, ಹಾಡುಗಳು, ಧ್ವನಿ ವಿಭಾಗ, ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶನ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಸಂಕಲನ, ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಭಾಗಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬಂದು ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಪುತ್ರೆನ್ ಅವರ ಕನಸನ್ನು ನನಸಾಗಿಸಿವೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ನೌರನ್ನಿಂಗ್ ಡಾಟ್ ಕಾಮ್ನ ವೀಯನ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5ರಲ್ಲಿ 3.5 ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, *“ಪ್ರೇಮಂ ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಪುತ್ರೆನ್ ಅವರನ್ನು ಸಿನಿಮಾದ ನೈಜ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡಿರುವ ಚುರುಕು ಚಿತ್ರನಿರ್ದೇಶಕರ ಸಾಲಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಅವರ ಸಮರ್ಥ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಕಥೆಗಳು ಹೊಸ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದು, ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಾಣದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಉತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ರಂಜಿಸುವ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಜೀವಂತಿಕೆಯುಳ್ಳ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ” ಎಂದು ಬರೆದರು. ಸೈಫಿ ಡಾಟ್ ಕಾಮ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5ರಲ್ಲಿ 3.5 ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, “ಪ್ರೇಮಂ ನೈಜ ಮೋಜು ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ 1980 ಹಾಗೂ 1990ರ ದಶಕದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಕೆಲವು ನೆನಪಿನ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬೇಕೆಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ರೆಡಿಫ್ ಡಾಟ್ ಕಾಮ್ನ ಪರೇಶ್ ಸಿ. ಪಾಲಿಚಾ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5ರಲ್ಲಿ 3 ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, “ಪ್ರೇಮಂ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಪುತ್ರೆನ್ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ಕೌಶಲ್ಯ ತಮ್ಮಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಅಶ್ವಿನ್ ಜೆ. ಕುಮಾರ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5ರಲ್ಲಿ 3.5 ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, “ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೊರತರುವುದರಿಂದ ಪ್ರೇಮಂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮಾದ ಲಿಟ್ಟಿ ಸೈಮನ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5ರಲ್ಲಿ 3 ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಪುತ್ರೆನ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಸಂಗೀತ, ಮುಖ್ಯ ನಟರ ಅಭಿನಯ, ಸಂಕಲನ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚಿದರು. ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಕಾರ, “ಸರಳವಾದ ಕಥೆಯನ್ನು ಅದ್ಭುತ ದೃಶ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯವಾಗಿದೆ.” ನಿರ್ದೇಶಕರು ದೊಡ್ಡ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂಬ ತಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, “ಹೊಸದಾಗಿ ಏನೂ ಇಲ್ಲದ ವಿಶ್ವ ಸಿನೆಮಾ ಇತಿಹಾಸದ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರ” ಎಂಬ ಅಡಿಬರಹಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ದಿ ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಎಸ್. ಆರ್. ಪ್ರವೀಣ್, “ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಪುತ್ರೆನ್ ಅವರಿಗೆ ಮಾಧ್ಯಮವಾದ ಸಿನಿಮಾದ ಅರಿವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಯಾವುದೇ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೂ ಅತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅವರು ಪುತ್ರೆನ್ ಅವರ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ, “ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಅವರ ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿ ಅದರ ಹಾಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಸಹಜವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಥಾಹಂದರದಂತೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಕೇರಳ ಕೌಮುದಿಯ ರೆಜಿತ್ ಆರ್.ಜಿ. “ಮರೆಯಲಾಗದ ಕ್ಷಣಗಳು, ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಡಿನ ದೃಶ್ಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಪ್ರೇಮಂ ನೋಡಲು ಬಹಳ ಸಂತೋಷಕರವಾಗಿದೆ. ಬಹಳ ಸಮಯದ ನಂತರ ಇಂತಹ ಅತ್ಯಂತ ಮನರಂಜನೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಗಲ್ಫ್ ನ್ಯೂಸ್ನ ಮಿಥಿಲಿ ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಚಿತ್ರವನ್ನು “ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಸಂತೋಷಕರ ಮನರಂಜನಾ ಚಿತ್ರ” ಎಂದು ಕರೆದರು. “ಪ್ರೇಮಂ ಒಂದು ಮೋಜಿನ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಅಡಿಬರಹದಲ್ಲಿರುವ ‘ಇದರಲ್ಲಿ ಅಸಾಧಾರಣವಾದುದೇನೂ ಇಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಮಾತಿನಂತೆ, ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯ ಹುಡುಗನ ಸರಳ ಪ್ರೇಮಕಥೆಯಾಗಿದೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ನ ಪ್ರಮೋದ್ ಥಾಮಸ್ ತಮ್ಮ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, “ಕಥಾಹಂದರದ ವಾಸ್ತವಿಕ ನಿರೂಪಣೆ, ಹೊಸ ನಟರ ಅಭಿನಯ, ಹಾಸ್ಯ, ಉತ್ತಮ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರೇಮಂ ನೋಡಬಹುದಾದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. == ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ == ಚಿತ್ರವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ದಿನವೇ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ₹1.43 ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿತು. ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಶ್ಲೇಷಕ ಶ್ರೀಧರ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದ ನಿವ್ವಳ ಗಳಿಕೆ ಸುಮಾರು ₹5.60 ಕೋಟಿ ಆಗಿದ್ದು, ವಿತರಕರ ಪಾಲು ₹3.50 ಕೋಟಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ರೆಡಿಫ್ ಡಾಟ್ ಕಾಮ್ ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ₹2.35 ಕೋಟಿ ಗಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿತು. ಶ್ರೀಧರ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಮತ್ತೊಂದು ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲೇ ಚಿತ್ರವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ₹10.3 ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿತು. ಈ ಮೂಲಕ ಕೇರಳವರ್ಮ ಪಳಶ್ಶಿರಾಜ, ದೃಶ್ಯಂ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ಡೇಸ್ ಚಿತ್ರಗಳ ಹಿಂದಿನ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮುರಿಯಿತು. ಆದರೆ ಗಲ್ಫ್ ನ್ಯೂಸ್ ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ, ಚಿತ್ರವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ₹4.5 ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿತು. ಪಿ.ವಿ. ಬಶೀರ್ ಕೂಡ ಚಿತ್ರವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹5 ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಬಹುದೆಂದೂ, ಅದರಲ್ಲಿ ವಿತರಕರ ಪಾಲು ಸುಮಾರು ₹3 ಕೋಟಿ. ಎರಡನೇ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದ ಗಳಿಕೆಯು ಮೊದಲ ವಾರಾಂತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಎರಡು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವು ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಪಾಲಾಗಿ ₹11 ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅನ್ವರ್ ರಶೀದ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಲಾಭದಾಯಕ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯ 14ನೇ ದಿನವಾದ 12 ಜೂನ್ ವೇಳೆಗೆ ಕೇರಳದ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರದ ಒಟ್ಟು ಗಳಿಕೆ ₹20 ಕೋಟಿಯನ್ನು ದಾಟಿತು. ಮೂರನೇ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವು ಶೇ.90ರಿಂದ ಶೇ.100ರಷ್ಟು ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಆಸನ ಭರ್ತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು. ಎರ್ನಾಕುಲಂ ನಗರದಲ್ಲಿನ ಶೆನಾಯ್ಸ್, ಪದ್ಮಾ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಧರ್ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಿಂದ ಎರಡು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವು ₹66 ಲಕ್ಷ ಗಳಿಸಿತು. 25 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದ ಗಳಿಕೆ ₹30 ಕೋಟಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದು, ಇದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ದಾಖಲೆಯಾಗಿತ್ತು. 50 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ₹60 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಿಂದ ₹38 ಕೋಟಿ, ಭಾರತದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಂದ ₹7.5 ಕೋಟಿ, ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಎರಡರಿಂದ ಒಟ್ಟಾಗಿ ₹2.6 ಕೋಟಿ ಹಾಗೂ ಜಿಸಿಸಿ ಪ್ರದೇಶದ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ₹11.5 ಕೋಟಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಚಿತ್ರವನ್ನು 12 ಜೂನ್‌ರಂದು ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿತರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ 25 ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮೊದಲ ದಿನದ ಗಳಿಕೆ 26,000 ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ 97,000 ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿತು. ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಗಳಿಕೆ 106,000 ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ತಲುಪಿತು. ಈ ಮೂಲಕ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಬಾಲಿವುಡ್ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ರಬಲ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನೀಡಿತು. ಎರಡು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದ ಗಳಿಕೆ 150,000 ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ತಲುಪಿತು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವು 159,398 ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್ (₹1.01 ಕೋಟಿ) ಗಳಿಸಿತು. ಅಂತಿಮ ಪ್ರದರ್ಶನದ ವೇಳೆಗೆ ಪ್ರೇಮಂ ಚಿತ್ರವು ಯುಎಇ–ಜಿಸಿಸಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ₹24 ಕೋಟಿ ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ 236,000 ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್ (₹1.76 ಕೋಟಿ) ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅತ್ಯಧಿಕ ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. 200 ದಿನಗಳ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವು ₹2 ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿತು. ಆ ಮೂಲಕ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ಚಿತ್ರದ ಅಂತಿಮ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು ₹60 ಕೋಟಿ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವು 151 ದಿನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. == ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ == ದಿ ಹಿಂದೂ ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ, ಯುವಕರು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹಣ ಗಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳ ಮಾಲೀಕರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡವಿತ್ತು. ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲದ ಮಂದಗತಿಯ ನಂತರ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕಾರಣ, ಈ ಪ್ರೇಮ–ಕಲ್ಪನಾ ಚಿತ್ರವು ಮಲಯಾಳಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ವೀಕಾರ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಚಿತ್ರವು ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಿತ್ರವಾಗುವತ್ತ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಹೇಳಿತು. ಕೇರಳ ಫಿಲ್ಮ್ ಎಕ್ಸಿಬಿಟರ್ಸ್ ಫೆಡರೇಷನ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪಿ.ವಿ. ಬಶೀರ್ ಅಹಮದ್ ಅವರು, 2005ರಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಅಭಿನಯದ ರಾಜಮಾನಿಕ್ಯಂ ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದಂತಹ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರೇಮಂ ಚಿತ್ರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾಣಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಯಿ ಪಲ್ಲವಿ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಚಿತ್ರರಂಗದ ಒಳಗಿನವರೂ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು. ಕೊಝಿಕ್ಕೋಡ್ನ ಅಪ್ಸರಾ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರದರ್ಶನದ ವೇಳೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸಣ್ಣ ತಾಂತ್ರಿಕ ತೊಂದರೆಯಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಗುಂಪೊಂದು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿ ಚಿತ್ರಮಂದಿರವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿತು. ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಗಲಭೆ ನಡೆಸಿದ್ದು, ಚಿತ್ರದ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಗಲಭೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪರದೆಯನ್ನು ಹರಿದುಹಾಕಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕುರ್ಚಿಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಪೊಲೀಸರು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ ಲಾಠಿ ಪ್ರಹಾರ ನಡೆಸಿದ ನಂತರವೂ ಗದ್ದಲ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಘರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು. ಈ ಘಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಏಳು ಯುವಕರನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ಜೂನ್ 15 ಸೋಮವಾರದಂದು ಪ್ರೇಮಂ ಚಿತ್ರ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಗೈರಾಗಿದ್ದ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಕನಿಷ್ಠ 60 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಪೊಲೀಸರು ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದರು. ವಿವಿಧ ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಗೈರಾಗುತ್ತಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದ ದೂರುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಆಪರೇಷನ್ ಗುರುಕುಲಂ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಪೊಲೀಸರು ಈ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಉಂಟಾದ ಭಾರೀ ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಅಭಿನಯದ ರಾಜಮಾನಿಕ್ಯಂ ಚಿತ್ರದ ನಂತರ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಪ್ರೇಮಂ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. == ವಿವಾದಗಳು == ಜುಲೈ 2015ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮಂ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ರಿಮೇಕ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದವು. ನಿಭಿನ್ ಪೌಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಯಿ ಪಲ್ಲವಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಜಯ್ ಸೇತುಪತಿ ಮತ್ತು ಹನ್ಸಿಕಾ ಮೊಟ್ವಾಣಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಧನುಷ್ ಚಿತ್ರದ ರಿಮೇಕ್ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಧನುಷ್ ಅವರು ಚಿತ್ರದ ರಿಮೇಕ್ ಹಕ್ಕುಗಳು ತಮ್ಮ ಬಳಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. ಜನವರಿ 2016ರಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಚಿತ್ರದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಟ್ವಿಟರ್‌ನಲ್ಲಿ #SayNoToPremamTamil ಎಂಬ ಹ್ಯಾಶ್‌ಟ್ಯಾಗ್ ಅನ್ನು ಟ್ರೆಂಡ್ ಮಾಡಿದರು. ತಮಿಳು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಪ್ರೇಮಂ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರಿಮೇಕ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಮಲಯಾಳಂ ಮೂಲ ಚಿತ್ರದ "ಮಲಾರೆ" ಹಾಡಿನ ತೆಲುಗು ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿರುವ "ಎವರೆ" ಹಾಡಿನ ಪ್ರಚಾರ ಗೀತೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ, ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ನಾಗ ಚೈತನ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರುತಿ ಹಾಸನ್ ಅವರನ್ನು ಟ್ರೋಲ್ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಮೂಲ ಹಾಡಿನ ಭಾವವನ್ನು ರಿಮೇಕ್ ಹಾಳುಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಆರೋಪಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಯ ಮೀಮ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಅನೇಕ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಚೈತನ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರುತಿ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು "ಅತಿಯಾದ ಅಭಿನಯ" ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಮೂಲ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಭಿನ್ ಪೌಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಯಿ ಪಲ್ಲವಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಅವರು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಮರುನಿರ್ವಹಿಸಲು ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ದೊರೆಯದ ಕಾರಣ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ತಮ್ಮ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡುವ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದಿರುವುದು ಅಭಿಮಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಾಶೆ ಮೂಡಿಸಿತು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಆಶಿಕ್ ಅಬು ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿ, ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು "ಆಲಸ್ಯದ ಕೆಲಸ" ಎಂದು ಕರೆಯುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎ. ಆರ್. ಮುರುಗದಾಸ್ ಕೂಡ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ, ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು "ಅನ್ಯಾಯ" ಎಂದು ಕರೆದರು. == ಪರಿಣಾಮ == ಪ್ರೇಮಂ ಚಿತ್ರವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು ಮತ್ತು ಗಣ್ಯರಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾದ ಸೆಲ್ವರಾಗವನ್, ಶಂಕರ್ ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಅವರು ನಿಭಿನ್ ಪೌಲಿ ಅವರ ಅಭಿನಯ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಪುತ್ತ್ರನ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು. ಪ್ರೇಮಂ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕಿಯರಾದ ಸಾಯಿ ಪಲ್ಲವಿ, ಅನುಪಮಾ ಪರಮೇಶ್ವರನ್ ಮತ್ತು ಮಡೋನಾ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಅವರು ಒಂದೇ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡರು. 2015ರ ಕೇರಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ, "ಮಲಾರೆ" ಹಾಡನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಚಾರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. "ಮಲಾರೆ" ಹಾಡು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದ ಒಂದು ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ 2015ರ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಭಾಷಣೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು. ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆದ ಆಲುವಾ ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಸುಮಾರು 5,000 ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಆಲುವಾಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಆತನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಕಾಲೇಜು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ್ದ ಕಪ್ಪು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಮುಂಡು ಉಡುಪು ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಟ್ರೆಂಡ್ ಆಯಿತು. ಕೇರಳದ ಜವಳಿ ಅಂಗಡಿಗಳು ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಓಣಂ ಆಚರಣೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಕಪ್ಪು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಮುಂಡುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== sgo2shdlv0vsqdc0g81b6zahpyga69w 0 180313 1382846 1382498 2026-08-15T14:25:37Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1382846 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=May 2026}} {{Infobox film | name = ಬಾಲನ್ | image = Balan film poster.jpg | caption = Theatrical release poster | director = ಎಸ್.ನೊಟ್ಟಾನಿ | producer = ಟಿ.ಆರ್.ಸುಂದರಮ್ | screenplay = ಮುತ್ತು ಕುಲಂ ರಾಘವನ್ ಪಿಳ್ಳೈ | based_on = ''Vidhiyum Mrs. Nayarum'' by A. Sundaram | starring = [[K. K. Aroor]]<br />[[M. K. Kamalam]]<br />Master Madanagopal<br />M. V. Shanku<br />K. Gopinath<br />Alleppey Vincent<br />C. O. N. Nambiar<br />K. N. Lakshmi<br />Baby Malathi | narrator = | music = [[K. K. Aroor]]<br />Ibrahim | cinematography = Bado Gushwalker | editing = Varghese and [[K. D. George|K.D. George]] | studio = [[Modern Theatres]] | distributor = Shyamala Pictures | released = {{Film date|1938|1|19|ref1=<ref>{{cite news|url=http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article1426434.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814175201/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article1426434.ece |url-status=dead |archive-date=14 August 2014 |title=Remembering Malayalam's first talkie |work=The New Indian Express}}</ref>|df=y}} | runtime = | country = India | language = Malayalam }} ಬಾಲನ್ 1938 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಯ ನಾಟಕ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು , ಇದನ್ನು ಮಾಡರ್ನ್ ಥಿಯೇಟರ್ಸ್ ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಟಿ.ಆರ್. ಸುಂದರಂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಇದನ್ನು ಎಸ್. ನೊಟ್ಟಾನಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮುತ್ತುಕುಲಂ ರಾಘವನ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Balan_(film)#cite_note-popculture3-2</ref> ಇದುಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಮೊದಲ ಧ್ವನಿ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮಾ ನಂತರ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ .<ref>https://web.archive.org/web/20090923204358/http://www.hindu.com/mp/2009/09/07/stories/2009090750600400.htm</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Balan_(film)#cite_note-NYT3-4</ref> ಎ. ಸುಂದರಂ ಅವರ ವಿಧಿಯುಮ್ ಶ್ರೀಮತಿ ನಾಯರುಮ್ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆಇಬ್ಬರು [[ಅನಾಥ]] [[ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳು|ಮಕ್ಕಳ]] ಹೋರಾಟದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಮಧುರ ನಾಟಕವಾಗಿದೆ . ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಕೆ. ಅರೂರ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎಂ.ಕೆ. ಕಮಲಂ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಮಾಸ್ಟರ್ ಮದನಗೋಪಾಲ್, ಎಂ.ವಿ. ಶಂಕು, ಕೆ. ಗೋಪಿನಾಥ್ , [[ಅಲೆಪ್ಪಿ]] ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಸಿ.ಒ.ಎನ್. ನಂಬಿಯಾರ್ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-85170-455-7</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140730234852/http://www.cinemaofmalayalam.net/malayalam_his_1.html</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡರ್ನ್ ಥಿಯೇಟರ್ಸ್ ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇಲಂ ಮೂಲದ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಟಿ.ಆರ್ . ಸುಂದರಂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಜರ್ಮನ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಬಡೋ ಗುಶ್ವಾಕರ್ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ, ವರ್ಗೀಸ್ ಮತ್ತು ಕೆ.ಡಿ. ಜಾರ್ಜ್ ಸಂಕಲನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರದ [[ಸಂಗೀತ|ಸಂಗೀತವನ್ನು]] ಕೆ.ಕೆ. ಅರೂರ್ ಅವರೇ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಮುತ್ತುಕುಲಂ ರಾಘವನ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ . ಬಾಲನ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಧ್ವನಿಪಥ ಹೊಂದಿರುವ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ. ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಜರ್ಮನ್ ನಿರ್ಮಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] . ಈ ಚಿತ್ರವು ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬಾಲನ್ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪವರ್‌ಫುಲ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌ನ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ . ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಐದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/81-204-0575-7</ref> ==ಆರತಕ್ಷತೆ== ಬಾಲನ್ ಚಿತ್ರವು ಜನವರಿ 19, 1938 ರಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಆ ವರ್ಷ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಏಕೈಕ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಹಲವಾರು ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಇದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ಚಿತ್ರದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸೆಯೊಂದಿಗೆ . <ref>http://oldmalayalam.blogspot.com/2009/09/balan-1938.html</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು, ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |url=https://movies.nytimes.com/movie/253937/Balan/overview |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=14 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |archive-date=3 ನವೆಂಬರ್ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103165835/http://movies.nytimes.com/movie/253937/Balan/overview |url-status=dead }}</ref>ಕೆಲವೇ ಸ್ಟಿಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಗೀತೆಗಳ ಪುಸ್ತಕವು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿರುವ ಕಾರಣ, ಇದು ಕಳೆದುಹೋದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ . ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಕೆಕೆ ಅರೂರ್ ಮತ್ತು ಅಲೆಪ್ಪಿ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಎರಡನೇ ಮಲಯಾಳಂ ಟಾಕಿ ಜ್ಞಾನಾಂಬಿಕಾದಲ್ಲಿಯೂ ನಟಿಸಿದರು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Balan_(film)#cite_note-9</ref> ==ಪಾತ್ರ ವರ್ಗ== * ಯುವ ಬಾಲನ್ ಆಗಿ ಮಾಸ್ಟರ್ ಮದನಗೋಪಾಲ್ * ಡಾ.ಗೋವಿಂದನ್ ನಾಯರ್ ಆಗಿ ಎಂ.ವಿ.ಶಂಕರ್ * ಕಿಟ್ಟು ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆ. ಗೋಪಿನಾಥ್ * ಶಂಕು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಲೆಪ್ಪಿ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ * ಪ್ರಭಾಕರ ಮೆನನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ CON ನಂಬಿಯಾರ್ * ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಎನ್. ಲಕ್ಷ್ಮಿಕುಟ್ಟಿ * ಚಿಕ್ಕ ಸರಸ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೇಬಿ ಮಾಲತಿ * ಎಬಿ ಪಿಯಸ್ * ಸುಭದ್ರಾ * ಅಮ್ಮು * ಎಂಕೆಕೆ ನಂಬ್ಯಾರ್ * ಶಿವಾನಂದನ್ * ಪರುಕ್ಕುಟ್ಟಿ * ಬೇಬಿ ಕೌಸಲ್ಯ * ಎ. ಪಿ. ಪದ್ಮನಾಭ ಮೆನನ್ ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ವಿಗತಕುಮಾರನ್ (1928) ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ದಿನಗಳಿಂದಲೂ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಟಾಕಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಹಲವಾರು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ . ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಎ. ಸುಂದರಂ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರು ವಿಧಿಯುಮ್ ಮಿಸೆಸ್ ನಾಯರುಮ್ ( ಶ್ರೀಮತಿ ನಾಯರ್ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯ ) ಎಂಬ ಅಪ್ರಕಟಿತ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲು ಅವರು ಹಲವಾರು ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರು. ಅವರ ಹಲವಾರು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾದವು, ಆದರೆ ಕೊನೆಗೆ ತಮಿಳು ಮೂಲದ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಟಿ.ಆರ್. ಸುಂದರಂ ಅವರಿಂದ ಅವರು ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುವ ಪತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Balan_(film)#cite_note-Balan-10</ref> ಟಿ.ಆರ್. ಸುಂದರಂ ಅವರು 1936 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮಾಡರ್ನ್ ಥಿಯೇಟರ್ಸ್ ಎಂಬ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Balan_(film)#cite_note-Balan-10</ref> ಎ. ಸುಂದರಂ ಈಗಾಗಲೇ ಮಲಯಾಳಂನ ಹಲವಾರು ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪಾತ್ರವರ್ಗವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಕೆ. ಅರೂರ್ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಕೊಟ್ಟಕ್ಕಲ್ ನಾಟಕ ಸಮಿತಿಯ ಕೆ. ಕುಂಜುನೈರ್ ಅವರನ್ನು ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಎಂ.ಕೆ. ಕಮಲಂ ಅವರನ್ನು ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಎ. ಸುಂದರಂ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಿರ್ದೇಶಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ನಂತರ ಎಸ್. ನೋಟಾನಿ ಅವರನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ನೋಟಾನಿ ಎ. ಸುಂದರಂ ಅವರ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪುನಃ ಬರೆಯಲು ಬಯಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬರಹಗಾರ ಮುತ್ತುಕುಲಂ ರಾಘವನ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರನ್ನು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು , ಅವರು ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬರೆದರು. ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ಆಗಸ್ಟ್ 17, 1937 ರಂದು ಸೇಲಂನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 2000 ರ ಉದ್ದದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಎ. ಸುಂದರಂ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ನಂತರ ಟಿ.ಆರ್. ಸುಂದರಂ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟರು. ಟಿ.ಆರ್. ಸುಂದರಂ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ₹ 30,000 ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಎ. ಸುಂದರಂ ಸ್ವತಃ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪವರ್‌ಫುಲ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌ನಿಂದ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Balan_(film)#cite_note-NYT-11</ref> ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ಐದು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ, ಡಿಸೆಂಬರ್ 1937 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Balan_(film)#cite_note-Balan-10</ref> ಎ. ಸುಂದರಂ ಅವರಿಗೆ ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ವಿತರಕರು ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ, ಮದ್ರಾಸ್‌ನ ಶ್ಯಾಮಲಾ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರವು 19 ಜನವರಿ 1938 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.ಬಾಲನ್ ಅವರ ಥಿಯೇಟ್ರಿಕಲ್ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಪೋಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ "ಮಲಯಾಳತಿಲೇ ಅದ್ಯತೇ ಸೋಷಿಯಲ್ ಪದಂ ವೇಗಂ ವರುನ್ನು " (ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿತ್ರ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿದೆ) ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Balan_(film)#cite_note-12</ref> ==ಹಾಡುಗಳು== ಬಾಲನ್ ಅವರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನಾಯಕನಾಗಿ ನಟಿಸಿದ ಕೆ.ಕೆ. ಅರೂರ್ ಮತ್ತು ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಇದು 23 ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ನಟರೇ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://web.archive.org/web/20161016061658/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article632365.ece</ref> ಕೆ.ಎನ್. ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಕೆ.ಕೆ. ಅರೂರ್ , ಎಂ.ಕೆ. ಕಮಲಂ ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಟರ್ ಮದನಗೋಪನ್ ಅವರು ಗಾಯಕರೆಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Balan_(film)#cite_note-14</ref> ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಬಲ್ಲ ನಟರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಪರಂಪರೆ ಈ ಚಿತ್ರವು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿತ್ತು, ಮೊದಲ ವಾಕ್ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Balan_(film)#cite_note-Balan_19383-15</ref> ಈ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ, ಅಲೆಪ್ಪಿ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಮೊದಲ "ಮಾತನಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿ"ಯಾದರು, ಕೆ.ಕೆ. ಅರೂರ್ ಮೊದಲ "ಮಾತನಾಡುವ ನಾಯಕ" ಮತ್ತು ಎಂ.ಕೆ. ಕಮಲಂ ಮೊದಲ "ಮಾತನಾಡುವ ನಾಯಕಿ". "ಹಲೋ ಮಿಸ್ಟರ್" ಎಂಬುದು ಅಲೆಪ್ಪಿ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಅವರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮೊದಲ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಧ್ವನಿಯಾಗಿತ್ತು . ಈ ಚಿತ್ರವು ಕಳೆದುಹೋಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ; ಹಾಡಿನ ಪುಸ್ತಕ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸ್ಟಿಲ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Balan_(film)#cite_note-Balan_19383-15</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ದುಷ್ಟ ಮಲತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮುಗ್ಧ ಅನಾಥರು ಸೇರಿದಂತೆ ಆರಂಭಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಅನೇಕ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಮೂಲರೂಪಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Balan_(film)#cite_note-16</ref> ==ಸಹ ನೋಡಿ== *ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ *ವಿಗತಕುಮಾರನ್ *ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ (ಚಲನಚಿತ್ರ) ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 2kutwul1tvxd7w866m8hrezo5xsblfq 0 180315 1382810 1382495 2026-08-15T12:13:17Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1382810 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=May 2018}} {{Use Indian English|date=May 2018}} {{Infobox museum |name = ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ತ್ರಿಶೂರ್ |image = Kollemkode palace, Chembookkavu, Thrissur, Kerala, India IMG 20191109 173239.jpg |pushpin_map = |latitude = |longitude = |established = 1938 |location = [[ಕೊಲ್ಲೆಂಗೋಡ್ ಅರಮನೆ]], ಚೆಂಬುಕಾವು, [[ತ್ರಿಶೂರ್]], [[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]] |type = [[ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] |visitors = |director = |curator =ಬಾಲ ಮೋಹನ್ |public_transit= |website = http://archaeology.kerala.gov.in/monuments/archaeological-museum/11 }} '''ತ್ರಿಶೂರ್ ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ'''ವು [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕಲೆ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/archaeological-museum-thrissur/325/ |title=Archaeological Museum of Thrissur {{!}} Kerala Tourism |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-07-31}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/thrissur/archaeological-museum-kollengode |title=Archaeological Museum, Kollengode in Thrissur: Check Archaeological Museum, Kollengode Photos, Timings, Ticket Price |website=Incredible India |language=en |access-date=2026-07-31}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.trawell.in/kerala/thrissur/archaeological-museum |title=Archaeological Museum, Thrissur - Timings, Entry Fee, History & Artifacts |website=Trawell.in |language=en |access-date=2026-07-31}}</ref> ಈ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ತ್ರಿಶೂರ್ ಮೃಗಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/archaeological-museum-thrissur/325|title=Archaeological Museum of Thrissur|website=Kerala Tourism}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಈ ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು 1938ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಚ್ಚಿನ್]] ಸರ್ಕಾರದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ '[[ಶ್ರೀ ಮೂಲಂ ಚಿತ್ರಶಾಲೆ]]' (ಚಿತ್ರ ಗ್ಯಾಲರಿ)ಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ಯಾಲರಿಯು ತ್ರಿಶೂರ್ ಟೌನ್ ಹಾಲ್‌ನ ಬಾಲ್ಕನಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. 1948ರಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರಶಾಲೆಗೆ ಪುರಾತತ್ವ ವಿಭಾಗವೊಂದನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. 1975ರಲ್ಲಿ, ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯು ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರದ [[ಚೆಂಬುಕಾವು]]ವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ನಂತರ, ಪುರಾತತ್ವ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಶಾಲೆಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಆ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು 'ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ತ್ರಿಶೂರ್' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ==ಸಂಗ್ರಹಗಳು== ಈ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನೈಜ ಗಾತ್ರದ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು, ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಮಾದರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಒಣಗಿದ ತಾಳೆಗರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬರೆದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಯುಗದ (ಮೆಗಾಲಿಥಿಕ್) ಅವಶೇಷಗಳ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಿಕೆಗಳು, ಶವಗಳನ್ನು ಇರಿಸುವ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು (ನನ್ನಂಗಡಿ), ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಮಡಿಕೆಗಳು, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಮಡಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ತುಕ್ಕು-ಬಣ್ಣದ ಲೇಪನವಿರುವ ಮಡಿಕೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಶಿಲಾಯುಗದ ಉಪಕರಣಗಳು, ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಚೆರಾಮನ್ ಪರಂಬು (ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು) ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಉತ್ಖನನದಿಂದ ದೊರೆತ ವಸ್ತುಗಳು, ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಯುಗದ ತಾಣಗಳಿಂದ ದೊರೆತ ಮಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಉಪಕರಣಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಇತರ ಪ್ರದರ್ಶಿತ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಸಂಗ್ರಹವು 7 ರಿಂದ 10 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು 12 ರಿಂದ 18 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಕಂಚಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂರ್, [[ವಯನಾಡ್]] ಮತ್ತು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪುರಾತನ ವಸ್ತುಗಳೂ ಇವೆ.<ref> {{cite web |url=http://www.keralaholidays247.com/tag/raja-of-kollengode/ |title=Mural Art, Thrissur |publisher=Kerala Holidays |access-date=2012-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318015424/http://www.keralaholidays247.com/tag/raja-of-kollengode/ |archive-date=18 March 2014 |url-status=dead }} </ref><ref>{{cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=7640416 |title=Archaeological Museum |publisher=Kerala Tourism |access-date=2012-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130911070558/http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=7640416 |archive-date=11 September 2013 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rang7.com/newguide/index/printpdf/slug/thrissur |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318021324/http://www.rang7.com/newguide/index/printpdf/slug/thrissur |url-status=dead |archive-date=2014-03-18 |title=Thrissur |publisher=Rang 7 |access-date=2012-06-10 }}</ref> * ಸೋಮವಾರಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಜಾದಿನಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಪ್ರತಿದಿನ 10:00 ರಿಂದ 17:00 ರವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ==ಆಕರಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿ== * [http://travelnewsindia.com/kerala-tourism/ Kerala Tourism Guide]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Tourism in Kerala|state=collapsed}} {{coord|10.5303|N|76.2228|E|source:wikidata|display=title}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Archaeological And Art Museum, Thrissur}} [[ವರ್ಗ:ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1938ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1938ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕಲಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು]] lnq5qac77l2tukm24stlbrdw6rpqg12 0 180320 1383059 1382596 2026-08-16T03:25:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383059 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox writer|name=ವೈಶಾಖನ್|image=Vaisakhan_Image.jpg|birth_name=ಎಂ. ಕೆ. ಗೊಪಿನಾಥನ್ ನಾಯರ್|birth_place=[[ಮುವಾಟ್ಟುಪುಜ಼ಾ]], ಭಾರತ|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1940|ಜೂನ್|27}}|genre=[[ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು]], [[ಚಿತ್ರ ಕಥೆಗಳು]]|language=[[ಮಲಯಾಲಂ]]|alma_mater={{ublist | [[ಮಹರಾಜಾ ಕಾಲೇಜು, ಎರ್ನಾಕುಲಂ]] | [[ನಿರ್ಮಲ ಕಾಲೇಜು, ಮುವಾಟ್ಟುಪುಜ಼ಾ|ನಿರ್ಮಲ ಕಾಲೇಜು]] | [[ಸೈಂಟ್. ಅಲ್ಬರ್ಟ್ ಕಾಲೇಜು]]}}}} pseudonym=ಸೇತು|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1942|6|5}}|birth_place= '''ವೈಶಾಖನ್''' ಎಂದೇ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿರುವ '''ಎಂ.ಕೆ. ಗೋಪಿನಾಥನ್ ನಾಯರ್''', ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಸಣ್ಣಕಥೆಗಾರ, ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ. ೨೦೨೨ ರವರೆಗೆ ಅವರು ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web |title=KERALA SAHITYA AKADEMI - About |url=http://www.keralasahityaakademi.org/eng_about.htm |access-date=2016-12-07}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ತಿರುರ್ ತುಂಚನ್ ಸ್ಮಾರಕ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, 32 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ದಿವಂಗತ ಎಂ.ಟಿ.ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ ಅವರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವೈಶಾಖನರವರು ಇದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಕಥೆಗಳು ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳ ನೈಜಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ|ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯನ್ನು]] ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ವೈಶಾಖನ್ ಅವರು 1940 ರಲ್ಲಿ ಗೋಪಿನಾಥನ್ ಆಗಿ ಎ.ವಿ ಕೃಷ್ಣ ಕುರುಪ್ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣಿ ಅಮ್ಮಾ [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ|ಮುವಾಟ್ಟುಪುಜ಼ಾದಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. <ref name=":0">{{Citation |last=tommattam |title=Interview with Vaisakhan-writer-Mattathil Thodupuzha. |date=2011-01-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-xcvVhJq-24 |access-date=2016-12-07}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಎರ್ನಾಕುಲಂನ ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜು, <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=17 December 2016 |title=A special get-together at Maharaja's college |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/a-special-gettogether-at-maharajas-college/article3034932.ece |access-date=7 December 2016 |via=[[The Hindu]] - Kerala}}</ref> ನಿರ್ಮಲ ಕಾಲೇಜು, <ref>{{Cite web |title=Nirmala Alumni Association |url=http://www.nirmalaalumni.org/prominentalumni.htm |access-date=2016-12-07 |website=www.nirmalaalumni.org}}</ref> ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು. ೧೯೬೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆಯಲ್ಲಿ (ಭಾರತ) ಸ್ಟೇಷನ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. 20 ವರ್ಷಗಳ ಸೇವೆಯ ನಂತರ, ವೈಶಾಖನ್ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ವಯಂ ನಿವೃತ್ತಿ ಪಡೆದರು. <ref name=":0"/> ವೈಶಾಖನ್ ಪದ್ಮಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು, ಪದ್ಮಾರವರು 1998 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರಿಗೆ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ - ಪ್ರವೀಣ್, ಪ್ರದೀಪ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಿಮಾ. ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಪಾಲಘಾಟ್|ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್‌ನ]] ಚಿತ್ತೂರು ಬಳಿಯ ರಾಘವಪುರಂನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವೈಶಾಖನ್ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೃತಿ ''<nowiki/>'ನೂಲ್ಪಲಂ ಕಡಕ್ಕುನ್ನವರ್''', ಇದು ಬಹು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ಇತರ ಪ್ರಕಟಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳು: <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=കെ.പി.എ.സി. ലളിത സംഗീതനാടക അക്കാദമി അധ്യക്ഷ |url=http://www.big14news.com/8404/kpac-lalitha/ |via=The Big 14 News |access-date=2026-08-14 |archive-date=2023-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419080415/http://www.big14news.com/8404/kpac-lalitha/ |url-status=dead }}</ref> === ಸಣ್ಣ ಕಥಾ ಸಂಕಲನ === * ''ಮೇಲ್ಮನವಿ ಅನ್ಯಾಯಭಾಗಂ'' (ಅಪೀಲ್ ನ್ಯಾಯಭಾಗ) * ''Athirukalillathe'' (ಅತಿರುಕಿಲ್ಲತೆ) <ref name=":1">{{Cite web |title=Centralized OPAC Catalog › VAISAKHAN |url=http://central.tnopac.gov.in/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=au:VAISAKHAN |access-date=2016-12-07 |website=central.tnopac.gov.in }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=December 2023|bot=InternetArchiveBot}}</ref> * ''Akalathil Vasantham'' (ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಸಂತಂ ) <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |url=http://stephenscollege-koha.informindia.co.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=31469 |title=AKALATHIL VASANTHAM - Koha Online Catalog |publisher=VIMA |edition=1 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=December 2023|bot=InternetArchiveBot}}</ref> * ''Bommidippoondiyile Palam'' (ಬೊಮ್ಮಿಡಿಪುಂಡಿಯ ಪಾಲಂ) <ref name=":1" /> * ''ಯಮಕಂ'' <ref name=":1" /> * ''ಕಥಕಲ್'' * ''Priyappetta Kathakal'' (ಪ್ರಿಯವಾದ ಕಥೆಗಳು) * ಸೈಲೆನ್ಸರ್ === ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳು === * ''Meen Kaykkunna Maram'' (ಮೀನ್ ಕಾಯುವ ಮರ) * ''Kathakalude Albhuthalokam'' (ಕಥಗಳ ಅದ್ಭುತಲೋಕ) === ನೆನಪುಗಳು === * ''Vaisakhante Jeevithachinthakal'' (ವೈಶಾಖನ ಜೀವನಚಿಂತಗಳು) * ''Oru Manassinte Rasathanthram'' (ಒಂದು ಮನಸ್ಸಿನ ರಸತಂತ್ರಂ) * ''Ormayude Choottuvettam'' (ಒರ್ಮಯ ಉಷ್ಣತೆ) * ''Ormayude Palangalil Pathinanju Sthreekal'' (ಒಮ್ಮೆಯ ಪಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು) == ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == * 1989: ಕಥೆಗಾಗಿ ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ''ನೂಲಪಾಲಂ ಕಡಕ್ಕುನ್ನವರ್'' * 1992: ಚೆರುಕಾಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ''ನೂಲಪಾಲಂ ಕಡಕ್ಕುನ್ನವರ್'' <ref>{{Cite web |title=Cherukad Award |url=http://www.keralaculture.org/cherukad-award/581 |access-date=2016-12-07}}</ref> * ೧೯೯೩: ಅಬುಧಾಬಿ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ೨೦೧೦: ಎಂಸಿ ಜೋಸೆಫ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=28 November 2010 |title=KOCHI TODAY |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/KOCHI-TODAY/article15719166.ece |access-date=7 December 2016 |via=[[The Hindu]] - Kerala}}</ref> * ೨೦೧೦: ಕಮಲಾ ಸುರಯ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ''ಸೈಲೆನ್ಸರ್'' (ಸಣ್ಣ ಕಥಾ ಸಂಕಲನ) * 2013: ಅಯನಂ - ಸಿವಿ ಶ್ರೀರಾಮನ್ ಕಥಾ ಪುರಸ್ಕಾರಂ <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=12 January 2014 |title=Award presentation |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/youth-dies-in-bike-accident/article5569325.ece |access-date=7 December 2016 |via=[[The Hindu]] - Kerala}}</ref> * 2017: ಪ್ರೊ. ಜೋಸೆಫ್ ಮುಂಡಸ್ಸೆರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * 2021: ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಫೆಲೋಶಿಪ್ <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=27 July 2022 |title=State Sahitya Akademi fellowships for Vaisakhan, K.P. Sankaran |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/state-sahitya-akademi-fellowships-for-vaisakhan-kp-sankaran/article65689827.ece |access-date=31 July 2022 |work=[[The Hindu]]}}</ref> == ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಹುದ್ದೆಗಳು == * ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ತಿರುರ್ ತುಂಚನ್ ಸ್ಮಾರಕ ಟ್ರಸ್ಟ್ (ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 - ಪ್ರಸ್ತುತ) * ''ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ'' ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (ಆಗಸ್ಟ್ 2016 – 2022) <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Praveen |first=S.R. |date=31 July 2016 |title=Vaisakhan to head Sahitya Akademi |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/Vaisakhan-to-head-Sahitya-Akademi/article14518017.ece |access-date=7 December 2016 |via=[[The Hindu]] - Thiruvananthapuram}}</ref> * ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, <nowiki><i id="mwlA">ಪುರೋಗಮನ ಕಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಘ</i></nowiki> (2013–2018) * ಸದಸ್ಯ, ''ತುಂಚನ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಿತಿ'' (- 2025) * ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ''[[ಕುಂಜನ್ ನಂಬಿಯಾರ್|ಕುಂಚನ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] ಸ್ಮಾರಕ - ಕಿಲ್ಲಿಕುರಿಸ್ಸಿಮಂಗಲಂ'' <ref>{{Cite web |title=Kuncham Nambiar Smarakam - Killikurissimangalam |url=http://www.kunchannambiarsmarakam.com/Activities.html |access-date=2016-12-07 |website=www.kunchannambiarsmarakam.com |archive-date=2017-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170226161143/http://kunchannambiarsmarakam.com/Activities.html |url-status=dead }}</ref> * ''[[ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ|ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ]]'' ಮಾಜಿ ಸಲಹೆಗಾರರು * ''ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ'' ಆಡಳಿತ ತಂಡದ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯರು. == ಇಲ್ಲೂ ನೋಡಿ == * ಭಾರತೀಯ ಬರಹಗಾರರ ಪಟ್ಟಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:೧೯೪೦ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] qhkj81eaw8u03uee2xtbw29r0ad9bns 0 180328 1383045 1382591 2026-08-15T22:31:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383045 wikitext text/x-wiki ರಾಜಮಾಣಿಕ್ಯಂ 2005 ರ [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಮಲಯಾಳಂ ಅ|ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಯ ಮಸಾಲಾ [[ಚಲನಚಿತ್ರ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಅನ್ವರ್ ರಶೀದ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಎ ಶಾಹಿದ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ರೆಹಮಾನ್ , <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mammootty-advised-me-to-take-Rajamanikyam/articleshow/47674891.cms</ref> ಮನೋಜ್ ಕೆ ಜಯನ್ , ರಂಜಿತ್ , ಸಲೀಂ ಕುಮಾರ್ , ಸಾಯಿ ಕುಮಾರ್ , ಭೀಮನ್ ರಘು , ಸಿಂಧು ಮೆನನ್ , ಪದ್ಮಪ್ರಿಯಾ ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕ್ರಿಯೋಲ್ ಭಾಷೆ|ಕೊಚ್ಚಿನ್]] ಹನೀಫಾ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ನಾಮಸೂಚಕ ಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಅಲೆಕ್ಸ್ ಪಾಲ್ [[ಸಂಗೀತ]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು [[ರಾಜಮಾಣಿಕ್ಯಂ]] ಅಕಾ [[ಬಳ್ಳಾರಿ]] ರಾಜ ( ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ), ಕರ್ನಾಟಕ ಮೂಲದ ಎಮ್ಮೆ ಉದ್ಯಮಿ, ತನ್ನ ಕಾದಾಟದ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ .<ref>{{Cite web |url=http://www.nowrunning.com/movie/2410/malayalam/rajamanikyam/553/review.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-15 |archive-date=2023-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209123053/https://www.nowrunning.com/movie/2410/malayalam/rajamanikyam/553/review.htm |url-status=dead }}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20151102112905/http://www.sify.com/movies/rajamanickam-review-malayalam-pclvN0jcedehf.html</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ನವೆಂಬರ್ 1 ರಂದು ದೀಪಾವಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು 2007 ರಲ್ಲಿ ಅದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ತಮಿಳಿಗೆ ಡಬ್ ಮಾಡಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು 2005 ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. <ref>https://www.forbesindia.com/celebprofile2019/mammootty/1819/123</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬಳ್ಳಾರಿ [[ನಾಗ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ರೀಮೇಕ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು . ==ಕಥಾವಸ್ತು== ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳದ [[ಹಳ್ಳಿ|ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ]] ರಾಜ ರತ್ನಂ ಪಿಳ್ಳೈ ಎಂಬ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಉದ್ಯಮಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಮೊದಲ ಪತ್ನಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರು ಮುತ್ತುಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಮದುವೆಯ ಮಗು ಸೆಲ್ವಂ ತಾಯಿಯ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಆರೈಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬೆಳೆಯಬಾರದು. ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಮುತ್ತುಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಒಬ್ಬ ಮಗನಿದ್ದಾನೆ, ಅವನನ್ನು ಅವಳು ಮುತ್ತು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಮದುವೆಯ ರಾತ್ರಿ, ಮುತ್ತು ರಾಜ ರತ್ನಂನ ಬಾಗಿಲು ತಟ್ಟಿ, ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಜ ರತ್ನಂ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅವನು ಮುತ್ತುವನ್ನು ತನ್ನ ಆರೈಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಅವನಿಗೆ ಪ್ರೀತಿ, ವಾತ್ಸಲ್ಯ ಮತ್ತು "ರಾಜಮಾಣಿಕ್ಯಂ" ಎಂಬ ಹೊಸ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಮುತ್ತು ಸರಿಯಾಗಿ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಸೆಲ್ವಂ ತಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಕೊಂದಾಗ, ಅವನ ಎಡಗಣ್ಣಿಗೆ ಪೆಟ್ಟಾದ ನಂತರ ಅವನು ಆಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಗ್ರಾಮವನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ರಾಜ ರತ್ನಂ ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಬೆಳೆದ ಮಕ್ಕಳಾದ ಸೆಲ್ವಂ ಮತ್ತು ರಾಣಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಸಂಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಜಗಳವಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸೆಲ್ವಂ, ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ಗೆಳೆಯ ಸೈಮನ್ ನಾಡರ್ ಸಹಾಯದಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ತಂದೆಯನ್ನು ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಸಲು ಸಂಚು ರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಜ ರತ್ನಂ ಅವರನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಕೊಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ರಾಜ ರತ್ನಂ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ರಿಮಾಂಡ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆವರಣದಿಂದ ರತ್ನಂ ಅವರನ್ನು ಜೈಲಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವಾಗ, ರತ್ನಂ ಅವರ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಮತ್ತು ಕೊಲೆಯಾದ ರಾಜಕಾರಣಿಯ ಬೆಂಬಲಿಗರ ನಡುವೆ ವ್ಯಾಪಕ ವಾಗ್ವಾದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಡುವೆ, ರಾಜ ರತ್ನಂ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲು ತೂರಾಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ - ಇದು ಅವರನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. (ನಿಜವಾದ ಹಲ್ಲೆಕೋರನಿಂದ ಕಲ್ಲು ತೂರಾಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ). ಗಲಭೆಯನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡ ರಾಜ ರತ್ನಂ ಅವರನ್ನು ಜೈಲಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವಾಗ ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯಾನ್ ಒಳಗೆ ಕುಳಿತು ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಕುಟುಂಬದ ವಕೀಲರು ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರನ್ನು ರಾಜ ರತ್ನಂ ಅವರ ಉಯಿಲಿನ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಓದಲು ಕರೆಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರ ಆಶ್ಚರ್ಯಕ್ಕೆ, ಅವರ ತಂದೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ತಿಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಬಳ್ಳಾರಿ ಮೂಲದ ಜಾನುವಾರು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿ ಬಳ್ಳಾರಿ ರಾಜ ಎಂಬವರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ . ಬಳ್ಳಾರಿ ರಾಜ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲ, ರಾಜಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಎಂದು ಅವರು ಗುರುತಿಸಲು ವಿಫಲರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸೆಲ್ವಂ ಮತ್ತು ರಾಣಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಸಂಪತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಲು ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಅವರನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಅವರ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಬಲಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವನು ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ರಾಜು ಅವರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಮಲತಂದೆಯ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅದು ತನ್ನ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರ ಕೈಗೆ ಸಿಗದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ತನ್ನ ಗೂಂಡಾ ಸ್ನೇಹಿತರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಅವರ ಗುರುತು ಸ್ವತಃ ಬಹಿರಂಗಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ಇಡೀ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸೈಮನ್ ಮತ್ತು ಸೆಲ್ವಂ ಬಳ್ಳಾರಿಯನ್ನು ಅವನ ಕುರುಡು ಕಡೆಯಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲು ಗೂಂಡಾನನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬಳ್ಳಾರಿ ಆ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ವಿಫಲಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವನನ್ನು ಲಘುವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೆಲ್ವಂ ಮತ್ತು ಸೈಮನ್ ನಡುವೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಸೈಮನ್ ಸೆಲ್ವಂಗೆ ದ್ರೋಹ ಬಗೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸೆಲ್ವಂ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಮರುಪಾವತಿ ಕೇಳುವ ತಮಿಳು ಬಡ್ಡಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಪೆರುಮಾಳ್ ಅವನನ್ನು ಬಂಧಿಯಾಗಿರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದ ರಾಣಿ - ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಸಂಪತ್ತಿನ ಮೇಲಿನ ಅವರ ಹಕ್ಕನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಮೇಲೆ ದೂಷಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸೆಲ್ವಂ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ - ಇದು ಅವನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಕೆರಳಿಸುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಆಸೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣ ತೀವ್ರ ನಿರಾಶೆಗೊಂಡ ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಬಳ್ಳಾರಿಗೆ ಹೊರಡಲು ಸಿದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆ ರಾತ್ರಿ ಸೆಲ್ವಂ ಕುಡಿದು ಅಳುತ್ತಾ ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಮನೆಗೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿ, ಎಲ್ಲಾ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಅವನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಅವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಬೇಡಿ ಎಂದು ಅವನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ರಾಜ ರತ್ನಂ 'ಬೇಗನೆ ಹೊರಟುಹೋದ' (ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣ) ದುರದೃಷ್ಟಕರ ಎಂದು ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ತೀವ್ರವಾಗಿ ದುಃಖಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ರಾಜಿ ಸಂಧಾನವನ್ನು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ರಾಜ ರತ್ನಂ ಅವರ ಆಪ್ತ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಿತ್ರ ವರ್ಗೀಸ್, ಅವರು 'ಒಂದು ಕೊಲೆ' ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ - ಇದು ವಂಚನೆಯ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹಚರರು ನಿಜವಾದ ಆಕ್ರಮಣಕಾರನನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ನಿಜವಾದ ಅಪರಾಧಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದಾಗ, ಮುಖ್ಯ ಸಂಚುಕೋರ ಸೈಮನ್ ಎಂದು ಅವನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೆಲ್ವಂ ಮತ್ತು ಸೈಮನ್ ವಾದ-ವಿವಾದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದ ಜಗಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಸೈಮನ್ ಸೆಲ್ವಂನನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಥಳಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಗೂಂಡಾಗಳು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುವ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಾಣಿಕ್ಯಂ, ರಾಜು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹಾಯಕ ವರ್ಕಿ ಸೆಲ್ವಂ ಅವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಸೈಮನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಲು ಬಂದರು. ರಾಜರತ್ನಂನನ್ನು ಕೊಂದು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಸೈಮನ್‌ನನ್ನು ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಕೊಂದು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸೆಲ್ವಂ ಜೊತೆ ಮತ್ತೆ ಸೇರಿ ಮನೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಧ ಕುರುಡನಾದ ರಾಜಮಾಣಿಕ್ಯಂ "ಈಗ ನನಗೆ ಎರಡೂ ಕಣ್ಣುಗಳಿವೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಚಿತ್ರ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಇದು ರಾಜು ಮತ್ತು ಸೆಲ್ವಂ ಅವರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ರಾಜಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಅಕಾ ಬಳ್ಳಾರಿ ರಾಜನಾಗಿ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ , ರಾಜ ರತ್ನಂ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಹಿರಿಯ ದತ್ತುಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಬಳ್ಳಾರಿಯಲ್ಲಿ ಎಮ್ಮೆ ಉದ್ಯಮಿ * ಅಶ್ವಿನ್ ಯುವ ರಾಜಮಾಣಿಕ್ಯಂ (ಮುತ್ತು) * ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ರಾಜು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರೆಹಮಾನ್ . * ಮನೋಜ್ ಕೆ. ಜಯನ್ ರಾಜಸೆಲ್ವಂ, ರಾಜ ರತ್ನಂ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಮಗ, ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಮತ್ತು ರಾಜು ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ * ಸೈಮನ್ ನಾಡರ್ ಆಗಿ ರಂಜಿತ್ , ರಾಜಸೆಲ್ವಂ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ಪಾಲುದಾರ ( ಶೋಬಿ ತಿಲಕನ್ ಅವರಿಂದ ಧ್ವನಿ ) * ಸಾಯಿ ಕುಮಾರ್ - ರಾಜ ರತ್ನಂ ಪಿಳ್ಳೈ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ರಾಣಿಯ ತಂದೆ ಸೆಲ್ವಂ ಮತ್ತು ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಮತ್ತು ರಾಜು ಅವರ ದತ್ತು ತಂದೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಉದ್ಯಮಿ. * ಕ್ವಿಂಟಾಲ್ ವರ್ಕಿಯಾಗಿ ಭೀಮನ್ ರಘು , ಮಾಣಿಕ್ಯಂನ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕರು * ದಾಸಪ್ಪನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಲೀಂ ಕುಮಾರ್ * ರಾಜರತ್ನಂ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತ ವರ್ಗೀಸ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಹನೀಫಾ * ಪದ್ಮಪ್ರಿಯಾ ಜಾನಕಿರಾಮನ್ ಮಲ್ಲಿ / ಚೆಲ್ಲಕ್ಕಿಲಿ, ಹೂವಿನ ಮಾರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಬಳ್ಳಾರಿ ರಾಜನ ಪ್ರೀತಿಯ ಆಸಕ್ತಿ * ಸಿಂಧು ಮೆನನ್ ರಾಣಿ ರತ್ನಂ, ಸೆಲ್ವಂ ಅವರ ಮಲತಂಗಿ ಮತ್ತು ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಅವರ, ರಾಜು ಅವರ ಸಹೋದರಿಯಾಗಿ * ಚಿತ್ರಾ ಶೆಣೈ ಮುತ್ತುಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅಮ್ಮಾಳ್, ರಾಜರತ್ನಂ ಅವರ ಎರಡನೇ ಹೆಂಡತಿ, ಸೆಲ್ವಂ ಅವರ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ರಾಣಿ ಅವರ ಮಲ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಮತ್ತು ರಾಜು ಅವರ ತಾಯಿ * ರಾಣಿ ರತ್ನಂ ಅವರ ಪತಿ ರಮೇಶ್ ಆಗಿ, ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಮತ್ತು ರಾಜು ಅವರ ಸೋದರ ಮಾವನಾಗಿ ಸುರೇಶ್ ಕೃಷ್ಣ . * ತಮಿಳುನಾಡು ಸಿಐ ವಿಕ್ರಮನ್ ಆಗಿ ಬಾಬುರಾಜ್ * ವಕೀಲ ಶಿವದಾಸ್ ಮೆನನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಣಿಯನ್ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು * ಕಾಲೇಜು ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಟಿ.ಪಿ. ಮಾಧವನ್ * ಪೆರುಮಾಳ್ ಆಗಿ ಕಾದಲ್ ದಂಡಪಾಣಿ * ವಿಜಯ್ ಮೆನನ್ ಅಡ್ವ. ಲಾಲ್ ಚೆರಿಯನ್, ನ್ಯಾಯವಾದಿ ನಾಡಾರ್ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದರು. * ಮಾಣಿಕ್ಯಂನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ರಾಜಾ ಸೆಲ್ವಂ ಕಳುಹಿಸಿದ ಗೂಂಡಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಬು ಸಲೀಂ . * ರಾಜರತ್ನಂ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರನ್ನು ಬಲೆಗೆ ಬೀಳಿಸಲು ಸೈಮನ್ ನಾಡರ್ ಕಳುಹಿಸಿದ ಗೂಂಡಾ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಲು ಎಸೆಯುವ ಹಂತಕನಾಗಿ ಸಂತೋಷ್ ಜೋಗಿ . * ಕಲಾಭವನ ಶಾಜೋನ್ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿ, ರಾಜಾ ಸೆಲ್ವಂ ಅವರ ಗೂಢಚಾರರಾಗಿ. * ಕನಕಾಂಬರವಾಗಿ ನಿವಿಯಾ ರೆಬಿನ್, ಮಲ್ಲಿಯ ತಂಗಿ * ಚರ್ಚ್ ಮಗುವಾಗಿ ಶ್ರೀಲತಾ ರಾಜರತ್ನಂ ಗುಂಪಿನ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ನಾರಾಯಣನ್‌ಕುಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಪ್ರದೀಪ್ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸಂತೋಷ್ ಜೋಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಹಂತಕನ ಸಹಾಯಕನಾಗಿ ಬಿಜು ಸೋಪಾನಂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಲ್ಲದ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. === Family tree of Rajarathnam Family === {{tree chart/start}} {{tree chart| |,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.| | | | | | | | | }} {{tree chart| |!| | | | | | | | | | |ಎಂ.ಎಲ್ |-|v|-|RR|-|v|-|JNKM | |SK=Shakeela |RR=ರಾಜರತ್ನಂ|JNKM=ಜಾನಕಿಯಮ್ಮಾಳ್}} {{tree chart| |!| | | | | | | | | | | ||||!||||||!||| }} {{tree chart|RM|||||||||ಆರ್.ಎಮ್.ಎಸ್.ಎಚ್|-| RRN| || |RS|RM=ರಾಜಮಾಣಿಕ್ಯಂ|RJ=Raju|RJU=Raju| RRN=ರಾಣಿ ರತ್ನಂ|RS= ರಾಜ ಸೆಲ್ವಂ|}} {{tree chart/end}} ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ತಿರುವನಂತಪುರದ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಆಡುಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ನಟ ಸೂರಜ್ ವೆಂಜರಮೂಡು ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು . ಆಡುಭಾಷೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದು ಮೆಗಾ ಮಾಸ್ ಚಿತ್ರವಾಗಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು. ರಾಜಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಪೊಲ್ಲಾಚಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯ 55 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ==ಆರತಕ್ಷತೆ== ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ನ ಶ್ರೀನಾಥ್ ನಾಯರ್ "ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ತಮ್ಮ ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್ ಟ್ಯಾಗ್ ಗೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬಳ್ಳಾರಿ ರಾಜನ ಪಾತ್ರವು ಉಳಿದ ಪಾತ್ರವರ್ಗವನ್ನು - ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಹನೀಫಾ, ಸಾಯಿ ಕುಮಾರ್, ಮನೋಜ್ ಕೆ ಜಯನ್, ಇತ್ಯಾದಿ - ಮೀರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅನ್ವರ್ ರಶೀದ್ ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ ಕೆಟ್ಟದ್ದಲ್ಲ ಆದರೆ ಚಿತ್ರಣ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಿದ್ದರೆ ಬಳ್ಳಾರಿ ರಾಜನಿಗೆ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref>http://www.deccanherald.com/deccanherald/nov272005/movies16495120051126.asp</ref> ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಈ ಚಿತ್ರವು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ವಲಿಯವೀಥಿಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಥಿಯೇಟರ್ ಮುಂಗಡವಾಗಿ ₹2 ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು.<ref>http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=13966793</ref>ಇದು ನವೆಂಬರ್ 4, 2005 ರಂದು ರಂಜಾನ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ 45 ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಅನಂತಭದ್ರಂ ಮತ್ತು ಬಾಯ್ ಫ್ರೆಂಡ್ ಜೊತೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . <ref>https://web.archive.org/web/20171107022339/http://www.sify.com/movies/ramzan-films-open-big-news-malayalam-kkfvy0hbffcsi.html</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20161206164931/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/30/stories/2005123001380100.htm</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20161114003334/http://www.sify.com/movies/2005-an-analysis-news-malayalam-kkfvwXbejbbsi.html</ref> <ref>https://m.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-malayalam-news/20111129.htm</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20210629201448/https://www.sify.com/movies/malayalam-box-office-news-malayalam-kkfvwOffajhsi.html</ref> <ref>https://m.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-kannada-remake-of-rajamanikam/20091006.htm</ref><ref>https://www.forbesindia.com/celebprofile2019/mammootty/1819/123</ref> <ref>https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2010/jan/18/fabulous-fifteen-161586.html</ref> <ref>https://m.rediff.com/movies/2007/mar/28ssanwar.htm</ref> <ref>http://specials.rediff.com/movies/2005/dec/29sd1.htm</ref> <ref>https://wap.business-standard.com/article-amp/companies/picture-isn-t-perfect-in-mollywood-106031501120_1.html</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ 140 ದಿನಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20161106064730/http://www.sify.com/movies/classmates-break-rajamanickam-record-news-malayalam-kkfvhQjbjggsi.html</ref> <ref>http://www.business-standard.com/article/companies/picture-isn-t-perfect-in-mollywood-106031501120_1.html</ref> ಇದು ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು . ಇದು ಎರ್ನಾಕುಲಂನಿಂದ ₹1 ಕೋಟಿ ಕೇಂದ್ರ ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ . ಈ ಚಿತ್ರವು ಎರ್ನಾಕುಲಂನ ಕವಿತಾದಲ್ಲಿ 100 ದಿನಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು, ಅಲ್ಲಿಂದ ದಾಖಲೆಯ ವಿತರಕರ ಪಾಲು ರೂ. 42 ಲಕ್ಷಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref>https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2016/11-years-of-mammootty-s-rajamanikyam-246168.html</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/fr/2006/07/14/stories/2006071400710100.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-15 |archive-date=2006-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060717114534/http://www.hindu.com/fr/2006/07/14/stories/2006071400710100.htm |url-status=dead }}</ref>ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಕೃಪಾ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಚಿತ್ರವು 286 ದಿನಗಳು ಓಡಿತು. <ref>https://web.archive.org/web/20060822162922/http://www.nowrunning.com:80/searchhalls.asp?region=Kerala</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ತನ್ನ ಅಂತಿಮ ಓಟದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ₹ 25 ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು .<ref>https://www.asianetnews.com/entertainment/box-office/actor-mammoottys-box-office-collection-records-new-delhi-rajamanikyam-hrk-s5y7n8</ref> ==ಪರಂಪರೆ== ಬಳ್ಳಾರಿ ರಾಜನ ಪಾತ್ರವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಆರಾಧನಾ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು . ಈ ಚಿತ್ರದ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಇತರ ಹಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ಪ್ರೇಮಂ ( ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿಯ ಎರಡನೇ ಪರಿಚಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ). ಇದಲ್ಲದೆ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಅವರ ವೇಷಭೂಷಣಗಳು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಟ್ರೆಂಡ್ ಸೆಟ್ಟರ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟವು. [ 29 ] ಉಲ್ಲೇಖಗಳು 82w8c8eoczs2m220r87pnvo25eez8hi 0 180347 1383050 1382655 2026-08-16T00:49:28Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383050 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ancient Hindu temple dedicated to Shiva}} {{Use dmy dates|date=January 2025}} {{Use Indian English|date=October 2013}} {{Infobox Mandir | name = Vadakkumnathan Temple | image = വടക്കുംനാഥക്ഷേത്രം-തെക്കേഗോപുരം.jpg | alt = | caption = ದೇವಾಲಯದ ದಕ್ಷಿಣ ನಾಡಾ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ | pushpin_map = India Kerala #India | pushpin_caption = Location in Kerala | coordinates = {{coord|10|31|28|N|76|12|52|E|region:IN}} | other_names = | country = India | state = [[Kerala]] | district = [[Thrissur district|Thrissur]] | location = [[ತ್ರಿಶೂರ್]] | elevation_m = | deity = [[Shiva]]<br>[[Parvati]]<br>[[Shankaranarayana]]<br>[[Vishnu]] (As [[Rama]])<br>[[Ganesha]] | festival = [[Thrissur Pooram]]<br>[[Maha Shivaratri]] <br> [[Navaratri]] <br> [[Thiruvathira]] | architecture = [[Architecture of Kerala|ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇರಳ ಶೈಲಿ]] | temple_quantity = 3 | monument_quantity = 1 | inscriptions = | completed = Unknown | creator = [[ಪರಶುರಾಮ]] | website = {{URL|sreewadakkunathantemple.org}} | native_name = വടക്കുംനാഥൻ ക്ഷേത്രം - Vadakkumnāthan Kshētram }} '''ವಡಕ್ಕುನ್ನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯ'''ವು [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ತ್ರಿಶೂರ್]]ಜಿಲ್ಲೆಯ ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ, ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕೇರಳದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ 'ಕೂತಂಬಲಂ' ಜೊತೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಲಾ ಒಂದರಂತೆ ಭವ್ಯವಾದ ಗೋಪುರಗಳಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಹಾಭಾರತದ ವಿವಿಧ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.<ref name="Vadakkumnathan Temple">{{cite web |url=http://thrissur.nic.in/vadakkumnathan.asp |title=Vadakkumnathan Temple |publisher=Thrissur District |access-date=2010-10-06}}</ref><ref name="Thrissur Pooram">{{cite web |url = http://www.keralatourism.org/event/event.php?id=709067232 |title = Thrissur Pooram |publisher = Kerala Tourism |access-date = 2010-10-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120314145704/http://www.keralatourism.org/event/event.php?id=709067232 |archive-date = 14 March 2012 |url-status = dead }}</ref><ref name="dtpcthrissur.com">{{cite web |url=http://www.dtpcthrissur.com/culture.html |title=Vadakkumnathan Temple |publisher=DTPC Thrissur |access-date=2010-10-06}}</ref> ಈ ದೇವಾಲಯದ ಉಪಸನ್ನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು 'ಕುಟ್ಟಂಬಲಂ'ನಲ್ಲಿ ಮರದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ದೃಶ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿನ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇವಾಲಯವನ್ನೂ ಸಹ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು 'AMASR ಕಾಯ್ದೆ'ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://asi.nic.in/asi_monu_alphalist_kerala.asp |title=Alphabetical List of Monuments – Kerala |publisher=Archaeological Survey of India |access-date=2010-10-06}}</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆರನೇ ಅವತಾರವಾದ ಪರಶುರಾಮನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮೊದಲ ದೇವಾಲಯ ಇದಾಗಿದೆ. ವಡಕ್ಕುಮ್‌ನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ 'ತೆಕ್ಕಿನ್‌ಕಾಡು ಮೈದಾನ'ವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ' ಉತ್ಸವದ ಮುಖ್ಯ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="Vadakkumnathan Temple"/><ref name="Thrissur Pooram"/> 2012 ರಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆ]] (ASI) ಕೇರಳದ ವಡಕ್ಕುಂನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಅರಮನೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 14 ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು [[UNESCO]] [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/thrissur-temple-may-be-world-heritage-site/240711-62-126.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325012610/http://ibnlive.in.com/news/thrissur-temple-may-be-world-heritage-site/240711-62-126.html |url-status=dead |archive-date=2012-03-25 |title=Kerala: Vadakkumnathan temple may be UNESCO's world heritage site |publisher=ibnlive.in.com |access-date=2013-03-08}}</ref> ಪರಶುರಾಮರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಪ್ರಾಚೀನ ಕೇರಳದ 108 ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಇದೂ ಕೂಡ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿದೆ; 'ಶಿವ ದೇವಾಲಯ ಸ್ತೋತ್ರ'ದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು 'ಶ್ರೀಮದ್-ದಕ್ಷಿಣ ಕೈಲಾಸಂ' (ಅಂದರೆ 'ದಕ್ಷಿಣದ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತ') ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ದಂತಕಥೆ== ವಡಕ್ಕುಂನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯದ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ದಂತಕಥೆಗಳನ್ನು ''[[ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪುರಾಣ]]''ದಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ದಂತಕಥೆಗಳನ್ನು ಇತರ ಕೆಲವು ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|title=Vadakkumnathan Temple – Discovering India.Net|url=http://discoveringindia.net/vadakkunnathan-temple/|access-date=2020-09-09|language=en-US|archive-date=17 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617024705/http://discoveringindia.net/vadakkunnathan-temple/|url-status=dead}}</ref> ಈ ವೃತ್ತಾಂತಗಳು ಕೆಲವು ವಿವರಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪರಶುರಾಮರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಎಂಬ ಮೂಲ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಪರಶುರಾಮರು ಸಾಗರಾಧಿಪತಿಯಾದ ವರುಣನಿಗೆ ನೀರಿನಿಂದ ಹೊಸ ಭೂಭಾಗವೊಂದನ್ನು ಮೇಲೆ ತರುವಂತೆ ಕೋರಿದರು. ವರುಣನು ಆ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ಮನ್ನಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಭೂಮಿಯೇ ಕೇರಳವಾಯಿತು. ಪರಶುರಾಮನು ಈಗ ಈ ಹೊಸ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ, ತನ್ನ ಗುರುವಾದ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವಂತೆಯೂ ಹಾಗೂ ಆ ಮೂಲಕ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸುವಂತೆಯೂ ಕೋರಿಕೊಂಡನು. ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯನ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ಮನ್ನಿಸಿ, ಶಿವನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ಪಾರ್ವತಿ, ಪುತ್ರರಾದ ಗಣೇಶ ಮತ್ತು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ಪರಶುರಾಮನ ಜೊತೆ ಹೊರಟನು. ಶಿವನು ತಾನು ನೆಲೆಸಲು ಈಗಿನ 'ತ್ರಿಶೂರ್' (Thrissur) ಇರುವ ಸ್ಥಳವೊಂದನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತನು. ನಂತರ ಶಿವ ಮತ್ತು ಅವನ ಪರಿವಾರವು ಅಲ್ಲಿಂದ ಅದೃಶ್ಯರಾದರು; ಆಗ ಪರಶುರಾಮನು ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಆಲದ ಮರದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಶಿವಲಿಂಗವೊಂದನ್ನು ಕಂಡನು. ಶಿವನು ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತೋರಿದ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ 'ಶ್ರೀ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[File:Sreemoola sthanam.jpg|thumb|right|'ಶ್ರೀ ಮೂಲಸ್ಥಾನ' – ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಮೊದಲು ಅದು ಇದ್ದ ಮೂಲ ಸ್ಥಳ.]] ಕೆಲಕಾಲದವರೆಗೆ, ಆ ಲಿಂಗವು ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಆಲದ ಮರದ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವ 'ಶ್ರೀ ಮೂಲಸ್ಥಾನ'ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ನಂತರ, ಕೊಚ್ಚಿನ್ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿ, ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ದೇವಾಲಯವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಹೊಸದಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತೊಡಕು ಎದುರಾಯಿತು. ಆಲದ ಮರದ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವೊಂದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸದೆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಮರದ ಕೊಂಬೆಗಳು ಬಿದ್ದು ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾಗುವ ಅಪಾಯವಿತ್ತು. ಆಡಳಿತಗಾರರು ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ತೋಚದೆ ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, 'ಯೋಗತಿರಿಪ್ಪಾಡು' ಎಂಬುವವರು ಪರಿಹಾರವೊಂದರೊಂದಿಗೆ ಮುಂದೆ ಬಂದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ದೇಹದಿಂದ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಚ್ಚುವಂತೆ ಅದರ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿಕೊಂಡು, ಮರವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವಂತೆ ಅಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಮರವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು; ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುವಂತೆ, ಮರದ ಒಂದೇ ಒಂದು ಕೊಂಬೆಯೂ ದೇವತಾ ಮೂರ್ತಿಯ ಹತ್ತಿರ ಬೀಳಲಿಲ್ಲ. ನಿಗದಿತ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ದೇವತಾ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿ ಹೊಸ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ತರುವಾಯ, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ನಿಯಮಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಆ ದೇವತಾ ಮೂರ್ತಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{cite web |url=http://www.vadakkumnathantemple.com/vadakkumnathan-shiva-temple-history.html |title=History of Vadakkumnathan Shiva Temple |publisher=Hindu Devotional Blog |access-date=2012-07-30 |archive-date=10 ಜುಲೈ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120710140944/http://www.vadakkumnathantemple.com/vadakkumnathan-shiva-temple-history.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.vaikhari.org/vadakkunnatha.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101104062724/http://vaikhari.org/vadakkunnatha.html |url-status=usurped |archive-date=4 November 2010 |title=Dakshina Kailasam Thrissivaperoor Sree Vadakkunnatha Temple |publisher=Vaikhari |access-date=2012-07-30}}</ref><ref>{{cite web |url=http://temples.newkerala.com/Temples-of-India/Temples-of--Kerala-Vadakkunnathan-Temple.html |title=Temples of Kerala- Vadakkunnathan Temple |publisher=New Kerala.com |access-date=2012-07-30}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Plan of the Hindu temple at Trichur.jpg|200px|left|thumb|1816ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಗೌಲ್ಡ್ ಅವರು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ, ವಡಕ್ಕುಮ್‌ನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರದ ನಕ್ಷೆ]] ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 'ಪರಾಯಿ ಪೆಟ್ಟ ಪಂಥಿರುಕುಲಂ'ಗೆ ಸೇರಿದ ಪೆರುಮ್‌ತಚ್ಚನ್ ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|date=2019-01-28|title=VADAKKUMNATHAN TEMPLE|url=http://keralamuralpainting.com/vadakkumnathan-temple/|access-date=2020-09-09|website=Kerala Mural Painting|language=en-US}}</ref> ಪೆರುಮ್ಥಾಚನ್ ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ [[ಕೂತಂಬಲಂ]] 1,600 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹಳೆಯದಾಗಿರಬಹುದು. [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ [[ವಿ. ವಿ. ಕೆ. ವಾಲತ್]], ದೇವಾಲಯವು ದ್ರಾವಿಡ ಪೂರ್ವದ ''ಕಾವು'' (ದೇಗುಲ) ಆಗಿತ್ತು. ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, [[ಪರಮೆಕ್ಕಾವು]] [[ಭಗವತಿ|ಭಗವತಿ]] ಗುಡಿಯು ವಡಕ್ಕುಂನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ತರುವಾಯ, ಹೊರಗೆ ಹೊಸ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಹೋಲಿಕೆಗಾಗಿ, [[ಕೂಡಲ್ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ದೇವಾಲಯ]], [[ಕೊಡಂಗಲ್ಲೂರು ಭಗವತಿ ದೇವಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[ಅಮ್ಮತಿರುವಾಡಿ ದೇವಾಲಯ]], [[ಉರಕಂ]] ದೇವಾಲಯದ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಡಕ್ಕುಂನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯದು.<ref>{{cite book |author=V V K Valath (1992) |title=Keralathile Sthalacharithrangal: Thrissur Jilla, p. 217 |publisher=Kerala Sahithya Akadamy, Thrissur}}</ref> ಬೌದ್ಧ ಮತ್ತು ಜೈನ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪ್ರಭಾವವೂ ಇದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ===ಯೋಗಿಯತಿರಿಪ್ಪದರು=== ದೇವಾಲಯದ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ [[ನಂಬುದಿರಿ]] ಗಳನ್ನು ಯೋಗಿಯತಿರಿಪ್ಪದರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂಬೂದಿರಿಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಿದಾಗ, ದೇವಾಲಯವೂ ಅವರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಯೋಗಿಯತಿರಿಪ್ಪದವರನ್ನು ತ್ರಿಶೂರ್ ದೇಶದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಸಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಮೊದಲು, ಯೋಗಿಯತಿರಿಪ್ಪದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕುಸಿಯಿತು. ನಂತರ, [[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಮಹಾರಾಜ]] ದೇವಾಲಯದ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದರು. ===ಆದಿ ಶಂಕರ=== [[ಆದಿ ಶಂಕರ]] ಶಿವಗುರು ಮತ್ತು [[ಕಾಲಡಿಯ]] ಆರ್ಯಾಂಬ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಶಿವನ ''[[ಅವತಾರ|ಅಂಶವತಾರ]]'' ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು (ಕ್ರಿ.ಶ. 8 ನೇ ಶತಮಾನ). ದಂಪತಿಗಳು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ 41 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಶಿವನು ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಅವರಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬದುಕುವ ಸಾಧಾರಣ ಮಗನಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಬೇಗನೆ ಸಾಯುವ ಅಸಾಧಾರಣ ಮಗನಿರಬಹುದು. ಶಿವಗುರು ಮತ್ತು ಆರ್ಯಾಂಬ ಇಬ್ಬರೂ ಎರಡನೆಯ ಮಗನನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶಿವನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಗನಿಗೆ ಶಂಕರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು.<ref>{{cite book | last =Tapasyananda | first =Swami | year = 2002 | title = Sankara-Dig-Vijaya | pages=14 }} </ref><ref>{{cite book | last =Tapasyananda | first =Swami | year = 2002 | title = Sankara-Dig-Vijaya | pages=17 }} </ref> ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಆದಿ ಶಂಕರರು ವಡಕ್ಕುಂನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ''[[ವಿದೇಹ ಮುಕ್ತಿ]]'' ("ಸಾಕಾರದಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ") ಪಡೆದರು. ''ಕೇರಳಿಯ ಶಂಕರವಿಜಯ'' ವಿವರಿಸಿದ ಒಂದು ನಿರೂಪಣೆಯು, ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಅವರ ಮರಣದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book | last = Tapasyananda | first = Swami | year = 2002 | title = Sankara-Dig-Vijaya | pages= xxv–xxxv | no-pp = true }} </ref>ಅವರು ತ್ರಿಶೂರ್ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮಠಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು [[ಎಡಯಿಲ್ ಮಾಧೋಮ್]], [[ನಡುವಿಲ್ ಮಾಧೋಮ್]], [[ತೆಕ್ಕೆ ಮಾಧೋಮ್]] ಮತ್ತು [[ವಡಕ್ಕೆ ಮಾಧೋಮ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[File:55Trichur Temple Main Entrance.jpg|250px|left|thumb|'ಹೋ ಅಂಡ್ ಕೋ'ನ 'ಪ್ರಿಮಿಯರ್ ಪ್ರೆಸ್' ಮುದ್ರಿಸಿದ 'ಇಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಗೈಡ್ ಟು ದಿ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ರೈಲ್ವೇ' (ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ಸಚಿತ್ರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ) ಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುವ, 1913ರಲ್ಲಿ 'ಸ್ವರಾಜ್ ರೌಂಡ್'ನಿಂದ ತೆಗೆಯಲಾದ ವಡಕ್ಕುನ್ನಥನ್ ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಅಪರೂಪದ ಚಿತ್ರ.]] ===ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಆಕ್ರಮಣ=== [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]] ಆಕ್ರಮಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೇವಾಲಯವು ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಸೈನ್ಯದಿಂದ ದಾಳಿ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web|last=Life-Admin|date=2016-01-19|title=Vadakkumnathan Temple|url=http://www.lifenliving.org/heritage/vadakkumnathan-temple/|access-date=2020-09-09|website=Life and Living|language=en-US}}</ref> ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದ್ದರೂ, ವಡಕ್ಕುಮ್‌ನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಆತ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ 'ನೆಡುಂಕೋಟ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಕ್ಷಣಾ ಕೋಟೆಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ 1789ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 14 ರಿಂದ 29ರವರೆಗೆ ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ತಂಗಿದ್ದನು. ತನ್ನ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಆತ ವಡಕ್ಕುಮ್‌ನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದನು. ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರವನ್ನು ತೊರೆಯುವ ಮುನ್ನ, ಆತ ಆ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡದಾದ ಕಂಚಿನ ದೀಪವೊಂದನ್ನು ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದನು.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=hkbJ6xA1_jEC&q=cooking+vessels%2C+Vadakkunnathan+Temple&pg=PA363 |title=History of Tipu Sultan |publisher=Mohibbul Hasan |access-date=2013-10-20|isbn=9788187879572 |year=2005 }}</ref> ===ಕಾಲಿಕಟ್‌ನ ಜಾಮೋರಿನ್=== 1750 ರಿಂದ 1762 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕಾಲಿಕಟ್‌ನ ಜಾಮೋರಿನ್ ದೇವಾಲಯದ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಅವರು ತ್ರಿಶೂರ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ನಗರದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. 1762 ರಲ್ಲಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ್ಯದ ಸಹಾಯದಿಂದ, ಕೊಚ್ಚಿಯ ಮಹಾರಾಜರು ತ್ರಿಶೂರ್ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದರು. ===ಸಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್=== ಸಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ ಅವರು ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯದ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಿದಾಗ, ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗಿದ್ದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಒಡನಾಟದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಅವರು ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ತ್ರಿಪುನಿಥುರಾದಿಂದ ತ್ರಿಶೂರ್‌ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲಿದ್ದ ತೇಗದ ಕಾಡನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ' ಉತ್ಸವವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ದೇವಾಲಯದ ಬಗ್ಗೆ ರಾಜರಿಗಿದ್ದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯು ನಗರದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ==ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಈ ದೇವಾಲಯವು ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಎತ್ತರದ ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 9 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯಂತಹ ರಚನೆಯ ಒಳಗೆ, ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಮುಖಮಾಡಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಗೋಪುರಗಳಿವೆ. ಒಳ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಆವರಣವಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಗೋಪುರಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ಗೋಪುರಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೆರೆದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಪುರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಳ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊರಗಿನ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಅಗಲವಾದ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಗೋಡೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಗಿದೆ; ಈ ಗೋಡೆಯು 'ಚುಟ್ಟಂಬಲಂ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಾರಿಡಾರ್ ಅನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಒಳ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವು ಈ ಕಾರಿಡಾರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದಾರಿಯ ಮೂಲಕ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. === ದೇವತೆಗಳು === [[File:Vadakkumnathan plan- Sanctum sanctorum.png|400px|thumbnail|ವಡಕ್ಕುಮ್‌ನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ|center]] ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಗರ್ಭಗುಡಿಯು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆಯಾದ ಶಿವನು ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವನ ಪತ್ನಿ ಪಾರ್ವತಿಯು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದು, ಇದು ಅವರ ಸಂಯುಕ್ತ ರೂಪವಾದ 'ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ'ನನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಸುಮಾರು 16 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಲಿಂಗದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಲಿಂಗವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತುಪ್ಪದ ರಾಶಿಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಲಾದ ತುಪ್ಪದ ಅಭಿಷೇಕದಿಂದಾಗಿ ಈ ತುಪ್ಪದ ಪದರವು ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಲಿಂಗವನ್ನು ಚಿನ್ನದ ಹದಿಮೂರು ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸರ್ಪದ ಹೆಡೆಗಳು ಶೃಂಗರಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ತುಪ್ಪದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಈ ಲಿಂಗವು ಶಿವನ ನಿವಾಸವಾದ ಹಿಮಾವೃತ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಲಿಂಗವು ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸದ ಏಕೈಕ ದೇವಾಲಯ ಇದಾಗಿದೆ.{{citation needed|date=April 2015}} ಇಲ್ಲಿ ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುವ ತುಪ್ಪವು ಯಾವುದೇ ದುರ್ವಾಸನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲೂ ಕರಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಒಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಒಡೆಯುವ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಅಂತಹ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಶುಭ ಅಥವಾ ಅಶುಭವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 'ನಲಂಬಲಂ'ನ ಮುಖಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ವಾಹನವಾದ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ (ನಂದಿ) ದೊಡ್ಡ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ, ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಆಯತಾಕಾರದ ರಾಮನ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳ (ಶ್ರೀಕೋವಿಲ್) ನಡುವೆ ಮೂರನೆಯದೊಂದು ದೇವಾಲಯವಿದೆ; ಇದು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಮತ್ತು ಎರಡು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಂಯುಕ್ತ ರೂಪವಾದ ಶಂಕರನಾರಾಯಣನಿಗೆ (ಹರಿಹರ) ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂರೂ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ 'ಮುಖಮಂಟಪ'ಗಳಿವೆ.<ref>[http://www.keralahistory.ac.in/templetradition.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060826094713/http://www.keralahistory.ac.in/templetradition.htm|date=26 August 2006}} Kerala-History</ref> ರಾಮನ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಎದುರಿರುವ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ 350 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಳೆಯದಾದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳಾದ 'ವಾಸುಕಿಸಯನ' (ಶಯನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶಿವ) ಮತ್ತು 'ನೃತ್ಯನಾಥ' (ಇಪ್ಪತ್ತು ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಟರಾಜ) ಇವುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Archaeology Daily">{{cite web |url = http://www.archaeologydaily.com/news/201008244893/Murals-of-reclining-Shiva-Nataraja-with-20-arms-found-at-Thrissur-temple.html |title = Murals of reclining Shiva, Nataraja with 20 arms found at Thrissur temple |publisher = Archaeology Daily |access-date = 2010-10-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100828190954/http://www.archaeologydaily.com/news/201008244893/Murals-of-reclining-Vishnu-Nataraja-with-20-arms-found-at-Thrissur-temple.html |archive-date = 28 August 2010 |url-status = dead }}</ref> ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು, ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವೂ ಇದೆ.<ref name="Archaeology Daily" /> ಗಣೇಶನ ಸನ್ನಿಧಿಯು ದೇವಾಲಯದ ಅಡುಗೆಮನೆಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆತನಿಗೆ 'ಅಪ್ಪಂ' (ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಕರಿದ ಸಿಹಿ ಅಕ್ಕಿ ತಿನಿಸು) ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದರಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ (ಗೋಶಾಲಾ ಕೃಷ್ಣ ಅಥವಾ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ - ಗೋಪಾಲಕನ ರೂಪದ ಕೃಷ್ಣ), ನಂದಿಕೇಶ್ವರ, ಪರಶುರಾಮ, ಸಿಂಹೋದರ (ಶಿವನ ಗಣ), ಅಯ್ಯಪ್ಪ (ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪುತ್ರ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವರು), ವೆಟ್ಟೆಕ್ಕಾರನ್ (ಬೇಟೆಗಾರನ ರೂಪದ ಶಿವ), ನಾಗ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಆದಿ ಶಂಕರರ ಸನ್ನಿಧಿಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವನಾಥ, ನಟರಾಜ, ರಾಮನಾಥಸ್ವಾಮಿ, ಭದ್ರಕಾಳಿ ದೇವಿ (ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು ಭಗವತಿ ದೇವಾಲಯದ ದೇವತೆ), ಭರತ (ಕೂಡಲ್ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ದೇವಾಲಯದ ದೇವತೆ) ಮತ್ತು ದುರ್ಗಾ ದೇವಿ (ಅಮ್ಮತಿರುವಡಿ ದೇವಾಲಯದ ದೇವತೆ) ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಸ್ಥಳಗಳೂ ಇವೆ. ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೆ ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯರ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರಾದ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ (ಕಾರ್ತಿಕೇಯ) ಮತ್ತು ಗಣಪತಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಗಳಿವೆ. ಈ ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನವು; ಇವುಗಳನ್ನು 1940ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವೆರಡೂ 'ಮಣಿಕಂಠನ್ ಆಲ್' ಮತ್ತು 'ನಡುವಿಲ್ ಆಲ್' ಎಂಬ ಎರಡು ಬೃಹತ್ ಆಲದ ಮರಗಳ ಕೆಳಗೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯದ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ 'ಮಣಿಕಂಠನ್ ಆಲ್' ಮರದ ಕೆಳಗಿನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಕ್ತರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಕಂಡು ಆಕ್ರೋಶಗೊಂಡ ಭಕ್ತರು ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹವು ನವಿಲಿನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರಾದ ವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೇವಸೇನೆಯರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ದೇವರಿಗೆ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಮುಖಮಾಡಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಪಾಲಭಿಷೇಕ' (ವಿಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಹಾಲು ಸುರಿಯುವುದು) ಮತ್ತು 'ಪಂಚಾಮೃತ' ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸೇವೆಗಳಾಗಿವೆ. 'ತೈಪೂಯಂ' ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಷಷ್ಠಿ ದಿನಗಳು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ. ವಡಕ್ಕುಮ್‌ನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ, 'ನಡುವಿಲ್ ಆಲ್' (Naduvil Aal) ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಅಥವಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೇವಾಲಯದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಸರಳ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯಾದ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಖಮಾಡಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದೆ. ವಿನಾಯಕ ಚತುರ್ಥಿಯು ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ===ಕೂತಂಬಲಂ=== [[File:VadakkumnathanTemple.JPG|left|thumb|ವಡಕ್ಕುನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗ ಮತ್ತು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೂತಂಬಲಂ ಇದೆ.]] [[ಕೂತಂಬಲಂ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೇವಾಲಯದ ರಂಗಮಂದಿರವು "ಗೋಪುರಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನಾಲ್ಕು ಭವ್ಯವಾದ ಗೇಟ್‌ವೇಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಚತುರ್ಭುಜದ ಸುತ್ತಲೂ ಎತ್ತರದ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಯು ಕರಕುಶಲತೆ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯದ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಹೇರುತ್ತಿದೆ. ಕೂತಂಬಲವನ್ನು [[ಕೂತ್ತು]], [[ನಂಗ್ಯಾರ್ ಕೂತ್ತು]] ಮತ್ತು [[ಕೂಡಿಯಾಟ್ಟಂ]], ಮಧ್ಯ [[ಕೇರಳ]]ದ ಪುರಾತನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಹೊಸ ಕೂತಂಬಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೊದಲು, ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಶಿಥಿಲವಾದ ರಚನೆ ಇತ್ತು. ಆಗ ದಿವಾನ್ [[ಟಿ. ಸಂಕುನ್ನಿ ಮೆನನ್]] ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಕೆಡವಿ ಹೊಸ ಕೂತಂಬಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಅವರು ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ''ತಚ್ಚುಶಾಸ್ತ್ರಂಜನ್'' ಅಥವಾ ಮಾಸ್ಟರ್ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಯಾದ ವೆಲನೇಜಿ [[ನಂಬೂದಿರಿ]] ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ''ವೇಲನೇಝಿ ಇಲ್ಲೋಂ'' ವೆಂಗನೆಲ್ಲೂರ್ ಗ್ರಾಮಂ, [[ಚೇಲಕ್ಕರ]] ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ. ==ಹಬ್ಬಗಳು== ===ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ=== [[File:Vadakkumnathan Temple.jpg|250px|left|thumb|ವಡಕ್ಕುಂನಾಥನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ತೆಕ್ಕೆ ಗೋಪುರ ವತ್ತಿಲ್ [[ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ]] ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗುತ್ತಿತ್ತು]] [[ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ]] ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2007/02/06/stories/2007020608120300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110042436/http://www.hindu.com/2007/02/06/stories/2007020608120300.htm |url-status=dead |archive-date=2012-11-10 |title=Sivaratri celebrations at Vadakkumnathan temple |access-date=2011-07-04 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=2007-02-06}}</ref> ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಲಕ್ಷ ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನದಂದು ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಎಳನೀರಿನಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯವನ್ನು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ಅಭಿಷೇಕಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ===ಆನಯೂಟ್ಟು=== ಆನೆಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡುವ 'ಆನಯೂಟ್ಟು' (Aanayoottu) ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತರು ಆನೆಗಳನ್ನು ಗಜಮುಖ ದೇವನಾದ ಗಣೇಶನ ಅವತಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಬ್ಬವು ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಕರ್ಕಿದಕಂ (Karkkidakam) ತಿಂಗಳ (ಜುಲೈ) ಮೊದಲ ದಿನದಂದು ಬರುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ 20 ವರ್ಷಗಳಿಂದ, ಕರ್ಕಿದಕಂ ತಿಂಗಳ ಮೊದಲ ದಿನದಂದು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ 'ಅಷ್ಟ ದ್ರವ್ಯ ಮಹಾ ಗಣಪತಿ ಹೋಮ' ಮತ್ತು 'ಆನಯೂಟ್ಟು' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರವಿಲ್ಲದ ಹಲವಾರು ಆನೆಗಳನ್ನು ಜನರ ನಡುವೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆನೆಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡಲು ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ 'ಗಜಪೂಜೆ'ಯನ್ನು ಸಹ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ=== ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ ಅನ್ನು ಕೇರಳದ ಎಲ್ಲಾ ಪೂರಂಗಳ (ಹಬ್ಬಗಳ) ತಾಯಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ಪೂರಂಗಳ್-ಉಡೆ ಪೂರಂ" (ಪೂರಂಗಳಲ್ಲೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಪೂರಂ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಮಲಯಾಳಂನ ಮೇಡಂ (Medam) ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಮೆಕವು ಮತ್ತು ತಿರುವಂಬಾಡಿ ದೇವಾಲಯಗಳ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಣ್ಣ ಪೂರಂಗಳು ವಡಕ್ಕುಮನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದೆ ನಡೆಯುವ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದು 36 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದು, ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಪೂರಂನ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೆಂದರೆ ಮಡತಿಲವರವು ಪಂಚವಾದ್ಯಂ, ಏಲಂಜಿಥರ ಮೇಲಂ, ಕುಡಮಾಟ್ಟಂ ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಟ್ಟು (ಸಿಡಿಮದ್ದು ಪ್ರದರ್ಶನ). ==ಸಂರಕ್ಷಣೆ== ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ದೇವಾಲಯದ ಸಮಗ್ರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯವು 2015ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಗುಡಿ, ನಾಲಂಬಲಂ, ವಿಳಕ್ಕುಮಾடம் (ದೀಪಾಲಂಕಾರ ಮಂಟಪ), ಹೊರಗಿನ ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಆವರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು; ಆದರೆ ಗೋಪುರಗಳ ಕೆಲಸವು 2025ರ ವೇಳೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೆಂದರೆ: ಕೊಚ್ಚಿನ್ ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ, ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ (ASI), VGKT – ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ಕಣಿಕಾರ್ಯಂ ಟ್ರಸ್ಟ್ (TVS ಮೋಟಾರ್ ಕಂಪನಿಯ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಯೋಜನೆ), dd ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ಸ್ (ಸ್ಥಳೀಯ ಯೋಜನಾ ಸಂಯೋಜಕರು) ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ ಸಲಹೆಗಾರರಾದ ಕಣಿಪ್ಪಯೂರ್ ಕೃಷ್ಣನ್ ನಂಬೂದಿರಿಪ್ಪಾಡ್. ಸಕ್ರಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಸಂರಕ್ಷಣಾ ತತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ರಚನೆಯಲ್ಲಿನ ಹಾನಿ ಅಥವಾ ಶಿಥಿಲತೆಯ ಕುರಿತು ವಿವರವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ನಂತರ, ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ 'ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ'ದ (ಶಿಥಿಲತೆಯಿಂದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ) ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಆಚರಣಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ರಚನೆಗಳ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಗೂ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡದ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು (non-destructive methods) ಅನುಸರಿಸಿ ಕಾಮಗಾರಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಜ್ಞಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಪ್ರಾಚೀನ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಮರುಜೀವ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ, ಪ್ರಾಚೀನ ತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಜನಾ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ (ಅಮೂರ್ತ) ಅಂಶಗಳ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನವು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಯೋಜನೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸೂಕ್ತ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ತಚ್ಚುಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶಾಸ್ತ್ರ) ವಿವರಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಳತೆ ಮಾನದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 300ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸುಣ್ಣದ ಗಾರೆಯ ಕೆಲಸ, ಕಲ್ಲುಬೆಣೆಯ ಕೆಲಸ (masonry) ಮತ್ತು ಮರಗೆಲಸದ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು. ಈ ಯೋಜನೆಯು 2015ರಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ (UNESCO) ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://articles.unesco.org/sites/default/files/medias/fichiers/2023/06/2015-winners.pdf|title=UNESCO Asia Pacific Awards 2015 |publisher=UNESCO |access-date=2015-10-15}}</ref> <ref>{{cite web |url=https://thinkmatter.in/2020/06/11/sree-vadakkunnathan-temple-conservation-project-by-dd-architects/|title=Vadakkumnathan Temple Conservation Project |publisher=Matter |access-date=2020-06-11}}</ref><ref>{{cite web |url=https://presentations.thebestinheritage.com/2016/SreeVadakkunnathanTemple|title=Best in Heritage - Vadakkumnathan Temple |publisher=Best in Heritage |access-date=2016-03-16}}</ref> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[108 ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳು]] * [[ಕೇರಳದ ದೇವಾಲಯಗಳು]] * [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು]] * [[ಗುರುವಾಯೂರ್ ದೇವಾಲಯ]] ==ಆಕರಗಳು== {{commons category}} {{Reflist}} [[ವರ್ಗ:108 ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದಲ್ಲಿರುವ ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತ್ರಿಶೂರ್‌ನ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೆಸ್ಕೋ ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಪರಂಪರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ]] 70pjotdlbmee8fnckiith3md3g519gs 0 180367 1383093 1382795 2026-08-16T07:48:01Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383093 wikitext text/x-wiki   '''ಫೋರ್ಟ್ ಥಾಮಸ್''' ಅಥವಾ '''ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕೋಟೆ''' ಅಥವಾ '''ಫೋರ್ಟಲೆಜಾ ಡಿ ಸಾವೊ ಟೋಮ್''', ಇದನ್ನು '''ತಂಗಸ್ಸೇರಿ ಕೋಟೆ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಭಾರತದ [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳದ]] [[ಕೊಲ್ಲಂ]] ನಗರದ [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ|ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ]] ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ತಂಗಸ್ಸೇರಿಯ ಕಡಲತೀರ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಾಳುಬಿದ್ದ [[ಕೋಟೆ|ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ]] . <ref>{{Cite web |title=Thangassery Fort - Ruins of a Legacy {{!}} Forts of Kerala {{!}} Kollam {{!}} Heritage Tourism |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2020/thangassery-fort-ruins-legacy/1026 |access-date=2026-08-04 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref>[[ಕೊಲ್ಲಂ]] ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಇದು ಸುಮಾರು 5 ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. <ref>{{Cite web |last=QResorts Admin |date=2021-02-03 |title=St. Thomas Fort Tangasseri, Kollam |url=https://qresorts.in/blog/tourist-attractions-kollam/st-thomas-fort-tangasseri/190/ |access-date=2026-08-04 |website=Quilon Beach Hotel |language=en-US}}</ref> ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರಂ]] ನಿಂದ ೭೧ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. <ref>{{Cite web |date=1 February 2007 |title=Kollam Mayor inspects Tangasseri Fort |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kollam-mayor-inspects-tangasseri-fort/article1790645.ece |access-date=23 November 2016 |website=The Hindu}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Quilon_1505_verbessert.jpg|left|thumb|200x200px| ೧೫೦೫ ರ ತಂಗಶೇರಿಯ ರೇಖಾಚಿತ್ರ. ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ತೀರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.]] ಮೊದಲ ಸಹಸ್ರಮಾನದಿಂದಲೂ ತಂಗಸ್ಸೇರಿ ಚೀನೀ ವ್ಯಾಪಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು, ಡಚ್ಚರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ವಸಾಹತುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು "ಚಿನ್ನದ ಗ್ರಾಮ"ವಾಯಿತು. ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರೊಡ್ರಿಗಸ್ ಕ್ವಿಲನ್‌ಗೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ರಾಣಿಯ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ನಾಯಕನಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಸಂತ ಥೋಮಸ್ ಫೋರ್ಟ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು [[ಆಫೊನ್ಸೊ ಡಿ ಆಲ್ಬುಕರ್ಕ್|ಅಫೊನ್ಸೊ ಡಿ ಅಲ್ಬುಕರ್ಕ್]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ವ್ಯಾಪಾರದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ೧೫೦೫ ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರ ಬಂದರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ೧೫೧೮ ರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ನಂತರ 1661 ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಡಚ್ಚರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು, ಅವರು ಅದನ್ನು ಡಚ್ ಮಲಬಾರ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ಡಚ್ಚರು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ೧೭೯೫ ರಲ್ಲಿ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]] ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ೧೮೨೩ ರಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಟ್ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು|ಟ್ರಾವಂಕೂರ್‌ನಿಂದ]] ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. <ref name="Diocese of Quilon">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Parishes – Roman Catholic Diocese of Quilon |url=http://quilondiocese.com/quilon.php?ytopt=parish_details&listId=6 |access-date=2 December 2014 |location=Kollam, India |quote=Parishes of the Roman Catholic Diocese of Quilon |archive-date=14 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214153913/http://quilondiocese.com/quilon.php?ytopt=parish_details&listId=6 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=St Thomas Fort in Tangasseri – Kollam |url=http://www.colonialvoyage.com/st-thomas-fort-tangasseri-or-thangassery-kerala-india/ |access-date=23 November 2016 |publisher=Colonial Voyage}}</ref> ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕೋಟೆ ಮೂಲತಃ ಸುಮಾರು ೨೦ ಫೀಟ್ ಎತ್ತರ. ಇಂದು, "ತಂಗಸ್ಸೇರಿ ಕೋಟೆ" ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೋಟೆಯ ಸಣ್ಣ ಅವಶೇಷಗಳು ಕಡಲತೀರದತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿ ಉಳಿದಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಕೋಟೆಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆ (ASI) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |date=30 January 2007 |title=Mining rampant at Tangasseri Fort |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mining-rampant-at-tangasseri-fort/article1789624.ece |access-date=23 November 2016 |website=The Hindu}}</ref> == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery class="center" mode="packed-overlay"> ಚಿತ್ರ:Thangassery_Fort_Right_view.jpeg|alt=Old – St.Thomas Fort – Right-view| ಹಳೆಯದು – ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕೋಟೆ – ಬಲ ನೋಟ ಚಿತ್ರ:Thangassery_Fort_Kollam2.jpg|alt=Right View| ಬಲ ನೋಟ ಚಿತ್ರ:Thangassery_Fort_Kollam1.jpg|alt=Renovated St.Thomas Fort – Front-view| ನವೀಕರಿಸಿದ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕೋಟೆ - ಮುಂಭಾಗದ ನೋಟ ಚಿತ್ರ:Thangassery_Fort_Kollam_-_DSC03142.jpg|alt=Back Side Entrance| ಹಿಂಭಾಗದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ ಚಿತ್ರ:Thangassery_Fort_Kollam_-_DSC03149.jpg|alt=Inside View| ಒಳ ನೋಟ ಚಿತ್ರ:Thangassery_Fort_Kollam_-_DSC03144.jpg|alt=Main Wall| ಮುಖ್ಯ ಗೋಡೆ ಚಿತ್ರ:Thangassery_Fort_Kollam_-_DSC03145.jpg|alt=The Windows| ಕಿಟಕಿಗಳು </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles> * [https://web.archive.org/web/20131123175425/http://www.hindu.com/2007/01/30/stories/2007013006640300.htm "ತಂಗಸ್ಸೇರಿ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಅವ್ಯಾಹತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ"] * [https://web.archive.org/web/20131122170529/http://rotarytangasseri.org/history.html "ತಂಗಸೇರಿಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಇತಿಹಾಸ"] {{Forts and fortresses of the Portuguese empire|state=collapsed}}{{Forts in India|state=expanded}}{{ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ}} hbcqwjw6j3dkzvlleznao3k5xwmh97v 0 180369 1382819 1382806 2026-08-15T12:57:51Z Pragathi. BH 88266 1382819 wikitext text/x-wiki ನಂದನಂ ( ಅನುವಾದ:  ಕೃಷ್ಣನ ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಉದ್ಯಾನ ) 2002 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಣಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು , ರಂಜಿತ್ ಬರೆದು, ಸಹ-ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-1</ref> ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ , ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ , ಅರವಿಂದ್ ಆಕಾಶ್ , ಕವಿಯೂರ್ ಪೊನ್ನಮ್ಮ , ರೇವತಿ , ಸಿದ್ದಿಕ್ ಮತ್ತು ಸಾಯಿಕುಮಾರ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಮತ್ತು ಸುಧೀಶ್ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ನಾಲ್ಕು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಸೀದನ್ ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು . ಕಥಾವಸ್ತು ಬಾಲಮಣಿ ಒಬ್ಬ ಅನಾಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅಂಬಲಪಟ್ಟಿಲ್ ಕುಟುಂಬದ ವೃದ್ಧ ಮಾತೃಮೂರ್ತಿ ಉನ್ನಿಯಮ್ಮ ಅವರ ಸೇವಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಭವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ ಫೋಟೋವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ , ಅದನ್ನು ಅವಳು ಪ್ರತಿದಿನ ದೀಪ ಹಚ್ಚುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ) ಕಟ್ಟಾ ಭಕ್ತೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ದೇವಾಲಯವು ಮನೆಯ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಪವಿತ್ರ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಅವಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಹೋಗಲು ಯೋಜಿಸಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಏನಾದರೂ ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅನುಮತಿಸುವವರೆಗೆ ಯಾರೂ ಗುರುವಾಯೂರ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ . ಇದು ದೇವರು ಅವಳನ್ನು ಹೋಗಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬಾಲಮಣಿಯನ್ನು ನಂಬುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗಳಂತೆ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಉನ್ನಿಯಮ್ಮಳ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ಅವಳು ಪ್ರಭಾವಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ನೆರೆಯ ಜಾನಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಪರಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಅವಳ ಮಗ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಮಣಿ ಅವಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ ಆದರೆ ಅವಳು ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳಿಂದಾಗಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಇದನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ಒಂದು ದಿನ, ಉನ್ನಿಯಮ್ಮಳ ಮೊಮ್ಮಗ ಮನು ತನ್ನ ಅಜ್ಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯಲು ಅಂಬಲಪಟ್ಟಿಲ್‌ಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರೀತಿಯ ಒಂಟಿ ತಾಯಿ ಮನುವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾಳೆ. ಬಾಲಾ ತನ್ನ ಕನಸಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಗುರುವಾಯೂರ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಂದೆ ಅವನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ . ಅವನು ಬಾಲಾ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಅವಳು ಸಹಾನುಭೂತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವನು ಉನ್ನತ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವಳು ಮತ್ತು ತಾನು ಸೇವಕಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಜನರು ಅವರನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವಳು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ, ಮನುವಿನ ತಾಯಿ ತಂಕಮ್ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಮನು ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಮೊದಲು ಅವನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಲು ಅವಳು ಯೋಜಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಮದುವೆಯನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಬಾಲಾಳನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾಳೆ ಆದರೆ ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಾ ಅವರ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಉನ್ನಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ತಂಕಮ್ ಅವರನ್ನು ಅಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸದ ಕಾರಣ ಬಾಲಾ ಮನುವಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಇಡಲು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಬಾಲಾ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಮಗ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಜಾನಕಿ ಹೇಳಿದ್ದಾಗಿ ಅವಳು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವರ ನಡುವೆ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ಬಾಲಾಗೆ ತುಂಬಾ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಮನುವಿನ ಮದುವೆ ದಿನಾಂಕ ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಮಣಿಯ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯ ಹಿಂದಿನ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಂಕಮ್ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮನು ತನಗೆ ಮೊದಲೇ ಏಕೆ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವಳು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಬಯಸಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಅವನಿಗೆ ಸರಿಯಾದದ್ದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ದುಃಖಿತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುವುದು ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಏಕೈಕ ವಿಷಯ ಎಂದು ಅವಳು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಮದುವೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ತುಂಬಾ ತಡವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಾ ಬಳಿ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಾ ಉನ್ನಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಅವಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಅವನನ್ನು ನಂಬಿದ್ದರೂ ಮತ್ತು ಏನನ್ನೂ ನಿರೀಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೂ ದೇವರು ಅವಳನ್ನು ನೋಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಉನ್ನಿ ನಗುತ್ತಾ ತಾನು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮರುದಿನ, ಎಲ್ಲಾ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಅಂಬಲಪಟ್ಟಿಲ್‌ಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಮದುವೆಯ ದಿನದಂದು, ವಧು ತನ್ನ ಗೆಳೆಯನೊಂದಿಗೆ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಾ ಮನುವನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಥಂಕಮ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾಳೆ ಆದರೆ ಕುಟುಂಬವು, ಆದರೆ ಸಂಬಂಧಿಕರು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಅವಮಾನಿತಳಾದ ಬಾಲಾ ಹೊರಟು ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಉನ್ನಿಯಮ್ಮ ಅವಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಸಂಬಂಧಿಕರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಾ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಯಾರೂ ಅವರನ್ನು ತಡೆಯಬಾರದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಮಣಿ ಮತ್ತು ಮನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವರು ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಹೋದಾಗ, ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಬಾಲಮಣಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಬದಲು ಬೇರೊಬ್ಬರು ಬಂದಾಗ ಅವರು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅವಳು ಮನು ಜೊತೆ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಓಡುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವರು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮೊದಲ ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್ ದಾಟಲು ಬಿಡುವಂತೆ ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಮನವೊಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ತನಗೆ ಪರಿಚಿತವಾದ ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಅನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ ನಗುತ್ತಾ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ್ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಿತನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದ್ದನೆಂದು ಅವಳು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಬಾಲಮಣಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಮನು ನಂದಕುಮಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ * ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರವಿಂದ್ ಆಕಾಶ್ ( ಸುಧೀಶ್ ಕಂಠದಾನ ) * ಕವಿಯೂರ್ ಪೊನ್ನಮ್ಮ ಅಂಬಲಪ್ಪತ್ತಿಲ್ ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮ, ಮನುವಿನ ತಾಯಿಯ ಅಜ್ಜಿಯಾಗಿ * ರೇವತಿ ತಂಕಂ ನಂದಕುಮಾರ್, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಮನು ಅವರ ತಾಯಿ ( ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅವರಿಂದ ಕಂಠದಾನ ) * ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದಿಕ್ , ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಕುಟುಂಬ ಸ್ನೇಹಿತ * ಕೇಶವನ್ ನಾಯರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ * ಕುಂಬಿಡಿ ಸ್ವಾಮಿ/ ಪಲರಿವಟ್ಟಂ ಶಶಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ * ಜಾನಕಿಯಾಗಿ ಕಲಾರಂಜಿನಿ , ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್‌ನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂಕಮ್‌ನ ಸ್ನೇಹಿತ ( ಊರ್ವಶಿ ಕಂಠದಾನ ) * ರಾಮದಾಸನ್ ಆಗಿ ಸಾಯಿಕುಮಾರ್ , ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಎರಡನೇ ಮಗ ಮತ್ತು ತಂಕಮ್ ಅವರ ಅಣ್ಣ * ಪಾರುಕುಟ್ಟಿ ಅಮ್ಮನಾಗಿ ವಿಜಯಕುಮಾರಿ * ವೇಷಮಣಿ ಅಮ್ಮಾಳ್ ಆಗಿ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿ * ಕಾರ್ತ್ಯಾಯನಿ ಅಮ್ಮನಾಗಿ ಮೀನಾ ಗಣೇಶ್ * ಎನ್.ಎಫ್.ವರ್ಗೀಸ್ ಶ್ರೀಧರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸೋದರಳಿಯ * ಜಗನ್ನಾಥ ವರ್ಮ ಅಂಬಲಪ್ಪತ್ತಿಲ್ ಮಾಧವ ಮೆನನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿ * ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ನಾರಾಯಣನ್ ನಾಯರ್ ಶಂಕರಮ್ಮವನ್ ಆಗಿ, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿ * ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸೋದರಳಿಯ ವಿಜಯನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾದಿಕ್ * ಶಂಕರನ್ ಮೂಷರಿಯಾಗಿ ಮಾಲಾ ಅರವಿಂದನ್ * ಶಂಕರನ್ ಮೂಷರಿಯವರ ಮಗ ಮಹಾದೇವನಾಗಿ ಕಲಾಭವನ ಮಣಿ * ಶಂಕರನ್ ಮೂಷರಿಯವರ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಜಗದೀಶ್ * ಕುಂಜಿರಾಮನ್, ಅಡುಗೆಯವರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟೀನ್ * ವಿಶ್ವನಾಥ ಮೆನನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಕೆ ಶ್ರೀರಾಮನ್ , ಉಣ್ಣಿಮ್ಮನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಮತ್ತು ನಂದಿನಿಯ ತಂದೆ * ಉನ್ನಿಯಮ್ಮನ ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಜೀನತ್ * ವೇಣು ಮೆನನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಬೈರ್ * ಸುಮಮ್ ವೇಣು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾಲಿ ಈಸೋ, ತಂಕಮ್ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತ * ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯಿ ವೇಣು ಮೆನನ್ ಮತ್ತು ಮನುವಿನ ನಿಶ್ಚಿತ ವರ ಮಗಳಾಗಿ ( ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ) * ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿ ಬಿಂದು ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್ * ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿ ಅಂಬಿಕಾ ಮೋಹನ್ * ನಿವಿಯಾ ರೆಬಿನ್ ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿ * ನಂದಕುಮಾರ್ ಆಗಿ ಸುಕುಮಾರನ್ , ತಂಕಮ್ ಅವರ ದಿವಂಗತ ಪತಿ ಮತ್ತು ಮನು ಅವರ ತಂದೆ (ಫೋಟೋ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮಾತ್ರ) * ಶಕುಂತಲಾ, ಜಾನಕಿಯ ದಾಸಿಯಾಗಿ ಗಾಯತ್ರಿ * ಸುಧೀಶ್ ನಿಜವಾದ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ( ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ) * ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ( ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ) * ಉತ್ಪಾದನೆ * ಪರವೂರ್‌ನ ಪಾಳಿಯಂ ಕೋವಿಲಕಂನಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆದಿದೆ. ಸಂಗೀತ ನಂದನಂ ಧ್ವನಿಪಥ ಆಲ್ಬಮ್ ರಚಿಸಿದವರುರವೀಂದ್ರನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ 2002 ಪ್ರಕಾರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಲೇಬಲ್ ಸತ್ಯಮ್ ಆಡಿಯೋಸ್ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಸಿದ್ದಿಕ್ , ರಂಜಿತ್ ಈ ಚಿತ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೇರಿ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-2</ref> ಬರೆದು ರವೀಂದ್ರನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-4</ref> ಹಾಡುಗಳು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದವು ಮತ್ತು "ಕಾರ್ಮುಖಿಲ್ ವರ್ಣಂತೆ" ಹಾಡು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-4</ref>ಮತ್ತು ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೇರಿ ಮತ್ತು ರವೀಂದ್ರನ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ 2004 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಗಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು . ಬಾಲಮಣಿ (ನವ್ಯಾ) ಮತ್ತು ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ (ಅರವಿಂದ್) ಒಳಗೊಂಡ ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ "ಮನಸಿಲ್ ಮಿಧುನ ಮಝಾ" ಹಾಡು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-6</ref> ಆರತಕ್ಷತೆ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. [ 7 ] [ 8 ] " ರಂಜಿತ್ ಅವರ ನಂಧಾನಂ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಗುಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಅವರನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ನಟನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಅದರ ನಾಟಕೀಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದಿದೆ" ಎಂದು ಇಂಡಿಯಾಇನ್ಫೋ ಬರೆದಿದೆ. [ 9 ] ==ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು== ;ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://web.archive.org/web/20040311031032/http://www.hindu.com/2003/12/04/stories/2003120404870400.htm</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ - ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ - ರವೀಂದ್ರನ್ * ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆ - ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೆರಿ ;ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ - ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ - ರಂಜಿತ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ - ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ - ಅಳಗಪ್ಪನ್ ಎನ್. * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ - ಸುರೇಶ್ ಕೊಲ್ಲಂ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ - ಎಂ.ಜಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ ;ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ <ref>https://web.archive.org/web/20040828123037/http://filmfaremagazine.indiatimes.com/articleshow.cms?msid=46891&right=1&fright=1&botlink=1</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ (ಮಲಯಾಳಂ) - ಸಿದ್ದಿಕ್ ಮತ್ತು ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ಮಾಪಕರು) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ (ಮಲಯಾಳಂ) - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ - ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ ==ಉತ್ತರಭಾಗ ಸರಣಿ== ಚಿತ್ರದ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಅದೇ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಸರಣಿಯನ್ನು ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು .<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/film-nandanam-set-for-a-television-adaptation/articleshow/77329608.cms</ref> ಇದು ಬಾಲಮಣಿಯ ಬಾಲ್ಯದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಮನು, ಕುಂಬಿಡಿ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಚಿತ್ರದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ನಟರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-14</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-15</ref>ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ ಸೂರ್ಯ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಯಧು ನಂದನಂ ಎಂದು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ ಕೆಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ತೊಂದರೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು . ಇದು ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2020 ರಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29, 2022 ರವರೆಗೆ 534 ಸಂಚಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-16</ref> ==ರೀಮೇಕ್‌ಗಳು== ರಂಜಿತ್ ಈ ಚಿತ್ರದ ತಮಿಳು ರಿಮೇಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ ತೊಡಕುಗಳ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, <ref>http://www.hindu.com/mp/2010/01/09/stories/2010010953950800.htm</ref>ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸುಬ್ರಮಣಿಯ ಶಿವ ಅವರು ಸೀದನ್ ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು , ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ನಟ ಉನ್ನಿ ಮುಕುಂದನ್ ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವೂ ಆಗಿದೆ . ಇದನ್ನು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ರವಿ ರಾಜ ಪಿನಿಸೆಟ್ಟಿ ಅವರು ಮಾ ಬಾಪು ಬೊಮ್ಮಕು ಪೆಲ್ಲಂಟ ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು . ==ಪರಂಪರೆ== ಅರವಿಂದ್ ಆಕಾಶ್ 2024 ರ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ಗುರುವಾಯೂರ್ ಅಂಬಲನದಯಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು , ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-18</ref> ಉಲ್ಲೇಖಗಳು mfb7k70gclkk77xdfsgm8zfzzek29sx 1382821 1382819 2026-08-15T13:01:47Z Pragathi. BH 88266 1382821 wikitext text/x-wiki {{Short description|2002 film directed by Ranjith}} {{Other uses|Nandanam (disambiguation)}} {{Use dmy dates|date=May 2026}} {{Infobox film | name = Nandanam | image = Nandanam.jpg | caption = DVD cover | director = ರಂಜಿತ್ | producer = [[Siddique (actor)|Siddique]] <br />Ranjith | writer = Ranjith | starring = {{ubl|[[Navya Nair]]|[[Prithviraj Sukumaran]]|[[Aravind Akash]]}} | music = [[Raveendran]]<br />C. Rajamani<br />(<small>score</small>) | cinematography = Alagappan N. | editing = Ranjan Abraham | studio = Bhavana Cinema | distributor = [[Kokers Films]] | released = {{Film date|df=yes|2002|12|20|India}} | runtime = 150 minutes | country = India | language = Malayalam | budget = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> | gross = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> }} ನಂದನಂ ( ಅನುವಾದ:  ಕೃಷ್ಣನ ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಉದ್ಯಾನ ) 2002 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಣಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು , ರಂಜಿತ್ ಬರೆದು, ಸಹ-ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-1</ref> ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ , ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ , ಅರವಿಂದ್ ಆಕಾಶ್ , ಕವಿಯೂರ್ ಪೊನ್ನಮ್ಮ , ರೇವತಿ , ಸಿದ್ದಿಕ್ ಮತ್ತು ಸಾಯಿಕುಮಾರ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಮತ್ತು ಸುಧೀಶ್ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ನಾಲ್ಕು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಸೀದನ್ ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು . ಕಥಾವಸ್ತು ಬಾಲಮಣಿ ಒಬ್ಬ ಅನಾಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅಂಬಲಪಟ್ಟಿಲ್ ಕುಟುಂಬದ ವೃದ್ಧ ಮಾತೃಮೂರ್ತಿ ಉನ್ನಿಯಮ್ಮ ಅವರ ಸೇವಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಭವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ ಫೋಟೋವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ , ಅದನ್ನು ಅವಳು ಪ್ರತಿದಿನ ದೀಪ ಹಚ್ಚುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ) ಕಟ್ಟಾ ಭಕ್ತೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ದೇವಾಲಯವು ಮನೆಯ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಪವಿತ್ರ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಅವಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಹೋಗಲು ಯೋಜಿಸಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಏನಾದರೂ ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅನುಮತಿಸುವವರೆಗೆ ಯಾರೂ ಗುರುವಾಯೂರ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ . ಇದು ದೇವರು ಅವಳನ್ನು ಹೋಗಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬಾಲಮಣಿಯನ್ನು ನಂಬುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗಳಂತೆ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಉನ್ನಿಯಮ್ಮಳ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ಅವಳು ಪ್ರಭಾವಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ನೆರೆಯ ಜಾನಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಪರಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಅವಳ ಮಗ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಮಣಿ ಅವಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ ಆದರೆ ಅವಳು ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳಿಂದಾಗಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಇದನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ಒಂದು ದಿನ, ಉನ್ನಿಯಮ್ಮಳ ಮೊಮ್ಮಗ ಮನು ತನ್ನ ಅಜ್ಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯಲು ಅಂಬಲಪಟ್ಟಿಲ್‌ಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರೀತಿಯ ಒಂಟಿ ತಾಯಿ ಮನುವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾಳೆ. ಬಾಲಾ ತನ್ನ ಕನಸಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಗುರುವಾಯೂರ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಂದೆ ಅವನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ . ಅವನು ಬಾಲಾ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಅವಳು ಸಹಾನುಭೂತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವನು ಉನ್ನತ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವಳು ಮತ್ತು ತಾನು ಸೇವಕಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಜನರು ಅವರನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವಳು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ, ಮನುವಿನ ತಾಯಿ ತಂಕಮ್ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಮನು ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಮೊದಲು ಅವನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಲು ಅವಳು ಯೋಜಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಮದುವೆಯನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಬಾಲಾಳನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾಳೆ ಆದರೆ ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಾ ಅವರ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಉನ್ನಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ತಂಕಮ್ ಅವರನ್ನು ಅಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸದ ಕಾರಣ ಬಾಲಾ ಮನುವಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಇಡಲು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಬಾಲಾ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಮಗ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಜಾನಕಿ ಹೇಳಿದ್ದಾಗಿ ಅವಳು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವರ ನಡುವೆ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ಬಾಲಾಗೆ ತುಂಬಾ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಮನುವಿನ ಮದುವೆ ದಿನಾಂಕ ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಮಣಿಯ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯ ಹಿಂದಿನ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಂಕಮ್ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮನು ತನಗೆ ಮೊದಲೇ ಏಕೆ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವಳು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಬಯಸಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಅವನಿಗೆ ಸರಿಯಾದದ್ದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ದುಃಖಿತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುವುದು ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಏಕೈಕ ವಿಷಯ ಎಂದು ಅವಳು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಮದುವೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ತುಂಬಾ ತಡವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಾ ಬಳಿ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಾ ಉನ್ನಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಅವಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಅವನನ್ನು ನಂಬಿದ್ದರೂ ಮತ್ತು ಏನನ್ನೂ ನಿರೀಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೂ ದೇವರು ಅವಳನ್ನು ನೋಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಉನ್ನಿ ನಗುತ್ತಾ ತಾನು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮರುದಿನ, ಎಲ್ಲಾ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಅಂಬಲಪಟ್ಟಿಲ್‌ಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಮದುವೆಯ ದಿನದಂದು, ವಧು ತನ್ನ ಗೆಳೆಯನೊಂದಿಗೆ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಾ ಮನುವನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಥಂಕಮ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾಳೆ ಆದರೆ ಕುಟುಂಬವು, ಆದರೆ ಸಂಬಂಧಿಕರು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಅವಮಾನಿತಳಾದ ಬಾಲಾ ಹೊರಟು ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಉನ್ನಿಯಮ್ಮ ಅವಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಸಂಬಂಧಿಕರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಾ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಯಾರೂ ಅವರನ್ನು ತಡೆಯಬಾರದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಮಣಿ ಮತ್ತು ಮನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವರು ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಹೋದಾಗ, ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಬಾಲಮಣಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಬದಲು ಬೇರೊಬ್ಬರು ಬಂದಾಗ ಅವರು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅವಳು ಮನು ಜೊತೆ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಓಡುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವರು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮೊದಲ ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್ ದಾಟಲು ಬಿಡುವಂತೆ ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಮನವೊಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ತನಗೆ ಪರಿಚಿತವಾದ ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಅನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ ನಗುತ್ತಾ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ್ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಿತನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದ್ದನೆಂದು ಅವಳು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಬಾಲಮಣಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಮನು ನಂದಕುಮಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ * ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರವಿಂದ್ ಆಕಾಶ್ ( ಸುಧೀಶ್ ಕಂಠದಾನ ) * ಕವಿಯೂರ್ ಪೊನ್ನಮ್ಮ ಅಂಬಲಪ್ಪತ್ತಿಲ್ ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮ, ಮನುವಿನ ತಾಯಿಯ ಅಜ್ಜಿಯಾಗಿ * ರೇವತಿ ತಂಕಂ ನಂದಕುಮಾರ್, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಮನು ಅವರ ತಾಯಿ ( ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅವರಿಂದ ಕಂಠದಾನ ) * ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದಿಕ್ , ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಕುಟುಂಬ ಸ್ನೇಹಿತ * ಕೇಶವನ್ ನಾಯರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ * ಕುಂಬಿಡಿ ಸ್ವಾಮಿ/ ಪಲರಿವಟ್ಟಂ ಶಶಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ * ಜಾನಕಿಯಾಗಿ ಕಲಾರಂಜಿನಿ , ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್‌ನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂಕಮ್‌ನ ಸ್ನೇಹಿತ ( ಊರ್ವಶಿ ಕಂಠದಾನ ) * ರಾಮದಾಸನ್ ಆಗಿ ಸಾಯಿಕುಮಾರ್ , ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಎರಡನೇ ಮಗ ಮತ್ತು ತಂಕಮ್ ಅವರ ಅಣ್ಣ * ಪಾರುಕುಟ್ಟಿ ಅಮ್ಮನಾಗಿ ವಿಜಯಕುಮಾರಿ * ವೇಷಮಣಿ ಅಮ್ಮಾಳ್ ಆಗಿ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿ * ಕಾರ್ತ್ಯಾಯನಿ ಅಮ್ಮನಾಗಿ ಮೀನಾ ಗಣೇಶ್ * ಎನ್.ಎಫ್.ವರ್ಗೀಸ್ ಶ್ರೀಧರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸೋದರಳಿಯ * ಜಗನ್ನಾಥ ವರ್ಮ ಅಂಬಲಪ್ಪತ್ತಿಲ್ ಮಾಧವ ಮೆನನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿ * ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ನಾರಾಯಣನ್ ನಾಯರ್ ಶಂಕರಮ್ಮವನ್ ಆಗಿ, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿ * ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸೋದರಳಿಯ ವಿಜಯನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾದಿಕ್ * ಶಂಕರನ್ ಮೂಷರಿಯಾಗಿ ಮಾಲಾ ಅರವಿಂದನ್ * ಶಂಕರನ್ ಮೂಷರಿಯವರ ಮಗ ಮಹಾದೇವನಾಗಿ ಕಲಾಭವನ ಮಣಿ * ಶಂಕರನ್ ಮೂಷರಿಯವರ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಜಗದೀಶ್ * ಕುಂಜಿರಾಮನ್, ಅಡುಗೆಯವರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟೀನ್ * ವಿಶ್ವನಾಥ ಮೆನನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಕೆ ಶ್ರೀರಾಮನ್ , ಉಣ್ಣಿಮ್ಮನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಮತ್ತು ನಂದಿನಿಯ ತಂದೆ * ಉನ್ನಿಯಮ್ಮನ ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಜೀನತ್ * ವೇಣು ಮೆನನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಬೈರ್ * ಸುಮಮ್ ವೇಣು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾಲಿ ಈಸೋ, ತಂಕಮ್ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತ * ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯಿ ವೇಣು ಮೆನನ್ ಮತ್ತು ಮನುವಿನ ನಿಶ್ಚಿತ ವರ ಮಗಳಾಗಿ ( ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ) * ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿ ಬಿಂದು ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್ * ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿ ಅಂಬಿಕಾ ಮೋಹನ್ * ನಿವಿಯಾ ರೆಬಿನ್ ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿ * ನಂದಕುಮಾರ್ ಆಗಿ ಸುಕುಮಾರನ್ , ತಂಕಮ್ ಅವರ ದಿವಂಗತ ಪತಿ ಮತ್ತು ಮನು ಅವರ ತಂದೆ (ಫೋಟೋ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮಾತ್ರ) * ಶಕುಂತಲಾ, ಜಾನಕಿಯ ದಾಸಿಯಾಗಿ ಗಾಯತ್ರಿ * ಸುಧೀಶ್ ನಿಜವಾದ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ( ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ) * ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ( ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ) * ಉತ್ಪಾದನೆ * ಪರವೂರ್‌ನ ಪಾಳಿಯಂ ಕೋವಿಲಕಂನಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆದಿದೆ. ಸಂಗೀತ ನಂದನಂ ಧ್ವನಿಪಥ ಆಲ್ಬಮ್ ರಚಿಸಿದವರುರವೀಂದ್ರನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ 2002 ಪ್ರಕಾರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಲೇಬಲ್ ಸತ್ಯಮ್ ಆಡಿಯೋಸ್ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಸಿದ್ದಿಕ್ , ರಂಜಿತ್ ಈ ಚಿತ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೇರಿ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-2</ref> ಬರೆದು ರವೀಂದ್ರನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-4</ref> ಹಾಡುಗಳು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದವು ಮತ್ತು "ಕಾರ್ಮುಖಿಲ್ ವರ್ಣಂತೆ" ಹಾಡು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-4</ref>ಮತ್ತು ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೇರಿ ಮತ್ತು ರವೀಂದ್ರನ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ 2004 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಗಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು . ಬಾಲಮಣಿ (ನವ್ಯಾ) ಮತ್ತು ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ (ಅರವಿಂದ್) ಒಳಗೊಂಡ ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ "ಮನಸಿಲ್ ಮಿಧುನ ಮಝಾ" ಹಾಡು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-6</ref> ಆರತಕ್ಷತೆ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. [ 7 ] [ 8 ] " ರಂಜಿತ್ ಅವರ ನಂಧಾನಂ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಗುಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಅವರನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ನಟನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಅದರ ನಾಟಕೀಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದಿದೆ" ಎಂದು ಇಂಡಿಯಾಇನ್ಫೋ ಬರೆದಿದೆ. [ 9 ] ==ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು== ;ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://web.archive.org/web/20040311031032/http://www.hindu.com/2003/12/04/stories/2003120404870400.htm</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ - ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ - ರವೀಂದ್ರನ್ * ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆ - ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೆರಿ ;ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ - ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ - ರಂಜಿತ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ - ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ - ಅಳಗಪ್ಪನ್ ಎನ್. * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ - ಸುರೇಶ್ ಕೊಲ್ಲಂ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ - ಎಂ.ಜಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ ;ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ <ref>https://web.archive.org/web/20040828123037/http://filmfaremagazine.indiatimes.com/articleshow.cms?msid=46891&right=1&fright=1&botlink=1</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ (ಮಲಯಾಳಂ) - ಸಿದ್ದಿಕ್ ಮತ್ತು ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ಮಾಪಕರು) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ (ಮಲಯಾಳಂ) - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ - ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ ==ಉತ್ತರಭಾಗ ಸರಣಿ== ಚಿತ್ರದ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಅದೇ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಸರಣಿಯನ್ನು ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು .<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/film-nandanam-set-for-a-television-adaptation/articleshow/77329608.cms</ref> ಇದು ಬಾಲಮಣಿಯ ಬಾಲ್ಯದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಮನು, ಕುಂಬಿಡಿ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಚಿತ್ರದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ನಟರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-14</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-15</ref>ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ ಸೂರ್ಯ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಯಧು ನಂದನಂ ಎಂದು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ ಕೆಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ತೊಂದರೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು . ಇದು ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2020 ರಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29, 2022 ರವರೆಗೆ 534 ಸಂಚಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-16</ref> ==ರೀಮೇಕ್‌ಗಳು== ರಂಜಿತ್ ಈ ಚಿತ್ರದ ತಮಿಳು ರಿಮೇಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ ತೊಡಕುಗಳ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, <ref>http://www.hindu.com/mp/2010/01/09/stories/2010010953950800.htm</ref>ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸುಬ್ರಮಣಿಯ ಶಿವ ಅವರು ಸೀದನ್ ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು , ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ನಟ ಉನ್ನಿ ಮುಕುಂದನ್ ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವೂ ಆಗಿದೆ . ಇದನ್ನು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ರವಿ ರಾಜ ಪಿನಿಸೆಟ್ಟಿ ಅವರು ಮಾ ಬಾಪು ಬೊಮ್ಮಕು ಪೆಲ್ಲಂಟ ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು . ==ಪರಂಪರೆ== ಅರವಿಂದ್ ಆಕಾಶ್ 2024 ರ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ಗುರುವಾಯೂರ್ ಅಂಬಲನದಯಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು , ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-18</ref> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *{{IMDb title|0357946|Nandanam}} {{Ranjith (director)}} {{Ranjith}} {{Kerala Film Critics Association Award for Best Film}} {{Filmfare Award for Best Film – Malayalam}} [[Category:2002 Malayalam-language films]] [[Category:2002 Indian films]] [[Category:2002 romantic drama films]] [[Category:2002 films]] [[Category:Films scored by Raveendran]] [[Category:Malayalam films remade in other languages]] ಉಲ್ಲೇಖಗಳು bll2m1odnkdllqctiwbj43uh5qr1t85 1382822 1382821 2026-08-15T13:02:17Z Pragathi. BH 88266 1382822 wikitext text/x-wiki {{Short description|2002 film directed by Ranjith}} {{Other uses|Nandanam (disambiguation)}} {{Use dmy dates|date=May 2026}} {{Infobox film | name = Nandanam | image = Nandanam.jpg | caption = DVD cover | director = ರಂಜಿತ್ | producer = [[Siddique (actor)|Siddique]] <br />Ranjith | writer = Ranjith | starring = {{ubl|[[Navya Nair]]|[[Prithviraj Sukumaran]]|[[Aravind Akash]]}} | music = [[Raveendran]]<br />C. Rajamani<br />(<small>score</small>) | cinematography = Alagappan N. | editing = Ranjan Abraham | studio = Bhavana Cinema | distributor = [[Kokers Films]] | released = {{Film date|df=yes|2002|12|20|India}} | runtime = 150 minutes | country = India | language = Malayalam | budget = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> | gross = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> }} ನಂದನಂ ( ಅನುವಾದ:  ಕೃಷ್ಣನ ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಉದ್ಯಾನ ) 2002 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಣಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು , ರಂಜಿತ್ ಬರೆದು, ಸಹ-ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-1</ref> ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ , ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ , ಅರವಿಂದ್ ಆಕಾಶ್ , ಕವಿಯೂರ್ ಪೊನ್ನಮ್ಮ , ರೇವತಿ , ಸಿದ್ದಿಕ್ ಮತ್ತು ಸಾಯಿಕುಮಾರ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಮತ್ತು ಸುಧೀಶ್ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ನಾಲ್ಕು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಸೀದನ್ ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು . ಕಥಾವಸ್ತು ಬಾಲಮಣಿ ಒಬ್ಬ ಅನಾಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅಂಬಲಪಟ್ಟಿಲ್ ಕುಟುಂಬದ ವೃದ್ಧ ಮಾತೃಮೂರ್ತಿ ಉನ್ನಿಯಮ್ಮ ಅವರ ಸೇವಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಭವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ ಫೋಟೋವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ , ಅದನ್ನು ಅವಳು ಪ್ರತಿದಿನ ದೀಪ ಹಚ್ಚುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ) ಕಟ್ಟಾ ಭಕ್ತೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ದೇವಾಲಯವು ಮನೆಯ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಪವಿತ್ರ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಅವಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಹೋಗಲು ಯೋಜಿಸಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಏನಾದರೂ ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅನುಮತಿಸುವವರೆಗೆ ಯಾರೂ ಗುರುವಾಯೂರ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ . ಇದು ದೇವರು ಅವಳನ್ನು ಹೋಗಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬಾಲಮಣಿಯನ್ನು ನಂಬುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗಳಂತೆ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಉನ್ನಿಯಮ್ಮಳ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ಅವಳು ಪ್ರಭಾವಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ನೆರೆಯ ಜಾನಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಪರಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಅವಳ ಮಗ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಮಣಿ ಅವಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ ಆದರೆ ಅವಳು ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳಿಂದಾಗಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಇದನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ಒಂದು ದಿನ, ಉನ್ನಿಯಮ್ಮಳ ಮೊಮ್ಮಗ ಮನು ತನ್ನ ಅಜ್ಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯಲು ಅಂಬಲಪಟ್ಟಿಲ್‌ಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರೀತಿಯ ಒಂಟಿ ತಾಯಿ ಮನುವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾಳೆ. ಬಾಲಾ ತನ್ನ ಕನಸಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಗುರುವಾಯೂರ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಂದೆ ಅವನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ . ಅವನು ಬಾಲಾ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಅವಳು ಸಹಾನುಭೂತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವನು ಉನ್ನತ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವಳು ಮತ್ತು ತಾನು ಸೇವಕಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಜನರು ಅವರನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವಳು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ, ಮನುವಿನ ತಾಯಿ ತಂಕಮ್ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಮನು ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಮೊದಲು ಅವನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಲು ಅವಳು ಯೋಜಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಮದುವೆಯನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಬಾಲಾಳನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾಳೆ ಆದರೆ ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಾ ಅವರ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಉನ್ನಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ತಂಕಮ್ ಅವರನ್ನು ಅಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸದ ಕಾರಣ ಬಾಲಾ ಮನುವಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಇಡಲು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಬಾಲಾ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಮಗ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಜಾನಕಿ ಹೇಳಿದ್ದಾಗಿ ಅವಳು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವರ ನಡುವೆ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ಬಾಲಾಗೆ ತುಂಬಾ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಮನುವಿನ ಮದುವೆ ದಿನಾಂಕ ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಮಣಿಯ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯ ಹಿಂದಿನ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಂಕಮ್ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮನು ತನಗೆ ಮೊದಲೇ ಏಕೆ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವಳು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಬಯಸಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಅವನಿಗೆ ಸರಿಯಾದದ್ದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ದುಃಖಿತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುವುದು ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಏಕೈಕ ವಿಷಯ ಎಂದು ಅವಳು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಮದುವೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ತುಂಬಾ ತಡವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಾ ಬಳಿ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಾ ಉನ್ನಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಅವಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಅವನನ್ನು ನಂಬಿದ್ದರೂ ಮತ್ತು ಏನನ್ನೂ ನಿರೀಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೂ ದೇವರು ಅವಳನ್ನು ನೋಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಉನ್ನಿ ನಗುತ್ತಾ ತಾನು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮರುದಿನ, ಎಲ್ಲಾ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಅಂಬಲಪಟ್ಟಿಲ್‌ಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಮದುವೆಯ ದಿನದಂದು, ವಧು ತನ್ನ ಗೆಳೆಯನೊಂದಿಗೆ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಾ ಮನುವನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಥಂಕಮ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾಳೆ ಆದರೆ ಕುಟುಂಬವು, ಆದರೆ ಸಂಬಂಧಿಕರು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಅವಮಾನಿತಳಾದ ಬಾಲಾ ಹೊರಟು ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಉನ್ನಿಯಮ್ಮ ಅವಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಸಂಬಂಧಿಕರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಾ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಯಾರೂ ಅವರನ್ನು ತಡೆಯಬಾರದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಮಣಿ ಮತ್ತು ಮನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವರು ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಹೋದಾಗ, ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಬಾಲಮಣಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಬದಲು ಬೇರೊಬ್ಬರು ಬಂದಾಗ ಅವರು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅವಳು ಮನು ಜೊತೆ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಓಡುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವರು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮೊದಲ ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್ ದಾಟಲು ಬಿಡುವಂತೆ ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಮನವೊಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ತನಗೆ ಪರಿಚಿತವಾದ ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಅನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ ನಗುತ್ತಾ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ್ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಿತನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದ್ದನೆಂದು ಅವಳು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಬಾಲಮಣಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಮನು ನಂದಕುಮಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ * ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರವಿಂದ್ ಆಕಾಶ್ ( ಸುಧೀಶ್ ಕಂಠದಾನ ) * ಕವಿಯೂರ್ ಪೊನ್ನಮ್ಮ ಅಂಬಲಪ್ಪತ್ತಿಲ್ ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮ, ಮನುವಿನ ತಾಯಿಯ ಅಜ್ಜಿಯಾಗಿ * ರೇವತಿ ತಂಕಂ ನಂದಕುಮಾರ್, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಮನು ಅವರ ತಾಯಿ ( ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅವರಿಂದ ಕಂಠದಾನ ) * ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದಿಕ್ , ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಕುಟುಂಬ ಸ್ನೇಹಿತ * ಕೇಶವನ್ ನಾಯರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ * ಕುಂಬಿಡಿ ಸ್ವಾಮಿ/ ಪಲರಿವಟ್ಟಂ ಶಶಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ * ಜಾನಕಿಯಾಗಿ ಕಲಾರಂಜಿನಿ , ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್‌ನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂಕಮ್‌ನ ಸ್ನೇಹಿತ ( ಊರ್ವಶಿ ಕಂಠದಾನ ) * ರಾಮದಾಸನ್ ಆಗಿ ಸಾಯಿಕುಮಾರ್ , ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಎರಡನೇ ಮಗ ಮತ್ತು ತಂಕಮ್ ಅವರ ಅಣ್ಣ * ಪಾರುಕುಟ್ಟಿ ಅಮ್ಮನಾಗಿ ವಿಜಯಕುಮಾರಿ * ವೇಷಮಣಿ ಅಮ್ಮಾಳ್ ಆಗಿ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿ * ಕಾರ್ತ್ಯಾಯನಿ ಅಮ್ಮನಾಗಿ ಮೀನಾ ಗಣೇಶ್ * ಎನ್.ಎಫ್.ವರ್ಗೀಸ್ ಶ್ರೀಧರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸೋದರಳಿಯ * ಜಗನ್ನಾಥ ವರ್ಮ ಅಂಬಲಪ್ಪತ್ತಿಲ್ ಮಾಧವ ಮೆನನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿ * ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ನಾರಾಯಣನ್ ನಾಯರ್ ಶಂಕರಮ್ಮವನ್ ಆಗಿ, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿ * ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸೋದರಳಿಯ ವಿಜಯನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾದಿಕ್ * ಶಂಕರನ್ ಮೂಷರಿಯಾಗಿ ಮಾಲಾ ಅರವಿಂದನ್ * ಶಂಕರನ್ ಮೂಷರಿಯವರ ಮಗ ಮಹಾದೇವನಾಗಿ ಕಲಾಭವನ ಮಣಿ * ಶಂಕರನ್ ಮೂಷರಿಯವರ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಜಗದೀಶ್ * ಕುಂಜಿರಾಮನ್, ಅಡುಗೆಯವರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟೀನ್ * ವಿಶ್ವನಾಥ ಮೆನನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಕೆ ಶ್ರೀರಾಮನ್ , ಉಣ್ಣಿಮ್ಮನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಮತ್ತು ನಂದಿನಿಯ ತಂದೆ * ಉನ್ನಿಯಮ್ಮನ ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಜೀನತ್ * ವೇಣು ಮೆನನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಬೈರ್ * ಸುಮಮ್ ವೇಣು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾಲಿ ಈಸೋ, ತಂಕಮ್ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತ * ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯಿ ವೇಣು ಮೆನನ್ ಮತ್ತು ಮನುವಿನ ನಿಶ್ಚಿತ ವರ ಮಗಳಾಗಿ ( ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ) * ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿ ಬಿಂದು ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್ * ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿ ಅಂಬಿಕಾ ಮೋಹನ್ * ನಿವಿಯಾ ರೆಬಿನ್ ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿ * ನಂದಕುಮಾರ್ ಆಗಿ ಸುಕುಮಾರನ್ , ತಂಕಮ್ ಅವರ ದಿವಂಗತ ಪತಿ ಮತ್ತು ಮನು ಅವರ ತಂದೆ (ಫೋಟೋ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮಾತ್ರ) * ಶಕುಂತಲಾ, ಜಾನಕಿಯ ದಾಸಿಯಾಗಿ ಗಾಯತ್ರಿ * ಸುಧೀಶ್ ನಿಜವಾದ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ( ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ) * ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ( ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ) * ಉತ್ಪಾದನೆ * ಪರವೂರ್‌ನ ಪಾಳಿಯಂ ಕೋವಿಲಕಂನಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆದಿದೆ. ಸಂಗೀತ ನಂದನಂ ಧ್ವನಿಪಥ ಆಲ್ಬಮ್ ರಚಿಸಿದವರುರವೀಂದ್ರನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ 2002 ಪ್ರಕಾರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಲೇಬಲ್ ಸತ್ಯಮ್ ಆಡಿಯೋಸ್ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಸಿದ್ದಿಕ್ , ರಂಜಿತ್ ಈ ಚಿತ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೇರಿ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-2</ref> ಬರೆದು ರವೀಂದ್ರನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-4</ref> ಹಾಡುಗಳು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದವು ಮತ್ತು "ಕಾರ್ಮುಖಿಲ್ ವರ್ಣಂತೆ" ಹಾಡು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-4</ref>ಮತ್ತು ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೇರಿ ಮತ್ತು ರವೀಂದ್ರನ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ 2004 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಗಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು . ಬಾಲಮಣಿ (ನವ್ಯಾ) ಮತ್ತು ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ (ಅರವಿಂದ್) ಒಳಗೊಂಡ ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ "ಮನಸಿಲ್ ಮಿಧುನ ಮಝಾ" ಹಾಡು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-6</ref> ಆರತಕ್ಷತೆ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. [ 7 ] [ 8 ] " ರಂಜಿತ್ ಅವರ ನಂಧಾನಂ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಗುಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಅವರನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ನಟನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಅದರ ನಾಟಕೀಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದಿದೆ" ಎಂದು ಇಂಡಿಯಾಇನ್ಫೋ ಬರೆದಿದೆ. [ 9 ] ==ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು== ;ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://web.archive.org/web/20040311031032/http://www.hindu.com/2003/12/04/stories/2003120404870400.htm</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ - ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ - ರವೀಂದ್ರನ್ * ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆ - ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೆರಿ ;ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ - ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ - ರಂಜಿತ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ - ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ - ಅಳಗಪ್ಪನ್ ಎನ್. * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ - ಸುರೇಶ್ ಕೊಲ್ಲಂ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ - ಎಂ.ಜಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ ;ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ <ref>https://web.archive.org/web/20040828123037/http://filmfaremagazine.indiatimes.com/articleshow.cms?msid=46891&right=1&fright=1&botlink=1</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ (ಮಲಯಾಳಂ) - ಸಿದ್ದಿಕ್ ಮತ್ತು ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ಮಾಪಕರು) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ (ಮಲಯಾಳಂ) - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ - ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ ==ಉತ್ತರಭಾಗ ಸರಣಿ== ಚಿತ್ರದ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಅದೇ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಸರಣಿಯನ್ನು ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು .<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/film-nandanam-set-for-a-television-adaptation/articleshow/77329608.cms</ref> ಇದು ಬಾಲಮಣಿಯ ಬಾಲ್ಯದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಮನು, ಕುಂಬಿಡಿ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಚಿತ್ರದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ನಟರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-14</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-15</ref>ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ ಸೂರ್ಯ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಯಧು ನಂದನಂ ಎಂದು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ ಕೆಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ತೊಂದರೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು . ಇದು ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2020 ರಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29, 2022 ರವರೆಗೆ 534 ಸಂಚಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-16</ref> ==ರೀಮೇಕ್‌ಗಳು== ರಂಜಿತ್ ಈ ಚಿತ್ರದ ತಮಿಳು ರಿಮೇಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ ತೊಡಕುಗಳ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, <ref>http://www.hindu.com/mp/2010/01/09/stories/2010010953950800.htm</ref>ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸುಬ್ರಮಣಿಯ ಶಿವ ಅವರು ಸೀದನ್ ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು , ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ನಟ ಉನ್ನಿ ಮುಕುಂದನ್ ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವೂ ಆಗಿದೆ . ಇದನ್ನು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ರವಿ ರಾಜ ಪಿನಿಸೆಟ್ಟಿ ಅವರು ಮಾ ಬಾಪು ಬೊಮ್ಮಕು ಪೆಲ್ಲಂಟ ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು . ==ಪರಂಪರೆ== ಅರವಿಂದ್ ಆಕಾಶ್ 2024 ರ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ಗುರುವಾಯೂರ್ ಅಂಬಲನದಯಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು , ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-18</ref> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *{{IMDb title|0357946|Nandanam}} {{Ranjith (director)}} {{Ranjith}} {{Kerala Film Critics Association Award for Best Film}} {{Filmfare Award for Best Film – Malayalam}} [[Category:2002 Malayalam-language films]] [[Category:2002 Indian films]] [[Category:2002 romantic drama films]] [[Category:2002 films]] [[Category:Films scored by Raveendran]] [[Category:Malayalam films remade in other languages]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== hz4jk2d0000npq6ub2aitw168m98hxg 1382824 1382822 2026-08-15T13:03:11Z Pragathi. BH 88266 1382824 wikitext text/x-wiki {{Short description|2002 film directed by Ranjith}} {{Other uses|Nandanam (disambiguation)}} {{Use dmy dates|date=May 2026}} {{Infobox film | name = Nandanam | image = Nandanam.jpg | caption = DVD cover | director = ರಂಜಿತ್ | producer = [[Siddique (actor)|Siddique]] <br />Ranjith | writer = Ranjith | starring = {{ubl|[[Navya Nair]]|[[Prithviraj Sukumaran]]|[[Aravind Akash]]}} | music = [[Raveendran]]<br />C. Rajamani<br />(<small>score</small>) | cinematography = Alagappan N. | editing = Ranjan Abraham | studio = Bhavana Cinema | distributor = [[Kokers Films]] | released = {{Film date|df=yes|2002|12|20|India}} | runtime = 150 minutes | country = India | language = Malayalam | budget = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> | gross = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> }} ನಂದನಂ ( ಅನುವಾದ:  ಕೃಷ್ಣನ ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಉದ್ಯಾನ ) 2002 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಣಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು , ರಂಜಿತ್ ಬರೆದು, ಸಹ-ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-1</ref> ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ , ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ , ಅರವಿಂದ್ ಆಕಾಶ್ , ಕವಿಯೂರ್ ಪೊನ್ನಮ್ಮ , ರೇವತಿ , ಸಿದ್ದಿಕ್ ಮತ್ತು ಸಾಯಿಕುಮಾರ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಮತ್ತು ಸುಧೀಶ್ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ನಾಲ್ಕು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಸೀದನ್ ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು . ಕಥಾವಸ್ತು ಬಾಲಮಣಿ ಒಬ್ಬ ಅನಾಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅಂಬಲಪಟ್ಟಿಲ್ ಕುಟುಂಬದ ವೃದ್ಧ ಮಾತೃಮೂರ್ತಿ ಉನ್ನಿಯಮ್ಮ ಅವರ ಸೇವಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಭವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ ಫೋಟೋವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ , ಅದನ್ನು ಅವಳು ಪ್ರತಿದಿನ ದೀಪ ಹಚ್ಚುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ) ಕಟ್ಟಾ ಭಕ್ತೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ದೇವಾಲಯವು ಮನೆಯ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಪವಿತ್ರ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಅವಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಹೋಗಲು ಯೋಜಿಸಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಏನಾದರೂ ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅನುಮತಿಸುವವರೆಗೆ ಯಾರೂ ಗುರುವಾಯೂರ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ . ಇದು ದೇವರು ಅವಳನ್ನು ಹೋಗಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬಾಲಮಣಿಯನ್ನು ನಂಬುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗಳಂತೆ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಉನ್ನಿಯಮ್ಮಳ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ಅವಳು ಪ್ರಭಾವಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ನೆರೆಯ ಜಾನಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಪರಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಅವಳ ಮಗ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಮಣಿ ಅವಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ ಆದರೆ ಅವಳು ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳಿಂದಾಗಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಇದನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ಒಂದು ದಿನ, ಉನ್ನಿಯಮ್ಮಳ ಮೊಮ್ಮಗ ಮನು ತನ್ನ ಅಜ್ಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯಲು ಅಂಬಲಪಟ್ಟಿಲ್‌ಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರೀತಿಯ ಒಂಟಿ ತಾಯಿ ಮನುವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾಳೆ. ಬಾಲಾ ತನ್ನ ಕನಸಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಗುರುವಾಯೂರ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಂದೆ ಅವನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ . ಅವನು ಬಾಲಾ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಅವಳು ಸಹಾನುಭೂತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವನು ಉನ್ನತ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವಳು ಮತ್ತು ತಾನು ಸೇವಕಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಜನರು ಅವರನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವಳು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ, ಮನುವಿನ ತಾಯಿ ತಂಕಮ್ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಮನು ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಮೊದಲು ಅವನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಲು ಅವಳು ಯೋಜಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಮದುವೆಯನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಬಾಲಾಳನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾಳೆ ಆದರೆ ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಾ ಅವರ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಉನ್ನಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ತಂಕಮ್ ಅವರನ್ನು ಅಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸದ ಕಾರಣ ಬಾಲಾ ಮನುವಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಇಡಲು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಬಾಲಾ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಮಗ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಜಾನಕಿ ಹೇಳಿದ್ದಾಗಿ ಅವಳು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವರ ನಡುವೆ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ಬಾಲಾಗೆ ತುಂಬಾ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಮನುವಿನ ಮದುವೆ ದಿನಾಂಕ ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಮಣಿಯ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯ ಹಿಂದಿನ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಂಕಮ್ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮನು ತನಗೆ ಮೊದಲೇ ಏಕೆ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವಳು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಬಯಸಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಅವನಿಗೆ ಸರಿಯಾದದ್ದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ದುಃಖಿತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುವುದು ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಏಕೈಕ ವಿಷಯ ಎಂದು ಅವಳು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಮದುವೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ತುಂಬಾ ತಡವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಾ ಬಳಿ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಾ ಉನ್ನಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಅವಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಅವನನ್ನು ನಂಬಿದ್ದರೂ ಮತ್ತು ಏನನ್ನೂ ನಿರೀಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೂ ದೇವರು ಅವಳನ್ನು ನೋಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಉನ್ನಿ ನಗುತ್ತಾ ತಾನು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮರುದಿನ, ಎಲ್ಲಾ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಅಂಬಲಪಟ್ಟಿಲ್‌ಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಮದುವೆಯ ದಿನದಂದು, ವಧು ತನ್ನ ಗೆಳೆಯನೊಂದಿಗೆ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಾ ಮನುವನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಥಂಕಮ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾಳೆ ಆದರೆ ಕುಟುಂಬವು, ಆದರೆ ಸಂಬಂಧಿಕರು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಅವಮಾನಿತಳಾದ ಬಾಲಾ ಹೊರಟು ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಉನ್ನಿಯಮ್ಮ ಅವಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಸಂಬಂಧಿಕರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಾ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಯಾರೂ ಅವರನ್ನು ತಡೆಯಬಾರದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಮಣಿ ಮತ್ತು ಮನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವರು ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಹೋದಾಗ, ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಬಾಲಮಣಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಬದಲು ಬೇರೊಬ್ಬರು ಬಂದಾಗ ಅವರು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅವಳು ಮನು ಜೊತೆ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಓಡುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವರು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮೊದಲ ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್ ದಾಟಲು ಬಿಡುವಂತೆ ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಮನವೊಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ತನಗೆ ಪರಿಚಿತವಾದ ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಅನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ ನಗುತ್ತಾ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ್ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಿತನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದ್ದನೆಂದು ಅವಳು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಬಾಲಮಣಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಮನು ನಂದಕುಮಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ * ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರವಿಂದ್ ಆಕಾಶ್ ( ಸುಧೀಶ್ ಕಂಠದಾನ ) * ಕವಿಯೂರ್ ಪೊನ್ನಮ್ಮ ಅಂಬಲಪ್ಪತ್ತಿಲ್ ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮ, ಮನುವಿನ ತಾಯಿಯ ಅಜ್ಜಿಯಾಗಿ * ರೇವತಿ ತಂಕಂ ನಂದಕುಮಾರ್, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಮನು ಅವರ ತಾಯಿ ( ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅವರಿಂದ ಕಂಠದಾನ ) * ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದಿಕ್ , ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಕುಟುಂಬ ಸ್ನೇಹಿತ * ಕೇಶವನ್ ನಾಯರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ * ಕುಂಬಿಡಿ ಸ್ವಾಮಿ/ ಪಲರಿವಟ್ಟಂ ಶಶಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ * ಜಾನಕಿಯಾಗಿ ಕಲಾರಂಜಿನಿ , ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್‌ನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂಕಮ್‌ನ ಸ್ನೇಹಿತ ( ಊರ್ವಶಿ ಕಂಠದಾನ ) * ರಾಮದಾಸನ್ ಆಗಿ ಸಾಯಿಕುಮಾರ್ , ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಎರಡನೇ ಮಗ ಮತ್ತು ತಂಕಮ್ ಅವರ ಅಣ್ಣ * ಪಾರುಕುಟ್ಟಿ ಅಮ್ಮನಾಗಿ ವಿಜಯಕುಮಾರಿ * ವೇಷಮಣಿ ಅಮ್ಮಾಳ್ ಆಗಿ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿ * ಕಾರ್ತ್ಯಾಯನಿ ಅಮ್ಮನಾಗಿ ಮೀನಾ ಗಣೇಶ್ * ಎನ್.ಎಫ್.ವರ್ಗೀಸ್ ಶ್ರೀಧರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸೋದರಳಿಯ * ಜಗನ್ನಾಥ ವರ್ಮ ಅಂಬಲಪ್ಪತ್ತಿಲ್ ಮಾಧವ ಮೆನನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿ * ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ನಾರಾಯಣನ್ ನಾಯರ್ ಶಂಕರಮ್ಮವನ್ ಆಗಿ, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿ * ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸೋದರಳಿಯ ವಿಜಯನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾದಿಕ್ * ಶಂಕರನ್ ಮೂಷರಿಯಾಗಿ ಮಾಲಾ ಅರವಿಂದನ್ * ಶಂಕರನ್ ಮೂಷರಿಯವರ ಮಗ ಮಹಾದೇವನಾಗಿ ಕಲಾಭವನ ಮಣಿ * ಶಂಕರನ್ ಮೂಷರಿಯವರ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಜಗದೀಶ್ * ಕುಂಜಿರಾಮನ್, ಅಡುಗೆಯವರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟೀನ್ * ವಿಶ್ವನಾಥ ಮೆನನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಕೆ ಶ್ರೀರಾಮನ್ , ಉಣ್ಣಿಮ್ಮನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಮತ್ತು ನಂದಿನಿಯ ತಂದೆ * ಉನ್ನಿಯಮ್ಮನ ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಜೀನತ್ * ವೇಣು ಮೆನನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಬೈರ್ * ಸುಮಮ್ ವೇಣು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾಲಿ ಈಸೋ, ತಂಕಮ್ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತ * ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯಿ ವೇಣು ಮೆನನ್ ಮತ್ತು ಮನುವಿನ ನಿಶ್ಚಿತ ವರ ಮಗಳಾಗಿ ( ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ) * ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿ ಬಿಂದು ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್ * ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿ ಅಂಬಿಕಾ ಮೋಹನ್ * ನಿವಿಯಾ ರೆಬಿನ್ ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿ * ನಂದಕುಮಾರ್ ಆಗಿ ಸುಕುಮಾರನ್ , ತಂಕಮ್ ಅವರ ದಿವಂಗತ ಪತಿ ಮತ್ತು ಮನು ಅವರ ತಂದೆ (ಫೋಟೋ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮಾತ್ರ) * ಶಕುಂತಲಾ, ಜಾನಕಿಯ ದಾಸಿಯಾಗಿ ಗಾಯತ್ರಿ * ಸುಧೀಶ್ ನಿಜವಾದ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ( ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ) * ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ( ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ) * ಉತ್ಪಾದನೆ * ಪರವೂರ್‌ನ ಪಾಳಿಯಂ ಕೋವಿಲಕಂನಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆದಿದೆ. ಸಂಗೀತ ನಂದನಂ ಧ್ವನಿಪಥ ಆಲ್ಬಮ್ ರಚಿಸಿದವರುರವೀಂದ್ರನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ 2002 ಪ್ರಕಾರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಲೇಬಲ್ ಸತ್ಯಮ್ ಆಡಿಯೋಸ್ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಸಿದ್ದಿಕ್ , ರಂಜಿತ್ ಈ ಚಿತ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೇರಿ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-2</ref> ಬರೆದು ರವೀಂದ್ರನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-4</ref> ಹಾಡುಗಳು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದವು ಮತ್ತು "ಕಾರ್ಮುಖಿಲ್ ವರ್ಣಂತೆ" ಹಾಡು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-4</ref>ಮತ್ತು ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೇರಿ ಮತ್ತು ರವೀಂದ್ರನ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ 2004 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಗಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು . ಬಾಲಮಣಿ (ನವ್ಯಾ) ಮತ್ತು ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ (ಅರವಿಂದ್) ಒಳಗೊಂಡ ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ "ಮನಸಿಲ್ ಮಿಧುನ ಮಝಾ" ಹಾಡು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-6</ref> ಆರತಕ್ಷತೆ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. [ 7 ] [ 8 ] " ರಂಜಿತ್ ಅವರ ನಂಧಾನಂ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಗುಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಅವರನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ನಟನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಅದರ ನಾಟಕೀಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದಿದೆ" ಎಂದು ಇಂಡಿಯಾಇನ್ಫೋ ಬರೆದಿದೆ. [ 9 ] ==ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು== ;ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://web.archive.org/web/20040311031032/http://www.hindu.com/2003/12/04/stories/2003120404870400.htm</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ - ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ - ರವೀಂದ್ರನ್ * ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆ - ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೆರಿ ;ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ - ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ - ರಂಜಿತ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ - ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ - ಅಳಗಪ್ಪನ್ ಎನ್. * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ - ಸುರೇಶ್ ಕೊಲ್ಲಂ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ - ಎಂ.ಜಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ ;ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ <ref>https://web.archive.org/web/20040828123037/http://filmfaremagazine.indiatimes.com/articleshow.cms?msid=46891&right=1&fright=1&botlink=1</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ (ಮಲಯಾಳಂ) - ಸಿದ್ದಿಕ್ ಮತ್ತು ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ಮಾಪಕರು) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ (ಮಲಯಾಳಂ) - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ - ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ ==ಉತ್ತರಭಾಗ ಸರಣಿ== ಚಿತ್ರದ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಅದೇ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಸರಣಿಯನ್ನು ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು .<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/film-nandanam-set-for-a-television-adaptation/articleshow/77329608.cms</ref> ಇದು ಬಾಲಮಣಿಯ ಬಾಲ್ಯದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಮನು, ಕುಂಬಿಡಿ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಚಿತ್ರದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ನಟರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-14</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-15</ref>ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ ಸೂರ್ಯ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಯಧು ನಂದನಂ ಎಂದು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ ಕೆಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ತೊಂದರೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು . ಇದು ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2020 ರಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29, 2022 ರವರೆಗೆ 534 ಸಂಚಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-16</ref> ==ರೀಮೇಕ್‌ಗಳು== ರಂಜಿತ್ ಈ ಚಿತ್ರದ ತಮಿಳು ರಿಮೇಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ ತೊಡಕುಗಳ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, <ref>http://www.hindu.com/mp/2010/01/09/stories/2010010953950800.htm</ref>ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸುಬ್ರಮಣಿಯ ಶಿವ ಅವರು ಸೀದನ್ ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು , ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ನಟ ಉನ್ನಿ ಮುಕುಂದನ್ ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವೂ ಆಗಿದೆ . ಇದನ್ನು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ರವಿ ರಾಜ ಪಿನಿಸೆಟ್ಟಿ ಅವರು ಮಾ ಬಾಪು ಬೊಮ್ಮಕು ಪೆಲ್ಲಂಟ ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು . ==ಪರಂಪರೆ== ಅರವಿಂದ್ ಆಕಾಶ್ 2024 ರ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ಗುರುವಾಯೂರ್ ಅಂಬಲನದಯಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು , ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-18</ref> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *{{IMDb title|0357946|Nandanam}} {{Ranjith}} {{Kerala Film Critics Association Award for Best Film}} {{Filmfare Award for Best Film – Malayalam}} [[Category:2002 Malayalam-language films]] [[Category:2002 Indian films]] [[Category:2002 romantic drama films]] [[Category:2002 films]] [[Category:Films scored by Raveendran]] [[Category:Malayalam films remade in other languages]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 1ukk0ek8jvfdcwixx0y20hgcmjwgwgd 1382827 1382824 2026-08-15T13:07:24Z Pragathi. BH 88266 1382827 wikitext text/x-wiki {{Short description|2002 film directed by Ranjith}} {{Other uses|Nandanam (disambiguation)}} {{Use dmy dates|date=May 2026}} {{Infobox film | name = Nandanam | image = Nandanam.jpg | caption = DVD cover | director = ರಂಜಿತ್ | producer = [[Siddique (actor)|Siddique]] <br />Ranjith | writer = Ranjith | starring = {{ubl|[[Navya Nair]]|[[Prithviraj Sukumaran]]|[[Aravind Akash]]}} | music = [[Raveendran]]<br />C. Rajamani<br />(<small>score</small>) | cinematography = Alagappan N. | editing = Ranjan Abraham | studio = Bhavana Cinema | distributor = [[Kokers Films]] | released = {{Film date|df=yes|2002|12|20|India}} | runtime = 150 minutes | country = India | language = Malayalam | budget = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> | gross = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> }} ನಂದನಂ ( ಅನುವಾದ:  ಕೃಷ್ಣನ ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಉದ್ಯಾನ ) 2002 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಣಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು , ರಂಜಿತ್ ಬರೆದು, ಸಹ-ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-1</ref> ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ , ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ , ಅರವಿಂದ್ ಆಕಾಶ್ , ಕವಿಯೂರ್ ಪೊನ್ನಮ್ಮ , ರೇವತಿ , ಸಿದ್ದಿಕ್ ಮತ್ತು ಸಾಯಿಕುಮಾರ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಮತ್ತು ಸುಧೀಶ್ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ನಾಲ್ಕು [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಸೀದನ್ ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು . ಕಥಾವಸ್ತು ಬಾಲಮಣಿ ಒಬ್ಬ ಅನಾಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅಂಬಲಪಟ್ಟಿಲ್ [[ಕುಟುಂಬ|ಕುಟುಂಬದ]] ವೃದ್ಧ ಮಾತೃಮೂರ್ತಿ ಉನ್ನಿಯಮ್ಮ ಅವರ ಸೇವಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಭವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ ಫೋಟೋವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ , ಅದನ್ನು ಅವಳು ಪ್ರತಿದಿನ ದೀಪ ಹಚ್ಚುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾಳೆ. [[ಗುರುವಾಯೂರು|ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ]] ([[ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ]]) ಕಟ್ಟಾ ಭಕ್ತೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ದೇವಾಲಯವು ಮನೆಯ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಪವಿತ್ರ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಅವಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಹೋಗಲು ಯೋಜಿಸಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಏನಾದರೂ ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅನುಮತಿಸುವವರೆಗೆ ಯಾರೂ ಗುರುವಾಯೂರ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ . ಇದು ದೇವರು ಅವಳನ್ನು ಹೋಗಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬಾಲಮಣಿಯನ್ನು ನಂಬುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗಳಂತೆ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಉನ್ನಿಯಮ್ಮಳ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ಅವಳು ಪ್ರಭಾವಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ನೆರೆಯ ಜಾನಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಪರಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಅವಳ ಮಗ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. [[ಬಾಲಮಣಿ ಅಮ್ಮ|ಬಾಲಮಣಿ]] ಅವಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ ಆದರೆ ಅವಳು ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳಿಂದಾಗಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಇದನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ಒಂದು ದಿನ, ಉನ್ನಿಯಮ್ಮಳ ಮೊಮ್ಮಗ ಮನು ತನ್ನ ಅಜ್ಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯಲು ಅಂಬಲಪಟ್ಟಿಲ್‌ಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. [[ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇತಿಹಾಸ|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರೀತಿಯ ಒಂಟಿ ತಾಯಿ ಮನುವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾಳೆ. ಬಾಲಾ ತನ್ನ ಕನಸಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಗುರುವಾಯೂರ್ [[ದೇವಸ್ಥಾನ|ದೇವಸ್ಥಾನದ]] ಮುಂದೆ ಅವನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ . ಅವನು ಬಾಲಾ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಅವಳು ಸಹಾನುಭೂತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವನು ಉನ್ನತ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವಳು ಮತ್ತು ತಾನು ಸೇವಕಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಜನರು ಅವರನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವಳು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ, ಮನುವಿನ ತಾಯಿ ತಂಕಮ್ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಮನು ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಮೊದಲು ಅವನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಲು ಅವಳು ಯೋಜಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಮದುವೆಯನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಬಾಲಾಳನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾಳೆ ಆದರೆ ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಾ ಅವರ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಉನ್ನಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ತಂಕಮ್ ಅವರನ್ನು ಅಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸದ ಕಾರಣ ಬಾಲಾ ಮನುವಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಇಡಲು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಬಾಲಾ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಮಗ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು [[ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮಾಲ್|ಜಾನಕಿ]] ಹೇಳಿದ್ದಾಗಿ ಅವಳು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವರ ನಡುವೆ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ಬಾಲಾಗೆ ತುಂಬಾ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಮನುವಿನ ಮದುವೆ ದಿನಾಂಕ ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಮಣಿಯ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯ ಹಿಂದಿನ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಂಕಮ್ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮನು ತನಗೆ ಮೊದಲೇ ಏಕೆ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವಳು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಬಯಸಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಅವನಿಗೆ ಸರಿಯಾದದ್ದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ದುಃಖಿತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುವುದು ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಏಕೈಕ ವಿಷಯ ಎಂದು ಅವಳು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಮದುವೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ತುಂಬಾ ತಡವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಾ ಬಳಿ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಾ ಉನ್ನಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಅವಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಅವನನ್ನು ನಂಬಿದ್ದರೂ ಮತ್ತು ಏನನ್ನೂ ನಿರೀಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೂ ದೇವರು ಅವಳನ್ನು ನೋಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಉನ್ನಿ ನಗುತ್ತಾ ತಾನು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮರುದಿನ, ಎಲ್ಲಾ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಅಂಬಲಪಟ್ಟಿಲ್‌ಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. [[ಮದುವೆ|ಮದುವೆಯ]] ದಿನದಂದು, ವಧು ತನ್ನ ಗೆಳೆಯನೊಂದಿಗೆ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಾ ಮನುವನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಥಂಕಮ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾಳೆ ಆದರೆ ಕುಟುಂಬವು, ಆದರೆ ಸಂಬಂಧಿಕರು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಅವಮಾನಿತಳಾದ ಬಾಲಾ ಹೊರಟು ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಉನ್ನಿಯಮ್ಮ ಅವಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಸಂಬಂಧಿಕರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಾ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಯಾರೂ ಅವರನ್ನು ತಡೆಯಬಾರದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಮಣಿ ಮತ್ತು ಮನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವರು ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಹೋದಾಗ, ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಬಾಲಮಣಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಬದಲು ಬೇರೊಬ್ಬರು ಬಂದಾಗ ಅವರು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅವಳು ಮನು ಜೊತೆ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಓಡುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವರು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮೊದಲ ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್ ದಾಟಲು ಬಿಡುವಂತೆ ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಮನವೊಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ತನಗೆ ಪರಿಚಿತವಾದ ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಅನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ ನಗುತ್ತಾ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ್ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಿತನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದ್ದನೆಂದು ಅವಳು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಬಾಲಮಣಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಮನು ನಂದಕುಮಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ * ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರವಿಂದ್ ಆಕಾಶ್ ( ಸುಧೀಶ್ ಕಂಠದಾನ ) * ಕವಿಯೂರ್ ಪೊನ್ನಮ್ಮ ಅಂಬಲಪ್ಪತ್ತಿಲ್ ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮ, ಮನುವಿನ ತಾಯಿಯ ಅಜ್ಜಿಯಾಗಿ * ರೇವತಿ ತಂಕಂ ನಂದಕುಮಾರ್, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಮನು ಅವರ ತಾಯಿ ( [[ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ]] ಅವರಿಂದ ಕಂಠದಾನ ) * ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದಿಕ್ , ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಕುಟುಂಬ ಸ್ನೇಹಿತ * ಕೇಶವನ್ ನಾಯರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ * ಕುಂಬಿಡಿ ಸ್ವಾಮಿ/ ಪಲರಿವಟ್ಟಂ ಶಶಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ * ಜಾನಕಿಯಾಗಿ ಕಲಾರಂಜಿನಿ , ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್‌ನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂಕಮ್‌ನ ಸ್ನೇಹಿತ ( [[ಊರ್ವಶಿ]] ಕಂಠದಾನ ) * ರಾಮದಾಸನ್ ಆಗಿ ಸಾಯಿಕುಮಾರ್ , ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಎರಡನೇ ಮಗ ಮತ್ತು ತಂಕಮ್ ಅವರ ಅಣ್ಣ * ಪಾರುಕುಟ್ಟಿ ಅಮ್ಮನಾಗಿ ವಿಜಯಕುಮಾರಿ * ವೇಷಮಣಿ ಅಮ್ಮಾಳ್ ಆಗಿ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿ * ಕಾರ್ತ್ಯಾಯನಿ ಅಮ್ಮನಾಗಿ ಮೀನಾ ಗಣೇಶ್ * ಎನ್.ಎಫ್.ವರ್ಗೀಸ್ ಶ್ರೀಧರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸೋದರಳಿಯ * ಜಗನ್ನಾಥ ವರ್ಮ ಅಂಬಲಪ್ಪತ್ತಿಲ್ ಮಾಧವ ಮೆನನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿ * ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ನಾರಾಯಣನ್ ನಾಯರ್ ಶಂಕರಮ್ಮವನ್ ಆಗಿ, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿ * ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸೋದರಳಿಯ ವಿಜಯನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾದಿಕ್ * ಶಂಕರನ್ ಮೂಷರಿಯಾಗಿ ಮಾಲಾ ಅರವಿಂದನ್ * ಶಂಕರನ್ ಮೂಷರಿಯವರ ಮಗ ಮಹಾದೇವನಾಗಿ ಕಲಾಭವನ ಮಣಿ * ಶಂಕರನ್ ಮೂಷರಿಯವರ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಜಗದೀಶ್ * ಕುಂಜಿರಾಮನ್, ಅಡುಗೆಯವರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟೀನ್ * ವಿಶ್ವನಾಥ ಮೆನನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಕೆ ಶ್ರೀರಾಮನ್ , ಉಣ್ಣಿಮ್ಮನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಮತ್ತು ನಂದಿನಿಯ ತಂದೆ * ಉನ್ನಿಯಮ್ಮನ ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಜೀನತ್ * ವೇಣು ಮೆನನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಬೈರ್ * ಸುಮಮ್ ವೇಣು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾಲಿ ಈಸೋ, ತಂಕಮ್ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತ * ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯಿ ವೇಣು ಮೆನನ್ ಮತ್ತು ಮನುವಿನ ನಿಶ್ಚಿತ ವರ ಮಗಳಾಗಿ ( ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ) * ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿ ಬಿಂದು ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್ * ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿ ಅಂಬಿಕಾ ಮೋಹನ್ * ನಿವಿಯಾ ರೆಬಿನ್ ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿ * ನಂದಕುಮಾರ್ ಆಗಿ ಸುಕುಮಾರನ್ , ತಂಕಮ್ ಅವರ ದಿವಂಗತ ಪತಿ ಮತ್ತು ಮನು ಅವರ ತಂದೆ (ಫೋಟೋ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮಾತ್ರ) * ಶಕುಂತಲಾ, ಜಾನಕಿಯ ದಾಸಿಯಾಗಿ ಗಾಯತ್ರಿ * ಸುಧೀಶ್ ನಿಜವಾದ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ( ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ) * ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ( ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ) * ಉತ್ಪಾದನೆ * ಪರವೂರ್‌ನ ಪಾಳಿಯಂ ಕೋವಿಲಕಂನಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆದಿದೆ. ಸಂಗೀತ ನಂದನಂ ಧ್ವನಿಪಥ ಆಲ್ಬಮ್ ರಚಿಸಿದವರುರವೀಂದ್ರನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ 2002 ಪ್ರಕಾರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಲೇಬಲ್ ಸತ್ಯಮ್ ಆಡಿಯೋಸ್ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಸಿದ್ದಿಕ್ , ರಂಜಿತ್ ಈ ಚಿತ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೇರಿ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-2</ref> ಬರೆದು ರವೀಂದ್ರನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-4</ref> ಹಾಡುಗಳು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದವು ಮತ್ತು "ಕಾರ್ಮುಖಿಲ್ ವರ್ಣಂತೆ" ಹಾಡು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-4</ref>ಮತ್ತು ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೇರಿ ಮತ್ತು ರವೀಂದ್ರನ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ 2004 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಗಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು . ಬಾಲಮಣಿ (ನವ್ಯಾ) ಮತ್ತು ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ (ಅರವಿಂದ್) ಒಳಗೊಂಡ ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ "ಮನಸಿಲ್ ಮಿಧುನ ಮಝಾ" ಹಾಡು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-6</ref> ಆರತಕ್ಷತೆ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. [ 7 ] [ 8 ] " ರಂಜಿತ್ ಅವರ ನಂಧಾನಂ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಗುಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಅವರನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ನಟನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಅದರ ನಾಟಕೀಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದಿದೆ" ಎಂದು ಇಂಡಿಯಾಇನ್ಫೋ ಬರೆದಿದೆ. [ 9 ] ==ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು== ;ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://web.archive.org/web/20040311031032/http://www.hindu.com/2003/12/04/stories/2003120404870400.htm</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ - ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ - ರವೀಂದ್ರನ್ * ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆ - ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೆರಿ ;ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ - ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ - ರಂಜಿತ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ - ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ - ಅಳಗಪ್ಪನ್ ಎನ್. * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ - ಸುರೇಶ್ ಕೊಲ್ಲಂ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ - ಎಂ.ಜಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ ;ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ <ref>https://web.archive.org/web/20040828123037/http://filmfaremagazine.indiatimes.com/articleshow.cms?msid=46891&right=1&fright=1&botlink=1</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ (ಮಲಯಾಳಂ) - ಸಿದ್ದಿಕ್ ಮತ್ತು ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ಮಾಪಕರು) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ (ಮಲಯಾಳಂ) - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ - ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ ==ಉತ್ತರಭಾಗ ಸರಣಿ== ಚಿತ್ರದ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಅದೇ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಸರಣಿಯನ್ನು ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು .<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/film-nandanam-set-for-a-television-adaptation/articleshow/77329608.cms</ref> ಇದು ಬಾಲಮಣಿಯ ಬಾಲ್ಯದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಮನು, ಕುಂಬಿಡಿ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಚಿತ್ರದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ನಟರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-14</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-15</ref>ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ ಸೂರ್ಯ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಯಧು ನಂದನಂ ಎಂದು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ ಕೆಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ತೊಂದರೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು . ಇದು ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2020 ರಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29, 2022 ರವರೆಗೆ 534 ಸಂಚಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-16</ref> ==ರೀಮೇಕ್‌ಗಳು== ರಂಜಿತ್ ಈ ಚಿತ್ರದ ತಮಿಳು ರಿಮೇಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ ತೊಡಕುಗಳ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, <ref>http://www.hindu.com/mp/2010/01/09/stories/2010010953950800.htm</ref>ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸುಬ್ರಮಣಿಯ ಶಿವ ಅವರು ಸೀದನ್ ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು , ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ನಟ ಉನ್ನಿ ಮುಕುಂದನ್ ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವೂ ಆಗಿದೆ . ಇದನ್ನು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ರವಿ ರಾಜ ಪಿನಿಸೆಟ್ಟಿ ಅವರು ಮಾ ಬಾಪು ಬೊಮ್ಮಕು ಪೆಲ್ಲಂಟ ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು . ==ಪರಂಪರೆ== ಅರವಿಂದ್ ಆಕಾಶ್ 2024 ರ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ಗುರುವಾಯೂರ್ ಅಂಬಲನದಯಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು , ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-18</ref> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *{{IMDb title|0357946|Nandanam}} {{Ranjith}} {{Kerala Film Critics Association Award for Best Film}} {{Filmfare Award for Best Film – Malayalam}} [[Category:2002 Malayalam-language films]] [[Category:2002 Indian films]] [[Category:2002 romantic drama films]] [[Category:2002 films]] [[Category:Films scored by Raveendran]] [[Category:Malayalam films remade in other languages]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 0bx8x4hwt58mskbhxyygusqcmip69op 1382828 1382827 2026-08-15T13:08:23Z Pragathi. BH 88266 1382828 wikitext text/x-wiki {{Short description|2002 film directed by Ranjith}} {{Other uses|Nandanam (disambiguation)}} {{Use dmy dates|date=May 2026}} {{Infobox film | name = Nandanam | image = Nandanam.jpg | caption = DVD cover | director = ರಂಜಿತ್ | producer = [[Siddique (actor)|Siddique]] <br />Ranjith | writer = Ranjith | starring = {{ubl|[[Navya Nair]]|[[Prithviraj Sukumaran]]|[[Aravind Akash]]}} | music = [[Raveendran]]<br />C. Rajamani<br />(<small>score</small>) | cinematography = Alagappan N. | editing = Ranjan Abraham | studio = Bhavana Cinema | distributor = [[Kokers Films]] | released = {{Film date|df=yes|2002|12|20|India}} | runtime = 150 minutes | country = India | language = Malayalam | budget = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> | gross = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> }} ನಂದನಂ ( ಅನುವಾದ:  ಕೃಷ್ಣನ ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಉದ್ಯಾನ ) 2002 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಣಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು , ರಂಜಿತ್ ಬರೆದು, ಸಹ-ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-1</ref> ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ , ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ , ಅರವಿಂದ್ ಆಕಾಶ್ , ಕವಿಯೂರ್ ಪೊನ್ನಮ್ಮ , ರೇವತಿ , ಸಿದ್ದಿಕ್ ಮತ್ತು ಸಾಯಿಕುಮಾರ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಮತ್ತು ಸುಧೀಶ್ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ನಾಲ್ಕು [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಸೀದನ್ ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು . ಕಥಾವಸ್ತು ಬಾಲಮಣಿ ಒಬ್ಬ ಅನಾಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅಂಬಲಪಟ್ಟಿಲ್ [[ಕುಟುಂಬ|ಕುಟುಂಬದ]] ವೃದ್ಧ ಮಾತೃಮೂರ್ತಿ ಉನ್ನಿಯಮ್ಮ ಅವರ ಸೇವಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಭವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ ಫೋಟೋವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ , ಅದನ್ನು ಅವಳು ಪ್ರತಿದಿನ ದೀಪ ಹಚ್ಚುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾಳೆ. [[ಗುರುವಾಯೂರು|ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ]] ([[ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ]]) ಕಟ್ಟಾ ಭಕ್ತೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ದೇವಾಲಯವು ಮನೆಯ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಪವಿತ್ರ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಅವಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಹೋಗಲು ಯೋಜಿಸಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಏನಾದರೂ ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅನುಮತಿಸುವವರೆಗೆ ಯಾರೂ ಗುರುವಾಯೂರ್ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ . ಇದು ದೇವರು ಅವಳನ್ನು ಹೋಗಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬಾಲಮಣಿಯನ್ನು ನಂಬುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗಳಂತೆ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಉನ್ನಿಯಮ್ಮಳ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ಅವಳು ಪ್ರಭಾವಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ನೆರೆಯ ಜಾನಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಪರಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಅವಳ ಮಗ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. [[ಬಾಲಮಣಿ ಅಮ್ಮ|ಬಾಲಮಣಿ]] ಅವಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ ಆದರೆ ಅವಳು ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳಿಂದಾಗಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಇದನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ಒಂದು ದಿನ, ಉನ್ನಿಯಮ್ಮಳ ಮೊಮ್ಮಗ ಮನು ತನ್ನ ಅಜ್ಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯಲು ಅಂಬಲಪಟ್ಟಿಲ್‌ಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. [[ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇತಿಹಾಸ|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರೀತಿಯ ಒಂಟಿ ತಾಯಿ ಮನುವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾಳೆ. ಬಾಲಾ ತನ್ನ ಕನಸಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಗುರುವಾಯೂರ್ [[ದೇವಸ್ಥಾನ|ದೇವಸ್ಥಾನದ]] ಮುಂದೆ ಅವನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ . ಅವನು ಬಾಲಾ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಅವಳು ಸಹಾನುಭೂತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವನು ಉನ್ನತ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವಳು ಮತ್ತು ತಾನು ಸೇವಕಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಜನರು ಅವರನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವಳು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ, ಮನುವಿನ ತಾಯಿ ತಂಕಮ್ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಮನು ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಮೊದಲು ಅವನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಲು ಅವಳು ಯೋಜಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಮದುವೆಯನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಬಾಲಾಳನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾಳೆ ಆದರೆ ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಾ ಅವರ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಉನ್ನಿಯಮ್ಮ ಮತ್ತು ತಂಕಮ್ ಅವರನ್ನು ಅಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸದ ಕಾರಣ ಬಾಲಾ ಮನುವಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಇಡಲು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಬಾಲಾ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಮಗ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು [[ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮಾಲ್|ಜಾನಕಿ]] ಹೇಳಿದ್ದಾಗಿ ಅವಳು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವರ ನಡುವೆ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ಬಾಲಾಗೆ ತುಂಬಾ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಮನುವಿನ ಮದುವೆ ದಿನಾಂಕ ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಮಣಿಯ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯ ಹಿಂದಿನ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಂಕಮ್ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮನು ತನಗೆ ಮೊದಲೇ ಏಕೆ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವಳು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಬಯಸಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಅವನಿಗೆ ಸರಿಯಾದದ್ದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ದುಃಖಿತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುವುದು ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಏಕೈಕ ವಿಷಯ ಎಂದು ಅವಳು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಮದುವೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ತುಂಬಾ ತಡವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಾ ಬಳಿ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಾ ಉನ್ನಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಅವಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಅವನನ್ನು ನಂಬಿದ್ದರೂ ಮತ್ತು ಏನನ್ನೂ ನಿರೀಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೂ ದೇವರು ಅವಳನ್ನು ನೋಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಉನ್ನಿ ನಗುತ್ತಾ ತಾನು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮರುದಿನ, ಎಲ್ಲಾ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಅಂಬಲಪಟ್ಟಿಲ್‌ಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. [[ಮದುವೆ|ಮದುವೆಯ]] ದಿನದಂದು, ವಧು ತನ್ನ ಗೆಳೆಯನೊಂದಿಗೆ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಾ ಮನುವನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಥಂಕಮ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾಳೆ ಆದರೆ ಕುಟುಂಬವು, ಆದರೆ ಸಂಬಂಧಿಕರು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಅವಮಾನಿತಳಾದ ಬಾಲಾ ಹೊರಟು ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಉನ್ನಿಯಮ್ಮ ಅವಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಸಂಬಂಧಿಕರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಮನು ಮತ್ತು ಬಾಲಾ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಯಾರೂ ಅವರನ್ನು ತಡೆಯಬಾರದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಬಾಲಮಣಿ ಮತ್ತು ಮನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವರು ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಹೋದಾಗ, ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಬಾಲಮಣಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಬದಲು ಬೇರೊಬ್ಬರು ಬಂದಾಗ ಅವರು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅವಳು ಮನು ಜೊತೆ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಓಡುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವರು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮೊದಲ ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್ ದಾಟಲು ಬಿಡುವಂತೆ ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಮನವೊಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ತನಗೆ ಪರಿಚಿತವಾದ ಉನ್ನಿಯೆಟ್ಟನ್ ಅನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ ನಗುತ್ತಾ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಗುರುವಾಯೂರಪ್ಪನ್ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಿತನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದ್ದನೆಂದು ಅವಳು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಬಾಲಮಣಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಮನು ನಂದಕುಮಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ * ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರವಿಂದ್ ಆಕಾಶ್ ( ಸುಧೀಶ್ ಕಂಠದಾನ ) * ಕವಿಯೂರ್ ಪೊನ್ನಮ್ಮ ಅಂಬಲಪ್ಪತ್ತಿಲ್ ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮ, ಮನುವಿನ ತಾಯಿಯ ಅಜ್ಜಿಯಾಗಿ * ರೇವತಿ ತಂಕಂ ನಂದಕುಮಾರ್, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಮನು ಅವರ ತಾಯಿ ( [[ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ]] ಅವರಿಂದ ಕಂಠದಾನ ) * ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದಿಕ್ , ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಕುಟುಂಬ ಸ್ನೇಹಿತ * ಕೇಶವನ್ ನಾಯರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ * ಕುಂಬಿಡಿ ಸ್ವಾಮಿ/ ಪಲರಿವಟ್ಟಂ ಶಶಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ * ಜಾನಕಿಯಾಗಿ ಕಲಾರಂಜಿನಿ , ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್‌ನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂಕಮ್‌ನ ಸ್ನೇಹಿತ ( [[ಊರ್ವಶಿ]] ಕಂಠದಾನ ) * ರಾಮದಾಸನ್ ಆಗಿ ಸಾಯಿಕುಮಾರ್ , ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಎರಡನೇ ಮಗ ಮತ್ತು ತಂಕಮ್ ಅವರ ಅಣ್ಣ * ಪಾರುಕುಟ್ಟಿ ಅಮ್ಮನಾಗಿ ವಿಜಯಕುಮಾರಿ * ವೇಷಮಣಿ ಅಮ್ಮಾಳ್ ಆಗಿ ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿ * ಕಾರ್ತ್ಯಾಯನಿ ಅಮ್ಮನಾಗಿ ಮೀನಾ ಗಣೇಶ್ * ಎನ್.ಎಫ್.ವರ್ಗೀಸ್ ಶ್ರೀಧರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸೋದರಳಿಯ * ಜಗನ್ನಾಥ ವರ್ಮ ಅಂಬಲಪ್ಪತ್ತಿಲ್ ಮಾಧವ ಮೆನನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿ * ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ನಾರಾಯಣನ್ ನಾಯರ್ ಶಂಕರಮ್ಮವನ್ ಆಗಿ, ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿ * ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸೋದರಳಿಯ ವಿಜಯನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾದಿಕ್ * ಶಂಕರನ್ ಮೂಷರಿಯಾಗಿ ಮಾಲಾ ಅರವಿಂದನ್ * ಶಂಕರನ್ ಮೂಷರಿಯವರ ಮಗ ಮಹಾದೇವನಾಗಿ ಕಲಾಭವನ ಮಣಿ * ಶಂಕರನ್ ಮೂಷರಿಯವರ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಜಗದೀಶ್ * ಕುಂಜಿರಾಮನ್, ಅಡುಗೆಯವರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟೀನ್ * ವಿಶ್ವನಾಥ ಮೆನನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಕೆ ಶ್ರೀರಾಮನ್ , ಉಣ್ಣಿಮ್ಮನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಮತ್ತು ನಂದಿನಿಯ ತಂದೆ * ಉನ್ನಿಯಮ್ಮನ ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಜೀನತ್ * ವೇಣು ಮೆನನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಬೈರ್ * ಸುಮಮ್ ವೇಣು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾಲಿ ಈಸೋ, ತಂಕಮ್ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತ * ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯಿ ವೇಣು ಮೆನನ್ ಮತ್ತು ಮನುವಿನ ನಿಶ್ಚಿತ ವರ ಮಗಳಾಗಿ ( ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ) * ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿ ಬಿಂದು ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್ * ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿ ಅಂಬಿಕಾ ಮೋಹನ್ * ನಿವಿಯಾ ರೆಬಿನ್ ಉಣ್ಣಿಯಮ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿ * ನಂದಕುಮಾರ್ ಆಗಿ ಸುಕುಮಾರನ್ , ತಂಕಮ್ ಅವರ ದಿವಂಗತ ಪತಿ ಮತ್ತು ಮನು ಅವರ ತಂದೆ (ಫೋಟೋ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮಾತ್ರ) * ಶಕುಂತಲಾ, ಜಾನಕಿಯ ದಾಸಿಯಾಗಿ ಗಾಯತ್ರಿ * ಸುಧೀಶ್ ನಿಜವಾದ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ( ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ) * ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ( ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ ) * ಉತ್ಪಾದನೆ * ಪರವೂರ್‌ನ ಪಾಳಿಯಂ ಕೋವಿಲಕಂನಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆದಿದೆ. ==ಸಂಗೀತ== ;ನಂದನಂ ಧ್ವನಿಪಥ ಆಲ್ಬಮ್ ರಚಿಸಿದವರುರವೀಂದ್ರನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ 2002 ಪ್ರಕಾರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಲೇಬಲ್ ಸತ್ಯಮ್ ಆಡಿಯೋಸ್ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಸಿದ್ದಿಕ್ , ರಂಜಿತ್ ಈ ಚಿತ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೇರಿ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-2</ref> ಬರೆದು ರವೀಂದ್ರನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-4</ref> ಹಾಡುಗಳು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದವು ಮತ್ತು "ಕಾರ್ಮುಖಿಲ್ ವರ್ಣಂತೆ" ಹಾಡು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-4</ref>ಮತ್ತು ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೇರಿ ಮತ್ತು ರವೀಂದ್ರನ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ 2004 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಗಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು . ಬಾಲಮಣಿ (ನವ್ಯಾ) ಮತ್ತು ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ (ಅರವಿಂದ್) ಒಳಗೊಂಡ ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ "ಮನಸಿಲ್ ಮಿಧುನ ಮಝಾ" ಹಾಡು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-6</ref> ==ಆರತಕ್ಷತೆ== ;ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. " ರಂಜಿತ್ ಅವರ ನಂಧಾನಂ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಗುಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಅವರನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ನಟನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಅದರ ನಾಟಕೀಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದಿದೆ" ಎಂದು ಇಂಡಿಯಾಇನ್ಫೋ ಬರೆದಿದೆ. ==ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು== ;ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://web.archive.org/web/20040311031032/http://www.hindu.com/2003/12/04/stories/2003120404870400.htm</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ - ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ - ರವೀಂದ್ರನ್ * ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆ - ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೆರಿ ;ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ - ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ - ರಂಜಿತ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ - ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ - ಅಳಗಪ್ಪನ್ ಎನ್. * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ - ಸುರೇಶ್ ಕೊಲ್ಲಂ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ - ಎಂ.ಜಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ ;ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ <ref>https://web.archive.org/web/20040828123037/http://filmfaremagazine.indiatimes.com/articleshow.cms?msid=46891&right=1&fright=1&botlink=1</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ (ಮಲಯಾಳಂ) - ಸಿದ್ದಿಕ್ ಮತ್ತು ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ಮಾಪಕರು) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ (ಮಲಯಾಳಂ) - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ * ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ - ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್ ==ಉತ್ತರಭಾಗ ಸರಣಿ== ಚಿತ್ರದ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಅದೇ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಸರಣಿಯನ್ನು ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು .<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/film-nandanam-set-for-a-television-adaptation/articleshow/77329608.cms</ref> ಇದು ಬಾಲಮಣಿಯ ಬಾಲ್ಯದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಮನು, ಕುಂಬಿಡಿ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಚಿತ್ರದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ನಟರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-14</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-15</ref>ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ ಸೂರ್ಯ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಯಧು ನಂದನಂ ಎಂದು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ ಕೆಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ತೊಂದರೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು . ಇದು ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2020 ರಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29, 2022 ರವರೆಗೆ 534 ಸಂಚಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-16</ref> ==ರೀಮೇಕ್‌ಗಳು== ರಂಜಿತ್ ಈ ಚಿತ್ರದ ತಮಿಳು ರಿಮೇಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ ತೊಡಕುಗಳ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, <ref>http://www.hindu.com/mp/2010/01/09/stories/2010010953950800.htm</ref>ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸುಬ್ರಮಣಿಯ ಶಿವ ಅವರು ಸೀದನ್ ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು , ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ನಟ ಉನ್ನಿ ಮುಕುಂದನ್ ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವೂ ಆಗಿದೆ . ಇದನ್ನು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ರವಿ ರಾಜ ಪಿನಿಸೆಟ್ಟಿ ಅವರು ಮಾ ಬಾಪು ಬೊಮ್ಮಕು ಪೆಲ್ಲಂಟ ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು . ==ಪರಂಪರೆ== ಅರವಿಂದ್ ಆಕಾಶ್ 2024 ರ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ಗುರುವಾಯೂರ್ ಅಂಬಲನದಯಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು , ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Nandanam_(film)#cite_note-18</ref> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *{{IMDb title|0357946|Nandanam}} {{Ranjith}} {{Kerala Film Critics Association Award for Best Film}} {{Filmfare Award for Best Film – Malayalam}} [[Category:2002 Malayalam-language films]] [[Category:2002 Indian films]] [[Category:2002 romantic drama films]] [[Category:2002 films]] [[Category:Films scored by Raveendran]] [[Category:Malayalam films remade in other languages]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 83uszxib4yoph25re1ntv2s2l6l51oh 0 180370 1382820 2026-08-15T12:58:55Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox body of water | name = ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರ | native_name = {{native name|ml|വേമ്പനാട്ട് കായല്‍}} | image = Kumarkom.jpg | caption = ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರ | alt = ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಹೌಸ್ಬೋಟ್ | pushpin_map = India Kerala | pushpin_alt = ವ... 1382820 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರ | native_name = {{native name|ml|വേമ്പനാട്ട് കായല്‍}} | image = Kumarkom.jpg | caption = ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರ | alt = ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಹೌಸ್ಬೋಟ್ | pushpin_map = India Kerala | pushpin_alt = ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರದ ಸ್ಥಳ | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = | coordinates = {{coord|9|51|N|76|21|E|region:IN_type:waterbody|display=inline,title}} | type = | inflow = [[ಅಚೆಂಕೋವಿಲ್]], [[ಮಣಿಮಲಾ ನದಿ|ಮಣಿಮಲಾ]], [[ಮೀನಚಿಲ್ ನದಿ|ಮೀನಚಿಲ್]], [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ ನದಿ|ಮುವಟ್ಟುಪುಳ]], [[ಪಂಬಾ ನದಿ|ಪಂಬಾ]], [[ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿ|ಪೆರಿಯಾರ್]] | outflow = ಹಲವಾರು ಕಾಲುವೆಗಳು | catchment = | countries = ಭಾರತ | length = {{cvt|96.5|km}} | width = {{cvt|14|km}} | area = {{cvt|2033|km2}} | depth = | max_depth = {{cvt|12|m}} | volume = | residence_time = | shore = | elevation = {{cvt|0|m}} | islands = [[ಪತಿರಮಣಲ್]], [[ಪೆರುಂಬಾಳಂ]], [[ಪಳ್ಳಿಪ್ಪುರಂ, ಆಲಪ್ಪುಳ|ಪಳ್ಳಿಪ್ಪುರಂ]], [[ಕುಂಬಳಂಗಿ]] | settlements = [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]], [[ಆಲಪ್ಪುಳ|ಅಲ್ಲೆಪ್ಪಿ]], [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿನ್]], [[ಚೇರ್ತಲ]] | module = {{Designation list |embed = yes |designation1 = ರಾಮ್ಸರ್ |designation1_offname = ವೆಂಬನಾಡ್-ಕೊಳ್ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶ |designation1_date = 19 ಆಗಸ್ಟ್ 2002 }} | date_flooded = 1341 (ಬಹುಶಃ) }} '''ವೆಂಬನಾಡ್''' ({{IPA|ml|ʋeːmbɐnaːɖə̆|lang}}) ಭಾರತದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ,<ref>Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', 2006 edition 2007 reprint, p. 48, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3 }}</ref> ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ. ಸರೋವರವು {{Convert|2,033|km2}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಮತ್ತು {{Convert|96.5|km|4=0|abbr=on}} ಗರಿಷ್ಠ ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://iahs.info/hyderabad/CD-Hyderabad/kishore/pdf/3807_Gopakumar_Analysis%20of%20the%20Bathymetry%20and.pdf |title=Vembanad - Kol Wetland |publisher=R. Gopakumar and Kaoru Takara, Centre for Water Resources Development and management, Kozhikode |access-date=2011-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721210857/http://iahs.info/hyderabad/CD-Hyderabad/kishore/pdf/3807_Gopakumar_Analysis%20of%20the%20Bathymetry%20and.pdf |archive-date=2011-07-21 |url-status=dead}}</ref> ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಮೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಇದನ್ನು [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]], [[ವೈಕಂ]], [[ಚಂಗನಾಶ್ಶೇರಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ '''ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರ''' ಎಂದೂ, [[ಆಲಪ್ಪುಳ]], [[ಪುನ್ನಪ್ರ|ಪುನ್ನಪ್ಪ್ರ]], [[ಕುಟ್ಟನಾಡು]]ಗಳಲ್ಲಿ '''ಪುನ್ನಮದ ಸರೋವರ''' ಎಂದೂ ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯಲ್ಲಿ '''ಕೊಚ್ಚಿ ಸರೋವರ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ವೈಪಿನ್]], [[ಮುಳವುಕಾಡ್]], [[ಮರಾಡು]], [[ಉದಯಂಪೇರೂರು]], [[ವಲ್ಲಾರ್ಪಾಡಂ]], ಮತ್ತು [[ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳ ಹಲವಾರು ಗುಂಪುಗಳು ಕೊಚ್ಚಿ ಸರೋವರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು|ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು]] [[ವಿಲ್ಲಿಂಗ್ಡನ್ ದ್ವೀಪ]] ಮತ್ತು [[ವಲ್ಲಾರ್ಪಾಡಂ]] ದ್ವೀಪದ ಸುತ್ತಲೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ''ಕೇರಳದ ಅಕ್ಕಿಯ ಬಟ್ಟಲು'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಕುಟ್ಟನಾಡು]], [[ಭಾರತದ ವಿಪರೀತ ಬಿಂದುಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಎತ್ತರಗಳು|ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಸಾಗುವಳಿ ನಡೆಯುವ ಕೆಲವೇ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752 |last=Press Trust of India |date=1 June 2020 |access-date=17 November 2020 |work=NDTV |archive-date=16 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211116093316/https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm |title=Thirst below sea level |last=Suchitra |first=M |date=13 August 2003 |work=[[The Hindu]] |access-date=17 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190922101804/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/thirst-below-sea-level/article28523147.ece |archive-date=22 September 2019 }}</ref> ಕುಟ್ಟನಾಡು ವೆಂಬನಾಡ್ನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. [[ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]]ವು ಸರೋವರದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವೆಂಬನಾಡ್ ಮುರಿಗಳ ಕೆಲವು ಹಾಟ್ಸ್ಪಾಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ವೆಂಬನಾಡ್ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ. ==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ ಮತ್ತು ಜಲವಿಜ್ಞಾನ== [[File:Location of Vembanad Lake Kerala.png|thumb|left|100px|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ]] ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರವು {{Convert|96.5|km|4=0|abbr=on}} ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ. ವೆಂಬನಾಡ್ ಜೌಗು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು {{Convert|2,033.02|km2|abbr=on}} ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ,<ref>{{cite web| url = http://iahs.info/hyderabad/CD-Hyderabad/kishore/pdf/3807_Gopakumar_Analysis%20of%20the%20Bathymetry%20and.pdf| title = Vembanad - Kol Wetland| publisher = R. Gopakumar and Kaoru Takara, Centre for Water Resources Development and management, Kozhikode| access-date = 2011-02-07| archive-url = https://web.archive.org/web/20110721210857/http://iahs.info/hyderabad/CD-Hyderabad/kishore/pdf/3807_Gopakumar_Analysis%20of%20the%20Bathymetry%20and.pdf| archive-date = 2011-07-21| url-status=dead| df = }}</ref> ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜೌಗು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ {{Convert|398.12|km2|abbr=on}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ (MSL) ಕೆಳಗಿದೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು {{Convert|763.23|km2|abbr=on}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು {{Convert|1|m}} MSL ಗಿಂತ ಕೆಳಗಿದೆ. ಸರೋವರವು [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ|ಆಲಪ್ಪುಳ]], [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]], ಮತ್ತು [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಗಡಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಕಿರಿದಾದ [[ತಡೆ ದ್ವೀಪ]]ದ ಮೂಲಕ [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ]]ದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕಾಲುವೆಗಳು ಸರೋವರವನ್ನು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಇತರ ಕರಾವಳಿ ಸರೋವರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ. ಸರೋವರವು [[ಪತಿರಮಣಲ್]], [[ಪೆರುಂಬಾಳಂ]] ಮತ್ತು [[ಪಳ್ಳಿಪ್ಪುರಂ, ಆಲಪ್ಪುಳ|ಪಳ್ಳಿಪ್ಪುರಂ]] ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರವು ಅದರ ವಿಶಾಲವಾದ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು {{Convert|14|km|abbr=on}} ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಸರೋವರವು ವೆಂಬನಾಡ್-ಕೊಳ್ ಜೌಗು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಆಲಪ್ಪುಳದಿಂದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅಳೀಕ್ಕೋಡ್ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ, ಇದು ಕೇವಲ {{Convert|96.5|km|4=0|abbr=on}} ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ. ಸರೋವರವನ್ನು [[ಅಚೆಂಕೋವಿಲ್]], [[ಮಣಿಮಲಾ ನದಿ]], [[ಮೀನಚಿಲ್ ನದಿ]], [[ಮುವಟ್ಟುಪುಳ ನದಿ]], [[ಪಂಬಾ ನದಿ]] ಮತ್ತು [[ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಮಧ್ಯ ಕೇರಳದ ಆರು ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 10 ನದಿಗಳು ಒಳಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಸರೋವರದಿಂದ ಹರಿದು ಹೋಗುವ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ {{Convert|15770|km2|abbr=on}},<ref>{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/water/Ramsar%20cites.pdf |title=Ramsar Sites In Kerala |publisher=ENVIS Centre, Kerala |access-date=7 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721171629/http://www.kerenvis.nic.in/water/Ramsar%20cites.pdf |archive-date=21 July 2011 |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಕೇರಳದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ 40% ರಷ್ಟಿದೆ. ಇದರ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಮೇಲ್ಮೈ ಹರಿವು]] {{Convert|21,900|mm|abbr=on}} ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಮೇಲ್ಮೈ ನೀರಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಸುಮಾರು 30% ರಷ್ಟಿದೆ. ಸರೋವರದ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಥಳವೆಂದರೆ ಸರೋವರದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕುಮಾರಕೋಂ ಪ್ರವಾಸಿ ಗ್ರಾಮ.<ref>{{cite web |title=Kumarakom |url=http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=41 |access-date=21 June 2012 |archive-date=16 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716231211/http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=41 |url-status=dead }}</ref> [[ಕುಮಾರಕೋಂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ]]ವು ಕುಮಾರಕೋಂ ಗ್ರಾಮದ ಉತ್ತರ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ. ವೆಂಬನಾಡ್ ಜೌಗು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು 2002 ರಲ್ಲಿ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ರಾಮ್ಸರ್ ಸಮಾವೇಶವು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಮೂರು ರಾಮ್ಸರ್ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರವು ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ವಶವಾಗಿದ್ದು, ನೀರಿನ ಹರಡುವಿಕೆಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು 1917 ರಲ್ಲಿ {{Convert|290.85|km2|abbr=on}} ರಿಂದ 1971 ರಲ್ಲಿ {{Convert|227|km2|abbr=on}} ಮತ್ತು 1990 ರಲ್ಲಿ {{Convert|213.28|km2|abbr=on}} ಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ನೀರಿನ ಹರಡುವಿಕೆಯ ಸುಮಾರು {{Convert|63.62|km2|abbr=on}} ಅನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಪೋಲ್ಡರ್ಗಳ ರಚನೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರಿನ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ದ್ವೀಪದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪುನರ್ವಶಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸರೋವರವು ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಸರ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಭೂ ಪುನರ್ವಶದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅದರ ಮೂಲ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ 37 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಕುಗ್ಗಿದೆ. ಸರೋವರದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಕುಟ್ಟನಾಡು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ {{convert|1252|m}}-ಉದ್ದದ [[ಥಾನೀರ್ಮುಕ್ಕಂ ಬಂಡ್|ಥಾನೀರ್ಮುಕ್ಕಂ ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ತಡೆಗೋಡೆ]], ಇದು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಕುಟ್ಟನಾಡು ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಉಪ್ಪುನೀರು ನುಗ್ಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಣ್ಣಿನ ನಿಯಂತ್ರಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಸರೋವರವನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ - ಒಂದು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಉಪ್ಪುನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧ ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ತಡೆಗೋಡೆಯು ಕುಟ್ಟನಾಡಿನ ರೈತರಿಗೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಲವಣಾಂಶದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ. ಥಾನೀರ್ಮುಕ್ಕಂ ತಡೆಗೋಡೆಯು ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರದ ಕಿರಿದಾದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರವಾಹದ ಹರಿವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕವಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ತೆರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕವಾಟಗಳು ನವೆಂಬರ್ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಮುಚ್ಚಿರುತ್ತವೆ. ರಚನೆಯ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯೂನತೆಯೆಂದರೆ ಮೀನು ಮತ್ತು ಸೀಗಡಿಗಳು ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುವ ಅವಕಾಶದ ನಷ್ಟ, ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಳೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ, ಇದು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ತೊಳೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಥಾನೀರ್ಮುಕ್ಕಂ ತಡೆಗೋಡೆಯು ಪರಿಸರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ, ಶುದ್ಧ ನೀರಿನಲ್ಲಿ [[ನೀರಿನ ಹಯಸಿಂತ್]]ನ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರಸರಣ.{{citation needed|date=October 2015}} ==ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ== [[File:Kumarakom.jpg|thumb|left|ವೆಂಬನಾಡು ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಹೌಸ್ ಬೋಟ್]]ಸರೋವರವು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, 2004 ರಲ್ಲಿ ''ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ''ದಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿ ಕಿರುಕುಳದ ಒಂದು ಘಟನೆ ಮಾತ್ರ ನಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite news |title=Boat driver held for misbehaving with tourist |work=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-07-26/bangalore/27160422_1_boat-tourist-vembanad-lake |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20131025212807/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-07-26/bangalore/27160422_1_boat-tourist-vembanad-lake |archive-date=25 October 2013 }}</ref> === ಹೌಸ್ಬೋಟ್ಗಳು === ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರವು ನೂರಾರು ಹೌಸ್ಬೋಟ್ಗಳು ([[ಮಲಯಾಳಂ]]ನಲ್ಲಿ [[ಕೆಟ್ಟುವಳ್ಳಂ]]ಗಳು) ಸಂಚರಿಸುವ ಮತ್ತು ಅದರ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರೆಸಾರ್ಟ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಕೇರಳ ಮುರಿಗಳು]] ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿದೆ. === ಪಕ್ಷಿಧಾಮ === [[ಕುಮಾರಕೋಂ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ]]ವು ಸರೋವರದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದೆ. === ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯಗಳು === ಆಗಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ, ಕೊಟ್ಟಾಯಂನಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಮೀಪದ ನದಿಗಳು ಈ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ,<ref>{{Cite web |title=Vembanad Lake |publisher=Kottayam District, Government of Kerala |url=https://kottayam.nic.in/en/tourist-place/vembanad-lake/ |access-date=22 November 2022 |language=en-US |archive-date=22 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221122065547/https://kottayam.nic.in/en/tourist-place/vembanad-lake/ |url-status=live }}</ref> ಇದು ಕೇರಳ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. ಹಾವಿನ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯಗಳು - ಓಣಂ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳು ಈ ಜಲ ಕ್ರೀಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೀವಂತವಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |title=VEMBANAD LAKE {{!}} Kottayam District, Government of Kerala {{!}} India |url=https://kottayam.nic.in/en/tourist-place/vembanad-lake/ |access-date=22 November 2022 |language=en-US |archive-date=22 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221122065547/https://kottayam.nic.in/en/tourist-place/vembanad-lake/ |url-status=live }}</ref> === ಸರೋವರದ ದ್ವೀಪಗಳು === ಸರೋವರವು [[ಪತಿರಮಣಲ್]] ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು ದೋಣಿಯ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ [[ಕಕ್ಕತುರುತ್]] ದ್ವೀಪ. ==ಒಳನಾಡು ಸಾರಿಗೆ== ವೆಂಬನಾಡ್ ಜೌಗು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಉತ್ತರ–ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ {{Convert|196|km|4=0|abbr=on}} ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ–ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ {{Convert|29|km|4=0|abbr=on}} ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ [[ಅಳಿವೆ|ಅಳಿವೆಗಳು]], ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣ ಜಾಲವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಜಲಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಮುವಟ್ಟುಪುಳ, ಮೀನಚಿಲ್, ಪಂಬಾ ಮತ್ತು ಅಚೆಂಕೋವಿಲ್ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು, ಎಲ್ಲವೂ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು {{Convert|30|km|4=0|abbr=on}} ದೂರದವರೆಗೆ ನೌಕಾಯಾನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೊಟ್ಟಪ್ಪುರಂ–ಕೊಲ್ಲಂ ವಿಭಾಗವು ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರದ ಮೂಲಕ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು {{Convert|209|km|4=0|abbr=on}} ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಪರಿಸರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ== [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|[[ಕುಮಾರಕೋಂ]]ನಲ್ಲಿ ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರ]] ವೆಂಬನಾಡ್ ಕೊಳ್ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ರಾಮ್ಸರ್ ಸಮಾವೇಶ]]ವು [[ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶ|ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ]] ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.ramsar.org/sitelist.pdf |title=The List of Wetlands of International Importance |access-date=7 January 2008 |publisher=The Secretariat of the Convention on Wetlands (Ramsar, Iran, 1971) Rue Mauverney 28, CH-1196 Gland, Switzerland |archive-url=https://web.archive.org/web/20080102104335/http://www.ramsar.org/sitelist.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=2 January 2008 }}</ref> ಇದು 20,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಲಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ – ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸೀಗಡಿಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವೂ ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.wwfindia.org/about_wwf/what_we_do/freshwater_wetlands/our_work/ramsar_sites/vembanad___kol_wetland_.cfm |title=Vembanad - Kol Wetland |date=24 May 2006 |publisher=World Wildlife Fund |access-date=23 January 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080217224244/http://www.wwfindia.org/about_wwf/what_we_do/freshwater_wetlands/our_work/ramsar_sites/vembanad___kol_wetland_.cfm |archive-date=17 February 2008 |url-status=dead }}</ref> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]] * [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] * [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ]] * [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] * [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * {{Commons category-inline|Vembanad Lake}} {{Authority control}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಸರೋವರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸರೋವರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]] 3pkshe50jhee59kpoqx5l9iysbda9y7 0 180371 1382826 2026-08-15T13:06:02Z Hariprasad Shetty10 87270 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox person | name = ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ | birth_date = 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958 | birth_place = ಕೇರಳ, ಭಾರತ | education = ಎಂ.ಬಿ.ಬಿ.ಎಸ್.<br />ಎಫ್.ಆರ್.ಸಿ.ಎಸ್. | occupation = ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ | known_for = ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಕಸಿ<... 1382826 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ | birth_date = 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958 | birth_place = ಕೇರಳ, ಭಾರತ | education = ಎಂ.ಬಿ.ಬಿ.ಎಸ್.<br />ಎಫ್.ಆರ್.ಸಿ.ಎಸ್. | occupation = ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ | known_for = ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಕಸಿ<br />ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ | awards = [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] (2011)<br />[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] (2025) | nationality = ಭಾರತೀಯ | specialty = ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ }} '''ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ''' (ಜನನ: 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958) ಭಾರತೀಯ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸಿದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸಿದ ವೈದ್ಯರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬೀಟಿಂಗ್-ಹಾರ್ಟ್ ಬೈಪಾಸ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಟೀರಿಯಲ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |access-date=15 August 2026 |publisher=Lisie Hospital}}</ref> ಅವರು ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು 20,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತೆರೆದ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |access-date=15 August 2026 |publisher=Lisie Hospital}}</ref> 2025ರಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು 2011ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆತಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=Padma Awards |url=https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard |access-date=15 August 2026 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 1958ರಂದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಪಾಲಾದ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು 1978ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಕೊಟ್ಟಾಯಂನ ಸರ್ಕಾರಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಎಂ.ಬಿ.ಬಿ.ಎಸ್. ಪದವಿ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |access-date=15 August 2026 |publisher=Government of India}}</ref> ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ ಅವರು ಉನ್ನತ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಅವರು ಡಬ್ಲಿನ್‌ನ ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸರ್ಜನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಫ್.ಆರ್.ಸಿ.ಎಸ್. ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ತರಬೇತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್‌ನ ಮೇಟರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |access-date=15 August 2026 |publisher=Government of India}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ನ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪಾಪ್‌ವರ್ತ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್‌ನ ಫ್ರೀಮನ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |access-date=15 August 2026 |publisher=Government of India}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು 1997ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಮೆಡಿಕಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 1996ರಿಂದ 2008ರವರೆಗೆ ಅವರು ಮೆಡಿಕಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಲಹೆಗಾರ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |access-date=15 August 2026 |publisher=Lisie Hospital}}</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೊಚ್ಚಿಯ ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅವರು ಇಂದಿಗೂ ಆ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |access-date=15 August 2026 |publisher=Lisie Hospital}}</ref> 1989ರಿಂದ 1995ರವರೆಗೆ ಅವರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ನ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಹೌಸ್ ಆಫೀಸರ್, ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |access-date=15 August 2026 |publisher=Lisie Hospital}}</ref> == ಹೃದಯ ಕಸಿ == === ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ === 2003ರಲ್ಲಿ ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಈ ಸಾಧನೆಯು ಕೇರಳದ ಹೃದಯ ಕಸಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |access-date=15 August 2026 |publisher=Lisie Hospital}}</ref> ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು 2003ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |access-date=15 August 2026 |publisher=Lisie Hospital}}</ref> === ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ === ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ತಂಡವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಮರು-ಹೃದಯ ಕಸಿ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |access-date=15 August 2026 |publisher=Lisie Hospital}}</ref> ಈ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾದ ರೋಗಿ ಗಿರೀಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಹಿಂದೆ ಹೃದಯ ಕಸಿ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮೊದಲ ಕಸಿ ನಂತರ ಹೃದಯದ ಒಂದು ಕವಾಟದಲ್ಲಿ ಸೋಂಕು ಉಂಟಾದ ಕಾರಣ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿ ಗಂಭೀರಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೃದಯ ಕಸಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref><nowiki>{{cite web |title=Echolis January 2019 |url=</nowiki>https://www.lisiehospital.org/uploads/Echolis_pdf/hfFOjjw7nF1A5vJ6yxLXYvibcaIRr8KzhGHcYR3V.pdf |publisher=Lisie Hospital |access-date=15 August 2026</ref><nowiki> }}</nowiki> ಮರುಕಸಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಭಾರತೀಯ ಹೃದಯ ಕಸಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |access-date=15 August 2026 |publisher=Lisie Hospital}}</ref> == ಇತರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನೆಗಳು == ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ತಂಡವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬೀಟಿಂಗ್-ಹಾರ್ಟ್ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಟೋಟಲ್ ಆರ್ಟೀರಿಯಲ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಹೃದಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸದೆ ಹೃದಯದ ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |access-date=15 August 2026 |publisher=Lisie Hospital}}</ref> ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅವೇಕ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನೂ ನಡೆಸಿತು.<ref>{{cite web |title=Cardiothoracic Surgery |url=https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery |access-date=15 August 2026 |publisher=Lisie Hospital}}</ref> ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವು ಕೇರಳದ ಹೃದಯ-ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಕಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |access-date=15 August 2026 |publisher=Lisie Hospital}}</ref> == ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬರಹಗಳು == ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬರಹಗಾರರಾಗಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |access-date=15 August 2026 |publisher=Lisie Hospital}}</ref> ಅವರು ಕಾರ್ಡಿಯೊಥೊರಾಸಿಕ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಿಧ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |access-date=15 August 2026 |publisher=Lisie Hospital}}</ref> == ಹಾರ್ಟ್ ಕೇರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ == ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು '''ಹಾರ್ಟ್ ಕೇರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್'''ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಹೃದಯ ಆರೋಗ್ಯದ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಹೃದ್ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |access-date=15 August 2026 |publisher=Lisie Hospital}}</ref> ಹೃದಯ ಕಸಿ, ಹೃದಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂಗಾಂಗ ದಾನದ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |access-date=15 August 2026 |publisher=Lisie Hospital}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == * '''[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]]''' — 2011, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ<ref>.{{cite web |title=Padma Awards |url=https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard |access-date=15 August 2026 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> * '''[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]]''' — 2025, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ.<ref>{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |access-date=15 August 2026 |publisher=Government of India}}</ref> 2025ರ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಉಲ್ಲೇಖದಲ್ಲಿ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Padma Bhushan – Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf |access-date=15 August 2026 |publisher=Government of India}}</ref> ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ 2025ರ ಪದ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅಧಿಕೃತ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಿಂದ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Padma Awards 2025 |url=https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard |access-date=15 August 2026 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> == ವೃತ್ತಿಪರ ಹುದ್ದೆಗಳು == * ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಕೊಚ್ಚಿ — ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |access-date=15 August 2026 |publisher=Lisie Hospital}}</ref> * ಮೆಡಿಕಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಕೊಚ್ಚಿ — ಸಲಹೆಗಾರ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |access-date=15 August 2026 |publisher=Lisie Hospital}}</ref> * ಹಾರ್ಟ್ ಕೇರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ — ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |access-date=15 August 2026 |publisher=Lisie Hospital}}</ref> == ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅನುಭವ == ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಪ್ರಕಾರ, ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ ಅವರು ಕಾರ್ಡಿಯೊಥೊರಾಸಿಕ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ 34 ವರ್ಷಗಳ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 20,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತೆರೆದ ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |access-date=15 August 2026 |publisher=Lisie Hospital}}</ref> ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ, ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಹೃದಯ ಮರುಕಸಿ, ಕೇರಳದ ಬೀಟಿಂಗ್-ಹಾರ್ಟ್ ಬೈಪಾಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಅವೇಕ್ ಬೈಪಾಸ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |title=Dr. Jose Chacko Periappuram |url=https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram |access-date=15 August 2026 |publisher=Lisie Hospital}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://www.lisiehospital.org/index.php/doctor/dr-jose-chacko-periappuram ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ — ಡಾ. ಜೋಸ್ ಚಾಕೊ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ] * [https://www.lisiehospital.org/institute/department/cardiothoracic-surgery ಲಿಸೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ — ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಎದೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗ] * [https://www.padmaawards.gov.in/padmaawards/dashboard ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ — ಪದ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಡೇಟಾಬೇಸ್] * [https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/CitationsForTickets/2025/202512.pdf ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ — ಪದ್ಮಭೂಷಣ 2025 ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಉಲ್ಲೇಖ] ``` fk81cgh5id2wdxyccq12axyuw6p8epm 0 180372 1382829 2026-08-15T13:13:38Z Hariprasad Shetty10 87270 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ವಿ. ವಿ. ಕೆ. ವಾಲತ್''' (25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1918 – 31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2000) ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಭಾರತೀಯ ಲೇಖಕ, ಕವಿ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳನಾಮಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು '''ವಡಕ್ಕೆ ವಾಲತ್ ಕೃಷ್ಣನ್''' (Vadakke Valath Krishnan). ಕೇ... 1382829 wikitext text/x-wiki '''ವಿ. ವಿ. ಕೆ. ವಾಲತ್''' (25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1918 – 31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2000) ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಭಾರತೀಯ ಲೇಖಕ, ಕವಿ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳನಾಮಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು '''ವಡಕ್ಕೆ ವಾಲತ್ ಕೃಷ್ಣನ್''' (Vadakke Valath Krishnan). ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳನಾಮಗಳ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಮುಖ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಕವನ, ಸಣ್ಣಕಥೆ, ಕಾದಂಬರಿ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಲೇಖನಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರೆಯ ಕುರಿತು ಅವರು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="wiki">{{cite web |title=V. V. K. Valath |url=https://en.wikipedia.org/wiki/V._V._K._Valath |website=Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಜೀವನ == ವಿ. ವಿ. ಕೆ. ವಾಲತ್ ಅವರು 25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1918ರಂದು ಕೇರಳದ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೇರಾನೆಲ್ಲೂರು ಸಮೀಪದ ವಳಂ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ವಡಕ್ಕೆ ವಾಲತ್ ವೇಲು ಆಶಾನ್ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಪಾರು. ಅವರು ಚೇರಾನೆಲ್ಲೂರಿನ ಲಿಟಲ್ ಫ್ಲವರ್ ಅಪ್ಪರ್ ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಎರ್ನಾಕುಲಂನ ಸೇಂಟ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೇ ತರಗತಿಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.<ref name="wiki"/> ವಾಲತ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವೈಟ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಲಿಟಲ್ ಫ್ಲವರ್ ಅಪ್ಪರ್ ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಚೇರಾನೆಲ್ಲೂರಿನ ಅಲ್ ಫರೂಕಿಯಾ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 27 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು.<ref name="wiki"/> == ಸಾಹಿತ್ಯ ಜೀವನ == ವಾಲತ್ ಅವರು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಕವನ, ಸಣ್ಣಕಥೆ ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳನಾಮಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಬರಹಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ, ಬಡತನ, ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಜೀವನದಂತಹ ವಿಷಯಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref name="wiki"/> 1940ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಛಂದಸ್ಸಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಅವರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು ಲಯದ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಅವರು ಕೈಗೊಂಡರು. '''ಇಡಿಮುಳಕ್ಕಂ''', '''ಮಿನ್ನಲ್ ವೆಳಿಚಂ''', '''ಚಕ್ರವಾಳತ್ತಿನಪ್ಪുറം''', '''ರಂಡು ಮಳೆ ವೀಣಾಲೋ''' ಮತ್ತು '''ಆರ್ಕರಿಯಣಂ''' ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳು ಅವರ ಮುಕ್ತಛಂದಸ್ಸಿನ ಕಾವ್ಯಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="wiki"/> == ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳನಾಮಶಾಸ್ತ್ರ == 1960ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಲತ್ ಅವರ ಗಮನ ಕೇರಳದ ಇತಿಹಾಸ, ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳನಾಮಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿರುಗಿತು. 1969ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ '''ಕೇರಳತ್ತಿಲೆ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರಂಗಳ್''' (Keralathile Sthalacharithrangal) ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಯ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯು 1969ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು, 170 ಪುಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ದಾಖಲೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="KUL">{{cite web |title=കേരളത്തിലെ സ്ഥലചരിത്രങ്ങള്‍ |url=https://campuslib.keralauniversity.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=534285&shelfbrowse_itemnumber=721203 |website=University of Kerala Library Catalogue |access-date=15 August 2026}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ಕೇರಳದ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರೆಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ತൃശൂർ, ಪಾಲക്കാട്, ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರೆಗಳು ಈ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಪಾಲക്കാട് ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುರಿತಾದ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.<ref name="Palakkad">{{cite web |title=കേരളത്തിലെ സ്ഥല ചരിത്രങ്ങൾ : പാലക്കാട് ജില്ല |url=https://campuslib.keralauniversity.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=391704 |website=University of Kerala Library Catalogue |access-date=15 August 2026}}</ref> ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರೆಯ ಕೃತಿಯು 1998ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ತൃശೂರಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು, 180 ಪುಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ದಾಖಲೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="TVM">{{cite web |title=കേരളത്തിലെ സ്ഥലചരിത്രങ്ങൾ : തിരുവനന്തപുരം ജില്ല |url=https://campuslib.keralauniversity.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=363674 |website=University of Kerala Library Catalogue |access-date=15 August 2026}}</ref> ಸ್ಥಳನಾಮಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ವಾಲತ್ ಅವರು ಕೇರಳದ ಊರುಗಳ ಹೆಸರುಗಳ ಮೂಲ, ಅವುಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳನಾಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಯನಕಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="wiki"/> == ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು == === ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು === * '''ಮಿನ್ನಲ್ ವೆಳಿಚಂ''' (Minnal Velicham), 1947 * '''ಇಡಿಮುಳಕ್ಕಂ''' (Idimuzhakkam), 1984 * '''ಞಾನ್ ಇನಿಯುಂ ವರುಂ''' (Njan Iniyum Varum), 1974 * '''ಚಕ್ರವಾಳತ್ತಿನಪ್ಪുറം''' (Chakravalathinappuram) * '''ಭಾವಶೃಂಖಲ''' (Bhavasramkhala) * '''ವಲ್ಲಕಿ''' (Vallaki) * '''ವಿ. ವಿ. ಕೆ. ವಾಲತ್ತಿಂಟೆ ಕವಿತಕಳ್''' (V. V. K. Valathinte Kavithakal), 2002<ref name="wiki"/> === ಸಣ್ಣಕಥೆಗಳು === * '''ಇನಿ ವಂಡಿ ಇಲ್ಲ''' (Ini Vandi Illa), 1955 * '''ಅಯಕ್ಕಾಂಜ ಕತ್ತು''' (Ayakkanja Kathu) === ಕಾದಂಬರಿ === * '''ಇವಿಡೆ ಒರು ಕಾಮುಕನ್ ಮરિક್ಕುನ್ನು''' (Ivide Oru Kamukan Marikkunnu)<ref name="wiki"/> === ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಗಳು === * '''ಋಗ್ವೇದತ್ತಿಲೂಡೆ''' (Rigvedathiloode), 1969 * '''ಕೇರಳತ್ತಿಲೆ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರಂಗಳ್''' (Keralathile Sthalacharithrangal), 1969 * '''ചരಿತ್ರ കാവാടങ്ങൾ''' (Charithra Kavadangal), 1977 * '''ಶಬರಿಮಲ, ಶೋಲಯಾರ್, ಮೂನ್ನಾರ್''' (Sabaimala, Sholayar, Moonar), 1978 * '''ಪಂಡಿತ್ ಕರುಪ್ಪನ್''' (Pandit Karuppan), 1985 * '''ಕೇರಳತ್ತಿಲೆ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರಂಗಳ್ – ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲ''' (Keralathile Sthalacharithrangal – Thiruvananthapuram Jilla), 1998 * '''ಕೇರಳತ್ತಿಲೆ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರಂಗಳ್ – ತൃശൂർ ಜಿಲ್ಲ''' (Keralathile Sthalacharithrangal – Thrissur Jilla) * '''ಕೇರಳತ್ತಿಲೆ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರಂಗಳ್ – ಪಾಲക്കാട് ಜಿಲ್ಲ''' (Keralathile Sthalacharithrangal – Palakkad Jilla) * '''ಕೇರಳತ್ತಿಲೆ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರಂಗಳ್ – ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲ''' (Keralathile Sthalacharithrangal – Ernakulam Jilla)<ref name="wiki"/> ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, '''ಕೇರಳತ್ತಿಲೆ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರಂಗಳ್ – ಪಾಲക്കാട് ಜಿಲ್ಲ''' ಕೃತಿಯು 1986ರ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ 284 ಪುಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Palakkad"/> == ಇತರ ಬರಹಗಳು == ವಾಲತ್ ಅವರು ಕೇರಳದ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ತಮ್ಮ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಸ್ ಲುಮುುಂಬಾ ಮತ್ತು ರೋಸೆನ್‌ಬರ್ಗ್ ದಂಪತಿಗಳಂತಹ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ಅವರು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="wiki"/> ಅವರ '''ಋಗ್ವೇದತ್ತಿಲೂಡೆ''' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದವನ್ನು ಭಾರತದ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ನೋಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ವೇದಕಾಲೀನ ಭಾರತದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನೂ ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="wiki"/> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == * '''ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ಸಮಗ್ರ ಕೊಡುಗೆ''', 1999 * '''ಪಂಡಿತ್ ಕರುಪ್ಪನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' * '''ಪ್ಲೇಸ್ ನೇಮ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫೆಲೋಶಿಪ್'''<ref name="wiki"/> 1999ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ವಾಲತ್ ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿತು.<ref name="wiki"/> ಚೇರಾನೆಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ '''ವಿ. ವಿ. ಕೆ. ವಾಲತ್ ರಸ್ತೆ''' ಎಂಬ ರಸ್ತೆಯೂ ಇದೆ.<ref name="wiki"/> == ಕುಟುಂಬ == ವಾಲತ್ ಅವರು ಕೃಷೋಧರಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದರು. ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಮೂವರು ಪುತ್ರರಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುತ್ರರಾದ ಮೊಪಸಾಂಗ್ ವಾಲತ್ ಚಿತ್ರಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದು, ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್ ವಾಲತ್ ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದರು. ಸಾಕ್ರಟೀಸ್ ಕೆ. ವಾಲತ್ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="wiki"/> == ನಿಧನ == ವಿ. ವಿ. ಕೆ. ವಾಲತ್ ಅವರು 31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2000ರಂದು ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ಪರವೂರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ 82 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.<ref name="wiki"/> == ಪರಂಪರೆ == ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳನಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದ ಬರಹಗಾರರಾಗಿ ವಿ. ವಿ. ಕೆ. ವಾಲತ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಕೇರಳದ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಸ್ಥಳನಾಮಶಾಸ್ತ್ರ, ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಛಂದಸ್ಸಿನ ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಅವರ ಇತಿಹಾಸಾಧಾರಿತ ಕೃತಿಗಳು ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ.<ref name="wiki"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು == * Das, Sisir Kumar. ''History of Indian Literature: 1911–1956, Struggle for Freedom: Triumph and Tragedy''. ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, 2005. * Valath, V. V. K. ''Keralathile Sthalacharithrangal''. National Book Stall, 1969. * Valath, V. V. K. ''Keralathile Sthalacharithrangal: Thiruvananthapuram Jilla''. Kerala Sahitya Akademi, 1998. * Valath, V. V. K. ''Keralathile Sthalacharithrangal: Palakkad Jilla''. Kerala Sahitya Akademi. * Valath, V. V. K. ''Keralathile Sthalacharithrangal: Thrissur Jilla''. Kerala Sahitya Akademi. == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://en.wikipedia.org/wiki/V._V._K._Valath V. V. K. Valath – ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ] * [https://campuslib.keralauniversity.ac.in/ ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:1918ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:2000ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದವರು]] bbyklug8j3qitrz3yw9u9ixlthk9igz 1382830 1382829 2026-08-15T13:16:05Z Hariprasad Shetty10 87270 /* ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಗಳು */ 1382830 wikitext text/x-wiki '''ವಿ. ವಿ. ಕೆ. ವಾಲತ್''' (25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1918 – 31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2000) ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಭಾರತೀಯ ಲೇಖಕ, ಕವಿ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳನಾಮಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು '''ವಡಕ್ಕೆ ವಾಲತ್ ಕೃಷ್ಣನ್''' (Vadakke Valath Krishnan). ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳನಾಮಗಳ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಮುಖ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಕವನ, ಸಣ್ಣಕಥೆ, ಕಾದಂಬರಿ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಲೇಖನಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರೆಯ ಕುರಿತು ಅವರು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="wiki">{{cite web |title=V. V. K. Valath |url=https://en.wikipedia.org/wiki/V._V._K._Valath |website=Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಜೀವನ == ವಿ. ವಿ. ಕೆ. ವಾಲತ್ ಅವರು 25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1918ರಂದು ಕೇರಳದ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚೇರಾನೆಲ್ಲೂರು ಸಮೀಪದ ವಳಂ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ವಡಕ್ಕೆ ವಾಲತ್ ವೇಲು ಆಶಾನ್ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಪಾರು. ಅವರು ಚೇರಾನೆಲ್ಲೂರಿನ ಲಿಟಲ್ ಫ್ಲವರ್ ಅಪ್ಪರ್ ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಎರ್ನಾಕುಲಂನ ಸೇಂಟ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೇ ತರಗತಿಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.<ref name="wiki"/> ವಾಲತ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವೈಟ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಲಿಟಲ್ ಫ್ಲವರ್ ಅಪ್ಪರ್ ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಚೇರಾನೆಲ್ಲೂರಿನ ಅಲ್ ಫರೂಕಿಯಾ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 27 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು.<ref name="wiki"/> == ಸಾಹಿತ್ಯ ಜೀವನ == ವಾಲತ್ ಅವರು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಕವನ, ಸಣ್ಣಕಥೆ ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳನಾಮಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಬರಹಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ, ಬಡತನ, ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಜೀವನದಂತಹ ವಿಷಯಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref name="wiki"/> 1940ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಛಂದಸ್ಸಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಅವರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು ಲಯದ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಅವರು ಕೈಗೊಂಡರು. '''ಇಡಿಮುಳಕ್ಕಂ''', '''ಮಿನ್ನಲ್ ವೆಳಿಚಂ''', '''ಚಕ್ರವಾಳತ್ತಿನಪ್ಪുറം''', '''ರಂಡು ಮಳೆ ವೀಣಾಲೋ''' ಮತ್ತು '''ಆರ್ಕರಿಯಣಂ''' ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳು ಅವರ ಮುಕ್ತಛಂದಸ್ಸಿನ ಕಾವ್ಯಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="wiki"/> == ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳನಾಮಶಾಸ್ತ್ರ == 1960ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಲತ್ ಅವರ ಗಮನ ಕೇರಳದ ಇತಿಹಾಸ, ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳನಾಮಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿರುಗಿತು. 1969ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ '''ಕೇರಳತ್ತಿಲೆ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರಂಗಳ್''' (Keralathile Sthalacharithrangal) ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಯ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯು 1969ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು, 170 ಪುಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ದಾಖಲೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="KUL">{{cite web |title=കേരളത്തിലെ സ്ഥലചരിത്രങ്ങള്‍ |url=https://campuslib.keralauniversity.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=534285&shelfbrowse_itemnumber=721203 |website=University of Kerala Library Catalogue |access-date=15 August 2026}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ಕೇರಳದ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರೆಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ತൃശൂർ, ಪಾಲക്കാട്, ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರೆಗಳು ಈ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಪಾಲക്കാട് ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುರಿತಾದ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.<ref name="Palakkad">{{cite web |title=കേരളത്തിലെ സ്ഥല ചരിത്രങ്ങൾ : പാലക്കാട് ജില്ല |url=https://campuslib.keralauniversity.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=391704 |website=University of Kerala Library Catalogue |access-date=15 August 2026}}</ref> ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರೆಯ ಕೃತಿಯು 1998ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, ತൃശೂರಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು, 180 ಪುಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ದಾಖಲೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="TVM">{{cite web |title=കേരളത്തിലെ സ്ഥലചരിത്രങ്ങൾ : തിരുവനന്തപുരം ജില്ല |url=https://campuslib.keralauniversity.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=363674 |website=University of Kerala Library Catalogue |access-date=15 August 2026}}</ref> ಸ್ಥಳನಾಮಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ವಾಲತ್ ಅವರು ಕೇರಳದ ಊರುಗಳ ಹೆಸರುಗಳ ಮೂಲ, ಅವುಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳನಾಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಪ್ರಮುಖ ಅಧ್ಯಯನಕಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="wiki"/> == ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು == === ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು === * '''ಮಿನ್ನಲ್ ವೆಳಿಚಂ''' (Minnal Velicham), 1947 * '''ಇಡಿಮುಳಕ್ಕಂ''' (Idimuzhakkam), 1984 * '''ಞಾನ್ ಇನಿಯುಂ ವರುಂ''' (Njan Iniyum Varum), 1974 * '''ಚಕ್ರವಾಳತ್ತಿನಪ್ಪുറം''' (Chakravalathinappuram) * '''ಭಾವಶೃಂಖಲ''' (Bhavasramkhala) * '''ವಲ್ಲಕಿ''' (Vallaki) * '''ವಿ. ವಿ. ಕೆ. ವಾಲತ್ತಿಂಟೆ ಕವಿತಕಳ್''' (V. V. K. Valathinte Kavithakal), 2002<ref name="wiki"/> === ಸಣ್ಣಕಥೆಗಳು === * '''ಇನಿ ವಂಡಿ ಇಲ್ಲ''' (Ini Vandi Illa), 1955 * '''ಅಯಕ್ಕಾಂಜ ಕತ್ತು''' (Ayakkanja Kathu) === ಕಾದಂಬರಿ === * '''ಇವಿಡೆ ಒರು ಕಾಮುಕನ್ ಮરિક್ಕುನ್ನು''' (Ivide Oru Kamukan Marikkunnu)<ref name="wiki"/> === ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಗಳು === * '''ಋಗ್ವೇದತ್ತಿಲೂಡೆ''' (Rigvedathiloode), 1969 * '''ಕೇರಳತ್ತಿಲೆ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರಂಗಳ್''' (Keralathile Sthalacharithrangal), 1969 * '''ಚರಿತ್ರೆ ಕಾವಡಂಗಲ್''' (Charithra Kavadangal), 1977 * '''ಶಬರಿಮಲ, ಶೋಲಯಾರ್, ಮೂನ್ನಾರ್''' (Sabaimala, Sholayar, Moonar), 1978 * '''ಪಂಡಿತ್ ಕರುಪ್ಪನ್''' (Pandit Karuppan), 1985 * '''ಕೇರಳತ್ತಿಲೆ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರಂಗಳ್ – ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲ''' (Keralathile Sthalacharithrangal – Thiruvananthapuram Jilla), 1998 * '''ಕೇರಳತ್ತಿಲೆ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರಂಗಳ್ – ತൃശൂർ ಜಿಲ್ಲ''' (Keralathile Sthalacharithrangal – Thrissur Jilla) * '''ಕೇರಳತ್ತಿಲೆ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರಂಗಳ್ – ಪಾಲക്കാട് ಜಿಲ್ಲ''' (Keralathile Sthalacharithrangal – Palakkad Jilla) * '''ಕೇರಳತ್ತಿಲೆ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರಂಗಳ್ – ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲ''' (Keralathile Sthalacharithrangal – Ernakulam Jilla)<ref name="wiki"/> ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, '''ಕೇರಳತ್ತಿಲೆ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರಂಗಳ್ – ಪಾಲക്കാട് ಜಿಲ್ಲ''' ಕೃತಿಯು 1986ರ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ 284 ಪುಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Palakkad"/> == ಇತರ ಬರಹಗಳು == ವಾಲತ್ ಅವರು ಕೇರಳದ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ತಮ್ಮ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಸ್ ಲುಮುುಂಬಾ ಮತ್ತು ರೋಸೆನ್‌ಬರ್ಗ್ ದಂಪತಿಗಳಂತಹ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ಅವರು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="wiki"/> ಅವರ '''ಋಗ್ವೇದತ್ತಿಲೂಡೆ''' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದವನ್ನು ಭಾರತದ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ನೋಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ವೇದಕಾಲೀನ ಭಾರತದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನೂ ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="wiki"/> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == * '''ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ಸಮಗ್ರ ಕೊಡುಗೆ''', 1999 * '''ಪಂಡಿತ್ ಕರುಪ್ಪನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' * '''ಪ್ಲೇಸ್ ನೇಮ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫೆಲೋಶಿಪ್'''<ref name="wiki"/> 1999ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ವಾಲತ್ ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿತು.<ref name="wiki"/> ಚೇರಾನೆಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ '''ವಿ. ವಿ. ಕೆ. ವಾಲತ್ ರಸ್ತೆ''' ಎಂಬ ರಸ್ತೆಯೂ ಇದೆ.<ref name="wiki"/> == ಕುಟುಂಬ == ವಾಲತ್ ಅವರು ಕೃಷೋಧರಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದರು. ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಮೂವರು ಪುತ್ರರಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುತ್ರರಾದ ಮೊಪಸಾಂಗ್ ವಾಲತ್ ಚಿತ್ರಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದು, ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್ ವಾಲತ್ ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದರು. ಸಾಕ್ರಟೀಸ್ ಕೆ. ವಾಲತ್ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="wiki"/> == ನಿಧನ == ವಿ. ವಿ. ಕೆ. ವಾಲತ್ ಅವರು 31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2000ರಂದು ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ಪರವೂರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ 82 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.<ref name="wiki"/> == ಪರಂಪರೆ == ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳನಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದ ಬರಹಗಾರರಾಗಿ ವಿ. ವಿ. ಕೆ. ವಾಲತ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಕೇರಳದ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸ್ಥಳಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಸ್ಥಳನಾಮಶಾಸ್ತ್ರ, ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಛಂದಸ್ಸಿನ ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಅವರ ಇತಿಹಾಸಾಧಾರಿತ ಕೃತಿಗಳು ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ.<ref name="wiki"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು == * Das, Sisir Kumar. ''History of Indian Literature: 1911–1956, Struggle for Freedom: Triumph and Tragedy''. ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ, 2005. * Valath, V. V. K. ''Keralathile Sthalacharithrangal''. National Book Stall, 1969. * Valath, V. V. K. ''Keralathile Sthalacharithrangal: Thiruvananthapuram Jilla''. Kerala Sahitya Akademi, 1998. * Valath, V. V. K. ''Keralathile Sthalacharithrangal: Palakkad Jilla''. Kerala Sahitya Akademi. * Valath, V. V. K. ''Keralathile Sthalacharithrangal: Thrissur Jilla''. Kerala Sahitya Akademi. == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://en.wikipedia.org/wiki/V._V._K._Valath V. V. K. Valath – ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ] * [https://campuslib.keralauniversity.ac.in/ ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:1918ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:2000ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದವರು]] pf1alvdopbugbvfhvdib8g8081j7d10 0 180373 1382831 2026-08-15T13:26:10Z Pragathi. BH 88266 ಹೊಸ ಪುಟ: ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ವೀರಗಾಥ" ( ಅನುವಾದ:  ಉತ್ತರದ ಶೌರ್ಯದ ಒಂದು ಗೀತೆ ), ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ "ಎ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಶೌರ್ಯ" ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿದೆ, ಇದು ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್‌ನ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಗೀತೆ "ವಡಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟ... 1382831 wikitext text/x-wiki ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ವೀರಗಾಥ" ( ಅನುವಾದ:  ಉತ್ತರದ ಶೌರ್ಯದ ಒಂದು ಗೀತೆ ), ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ "ಎ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಶೌರ್ಯ" ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿದೆ, ಇದು ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್‌ನ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಗೀತೆ "ವಡಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್" ನ ಉಪ ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [ 2 ] [ 3 ] ಈ ಚಿತ್ರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ (ನಾಯರ್), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಣ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೇಷಭೂಷಣ ವಿನ್ಯಾಸ ( ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ )ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎಂಟು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ . ಚಿತ್ರವು ಕಥೆಯನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಚಂತು ಪಾತ್ರವು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೂಲ ಗೀತೆ ಅವನನ್ನು ಮೋಸಗಾರನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 2025 ರಂದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಮರು-ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. [ 4 ] ಕಥಾವಸ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವು 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ . ಕಥಾವಸ್ತುವು ಮಹಾನ್ ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ಅವರ ಮನೆಯಾದ ಪುತ್ತೂರಂನಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಚೇಕವರ್ ಕುಲವು ತಮ್ಮ ಪ್ರಭುಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಮೂಲಕ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ತನ್ನ ದೂರವಾದ ಸಹೋದರಿಯ ಮಗನನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಲಿಯಲು ಪುತ್ತೂರಂಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾನೆ. ಅನಾಥ ಹುಡುಗ ಚಂದು, ಬೇಗನೆ ಕಲಿಯುವವನು, ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ಅರೋಮಲ್ ಅವನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವರು ದೊಡ್ಡವರಾದಾಗ, ಚಂದು ಚೆಕಾವರ್ ಅವರ ಮಗಳು ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ . ಅಸೂಯೆ ಪಟ್ಟ ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ಅವರನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನವನಂತೆ ಭಾವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಪುರುಷತ್ವಹೀನ ಆದರೆ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಅವರಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಚಂದು ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವ ಪ್ರಣಯವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚನ ಕಡೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಕೊರತೆಯು ಚಂದುವಿನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತದೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹುಡುಗಿ ಕುಂಜಿನೂಲಿಗೆ ಮದುವೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ವಿವಾಹವನ್ನು ಮುರಿದು ಕುಂಜಿನೂಲಿಗೆ ಮದುವೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಿರಾಶೆಗೊಂಡ ಚಂಡು ತುಳುನಾಡನ್ ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಟರ್ ಚೆಕಾವರ್ ಅರಿಂಗೋದರ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್‌ನ ಮದುವೆಯ ದಿನದಂದು, ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಚಂದುವನ್ನು ತನ್ನ ಕೋಣೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬಂದು ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ತನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಚಂದು ತನ್ನ ಕೋಣೆಗೆ ತನ್ನಂತೆ ನಟಿಸಿ ನುಗ್ಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ಈಗ ಸ್ತ್ರೀವೇಷಧಾರಿ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಚಂದು, ಅರಿಂಗೋದರನ ಮಗಳು ಕುಂಜಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂತ್ವನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪ್ರಭು ಉನ್ನಿಚಂದ್ರೋರ್ ಅರಿಂಗೋದರನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಉನ್ನಿಕೋನರ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಂಗಂ (ಸಾವಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧ)ದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಉನ್ನಿಕೋನರ್ ಅರೋಮಲ್‌ನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಗುರು ಅರಿಂಗೋದರ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಂಗಂನಲ್ಲಿ ಅರೋಮಲ್‌ಗೆ ಎರಡನೇ ಕೈ ನುಡಿಸುವಂತೆ ಅವನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಕೇಳಿದಾಗ ಚಂದು ಸಂದಿಗ್ಧತೆಗೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಾನೆ . ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಚಂದುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಆರೋಮಲ್ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರೆ ಅವನೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಚಂದು ಪ್ರಲೋಭನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಆರೋಮಲ್‌ನನ್ನು ಎರಡನೇ ಕೈ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆರೋಮಲ್‌ನ ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಮ್ಮಾರನಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅವನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅರಿಂಗೋಡರ್‌ನ ಮಗಳು ಕುಂಜಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಲು ಕಮ್ಮಾರನಿಗೆ ಲಂಚ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧದ ದಿನದಂದು, ಅರೋಮಲ್, ಅತ್ಯಂತ ಕೌಶಲ್ಯಪೂರ್ಣನಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಾಸ್ಟರ್ ಅರಿಂಗೋದರನಿಗೆ ಸರಿಸಾಟಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದುಃಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಅರೋಮಲ್‌ನ ಕತ್ತಿ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಂದು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಅರಿಂಗೋದರನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆಯುಧವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಮಯ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಗಾರನಲ್ಲದ ಅರಿಂಗೋದರನ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆದು ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ಮುರಿದ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಎಸೆದು ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾದ ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಚಂದು ಅವನ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯ ಎಸಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವರ ಜಗಳದಲ್ಲಿ, ಅರೋಮಲ್ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ದೀಪದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಇರಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಜನರು ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ಉಸಿರಿನೊಂದಿಗೆ ತನಗೆ ದ್ರೋಹ ಬಗೆದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಂತ ಚಂದು ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಮ್ಮಾರನನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ಕುಂಜಿಯ ಲಂಚದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾವಲುಗಾರರ ಸಂಪೂರ್ಣ ತುಕಡಿಯ ಮೂಲಕ ಹೋರಾಡುತ್ತಾ, ಕೋಪಗೊಂಡ ಚಂಡು ಕುಂಜಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಅರಿಂಗೋದರನ ಮನೆಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ವಿಷಾದಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲು, ಕುಂಜಿ ನೇಣು ಬಿಗಿದುಕೊಂಡು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಚಂಡು ಪುತ್ತೂರಂಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಹುಟ್ಟಲಿರುವ ಮಗ ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಸಾವಿಗೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುವ ಕೋಪಗೊಂಡ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಅವನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾನೆ. ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅರೋಮಲ್ ಉನ್ನಿ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಪನ್ ಉನ್ನಿ (ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಮತ್ತು ಅರೋಮಲ್ ಚೇಕಾವರ್ ಅವರ ಪುತ್ರರು) ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅರಂಗೋದರನ ಕಲರಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ . ಚಂದು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪದೇ ಪದೇ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಚಂಡು ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಕ್ತಪಾತ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುವ ಮೊದಲು ಅವರು ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಆಶಿಸಿ, ಅವನು ತನ್ನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಇಬ್ಬರು ಯುವ ಯೋಧರು ಸೋಲಿನಿಂದ ಹೊರಡುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾವಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅರೋಮಲ್ ಉನ್ನಿ ಚಂದುವಿನ ತಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತೇನೆ ಅಥವಾ ಸ್ವತಃ ಸಾಯುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುವಕರಲ್ಲಿನ ಹುಚ್ಚುತನವನ್ನು ಚಂಡು ಅರಿತು ಅವರ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳಿಗೆ ಮಣಿದು, ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆಯಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಬೆನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಯಾರೂ ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಎಂದಿಗೂ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅರೋಮಲ್ ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕಾವರ್ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಅವನು ಒಂದು ಅಂತಿಮ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ: ಚಂಡು ತನ್ನ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಇರಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಏನಾಗಿರಬಹುದಿತ್ತೋ ಅದನ್ನು ಕಹಿಯಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಅವನು ಅರೋಮಲ್ ಉಣ್ಣಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಹುಟ್ಟಲಿರುವ ಮಗ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಚಂದುವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸುವನೆಂದು ಆಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತಲುಪಿ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಧೀರ ಆದರೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅವನ ಯುಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಧ. he6p4r2zb3tm0o9xvznvuw39tapmekd 1382833 1382831 2026-08-15T13:47:33Z Pragathi. BH 88266 1382833 wikitext text/x-wiki ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ವೀರಗಾಥ" ( ಅನುವಾದ:  ಉತ್ತರದ ಶೌರ್ಯದ ಒಂದು ಗೀತೆ ), ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ "ಎ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಶೌರ್ಯ" ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿದೆ, ಇದು ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್‌ನ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಗೀತೆ "ವಡಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್" ನ ಉಪ ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/from-oru-vadakkan-veeragatha-to-urumi-five-malayalam-period-dramas-to-binge-watch-during-the-lockdown/photostory/75050823.cms</ref> <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-malayalam-films-to-watch-before-you-die/photostory/48436089.cms</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ (ನಾಯರ್), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಣ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೇಷಭೂಷಣ ವಿನ್ಯಾಸ ( ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ )ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎಂಟು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ . ಚಿತ್ರವು ಕಥೆಯನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಚಂತು ಪಾತ್ರವು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೂಲ ಗೀತೆ ಅವನನ್ನು ಮೋಸಗಾರನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 2025 ರಂದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಮರು-ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref>https://www.ottplay.com/news/mammootty-oru-vadakkan-veeragatha-when-watch-iconic-malayalam-movie/d4e972439a432</ref> ಕಥಾವಸ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವು 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ . ಕಥಾವಸ್ತುವು ಮಹಾನ್ ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ಅವರ ಮನೆಯಾದ ಪುತ್ತೂರಂನಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಚೇಕವರ್ ಕುಲವು ತಮ್ಮ ಪ್ರಭುಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಮೂಲಕ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ತನ್ನ ದೂರವಾದ ಸಹೋದರಿಯ ಮಗನನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಲಿಯಲು ಪುತ್ತೂರಂಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾನೆ. ಅನಾಥ ಹುಡುಗ ಚಂದು, ಬೇಗನೆ ಕಲಿಯುವವನು, ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ಅರೋಮಲ್ ಅವನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವರು ದೊಡ್ಡವರಾದಾಗ, ಚಂದು ಚೆಕಾವರ್ ಅವರ ಮಗಳು ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ . ಅಸೂಯೆ ಪಟ್ಟ ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ಅವರನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನವನಂತೆ ಭಾವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಪುರುಷತ್ವಹೀನ ಆದರೆ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಅವರಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಚಂದು ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವ ಪ್ರಣಯವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚನ ಕಡೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಕೊರತೆಯು ಚಂದುವಿನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತದೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹುಡುಗಿ ಕುಂಜಿನೂಲಿಗೆ ಮದುವೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ವಿವಾಹವನ್ನು ಮುರಿದು ಕುಂಜಿನೂಲಿಗೆ ಮದುವೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಿರಾಶೆಗೊಂಡ ಚಂಡು ತುಳುನಾಡನ್ ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಟರ್ ಚೆಕಾವರ್ ಅರಿಂಗೋದರ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್‌ನ ಮದುವೆಯ ದಿನದಂದು, ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಚಂದುವನ್ನು ತನ್ನ ಕೋಣೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬಂದು ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ತನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಚಂದು ತನ್ನ ಕೋಣೆಗೆ ತನ್ನಂತೆ ನಟಿಸಿ ನುಗ್ಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ಈಗ ಸ್ತ್ರೀವೇಷಧಾರಿ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಚಂದು, ಅರಿಂಗೋದರನ ಮಗಳು ಕುಂಜಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂತ್ವನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪ್ರಭು ಉನ್ನಿಚಂದ್ರೋರ್ ಅರಿಂಗೋದರನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಉನ್ನಿಕೋನರ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಂಗಂ (ಸಾವಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧ)ದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಉನ್ನಿಕೋನರ್ ಅರೋಮಲ್‌ನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಗುರು ಅರಿಂಗೋದರ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಂಗಂನಲ್ಲಿ ಅರೋಮಲ್‌ಗೆ ಎರಡನೇ ಕೈ ನುಡಿಸುವಂತೆ ಅವನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಕೇಳಿದಾಗ ಚಂದು ಸಂದಿಗ್ಧತೆಗೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಾನೆ . ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಚಂದುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಆರೋಮಲ್ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರೆ ಅವನೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಚಂದು ಪ್ರಲೋಭನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಆರೋಮಲ್‌ನನ್ನು ಎರಡನೇ ಕೈ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆರೋಮಲ್‌ನ ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಮ್ಮಾರನಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅವನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅರಿಂಗೋಡರ್‌ನ ಮಗಳು ಕುಂಜಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಲು ಕಮ್ಮಾರನಿಗೆ ಲಂಚ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧದ ದಿನದಂದು, ಅರೋಮಲ್, ಅತ್ಯಂತ ಕೌಶಲ್ಯಪೂರ್ಣನಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಾಸ್ಟರ್ ಅರಿಂಗೋದರನಿಗೆ ಸರಿಸಾಟಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದುಃಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಅರೋಮಲ್‌ನ ಕತ್ತಿ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಂದು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಅರಿಂಗೋದರನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆಯುಧವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಮಯ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಗಾರನಲ್ಲದ ಅರಿಂಗೋದರನ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆದು ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ಮುರಿದ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಎಸೆದು ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾದ ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಚಂದು ಅವನ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯ ಎಸಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವರ ಜಗಳದಲ್ಲಿ, ಅರೋಮಲ್ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ದೀಪದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಇರಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಜನರು ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ಉಸಿರಿನೊಂದಿಗೆ ತನಗೆ ದ್ರೋಹ ಬಗೆದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಂತ ಚಂದು ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಮ್ಮಾರನನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ಕುಂಜಿಯ ಲಂಚದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾವಲುಗಾರರ ಸಂಪೂರ್ಣ ತುಕಡಿಯ ಮೂಲಕ ಹೋರಾಡುತ್ತಾ, ಕೋಪಗೊಂಡ ಚಂಡು ಕುಂಜಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಅರಿಂಗೋದರನ ಮನೆಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ವಿಷಾದಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲು, ಕುಂಜಿ ನೇಣು ಬಿಗಿದುಕೊಂಡು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಚಂಡು ಪುತ್ತೂರಂಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಹುಟ್ಟಲಿರುವ ಮಗ ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಸಾವಿಗೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುವ ಕೋಪಗೊಂಡ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಅವನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾನೆ. ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅರೋಮಲ್ ಉನ್ನಿ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಪನ್ ಉನ್ನಿ (ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಮತ್ತು ಅರೋಮಲ್ ಚೇಕಾವರ್ ಅವರ ಪುತ್ರರು) ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅರಂಗೋದರನ ಕಲರಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ . ಚಂದು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪದೇ ಪದೇ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಚಂಡು ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಕ್ತಪಾತ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುವ ಮೊದಲು ಅವರು ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಆಶಿಸಿ, ಅವನು ತನ್ನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಇಬ್ಬರು ಯುವ ಯೋಧರು ಸೋಲಿನಿಂದ ಹೊರಡುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾವಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅರೋಮಲ್ ಉನ್ನಿ ಚಂದುವಿನ ತಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತೇನೆ ಅಥವಾ ಸ್ವತಃ ಸಾಯುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುವಕರಲ್ಲಿನ ಹುಚ್ಚುತನವನ್ನು ಚಂಡು ಅರಿತು ಅವರ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳಿಗೆ ಮಣಿದು, ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆಯಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಬೆನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಯಾರೂ ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಎಂದಿಗೂ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅರೋಮಲ್ ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕಾವರ್ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಅವನು ಒಂದು ಅಂತಿಮ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ: ಚಂಡು ತನ್ನ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಇರಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಏನಾಗಿರಬಹುದಿತ್ತೋ ಅದನ್ನು ಕಹಿಯಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಅವನು ಅರೋಮಲ್ ಉಣ್ಣಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಹುಟ್ಟಲಿರುವ ಮಗ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಚಂದುವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸುವನೆಂದು ಆಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತಲುಪಿ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಧೀರ ಆದರೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅವನ ಯುಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಧ. 3q2hiskn3bebdzmfu733aotf0ckr7n5 1382834 1382833 2026-08-15T13:50:13Z Pragathi. BH 88266 1382834 wikitext text/x-wiki ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ವೀರಗಾಥ" ( ಅನುವಾದ:  ಉತ್ತರದ ಶೌರ್ಯದ ಒಂದು ಗೀತೆ ), ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ "ಎ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಶೌರ್ಯ" ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿದೆ, ಇದು ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್‌ನ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಗೀತೆ "ವಡಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್" ನ ಉಪ ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/from-oru-vadakkan-veeragatha-to-urumi-five-malayalam-period-dramas-to-binge-watch-during-the-lockdown/photostory/75050823.cms</ref> <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-malayalam-films-to-watch-before-you-die/photostory/48436089.cms</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ (ನಾಯರ್), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಣ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೇಷಭೂಷಣ ವಿನ್ಯಾಸ ( ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ )ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎಂಟು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ . ಚಿತ್ರವು ಕಥೆಯನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಚಂತು ಪಾತ್ರವು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೂಲ ಗೀತೆ ಅವನನ್ನು ಮೋಸಗಾರನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 2025 ರಂದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಮರು-ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref>https://www.ottplay.com/news/mammootty-oru-vadakkan-veeragatha-when-watch-iconic-malayalam-movie/d4e972439a432</ref> ಕಥಾವಸ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವು 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ . ಕಥಾವಸ್ತುವು ಮಹಾನ್ ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ಅವರ ಮನೆಯಾದ ಪುತ್ತೂರಂನಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಚೇಕವರ್ ಕುಲವು ತಮ್ಮ ಪ್ರಭುಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಮೂಲಕ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ತನ್ನ ದೂರವಾದ ಸಹೋದರಿಯ ಮಗನನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಲಿಯಲು ಪುತ್ತೂರಂಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾನೆ. ಅನಾಥ ಹುಡುಗ ಚಂದು, ಬೇಗನೆ ಕಲಿಯುವವನು, ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ಅರೋಮಲ್ ಅವನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವರು ದೊಡ್ಡವರಾದಾಗ, ಚಂದು ಚೆಕಾವರ್ ಅವರ ಮಗಳು ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ . ಅಸೂಯೆ ಪಟ್ಟ ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ಅವರನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನವನಂತೆ ಭಾವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಪುರುಷತ್ವಹೀನ ಆದರೆ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಅವರಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಚಂದು ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವ ಪ್ರಣಯವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚನ ಕಡೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಕೊರತೆಯು ಚಂದುವಿನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತದೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹುಡುಗಿ ಕುಂಜಿನೂಲಿಗೆ ಮದುವೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ವಿವಾಹವನ್ನು ಮುರಿದು ಕುಂಜಿನೂಲಿಗೆ ಮದುವೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಿರಾಶೆಗೊಂಡ ಚಂಡು ತುಳುನಾಡನ್ ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಟರ್ ಚೆಕಾವರ್ ಅರಿಂಗೋದರ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್‌ನ ಮದುವೆಯ ದಿನದಂದು, ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಚಂದುವನ್ನು ತನ್ನ ಕೋಣೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬಂದು ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ತನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಚಂದು ತನ್ನ ಕೋಣೆಗೆ ತನ್ನಂತೆ ನಟಿಸಿ ನುಗ್ಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ಈಗ ಸ್ತ್ರೀವೇಷಧಾರಿ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಚಂದು, ಅರಿಂಗೋದರನ ಮಗಳು ಕುಂಜಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂತ್ವನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪ್ರಭು ಉನ್ನಿಚಂದ್ರೋರ್ ಅರಿಂಗೋದರನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಉನ್ನಿಕೋನರ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಂಗಂ (ಸಾವಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧ)ದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಉನ್ನಿಕೋನರ್ ಅರೋಮಲ್‌ನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಗುರು ಅರಿಂಗೋದರ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಂಗಂನಲ್ಲಿ ಅರೋಮಲ್‌ಗೆ ಎರಡನೇ ಕೈ ನುಡಿಸುವಂತೆ ಅವನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಕೇಳಿದಾಗ ಚಂದು ಸಂದಿಗ್ಧತೆಗೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಾನೆ . ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಚಂದುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಆರೋಮಲ್ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರೆ ಅವನೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಚಂದು ಪ್ರಲೋಭನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಆರೋಮಲ್‌ನನ್ನು ಎರಡನೇ ಕೈ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆರೋಮಲ್‌ನ ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಮ್ಮಾರನಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅವನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅರಿಂಗೋಡರ್‌ನ ಮಗಳು ಕುಂಜಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಲು ಕಮ್ಮಾರನಿಗೆ ಲಂಚ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧದ ದಿನದಂದು, ಅರೋಮಲ್, ಅತ್ಯಂತ ಕೌಶಲ್ಯಪೂರ್ಣನಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಾಸ್ಟರ್ ಅರಿಂಗೋದರನಿಗೆ ಸರಿಸಾಟಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದುಃಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಅರೋಮಲ್‌ನ ಕತ್ತಿ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಂದು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಅರಿಂಗೋದರನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆಯುಧವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಮಯ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಗಾರನಲ್ಲದ ಅರಿಂಗೋದರನ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆದು ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ಮುರಿದ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಎಸೆದು ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾದ ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಚಂದು ಅವನ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯ ಎಸಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವರ ಜಗಳದಲ್ಲಿ, ಅರೋಮಲ್ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ದೀಪದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಇರಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಜನರು ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ಉಸಿರಿನೊಂದಿಗೆ ತನಗೆ ದ್ರೋಹ ಬಗೆದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಂತ ಚಂದು ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಮ್ಮಾರನನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ಕುಂಜಿಯ ಲಂಚದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾವಲುಗಾರರ ಸಂಪೂರ್ಣ ತುಕಡಿಯ ಮೂಲಕ ಹೋರಾಡುತ್ತಾ, ಕೋಪಗೊಂಡ ಚಂಡು ಕುಂಜಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಅರಿಂಗೋದರನ ಮನೆಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ವಿಷಾದಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲು, ಕುಂಜಿ ನೇಣು ಬಿಗಿದುಕೊಂಡು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಚಂಡು ಪುತ್ತೂರಂಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಹುಟ್ಟಲಿರುವ ಮಗ ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಸಾವಿಗೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುವ ಕೋಪಗೊಂಡ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಅವನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾನೆ. ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅರೋಮಲ್ ಉನ್ನಿ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಪನ್ ಉನ್ನಿ (ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಮತ್ತು ಅರೋಮಲ್ ಚೇಕಾವರ್ ಅವರ ಪುತ್ರರು) ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅರಂಗೋದರನ ಕಲರಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ . ಚಂದು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪದೇ ಪದೇ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಚಂಡು ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಕ್ತಪಾತ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುವ ಮೊದಲು ಅವರು ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಆಶಿಸಿ, ಅವನು ತನ್ನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಇಬ್ಬರು ಯುವ ಯೋಧರು ಸೋಲಿನಿಂದ ಹೊರಡುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾವಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅರೋಮಲ್ ಉನ್ನಿ ಚಂದುವಿನ ತಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತೇನೆ ಅಥವಾ ಸ್ವತಃ ಸಾಯುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುವಕರಲ್ಲಿನ ಹುಚ್ಚುತನವನ್ನು ಚಂಡು ಅರಿತು ಅವರ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳಿಗೆ ಮಣಿದು, ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆಯಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಬೆನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಯಾರೂ ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಎಂದಿಗೂ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅರೋಮಲ್ ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕಾವರ್ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಅವನು ಒಂದು ಅಂತಿಮ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ: ಚಂಡು ತನ್ನ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಇರಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಏನಾಗಿರಬಹುದಿತ್ತೋ ಅದನ್ನು ಕಹಿಯಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಅವನು ಅರೋಮಲ್ ಉಣ್ಣಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಹುಟ್ಟಲಿರುವ ಮಗ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಚಂದುವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸುವನೆಂದು ಆಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತಲುಪಿ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಧೀರ ಆದರೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅವನ ಯುಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಧ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಚಂದು ಚೆಕಾವರ್ ಆಗಿ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ * ಬಾಲ ಚಂದು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿನೀತ್ ಕುಮಾರ್ * ಚಿಕ್ಕ ಚಂದು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಯೋನ್ * ಅರೋಮಲ್ ಚೇಕವರ್ ಆಗಿ ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ * ಡಾ.ರೋಶನ್ ಬಿಜ್ಲಿ ಯುವ ಅರೋಮಲ್ ಚೇಕವರ್ ಆಗಿ * ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ಆಗಿ ಬಾಲನ್ ಕೆ.ನಾಯರ್ * ಅರಿಂಗೋದರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಾಜು * ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಧವಿ * ಚಿಕ್ಕ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೊಮೊಲ್ * ಕುಂಜಿಯಾಗಿ ಗೀತಾ * ಕುಟ್ಟಿಮಣಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿ * ಉನ್ನಿಚಂದ್ರರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಮು * ಉನ್ನಿಕೊನ್ನರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೇವನ್ * ಒಡುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ರಾಜನಾಗಿ * ಕುಂಜಿನೂಲಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಾ * ಚಿಕ್ಕ ಕುಂಜಿನೂಲಿಯಾಗಿ ಅಂಬಿಲಿ * ಕಮ್ಮಾರನ ಮಗಳಾಗಿ ಸೂರ್ಯ * ಅರೋಮಲುನ್ನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಜಯ್ ಮಿತ್ರ * ಯುವ ಥಂಬೋಲಾ ಅರ್ಚಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರ್ಯ * ಕನಪ್ಪನುನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಶೀದ್ ಉಮ್ಮರ್ * ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ಅವರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸುಕುಮಾರಿ * ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ * ಚಿಕ್ಕ ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ್ ಮೆನನ್ * ಥಂಕು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸನೂಪ್ ಸಜೀಂದ್ರನ್ * ಅರಿಂಗೋಡರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಕುಂದರ ಜಾನಿ * ಅರಿಂಗೋಡರ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ಭೀಮನ್ ರಘು * ಉನ್ನಿಕಣ್ಣನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಟೋನಿ ==ಧ್ವನಿಪಥ== ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಪಥವು 5 ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಾಂಬೆ ರವಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಸಾಹಿತ್ಯ: ಕೈತಪ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಕೆ. ಜಯಕುಮಾರ್ . k2skr9tlwoi2y44qeotda0tculftxwp 1382835 1382834 2026-08-15T13:55:06Z Pragathi. BH 88266 1382835 wikitext text/x-wiki ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ವೀರಗಾಥ" ( ಅನುವಾದ:  ಉತ್ತರದ ಶೌರ್ಯದ ಒಂದು ಗೀತೆ ), ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ "ಎ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಶೌರ್ಯ" ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿದೆ, ಇದು ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್‌ನ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಗೀತೆ "ವಡಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್" ನ ಉಪ ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/from-oru-vadakkan-veeragatha-to-urumi-five-malayalam-period-dramas-to-binge-watch-during-the-lockdown/photostory/75050823.cms</ref> <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-malayalam-films-to-watch-before-you-die/photostory/48436089.cms</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ (ನಾಯರ್), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಣ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೇಷಭೂಷಣ ವಿನ್ಯಾಸ ( ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ )ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎಂಟು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ . ಚಿತ್ರವು ಕಥೆಯನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಚಂತು ಪಾತ್ರವು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೂಲ ಗೀತೆ ಅವನನ್ನು ಮೋಸಗಾರನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 2025 ರಂದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಮರು-ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref>https://www.ottplay.com/news/mammootty-oru-vadakkan-veeragatha-when-watch-iconic-malayalam-movie/d4e972439a432</ref> ಕಥಾವಸ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವು 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ . ಕಥಾವಸ್ತುವು ಮಹಾನ್ ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ಅವರ ಮನೆಯಾದ ಪುತ್ತೂರಂನಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಚೇಕವರ್ ಕುಲವು ತಮ್ಮ ಪ್ರಭುಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಮೂಲಕ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ತನ್ನ ದೂರವಾದ ಸಹೋದರಿಯ ಮಗನನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಲಿಯಲು ಪುತ್ತೂರಂಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾನೆ. ಅನಾಥ ಹುಡುಗ ಚಂದು, ಬೇಗನೆ ಕಲಿಯುವವನು, ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ಅರೋಮಲ್ ಅವನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವರು ದೊಡ್ಡವರಾದಾಗ, ಚಂದು ಚೆಕಾವರ್ ಅವರ ಮಗಳು ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ . ಅಸೂಯೆ ಪಟ್ಟ ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ಅವರನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನವನಂತೆ ಭಾವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಪುರುಷತ್ವಹೀನ ಆದರೆ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಅವರಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಚಂದು ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವ ಪ್ರಣಯವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚನ ಕಡೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಕೊರತೆಯು ಚಂದುವಿನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತದೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹುಡುಗಿ ಕುಂಜಿನೂಲಿಗೆ ಮದುವೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ವಿವಾಹವನ್ನು ಮುರಿದು ಕುಂಜಿನೂಲಿಗೆ ಮದುವೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಿರಾಶೆಗೊಂಡ ಚಂಡು ತುಳುನಾಡನ್ ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಟರ್ ಚೆಕಾವರ್ ಅರಿಂಗೋದರ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್‌ನ ಮದುವೆಯ ದಿನದಂದು, ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಚಂದುವನ್ನು ತನ್ನ ಕೋಣೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬಂದು ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ತನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಚಂದು ತನ್ನ ಕೋಣೆಗೆ ತನ್ನಂತೆ ನಟಿಸಿ ನುಗ್ಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ಈಗ ಸ್ತ್ರೀವೇಷಧಾರಿ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಚಂದು, ಅರಿಂಗೋದರನ ಮಗಳು ಕುಂಜಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂತ್ವನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪ್ರಭು ಉನ್ನಿಚಂದ್ರೋರ್ ಅರಿಂಗೋದರನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಉನ್ನಿಕೋನರ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಂಗಂ (ಸಾವಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧ)ದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಉನ್ನಿಕೋನರ್ ಅರೋಮಲ್‌ನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಗುರು ಅರಿಂಗೋದರ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಂಗಂನಲ್ಲಿ ಅರೋಮಲ್‌ಗೆ ಎರಡನೇ ಕೈ ನುಡಿಸುವಂತೆ ಅವನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಕೇಳಿದಾಗ ಚಂದು ಸಂದಿಗ್ಧತೆಗೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಾನೆ . ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಚಂದುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಆರೋಮಲ್ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರೆ ಅವನೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಚಂದು ಪ್ರಲೋಭನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಆರೋಮಲ್‌ನನ್ನು ಎರಡನೇ ಕೈ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆರೋಮಲ್‌ನ ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಮ್ಮಾರನಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅವನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅರಿಂಗೋಡರ್‌ನ ಮಗಳು ಕುಂಜಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಲು ಕಮ್ಮಾರನಿಗೆ ಲಂಚ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧದ ದಿನದಂದು, ಅರೋಮಲ್, ಅತ್ಯಂತ ಕೌಶಲ್ಯಪೂರ್ಣನಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಾಸ್ಟರ್ ಅರಿಂಗೋದರನಿಗೆ ಸರಿಸಾಟಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದುಃಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಅರೋಮಲ್‌ನ ಕತ್ತಿ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಂದು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಅರಿಂಗೋದರನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆಯುಧವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಮಯ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಗಾರನಲ್ಲದ ಅರಿಂಗೋದರನ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆದು ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ಮುರಿದ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಎಸೆದು ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾದ ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಚಂದು ಅವನ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯ ಎಸಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವರ ಜಗಳದಲ್ಲಿ, ಅರೋಮಲ್ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ದೀಪದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಇರಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಜನರು ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ಉಸಿರಿನೊಂದಿಗೆ ತನಗೆ ದ್ರೋಹ ಬಗೆದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಂತ ಚಂದು ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಮ್ಮಾರನನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ಕುಂಜಿಯ ಲಂಚದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾವಲುಗಾರರ ಸಂಪೂರ್ಣ ತುಕಡಿಯ ಮೂಲಕ ಹೋರಾಡುತ್ತಾ, ಕೋಪಗೊಂಡ ಚಂಡು ಕುಂಜಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಅರಿಂಗೋದರನ ಮನೆಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ವಿಷಾದಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲು, ಕುಂಜಿ ನೇಣು ಬಿಗಿದುಕೊಂಡು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಚಂಡು ಪುತ್ತೂರಂಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಹುಟ್ಟಲಿರುವ ಮಗ ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಸಾವಿಗೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುವ ಕೋಪಗೊಂಡ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಅವನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾನೆ. ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅರೋಮಲ್ ಉನ್ನಿ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಪನ್ ಉನ್ನಿ (ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಮತ್ತು ಅರೋಮಲ್ ಚೇಕಾವರ್ ಅವರ ಪುತ್ರರು) ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅರಂಗೋದರನ ಕಲರಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ . ಚಂದು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪದೇ ಪದೇ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಚಂಡು ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಕ್ತಪಾತ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುವ ಮೊದಲು ಅವರು ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಆಶಿಸಿ, ಅವನು ತನ್ನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಇಬ್ಬರು ಯುವ ಯೋಧರು ಸೋಲಿನಿಂದ ಹೊರಡುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾವಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅರೋಮಲ್ ಉನ್ನಿ ಚಂದುವಿನ ತಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತೇನೆ ಅಥವಾ ಸ್ವತಃ ಸಾಯುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುವಕರಲ್ಲಿನ ಹುಚ್ಚುತನವನ್ನು ಚಂಡು ಅರಿತು ಅವರ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳಿಗೆ ಮಣಿದು, ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆಯಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಬೆನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಯಾರೂ ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಎಂದಿಗೂ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅರೋಮಲ್ ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕಾವರ್ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಅವನು ಒಂದು ಅಂತಿಮ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ: ಚಂಡು ತನ್ನ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಇರಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಏನಾಗಿರಬಹುದಿತ್ತೋ ಅದನ್ನು ಕಹಿಯಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಅವನು ಅರೋಮಲ್ ಉಣ್ಣಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಹುಟ್ಟಲಿರುವ ಮಗ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಚಂದುವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸುವನೆಂದು ಆಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತಲುಪಿ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಧೀರ ಆದರೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅವನ ಯುಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಧ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಚಂದು ಚೆಕಾವರ್ ಆಗಿ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ * ಬಾಲ ಚಂದು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿನೀತ್ ಕುಮಾರ್ * ಚಿಕ್ಕ ಚಂದು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಯೋನ್ * ಅರೋಮಲ್ ಚೇಕವರ್ ಆಗಿ ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ * ಡಾ.ರೋಶನ್ ಬಿಜ್ಲಿ ಯುವ ಅರೋಮಲ್ ಚೇಕವರ್ ಆಗಿ * ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ಆಗಿ ಬಾಲನ್ ಕೆ.ನಾಯರ್ * ಅರಿಂಗೋದರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಾಜು * ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಧವಿ * ಚಿಕ್ಕ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೊಮೊಲ್ * ಕುಂಜಿಯಾಗಿ ಗೀತಾ * ಕುಟ್ಟಿಮಣಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿ * ಉನ್ನಿಚಂದ್ರರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಮು * ಉನ್ನಿಕೊನ್ನರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೇವನ್ * ಒಡುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ರಾಜನಾಗಿ * ಕುಂಜಿನೂಲಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಾ * ಚಿಕ್ಕ ಕುಂಜಿನೂಲಿಯಾಗಿ ಅಂಬಿಲಿ * ಕಮ್ಮಾರನ ಮಗಳಾಗಿ ಸೂರ್ಯ * ಅರೋಮಲುನ್ನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಜಯ್ ಮಿತ್ರ * ಯುವ ಥಂಬೋಲಾ ಅರ್ಚಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರ್ಯ * ಕನಪ್ಪನುನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಶೀದ್ ಉಮ್ಮರ್ * ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ಅವರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸುಕುಮಾರಿ * ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ * ಚಿಕ್ಕ ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ್ ಮೆನನ್ * ಥಂಕು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸನೂಪ್ ಸಜೀಂದ್ರನ್ * ಅರಿಂಗೋಡರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಕುಂದರ ಜಾನಿ * ಅರಿಂಗೋಡರ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ಭೀಮನ್ ರಘು * ಉನ್ನಿಕಣ್ಣನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಟೋನಿ ==ಧ್ವನಿಪಥ== ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಪಥವು 5 ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಾಂಬೆ ರವಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಸಾಹಿತ್ಯ: ಕೈತಪ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಕೆ. ಜಯಕುಮಾರ್ . ಆರತಕ್ಷತೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಸ್ವೀಕೃತಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. [ 5 ] ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಮಿನಿಟ್‌ನ ಹಿನ್ನೋಟ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ನೀಲಿಮಾ ಮೆನನ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, " ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಚಂದು ಅವರನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿಸಿದರೆ , ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ಮತ್ತು ನಿಖರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ದೇಹ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಾಟಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ, ಮಾಧವಿ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಅವರ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ - ಅವರ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಸೊಬಗು ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ವರ್ತನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಅವರ ಪಾತ್ರದ ವಿಶ್ವಾಸಘಾತುಕತನವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸಾಧಾರಣ ಅರಿಂಗೋಡರ್ ಆಗಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಾಜು , ದುರಹಂಕಾರಿ ಅರೋಮಲ್ ಆಗಿ ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ ಮತ್ತು ಉದಾರ ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೆಕಾವರ್ ಆಗಿ ಬಾಲನ್ ಕೆ. ನಾಯರ್ ಎಲ್ಲರೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. [ 6 ] ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-mammootty-films-to-watch-before-you-die/photostory/52419768.cms</ref>ಈ ಚಿತ್ರವು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ 375 ದಿನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. [ 8 ] ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ;ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>http://dff.nic.in/images/Documents/80_37thNfacatalogue.pdf</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ - ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ( ಮತಿಲುಕಲ್‌ಗೆ ಸಹ ) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶನ - ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸ - ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ;ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ - ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ * ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ಗೀತಾ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ - ಕೆ. ರಾಮಚಂದ್ರ ಬಾಬು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ - ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ - ವಿನೀತ್ ಕುಮಾರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ - ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ;ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Oru_Vadakkan_Veeragatha#cite_note-Critics_Awards-11</ref> * ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ * ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ - ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಕಾರ - ಕೆ. ಜಯಕುಮಾರ್ * ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಹರಿಹರನ್ ;ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ *ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ಮಲಯಾಳಂ – ಪಿವಿ ಗಂಗಾಧರನ್ <ref>https://books.google.com/books?id=_JZZAAAAMAAJ&q=oru+vadakkan+</ref> ==ಪರಂಪರೆ== ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ವೀರಗಾಥವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Oru_Vadakkan_Veeragatha#cite_note-:0-13</ref> ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು " ಸಾಯುವ ಮುನ್ನ ನೋಡಬೇಕಾದ 10 ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳು " ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದೆ <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-malayalam-films-to-watch-before-you-die/top-10-malayalam-films-to-watch-before-you-die/photostory/48436108.cms</ref> ಸಿಫಿ.ಕಾಮ್ ಇದನ್ನು "ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿಯ ಹತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Oru_Vadakkan_Veeragatha#cite_note-15</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== ev2cy73zm7vplzmuljt43tdjxwbwfsg 1382836 1382835 2026-08-15T13:55:50Z Pragathi. BH 88266 1382836 wikitext text/x-wiki ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ವೀರಗಾಥ" ( ಅನುವಾದ:  ಉತ್ತರದ ಶೌರ್ಯದ ಒಂದು ಗೀತೆ ), ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ "ಎ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಶೌರ್ಯ" ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿದೆ, ಇದು ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್‌ನ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಗೀತೆ "ವಡಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್" ನ ಉಪ ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/from-oru-vadakkan-veeragatha-to-urumi-five-malayalam-period-dramas-to-binge-watch-during-the-lockdown/photostory/75050823.cms</ref> <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-malayalam-films-to-watch-before-you-die/photostory/48436089.cms</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ (ನಾಯರ್), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಣ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೇಷಭೂಷಣ ವಿನ್ಯಾಸ ( ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ )ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎಂಟು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ . ಚಿತ್ರವು ಕಥೆಯನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಚಂತು ಪಾತ್ರವು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೂಲ ಗೀತೆ ಅವನನ್ನು ಮೋಸಗಾರನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 2025 ರಂದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಮರು-ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref>https://www.ottplay.com/news/mammootty-oru-vadakkan-veeragatha-when-watch-iconic-malayalam-movie/d4e972439a432</ref> ಕಥಾವಸ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವು 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ . ಕಥಾವಸ್ತುವು ಮಹಾನ್ ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ಅವರ ಮನೆಯಾದ ಪುತ್ತೂರಂನಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಚೇಕವರ್ ಕುಲವು ತಮ್ಮ ಪ್ರಭುಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಮೂಲಕ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ತನ್ನ ದೂರವಾದ ಸಹೋದರಿಯ ಮಗನನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಲಿಯಲು ಪುತ್ತೂರಂಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾನೆ. ಅನಾಥ ಹುಡುಗ ಚಂದು, ಬೇಗನೆ ಕಲಿಯುವವನು, ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ಅರೋಮಲ್ ಅವನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವರು ದೊಡ್ಡವರಾದಾಗ, ಚಂದು ಚೆಕಾವರ್ ಅವರ ಮಗಳು ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ . ಅಸೂಯೆ ಪಟ್ಟ ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ಅವರನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನವನಂತೆ ಭಾವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಪುರುಷತ್ವಹೀನ ಆದರೆ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಅವರಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಚಂದು ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವ ಪ್ರಣಯವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚನ ಕಡೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಕೊರತೆಯು ಚಂದುವಿನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತದೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹುಡುಗಿ ಕುಂಜಿನೂಲಿಗೆ ಮದುವೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ವಿವಾಹವನ್ನು ಮುರಿದು ಕುಂಜಿನೂಲಿಗೆ ಮದುವೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಿರಾಶೆಗೊಂಡ ಚಂಡು ತುಳುನಾಡನ್ ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಟರ್ ಚೆಕಾವರ್ ಅರಿಂಗೋದರ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್‌ನ ಮದುವೆಯ ದಿನದಂದು, ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಚಂದುವನ್ನು ತನ್ನ ಕೋಣೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬಂದು ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ತನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಚಂದು ತನ್ನ ಕೋಣೆಗೆ ತನ್ನಂತೆ ನಟಿಸಿ ನುಗ್ಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ಈಗ ಸ್ತ್ರೀವೇಷಧಾರಿ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಚಂದು, ಅರಿಂಗೋದರನ ಮಗಳು ಕುಂಜಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂತ್ವನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪ್ರಭು ಉನ್ನಿಚಂದ್ರೋರ್ ಅರಿಂಗೋದರನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಉನ್ನಿಕೋನರ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಂಗಂ (ಸಾವಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧ)ದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಉನ್ನಿಕೋನರ್ ಅರೋಮಲ್‌ನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಗುರು ಅರಿಂಗೋದರ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಂಗಂನಲ್ಲಿ ಅರೋಮಲ್‌ಗೆ ಎರಡನೇ ಕೈ ನುಡಿಸುವಂತೆ ಅವನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಕೇಳಿದಾಗ ಚಂದು ಸಂದಿಗ್ಧತೆಗೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಾನೆ . ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಚಂದುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಆರೋಮಲ್ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರೆ ಅವನೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಚಂದು ಪ್ರಲೋಭನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಆರೋಮಲ್‌ನನ್ನು ಎರಡನೇ ಕೈ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆರೋಮಲ್‌ನ ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಮ್ಮಾರನಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅವನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅರಿಂಗೋಡರ್‌ನ ಮಗಳು ಕುಂಜಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಲು ಕಮ್ಮಾರನಿಗೆ ಲಂಚ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧದ ದಿನದಂದು, ಅರೋಮಲ್, ಅತ್ಯಂತ ಕೌಶಲ್ಯಪೂರ್ಣನಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಾಸ್ಟರ್ ಅರಿಂಗೋದರನಿಗೆ ಸರಿಸಾಟಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದುಃಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಅರೋಮಲ್‌ನ ಕತ್ತಿ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಂದು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಅರಿಂಗೋದರನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆಯುಧವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಮಯ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಗಾರನಲ್ಲದ ಅರಿಂಗೋದರನ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆದು ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ಮುರಿದ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಎಸೆದು ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾದ ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಚಂದು ಅವನ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯ ಎಸಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವರ ಜಗಳದಲ್ಲಿ, ಅರೋಮಲ್ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ದೀಪದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಇರಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಜನರು ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ಉಸಿರಿನೊಂದಿಗೆ ತನಗೆ ದ್ರೋಹ ಬಗೆದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಂತ ಚಂದು ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಮ್ಮಾರನನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ಕುಂಜಿಯ ಲಂಚದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾವಲುಗಾರರ ಸಂಪೂರ್ಣ ತುಕಡಿಯ ಮೂಲಕ ಹೋರಾಡುತ್ತಾ, ಕೋಪಗೊಂಡ ಚಂಡು ಕುಂಜಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಅರಿಂಗೋದರನ ಮನೆಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ವಿಷಾದಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲು, ಕುಂಜಿ ನೇಣು ಬಿಗಿದುಕೊಂಡು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಚಂಡು ಪುತ್ತೂರಂಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಹುಟ್ಟಲಿರುವ ಮಗ ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಸಾವಿಗೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುವ ಕೋಪಗೊಂಡ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಅವನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾನೆ. ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅರೋಮಲ್ ಉನ್ನಿ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಪನ್ ಉನ್ನಿ (ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಮತ್ತು ಅರೋಮಲ್ ಚೇಕಾವರ್ ಅವರ ಪುತ್ರರು) ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅರಂಗೋದರನ ಕಲರಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ . ಚಂದು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪದೇ ಪದೇ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಚಂಡು ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಕ್ತಪಾತ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುವ ಮೊದಲು ಅವರು ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಆಶಿಸಿ, ಅವನು ತನ್ನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಇಬ್ಬರು ಯುವ ಯೋಧರು ಸೋಲಿನಿಂದ ಹೊರಡುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾವಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅರೋಮಲ್ ಉನ್ನಿ ಚಂದುವಿನ ತಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತೇನೆ ಅಥವಾ ಸ್ವತಃ ಸಾಯುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುವಕರಲ್ಲಿನ ಹುಚ್ಚುತನವನ್ನು ಚಂಡು ಅರಿತು ಅವರ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳಿಗೆ ಮಣಿದು, ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆಯಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಬೆನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಯಾರೂ ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಎಂದಿಗೂ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅರೋಮಲ್ ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕಾವರ್ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಅವನು ಒಂದು ಅಂತಿಮ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ: ಚಂಡು ತನ್ನ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಇರಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಏನಾಗಿರಬಹುದಿತ್ತೋ ಅದನ್ನು ಕಹಿಯಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಅವನು ಅರೋಮಲ್ ಉಣ್ಣಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಹುಟ್ಟಲಿರುವ ಮಗ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಚಂದುವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸುವನೆಂದು ಆಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತಲುಪಿ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಧೀರ ಆದರೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅವನ ಯುಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಧ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಚಂದು ಚೆಕಾವರ್ ಆಗಿ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ * ಬಾಲ ಚಂದು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿನೀತ್ ಕುಮಾರ್ * ಚಿಕ್ಕ ಚಂದು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಯೋನ್ * ಅರೋಮಲ್ ಚೇಕವರ್ ಆಗಿ ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ * ಡಾ.ರೋಶನ್ ಬಿಜ್ಲಿ ಯುವ ಅರೋಮಲ್ ಚೇಕವರ್ ಆಗಿ * ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ಆಗಿ ಬಾಲನ್ ಕೆ.ನಾಯರ್ * ಅರಿಂಗೋದರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಾಜು * ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಧವಿ * ಚಿಕ್ಕ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೊಮೊಲ್ * ಕುಂಜಿಯಾಗಿ ಗೀತಾ * ಕುಟ್ಟಿಮಣಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿ * ಉನ್ನಿಚಂದ್ರರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಮು * ಉನ್ನಿಕೊನ್ನರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೇವನ್ * ಒಡುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ರಾಜನಾಗಿ * ಕುಂಜಿನೂಲಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಾ * ಚಿಕ್ಕ ಕುಂಜಿನೂಲಿಯಾಗಿ ಅಂಬಿಲಿ * ಕಮ್ಮಾರನ ಮಗಳಾಗಿ ಸೂರ್ಯ * ಅರೋಮಲುನ್ನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಜಯ್ ಮಿತ್ರ * ಯುವ ಥಂಬೋಲಾ ಅರ್ಚಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರ್ಯ * ಕನಪ್ಪನುನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಶೀದ್ ಉಮ್ಮರ್ * ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ಅವರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸುಕುಮಾರಿ * ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ * ಚಿಕ್ಕ ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ್ ಮೆನನ್ * ಥಂಕು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸನೂಪ್ ಸಜೀಂದ್ರನ್ * ಅರಿಂಗೋಡರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಕುಂದರ ಜಾನಿ * ಅರಿಂಗೋಡರ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ಭೀಮನ್ ರಘು * ಉನ್ನಿಕಣ್ಣನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಟೋನಿ ==ಧ್ವನಿಪಥ== ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಪಥವು 5 ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಾಂಬೆ ರವಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಸಾಹಿತ್ಯ: ಕೈತಪ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಕೆ. ಜಯಕುಮಾರ್ . ಆರತಕ್ಷತೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಸ್ವೀಕೃತಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. [ 5 ] ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಮಿನಿಟ್‌ನ ಹಿನ್ನೋಟ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ನೀಲಿಮಾ ಮೆನನ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, " ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಚಂದು ಅವರನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿಸಿದರೆ , ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ಮತ್ತು ನಿಖರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ದೇಹ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಾಟಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ, ಮಾಧವಿ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಅವರ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ - ಅವರ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಸೊಬಗು ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ವರ್ತನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಅವರ ಪಾತ್ರದ ವಿಶ್ವಾಸಘಾತುಕತನವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸಾಧಾರಣ ಅರಿಂಗೋಡರ್ ಆಗಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಾಜು , ದುರಹಂಕಾರಿ ಅರೋಮಲ್ ಆಗಿ ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ ಮತ್ತು ಉದಾರ ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೆಕಾವರ್ ಆಗಿ ಬಾಲನ್ ಕೆ. ನಾಯರ್ ಎಲ್ಲರೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. [ 6 ] ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-mammootty-films-to-watch-before-you-die/photostory/52419768.cms</ref>ಈ ಚಿತ್ರವು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ 375 ದಿನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. [ 8 ] ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ;ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>http://dff.nic.in/images/Documents/80_37thNfacatalogue.pdf</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ - ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ( ಮತಿಲುಕಲ್‌ಗೆ ಸಹ ) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶನ - ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸ - ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ;ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ - ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ * ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ಗೀತಾ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ - ಕೆ. ರಾಮಚಂದ್ರ ಬಾಬು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ - ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ - ವಿನೀತ್ ಕುಮಾರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ - ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ;ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Oru_Vadakkan_Veeragatha#cite_note-Critics_Awards-11</ref> * ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ * ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ - ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಕಾರ - ಕೆ. ಜಯಕುಮಾರ್ * ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಹರಿಹರನ್ ;ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ *ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ಮಲಯಾಳಂ – ಪಿವಿ ಗಂಗಾಧರನ್ <ref>https://books.google.com/books?id=_JZZAAAAMAAJ&q=oru+vadakkan+</ref> ==ಪರಂಪರೆ== ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ವೀರಗಾಥವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Oru_Vadakkan_Veeragatha#cite_note-:0-13</ref> ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು " ಸಾಯುವ ಮುನ್ನ ನೋಡಬೇಕಾದ 10 ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳು " ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದೆ <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-malayalam-films-to-watch-before-you-die/top-10-malayalam-films-to-watch-before-you-die/photostory/48436108.cms</ref> ಸಿಫಿ.ಕಾಮ್ ಇದನ್ನು "ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿಯ ಹತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Oru_Vadakkan_Veeragatha#cite_note-15</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== cpwt3473t7e3dgg2y043ozu1dh8tr30 1382837 1382836 2026-08-15T13:58:58Z Pragathi. BH 88266 1382837 wikitext text/x-wiki {{Short description|1989 Indian Malayalam film by Hariharan}} {{Use Indian English|date=October 2023}} {{Use dmy dates|date=October 2023}} {{Infobox film | name = Oru Vadakkan Veeragatha | image = Oru Vadakkan Veeragatha.jpg | alt = A Northern Story of Valor | caption = Promotional Poster | director = ಹರಿಹರನ್ | producer = [[P. V. Gangadharan]] | writer = [[M. T. Vasudevan Nair]] | starring = {{Unbulleted_list|[[Mammootty]]|[[Suresh Gopi]]|[[Balan K. Nair]]|[[Captain Raju]]|[[Maadhavi (actress)|Maadhavi]]}} | music = ಬಾಂಬೆ ರವಿ | country = India | cinematography = ಕೆ.ರಾಮಚಂದ್ರ ಬಾಬು | editing = [[M. S. Mani (film editor)|M. S. Mani]] | studio = Grihalakshmi Productions | distributor = Kalpaka Films | released = {{Film date|1989|04|14|df=yes}} | runtime = 168 minutes | language = [[Malayalam]] | budget = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | gross = {{INR}} 1.53 crores {{small|(re-release)}} <ref>{{Cite news|title=Oru Vadakkan Veeragatha 4K Re-Release Final Worldwide Box Office: Mammootty’s award-winning movie wraps re-run at Rs 1.50 crore|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/oru-vadakkan-veeragatha-4k-re-release-final-worldwide-box-office-mammoottys-award-winning-movie-wraps-re-run-at-rs-1-50-crore-1374496#amp_tf=From%20%251%24s&aoh=17405385331840&csi=0&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.pinkvilla.com%2Fentertainment%2Fbox-office%2Foru-vadakkan-veeragatha-4k-re-release-final-worldwide-box-office-mammoottys-award-winning-movie-wraps-re-run-at-rs-1-50-crore-1374496|access-date=26 February 2025|work=Pinkvilla}}</ref> }} ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ವೀರಗಾಥ" ( ಅನುವಾದ:  ಉತ್ತರದ ಶೌರ್ಯದ ಒಂದು ಗೀತೆ ), ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ "ಎ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಶೌರ್ಯ" ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿದೆ, ಇದು ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್‌ನ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಗೀತೆ "ವಡಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್" ನ ಉಪ ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/from-oru-vadakkan-veeragatha-to-urumi-five-malayalam-period-dramas-to-binge-watch-during-the-lockdown/photostory/75050823.cms</ref> <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-malayalam-films-to-watch-before-you-die/photostory/48436089.cms</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ (ನಾಯರ್), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಣ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೇಷಭೂಷಣ ವಿನ್ಯಾಸ ( ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ )ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎಂಟು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ . ಚಿತ್ರವು ಕಥೆಯನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಚಂತು ಪಾತ್ರವು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೂಲ ಗೀತೆ ಅವನನ್ನು ಮೋಸಗಾರನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 2025 ರಂದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಮರು-ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref>https://www.ottplay.com/news/mammootty-oru-vadakkan-veeragatha-when-watch-iconic-malayalam-movie/d4e972439a432</ref> ಕಥಾವಸ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವು 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ . ಕಥಾವಸ್ತುವು ಮಹಾನ್ ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ಅವರ ಮನೆಯಾದ ಪುತ್ತೂರಂನಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಚೇಕವರ್ ಕುಲವು ತಮ್ಮ ಪ್ರಭುಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಮೂಲಕ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ತನ್ನ ದೂರವಾದ ಸಹೋದರಿಯ ಮಗನನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಲಿಯಲು ಪುತ್ತೂರಂಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾನೆ. ಅನಾಥ ಹುಡುಗ ಚಂದು, ಬೇಗನೆ ಕಲಿಯುವವನು, ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ಅರೋಮಲ್ ಅವನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವರು ದೊಡ್ಡವರಾದಾಗ, ಚಂದು ಚೆಕಾವರ್ ಅವರ ಮಗಳು ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ . ಅಸೂಯೆ ಪಟ್ಟ ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ಅವರನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನವನಂತೆ ಭಾವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಪುರುಷತ್ವಹೀನ ಆದರೆ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಅವರಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಚಂದು ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವ ಪ್ರಣಯವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚನ ಕಡೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಕೊರತೆಯು ಚಂದುವಿನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತದೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹುಡುಗಿ ಕುಂಜಿನೂಲಿಗೆ ಮದುವೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ವಿವಾಹವನ್ನು ಮುರಿದು ಕುಂಜಿನೂಲಿಗೆ ಮದುವೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಿರಾಶೆಗೊಂಡ ಚಂಡು ತುಳುನಾಡನ್ ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಟರ್ ಚೆಕಾವರ್ ಅರಿಂಗೋದರ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್‌ನ ಮದುವೆಯ ದಿನದಂದು, ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಚಂದುವನ್ನು ತನ್ನ ಕೋಣೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬಂದು ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ತನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಚಂದು ತನ್ನ ಕೋಣೆಗೆ ತನ್ನಂತೆ ನಟಿಸಿ ನುಗ್ಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ಈಗ ಸ್ತ್ರೀವೇಷಧಾರಿ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಚಂದು, ಅರಿಂಗೋದರನ ಮಗಳು ಕುಂಜಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂತ್ವನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪ್ರಭು ಉನ್ನಿಚಂದ್ರೋರ್ ಅರಿಂಗೋದರನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಉನ್ನಿಕೋನರ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಂಗಂ (ಸಾವಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧ)ದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಉನ್ನಿಕೋನರ್ ಅರೋಮಲ್‌ನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಗುರು ಅರಿಂಗೋದರ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಂಗಂನಲ್ಲಿ ಅರೋಮಲ್‌ಗೆ ಎರಡನೇ ಕೈ ನುಡಿಸುವಂತೆ ಅವನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಕೇಳಿದಾಗ ಚಂದು ಸಂದಿಗ್ಧತೆಗೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಾನೆ . ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಚಂದುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಆರೋಮಲ್ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರೆ ಅವನೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಚಂದು ಪ್ರಲೋಭನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಆರೋಮಲ್‌ನನ್ನು ಎರಡನೇ ಕೈ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆರೋಮಲ್‌ನ ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಮ್ಮಾರನಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅವನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅರಿಂಗೋಡರ್‌ನ ಮಗಳು ಕುಂಜಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಲು ಕಮ್ಮಾರನಿಗೆ ಲಂಚ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧದ ದಿನದಂದು, ಅರೋಮಲ್, ಅತ್ಯಂತ ಕೌಶಲ್ಯಪೂರ್ಣನಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಾಸ್ಟರ್ ಅರಿಂಗೋದರನಿಗೆ ಸರಿಸಾಟಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದುಃಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಅರೋಮಲ್‌ನ ಕತ್ತಿ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಂದು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಅರಿಂಗೋದರನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆಯುಧವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಮಯ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಗಾರನಲ್ಲದ ಅರಿಂಗೋದರನ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆದು ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ಮುರಿದ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಎಸೆದು ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾದ ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಚಂದು ಅವನ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯ ಎಸಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವರ ಜಗಳದಲ್ಲಿ, ಅರೋಮಲ್ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ದೀಪದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಇರಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಜನರು ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ಉಸಿರಿನೊಂದಿಗೆ ತನಗೆ ದ್ರೋಹ ಬಗೆದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಂತ ಚಂದು ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಮ್ಮಾರನನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ಕುಂಜಿಯ ಲಂಚದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾವಲುಗಾರರ ಸಂಪೂರ್ಣ ತುಕಡಿಯ ಮೂಲಕ ಹೋರಾಡುತ್ತಾ, ಕೋಪಗೊಂಡ ಚಂಡು ಕುಂಜಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಅರಿಂಗೋದರನ ಮನೆಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ವಿಷಾದಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲು, ಕುಂಜಿ ನೇಣು ಬಿಗಿದುಕೊಂಡು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಚಂಡು ಪುತ್ತೂರಂಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಹುಟ್ಟಲಿರುವ ಮಗ ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಸಾವಿಗೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುವ ಕೋಪಗೊಂಡ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಅವನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾನೆ. ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅರೋಮಲ್ ಉನ್ನಿ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಪನ್ ಉನ್ನಿ (ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಮತ್ತು ಅರೋಮಲ್ ಚೇಕಾವರ್ ಅವರ ಪುತ್ರರು) ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅರಂಗೋದರನ ಕಲರಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ . ಚಂದು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪದೇ ಪದೇ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಚಂಡು ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಕ್ತಪಾತ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುವ ಮೊದಲು ಅವರು ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಆಶಿಸಿ, ಅವನು ತನ್ನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಇಬ್ಬರು ಯುವ ಯೋಧರು ಸೋಲಿನಿಂದ ಹೊರಡುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾವಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅರೋಮಲ್ ಉನ್ನಿ ಚಂದುವಿನ ತಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತೇನೆ ಅಥವಾ ಸ್ವತಃ ಸಾಯುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುವಕರಲ್ಲಿನ ಹುಚ್ಚುತನವನ್ನು ಚಂಡು ಅರಿತು ಅವರ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳಿಗೆ ಮಣಿದು, ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆಯಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಬೆನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಯಾರೂ ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಎಂದಿಗೂ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅರೋಮಲ್ ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕಾವರ್ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಅವನು ಒಂದು ಅಂತಿಮ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ: ಚಂಡು ತನ್ನ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಇರಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಏನಾಗಿರಬಹುದಿತ್ತೋ ಅದನ್ನು ಕಹಿಯಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಅವನು ಅರೋಮಲ್ ಉಣ್ಣಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಹುಟ್ಟಲಿರುವ ಮಗ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಚಂದುವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸುವನೆಂದು ಆಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತಲುಪಿ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಧೀರ ಆದರೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅವನ ಯುಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಧ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಚಂದು ಚೆಕಾವರ್ ಆಗಿ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ * ಬಾಲ ಚಂದು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿನೀತ್ ಕುಮಾರ್ * ಚಿಕ್ಕ ಚಂದು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಯೋನ್ * ಅರೋಮಲ್ ಚೇಕವರ್ ಆಗಿ ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ * ಡಾ.ರೋಶನ್ ಬಿಜ್ಲಿ ಯುವ ಅರೋಮಲ್ ಚೇಕವರ್ ಆಗಿ * ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ಆಗಿ ಬಾಲನ್ ಕೆ.ನಾಯರ್ * ಅರಿಂಗೋದರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಾಜು * ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಧವಿ * ಚಿಕ್ಕ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೊಮೊಲ್ * ಕುಂಜಿಯಾಗಿ ಗೀತಾ * ಕುಟ್ಟಿಮಣಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿ * ಉನ್ನಿಚಂದ್ರರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಮು * ಉನ್ನಿಕೊನ್ನರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೇವನ್ * ಒಡುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ರಾಜನಾಗಿ * ಕುಂಜಿನೂಲಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಾ * ಚಿಕ್ಕ ಕುಂಜಿನೂಲಿಯಾಗಿ ಅಂಬಿಲಿ * ಕಮ್ಮಾರನ ಮಗಳಾಗಿ ಸೂರ್ಯ * ಅರೋಮಲುನ್ನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಜಯ್ ಮಿತ್ರ * ಯುವ ಥಂಬೋಲಾ ಅರ್ಚಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರ್ಯ * ಕನಪ್ಪನುನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಶೀದ್ ಉಮ್ಮರ್ * ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ಅವರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸುಕುಮಾರಿ * ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ * ಚಿಕ್ಕ ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ್ ಮೆನನ್ * ಥಂಕು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸನೂಪ್ ಸಜೀಂದ್ರನ್ * ಅರಿಂಗೋಡರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಕುಂದರ ಜಾನಿ * ಅರಿಂಗೋಡರ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ಭೀಮನ್ ರಘು * ಉನ್ನಿಕಣ್ಣನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಟೋನಿ ==ಧ್ವನಿಪಥ== ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಪಥವು 5 ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಾಂಬೆ ರವಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಸಾಹಿತ್ಯ: ಕೈತಪ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಕೆ. ಜಯಕುಮಾರ್ . ಆರತಕ್ಷತೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಸ್ವೀಕೃತಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. [ 5 ] ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಮಿನಿಟ್‌ನ ಹಿನ್ನೋಟ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ನೀಲಿಮಾ ಮೆನನ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, " ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಚಂದು ಅವರನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿಸಿದರೆ , ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ಮತ್ತು ನಿಖರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ದೇಹ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಾಟಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ, ಮಾಧವಿ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಅವರ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ - ಅವರ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಸೊಬಗು ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ವರ್ತನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಅವರ ಪಾತ್ರದ ವಿಶ್ವಾಸಘಾತುಕತನವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸಾಧಾರಣ ಅರಿಂಗೋಡರ್ ಆಗಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಾಜು , ದುರಹಂಕಾರಿ ಅರೋಮಲ್ ಆಗಿ ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ ಮತ್ತು ಉದಾರ ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೆಕಾವರ್ ಆಗಿ ಬಾಲನ್ ಕೆ. ನಾಯರ್ ಎಲ್ಲರೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. [ 6 ] ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-mammootty-films-to-watch-before-you-die/photostory/52419768.cms</ref>ಈ ಚಿತ್ರವು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ 375 ದಿನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. [ 8 ] ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ;ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>http://dff.nic.in/images/Documents/80_37thNfacatalogue.pdf</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ - ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ( ಮತಿಲುಕಲ್‌ಗೆ ಸಹ ) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶನ - ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸ - ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ;ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ - ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ * ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ಗೀತಾ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ - ಕೆ. ರಾಮಚಂದ್ರ ಬಾಬು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ - ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ - ವಿನೀತ್ ಕುಮಾರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ - ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ;ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Oru_Vadakkan_Veeragatha#cite_note-Critics_Awards-11</ref> * ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ * ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ - ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಕಾರ - ಕೆ. ಜಯಕುಮಾರ್ * ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಹರಿಹರನ್ ;ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ *ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ಮಲಯಾಳಂ – ಪಿವಿ ಗಂಗಾಧರನ್ <ref>https://books.google.com/books?id=_JZZAAAAMAAJ&q=oru+vadakkan+</ref> ==ಪರಂಪರೆ== ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ವೀರಗಾಥವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Oru_Vadakkan_Veeragatha#cite_note-:0-13</ref> ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು " ಸಾಯುವ ಮುನ್ನ ನೋಡಬೇಕಾದ 10 ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳು " ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದೆ <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-malayalam-films-to-watch-before-you-die/top-10-malayalam-films-to-watch-before-you-die/photostory/48436108.cms</ref> ಸಿಫಿ.ಕಾಮ್ ಇದನ್ನು "ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿಯ ಹತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Oru_Vadakkan_Veeragatha#cite_note-15</ref> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *{{IMDb title|id=0230597|title=Oru Vadakkan Veeragatha}} * [https://web.archive.org/web/20120908032304/http://movieraga.indulekha.com/2012/09/04/relook-oru-vadakkan-veeragatha/ movieraga.indulekha.com&nbsp;– വീണ്ടും ഒരു വടക്കന്‍വീരഗാഥ] {{Hariharan (director)}} {{Filmfare Award for Best Film – Malayalam}} [[Category:Indian martial arts films]] [[Category:1989 Malayalam-language films]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 9dvfuzs3356ct7bhi1lot6hxjoanqmn 1382838 1382837 2026-08-15T14:00:44Z Pragathi. BH 88266 1382838 wikitext text/x-wiki {{Short description|1989 Indian Malayalam film by Hariharan}} {{Use Indian English|date=October 2023}} {{Use dmy dates|date=October 2023}} {{Infobox film | name = Oru Vadakkan Veeragatha | image = Oru Vadakkan Veeragatha.jpg | alt = A Northern Story of Valor | caption = Promotional Poster | director = ಹರಿಹರನ್ | producer = [[P. V. Gangadharan]] | writer = [[M. T. Vasudevan Nair]] | starring = {{Unbulleted_list|[[Mammootty]]|[[Suresh Gopi]]|[[Balan K. Nair]]|[[Captain Raju]]|[[Maadhavi (actress)|Maadhavi]]}} | music = ಬಾಂಬೆ ರವಿ | country = India | cinematography = ಕೆ.ರಾಮಚಂದ್ರ ಬಾಬು | editing = [[M. S. Mani (film editor)|M. S. Mani]] | studio = Grihalakshmi Productions | distributor = Kalpaka Films | released = {{Film date|1989|04|14|df=yes}} | runtime = 168 minutes | language = [[Malayalam]] | budget = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | gross = {{INR}} 1.53 crores {{small|(re-release)}} <ref>{{Cite news|title=Oru Vadakkan Veeragatha 4K Re-Release Final Worldwide Box Office: Mammootty’s award-winning movie wraps re-run at Rs 1.50 crore|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/oru-vadakkan-veeragatha-4k-re-release-final-worldwide-box-office-mammoottys-award-winning-movie-wraps-re-run-at-rs-1-50-crore-1374496#amp_tf=From%20%251%24s&aoh=17405385331840&csi=0&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.pinkvilla.com%2Fentertainment%2Fbox-office%2Foru-vadakkan-veeragatha-4k-re-release-final-worldwide-box-office-mammoottys-award-winning-movie-wraps-re-run-at-rs-1-50-crore-1374496|access-date=26 February 2025|work=Pinkvilla}}</ref> }} ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ವೀರಗಾಥ" ( ಅನುವಾದ:  ಉತ್ತರದ ಶೌರ್ಯದ ಒಂದು ಗೀತೆ ), [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆ|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ "ಎ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಶೌರ್ಯ" ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿದೆ, ಇದು [[ಉತ್ತರ]] [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ|ಮಲಬಾರ್‌ನ]] ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಗೀತೆ "ವಡಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್" ನ ಉಪ ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/from-oru-vadakkan-veeragatha-to-urumi-five-malayalam-period-dramas-to-binge-watch-during-the-lockdown/photostory/75050823.cms</ref> <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-malayalam-films-to-watch-before-you-die/photostory/48436089.cms</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ (ನಾಯರ್), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಣ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೇಷಭೂಷಣ ವಿನ್ಯಾಸ ( ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ )ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಲ್ಕು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎಂಟು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ . ಚಿತ್ರವು ಕಥೆಯನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಚಂತು ಪಾತ್ರವು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೂಲ ಗೀತೆ ಅವನನ್ನು ಮೋಸಗಾರನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 2025 ರಂದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಮರು-ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref>https://www.ottplay.com/news/mammootty-oru-vadakkan-veeragatha-when-watch-iconic-malayalam-movie/d4e972439a432</ref> ಕಥಾವಸ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವು 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ . ಕಥಾವಸ್ತುವು ಮಹಾನ್ [[ಕಣ್ಣಪ್ಪ]]ನ್ ಚೇಕವರ್ ಅವರ ಮನೆಯಾದ ಪುತ್ತೂರಂನಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಚೇಕವರ್ ಕುಲವು ತಮ್ಮ ಪ್ರಭುಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಮೂಲಕ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ತನ್ನ ದೂರವಾದ ಸಹೋದರಿಯ ಮಗನನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಲಿಯಲು ಪುತ್ತೂರಂಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾನೆ. ಅನಾಥ ಹುಡುಗ ಚಂದು, ಬೇಗನೆ ಕಲಿಯುವವನು, ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ಅರೋಮಲ್ ಅವನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವರು ದೊಡ್ಡವರಾದಾಗ, ಚಂದು ಚೆಕಾವರ್ ಅವರ ಮಗಳು ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ . ಅಸೂಯೆ ಪಟ್ಟ ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ಅವರನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನವನಂತೆ ಭಾವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಪುರುಷತ್ವಹೀನ ಆದರೆ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಅವರಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಚಂದು ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವ ಪ್ರಣಯವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚನ ಕಡೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಕೊರತೆಯು ಚಂದುವಿನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತದೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹುಡುಗಿ ಕುಂಜಿನೂಲಿಗೆ ಮದುವೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ವಿವಾಹವನ್ನು ಮುರಿದು ಕುಂಜಿನೂಲಿಗೆ ಮದುವೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಿರಾಶೆಗೊಂಡ ಚಂಡು ತುಳುನಾಡನ್ ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಟರ್ ಚೆಕಾವರ್ ಅರಿಂಗೋದರ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್‌ನ ಮದುವೆಯ ದಿನದಂದು, ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಚಂದುವನ್ನು ತನ್ನ ಕೋಣೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬಂದು ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ತನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಚಂದು ತನ್ನ ಕೋಣೆಗೆ ತನ್ನಂತೆ ನಟಿಸಿ ನುಗ್ಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ಈಗ ಸ್ತ್ರೀವೇಷಧಾರಿ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಚಂದು, ಅರಿಂಗೋದರನ ಮಗಳು ಕುಂಜಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂತ್ವನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪ್ರಭು ಉನ್ನಿಚಂದ್ರೋರ್ ಅರಿಂಗೋದರನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಉನ್ನಿಕೋನರ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಂಗಂ (ಸಾವಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧ)ದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಉನ್ನಿಕೋನರ್ ಅರೋಮಲ್‌ನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಗುರು ಅರಿಂಗೋದರ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಂಗಂನಲ್ಲಿ ಅರೋಮಲ್‌ಗೆ ಎರಡನೇ ಕೈ ನುಡಿಸುವಂತೆ ಅವನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಕೇಳಿದಾಗ ಚಂದು ಸಂದಿಗ್ಧತೆಗೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಾನೆ . ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಚಂದುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಆರೋಮಲ್ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರೆ ಅವನೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಚಂದು ಪ್ರಲೋಭನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಆರೋಮಲ್‌ನನ್ನು ಎರಡನೇ ಕೈ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆರೋಮಲ್‌ನ ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಮ್ಮಾರನಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅವನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅರಿಂಗೋಡರ್‌ನ ಮಗಳು ಕುಂಜಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಲು ಕಮ್ಮಾರನಿಗೆ ಲಂಚ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧದ ದಿನದಂದು, ಅರೋಮಲ್, ಅತ್ಯಂತ ಕೌಶಲ್ಯಪೂರ್ಣನಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಾಸ್ಟರ್ ಅರಿಂಗೋದರನಿಗೆ ಸರಿಸಾಟಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದುಃಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಅರೋಮಲ್‌ನ ಕತ್ತಿ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಂದು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಅರಿಂಗೋದರನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆಯುಧವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಮಯ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಗಾರನಲ್ಲದ ಅರಿಂಗೋದರನ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆದು ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ಮುರಿದ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಎಸೆದು ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾದ ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಚಂದು ಅವನ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯ ಎಸಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವರ ಜಗಳದಲ್ಲಿ, ಅರೋಮಲ್ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ದೀಪದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಇರಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಜನರು ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ಉಸಿರಿನೊಂದಿಗೆ ತನಗೆ ದ್ರೋಹ ಬಗೆದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಂತ ಚಂದು ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಮ್ಮಾರನನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ಕುಂಜಿಯ ಲಂಚದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾವಲುಗಾರರ ಸಂಪೂರ್ಣ ತುಕಡಿಯ ಮೂಲಕ ಹೋರಾಡುತ್ತಾ, ಕೋಪಗೊಂಡ ಚಂಡು ಕುಂಜಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಅರಿಂಗೋದರನ ಮನೆಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ವಿಷಾದಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲು, ಕುಂಜಿ ನೇಣು ಬಿಗಿದುಕೊಂಡು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಚಂಡು ಪುತ್ತೂರಂಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಹುಟ್ಟಲಿರುವ ಮಗ ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಸಾವಿಗೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುವ ಕೋಪಗೊಂಡ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಅವನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾನೆ. ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅರೋಮಲ್ ಉನ್ನಿ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಪನ್ ಉನ್ನಿ (ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಮತ್ತು ಅರೋಮಲ್ ಚೇಕಾವರ್ ಅವರ ಪುತ್ರರು) ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅರಂಗೋದರನ ಕಲರಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ . ಚಂದು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪದೇ ಪದೇ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಚಂಡು ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಕ್ತಪಾತ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುವ ಮೊದಲು ಅವರು ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಆಶಿಸಿ, ಅವನು ತನ್ನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಇಬ್ಬರು ಯುವ ಯೋಧರು ಸೋಲಿನಿಂದ ಹೊರಡುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾವಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅರೋಮಲ್ ಉನ್ನಿ ಚಂದುವಿನ ತಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತೇನೆ ಅಥವಾ ಸ್ವತಃ ಸಾಯುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುವಕರಲ್ಲಿನ ಹುಚ್ಚುತನವನ್ನು ಚಂಡು ಅರಿತು ಅವರ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳಿಗೆ ಮಣಿದು, ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆಯಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಬೆನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಯಾರೂ ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಎಂದಿಗೂ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅರೋಮಲ್ ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕಾವರ್ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಅವನು ಒಂದು ಅಂತಿಮ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ: ಚಂಡು ತನ್ನ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಇರಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಏನಾಗಿರಬಹುದಿತ್ತೋ ಅದನ್ನು ಕಹಿಯಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಅವನು ಅರೋಮಲ್ ಉಣ್ಣಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಹುಟ್ಟಲಿರುವ ಮಗ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಚಂದುವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸುವನೆಂದು ಆಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತಲುಪಿ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಧೀರ ಆದರೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅವನ ಯುಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಧ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಚಂದು ಚೆಕಾವರ್ ಆಗಿ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ * ಬಾಲ ಚಂದು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿನೀತ್ ಕುಮಾರ್ * ಚಿಕ್ಕ ಚಂದು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಯೋನ್ * ಅರೋಮಲ್ ಚೇಕವರ್ ಆಗಿ ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ * ಡಾ.ರೋಶನ್ ಬಿಜ್ಲಿ ಯುವ ಅರೋಮಲ್ ಚೇಕವರ್ ಆಗಿ * ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ಆಗಿ ಬಾಲನ್ ಕೆ.ನಾಯರ್ * ಅರಿಂಗೋದರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಾಜು * ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಧವಿ * ಚಿಕ್ಕ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೊಮೊಲ್ * ಕುಂಜಿಯಾಗಿ ಗೀತಾ * ಕುಟ್ಟಿಮಣಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿ * ಉನ್ನಿಚಂದ್ರರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಮು * ಉನ್ನಿಕೊನ್ನರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೇವನ್ * ಒಡುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ರಾಜನಾಗಿ * ಕುಂಜಿನೂಲಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಾ * ಚಿಕ್ಕ ಕುಂಜಿನೂಲಿಯಾಗಿ ಅಂಬಿಲಿ * ಕಮ್ಮಾರನ ಮಗಳಾಗಿ ಸೂರ್ಯ * ಅರೋಮಲುನ್ನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಜಯ್ ಮಿತ್ರ * ಯುವ ಥಂಬೋಲಾ ಅರ್ಚಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರ್ಯ * ಕನಪ್ಪನುನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಶೀದ್ ಉಮ್ಮರ್ * ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ಅವರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸುಕುಮಾರಿ * ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ * ಚಿಕ್ಕ ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ್ ಮೆನನ್ * ಥಂಕು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸನೂಪ್ ಸಜೀಂದ್ರನ್ * ಅರಿಂಗೋಡರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಕುಂದರ ಜಾನಿ * ಅರಿಂಗೋಡರ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ಭೀಮನ್ ರಘು * ಉನ್ನಿಕಣ್ಣನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಟೋನಿ ==ಧ್ವನಿಪಥ== ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಪಥವು 5 ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಾಂಬೆ ರವಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಸಾಹಿತ್ಯ: ಕೈತಪ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಕೆ. ಜಯಕುಮಾರ್ . ಆರತಕ್ಷತೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಸ್ವೀಕೃತಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. [ 5 ] ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಮಿನಿಟ್‌ನ ಹಿನ್ನೋಟ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ನೀಲಿಮಾ ಮೆನನ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, " ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಚಂದು ಅವರನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿಸಿದರೆ , ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ಮತ್ತು ನಿಖರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ದೇಹ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಾಟಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ, ಮಾಧವಿ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಅವರ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ - ಅವರ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಸೊಬಗು ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ವರ್ತನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಅವರ ಪಾತ್ರದ ವಿಶ್ವಾಸಘಾತುಕತನವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸಾಧಾರಣ ಅರಿಂಗೋಡರ್ ಆಗಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಾಜು , ದುರಹಂಕಾರಿ ಅರೋಮಲ್ ಆಗಿ ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ ಮತ್ತು ಉದಾರ ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೆಕಾವರ್ ಆಗಿ ಬಾಲನ್ ಕೆ. ನಾಯರ್ ಎಲ್ಲರೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. [ 6 ] ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-mammootty-films-to-watch-before-you-die/photostory/52419768.cms</ref>ಈ ಚಿತ್ರವು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ 375 ದಿನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. [ 8 ] ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ;ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>http://dff.nic.in/images/Documents/80_37thNfacatalogue.pdf</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ - ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ( ಮತಿಲುಕಲ್‌ಗೆ ಸಹ ) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶನ - ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸ - ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ;ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ - ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ * ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ಗೀತಾ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ - ಕೆ. ರಾಮಚಂದ್ರ ಬಾಬು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ - ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ - ವಿನೀತ್ ಕುಮಾರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ - ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ;ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Oru_Vadakkan_Veeragatha#cite_note-Critics_Awards-11</ref> * ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ * ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ - ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಕಾರ - ಕೆ. ಜಯಕುಮಾರ್ * ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಹರಿಹರನ್ ;ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ *ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ಮಲಯಾಳಂ – ಪಿವಿ ಗಂಗಾಧರನ್ <ref>https://books.google.com/books?id=_JZZAAAAMAAJ&q=oru+vadakkan+</ref> ==ಪರಂಪರೆ== ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ವೀರಗಾಥವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Oru_Vadakkan_Veeragatha#cite_note-:0-13</ref> ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು " ಸಾಯುವ ಮುನ್ನ ನೋಡಬೇಕಾದ 10 ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳು " ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದೆ <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-malayalam-films-to-watch-before-you-die/top-10-malayalam-films-to-watch-before-you-die/photostory/48436108.cms</ref> ಸಿಫಿ.ಕಾಮ್ ಇದನ್ನು "ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿಯ ಹತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Oru_Vadakkan_Veeragatha#cite_note-15</ref> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *{{IMDb title|id=0230597|title=Oru Vadakkan Veeragatha}} * [https://web.archive.org/web/20120908032304/http://movieraga.indulekha.com/2012/09/04/relook-oru-vadakkan-veeragatha/ movieraga.indulekha.com&nbsp;– വീണ്ടും ഒരു വടക്കന്‍വീരഗാഥ] {{Hariharan (director)}} {{Filmfare Award for Best Film – Malayalam}} [[Category:Indian martial arts films]] [[Category:1989 Malayalam-language films]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== rwp482y76xjj5xr6q82btigx8a32rl0 1382839 1382838 2026-08-15T14:02:06Z Pragathi. BH 88266 1382839 wikitext text/x-wiki {{Short description|1989 Indian Malayalam film by Hariharan}} {{Use Indian English|date=October 2023}} {{Use dmy dates|date=October 2023}} {{Infobox film | name = Oru Vadakkan Veeragatha | image = Oru Vadakkan Veeragatha.jpg | alt = A Northern Story of Valor | caption = Promotional Poster | director = ಹರಿಹರನ್ | producer = [[P. V. Gangadharan]] | writer = [[M. T. Vasudevan Nair]] | starring = {{Unbulleted_list|[[Mammootty]]|[[Suresh Gopi]]|[[Balan K. Nair]]|[[Captain Raju]]|[[Maadhavi (actress)|Maadhavi]]}} | music = ಬಾಂಬೆ ರವಿ | country = India | cinematography = ಕೆ.ರಾಮಚಂದ್ರ ಬಾಬು | editing = [[M. S. Mani (film editor)|M. S. Mani]] | studio = Grihalakshmi Productions | distributor = Kalpaka Films | released = {{Film date|1989|04|14|df=yes}} | runtime = 168 minutes | language = [[Malayalam]] | budget = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | gross = {{INR}} 1.53 crores {{small|(re-release)}} <ref>{{Cite news|title=Oru Vadakkan Veeragatha 4K Re-Release Final Worldwide Box Office: Mammootty’s award-winning movie wraps re-run at Rs 1.50 crore|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/oru-vadakkan-veeragatha-4k-re-release-final-worldwide-box-office-mammoottys-award-winning-movie-wraps-re-run-at-rs-1-50-crore-1374496#amp_tf=From%20%251%24s&aoh=17405385331840&csi=0&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.pinkvilla.com%2Fentertainment%2Fbox-office%2Foru-vadakkan-veeragatha-4k-re-release-final-worldwide-box-office-mammoottys-award-winning-movie-wraps-re-run-at-rs-1-50-crore-1374496|access-date=26 February 2025|work=Pinkvilla}}</ref> }} ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ವೀರಗಾಥ" ( ಅನುವಾದ:  ಉತ್ತರದ ಶೌರ್ಯದ ಒಂದು ಗೀತೆ ), [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆ|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ "ಎ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಶೌರ್ಯ" ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿದೆ, ಇದು [[ಉತ್ತರ]] [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ|ಮಲಬಾರ್‌ನ]] ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಗೀತೆ "ವಡಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್" ನ ಉಪ ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/from-oru-vadakkan-veeragatha-to-urumi-five-malayalam-period-dramas-to-binge-watch-during-the-lockdown/photostory/75050823.cms</ref> <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-malayalam-films-to-watch-before-you-die/photostory/48436089.cms</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ (ನಾಯರ್), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಣ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೇಷಭೂಷಣ ವಿನ್ಯಾಸ ( ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ )ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಲ್ಕು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎಂಟು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ . ಚಿತ್ರವು ಕಥೆಯನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಚಂತು ಪಾತ್ರವು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೂಲ ಗೀತೆ ಅವನನ್ನು ಮೋಸಗಾರನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 2025 ರಂದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಮರು-ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref>https://www.ottplay.com/news/mammootty-oru-vadakkan-veeragatha-when-watch-iconic-malayalam-movie/d4e972439a432</ref> ಕಥಾವಸ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವು 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ . ಕಥಾವಸ್ತುವು ಮಹಾನ್ [[ಕಣ್ಣಪ್ಪ]]ನ್ ಚೇಕವರ್ ಅವರ ಮನೆಯಾದ ಪುತ್ತೂರಂನಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಚೇಕವರ್ ಕುಲವು ತಮ್ಮ ಪ್ರಭುಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಮೂಲಕ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ತನ್ನ ದೂರವಾದ ಸಹೋದರಿಯ ಮಗನನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಲಿಯಲು ಪುತ್ತೂರಂಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾನೆ. ಅನಾಥ ಹುಡುಗ ಚಂದು, ಬೇಗನೆ ಕಲಿಯುವವನು, ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ಅರೋಮಲ್ ಅವನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವರು ದೊಡ್ಡವರಾದಾಗ, ಚಂದು ಚೆಕಾವರ್ ಅವರ ಮಗಳು ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ . ಅಸೂಯೆ ಪಟ್ಟ ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ಅವರನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನವನಂತೆ ಭಾವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಪುರುಷತ್ವಹೀನ ಆದರೆ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಅವರಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಚಂದು ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವ ಪ್ರಣಯವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚನ ಕಡೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಕೊರತೆಯು ಚಂದುವಿನ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತದೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹುಡುಗಿ ಕುಂಜಿನೂಲಿಗೆ ಮದುವೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ವಿವಾಹವನ್ನು ಮುರಿದು ಕುಂಜಿನೂಲಿಗೆ ಮದುವೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಿರಾಶೆಗೊಂಡ ಚಂಡು ತುಳುನಾಡನ್ ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಟರ್ ಚೆಕಾವರ್ ಅರಿಂಗೋದರ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್‌ನ ಮದುವೆಯ ದಿನದಂದು, ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಚಂದುವನ್ನು ತನ್ನ ಕೋಣೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬಂದು ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ತನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಚಂದು ತನ್ನ ಕೋಣೆಗೆ ತನ್ನಂತೆ ನಟಿಸಿ ನುಗ್ಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ಈಗ ಸ್ತ್ರೀವೇಷಧಾರಿ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಚಂದು, ಅರಿಂಗೋದರನ ಮಗಳು ಕುಂಜಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂತ್ವನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪ್ರಭು ಉನ್ನಿಚಂದ್ರೋರ್ ಅರಿಂಗೋದರನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಉನ್ನಿಕೋನರ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಂಗಂ (ಸಾವಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧ)ದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಉನ್ನಿಕೋನರ್ ಅರೋಮಲ್‌ನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಗುರು ಅರಿಂಗೋದರ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಂಗಂನಲ್ಲಿ ಅರೋಮಲ್‌ಗೆ ಎರಡನೇ ಕೈ ನುಡಿಸುವಂತೆ ಅವನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಕೇಳಿದಾಗ ಚಂದು ಸಂದಿಗ್ಧತೆಗೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಾನೆ . ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಚಂದುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಆರೋಮಲ್ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರೆ ಅವನೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಚಂದು ಪ್ರಲೋಭನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಆರೋಮಲ್‌ನನ್ನು ಎರಡನೇ ಕೈ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆರೋಮಲ್‌ನ ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಮ್ಮಾರನಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅವನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅರಿಂಗೋಡರ್‌ನ ಮಗಳು ಕುಂಜಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಲು ಕಮ್ಮಾರನಿಗೆ ಲಂಚ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧದ ದಿನದಂದು, ಅರೋಮಲ್, ಅತ್ಯಂತ ಕೌಶಲ್ಯಪೂರ್ಣನಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಾಸ್ಟರ್ ಅರಿಂಗೋದರನಿಗೆ ಸರಿಸಾಟಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದುಃಖವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಅರೋಮಲ್‌ನ ಕತ್ತಿ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಂದು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಅರಿಂಗೋದರನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆಯುಧವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಮಯ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಾವಲುಗಾರನಲ್ಲದ ಅರಿಂಗೋದರನ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆದು ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ಮುರಿದ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಅವನ ಮೇಲೆ ಎಸೆದು ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾದ ಅರೋಮಲ್ ತನ್ನ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಚಂದು ಅವನ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ಕತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯ ಎಸಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವರ ಜಗಳದಲ್ಲಿ, ಅರೋಮಲ್ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ದೀಪದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಇರಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಜನರು ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ಅರೋಮಲ್ ಚಂದು ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ಉಸಿರಿನೊಂದಿಗೆ ತನಗೆ ದ್ರೋಹ ಬಗೆದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಂತ ಚಂದು ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಮ್ಮಾರನನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ಕುಂಜಿಯ ಲಂಚದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾವಲುಗಾರರ ಸಂಪೂರ್ಣ ತುಕಡಿಯ ಮೂಲಕ ಹೋರಾಡುತ್ತಾ, ಕೋಪಗೊಂಡ ಚಂಡು ಕುಂಜಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಅರಿಂಗೋದರನ ಮನೆಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ವಿಷಾದಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲು, ಕುಂಜಿ ನೇಣು ಬಿಗಿದುಕೊಂಡು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಚಂಡು ಪುತ್ತೂರಂಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಹುಟ್ಟಲಿರುವ ಮಗ ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಸಾವಿಗೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುವ ಕೋಪಗೊಂಡ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಅವನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾನೆ. ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅರೋಮಲ್ ಉನ್ನಿ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಪನ್ ಉನ್ನಿ (ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಮತ್ತು ಅರೋಮಲ್ ಚೇಕಾವರ್ ಅವರ ಪುತ್ರರು) ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅರಂಗೋದರನ ಕಲರಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ . ಚಂದು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪದೇ ಪದೇ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಚಂಡು ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಕ್ತಪಾತ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುವ ಮೊದಲು ಅವರು ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಆಶಿಸಿ, ಅವನು ತನ್ನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಇಬ್ಬರು ಯುವ ಯೋಧರು ಸೋಲಿನಿಂದ ಹೊರಡುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾವಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅರೋಮಲ್ ಉನ್ನಿ ಚಂದುವಿನ ತಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತೇನೆ ಅಥವಾ ಸ್ವತಃ ಸಾಯುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುವಕರಲ್ಲಿನ ಹುಚ್ಚುತನವನ್ನು ಚಂಡು ಅರಿತು ಅವರ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳಿಗೆ ಮಣಿದು, ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆಯಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಬೆನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಯಾರೂ ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಎಂದಿಗೂ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅರೋಮಲ್ ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕಾವರ್ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಅವನು ಒಂದು ಅಂತಿಮ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ: ಚಂಡು ತನ್ನ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಇರಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಏನಾಗಿರಬಹುದಿತ್ತೋ ಅದನ್ನು ಕಹಿಯಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಅವನು ಅರೋಮಲ್ ಉಣ್ಣಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಹುಟ್ಟಲಿರುವ ಮಗ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಚಂದುವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸುವನೆಂದು ಆಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತಲುಪಿ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಧೀರ ಆದರೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅವನ ಯುಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಧ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಚಂದು ಚೆಕಾವರ್ ಆಗಿ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ * ಬಾಲ ಚಂದು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿನೀತ್ ಕುಮಾರ್ * ಚಿಕ್ಕ ಚಂದು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಯೋನ್ * ಅರೋಮಲ್ ಚೇಕವರ್ ಆಗಿ ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ * ಡಾ.ರೋಶನ್ ಬಿಜ್ಲಿ ಯುವ ಅರೋಮಲ್ ಚೇಕವರ್ ಆಗಿ * ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ಆಗಿ ಬಾಲನ್ ಕೆ.ನಾಯರ್ * ಅರಿಂಗೋದರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಾಜು * ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಮಾಧವಿ]] * ಚಿಕ್ಕ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೊಮೊಲ್ * ಕುಂಜಿಯಾಗಿ ಗೀತಾ * ಕುಟ್ಟಿಮಣಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿ * ಉನ್ನಿಚಂದ್ರರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಮು * ಉನ್ನಿಕೊನ್ನರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೇವನ್ * ಒಡುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ರಾಜನಾಗಿ * ಕುಂಜಿನೂಲಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಾ * ಚಿಕ್ಕ ಕುಂಜಿನೂಲಿಯಾಗಿ ಅಂಬಿಲಿ * ಕಮ್ಮಾರನ ಮಗಳಾಗಿ ಸೂರ್ಯ * ಅರೋಮಲುನ್ನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಜಯ್ ಮಿತ್ರ * ಯುವ ಥಂಬೋಲಾ ಅರ್ಚಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರ್ಯ * ಕನಪ್ಪನುನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಶೀದ್ ಉಮ್ಮರ್ * ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೇಕವರ್ ಅವರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸುಕುಮಾರಿ * ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ * ಚಿಕ್ಕ ಕುಂಜಿರಾಮನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ್ ಮೆನನ್ * ಥಂಕು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸನೂಪ್ ಸಜೀಂದ್ರನ್ * ಅರಿಂಗೋಡರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಕುಂದರ ಜಾನಿ * ಅರಿಂಗೋಡರ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ಭೀಮನ್ ರಘು * ಉನ್ನಿಕಣ್ಣನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಟೋನಿ ==ಧ್ವನಿಪಥ== ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಪಥವು 5 ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಾಂಬೆ ರವಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಸಾಹಿತ್ಯ: ಕೈತಪ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಕೆ. ಜಯಕುಮಾರ್ . ==ಆರತಕ್ಷತೆ== ;ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಸ್ವೀಕೃತಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. [ 5 ] ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಮಿನಿಟ್‌ನ ಹಿನ್ನೋಟ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ನೀಲಿಮಾ ಮೆನನ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, " [[ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ]] ಚಂದು ಅವರನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿಸಿದರೆ , ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ಮತ್ತು ನಿಖರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ದೇಹ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಾಟಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ, ಮಾಧವಿ ಉನ್ನಿಯಾರ್ಚ ಅವರ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ - ಅವರ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಸೊಬಗು ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನದ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ವರ್ತನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಅವರ ಪಾತ್ರದ ವಿಶ್ವಾಸಘಾತುಕತನವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸಾಧಾರಣ ಅರಿಂಗೋಡರ್ ಆಗಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಾಜು , ದುರಹಂಕಾರಿ ಅರೋಮಲ್ ಆಗಿ ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ ಮತ್ತು ಉದಾರ ಕಣ್ಣಪ್ಪನ್ ಚೆಕಾವರ್ ಆಗಿ ಬಾಲನ್ ಕೆ. ನಾಯರ್ ಎಲ್ಲರೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. [ 6 ] ==ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್== ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-mammootty-films-to-watch-before-you-die/photostory/52419768.cms</ref>ಈ ಚಿತ್ರವು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ 375 ದಿನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. [ 8 ] ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ;ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>http://dff.nic.in/images/Documents/80_37thNfacatalogue.pdf</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ - ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ( ಮತಿಲುಕಲ್‌ಗೆ ಸಹ ) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶನ - ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸ - ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ;ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm</ref> * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕಥೆ - ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ * ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ಗೀತಾ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ - ಕೆ. ರಾಮಚಂದ್ರ ಬಾಬು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ - ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದ - ವಿನೀತ್ ಕುಮಾರ್ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ - ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ;ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Oru_Vadakkan_Veeragatha#cite_note-Critics_Awards-11</ref> * ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ * ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ - ಪಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಕಾರ - ಕೆ. ಜಯಕುಮಾರ್ * ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಹರಿಹರನ್ ;ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ *ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ಮಲಯಾಳಂ – ಪಿವಿ ಗಂಗಾಧರನ್ <ref>https://books.google.com/books?id=_JZZAAAAMAAJ&q=oru+vadakkan+</ref> ==ಪರಂಪರೆ== ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ವೀರಗಾಥವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Oru_Vadakkan_Veeragatha#cite_note-:0-13</ref> ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು " ಸಾಯುವ ಮುನ್ನ ನೋಡಬೇಕಾದ 10 ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳು " ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದೆ <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-malayalam-films-to-watch-before-you-die/top-10-malayalam-films-to-watch-before-you-die/photostory/48436108.cms</ref> ಸಿಫಿ.ಕಾಮ್ ಇದನ್ನು "ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿಯ ಹತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Oru_Vadakkan_Veeragatha#cite_note-15</ref> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *{{IMDb title|id=0230597|title=Oru Vadakkan Veeragatha}} * [https://web.archive.org/web/20120908032304/http://movieraga.indulekha.com/2012/09/04/relook-oru-vadakkan-veeragatha/ movieraga.indulekha.com&nbsp;– വീണ്ടും ഒരു വടക്കന്‍വീരഗാഥ] {{Hariharan (director)}} {{Filmfare Award for Best Film – Malayalam}} [[Category:Indian martial arts films]] [[Category:1989 Malayalam-language films]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 1lg8kxbjij0qwwqd9snr7cnwwmu56ir 0 180374 1382843 2026-08-15T14:16:48Z Pragathi. BH 88266 ಹೊಸ ಪುಟ: ದೇವಾಸುರಂ ( ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ಅನುವಾದ ) 1993 ರ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಆಕ್ಷನ್ ನಾಟಕ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಐ.ವಿ. ಶಶಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ರಂಜಿತ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ , ರೇವತ... 1382843 wikitext text/x-wiki ದೇವಾಸುರಂ ( ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ಅನುವಾದ ) 1993 ರ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಆಕ್ಷನ್ ನಾಟಕ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಐ.ವಿ. ಶಶಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ರಂಜಿತ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ , ರೇವತಿ ಮತ್ತು ನೆಪೋಲಿಯನ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ , ವಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ , ಮಣಿಯನ್‌ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು ಮತ್ತು ಅಗಸ್ಟೀನ್ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಎಂ.ಜಿ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಎಸ್.ಪಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಈ ಚಿತ್ರವು ಎರಡು ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬಗಳ ಇಬ್ಬರು ಹಾಳಾದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ (ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್) ಮತ್ತು ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಶೇಖರನ್ (ನೆಪೋಲಿಯನ್) ನಡುವಿನ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರಂಜಿತ್ ಅವರು ಮುಲ್ಲಶ್ಶೇರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ (2002 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು) ಎಂಬ ನಿಜ ಜೀವನದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-2</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಟ್ಟಪ್ಪಲಂನ ವಾರಿಕಸ್ಶೇರಿ ಮನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ . ದೇವಾಸುರಂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-mohanlal-films-to-watch-before-you-die/photostory/52433962.cms</ref> ಇದರ ನಂತರ ರಾವಣಪ್ರಭು (2001) ಎಂಬ ಉತ್ತರಭಾಗ ಬಂದಿತು, ಇದು ಬರಹಗಾರ ರಂಜಿತ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅದೇ ವರ್ಷ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಕುಂತಿ ಪುತ್ರುಡು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು . <ref>https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2017/oct/24/remembering-a-legend-five-iconic-iv-sasi-movies-that-shaped-mollywood-4145.html</ref> ಕಥಾವಸ್ತು ಈ ಕಥೆಯು ಎಳಿಲಕ್ಕರ ಗ್ರಾಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ಎಂಬ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಭೂಮಾಲೀಕ, ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ಕುಟುಂಬದ ಹಾಳಾದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಔದಾರ್ಯ, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಅವನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವ ಜನರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವನ ಹಿರಿಯ ಬಲಗೈ ಬಂಟ ವಾರಿಯರ್, ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಶೇಖರನ್ ನಂಬಿಯಾರ್‌ನ ಬದ್ಧವೈರಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗಲಾಟೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನೀಲಕಂಠನ ಸಹಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಶೇಖರನ್ ಅವರ ತಾಯಿಯ ಮಾವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಶೇಖರನ್ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಸಾವಿಗೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಜಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನೀಲಕಂಠನ್, ಹಳ್ಳಿಯ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ನೃತ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ಕುಟುಂಬದಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ಭೂರಹಿತ ಮಾಪಿಳ [ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ರೈತನ ಗಲ್ಫ್‌ನಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿದ ಮಗ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಅವನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದಾಗ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಅವನನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದನು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರೈತನ ಮಗನಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತ ಭರತನಾಟ್ಯ ನೃತ್ಯ ಪದವೀಧರೆ ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮುಂದೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಪರಾಧ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ, ಭಾನುಮತಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ತನಗೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕಲೆಯನ್ನು ಅಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಶಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನ್ ವಿಷಾದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಹಲವು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವಳು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ್ ತನ್ನ ವಿಧವೆ ತಾಯಿಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆತರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವಳು ಒಂದು ಭಯಾನಕ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ ನಂತರ ಸಾಯುತ್ತಾಳೆ; ಅವನು ಮದುವೆಯಾಗದೆ ಬೇರೊಬ್ಬ ಪುರುಷನಿಂದ ಜನಿಸಿದನು, ಅವನ ಜೈವಿಕ ತಂದೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದೆ. ಈ ಸಂಗತಿ ಅವನನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾನುಮತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ರಹಸ್ಯ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ, ಅವನು ಕುಡಿದು (ತನ್ನ ಮೃತ "ತಂದೆಯ" ಕಾರಿನಲ್ಲಿ) ತಾನು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವ ಪೂರ್ವಜರ ಪರಂಪರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ತನ್ನದಲ್ಲ ಎಂದು ಶಪಿಸಿದಾಗ. ನೀಲಕಂಠನ ದುರ್ಬಲ ಬದಿಯಿಂದ ಅವಳು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಲು ಅವನು ಅವಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಹಿಂದಿನಂತೆ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು, ಅವನ ಮರಣದ ನಂತರವೇ ಅವಳು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ರಾತ್ರಿ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ, ಶೇಖರನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹಾಯಕರು ಹೊಂಚು ಹಾಕಿ (ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಕಾರಿನಿಂದ ಹೊಡೆದು) ಕತ್ತಿಗಳು, ಚಾಕುಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣದ ರಾಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮರದ ಕೋಲುಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅವನನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ಬದುಕುಳಿದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಎಡಗೈ ಮತ್ತು ಬಲಗಾಲಿಗೆ ತೀವ್ರ ಗಾಯಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಪುನರ್ಯೌವನಗೊಳಿಸಲು ಆಯುರ್ವೇದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಭಾನುಮತಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾಳೆ (ಆ ದಾಳಿಯು ಹೇಗೋ ತನ್ನ ಶಾಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂಬ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಶಪಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡುತ್ತಾಳೆ). ನೀಲಕಂಠನು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲು ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವನು ಕೂಡ ಅವಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವಳ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ವಾರಿಯರ್ ಅವನನ್ನು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ನೀಲಕಂಠನು ಹಿಂದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶೇಖರನ್ ಜೊತೆಗಿನ ತನ್ನ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಮರೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಶೇಖರನ್ ತೃಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಇಡೀ ಹಳ್ಳಿಯ ಮುಂದೆ ಸೋಲಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ, ಅವನು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬವು ಆಯೋಜಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಗ್ರಾಮ ದೇವಾಲಯ ಉತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮುಂದೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಹೊಡೆಯುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನು ಪ್ರತಿದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಶೇಖರನ್ ಅನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ, ಅವನು ಶೇಖರನ್ ನ ಬಲಗೈಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, "ಶೇಖರನ್, ನಾನು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಬದುಕಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ..." ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಇದರಿಂದ ಅವನು ನಂತರ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಶೇಖರನ್ ನ ಕೈಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವಾಗ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಕತ್ತಿಯ ಹಿಂಭಾಗವನ್ನು bqg3c31hhiqcudi70af2hmql6ziod49 1382844 1382843 2026-08-15T14:20:43Z Pragathi. BH 88266 1382844 wikitext text/x-wiki ದೇವಾಸುರಂ ( ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ಅನುವಾದ ) 1993 ರ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಆಕ್ಷನ್ ನಾಟಕ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಐ.ವಿ. ಶಶಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ರಂಜಿತ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ , ರೇವತಿ ಮತ್ತು ನೆಪೋಲಿಯನ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ , ವಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ , ಮಣಿಯನ್‌ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು ಮತ್ತು ಅಗಸ್ಟೀನ್ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಎಂ.ಜಿ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಎಸ್.ಪಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಈ ಚಿತ್ರವು ಎರಡು ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬಗಳ ಇಬ್ಬರು ಹಾಳಾದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ (ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್) ಮತ್ತು ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಶೇಖರನ್ (ನೆಪೋಲಿಯನ್) ನಡುವಿನ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರಂಜಿತ್ ಅವರು ಮುಲ್ಲಶ್ಶೇರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ (2002 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು) ಎಂಬ ನಿಜ ಜೀವನದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-2</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಟ್ಟಪ್ಪಲಂನ ವಾರಿಕಸ್ಶೇರಿ ಮನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ . ದೇವಾಸುರಂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-mohanlal-films-to-watch-before-you-die/photostory/52433962.cms</ref> ಇದರ ನಂತರ ರಾವಣಪ್ರಭು (2001) ಎಂಬ ಉತ್ತರಭಾಗ ಬಂದಿತು, ಇದು ಬರಹಗಾರ ರಂಜಿತ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅದೇ ವರ್ಷ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಕುಂತಿ ಪುತ್ರುಡು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು . <ref>https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2017/oct/24/remembering-a-legend-five-iconic-iv-sasi-movies-that-shaped-mollywood-4145.html</ref> ಕಥಾವಸ್ತು ಈ ಕಥೆಯು ಎಳಿಲಕ್ಕರ ಗ್ರಾಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ಎಂಬ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಭೂಮಾಲೀಕ, ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ಕುಟುಂಬದ ಹಾಳಾದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಔದಾರ್ಯ, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಅವನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವ ಜನರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವನ ಹಿರಿಯ ಬಲಗೈ ಬಂಟ ವಾರಿಯರ್, ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಶೇಖರನ್ ನಂಬಿಯಾರ್‌ನ ಬದ್ಧವೈರಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗಲಾಟೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನೀಲಕಂಠನ ಸಹಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಶೇಖರನ್ ಅವರ ತಾಯಿಯ ಮಾವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಶೇಖರನ್ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಸಾವಿಗೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಜಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನೀಲಕಂಠನ್, ಹಳ್ಳಿಯ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ನೃತ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ಕುಟುಂಬದಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ಭೂರಹಿತ ಮಾಪಿಳ [ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ರೈತನ ಗಲ್ಫ್‌ನಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿದ ಮಗ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಅವನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದಾಗ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಅವನನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದನು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರೈತನ ಮಗನಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತ ಭರತನಾಟ್ಯ ನೃತ್ಯ ಪದವೀಧರೆ ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮುಂದೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಪರಾಧ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ, ಭಾನುಮತಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ತನಗೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕಲೆಯನ್ನು ಅಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಶಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನ್ ವಿಷಾದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಹಲವು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವಳು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ್ ತನ್ನ ವಿಧವೆ ತಾಯಿಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆತರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವಳು ಒಂದು ಭಯಾನಕ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ ನಂತರ ಸಾಯುತ್ತಾಳೆ; ಅವನು ಮದುವೆಯಾಗದೆ ಬೇರೊಬ್ಬ ಪುರುಷನಿಂದ ಜನಿಸಿದನು, ಅವನ ಜೈವಿಕ ತಂದೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದೆ. ಈ ಸಂಗತಿ ಅವನನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾನುಮತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ರಹಸ್ಯ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ, ಅವನು ಕುಡಿದು (ತನ್ನ ಮೃತ "ತಂದೆಯ" ಕಾರಿನಲ್ಲಿ) ತಾನು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವ ಪೂರ್ವಜರ ಪರಂಪರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ತನ್ನದಲ್ಲ ಎಂದು ಶಪಿಸಿದಾಗ. ನೀಲಕಂಠನ ದುರ್ಬಲ ಬದಿಯಿಂದ ಅವಳು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಲು ಅವನು ಅವಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಹಿಂದಿನಂತೆ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು, ಅವನ ಮರಣದ ನಂತರವೇ ಅವಳು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ರಾತ್ರಿ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ, ಶೇಖರನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹಾಯಕರು ಹೊಂಚು ಹಾಕಿ (ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಕಾರಿನಿಂದ ಹೊಡೆದು) ಕತ್ತಿಗಳು, ಚಾಕುಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣದ ರಾಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮರದ ಕೋಲುಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅವನನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ಬದುಕುಳಿದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಎಡಗೈ ಮತ್ತು ಬಲಗಾಲಿಗೆ ತೀವ್ರ ಗಾಯಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಪುನರ್ಯೌವನಗೊಳಿಸಲು ಆಯುರ್ವೇದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಭಾನುಮತಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾಳೆ (ಆ ದಾಳಿಯು ಹೇಗೋ ತನ್ನ ಶಾಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂಬ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಶಪಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡುತ್ತಾಳೆ). ನೀಲಕಂಠನು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲು ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವನು ಕೂಡ ಅವಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವಳ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ವಾರಿಯರ್ ಅವನನ್ನು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ನೀಲಕಂಠನು ಹಿಂದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶೇಖರನ್ ಜೊತೆಗಿನ ತನ್ನ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಮರೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಶೇಖರನ್ ತೃಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಇಡೀ ಹಳ್ಳಿಯ ಮುಂದೆ ಸೋಲಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ, ಅವನು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬವು ಆಯೋಜಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಗ್ರಾಮ ದೇವಾಲಯ ಉತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮುಂದೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಹೊಡೆಯುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನು ಪ್ರತಿದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಶೇಖರನ್ ಅನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ, ಅವನು ಶೇಖರನ್ ನ ಬಲಗೈಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, "ಶೇಖರನ್, ನಾನು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಬದುಕಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ..." ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಇದರಿಂದ ಅವನು ನಂತರ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಶೇಖರನ್ ನ ಕೈಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವಾಗ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಕತ್ತಿಯ ಹಿಂಭಾಗವನ್ನು ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಮಂಗಳಸ್ಸೆರಿ ನೀಲಕಂದನ್ (ನೀಲನ್) * ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಶೇಖರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ( ಶಮ್ಮಿ ತಿಲಕನ್ ಅವರಿಂದ ಕಂಠದಾನ ) * ಭಾನುಮತಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರೇವತಿ * ವಾರಿಯರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ * ನೆಡುಮುಡಿ ವೇಣು ಅಪ್ಪುಕುಟ್ಟಿ ನಾಯರ್ / ಅಪ್ಪು ಮಾಸ್ಟರ್, ಭಾನುಮತಿಯ ತಂದೆಯಾಗಿ * ಭರತನಾಗಿ ಮಣಿಯನ್ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು * ಕುರುಪ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ * ಕುಂಜನಂತನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಮು * ಹೈಡ್ರೋಸ್ ಆಗಿ ಆಗಸ್ಟೀನ್ * ಅಪ್ಪು ಮಾಸ್ತರರ ಸೋದರಳಿಯ ಅಚ್ಯುತನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಹನೀಫ * ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಂಜಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಂಬಿಯಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಾರ್ದನನ್ , ಶೇಖರನ್ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) * ಸುಭದ್ರಮ್ಮ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಾ * ಶಾರದೆಯಾಗಿ ಸೀತೆ , ಭಾನುಮತಿಯ ತಂಗಿ * ನೀಲಕಂದನ ತಾಯಿ ಯಶೋಧೆಯಾಗಿ ಭಾರತಿ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ * ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಗಣೇಶ್ * ಕುಟ್ಟಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಆಗಿ ಶಂಕರಡಿ * ಪೆರಿಂಗೋಡು ಶಂಕರ ಮಾರಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಓದುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ * ‘ಕಲ್ಲನ್’ ಚಾಕೋ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಭೀಮನ್ ರಘು * ನೀಲನ್‌ನ ಗೆಳೆಯನಾಗಿ ಶ್ರೀನಾಥ್‌ ಸಿಎಸ್‌ * ಆದಿಯೋಡಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗನ್ನಾಥ ವರ್ಮಾ * ಎಳುಥಚ್ಚನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೋಸ್ ಪ್ರಕಾಶ್ * ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ನಾರಾಯಣನ್ ನಾಯರ್ ವೈದ್ಯರಾಗಿ * ಪೊದುವಾಲ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗನ್ನಾಥನ್ * SI ಮಧು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಬೈರ್ * ವಾಸು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸತಾರ್ * ಶೇಖರನ್ ಅವರ ಸೋದರ ಮಾವ ಕೃಷ್ಣನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಂದರ ಜಾನಿ * ಶೇಖರನ್ ಅವರ ಸಹಾಯಕರಾದ ಬಾಬು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಅಜಿತ್ * ವಿಜಯನ್ ಪೆರಿಂಗೋಡ್ ನೀಲನ್ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * ವೀರನ್ ಕುಟ್ಟಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರನ್ * ಲೀಲಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಶಾ * ಕಾರ್ಯವಟ್ಟಂ ಶಶಿಕುಮಾರ್ ಸಬ್ ಇನ್ಸ್ ಪೆಕ್ಟರ್ ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ನಾಯಕ ಮಂಗಳಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ ( ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ) ಮುಲ್ಲಶ್ಶೇರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ (ಮರಣ 2002) ಅವರ ನಿಜ ಜೀವನದ ಪಾತ್ರ ರೇಖಾಚಿತ್ರ. ದೇವಾಸುರಂ ಚಿತ್ರದ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ದೃಶ್ಯಗಳು ನಿಜ ಜೀವನದ ಘಟನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಮಂಗಳಶೇರಿ ಮನೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಒಟ್ಟಪ್ಪಳಂ ಬಳಿಯ ವಾರಿಕಾಸ್ಶೇರಿ ಮಾನಾವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. " ದೇವಾಸುರಂ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ನಂತರವೇ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು" ಎಂದು ಮಾನಾದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಮುರಳಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-6</ref>ಚಿತ್ರದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಯಾನಂಪಟ್ಟ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ . ಮುಲ್ಲಶ್ಸೆರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ಒಬ್ಬ ಉತ್ಕಟ ಸಂಗೀತ ಪ್ರೇಮಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. "ಸಂಗೀತ ಅವರ ಜೀವನದ ಏಕೈಕ ಉತ್ಸಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ನನ್ನ ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ನಾವು ಎಂದಿಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲಿಲ್ಲ; ನಾವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ್ದೇವೆ" ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕ ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ ಹೇಳಿದರು . ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಹಿನ್ನಡೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ರೀತಿಯಿಂದ ಎಂ.ಟಿ. ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು. "ಅವರ ಪತ್ನಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟರು ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಿತನಾದೆ; ಅವರಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವರು ಬದುಕುಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ."<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-hi-5</ref> "ನಾನು ಅವರನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರ ಬಂಗಲೆಯಲ್ಲಿ 1985 ರಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದೆ" ಎಂದು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ ಜಿ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ . "ಅವರು ವೀಲ್‌ಚೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಅವರ ಹೆಸರು ರಾಜು ಎಂದು ನನಗೆ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಅವರ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತ ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರನ್ನು ಮೆದುಳಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಚೆನ್ನೈಗೆ ಕರೆತಂದಿದ್ದರು." <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-hi-5</ref> "ಸಂಜೆ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ ರಂಜಿತ್ ನನ್ನನ್ನು ರಾಜು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದದ್ದನ್ನು ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಕ ಜಯರಾಜ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ . "ನಾನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ, ಒಂದು ಗಜಲ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು; ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನಾನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಸಾಧಾರಣ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ನಾನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಜೀವನವನ್ನು ಇಷ್ಟು ಹಗುರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲರು ಎಂದು ನನಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು. ನಾವು ತುಂಬಾ ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರಾದೆವು. ರಂಜಿತ್ ಅವರು ರಾಜು ( ದೇವಸುರಂ ) ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಚಿತ್ರ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ನನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಇದುವರೆಗಿನ ರಂಜಿತ್ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ರಂಜಿತ್ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸಹ ತೋರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ರಾಜು ತಮಾಷೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ." <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-hi-5</ref> ಓದುವಿಲ್ ಪಾತ್ರವು ಮಲಬಾರ್‌ನ ನಿಜ ಜೀವನದ ಸೋಪಾನಂ ಕಲಾವಿದ ನ್ಜೆರಲತ್ ರಾಮ ಪೋತುವಲ್ ಅವರನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಅವರು ಅಲೆಮಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಅಂಗಳಗಳ ಹೊರಗೆ ಕಲೆಯನ್ನು ತರುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. "ನಾನು ದೇವಾಸುರಂ , ನರಸಿಂಹಂ , ರಾವಣಪ್ರಭು ಮುಂತಾದ ನನ್ನ ಹಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬರೆದಾಗ ಪ್ರಬಲವಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು ಸಹ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು ..." ಎಂದು ಬರಹಗಾರ ರಂಜಿತ್ ಹೇಳಿದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-8</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-9</ref> eg3rb8c2eslbvpsrlr2unv7vkz32tzb 1382845 1382844 2026-08-15T14:24:31Z Pragathi. BH 88266 1382845 wikitext text/x-wiki ದೇವಾಸುರಂ ( ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ಅನುವಾದ ) 1993 ರ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಆಕ್ಷನ್ ನಾಟಕ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಐ.ವಿ. ಶಶಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ರಂಜಿತ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ , ರೇವತಿ ಮತ್ತು ನೆಪೋಲಿಯನ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ , ವಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ , ಮಣಿಯನ್‌ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು ಮತ್ತು ಅಗಸ್ಟೀನ್ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಎಂ.ಜಿ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಎಸ್.ಪಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಈ ಚಿತ್ರವು ಎರಡು ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬಗಳ ಇಬ್ಬರು ಹಾಳಾದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ (ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್) ಮತ್ತು ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಶೇಖರನ್ (ನೆಪೋಲಿಯನ್) ನಡುವಿನ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರಂಜಿತ್ ಅವರು ಮುಲ್ಲಶ್ಶೇರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ (2002 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು) ಎಂಬ ನಿಜ ಜೀವನದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-2</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಟ್ಟಪ್ಪಲಂನ ವಾರಿಕಸ್ಶೇರಿ ಮನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ . ದೇವಾಸುರಂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-mohanlal-films-to-watch-before-you-die/photostory/52433962.cms</ref> ಇದರ ನಂತರ ರಾವಣಪ್ರಭು (2001) ಎಂಬ ಉತ್ತರಭಾಗ ಬಂದಿತು, ಇದು ಬರಹಗಾರ ರಂಜಿತ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅದೇ ವರ್ಷ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಕುಂತಿ ಪುತ್ರುಡು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು . <ref>https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2017/oct/24/remembering-a-legend-five-iconic-iv-sasi-movies-that-shaped-mollywood-4145.html</ref> ಕಥಾವಸ್ತು ಈ ಕಥೆಯು ಎಳಿಲಕ್ಕರ ಗ್ರಾಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ಎಂಬ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಭೂಮಾಲೀಕ, ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ಕುಟುಂಬದ ಹಾಳಾದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಔದಾರ್ಯ, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಅವನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವ ಜನರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವನ ಹಿರಿಯ ಬಲಗೈ ಬಂಟ ವಾರಿಯರ್, ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಶೇಖರನ್ ನಂಬಿಯಾರ್‌ನ ಬದ್ಧವೈರಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗಲಾಟೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನೀಲಕಂಠನ ಸಹಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಶೇಖರನ್ ಅವರ ತಾಯಿಯ ಮಾವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಶೇಖರನ್ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಸಾವಿಗೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಜಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನೀಲಕಂಠನ್, ಹಳ್ಳಿಯ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ನೃತ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ಕುಟುಂಬದಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ಭೂರಹಿತ ಮಾಪಿಳ [ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ರೈತನ ಗಲ್ಫ್‌ನಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿದ ಮಗ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಅವನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದಾಗ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಅವನನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದನು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರೈತನ ಮಗನಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತ ಭರತನಾಟ್ಯ ನೃತ್ಯ ಪದವೀಧರೆ ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮುಂದೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಪರಾಧ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ, ಭಾನುಮತಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ತನಗೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕಲೆಯನ್ನು ಅಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಶಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನ್ ವಿಷಾದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಹಲವು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವಳು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ್ ತನ್ನ ವಿಧವೆ ತಾಯಿಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆತರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವಳು ಒಂದು ಭಯಾನಕ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ ನಂತರ ಸಾಯುತ್ತಾಳೆ; ಅವನು ಮದುವೆಯಾಗದೆ ಬೇರೊಬ್ಬ ಪುರುಷನಿಂದ ಜನಿಸಿದನು, ಅವನ ಜೈವಿಕ ತಂದೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದೆ. ಈ ಸಂಗತಿ ಅವನನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾನುಮತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ರಹಸ್ಯ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ, ಅವನು ಕುಡಿದು (ತನ್ನ ಮೃತ "ತಂದೆಯ" ಕಾರಿನಲ್ಲಿ) ತಾನು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವ ಪೂರ್ವಜರ ಪರಂಪರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ತನ್ನದಲ್ಲ ಎಂದು ಶಪಿಸಿದಾಗ. ನೀಲಕಂಠನ ದುರ್ಬಲ ಬದಿಯಿಂದ ಅವಳು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಲು ಅವನು ಅವಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಹಿಂದಿನಂತೆ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು, ಅವನ ಮರಣದ ನಂತರವೇ ಅವಳು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ರಾತ್ರಿ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ, ಶೇಖರನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹಾಯಕರು ಹೊಂಚು ಹಾಕಿ (ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಕಾರಿನಿಂದ ಹೊಡೆದು) ಕತ್ತಿಗಳು, ಚಾಕುಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣದ ರಾಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮರದ ಕೋಲುಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅವನನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ಬದುಕುಳಿದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಎಡಗೈ ಮತ್ತು ಬಲಗಾಲಿಗೆ ತೀವ್ರ ಗಾಯಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಪುನರ್ಯೌವನಗೊಳಿಸಲು ಆಯುರ್ವೇದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಭಾನುಮತಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾಳೆ (ಆ ದಾಳಿಯು ಹೇಗೋ ತನ್ನ ಶಾಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂಬ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಶಪಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡುತ್ತಾಳೆ). ನೀಲಕಂಠನು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲು ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವನು ಕೂಡ ಅವಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವಳ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ವಾರಿಯರ್ ಅವನನ್ನು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ನೀಲಕಂಠನು ಹಿಂದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶೇಖರನ್ ಜೊತೆಗಿನ ತನ್ನ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಮರೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಶೇಖರನ್ ತೃಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಇಡೀ ಹಳ್ಳಿಯ ಮುಂದೆ ಸೋಲಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ, ಅವನು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬವು ಆಯೋಜಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಗ್ರಾಮ ದೇವಾಲಯ ಉತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮುಂದೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಹೊಡೆಯುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನು ಪ್ರತಿದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಶೇಖರನ್ ಅನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ, ಅವನು ಶೇಖರನ್ ನ ಬಲಗೈಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, "ಶೇಖರನ್, ನಾನು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಬದುಕಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ..." ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಇದರಿಂದ ಅವನು ನಂತರ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಶೇಖರನ್ ನ ಕೈಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವಾಗ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಕತ್ತಿಯ ಹಿಂಭಾಗವನ್ನು ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಮಂಗಳಸ್ಸೆರಿ ನೀಲಕಂದನ್ (ನೀಲನ್) * ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಶೇಖರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ( ಶಮ್ಮಿ ತಿಲಕನ್ ಅವರಿಂದ ಕಂಠದಾನ ) * ಭಾನುಮತಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರೇವತಿ * ವಾರಿಯರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ * ನೆಡುಮುಡಿ ವೇಣು ಅಪ್ಪುಕುಟ್ಟಿ ನಾಯರ್ / ಅಪ್ಪು ಮಾಸ್ಟರ್, ಭಾನುಮತಿಯ ತಂದೆಯಾಗಿ * ಭರತನಾಗಿ ಮಣಿಯನ್ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು * ಕುರುಪ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ * ಕುಂಜನಂತನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಮು * ಹೈಡ್ರೋಸ್ ಆಗಿ ಆಗಸ್ಟೀನ್ * ಅಪ್ಪು ಮಾಸ್ತರರ ಸೋದರಳಿಯ ಅಚ್ಯುತನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಹನೀಫ * ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಂಜಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಂಬಿಯಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಾರ್ದನನ್ , ಶೇಖರನ್ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) * ಸುಭದ್ರಮ್ಮ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಾ * ಶಾರದೆಯಾಗಿ ಸೀತೆ , ಭಾನುಮತಿಯ ತಂಗಿ * ನೀಲಕಂದನ ತಾಯಿ ಯಶೋಧೆಯಾಗಿ ಭಾರತಿ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ * ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಗಣೇಶ್ * ಕುಟ್ಟಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಆಗಿ ಶಂಕರಡಿ * ಪೆರಿಂಗೋಡು ಶಂಕರ ಮಾರಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಓದುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ * ‘ಕಲ್ಲನ್’ ಚಾಕೋ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಭೀಮನ್ ರಘು * ನೀಲನ್‌ನ ಗೆಳೆಯನಾಗಿ ಶ್ರೀನಾಥ್‌ ಸಿಎಸ್‌ * ಆದಿಯೋಡಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗನ್ನಾಥ ವರ್ಮಾ * ಎಳುಥಚ್ಚನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೋಸ್ ಪ್ರಕಾಶ್ * ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ನಾರಾಯಣನ್ ನಾಯರ್ ವೈದ್ಯರಾಗಿ * ಪೊದುವಾಲ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗನ್ನಾಥನ್ * SI ಮಧು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಬೈರ್ * ವಾಸು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸತಾರ್ * ಶೇಖರನ್ ಅವರ ಸೋದರ ಮಾವ ಕೃಷ್ಣನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಂದರ ಜಾನಿ * ಶೇಖರನ್ ಅವರ ಸಹಾಯಕರಾದ ಬಾಬು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಅಜಿತ್ * ವಿಜಯನ್ ಪೆರಿಂಗೋಡ್ ನೀಲನ್ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * ವೀರನ್ ಕುಟ್ಟಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರನ್ * ಲೀಲಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಶಾ * ಕಾರ್ಯವಟ್ಟಂ ಶಶಿಕುಮಾರ್ ಸಬ್ ಇನ್ಸ್ ಪೆಕ್ಟರ್ ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ನಾಯಕ ಮಂಗಳಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ ( ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ) ಮುಲ್ಲಶ್ಶೇರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ (ಮರಣ 2002) ಅವರ ನಿಜ ಜೀವನದ ಪಾತ್ರ ರೇಖಾಚಿತ್ರ. ದೇವಾಸುರಂ ಚಿತ್ರದ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ದೃಶ್ಯಗಳು ನಿಜ ಜೀವನದ ಘಟನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಮಂಗಳಶೇರಿ ಮನೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಒಟ್ಟಪ್ಪಳಂ ಬಳಿಯ ವಾರಿಕಾಸ್ಶೇರಿ ಮಾನಾವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. " ದೇವಾಸುರಂ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ನಂತರವೇ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು" ಎಂದು ಮಾನಾದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಮುರಳಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-6</ref>ಚಿತ್ರದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಯಾನಂಪಟ್ಟ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ . ಮುಲ್ಲಶ್ಸೆರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ಒಬ್ಬ ಉತ್ಕಟ ಸಂಗೀತ ಪ್ರೇಮಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. "ಸಂಗೀತ ಅವರ ಜೀವನದ ಏಕೈಕ ಉತ್ಸಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ನನ್ನ ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ನಾವು ಎಂದಿಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲಿಲ್ಲ; ನಾವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ್ದೇವೆ" ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕ ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ ಹೇಳಿದರು . ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಹಿನ್ನಡೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ರೀತಿಯಿಂದ ಎಂ.ಟಿ. ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು. "ಅವರ ಪತ್ನಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟರು ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಿತನಾದೆ; ಅವರಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವರು ಬದುಕುಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ."<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-hi-5</ref> "ನಾನು ಅವರನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರ ಬಂಗಲೆಯಲ್ಲಿ 1985 ರಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದೆ" ಎಂದು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ ಜಿ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ . "ಅವರು ವೀಲ್‌ಚೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಅವರ ಹೆಸರು ರಾಜು ಎಂದು ನನಗೆ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಅವರ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತ ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರನ್ನು ಮೆದುಳಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಚೆನ್ನೈಗೆ ಕರೆತಂದಿದ್ದರು." <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-hi-5</ref> "ಸಂಜೆ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ ರಂಜಿತ್ ನನ್ನನ್ನು ರಾಜು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದದ್ದನ್ನು ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಕ ಜಯರಾಜ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ . "ನಾನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ, ಒಂದು ಗಜಲ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು; ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನಾನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಸಾಧಾರಣ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ನಾನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಜೀವನವನ್ನು ಇಷ್ಟು ಹಗುರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲರು ಎಂದು ನನಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು. ನಾವು ತುಂಬಾ ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರಾದೆವು. ರಂಜಿತ್ ಅವರು ರಾಜು ( ದೇವಸುರಂ ) ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಚಿತ್ರ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ನನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಇದುವರೆಗಿನ ರಂಜಿತ್ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ರಂಜಿತ್ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸಹ ತೋರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ರಾಜು ತಮಾಷೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ." <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-hi-5</ref> ಓದುವಿಲ್ ಪಾತ್ರವು ಮಲಬಾರ್‌ನ ನಿಜ ಜೀವನದ ಸೋಪಾನಂ ಕಲಾವಿದ ನ್ಜೆರಲತ್ ರಾಮ ಪೋತುವಲ್ ಅವರನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಅವರು ಅಲೆಮಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಅಂಗಳಗಳ ಹೊರಗೆ ಕಲೆಯನ್ನು ತರುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ==ಧ್ವನಿಪಥ== "ನಾನು ದೇವಾಸುರಂ , ನರಸಿಂಹಂ , ರಾವಣಪ್ರಭು ಮುಂತಾದ ನನ್ನ ಹಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬರೆದಾಗ ಪ್ರಬಲವಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು ಸಹ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು ..." ಎಂದು ಬರಹಗಾರ ರಂಜಿತ್ ಹೇಳಿದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-8</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-9</ref> ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೇರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದಿರುವ, ಎಂ.ಜಿ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿರುವ ಹಾಡುಗಳಿವೆ . [ 10 ] ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಎಸ್.ಪಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ . "ವಂದೇ ಮುಕುಂದಹರೆ" ಹಾಡನ್ನು ಒಡುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ , ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ನಾಟಕೀಯ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅಲೆದಾಡುವ ಎಡಕ್ಕಾ ಸಂಗೀತಗಾರನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ನೀಲಕಂದನನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಡಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಎಡಕ್ಕವನ್ನು ತ್ರಿಪುಣಿತುರ ಕೃಷ್ಣದಾಸ್ ನುಡಿಸಿದ್ದಾರೆ .<ref>ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೇರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದಿರುವ, ಎಂ.ಜಿ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿರುವ ಹಾಡುಗಳಿವೆ . [ 10 ] ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಎಸ್.ಪಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ . "ವಂದೇ ಮುಕುಂದಹರೆ" ಹಾಡನ್ನು ಒಡುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ , ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ನಾಟಕೀಯ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅಲೆದಾಡುವ ಎಡಕ್ಕಾ ಸಂಗೀತಗಾರನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ನೀಲಕಂದನನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಡಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಎಡಕ್ಕವನ್ನು ತ್ರಿಪುಣಿತುರ ಕೃಷ್ಣದಾಸ್ ನುಡಿಸಿದ್ದಾರೆ . http://www.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article1591395.ece</ref> nxx7nb5fabmcpbhn8hfcpoun9s1wpyj 1382847 1382845 2026-08-15T14:27:55Z Pragathi. BH 88266 1382847 wikitext text/x-wiki ದೇವಾಸುರಂ ( ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ಅನುವಾದ ) 1993 ರ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಆಕ್ಷನ್ ನಾಟಕ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಐ.ವಿ. ಶಶಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ರಂಜಿತ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ , ರೇವತಿ ಮತ್ತು ನೆಪೋಲಿಯನ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ , ವಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ , ಮಣಿಯನ್‌ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು ಮತ್ತು ಅಗಸ್ಟೀನ್ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಎಂ.ಜಿ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಎಸ್.ಪಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಈ ಚಿತ್ರವು ಎರಡು ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬಗಳ ಇಬ್ಬರು ಹಾಳಾದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ (ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್) ಮತ್ತು ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಶೇಖರನ್ (ನೆಪೋಲಿಯನ್) ನಡುವಿನ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರಂಜಿತ್ ಅವರು ಮುಲ್ಲಶ್ಶೇರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ (2002 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು) ಎಂಬ ನಿಜ ಜೀವನದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-2</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಟ್ಟಪ್ಪಲಂನ ವಾರಿಕಸ್ಶೇರಿ ಮನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ . ದೇವಾಸುರಂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-mohanlal-films-to-watch-before-you-die/photostory/52433962.cms</ref> ಇದರ ನಂತರ ರಾವಣಪ್ರಭು (2001) ಎಂಬ ಉತ್ತರಭಾಗ ಬಂದಿತು, ಇದು ಬರಹಗಾರ ರಂಜಿತ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅದೇ ವರ್ಷ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಕುಂತಿ ಪುತ್ರುಡು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು . <ref>https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2017/oct/24/remembering-a-legend-five-iconic-iv-sasi-movies-that-shaped-mollywood-4145.html</ref> ==ಕಥಾವಸ್ತು== ಈ ಕಥೆಯು ಎಳಿಲಕ್ಕರ ಗ್ರಾಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ಎಂಬ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಭೂಮಾಲೀಕ, ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ಕುಟುಂಬದ ಹಾಳಾದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಔದಾರ್ಯ, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಅವನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವ ಜನರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವನ ಹಿರಿಯ ಬಲಗೈ ಬಂಟ ವಾರಿಯರ್, ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಶೇಖರನ್ ನಂಬಿಯಾರ್‌ನ ಬದ್ಧವೈರಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗಲಾಟೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನೀಲಕಂಠನ ಸಹಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಶೇಖರನ್ ಅವರ ತಾಯಿಯ ಮಾವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಶೇಖರನ್ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಸಾವಿಗೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಜಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನೀಲಕಂಠನ್, ಹಳ್ಳಿಯ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ನೃತ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ಕುಟುಂಬದಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ಭೂರಹಿತ ಮಾಪಿಳ [ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ರೈತನ ಗಲ್ಫ್‌ನಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿದ ಮಗ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಅವನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದಾಗ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಅವನನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದನು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರೈತನ ಮಗನಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತ ಭರತನಾಟ್ಯ ನೃತ್ಯ ಪದವೀಧರೆ ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮುಂದೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಪರಾಧ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ, ಭಾನುಮತಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ತನಗೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕಲೆಯನ್ನು ಅಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಶಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನ್ ವಿಷಾದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಹಲವು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವಳು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ್ ತನ್ನ ವಿಧವೆ ತಾಯಿಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆತರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವಳು ಒಂದು ಭಯಾನಕ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ ನಂತರ ಸಾಯುತ್ತಾಳೆ; ಅವನು ಮದುವೆಯಾಗದೆ ಬೇರೊಬ್ಬ ಪುರುಷನಿಂದ ಜನಿಸಿದನು, ಅವನ ಜೈವಿಕ ತಂದೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದೆ. ಈ ಸಂಗತಿ ಅವನನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾನುಮತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ರಹಸ್ಯ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ, ಅವನು ಕುಡಿದು (ತನ್ನ ಮೃತ "ತಂದೆಯ" ಕಾರಿನಲ್ಲಿ) ತಾನು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವ ಪೂರ್ವಜರ ಪರಂಪರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ತನ್ನದಲ್ಲ ಎಂದು ಶಪಿಸಿದಾಗ. ನೀಲಕಂಠನ ದುರ್ಬಲ ಬದಿಯಿಂದ ಅವಳು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಲು ಅವನು ಅವಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಹಿಂದಿನಂತೆ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು, ಅವನ ಮರಣದ ನಂತರವೇ ಅವಳು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ರಾತ್ರಿ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ, ಶೇಖರನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹಾಯಕರು ಹೊಂಚು ಹಾಕಿ (ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಕಾರಿನಿಂದ ಹೊಡೆದು) ಕತ್ತಿಗಳು, ಚಾಕುಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣದ ರಾಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮರದ ಕೋಲುಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅವನನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ಬದುಕುಳಿದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಎಡಗೈ ಮತ್ತು ಬಲಗಾಲಿಗೆ ತೀವ್ರ ಗಾಯಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಪುನರ್ಯೌವನಗೊಳಿಸಲು ಆಯುರ್ವೇದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಭಾನುಮತಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾಳೆ (ಆ ದಾಳಿಯು ಹೇಗೋ ತನ್ನ ಶಾಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂಬ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಶಪಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡುತ್ತಾಳೆ). ನೀಲಕಂಠನು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲು ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವನು ಕೂಡ ಅವಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವಳ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ವಾರಿಯರ್ ಅವನನ್ನು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ನೀಲಕಂಠನು ಹಿಂದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶೇಖರನ್ ಜೊತೆಗಿನ ತನ್ನ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಮರೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಶೇಖರನ್ ತೃಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಇಡೀ ಹಳ್ಳಿಯ ಮುಂದೆ ಸೋಲಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ, ಅವನು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬವು ಆಯೋಜಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಗ್ರಾಮ ದೇವಾಲಯ ಉತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮುಂದೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಹೊಡೆಯುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನು ಪ್ರತಿದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಶೇಖರನ್ ಅನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ, ಅವನು ಶೇಖರನ್ ನ ಬಲಗೈಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, "ಶೇಖರನ್, ನಾನು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಬದುಕಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ..." ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಇದರಿಂದ ಅವನು ನಂತರ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಶೇಖರನ್ ನ ಕೈಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವಾಗ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಕತ್ತಿಯ ಹಿಂಭಾಗವನ್ನು ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಮಂಗಳಸ್ಸೆರಿ ನೀಲಕಂದನ್ (ನೀಲನ್) * ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಶೇಖರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ( ಶಮ್ಮಿ ತಿಲಕನ್ ಅವರಿಂದ ಕಂಠದಾನ ) * ಭಾನುಮತಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರೇವತಿ * ವಾರಿಯರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ * ನೆಡುಮುಡಿ ವೇಣು ಅಪ್ಪುಕುಟ್ಟಿ ನಾಯರ್ / ಅಪ್ಪು ಮಾಸ್ಟರ್, ಭಾನುಮತಿಯ ತಂದೆಯಾಗಿ * ಭರತನಾಗಿ ಮಣಿಯನ್ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು * ಕುರುಪ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ * ಕುಂಜನಂತನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಮು * ಹೈಡ್ರೋಸ್ ಆಗಿ ಆಗಸ್ಟೀನ್ * ಅಪ್ಪು ಮಾಸ್ತರರ ಸೋದರಳಿಯ ಅಚ್ಯುತನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಹನೀಫ * ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಂಜಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಂಬಿಯಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಾರ್ದನನ್ , ಶೇಖರನ್ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) * ಸುಭದ್ರಮ್ಮ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಾ * ಶಾರದೆಯಾಗಿ ಸೀತೆ , ಭಾನುಮತಿಯ ತಂಗಿ * ನೀಲಕಂದನ ತಾಯಿ ಯಶೋಧೆಯಾಗಿ ಭಾರತಿ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ * ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಗಣೇಶ್ * ಕುಟ್ಟಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಆಗಿ ಶಂಕರಡಿ * ಪೆರಿಂಗೋಡು ಶಂಕರ ಮಾರಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಓದುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ * ‘ಕಲ್ಲನ್’ ಚಾಕೋ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಭೀಮನ್ ರಘು * ನೀಲನ್‌ನ ಗೆಳೆಯನಾಗಿ ಶ್ರೀನಾಥ್‌ ಸಿಎಸ್‌ * ಆದಿಯೋಡಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗನ್ನಾಥ ವರ್ಮಾ * ಎಳುಥಚ್ಚನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೋಸ್ ಪ್ರಕಾಶ್ * ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ನಾರಾಯಣನ್ ನಾಯರ್ ವೈದ್ಯರಾಗಿ * ಪೊದುವಾಲ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗನ್ನಾಥನ್ * SI ಮಧು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಬೈರ್ * ವಾಸು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸತಾರ್ * ಶೇಖರನ್ ಅವರ ಸೋದರ ಮಾವ ಕೃಷ್ಣನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಂದರ ಜಾನಿ * ಶೇಖರನ್ ಅವರ ಸಹಾಯಕರಾದ ಬಾಬು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಅಜಿತ್ * ವಿಜಯನ್ ಪೆರಿಂಗೋಡ್ ನೀಲನ್ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * ವೀರನ್ ಕುಟ್ಟಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರನ್ * ಲೀಲಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಶಾ * ಕಾರ್ಯವಟ್ಟಂ ಶಶಿಕುಮಾರ್ ಸಬ್ ಇನ್ಸ್ ಪೆಕ್ಟರ್ ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ನಾಯಕ ಮಂಗಳಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ ( ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ) ಮುಲ್ಲಶ್ಶೇರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ (ಮರಣ 2002) ಅವರ ನಿಜ ಜೀವನದ ಪಾತ್ರ ರೇಖಾಚಿತ್ರ. ದೇವಾಸುರಂ ಚಿತ್ರದ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ದೃಶ್ಯಗಳು ನಿಜ ಜೀವನದ ಘಟನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಮಂಗಳಶೇರಿ ಮನೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಒಟ್ಟಪ್ಪಳಂ ಬಳಿಯ ವಾರಿಕಾಸ್ಶೇರಿ ಮಾನಾವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. " ದೇವಾಸುರಂ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ನಂತರವೇ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು" ಎಂದು ಮಾನಾದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಮುರಳಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-6</ref>ಚಿತ್ರದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಯಾನಂಪಟ್ಟ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ . ಮುಲ್ಲಶ್ಸೆರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ಒಬ್ಬ ಉತ್ಕಟ ಸಂಗೀತ ಪ್ರೇಮಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. "ಸಂಗೀತ ಅವರ ಜೀವನದ ಏಕೈಕ ಉತ್ಸಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ನನ್ನ ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ನಾವು ಎಂದಿಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲಿಲ್ಲ; ನಾವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ್ದೇವೆ" ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕ ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ ಹೇಳಿದರು . ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಹಿನ್ನಡೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ರೀತಿಯಿಂದ ಎಂ.ಟಿ. ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು. "ಅವರ ಪತ್ನಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟರು ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಿತನಾದೆ; ಅವರಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವರು ಬದುಕುಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ."<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-hi-5</ref> "ನಾನು ಅವರನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರ ಬಂಗಲೆಯಲ್ಲಿ 1985 ರಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದೆ" ಎಂದು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ ಜಿ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ . "ಅವರು ವೀಲ್‌ಚೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಅವರ ಹೆಸರು ರಾಜು ಎಂದು ನನಗೆ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಅವರ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತ ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರನ್ನು ಮೆದುಳಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಚೆನ್ನೈಗೆ ಕರೆತಂದಿದ್ದರು." <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-hi-5</ref> "ಸಂಜೆ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ ರಂಜಿತ್ ನನ್ನನ್ನು ರಾಜು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದದ್ದನ್ನು ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಕ ಜಯರಾಜ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ . "ನಾನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ, ಒಂದು ಗಜಲ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು; ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನಾನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಸಾಧಾರಣ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ನಾನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಜೀವನವನ್ನು ಇಷ್ಟು ಹಗುರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲರು ಎಂದು ನನಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು. ನಾವು ತುಂಬಾ ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರಾದೆವು. ರಂಜಿತ್ ಅವರು ರಾಜು ( ದೇವಸುರಂ ) ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಚಿತ್ರ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ನನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಇದುವರೆಗಿನ ರಂಜಿತ್ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ರಂಜಿತ್ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸಹ ತೋರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ರಾಜು ತಮಾಷೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ." <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-hi-5</ref> ಓದುವಿಲ್ ಪಾತ್ರವು ಮಲಬಾರ್‌ನ ನಿಜ ಜೀವನದ ಸೋಪಾನಂ ಕಲಾವಿದ ನ್ಜೆರಲತ್ ರಾಮ ಪೋತುವಲ್ ಅವರನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಅವರು ಅಲೆಮಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಅಂಗಳಗಳ ಹೊರಗೆ ಕಲೆಯನ್ನು ತರುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ==ಧ್ವನಿಪಥ== ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೇರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದಿರುವ, ಎಂ.ಜಿ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿರುವ ಹಾಡುಗಳಿವೆ . [ 10 ] ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಎಸ್.ಪಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ . "ವಂದೇ ಮುಕುಂದಹರೆ" ಹಾಡನ್ನು ಒಡುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ , ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ನಾಟಕೀಯ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅಲೆದಾಡುವ ಎಡಕ್ಕಾ ಸಂಗೀತಗಾರನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ನೀಲಕಂದನನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಡಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಎಡಕ್ಕವನ್ನು ತ್ರಿಪುಣಿತುರ ಕೃಷ್ಣದಾಸ್ ನುಡಿಸಿದ್ದಾರೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-11</ref> o0rv074ddritccfuhsxcszsj8zseyo4 1382848 1382847 2026-08-15T14:28:52Z Pragathi. BH 88266 1382848 wikitext text/x-wiki ದೇವಾಸುರಂ ( ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ಅನುವಾದ ) 1993 ರ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಆಕ್ಷನ್ ನಾಟಕ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಐ.ವಿ. ಶಶಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ರಂಜಿತ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ , ರೇವತಿ ಮತ್ತು ನೆಪೋಲಿಯನ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ , ವಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ , ಮಣಿಯನ್‌ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು ಮತ್ತು ಅಗಸ್ಟೀನ್ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಎಂ.ಜಿ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಎಸ್.ಪಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಈ ಚಿತ್ರವು ಎರಡು ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬಗಳ ಇಬ್ಬರು ಹಾಳಾದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ (ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್) ಮತ್ತು ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಶೇಖರನ್ (ನೆಪೋಲಿಯನ್) ನಡುವಿನ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರಂಜಿತ್ ಅವರು ಮುಲ್ಲಶ್ಶೇರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ (2002 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು) ಎಂಬ ನಿಜ ಜೀವನದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-2</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಟ್ಟಪ್ಪಲಂನ ವಾರಿಕಸ್ಶೇರಿ ಮನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ . ದೇವಾಸುರಂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-mohanlal-films-to-watch-before-you-die/photostory/52433962.cms</ref> ಇದರ ನಂತರ ರಾವಣಪ್ರಭು (2001) ಎಂಬ ಉತ್ತರಭಾಗ ಬಂದಿತು, ಇದು ಬರಹಗಾರ ರಂಜಿತ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅದೇ ವರ್ಷ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಕುಂತಿ ಪುತ್ರುಡು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು . <ref>https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2017/oct/24/remembering-a-legend-five-iconic-iv-sasi-movies-that-shaped-mollywood-4145.html</ref> ==ಕಥಾವಸ್ತು== ಈ ಕಥೆಯು ಎಳಿಲಕ್ಕರ ಗ್ರಾಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ಎಂಬ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಭೂಮಾಲೀಕ, ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ಕುಟುಂಬದ ಹಾಳಾದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಔದಾರ್ಯ, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಅವನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವ ಜನರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವನ ಹಿರಿಯ ಬಲಗೈ ಬಂಟ ವಾರಿಯರ್, ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಶೇಖರನ್ ನಂಬಿಯಾರ್‌ನ ಬದ್ಧವೈರಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗಲಾಟೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನೀಲಕಂಠನ ಸಹಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಶೇಖರನ್ ಅವರ ತಾಯಿಯ ಮಾವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಶೇಖರನ್ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಸಾವಿಗೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಜಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನೀಲಕಂಠನ್, ಹಳ್ಳಿಯ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ನೃತ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ಕುಟುಂಬದಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ಭೂರಹಿತ ಮಾಪಿಳ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ರೈತನ ಗಲ್ಫ್‌ನಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿದ ಮಗ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಅವನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದಾಗ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಅವನನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದನು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರೈತನ ಮಗನಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತ ಭರತನಾಟ್ಯ ನೃತ್ಯ ಪದವೀಧರೆ ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮುಂದೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಪರಾಧ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ, ಭಾನುಮತಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ತನಗೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕಲೆಯನ್ನು ಅಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಶಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನ್ ವಿಷಾದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಹಲವು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವಳು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ್ ತನ್ನ ವಿಧವೆ ತಾಯಿಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆತರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವಳು ಒಂದು ಭಯಾನಕ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ ನಂತರ ಸಾಯುತ್ತಾಳೆ; ಅವನು ಮದುವೆಯಾಗದೆ ಬೇರೊಬ್ಬ ಪುರುಷನಿಂದ ಜನಿಸಿದನು, ಅವನ ಜೈವಿಕ ತಂದೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದೆ. ಈ ಸಂಗತಿ ಅವನನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾನುಮತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ರಹಸ್ಯ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ, ಅವನು ಕುಡಿದು (ತನ್ನ ಮೃತ "ತಂದೆಯ" ಕಾರಿನಲ್ಲಿ) ತಾನು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವ ಪೂರ್ವಜರ ಪರಂಪರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ತನ್ನದಲ್ಲ ಎಂದು ಶಪಿಸಿದಾಗ. ನೀಲಕಂಠನ ದುರ್ಬಲ ಬದಿಯಿಂದ ಅವಳು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಲು ಅವನು ಅವಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಹಿಂದಿನಂತೆ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು, ಅವನ ಮರಣದ ನಂತರವೇ ಅವಳು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ರಾತ್ರಿ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ, ಶೇಖರನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹಾಯಕರು ಹೊಂಚು ಹಾಕಿ (ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಕಾರಿನಿಂದ ಹೊಡೆದು) ಕತ್ತಿಗಳು, ಚಾಕುಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣದ ರಾಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮರದ ಕೋಲುಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅವನನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ಬದುಕುಳಿದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಎಡಗೈ ಮತ್ತು ಬಲಗಾಲಿಗೆ ತೀವ್ರ ಗಾಯಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಪುನರ್ಯೌವನಗೊಳಿಸಲು ಆಯುರ್ವೇದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಭಾನುಮತಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾಳೆ (ಆ ದಾಳಿಯು ಹೇಗೋ ತನ್ನ ಶಾಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂಬ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಶಪಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡುತ್ತಾಳೆ). ನೀಲಕಂಠನು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲು ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವನು ಕೂಡ ಅವಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವಳ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ವಾರಿಯರ್ ಅವನನ್ನು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ನೀಲಕಂಠನು ಹಿಂದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶೇಖರನ್ ಜೊತೆಗಿನ ತನ್ನ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಮರೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಶೇಖರನ್ ತೃಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಇಡೀ ಹಳ್ಳಿಯ ಮುಂದೆ ಸೋಲಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ, ಅವನು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬವು ಆಯೋಜಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಗ್ರಾಮ ದೇವಾಲಯ ಉತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮುಂದೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಹೊಡೆಯುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನು ಪ್ರತಿದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಶೇಖರನ್ ಅನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ, ಅವನು ಶೇಖರನ್ ನ ಬಲಗೈಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, "ಶೇಖರನ್, ನಾನು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಬದುಕಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ..." ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಇದರಿಂದ ಅವನು ನಂತರ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಶೇಖರನ್ ನ ಕೈಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವಾಗ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಕತ್ತಿಯ ಹಿಂಭಾಗವನ್ನು ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಮಂಗಳಸ್ಸೆರಿ ನೀಲಕಂದನ್ (ನೀಲನ್) * ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಶೇಖರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ( ಶಮ್ಮಿ ತಿಲಕನ್ ಅವರಿಂದ ಕಂಠದಾನ ) * ಭಾನುಮತಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರೇವತಿ * ವಾರಿಯರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ * ನೆಡುಮುಡಿ ವೇಣು ಅಪ್ಪುಕುಟ್ಟಿ ನಾಯರ್ / ಅಪ್ಪು ಮಾಸ್ಟರ್, ಭಾನುಮತಿಯ ತಂದೆಯಾಗಿ * ಭರತನಾಗಿ ಮಣಿಯನ್ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು * ಕುರುಪ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ * ಕುಂಜನಂತನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಮು * ಹೈಡ್ರೋಸ್ ಆಗಿ ಆಗಸ್ಟೀನ್ * ಅಪ್ಪು ಮಾಸ್ತರರ ಸೋದರಳಿಯ ಅಚ್ಯುತನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಹನೀಫ * ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಂಜಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಂಬಿಯಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಾರ್ದನನ್ , ಶೇಖರನ್ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) * ಸುಭದ್ರಮ್ಮ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಾ * ಶಾರದೆಯಾಗಿ ಸೀತೆ , ಭಾನುಮತಿಯ ತಂಗಿ * ನೀಲಕಂದನ ತಾಯಿ ಯಶೋಧೆಯಾಗಿ ಭಾರತಿ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ * ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಗಣೇಶ್ * ಕುಟ್ಟಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಆಗಿ ಶಂಕರಡಿ * ಪೆರಿಂಗೋಡು ಶಂಕರ ಮಾರಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಓದುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ * ‘ಕಲ್ಲನ್’ ಚಾಕೋ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಭೀಮನ್ ರಘು * ನೀಲನ್‌ನ ಗೆಳೆಯನಾಗಿ ಶ್ರೀನಾಥ್‌ ಸಿಎಸ್‌ * ಆದಿಯೋಡಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗನ್ನಾಥ ವರ್ಮಾ * ಎಳುಥಚ್ಚನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೋಸ್ ಪ್ರಕಾಶ್ * ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ನಾರಾಯಣನ್ ನಾಯರ್ ವೈದ್ಯರಾಗಿ * ಪೊದುವಾಲ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗನ್ನಾಥನ್ * SI ಮಧು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಬೈರ್ * ವಾಸು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸತಾರ್ * ಶೇಖರನ್ ಅವರ ಸೋದರ ಮಾವ ಕೃಷ್ಣನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಂದರ ಜಾನಿ * ಶೇಖರನ್ ಅವರ ಸಹಾಯಕರಾದ ಬಾಬು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಅಜಿತ್ * ವಿಜಯನ್ ಪೆರಿಂಗೋಡ್ ನೀಲನ್ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * ವೀರನ್ ಕುಟ್ಟಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರನ್ * ಲೀಲಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಶಾ * ಕಾರ್ಯವಟ್ಟಂ ಶಶಿಕುಮಾರ್ ಸಬ್ ಇನ್ಸ್ ಪೆಕ್ಟರ್ ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ನಾಯಕ ಮಂಗಳಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ ( ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ) ಮುಲ್ಲಶ್ಶೇರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ (ಮರಣ 2002) ಅವರ ನಿಜ ಜೀವನದ ಪಾತ್ರ ರೇಖಾಚಿತ್ರ. ದೇವಾಸುರಂ ಚಿತ್ರದ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ದೃಶ್ಯಗಳು ನಿಜ ಜೀವನದ ಘಟನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಮಂಗಳಶೇರಿ ಮನೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಒಟ್ಟಪ್ಪಳಂ ಬಳಿಯ ವಾರಿಕಾಸ್ಶೇರಿ ಮಾನಾವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. " ದೇವಾಸುರಂ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ನಂತರವೇ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು" ಎಂದು ಮಾನಾದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಮುರಳಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-6</ref>ಚಿತ್ರದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಯಾನಂಪಟ್ಟ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ . ಮುಲ್ಲಶ್ಸೆರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ಒಬ್ಬ ಉತ್ಕಟ ಸಂಗೀತ ಪ್ರೇಮಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. "ಸಂಗೀತ ಅವರ ಜೀವನದ ಏಕೈಕ ಉತ್ಸಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ನನ್ನ ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ನಾವು ಎಂದಿಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲಿಲ್ಲ; ನಾವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ್ದೇವೆ" ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕ ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ ಹೇಳಿದರು . ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಹಿನ್ನಡೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ರೀತಿಯಿಂದ ಎಂ.ಟಿ. ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು. "ಅವರ ಪತ್ನಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟರು ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಿತನಾದೆ; ಅವರಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವರು ಬದುಕುಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ."<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-hi-5</ref> "ನಾನು ಅವರನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರ ಬಂಗಲೆಯಲ್ಲಿ 1985 ರಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದೆ" ಎಂದು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ ಜಿ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ . "ಅವರು ವೀಲ್‌ಚೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಅವರ ಹೆಸರು ರಾಜು ಎಂದು ನನಗೆ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಅವರ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತ ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರನ್ನು ಮೆದುಳಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಚೆನ್ನೈಗೆ ಕರೆತಂದಿದ್ದರು." <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-hi-5</ref> "ಸಂಜೆ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ ರಂಜಿತ್ ನನ್ನನ್ನು ರಾಜು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದದ್ದನ್ನು ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಕ ಜಯರಾಜ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ . "ನಾನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ, ಒಂದು ಗಜಲ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು; ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನಾನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಸಾಧಾರಣ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ನಾನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಜೀವನವನ್ನು ಇಷ್ಟು ಹಗುರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲರು ಎಂದು ನನಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು. ನಾವು ತುಂಬಾ ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರಾದೆವು. ರಂಜಿತ್ ಅವರು ರಾಜು ( ದೇವಸುರಂ ) ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಚಿತ್ರ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ನನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಇದುವರೆಗಿನ ರಂಜಿತ್ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ರಂಜಿತ್ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸಹ ತೋರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ರಾಜು ತಮಾಷೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ." <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-hi-5</ref> ಓದುವಿಲ್ ಪಾತ್ರವು ಮಲಬಾರ್‌ನ ನಿಜ ಜೀವನದ ಸೋಪಾನಂ ಕಲಾವಿದ ನ್ಜೆರಲತ್ ರಾಮ ಪೋತುವಲ್ ಅವರನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಅವರು ಅಲೆಮಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಅಂಗಳಗಳ ಹೊರಗೆ ಕಲೆಯನ್ನು ತರುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ==ಧ್ವನಿಪಥ== ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೇರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದಿರುವ, ಎಂ.ಜಿ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿರುವ ಹಾಡುಗಳಿವೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-10</ref>ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಎಸ್.ಪಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ . "ವಂದೇ ಮುಕುಂದಹರೆ" ಹಾಡನ್ನು ಒಡುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ , ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ನಾಟಕೀಯ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅಲೆದಾಡುವ ಎಡಕ್ಕಾ ಸಂಗೀತಗಾರನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ನೀಲಕಂದನನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಡಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಎಡಕ್ಕವನ್ನು ತ್ರಿಪುಣಿತುರ ಕೃಷ್ಣದಾಸ್ ನುಡಿಸಿದ್ದಾರೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-11</ref> 14wz63pflvftf5wp88tm29xazw1uwrz 1382849 1382848 2026-08-15T14:33:35Z Pragathi. BH 88266 1382849 wikitext text/x-wiki ದೇವಾಸುರಂ ( ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ಅನುವಾದ ) 1993 ರ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಆಕ್ಷನ್ ನಾಟಕ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಐ.ವಿ. ಶಶಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ರಂಜಿತ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ , ರೇವತಿ ಮತ್ತು ನೆಪೋಲಿಯನ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ , ವಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ , ಮಣಿಯನ್‌ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು ಮತ್ತು ಅಗಸ್ಟೀನ್ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಎಂ.ಜಿ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಎಸ್.ಪಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಈ ಚಿತ್ರವು ಎರಡು ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬಗಳ ಇಬ್ಬರು ಹಾಳಾದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ (ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್) ಮತ್ತು ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಶೇಖರನ್ (ನೆಪೋಲಿಯನ್) ನಡುವಿನ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರಂಜಿತ್ ಅವರು ಮುಲ್ಲಶ್ಶೇರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ (2002 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು) ಎಂಬ ನಿಜ ಜೀವನದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-2</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಟ್ಟಪ್ಪಲಂನ ವಾರಿಕಸ್ಶೇರಿ ಮನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ . ದೇವಾಸುರಂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-mohanlal-films-to-watch-before-you-die/photostory/52433962.cms</ref> ಇದರ ನಂತರ ರಾವಣಪ್ರಭು (2001) ಎಂಬ ಉತ್ತರಭಾಗ ಬಂದಿತು, ಇದು ಬರಹಗಾರ ರಂಜಿತ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅದೇ ವರ್ಷ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಕುಂತಿ ಪುತ್ರುಡು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು . <ref>https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2017/oct/24/remembering-a-legend-five-iconic-iv-sasi-movies-that-shaped-mollywood-4145.html</ref> ==ಕಥಾವಸ್ತು== ಈ ಕಥೆಯು ಎಳಿಲಕ್ಕರ ಗ್ರಾಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ಎಂಬ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಭೂಮಾಲೀಕ, ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ಕುಟುಂಬದ ಹಾಳಾದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಔದಾರ್ಯ, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಅವನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವ ಜನರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವನ ಹಿರಿಯ ಬಲಗೈ ಬಂಟ ವಾರಿಯರ್, ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಶೇಖರನ್ ನಂಬಿಯಾರ್‌ನ ಬದ್ಧವೈರಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗಲಾಟೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನೀಲಕಂಠನ ಸಹಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಶೇಖರನ್ ಅವರ ತಾಯಿಯ ಮಾವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಶೇಖರನ್ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಸಾವಿಗೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಜಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನೀಲಕಂಠನ್, ಹಳ್ಳಿಯ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ನೃತ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ಕುಟುಂಬದಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ಭೂರಹಿತ ಮಾಪಿಳ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ರೈತನ ಗಲ್ಫ್‌ನಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿದ ಮಗ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಅವನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದಾಗ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಅವನನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದನು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರೈತನ ಮಗನಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತ ಭರತನಾಟ್ಯ ನೃತ್ಯ ಪದವೀಧರೆ ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮುಂದೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಪರಾಧ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ, ಭಾನುಮತಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ತನಗೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕಲೆಯನ್ನು ಅಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಶಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನ್ ವಿಷಾದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಹಲವು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವಳು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ್ ತನ್ನ ವಿಧವೆ ತಾಯಿಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆತರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವಳು ಒಂದು ಭಯಾನಕ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ ನಂತರ ಸಾಯುತ್ತಾಳೆ; ಅವನು ಮದುವೆಯಾಗದೆ ಬೇರೊಬ್ಬ ಪುರುಷನಿಂದ ಜನಿಸಿದನು, ಅವನ ಜೈವಿಕ ತಂದೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದೆ. ಈ ಸಂಗತಿ ಅವನನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾನುಮತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ರಹಸ್ಯ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ, ಅವನು ಕುಡಿದು (ತನ್ನ ಮೃತ "ತಂದೆಯ" ಕಾರಿನಲ್ಲಿ) ತಾನು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವ ಪೂರ್ವಜರ ಪರಂಪರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ತನ್ನದಲ್ಲ ಎಂದು ಶಪಿಸಿದಾಗ. ನೀಲಕಂಠನ ದುರ್ಬಲ ಬದಿಯಿಂದ ಅವಳು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಲು ಅವನು ಅವಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಹಿಂದಿನಂತೆ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು, ಅವನ ಮರಣದ ನಂತರವೇ ಅವಳು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ರಾತ್ರಿ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ, ಶೇಖರನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹಾಯಕರು ಹೊಂಚು ಹಾಕಿ (ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಕಾರಿನಿಂದ ಹೊಡೆದು) ಕತ್ತಿಗಳು, ಚಾಕುಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣದ ರಾಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮರದ ಕೋಲುಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅವನನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ಬದುಕುಳಿದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಎಡಗೈ ಮತ್ತು ಬಲಗಾಲಿಗೆ ತೀವ್ರ ಗಾಯಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಪುನರ್ಯೌವನಗೊಳಿಸಲು ಆಯುರ್ವೇದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಭಾನುಮತಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾಳೆ (ಆ ದಾಳಿಯು ಹೇಗೋ ತನ್ನ ಶಾಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂಬ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಶಪಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡುತ್ತಾಳೆ). ನೀಲಕಂಠನು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲು ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವನು ಕೂಡ ಅವಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವಳ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ವಾರಿಯರ್ ಅವನನ್ನು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ನೀಲಕಂಠನು ಹಿಂದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶೇಖರನ್ ಜೊತೆಗಿನ ತನ್ನ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಮರೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಶೇಖರನ್ ತೃಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಇಡೀ ಹಳ್ಳಿಯ ಮುಂದೆ ಸೋಲಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ, ಅವನು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬವು ಆಯೋಜಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಗ್ರಾಮ ದೇವಾಲಯ ಉತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮುಂದೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಹೊಡೆಯುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನು ಪ್ರತಿದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಶೇಖರನ್ ಅನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ, ಅವನು ಶೇಖರನ್ ನ ಬಲಗೈಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, "ಶೇಖರನ್, ನಾನು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಬದುಕಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ..." ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಇದರಿಂದ ಅವನು ನಂತರ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಶೇಖರನ್ ನ ಕೈಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವಾಗ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಕತ್ತಿಯ ಹಿಂಭಾಗವನ್ನು ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಮಂಗಳಸ್ಸೆರಿ ನೀಲಕಂದನ್ (ನೀಲನ್) * ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಶೇಖರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ( ಶಮ್ಮಿ ತಿಲಕನ್ ಅವರಿಂದ ಕಂಠದಾನ ) * ಭಾನುಮತಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರೇವತಿ * ವಾರಿಯರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ * ನೆಡುಮುಡಿ ವೇಣು ಅಪ್ಪುಕುಟ್ಟಿ ನಾಯರ್ / ಅಪ್ಪು ಮಾಸ್ಟರ್, ಭಾನುಮತಿಯ ತಂದೆಯಾಗಿ * ಭರತನಾಗಿ ಮಣಿಯನ್ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು * ಕುರುಪ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ * ಕುಂಜನಂತನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಮು * ಹೈಡ್ರೋಸ್ ಆಗಿ ಆಗಸ್ಟೀನ್ * ಅಪ್ಪು ಮಾಸ್ತರರ ಸೋದರಳಿಯ ಅಚ್ಯುತನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಹನೀಫ * ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಂಜಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಂಬಿಯಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಾರ್ದನನ್ , ಶೇಖರನ್ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) * ಸುಭದ್ರಮ್ಮ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಾ * ಶಾರದೆಯಾಗಿ ಸೀತೆ , ಭಾನುಮತಿಯ ತಂಗಿ * ನೀಲಕಂದನ ತಾಯಿ ಯಶೋಧೆಯಾಗಿ ಭಾರತಿ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ * ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಗಣೇಶ್ * ಕುಟ್ಟಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಆಗಿ ಶಂಕರಡಿ * ಪೆರಿಂಗೋಡು ಶಂಕರ ಮಾರಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಓದುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ * ‘ಕಲ್ಲನ್’ ಚಾಕೋ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಭೀಮನ್ ರಘು * ನೀಲನ್‌ನ ಗೆಳೆಯನಾಗಿ ಶ್ರೀನಾಥ್‌ ಸಿಎಸ್‌ * ಆದಿಯೋಡಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗನ್ನಾಥ ವರ್ಮಾ * ಎಳುಥಚ್ಚನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೋಸ್ ಪ್ರಕಾಶ್ * ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ನಾರಾಯಣನ್ ನಾಯರ್ ವೈದ್ಯರಾಗಿ * ಪೊದುವಾಲ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗನ್ನಾಥನ್ * SI ಮಧು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಬೈರ್ * ವಾಸು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸತಾರ್ * ಶೇಖರನ್ ಅವರ ಸೋದರ ಮಾವ ಕೃಷ್ಣನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಂದರ ಜಾನಿ * ಶೇಖರನ್ ಅವರ ಸಹಾಯಕರಾದ ಬಾಬು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಅಜಿತ್ * ವಿಜಯನ್ ಪೆರಿಂಗೋಡ್ ನೀಲನ್ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * ವೀರನ್ ಕುಟ್ಟಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರನ್ * ಲೀಲಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಶಾ * ಕಾರ್ಯವಟ್ಟಂ ಶಶಿಕುಮಾರ್ ಸಬ್ ಇನ್ಸ್ ಪೆಕ್ಟರ್ ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ನಾಯಕ ಮಂಗಳಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ ( ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ) ಮುಲ್ಲಶ್ಶೇರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ (ಮರಣ 2002) ಅವರ ನಿಜ ಜೀವನದ ಪಾತ್ರ ರೇಖಾಚಿತ್ರ. ದೇವಾಸುರಂ ಚಿತ್ರದ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ದೃಶ್ಯಗಳು ನಿಜ ಜೀವನದ ಘಟನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಮಂಗಳಶೇರಿ ಮನೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಒಟ್ಟಪ್ಪಳಂ ಬಳಿಯ ವಾರಿಕಾಸ್ಶೇರಿ ಮಾನಾವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. " ದೇವಾಸುರಂ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ನಂತರವೇ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು" ಎಂದು ಮಾನಾದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಮುರಳಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-6</ref>ಚಿತ್ರದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಯಾನಂಪಟ್ಟ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ . ಮುಲ್ಲಶ್ಸೆರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ಒಬ್ಬ ಉತ್ಕಟ ಸಂಗೀತ ಪ್ರೇಮಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. "ಸಂಗೀತ ಅವರ ಜೀವನದ ಏಕೈಕ ಉತ್ಸಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ನನ್ನ ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ನಾವು ಎಂದಿಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲಿಲ್ಲ; ನಾವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ್ದೇವೆ" ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕ ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ ಹೇಳಿದರು . ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಹಿನ್ನಡೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ರೀತಿಯಿಂದ ಎಂ.ಟಿ. ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು. "ಅವರ ಪತ್ನಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟರು ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಿತನಾದೆ; ಅವರಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವರು ಬದುಕುಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ."<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-hi-5</ref> "ನಾನು ಅವರನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರ ಬಂಗಲೆಯಲ್ಲಿ 1985 ರಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದೆ" ಎಂದು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ ಜಿ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ . "ಅವರು ವೀಲ್‌ಚೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಅವರ ಹೆಸರು ರಾಜು ಎಂದು ನನಗೆ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಅವರ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತ ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರನ್ನು ಮೆದುಳಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಚೆನ್ನೈಗೆ ಕರೆತಂದಿದ್ದರು." <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-hi-5</ref> "ಸಂಜೆ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ ರಂಜಿತ್ ನನ್ನನ್ನು ರಾಜು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದದ್ದನ್ನು ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಕ ಜಯರಾಜ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ . "ನಾನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ, ಒಂದು ಗಜಲ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು; ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನಾನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಸಾಧಾರಣ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ನಾನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಜೀವನವನ್ನು ಇಷ್ಟು ಹಗುರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲರು ಎಂದು ನನಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು. ನಾವು ತುಂಬಾ ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರಾದೆವು. ರಂಜಿತ್ ಅವರು ರಾಜು ( ದೇವಸುರಂ ) ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಚಿತ್ರ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ನನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಇದುವರೆಗಿನ ರಂಜಿತ್ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ರಂಜಿತ್ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸಹ ತೋರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ರಾಜು ತಮಾಷೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ." <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-hi-5</ref> ಓದುವಿಲ್ ಪಾತ್ರವು ಮಲಬಾರ್‌ನ ನಿಜ ಜೀವನದ ಸೋಪಾನಂ ಕಲಾವಿದ ನ್ಜೆರಲತ್ ರಾಮ ಪೋತುವಲ್ ಅವರನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಅವರು ಅಲೆಮಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಅಂಗಳಗಳ ಹೊರಗೆ ಕಲೆಯನ್ನು ತರುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ==ಧ್ವನಿಪಥ== ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೇರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದಿರುವ, ಎಂ.ಜಿ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿರುವ ಹಾಡುಗಳಿವೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-10</ref>ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಎಸ್.ಪಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ . "ವಂದೇ ಮುಕುಂದಹರೆ" ಹಾಡನ್ನು ಒಡುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ , ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ನಾಟಕೀಯ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅಲೆದಾಡುವ ಎಡಕ್ಕಾ ಸಂಗೀತಗಾರನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ನೀಲಕಂದನನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಡಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಎಡಕ್ಕವನ್ನು ತ್ರಿಪುಣಿತುರ ಕೃಷ್ಣದಾಸ್ ನುಡಿಸಿದ್ದಾರೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-11</ref> ==ಬಿಡುಗಡೆ== ;ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ದೇವಾಸುರಂ, 1993 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 14 ರಂದು ವಿಷು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವು ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಅವರ ವಾತ್ಸಲ್ಯಂ ಮತ್ತು ಅದೇ ದಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್ ಅವರ ಕಲೈಗ್ನನ್ ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಘರ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. [ 12 ] ತೀವ್ರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಚಿತ್ರವು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು ಮತ್ತು 200 ದಿನಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ವರ್ಷದ 2 ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಿಟ್ ಆಯಿತು. [ 13 ] [ 14 ] [ 15 ] ₹ 95 ಲಕ್ಷ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಚಿತ್ರವು ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ₹ 35 ಲಕ್ಷ ಲಾಭವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು , ಆದರೆ ಉಪಗ್ರಹ ಹಕ್ಕು ₹ 6 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು . [ 1 ] [ 16 ] ==ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು== *ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಮಲಯಾಳಂ) – ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ <ref>https://archive.org/download/41stAnnualFilmfareKannadaBestMusicFilmMalayalamBestActorActress/41st%20annual%20filmfare%20kannada%20best%20music%20film%20malayalam%20best%20actor%20actress.jpg</ref> *ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸಿನಿಮಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಮಲಯಾಳಂ) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-18</ref> ==ಉತ್ತರಭಾಗ== ;ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ರಾವಣಪ್ರಭು ದೇವಾಸುರಂ ನಂತರ 2001 ರಲ್ಲಿ ರಾವಣಪ್ರಭು ಎಂಬ ಉತ್ತರಭಾಗ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು , ಇದನ್ನು ರಂಜಿತ್ ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. [ 19 ] ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದಾಗಿ, ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾದವು. [ 20 ] ==ಪರಂಪರೆ== ದೇವಾಸುರಂ ಅನ್ನು ಐ.ವಿ. ಶಶಿಯವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/10/24/iv-sasi-death-anniversary-best-films.html</ref>ಈ ಚಿತ್ರವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆರಾಧನಾ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ (ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್) ಮತ್ತು ನೆಪೋಲಿಯನ್ (ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಶೇಖರನ್) ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರಗಳು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಮಾರೂಪದ ಪಾತ್ರಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ, ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರತಿನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>https://www.latestly.com/entertainment/south/mohanlals-devasuram-completes-27-years-27-fascinating-trivia-shared-by-lalettan-fans-on-twitter-as-they-trend-27yearsofdevasuram-1682279.html</ref><ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-mohanlal-films-to-watch-before-you-die/photostory/52433953.cms</ref> ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸು ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪ್ರಭುಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜರ ಮನೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾರಿಕಾಸ್ಶೇರಿ ಮನವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. <ref>https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2019/06/20/varikkasseri-mana-palakkad-kerala-heritage-building-movie-shoot-location.html</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== kc5dwz29qsj6j9awc48ppy7swv2ij1e 1382903 1382849 2026-08-15T15:10:37Z Pragathi. BH 88266 1382903 wikitext text/x-wiki ದೇವಾಸುರಂ ( ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ಅನುವಾದ ) 1993 ರ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಆಕ್ಷನ್ ನಾಟಕ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಐ.ವಿ. ಶಶಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ರಂಜಿತ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ , ರೇವತಿ ಮತ್ತು ನೆಪೋಲಿಯನ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ , ವಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ , ಮಣಿಯನ್‌ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು ಮತ್ತು ಅಗಸ್ಟೀನ್ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಎಂ.ಜಿ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಎಸ್.ಪಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಈ ಚಿತ್ರವು ಎರಡು ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬಗಳ ಇಬ್ಬರು ಹಾಳಾದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ (ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್) ಮತ್ತು ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಶೇಖರನ್ (ನೆಪೋಲಿಯನ್) ನಡುವಿನ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರಂಜಿತ್ ಅವರು ಮುಲ್ಲಶ್ಶೇರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ (2002 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು) ಎಂಬ ನಿಜ ಜೀವನದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-2</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಟ್ಟಪ್ಪಲಂನ ವಾರಿಕಸ್ಶೇರಿ ಮನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ . ದೇವಾಸುರಂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-mohanlal-films-to-watch-before-you-die/photostory/52433962.cms</ref> ಇದರ ನಂತರ ರಾವಣಪ್ರಭು (2001) ಎಂಬ ಉತ್ತರಭಾಗ ಬಂದಿತು, ಇದು ಬರಹಗಾರ ರಂಜಿತ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅದೇ ವರ್ಷ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಕುಂತಿ ಪುತ್ರುಡು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು . <ref>https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2017/oct/24/remembering-a-legend-five-iconic-iv-sasi-movies-that-shaped-mollywood-4145.html</ref> ==ಕಥಾವಸ್ತು== ಈ ಕಥೆಯು ಎಳಿಲಕ್ಕರ ಗ್ರಾಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ಎಂಬ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಭೂಮಾಲೀಕ, ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ಕುಟುಂಬದ ಹಾಳಾದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಔದಾರ್ಯ, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಅವನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವ ಜನರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವನ ಹಿರಿಯ ಬಲಗೈ ಬಂಟ ವಾರಿಯರ್, ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಶೇಖರನ್ ನಂಬಿಯಾರ್‌ನ ಬದ್ಧವೈರಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗಲಾಟೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನೀಲಕಂಠನ ಸಹಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಶೇಖರನ್ ಅವರ ತಾಯಿಯ ಮಾವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಶೇಖರನ್ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಸಾವಿಗೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಜಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನೀಲಕಂಠನ್, ಹಳ್ಳಿಯ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ನೃತ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ಕುಟುಂಬದಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ಭೂರಹಿತ ಮಾಪಿಳ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ರೈತನ ಗಲ್ಫ್‌ನಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿದ ಮಗ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಅವನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದಾಗ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಅವನನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದನು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರೈತನ ಮಗನಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತ ಭರತನಾಟ್ಯ ನೃತ್ಯ ಪದವೀಧರೆ ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮುಂದೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಪರಾಧ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ, ಭಾನುಮತಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ತನಗೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕಲೆಯನ್ನು ಅಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಶಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನ್ ವಿಷಾದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಹಲವು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವಳು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ್ ತನ್ನ ವಿಧವೆ ತಾಯಿಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆತರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವಳು ಒಂದು ಭಯಾನಕ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ ನಂತರ ಸಾಯುತ್ತಾಳೆ; ಅವನು ಮದುವೆಯಾಗದೆ ಬೇರೊಬ್ಬ ಪುರುಷನಿಂದ ಜನಿಸಿದನು, ಅವನ ಜೈವಿಕ ತಂದೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದೆ. ಈ ಸಂಗತಿ ಅವನನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾನುಮತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ರಹಸ್ಯ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ, ಅವನು ಕುಡಿದು (ತನ್ನ ಮೃತ "ತಂದೆಯ" ಕಾರಿನಲ್ಲಿ) ತಾನು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವ ಪೂರ್ವಜರ ಪರಂಪರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ತನ್ನದಲ್ಲ ಎಂದು ಶಪಿಸಿದಾಗ. ನೀಲಕಂಠನ ದುರ್ಬಲ ಬದಿಯಿಂದ ಅವಳು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಲು ಅವನು ಅವಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಹಿಂದಿನಂತೆ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು, ಅವನ ಮರಣದ ನಂತರವೇ ಅವಳು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ರಾತ್ರಿ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ, ಶೇಖರನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹಾಯಕರು ಹೊಂಚು ಹಾಕಿ (ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಕಾರಿನಿಂದ ಹೊಡೆದು) ಕತ್ತಿಗಳು, ಚಾಕುಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣದ ರಾಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮರದ ಕೋಲುಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅವನನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ಬದುಕುಳಿದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಎಡಗೈ ಮತ್ತು ಬಲಗಾಲಿಗೆ ತೀವ್ರ ಗಾಯಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಪುನರ್ಯೌವನಗೊಳಿಸಲು ಆಯುರ್ವೇದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಭಾನುಮತಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾಳೆ (ಆ ದಾಳಿಯು ಹೇಗೋ ತನ್ನ ಶಾಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂಬ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಶಪಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡುತ್ತಾಳೆ). ನೀಲಕಂಠನು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲು ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವನು ಕೂಡ ಅವಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವಳ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ವಾರಿಯರ್ ಅವನನ್ನು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ನೀಲಕಂಠನು ಹಿಂದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶೇಖರನ್ ಜೊತೆಗಿನ ತನ್ನ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಮರೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಶೇಖರನ್ ತೃಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಇಡೀ ಹಳ್ಳಿಯ ಮುಂದೆ ಸೋಲಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ, ಅವನು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬವು ಆಯೋಜಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಗ್ರಾಮ ದೇವಾಲಯ ಉತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮುಂದೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಹೊಡೆಯುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನು ಪ್ರತಿದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಶೇಖರನ್ ಅನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ, ಅವನು ಶೇಖರನ್ ನ ಬಲಗೈಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, "ಶೇಖರನ್, ನಾನು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಬದುಕಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ..." ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಇದರಿಂದ ಅವನು ನಂತರ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಶೇಖರನ್ ನ ಕೈಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವಾಗ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಕತ್ತಿಯ ಹಿಂಭಾಗವನ್ನು ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಮಂಗಳಸ್ಸೆರಿ ನೀಲಕಂದನ್ (ನೀಲನ್) * ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಶೇಖರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ( ಶಮ್ಮಿ ತಿಲಕನ್ ಅವರಿಂದ ಕಂಠದಾನ ) * ಭಾನುಮತಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರೇವತಿ * ವಾರಿಯರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ * ನೆಡುಮುಡಿ ವೇಣು ಅಪ್ಪುಕುಟ್ಟಿ ನಾಯರ್ / ಅಪ್ಪು ಮಾಸ್ಟರ್, ಭಾನುಮತಿಯ ತಂದೆಯಾಗಿ * ಭರತನಾಗಿ ಮಣಿಯನ್ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು * ಕುರುಪ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ * ಕುಂಜನಂತನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಮು * ಹೈಡ್ರೋಸ್ ಆಗಿ ಆಗಸ್ಟೀನ್ * ಅಪ್ಪು ಮಾಸ್ತರರ ಸೋದರಳಿಯ ಅಚ್ಯುತನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಹನೀಫ * ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಂಜಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಂಬಿಯಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಾರ್ದನನ್ , ಶೇಖರನ್ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) * ಸುಭದ್ರಮ್ಮ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಾ * ಶಾರದೆಯಾಗಿ ಸೀತೆ , ಭಾನುಮತಿಯ ತಂಗಿ * ನೀಲಕಂದನ ತಾಯಿ ಯಶೋಧೆಯಾಗಿ ಭಾರತಿ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ * ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಗಣೇಶ್ * ಕುಟ್ಟಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಆಗಿ ಶಂಕರಡಿ * ಪೆರಿಂಗೋಡು ಶಂಕರ ಮಾರಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಓದುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ * ‘ಕಲ್ಲನ್’ ಚಾಕೋ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಭೀಮನ್ ರಘು * ನೀಲನ್‌ನ ಗೆಳೆಯನಾಗಿ ಶ್ರೀನಾಥ್‌ ಸಿಎಸ್‌ * ಆದಿಯೋಡಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗನ್ನಾಥ ವರ್ಮಾ * ಎಳುಥಚ್ಚನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೋಸ್ ಪ್ರಕಾಶ್ * ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ನಾರಾಯಣನ್ ನಾಯರ್ ವೈದ್ಯರಾಗಿ * ಪೊದುವಾಲ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗನ್ನಾಥನ್ * SI ಮಧು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಬೈರ್ * ವಾಸು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸತಾರ್ * ಶೇಖರನ್ ಅವರ ಸೋದರ ಮಾವ ಕೃಷ್ಣನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಂದರ ಜಾನಿ * ಶೇಖರನ್ ಅವರ ಸಹಾಯಕರಾದ ಬಾಬು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಅಜಿತ್ * ವಿಜಯನ್ ಪೆರಿಂಗೋಡ್ ನೀಲನ್ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * ವೀರನ್ ಕುಟ್ಟಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರನ್ * ಲೀಲಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಶಾ * ಕಾರ್ಯವಟ್ಟಂ ಶಶಿಕುಮಾರ್ ಸಬ್ ಇನ್ಸ್ ಪೆಕ್ಟರ್ ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ನಾಯಕ ಮಂಗಳಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ ( ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ) ಮುಲ್ಲಶ್ಶೇರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ (ಮರಣ 2002) ಅವರ ನಿಜ ಜೀವನದ ಪಾತ್ರ ರೇಖಾಚಿತ್ರ. ದೇವಾಸುರಂ ಚಿತ್ರದ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ದೃಶ್ಯಗಳು ನಿಜ ಜೀವನದ ಘಟನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಮಂಗಳಶೇರಿ ಮನೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಒಟ್ಟಪ್ಪಳಂ ಬಳಿಯ ವಾರಿಕಾಸ್ಶೇರಿ ಮಾನಾವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. " ದೇವಾಸುರಂ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ನಂತರವೇ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು" ಎಂದು ಮಾನಾದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಮುರಳಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-6</ref>ಚಿತ್ರದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಯಾನಂಪಟ್ಟ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ . ಮುಲ್ಲಶ್ಸೆರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ಒಬ್ಬ ಉತ್ಕಟ ಸಂಗೀತ ಪ್ರೇಮಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. "ಸಂಗೀತ ಅವರ ಜೀವನದ ಏಕೈಕ ಉತ್ಸಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ನನ್ನ ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ನಾವು ಎಂದಿಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲಿಲ್ಲ; ನಾವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ್ದೇವೆ" ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕ ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ ಹೇಳಿದರು . ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಹಿನ್ನಡೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ರೀತಿಯಿಂದ ಎಂ.ಟಿ. ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು. "ಅವರ ಪತ್ನಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟರು ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಿತನಾದೆ; ಅವರಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವರು ಬದುಕುಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ."<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-hi-5</ref> "ನಾನು ಅವರನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರ ಬಂಗಲೆಯಲ್ಲಿ 1985 ರಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದೆ" ಎಂದು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ ಜಿ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ . "ಅವರು ವೀಲ್‌ಚೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಅವರ ಹೆಸರು ರಾಜು ಎಂದು ನನಗೆ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಅವರ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತ ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರನ್ನು ಮೆದುಳಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಚೆನ್ನೈಗೆ ಕರೆತಂದಿದ್ದರು." <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-hi-5</ref> "ಸಂಜೆ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ ರಂಜಿತ್ ನನ್ನನ್ನು ರಾಜು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದದ್ದನ್ನು ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಕ ಜಯರಾಜ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ . "ನಾನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ, ಒಂದು ಗಜಲ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು; ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನಾನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಸಾಧಾರಣ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ನಾನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಜೀವನವನ್ನು ಇಷ್ಟು ಹಗುರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲರು ಎಂದು ನನಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು. ನಾವು ತುಂಬಾ ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರಾದೆವು. ರಂಜಿತ್ ಅವರು ರಾಜು ( ದೇವಸುರಂ ) ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಚಿತ್ರ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ನನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಇದುವರೆಗಿನ ರಂಜಿತ್ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ರಂಜಿತ್ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸಹ ತೋರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ರಾಜು ತಮಾಷೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ." <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-hi-5</ref> ಓದುವಿಲ್ ಪಾತ್ರವು ಮಲಬಾರ್‌ನ ನಿಜ ಜೀವನದ ಸೋಪಾನಂ ಕಲಾವಿದ ನ್ಜೆರಲತ್ ರಾಮ ಪೋತುವಲ್ ಅವರನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಅವರು ಅಲೆಮಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಅಂಗಳಗಳ ಹೊರಗೆ ಕಲೆಯನ್ನು ತರುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ==ಧ್ವನಿಪಥ== ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೇರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದಿರುವ, ಎಂ.ಜಿ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿರುವ ಹಾಡುಗಳಿವೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-10</ref>ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಎಸ್.ಪಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ . "ವಂದೇ ಮುಕುಂದಹರೆ" ಹಾಡನ್ನು ಒಡುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ , ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ನಾಟಕೀಯ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅಲೆದಾಡುವ ಎಡಕ್ಕಾ ಸಂಗೀತಗಾರನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ನೀಲಕಂದನನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಡಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಎಡಕ್ಕವನ್ನು ತ್ರಿಪುಣಿತುರ ಕೃಷ್ಣದಾಸ್ ನುಡಿಸಿದ್ದಾರೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-11</ref> ==ಬಿಡುಗಡೆ== ;ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ದೇವಾಸುರಂ, 1993 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 14 ರಂದು ವಿಷು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವು ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಅವರ ವಾತ್ಸಲ್ಯಂ ಮತ್ತು ಅದೇ ದಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್ ಅವರ ಕಲೈಗ್ನನ್ ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಘರ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. [ 12 ] ತೀವ್ರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಚಿತ್ರವು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು ಮತ್ತು 200 ದಿನಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ವರ್ಷದ 2 ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಿಟ್ ಆಯಿತು. [ 13 ] [ 14 ] [ 15 ] ₹ 95 ಲಕ್ಷ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಚಿತ್ರವು ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ₹ 35 ಲಕ್ಷ ಲಾಭವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು , ಆದರೆ ಉಪಗ್ರಹ ಹಕ್ಕು ₹ 6 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು . [ 1 ] [ 16 ] ==ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು== *ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಮಲಯಾಳಂ) – ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ <ref>https://archive.org/download/41stAnnualFilmfareKannadaBestMusicFilmMalayalamBestActorActress/41st%20annual%20filmfare%20kannada%20best%20music%20film%20malayalam%20best%20actor%20actress.jpg</ref> *ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸಿನಿಮಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಮಲಯಾಳಂ) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-18</ref> ==ಉತ್ತರಭಾಗ== ;ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ರಾವಣಪ್ರಭು ದೇವಾಸುರಂ ನಂತರ 2001 ರಲ್ಲಿ ರಾವಣಪ್ರಭು ಎಂಬ ಉತ್ತರಭಾಗ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು , ಇದನ್ನು ರಂಜಿತ್ ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. [ 19 ] ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದಾಗಿ, ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾದವು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hindu</ref> ==ಪರಂಪರೆ== ದೇವಾಸುರಂ ಅನ್ನು ಐ.ವಿ. ಶಶಿಯವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/10/24/iv-sasi-death-anniversary-best-films.html</ref>ಈ ಚಿತ್ರವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆರಾಧನಾ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ (ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್) ಮತ್ತು ನೆಪೋಲಿಯನ್ (ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಶೇಖರನ್) ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರಗಳು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಮಾರೂಪದ ಪಾತ್ರಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ, ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರತಿನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>https://www.latestly.com/entertainment/south/mohanlals-devasuram-completes-27-years-27-fascinating-trivia-shared-by-lalettan-fans-on-twitter-as-they-trend-27yearsofdevasuram-1682279.html</ref><ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-mohanlal-films-to-watch-before-you-die/photostory/52433953.cms</ref> ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸು ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪ್ರಭುಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜರ ಮನೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾರಿಕಾಸ್ಶೇರಿ ಮನವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. <ref>https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2019/06/20/varikkasseri-mana-palakkad-kerala-heritage-building-movie-shoot-location.html</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== h7u9pnigbqdjqhctolotqjqo25toqny 1382904 1382903 2026-08-15T15:12:09Z Pragathi. BH 88266 1382904 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=March 2019}} {{Use Indian English|date=March 2019}} {{Infobox film | name = Devasuram | image = Devasuram poster.jpg | alt = | caption = Poster published on newspaper | director = [[I. V. Sasi]] | producer = V. B. K. Menon | writer = [[Ranjith (director)|Ranjith]] | starring = [[Mohanlal]]<br />[[Revathi]]<br />[[Napoleon (actor)|Napoleon]]<br />[[Innocent (actor)|Innocent]] | music = '''Songs:'''<br />[[M. G. Radhakrishnan]]<br />'''Score:'''<br />[[S. P. Venkatesh]] | cinematography = V. Jayaram | editing = [[K. Narayanan]] | studio = Anugraha Cine Arts | distributor = Anugraha Release | released = {{Film date|df=yes|1993|4|14}} | runtime = 160 minutes | country = India | language = Malayalam | budget = {{INR|95 lakhs}}<ref name='vbk' /> | gross = {{INR|1.30 crores}}<ref name='vbk' /> }} ದೇವಾಸುರಂ ( ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ಅನುವಾದ ) 1993 ರ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಆಕ್ಷನ್ ನಾಟಕ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಐ.ವಿ. ಶಶಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ರಂಜಿತ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ , ರೇವತಿ ಮತ್ತು ನೆಪೋಲಿಯನ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ , ವಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ , ಮಣಿಯನ್‌ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು ಮತ್ತು ಅಗಸ್ಟೀನ್ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಎಂ.ಜಿ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಎಸ್.ಪಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಈ ಚಿತ್ರವು ಎರಡು ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬಗಳ ಇಬ್ಬರು ಹಾಳಾದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ (ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್) ಮತ್ತು ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಶೇಖರನ್ (ನೆಪೋಲಿಯನ್) ನಡುವಿನ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರಂಜಿತ್ ಅವರು ಮುಲ್ಲಶ್ಶೇರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ (2002 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು) ಎಂಬ ನಿಜ ಜೀವನದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-2</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಟ್ಟಪ್ಪಲಂನ ವಾರಿಕಸ್ಶೇರಿ ಮನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ . ದೇವಾಸುರಂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-mohanlal-films-to-watch-before-you-die/photostory/52433962.cms</ref> ಇದರ ನಂತರ ರಾವಣಪ್ರಭು (2001) ಎಂಬ ಉತ್ತರಭಾಗ ಬಂದಿತು, ಇದು ಬರಹಗಾರ ರಂಜಿತ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅದೇ ವರ್ಷ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಕುಂತಿ ಪುತ್ರುಡು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು . <ref>https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2017/oct/24/remembering-a-legend-five-iconic-iv-sasi-movies-that-shaped-mollywood-4145.html</ref> ==ಕಥಾವಸ್ತು== ಈ ಕಥೆಯು ಎಳಿಲಕ್ಕರ ಗ್ರಾಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ಎಂಬ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಭೂಮಾಲೀಕ, ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ಕುಟುಂಬದ ಹಾಳಾದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಔದಾರ್ಯ, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಅವನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವ ಜನರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವನ ಹಿರಿಯ ಬಲಗೈ ಬಂಟ ವಾರಿಯರ್, ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಶೇಖರನ್ ನಂಬಿಯಾರ್‌ನ ಬದ್ಧವೈರಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗಲಾಟೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನೀಲಕಂಠನ ಸಹಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಶೇಖರನ್ ಅವರ ತಾಯಿಯ ಮಾವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಶೇಖರನ್ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಸಾವಿಗೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಜಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನೀಲಕಂಠನ್, ಹಳ್ಳಿಯ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ನೃತ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ಕುಟುಂಬದಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ಭೂರಹಿತ ಮಾಪಿಳ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ರೈತನ ಗಲ್ಫ್‌ನಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿದ ಮಗ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಅವನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದಾಗ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಅವನನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದನು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರೈತನ ಮಗನಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತ ಭರತನಾಟ್ಯ ನೃತ್ಯ ಪದವೀಧರೆ ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮುಂದೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಪರಾಧ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ, ಭಾನುಮತಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ತನಗೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕಲೆಯನ್ನು ಅಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಶಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನ್ ವಿಷಾದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಹಲವು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವಳು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ್ ತನ್ನ ವಿಧವೆ ತಾಯಿಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕರೆತರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವಳು ಒಂದು ಭಯಾನಕ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ ನಂತರ ಸಾಯುತ್ತಾಳೆ; ಅವನು ಮದುವೆಯಾಗದೆ ಬೇರೊಬ್ಬ ಪುರುಷನಿಂದ ಜನಿಸಿದನು, ಅವನ ಜೈವಿಕ ತಂದೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದೆ. ಈ ಸಂಗತಿ ಅವನನ್ನು ಪುಡಿಪುಡಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾನುಮತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ರಹಸ್ಯ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ, ಅವನು ಕುಡಿದು (ತನ್ನ ಮೃತ "ತಂದೆಯ" ಕಾರಿನಲ್ಲಿ) ತಾನು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವ ಪೂರ್ವಜರ ಪರಂಪರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ತನ್ನದಲ್ಲ ಎಂದು ಶಪಿಸಿದಾಗ. ನೀಲಕಂಠನ ದುರ್ಬಲ ಬದಿಯಿಂದ ಅವಳು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಲು ಅವನು ಅವಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಹಿಂದಿನಂತೆ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು, ಅವನ ಮರಣದ ನಂತರವೇ ಅವಳು ಮತ್ತೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ರಾತ್ರಿ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ, ಶೇಖರನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹಾಯಕರು ಹೊಂಚು ಹಾಕಿ (ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಕಾರಿನಿಂದ ಹೊಡೆದು) ಕತ್ತಿಗಳು, ಚಾಕುಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣದ ರಾಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮರದ ಕೋಲುಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅವನನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀಲಕಂಠನ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ಬದುಕುಳಿದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಎಡಗೈ ಮತ್ತು ಬಲಗಾಲಿಗೆ ತೀವ್ರ ಗಾಯಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಪುನರ್ಯೌವನಗೊಳಿಸಲು ಆಯುರ್ವೇದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಭಾನುಮತಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾಳೆ (ಆ ದಾಳಿಯು ಹೇಗೋ ತನ್ನ ಶಾಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂಬ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಶಪಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡುತ್ತಾಳೆ). ನೀಲಕಂಠನು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲು ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವನು ಕೂಡ ಅವಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವಳ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ವಾರಿಯರ್ ಅವನನ್ನು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ನೀಲಕಂಠನು ಹಿಂದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶೇಖರನ್ ಜೊತೆಗಿನ ತನ್ನ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಮರೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಶೇಖರನ್ ತೃಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಇಡೀ ಹಳ್ಳಿಯ ಮುಂದೆ ಸೋಲಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ, ಅವನು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬವು ಆಯೋಜಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಗ್ರಾಮ ದೇವಾಲಯ ಉತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮುಂದೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ನೀಲಕಂಠನನ್ನು ಹೊಡೆಯುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ನೀಲಕಂಠನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ, ನೀಲಕಂಠನು ಪ್ರತಿದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಶೇಖರನ್ ಅನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ, ಅವನು ಶೇಖರನ್ ನ ಬಲಗೈಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, "ಶೇಖರನ್, ನಾನು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಬದುಕಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ..." ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಇದರಿಂದ ಅವನು ನಂತರ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಶೇಖರನ್ ನ ಕೈಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವಾಗ, ನೀಲಕಂಠನ್ ಕತ್ತಿಯ ಹಿಂಭಾಗವನ್ನು ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಮಂಗಳಸ್ಸೆರಿ ನೀಲಕಂದನ್ (ನೀಲನ್) * ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಶೇಖರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ( ಶಮ್ಮಿ ತಿಲಕನ್ ಅವರಿಂದ ಕಂಠದಾನ ) * ಭಾನುಮತಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರೇವತಿ * ವಾರಿಯರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ * ನೆಡುಮುಡಿ ವೇಣು ಅಪ್ಪುಕುಟ್ಟಿ ನಾಯರ್ / ಅಪ್ಪು ಮಾಸ್ಟರ್, ಭಾನುಮತಿಯ ತಂದೆಯಾಗಿ * ಭರತನಾಗಿ ಮಣಿಯನ್ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು * ಕುರುಪ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀರಾಮನ್ * ಕುಂಜನಂತನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಮು * ಹೈಡ್ರೋಸ್ ಆಗಿ ಆಗಸ್ಟೀನ್ * ಅಪ್ಪು ಮಾಸ್ತರರ ಸೋದರಳಿಯ ಅಚ್ಯುತನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಹನೀಫ * ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಕುಂಜಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಂಬಿಯಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಾರ್ದನನ್ , ಶೇಖರನ್ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) * ಸುಭದ್ರಮ್ಮ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಾ * ಶಾರದೆಯಾಗಿ ಸೀತೆ , ಭಾನುಮತಿಯ ತಂಗಿ * ನೀಲಕಂದನ ತಾಯಿ ಯಶೋಧೆಯಾಗಿ ಭಾರತಿ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ * ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಗಣೇಶ್ * ಕುಟ್ಟಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಆಗಿ ಶಂಕರಡಿ * ಪೆರಿಂಗೋಡು ಶಂಕರ ಮಾರಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಓದುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ * ‘ಕಲ್ಲನ್’ ಚಾಕೋ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಭೀಮನ್ ರಘು * ನೀಲನ್‌ನ ಗೆಳೆಯನಾಗಿ ಶ್ರೀನಾಥ್‌ ಸಿಎಸ್‌ * ಆದಿಯೋಡಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗನ್ನಾಥ ವರ್ಮಾ * ಎಳುಥಚ್ಚನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೋಸ್ ಪ್ರಕಾಶ್ * ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ನಾರಾಯಣನ್ ನಾಯರ್ ವೈದ್ಯರಾಗಿ * ಪೊದುವಾಲ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗನ್ನಾಥನ್ * SI ಮಧು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಬೈರ್ * ವಾಸು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸತಾರ್ * ಶೇಖರನ್ ಅವರ ಸೋದರ ಮಾವ ಕೃಷ್ಣನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಂದರ ಜಾನಿ * ಶೇಖರನ್ ಅವರ ಸಹಾಯಕರಾದ ಬಾಬು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಅಜಿತ್ * ವಿಜಯನ್ ಪೆರಿಂಗೋಡ್ ನೀಲನ್ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * ವೀರನ್ ಕುಟ್ಟಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರನ್ * ಲೀಲಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಶಾ * ಕಾರ್ಯವಟ್ಟಂ ಶಶಿಕುಮಾರ್ ಸಬ್ ಇನ್ಸ್ ಪೆಕ್ಟರ್ ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ನಾಯಕ ಮಂಗಳಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ ( ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ) ಮುಲ್ಲಶ್ಶೇರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ (ಮರಣ 2002) ಅವರ ನಿಜ ಜೀವನದ ಪಾತ್ರ ರೇಖಾಚಿತ್ರ. ದೇವಾಸುರಂ ಚಿತ್ರದ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ದೃಶ್ಯಗಳು ನಿಜ ಜೀವನದ ಘಟನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಮಂಗಳಶೇರಿ ಮನೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಒಟ್ಟಪ್ಪಳಂ ಬಳಿಯ ವಾರಿಕಾಸ್ಶೇರಿ ಮಾನಾವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. " ದೇವಾಸುರಂ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ನಂತರವೇ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು" ಎಂದು ಮಾನಾದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಮುರಳಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-6</ref>ಚಿತ್ರದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಯಾನಂಪಟ್ಟ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ . ಮುಲ್ಲಶ್ಸೆರಿ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ಒಬ್ಬ ಉತ್ಕಟ ಸಂಗೀತ ಪ್ರೇಮಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. "ಸಂಗೀತ ಅವರ ಜೀವನದ ಏಕೈಕ ಉತ್ಸಾಹವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ನನ್ನ ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ನಾವು ಎಂದಿಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲಿಲ್ಲ; ನಾವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ್ದೇವೆ" ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕ ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ ಹೇಳಿದರು . ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಹಿನ್ನಡೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ರೀತಿಯಿಂದ ಎಂ.ಟಿ. ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು. "ಅವರ ಪತ್ನಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟರು ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಿ ನಾನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಿತನಾದೆ; ಅವರಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವರು ಬದುಕುಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ."<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-hi-5</ref> "ನಾನು ಅವರನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರ ಬಂಗಲೆಯಲ್ಲಿ 1985 ರಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದೆ" ಎಂದು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ ಜಿ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ . "ಅವರು ವೀಲ್‌ಚೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಅವರ ಹೆಸರು ರಾಜು ಎಂದು ನನಗೆ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಅವರ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತ ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರನ್ನು ಮೆದುಳಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಚೆನ್ನೈಗೆ ಕರೆತಂದಿದ್ದರು." <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-hi-5</ref> "ಸಂಜೆ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ ರಂಜಿತ್ ನನ್ನನ್ನು ರಾಜು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದದ್ದನ್ನು ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಕ ಜಯರಾಜ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ . "ನಾನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ, ಒಂದು ಗಜಲ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು; ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನಾನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಸಾಧಾರಣ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ನಾನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಜೀವನವನ್ನು ಇಷ್ಟು ಹಗುರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲರು ಎಂದು ನನಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು. ನಾವು ತುಂಬಾ ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರಾದೆವು. ರಂಜಿತ್ ಅವರು ರಾಜು ( ದೇವಸುರಂ ) ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಚಿತ್ರ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ನನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಇದುವರೆಗಿನ ರಂಜಿತ್ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ರಂಜಿತ್ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸಹ ತೋರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ರಾಜು ತಮಾಷೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ." <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-hi-5</ref> ಓದುವಿಲ್ ಪಾತ್ರವು ಮಲಬಾರ್‌ನ ನಿಜ ಜೀವನದ ಸೋಪಾನಂ ಕಲಾವಿದ ನ್ಜೆರಲತ್ ರಾಮ ಪೋತುವಲ್ ಅವರನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಅವರು ಅಲೆಮಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಅಂಗಳಗಳ ಹೊರಗೆ ಕಲೆಯನ್ನು ತರುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ==ಧ್ವನಿಪಥ== ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಿರೀಶ್ ಪುಥೆಂಚೇರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದಿರುವ, ಎಂ.ಜಿ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿರುವ ಹಾಡುಗಳಿವೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-10</ref>ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಎಸ್.ಪಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ . "ವಂದೇ ಮುಕುಂದಹರೆ" ಹಾಡನ್ನು ಒಡುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ , ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ನಾಟಕೀಯ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅಲೆದಾಡುವ ಎಡಕ್ಕಾ ಸಂಗೀತಗಾರನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ನೀಲಕಂದನನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಡಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಎಡಕ್ಕವನ್ನು ತ್ರಿಪುಣಿತುರ ಕೃಷ್ಣದಾಸ್ ನುಡಿಸಿದ್ದಾರೆ .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-11</ref> ==ಬಿಡುಗಡೆ== ;ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ದೇವಾಸುರಂ, 1993 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 14 ರಂದು ವಿಷು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವು ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಅವರ ವಾತ್ಸಲ್ಯಂ ಮತ್ತು ಅದೇ ದಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್ ಅವರ ಕಲೈಗ್ನನ್ ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಘರ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. [ 12 ] ತೀವ್ರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಚಿತ್ರವು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು ಮತ್ತು 200 ದಿನಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ವರ್ಷದ 2 ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಿಟ್ ಆಯಿತು. [ 13 ] [ 14 ] [ 15 ] ₹ 95 ಲಕ್ಷ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಚಿತ್ರವು ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ₹ 35 ಲಕ್ಷ ಲಾಭವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು , ಆದರೆ ಉಪಗ್ರಹ ಹಕ್ಕು ₹ 6 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು . [ 1 ] [ 16 ] ==ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು== *ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಮಲಯಾಳಂ) – ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ <ref>https://archive.org/download/41stAnnualFilmfareKannadaBestMusicFilmMalayalamBestActorActress/41st%20annual%20filmfare%20kannada%20best%20music%20film%20malayalam%20best%20actor%20actress.jpg</ref> *ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸಿನಿಮಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಮಲಯಾಳಂ) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Devaasuram#cite_note-18</ref> ==ಉತ್ತರಭಾಗ== ;ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ರಾವಣಪ್ರಭು ದೇವಾಸುರಂ ನಂತರ 2001 ರಲ್ಲಿ ರಾವಣಪ್ರಭು ಎಂಬ ಉತ್ತರಭಾಗ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು , ಇದನ್ನು ರಂಜಿತ್ ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. [ 19 ] ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದಾಗಿ, ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾದವು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hindu</ref> ==ಪರಂಪರೆ== ದೇವಾಸುರಂ ಅನ್ನು ಐ.ವಿ. ಶಶಿಯವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2018/10/24/iv-sasi-death-anniversary-best-films.html</ref>ಈ ಚಿತ್ರವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆರಾಧನಾ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ (ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್) ಮತ್ತು ನೆಪೋಲಿಯನ್ (ಮುಂಡಕ್ಕಲ್ ಶೇಖರನ್) ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರಗಳು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಮಾರೂಪದ ಪಾತ್ರಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ, ಮಂಗಳಶ್ಶೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರತಿನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>https://www.latestly.com/entertainment/south/mohanlals-devasuram-completes-27-years-27-fascinating-trivia-shared-by-lalettan-fans-on-twitter-as-they-trend-27yearsofdevasuram-1682279.html</ref><ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/10-mohanlal-films-to-watch-before-you-die/photostory/52433953.cms</ref> ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸು ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪ್ರಭುಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜರ ಮನೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾರಿಕಾಸ್ಶೇರಿ ಮನವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. <ref>https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2019/06/20/varikkasseri-mana-palakkad-kerala-heritage-building-movie-shoot-location.html</ref> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * {{IMDb title|0291855}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== out7ck0aod9avm3uwhl9zhs69lxidq7 10 180375 1382866 2026-04-03T01:40:33Z en>Primefac 0 Primefac moved page [[Template:Xt]] to [[Template:Example text]] over redirect: expand name for clarity 1382866 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:0}}|{{FormattingError|[[:{{safesubst:<noinclude/>#invoke:TEMPLATENAME|main}}]] is only for examples of style and formatting. Do not use it in actual articles.}}|<span class="example" style="font-family: Georgia, 'DejaVu Serif', serif; color: var(--color-content-added, #006400);" {{#if:{{{title|}}}|title="{{{title}}}"}}>{{{1|Example text}}}</span>}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 7n235ara48gqnbnh3ezp3hh3cz76mpf 1382867 1382866 2026-08-15T14:43:35Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Example_text]] 1382866 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:0}}|{{FormattingError|[[:{{safesubst:<noinclude/>#invoke:TEMPLATENAME|main}}]] is only for examples of style and formatting. Do not use it in actual articles.}}|<span class="example" style="font-family: Georgia, 'DejaVu Serif', serif; color: var(--color-content-added, #006400);" {{#if:{{{title|}}}|title="{{{title}}}"}}>{{{1|Example text}}}</span>}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 7n235ara48gqnbnh3ezp3hh3cz76mpf 10 180376 1382872 2025-12-26T07:55:43Z en>Kcx36 0 | type = notice, this template shows a notice message, not a warning message 1382872 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Template|{{Ombox | type = notice | text = '''This template is a customized wrapper for the [[Help:Infobox|infobox]] template {{tl|{{{1}}}}}'''. Any field from {{tld|{{{1}}}}} can work{{#if:{{{wrapped|}}}|.|&#32;so long as it is added to this template first.}} Questions? Just ask over at [[Template talk:{{{1}}}]] while referencing [[{{FULLBASEPAGENAME}}]].{{if last display both|&#32;|{{{note|}}}}} }}<includeonly>{{#ifeq: {{PAGENAME}} | {{BASEPAGENAME}} | {{#ifexist:Category:Templates calling {{{1}}}|[[Category:Templates calling {{{1}}}|{{Remove first word|{{PAGENAME}}}}]]|[[Category:Infobox wrapper templates]]}} }}</includeonly>}}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude> j3uwoo72tuygf44gxxvalcwy18ft0bi 1382873 1382872 2026-08-15T14:43:35Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Wraps_infobox]] 1382872 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Template|{{Ombox | type = notice | text = '''This template is a customized wrapper for the [[Help:Infobox|infobox]] template {{tl|{{{1}}}}}'''. Any field from {{tld|{{{1}}}}} can work{{#if:{{{wrapped|}}}|.|&#32;so long as it is added to this template first.}} Questions? Just ask over at [[Template talk:{{{1}}}]] while referencing [[{{FULLBASEPAGENAME}}]].{{if last display both|&#32;|{{{note|}}}}} }}<includeonly>{{#ifeq: {{PAGENAME}} | {{BASEPAGENAME}} | {{#ifexist:Category:Templates calling {{{1}}}|[[Category:Templates calling {{{1}}}|{{Remove first word|{{PAGENAME}}}}]]|[[Category:Infobox wrapper templates]]}} }}</includeonly>}}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude> j3uwoo72tuygf44gxxvalcwy18ft0bi 11 180377 1382876 2025-08-13T08:24:30Z en>DocWatson42 0 /* District appearing under Religion */ Replied. 1382876 wikitext text/x-wiki {{Talk header}} {{WikiProject Banner Shell|1= {{WikiProject Infoboxes}} {{WikiProject Architecture}} {{WikiProject Hinduism}} }} {{Old TfD|merge=Template:Infobox religious building|date=2016 February 23|result=don't merge|disc=Template:Infobox Hindu temple}} {{Old TfD|merge=Template:Infobox religious building|date=2016 November 6|result=no consensus|disc=Template:Infobox Hindu temple}} {{Old TfD|merge=Template:Infobox religious building|date=2017 March 28|result=merge|disc=Template:Infobox Hindu temple}} == caption box for pic == needs a caption parameter for the pic.--[[User:Dangerous-Boy|D-Boy]] 17:55, 15 November 2006 (UTC) :I've added a provision to include a caption now. Please see if it is okay.--[[User:Deepujoseph|thunderboltz]][[user_talk:Deepujoseph|<sup style="color:green;">(Deepu)</sup>]] 15:45, 27 November 2006 (UTC) ==Script name== Instead of having 2 separate lines for script name and script - can we have it in a single line? To be more clear, right now under the name section, we show: Script name : Malayalam Script : വൈക്കം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം Can the box be updated to show it as Malayalam: വൈക്കം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം - [[User:Virtualage|Virtualage]] ([[User talk:Virtualage|talk]]) 04:57, 29 August 2010 (UTC) : Sure, I can do that. [[User:Plastikspork|Plastikspork]] [[User talk:Plastikspork|<sub style="font-size: 60%">―Œ</sub><sup style="margin-left:-3ex">(talk)</sup>]] 23:54, 14 January 2011 (UTC) == Why is the image parameter deprecated? == Why is the image parameter deprecated? [[User:Banaticus|Banaticus]] ([[User talk:Banaticus|talk]]) 02:58, 21 August 2012 (UTC) :Nobody knows? Should it be undeprecated? [[User:Banaticus|Banaticus]] ([[User talk:Banaticus|talk]]) 04:04, 1 November 2012 (UTC) ==Telugu== Needs Telugu field in the script. [[Telugu language]] being 3rd largest spoken in India.--[[User:Vin09|Vin09]] ([[User talk:Vin09|talk]]) 15:26, 19 November 2015 (UTC) : [[User:Vin09|Vin09]], a few options. (1) we can add this as a parameter, we just need to know the placement, (2) we go with the method used by {{tl|infobox settlement}}, which allows for free form transliteration parameters, (3) we used something like {{tl|infobox name module}}. [[User:Frietjes|Frietjes]] ([[User talk:Frietjes|talk]]) 14:17, 20 November 2015 (UTC) == Marker == {{ping|Frietjes}} the symbol for Hindu temples in many maps, such as the [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Khajuraho_temples_map.jpg OpenStreet map], is the om symbol. Is it possible to replace the the gray triangle marker in this template with the om ([[File:Om symbol.svg|12px|link=|alt=]]) symbol? [[User:Ms Sarah Welch|Ms Sarah Welch]] ([[User talk:Ms Sarah Welch|talk]]) 18:39, 1 December 2015 (UTC) : possible, yes, but we should see if anyone objects. the only major issue I see would be colour contrast. [[User:Frietjes|Frietjes]] ([[User talk:Frietjes|talk]]) 18:40, 1 December 2015 (UTC) ::@Frietjes: choose whatever color combination works. [[User:Ms Sarah Welch|Ms Sarah Welch]] ([[User talk:Ms Sarah Welch|talk]]) 18:57, 1 December 2015 (UTC) :::[[User:Ms Sarah Welch|Ms Sarah Welch]], done, will see if anyone complains. [[User:Frietjes|Frietjes]] ([[User talk:Frietjes|talk]]) 19:01, 2 December 2015 (UTC) == Replace all languages with Native name == Hi can we replace all languages (tamil, malayalam, chinese, bengali, etc.) with native_name and native_name_lang. I believe adding only few languages may lead to disputes and may be it is violating neutral point of view (NPOV) policy of Wikipedia as 1. India is having many languages and 2. Temples are distributed not only in the states where the mentioned languages are spoken but all over India. And always I believe it would be better that a temple be mentioned in English and its native name only instead of all other language. This may reduce disputes. [[User:agasthyathepirate|agasthyathepirate]] agasthya 19:06, 12 March 2016 (UTC) : [[User:agasthyathepirate|agasthyathepirate]], I added {{para|native_name}} and {{para|native_name_lang}}. [[User:Frietjes|Frietjes]] ([[User talk:Frietjes|talk]]) 14:21, 2 May 2016 (UTC) :: Since we have native name now, shouldn't the different languages be removed {{u|Frietjes}} & {{u|agasthyathepirate}}? -- Pankaj Jain ''[[User:Capankajsmilyo|Capankajsmilyo]] <span class="plainlinks">([[User talk:Capankajsmilyo|talk]]&nbsp;'''·''' [[Special:Contribs/Capankajsmilyo|contribs]]&nbsp;'''·''' [//tools.wmflabs.org/xtools-ec/?user=Capankajsmilyo&project=en.wikipedia.org count])</span>'' 03:10, 30 November 2016 (UTC) ::: Yes {{u|Capankajsmilyo}}, native name can refer to all different languages in India. Thats my initial suggestion too, to remove all local languages. {{u|Frietjes}}, I hope we can remove all local languages with a single native name. [[User:agasthyathepirate|agasthyathepirate]][[User talk:agasthyathepirate|(talk)]] 13:43, 30 November 2016 (UTC) :::: {{ping|Capankajsmilyo|agasthyathepirate}}, first we need to empty [[:Category:Pages using infobox Hindu temple with multiple names]] by moving those to the {{para|native_name}} possibly using the {{tl|native name}} template to visibly indicate the language where appropriate. a bot could be useful for this task. [[User:Frietjes|Frietjes]] ([[User talk:Frietjes|talk]]) 14:16, 30 November 2016 (UTC) ::::: {{ping|Frietjes}} Can it be done with a script or it has to be done manually? -- Pankaj Jain ''[[User:Capankajsmilyo|Capankajsmilyo]] <span class="plainlinks">([[User talk:Capankajsmilyo|talk]]&nbsp;'''·''' [[Special:Contribs/Capankajsmilyo|contribs]]&nbsp;'''·''' [//tools.wmflabs.org/xtools-ec/?user=Capankajsmilyo&project=en.wikipedia.org count])</span>'' 16:24, 30 November 2016 (UTC) ::::::{{u|Capankajsmilyo}}, I could write some javascript to do it. [[User:Frietjes|Frietjes]] ([[User talk:Frietjes|talk]]) 17:44, 30 November 2016 (UTC) :::I disagree with this, [[User:agasthyathepirate|Agasthya]]. A settlement within a linguistic region may use its native language alone. But in case of temples, this doesn't apply. 1) many temples have been renovated by kings of different regions and have inscriptions in different languages. 2) though temple is in a linguistic region in present day, it need not the be case always. Some have been in different linguistic region earlier. 3) Some temples are in border regions and have names in different languages (not talking about variant of same name) 4) Many Temples have been mentioned in literary works of different languages. 5) Some temples still use multiple languages to worship the gods and hymns/mantras/poems are in different languages. So, I would suggest adding the native name as well as in english and also in the relevant languages in which the temple is mentioned historically or has a literary work based on that in that language. This way we can include the appropriate ones. All the above mentioned points invalidate your second point. "India has thousands of languages" is not a valid statement here. We aren't adding all(or specific) languages (with intention) to create disputes. In case, if any language is associated with a temple, let it be included. I am not talking about giving variations of a same name in different languages(like chandra, chandran). I hope this doesn't create dispute :) -[[User:தமிழ்க்குரிசில்|தமிழ்க்குரிசில்]] ([[User talk:தமிழ்க்குரிசில்|talk]]) 16:26, 24 February 2017 (UTC) :::::::{{ping|Frietjes}} Can you please write and run that script. Thanks in advance. -- Pankaj Jain ''[[User:Capankajsmilyo|Capankajsmilyo]] <span class="plainlinks">([[User talk:Capankajsmilyo|talk]]&nbsp;'''·''' [[Special:Contribs/Capankajsmilyo|contribs]]&nbsp;'''·''' [//tools.wmflabs.org/xtools-ec/?user=Capankajsmilyo&project=en.wikipedia.org count])</span>'' 03:13, 23 August 2017 (UTC) :::::::: I could write some javascript to do most of it, but I'm not going to be the one to execute it. [[User:Frietjes|Frietjes]] ([[User talk:Frietjes|talk]]) 15:09, 27 August 2017 (UTC) :::::::::I will be happy to try if you could let me know how to do it. -- Pankaj Jain ''[[User:Capankajsmilyo|Capankajsmilyo]] <span class="plainlinks">([[User talk:Capankajsmilyo|talk]]&nbsp;'''·''' [[Special:Contribs/Capankajsmilyo|contribs]]&nbsp;'''·''' [//tools.wmflabs.org/xtools-ec/?user=Capankajsmilyo&project=en.wikipedia.org count])</span>'' 16:30, 27 August 2017 (UTC) ===How to choose=== Someone here needs to figure out how to choose which native name to use, in which language, for articles like [[Annapurna Devi Mandir]] (four non-English names) in {{cl|Pages using infobox Hindu temple with multiple names}}. – [[User:Jonesey95|Jonesey95]] ([[User talk:Jonesey95|talk]]) 14:04, 30 August 2017 (UTC) :In case of many names, opt for none. Further, you can see [[MOS:IS]] for some clarity. -- Pankaj Jain ''[[User:Capankajsmilyo|Capankajsmilyo]] <span class="plainlinks">([[User talk:Capankajsmilyo|talk]]&nbsp;'''·''' [[Special:Contribs/Capankajsmilyo|contribs]]&nbsp;'''·''' [//tools.wmflabs.org/xtools-ec/?user=Capankajsmilyo&project=en.wikipedia.org count])</span>'' 14:51, 30 August 2017 (UTC) ::That looks easy, then. In the section above, you appeared to be waiting for instructions on how to clean up the category. It looks like you can simply go into the articles in the category and strip out the various parameters with script names. It's only 1000 pages, so it shouldn't take too long. Go for it, and let me know if you get stuck. – [[User:Jonesey95|Jonesey95]] ([[User talk:Jonesey95|talk]]) 18:04, 30 August 2017 (UTC) :::Thanks, 1000 pages manually is not possible. Is there any script? -- Pankaj Jain ''[[User:Capankajsmilyo|Capankajsmilyo]] <span class="plainlinks">([[User talk:Capankajsmilyo|talk]]&nbsp;'''·''' [[Special:Contribs/Capankajsmilyo|contribs]]&nbsp;'''·''' [//tools.wmflabs.org/xtools-ec/?user=Capankajsmilyo&project=en.wikipedia.org count])</span>'' 18:35, 30 August 2017 (UTC) ::::??? I fixed 100+ pages for you in half an hour the other day, without using a script. In what way is 1,000 pages "not possible"? Open up 20 or 30 pages in browser tabs, click Edit on each one, delete the language parameters, click Save. Then do another 20 or 30 pages. If you do 30 a day, you'll be done in a month. I find that it takes much less than one minute per page. (edited to add: I think the number of pages with actual script language parameters is closer to 350. Work on the pages in {{cl|Pages using infobox Hindu temple with unknown parameters}} first, and then I'll take another look at the template code to see why there are so many more in the "multiple names" category.)– [[User:Jonesey95|Jonesey95]] ([[User talk:Jonesey95|talk]]) 21:08, 30 August 2017 (UTC) ===Sorting remaining "name" parameters=== It looks like there are a few hundred articles using one of the "name" parameters that do not exist in Infobox religious building. The only allowed name parameters are {{para|name}}, {{para|native_name}}, and {{para|native_name_lang}}. I have adjusted the template to find articles using those parameters and place them in {{cl|Pages using infobox Hindu temple with multiple names}}. – [[User:Jonesey95|Jonesey95]] ([[User talk:Jonesey95|talk]]) 14:17, 7 September 2017 (UTC) ===Cleaned=== {{done}} Last week I have celaned up the ~800 infoboxes with these language issues in . {{clc|Category:Pages using infobox Hindu temple with multiple names}} had some 100 articles with multiple parameters used: {{para|native_name, proper_name, other_names, script, script_lang}}. Also, {{clc|Pages using infobox Hindu temple with unknown parameters}} listed infoboxes that used only one single abandoned parameter (usually {{para|proper_name}}; ~800). I used the most useful name in {{tl|native_name}}, usually a single local language name (in non-Latin script). Also when a name in English was strongly different from article title or infobox title, I kept it in {{Para|native_name}}. Also when the extra names was made extra carefully (e.g., using {{tlf|lang}} template) I kept those. In other cases, I deleted the extra names and the abandoned parameters. Keeping a meaningful different name this way implies also that the name kept may not exactly be a ''native name''. I preferred keeping the info instead of over-deleting. Sometime the {{para|name}} needed an adjustment along in the process. The abandoned parameters {{para|proper_name, other_names, script, script_lang}} now are unused and removed (and declared unknown). I will have the dedicated code and its category deleted (not the uknown parameters category). -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 23:38, 13 January 2019 (UTC) :{{para|native_name}} should not be removed. Please strike it from the list above. – [[User:Jonesey95|Jonesey95]] ([[User talk:Jonesey95|talk]]) 10:12, 14 January 2019 (UTC) ::You're right. It was added because I worked with it. Gone now. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 11:10, 14 January 2019 (UTC) ==Complete merge?== I have cleaned the whole 1000+ pages. Is the template ready for being converted into redirect? -- Pankaj Jain ''[[User:Capankajsmilyo|Capankajsmilyo]] <span class="plainlinks">([[User talk:Capankajsmilyo|talk]] '''·''' [[Special:Contribs/Capankajsmilyo|contribs]] '''·''' [//tools.wmflabs.org/xtools-ec/?user=Capankajsmilyo&project=en.wikipedia.org count])</span>'' 05:58, 20 September 2017 (UTC) :Wow, great work! Did you have a plan for {{cl|Pages using infobox Hindu temple with multiple names}}? – [[User:Jonesey95|Jonesey95]] ([[User talk:Jonesey95|talk]]) 13:49, 20 September 2017 (UTC) ::The are deprecated anyways, can be cleared post redirect too. -- Pankaj Jain ''[[User:Capankajsmilyo|Capankajsmilyo]] <span class="plainlinks">([[User talk:Capankajsmilyo|talk]] '''·''' [[Special:Contribs/Capankajsmilyo|contribs]] '''·''' [//tools.wmflabs.org/xtools-ec/?user=Capankajsmilyo&project=en.wikipedia.org count])</span>'' 00:32, 21 September 2017 (UTC) == Redirect without finishing maintenance categories? == This template has been turned into a redirect, but there are still 900+ pages in {{clc|Pages using infobox Hindu temple with unknown parameters}} and 136 pages in {{clc|Pages using infobox Hindu temple with multiple names}}. Those should probably be fixed before the template is redirected; the categories will slowly empty out on their own now that the template has been redirected, but the errors will still be present in the articles. – [[User:Jonesey95|Jonesey95]] ([[User talk:Jonesey95|talk]]) 04:03, 3 April 2018 (UTC) == The merge == About the '''merge''' of {{tl|Infobox Hindu temple}} into {{tl|Infobox religious building}}, as was concluded by [[Wikipedia:Templates_for_discussion/Log/2017_March_28#Template:Infobox_Hindu_temple|this TfD]] (2017-03-28). I have picked up the intended merge task. If you see anything unexpected, or have a question, please post here on ''this'' page. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 21:22, 11 January 2019 (UTC) ===Step 1: cleanup, make good doc=== First step I made was to clean up the documentation & maintenance categories, to stabilise the {{abbr|1=IST|2=German: "as it is today". Opposite: SOLL=should be}} situation. By now, the documentation shows the actual template options. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 21:22, 11 January 2019 (UTC) :Below, I propose [[#Parameter_improvement]]. When accepted, the new parameter names will be requested for the target infobox. Make a nicer, clean list. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 13:31, 12 January 2019 (UTC) :::I have [[Template_talk:Infobox_Hindu_temple#Cleaned|#cleaned]] all multiple names. Tried to keep a useful {{para|native_name}}, remove others & abandoned parameters. Also other unknown parameters (emptied the category). Some 900 articles affected (edited). -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 07:37, 14 January 2019 (UTC) ===Step 2: target template preparation=== :(later more) -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 21:22, 11 January 2019 (UTC) I recommend taking a look at what I did to merge [[:Template:Infobox Tibetan Buddhist monastery]], which is somewhat similar in that it also became a wrapper template. Clear out the maintenance category first (I cleaned up a few pages in the last few days, but as of this writing, there are 561 left to fix). Then update the sandbox to a wrapper template and make sure the testcases page has a good set of test cases that use all supported parameters. Once the sandbox rendering matches the original template as much as is reasonable (given that a merge is needed), you can move the wrapper version from the sandbox into the live template. One difference in this case is that you might need to have new parameters added to {{tl|Infobox religious building}}, as indicated in the TfD discussion. – [[User:Jonesey95|Jonesey95]] ([[User talk:Jonesey95|talk]]) 21:38, 11 January 2019 (UTC) :Yesss. Is also why I used the "preparation" wording. I think datarows/parameters like {{para|1=Pushkarani}} ([[Temple tank]], a building feature) could be added to the target template. I am preparing that request to add such Hindu data rows. The merge says: add 1500 articles to 6000 current instances. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 21:56, 11 January 2019 (UTC) :Improvements before-merging are discussed & done per separate section [[#Parameter improvement]]. By now, these are done. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 16:42, 19 March 2019 (UTC) ===Step 3: After-merge parameter handling=== {{hatnote|1=Useful links:}} :Target template: {{tl|Infobox religious building}} (or IBRB; btw this one does not require changes at this moment) :Wrapper template (the "old" template; we want to pass through the parameters to IBRB while keeping same parameter meanings & workings). ::{{lts|Infobox Hindu temple}} ::{{tl|Infobox Hindu temple/sandbox}} (pls do not edit untalked) ::{{tl|Infobox Hindu temple/testcases}} ::{{tl|Infobox Hindu temple/doc/sandbox}} -- new documentation, prepared Below, I have mapped all involved parameters and their fate. ;Considerations * {{para|religious affiliation}} by default is <code><nowiki>[[Hinduism]]</nowiki></code> (orange sectionheaders). Entering anything other than a Hinduism-variant would be inconsistent. See [[Template:Infobox_religious_building#Religious_affiliation_and_its_color|Religious affiliation and its color]]. * We could consider changing IBRB: label "Tradition" to have #if:hindu Hindu denominations by color. * {{clc|Pages using infobox Hindu temple with unknown parameters}} * When all this is considered stable & ok, I will propose to changeover. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 17:21, 19 March 2019 (UTC) ====Old parameters, kept==== These parameters will show regularly, formatted and ordered by IBRB: {{collapse top|title=Existing parameters kept|bg=#ccc}} <pre> alt architect architecture caption coordinates coordinates_footnotes country creator founded_by deity district elevation_footnotes elevation_ft elevation_m embedded established facade_direction festival festivals footnotes governing_body image image_upright inscriptions locale location map_alt map_caption map_size map_type map_relief monument_quantity name native_name native_name_lang province state temple_board temple_quantity temple_tank temple_tree tower tradition website year_completed </pre> {{collapse bottom}} For {{para|embedded}}: change of usage (effect), see also NRHP set ;Added related complementary parameters (available in IBRB): :{{xt|elevation_ft}} next to _m :{{xt|image_upright}} ({{!xt|image_size}} was removed before) :{{xt|map_relief}} ====Old parameters, removed==== These parameterrs are abandoned. They are unused, insignificant, had a synonym etc. This is a cleanup, we don't want to maintain useless parameters (better: make parameters similar to those in IBRB). See also [https://tools.wmflabs.org/bambots/TemplateParam.php?wiki=enwiki&template=Infobox+Hindu+temple TD monthly report]. :{{para|<s>image_alt</s>}} ununsed in the IBRB. use {{para|alt}} :{{para|<s>coordinates_label</s>}} ununsed, in the IBRB, not useful :{{para|<s>date_built</s>}} ununsed, use {{para|year_completed}} in both IBs :{{para|<s>date_established</s>}} ununsed, use {{para|established}} (51x), in both IBs :{{para|<s>pushpin_label_position</s>}} Not in IBRB. adds ~nothing, default is fine. Usage was: 6 left, 6 right, but no visible effect. ====New parameters, designations like NRHP==== * {{para|embedded|yes}}: change into IBRB usage! :Articles affected (per TDmer): [[Sri Thendayuthapani Temple]], [[Sri Mariamman Temple, Singapore]]: to edit after changeover. <pre> <!-- NRHP --> | nrhp = | added = | refnum = | designated = <!-- DESIGNATION1 --> | embedded = | designation1 = | designation1_type = | designation1_offname = | designation1_criteria = | designation1_date = | delisted1_date = | designation1_parent = | designation1_number = | designation1_free1value = | designation1_free2value = | designation1_free3value = </pre> ====New parameters: easily added from IBRB==== Some parameters are available in IBRB, and are not conflicting or overlapping so they can easily be added (such as {{para|height_max}}). <pre> | organisational_status = | organizational_status = | functional_status = | architecture_style = | founded_by = | groundbreaking = | date_demolished = | length = | width = | height_max = | site_area = | materials = </pre> ====Synonyms==== There will be these synonyms: * {{xt|architecture_type}} = {{para|architecture}}, (both show) ::(next to new, separate {{xt|architecture_style}}) * {{xt|governing_body}} and {{xt|temple_board}}: both appear as governing_body in IBRB * {{xt|elevation_ft}} ({{xt|elevation_m}} takes precedence) * {{xt|festival}} = {{xt|festivals}} (-s takes precedence; changes labeltext) * {{xt|founded_by}} = {{xt|creator}} (founded_by takes precedence, label change. Usage IBHT: 400+0) * {{xt|locale}} = {{xt|location}} (location takes precedence) * {{xt|organizational_status}} = {{xt|organizational_status}}, -S- input takes precedence (no label change). * {{xt|province}} not {{xt|state}} (state takes precedence) ===Step 4: Sandbox live=== :{{yellow tick}} Preparing. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 11:26, 21 March 2019 (UTC) :{{done}}. Updated documentation. Edited [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sri_Mariamman_Temple,_Singapore&curid=1545507&diff=888781332&oldid=886946235&diffmode=source], [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sri_Thendayuthapani_Temple&curid=6022718&diff=888781504&oldid=886945456&diffmode=source] to use new embedding principle. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 12:06, 21 March 2019 (UTC) == Parameter improvement == {{infobox Hindu temple | name = infobox Hindu temple<br>parameters | deity = deity | Direction_posture = facade_direction | Pushakarani = temple_tank | Vimanam = tower | tower_height = tower_height | Tradition = tradition | sthala_vriksha = temple_tree }} I '''propose''' to improve some parameter names by adding an alias (synonym) parameter. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- ! label shown ! links to ! parameter ! style="background:lemonchiffon" | alias (new param) ! example article ! input |- | Sanctum | [[Garbhagriha]] | {{para|deity}} | style="background:lemonchiffon" | | [[Banteay Kdei]] | [[Avalokitesvara]], Buddhist Temple |- | Direction and posture | | {{para|Direction_posture}} | style="background:lemonchiffon" | <s>{{para|direction_posture}}</s><br>{{para|facade_direction}} | {{bulletedlist|[[Kalyana Venkateswara Temple, Srinivasamangapuram]]|[[Pazhavangadi Ganapathy Temple]]}} | {{bulletedlist|[deity:] Standing and facing east with right hand in [[Mudra#Varada Mudrā|Varada]] posture and left hand in Kati posture |East Facing Seated posture with right leg folded}} |- | Temple tank | [[Pushkarani]] | {{para|Pushakarani}} | style="background:lemonchiffon" | {{para|temple_tank}} | {{bulletedlist|[[Rajagopalaswamy Temple, Mannargudi]]|[[Agniswarar Temple, Kanjanur]]}} | {{bulletedlist| [[Haridra Nadhi]]| Agni [[Theertham]], Parasara [[Theertham]]}} |- | Tower | [[Vimana (architectural feature)]] <br>(not [[Gopuram]]=entrance tower) | {{para|Vimanam}} | style="background:lemonchiffon" | {{para|tower}}<br>{{para|tower_height}} (add tower height option) |{{bulletlist|[[Thiru Aadanoor Temple]]|[[Thiruppaarththanpalli]]}} |{{bulletlist|Pranava|Narayana }} |- | Tradition | [[Hindu denominations]] | {{para|Tradition}} | style="background:lemonchiffon" | {{para|tradition}} | {{bulleted list|[[Baijnath Temple]]|Kartikeya Temple, Pehowa}} | {{bulletedlist|Hinduism ([[Saivism]])|[[Shaivism]]}} |- | Temple tree | [[Sthala Vriksha]] | {{para|sthala_vriksha}} | style="background:lemonchiffon" | {{para|temple_tree}} | {{bulletedlist|[[Pasupatheeswarar Temple, Aavoor]]|[[Thirukoteeswarar Temple]]}} | {{bulletedlist|Arasa Maram|Pirambu}} |} * Target template to merge into: {{tl|Infobox religious building}} * [[Hindu temple]], [[Hindu temple architecture]] The issues with the listed parameters are: # Using initial capital, irregular and confusing in the parameter list # Foreign name is not recognisable for editors, nor does it show in the labeltext (lefthand text in infobox). The proposed name is the one shown in labeltext. The parameter will be an ''alias'': next to the existing one (the existing name will still be supported). I have no opinion on whether these parameters should be kept in there. Sure they are architectural features, but I could find few or no examples of actual uses. Remember, the parameter input should be something like the name (even better: <nowiki>[[article title]]</nowiki>) of such an element. [[Temple tank]]s are really named sometimes, but the other input ones rarely so. This proposal says 'keep' all, but each could be discussed wrt this. (IOW, are they weighty enough to be in the infobox?). Comments? pinging talkpage people <s>{{@|Vin09|Ms Sarah Welch|Capankajsmilyo|agasthyathepirate|தமிழ்க்குரிசில்|Jonesey95}}</s>-[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 13:25, 12 January 2019 (UTC) :Correct ping: {{ping|Vin09|Ms Sarah Welch|Capankajsmilyo|agasthyathepirate|தமிழ்க்குரிசில்|Jonesey95}} -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 13:28, 12 January 2019 (UTC) :To be clear: I could have added those parameters boldly, no harm done. This post is just to check their weight or relevance. I am not familiar with Hindu-ism. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 19:34, 12 January 2019 (UTC) ::I support all of the above. We could possibly map {{para|tradition}} to {{para|sect}}. The meaning seems to be the same to me, but I could be missing a significant difference. – [[User:Jonesey95|Jonesey95]] ([[User talk:Jonesey95|talk]]) 20:01, 12 January 2019 (UTC) :::I agree with converting all the "too technical" terms to standard ones. [[User:Capankajsmilyo|Capankajsmilyo]]^{([[User talk:Capankajsmilyo|Talk]] | [[Wikipedia:WikiProject Infoboxes/assistance|Infobox assistance]])} 00:27, 13 January 2019 (UTC) ::::*OK. I have decided to remove the old parameters (not keep them aside). Will research their usage. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 07:46, 14 January 2019 (UTC) *Now that we have the occurrences listed ([[#Articles with these parameters]], 88 pages) we can take a better look. Issues: :#In general, ask these data entries to be added to the target template. :#Direction_posture is actually about the deity, not facade. Ask a separate entry in target template (different from facade orientation)? :#Vimanam is the central tower, there also is [[Gopuram]]=entrance tower, can be the big one. Also wrt height. Accept both? What to link to? :-[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 09:43, 14 January 2019 (UTC) ::{{ping|DePiep}} Please consider a more careful, RS-based choice of terms. You may wish to also include plural forms. Buddhist, Hindu and Jain temples can have, the big ones do have, many "towers" (some of which are merely gates, not sanctum-related). The historic, notable temples have multiple sanctums with different icons, multiple sanctums under the same spire, many deities, and so on, designed with a particular theme according to their historic Sanskrit or regional language-based manuals. Many details such as "direction of sanctum" may be better left to the main article, as a mega-infobox is distracting and gets filled with unsourced nonsense by flyby wiki-tourists. We, as a wikipedia community, then spread misinformation with our instinctive AGF. Infobox should not become a substitute for the encyclopedic article, rather it is better if the infobox is a distilled summary of key, well-sourced information. I urge you to locate and use terms that are in the mainstream scholarly sources for those terms you decide to include. For example, the multi-volume ''[https://books.google.com/books?id=8LIyAQAAIAAJ Encyclopaedia of Indian Temple Architecture]'' edited by Michael W. Meister is a good relatively recent RS. You may also wish to consider publications by George Mitchell, Krishna Deva, Stella Kramrisch, Madhusudan Dhaky, Vinayak Bharne, ‎Krupali Krusche, Adam Hardy and other scholars. Your initiative and efforts, DePiep, are welcome. [[User:Ms Sarah Welch|Ms Sarah Welch]] ([[User talk:Ms Sarah Welch|talk]]) 13:22, 15 January 2019 (UTC) ===Articles with these parameters=== From current {{clc|Pages using infobox Hindu temple with unknown parameters}}. 88 articles have input for the deprecated parameters: <pre> | Direction_posture => facade_direction | Pushakarani => temple_tank | Vimanam => tower | Tradition => tradition | sthala_vriksha => temple_tree </pre> {| border=1 class="wikitable sortable collapsible collapsed" style="font-size:85%; width:20em;" ! Title |- | [[Muktinath|Muktinath]] |- | [[Thiruppathisaram|Thiruppathisaram]] |- | [[Ranganathaswamy Temple, Srirangam|Ranganathaswamy Temple]] |- | [[Sun Temple, Modhera|Sun Temple]] |- | [[Vaitheeswaran Koil|Vaitheeswaran Koil]] |- | [[Nataraja Temple, Chidambaram|Nataraja Temple]] |- | [[Ramappa Temple|Ramappa Temple]] |- | [[Nellaiappar Temple|Nellaiappar Temple]] |- | [[Meenakshi Temple|Meenakshi Temple]] |- | [[Thiruvangad Sree Ramaswami Temple|Thiruvangad Sree Ramaswami Temple]] |- | [[Arunachalesvara Temple|Arunachalesvara Temple]] |- | [[Thirukadalmallai|Thirukadalmallai]] |- | [[Thiruevvul|Thiruevvul]] |- | [[Sundararaja Perumal temple|Sundararaja Perumal temple]] |- | [[Sthalasayana Perumal Temple, Tirusirupuliyur|Sthalasayana Perumal Temple]] |- | [[Thenupuriswarar Temple, Patteeswaram|Thenupuriswarar Temple]] |- | [[Kartikeya Temple, Pehowa|Kartikeya Temple]] |- | [[Srinivasa Perumal Temple, Kudavasal|Srinivasa Perumal Temple]] |- | [[Thirupparaithurai|Thirupparaithurai]] |- | [[Sreevallabha Temple|Sreevallabha Temple]] |- | [[Ulagalantha Perumal Temple, Kanchipuram|Ulagalantha Perumal Temple]] |- | [[Tiruvaikavur Temple|Tiruvaikavur Temple]] |- | [[Baijnath Temple|Baijnath Temple]] |- | [[Rajagopalaswamy Temple, Mannargudi|Rajagopalaswamy Temple]] |- | [[Mahalingeswarar Temple, Thiruvidaimarudur|Mahalingeswarar Temple]] |- | [[Ranganathaswamy Temple, Jiyaguda|Ranganathaswamy Temple]] |- | [[Polali Rajarajeshwari Temple|Polali Rajarajeshwari Temple]] |- | [[Kazheesirama Vinnagaram|Kazheesirama Vinnagaram]] |- | [[Pazhavangadi Ganapathy Temple|Pazhavangadi Ganapathy Temple]] |- | [[Nageswaraswamy Temple, Kumbakonam|Nageswaraswamy Temple]] |- | [[Kasi Viswanathar Temple, Kumbakonam|Kasi Viswanathar Temple]] |- | [[Anbil Sathyavaheesvarar temple|Anbil Sathyavaheesvarar temple]] |- | [[Maanturai Amravaneswarar Temple|Maanturai Amravaneswarar Temple]] |- | [[Garbharakshambigai temple|Garbharakshambigai temple]] |- | [[Thiruvisanallur Sivayoginathar Temple|Thiruvisanallur Sivayoginathar Temple]] |- | [[Agniswarar Temple, Kanjanur|Agniswarar Temple]] |- | [[Saranathan temple|Saranathan temple]] |- | [[Thirumoozhikkulam Lakshmana Perumal Temple|Thirumoozhikkulam Lakshmana Perumal Temple]] |- | [[Kola Valvill Ramar Temple, Tiruvelliyangudi|Kola Valvill Ramar Temple]] |- | [[Nagannathaswamy Temple, Keezhaperumpallam|Nagannathaswamy Temple]] |- | [[Thiruchsemponsey|Thiruchsemponsey]] |- | [[Thiruvaikunda Vinnagaram|Thiruvaikunda Vinnagaram]] |- | [[Thirumanimadam|Thirumanimadam]] |- | [[Thiruthevanartthogai|Thiruthevanartthogai]] |- | [[Thiruthetriyambalam|Thiruthetriyambalam]] |- | [[Thirumanikkoodam|Thirumanikkoodam]] |- | [[Thiruvellakkulam|Thiruvellakkulam]] |- | [[Thiruppaarththanpalli|Thiruppaarththanpalli]] |- | [[Thalai Sanga Nanmathiyam|Thalai Sanga Nanmathiyam]] |- | [[Parimala Ranganatha Perumal temple|Parimala Ranganatha Perumal temple]] |- | [[Loganatha Perumal Temple|Loganatha Perumal Temple]] |- | [[Gajendra Varadha Temple|Gajendra Varadha Temple]] |- | [[Bhaktavatsala Perumal temple, Tirukannamangai|Bhaktavatsala Perumal temple]] |- | [[Ulagalantha Perumal Temple, Tirukoyilur|Ulagalantha Perumal Temple]] |- | [[Thiru Aadanoor Temple|Thiru Aadanoor Temple]] |- | [[Thirupullabhoothangudi Temple|Thirupullabhoothangudi Temple]] |- | [[Srivaikuntanathan Permual temple|Srivaikuntanathan Permual temple]] |- | [[ThiruVaragunamangai Perumal Temple|ThiruVaragunamangai Perumal Temple]] |- | [[Alwarthirunagari Temple|Alwarthirunagari Temple]] |- | [[Vanamamalai Perumal temple|Vanamamalai Perumal temple]] |- | [[Thirupuliyangudi Perumal Temple|Thirupuliyangudi Perumal Temple]] |- | [[Irattai Thiruppathy|Irattai Thiruppathy]] |- | [[Srinivasa Perumal Temple, Tirukulandhai|Srinivasa Perumal Temple]] |- | [[Makara Nedunkuzhaikathar Temple|Makara Nedunkuzhaikathar Temple]] |- | [[Vaithamanidhi Perumal Temple|Vaithamanidhi Perumal Temple]] |- | [[Naimisaranya|Naimisaranya]] |- | [[Uthirakosamangai|Uthirakosamangai]] |- | [[Masilamaniswara Temple, Thirumullaivoyal|Masilamaniswara Temple]] |- | [[Vandiyur Mariamman Temple|Vandiyur Mariamman Temple]] |- | [[Nainativu Nagapooshani Amman Temple|Nainativu Nagapooshani Amman Temple]] |- | [[Pasupatheeswarar Temple, Aavoor|Pasupatheeswarar Temple]] |- | [[Masilamaniswara Temple, Thiruvaduthurai|Masilamaniswara Temple]] |- | [[Amirthakadeswarar Temple, Sakkottai|Amirthakadeswarar Temple]] |- | [[Mudikondan Kothandaramar Temple|Mudikondan Kothandaramar Temple]] |- | [[Thirukoteeswarar Temple|Thirukoteeswarar Temple]] |- | [[Kodandarama Temple, Tirupati|Kodandarama Temple]] |- | [[Arjuneswarar|Arjuneswarar]] |- | [[Dhenupureeswarar Temple (Madambakkam)|Dhenupureeswarar Temple]] |- | [[Ardhanareeswarar temple, Tiruchengode|Ardhanareeswarar temple]] |- | [[Chikka Tirupati|Chikka Tirupati]] |- | [[Narasimhaswamy Temple, Namakkal|Narasimhaswamy Temple]] |- | [[Prasanna Venkateswara Temple, Appalayagunta|Prasanna Venkateswara Temple]] |- | [[Abaya Hastha Swayambu Sri Lakshmi Narasimha Swamy Temple, Agaram Village, Hosur|Abaya Hastha Swayambu Sri Lakshmi Narasimha Swamy Temple]] |- | [[Kalyana Venkateswara Temple, Srinivasamangapuram|Kalyana Venkateswara Temple]] |- | [[Nithyakalyana Perumal temple|Nithyakalyana Perumal temple]] |- | [[Pura Girinatha|Pura Girinatha]] |- | [[Shiva temple, Muscat|Shiva temple]] |- | [[Sri Rajagopala Swamy temple|Sri Rajagopala Swamy temple]] |} I support conversion of these parameter names to the proposed lower-case, English-language parameter names. – [[User:Jonesey95|Jonesey95]] ([[User talk:Jonesey95|talk]]) 09:48, 14 January 2019 (UTC) :I will change those in the articles (~87 by now). After that, the merge is a bit simpler (no need to merge those deprecated synonyms). -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 10:23, 20 February 2019 (UTC) == District appearing under Religion == It would seem that District should appear under Location. [[User:Gjs238|Gjs238]] ([[User talk:Gjs238|talk]]) 13:50, 15 September 2023 (UTC) :Strongly seconded. —[[User:DocWatson42|DocWatson42]] ([[User talk:DocWatson42|talk]]) 08:24, 13 August 2025 (UTC) == partial wrapping == Can we change this to use [[Module:Template wrapper]] so the new mapframe parameters are not broken? --[[User:Joy|Joy]] ([[User talk:Joy|talk]]) 20:38, 23 March 2025 (UTC) nvnzqerlfzx1ms1i39qcdkt6dukhfhz 1382877 1382876 2026-08-15T14:43:36Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template_talk:Infobox_Hindu_temple]] 1382876 wikitext text/x-wiki {{Talk header}} {{WikiProject Banner Shell|1= {{WikiProject Infoboxes}} {{WikiProject Architecture}} {{WikiProject Hinduism}} }} {{Old TfD|merge=Template:Infobox religious building|date=2016 February 23|result=don't merge|disc=Template:Infobox Hindu temple}} {{Old TfD|merge=Template:Infobox religious building|date=2016 November 6|result=no consensus|disc=Template:Infobox Hindu temple}} {{Old TfD|merge=Template:Infobox religious building|date=2017 March 28|result=merge|disc=Template:Infobox Hindu temple}} == caption box for pic == needs a caption parameter for the pic.--[[User:Dangerous-Boy|D-Boy]] 17:55, 15 November 2006 (UTC) :I've added a provision to include a caption now. Please see if it is okay.--[[User:Deepujoseph|thunderboltz]][[user_talk:Deepujoseph|<sup style="color:green;">(Deepu)</sup>]] 15:45, 27 November 2006 (UTC) ==Script name== Instead of having 2 separate lines for script name and script - can we have it in a single line? To be more clear, right now under the name section, we show: Script name : Malayalam Script : വൈക്കം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം Can the box be updated to show it as Malayalam: വൈക്കം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം - [[User:Virtualage|Virtualage]] ([[User talk:Virtualage|talk]]) 04:57, 29 August 2010 (UTC) : Sure, I can do that. [[User:Plastikspork|Plastikspork]] [[User talk:Plastikspork|<sub style="font-size: 60%">―Œ</sub><sup style="margin-left:-3ex">(talk)</sup>]] 23:54, 14 January 2011 (UTC) == Why is the image parameter deprecated? == Why is the image parameter deprecated? [[User:Banaticus|Banaticus]] ([[User talk:Banaticus|talk]]) 02:58, 21 August 2012 (UTC) :Nobody knows? Should it be undeprecated? [[User:Banaticus|Banaticus]] ([[User talk:Banaticus|talk]]) 04:04, 1 November 2012 (UTC) ==Telugu== Needs Telugu field in the script. [[Telugu language]] being 3rd largest spoken in India.--[[User:Vin09|Vin09]] ([[User talk:Vin09|talk]]) 15:26, 19 November 2015 (UTC) : [[User:Vin09|Vin09]], a few options. (1) we can add this as a parameter, we just need to know the placement, (2) we go with the method used by {{tl|infobox settlement}}, which allows for free form transliteration parameters, (3) we used something like {{tl|infobox name module}}. [[User:Frietjes|Frietjes]] ([[User talk:Frietjes|talk]]) 14:17, 20 November 2015 (UTC) == Marker == {{ping|Frietjes}} the symbol for Hindu temples in many maps, such as the [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Khajuraho_temples_map.jpg OpenStreet map], is the om symbol. Is it possible to replace the the gray triangle marker in this template with the om ([[File:Om symbol.svg|12px|link=|alt=]]) symbol? [[User:Ms Sarah Welch|Ms Sarah Welch]] ([[User talk:Ms Sarah Welch|talk]]) 18:39, 1 December 2015 (UTC) : possible, yes, but we should see if anyone objects. the only major issue I see would be colour contrast. [[User:Frietjes|Frietjes]] ([[User talk:Frietjes|talk]]) 18:40, 1 December 2015 (UTC) ::@Frietjes: choose whatever color combination works. [[User:Ms Sarah Welch|Ms Sarah Welch]] ([[User talk:Ms Sarah Welch|talk]]) 18:57, 1 December 2015 (UTC) :::[[User:Ms Sarah Welch|Ms Sarah Welch]], done, will see if anyone complains. [[User:Frietjes|Frietjes]] ([[User talk:Frietjes|talk]]) 19:01, 2 December 2015 (UTC) == Replace all languages with Native name == Hi can we replace all languages (tamil, malayalam, chinese, bengali, etc.) with native_name and native_name_lang. I believe adding only few languages may lead to disputes and may be it is violating neutral point of view (NPOV) policy of Wikipedia as 1. India is having many languages and 2. Temples are distributed not only in the states where the mentioned languages are spoken but all over India. And always I believe it would be better that a temple be mentioned in English and its native name only instead of all other language. This may reduce disputes. [[User:agasthyathepirate|agasthyathepirate]] agasthya 19:06, 12 March 2016 (UTC) : [[User:agasthyathepirate|agasthyathepirate]], I added {{para|native_name}} and {{para|native_name_lang}}. [[User:Frietjes|Frietjes]] ([[User talk:Frietjes|talk]]) 14:21, 2 May 2016 (UTC) :: Since we have native name now, shouldn't the different languages be removed {{u|Frietjes}} & {{u|agasthyathepirate}}? -- Pankaj Jain ''[[User:Capankajsmilyo|Capankajsmilyo]] <span class="plainlinks">([[User talk:Capankajsmilyo|talk]]&nbsp;'''·''' [[Special:Contribs/Capankajsmilyo|contribs]]&nbsp;'''·''' [//tools.wmflabs.org/xtools-ec/?user=Capankajsmilyo&project=en.wikipedia.org count])</span>'' 03:10, 30 November 2016 (UTC) ::: Yes {{u|Capankajsmilyo}}, native name can refer to all different languages in India. Thats my initial suggestion too, to remove all local languages. {{u|Frietjes}}, I hope we can remove all local languages with a single native name. [[User:agasthyathepirate|agasthyathepirate]][[User talk:agasthyathepirate|(talk)]] 13:43, 30 November 2016 (UTC) :::: {{ping|Capankajsmilyo|agasthyathepirate}}, first we need to empty [[:Category:Pages using infobox Hindu temple with multiple names]] by moving those to the {{para|native_name}} possibly using the {{tl|native name}} template to visibly indicate the language where appropriate. a bot could be useful for this task. [[User:Frietjes|Frietjes]] ([[User talk:Frietjes|talk]]) 14:16, 30 November 2016 (UTC) ::::: {{ping|Frietjes}} Can it be done with a script or it has to be done manually? -- Pankaj Jain ''[[User:Capankajsmilyo|Capankajsmilyo]] <span class="plainlinks">([[User talk:Capankajsmilyo|talk]]&nbsp;'''·''' [[Special:Contribs/Capankajsmilyo|contribs]]&nbsp;'''·''' [//tools.wmflabs.org/xtools-ec/?user=Capankajsmilyo&project=en.wikipedia.org count])</span>'' 16:24, 30 November 2016 (UTC) ::::::{{u|Capankajsmilyo}}, I could write some javascript to do it. [[User:Frietjes|Frietjes]] ([[User talk:Frietjes|talk]]) 17:44, 30 November 2016 (UTC) :::I disagree with this, [[User:agasthyathepirate|Agasthya]]. A settlement within a linguistic region may use its native language alone. But in case of temples, this doesn't apply. 1) many temples have been renovated by kings of different regions and have inscriptions in different languages. 2) though temple is in a linguistic region in present day, it need not the be case always. Some have been in different linguistic region earlier. 3) Some temples are in border regions and have names in different languages (not talking about variant of same name) 4) Many Temples have been mentioned in literary works of different languages. 5) Some temples still use multiple languages to worship the gods and hymns/mantras/poems are in different languages. So, I would suggest adding the native name as well as in english and also in the relevant languages in which the temple is mentioned historically or has a literary work based on that in that language. This way we can include the appropriate ones. All the above mentioned points invalidate your second point. "India has thousands of languages" is not a valid statement here. We aren't adding all(or specific) languages (with intention) to create disputes. In case, if any language is associated with a temple, let it be included. I am not talking about giving variations of a same name in different languages(like chandra, chandran). I hope this doesn't create dispute :) -[[User:தமிழ்க்குரிசில்|தமிழ்க்குரிசில்]] ([[User talk:தமிழ்க்குரிசில்|talk]]) 16:26, 24 February 2017 (UTC) :::::::{{ping|Frietjes}} Can you please write and run that script. Thanks in advance. -- Pankaj Jain ''[[User:Capankajsmilyo|Capankajsmilyo]] <span class="plainlinks">([[User talk:Capankajsmilyo|talk]]&nbsp;'''·''' [[Special:Contribs/Capankajsmilyo|contribs]]&nbsp;'''·''' [//tools.wmflabs.org/xtools-ec/?user=Capankajsmilyo&project=en.wikipedia.org count])</span>'' 03:13, 23 August 2017 (UTC) :::::::: I could write some javascript to do most of it, but I'm not going to be the one to execute it. [[User:Frietjes|Frietjes]] ([[User talk:Frietjes|talk]]) 15:09, 27 August 2017 (UTC) :::::::::I will be happy to try if you could let me know how to do it. -- Pankaj Jain ''[[User:Capankajsmilyo|Capankajsmilyo]] <span class="plainlinks">([[User talk:Capankajsmilyo|talk]]&nbsp;'''·''' [[Special:Contribs/Capankajsmilyo|contribs]]&nbsp;'''·''' [//tools.wmflabs.org/xtools-ec/?user=Capankajsmilyo&project=en.wikipedia.org count])</span>'' 16:30, 27 August 2017 (UTC) ===How to choose=== Someone here needs to figure out how to choose which native name to use, in which language, for articles like [[Annapurna Devi Mandir]] (four non-English names) in {{cl|Pages using infobox Hindu temple with multiple names}}. – [[User:Jonesey95|Jonesey95]] ([[User talk:Jonesey95|talk]]) 14:04, 30 August 2017 (UTC) :In case of many names, opt for none. Further, you can see [[MOS:IS]] for some clarity. -- Pankaj Jain ''[[User:Capankajsmilyo|Capankajsmilyo]] <span class="plainlinks">([[User talk:Capankajsmilyo|talk]]&nbsp;'''·''' [[Special:Contribs/Capankajsmilyo|contribs]]&nbsp;'''·''' [//tools.wmflabs.org/xtools-ec/?user=Capankajsmilyo&project=en.wikipedia.org count])</span>'' 14:51, 30 August 2017 (UTC) ::That looks easy, then. In the section above, you appeared to be waiting for instructions on how to clean up the category. It looks like you can simply go into the articles in the category and strip out the various parameters with script names. It's only 1000 pages, so it shouldn't take too long. Go for it, and let me know if you get stuck. – [[User:Jonesey95|Jonesey95]] ([[User talk:Jonesey95|talk]]) 18:04, 30 August 2017 (UTC) :::Thanks, 1000 pages manually is not possible. Is there any script? -- Pankaj Jain ''[[User:Capankajsmilyo|Capankajsmilyo]] <span class="plainlinks">([[User talk:Capankajsmilyo|talk]]&nbsp;'''·''' [[Special:Contribs/Capankajsmilyo|contribs]]&nbsp;'''·''' [//tools.wmflabs.org/xtools-ec/?user=Capankajsmilyo&project=en.wikipedia.org count])</span>'' 18:35, 30 August 2017 (UTC) ::::??? I fixed 100+ pages for you in half an hour the other day, without using a script. In what way is 1,000 pages "not possible"? Open up 20 or 30 pages in browser tabs, click Edit on each one, delete the language parameters, click Save. Then do another 20 or 30 pages. If you do 30 a day, you'll be done in a month. I find that it takes much less than one minute per page. (edited to add: I think the number of pages with actual script language parameters is closer to 350. Work on the pages in {{cl|Pages using infobox Hindu temple with unknown parameters}} first, and then I'll take another look at the template code to see why there are so many more in the "multiple names" category.)– [[User:Jonesey95|Jonesey95]] ([[User talk:Jonesey95|talk]]) 21:08, 30 August 2017 (UTC) ===Sorting remaining "name" parameters=== It looks like there are a few hundred articles using one of the "name" parameters that do not exist in Infobox religious building. The only allowed name parameters are {{para|name}}, {{para|native_name}}, and {{para|native_name_lang}}. I have adjusted the template to find articles using those parameters and place them in {{cl|Pages using infobox Hindu temple with multiple names}}. – [[User:Jonesey95|Jonesey95]] ([[User talk:Jonesey95|talk]]) 14:17, 7 September 2017 (UTC) ===Cleaned=== {{done}} Last week I have celaned up the ~800 infoboxes with these language issues in . {{clc|Category:Pages using infobox Hindu temple with multiple names}} had some 100 articles with multiple parameters used: {{para|native_name, proper_name, other_names, script, script_lang}}. Also, {{clc|Pages using infobox Hindu temple with unknown parameters}} listed infoboxes that used only one single abandoned parameter (usually {{para|proper_name}}; ~800). I used the most useful name in {{tl|native_name}}, usually a single local language name (in non-Latin script). Also when a name in English was strongly different from article title or infobox title, I kept it in {{Para|native_name}}. Also when the extra names was made extra carefully (e.g., using {{tlf|lang}} template) I kept those. In other cases, I deleted the extra names and the abandoned parameters. Keeping a meaningful different name this way implies also that the name kept may not exactly be a ''native name''. I preferred keeping the info instead of over-deleting. Sometime the {{para|name}} needed an adjustment along in the process. The abandoned parameters {{para|proper_name, other_names, script, script_lang}} now are unused and removed (and declared unknown). I will have the dedicated code and its category deleted (not the uknown parameters category). -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 23:38, 13 January 2019 (UTC) :{{para|native_name}} should not be removed. Please strike it from the list above. – [[User:Jonesey95|Jonesey95]] ([[User talk:Jonesey95|talk]]) 10:12, 14 January 2019 (UTC) ::You're right. It was added because I worked with it. Gone now. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 11:10, 14 January 2019 (UTC) ==Complete merge?== I have cleaned the whole 1000+ pages. Is the template ready for being converted into redirect? -- Pankaj Jain ''[[User:Capankajsmilyo|Capankajsmilyo]] <span class="plainlinks">([[User talk:Capankajsmilyo|talk]] '''·''' [[Special:Contribs/Capankajsmilyo|contribs]] '''·''' [//tools.wmflabs.org/xtools-ec/?user=Capankajsmilyo&project=en.wikipedia.org count])</span>'' 05:58, 20 September 2017 (UTC) :Wow, great work! Did you have a plan for {{cl|Pages using infobox Hindu temple with multiple names}}? – [[User:Jonesey95|Jonesey95]] ([[User talk:Jonesey95|talk]]) 13:49, 20 September 2017 (UTC) ::The are deprecated anyways, can be cleared post redirect too. -- Pankaj Jain ''[[User:Capankajsmilyo|Capankajsmilyo]] <span class="plainlinks">([[User talk:Capankajsmilyo|talk]] '''·''' [[Special:Contribs/Capankajsmilyo|contribs]] '''·''' [//tools.wmflabs.org/xtools-ec/?user=Capankajsmilyo&project=en.wikipedia.org count])</span>'' 00:32, 21 September 2017 (UTC) == Redirect without finishing maintenance categories? == This template has been turned into a redirect, but there are still 900+ pages in {{clc|Pages using infobox Hindu temple with unknown parameters}} and 136 pages in {{clc|Pages using infobox Hindu temple with multiple names}}. Those should probably be fixed before the template is redirected; the categories will slowly empty out on their own now that the template has been redirected, but the errors will still be present in the articles. – [[User:Jonesey95|Jonesey95]] ([[User talk:Jonesey95|talk]]) 04:03, 3 April 2018 (UTC) == The merge == About the '''merge''' of {{tl|Infobox Hindu temple}} into {{tl|Infobox religious building}}, as was concluded by [[Wikipedia:Templates_for_discussion/Log/2017_March_28#Template:Infobox_Hindu_temple|this TfD]] (2017-03-28). I have picked up the intended merge task. If you see anything unexpected, or have a question, please post here on ''this'' page. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 21:22, 11 January 2019 (UTC) ===Step 1: cleanup, make good doc=== First step I made was to clean up the documentation & maintenance categories, to stabilise the {{abbr|1=IST|2=German: "as it is today". Opposite: SOLL=should be}} situation. By now, the documentation shows the actual template options. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 21:22, 11 January 2019 (UTC) :Below, I propose [[#Parameter_improvement]]. When accepted, the new parameter names will be requested for the target infobox. Make a nicer, clean list. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 13:31, 12 January 2019 (UTC) :::I have [[Template_talk:Infobox_Hindu_temple#Cleaned|#cleaned]] all multiple names. Tried to keep a useful {{para|native_name}}, remove others & abandoned parameters. Also other unknown parameters (emptied the category). Some 900 articles affected (edited). -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 07:37, 14 January 2019 (UTC) ===Step 2: target template preparation=== :(later more) -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 21:22, 11 January 2019 (UTC) I recommend taking a look at what I did to merge [[:Template:Infobox Tibetan Buddhist monastery]], which is somewhat similar in that it also became a wrapper template. Clear out the maintenance category first (I cleaned up a few pages in the last few days, but as of this writing, there are 561 left to fix). Then update the sandbox to a wrapper template and make sure the testcases page has a good set of test cases that use all supported parameters. Once the sandbox rendering matches the original template as much as is reasonable (given that a merge is needed), you can move the wrapper version from the sandbox into the live template. One difference in this case is that you might need to have new parameters added to {{tl|Infobox religious building}}, as indicated in the TfD discussion. – [[User:Jonesey95|Jonesey95]] ([[User talk:Jonesey95|talk]]) 21:38, 11 January 2019 (UTC) :Yesss. Is also why I used the "preparation" wording. I think datarows/parameters like {{para|1=Pushkarani}} ([[Temple tank]], a building feature) could be added to the target template. I am preparing that request to add such Hindu data rows. The merge says: add 1500 articles to 6000 current instances. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 21:56, 11 January 2019 (UTC) :Improvements before-merging are discussed & done per separate section [[#Parameter improvement]]. By now, these are done. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 16:42, 19 March 2019 (UTC) ===Step 3: After-merge parameter handling=== {{hatnote|1=Useful links:}} :Target template: {{tl|Infobox religious building}} (or IBRB; btw this one does not require changes at this moment) :Wrapper template (the "old" template; we want to pass through the parameters to IBRB while keeping same parameter meanings & workings). ::{{lts|Infobox Hindu temple}} ::{{tl|Infobox Hindu temple/sandbox}} (pls do not edit untalked) ::{{tl|Infobox Hindu temple/testcases}} ::{{tl|Infobox Hindu temple/doc/sandbox}} -- new documentation, prepared Below, I have mapped all involved parameters and their fate. ;Considerations * {{para|religious affiliation}} by default is <code><nowiki>[[Hinduism]]</nowiki></code> (orange sectionheaders). Entering anything other than a Hinduism-variant would be inconsistent. See [[Template:Infobox_religious_building#Religious_affiliation_and_its_color|Religious affiliation and its color]]. * We could consider changing IBRB: label "Tradition" to have #if:hindu Hindu denominations by color. * {{clc|Pages using infobox Hindu temple with unknown parameters}} * When all this is considered stable & ok, I will propose to changeover. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 17:21, 19 March 2019 (UTC) ====Old parameters, kept==== These parameters will show regularly, formatted and ordered by IBRB: {{collapse top|title=Existing parameters kept|bg=#ccc}} <pre> alt architect architecture caption coordinates coordinates_footnotes country creator founded_by deity district elevation_footnotes elevation_ft elevation_m embedded established facade_direction festival festivals footnotes governing_body image image_upright inscriptions locale location map_alt map_caption map_size map_type map_relief monument_quantity name native_name native_name_lang province state temple_board temple_quantity temple_tank temple_tree tower tradition website year_completed </pre> {{collapse bottom}} For {{para|embedded}}: change of usage (effect), see also NRHP set ;Added related complementary parameters (available in IBRB): :{{xt|elevation_ft}} next to _m :{{xt|image_upright}} ({{!xt|image_size}} was removed before) :{{xt|map_relief}} ====Old parameters, removed==== These parameterrs are abandoned. They are unused, insignificant, had a synonym etc. This is a cleanup, we don't want to maintain useless parameters (better: make parameters similar to those in IBRB). See also [https://tools.wmflabs.org/bambots/TemplateParam.php?wiki=enwiki&template=Infobox+Hindu+temple TD monthly report]. :{{para|<s>image_alt</s>}} ununsed in the IBRB. use {{para|alt}} :{{para|<s>coordinates_label</s>}} ununsed, in the IBRB, not useful :{{para|<s>date_built</s>}} ununsed, use {{para|year_completed}} in both IBs :{{para|<s>date_established</s>}} ununsed, use {{para|established}} (51x), in both IBs :{{para|<s>pushpin_label_position</s>}} Not in IBRB. adds ~nothing, default is fine. Usage was: 6 left, 6 right, but no visible effect. ====New parameters, designations like NRHP==== * {{para|embedded|yes}}: change into IBRB usage! :Articles affected (per TDmer): [[Sri Thendayuthapani Temple]], [[Sri Mariamman Temple, Singapore]]: to edit after changeover. <pre> <!-- NRHP --> | nrhp = | added = | refnum = | designated = <!-- DESIGNATION1 --> | embedded = | designation1 = | designation1_type = | designation1_offname = | designation1_criteria = | designation1_date = | delisted1_date = | designation1_parent = | designation1_number = | designation1_free1value = | designation1_free2value = | designation1_free3value = </pre> ====New parameters: easily added from IBRB==== Some parameters are available in IBRB, and are not conflicting or overlapping so they can easily be added (such as {{para|height_max}}). <pre> | organisational_status = | organizational_status = | functional_status = | architecture_style = | founded_by = | groundbreaking = | date_demolished = | length = | width = | height_max = | site_area = | materials = </pre> ====Synonyms==== There will be these synonyms: * {{xt|architecture_type}} = {{para|architecture}}, (both show) ::(next to new, separate {{xt|architecture_style}}) * {{xt|governing_body}} and {{xt|temple_board}}: both appear as governing_body in IBRB * {{xt|elevation_ft}} ({{xt|elevation_m}} takes precedence) * {{xt|festival}} = {{xt|festivals}} (-s takes precedence; changes labeltext) * {{xt|founded_by}} = {{xt|creator}} (founded_by takes precedence, label change. Usage IBHT: 400+0) * {{xt|locale}} = {{xt|location}} (location takes precedence) * {{xt|organizational_status}} = {{xt|organizational_status}}, -S- input takes precedence (no label change). * {{xt|province}} not {{xt|state}} (state takes precedence) ===Step 4: Sandbox live=== :{{yellow tick}} Preparing. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 11:26, 21 March 2019 (UTC) :{{done}}. Updated documentation. Edited [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sri_Mariamman_Temple,_Singapore&curid=1545507&diff=888781332&oldid=886946235&diffmode=source], [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sri_Thendayuthapani_Temple&curid=6022718&diff=888781504&oldid=886945456&diffmode=source] to use new embedding principle. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 12:06, 21 March 2019 (UTC) == Parameter improvement == {{infobox Hindu temple | name = infobox Hindu temple<br>parameters | deity = deity | Direction_posture = facade_direction | Pushakarani = temple_tank | Vimanam = tower | tower_height = tower_height | Tradition = tradition | sthala_vriksha = temple_tree }} I '''propose''' to improve some parameter names by adding an alias (synonym) parameter. {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- ! label shown ! links to ! parameter ! style="background:lemonchiffon" | alias (new param) ! example article ! input |- | Sanctum | [[Garbhagriha]] | {{para|deity}} | style="background:lemonchiffon" | | [[Banteay Kdei]] | [[Avalokitesvara]], Buddhist Temple |- | Direction and posture | | {{para|Direction_posture}} | style="background:lemonchiffon" | <s>{{para|direction_posture}}</s><br>{{para|facade_direction}} | {{bulletedlist|[[Kalyana Venkateswara Temple, Srinivasamangapuram]]|[[Pazhavangadi Ganapathy Temple]]}} | {{bulletedlist|[deity:] Standing and facing east with right hand in [[Mudra#Varada Mudrā|Varada]] posture and left hand in Kati posture |East Facing Seated posture with right leg folded}} |- | Temple tank | [[Pushkarani]] | {{para|Pushakarani}} | style="background:lemonchiffon" | {{para|temple_tank}} | {{bulletedlist|[[Rajagopalaswamy Temple, Mannargudi]]|[[Agniswarar Temple, Kanjanur]]}} | {{bulletedlist| [[Haridra Nadhi]]| Agni [[Theertham]], Parasara [[Theertham]]}} |- | Tower | [[Vimana (architectural feature)]] <br>(not [[Gopuram]]=entrance tower) | {{para|Vimanam}} | style="background:lemonchiffon" | {{para|tower}}<br>{{para|tower_height}} (add tower height option) |{{bulletlist|[[Thiru Aadanoor Temple]]|[[Thiruppaarththanpalli]]}} |{{bulletlist|Pranava|Narayana }} |- | Tradition | [[Hindu denominations]] | {{para|Tradition}} | style="background:lemonchiffon" | {{para|tradition}} | {{bulleted list|[[Baijnath Temple]]|Kartikeya Temple, Pehowa}} | {{bulletedlist|Hinduism ([[Saivism]])|[[Shaivism]]}} |- | Temple tree | [[Sthala Vriksha]] | {{para|sthala_vriksha}} | style="background:lemonchiffon" | {{para|temple_tree}} | {{bulletedlist|[[Pasupatheeswarar Temple, Aavoor]]|[[Thirukoteeswarar Temple]]}} | {{bulletedlist|Arasa Maram|Pirambu}} |} * Target template to merge into: {{tl|Infobox religious building}} * [[Hindu temple]], [[Hindu temple architecture]] The issues with the listed parameters are: # Using initial capital, irregular and confusing in the parameter list # Foreign name is not recognisable for editors, nor does it show in the labeltext (lefthand text in infobox). The proposed name is the one shown in labeltext. The parameter will be an ''alias'': next to the existing one (the existing name will still be supported). I have no opinion on whether these parameters should be kept in there. Sure they are architectural features, but I could find few or no examples of actual uses. Remember, the parameter input should be something like the name (even better: <nowiki>[[article title]]</nowiki>) of such an element. [[Temple tank]]s are really named sometimes, but the other input ones rarely so. This proposal says 'keep' all, but each could be discussed wrt this. (IOW, are they weighty enough to be in the infobox?). Comments? pinging talkpage people <s>{{@|Vin09|Ms Sarah Welch|Capankajsmilyo|agasthyathepirate|தமிழ்க்குரிசில்|Jonesey95}}</s>-[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 13:25, 12 January 2019 (UTC) :Correct ping: {{ping|Vin09|Ms Sarah Welch|Capankajsmilyo|agasthyathepirate|தமிழ்க்குரிசில்|Jonesey95}} -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 13:28, 12 January 2019 (UTC) :To be clear: I could have added those parameters boldly, no harm done. This post is just to check their weight or relevance. I am not familiar with Hindu-ism. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 19:34, 12 January 2019 (UTC) ::I support all of the above. We could possibly map {{para|tradition}} to {{para|sect}}. The meaning seems to be the same to me, but I could be missing a significant difference. – [[User:Jonesey95|Jonesey95]] ([[User talk:Jonesey95|talk]]) 20:01, 12 January 2019 (UTC) :::I agree with converting all the "too technical" terms to standard ones. [[User:Capankajsmilyo|Capankajsmilyo]]^{([[User talk:Capankajsmilyo|Talk]] | [[Wikipedia:WikiProject Infoboxes/assistance|Infobox assistance]])} 00:27, 13 January 2019 (UTC) ::::*OK. I have decided to remove the old parameters (not keep them aside). Will research their usage. -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 07:46, 14 January 2019 (UTC) *Now that we have the occurrences listed ([[#Articles with these parameters]], 88 pages) we can take a better look. Issues: :#In general, ask these data entries to be added to the target template. :#Direction_posture is actually about the deity, not facade. Ask a separate entry in target template (different from facade orientation)? :#Vimanam is the central tower, there also is [[Gopuram]]=entrance tower, can be the big one. Also wrt height. Accept both? What to link to? :-[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 09:43, 14 January 2019 (UTC) ::{{ping|DePiep}} Please consider a more careful, RS-based choice of terms. You may wish to also include plural forms. Buddhist, Hindu and Jain temples can have, the big ones do have, many "towers" (some of which are merely gates, not sanctum-related). The historic, notable temples have multiple sanctums with different icons, multiple sanctums under the same spire, many deities, and so on, designed with a particular theme according to their historic Sanskrit or regional language-based manuals. Many details such as "direction of sanctum" may be better left to the main article, as a mega-infobox is distracting and gets filled with unsourced nonsense by flyby wiki-tourists. We, as a wikipedia community, then spread misinformation with our instinctive AGF. Infobox should not become a substitute for the encyclopedic article, rather it is better if the infobox is a distilled summary of key, well-sourced information. I urge you to locate and use terms that are in the mainstream scholarly sources for those terms you decide to include. For example, the multi-volume ''[https://books.google.com/books?id=8LIyAQAAIAAJ Encyclopaedia of Indian Temple Architecture]'' edited by Michael W. Meister is a good relatively recent RS. You may also wish to consider publications by George Mitchell, Krishna Deva, Stella Kramrisch, Madhusudan Dhaky, Vinayak Bharne, ‎Krupali Krusche, Adam Hardy and other scholars. Your initiative and efforts, DePiep, are welcome. [[User:Ms Sarah Welch|Ms Sarah Welch]] ([[User talk:Ms Sarah Welch|talk]]) 13:22, 15 January 2019 (UTC) ===Articles with these parameters=== From current {{clc|Pages using infobox Hindu temple with unknown parameters}}. 88 articles have input for the deprecated parameters: <pre> | Direction_posture => facade_direction | Pushakarani => temple_tank | Vimanam => tower | Tradition => tradition | sthala_vriksha => temple_tree </pre> {| border=1 class="wikitable sortable collapsible collapsed" style="font-size:85%; width:20em;" ! Title |- | [[Muktinath|Muktinath]] |- | [[Thiruppathisaram|Thiruppathisaram]] |- | [[Ranganathaswamy Temple, Srirangam|Ranganathaswamy Temple]] |- | [[Sun Temple, Modhera|Sun Temple]] |- | [[Vaitheeswaran Koil|Vaitheeswaran Koil]] |- | [[Nataraja Temple, Chidambaram|Nataraja Temple]] |- | [[Ramappa Temple|Ramappa Temple]] |- | [[Nellaiappar Temple|Nellaiappar Temple]] |- | [[Meenakshi Temple|Meenakshi Temple]] |- | [[Thiruvangad Sree Ramaswami Temple|Thiruvangad Sree Ramaswami Temple]] |- | [[Arunachalesvara Temple|Arunachalesvara Temple]] |- | [[Thirukadalmallai|Thirukadalmallai]] |- | [[Thiruevvul|Thiruevvul]] |- | [[Sundararaja Perumal temple|Sundararaja Perumal temple]] |- | [[Sthalasayana Perumal Temple, Tirusirupuliyur|Sthalasayana Perumal Temple]] |- | [[Thenupuriswarar Temple, Patteeswaram|Thenupuriswarar Temple]] |- | [[Kartikeya Temple, Pehowa|Kartikeya Temple]] |- | [[Srinivasa Perumal Temple, Kudavasal|Srinivasa Perumal Temple]] |- | [[Thirupparaithurai|Thirupparaithurai]] |- | [[Sreevallabha Temple|Sreevallabha Temple]] |- | [[Ulagalantha Perumal Temple, Kanchipuram|Ulagalantha Perumal Temple]] |- | [[Tiruvaikavur Temple|Tiruvaikavur Temple]] |- | [[Baijnath Temple|Baijnath Temple]] |- | [[Rajagopalaswamy Temple, Mannargudi|Rajagopalaswamy Temple]] |- | [[Mahalingeswarar Temple, Thiruvidaimarudur|Mahalingeswarar Temple]] |- | [[Ranganathaswamy Temple, Jiyaguda|Ranganathaswamy Temple]] |- | [[Polali Rajarajeshwari Temple|Polali Rajarajeshwari Temple]] |- | [[Kazheesirama Vinnagaram|Kazheesirama Vinnagaram]] |- | [[Pazhavangadi Ganapathy Temple|Pazhavangadi Ganapathy Temple]] |- | [[Nageswaraswamy Temple, Kumbakonam|Nageswaraswamy Temple]] |- | [[Kasi Viswanathar Temple, Kumbakonam|Kasi Viswanathar Temple]] |- | [[Anbil Sathyavaheesvarar temple|Anbil Sathyavaheesvarar temple]] |- | [[Maanturai Amravaneswarar Temple|Maanturai Amravaneswarar Temple]] |- | [[Garbharakshambigai temple|Garbharakshambigai temple]] |- | [[Thiruvisanallur Sivayoginathar Temple|Thiruvisanallur Sivayoginathar Temple]] |- | [[Agniswarar Temple, Kanjanur|Agniswarar Temple]] |- | [[Saranathan temple|Saranathan temple]] |- | [[Thirumoozhikkulam Lakshmana Perumal Temple|Thirumoozhikkulam Lakshmana Perumal Temple]] |- | [[Kola Valvill Ramar Temple, Tiruvelliyangudi|Kola Valvill Ramar Temple]] |- | [[Nagannathaswamy Temple, Keezhaperumpallam|Nagannathaswamy Temple]] |- | [[Thiruchsemponsey|Thiruchsemponsey]] |- | [[Thiruvaikunda Vinnagaram|Thiruvaikunda Vinnagaram]] |- | [[Thirumanimadam|Thirumanimadam]] |- | [[Thiruthevanartthogai|Thiruthevanartthogai]] |- | [[Thiruthetriyambalam|Thiruthetriyambalam]] |- | [[Thirumanikkoodam|Thirumanikkoodam]] |- | [[Thiruvellakkulam|Thiruvellakkulam]] |- | [[Thiruppaarththanpalli|Thiruppaarththanpalli]] |- | [[Thalai Sanga Nanmathiyam|Thalai Sanga Nanmathiyam]] |- | [[Parimala Ranganatha Perumal temple|Parimala Ranganatha Perumal temple]] |- | [[Loganatha Perumal Temple|Loganatha Perumal Temple]] |- | [[Gajendra Varadha Temple|Gajendra Varadha Temple]] |- | [[Bhaktavatsala Perumal temple, Tirukannamangai|Bhaktavatsala Perumal temple]] |- | [[Ulagalantha Perumal Temple, Tirukoyilur|Ulagalantha Perumal Temple]] |- | [[Thiru Aadanoor Temple|Thiru Aadanoor Temple]] |- | [[Thirupullabhoothangudi Temple|Thirupullabhoothangudi Temple]] |- | [[Srivaikuntanathan Permual temple|Srivaikuntanathan Permual temple]] |- | [[ThiruVaragunamangai Perumal Temple|ThiruVaragunamangai Perumal Temple]] |- | [[Alwarthirunagari Temple|Alwarthirunagari Temple]] |- | [[Vanamamalai Perumal temple|Vanamamalai Perumal temple]] |- | [[Thirupuliyangudi Perumal Temple|Thirupuliyangudi Perumal Temple]] |- | [[Irattai Thiruppathy|Irattai Thiruppathy]] |- | [[Srinivasa Perumal Temple, Tirukulandhai|Srinivasa Perumal Temple]] |- | [[Makara Nedunkuzhaikathar Temple|Makara Nedunkuzhaikathar Temple]] |- | [[Vaithamanidhi Perumal Temple|Vaithamanidhi Perumal Temple]] |- | [[Naimisaranya|Naimisaranya]] |- | [[Uthirakosamangai|Uthirakosamangai]] |- | [[Masilamaniswara Temple, Thirumullaivoyal|Masilamaniswara Temple]] |- | [[Vandiyur Mariamman Temple|Vandiyur Mariamman Temple]] |- | [[Nainativu Nagapooshani Amman Temple|Nainativu Nagapooshani Amman Temple]] |- | [[Pasupatheeswarar Temple, Aavoor|Pasupatheeswarar Temple]] |- | [[Masilamaniswara Temple, Thiruvaduthurai|Masilamaniswara Temple]] |- | [[Amirthakadeswarar Temple, Sakkottai|Amirthakadeswarar Temple]] |- | [[Mudikondan Kothandaramar Temple|Mudikondan Kothandaramar Temple]] |- | [[Thirukoteeswarar Temple|Thirukoteeswarar Temple]] |- | [[Kodandarama Temple, Tirupati|Kodandarama Temple]] |- | [[Arjuneswarar|Arjuneswarar]] |- | [[Dhenupureeswarar Temple (Madambakkam)|Dhenupureeswarar Temple]] |- | [[Ardhanareeswarar temple, Tiruchengode|Ardhanareeswarar temple]] |- | [[Chikka Tirupati|Chikka Tirupati]] |- | [[Narasimhaswamy Temple, Namakkal|Narasimhaswamy Temple]] |- | [[Prasanna Venkateswara Temple, Appalayagunta|Prasanna Venkateswara Temple]] |- | [[Abaya Hastha Swayambu Sri Lakshmi Narasimha Swamy Temple, Agaram Village, Hosur|Abaya Hastha Swayambu Sri Lakshmi Narasimha Swamy Temple]] |- | [[Kalyana Venkateswara Temple, Srinivasamangapuram|Kalyana Venkateswara Temple]] |- | [[Nithyakalyana Perumal temple|Nithyakalyana Perumal temple]] |- | [[Pura Girinatha|Pura Girinatha]] |- | [[Shiva temple, Muscat|Shiva temple]] |- | [[Sri Rajagopala Swamy temple|Sri Rajagopala Swamy temple]] |} I support conversion of these parameter names to the proposed lower-case, English-language parameter names. – [[User:Jonesey95|Jonesey95]] ([[User talk:Jonesey95|talk]]) 09:48, 14 January 2019 (UTC) :I will change those in the articles (~87 by now). After that, the merge is a bit simpler (no need to merge those deprecated synonyms). -[[User:DePiep|DePiep]] ([[User talk:DePiep|talk]]) 10:23, 20 February 2019 (UTC) == District appearing under Religion == It would seem that District should appear under Location. [[User:Gjs238|Gjs238]] ([[User talk:Gjs238|talk]]) 13:50, 15 September 2023 (UTC) :Strongly seconded. —[[User:DocWatson42|DocWatson42]] ([[User talk:DocWatson42|talk]]) 08:24, 13 August 2025 (UTC) == partial wrapping == Can we change this to use [[Module:Template wrapper]] so the new mapframe parameters are not broken? --[[User:Joy|Joy]] ([[User talk:Joy|talk]]) 20:38, 23 March 2025 (UTC) nvnzqerlfzx1ms1i39qcdkt6dukhfhz 10 180378 1382878 2026-04-03T01:44:30Z en>Primefac 0 Primefac moved page [[Template:!xt]] to [[Template:Example text bad]]: expand name for clarity 1382878 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:0}}|{{FormattingError|[[:{{safesubst:<noinclude/>#invoke:TEMPLATENAME|main}}]] is only for examples of style and formatting. Do not use it in actual articles.}}|<span class="example deprecated-content example-bad" style="font-family: Georgia, 'DejaVu Serif', serif; color: var(--color-content-removed, #8B0000);" {{#if:{{{title|}}}|title="{{{title}}}"}}>{{{1|Example text}}}</span>}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> i4op7q8qz9uq5i2pzdcsn4q12j9sjv6 1382879 1382878 2026-08-15T14:43:36Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Example_text_bad]] 1382878 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:0}}|{{FormattingError|[[:{{safesubst:<noinclude/>#invoke:TEMPLATENAME|main}}]] is only for examples of style and formatting. Do not use it in actual articles.}}|<span class="example deprecated-content example-bad" style="font-family: Georgia, 'DejaVu Serif', serif; color: var(--color-content-removed, #8B0000);" {{#if:{{{title|}}}|title="{{{title}}}"}}>{{{1|Example text}}}</span>}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> i4op7q8qz9uq5i2pzdcsn4q12j9sjv6 0 180379 1382883 2026-08-15T14:50:32Z Hariprasad Shetty10 87270 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಆಶಿಕ್ ಅಬು''' (ಜನನ: [[12 ಏಪ್ರಿಲ್]] [[1978]]) ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿ ಮೂಲದ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಹಾಗೂ ನಟ. ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 20... 1382883 wikitext text/x-wiki '''ಆಶಿಕ್ ಅಬು''' (ಜನನ: [[12 ಏಪ್ರಿಲ್]] [[1978]]) ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿ ಮೂಲದ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಹಾಗೂ ನಟ. ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 2010ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ''ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ'' ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಅವರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಸಾಲ್ಟ್ ಎನ್' ಪೆಪ್ಪರ್'' (2011), ''22 ಫೀಮೇಲ್ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ'' (2012), ''ಮಾಯಾನದಿ'' (2017), ''ವೈರಸ್'' (2019) ಮತ್ತು ''ರೈಫಲ್ ಕ್ಲಬ್'' (2024) ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="wiki">{{cite web |title=Aashiq Abu |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Aashiq_Abu |website=English Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಅವರು [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ನಗರದ ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ 12 ಏಪ್ರಿಲ್ 1978ರಂದು ಸಿ. ಎಂ. ಅಬು ಮತ್ತು ಜಮೀಲಾ ಅಬು ದಂಪತಿಯ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಕೊಚ್ಚಿಯ ಎಸ್.ಆರ್.ವಿ. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಎರ್ನಾಕುಲಂನ [[ಮಹಾರಾಜಾಸ್ ಕಾಲೇಜು]]ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿ ಪಡೆದರು.<ref name="wiki"/> == ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಜಾಹೀರಾತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಜಾಯ್‌ಅಲುಕ್ಕಾಸ್, [[ಮಾತೃಭೂಮಿ]], ಪ್ಯಾನಾಸೋನಿಕ್, ಲುಲು ಗ್ರೂಪ್, ದುಬೈ ಗೋಲ್ಡ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಜ್ಯುವೆಲ್ಲರಿ ಗ್ರೂಪ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗಾಗಿ ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಕ ಕಮಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸುಮಾರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಕಮಲ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ರಪ್ಪಕಲ್'' (2005) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="wiki"/> 2009ರಲ್ಲಿ [[ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ]] ಅಭಿನಯದ ''ಡ್ಯಾಡಿ ಕೂಲ್'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದ ನಂತರ ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ನಿರ್ದೇಶನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="wiki"/> === ಸಾಲ್ಟ್ ಎನ್' ಪೆಪ್ಪರ್ ಮತ್ತು 22 ಫೀಮೇಲ್ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ === 2011ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಸಾಲ್ಟ್ ಎನ್' ಪೆಪ್ಪರ್'' ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ತಿರುವಾಯಿತು. ಶ್ಯಾಮ್ ಪುಷ್ಕರನ್ ಮತ್ತು ದಿಲೀಶ್ ನಾಯರ್ ಅವರ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು. ಚಿತ್ರವು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಂತರ ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲು ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="wiki"/> 2012ರಲ್ಲಿ ಅವರು ''22 ಫೀಮೇಲ್ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಮತ್ತು ರಿಮಾ ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಈ ಪ್ರತೀಕಾರ ಪ್ರಧಾನ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಆಶಿಕ್ ಅಬುವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂನ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಸಾಲಿಗೆ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆಯಿತು. ರಿಮಾ ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್ ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆಯಿತು.<ref name="wiki"/> ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ''ಡಾ ತಡಿಯಾ'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. 2013ರಲ್ಲಿ ''ಅಂಚು ಸುಂದರಿಕಲ್'' ಎಂಬ ಸಂಕಲನ ಚಿತ್ರದ ''ಗೌರಿ'' ವಿಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ ''ಇಡುಕ್ಕಿ ಗೋಲ್ಡ್'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು.<ref name="wiki"/> == ನಂತರದ ನಿರ್ದೇಶನ == 2014ರಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಅಭಿನಯದ ''ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸ್ಟರ್'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಹ-ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆಯದಿದ್ದರೂ, ಅದರಿಂದ ತಾವು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಲಿತಿರುವುದಾಗಿ ಆಶಿಕ್ ಅಬು ನಂತರದ ಸಂದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="wiki"/><ref name="peninsula">{{cite news |last=Afsal |first=AP Muhammed |title=Aashiq Abu on his films, social media, politics, upcoming projects and Mayaanadhi |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/07/03/2018/Aashiq-Abu-on-his-films%2C-social-media%2C-politics%2C-upcoming-projects-and-Mayaanadhi |work=The Peninsula Qatar |date=7 March 2018 |access-date=15 August 2026}}</ref> 2015ರಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಮತ್ತು ರಿಮಾ ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್ ಅಭಿನಯದ ''ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿ'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದ ನಂತರ 2017ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಮಾಯಾನದಿ'' ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="onmanorama">{{cite news |title=Love is Never Fast-paced, says Aashiq Abu on ‘Mayaanadhi’ |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/interview/2017/12/2017/12/27/love-is-never-fast-paced-says-aashiq-abu-on-mayaanadhi.html |work=Onmanorama |date=27 December 2017 |access-date=15 August 2026}}</ref> ''ಮಾಯಾನದಿ''ಯಲ್ಲಿ ಟೊವಿನೊ ಥಾಮಸ್ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯಾ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ಪ್ರೀತಿ, ಬದುಕು ಮತ್ತು ಅಪರಾಧದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ಚಿತ್ರವು ತನ್ನ ನಿರೂಪಣೆ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಚಿತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿತು. ಚಿತ್ರವು ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="onmanorama"/> == ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ == 2012ರಲ್ಲಿ ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಅವರು ರಿಮಾ ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ '''OPM Cinemas''' ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ವಿತರಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರ OPM ಮೂಲಕ ಹಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref name="wiki"/> 2016ರಲ್ಲಿ ದಿಲೀಶ್ ಪೊಥನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ''ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರಂ'' ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಚಿತ್ರವು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿತು.<ref name="wiki"/> ಅವರು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ''ಈ.ಮಾ.ಯೌ'' (2018), ''ಹಲಾಲ್ ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿ'' (2020), ''ಆರ್ಕರಿಯಂ'' (2021), ''ಭೀಮಂತೆ ವಝಿ'' (2021), ''ನಾರದನ್'' (2022), ''ನೀಲವೆಳಿಚಂ'' (2023) ಮತ್ತು ಇತರ ಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="wiki"/> == ವೈರಸ್ == 2019ರಲ್ಲಿ ಆಶಿಕ್ ಅಬು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ''ವೈರಸ್'' ಚಿತ್ರವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ [[ನಿಫಾ ವೈರಸ್]] ಸೋಂಕಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಟೊವಿನೊ ಥಾಮಸ್, ಪಾರ್ವತಿ ತಿರುವೋತ್ತು, ಕುಂಚಾಕೊ ಬೊಬನ್, ಆಸಿಫ್ ಅಲಿ, ರಿಮಾ ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್ ಮತ್ತು ಇತರರು ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು.<ref name="virus-interview">{{cite news |title=ವೈರಸ್ ആളുകളെ പേടിപ്പിക്കുന്ന സിനിമയല്ല: ആഷിക്ക് അബു |url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2019/06/06/aashiq-abu-about-virus-movie-experience.html |work=Manorama Online |date=7 June 2019 |access-date=15 August 2026}}</ref> ಚಿತ್ರವು ನಿಫಾ ಸೋಂಕಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಎದುರಿಸಿದ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿತು. ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಚಿತ್ರವು ಜನರಲ್ಲಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವು ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="virus-interview"/> == ನಂತರದ ಚಿತ್ರಗಳು == 2021ರಲ್ಲಿ ಅವರು ''ಆಣುಂ ಪೆಣ್ಣುಂ'' ಸಂಕಲನ ಚಿತ್ರದ ''ರಾಣಿ'' ವಿಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ ''ಆರ್ಕರಿಯಂ'' ಮತ್ತು ''ಭೀಮಂತೆ ವಝಿ'' ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 2022ರಲ್ಲಿ ''ನಾರದನ್'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 2023ರಲ್ಲಿ ವೈക്കം ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಶೀರ್ ಅವರ ಕೃತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ''ನೀಲವೆಳಿಚಂ'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref name="wiki"/> 2024ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ರೈಫಲ್ ಕ್ಲಬ್'' ಅವರ 14ನೇ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ, ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ದಿಲೀಶ್ ಪೊಥನ್, ವಿಜಯರಾಘವನ್, ವಾಣಿ ವಿಶ್ವನಾಥ್, ಅನುರಾಗ್ ಕಶ್ಯಪ್, ದರ್ಶನಾ ರಾಜೇಂದ್ರನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿನ ಆಕ್ಷನ್-ಹಾಸ್ಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="rifle">{{cite web |title=Rifle Club |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rifle_Club_(film) |website=English Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> ''ರೈಫಲ್ ಕ್ಲಬ್'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಅವರು ನಿರ್ದೇಶನದ ಜೊತೆಗೆ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಚಿತ್ರವು 2024ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ನೆಟ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು.<ref name="rifle"/> == ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿ == ''ರೈಫಲ್ ಕ್ಲಬ್'' ಮೂಲಕ ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿ ಹೊಸ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ನಂತರ 2025ರಲ್ಲಿ ದಿಲೀಶ್ ಕರುಣಾಕರನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ''ಲವ್ಲಿ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref name="imdb">{{cite web |title=Aashiq Abu |url=https://www.imdb.com/name/nm3351235/ |website=IMDb |access-date=15 August 2026}}</ref> == ನಟನಾಗಿ == ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟರಾಗಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ''ರಪ್ಪಕಲ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು, ನಂತರ ''ಅನ್ನಯುಂ ರಸೂಲುಂ'', ''ಇಯೋಬಿಂತೆ ಪುಸ್ತಕಂ'', ''ಪರವ'' ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="imdb"/> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ [[ರಿಮಾ ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್]] ಅವರನ್ನು 2013ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು.<ref name="imdb"/> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == * [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] — ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ — ''22 ಫೀಮೇಲ್ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ'' (2012)<ref name="wiki"/> * ಮೋಹನ್ ರಾಘವನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ — ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ — ''22 ಫೀಮೇಲ್ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ''<ref name="wiki"/> * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ — ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ — ''ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರಂ'' (ನಿರ್ಮಾಪಕ) (2016)<ref name="wiki"/> * ಪದ್ಮರಾಜನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ — ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ — ''ಮಾಯಾನದಿ'' (2017)<ref name="wiki"/> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == === ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ === {| class="wikitable" | ! ವರ್ಷ !! ಚಿತ್ರ !! ಟಿಪ್ಪಣಿ | | | | | | -------------------------- | - | ----------------------- | - | -------------------- | | 2009 | | ''ಡ್ಯಾಡಿ ಕೂಲ್'' | | ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ | | - | | | | | | 2011 | | ''ಸಾಲ್ಟ್ ಎನ್' ಪೆಪ್ಪರ್'' | | | | - | | | | | | 2012 | | ''22 ಫೀಮೇಲ್ ಕೊಟ್ಟಾಯಂ'' | | | | - | | | | | | 2012 | | ''ಡಾ ತಡಿಯಾ'' | | | | - | | | | | | 2013 | | ''ಅಂಚು ಸುಂದರಿಕಲ್'' | | ''ಗೌರಿ'' ವಿಭಾಗ | | - | | | | | | 2013 | | ''ಇಡುಕ್ಕಿ ಗೋಲ್ಡ್'' | | | | - | | | | | | 2014 | | ''ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸ್ಟರ್'' | | | | - | | | | | | 2015 | | ''ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿ'' | | | | - | | | | | | 2017 | | ''ಮಾಯಾನದಿ'' | | | | - | | | | | | 2019 | | ''ವೈರಸ್'' | | | | - | | | | | | 2021 | | ''ಆಣುಂ ಪೆಣ್ಣುಂ'' | | ''ರಾಣಿ'' ವಿಭಾಗ | | - | | | | | | 2022 | | ''ನಾರದನ್'' | | | | - | | | | | | 2023 | | ''ನೀಲವೆಳಿಚಂ'' | | | | - | | | | | | 2024 | | ''ರೈಫಲ್ ಕ್ಲಬ್'' | | | | } | | | | | === ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ === {| class="wikitable" | ! ವರ್ಷ !! ಚಿತ್ರ !! ಟಿಪ್ಪಣಿ | | | | | | -------------------------- | - | ---------------------- | - | --------------------- | | 2014 | | ''ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸ್ಟರ್'' | | | | - | | | | | | 2016 | | ''ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರಂ'' | | ದಿಲೀಶ್ ಪೊಥನ್ ನಿರ್ದೇಶನ | | - | | | | | | 2017 | | ''ಮಾಯಾನದಿ'' | | | | - | | | | | | 2018 | | ''ಈ.ಮಾ.ಯೌ'' | | | | - | | | | | | 2019 | | ''ವೈರಸ್'' | | | | - | | | | | | 2020 | | ''ಹಲಾಲ್ ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿ'' | | | | - | | | | | | 2021 | | ''ಆರ್ಕರಿಯಂ'' | | | | - | | | | | | 2021 | | ''ಭೀಮಂತೆ ವಝಿ'' | | | | - | | | | | | 2022 | | ''ನಾರದನ್'' | | | | - | | | | | | 2023 | | ''ನೀಲವೆಳಿಚಂ'' | | | | - | | | | | | 2024 | | ''ರೈಫಲ್ ಕ್ಲಬ್'' | | | | } | | | | | === ನಟನಾಗಿ === {| class="wikitable" | ! ವರ್ಷ !! ಚಿತ್ರ !! ಪಾತ್ರ | | | | | | ------------------------ | - | -------------------- | - | ------------------------ | | 2006 | | ''ರಪ್ಪಕಲ್'' | | ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ | | - | | | | | | 2012 | | ''ದಿೀವ್ರಂ'' | | ಸ್ವತಃ | | - | | | | | | 2013 | | ''ಅನ್ನಯುಂ ರಸೂಲುಂ'' | | ಹೈದರ್ | | - | | | | | | 2014 | | ''ಇಯೋಬಿಂತೆ ಪುಸ್ತಕಂ'' | | ಪಿ. ಜೆ. ಆಂಟನಿ | | - | | | | | | 2017 | | ''ಪರವ'' | | ಪೊಲೀಸ್ ಸಬ್-ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ | | } | | | | | == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Aashiq_Abu ಆಶಿಕ್ ಅಬು — ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ] * [https://www.imdb.com/name/nm3351235/ ಆಶಿಕ್ ಅಬು — IMDb] * [https://www.instagram.com/aashiqabu/ ಆಶಿಕ್ ಅಬು — ಇನ್‌ಸ್ಟಾಗ್ರಾಂ] [[ವರ್ಗ:1978ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಚ್ಚಿಯ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ನಟರು]] 6qvsjoci2ndre0k2roh1simi8s59f16 10 180380 1382893 2026-06-17T22:37:42Z en>Doczilla 0 Removing link(s) because [[Wikipedia:Articles for deletion/Thalayapooru Sree Bhagavathi Temple]] closed as soft delete ([[WP:XFDC#4.0.16|XFDcloser]]) 1382893 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Hindu temples in Kerala |title = [[List of Hindu temples in Kerala|Hindu temples in Kerala]] |listclass = hlist |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |basestyle = background: #FFC569; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |imageleft = |group1=[[Alappuzha district|Alappuzha]] |list1= * [[Kurattikadu Mutharamman Devi Temple]] * [[Mannar Thrikkuratti Mahadeva Temple]] * [[Ambalappuzha Sri Krishna Temple|Ambalappuzha Sri Krishna]] * [[Manakkattu Devi Temple|Manakkattu Devi Temple, Pallippad, Harippad]] * [[Chakkulathukavu Temple|Chakkulathukavu]] * [[Chammanad devi temple|Chammanad Devi]] * [[Karthyayani Devi Temple, Cherthala|Cherthala Devi]] * [[Chettikulangara Devi Temple|Chettikulangara Devi]] * [[Evoor Major Sri krishnaswamy temple]] * [[Haripad Sree Subrahmanya Swamy temple]] * [[Kandiyoor Sree Mahadeva Temple]] * [[Kuttikattu Sree Bhadra Kali Devi Temple|Kuttikattu Sree Bhadra Kali Devi]] * [[Mannarasala Temple|Mannarasala]] * [[Mullakkal Temple|Mullakkal]] * [[Nalpathaneeswaram Sree Mahadeva Temple|Nalpathaneeswaram Sree Mahadeva]] * [[Padanilam Parabrahma Temple]] * [[Pattambalam]] * [[Valiyakulangara Devi Temple|Valiyakulangara Devi]] |group2=[[Ernakulam district|Ernakulam]] |list2= * [[Cherai Gowreeshwara Temple|Cherai Gowreeshwara]] * [[Dakshina Mookambika Temple North Paravur]] * [[Chottanikkara Temple|Chottanikkara]] * [[Eravikulangara Temple|Eravikulangara]] * [[Iringole Kavu]] * [[Kalamassery Mahaganapathy Temple|Kalamassery Mahaganapathy]] * [[Kurumbakkavu Bhagavathy Temple Edathala|Kurumbakkavu Bhagavathy]] * [[Panekavu Bhagavati Shastha Temple|Panekavu Bhagavati Shastha]] * [[Sree Bhavaneeswara Temple|Sree Bhavaneeswara]] * [[Sree Poornathrayesa Temple|Sree Poornathrayesa]] * [[Sree Venugopala]] * [[Thamaramkulangara Sree Dharma Sastha Temple|Thamaramkulangara Sree Dharma Sastha]] * [[Thrikkakara Temple]] * [[Thiru Nayathode Siva Narayana Temple]] * [[Chelamattom Shree Krishna Swami Temple]] |group3=[[Idukki district|Idukki]] |list3= * [[Sri Siddhi Vinayakar Temple, Chittampara|Sri Siddhi Vinayakar]] |group4=[[Kannur district|Kannur]] |list4= * [[Sree Andalurkavu|Andalur kavu]] * [[Aroli#Sree Vadeswaram Shiva Temple|Sree Vadeswaram]] * [[Azhikode, Kannur|Azhikode Palottukavu]] * [[Chenankavu]] * [[Chala, Kannur|Chala Bhagavathi]] * [[Cherukunnu#Annapoorneshwari Temple|Sree Annapoorneswari]] * [[Sree Chovva Shiva Temple]] * [[Morazha|Edappara Chamundi]] * [[Cheruthazham|Hanumarambalam]] * [[Thalassery#Sree Jagannath Temple|Sree Jagannathan]] * [[Kalliasseri|Kandanthalli]] * [[Pappinisseri|Keecheri Palottukavu]] * [[Iritty|Keezhur Mahadeva]] * [[Kottiyoor Temple|Kottiyoor Vadakkeshwaram]] * [[Kunnathoor Padi]] * [[Madayi Kavu]] * [[Kalarivathukkal Bhagavathy Temple]] * [[Madai Vadukunda Shiva Temple|Vadukunda]] * [[Irikkur#Places of worship|Mamanathambalam]] * [[Kalliasseri|Manakulangara]] * [[Mariamman Koil, Pilakool]] * [[Mavilayi|Mavilakkavu]] * [[Muneeswaran Kovil]] * [[Oorpazhachi Kavu]] * [[Padavil Sree Muthappan]] * [[Panoor|Panoonneri Shiva]] * [[Muthappan Temple|Parassinikkadavu Muthappan]] * [[Payyannur Sree Subramanyaswamy Temple]] * [[Peralasseri Sree Subramaniaswamy Temple]] * [[Pillayar Koil]] * [[Punnakkulangara|Neeliyaarkottam]] * [[Rajarajeshwara Temple]] * [[Sree Andalurkavu]] * [[Sree Ramaswami Temple|Tiruvangad]] * [[Sree Sundareswara Temple|Talap Ambalam]] * [[Trichambaram Temple|Trichambaram]] * [[Kannur|Thrikkapalam Shiva]] * [[Vasudevapuram Tavanur]] * [[Places of worship in Kannur district]] |group5=[[Kasaragod district|Kasaragod]] |list5= * [[Ananthapura Lake Temple|Ananthapura Lake]] * [[Kanila Shree Bhagavathi Temple|Kanila Shree Bhagavathi]] * [[Madhur Temple|Madhur]] * [[Trikarpur|Trikaripur Chakrapani]] * [[Sri Gopalakrishna Temple Kumble]] |group6=[[Kollam district| Kollam]] |list6= * [[Ammachiveedu Murti Temple]] * [[Anandavalleeshwaram Sri Mahadevar Temple]] * [[Asramam Sree Krishna Swamy Temple|Ashram Sree krishna Swamy]] * [[Kadakkal Devi Temple|Kadakkal Devi]] * [[Kodimoottil Sri Bhadrakaali Temple|Kodimoottil Sri Bhadrakaali]] * [[Kottankulangara Devi Temple]] * [[Kottarakkara Sree Mahaganapathi Kshethram]] * [[Kottarakkulam Sree Mahaganapathy Kovil, Kollam]] * [[Oachira Temple|Oachira Parabrahma Temple]] * [[Panakkattodil Devi Temple]] * [[Poruvazhy Peruviruthy Malanada Temple]] * [[Pulimukham Devi Temple]] * [[Puttingal Temple|Paravur Puttingal Devi Temple]] * [[Sasthamcotta Sree Dharma Sastha Temple]] * [[Sree Indilayappan Temple, Marayikkodu|Sree Indilayappan]] * [[Sree Maha Ganapathy Temple, Thamarakulam|Sree Maha Ganapathy]] * [[Vayalil Thrikkovil Mahavishnu Temple|Vayalil Thrikkovil Mahavishnu]] |group7=[[Kottayam district|Kottayam]] |list7= * [[Vaikom Temple|Vaikom]] * [[Vazhappally Maha Siva Temple|ThiruVazhappally Sree Mahadevar]] * [[Ettumanoor Mahadevar Temple|Ettumanoor Mahadevar]] * [[Thirunakkara Sree Mahadevar Temple, Kottayam|Thirunakkara Sree Mahadevar Temple]] * [[Kidangoor Subramanya Temple]] * [[Chirakkadavu Sree Mahadeva Temple|Chirakkadavu Sree Mahadevar]] * [[Kaduthruthy Mahadeva Temple]] * [[Neendoor Subrahmanya Swami Temple]] * [[Perunna Subrahmanya Swami Temple|Perunna Subrahmanya Swami]] * [[Kavinpuram Devi Temple|Kavinpuram Devi]] * [[Morkulangara Devi Temple|Morkulangara Devi]] * [[Kadamuri Narasimhaswamy Temple, Kadamuri]] * [[Moozhayil Sankaranarayana Temple Anicad]] * [[Kodungoor Devi Temple]] * [[Elamgulam Sree Dharma Shastha Temple]] * [[Anicad Sree Bhagavathi Temple]] * Pullattukunnel Temple, Elamgulam * [[Nethalloor Devi Temple|Nethalloor Devi]] * [[Panachikkadu Temple|Panachikkadu]] * [[Paippad Puthenkavu Bhagavathi Temple|Paippad Puthenkavu Bhagavathi]] * [[Pundareekapuram Temple|Pundareekapuram]] * [[Puthiyakavu Devi Temple]] |group8=[[Kozhikode district|Kozhikode]] |list8= * [[Abhimanyu Temple, Vayotthidam|Abhimanyu Temple]] * [[Azhakodi Devi Temple|Azhakodi Devi]] * [[Lokanarkavu Temple|Lokanarkavu]] * [[Pisharikavu]] * [[Valayanad Devi Temple|Valayanad Devi]] |group9=[[Malappuram district|Malappuram]] |list9= * [[Alathiyur Hanuman Temple|Alathiyur Hanuman]] * [[Devi Temple, Kadampuzha|Kadampuzha Devi]] * [[Kadampuzha Bhagavathy Temple|Kadampuzha Bhagavathy]] * [[Sree Rama Temple Ramapuram|Sree Rama]] * [[Thirumanthamkunnu Temple|Thirumanthamkunnu]] * [[Thirunavaya Temple|Thirunavaya]] * [[Thrikkavu Temple|Thrikkavu]] * [[Vairankode Bhagavathy Temple]] |group10=[[Palakkad district|Palakkad]] |list10= * [[Brahmeeswaran Temple, Palakkad|Brahmeeswaran]] * [[Chinakkathoor Temple|Chinakkathoor]] * [[Karimpuzha Sree Ramaswamy Temple|Karimpuzha Sree Ramaswamy]] * [[Killikkurussimangalam]] * [[Kodikkunnu Bhagavathy Temple|Kodikkunnu Bhagavathy]] * [[Manapullikavu]] * [[Malamakkavu Ayyappa Temple]] * [[Meenkulathi Temple|Meenkulathi]] * [[Sri Nellikulangara Bhagavathi Temple|Sri Nellikulangara Bhagavathi]] * [[Thirupuraikkal Temple|Thirupuraikkal]] * [[Valliya Aarattu – Karnaki Amman Temple|Valliya Aarattu – Karnaki Amman]] * [[Vayilyamkunnu Bhagavathi Temple|Vayilyamkunnu Bhagavathi]] * [[Viswanatha Swamy Temple, Palakkad|Viswanatha Swam]] * [[Panniyur Sri Varahamurthy Temple]] |group11=[[Pathanamthitta district|Pathanamthitta]] |list11= * [[Aranmula Parthasarathy Temple|Aranmula Parthasarathy]] * [[Anikkattilammakshethram]] * [[Gurunathanmukadi]] * [[Kaviyoor Mahadevar Temple|Kaviyoor Mahadevar]] * [[Mahadeva Temple, Kalanjoor|Mahadeva]] * [[Mezhuveli Temple|Mezhuveli]] * [[Muringamangalam Sreemahadevar Temple|Muringamangalam Sreemahadevar]] * [[Panayannarkavu]] * [[Pattupurakkavu Bhagavathi Temple|Pattupurakkavu Bhagavathi]] * [[Rektha Kanda Swamy Temple|Rektha Kanda Swamy]] * [[Sabarimala]] * [[Sree Bhuvaneswary Temple, Valamchuzhy|Sree Bhuvaneswary]] * [[Sree Vallabha Temple|Sree Vallabha]] * [[Sreenarayanapuram Temple|Sreenarayanapuram]] * [[Sri Chirakkakavu Bhagavthi Temple|Sri Chirakkakavu Bhagavthi]] * [[Thazhoor Bhagavathy Kshetram]] * [[Thrikkovil Sree Padmanabha Swami Kshetram]] * [[Thrippara Shiva Kshetram]] * [[Thumpamon Vadakkumnatha Temple|Thumpamon Vadakkumnatha]] * [[Valiyakoikkal Temple|Valiyakoikkal]] |group12=[[Thiruvananthapuram district|Thiruvananthapuram]] |list12= * [[Attukal Temple|Attukal]] * [[Avanavanchery Sri Indilayappan Temple|Avanavanchery Sri Indilayappan]] * [[Palakkavu Bhagavathi temple|Edava Palakkavu Bhagavathi temple]] * [[Irumkulangara Durga Devi Temple|Irumkulangara Durga Devi]] * [[Janardanaswamy Temple|Janardanaswamy]] * [[Kappil Bhagavathy Temple|Kappil Bhagavathy]] * [[Mannanthala Anandavaleeswaram Temple|Mannanthala Anandavaleeswaram]] * [[Padmanabhaswamy Temple|Padmanabhaswamy]] * [[Sarkaradevi Temple|Sarkaradevi]] * [[Sarada Mutt|Sivagiri Sarada Mutt]] * [[Sreekanteswaram]] * [[Vellayani Devi Temple]] * [[Venkatachalapathy Temple, Trivandrum|Venkatachalapathy]] |group13=[[Thrissur district|Thrissur]] |list13= * [[Arattupuzha Temple]] * [[Ammathiruvadi Temple]] * [[Avanangattilkalari Vishnumaya Temple]] * [[Annamanada Mahadeva Temple]] * [[Chembukkavu Bhagavathy Temple]] * [[Chemmanthatta Mahadeva Temple]] * [[Chiravarampathukavu Bhagavathi Temple]] * [[Choorakkottukavu Bhagavathy Temple]] * [[Guruvayur Temple]] * [[Ivor Madom]] * [[Kanimangalam Sastha Temple]] * [[Kodungallur Bhagavathy Temple]] * [[Koodalmanikyam Temple]] * [[Kootumuchikal amma]] * [[Kottekkad Temple]] * [[Kuttankulangara Sri Krishna Temple]] * [[Kuttumuck Siva Temple]] * [[Laloor Bhagavathy Temple]] * [[Mammiyoor Temple]] * [[Mithrananthapuram Trimurti Temple]] * [[Muthuvara Mahadeva Temple]] * [[Pallimanna Siva Temple]] * [[Panamukkumpally Sastha Temple]] * [[Paramekkavu Bagavathi Temple]] * [[Poonkunnam Siva Temple]] * [[Punkunnam Seetha Ramaswamy Temple]] * [[Shatrughna Temple]] * [[Thriprayar Temple]] * [[Sree Maheswara Temple]] * [[Sringapuram Mahadeva Temple]] * [[Thanikkudam Bhagavathi Temple]] * [[Thiruvambadi Sri Krishna Temple]] * [[Thiruvanchikulam Temple]] * [[Thiruvullakkavu Sree Dharma Sastha Temple]] * [[Thottipal Bhagavati Temple|Thottipal Bhagavati]] * [[Trikkur Mahadeva Temple|Trikkur Mahadeva]] * [[Vadakkunnathan Temple|Vadakkunnathan]] * [[Vilwadrinatha Temple]] * [[Peruvanam Mahadeva Temple]] * [[Mathur Shiva Temple]] * [[Kalathil Sree Rudra Devi Temple]] |group14=[[Wayanad district|Wayanad]] |list14= * [[Mazhuvannur Maha Siva Kshethram]] * [[Thirunelli Temple|Thirunelli]] * [[Valliyoorkkavu]] }}<noinclude> {{Documentation|content= {{Align|right|{{Check completeness of transclusions}}}} {{collapsible option}} == See also == * [[:Category:Hindu temples in Kerala]] [[Category:Hindu temples in India templates|Kerala]] [[Category:Kerala navigational boxes]] }}</noinclude> qs6450zg2usqy23dw0n52mnjhgrle6z 1382894 1382893 2026-08-15T14:55:05Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Hindu_temples_in_Kerala]] 1382893 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Hindu temples in Kerala |title = [[List of Hindu temples in Kerala|Hindu temples in Kerala]] |listclass = hlist |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |basestyle = background: #FFC569; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |imageleft = |group1=[[Alappuzha district|Alappuzha]] |list1= * [[Kurattikadu Mutharamman Devi Temple]] * [[Mannar Thrikkuratti Mahadeva Temple]] * [[Ambalappuzha Sri Krishna Temple|Ambalappuzha Sri Krishna]] * [[Manakkattu Devi Temple|Manakkattu Devi Temple, Pallippad, Harippad]] * [[Chakkulathukavu Temple|Chakkulathukavu]] * [[Chammanad devi temple|Chammanad Devi]] * [[Karthyayani Devi Temple, Cherthala|Cherthala Devi]] * [[Chettikulangara Devi Temple|Chettikulangara Devi]] * [[Evoor Major Sri krishnaswamy temple]] * [[Haripad Sree Subrahmanya Swamy temple]] * [[Kandiyoor Sree Mahadeva Temple]] * [[Kuttikattu Sree Bhadra Kali Devi Temple|Kuttikattu Sree Bhadra Kali Devi]] * [[Mannarasala Temple|Mannarasala]] * [[Mullakkal Temple|Mullakkal]] * [[Nalpathaneeswaram Sree Mahadeva Temple|Nalpathaneeswaram Sree Mahadeva]] * [[Padanilam Parabrahma Temple]] * [[Pattambalam]] * [[Valiyakulangara Devi Temple|Valiyakulangara Devi]] |group2=[[Ernakulam district|Ernakulam]] |list2= * [[Cherai Gowreeshwara Temple|Cherai Gowreeshwara]] * [[Dakshina Mookambika Temple North Paravur]] * [[Chottanikkara Temple|Chottanikkara]] * [[Eravikulangara Temple|Eravikulangara]] * [[Iringole Kavu]] * [[Kalamassery Mahaganapathy Temple|Kalamassery Mahaganapathy]] * [[Kurumbakkavu Bhagavathy Temple Edathala|Kurumbakkavu Bhagavathy]] * [[Panekavu Bhagavati Shastha Temple|Panekavu Bhagavati Shastha]] * [[Sree Bhavaneeswara Temple|Sree Bhavaneeswara]] * [[Sree Poornathrayesa Temple|Sree Poornathrayesa]] * [[Sree Venugopala]] * [[Thamaramkulangara Sree Dharma Sastha Temple|Thamaramkulangara Sree Dharma Sastha]] * [[Thrikkakara Temple]] * [[Thiru Nayathode Siva Narayana Temple]] * [[Chelamattom Shree Krishna Swami Temple]] |group3=[[Idukki district|Idukki]] |list3= * [[Sri Siddhi Vinayakar Temple, Chittampara|Sri Siddhi Vinayakar]] |group4=[[Kannur district|Kannur]] |list4= * [[Sree Andalurkavu|Andalur kavu]] * [[Aroli#Sree Vadeswaram Shiva Temple|Sree Vadeswaram]] * [[Azhikode, Kannur|Azhikode Palottukavu]] * [[Chenankavu]] * [[Chala, Kannur|Chala Bhagavathi]] * [[Cherukunnu#Annapoorneshwari Temple|Sree Annapoorneswari]] * [[Sree Chovva Shiva Temple]] * [[Morazha|Edappara Chamundi]] * [[Cheruthazham|Hanumarambalam]] * [[Thalassery#Sree Jagannath Temple|Sree Jagannathan]] * [[Kalliasseri|Kandanthalli]] * [[Pappinisseri|Keecheri Palottukavu]] * [[Iritty|Keezhur Mahadeva]] * [[Kottiyoor Temple|Kottiyoor Vadakkeshwaram]] * [[Kunnathoor Padi]] * [[Madayi Kavu]] * [[Kalarivathukkal Bhagavathy Temple]] * [[Madai Vadukunda Shiva Temple|Vadukunda]] * [[Irikkur#Places of worship|Mamanathambalam]] * [[Kalliasseri|Manakulangara]] * [[Mariamman Koil, Pilakool]] * [[Mavilayi|Mavilakkavu]] * [[Muneeswaran Kovil]] * [[Oorpazhachi Kavu]] * [[Padavil Sree Muthappan]] * [[Panoor|Panoonneri Shiva]] * [[Muthappan Temple|Parassinikkadavu Muthappan]] * [[Payyannur Sree Subramanyaswamy Temple]] * [[Peralasseri Sree Subramaniaswamy Temple]] * [[Pillayar Koil]] * [[Punnakkulangara|Neeliyaarkottam]] * [[Rajarajeshwara Temple]] * [[Sree Andalurkavu]] * [[Sree Ramaswami Temple|Tiruvangad]] * [[Sree Sundareswara Temple|Talap Ambalam]] * [[Trichambaram Temple|Trichambaram]] * [[Kannur|Thrikkapalam Shiva]] * [[Vasudevapuram Tavanur]] * [[Places of worship in Kannur district]] |group5=[[Kasaragod district|Kasaragod]] |list5= * [[Ananthapura Lake Temple|Ananthapura Lake]] * [[Kanila Shree Bhagavathi Temple|Kanila Shree Bhagavathi]] * [[Madhur Temple|Madhur]] * [[Trikarpur|Trikaripur Chakrapani]] * [[Sri Gopalakrishna Temple Kumble]] |group6=[[Kollam district| Kollam]] |list6= * [[Ammachiveedu Murti Temple]] * [[Anandavalleeshwaram Sri Mahadevar Temple]] * [[Asramam Sree Krishna Swamy Temple|Ashram Sree krishna Swamy]] * [[Kadakkal Devi Temple|Kadakkal Devi]] * [[Kodimoottil Sri Bhadrakaali Temple|Kodimoottil Sri Bhadrakaali]] * [[Kottankulangara Devi Temple]] * [[Kottarakkara Sree Mahaganapathi Kshethram]] * [[Kottarakkulam Sree Mahaganapathy Kovil, Kollam]] * [[Oachira Temple|Oachira Parabrahma Temple]] * [[Panakkattodil Devi Temple]] * [[Poruvazhy Peruviruthy Malanada Temple]] * [[Pulimukham Devi Temple]] * [[Puttingal Temple|Paravur Puttingal Devi Temple]] * [[Sasthamcotta Sree Dharma Sastha Temple]] * [[Sree Indilayappan Temple, Marayikkodu|Sree Indilayappan]] * [[Sree Maha Ganapathy Temple, Thamarakulam|Sree Maha Ganapathy]] * [[Vayalil Thrikkovil Mahavishnu Temple|Vayalil Thrikkovil Mahavishnu]] |group7=[[Kottayam district|Kottayam]] |list7= * [[Vaikom Temple|Vaikom]] * [[Vazhappally Maha Siva Temple|ThiruVazhappally Sree Mahadevar]] * [[Ettumanoor Mahadevar Temple|Ettumanoor Mahadevar]] * [[Thirunakkara Sree Mahadevar Temple, Kottayam|Thirunakkara Sree Mahadevar Temple]] * [[Kidangoor Subramanya Temple]] * [[Chirakkadavu Sree Mahadeva Temple|Chirakkadavu Sree Mahadevar]] * [[Kaduthruthy Mahadeva Temple]] * [[Neendoor Subrahmanya Swami Temple]] * [[Perunna Subrahmanya Swami Temple|Perunna Subrahmanya Swami]] * [[Kavinpuram Devi Temple|Kavinpuram Devi]] * [[Morkulangara Devi Temple|Morkulangara Devi]] * [[Kadamuri Narasimhaswamy Temple, Kadamuri]] * [[Moozhayil Sankaranarayana Temple Anicad]] * [[Kodungoor Devi Temple]] * [[Elamgulam Sree Dharma Shastha Temple]] * [[Anicad Sree Bhagavathi Temple]] * Pullattukunnel Temple, Elamgulam * [[Nethalloor Devi Temple|Nethalloor Devi]] * [[Panachikkadu Temple|Panachikkadu]] * [[Paippad Puthenkavu Bhagavathi Temple|Paippad Puthenkavu Bhagavathi]] * [[Pundareekapuram Temple|Pundareekapuram]] * [[Puthiyakavu Devi Temple]] |group8=[[Kozhikode district|Kozhikode]] |list8= * [[Abhimanyu Temple, Vayotthidam|Abhimanyu Temple]] * [[Azhakodi Devi Temple|Azhakodi Devi]] * [[Lokanarkavu Temple|Lokanarkavu]] * [[Pisharikavu]] * [[Valayanad Devi Temple|Valayanad Devi]] |group9=[[Malappuram district|Malappuram]] |list9= * [[Alathiyur Hanuman Temple|Alathiyur Hanuman]] * [[Devi Temple, Kadampuzha|Kadampuzha Devi]] * [[Kadampuzha Bhagavathy Temple|Kadampuzha Bhagavathy]] * [[Sree Rama Temple Ramapuram|Sree Rama]] * [[Thirumanthamkunnu Temple|Thirumanthamkunnu]] * [[Thirunavaya Temple|Thirunavaya]] * [[Thrikkavu Temple|Thrikkavu]] * [[Vairankode Bhagavathy Temple]] |group10=[[Palakkad district|Palakkad]] |list10= * [[Brahmeeswaran Temple, Palakkad|Brahmeeswaran]] * [[Chinakkathoor Temple|Chinakkathoor]] * [[Karimpuzha Sree Ramaswamy Temple|Karimpuzha Sree Ramaswamy]] * [[Killikkurussimangalam]] * [[Kodikkunnu Bhagavathy Temple|Kodikkunnu Bhagavathy]] * [[Manapullikavu]] * [[Malamakkavu Ayyappa Temple]] * [[Meenkulathi Temple|Meenkulathi]] * [[Sri Nellikulangara Bhagavathi Temple|Sri Nellikulangara Bhagavathi]] * [[Thirupuraikkal Temple|Thirupuraikkal]] * [[Valliya Aarattu – Karnaki Amman Temple|Valliya Aarattu – Karnaki Amman]] * [[Vayilyamkunnu Bhagavathi Temple|Vayilyamkunnu Bhagavathi]] * [[Viswanatha Swamy Temple, Palakkad|Viswanatha Swam]] * [[Panniyur Sri Varahamurthy Temple]] |group11=[[Pathanamthitta district|Pathanamthitta]] |list11= * [[Aranmula Parthasarathy Temple|Aranmula Parthasarathy]] * [[Anikkattilammakshethram]] * [[Gurunathanmukadi]] * [[Kaviyoor Mahadevar Temple|Kaviyoor Mahadevar]] * [[Mahadeva Temple, Kalanjoor|Mahadeva]] * [[Mezhuveli Temple|Mezhuveli]] * [[Muringamangalam Sreemahadevar Temple|Muringamangalam Sreemahadevar]] * [[Panayannarkavu]] * [[Pattupurakkavu Bhagavathi Temple|Pattupurakkavu Bhagavathi]] * [[Rektha Kanda Swamy Temple|Rektha Kanda Swamy]] * [[Sabarimala]] * [[Sree Bhuvaneswary Temple, Valamchuzhy|Sree Bhuvaneswary]] * [[Sree Vallabha Temple|Sree Vallabha]] * [[Sreenarayanapuram Temple|Sreenarayanapuram]] * [[Sri Chirakkakavu Bhagavthi Temple|Sri Chirakkakavu Bhagavthi]] * [[Thazhoor Bhagavathy Kshetram]] * [[Thrikkovil Sree Padmanabha Swami Kshetram]] * [[Thrippara Shiva Kshetram]] * [[Thumpamon Vadakkumnatha Temple|Thumpamon Vadakkumnatha]] * [[Valiyakoikkal Temple|Valiyakoikkal]] |group12=[[Thiruvananthapuram district|Thiruvananthapuram]] |list12= * [[Attukal Temple|Attukal]] * [[Avanavanchery Sri Indilayappan Temple|Avanavanchery Sri Indilayappan]] * [[Palakkavu Bhagavathi temple|Edava Palakkavu Bhagavathi temple]] * [[Irumkulangara Durga Devi Temple|Irumkulangara Durga Devi]] * [[Janardanaswamy Temple|Janardanaswamy]] * [[Kappil Bhagavathy Temple|Kappil Bhagavathy]] * [[Mannanthala Anandavaleeswaram Temple|Mannanthala Anandavaleeswaram]] * [[Padmanabhaswamy Temple|Padmanabhaswamy]] * [[Sarkaradevi Temple|Sarkaradevi]] * [[Sarada Mutt|Sivagiri Sarada Mutt]] * [[Sreekanteswaram]] * [[Vellayani Devi Temple]] * [[Venkatachalapathy Temple, Trivandrum|Venkatachalapathy]] |group13=[[Thrissur district|Thrissur]] |list13= * [[Arattupuzha Temple]] * [[Ammathiruvadi Temple]] * [[Avanangattilkalari Vishnumaya Temple]] * [[Annamanada Mahadeva Temple]] * [[Chembukkavu Bhagavathy Temple]] * [[Chemmanthatta Mahadeva Temple]] * [[Chiravarampathukavu Bhagavathi Temple]] * [[Choorakkottukavu Bhagavathy Temple]] * [[Guruvayur Temple]] * [[Ivor Madom]] * [[Kanimangalam Sastha Temple]] * [[Kodungallur Bhagavathy Temple]] * [[Koodalmanikyam Temple]] * [[Kootumuchikal amma]] * [[Kottekkad Temple]] * [[Kuttankulangara Sri Krishna Temple]] * [[Kuttumuck Siva Temple]] * [[Laloor Bhagavathy Temple]] * [[Mammiyoor Temple]] * [[Mithrananthapuram Trimurti Temple]] * [[Muthuvara Mahadeva Temple]] * [[Pallimanna Siva Temple]] * [[Panamukkumpally Sastha Temple]] * [[Paramekkavu Bagavathi Temple]] * [[Poonkunnam Siva Temple]] * [[Punkunnam Seetha Ramaswamy Temple]] * [[Shatrughna Temple]] * [[Thriprayar Temple]] * [[Sree Maheswara Temple]] * [[Sringapuram Mahadeva Temple]] * [[Thanikkudam Bhagavathi Temple]] * [[Thiruvambadi Sri Krishna Temple]] * [[Thiruvanchikulam Temple]] * [[Thiruvullakkavu Sree Dharma Sastha Temple]] * [[Thottipal Bhagavati Temple|Thottipal Bhagavati]] * [[Trikkur Mahadeva Temple|Trikkur Mahadeva]] * [[Vadakkunnathan Temple|Vadakkunnathan]] * [[Vilwadrinatha Temple]] * [[Peruvanam Mahadeva Temple]] * [[Mathur Shiva Temple]] * [[Kalathil Sree Rudra Devi Temple]] |group14=[[Wayanad district|Wayanad]] |list14= * [[Mazhuvannur Maha Siva Kshethram]] * [[Thirunelli Temple|Thirunelli]] * [[Valliyoorkkavu]] }}<noinclude> {{Documentation|content= {{Align|right|{{Check completeness of transclusions}}}} {{collapsible option}} == See also == * [[:Category:Hindu temples in Kerala]] [[Category:Hindu temples in India templates|Kerala]] [[Category:Kerala navigational boxes]] }}</noinclude> qs6450zg2usqy23dw0n52mnjhgrle6z 1382895 1382894 2026-08-15T14:55:31Z A826 72368 A826 [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Hindu temples in Kerala]] ಪುಟವನ್ನು [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಆಂಗ್ಲ ಶೀರ್ಷಿಕೆ → ಕನ್ನಡ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1382893 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Hindu temples in Kerala |title = [[List of Hindu temples in Kerala|Hindu temples in Kerala]] |listclass = hlist |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |basestyle = background: #FFC569; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |imageleft = |group1=[[Alappuzha district|Alappuzha]] |list1= * [[Kurattikadu Mutharamman Devi Temple]] * [[Mannar Thrikkuratti Mahadeva Temple]] * [[Ambalappuzha Sri Krishna Temple|Ambalappuzha Sri Krishna]] * [[Manakkattu Devi Temple|Manakkattu Devi Temple, Pallippad, Harippad]] * [[Chakkulathukavu Temple|Chakkulathukavu]] * [[Chammanad devi temple|Chammanad Devi]] * [[Karthyayani Devi Temple, Cherthala|Cherthala Devi]] * [[Chettikulangara Devi Temple|Chettikulangara Devi]] * [[Evoor Major Sri krishnaswamy temple]] * [[Haripad Sree Subrahmanya Swamy temple]] * [[Kandiyoor Sree Mahadeva Temple]] * [[Kuttikattu Sree Bhadra Kali Devi Temple|Kuttikattu Sree Bhadra Kali Devi]] * [[Mannarasala Temple|Mannarasala]] * [[Mullakkal Temple|Mullakkal]] * [[Nalpathaneeswaram Sree Mahadeva Temple|Nalpathaneeswaram Sree Mahadeva]] * [[Padanilam Parabrahma Temple]] * [[Pattambalam]] * [[Valiyakulangara Devi Temple|Valiyakulangara Devi]] |group2=[[Ernakulam district|Ernakulam]] |list2= * [[Cherai Gowreeshwara Temple|Cherai Gowreeshwara]] * [[Dakshina Mookambika Temple North Paravur]] * [[Chottanikkara Temple|Chottanikkara]] * [[Eravikulangara Temple|Eravikulangara]] * [[Iringole Kavu]] * [[Kalamassery Mahaganapathy Temple|Kalamassery Mahaganapathy]] * [[Kurumbakkavu Bhagavathy Temple Edathala|Kurumbakkavu Bhagavathy]] * [[Panekavu Bhagavati Shastha Temple|Panekavu Bhagavati Shastha]] * [[Sree Bhavaneeswara Temple|Sree Bhavaneeswara]] * [[Sree Poornathrayesa Temple|Sree Poornathrayesa]] * [[Sree Venugopala]] * [[Thamaramkulangara Sree Dharma Sastha Temple|Thamaramkulangara Sree Dharma Sastha]] * [[Thrikkakara Temple]] * [[Thiru Nayathode Siva Narayana Temple]] * [[Chelamattom Shree Krishna Swami Temple]] |group3=[[Idukki district|Idukki]] |list3= * [[Sri Siddhi Vinayakar Temple, Chittampara|Sri Siddhi Vinayakar]] |group4=[[Kannur district|Kannur]] |list4= * [[Sree Andalurkavu|Andalur kavu]] * [[Aroli#Sree Vadeswaram Shiva Temple|Sree Vadeswaram]] * [[Azhikode, Kannur|Azhikode Palottukavu]] * [[Chenankavu]] * [[Chala, Kannur|Chala Bhagavathi]] * [[Cherukunnu#Annapoorneshwari Temple|Sree Annapoorneswari]] * [[Sree Chovva Shiva Temple]] * [[Morazha|Edappara Chamundi]] * [[Cheruthazham|Hanumarambalam]] * [[Thalassery#Sree Jagannath Temple|Sree Jagannathan]] * [[Kalliasseri|Kandanthalli]] * [[Pappinisseri|Keecheri Palottukavu]] * [[Iritty|Keezhur Mahadeva]] * [[Kottiyoor Temple|Kottiyoor Vadakkeshwaram]] * [[Kunnathoor Padi]] * [[Madayi Kavu]] * [[Kalarivathukkal Bhagavathy Temple]] * [[Madai Vadukunda Shiva Temple|Vadukunda]] * [[Irikkur#Places of worship|Mamanathambalam]] * [[Kalliasseri|Manakulangara]] * [[Mariamman Koil, Pilakool]] * [[Mavilayi|Mavilakkavu]] * [[Muneeswaran Kovil]] * [[Oorpazhachi Kavu]] * [[Padavil Sree Muthappan]] * [[Panoor|Panoonneri Shiva]] * [[Muthappan Temple|Parassinikkadavu Muthappan]] * [[Payyannur Sree Subramanyaswamy Temple]] * [[Peralasseri Sree Subramaniaswamy Temple]] * [[Pillayar Koil]] * [[Punnakkulangara|Neeliyaarkottam]] * [[Rajarajeshwara Temple]] * [[Sree Andalurkavu]] * [[Sree Ramaswami Temple|Tiruvangad]] * [[Sree Sundareswara Temple|Talap Ambalam]] * [[Trichambaram Temple|Trichambaram]] * [[Kannur|Thrikkapalam Shiva]] * [[Vasudevapuram Tavanur]] * [[Places of worship in Kannur district]] |group5=[[Kasaragod district|Kasaragod]] |list5= * [[Ananthapura Lake Temple|Ananthapura Lake]] * [[Kanila Shree Bhagavathi Temple|Kanila Shree Bhagavathi]] * [[Madhur Temple|Madhur]] * [[Trikarpur|Trikaripur Chakrapani]] * [[Sri Gopalakrishna Temple Kumble]] |group6=[[Kollam district| Kollam]] |list6= * [[Ammachiveedu Murti Temple]] * [[Anandavalleeshwaram Sri Mahadevar Temple]] * [[Asramam Sree Krishna Swamy Temple|Ashram Sree krishna Swamy]] * [[Kadakkal Devi Temple|Kadakkal Devi]] * [[Kodimoottil Sri Bhadrakaali Temple|Kodimoottil Sri Bhadrakaali]] * [[Kottankulangara Devi Temple]] * [[Kottarakkara Sree Mahaganapathi Kshethram]] * [[Kottarakkulam Sree Mahaganapathy Kovil, Kollam]] * [[Oachira Temple|Oachira Parabrahma Temple]] * [[Panakkattodil Devi Temple]] * [[Poruvazhy Peruviruthy Malanada Temple]] * [[Pulimukham Devi Temple]] * [[Puttingal Temple|Paravur Puttingal Devi Temple]] * [[Sasthamcotta Sree Dharma Sastha Temple]] * [[Sree Indilayappan Temple, Marayikkodu|Sree Indilayappan]] * [[Sree Maha Ganapathy Temple, Thamarakulam|Sree Maha Ganapathy]] * [[Vayalil Thrikkovil Mahavishnu Temple|Vayalil Thrikkovil Mahavishnu]] |group7=[[Kottayam district|Kottayam]] |list7= * [[Vaikom Temple|Vaikom]] * [[Vazhappally Maha Siva Temple|ThiruVazhappally Sree Mahadevar]] * [[Ettumanoor Mahadevar Temple|Ettumanoor Mahadevar]] * [[Thirunakkara Sree Mahadevar Temple, Kottayam|Thirunakkara Sree Mahadevar Temple]] * [[Kidangoor Subramanya Temple]] * [[Chirakkadavu Sree Mahadeva Temple|Chirakkadavu Sree Mahadevar]] * [[Kaduthruthy Mahadeva Temple]] * [[Neendoor Subrahmanya Swami Temple]] * [[Perunna Subrahmanya Swami Temple|Perunna Subrahmanya Swami]] * [[Kavinpuram Devi Temple|Kavinpuram Devi]] * [[Morkulangara Devi Temple|Morkulangara Devi]] * [[Kadamuri Narasimhaswamy Temple, Kadamuri]] * [[Moozhayil Sankaranarayana Temple Anicad]] * [[Kodungoor Devi Temple]] * [[Elamgulam Sree Dharma Shastha Temple]] * [[Anicad Sree Bhagavathi Temple]] * Pullattukunnel Temple, Elamgulam * [[Nethalloor Devi Temple|Nethalloor Devi]] * [[Panachikkadu Temple|Panachikkadu]] * [[Paippad Puthenkavu Bhagavathi Temple|Paippad Puthenkavu Bhagavathi]] * [[Pundareekapuram Temple|Pundareekapuram]] * [[Puthiyakavu Devi Temple]] |group8=[[Kozhikode district|Kozhikode]] |list8= * [[Abhimanyu Temple, Vayotthidam|Abhimanyu Temple]] * [[Azhakodi Devi Temple|Azhakodi Devi]] * [[Lokanarkavu Temple|Lokanarkavu]] * [[Pisharikavu]] * [[Valayanad Devi Temple|Valayanad Devi]] |group9=[[Malappuram district|Malappuram]] |list9= * [[Alathiyur Hanuman Temple|Alathiyur Hanuman]] * [[Devi Temple, Kadampuzha|Kadampuzha Devi]] * [[Kadampuzha Bhagavathy Temple|Kadampuzha Bhagavathy]] * [[Sree Rama Temple Ramapuram|Sree Rama]] * [[Thirumanthamkunnu Temple|Thirumanthamkunnu]] * [[Thirunavaya Temple|Thirunavaya]] * [[Thrikkavu Temple|Thrikkavu]] * [[Vairankode Bhagavathy Temple]] |group10=[[Palakkad district|Palakkad]] |list10= * [[Brahmeeswaran Temple, Palakkad|Brahmeeswaran]] * [[Chinakkathoor Temple|Chinakkathoor]] * [[Karimpuzha Sree Ramaswamy Temple|Karimpuzha Sree Ramaswamy]] * [[Killikkurussimangalam]] * [[Kodikkunnu Bhagavathy Temple|Kodikkunnu Bhagavathy]] * [[Manapullikavu]] * [[Malamakkavu Ayyappa Temple]] * [[Meenkulathi Temple|Meenkulathi]] * [[Sri Nellikulangara Bhagavathi Temple|Sri Nellikulangara Bhagavathi]] * [[Thirupuraikkal Temple|Thirupuraikkal]] * [[Valliya Aarattu – Karnaki Amman Temple|Valliya Aarattu – Karnaki Amman]] * [[Vayilyamkunnu Bhagavathi Temple|Vayilyamkunnu Bhagavathi]] * [[Viswanatha Swamy Temple, Palakkad|Viswanatha Swam]] * [[Panniyur Sri Varahamurthy Temple]] |group11=[[Pathanamthitta district|Pathanamthitta]] |list11= * [[Aranmula Parthasarathy Temple|Aranmula Parthasarathy]] * [[Anikkattilammakshethram]] * [[Gurunathanmukadi]] * [[Kaviyoor Mahadevar Temple|Kaviyoor Mahadevar]] * [[Mahadeva Temple, Kalanjoor|Mahadeva]] * [[Mezhuveli Temple|Mezhuveli]] * [[Muringamangalam Sreemahadevar Temple|Muringamangalam Sreemahadevar]] * [[Panayannarkavu]] * [[Pattupurakkavu Bhagavathi Temple|Pattupurakkavu Bhagavathi]] * [[Rektha Kanda Swamy Temple|Rektha Kanda Swamy]] * [[Sabarimala]] * [[Sree Bhuvaneswary Temple, Valamchuzhy|Sree Bhuvaneswary]] * [[Sree Vallabha Temple|Sree Vallabha]] * [[Sreenarayanapuram Temple|Sreenarayanapuram]] * [[Sri Chirakkakavu Bhagavthi Temple|Sri Chirakkakavu Bhagavthi]] * [[Thazhoor Bhagavathy Kshetram]] * [[Thrikkovil Sree Padmanabha Swami Kshetram]] * [[Thrippara Shiva Kshetram]] * [[Thumpamon Vadakkumnatha Temple|Thumpamon Vadakkumnatha]] * [[Valiyakoikkal Temple|Valiyakoikkal]] |group12=[[Thiruvananthapuram district|Thiruvananthapuram]] |list12= * [[Attukal Temple|Attukal]] * [[Avanavanchery Sri Indilayappan Temple|Avanavanchery Sri Indilayappan]] * [[Palakkavu Bhagavathi temple|Edava Palakkavu Bhagavathi temple]] * [[Irumkulangara Durga Devi Temple|Irumkulangara Durga Devi]] * [[Janardanaswamy Temple|Janardanaswamy]] * [[Kappil Bhagavathy Temple|Kappil Bhagavathy]] * [[Mannanthala Anandavaleeswaram Temple|Mannanthala Anandavaleeswaram]] * [[Padmanabhaswamy Temple|Padmanabhaswamy]] * [[Sarkaradevi Temple|Sarkaradevi]] * [[Sarada Mutt|Sivagiri Sarada Mutt]] * [[Sreekanteswaram]] * [[Vellayani Devi Temple]] * [[Venkatachalapathy Temple, Trivandrum|Venkatachalapathy]] |group13=[[Thrissur district|Thrissur]] |list13= * [[Arattupuzha Temple]] * [[Ammathiruvadi Temple]] * [[Avanangattilkalari Vishnumaya Temple]] * [[Annamanada Mahadeva Temple]] * [[Chembukkavu Bhagavathy Temple]] * [[Chemmanthatta Mahadeva Temple]] * [[Chiravarampathukavu Bhagavathi Temple]] * [[Choorakkottukavu Bhagavathy Temple]] * [[Guruvayur Temple]] * [[Ivor Madom]] * [[Kanimangalam Sastha Temple]] * [[Kodungallur Bhagavathy Temple]] * [[Koodalmanikyam Temple]] * [[Kootumuchikal amma]] * [[Kottekkad Temple]] * [[Kuttankulangara Sri Krishna Temple]] * [[Kuttumuck Siva Temple]] * [[Laloor Bhagavathy Temple]] * [[Mammiyoor Temple]] * [[Mithrananthapuram Trimurti Temple]] * [[Muthuvara Mahadeva Temple]] * [[Pallimanna Siva Temple]] * [[Panamukkumpally Sastha Temple]] * [[Paramekkavu Bagavathi Temple]] * [[Poonkunnam Siva Temple]] * [[Punkunnam Seetha Ramaswamy Temple]] * [[Shatrughna Temple]] * [[Thriprayar Temple]] * [[Sree Maheswara Temple]] * [[Sringapuram Mahadeva Temple]] * [[Thanikkudam Bhagavathi Temple]] * [[Thiruvambadi Sri Krishna Temple]] * [[Thiruvanchikulam Temple]] * [[Thiruvullakkavu Sree Dharma Sastha Temple]] * [[Thottipal Bhagavati Temple|Thottipal Bhagavati]] * [[Trikkur Mahadeva Temple|Trikkur Mahadeva]] * [[Vadakkunnathan Temple|Vadakkunnathan]] * [[Vilwadrinatha Temple]] * [[Peruvanam Mahadeva Temple]] * [[Mathur Shiva Temple]] * [[Kalathil Sree Rudra Devi Temple]] |group14=[[Wayanad district|Wayanad]] |list14= * [[Mazhuvannur Maha Siva Kshethram]] * [[Thirunelli Temple|Thirunelli]] * [[Valliyoorkkavu]] }}<noinclude> {{Documentation|content= {{Align|right|{{Check completeness of transclusions}}}} {{collapsible option}} == See also == * [[:Category:Hindu temples in Kerala]] [[Category:Hindu temples in India templates|Kerala]] [[Category:Kerala navigational boxes]] }}</noinclude> qs6450zg2usqy23dw0n52mnjhgrle6z 1382897 1382895 2026-08-15T14:56:08Z A826 72368 1382897 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು |title = [[ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು]] |listclass = hlist |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |basestyle = background: #FFC569; <!--ಕಣ್ಣಿನ ಆಯಾಸವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ತಿಳಿ ಕಿತ್ತಳೆ--> |imageleft = |group1=[[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ|ಆಲಪ್ಪುಳ]] |list1= * [[ಕುರತ್ತಿಕಾಡು ಮುತ್ತಾರಮ್ಮನ್ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಮನ್ನಾರ್ ತೃಕ್ಕುರತ್ತಿ ಮಹಾದೇವ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಅಂಬಲಪ್ಪುಳ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಅಂಬಲಪ್ಪುಳ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ]] * [[ಮನಕ್ಕಟ್ಟು ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಮನಕ್ಕಟ್ಟು ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಪಳ್ಳಿಪ್ಪಾಡ್, ಹರಿಪ್ಪಾಡ್]] * [[ಚಕ್ಕುಳತುಕಾವು ದೇವಸ್ಥಾನ|ಚಕ್ಕುಳತುಕಾವು]] * [[ಚಮ್ಮನಾಡ್ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಚಮ್ಮನಾಡ್ ದೇವಿ]] * [[ಕಾರ್ತ್ಯಾಯಿನಿ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಚೇರ್ತಲ|ಚೇರ್ತಲ ದೇವಿ]] * [[ಚೆಟ್ಟಿಕುಳಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಚೆಟ್ಟಿಕುಳಂಗರ ದೇವಿ]] * [[ಈವೂರ್ ಮೇಜರ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಹರಿಪಾಡ್ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಕಂಡಿಯೂರು ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಕುಟ್ಟಿಕಟ್ಟು ಶ್ರೀ ಭದ್ರಕಾಳಿ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕುಟ್ಟಿಕಟ್ಟು ಶ್ರೀ ಭದ್ರಕಾಳಿ ದೇವಿ]] * [[ಮನ್ನಾರಸಾಲ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಮನ್ನಾರಸಾಲ]] * [[ಮುಳ್ಳಕ್ಕಲ್ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಮುಳ್ಳಕ್ಕಲ್]] * [[ನಲ್ಪಥನೀಶ್ವರಂ ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವ ದೇವಸ್ಥಾನ|ನಲ್ಪಥನೀಶ್ವರಂ ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವ]] * [[ಪದನಿಲಂ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಪಟ್ಟಾಂಬಳಂ]] * [[ವಲಿಯಕುಳಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ವಲಿಯಕುಳಂಗರ ದೇವಿ]] |group2=[[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಎರ್ನಾಕುಳಂ]] |list2= * [[ಚೇರೈ ಗೌರೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಚೇರೈ ಗೌರೀಶ್ವರ]] * [[ದಕ್ಷಿಣ ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಸ್ಥಾನ ಉತ್ತರ ಪರವೂರು]] * [[ಚೋಟ್ಟಾನಿಕ್ಕರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಚೋಟ್ಟಾನಿಕ್ಕರ]] * [[ಎರವಿಕುಳಂಗರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಎರವಿಕುಳಂಗರ]] * [[ಇರಿಂಗೋಲೆ ಕಾವು]] * [[ಕಳಮಸ್ಸೇರಿ ಮಹಾಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕಳಮಸ್ಸೇರಿ ಮಹಾಗಣಪತಿ]] * [[ಕುರುಂಬಕ್ಕಾವು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಎಡತ್ತಲ|ಕುರುಂಬಕ್ಕಾವು ಭಗವತಿ]] * [[ಪನೇಕಾವು ಭಗವತಿ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಪನೇಕಾವು ಭಗವತಿ ಶಾಸ್ತಾ]] * [[ಶ್ರೀ ಭವನೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಶ್ರೀ ಭವನೀಶ್ವರ]] * [[ಶ್ರೀ ಪೂರ್ಣತ್ರಯೇಶ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಶ್ರೀ ಪೂರ್ಣತ್ರಯೇಶ]] * [[ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲ]] * [[ತಮಾರಂಕುಳಂಗರ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ|ತಮಾರಂಕುಳಂಗರ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ]] * [[ತೃಕ್ಕಾಕರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ತಿರು ನಾಯತೋಡೆ ಶಿವ ನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಚೇಳಮಟ್ಟಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] |group3=[[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಇಡುಕ್ಕಿ]] |list3= * [[ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಿ ವಿನಾಯಕ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಚಿಟ್ಟಂಪಾರ|ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಿ ವಿನಾಯಕ]] |group4=[[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಣ್ಣೂರು]] |list4= * [[ಶ್ರೀ ಅಂಡಾಳೂರುಕಾವು|ಅಂಡಾಳೂರು ಕಾವು]] * [[ಆರೋಳಿ#ಶ್ರೀ ವಡೇಶ್ವರಂ ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಶ್ರೀ ವಡೇಶ್ವರಂ]] * [[ಅಳಿಕೋಡ್, ಕಣ್ಣೂರು|ಅಳಿಕೋಡ್ ಪಾಳೊಟ್ಟುಕಾವು]] * [[ಚೇನಂಕಾವು]] * [[ಚಾಲ, ಕಣ್ಣೂರು|ಚಾಲಾ ಭಗವತಿ]] * [[ಚೇರುಕುನ್ನು#ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಶ್ರೀ ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿ]] * [[ಶ್ರೀ ಚೊವ್ವಾ ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಮೊರಳ|ಎಡಪ್ಪರ ಚಾಮುಂಡಿ]] * [[ಚೇರುತಾಳಂ|ಹನುಮಾರಾಂಬಳಂ]] * [[ತಲಶ್ಶೇರಿ#ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಶ್ರೀ ಜಗನ್ನಾಥನ್]] * [[ಕಳ್ಳಿಯಾಸ್ಸೇರಿ|ಕಂಡಂತಳ್ಳಿ]] * [[ಪಪ್ಪಿನಿಸ್ಸೇರಿ|ಕೀಚೇರಿ ಪಾಳೊಟ್ಟುಕಾವು]] * [[ಇರಿಟ್ಟಿ|ಕೀಳೂರು ಮಹಾದೇವ]] * [[ಕೊಟ್ಟಿಯೂರು ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕೊಟ್ಟಿಯೂರು ವಡಕ್ಕೇಶ್ವರಂ]] * [[ಕುನ್ನತ್ತೂರು ಪಾಡಿ]] * [[ಮದಾಯಿ ಕಾವು]] * [[ಕಳರಿವಾತುಕ್ಕಲ್ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಮದೈ ವಡುಕುಂಡ ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನ|ವಡುಕುಂಡ]] * [[ಇರಿಕ್ಕೂರು#ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳು|ಮಾಮನಾಥಾಂಬಳಂ]] * [[ಕಳ್ಳಿಯಾಸ್ಸೇರಿ|ಮಣಕುಳಂಗರ]] * [[ಮರಿಯಮ್ಮನ್ ಕೋಯಿಲ್, ಪಿಳಕೂಲ್]] * [[ಮಾವಿಲಾಯಿ|ಮಾವಿಲಕ್ಕಾವು]] * [[ಮುನೀಶ್ವರನ್ ಕೋವಿಲ್]] * [[ಊರ್ಪಾ಴ಿ ಕಾವು]] * [[ಪಡವಿಲ್ ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್]] * [[ಪನೂರು|ಪನೂನ್ನೇರಿ ಶಿವ]] * [[ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಪರಸ್ಸಿನಿಕ್ಕಡವು ಮುತ್ತಪ್ಪನ್]] * [[ಪಯ್ಯನ್ನೂರು ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಪೆರಳಸ್ಸೇರಿ ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಪಿಳ್ಳಯಾರ್ ಕೋಯಿಲ್]] * [[ಪುನ್ನಕ್ಕುಳಂಗರ|ನೀಲಿಯಾರ್ಕೊಟ್ಟಂ]] * [[ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಶ್ರೀ ಅಂಡಾಳೂರುಕಾವು]] * [[ಶ್ರೀ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ತಿರುವಂಗಾಡ್]] * [[ಶ್ರೀ ಸುಂದರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ತಾಲಪ್ ಅಂಬಳಂ]] * [[ತ್ರಿಚಂಬರಂ ದೇವಸ್ಥಾನ|ತ್ರಿಚಂಬರಂ]] * [[ಕಣ್ಣೂರು|ತೃಕ್ಕಪ್ಪಳಂ ಶಿವ]] * [[ವಾಸುದೇವಪುರಂ ತವನೂರು]] * [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳು]] |group5=[[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಸರಗೋಡು]] |list5= * [[ಅನಂತಪುರ ಸರೋವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಅನಂತಪುರ ಸರೋವರ]] * [[ಕನಿಲ ಶ್ರೀ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕನಿಲ ಶ್ರೀ ಭಗವತಿ]] * [[ಮಧೂರು ದೇವಸ್ಥಾನ|ಮಧೂರು]] * [[ತ್ರಿಕಾರ್ಪುರ್|ತ್ರಿಕಾರ್ಪುರ ಚಕ್ರಪಾಣಿ]] * [[ಶ್ರೀ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕುಂಬಳೆ]] |group6=[[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] |list6= * [[ಅಮ್ಮಚಿವೀಡು ಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಆನಂದವಳ್ಳೀಶ್ವರಂ ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವರ್ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಅಶ್ರಮಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಅಶ್ರಮ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ]] * [[ಕಡಕ್ಕಲ್ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕಡಕ್ಕಲ್ ದೇವಿ]] * [[ಕೊಡಿಮೂಟ್ಟಿಲ್ ಶ್ರೀ ಭದ್ರಕಾಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕೊಡಿಮೂಟ್ಟಿಲ್ ಶ್ರೀ ಭದ್ರಕಾಳಿ]] * [[ಕೊಟ್ಟಾಂಕುಳಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಂ]] * [[ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕುಳಂ ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿ ಕೋವಿಲ್, ಕೊಲ್ಲಂ]] * [[ಒಚಿರಾ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಒಚಿರಾ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಪನಕ್ಕಟ್ಟೋಡಿಲ್ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಪೊರುವಾ಴ಿ ಪೆರುವಿರುತಿ ಮಲನಾಡ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಪುಳಿಮುಖಂ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಪುಟ್ಟಿಂಗಲ್ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಪರವೂರು ಪುಟ್ಟಿಂಗಲ್ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಶಾಸ್ತಾಂಕೊಟ್ಟ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಶ್ರೀ ಇಂಡಿಳಯಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಮಾರಯಿಕ್ಕೋಡು|ಶ್ರೀ ಇಂಡಿಳಯಪ್ಪನ್]] * [[ಶ್ರೀ ಮಹಾ ಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ತಾಮರಕುಳಂ|ಶ್ರೀ ಮಹಾ ಗಣಪತಿ]] * [[ವಾಯಲಿಲ್ ತೃಕ್ಕೋವಿಲ್ ಮಹಾವಿಷ್ಣು ದೇವಸ್ಥಾನ|ವಾಯಲಿಲ್ ತೃಕ್ಕೋವಿಲ್ ಮಹಾವಿಷ್ಣು]] |group7=[[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] |list7= * [[ವೈಕಂ ದೇವಸ್ಥಾನ|ವೈಕಂ]] * [[ವಾೞಪ್ಪಳ್ಳಿ ಮಹಾ ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನ|ತಿರುವಾೞಪ್ಪಳ್ಳಿ ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವರ್]] * [[ಎಟ್ಟುಮಾನೂರು ಮಹಾದೇವರ್ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಎಟ್ಟುಮಾನೂರು ಮಹಾದೇವರ್]] * [[ತಿರುನಕ್ಕರ ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವರ್ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕೊಟ್ಟಾಯಂ|ತಿರುನಕ್ಕರ ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವರ್ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಕಿಡಂಗೂರು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಚಿರಕ್ಕಡವು ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಚಿರಕ್ಕಡವು ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವರ್]] * [[ಕಡುತ್ರುತಿ ಮಹಾದೇವ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ನೀಂದೂರು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಪೆರುನ್ನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಪೆರುನ್ನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ]] * [[ಕವಿನ್ಪುರಂ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕವಿನ್ಪುರಂ ದೇವಿ]] * [[ಮೋರ್ಕುಳಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಮೋರ್ಕುಳಂಗರ ದೇವಿ]] * [[ಕದಮುರಿ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕದಮುರಿ]] * [[ಮೂೞಯಿಲ್ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ ಅನಿಕಾಡ್]] * [[ಕೊಡುಂಗೂರು ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಎಳಂಗುಳಂ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಅನಿಕಾಡ್ ಶ್ರೀ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * ಪುಳ್ಳತ್ತುಕುನ್ನೆಲ್ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಎಳಂಗುಳಂ * [[ನೆತ್ತಳ್ಳೂರು ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ನೆತ್ತಳ್ಳೂರು ದೇವಿ]] * [[ಪನಾಚಿಕ್ಕಾಡು ದೇವಸ್ಥಾನ|ಪನಾಚಿಕ್ಕಾಡು]] * [[ಪೈಪ್ಪಾಡ್ ಪುತೇನ್ಕಾವು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಪೈಪ್ಪಾಡ್ ಪುತೇನ್ಕಾವು ಭಗವತಿ]] * [[ಪುಂಡರೀಕಾಪುರಂ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಪುಂಡರೀಕಾಪುರಂ]] * [[ಪುತಿಯಾಕಾವು ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] |group8=[[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್]] |list8= * [[ಅಭಿಮನ್ಯು ದೇವಸ್ಥಾನ, ವಾಯೊತ್ತಿದಂ|ಅಭಿಮನ್ಯು ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಅೞಕೋಡಿ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಅೞಕೋಡಿ ದೇವಿ]] * [[ಲೋಕನಾರ್ಕಾವು ದೇವಸ್ಥಾನ|ಲೋಕನಾರ್ಕಾವು]] * [[ಪಿಶಾರಿಕಾವು]] * [[ವಾಲಯನಾಡ್ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ವಾಲಯನಾಡ್ ದೇವಿ]] |group9=[[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]] |list9= * [[ಆಲತಿಯೂರು ಹನುಮಾನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಆಲತಿಯೂರು ಹನುಮಾನ್]] * [[ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕಡಂಪುಳ|ಕಡಂಪುಳ ದೇವಿ]] * [[ಕಡಂಪುಳ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕಡಂಪುಳ ಭಗವತಿ]] * [[ಶ್ರೀ ರಾಮ ದೇವಸ್ಥಾನ ರಾಮಪುರಂ|ಶ್ರೀ ರಾಮ]] * [[ತಿರುಮಂತಂಕುನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನ|ತಿರುಮಂತಂಕುನ್ನು]] * [[ತಿರುನವಾಯ ದೇವಸ್ಥಾನ|ತಿರುನವಾಯ]] * [[ತೃಕ್ಕಾವು ದೇವಸ್ಥಾನ|ತೃಕ್ಕಾವು]] * [[ವೈರಂಕೋಡ್ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] |group10=[[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] |list10= * [[ಬ್ರಹ್ಮೀಶ್ವರನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್|ಬ್ರಹ್ಮೀಶ್ವರನ್]] * [[ಚಿನಕ್ಕತ್ತೂರು ದೇವಸ್ಥಾನ|ಚಿನಕ್ಕತ್ತೂರು]] * [[ಕರಿಂಪುಳ ಶ್ರೀ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕರಿಂಪುಳ ಶ್ರೀ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ]] * [[ಕಿಳ್ಳಿಕ್ಕುರುಸ್ಸಿಮಂಗಲಂ]] * [[ಕೊಡಿಕ್ಕುನ್ನು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕೊಡಿಕ್ಕುನ್ನು ಭಗವತಿ]] * [[ಮಣಪುಳ್ಳಿಕಾವು]] * [[ಮಳಮಕ್ಕಾವು ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಮೀನ್ಕುಳತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಮೀನ್ಕುಳತಿ]] * [[ಶ್ರೀ ನೆಲ್ಲಿಕುಳಂಗರ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಶ್ರೀ ನೆಲ್ಲಿಕುಳಂಗರ ಭಗವತಿ]] * [[ತಿರುಪುರೈಕ್ಕಲ್ ದೇವಸ್ಥಾನ|ತಿರುಪುರೈಕ್ಕಲ್]] * [[ವಳ್ಳಿಯ ಆರಟ್ಟು – ಕರ್ಣಾಕಿ ಅಮ್ಮನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ|ವಳ್ಳಿಯ ಆರಟ್ಟು – ಕರ್ಣಾಕಿ ಅಮ್ಮನ್]] * [[ವಾಯಿಲ್ಯಂಕುನ್ನು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ವಾಯಿಲ್ಯಂಕುನ್ನು ಭಗವತಿ]] * [[ವಿಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್|ವಿಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ]] * [[ಪಣ್ಣಿಯೂರು ಶ್ರೀ ವರಾಹಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] |group11=[[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] |list11= * [[ಅರನ್ಮುಳ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಅರನ್ಮುಳ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ]] * [[ಅನಿಕ್ಕಟ್ಟಿಳಮ್ಮಕ್ಷೇತ್ರಂ]] * [[ಗುರುನಾಥನ್ಮುಕಾಡಿ]] * [[ಕವಿಯೂರು ಮಹಾದೇವರ್ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕವಿಯೂರು ಮಹಾದೇವರ್]] * [[ಮಹಾದೇವ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕಳಂಜೂರು|ಮಹಾದೇವ]] * [[ಮೇ಴ುವೇಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಮೇ಴ುವೇಳಿ]] * [[ಮುರಿಂಗಮಂಗಲಂ ಶ್ರೀಮಹಾದೇವರ್ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಮುರಿಂಗಮಂಗಲಂ ಶ್ರೀಮಹಾದೇವರ್]] * [[ಪನಯನ್ನಾರ್ಕಾವು]] * [[ಪಟ್ಟುಪುರಕ್ಕಾವು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಪಟ್ಟುಪುರಕ್ಕಾವು ಭಗವತಿ]] * [[ರೇಕ್ತ ಕಂಡ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ರೇಕ್ತ ಕಂಡ ಸ್ವಾಮಿ]] * [[ಸಬರಿಮಲೈ]] * [[ಶ್ರೀ ಭುವನೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ವಳಂಚುೞಿ|ಶ್ರೀ ಭುವನೇಶ್ವರಿ]] * [[ಶ್ರೀ ವಳ್ಳಭ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಶ್ರೀ ವಳ್ಳಭ]] * [[ಶ್ರೀನಾರಾಯಣಪುರಂ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಶ್ರೀನಾರಾಯಣಪುರಂ]] * [[ಶ್ರೀ ಚಿರಕ್ಕಾಕಾವು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಶ್ರೀ ಚಿರಕ್ಕಾಕಾವು ಭಗವತಿ]] * [[ತಾೞೂರು ಭಗವತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಂ]] * [[ತೃಕ್ಕೋವಿಲ್ ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭ ಸ್ವಾಮಿ ಕ್ಷೇತ್ರಂ]] * [[ತೃಪ್ಪಾರ ಶಿವ ಕ್ಷೇತ್ರಂ]] * [[ತುಂಪಾಮನ್ ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ|ತುಂಪಾಮನ್ ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥ]] * [[ವಲಿಯಕೋಯಿಕ್ಕಲ್ ದೇವಸ್ಥಾನ|ವಲಿಯಕೋಯಿಕ್ಕಲ್]] |group12=[[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುವನಂತಪುರಂ]] |list12= * [[ಅತ್ತುಕ್ಕಲ್ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಅತ್ತುಕ್ಕಲ್]] * [[ಅವನವಂಚೇರಿ ಶ್ರೀ ಇಂಡಿಳಯಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಅವನವಂಚೇರಿ ಶ್ರೀ ಇಂಡಿಳಯಪ್ಪನ್]] * [[ಪಳಕ್ಕಾವು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಎಡವಾ ಪಳಕ್ಕಾವು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಇರುಂಕುಳಂಗರ ದುರ್ಗಾ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಇರುಂಕುಳಂಗರ ದುರ್ಗಾ ದೇವಿ]] * [[ಜನಾರ್ದನಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಜನಾರ್ದನಸ್ವಾಮಿ]] * [[ಕಪ್ಪಿಲ್ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕಪ್ಪಿಲ್ ಭಗವತಿ]] * [[ಮನ್ನಂತಲ ಆನಂದವಳೀಶ್ವರಂ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಮನ್ನಂತಲ ಆನಂದವಳೀಶ್ವರಂ]] * [[ಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿ]] * [[ಸರ್ಕಾರದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಸರ್ಕಾರದೇವಿ]] * [[ಸಾರದಾ ಮಠ|ಶಿವಗಿರಿ ಸಾರದಾ ಮಠ]] * [[ಶ್ರೀಕಂಟೇಶ್ವರಂ]] * [[ವೆಳ್ಳಾಯಣಿ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ವೆಂಕಟಾಚಲಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ತಿರುವನಂತಪುರಂ|ವೆಂಕಟಾಚಲಪತಿ]] |group13=[[ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್]] |list13= * [[ಅರಟ್ಟುಪುಳ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಅಮ್ಮತಿರುವಾಡಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಅವನಂಗಟ್ಟಿಲ್ಕಳರಿ ವಿಷ್ಣುಮಾಯ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಅನ್ನಮನಾಡ ಮಹಾದೇವ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಚೆಂಬುಕ್ಕಾವು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಚೆಮ್ಮಂತಟ್ಟ ಮಹಾದೇವ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಚಿರವಾರಂಪತುಕಾವು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಚೂರಕ್ಕೊಟ್ಟುಕಾವು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಗುರುವಾಯೂರು ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಈವೋರ್ ಮಡೋಂ]] * [[ಕನಿಮಂಗಲಂ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಕೂಡಲ್ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಕೂಟುಮುಚಿಕಲ್ ಅಮ್ಮ]] * [[ಕೊಟ್ಟೇಕ್ಕಾಡ್ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಕುಟ್ಟಂಕುಳಂಗರ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಕುಟ್ಟುಮುಕ್ ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಲಾಲೂರು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಮಮ್ಮಿಯೂರು ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಮಿತ್ರನಂತಪುರಂ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಮುತ್ತುವಾರ ಮಹಾದೇವ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಪಲ್ಲಿಮನ್ನ ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಪನಮುಕ್ಕುಂಪಳ್ಳಿ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಪರಮೇಕ್ಕಾವು ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಪೂಂಕುನ್ನಂ ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಪುಂಕುನ್ನಂ ಸೀತಾ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಶತ್ರುಘ್ನ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ತೃಪ್ರಯಾರ್ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಶ್ರೀ ಮಹೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಶೃಂಗಪುರಂ ಮಹಾದೇವ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ತಣಿಕ್ಕುಡಂ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ತಿರುವಾಂಬಾಡಿ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ತಿರುವಾಂಚಿಕುಳಂ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ತಿರುವುಳ್ಳಕ್ಕಾವು ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ತೊಟ್ಟಿಪ್ಪಾಲ್ ಭಗವತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ತೊಟ್ಟಿಪ್ಪಾಲ್ ಭಗವತಿ]] * [[ತೃಕ್ಕೂರು ಮಹಾದೇವ ದೇವಸ್ಥಾನ|ತೃಕ್ಕೂರು ಮಹಾದೇವ]] * [[ವಡಕ್ಕುನ್ನಾಥನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ|ವಡಕ್ಕುನ್ನಾಥನ್]] * [[ವಿಲ್ವಾದ್ರಿನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಪೆರುವನಂ ಮಹಾದೇವ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಮಥೂರು ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * [[ಕಳತ್ತಿಲ್ ಶ್ರೀ ರುದ್ರ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] |group14=[[ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆ|ವಯನಾಡು]] |list14= * [[ಮಾೞುವನ್ನೂರು ಮಹಾ ಶಿವ ಕ್ಷೇತ್ರಂ]] * [[ತಿರುನೆಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನ|ತಿರುನೆಲ್ಲಿ]] * [[ವಳ್ಳಿಯೂರ್ಕ್ಕಾವು]] }}<noinclude> {{Documentation|content= {{Align|right|{{Check completeness of transclusions}}}} {{collapsible option}} == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಭಾರತ ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳು|ಕೇರಳ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ಸಂಚರಣಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು]] }}</noinclude> mzjb6ertf3lwijw7a4xv0kc1tmct3dm 10 180381 1382896 2026-08-15T14:55:32Z A826 72368 A826 [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Hindu temples in Kerala]] ಪುಟವನ್ನು [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಆಂಗ್ಲ ಶೀರ್ಷಿಕೆ → ಕನ್ನಡ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1382896 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು]] 8z62a6ocwbljc0dsihgtam6t0wamhue 0 180382 1382898 2026-08-15T14:56:33Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox temple | name = ಕೊಟ್ಟಾಂಕುಳಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ | image = Kottankulangara Sri Bhagavathy Temple.JPG | alt = | caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_caption = ಕೊಟ್ಟಾಂಕುಳಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, [[ಚವರ]], [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]], [[ಕೇರಳ]] | coordinates... 1382898 wikitext text/x-wiki {{Infobox temple | name = ಕೊಟ್ಟಾಂಕುಳಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ | image = Kottankulangara Sri Bhagavathy Temple.JPG | alt = | caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_caption = ಕೊಟ್ಟಾಂಕುಳಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, [[ಚವರ]], [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]], [[ಕೇರಳ]] | coordinates = {{coord|8.97958|N|76.53512|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} <ref>{{Cite web|url=http://kottankulangaratemple.org/how-to-reach/|title=How to reach – Kottankulangara Temple|access-date=21 June 2017|archive-date=29 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629141322/http://kottankulangaratemple.org/how-to-reach/|url-status=dead}}</ref> | other_names = | proper_name = | country = {{flag|India}} | state = [[ಕೇರಳ]] | district = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] | location = [[ಚವರ]] | elevation_m = 31.65 | deity = ದೇವಿ ದುರ್ಗಾ [[ಭಗವತಿ]] ಅಥವಾ ಆದಿ ಶಕ್ತಿ | direction_posture = | pushakarani = | vimanam = | poets = | prathyaksham = | festival = ಚಮಯವಿಳಕ್ಕು | architecture = | temple_quantity = ಒಂದು | monument_quantity = | inscriptions = | creator = | website = http://kottankulangaratemple.org }} [[File:KottankulangaraTemple.JPG|thumb|200px|ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಂಭಾಗದ ನೋಟ]][[File:Kottankulangara Temple.JPG|thumb|200px|ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಭಕ್ತರು]] '''ಕೊಟ್ಟಾಂಕುಳಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ'''ವು [[ಹಿಂದೂ]] ದೇವತೆಯಾದ ದುರ್ಗಾ [[ಭಗವತಿ]] ಅಥವಾ ಆದಿ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಶಕ್ತಿಯ ಪರಮ ಮಾತೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಚವರ]], [[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]]ದ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2018/chamayavilakku/786 |title=Kottankulangara Chamayavilakku - a festival for men as ladies {{!}} Kerala Unique Festivals |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-07-28}}</ref><ref>[https://kottankulangaratemple.org/ ... Kottankulangara Devi Temple]</ref><ref>[https://www.thehindu.com/news/national/kerala/after-two-years-chamayavilakku-shines-bright-again/article65256820.ece ... Chamayavilakku ...]</ref><ref>[https://www.ndtv.com/south/this-kerala-temple-has-got-hundreds-of-men-dressed-up-as-women-in-a-popular-ritual-1828909 ... "Kottankulangara Chamayavilakku" ...]</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ== ದೇವಸ್ಥಾನವು ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಭೂಮಿಯು ಒಮ್ಮೆ ಕಾಡಿನ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು, ಮರಗಳು, ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬಳ್ಳಿಗಳ ದಟ್ಟವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಪ್ರಶಾಂತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಭೂಮಿಯ ವಾಯುವ್ಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಭೂತಕುಳಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಆಳವಾದ ಕೊಳವಿತ್ತು. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜನರು ಇದು ವಿಷಕಾರಿ ಹಾವುಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಆಳವಾದ ಕೊಳವಿತ್ತು. ಮಳೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಒಂದು ತೊರೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಫಲವತ್ತಾಗಿ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿಸಿತು. ಈ ಸ್ಥಳವು ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದರಿಂದ, ನೆರೆಯ ಪ್ರದೇಶದ ಗೋವಳಿಯರು ತಮ್ಮ ಜಾನುವಾರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Temple History">{{cite web|title=Temple History|url=http://kottankulangaratemple.org/history-of-temple/|publisher=Kottankulangara Temple|access-date=16 August 2013|archive-date=18 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130918190928/http://kottankulangaratemple.org/history-of-temple/|url-status=dead}}</ref> ===ದಂತಕಥೆ=== ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಗೋವಳಿಯರ ಗುಂಪೊಂದು ಈ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಒಂದು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅವರು ಭೂತಕುಳಂನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಲ್ಲನ್ನು ಕಂಡರು. ಅವರು ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಹೊಡೆದಾಗ (ತೊಗಟೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ), ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ರಕ್ತದ ಹನಿಗಳು ಜಿನುಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು. ಅವರು ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಹಿರಿಯರಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದರು. [[ಜ್ಯೋತಿಷಿ]] ಕಲ್ಲು ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ [[ಪೂಜೆ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಪೂಜೆಗಳನ್ನು]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಹಿರಿಯರು ಮತ್ತು ಗೋವಳಿಯರು ಕಂಬಗಳು, ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನ ಮರದ ಎಳೆಯ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುಡುಂಬ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲಿಕೆಯರು ಹೂವಿನ [[ಹಾರ]]ಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, [[ದೀಪಗಳು#ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಪೂಜಾ ದೀಪಗಳನ್ನು]] ಹಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ, ಗೋವಳಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು. ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಹಾಲಿನ ದ್ರವವನ್ನು ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಔಷಧೀಯ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು (ಉರುಕ್ಕು ವೆಳಿಚೆನ್ನ) ಹೊರತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಘನ ವಸ್ತುವನ್ನು (ಕೊಟ್ಟಾನ್) ದೇವಿಗೆ [[ನೈವೇದ್ಯ]]ವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Temple History"/><ref>{{cite web|url=http://www.galva108.org/deities.html#5|title=Sri Bhagavati-Devi: Goddess of Crossdressing|access-date=16 August 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130827022633/http://galva108.org/deities.html#5|archive-date=27 August 2013}}</ref> ==ಹಬ್ಬಗಳು== ===ಚಮಯವಿಳಕ್ಕು=== ಕೊಟ್ಟಾಂಕುಳಂಗರ ಹಬ್ಬವು (ಅಥವಾ ಕೊಟ್ಟಾಂಕುಳಂಗರ ಚಮಯವಿಳಕ್ಕು) ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ಈಗ ಅದರ ಹೊರಗಿನ ಪುರುಷರು ಮಹಿಳೆಯರ ವೇಷ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೇಷಾಂತರವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಯ ಹಬ್ಬಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿಯೊಂದಿಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತರು ದೇವಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|title=Temple Festival|url=http://kottankulangaratemple.org/festival/|publisher=Kottankulangara Temple|access-date=16 August 2013|archive-date=18 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130918200428/http://kottankulangaratemple.org/festival/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/article/south/kerala-temple-where-the-lady-with-the-lamp-is-a-man-346568|title=Kerala temple: Where the lady with the lamp is a man|publisher=NDTV|access-date=16 August 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.keralatourism.org/festivalwiki/?q=node/294|title=Kottankulangara Chamayavilakku|publisher=Kerala Festival Wiki|access-date=16 August 2013|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113545/http://www.keralatourism.org/festivalwiki/?q=node/294|url-status=dead}}</ref> ===ಕುರುತೋಲ ಪಂಡಲ್=== ದೇವಸ್ಥಾನದ ದಂತಕಥೆ ಮತ್ತು ಮೂಲವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲು, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯು ಕುಂಜಲುಮ್ಮೂಡುವಿನಿಂದ ಅರಟ್ಟುಕಡಾವಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಕುಂಜಲುಮ್ಮೂಡುವಿನಿಂದ ಅರಟ್ಟುಕಡಾವಿಗೆ ದೀರ್ಘ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ನೋಡುವ ಮೂಲಕ, ಭಕ್ತರು ಅಪಾರವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಆನಂದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಈ ದೃಶ್ಯವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ===ಜೀವತ ಏಳುನ್ನಳ್ಳತು=== ಜೀವತ ಏಳುನ್ನಳ್ಳತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷ ("ತಟ್ಟುಡುಕ್ಕಲ್") ಧರಿಸಿ ಮತ್ತು ಸೊಂಟ ಮತ್ತು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಟವೆಲ್ಗಳನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಅವರು ಜೀವತವನ್ನು ತಮ್ಮ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ಹೆಜ್ಜೆ-ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೀವತ ಏಳುನ್ನಳ್ಳತುವಿನ ಹಿಂದಿನ ಪುರಾಣವೆಂದರೆ ದೇವಿಯು ತನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ಆಶೀರ್ವಾದಕ್ಕಾಗಿ ಅಂಪರ, ಏಳು ಪರವನ್ನು ದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Kottankulangara Devi Temple}} *[http://kottankulangaradevi.org/ ಕೊಟ್ಟಾಂಕುಳಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180420131721/http://kottankulangaradevi.org/ |date=20 April 2018 }} *[http://kottankulangaratemple.org/ ಕೊಟ್ಟಾಂಕುಳಂಗರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] {{ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು}} [[Category:ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು]] [[Category:ಭಾರತದ ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು]] [[Category:ಕೇರಳದ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯಗಳು]] pk5tud40i10s4e5ye8ppbl2qag4riq2 1382902 1382898 2026-08-15T15:06:26Z A826 72368 1382902 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox temple | name = ಕೊಟ್ಟಾಂಕುಳಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ | image = Kottankulangara Sri Bhagavathy Temple.JPG | alt = | caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_caption = ಕೊಟ್ಟಾಂಕುಳಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, [[ಚವರ]], [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]], [[ಕೇರಳ]] | coordinates = {{coord|8.97958|N|76.53512|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} <ref>{{Cite web|url=http://kottankulangaratemple.org/how-to-reach/|title=How to reach – Kottankulangara Temple|access-date=21 June 2017|archive-date=29 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629141322/http://kottankulangaratemple.org/how-to-reach/|url-status=dead}}</ref> | other_names = | proper_name = | country = {{flag|India}} | state = [[ಕೇರಳ]] | district = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] | location = [[ಚವರ]] | elevation_m = 31.65 | deity = ದೇವಿ ದುರ್ಗಾ [[ಭಗವತಿ]] ಅಥವಾ ಆದಿ ಶಕ್ತಿ | direction_posture = | pushakarani = | vimanam = | poets = | prathyaksham = | festival = ಚಮಯವಿಳಕ್ಕು | architecture = | temple_quantity = ಒಂದು | monument_quantity = | inscriptions = | creator = | website = http://kottankulangaratemple.org }} [[File:KottankulangaraTemple.JPG|thumb|200px|ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಂಭಾಗದ ನೋಟ]][[File:Kottankulangara Temple.JPG|thumb|200px|ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಭಕ್ತರು]] '''ಕೊಟ್ಟಾಂಕುಳಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ'''ವು [[ಹಿಂದೂ]] ದೇವತೆಯಾದ ದುರ್ಗಾ [[ಭಗವತಿ]] ಅಥವಾ ಆದಿ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಶಕ್ತಿಯ ಪರಮ ಮಾತೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಚವರ]], [[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]]ದ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2018/chamayavilakku/786 |title=Kottankulangara Chamayavilakku - a festival for men as ladies {{!}} Kerala Unique Festivals |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-07-28}}</ref><ref>[https://kottankulangaratemple.org/ ... Kottankulangara Devi Temple]</ref><ref>[https://www.thehindu.com/news/national/kerala/after-two-years-chamayavilakku-shines-bright-again/article65256820.ece ... Chamayavilakku ...]</ref><ref>[https://www.ndtv.com/south/this-kerala-temple-has-got-hundreds-of-men-dressed-up-as-women-in-a-popular-ritual-1828909 ... "Kottankulangara Chamayavilakku" ...]</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ== ದೇವಸ್ಥಾನವು ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಭೂಮಿಯು ಒಮ್ಮೆ ಕಾಡಿನ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು, ಮರಗಳು, ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬಳ್ಳಿಗಳ ದಟ್ಟವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಪ್ರಶಾಂತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಭೂಮಿಯ ವಾಯುವ್ಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಭೂತಕುಳಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಆಳವಾದ ಕೊಳವಿತ್ತು. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜನರು ಇದು ವಿಷಕಾರಿ ಹಾವುಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಆಳವಾದ ಕೊಳವಿತ್ತು. ಮಳೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಒಂದು ತೊರೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಫಲವತ್ತಾಗಿ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿಸಿತು. ಈ ಸ್ಥಳವು ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದರಿಂದ, ನೆರೆಯ ಪ್ರದೇಶದ ಗೋವಳಿಯರು ತಮ್ಮ ಜಾನುವಾರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Temple History">{{cite web|title=Temple History|url=http://kottankulangaratemple.org/history-of-temple/|publisher=Kottankulangara Temple|access-date=16 August 2013|archive-date=18 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130918190928/http://kottankulangaratemple.org/history-of-temple/|url-status=dead}}</ref> ===ದಂತಕಥೆ=== ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಗೋವಳಿಯರ ಗುಂಪೊಂದು ಈ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಒಂದು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅವರು ಭೂತಕುಳಂನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಲ್ಲನ್ನು ಕಂಡರು. ಅವರು ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಹೊಡೆದಾಗ (ತೊಗಟೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ), ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ರಕ್ತದ ಹನಿಗಳು ಜಿನುಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು. ಅವರು ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಹಿರಿಯರಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದರು. [[ಜ್ಯೋತಿಷಿ]] ಕಲ್ಲು ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ [[ಪೂಜೆ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಪೂಜೆಗಳನ್ನು]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಹಿರಿಯರು ಮತ್ತು ಗೋವಳಿಯರು ಕಂಬಗಳು, ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನ ಮರದ ಎಳೆಯ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುಡುಂಬ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲಿಕೆಯರು ಹೂವಿನ [[ಹಾರ]]ಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, [[ದೀಪಗಳು#ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಪೂಜಾ ದೀಪಗಳನ್ನು]] ಹಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ, ಗೋವಳಿಯರು ಮಹಿಳೆಯರ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು. ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಹಾಲಿನ ದ್ರವವನ್ನು ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಔಷಧೀಯ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು (ಉರುಕ್ಕು ವೆಳಿಚೆನ್ನ) ಹೊರತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಘನ ವಸ್ತುವನ್ನು (ಕೊಟ್ಟಾನ್) ದೇವಿಗೆ [[ನೈವೇದ್ಯ]]ವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Temple History"/><ref>{{cite web|url=http://www.galva108.org/deities.html#5|title=Sri Bhagavati-Devi: Goddess of Crossdressing|access-date=16 August 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130827022633/http://galva108.org/deities.html#5|archive-date=27 August 2013}}</ref> ==ಹಬ್ಬಗಳು== ===ಚಮಯವಿಳಕ್ಕು=== ಕೊಟ್ಟಾಂಕುಳಂಗರ ಹಬ್ಬವು (ಅಥವಾ ಕೊಟ್ಟಾಂಕುಳಂಗರ ಚಮಯವಿಳಕ್ಕು) ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ಈಗ ಅದರ ಹೊರಗಿನ ಪುರುಷರು ಮಹಿಳೆಯರ ವೇಷ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೇಷಾಂತರವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಯ ಹಬ್ಬಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿಯೊಂದಿಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತರು ದೇವಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|title=Temple Festival|url=http://kottankulangaratemple.org/festival/|publisher=Kottankulangara Temple|access-date=16 August 2013|archive-date=18 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130918200428/http://kottankulangaratemple.org/festival/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/article/south/kerala-temple-where-the-lady-with-the-lamp-is-a-man-346568|title=Kerala temple: Where the lady with the lamp is a man|publisher=NDTV|access-date=16 August 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.keralatourism.org/festivalwiki/?q=node/294|title=Kottankulangara Chamayavilakku|publisher=Kerala Festival Wiki|access-date=16 August 2013|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113545/http://www.keralatourism.org/festivalwiki/?q=node/294|url-status=dead}}</ref> ===ಕುರುತೋಲ ಪಂಡಲ್=== ದೇವಸ್ಥಾನದ ದಂತಕಥೆ ಮತ್ತು ಮೂಲವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲು, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯು ಕುಂಜಲುಮ್ಮೂಡುವಿನಿಂದ ಅರಟ್ಟುಕಡಾವಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಕುಂಜಲುಮ್ಮೂಡುವಿನಿಂದ ಅರಟ್ಟುಕಡಾವಿಗೆ ದೀರ್ಘ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ನೋಡುವ ಮೂಲಕ, ಭಕ್ತರು ಅಪಾರವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಆನಂದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಈ ದೃಶ್ಯವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ===ಜೀವತ ಏಳುನ್ನಳ್ಳತು=== ಜೀವತ ಏಳುನ್ನಳ್ಳತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷ ("ತಟ್ಟುಡುಕ್ಕಲ್") ಧರಿಸಿ ಮತ್ತು ಸೊಂಟ ಮತ್ತು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಟವೆಲ್ಗಳನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಅವರು ಜೀವತವನ್ನು ತಮ್ಮ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ಹೆಜ್ಜೆ-ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೀವತ ಏಳುನ್ನಳ್ಳತುವಿನ ಹಿಂದಿನ ಪುರಾಣವೆಂದರೆ ದೇವಿಯು ತನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ಆಶೀರ್ವಾದಕ್ಕಾಗಿ ಅಂಪರ, ಏಳು ಪರವನ್ನು ದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Kottankulangara Devi Temple}} *[http://kottankulangaradevi.org/ ಕೊಟ್ಟಾಂಕುಳಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180420131721/http://kottankulangaradevi.org/ |date=20 April 2018 }} *[http://kottankulangaratemple.org/ ಕೊಟ್ಟಾಂಕುಳಂಗರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] {{ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು}} [[Category:ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು]] [[Category:ಭಾರತದ ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು]] [[Category:ಕೇರಳದ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯಗಳು]] ffb1jrevyuwss9osplokb3yshwrdr8w 0 180383 1382899 2026-08-15T14:57:49Z A826 72368 [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಪುನರ್ನಿರ್ದೇಶನ 1382899 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ_ಜಿಲ್ಲೆ]] 6ouni7brth2m7jivynxwz2woldls3wp 0 180384 1382900 2026-08-15T14:58:59Z A826 72368 [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಪುನರ್ನಿರ್ದೇಶನ 1382900 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] 53lhgpt7cupww1neepeb6ghzxl3690y 0 180385 1382901 2026-08-15T15:03:45Z Hariprasad Shetty10 87270 /* */ 1382901 wikitext text/x-wiki '''ಡಾನ್ ಪಾಲತ್ತಾರ''' (ಜನನ: 22 ಆಗಸ್ಟ್ 1986) ಕೇರಳದ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ಸಂಪಾದಕ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕಡಿಮೆ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಅನ್ವೇಷಿಸುವುದು ಅವರ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮಾಸ್ಕೋ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ, ರೋಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{cite web |title=Don Palathara |url=https://www.donpalathara.com/ |access-date=15 August 2026 |website=Official website of Don Palathara}}</ref><ref>{{cite web |title=Don Palathara |url=https://iffr.com/en/person/don-palathara |access-date=15 August 2026 |website=International Film Festival Rotterdam}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಡಾನ್ ಪಾಲತ್ತಾರ ಅವರು 22 ಆಗಸ್ಟ್ 1986ರಂದು ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕರುಣಾಪುರಂನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಕೇರಳದ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಔಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮುಂದಿನ ಹಂತವನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಸಿಡ್ನಿಯ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಂತರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮ್, ಥಿಯೇಟರ್ ಅಂಡ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web |title=Don Palathara |url=https://iffr.com/en/person/don-palathara |access-date=15 August 2026 |website=International Film Festival Rotterdam}}</ref><ref>{{cite web |title=Director's Biography: Don Palathara |url=https://database.filmbazaarindia.com/media/2560/industry_screenings.pdf |access-date=15 August 2026 |website=Film Bazaar, NFDC}}</ref> ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣದ ತರಬೇತಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಅವರು 2014ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ನಂತರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Don Palathara |url=https://www.donpalathara.com/ |access-date=15 August 2026 |website=Official website of Don Palathara}}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಪಾಲತ್ತಾರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಬಜೆಟ್, ಸೀಮಿತ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು, ವೃತ್ತಿಪರರಲ್ಲದ ನಟರ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣ ಶೈಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |title=Director's Biography: Don Palathara |url=https://database.filmbazaarindia.com/media/2560/industry_screenings.pdf |access-date=15 August 2026 |website=Film Bazaar, NFDC}}</ref> === ಶವಂ === 2015ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ '''ಶವಂ''' (''Shavam'') ಪಾಲತ್ತಾರ ಅವರ ಮೊದಲ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕಪ್ಪು ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರದ ಕಥೆ ಒಂದು ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಸುತ್ತ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಮರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ವ್ಯಂಗ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Shavam |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Shavam |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}</ref> ಚಿತ್ರವು 28 ನವೆಂಬರ್ 2015ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಕಡಿಮೆ ಬಜೆಟ್ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಲ್ಲದ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣ ವಿಧಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದ ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿವಿಧ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕಝ್ಚಾ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೋರಂನ ಪರ್ಯಾಯ ವಿತರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ 'ಸಿನಿಮಾ ವಂಡಿ' ಮೂಲಕವೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |date=26 November 2015 |title=Shavam, far from a lifeless affair |work=The Hindu}}</ref> === ವಿತ್ === 2017ರಲ್ಲಿ ಪಾಲತ್ತಾರ ಅವರು '''ವಿತ್''' (''Vith'') ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರು ಬರಹ, ನಿರ್ದೇಶನ, ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿಯೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರವು ಕ್ರೌಡ್‌ಫಂಡಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಹಣಕಾಸು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಕೊಂಡು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ''ಶವಂ'' ಚಿತ್ರದ ಆದಾಯದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Don Palathara |url=https://iffr.com/en/person/don-palathara |access-date=15 August 2026 |website=International Film Festival Rotterdam}}</ref> === 1956, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ === 2019ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ '''1956, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್''' (''1956, Central Travancore'') ಪಾಲತ್ತಾರ ಅವರ ಮೂರನೇ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರವು 1956ರ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದ ಜನರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರ ಜೀವನ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯದ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷ ಹಾಗೂ ಕಠಿಣ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=1956, Central Travancore |url=https://en.wikipedia.org/wiki/1956%2C_Central_Travancore |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}</ref><ref>{{cite web |title=1956, Central Travancore |url=https://database.filmbazaarindia.com/media/2560/industry_screenings.pdf |access-date=15 August 2026 |website=Film Bazaar, NFDC}}</ref> ಚಿತ್ರವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, 2019ರ ಮಾಸ್ಕೋ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 2020ನೇ ಸಾಲಿನ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಸೊಸೈಟೀಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಜಾನ್ ಅಬ್ರಹಾಂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=Don Palathara |url=https://iffr.com/en/person/don-palathara |access-date=15 August 2026 |website=International Film Festival Rotterdam}}</ref> === ಸಂತೋಷತ್ತಿಂಟೆ ಒನ್ನಾಂ ರಹಸ್ಯಂ === 2021ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ '''ಸಂತೋಷತ್ತಿಂಟೆ ಒನ್ನಾಂ ರಹಸ್ಯಂ''' (''Santhoshathinte Onnam Rahasyam'', ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ''Joyful Mystery'') ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ರಿಮಾ ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್ ಮತ್ತು ಜಿತಿನ್ ಪುತಂಚೇರಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಸಂಪೂರ್ಣ 85 ನಿಮಿಷಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಶಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೇ ಕಟ್‌ಗಳಿಲ್ಲದೆ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯುವ ಪತ್ರಕರ್ತೆಯೊಬ್ಬಳು ಮತ್ತು ನಟನಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವ ಯುವಕನೊಬ್ಬ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಅವರ ನಡುವಿನ ಸಂಭಾಷಣೆ ಚಿತ್ರದ ಕೇಂದ್ರ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Santhoshathinte Onnam Rahasyam |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Santhoshathinte_Onnam_Rahasyam |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}</ref><ref>{{cite news |date=4 March 2021 |title=One of a kind: Don Palathara on process of making his 85-minute feature 'Santhoshathinte Onnam Rahasyam' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/Mar/04/one-of-a-kinddon-palathara-onprocess-of-making-his-85-minute-feature-santhoshathinte-onnam-rahasyam-2271762.html |access-date=15 August 2026 |work=The New Indian Express}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು 2021ರ ಕೇರಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಮಾಸ್ಕೋ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ 'Golden George' ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web |title=Don Palathara |url=https://iffr.com/en/person/don-palathara |access-date=15 August 2026 |website=International Film Festival Rotterdam}}</ref> === ಎವೆರಿಥಿಂಗ್ ಇಸ್ ಸಿನಿಮಾ === '''ಎವೆರಿಥಿಂಗ್ ಇಸ್ ಸಿನಿಮಾ''' (''Everything Is Cinema'') 2021ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಪಾಲತ್ತಾರ ಅವರ ಐದನೇ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ರೋಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದ 50ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ''Cinema Regained'' ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಕಂಡಿತು.<ref>{{cite web |title=Don Palathara |url=https://iffr.com/en/person/don-palathara |access-date=15 August 2026 |website=International Film Festival Rotterdam}}</ref> ಚಿತ್ರವು ಕೋವಿಡ್-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕನೊಬ್ಬ ಎದುರಿಸುವ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಲತ್ತಾರ ಅವರು ನಿರ್ದೇಶನ, ಬರವಣಿಗೆ, ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಸಂಕಲನ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Don Palathara |url=https://www.donpalathara.com/ |access-date=15 August 2026 |website=Official website of Don Palathara}}</ref> === ಫ್ಯಾಮಿಲಿ === '''ಫ್ಯಾಮಿಲಿ''' (''Family'') ಪಾಲತ್ತಾರ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ 2023ರ ಮಲಯಾಳಂ ನಾಟಕೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ವಿನಯ್ ಫೋರ್ಟ್, ದಿವ್ಯಾ ಪ್ರಭಾ, ನಿಲ್ಜಾ ಕೆ. ಬೇಬಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಥಾಮಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರವು 2023ರ ರೋಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಕಂಡಿತು.<ref>{{cite web |title=Family |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Family_%282023_film%29 |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}</ref><ref>{{cite web |title=Don Palathara |url=https://iffr.com/en/person/don-palathara |access-date=15 August 2026 |website=International Film Festival Rotterdam}}</ref> ಚಿತ್ರವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಅಧಿಕಾರ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌನ ಮತ್ತು ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ಅಧಿಕಾರದಂತಹ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. 2023ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. 2024ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite news |date=22 February 2024 |title=Family director Don Palathara: ‘I don’t create films that offer immediate gratification’ |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/family-director-don-palathara-dont-create-films-that-offer-immediate-gratification-9172969/ |access-date=15 August 2026 |work=The Indian Express}}</ref> == ಚಿತ್ರಕರ್ಮದ ಶೈಲಿ == ಪಾಲತ್ತಾರ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನ, ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಮಾನವ ಮನೋಭಾವ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ. ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ದೀರ್ಘ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಸ್ಥಿರ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಚಲನೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರರಲ್ಲದ ನಟರ ಬಳಕೆಯಂತಹ ವಿಧಾನಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite news |date=4 March 2021 |title=How Don Palathara made an 85-min single-take Malayalam feature |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/interviews/2021/Mar/03/how-don-palathara-made-an-85-min-single-take-malayalam-feature-23119.html |access-date=15 August 2026 |work=Cinema Express}}</ref> ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ವೀಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಕಡಿಮೆ ಬಜೆಟ್ ಮತ್ತು ಸೀಮಿತ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಅವರ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Director's Biography: Don Palathara |url=https://database.filmbazaarindia.com/media/2560/industry_screenings.pdf |access-date=15 August 2026 |website=Film Bazaar, NFDC}}</ref> == ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು == {| class="wikitable" |<nowiki>| | | | | | | | | |</nowiki> |<nowiki> - | ------------------------------ | - | ---- | - | ---- | - | ---- | - | ---- |</nowiki> |<nowiki>| </nowiki>''ಶವಂ''<nowiki> (Shavam) | | ಹೌದು | | ಹೌದು | | ಇಲ್ಲ | | ಇಲ್ಲ |</nowiki> |<nowiki>| | | | | | | | | |</nowiki> |<nowiki>| </nowiki>''ವಿತ್''<nowiki> (Vith) | | ಹೌದು | | ಹೌದು | | ಹೌದು | | ಹೌದು |</nowiki> |<nowiki>| | | | | | | | | |</nowiki> |<nowiki>| </nowiki>''1956, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್''<nowiki> | | ಹೌದು | | ಹೌದು | | ಹೌದು | | ಇಲ್ಲ |</nowiki> |<nowiki>| | | | | | | | | |</nowiki> |<nowiki>| </nowiki>''ಸಂತೋಷತ್ತಿಂಟೆ ಒನ್ನಾಂ ರಹಸ್ಯಂ''<nowiki> | | ಹೌದು | | ಹೌದು | | ಹೌದು | | ಇಲ್ಲ |</nowiki> |<nowiki>| | | | | | | | | |</nowiki> |<nowiki>| </nowiki>''ಎವೆರಿಥಿಂಗ್ ಇಸ್ ಸಿನಿಮಾ''<nowiki> | | ಹೌದು | | ಹೌದು | | ಹೌದು | | ಹೌದು |</nowiki> |<nowiki>| | | | | | | | | |</nowiki> |<nowiki>| </nowiki>''ಫ್ಯಾಮಿಲಿ''<nowiki> | | ಹೌದು | | ಹೌದು | | ಹೌದು | | ಇಲ್ಲ |</nowiki> |<nowiki>| | | | | | | | | |</nowiki> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು == * 2020ನೇ ಸಾಲಿನ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಸೊಸೈಟೀಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ '''ಜಾನ್ ಅಬ್ರಹಾಂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' – ''1956, Central Travancore'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ.<ref>{{cite news |date=4 July 2022 |title=FFSI's John Abraham awards announced |work=The Hindu}}</ref> * 2021ರಲ್ಲಿ ''Everything Is Cinema'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ Patriki Film Festivalನಲ್ಲಿ '''Fresh Angle and New Discoveries in Cinematography''' ಗೌರವ.<ref>{{cite web |title=International Jury Selected Winners of the Patriki Film Festival |access-date=15 August 2026 |website=Patriki Film Festival}}</ref> * 2023ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಅಂಡ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ (BAFTA)ಯ '''Breakthrough''' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಭಾರತದ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಪರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.<ref>{{cite web |date=29 November 2023 |title=BAFTA Announces Its Breakthrough 2023 Cohort Across India, UK and USA for the First Time |access-date=15 August 2026 |website=BAFTA}}</ref> * 2024ರಲ್ಲಿ ''Family'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಸೊಸೈಟೀಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಜಾನ್ ಅಬ್ರಹಾಂ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref>{{cite web |title=Don Palathara |url=https://www.donpalathara.com/ |access-date=15 August 2026 |website=Official website of Don Palathara}}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable sortable" |<nowiki>| |</nowiki> |<nowiki> - | ------------------------------------------------------- |</nowiki> |<nowiki>| </nowiki>''Maxima Culpa''<nowiki> (ಕಿರುಚಿತ್ರ) |</nowiki> |<nowiki>| |</nowiki> |<nowiki>| </nowiki>''Umbilical''<nowiki> (ಕಿರುಚಿತ್ರ) |</nowiki> |<nowiki>| |</nowiki> |<nowiki>| </nowiki>''Shavam''<nowiki> |</nowiki> |<nowiki>| |</nowiki> |<nowiki>| </nowiki>''Vith''<nowiki> |</nowiki> |<nowiki>| |</nowiki> |<nowiki>| </nowiki>''1956, Central Travancore''<nowiki> |</nowiki> |<nowiki>| |</nowiki> |<nowiki>| </nowiki>''Santhoshathinte Onnam Rahasyam'' / ''Joyful Mystery''<nowiki> |</nowiki> |<nowiki>| |</nowiki> |<nowiki>| </nowiki>''Everything Is Cinema''<nowiki> |</nowiki> |<nowiki>| |</nowiki> |<nowiki>| </nowiki>''Family''<nowiki> |</nowiki> |<nowiki>| |</nowiki> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://www.donpalathara.com/ ಡಾನ್ ಪಾಲತ್ತಾರ ಅವರ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] * [https://iffr.com/en/person/don-palathara ಡಾನ್ ಪಾಲತ್ತಾರ – International Film Festival Rotterdam] * [[imdbname:6637476|ಡಾನ್ ಪಾಲತ್ತಾರ – IMDb]] |} |} 25jts6bdc8kxvuslxh4j54xxx06lwyj 0 180386 1382905 2026-08-15T15:19:46Z Mahaveer Indra 34672 ಹೊಸ ಬರಹ 1382905 wikitext text/x-wiki '''ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ ಜೀವಮಂಡಲ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ''' [[ಯುಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೇನ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 1968 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1992 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋದವರ ವಿಶ್ವ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=July 2011 |title=Carpathian {{!}} United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415014105/http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-date=2022-04-15 |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO}}</ref> 2007 ರಿಂದ, ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಗಣನೀಯ ಭಾಗವನ್ನು, ಉಜ್ ನದಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, 'ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಆದಿಸ್ವರೂಪದ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳ' ಭಾಗವಾಗಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco2026">{{Cite web |date=2026-04-02 |title=Carpathian Biosphere Reserve |url=https://www.unesco.org/en/mab/carpathian |access-date=2026-08-15 |website=UNESCO Man and the Biosphere Programme |language=en}}</ref> ಜಕಾರ್ಪಟ್ಯಾ ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಮೀಸಲು ಪದೇಶ, ಒಟ್ಟು 1,62,660 ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎಂಟು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ-ಚೋರ್ನಾ ಹೋರಾ ಮತ್ತು ಯುಲಿವ್ಸ್ಕಾ ಹೋರಾ-ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="unesco2026"/><ref>{{Cite web |last= |date=2020-02-19 |title=Carpathian Biosphere Reserve, Ukraine |url=https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/carpathian |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO |language=en}}</ref> ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗವು ಹಳೆಯ ಮೂಲ ಅರಣ್ಯಗಳಿಂದ ಅಂದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 21,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುವ 'ಉಹೋಲ್ಸ್ಕೊ-ಶಿರೋಕೊಲುಝಾನ್ಸ್ಕಿ' ಮಾಸಿಫ್ ಕೂಡ ಸೇರಿದ್ದು, ಇದು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="fzs">{{Cite web |title=Carpathian Biosphere Reserve |url=https://ukraine.fzs.org/en/area/carpathian-biosphere-reserve/ |access-date=2026-08-15 |website=Frankfurt Zoological Society |language=en}}</ref> ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಈ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಜಕಾರ್ಪಟ್ಯಾ ರಾಜ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ (ರಖಿವ್, ತ್ಯಾಚಿವ್, ಖುಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಬೆರೆಹಿವ್) ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ== {{reflist}} t34oenwn3yse9q8m2kxbxr0ewynedlk 1382940 1382905 2026-08-15T15:46:11Z Mahaveer Indra 34672 1382940 wikitext text/x-wiki '''ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ ಜೀವಮಂಡಲ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ''' [[ಯುಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೇನ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 1968 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1992 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋದವರ ವಿಶ್ವ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=July 2011 |title=Carpathian {{!}} United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415014105/http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-date=2022-04-15 |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO}}</ref> 2007 ರಿಂದ, ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಗಣನೀಯ ಭಾಗವನ್ನು, ಉಜ್ ನದಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, 'ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಆದಿಸ್ವರೂಪದ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳ' ಭಾಗವಾಗಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco2026">{{Cite web |date=2026-04-02 |title=Carpathian Biosphere Reserve |url=https://www.unesco.org/en/mab/carpathian |access-date=2026-08-15 |website=UNESCO Man and the Biosphere Programme |language=en}}</ref> ಜಕಾರ್ಪಟ್ಯಾ ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಮೀಸಲು ಪದೇಶ, ಒಟ್ಟು 1,62,660 ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎಂಟು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ-ಚೋರ್ನಾ ಹೋರಾ ಮತ್ತು ಯುಲಿವ್ಸ್ಕಾ ಹೋರಾ-ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="unesco2026"/><ref>{{Cite web |last= |date=2020-02-19 |title=Carpathian Biosphere Reserve, Ukraine |url=https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/carpathian |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO |language=en}}</ref> ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗವು ಹಳೆಯ ಮೂಲ ಅರಣ್ಯಗಳಿಂದ ಅಂದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 21,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುವ 'ಉಹೋಲ್ಸ್ಕೊ-ಶಿರೋಕೊಲುಝಾನ್ಸ್ಕಿ' ಮಾಸಿಫ್ ಕೂಡ ಸೇರಿದ್ದು, ಇದು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="fzs">{{Cite web |title=Carpathian Biosphere Reserve |url=https://ukraine.fzs.org/en/area/carpathian-biosphere-reserve/ |access-date=2026-08-15 |website=Frankfurt Zoological Society |language=en}}</ref> ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಈ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಜಕಾರ್ಪಟ್ಯಾ ರಾಜ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ (ರಖಿವ್, ತ್ಯಾಚಿವ್, ಖುಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಬೆರೆಹಿವ್) ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆ== ಈ ಪ್ರಕೃತಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 1968 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1983 ರಲ್ಲಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. 1992 ರಲ್ಲಿ ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋದ ವಿಶ್ವ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜಾಲದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="unesco2026"/> 2007 ರಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿನ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco2026"/> 2010 ರಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯಾನುಕೋವಿಚ್ ಅವರು ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಆದೇಶವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ಗಡಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಹಣದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭೂ ಬಳಕೆ ಹಕ್ಕುಗಳ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಒಣಹುಲ್ಲು ತಯಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬೀಳಬಹುದು ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |date=2010-11-02 |title=Розширення меж Карпатського біосферного заповідника досі не узаконено |trans-title=Expansion of the Carpathian Biosphere Reserve borders still not legalized |url=https://images.zakarpattya.net.ua/News/43888-Rozshyrennia-mezh-Karpatskoho-biosfernoho-zapovidnyka-dosi-ne-uzakoneno |access-date=2026-08-15 |website=Закарпаття онлайн |language=uk}}</ref> 2025 ರಲ್ಲಿ, ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸುಮಾರು 19,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇದರ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಸರಿಸುಮಾರು 65,828 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿತು.<ref>{{Cite web |date=2026-06-09 |title=16% of the State Forestry Agency's forests already have protected status |url=https://ecopolitic.com.ua/en/news/16-of-the-state-forestry-agency-s-forests-already-have-protected-status/ |access-date=2026-08-15 |website=Ecopolitic |language=en}}</ref> ===ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಂದರ್ಭ=== ಫೆಬ್ರವರಿ 2022 ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಮೇಲೆ ರಷ್ಯಾದ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಪಲಾಯನ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಹಾಗೆ ಪಲಾಯನಗೈದ ನೂರಾರು ಮಂದಿ ಜನರಿಗೆ ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿತು. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯು ಈ ಜನರಿಗೆ ವಸತಿ, ಔಷಧಗಳು, ಬಟ್ಟೆಗಳು, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.<ref name="fzs"/> ==ಉಲ್ಲೇಖ== {{reflist}} kpuyro60rkmyoodbq7453xqd2on35ki 1382942 1382940 2026-08-15T15:54:02Z Mahaveer Indra 34672 /* ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಂದರ್ಭ */ 1382942 wikitext text/x-wiki '''ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ ಜೀವಮಂಡಲ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ''' [[ಯುಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೇನ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 1968 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1992 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋದವರ ವಿಶ್ವ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=July 2011 |title=Carpathian {{!}} United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415014105/http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-date=2022-04-15 |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO}}</ref> 2007 ರಿಂದ, ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಗಣನೀಯ ಭಾಗವನ್ನು, ಉಜ್ ನದಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, 'ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಆದಿಸ್ವರೂಪದ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳ' ಭಾಗವಾಗಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco2026">{{Cite web |date=2026-04-02 |title=Carpathian Biosphere Reserve |url=https://www.unesco.org/en/mab/carpathian |access-date=2026-08-15 |website=UNESCO Man and the Biosphere Programme |language=en}}</ref> ಜಕಾರ್ಪಟ್ಯಾ ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಮೀಸಲು ಪದೇಶ, ಒಟ್ಟು 1,62,660 ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎಂಟು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ-ಚೋರ್ನಾ ಹೋರಾ ಮತ್ತು ಯುಲಿವ್ಸ್ಕಾ ಹೋರಾ-ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="unesco2026"/><ref>{{Cite web |last= |date=2020-02-19 |title=Carpathian Biosphere Reserve, Ukraine |url=https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/carpathian |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO |language=en}}</ref> ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗವು ಹಳೆಯ ಮೂಲ ಅರಣ್ಯಗಳಿಂದ ಅಂದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 21,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುವ 'ಉಹೋಲ್ಸ್ಕೊ-ಶಿರೋಕೊಲುಝಾನ್ಸ್ಕಿ' ಮಾಸಿಫ್ ಕೂಡ ಸೇರಿದ್ದು, ಇದು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="fzs">{{Cite web |title=Carpathian Biosphere Reserve |url=https://ukraine.fzs.org/en/area/carpathian-biosphere-reserve/ |access-date=2026-08-15 |website=Frankfurt Zoological Society |language=en}}</ref> ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಈ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಜಕಾರ್ಪಟ್ಯಾ ರಾಜ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ (ರಖಿವ್, ತ್ಯಾಚಿವ್, ಖುಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಬೆರೆಹಿವ್) ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆ== ಈ ಪ್ರಕೃತಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 1968 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1983 ರಲ್ಲಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. 1992 ರಲ್ಲಿ ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋದ ವಿಶ್ವ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜಾಲದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="unesco2026"/> 2007 ರಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿನ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco2026"/> 2010 ರಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯಾನುಕೋವಿಚ್ ಅವರು ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಆದೇಶವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ಗಡಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಹಣದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭೂ ಬಳಕೆ ಹಕ್ಕುಗಳ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಒಣಹುಲ್ಲು ತಯಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬೀಳಬಹುದು ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |date=2010-11-02 |title=Розширення меж Карпатського біосферного заповідника досі не узаконено |trans-title=Expansion of the Carpathian Biosphere Reserve borders still not legalized |url=https://images.zakarpattya.net.ua/News/43888-Rozshyrennia-mezh-Karpatskoho-biosfernoho-zapovidnyka-dosi-ne-uzakoneno |access-date=2026-08-15 |website=Закарпаття онлайн |language=uk}}</ref> 2025 ರಲ್ಲಿ, ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸುಮಾರು 19,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇದರ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಸರಿಸುಮಾರು 65,828 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿತು.<ref>{{Cite web |date=2026-06-09 |title=16% of the State Forestry Agency's forests already have protected status |url=https://ecopolitic.com.ua/en/news/16-of-the-state-forestry-agency-s-forests-already-have-protected-status/ |access-date=2026-08-15 |website=Ecopolitic |language=en}}</ref> ===ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಂದರ್ಭ=== ಫೆಬ್ರವರಿ 2022 ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಮೇಲೆ ರಷ್ಯಾದ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಪಲಾಯನ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಹಾಗೆ ಪಲಾಯನಗೈದ ನೂರಾರು ಮಂದಿ ಜನರಿಗೆ ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿತು. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯು ಈ ಜನರಿಗೆ ವಸತಿ, ಔಷಧಗಳು, ಬಟ್ಟೆಗಳು, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.<ref name="fzs"/> ==ವಿಭಾಗಗಳು== ಈ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಎಂಟು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್‌ಗಳನ್ನು (ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು) ಹಾಗೂ ಎರಡು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳು ಹೀಗಿವೆ- # ''ಚೋರ್ನೋಹೋರಾ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್'' (16,375 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಇದು ಪೂರ್ವ ಬೆಸ್ಕಿಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ಸ್‌ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಾದ ಚೋರ್ನೋಹೋರಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. # ''ಸ್ವಿಡೋವೆಟ್ಸ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್'' (6,580 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 600-1883 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ; ಇದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ 3,031 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಬೀಚ್ (beech) ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. # ''ಮರ್ಮೋರೋಶ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್'' (8,990 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಇದು ರಖಿವ್ (Rakhiv) ಪರ್ವತಗಳ ಉತ್ತರ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 750-1940 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. # ''ಕುಜ಼ಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್'' (4,925 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಇದು ಸ್ವಿಡೋವೆಟ್ಸ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಕವಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 350-1409 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. # ''ಉಹೋಲ್ಕಾ ಮತ್ತು ಶಿರೋಕಾ ಲುಝಾಂಕಾ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್'' (15,580 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಕ್ರಾಸ್ನಾ ಮತ್ತು ಮೆಂಚಿಲ್ ಪರ್ವತಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ; ಇದು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೀಚ್ ಅರಣ್ಯಗಳ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. # ''ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್ "ಡೋಲಿನಾ ನಾರ್ಟ್ಸಿಸಿವ್'' (ನಾರ್ಸಿಸಸ್ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ) – ಇದು ಖುಸ್ಟ್ಸ್ಕೊ-ಸೊಲೊಟ್ವಿನ್ಸ್ಕಾ (Khustsko-Solotvynska) ಕಣಿವೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 180-200 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. # ಚೋರ್ನಾ ಹೋರಾ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ (ಕಪ್ಪು ಪರ್ವತ) (823 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಓಕ್, ಹಾರ್ನ್‌ಬೀಮ್-ಓಕ್, ಓಕ್-ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಬೀಚ್-ಓಕ್ ಮರಗಳ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು 1974 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; 1997 ರಲ್ಲಿ ಇದು ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಯಿತು. # ಯುಲಿವ್ಸ್ಕಾ ಹೋರಾ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ (ಜೂಲಿಯಸ್ ಪರ್ವತ) (176 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – 1974 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಇದು, 1997 ರಲ್ಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಯಿತು; ಇದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ಸ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಬಾಲ್ಕನ್ ಮತ್ತು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ== {{reflist}} hbz9x6rawlrwsxdc0xpg9udfesyt568 1382943 1382942 2026-08-15T15:54:57Z Mahaveer Indra 34672 /* ವಿಭಾಗಗಳು */ 1382943 wikitext text/x-wiki '''ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ ಜೀವಮಂಡಲ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ''' [[ಯುಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೇನ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 1968 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1992 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋದವರ ವಿಶ್ವ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=July 2011 |title=Carpathian {{!}} United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415014105/http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-date=2022-04-15 |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO}}</ref> 2007 ರಿಂದ, ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಗಣನೀಯ ಭಾಗವನ್ನು, ಉಜ್ ನದಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, 'ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಆದಿಸ್ವರೂಪದ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳ' ಭಾಗವಾಗಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco2026">{{Cite web |date=2026-04-02 |title=Carpathian Biosphere Reserve |url=https://www.unesco.org/en/mab/carpathian |access-date=2026-08-15 |website=UNESCO Man and the Biosphere Programme |language=en}}</ref> ಜಕಾರ್ಪಟ್ಯಾ ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಮೀಸಲು ಪದೇಶ, ಒಟ್ಟು 1,62,660 ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎಂಟು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ-ಚೋರ್ನಾ ಹೋರಾ ಮತ್ತು ಯುಲಿವ್ಸ್ಕಾ ಹೋರಾ-ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="unesco2026"/><ref>{{Cite web |last= |date=2020-02-19 |title=Carpathian Biosphere Reserve, Ukraine |url=https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/carpathian |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO |language=en}}</ref> ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗವು ಹಳೆಯ ಮೂಲ ಅರಣ್ಯಗಳಿಂದ ಅಂದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 21,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುವ 'ಉಹೋಲ್ಸ್ಕೊ-ಶಿರೋಕೊಲುಝಾನ್ಸ್ಕಿ' ಮಾಸಿಫ್ ಕೂಡ ಸೇರಿದ್ದು, ಇದು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="fzs">{{Cite web |title=Carpathian Biosphere Reserve |url=https://ukraine.fzs.org/en/area/carpathian-biosphere-reserve/ |access-date=2026-08-15 |website=Frankfurt Zoological Society |language=en}}</ref> ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಈ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಜಕಾರ್ಪಟ್ಯಾ ರಾಜ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ (ರಖಿವ್, ತ್ಯಾಚಿವ್, ಖುಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಬೆರೆಹಿವ್) ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆ== ಈ ಪ್ರಕೃತಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 1968 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1983 ರಲ್ಲಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. 1992 ರಲ್ಲಿ ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋದ ವಿಶ್ವ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜಾಲದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="unesco2026"/> 2007 ರಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿನ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco2026"/> 2010 ರಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯಾನುಕೋವಿಚ್ ಅವರು ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಆದೇಶವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ಗಡಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಹಣದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭೂ ಬಳಕೆ ಹಕ್ಕುಗಳ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಒಣಹುಲ್ಲು ತಯಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬೀಳಬಹುದು ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |date=2010-11-02 |title=Розширення меж Карпатського біосферного заповідника досі не узаконено |trans-title=Expansion of the Carpathian Biosphere Reserve borders still not legalized |url=https://images.zakarpattya.net.ua/News/43888-Rozshyrennia-mezh-Karpatskoho-biosfernoho-zapovidnyka-dosi-ne-uzakoneno |access-date=2026-08-15 |website=Закарпаття онлайн |language=uk}}</ref> 2025 ರಲ್ಲಿ, ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸುಮಾರು 19,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇದರ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಸರಿಸುಮಾರು 65,828 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿತು.<ref>{{Cite web |date=2026-06-09 |title=16% of the State Forestry Agency's forests already have protected status |url=https://ecopolitic.com.ua/en/news/16-of-the-state-forestry-agency-s-forests-already-have-protected-status/ |access-date=2026-08-15 |website=Ecopolitic |language=en}}</ref> ===ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಂದರ್ಭ=== ಫೆಬ್ರವರಿ 2022 ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಮೇಲೆ ರಷ್ಯಾದ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಪಲಾಯನ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಹಾಗೆ ಪಲಾಯನಗೈದ ನೂರಾರು ಮಂದಿ ಜನರಿಗೆ ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿತು. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯು ಈ ಜನರಿಗೆ ವಸತಿ, ಔಷಧಗಳು, ಬಟ್ಟೆಗಳು, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.<ref name="fzs"/> ==ವಿಭಾಗಗಳು== ಈ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಎಂಟು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್‌ಗಳನ್ನು (ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು) ಹಾಗೂ ಎರಡು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳು ಹೀಗಿವೆ- # ''ಚೋರ್ನೋಹೋರಾ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್'' (16,375 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಇದು ಪೂರ್ವ ಬೆಸ್ಕಿಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ಸ್‌ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಾದ ಚೋರ್ನೋಹೋರಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. # ''ಸ್ವಿಡೋವೆಟ್ಸ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್'' (6,580 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 600-1883 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ; ಇದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ 3,031 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಬೀಚ್ (beech) ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Svydovets |url=https://www.europeanbeechforests.org/world-heritage-beech-forests/ukraine/svydovets |access-date=2026-08-15 |website=European Beech Forests |language=en}}</ref> # ''ಮರ್ಮೋರೋಶ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್'' (8,990 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಇದು ರಖಿವ್ (Rakhiv) ಪರ್ವತಗಳ ಉತ್ತರ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 750-1940 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. # ''ಕುಜ಼ಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್'' (4,925 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಇದು ಸ್ವಿಡೋವೆಟ್ಸ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಕವಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 350-1409 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. # ''ಉಹೋಲ್ಕಾ ಮತ್ತು ಶಿರೋಕಾ ಲುಝಾಂಕಾ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್'' (15,580 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಕ್ರಾಸ್ನಾ ಮತ್ತು ಮೆಂಚಿಲ್ ಪರ್ವತಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ; ಇದು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೀಚ್ ಅರಣ್ಯಗಳ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. # ''ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್ "ಡೋಲಿನಾ ನಾರ್ಟ್ಸಿಸಿವ್'' (ನಾರ್ಸಿಸಸ್ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ) – ಇದು ಖುಸ್ಟ್ಸ್ಕೊ-ಸೊಲೊಟ್ವಿನ್ಸ್ಕಾ (Khustsko-Solotvynska) ಕಣಿವೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 180-200 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. # ಚೋರ್ನಾ ಹೋರಾ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ (ಕಪ್ಪು ಪರ್ವತ) (823 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಓಕ್, ಹಾರ್ನ್‌ಬೀಮ್-ಓಕ್, ಓಕ್-ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಬೀಚ್-ಓಕ್ ಮರಗಳ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು 1974 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; 1997 ರಲ್ಲಿ ಇದು ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಯಿತು. # ಯುಲಿವ್ಸ್ಕಾ ಹೋರಾ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ (ಜೂಲಿಯಸ್ ಪರ್ವತ) (176 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – 1974 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಇದು, 1997 ರಲ್ಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಯಿತು; ಇದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ಸ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಬಾಲ್ಕನ್ ಮತ್ತು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ== {{reflist}} efnf65pegkaxd2uq2namgpsksydb243 1382951 1382943 2026-08-15T16:09:06Z Mahaveer Indra 34672 /* ವಿಭಾಗಗಳು */ 1382951 wikitext text/x-wiki '''ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ ಜೀವಮಂಡಲ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ''' [[ಯುಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೇನ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 1968 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1992 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋದವರ ವಿಶ್ವ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=July 2011 |title=Carpathian {{!}} United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415014105/http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-date=2022-04-15 |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO}}</ref> 2007 ರಿಂದ, ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಗಣನೀಯ ಭಾಗವನ್ನು, ಉಜ್ ನದಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, 'ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಆದಿಸ್ವರೂಪದ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳ' ಭಾಗವಾಗಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco2026">{{Cite web |date=2026-04-02 |title=Carpathian Biosphere Reserve |url=https://www.unesco.org/en/mab/carpathian |access-date=2026-08-15 |website=UNESCO Man and the Biosphere Programme |language=en}}</ref> ಜಕಾರ್ಪಟ್ಯಾ ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಮೀಸಲು ಪದೇಶ, ಒಟ್ಟು 1,62,660 ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎಂಟು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ-ಚೋರ್ನಾ ಹೋರಾ ಮತ್ತು ಯುಲಿವ್ಸ್ಕಾ ಹೋರಾ-ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="unesco2026"/><ref>{{Cite web |last= |date=2020-02-19 |title=Carpathian Biosphere Reserve, Ukraine |url=https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/carpathian |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO |language=en}}</ref> ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗವು ಹಳೆಯ ಮೂಲ ಅರಣ್ಯಗಳಿಂದ ಅಂದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 21,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುವ 'ಉಹೋಲ್ಸ್ಕೊ-ಶಿರೋಕೊಲುಝಾನ್ಸ್ಕಿ' ಮಾಸಿಫ್ ಕೂಡ ಸೇರಿದ್ದು, ಇದು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="fzs">{{Cite web |title=Carpathian Biosphere Reserve |url=https://ukraine.fzs.org/en/area/carpathian-biosphere-reserve/ |access-date=2026-08-15 |website=Frankfurt Zoological Society |language=en}}</ref> ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಈ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಜಕಾರ್ಪಟ್ಯಾ ರಾಜ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ (ರಖಿವ್, ತ್ಯಾಚಿವ್, ಖುಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಬೆರೆಹಿವ್) ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆ== ಈ ಪ್ರಕೃತಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 1968 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1983 ರಲ್ಲಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. 1992 ರಲ್ಲಿ ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋದ ವಿಶ್ವ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜಾಲದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="unesco2026"/> 2007 ರಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿನ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco2026"/> 2010 ರಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯಾನುಕೋವಿಚ್ ಅವರು ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಆದೇಶವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ಗಡಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಹಣದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭೂ ಬಳಕೆ ಹಕ್ಕುಗಳ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಒಣಹುಲ್ಲು ತಯಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬೀಳಬಹುದು ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |date=2010-11-02 |title=Розширення меж Карпатського біосферного заповідника досі не узаконено |trans-title=Expansion of the Carpathian Biosphere Reserve borders still not legalized |url=https://images.zakarpattya.net.ua/News/43888-Rozshyrennia-mezh-Karpatskoho-biosfernoho-zapovidnyka-dosi-ne-uzakoneno |access-date=2026-08-15 |website=Закарпаття онлайн |language=uk}}</ref> 2025 ರಲ್ಲಿ, ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸುಮಾರು 19,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇದರ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಸರಿಸುಮಾರು 65,828 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿತು.<ref>{{Cite web |date=2026-06-09 |title=16% of the State Forestry Agency's forests already have protected status |url=https://ecopolitic.com.ua/en/news/16-of-the-state-forestry-agency-s-forests-already-have-protected-status/ |access-date=2026-08-15 |website=Ecopolitic |language=en}}</ref> ===ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಂದರ್ಭ=== ಫೆಬ್ರವರಿ 2022 ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಮೇಲೆ ರಷ್ಯಾದ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಪಲಾಯನ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಹಾಗೆ ಪಲಾಯನಗೈದ ನೂರಾರು ಮಂದಿ ಜನರಿಗೆ ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿತು. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯು ಈ ಜನರಿಗೆ ವಸತಿ, ಔಷಧಗಳು, ಬಟ್ಟೆಗಳು, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.<ref name="fzs"/> ==ವಿಭಾಗಗಳು== ಈ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಎಂಟು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್‌ಗಳನ್ನು (ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು) ಹಾಗೂ ಎರಡು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳು ಹೀಗಿವೆ- # ''ಚೋರ್ನೋಹೋರಾ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್'' (16,375 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಇದು ಪೂರ್ವ ಬೆಸ್ಕಿಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ಸ್‌ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಾದ ಚೋರ್ನೋಹೋರಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. # ''ಸ್ವಿಡೋವೆಟ್ಸ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್'' (6,580 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 600-1883 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ; ಇದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ 3,031 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಬೀಚ್ (beech) ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Svydovets |url=https://www.europeanbeechforests.org/world-heritage-beech-forests/ukraine/svydovets |access-date=2026-08-15 |website=European Beech Forests |language=en}}</ref> # ''ಮರ್ಮೋರೋಶ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್'' (8,990 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಇದು ರಖಿವ್ (Rakhiv) ಪರ್ವತಗಳ ಉತ್ತರ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 750-1940 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. # ''ಕುಜ಼ಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್'' (4,925 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಇದು ಸ್ವಿಡೋವೆಟ್ಸ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಕವಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 350-1409 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. # ''ಉಹೋಲ್ಕಾ ಮತ್ತು ಶಿರೋಕಾ ಲುಝಾಂಕಾ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್'' (15,580 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಕ್ರಾಸ್ನಾ ಮತ್ತು ಮೆಂಚಿಲ್ ಪರ್ವತಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ; ಇದು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೀಚ್ ಅರಣ್ಯಗಳ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. # ''ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್ "ಡೋಲಿನಾ ನಾರ್ಟ್ಸಿಸಿವ್'' (ನಾರ್ಸಿಸಸ್ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ) – ಇದು ಖುಸ್ಟ್ಸ್ಕೊ-ಸೊಲೊಟ್ವಿನ್ಸ್ಕಾ (Khustsko-Solotvynska) ಕಣಿವೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 180-200 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. # ಚೋರ್ನಾ ಹೋರಾ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ (ಕಪ್ಪು ಪರ್ವತ) (823 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಓಕ್, ಹಾರ್ನ್‌ಬೀಮ್-ಓಕ್, ಓಕ್-ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಬೀಚ್-ಓಕ್ ಮರಗಳ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು 1974 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; 1997 ರಲ್ಲಿ ಇದು ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಯಿತು. # ಯುಲಿವ್ಸ್ಕಾ ಹೋರಾ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ (ಜೂಲಿಯಸ್ ಪರ್ವತ) (176 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – 1974 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಇದು, 1997 ರಲ್ಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಯಿತು; ಇದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ಸ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಬಾಲ್ಕನ್ ಮತ್ತು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ==ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ== ===ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು=== ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ಜೀವಸಂಕುಲಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 262 ವಿಧದ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಪ್ರಭೇದಗಳು, 392 ವಿಧದ ಕಲ್ಲುಹೂವು ಪ್ರಭೇದಗಳು, 440 ವಿಧದ ಪಾಚಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು 1,353 ವಿಧದ ನಾಳೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 3,022 ಪ್ರಕಾರದ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco2026"/> ಇವೇ ಅಲ್ಲದೆ 465 ಪ್ರಭೇದಗಳ ಶೈವಲ ಅಥವಾ ಪಾಚಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 197 ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು 'ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರೆಡ್ ಬುಕ್', 'ಯುರೋಪಿಯನ್ ರೆಡ್ ಲಿಸ್ಟ್ಸ್' ಮತ್ತು 'ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೆಡ್ ಬುಕ್' ಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco2026"/> ===ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳು=== ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 66 ವಿಧದ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು, 195 ವಿಧದ ಪಕ್ಷಿಗಳು, 9 ವಿಧದ ಸರೀಸೃಪಗಳು, 14 ವಿಧದ ಉಭಯಚರಿಗಳು, 29 ವಿಧದ ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸೈಕ್ಲೋಸ್ಟೊಮಾಟಸ್- ದವಡೆಯಿಲ್ಲದ ಮೀನುಗಳು ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸರಿಸುಮಾರು 15,000 ವಿಧದ ಅಕಶೇರುಕ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. 248 ವಿಧದ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು 'ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರೆಡ್ ಬುಕ್', 'ಯುರೋಪಿಯನ್ ರೆಡ್ ಲಿಸ್ಟ್ಸ್' ಮತ್ತು 'ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೆಡ್ ಬುಕ್' ಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತೋಳ, ಕಾಡುಬೆಕ್ಕು ಮತ್ತು ಕಂದು ಕರಡಿಯಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಯುರೋಪಿಯನ್ ಎಲೆ ಉದುರುವ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಎಲ್ಲಾ ಹತ್ತು ವಿಧದ ಮರಕುಟಿಗ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸ್ವಿಡೋವೆಟ್ಸ್ ಮಾಸಿಫ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="unesco2026"/> ಇಲ್ಲಿ B2 ಮತ್ತು B3 ಪ್ರಭೇದಗಳ ಪಕ್ಷಿ ಸಂಕುಲಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 'ಬರ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್' ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 'ಪ್ರಮುಖ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರದೇಶ' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Carpathian Biosphere Reserve |url=https://datazone.birdlife.org/site/factsheet/carpathian-biosphere-reserve-iba-ukraine |access-date=2026-08-15 |website=BirdLife International Data Zone |language=en}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖ== {{reflist}} novjwggzsvvtlt574lp89sowz60ilh1 1382953 1382951 2026-08-15T16:13:56Z Mahaveer Indra 34672 /* ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳು */ 1382953 wikitext text/x-wiki '''ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ ಜೀವಮಂಡಲ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ''' [[ಯುಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೇನ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 1968 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1992 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋದವರ ವಿಶ್ವ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=July 2011 |title=Carpathian {{!}} United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415014105/http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/ukraine/carpathian/ |archive-date=2022-04-15 |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO}}</ref> 2007 ರಿಂದ, ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಗಣನೀಯ ಭಾಗವನ್ನು, ಉಜ್ ನದಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, 'ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಆದಿಸ್ವರೂಪದ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳ' ಭಾಗವಾಗಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco2026">{{Cite web |date=2026-04-02 |title=Carpathian Biosphere Reserve |url=https://www.unesco.org/en/mab/carpathian |access-date=2026-08-15 |website=UNESCO Man and the Biosphere Programme |language=en}}</ref> ಜಕಾರ್ಪಟ್ಯಾ ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಮೀಸಲು ಪದೇಶ, ಒಟ್ಟು 1,62,660 ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎಂಟು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ-ಚೋರ್ನಾ ಹೋರಾ ಮತ್ತು ಯುಲಿವ್ಸ್ಕಾ ಹೋರಾ-ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="unesco2026"/><ref>{{Cite web |last= |date=2020-02-19 |title=Carpathian Biosphere Reserve, Ukraine |url=https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/carpathian |access-date=2023-11-21 |website=UNESCO |language=en}}</ref> ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗವು ಹಳೆಯ ಮೂಲ ಅರಣ್ಯಗಳಿಂದ ಅಂದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 21,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುವ 'ಉಹೋಲ್ಸ್ಕೊ-ಶಿರೋಕೊಲುಝಾನ್ಸ್ಕಿ' ಮಾಸಿಫ್ ಕೂಡ ಸೇರಿದ್ದು, ಇದು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="fzs">{{Cite web |title=Carpathian Biosphere Reserve |url=https://ukraine.fzs.org/en/area/carpathian-biosphere-reserve/ |access-date=2026-08-15 |website=Frankfurt Zoological Society |language=en}}</ref> ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಈ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಜಕಾರ್ಪಟ್ಯಾ ರಾಜ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ (ರಖಿವ್, ತ್ಯಾಚಿವ್, ಖುಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಬೆರೆಹಿವ್) ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆ== ಈ ಪ್ರಕೃತಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 1968 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1983 ರಲ್ಲಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. 1992 ರಲ್ಲಿ ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋದ ವಿಶ್ವ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜಾಲದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="unesco2026"/> 2007 ರಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿನ ಬೀಚ್ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco2026"/> 2010 ರಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಕ್ಟರ್ ಯಾನುಕೋವಿಚ್ ಅವರು ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಆದೇಶವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ಗಡಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಹಣದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭೂ ಬಳಕೆ ಹಕ್ಕುಗಳ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಒಣಹುಲ್ಲು ತಯಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬೀಳಬಹುದು ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದವು.<ref>{{Cite web |date=2010-11-02 |title=Розширення меж Карпатського біосферного заповідника досі не узаконено |trans-title=Expansion of the Carpathian Biosphere Reserve borders still not legalized |url=https://images.zakarpattya.net.ua/News/43888-Rozshyrennia-mezh-Karpatskoho-biosfernoho-zapovidnyka-dosi-ne-uzakoneno |access-date=2026-08-15 |website=Закарпаття онлайн |language=uk}}</ref> 2025 ರಲ್ಲಿ, ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸುಮಾರು 19,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇದರ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಸರಿಸುಮಾರು 65,828 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿತು.<ref>{{Cite web |date=2026-06-09 |title=16% of the State Forestry Agency's forests already have protected status |url=https://ecopolitic.com.ua/en/news/16-of-the-state-forestry-agency-s-forests-already-have-protected-status/ |access-date=2026-08-15 |website=Ecopolitic |language=en}}</ref> ===ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಂದರ್ಭ=== ಫೆಬ್ರವರಿ 2022 ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಮೇಲೆ ರಷ್ಯಾದ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಪಲಾಯನ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಹಾಗೆ ಪಲಾಯನಗೈದ ನೂರಾರು ಮಂದಿ ಜನರಿಗೆ ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿತು. ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಝೂಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯು ಈ ಜನರಿಗೆ ವಸತಿ, ಔಷಧಗಳು, ಬಟ್ಟೆಗಳು, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.<ref name="fzs"/> ==ವಿಭಾಗಗಳು== ಈ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಎಂಟು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್‌ಗಳನ್ನು (ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು) ಹಾಗೂ ಎರಡು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳು ಹೀಗಿವೆ- # ''ಚೋರ್ನೋಹೋರಾ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್'' (16,375 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಇದು ಪೂರ್ವ ಬೆಸ್ಕಿಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ಸ್‌ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಾದ ಚೋರ್ನೋಹೋರಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. # ''ಸ್ವಿಡೋವೆಟ್ಸ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್'' (6,580 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 600-1883 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ; ಇದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ 3,031 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಬೀಚ್ (beech) ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Svydovets |url=https://www.europeanbeechforests.org/world-heritage-beech-forests/ukraine/svydovets |access-date=2026-08-15 |website=European Beech Forests |language=en}}</ref> # ''ಮರ್ಮೋರೋಶ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್'' (8,990 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಇದು ರಖಿವ್ (Rakhiv) ಪರ್ವತಗಳ ಉತ್ತರ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 750-1940 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. # ''ಕುಜ಼ಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್'' (4,925 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಇದು ಸ್ವಿಡೋವೆಟ್ಸ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಕವಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 350-1409 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. # ''ಉಹೋಲ್ಕಾ ಮತ್ತು ಶಿರೋಕಾ ಲುಝಾಂಕಾ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್'' (15,580 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಕ್ರಾಸ್ನಾ ಮತ್ತು ಮೆಂಚಿಲ್ ಪರ್ವತಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ; ಇದು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಬೀಚ್ ಅರಣ್ಯಗಳ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. # ''ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಾಸಿಫ್ "ಡೋಲಿನಾ ನಾರ್ಟ್ಸಿಸಿವ್'' (ನಾರ್ಸಿಸಸ್ ಹೂವುಗಳ ಕಣಿವೆ) – ಇದು ಖುಸ್ಟ್ಸ್ಕೊ-ಸೊಲೊಟ್ವಿನ್ಸ್ಕಾ (Khustsko-Solotvynska) ಕಣಿವೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 180-200 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. # ಚೋರ್ನಾ ಹೋರಾ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ (ಕಪ್ಪು ಪರ್ವತ) (823 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – ಓಕ್, ಹಾರ್ನ್‌ಬೀಮ್-ಓಕ್, ಓಕ್-ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಬೀಚ್-ಓಕ್ ಮರಗಳ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು 1974 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; 1997 ರಲ್ಲಿ ಇದು ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಯಿತು. # ಯುಲಿವ್ಸ್ಕಾ ಹೋರಾ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ (ಜೂಲಿಯಸ್ ಪರ್ವತ) (176 ಹೆಕ್ಟೇರ್) – 1974 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಇದು, 1997 ರಲ್ಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಯಿತು; ಇದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ಸ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಬಾಲ್ಕನ್ ಮತ್ತು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ==ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ== ===ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು=== ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ಜೀವಸಂಕುಲಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 262 ವಿಧದ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಪ್ರಭೇದಗಳು, 392 ವಿಧದ ಕಲ್ಲುಹೂವು ಪ್ರಭೇದಗಳು, 440 ವಿಧದ ಪಾಚಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು 1,353 ವಿಧದ ನಾಳೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 3,022 ಪ್ರಕಾರದ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco2026"/> ಇವೇ ಅಲ್ಲದೆ 465 ಪ್ರಭೇದಗಳ ಶೈವಲ ಅಥವಾ ಪಾಚಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 197 ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು 'ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರೆಡ್ ಬುಕ್', 'ಯುರೋಪಿಯನ್ ರೆಡ್ ಲಿಸ್ಟ್ಸ್' ಮತ್ತು 'ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೆಡ್ ಬುಕ್' ಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco2026"/> ===ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳು=== ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 66 ವಿಧದ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು, 195 ವಿಧದ ಪಕ್ಷಿಗಳು, 9 ವಿಧದ ಸರೀಸೃಪಗಳು, 14 ವಿಧದ ಉಭಯಚರಿಗಳು, 29 ವಿಧದ ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸೈಕ್ಲೋಸ್ಟೊಮಾಟಸ್- ದವಡೆಯಿಲ್ಲದ ಮೀನುಗಳು ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸರಿಸುಮಾರು 15,000 ವಿಧದ ಅಕಶೇರುಕ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. 248 ವಿಧದ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು 'ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರೆಡ್ ಬುಕ್', 'ಯುರೋಪಿಯನ್ ರೆಡ್ ಲಿಸ್ಟ್ಸ್' ಮತ್ತು 'ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೆಡ್ ಬುಕ್' ಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತೋಳ, ಕಾಡುಬೆಕ್ಕು ಮತ್ತು ಕಂದು ಕರಡಿಯಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಯುರೋಪಿಯನ್ ಎಲೆ ಉದುರುವ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಎಲ್ಲಾ ಹತ್ತು ವಿಧದ ಮರಕುಟಿಗ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸ್ವಿಡೋವೆಟ್ಸ್ ಮಾಸಿಫ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="unesco2026"/> ಇಲ್ಲಿ B2 ಮತ್ತು B3 ಪ್ರಭೇದಗಳ ಪಕ್ಷಿ ಸಂಕುಲಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 'ಬರ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್' ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 'ಪ್ರಮುಖ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರದೇಶ' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Carpathian Biosphere Reserve |url=https://datazone.birdlife.org/site/factsheet/carpathian-biosphere-reserve-iba-ukraine |access-date=2026-08-15 |website=BirdLife International Data Zone |language=en}}</ref> ==ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬು== ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜೀವನೋಪಾಯ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರೇ ಇಲ್ಲಿನ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯ ಮುಖ್ಯ ಬಳಕೆದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಆಲ್ಪೈನ್ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ದನ ಮತ್ತು ಕುರಿಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುವ ಕಸುಬಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕುರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಚಳಿಯಿಂದ ಬೆಚ್ಚಗಿರಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಮರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಕಾರಣ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಜನರು ಅರಣ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯೇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ== {{reflist}} g3bomazmcp3iwpfyin9751sph2uavi2 0 180387 1382907 2026-08-15T15:25:54Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಪರಾಂಟಿಕಾ ನಿಲ್ಗಿರಿಯೆನ್ಸಿಸ್''' (Parantica nilgiriensis), ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀಲಗಿರಿ ಹುಲಿ ಚಿಟ್ಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು, ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ, ಕೊಂಕಣದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಚಿಟ್ಟೆ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ.... 1382907 wikitext text/x-wiki '''ಪರಾಂಟಿಕಾ ನಿಲ್ಗಿರಿಯೆನ್ಸಿಸ್''' (Parantica nilgiriensis), ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀಲಗಿರಿ ಹುಲಿ ಚಿಟ್ಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು, ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ, ಕೊಂಕಣದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಚಿಟ್ಟೆ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು ನಿಂಫಾಲಿಡೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಡನೈನೇ ಉಪಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪರಾಂಟಿಕಾ ನಿಲ್ಗಿರಿಯೆನ್ಸಿಸ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಚಿಟ್ಟೆ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಶೋಲಾ ಕಾಡುಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 1,500 ಮೀಟರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮನೆ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಪರೂಪವಾಗಿ 1,000 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. 1957ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ವಿಂಟರ್-ಬ್ಲೈತ್ ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಚಿಟ್ಟೆ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಇಳಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಡುಗಳ ನಾಶ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಹಾ ಏಕಬೆಳೆ ತೋಟಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಇದರ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ನಾಶಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಪರಾಂಟಿಕಾ ನಿಲ್ಗಿರಿಯೆನ್ಸಿಸ್ ಅನ್ನು ಹೋಲುವ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ Parantica fumata ಮತ್ತು ಭಾರತ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಹಾಗೂ ಇತರ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ದೇಶಗಳ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ Parantica aglea ಸೇರಿವೆ. == ವರ್ತನೆ == '''ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುವ ವರ್ತನೆ''' ಪ್ರೌಢ ಹೆಣ್ಣು ಚಿಟ್ಟೆ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಶ್ರಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹಾರಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ತವಾದ ತಾಜಾ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಕೆಲಕಾಲ ನಿಂತು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ. ಇದು ತನ್ನ ಮುಂಭಾಗದ ಕಾಲುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಎಲೆಯ ಅಂಚನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಡಿಯುತ್ತಾ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ತನ್ನ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಸಿ ಎಲೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬಾರಿ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುವಾಗ ಹಲವಾರು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದೇ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ಮೊಟ್ಟೆಯ ನಡುವೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಂತರವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. '''ಪ್ರೌಢ ಚಿಟ್ಟೆಯ ವರ್ತನೆ'''<br> ಡನೈನೇ ಗುಂಪಿನ ಚಿಟ್ಟೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದರ ಹಾರಾಟವು ವೇಗವಾಗಿ, ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅನಿಯಮಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಇದು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರಭೇದವಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇದು ಶೋಲಾ ಕಾಡುಗಳ ತೆರೆದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹೂಬಿಡುವ ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಲಾಂಟಾನಾ ಗಿಡಗಳ ಮೇಲೆ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಲಂಬವಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಸೋರಿಕೆಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಸಣ್ಣ ತೊರೆಗಳ ಬಳಿಯಿಂದ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಇಂತಹ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಇತರ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದ ಚಿಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು. == ಆಶ್ರಯ ಸಸ್ಯಗಳು == ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಆಶ್ರಯ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ Tylophora tenuis ಮತ್ತು Tylophora indica ಸೇರಿವೆ. ಇದರ ಸಮೀಪದ ಸಂಬಂಧಿ Parantica aglea ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ Calotropis ಕುಲದ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು Parantica nilgiriensis ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. == ವಿವರಣೆ == ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಕಪ್ಪು-ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ನೀಲಿ-ಬಿಳಿ ಗುರುತುಗಳು ಮತ್ತು ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಮುಂಭಾಗದ ರೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ: ಮೊದಲ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗೆರೆಗಳಿದ್ದು, ಅವು ಬುಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತುದಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ. ಕೋಶದೊಳಗೆ ಒಂದು ಕಿರಿದಾದ ಗೆರೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರದ ಇನ್ನೆರಡು ಗೆರೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಐದು ಡಿಸ್ಕಲ್ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಉದ್ದವಾದ ಗೆರೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆರನೇ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಗೆರೆ ಇರುತ್ತದೆ. ರೆಕ್ಕೆಯ ಅಂಚಿನ ಸಮೀಪ ಕೆಲವು ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಉಪಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಸರಣಿಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಉಪಅಂತ್ಯದ ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಸರಣಿಯು ರೆಕ್ಕೆಯ ತುದಿಯ ಎದುರು ಒಳಭಾಗದ ಕಡೆಗೆ ಬಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಗಿನ ನಾಲ್ಕು ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಇತರ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಿಂಭಾಗದ ರೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕೆಲವು ಅಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರಿದಾದ ಗೆರೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೋಶದೊಳಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಗಲವಾದ ಮತ್ತು ಹೊರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಂಡಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಗೆರೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉದ್ದವಾದ ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಕಿರಣದಂತೆ ಹರಡುವ ಸರಣಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದರ ನಂತರ ಸಣ್ಣ ಉಪಅಂತ್ಯ ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಸರಣಿ ಮತ್ತು ಅಪೂರ್ಣವಾದ ಅಂತ್ಯ ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಸರಣಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಭಾಗವು ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದರ ಮೂಲ ಬಣ್ಣವು ಹೆಚ್ಚು ಕಂದುಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆಂಟೆನಾಗಳು ಕಪ್ಪಾಗಿರುತ್ತವೆ. ತಲೆ ಮತ್ತು ಎದೆಯ ಭಾಗವು ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದು ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಕಂದುಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಕೆಳಭಾಗವು ಮಸುಕಾದ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಅಗಲ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಅಗಲವು ಸುಮಾರು 80–90 ಮಿಲಿಮೀಟರ್. ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಎರಡೂ ಮಂದವಾದ ಕಂದು-ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೊಳಕು ಬಿಳಿ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. Parantica aglea ಮತ್ತು Tirumala limniace ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದರ ಗೆರೆಗಳು ಕಿರಿದಾಗಿದ್ದು, ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ದೇಹದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಗುರುತುಗಳು ಕಡಿಮೆ ವಿಸ್ತಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ರೆಕ್ಕೆಯ ಕೋಶಗಳು ಗಾಢವಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಗೆರೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ಚಿಟ್ಟೆಯ ಹಿಂಭಾಗದ ರೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧದ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶೇಷ ಪ್ರದೇಶ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಬಿಳಿ, ಹೊಳೆಯುವ, ಗುಮ್ಮಟದ ಆಕಾರದ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳಂತಹ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮರಿಹುಳು ಮೊಟ್ಟೆ ಇಟ್ಟ ನಂತರ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕನೇ ಅಥವಾ ಐದನೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಮರಿಹುಳು ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಹಂತದ ಮರಿಹುಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ಮುತ್ತಿನಂತಿರುವ ಬಿಳಿ ದೇಹ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕಪ್ಪು ತಲೆ ಮತ್ತು ಗಾಢ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಜೋಡಿ ಉಬ್ಬುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ಮುಂದೆ ಬೆಳೆಯುವ ಗ್ರಹಣಾಂಗಗಳ ಪೂರ್ವರೂಪಗಳಾಗಿವೆ. ಎರಡನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮರಿಹುಳು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ ಮೂಲ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿ ಅಂಡಾಕಾರದ ಮತ್ತು ದುಂಡಗಿನ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಪ್ರೌಢ ಮರಿಹುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ದೇಹದ ಮೇಲೆ ನಾಲ್ಕು ಉದ್ದನೆಯ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ದುಂಡಗಿನ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬೆನ್ನಿನ ಸಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಪಾರ್ಶ್ವ ಸಾಲುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಪಾರ್ಶ್ವ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಎರಡು ಹಾಗೂ ಕೊನೆಯ ಮೂರು ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿರುವ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಎರಡನೇ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಹಣಾಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಉಬ್ಬುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಮೂರನೇ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲ ದೇಹರಚನೆ ಬಹುತೇಕ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮರಿಹುಳು ಉದ್ದ ಮತ್ತು ದಪ್ಪವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹಣಾಂಗಗಳು ಉದ್ದವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತವೆ. ಐದನೇ ಹಂತದ ಮರಿಹುಳು ಸುಮಾರು 6–7 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ದವಾದ, ತೆಳುವಾದ, ಕಪ್ಪು ಗ್ರಹಣಾಂಗಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಮೊದಲ ಜೋಡಿ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಉದ್ದನೆಯ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಢ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇತರ ಸಣ್ಣ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಗೆರೆಗಳು ಬೂದು-ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಮರಿಹುಳು ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಸುಮಾರು 14–15 ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದು ಕೋಶಾವಸ್ಥೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಮರಿಹುಳಿನ ವರ್ತನೆ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಮರಿಹುಳುಗಳಲ್ಲಿ “ರೇಷ್ಮೆ ಜಿಗಿತ” ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾದ ವಿಶೇಷ ವರ್ತನೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅಪಾಯದ ಸೂಚನೆ ದೊರೆತಾಗ ಮರಿಹುಳು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ರೇಷ್ಮೆಯ ದಾರಕ್ಕೆ ನೇತಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೆಲವು ನಿಂಫಾಲಿಡೆ ಚಿಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬೇಟೆಗಾರರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರಕ್ಷಣಾ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಡನೈನೇ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಈ ವರ್ತನೆ ಅಪರೂಪವಾಗಿದೆ. ಮರಿಹುಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ಈ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವ ಮೊದಲು ಎಲೆಯ ಮಧ್ಯನಾಳವನ್ನು ಕಚ್ಚಿ ಕತ್ತರಿಸುವ ವರ್ತನೆ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. == ಕೋಶಾವಸ್ಥೆ == ಕೋಶವು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಹೊಳೆಯುವ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಎಲೆ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಕೊಂಬೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ನೇತಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಆಕಾರವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹುಲಿ ಚಿಟ್ಟೆ (Danaus chrysippus) ಯ ಕೋಶವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಕೋಶಾವಸ್ಥೆಯ ಅವಧಿ ಸುಮಾರು 11–12 ದಿನಗಳು. ಹೊರಬರುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ದಿನ ಮುಂಚೆ ಕೋಶದ ಒಳಗಿನ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ ಕೋಶವು ಬಹುತೇಕ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. == ವಿಸ್ತರಣೆ == ಆವಾಸ: ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ, ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಮಲಬಾರ್ ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಟ್ಟಗಳು. ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಶೋಲಾ ಕಾಡುಗಳು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿವೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 1,500 ಮೀಟರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. == ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಿತಿ == ಪರಾಂಟಿಕಾ ನಿಲ್ಗಿರಿಯೆನ್ಸಿಸ್ ಅನ್ನು ಅಪಾಯದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಅಪಾಯವೆಂದರೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಾಶ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಚಹಾ ತೋಟಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ ಇದರ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == qj6mua14wg1k4d9blley6w1hv9v2gwu 1382909 1382907 2026-08-15T15:27:55Z Santhosh Notagar99 82732 1382909 wikitext text/x-wiki '''ಪರಾಂಟಿಕಾ ನಿಲ್ಗಿರಿಯೆನ್ಸಿಸ್''' (Parantica nilgiriensis), ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀಲಗಿರಿ ಹುಲಿ ಚಿಟ್ಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು, ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ, ಕೊಂಕಣದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಚಿಟ್ಟೆ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು ನಿಂಫಾಲಿಡೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಡನೈನೇ ಉಪಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="Pulikkal U.">{{Cite journal | author =Pulikkal, Unni Krishnan |title=Biology of Nilgiri Tiger, ''Parantica nilgiriensis'': An endemic butterfly of the Western Ghats of Southern India|journal= Journal of the Bombay Natural History Society|volume=106|issue= 3|date=2009| pages =349–351|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/211139#page/125/mode/1up}}</ref> ಪರಾಂಟಿಕಾ ನಿಲ್ಗಿರಿಯೆನ್ಸಿಸ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಚಿಟ್ಟೆ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಶೋಲಾ ಕಾಡುಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 1,500 ಮೀಟರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮನೆ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಪರೂಪವಾಗಿ 1,000 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ.<ref name=Larsen>{{Cite journal | author =Larsen, T. B. |title=The butterflies of the Nilgiri Mountains of southern India (Lepidoptera: Rhopalocera)|journal= Journal of the Bombay Natural History Society|volume=84|date=1987| page =315|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/49081342#page/353/mode/1up}}</ref> 1957ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ವಿಂಟರ್-ಬ್ಲೈತ್ ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಚಿಟ್ಟೆ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಇಳಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಡುಗಳ ನಾಶ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಹಾ ಏಕಬೆಳೆ ತೋಟಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಇದರ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ನಾಶಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name=bingham>{{Source-attribution|sentence=yes|{{Cite book|url=https://archive.org/stream/butterfliesvolii00bing#page/20/mode/2up/ |title=Fauna of British India. Butterflies Vol. 2|last=Bingham|first=Charles Thomas|author-link=Charles Thomas Bingham|publisher=[[Taylor & Francis]]|year=1907|pages=20–21}}}}</ref><ref name=MooreIndica>{{Source-attribution|sentence=yes|{{Cite book|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/103554#page/83/mode/1up|title=Lepidoptera Indica. Vol. I|last=Moore|first=Frederic|author-link=Frederic Moore|publisher=Lovell Reeve and Co.|year=1890–1892|location=London|pages=65–66}}}}</ref> ಪರಾಂಟಿಕಾ ನಿಲ್ಗಿರಿಯೆನ್ಸಿಸ್ ಅನ್ನು ಹೋಲುವ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ Parantica fumata ಮತ್ತು ಭಾರತ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಹಾಗೂ ಇತರ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ದೇಶಗಳ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ Parantica aglea ಸೇರಿವೆ. == ವರ್ತನೆ == '''ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುವ ವರ್ತನೆ''' ಪ್ರೌಢ ಹೆಣ್ಣು ಚಿಟ್ಟೆ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಶ್ರಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹಾರಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ತವಾದ ತಾಜಾ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಕೆಲಕಾಲ ನಿಂತು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ. ಇದು ತನ್ನ ಮುಂಭಾಗದ ಕಾಲುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಎಲೆಯ ಅಂಚನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಡಿಯುತ್ತಾ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ತನ್ನ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಸಿ ಎಲೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Parantica_nilgiriensis</ref> ಒಂದು ಬಾರಿ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುವಾಗ ಹಲವಾರು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದೇ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ಮೊಟ್ಟೆಯ ನಡುವೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಂತರವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. '''ಪ್ರೌಢ ಚಿಟ್ಟೆಯ ವರ್ತನೆ'''<br> ಡನೈನೇ ಗುಂಪಿನ ಚಿಟ್ಟೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದರ ಹಾರಾಟವು ವೇಗವಾಗಿ, ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅನಿಯಮಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಇದು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರಭೇದವಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇದು ಶೋಲಾ ಕಾಡುಗಳ ತೆರೆದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹೂಬಿಡುವ ಮರಗಳ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಲಾಂಟಾನಾ ಗಿಡಗಳ ಮೇಲೆ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಲಂಬವಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಸೋರಿಕೆಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಸಣ್ಣ ತೊರೆಗಳ ಬಳಿಯಿಂದ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಇಂತಹ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಇತರ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದ ಚಿಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು. == ಆಶ್ರಯ ಸಸ್ಯಗಳು == ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಆಶ್ರಯ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ Tylophora tenuis ಮತ್ತು Tylophora indica ಸೇರಿವೆ. ಇದರ ಸಮೀಪದ ಸಂಬಂಧಿ Parantica aglea ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ Calotropis ಕುಲದ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು Parantica nilgiriensis ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. == ವಿವರಣೆ == ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಕಪ್ಪು-ಕಂದು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ನೀಲಿ-ಬಿಳಿ ಗುರುತುಗಳು ಮತ್ತು ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಮುಂಭಾಗದ ರೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ: ಮೊದಲ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗೆರೆಗಳಿದ್ದು, ಅವು ಬುಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತುದಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ. ಕೋಶದೊಳಗೆ ಒಂದು ಕಿರಿದಾದ ಗೆರೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರದ ಇನ್ನೆರಡು ಗೆರೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಐದು ಡಿಸ್ಕಲ್ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಉದ್ದವಾದ ಗೆರೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆರನೇ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಗೆರೆ ಇರುತ್ತದೆ. ರೆಕ್ಕೆಯ ಅಂಚಿನ ಸಮೀಪ ಕೆಲವು ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಉಪಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಸರಣಿಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಉಪಅಂತ್ಯದ ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಸರಣಿಯು ರೆಕ್ಕೆಯ ತುದಿಯ ಎದುರು ಒಳಭಾಗದ ಕಡೆಗೆ ಬಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಗಿನ ನಾಲ್ಕು ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಇತರ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಿಂಭಾಗದ ರೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕೆಲವು ಅಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರಿದಾದ ಗೆರೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೋಶದೊಳಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಗಲವಾದ ಮತ್ತು ಹೊರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಂಡಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಗೆರೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉದ್ದವಾದ ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಕಿರಣದಂತೆ ಹರಡುವ ಸರಣಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದರ ನಂತರ ಸಣ್ಣ ಉಪಅಂತ್ಯ ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಸರಣಿ ಮತ್ತು ಅಪೂರ್ಣವಾದ ಅಂತ್ಯ ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಸರಣಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಭಾಗವು ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದರ ಮೂಲ ಬಣ್ಣವು ಹೆಚ್ಚು ಕಂದುಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆಂಟೆನಾಗಳು ಕಪ್ಪಾಗಿರುತ್ತವೆ. ತಲೆ ಮತ್ತು ಎದೆಯ ಭಾಗವು ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದು ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಕಂದುಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಕೆಳಭಾಗವು ಮಸುಕಾದ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಅಗಲ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಅಗಲವು ಸುಮಾರು 80–90 ಮಿಲಿಮೀಟರ್. ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಎರಡೂ ಮಂದವಾದ ಕಂದು-ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೊಳಕು ಬಿಳಿ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. Parantica aglea ಮತ್ತು Tirumala limniace ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದರ ಗೆರೆಗಳು ಕಿರಿದಾಗಿದ್ದು, ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ದೇಹದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಗುರುತುಗಳು ಕಡಿಮೆ ವಿಸ್ತಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ರೆಕ್ಕೆಯ ಕೋಶಗಳು ಗಾಢವಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಗೆರೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ಚಿಟ್ಟೆಯ ಹಿಂಭಾಗದ ರೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧದ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶೇಷ ಪ್ರದೇಶ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಬಿಳಿ, ಹೊಳೆಯುವ, ಗುಮ್ಮಟದ ಆಕಾರದ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳಂತಹ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮರಿಹುಳು ಮೊಟ್ಟೆ ಇಟ್ಟ ನಂತರ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕನೇ ಅಥವಾ ಐದನೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಮರಿಹುಳು ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಹಂತದ ಮರಿಹುಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ಮುತ್ತಿನಂತಿರುವ ಬಿಳಿ ದೇಹ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕಪ್ಪು ತಲೆ ಮತ್ತು ಗಾಢ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಜೋಡಿ ಉಬ್ಬುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ಮುಂದೆ ಬೆಳೆಯುವ ಗ್ರಹಣಾಂಗಗಳ ಪೂರ್ವರೂಪಗಳಾಗಿವೆ. ಎರಡನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮರಿಹುಳು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ ಮೂಲ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿ ಅಂಡಾಕಾರದ ಮತ್ತು ದುಂಡಗಿನ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಪ್ರೌಢ ಮರಿಹುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ದೇಹದ ಮೇಲೆ ನಾಲ್ಕು ಉದ್ದನೆಯ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ದುಂಡಗಿನ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬೆನ್ನಿನ ಸಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಪಾರ್ಶ್ವ ಸಾಲುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಪಾರ್ಶ್ವ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಎರಡು ಹಾಗೂ ಕೊನೆಯ ಮೂರು ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿರುವ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಎರಡನೇ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಹಣಾಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಉಬ್ಬುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಮೂರನೇ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲ ದೇಹರಚನೆ ಬಹುತೇಕ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮರಿಹುಳು ಉದ್ದ ಮತ್ತು ದಪ್ಪವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹಣಾಂಗಗಳು ಉದ್ದವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತವೆ. ಐದನೇ ಹಂತದ ಮರಿಹುಳು ಸುಮಾರು 6–7 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ದವಾದ, ತೆಳುವಾದ, ಕಪ್ಪು ಗ್ರಹಣಾಂಗಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಮೊದಲ ಜೋಡಿ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಉದ್ದನೆಯ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಢ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇತರ ಸಣ್ಣ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಗೆರೆಗಳು ಬೂದು-ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಮರಿಹುಳು ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಸುಮಾರು 14–15 ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದು ಕೋಶಾವಸ್ಥೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಮರಿಹುಳಿನ ವರ್ತನೆ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಮರಿಹುಳುಗಳಲ್ಲಿ “ರೇಷ್ಮೆ ಜಿಗಿತ” ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾದ ವಿಶೇಷ ವರ್ತನೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅಪಾಯದ ಸೂಚನೆ ದೊರೆತಾಗ ಮರಿಹುಳು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ರೇಷ್ಮೆಯ ದಾರಕ್ಕೆ ನೇತಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೆಲವು ನಿಂಫಾಲಿಡೆ ಚಿಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬೇಟೆಗಾರರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರಕ್ಷಣಾ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಡನೈನೇ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಈ ವರ್ತನೆ ಅಪರೂಪವಾಗಿದೆ. ಮರಿಹುಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ಈ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವ ಮೊದಲು ಎಲೆಯ ಮಧ್ಯನಾಳವನ್ನು ಕಚ್ಚಿ ಕತ್ತರಿಸುವ ವರ್ತನೆ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. == ಕೋಶಾವಸ್ಥೆ == ಕೋಶವು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಹೊಳೆಯುವ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಎಲೆ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಕೊಂಬೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ನೇತಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಆಕಾರವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹುಲಿ ಚಿಟ್ಟೆ (Danaus chrysippus) ಯ ಕೋಶವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಕೋಶಾವಸ್ಥೆಯ ಅವಧಿ ಸುಮಾರು 11–12 ದಿನಗಳು. ಹೊರಬರುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ದಿನ ಮುಂಚೆ ಕೋಶದ ಒಳಗಿನ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ ಕೋಶವು ಬಹುತೇಕ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. == ವಿಸ್ತರಣೆ == ಆವಾಸ: ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ, ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಮಲಬಾರ್ ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಬೆಟ್ಟಗಳು. ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಶೋಲಾ ಕಾಡುಗಳು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿವೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 1,500 ಮೀಟರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. == ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಿತಿ == ಪರಾಂಟಿಕಾ ನಿಲ್ಗಿರಿಯೆನ್ಸಿಸ್ ಅನ್ನು ಅಪಾಯದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಅಪಾಯವೆಂದರೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಾಶ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಚಹಾ ತೋಟಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ ಇದರ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == 3ihsx3zsty6ash7wupbs5kukhr98mr7 0 180388 1382910 2026-08-15T15:30:06Z A826 72368 [[ಶಬರಿಮಲೆ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಪುನರ್ನಿರ್ದೇಶನ 1382910 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಶಬರಿಮಲೆ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ]] pxuf2888hcq0wqwc0hhhyua0qj1ufa1 0 180389 1382911 2026-08-15T15:33:12Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಪೊಡೋಂಟಿಯಾ ಕಾಂಗ್ರಿಗೇಟಾ''' (Podontia congregata) ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಒಂದು ಚಿಗಟ ಜೀರುಂಡೆ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಪ್ರೌಢ ಜೀರುಂಡೆಗಳ ಎಲಿಟ್ರಾ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರು... 1382911 wikitext text/x-wiki '''ಪೊಡೋಂಟಿಯಾ ಕಾಂಗ್ರಿಗೇಟಾ''' (Podontia congregata) ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಒಂದು ಚಿಗಟ ಜೀರುಂಡೆ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಪ್ರೌಢ ಜೀರುಂಡೆಗಳ ಎಲಿಟ್ರಾ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದರ ಪ್ರೋನೋಟಮ್ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಕೀಟಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜೆ. ಎಸ್. ಬೇಲಿ ಅವರು 1865ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿ, ದ್ವಿನಾಮಿಕ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರು ಬಳಸಿದ ಮಾದರಿ ಜೀರುಂಡೆಯ ಮೂಲಸ್ಥಳ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಪೊಡೋಂಟಿಯಾ ಕಾಂಗ್ರಿಗೇಟಾ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ Garcinia gummi-gutta ಸಸ್ಯದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಆಶ್ರಯ ಮರದ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎಲೆಗಳ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಇಡುತ್ತವೆ. Ooencyrtus keralensis ಎಂಬ ಒಂದು ಎನ್ಸಿರ್ಟಿಡ್ ಕಣಜ ಈ ಜೀರುಂಡೆಯ ಮೊಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರೋಪಜೀವಿಯಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತದೆ. == ಜೀವನ ಚಕ್ರ == ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು ಒಂದು ವಾರದಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳು ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳು ಎಲೆಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಕೆರೆದು ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ. ನಂತರದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಎಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಅದರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಮರಿಗಳು ತಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿತ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಅವು ಪಕ್ಷಿಯ ಹಿಕ್ಕೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇದು ಬೇಟೆಗಾರರಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ರೂಪಾಂತರವಾಗಿರಬಹುದು. ಸುಮಾರು ಮೂರು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಮರಿಗಳು ಮೃದುವಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಕೋಶಾವಸ್ಥೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲೂ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಒಂದು ಕೋಶವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೂ ಸುಮಾರು ಮೂರು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಪ್ರೌಢ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಕೋಶದಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯವರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವನ ಚಕ್ರವು ಸುಮಾರು 49–53 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಸುಮಾರು 3–4 ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಬದುಕುತ್ತವೆ. ಪ್ರೌಢ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಎಲೆಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾದಾಗ ಎಲೆಯಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜಿಗಿಯುತ್ತವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == 75tq3gzyeau3qa5yn5lr29a6v49dzhc 1382912 1382911 2026-08-15T15:34:05Z Santhosh Notagar99 82732 1382912 wikitext text/x-wiki '''ಪೊಡೋಂಟಿಯಾ ಕಾಂಗ್ರಿಗೇಟಾ''' (Podontia congregata) ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಒಂದು ಚಿಗಟ ಜೀರುಂಡೆ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಪ್ರೌಢ ಜೀರುಂಡೆಗಳ ಎಲಿಟ್ರಾ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದರ ಪ್ರೋನೋಟಮ್ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Hayat |first1=Mohammad |last2=Prathapan |first2=K. D. |date=2010 |title=A new species of Ooencyrtus (Hymenoptera: Encyrtidae), parasitoid in the eggs of Podontia Congregata (Coleoptera: Chrysomelidae) from India |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00305316.2010.10417604 |journal=Oriental Insects |language=en |volume=44 |issue=1 |pages=35–39 |doi=10.1080/00305316.2010.10417604 |issn=0030-5316|url-access=subscription }}</ref> ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಕೀಟಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜೆ. ಎಸ್. ಬೇಲಿ ಅವರು 1865ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿ, ದ್ವಿನಾಮಿಕ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರು ಬಳಸಿದ ಮಾದರಿ ಜೀರುಂಡೆಯ ಮೂಲಸ್ಥಳ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal |author=Baly, J.S. |year=1865 |title=Descriptions of new genera and species of Galerucidae. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/22249347 |journal=Annals and Magazine of Natural History; Zoology, Botany, and Geology |volume=5 |pages=403–410}}</ref> ಪೊಡೋಂಟಿಯಾ ಕಾಂಗ್ರಿಗೇಟಾ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ Garcinia gummi-gutta ಸಸ್ಯದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಆಶ್ರಯ ಮರದ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎಲೆಗಳ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಇಡುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite journal |last1=Prathapan |first1=Kaniyarikkal |last2=Chaboo |first2=Caroline |date=2011 |title=Biology of Blepharida-group flea beetles with first notes on natural history of Podontia congregata Baly, 1865 an endemic flea beetle from southern India (Coleoptera, Chrysomelidae, Galerucinae, Alticini) |journal=ZooKeys |issue=157 |pages=95–130 |doi=10.3897/zookeys.157.1472 |doi-access=free |issn=1313-2970 |pmc=3253645 |pmid=22303106|bibcode=2011ZooK..157...95P }}</ref> Ooencyrtus keralensis ಎಂಬ ಒಂದು ಎನ್ಸಿರ್ಟಿಡ್ ಕಣಜ ಈ ಜೀರುಂಡೆಯ ಮೊಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರೋಪಜೀವಿಯಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತದೆ. == ಜೀವನ ಚಕ್ರ == ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು ಒಂದು ವಾರದಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳು ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳು ಎಲೆಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಕೆರೆದು ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ. ನಂತರದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಎಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಅದರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಮರಿಗಳು ತಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿತ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಅವು ಪಕ್ಷಿಯ ಹಿಕ್ಕೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇದು ಬೇಟೆಗಾರರಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ರೂಪಾಂತರವಾಗಿರಬಹುದು. ಸುಮಾರು ಮೂರು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಮರಿಗಳು ಮೃದುವಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಕೋಶಾವಸ್ಥೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲೂ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಒಂದು ಕೋಶವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೂ ಸುಮಾರು ಮೂರು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಪ್ರೌಢ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಕೋಶದಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯವರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವನ ಚಕ್ರವು ಸುಮಾರು 49–53 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಸುಮಾರು 3–4 ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಬದುಕುತ್ತವೆ. ಪ್ರೌಢ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಎಲೆಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾದಾಗ ಎಲೆಯಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜಿಗಿಯುತ್ತವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == hq24h7jjezjorrd30p16tbolsm6eazo 10 180390 1382913 2022-06-25T16:27:27Z en>Plastikspork 0 Plastikspork moved page [[Template:Infobox hiking trail]] to [[Template:Infobox trail]]: Per [[Wikipedia:Templates_for_discussion/Log/2022_June_20|discussion at TfD]] 1382913 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Infobox trail]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} h7adx3w7mefnj0ncutru6mxevff2wjw 1382914 1382913 2026-08-15T15:36:39Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Infobox_hiking_trail]] 1382913 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Infobox trail]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} h7adx3w7mefnj0ncutru6mxevff2wjw 0 180391 1382916 2026-08-15T15:38:53Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ದ್ರಾವಿಡಾರಮ್''', (Papilio dravidarum) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಲಬಾರ್ ರ‍್ಯಾವೆನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದು, ಸ್ವಾಲೋಟೇಲ್ ಚಿಟ್ಟೆಗಳ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಚಿಟ್ಟೆ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಮ... 1382916 wikitext text/x-wiki '''ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ದ್ರಾವಿಡಾರಮ್''', (Papilio dravidarum) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಲಬಾರ್ ರ‍್ಯಾವೆನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದು, ಸ್ವಾಲೋಟೇಲ್ ಚಿಟ್ಟೆಗಳ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಚಿಟ್ಟೆ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ.[1][2][3] ಮಲಬಾರ್ ರ‍್ಯಾವೆನ್ ಕಪ್ಪು-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ, ಬಾಲವಿಲ್ಲದ ಸ್ವಾಲೋಟೇಲ್ ಚಿಟ್ಟೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಗಾತ್ರ ಸುಮಾರು 80–100 ಮಿ.ಮೀ. ಇರುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಚಿಟ್ಟೆಗಳು ಬಹುತೇಕ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ರುಚಿಗೆ ಅಹಿತಕರವಾಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಗೆ ಚಿಟ್ಟೆ (Euploea core)ಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಅನುಕರಣೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಮುಂಭಾಗದ ರೆಕ್ಕೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಶದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಗಾತ್ರದ ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸರಣಿ ನಿಯಮಿತ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ರೆಕ್ಕೆಯ ತುದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಸರಣಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಿಂಭಾಗದ ರೆಕ್ಕೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಣದ ಆಕಾರದ ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಒಂದು ಡಿಸ್ಕಲ್ ಸರಣಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಉದ್ದವಾದ ಬಿಳಿ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದ ಗುರುತುಗಳ ಸಬ್‌ಮಾರ್ಜಿನಲ್ ಸರಣಿ ಇರುತ್ತದೆ. ರೆಕ್ಕೆಯ ನರಗಳ ನಡುವೆ ಬಿಳಿ ಅಂಚು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಹೊರಭಾಗದ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಳದಿ-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಚಿಪ್ಪುಗಳಂತಹ ಆವರಣ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. == ವ್ಯಾಪ್ತಿ == ಈ ಚಿಟ್ಟೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೆಳಗಿನ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ: * ಕೇರಳ * ತಮಿಳುನಾಡು * ಕರ್ನಾಟಕ * ಗೋವಾ * ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ == ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಿತಿ == ಈ ಚಿಟ್ಟೆ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ ಇದು ವಯನಾಡು ಮತ್ತು ಕೊಡಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಅಂಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳತ್ತ ಸಾಗಿದಂತೆ ಇದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. == ಆವಾಸಸ್ಥಾನ == ಈ ಚಿಟ್ಟೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 300–910 ಮೀಟರ್‌ಗಳ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ವರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. == ವರ್ತನೆ == ಕೆಸರು ಗುಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಖನಿಜ ಸೇವನೆ ಮಲಬಾರ್ ರ‍್ಯಾವೆನ್ ತನ್ನ ಮಾದರಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಗೆ ಚಿಟ್ಟೆಯ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಹಾರಾಟವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಅನುಕರಣೆ ಪ್ರಭೇದವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೈಮ್ ಚಿಟ್ಟೆಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಹಾರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೆರಳಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ಚಿಟ್ಟೆಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಿಸಿಯಾದ ಮತ್ತು ಒಣಗಿರುವ ಮಳೆಗಾಲ ಪೂರ್ವದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒದ್ದೆಯಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ನೀರು ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. == ಜೀವನ ಚಕ್ರ == ಈ ಚಿಟ್ಟೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಸಂತತಿ ಚಕ್ರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಕೊಡಗು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದರ ಸಂತತಿ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ: ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ವರೆಗೆ ನವೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಿಂದ ಮೇ ವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗಂಡು ಚಿಟ್ಟೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಣ್ಣು ಚಿಟ್ಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == dujspuph3kppbbfvdf83enrknp8cw7h 1382936 1382916 2026-08-15T15:41:25Z Santhosh Notagar99 82732 1382936 wikitext text/x-wiki '''ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ದ್ರಾವಿಡಾರಮ್''', (Papilio dravidarum) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಲಬಾರ್ ರ‍್ಯಾವೆನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದು, ಸ್ವಾಲೋಟೇಲ್ ಚಿಟ್ಟೆಗಳ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಚಿಟ್ಟೆ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ. ಮಲಬಾರ್ ರ‍್ಯಾವೆನ್ ಕಪ್ಪು-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ, ಬಾಲವಿಲ್ಲದ ಸ್ವಾಲೋಟೇಲ್ ಚಿಟ್ಟೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಗಾತ್ರ ಸುಮಾರು 80–100 ಮಿ.ಮೀ. ಇರುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಚಿಟ್ಟೆಗಳು ಬಹುತೇಕ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ರುಚಿಗೆ ಅಹಿತಕರವಾಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಗೆ ಚಿಟ್ಟೆ (Euploea core)ಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಅನುಕರಣೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಮುಂಭಾಗದ ರೆಕ್ಕೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಶದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಗಾತ್ರದ ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸರಣಿ ನಿಯಮಿತ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ರೆಕ್ಕೆಯ ತುದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಸರಣಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಿಂಭಾಗದ ರೆಕ್ಕೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಣದ ಆಕಾರದ ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಒಂದು ಡಿಸ್ಕಲ್ ಸರಣಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಉದ್ದವಾದ ಬಿಳಿ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದ ಗುರುತುಗಳ ಸಬ್‌ಮಾರ್ಜಿನಲ್ ಸರಣಿ ಇರುತ್ತದೆ. ರೆಕ್ಕೆಯ ನರಗಳ ನಡುವೆ ಬಿಳಿ ಅಂಚು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಹೊರಭಾಗದ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಳದಿ-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಚಿಪ್ಪುಗಳಂತಹ ಆವರಣ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. <gallery> File:Papilio dravidarum – Malabar Raven 02.jpg|Caterpillar (ಕಂಬಳಿ ಹುಳು) File:Papilio dravidarum – Malabar Raven 13.jpg|Caterpillar pupating (ಕಂಬಳಿಹುಳು ಕೋಶಾವಸ್ಥೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತಿದೆ) File:Papilio dravidarum – Malabar Raven 05.jpg|Pupa (ಪ್ಯೂಪಾ) </gallery> == ವ್ಯಾಪ್ತಿ == ಈ ಚಿಟ್ಟೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೆಳಗಿನ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ: * ಕೇರಳ * ತಮಿಳುನಾಡು * ಕರ್ನಾಟಕ * ಗೋವಾ * ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ == ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಿತಿ == ಈ ಚಿಟ್ಟೆ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ ಇದು ವಯನಾಡು ಮತ್ತು ಕೊಡಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಅಂಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳತ್ತ ಸಾಗಿದಂತೆ ಇದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. == ಆವಾಸಸ್ಥಾನ == ಈ ಚಿಟ್ಟೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 300–910 ಮೀಟರ್‌ಗಳ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ವರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. == ವರ್ತನೆ == ಕೆಸರು ಗುಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಖನಿಜ ಸೇವನೆ ಮಲಬಾರ್ ರ‍್ಯಾವೆನ್ ತನ್ನ ಮಾದರಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಗೆ ಚಿಟ್ಟೆಯ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಹಾರಾಟವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಅನುಕರಣೆ ಪ್ರಭೇದವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೈಮ್ ಚಿಟ್ಟೆಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಹಾರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೆರಳಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ಚಿಟ್ಟೆಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಿಸಿಯಾದ ಮತ್ತು ಒಣಗಿರುವ ಮಳೆಗಾಲ ಪೂರ್ವದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒದ್ದೆಯಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ನೀರು ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. == ಜೀವನ ಚಕ್ರ == ಈ ಚಿಟ್ಟೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಸಂತತಿ ಚಕ್ರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಕೊಡಗು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದರ ಸಂತತಿ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ: ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ವರೆಗೆ ನವೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಿಂದ ಮೇ ವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗಂಡು ಚಿಟ್ಟೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಣ್ಣು ಚಿಟ್ಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == gwob7su09196cdcpujnl5fz6r5ivu3d 1382937 1382936 2026-08-15T15:43:48Z Santhosh Notagar99 82732 1382937 wikitext text/x-wiki '''ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ದ್ರಾವಿಡಾರಮ್''', (Papilio dravidarum) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಲಬಾರ್ ರ‍್ಯಾವೆನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದು, ಸ್ವಾಲೋಟೇಲ್ ಚಿಟ್ಟೆಗಳ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಚಿಟ್ಟೆ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ.<ref name=Smetacek>{{Cite book|url=https://www.researchgate.net/publication/287980260|title=A Synoptic Catalogue of the Butterflies of India |last1=Varshney |first1=R.K. |last2=Smetacek|first2=Peter|publisher=Butterfly Research Centre, Bhimtal & Indinov Publishing, New Delhi|year=2015|isbn=978-81-929826-4-9|location=New Delhi|pages=6|doi=10.13140/RG.2.1.3966.2164}}</ref><ref name=funet>{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=http://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/papilionoidea/papilionidae/papilioninae/papilio/#dravidarum |title=''Papilio dravidarum'' Wood-Mason, 1880 |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |access-date=3 July 2018}}</ref><ref name=Wood-Mason>{{Cite book|url=https://archive.org/stream/journalofasiatic4918asia#page/144/mode/1up|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|last=Mason|first=James Wood|publisher=Royal Entomological Society of London|year=1880|location=London|pages=500}}</ref> ಮಲಬಾರ್ ರ‍್ಯಾವೆನ್ ಕಪ್ಪು-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ, ಬಾಲವಿಲ್ಲದ ಸ್ವಾಲೋಟೇಲ್ ಚಿಟ್ಟೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಗಾತ್ರ ಸುಮಾರು 80–100 ಮಿ.ಮೀ. ಇರುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಚಿಟ್ಟೆಗಳು ಬಹುತೇಕ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ರುಚಿಗೆ ಅಹಿತಕರವಾಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಗೆ ಚಿಟ್ಟೆ (Euploea core)ಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಅನುಕರಣೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಮುಂಭಾಗದ ರೆಕ್ಕೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಶದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಗಾತ್ರದ ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸರಣಿ ನಿಯಮಿತ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ರೆಕ್ಕೆಯ ತುದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಸರಣಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name=bing>{{Source-attribution|sentence=yes|{{cite book |last1=Bingham |first1=C.T. |author-link=Charles Thomas Bingham |title=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma |url=https://archive.org/stream/butterflies02bingiala#page/68/mode/2up/ |volume=II |edition=1st |publisher= [[Taylor & Francis|Taylor and Francis, Ltd.]] |location=London |year=1907|pages=68–69}}}}</ref><ref name=MooreIndica>{{Cite book|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/103503#page/91/mode/1up|title=Lepidoptera Indica. Vol. VI|last=Moore|first=Frederic|author-link=Frederic Moore|publisher=Lovell Reeve and Co.|year=1903–1905|location=London|pages=79–81}}</ref> ಹಿಂಭಾಗದ ರೆಕ್ಕೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಣದ ಆಕಾರದ ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಒಂದು ಡಿಸ್ಕಲ್ ಸರಣಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಉದ್ದವಾದ ಬಿಳಿ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದ ಗುರುತುಗಳ ಸಬ್‌ಮಾರ್ಜಿನಲ್ ಸರಣಿ ಇರುತ್ತದೆ. ರೆಕ್ಕೆಯ ನರಗಳ ನಡುವೆ ಬಿಳಿ ಅಂಚು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಹೊರಭಾಗದ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಳದಿ-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಚಿಪ್ಪುಗಳಂತಹ ಆವರಣ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. <gallery> File:Papilio dravidarum – Malabar Raven 02.jpg|Caterpillar (ಕಂಬಳಿ ಹುಳು) File:Papilio dravidarum – Malabar Raven 13.jpg|Caterpillar pupating (ಕಂಬಳಿಹುಳು ಕೋಶಾವಸ್ಥೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತಿದೆ) File:Papilio dravidarum – Malabar Raven 05.jpg|Pupa (ಪ್ಯೂಪಾ) </gallery> == ವ್ಯಾಪ್ತಿ == ಈ ಚಿಟ್ಟೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೆಳಗಿನ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ: * ಕೇರಳ * ತಮಿಳುನಾಡು * ಕರ್ನಾಟಕ * ಗೋವಾ * ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ == ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಿತಿ == ಈ ಚಿಟ್ಟೆ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ ಇದು ವಯನಾಡು ಮತ್ತು ಕೊಡಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಅಂಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳತ್ತ ಸಾಗಿದಂತೆ ಇದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. == ಆವಾಸಸ್ಥಾನ == ಈ ಚಿಟ್ಟೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 300–910 ಮೀಟರ್‌ಗಳ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ವರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. == ವರ್ತನೆ == ಕೆಸರು ಗುಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಖನಿಜ ಸೇವನೆ ಮಲಬಾರ್ ರ‍್ಯಾವೆನ್ ತನ್ನ ಮಾದರಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಗೆ ಚಿಟ್ಟೆಯ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಹಾರಾಟವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಅನುಕರಣೆ ಪ್ರಭೇದವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೈಮ್ ಚಿಟ್ಟೆಗಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಹಾರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೆರಳಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ಚಿಟ್ಟೆಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಿಸಿಯಾದ ಮತ್ತು ಒಣಗಿರುವ ಮಳೆಗಾಲ ಪೂರ್ವದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒದ್ದೆಯಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ನೀರು ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite journal|date=2018-04-10|title=Larval host plants of the buterfies of the Western Ghats, India|author1=Ravikanthachari Nitin|author2= V.C. Balakrishnan|author3= Paresh V. Churi|author4= S. Kalesh|author5= Satya Prakash|author6= Krushnamegh Kunte|url=http://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/3104/4402|journal=Journal of Threatened Taxa|volume=10|issue=4|pages=11495–11550|via=JoTT|doi=10.11609/jott.3104.10.4.11495-11550|doi-access=free}}</ref><ref>Kunte, K. 2006. Additions to known larval host plants of Indian butterflies. ''Journal of the Bombay Natural History Society'' 103(1):119-120</ref> == ಜೀವನ ಚಕ್ರ == ಈ ಚಿಟ್ಟೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಸಂತತಿ ಚಕ್ರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಕೊಡಗು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದರ ಸಂತತಿ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ: * ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ವರೆಗೆ * ನವೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ * ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಿಂದ ಮೇ ವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗಂಡು ಚಿಟ್ಟೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಣ್ಣು ಚಿಟ್ಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == qypo8g7bbhdor2sa0ll7s6hzfs8i1he 10 180392 1382917 2026-03-11T18:02:39Z en>MusikBot II 0 Protected "[[Template:AI-retrieved source]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]]: 321 transclusions ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require autoconfirmed or confirmed access] (indefinite)) 1382917 wikitext text/x-wiki {{#if:{{yesno|{{{checked|}}}}}||{{SAFESUBST:<noinclude />#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= <!--{{AI-retrieved source}} begin-->{{Fix | link = Template:AI-retrieved source/doc | text = AI-retrieved source | title = {{{reason|The source near this tag was retrieved by an AI model and needs to be reviewed.}}} | date = {{{date|}}} | cat = [[Category:All pages needing factual verification]] | cat-date = Category:Wikipedia articles needing factual verification}}<!--{{AI-retrieved source}} end--> }}}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> en2agnxzpeyf89v2gtb4psyiyeuk5v8 1382918 1382917 2026-08-15T15:39:11Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:AI-retrieved_source]] 1382917 wikitext text/x-wiki {{#if:{{yesno|{{{checked|}}}}}||{{SAFESUBST:<noinclude />#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= <!--{{AI-retrieved source}} begin-->{{Fix | link = Template:AI-retrieved source/doc | text = AI-retrieved source | title = {{{reason|The source near this tag was retrieved by an AI model and needs to be reviewed.}}} | date = {{{date|}}} | cat = [[Category:All pages needing factual verification]] | cat-date = Category:Wikipedia articles needing factual verification}}<!--{{AI-retrieved source}} end--> }}}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> en2agnxzpeyf89v2gtb4psyiyeuk5v8 10 180393 1382925 2022-05-21T02:44:38Z en>Izno 0 remove overspecification, remove 100% default width 1382925 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ @media (min-width: 720px) { .columns-start .column { /* @noflip */ float: left; min-width: 20em; } .columns-2 .column { width: 50%; } .columns-3 .column { width: 33.3%; } .columns-4 .column { width: 25%; } .columns-5 .column { width: 20%; } } l9yl36qb57jm0ip66yjkwpqnh674s3b 1382926 1382925 2026-08-15T15:39:12Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Column/styles.css]] 1382925 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ @media (min-width: 720px) { .columns-start .column { /* @noflip */ float: left; min-width: 20em; } .columns-2 .column { width: 50%; } .columns-3 .column { width: 33.3%; } .columns-4 .column { width: 25%; } .columns-5 .column { width: 20%; } } l9yl36qb57jm0ip66yjkwpqnh674s3b 10 180394 1382931 2026-04-28T03:57:39Z en>137a 0 /* TemplateData */ "checked" is clearly a boolean parameter based on the template's source code. Also add default values 1382931 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|Template:AI-generated source}} {{Documentation subpage}} {{Template shortcut|AI-retrieved|ai retrieved}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AT THE BOTTOM OF THIS PAGE --> This {{Tlx|AI-retrieved source}} template will automatically place tagged articles into [[:Category: Wikipedia articles needing factual verification]]. ==Usage== Put the following after the reference—after and outside of the closing <nowiki></ref></nowiki> tag—to flag it as being retrieved using an AI, such as [[ChatGPT]], and request that someone ensures that the source supports the material in the passage so as to satisfy the [[WP:V|policy on verifiability]]: '''{{Tlx|AI-retrieved source|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}''' Please only add the {{Tlx|AI-retrieved source}} template if you have a good reason to believe that the source is AI-retrieved. For instance, [[ChatGPT]] and some other language models will add [[UTM parameters]] to sources they retrieve, such as <code>utm_source=chatgpt.com</code>. Live examples for ChatGPT can be found with [[Special:Search/insource:"utm_source=chatgpt.com"|this search]], and [[Microsoft Copilot|Copilot]] with [[Special:Search/insource:"utm_source=copilot.com"|this search]]. If you did attempt to verify the information, and failed, this template might not be the right one to use. AI models have a tendency to [[Hallucination (artificial intelligence)|hallucinate]] sources, and dubious content should be removed as a first resort. If multiple sources all fail verification, and the article is recent enough, consider tagging it for [[WP:G15|G15 speedy deletion]] instead. If you did successfully verify the information, add {{Para|checked}} to the template, which will suppress the display and indicate to future editors that the source has been verified. If this would cause issues with the [[Wikipedia:template limit|template limit]], you can comment out the template instead. If the information needs verification, but there isn't evidence of it having been generated by AI, use {{Tlx|Verify source}}. === Wikipedia usage of this template === To find all the articles that use this template, visit [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Whatlinkshere&target=Template%3AAI-retrieved_source What links here]. This [[Wikipedia:Template messages|template]] is a [[Wikipedia:Self-references to avoid|self-reference]], as it is part of the Wikipedia project rather than the encyclopedic content, and it should not be [[Wikipedia:Substitution|substituted]]. If you want to help out, please visit [[:Category: Articles lacking sources]] for articles which {{em|lack}} sources altogether. ===Parameters=== * {{Para|date}} – you may append a date to the template in the following format: *: <code>{{Tlx|AI-retrieved source|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}</code> * {{Para|reason}} – this parameter can be used to change the text displayed when hovering over the tag. * {{Para|checked}} – this parameter can be set to any non-false value (see {{Tlx|yesno}} for details) to suppress the template's display and indicate that the source has been checked: *: <code>{{Tlx|AI-retrieved source|checked{{=}}yes}}</code> *: <code>{{Tlx|AI-retrieved source|checked{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}</code> ==TemplateData== {{TemplateData header}} <templatedata> { "description": "Use this inline cleanup template to flag an AI-retrieved source and request that someone verify that it supports the associated material.", "format": "inline", "params": { "date": { "label": "Month and year", "description": "The month and year that the template was placed (in full). \"{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}\" inserts the current month and year automatically.", "type": "line", "autovalue": "{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}", "example": "January 2013", "suggested": true }, "reason": { "label": "Reason", "description": "Change the text which is displayed when hovering over the tag", "type": "string", "default": "The source near this tag was retrieved by an AI model and needs to be reviewed." }, "checked": { "label": "Checked", "description": "Suppresses the template display and indicate to future editors that the information has been checked", "type": "boolean", "default": "no" } }, "paramOrder": [ "date", "reason", "checked" ] } </templatedata> ==See also== {{Artificial intelligence templates}} {{Inline tags}} <includeonly> {{Sandbox other|| <!-- CATEGORIES HERE, THANKS --> [[Category:Inline citation and verifiability dispute templates]] }}</includeonly> 31vvu1srrk24gpobt0w6a1gnp337ohi 1382932 1382931 2026-08-15T15:39:13Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:AI-retrieved_source/doc]] 1382931 wikitext text/x-wiki {{Distinguish|Template:AI-generated source}} {{Documentation subpage}} {{Template shortcut|AI-retrieved|ai retrieved}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AT THE BOTTOM OF THIS PAGE --> This {{Tlx|AI-retrieved source}} template will automatically place tagged articles into [[:Category: Wikipedia articles needing factual verification]]. ==Usage== Put the following after the reference—after and outside of the closing <nowiki></ref></nowiki> tag—to flag it as being retrieved using an AI, such as [[ChatGPT]], and request that someone ensures that the source supports the material in the passage so as to satisfy the [[WP:V|policy on verifiability]]: '''{{Tlx|AI-retrieved source|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}''' Please only add the {{Tlx|AI-retrieved source}} template if you have a good reason to believe that the source is AI-retrieved. For instance, [[ChatGPT]] and some other language models will add [[UTM parameters]] to sources they retrieve, such as <code>utm_source=chatgpt.com</code>. Live examples for ChatGPT can be found with [[Special:Search/insource:"utm_source=chatgpt.com"|this search]], and [[Microsoft Copilot|Copilot]] with [[Special:Search/insource:"utm_source=copilot.com"|this search]]. If you did attempt to verify the information, and failed, this template might not be the right one to use. AI models have a tendency to [[Hallucination (artificial intelligence)|hallucinate]] sources, and dubious content should be removed as a first resort. If multiple sources all fail verification, and the article is recent enough, consider tagging it for [[WP:G15|G15 speedy deletion]] instead. If you did successfully verify the information, add {{Para|checked}} to the template, which will suppress the display and indicate to future editors that the source has been verified. If this would cause issues with the [[Wikipedia:template limit|template limit]], you can comment out the template instead. If the information needs verification, but there isn't evidence of it having been generated by AI, use {{Tlx|Verify source}}. === Wikipedia usage of this template === To find all the articles that use this template, visit [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Whatlinkshere&target=Template%3AAI-retrieved_source What links here]. This [[Wikipedia:Template messages|template]] is a [[Wikipedia:Self-references to avoid|self-reference]], as it is part of the Wikipedia project rather than the encyclopedic content, and it should not be [[Wikipedia:Substitution|substituted]]. If you want to help out, please visit [[:Category: Articles lacking sources]] for articles which {{em|lack}} sources altogether. ===Parameters=== * {{Para|date}} – you may append a date to the template in the following format: *: <code>{{Tlx|AI-retrieved source|date{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}</code> * {{Para|reason}} – this parameter can be used to change the text displayed when hovering over the tag. * {{Para|checked}} – this parameter can be set to any non-false value (see {{Tlx|yesno}} for details) to suppress the template's display and indicate that the source has been checked: *: <code>{{Tlx|AI-retrieved source|checked{{=}}yes}}</code> *: <code>{{Tlx|AI-retrieved source|checked{{=}}{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}}</code> ==TemplateData== {{TemplateData header}} <templatedata> { "description": "Use this inline cleanup template to flag an AI-retrieved source and request that someone verify that it supports the associated material.", "format": "inline", "params": { "date": { "label": "Month and year", "description": "The month and year that the template was placed (in full). \"{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}\" inserts the current month and year automatically.", "type": "line", "autovalue": "{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}", "example": "January 2013", "suggested": true }, "reason": { "label": "Reason", "description": "Change the text which is displayed when hovering over the tag", "type": "string", "default": "The source near this tag was retrieved by an AI model and needs to be reviewed." }, "checked": { "label": "Checked", "description": "Suppresses the template display and indicate to future editors that the information has been checked", "type": "boolean", "default": "no" } }, "paramOrder": [ "date", "reason", "checked" ] } </templatedata> ==See also== {{Artificial intelligence templates}} {{Inline tags}} <includeonly> {{Sandbox other|| <!-- CATEGORIES HERE, THANKS --> [[Category:Inline citation and verifiability dispute templates]] }}</includeonly> 31vvu1srrk24gpobt0w6a1gnp337ohi 10 180395 1382933 2026-07-02T10:50:27Z en>MrPersonHumanGuy 0 new talk page banner 1382933 wikitext text/x-wiki {{column|num=2|1= * For content: ** {{t|AI-generated}} <small>(Maintenance banner)</small> ** {{t|AI-generated inline}} <small>(Inline tag)</small> ** {{t|AI-generated span}} <small>(Inline tag)</small> * For sources: ** {{t|AI-generated source?}} <small>(Inline tag)</small> ** {{t|AI-retrieved source}} <small>(Inline tag)</small> * {{t|Upscaled images}} <small>(Maintenance banner)</small> **{{tl|Upscaled inline}} <small>(Inline tag)</small> * {{t|Uw-ai1}}, {{t|Uw-ai2}}, {{t|Uw-ai3}}, {{t|Uw-ai4}} :::<small>(Warnings for article content)</small> * {{t|Uw-aitalk1}}, {{t|Uw-aitalk2}}, {{t|Uw-aitalk3}}, {{t|Uw-aitalk4}} :::<small>(Warnings for discussion comments)</small> |2= *{{tl|Welcome-LLM}} <small>(Welcome with warning)</small> * {{t|Uw-create-ai1}}, {{t|Uw-create-ai2}} <small>(Creation warning)</small> * {{tlg|AfC submission|D|ai}} <small>(Declining drafts)</small> ** {{tlg|AfC decline|reason{{=}}ai}} <small>(Notifying users)</small> * {{tl|Db-g15}} <small>(Speedy deletion nomination)</small> **{{tlg|Db-llm-notice|<var>PageName</var>}} <small>(Notifying users)</small> * {{tl|Prod llm}} <small>(Proposed deletion nomination)</small> * {{t|Collapse AI top}} <small>(Talk page)</small> * {{t|AINB-notice}} <small>(Notifying users of noticeboard discussion)</small> * {{t|AINB talk notice}} <small>(Reminding users that noticeboard exists)</small> * {{t|Uw-llmblock}} <small>(Block notice)</small> * {{t|Looks AI-generated}}, {{t|MegaphoneAI}} :::<small>(Inline comment-level icons)</small> }} {{center|<small>{{see|Wikipedia:Artificial intelligence resources}}</small> }}<noinclude> {{documentation|content= Add {{tlc|Artificial intelligence templates}} into the "See also" section in the documentation of relevant templates. [[Category:Documentation see also templates]] [[Category:Artificial intelligence templates|Δ]] }}</noinclude> phgewah8nirnjczg27x54r2uvjzzdl6 1382934 1382933 2026-08-15T15:39:13Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Artificial_intelligence_templates]] 1382933 wikitext text/x-wiki {{column|num=2|1= * For content: ** {{t|AI-generated}} <small>(Maintenance banner)</small> ** {{t|AI-generated inline}} <small>(Inline tag)</small> ** {{t|AI-generated span}} <small>(Inline tag)</small> * For sources: ** {{t|AI-generated source?}} <small>(Inline tag)</small> ** {{t|AI-retrieved source}} <small>(Inline tag)</small> * {{t|Upscaled images}} <small>(Maintenance banner)</small> **{{tl|Upscaled inline}} <small>(Inline tag)</small> * {{t|Uw-ai1}}, {{t|Uw-ai2}}, {{t|Uw-ai3}}, {{t|Uw-ai4}} :::<small>(Warnings for article content)</small> * {{t|Uw-aitalk1}}, {{t|Uw-aitalk2}}, {{t|Uw-aitalk3}}, {{t|Uw-aitalk4}} :::<small>(Warnings for discussion comments)</small> |2= *{{tl|Welcome-LLM}} <small>(Welcome with warning)</small> * {{t|Uw-create-ai1}}, {{t|Uw-create-ai2}} <small>(Creation warning)</small> * {{tlg|AfC submission|D|ai}} <small>(Declining drafts)</small> ** {{tlg|AfC decline|reason{{=}}ai}} <small>(Notifying users)</small> * {{tl|Db-g15}} <small>(Speedy deletion nomination)</small> **{{tlg|Db-llm-notice|<var>PageName</var>}} <small>(Notifying users)</small> * {{tl|Prod llm}} <small>(Proposed deletion nomination)</small> * {{t|Collapse AI top}} <small>(Talk page)</small> * {{t|AINB-notice}} <small>(Notifying users of noticeboard discussion)</small> * {{t|AINB talk notice}} <small>(Reminding users that noticeboard exists)</small> * {{t|Uw-llmblock}} <small>(Block notice)</small> * {{t|Looks AI-generated}}, {{t|MegaphoneAI}} :::<small>(Inline comment-level icons)</small> }} {{center|<small>{{see|Wikipedia:Artificial intelligence resources}}</small> }}<noinclude> {{documentation|content= Add {{tlc|Artificial intelligence templates}} into the "See also" section in the documentation of relevant templates. [[Category:Documentation see also templates]] [[Category:Artificial intelligence templates|Δ]] }}</noinclude> phgewah8nirnjczg27x54r2uvjzzdl6 0 180396 1382935 2026-08-15T15:39:32Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox Hindu temple | name = ಶಬರಿಮಲ ಶ್ರೀ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕೇರಳಂ | image = Sabarimala 2.jpg | caption = ಶಬರಿಮಲ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯ ಸಮುಚ್ಛಯ | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_caption = ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನ (ಕೇರಳ) | coordinates = {{coord|9|26|04.6|N|77|04|53.0|E|d... 1382935 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ಶಬರಿಮಲ ಶ್ರೀ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕೇರಳಂ | image = Sabarimala 2.jpg | caption = ಶಬರಿಮಲ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯ ಸಮುಚ್ಛಯ | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_caption = ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನ (ಕೇರಳ) | coordinates = {{coord|9|26|04.6|N|77|04|53.0|E|display=inline,title}} | country = [[ಭಾರತ]] | state = [[ಕೇರಳಂ]] | district = [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] | location = [[ಶಬರಿಮಲ]] | elevation_m = 1260 | deity = [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ]] | festival = [[ಮಕರವಿಳಕ್ಕು]], [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]] (14 ಜನವರಿ) | architecture = [[ಕೇರಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇರಳ ವಾಸ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರ) | temple_board = [[ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ]] | temple_quantity = | monument_quantity = | completed = 11ನೇ ಶತಮಾನ (ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಳ) | creator = ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಆರ್ಯನ್ ಕೇರಳ ವರ್ಮ (ಅಯ್ಯಪ್ಪ), ಪಂಡಾಳಂ ರಾಜ | website = {{URL|https://sabarimala.kerala.gov.in/}} | functional_status = ಸಕ್ರಿಯ (ನಿಯಂತ್ರಿತ ಯಾತ್ರಾ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ) }} '''ಶಬರಿಮಲ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ'''<ref>{{Cite web |title=Home {{!}} Sabarimala |url=https://sabarimala.kerala.gov.in/ |access-date=2024-01-21 |website=sabarimala.kerala.gov.in}}</ref> (മലയാളം: ശബരിമല ശ്രീ ധർമ്മ ശാസ്താ ക്ഷേത്രം) ({{IPA|ml|ʃabəɾimala}}) [[ಶಾಸ್ತಾ (ದೇವತೆ)|ಶ್ರೀ ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತಾ]] ದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ|ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪ]] ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವರು [[ಶಿವ]] ಮತ್ತು [[ಮೋಹಿನಿ]] ([[ವಿಷ್ಣು]] ದೇವರ ಸ್ತ್ರೀ [[ಅವತಾರ]]) ದೇವತೆಗಳ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ,<ref>{{cite web |date=2019-08-04 |title=Mohini – The Only Female Avatar of Lord Vishnu |url=https://vedicfeed.com/mohini-female-avatar-of-lord-vishnu/ |publisher=Vedicfeed}}</ref> ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಶಬರಿಮಲ (ಸ್ಥಳ)|ಶಬರಿಮಲ ಬೆಟ್ಟ]]ದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು [[ಪೆರಿಯಾರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ|ಪೆರಿಯಾರ್ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ 18 ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=The Story Of Sabarimala: Origin, Beliefs And Controversy Over Women Entry |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/the-story-of-sabarimala-origin-beliefs-and-controversy-on-women-entry-1933477 |access-date=2023-11-02 |website=NDTV.com}}</ref> ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಾರ್ಷಿಕ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 10 ರಿಂದ 15 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಕ್ತರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=2011-01-15 |title=Why millions throng Sabarimala shrine |newspaper=DailyBhaskar |url=http://daily.bhaskar.com/article/NAT-TOP-why-millions-throng-sabarimala-shrine-1755207.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110116063414/http://daily.bhaskar.com/article/NAT-TOP-why-millions-throng-sabarimala-shrine-1755207.html |url-status=dead |archive-date=16 January 2011 |access-date=2016-12-02}}</ref><ref>{{Cite news |title=Indo-Americans shocked at Sabarimala tragedy |newspaper=Sify |url=http://www.sify.com/news/indo-americans-shocked-at-sabarimala-tragedy-news-international-lbpqadcabij.html |url-status=dead |access-date=2016-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515015423/http://www.sify.com/news/indo-americans-shocked-at-sabarimala-tragedy-news-international-lbpqadcabij.html |archive-date=2011-05-15}}</ref><ref>{{Cite news |date=2014-12-27 |title=Record collection at Sabarimala |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/record-collection-at-sabarimala/article6730315.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021232303/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/record-collection-at-sabarimala/article6730315.ece |archive-date=2018-10-21}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-09-28 |title=Women to enter Sabarimala temple today: Weird laws against women from all over the world |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/sabarimala-temple-ends-ban-on-women-kerala-1351711-2018-09-28 |publisher=India Today}}</ref> ದೇವಾಲಯವು ''ಮಂಡಲ ಪೂಜಾ'' ದಿನಗಳಲ್ಲಿ (ಸರಿಸುಮಾರು 15 ನವೆಂಬರ್ ರಿಂದ 26 ಡಿಸೆಂಬರ್),<ref>{{Cite news |url=https://chennaivision.com/sabarimala-temple-opening-dates-2018/ |title=Sabarimala Temple Opening Dates 2018 to 2019 – Chennaivision |date=2018-01-01 |work=Chennaivision |access-date=2018-01-16 |archive-date=13 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113035503/https://chennaivision.com/sabarimala-temple-opening-dates-2018/ |url-status=dead }}</ref> ''[[ಮಕರವಿಳಕ್ಕು]]'' ಅಥವಾ [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]] (14 ಜನವರಿ), ಮಹಾ ತಿರುಮಲ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ (14 ಏಪ್ರಿಲ್), ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ [[ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್|ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳ]] ಮೊದಲ ಐದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪೂಜೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಭಾರತೀಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಸಮ್ಮಿಳನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |last=CK |first=Faisal |date=2018-11-20 |title=Sabarimala epitomises confluence of various faiths in India |url=https://www.nationalheraldindia.com/opinion/sabarimala-epitomises-confluence-of-various-faiths-in-india |access-date=2023-11-02 |website=National Herald |language=en}}</ref> == ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ದಂತಕಥೆಗಳು == ''[[ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ]]''ದ ಪ್ರಕಾರ, [[ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನ]] ಪ್ರಸಂಗದ ನಂತರ, ಹಿಂದೂ ದೇವರು [[ಶಿವ]] ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿ ಪಾರ್ವತಿ [[ವೈಕುಂಠ]]ಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ದೇವರು [[ವಿಷ್ಣು]] ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿ [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ]]ಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಶಿವನು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ [[ಮೋಹಿನಿ]] ಅವತಾರವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಕೇಳಿದನು. ವಿಷ್ಣು ಮೋಹಿನಿಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡನು, ಮತ್ತು ಶಿವನು ತಕ್ಷಣವೇ ಅವಳತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತನಾದನು. ಮೋಹಿನಿ ಓಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು, ಮತ್ತು ಶಿವನು ಅವಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿದನು. ಅವರ ಒಕ್ಕೂಟವು [[ಶಾಸ್ತಾ (ದೇವತೆ)|ಶಾಸ್ತಾ]] ದೇವರ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅದರ ನಂತರ, ಶಿವನು ಆ ಕಾರ್ಯದಿಂದಾಗಿ ತನ್ನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಮೋಹಿನಿ ನಂತರ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸಗಳಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ. ಶಾಸ್ತಾವನ್ನು ಹರಿಹರಪುತ್ರ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಮತ್ತು ಹರ (ಶಿವ) ಅವರ ಪುತ್ರ. ಶಾಸ್ತಾ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೋಹಿನಿಯ ತೊಡೆಯಿಂದ ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ ಏಕೆಂದರೆ ಮೋಹಿನಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಗರ್ಭವಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite book |last=Rao |first=T.A. Gopinath |title=Elements of Hindu Iconography |year=1914 |publisher=Dalcassian Publishing Company |location=Delhi |pages=Vol.Two, Part II, p.486–487}}</ref> ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಶಾಸ್ತಾದ ಒಂದು ರೂಪ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Jayashankar |first=S |title=Temples of Kerala |year=1997 |publisher=Directorate of Census Operations |location=Trivandrum |pages=159}}</ref> ಶಾಸ್ತಾ ಪೂಜೆಯು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>''Asian Mythologies'' |Yves Bonnefoy |University of Chicago Press, 15 May 1993</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/shrines-for-sastha-in-eight-forms/article5425348.ece |title=Shrines for Sastha, in eight forms |newspaper=The Hindu |access-date=2016-12-02}}</ref> [[ಕುಳತ್ತುಪುಳ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕುಳತ್ತುಪುಳ]], [[ಆರ್ಯಂಕಾವು ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಆರ್ಯಂಕಾವು]], [[ಅಚಂಕೋವಿಲ್ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಅಚಂಕೋವಿಲ್]], ಶಬರಿಮಲ, ಮತ್ತು [[ಪೊನ್ನಾಂಬಲಮೇಡು|ಪೊನ್ನಾಂಬಲಮೇಡು]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಐದು ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯಗಳು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರವಾದ [[ಪರಶುರಾಮ]]ನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":5">{{Cite book |last=Vaidyanathan |first=K.R |title=Temple and Legends of Kerala |publisher=BHARATIYA VIDYA BHAVAN |year=1982 |pages=70–75}}</ref> ಕುಳತ್ತುಪುಳದಲ್ಲಿ, ಶಾಸ್ತಾವನ್ನು ಬಾಲ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ಯಂಕಾವು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಅವನನ್ನು ಹದಿಹರೆಯದ ''[[ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ]]'' ಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಚಂಕೋವಿಲ್ ದೇವಾಲಯವು ದೇವರ [[ಗೃಹಸ್ಥ]] ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯರಾದ ಪುಷ್ಕಲ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣರೊಂದಿಗೆ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವಂತೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವು ದೇವರ [[ವಾನಪ್ರಸ್ಥ]] ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಪೊನ್ನಾಂಬಲಮೇಡು ಅಥವಾ ಕಾಂತಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ದೇವರನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ''[[ಯೋಗಿ]]'' ಆಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=":5" /><ref>{{Cite book |last=Sekar |first=Radhika |title=The Sabarimalai Pilgrimage ad Ayyappan Cultus |publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private limited |year=1992 |isbn=81-208-1056-2 |edition=1st |location=Delhi |pages=19}}</ref> === ಮಣಿಕಂಠನ ದಂತಕಥೆ === ಋಷಿ ಸೂತರು ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಹೇಗೆ ಜನಿಸಿದರು ಎಂಬ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದರು, ಇದು ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಒಂದು ಪಠ್ಯವಾದ ''ಭೂತ್ನಾಥೋಪಾಖ್ಯಾನಂ'' ಪ್ರಕಾರ. ದೇವಿ [[ದುರ್ಗಾ]] ರಾಕ್ಷಸ [[ಮಹಿಷಾಸುರ]]ನನ್ನು ಕೊಂದ ನಂತರ, ಅವನ ಸಹೋದರಿ [[ಮಹಿಷಿ]] ''ದೇವ''ರ (ದೇವತೆಗಳು) ಮೇಲೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಗಮಿಸಿದಳು. ಮಹಿಷಿಯು ತೀವ್ರವಾದ [[ತಪಸ್ಯೆ]]ಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ, [[ಬ್ರಹ್ಮ]] ಅವಳಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು ಮತ್ತು ಮಹಿಷಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ಅಜೇಯಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವರಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಮನುಷ್ಯ ಮಾತ್ರ ಅವಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಹುದು ಎಂಬ ಷರತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ. ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವ ಎಂದಿಗೂ ಮಗುವನ್ನು ಹೆರುತ್ತಾರೆಂದು ತಿಳಿದು, ಮಹಿಷಿ ಅಹಂಕಾರಿಯಾದಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಳು, ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಎಲ್ಲರನ್ನು ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಕೊಂದಳು. ದೇವತೆಗಳು ಭಯಭೀತರಾದರು ಮತ್ತು ಅಸಹಾಯಕರಾದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು. ಶಿವ ಮತ್ತು ಮೋಹಿನಿಯ ಅವತಾರವನ್ನು ತಾಳಿದ ವಿಷ್ಣು ಅವರ ಒಕ್ಕೂಟವು ಮಣಿಕಂಠನ (ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವನು) ಎಂಬ ಮಗನನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ಮಣಿಕಂಠನನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಂಪಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಲಾಯಿತು. ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಪಾಂತಳಂ ರಾಜವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ರಾಜಶೇಖರನು ಈ ಮಗುವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡನು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ರಾಣಿ ಮಗುವನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಮಣಿಕಂಠನನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಒಂದು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದನು. ಅವನು ರಾಣಿಯು ತನ್ನ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವಂತೆ ಕೇಳಿದನು, ಹುಲಿಯ ಹಾಲನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ತಾನು ಗುಣಮುಖಳಾಗಬಲ್ಲೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡನು. ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷದ ಮಣಿಕಂಠನು ತನ್ನ ದತ್ತು ತಾಯಿಗಾಗಿ ಹುಲಿಯ ಹಾಲನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಕಾಡಿನತ್ತ ಸಾಗಿದನು. ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ, ಅವನು ಮಹಿಷಿಯನ್ನು ಕೊಂದನು. ಮಹಿಷಿಯ ಮರಣಕ್ಕೆ ದೇವತೆಗಳು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. [[ಇಂದ್ರ]], [[ಅಗ್ನಿ]], [[ವರುಣ]], [[ವಾಯು]] ಮತ್ತು [[ಕುಬೇರ]] ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ದೇವತೆಗಳು ಹುಲಿಗಳಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡವು, ಅದನ್ನು ಮಣಿಕಂಠನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ಬಳಸಿದನು. ರಾಜಶೇಖರನು ಮಣಿಕಂಠನನ್ನು ಹುಲಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನೋಡಿದ ತಕ್ಷಣ, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಹಿಂದಿನ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಮುಂದಾದನು, ಆದರೆ ಮಣಿಕಂಠನು ಅವನನ್ನು ತಡೆದು, ಮಹಿಷಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ದೈವಿಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಾನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ರಾಜಶೇಖರನು ನಂತರ ಮಣಿಕಂಠನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು, ಅವನು ವಾಸಿಸಲು ದೇವಾಲಯವು ಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಮಣಿಕಂಠನು ತನ್ನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಕೇಳಿದನು. ಮಣಿಕಂಠನು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಾಣವನ್ನು ಎಸೆದನು. ಬಾಣವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶಬರಿಮಲ ಬೆಟ್ಟದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮಣಿಕಂಠನು ರಾಜನು ನೆಲದಿಂದ ಶಿಖರದವರೆಗೆ ಕೇವಲ 18 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ನಂತರ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಏರಿದನು.<ref>{{Cite book |last=Sekar |first=Radhika |title=The Sabarimali Pilgrimage and Ayyappan Cultus |publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private Limited |year=1992 |isbn=81-208-1056-2 |edition=1st |location=Delhi |pages=15–16}}</ref> ರಾಜಶೇಖರನು ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ನೆಲದಿಂದ 18 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು. [[ಪರಶುರಾಮ]]ನು ಅವನ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಪರಶುರಾಮನು ಮಣಿಕಂಠನ ಪವಿತ್ರ ಕಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ವಿಗ್ರಹವು ಮಣಿಕಂಠನನ್ನು ಅಯ್ಯಪ್ಪನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಯೋಗದ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಅವನ ಬಲಗೈ [[ಅಭಯಮುದ್ರೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ, ಎಡಗೈ ಎಡ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ, ಕಾಲುಗಳು ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದೆ. === ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಂತಕಥೆಗಳು === [[File:Sabarimala temple during Periyar butterfly survey at Sabarimala, 2014 (5).jpg|thumb|ಪಥಿನೇಟ್ಟಂಪಾಡಿಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಲಿಯಕಡುತ್ತ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ & ಕರುಪ್ಪೈ ಅಮ್ಮಾರ್ಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯ]] ''ವಲಿಯಕಡುತ್ತ ಸ್ವಾಮಿ'' (ಹಿರಿಯ ಕಡುತ ಸ್ವಾಮಿ) ಮತ್ತು ''ಕೊಚುಕಡುತ್ತ ಸ್ವಾಮಿ'' (ಕಿರಿಯ ಕಡುತ ಸ್ವಾಮಿ), ಇಬ್ಬರೂ ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಸೇನಾಪತಿಗಳು. ವಲಿಯಕಡುತ್ತರ್ ಪಂಡಾಳಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು, ಆದರೆ ಕೊಚುಕಡುತ್ತರ್, ಇಂಜಿಪರೈ ಕಳರಿಯ ಕುಶಲ ಯೋಧ, ಅವರ ಸಹಾಯಕರಾದರು. ಒಟ್ಟಿಗೆ, ಅವರು ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಹೋರಾಡಿ, ಕರಿಮಲ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಉದಯನ ಇಂಜಿಪರೈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಕೊಚುಕಡುತ್ತ ಎರಡೂ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೂ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಮಾಧಿಗೆ ಮರಳಿದಾಗ, ಕೊಚುಕಡುತ್ತ ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿದು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web |title=வலியகடுத்த சுவாமி மற்றும் கொச்சுகடுத்த சுவாமி {{!}} சபரிமலையின் துணிச்சலான படைவீரகள் |url=https://www.keralatourism.org/sabarimala/ |access-date=2025-12-30 |website=Sabarimala |language=ta}}</ref> ಅವರ ದೇವಾಲಯವು ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ಇದೆ.<ref name=":11">{{Cite web |last=ഓണ്‍ലൈന്‍ |first=ജന്മഭൂമി |date=2024-11-15 |title=പുണ്യദര്‍ശന പാതയില്‍ പമ്പ മുതല്‍ സന്നിധാനം വരെ |url=https://janmabhumi.in/2024/11/15/3306446/samskriti/from-pampa-to-sannidhanam-on-punyadarshan-path/ |access-date=2025-12-30 |website=Janmabhumi |language=en-US}}</ref> ವಲಿಯಕಡುತ್ತ ದೇವಾಲಯವು ''ಪಥಿನೇಟ್ಟಾಂಪಾಡಿ'' (ಪವಿತ್ರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ) ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.<ref name=":12">{{Cite web |title=Upadevadhas {{!}} Sabarimala |url=https://sabarimala.kerala.gov.in/index.php/upadevadhas |access-date=2025-12-30 |website=sabarimala.kerala.gov.in}}</ref>{{AI-retrieved source|date=December 2025}} ''ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ'' ಮತ್ತು ''ಕರುಪ್ಪೈ ಅಮ್ಮ'' ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು, ಅವರು ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗೆ ''ಉದಯನ''ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯವು ''ಪಥಿನೇಟ್ಟಾಂಪಾಡಿ''ಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.<ref name=":11" /><ref name=":12" /> === ರಾಮನೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕ === [[File:Sabaripeedam 1.jpg|thumb|ಶಬರೀಪೀಠಂ, ಭಗವಾನ್ ರಾಮನಿಂದ ಶಬರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷ ದೊರೆತ ಸ್ಥಳ]] [[ಶಬರಿ]] [[ರಾಮಾಯಣ]]ದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಮನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಭಕ್ತಳು. ಶಬರಿಮಲ ಎಂದರೆ ಅಕ್ಷರಶಃ "ಶಬರಿಯ ಬೆಟ್ಟ" ಎಂದು ಅರ್ಥ.<ref name=":6">{{Cite news |date=2018-10-18 |title=What you might want to know about Sabarimala |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/et-explains/what-you-might-want-to-know-about-sabarimala/articleshow/66273712.cms |access-date=2023-03-20 |issn=0013-0389}}</ref> ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶಬರಿಯು ಋಷ್ಯಮೂಕ ಪರ್ವತದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಋಷಿ ಮತಂಗನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಳು. ಅವನು ಅವಳ ಗುರುಗಳಾದನು, ಮತ್ತು ಅವಳು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದಳು. ಮತಂಗನು ತನ್ನ ಮರಣಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ರಾಮನು ಅವಳಿಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಬರುತ್ತಾನೆಂದು ಮುನ್ನುಡಿದನು. ರಾಮನ ಆಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುವಂತೆ ಅವನು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಆ ಸಮಯದಿಂದ, ಶಬರಿಯು ರಾಮನಿಗಾಗಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಪ್ರತಿದಿನ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಒಂದನ್ನು ಆರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು, ಅದನ್ನು ರುಚಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಳು, ಮತ್ತು ಅದು ಸಿಹಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ತನ್ನ ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತಿದ್ದಳು, ಕಹಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು ಏಕೆಂದರೆ ರಾಮನಿಗೆ ಸಿಹಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಅವಳು ಬಯಸಿದ್ದಳು. ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವಾಗ, ರಾಮನು ಶಬರಿಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಶಬರಿಯು ತಾನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ತಿನ್ನಿಸಿದಳು.<ref name=":7">{{Cite web |title=Why Lord Ayyappa shrine is called Sabarimala temple |url=https://www.indiatoday.in/india/story/why-lord-ayyappa-shrine-is-called-sabarimala-temple-1390621-2018-11-17 |access-date=2023-03-20 |website=India Today |date=17 November 2018 |language=en}}</ref> ರಾಮನು ಶಬರಿಗೆ [[ಮೋಕ್ಷ]]ವನ್ನು ನೀಡಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ''ಶಬರೀ ಪೀಠಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=It's pure spiritual bliss to trek from Pampa to Sabarimala |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2022/11/29/sabarimala-pilgrimage-all-you-need-to-know-about-the-spiritual-trek-live.html |access-date=2025-12-23 |website=onmanorama.com |language=en}}</ref> ರಾಮನು ಒಬ್ಬ ದೈವಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು ಮತ್ತು ಅವನು ಯಾರೆಂದು ಹೇಳಲು ಶಬರಿಗೆ ಕೇಳಿದನು. ಅದು ಶಾಸ್ತಾ (ಅಯ್ಯಪ್ಪ) ಎಂದು ಶಬರಿ ಹೇಳಿದಳು. [[ಶಾಸ್ತಾ (ದೇವತೆ)|ಶಾಸ್ತಾ]] ಕೂಡ ರಾಮನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಅಭಿವಂದಿಸಿದನು.<ref name=":6" /><ref name=":7" /> == ದೇವಾಲಯ == {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = | background color = #FFFFFF | header = ಶಬರಿಮಲ ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ | image1 = Sannidhanam sabarimala.jpg | caption1 = ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯ | image2 = Sabaripeedam at sabarimala.jpg | width2 = | caption2 = ಶಬರೀಪೀಠಂ | width3 = | border = 2px | header_align = center | image4 = 18 steps at sabarimala.jpg | width4 = | caption4 = ಪಥಿನೇಟ್ಟಂಪಾಡಿ, ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ 18 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು | width5 = | caption5 = ತಿರುಮುಟ್ಟಂ | image6 = Sabarimala Garbhagudi.jpg | width6 = | caption6 = ಗರ್ಭಗುಡಿ | total_width = | alt1 = }} === ಇತಿಹಾಸ === ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ತರ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. [[ಪಂಡಾಳಂ ರಾಜವಂಶ|ಪಂಡಾಳಂ ರಾಜ ಕುಟುಂಬ]]ವು 1793 ರಲ್ಲಿ ಅಡಮಾನ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಅದು ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಬರುವ ಆದಾಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಆದಾಯದ ಆದಾಯವನ್ನು [[ತಿರುವಾಂಕೂರು|ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತೆಯಿಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>Pandalam adamaanam, Malayalam year 969, in T.K. Velupillai, Travancore</ref> ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳು 1818 ರ ಹಿಂದಿನವು, ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಬಿ. ಎಸ್. ವಾರ್ಡ್ ದೇವಾಲಯದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 10,000–15,000 ಭಕ್ತರು ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು, ಇದು ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದೇವಾಲಯವು ಈಗಾಗಲೇ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=":10">{{cite news |last=Shenoy Karun |first= |date=24 October 2018 |title=Sabarimala temple: Popularity began to grow only in 1930s |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/popularity-began-to-grow-in-1930s/articleshow/66340490.cms |access-date=30 December 2025 |work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web |title=Memoir of the Survey of the Travancore and Cochin States |url=https://www.theweek.in/news/india/2018/11/22/british-era-survey-report-says-sabarimala-ban-existed-even-200-years-ago.amp.html |access-date=30 December 2025 |publisher=Kerala Gazetteers Department (reprint)}}</ref> 1863 ರಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಕಾನರ್ ಶಬರಿಮಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book |author1=Benjamin Swain Ward |author2=Peter Eyre Conner |title=Memoir of the survey of Travancore and Cochin states, Vol. 1 |year=1863 |pages=136 |language=English}}</ref> 1902 ರಲ್ಲಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಬೆಂಕಿ ಅಪಘಾತದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಪೊಲಾಚಿರಾಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಕೊಚುಮ್ಮೆನ್ ಮುತ್ತಾಳಿ, ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ನಿವಾಸಿಗೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು.<ref>{{Cite book |last=Balslev |first=Anindita N.|author-link=Anindita Balslev |title=On World Religions: Diversity, not Dissension |publisher=Sage Publications India Pvt. Ltd. |year=2014 |isbn=9788132118343 |edition=1st |pages=218 |language=English}}</ref> ನಂತರದ ಉಲ್ಲೇಖವು [[ವಿ. ನಾಗಮ್ ಅಯ್ಯ]] ಸಂಕಲಿಸಿದ ಮತ್ತು 1906 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ್ಯ ಕೈಪಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಇದು ವಾರ್ಷಿಕ ಮಂಡಲ ಪೂಜಾ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ 10,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಶಬರಿಮಲಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=":10" /><ref>{{cite book |last=Aiya |first=V. Nagam |url=https://printing.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2018/07/Travancore-State-Manual-1906.pdf |title=The Travancore State Manual, Volume II |publisher=Travancore Government Press |year=1906 |access-date=30 December 2025}}</ref> 1929 ರಲ್ಲಿ, ದಿವಾನ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಎಲ್. ಎ. ಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್ ''ಶಾಸ್ತಾ ಪೂಜೆಯ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು'' ಎಂಬ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಮಕರವಿಳಕ್ಕಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 40,000 ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":10" /> 1950 ರಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವು ಬೆಂಕಿಯ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="MenonReport">{{cite book |last1=Menon |first1=K Kesava |url=http://firstministry.kerala.gov.in/wp-content/uploads/pdf/bills/Reports/tmple_arsn.pdf |title=Sabarimala Temple Arson Case |date=1950 |publisher=Government Press |location=Trivandrum |access-date=8 January 2020}}</ref> ಯಾವುದೇ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಹೊರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ,<ref>{{cite journal |last1=Jeffrey |first1=Robin |date=1980 |title=What the Statues Tell: The Politics of Choosing Symbols in Trivandrum |journal=Pacific Affairs |volume=53 |issue=3 |page=494 |doi=10.2307/2757305 |jstor=2757305}}</ref> ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಕಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸುಮಾರು ಒಂದೂವರೆ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ [[ಪಂಚಲೋಹ]] (ಐದು ಲೋಹಗಳ ಮಿಶ್ರಲೋಹ) ವಿಗ್ರಹದಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಕೇರಳದ ಚೆಂಗನ್ನೂರಿನ ತಟ್ಟಾವಿಲ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಾದ ನೀಲಕಂಠ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್, ದೇವರ ಮೂಲ ಕಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪಂಚಲೋಹ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ರಾಜಪ್ರಮುಖ ಶ್ರೀ ಚಿತ್ತಿರ ತಿರುನಾಳ್ ಬಲರಾಮ ವರ್ಮ ಅವರು ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರದ ಎಡವಾಂಕಡನ್ ಟಿ.ಎನ್. ಪದ್ಮನಾಭನ್ ಆಚಾರಿಯವರನ್ನು ಹೊಸ ವಿಗ್ರಹದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |date=24 December 2018 |title=Adivasis stake a claim on Sabarimala |url=https://www.forwardpress.in/2018/12/adivasis-stake-a-claim-on-sabarimala/}}</ref> 1950 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, [[ಪಿ. ಟಿ. ರಾಜನ್]] ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮೂಲಕ, ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಂಚಲೋಹ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಶಬರಿಮಲೈಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref name="faces_of_murukan">{{cite book |last=Clothey |first=Fred W. |title=The Many Faces of Murukan̲: The History and Meaning of a South Indian God |author2=A. K. Ramanujan |publisher=Walter De Gruyter |year=1978 |isbn=978-90-279-7632-1 |page=201}}</ref><ref name="palanivelrajan_obituary1">{{cite news |last=Kumar |first=S. Vijay |date=21 May 2006 |title=Madurai mourns its colossal boss |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.hindu.com/2006/05/21/stories/2006052106160400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070514063306/http://www.hindu.com/2006/05/21/stories/2006052106160400.htm |archive-date=14 May 2007}}</ref> 1969 ರಲ್ಲಿ, ಧ್ವಜಸ್ತಂಭವನ್ನು (''[[ಧ್ವಜ|ಧ್ವಜಸ್ತಂಭ]]'') ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/my-choroonu-was-in-sabarimala-on-my-mothers-lap-tka-nair/articleshow/66003421.cms |title=My 'choroonu' was in Sabarimala on my mother's lap: TKA Nair |access-date=5 March 2020}}</ref> === ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳು === ''ಸನ್ನಿಧಾನಂ'' (ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯ) ಸುಮಾರು 40 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Master Plan for Sabarimala Built Fabric Analysis Module |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/Reports/sabarimala/Vol2_Mod4_Built_frabric_analysis_module.pdf}}</ref><ref name="sanidhanam">{{Cite web |url=http://lordayyappa.com/sabarimala/sannidhanam-sabarimala.php |title=Sannidhanam sabarimala meaning {{!}} Brief on sabarimala sannidhanam |website=lordayyappa.com |access-date=2016-12-02}}</ref><ref name="mala">{{Cite web |url=http://www.sabarimala.org/sannidhanam.htm |title=Sabarimala-The pilgrimage is a symbol of love, equality, and devotion |website=www.sabarimala.org |access-date=2016-12-02}}</ref> ದೇವಾಲಯವು ಚಿನ್ನದ ಲೇಪಿತ ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಚಿನ್ನದ ಕಳಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಗರ್ಭಗುಡಿ]], ಎರಡು ''ಮಂಡಪಂ''ಗಳು, ಮತ್ತು ಬಲಿಪೀಠವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ''ಬಲಿಕಲ್ಪುರ''ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Sabarimala Temple's Mandala-Makaravilakku season: The significance of the temple among the pilgrims |url=https://www.news9live.com/knowledge/sabarimala-temple-mandala-makaravilakku-season-the-significance-of-the-temple-among-the-pilgrims-2352719 |access-date=2023-12-07 |website=News9live |language=en-US}}</ref> [[ಪಥಿನೇಟ್ಟಂಪಾಡಿ|ಪಥಿನೇಟ್ಟಾಂಪಾಡಿ]], 18 ಪವಿತ್ರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಮೆಟ್ಟಿಲು. ಅನುಸರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, "ಇರುಮುಡಿಕ್ಕೆಟ್ಟು" ಇಲ್ಲದ ಯಾವುದೇ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಯು 18 ಪವಿತ್ರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಏರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. 1985 ರಲ್ಲಿ, 18 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು [[ಪಂಚಲೋಹ]]ದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸಹಾಯಕರ ದೇವಾಲಯಗಳು, ''ವಲಿಯಕಡುತ್ತ ಸ್ವಾಮಿ'' ಪಥಿನೇಟ್ಟಂಪಾಡಿಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ''ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ & ಕರುಪ್ಪೈ ಅಮ್ಮ'' ಪಥಿನೇಟ್ಟಾಂಪಾಡಿಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.<ref name=":11" /> 1991 ರ [[ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ತೀರ್ಪಿನಂತೆ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ, "ಇರುಮುಡಿಕ್ಕೆಟ್ಟು" ಹೊಂದಿರದವರಿಗೆ ಉತ್ತರ ದ್ವಾರವು ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="khc91">Kerala High Court (5 April 1991) Bench: K Paripoornan, K B Marar; Source: [https://indiankanoon.org/doc/1915943/] (accessed Sunday 1 May 2016)</ref> ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಸಹೋದರ [[ಗಣೇಶ|ಕಣ್ಣಿಮೂಲ ಗಣಪತಿ]]ಯ ದೇವಾಲಯವು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಇದೆ. ಭಕ್ತರು ಒಡೆದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯ (ನೇಯ್ತೆಂಗ) ಭಾಗವನ್ನು ಬೆಂಕಿಗುಂಡಿಗೆ (ಅಳಿ) ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗಣಪತಿ [[ಯಜ್ಞ|ಹೋಮ]]ವು ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="mala" /> ''[[ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮ]]''ನ ದೇವಾಲಯವು, ಇದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗೆ ಸಮನಾಗಿದೆ, ಸನ್ನಿಧಾನಂನಿಂದ ಕೆಲವು ಗಜಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ತನ್ನ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ''ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮ'' ಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಬೆಂಕಿ ಹಾನಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಮಾಳಿಕಾಪುರಂನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪೀಠ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ (ಪವಿತ್ರ ಆಸನ) ಇತ್ತು. ಬ್ರಹ್ಮಶ್ರೀ ಕಂಡರಾರು ಮಹೇಶ್ವರಾರು ತಂತ್ರಿ ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ದೇವತೆಯು [[ಶಂಖ]], [[ಚಕ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಮುದ್ರೆ|ವರದ ಅಭಯ ಮುದ್ರೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ. ವಿಗ್ರಹವು ಈಗ ಚಿನ್ನದ ಗೋಲಕದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ''ಸೋಪಾನಂ'' ಸಹ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="amma">{{Cite web |url=http://www.vaikhari.org/malikappurathamma.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160604233409/http://www.vaikhari.org/malikappurathamma.html |url-status=usurped |archive-date=4 June 2016 |title=Malikappurathamma Malikappuram Temple Sabarimala |website=www.vaikhari.org |access-date=2016-12-02}}</ref> [[File:ശബരിമല2.JPG|thumb|ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿನ ನಾಗರಾಜ ದೇವಾಲಯ]] ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು, ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿಮೂಲ ಗಣಪತಿಯ ದರ್ಶನದ ನಂತರ, ನಾಗರಾಜನ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಪಣೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾರೆ. ನಾಗರಾಜನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮಣಿಮಂಡಪದ ಮುಂದೆ ಇವೆ. ಬೆಟ್ಟದ ದೇವತೆಗಳ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದ ಹಿಂದೆ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=കാനനവാസനെ വണങ്ങി... |url=https://www.manoramaonline.com/news/sunday/2017/11/11/Sabarimala-pilgrim-center.html |access-date=2025-12-31 |website=ManoramaOnline}}</ref> ''ಮಣಿಮಂಡಪ''ವು ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ಎಸೆದ ಬಾಣವು ಬಿದ್ದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ, ಅದನ್ನು ಅವನು ತನ್ನ ನಿವಾಸವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಅದರ ಗೋಡೆಗಳು ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ಫಲಕಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮಣಿಮಂಡಪವು ಮಕರ ವಿಳಕ್ಕು ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಆರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಭಕ್ತರಿಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Manimandapam {{!}} The Sacred Spot of Lord Ayyappa at Sabarimala |url=https://www.keralatourism.org/sabarimala/ |access-date=2025-12-31 |website=Sabarimala |language=en}}</ref> ==ಆಡಳಿತ== ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ]] (TDB) ನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ, ಇದು 1950 ರ ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾಯ್ದೆ XV ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ವೈಧಾನಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮಂಡಳಿಯು ದೇವಾಲಯದ ಆಸ್ತಿಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |title=About Travancore Devaswom Board |url=https://travancoredevaswomboard.org/about/? |access-date=30 December 2025 |website=Travancore Devaswom Board}}</ref>{{AI-retrieved source|date=December 2025}} ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಶಬರಿಮಲದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ [[ಮಲಯಾರಾಯ|ಮಲ ಅರಾಯ]] ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪುರೋಹಿತರ ಆಗಮನದ ಮೊದಲು ಶಬರಿಮಲ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬುಡಕಟ್ಟು ನಾಯಕರ ಪ್ರಕಾರ, 19 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಮಲ ಅರಾಯರು ''ಥೇನಾಭಿಷೇಕಂ'' (ಅಯ್ಯಪ್ಪ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಜೇನುತುಪ್ಪದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುವುದು) ಮತ್ತು ''ಮಕರ ಜ್ಯೋತಿ'' ಬೆಳಗಿಸುವಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು, ನಂತರ ಈ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಥಾಳಮನ್ ಮಾಡೋಮ್ ಕುಟುಂಬದ ಪುರೋಹಿತರು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಆಚರಣಾ ರೂಪಗಳಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |last= |first= |title=Sabarimala: Kerala's Mala Araya Adivasi tribe claims ownership of the hill shrine |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/sabarimala-belonged-us-kerala-s-mala-araya-tribe-challenge-thantri-family-91167 |work=The News Minute |date=2018-11-08 |access-date=30 December 2025}}</ref> ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮಲ ಅರಾಯ ಸಮುದಾಯವು 1800 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪಂಡಾಳಂ ರಾಜ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ನಂತರ ಆಚರಣೆಗಳ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಕರಣವು ಅನುಸರಿಸಿತು, ಈ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ಥಾಳಮನ್ ಕುಟುಂಬವು ಪುರೋಹಿತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news |last=Ameerudheen |first=TA |title=Twist in Sabarimala tale: Kerala's Mala Araya Adivasi tribe claims ownership of the hill shrine |url=https://scroll.in/article/900283/twist-in-sabarimala-tale-keralas-mala-araya-adivasi-tribe-claims-ownership-of-the-hill-shrine |work=Scroll.in |date=4 Nov 2018 |access-date=30 December 2025}}</ref> ರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ [[ಥಾಳಮನ್ ಮಾಡೋಮ್]] ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪುರೋಹಿತರಾಗಿದ್ದರು. [[ತಂತ್ರಿ|ತಂತ್ರಿ]] ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪುರೋಹಿತ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು. ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಕುಟುಂಬದ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಎಲ್ಲಾ [[ಪೂಜೆ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಪೂಜೆಗಳು]] ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಿಗಳು ಇರಬೇಕು.<ref>{{cite news |last= |first= |date=18 October 2018 |title=This word means Travancore Devaswom Board, erstwhile Pandalam royal family, Thazhamon family |url=https://indianexpress.com/article/explained/this-word-means-travancore-devaswom-board-erstwhile-pandalam-royal-family-thazhamon-family-5417041/? |access-date=30 December 2025 |work=The Indian Express}}</ref>{{AI-retrieved source|date=December 2025}}<ref>{{Cite news |date=2019-01-09 |title=Kerala govt has no control over priest, says tanthri family |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/govt-has-no-control-over-priest-says-tanthri-family/articleshow/city/thiruvananthapuram/govt-has-no-control-over-priest-says-tanthri-family/articleshow/67443763.cms |access-date=2025-12-30 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ನವೆಂಬರ್ 2025 ರಂತೆ, ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶದಂತೆ, ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ (TDB) ದಿನಕ್ಕೆ 5000 ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |last= |first= |date=2025-11-20 |title=After Kerala HC order, Travancore Devaswom Board caps Sabarimala spot bookings at 5,000 per day |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/after-kerala-hc-order-travancore-devaswom-board-caps-sabarimala-spot-bookings-at-5000-per-day/article70302319.ece |access-date=2025-12-30 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ==ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು== ===ಹರಿವರಾಸನಂ: ಭಕ್ತಿಗೀತೆಯ ಲಾಲಿ=== [[ಹರಿವರಾಸನಂ]] ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ದೇವಾಲಯವು ಮುಚ್ಚಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗೆ ಹಾಡಲಾಗುವ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಯ ಲಾಲಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ದೇವರನ್ನು ಪ್ರತೀಕಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮಲಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತೀಕೃತ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಅಷ್ಟಕಂ|ಅಷ್ಟಕ]] (ಎಂಟು ಪದ್ಯ) ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref name=":13">{{Cite news |title=Travancore Devaswom Board To Rerecord Lord Ayyappa's Lullaby |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/travancore-devaswom-board-to-rerecord-lord-ayyappas-lullaby-1777404 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109035204/https://www.ndtv.com/kerala-news/travancore-devaswom-board-to-rerecord-lord-ayyappas-lullaby-1777404 |archive-date=2020-11-09 |access-date=2025-12-31 |work=NDTV.com}}</ref> ಮುಖ್ಯ ಪುರೋಹಿತರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವಡಕ್ಕತ್ತಿಲ್ಲಾತು ಈಶ್ವರನ್ ನಂಬೂತಿರಿ, 1950 ರಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತನೆಯನ್ನು ಹಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ''ಅതಾ಴ಪೂಜೆ''ಯ ನಂತರ, ಅವರು ''ಹರಿವರಾಸನಂ'' ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ''ಉറക്കുപಟ್ಟು'' (ಲಾಲಿ) ಯ ಪಠಣವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಪಠಣವು ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಮೊದಲು ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಕೀರ್ತನೆಯನ್ನು ಕಂಬಂಕುಡಿ ಸುಂದರಂ ಕುಳತ್ತು ಅಯ್ಯರ್ ರಚಿಸಿದ ಶಾಸ್ತಸ್ತುತಿ ಕದಂಬಂ ಎಂಬ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಹಾಡು ಅಯ್ಯಪ್ಪನನ್ನು ಹರಿಹರಪುತ್ರನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಇವರು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ದೇವರು.<ref>{{Cite book |last=JITHEESH |first=P.M |title=Sabarimala - Social History of a temple in Kerala |publisher=LeftWord |year=2022 |isbn=978-81-940778-3-1 |pages=86–89 |language=English}}</ref> ===ನೇಯ್ಯಾಭಿಷೇಕಂ: ದೇವರಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಅರ್ಪಣೆಗಳು=== ಈ ಮಹತ್ವದ ಆಚರಣೆಯು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ''ಪಳ್ಳಿಕೆಟ್ಟು'' ಅಥವಾ ''ಇರುಮುಡಿ'' (ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕೈಯಿಂದ ನೇಯ್ದ ಹತ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಎರಡು-ವಿಭಾಗದ ಚೀಲ, ಅದನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ) ಯಲ್ಲಿ ತಂದ ಪವಿತ್ರ [[ತುಪ್ಪ]]ವನ್ನು ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ವಿಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಸುರಿಯುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಜೀವ|ಜೀವಾತ್ಮ]]ವು [[ಪರಮಾತ್ಮ]]ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾಗುವುದನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ===ಪ್ರಸಾದ: ಪವಿತ್ರ ಆಹಾರದ ವಿತರಣೆ=== [[File:Aravana Payasam.png |alt=Aravana Payasam|thumb |ಅರವಣ ಪಾಯಸಂ]] ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಸಾದ]]ವು [[ಪಾಯಸ|''ಅರವಣ ಪಾಯಸ'']] ಮತ್ತು ''[[ಅಪ್ಪಂ]]'' ಆಗಿದೆ. 'ಅಪ್ಪಂ' ಎಂಬುದು ಅಕ್ಕಿ, ಕದಳಿಪ್ಪಾ಴ಂ, ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಿಹಿಯಾದ ಉಂಡೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ 'ಅರವಣ'ವು ದಟ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಸಿಹಿಯಾದ ಸಿಹಿಭಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=2018-04-29 |title=Sabarimala prasadam to get 'makeover' with CFTRI touch |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sabarimala-prasadam-to-get-makeover-with-cftri-touch/articleshow/63960227.cms |access-date=2023-11-09 |issn=0013-0389}}</ref> ಅರವಣ ಎಂಬ ಪದವು 'ಅರ' (ಅಕ್ಕಿಗೆ ಮಲಯಾಳಂ), 'ವಾ' (ನೀರಿಗೆ ಮಲಯಾಳಂ), ಮತ್ತು 'ಣ' (ತುಪ್ಪಕ್ಕೆ ಮಲಯಾಳಂ) ನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ನಂತರ 'ಣ' ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=TV9 |first=Malayalam |date=2025-11-17 |title=അരി, വെള്ളം, നെയ്യ് ചേർന്ന്... എങ്ങനെ അരവണ ഉണ്ടായി ? {{!}} Aravana Payasam at Sabarimala Origin: From Simple Offering to Signature Prasad |url=https://www.malayalamtv9.com/lifestyle/food/aravana-payasam-at-sabarimala-origin-from-simple-offering-to-signature-prasad-2162554.html |access-date=2025-12-31 |website=Malayalam TV9 |language=ml}}</ref> [[ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ]]ಯ ಮುಖ್ಯ ಆಯುಕ್ತರು, ಮಂಡಳಿಯು ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅರವಣ, ಅಪ್ಪಂ, ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಸಾದ ತಯಾರಿಕೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು [[ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರಿನ]] [[ಕೇಂದ್ರ ಆಹಾರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು (CFTRI) ಸಲಹೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article3731927.ece |title= CFTRI to monitor quality of Sabarimala prasadom | date= 6 August 2012}}</ref> ===ಹಬ್ಬ=== ====ಮಕರವಿಳಕ್ಕು: ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹಬ್ಬದ ದೀಪೋತ್ಸವ==== ''ಮಕರವಿಳಕ್ಕು'' ಕೇರಳದ ಶಬರಿಮಲ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]ಯಂದು ನಡೆಯುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ''ಮಕರ ವಿಳಕ್ಕು'' ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ''ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ'' ಎಂದರೆ ಮಕರ ರಾಶಿಯ ಹಬ್ಬ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಈ ಹಬ್ಬವು ''ತಿರುವಾಭರಣ'' (ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇವರ ಪವಿತ್ರ ಆಭರಣಗಳು) ಮೆರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಶಬರಿಮಲದ ಬೆಟ್ಟದ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮಿಲನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅಂದಾಜು ಅರ್ಧ ದಶಲಕ್ಷ ಭಕ್ತರು ಈ ದಿನ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಶಬರಿಮಲಗೆ ಹರಿದು ಬರುತ್ತಾರೆ. ====ಮಕರಜ್ಯೋತಿ: ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಮಕರ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಕಾಶ ದೀಪ==== [[ಮಕರ ಜ್ಯೋತಿ]] ಎಂಬುದು ಆಕಾಶ ನಕ್ಷತ್ರ [[ಸಿರಿಯಸ್]]ಗೆ ನೀಡಿದ ಹೆಸರು. ಇದು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅದರ ನಂತರ ಪವಿತ್ರ ಆರತಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೊನ್ನಾಂಬಲಮೇಡುದಲ್ಲಿ ಮಕರವಿಳಕ್ಕು ಬೆಳಗಿಸುವುದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. === ಯಾತ್ರೆ === [[File:pathanamthitta-to-sabarimala.jpg |thumb |right |200px |ಶಬರಿಮಲಕ್ಕೆ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಫಲಕ. ಬಹುಭಾಷಾ ಫಲಕವನ್ನು [[ಹಿಂದಿ]], [[ಮಲಯಾಳಂ]], [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]], [[ಕನ್ನಡ]], [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ (ಆ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ) ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.]] [[File:Sabarimala pilgrims.jpg |right|thumb |ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳ ಜನಸಮೂಹ ನಿರ್ವಹಣೆ.]] ====ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ 41 ದಿನಗಳ ಯಾತ್ರೆ==== ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಯಾತ್ರೆಯ ಅವಧಿಯು ಪೂರ್ವನಿರ್ಧರಿತವಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಯಾತ್ರೆಯ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last=P.M |first=Jitheesh |title=Sabarimala - Social History Of a Temple in Kerala |publisher=LeftWord |year=2022 |isbn=978-81-940778-3-1 |edition=1st |location=New Delhi |pages=127 |language=English}}</ref> ಶಬರಿಮಲಕ್ಕೆ ಯಾತ್ರೆಯು [[ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್|ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]]ನ ವೃಶ್ಚಿಕ ಮಾಸದ ಮೊದಲ ದಿನದಂದು ([[ವೃಶ್ಚಿಕ ರಾಶಿ|ವೃಶ್ಚಿಕ]] ರಾಶಿಯೊಂದಿಗೆ) ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಧನು ಮಾಸದ 11 ನೇ ದಿನದಂದು ([[ಧನು ರಾಶಿ|ಧನು]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ) ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 41 ದಿನಗಳ ಈ ಯಾತ್ರೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ''ಮಂಡಲ'' (ಋತು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು [[ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]]ನ ಡಿಸೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಜನವರಿ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.<ref name=":2">{{Cite web |last=nedunal |date=2017-02-14 |title=Sabarimala Opening Dates 2020 |url=https://nedunal.com/sabarimala-temple-opening-dates/ |access-date=2020-01-02 |website=nedunal |archive-date=2 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102054151/https://nedunal.com/sabarimala-temple-opening-dates/ |url-status=dead }}</ref> ಭಕ್ತರು ಯಾತ್ರೆಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ''[[ವ್ರತ]]''ವನ್ನು (41-ದಿನಗಳ ತಪಸ್ಸಿನ ಅವಧಿ) ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.<ref name=":4">{{Cite web |url=http://www.haindavakeralam.com/HKPage.aspx?PageID=12948&SKIN=D |title=Hainda vakeralam |access-date=23 July 2011 |archive-date=2 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002214507/http://www.haindavakeralam.com/HKPage.aspx?PageID=12948&SKIN=D |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=https://dheivegam.com/sabarimala-temple-opening-dates/ | title=Sabarimala Temple Opening Dates 2018 to 2019 | date=16 March 2020 | publisher=Dheivegam}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |url=https://www.indiatoday.in/india/story/sabarimala-temple-here-is-why-devotees-of-lord-ayyappa-are-protesting-in-delhi-1368109-2018-10-15 |title=Sabarimala temple: Here is why devotees of Lord Ayyappa are protesting in Delhi |date=15 October 2018 |first=Ram Kinkar |last=Singh |website=India Today |access-date=2019-11-13}}</ref> ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ರುದ್ರಾಕ್ಷ]] ಅಥವಾ [[ತುಳಸಿ]] ಮಣಿಗಳ ವಿಶೇಷ ''ಮಾಲೆ'' (ಸರ) ಧರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಇತರ ರೀತಿಯ ಸರಗಳು ಸಹ ಲಭ್ಯವಿವೆ. 41 ದಿನಗಳ ಭಕ್ತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತರು [[ಲ್ಯಾಕ್ಟೋ-ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಆಹಾರ|ಲ್ಯಾಕ್ಟೋ-ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ]] ಆಹಾರ (ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಸಸ್ಯಾಹಾರವು ಲ್ಯಾಕ್ಟೋ-ಸಸ್ಯಾಹಾರಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿದೆ), [[ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ]], [[ಮದ್ಯಪಾನ ನಿಷೇಧ]], ಯಾವುದೇ ಅಶ್ಲೀಲ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸದಿರುವುದು, ಕೋಪವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಉಗುರುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸದೆ ಬೆಳೆಯಲು ಅನುಮತಿಸುವ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref name=":1" /> ಅವರು ಇತರರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು, ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು. ಅವರು ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಸರಳವಾದ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು.<ref name=":9">{{Cite web |title=Rituals {{!}} Sabarimala |url=https://www.sabarimala.kerala.gov.in/rituals |access-date=2023-12-07 |website=www.sabarimala.kerala.gov.in}}</ref> ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು ಇನ್ನೂ ಅಯ್ಯಪ್ಪನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದನೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಎರುಮೇಲಿಯಿಂದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪರ್ವತ ಅರಣ್ಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು (ಸುಮಾರು 61 ಕಿ.ಮೀ) ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಎರುಮೇಲಿ ಮಾರ್ಗವು ಎರುಮೇಲಿಯಿಂದ ಆಳುಧಾ ನದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಕರಿವಿಳಾಂ ತೋಡನ್ನು ತಲುಪಲು ಆಳುಧಾ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ. ಈಗ ಪವಿತ್ರ ಕರಿಮಲ ದಾಟುವಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಚೇರಿಯನವಟ್ಟೋಂ, ವಳ್ಳಿಯನವಟ್ಟೋಂ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಪಂಪಾ ನದಿ]]. ನಂತರ ಅವರು ನೀಲಿಮಲವನ್ನು ಹತ್ತಿ ಗಣೇಶ-ಬೆಟ್ಟಂ, ಶ್ರೀರಾಮ-ಬೆಟ್ಟಾ ಪಾದಂ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು. ನಂತರ [[ಅರನ್ಮುಳ ಕೊಟ್ಟಾರಂ]] ಬರುತ್ತದೆ, ಇದು ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಯಾಣದ ''ತಿರುವಾಭರಣ ಘೋಷಯಾತ್ರೆಯ'' (ದೈವಿಕ ಆಭರಣಗಳ ಭವ್ಯವಾದ ಮೆರವಣಿಗೆ) ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name=":9" /> ಈ ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂತನ ಪ್ರಕಾರ [[ಎರುಮೇಲಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು [[ಮಸೀದಿ]]ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news |last=Mosque of Vavar in Sabrimala |date=2020-02-21 |title=Mosque of vavar |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/before-arriving-at-sabarimala-temple-in-kerala-devotees-visit-a-mosque/articleshow/50334905.cms |newspaper=Economic Times}}</ref> [[File:Pilgrims trekking on the path through forests leading to Sabarimala temple.jpg|thumb|ಶಬರಿಮಲೆಗೆ ಸಾಗುವ ಕಾಡಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಿಕರು ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದು]] {{Infobox hiking trail | name = ಶಬರಿಮಲೆ ಒರಪ್ಪನವಿಲೈ | caption = | designation = | location = [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ]] | length = {{convert|46|km}} | trailheads = | use = [[ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್]] | website = | highest_name = ಕರಿಮಲ | lowest_name = | difficulty = ಸುಲಭದಿಂದ ಕಠಿಣದವರೆಗೆ | season = ಮಂಡಲ - ಮಕರವಿಳಕ್ಕು ಅವಧಿ | sights = | hazards = ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳು <br />ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರುಗಳು<br />[[ಜಿಗಣೆ]]ಗಳು<br />[[ವಿಷಕಾರಿ ಹಾವು]]ಗಳು<br />[[ಆನೆ]]ಗಳು<br />[[ಹುಲಿ]]ಗಳು<br />[[ಕಾಡು ಹಂದಿ]]ಗಳು }} '''ಶಬರಿಮಲೆ ಟ್ರೆಕ್''' ಎಂಬುದು [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ]]ನ ನೆಲೆಯಾದ ಸನ್ನಿಧಾನಂಗೆ ಸಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅನೇಕ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು {{convert|46|km}} ದೂರವನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ತನ್ನ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಹಿಷಿ (ಮಹಿಷಾಸುರನ ಸಹೋದರಿ)|ಮಹಿಷಿ]] ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಳಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ, [[ಶಬರಿಮಲೆ]]ಗೆ ತೆರಳುವ ಅನೇಕ ಯಾತ್ರಿಕರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕೇರಳ]], [[ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]], [[ತೆಲಂಗಾಣ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ಗಳಿಂದ ಬರುವ ಯಾತ್ರಿಕರು ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ===ಪಂಪಾಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು=== ====ಎರುಮೇಲಿ==== ಇದು ಟ್ರೆಕ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಕ್ತರು ಎರುಮೇಲಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ವಾವರ್]] ಸ್ವಾಮಿಯ ಮಸೀದಿ/ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಎರುಮೇಲಿ]] ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಭಕ್ತರನ್ನು ವಾವರ್ ಸ್ವಾಮಿ (ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಕ್ತ) ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.sabarimala.org/trek-routes.htm|title=Trek routes - Sabarimala|website=www.sabarimala.org}}</ref> ====ಪೆರೂರ್ಥೋಡು==== ಪೆರೂರ್ಥೋಡು ಒಂದು ಹೊಳೆ-ದಾಟುವಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಎರುಮೇಲಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು {{cvt|4|km|mi}} ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಮಾರ್ಗದ ಮೊದಲ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ''ಕಣ್ಣಿಯಪ್ಪ''ಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣದ ಮೊದಲು "ಮಲರ್ಪೊಡಿ" ಮತ್ತು "ಅರಿಪೊಡಿ" ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಈ ಸ್ಥಳವು [[ಶಬರಿಮಲೆ (ಸ್ಥಳ)|ಶಬರಿಮಲೆ ಬೆಟ್ಟಗಳ]] ಹತ್ತುವಿಕೆಯ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾತ್ರಿಕರು ಇಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ದಾನ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಾಚೆಗಿನ ಕಾಡನ್ನು ''ಪೂಂಗವನಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು 'ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ತೋಟ' ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.sabarimala.kerala.gov.in/rituals?|title=Rituals|access-date=30 December 2025}}</ref> ====ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ==== [[File:Kalaketty Temple - കാളകെട്ടി അമ്പലം.jpg|thumb|ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ ಶಿವ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ]] [[ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ]] ಪೆರುರ್ತೋಡುವಿನಿಂದ ಸುಮಾರು {{convert|6|km|mi}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಅಯ್ಯಪ್ಪನು [[ಮಹಿಷಿ (ರಾಕ್ಷಸಿ)|ಮಹಿಷಿ]]ಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ [[ಶಿವ|ಭಗವಾನ್ ಶಿವ]] ಮತ್ತು ದೇವಿ [[ಪಾರ್ವತಿ]] ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳವೇ ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ [[ನಂದಿ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ನಂದಿಯನ್ನು]] [[ಮಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟೋನಿಯಾ|ಅಂಜಿಲಿ]] ಮರಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಒಂದು ದೇವಾಲಯವಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=ഓണ്‍ലൈന്‍ |first=ജന്മഭൂമി |date=2023-11-28 |title=കാനനപാതയിലെ കാളകെട്ടി |url=https://janmabhumi.in/2023/11/28/3139750/samskriti/sabarimala-bullock-on-kananapatha/ |access-date=2025-12-30 |website=Janmabhumi |language=en-US}}</ref> ====ಅಳುಥ==== [[ಪಂಬಾ ನದಿ]]ಯ ಉಪನದಿಯಾದ ಅಳುಥವು ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೇವಲ {{convert|2|km|mi}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ದಲ್ಲಿ, ಅಳುಥವನ್ನು ''ಆಲಂಬ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾತ್ರಿಕರು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ ಶಿವ ದೇವಾಲಯವು ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಮಲ ಅರಯ ಸಮುದಾಯವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web |last=Service |first=Express News |date=2023-11-01 |title=Avoid restrictions on forest route to Sabarimala: Mala Araya Maha Sabha |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2023/Nov/01/avoid-restrictions-on-forest-route-tosabarimala-mala-araya-maha-sabha-2628850.html |access-date=2025-12-30 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ಇದು ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ, ಇಂಚಿಪ್ಪರ ಮತ್ತು ಮುಕ್ಕುಝಿ ದೇವಾಲಯಗಳ ಆಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ದೂರದ ನದಿ ದಡವನ್ನು "ಅಳುಥ ಮೇಡು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದೆ. ಯಾತ್ರಿಕರು ನದಿಯಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಒಂದು ಕಲ್ಲನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref name=":0">{{Cite web |title=A trip along the path to Sabarimala |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/11/11/a-trip-along-the-path-to-sabarimala.html |access-date=2025-12-30 |website=ONmanorama |language=en}}</ref> ====ಕಲ್ಲಿಡಮ್ಕುನ್ನು==== ಕಡಿದಾದ ಅಳುಥ ಮೇಡು ಕಲ್ಲಿಡಮ್ಕುನ್ನುನ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪದ್ಧತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಭಕ್ತರು ಅಳುಥ ನದಿಯಿಂದ ಒಂದು ಕಲ್ಲನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಕಲ್ಲಿಡಮ್ಕುನ್ನುನಲ್ಲಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಮಹಿಷಿಯ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name=":0" /> ಮಹಿಷಿಯ ನಶ್ವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಯಾತ್ರಿಕರು ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದೂ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":1">{{Cite web |title=The Erumeli Path {{!}} A Spiritual Trek to Sabarimala |url=https://www.keralatourism.org/sabarimala/ |access-date=2025-12-30 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref> ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣದ ಮೊದಲು ಇಲ್ಲಿ [[ಕರ್ಪೂರ]]ವನ್ನೂ ಸುಡುತ್ತಾರೆ. ====ಇಂಚಿಪ್ಪರಕೋಟ==== ಇದು ಕರುಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿಯ (ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಸೇನಾನಿಗಳು) ಮತ್ತು ಉದಯನನ ಕಳ್ಳರ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ಯುದ್ಧ ನಡೆದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಉದಯನನ ಸಹಾಯಕನಾದ ಪುತ್ತುಸ್ಸೇರಿ ಮುಂಡನನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಸೇನೆಯು ಕೊಂದ ಸ್ಥಳವೂ ಆಗಿದೆ.<ref name=":1" /> ಉದಯನ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೋಟೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಕಾಡುಗಳ ರಕ್ಷಕನಾದ ''ಇಂಚಿಪ್ಪರ ಮೂಪನ''ನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಕೋಟ್ಟಾಯಿಲ್ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ ಎಂಬ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ====ಮುಕ್ಕುಝಿ==== ಮುಕ್ಕುಝಿ ಒಂದು ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸೇನೆಯು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದ ಸ್ಥಳವಿದು.<ref name=":1" /> ಇಲ್ಲಿ 2 ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ - ಒಂದು ಶಾಸ್ತನಿಗೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಭಗವತಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಭಗವತಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 'ಮಲಯಾರಯ ಮಹಾಸಭ'ವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ದಣಿದ ಮತ್ತು ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಇದು [[ಕೊರುತೋಡು]] ಪಂಚಾಯತ್ನ ಕುಝಿಮಾವು ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಮೀಪವಿದೆ ಮತ್ತು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ರಸ್ತೆಯಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಕುಝಿಮಾವುವಿನಿಂದ, ಪಂಪಾ/ಶಬರಿಮಲೆಗೆ ಬಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಕುಝಿಮಾವುವಿನಿಂದ [[ಮುಂಡಕಯಂ]]ಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಸ್ಸುಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ====ಕರಿಮಲ==== ಮುಕ್ಕುಝಿಯಿಂದ ಹೊರಟ ನಂತರ, ಯಾತ್ರಿಕರು ಕರಿಮಲದ ಕಡಿದಾದ ಹತ್ತುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ''ಕರಿಯಿಲಂಥೋಡು'' ಹೊಳೆಯನ್ನು ದಾಟಬೇಕು.<ref name=":5" /> ಕರಿಮಲ (ಕಪ್ಪು ಬೆಟ್ಟ / ಆನೆಯ ಬೆಟ್ಟ ('ಕರಿ': ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಆನೆ)) ಎಂಬುದು ಅನೇಕ ಆನೆಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಜಾಡಿನ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಯಾತ್ರಿಕರು ತಮ್ಮ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪಲು ಕರಿಮಲ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಹಂತಗಳನ್ನು ದಾಟಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತರು ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಳಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಶುದ್ಧ ನೀರಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ''ನಾಳಿಕ್ಕಿನಾರ್'' (ಬಾವಿಯೊಳಗಿನ ಬಾವಿ) ಇದೆ. ಅವರು ಅಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಪಾಯ-ಮುಕ್ತ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ''ಕರಿಮಲನಾಥನ್'' (ಕರಿಮಲದ ರಕ್ಷಕ), ''ಕರಿಮಲ ಭಗವತಿ'' (ಶಿಖರದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ''ಕೊಚು ಕದುತ''ರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.sabarimala.com/trek-routes.htm|website=www.sabarimala.com|title=Trek Routes - Sabarimala|access-date=2016-11-24}}</ref><ref name=":1" /> ದೇವಾಲಯದ ಸಮೀಪವೇ ''ಕರಿಮಲ ಅರಯನ''ನ ಸಮಾಧಿಯಿದೆ, ಇವರು ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಾಲಯದ ಮೊದಲ ಅರ್ಚಕರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಅಡಿಗಲ್ಲು ಹಾಕಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇವರೇ ಎಂದೂ ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Bharat |first=E. T. V. |date=2022-12-29 |title=കരിമല അരയന്‍റെ കല്ലറ തകര്‍ത്ത സംഭവം; അന്വേഷണം വേണമെന്ന് മലഅരയ മഹാസഭ |url=https://www.etvbharat.com/malayalam/kerala/state/kottayam/mala-arayan-mahasabha-want-probe-on-karimala-arayans-tomb-broken-incident/kerala20221229111620250250983 |access-date=2025-12-31 |website=ETV Bharat News |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ameerudheen |first=T. A. |date=2018-11-04 |title=Twist in Sabarimala tale: Kerala’s Mala Araya Adivasi tribe claims ownership of the hill shrine |url=https://scroll.in/article/900283/twist-in-sabarimala-tale-keralas-mala-araya-adivasi-tribe-claims-ownership-of-the-hill-shrine |access-date=2025-12-31 |website=Scroll.in |language=en}}</ref> ====ವಲಿಯನವಟ್ಟೋಂ & ಚೆರಿಯನವಟ್ಟೋಂ==== ಕಡಿದಾದ ಕರಿಮಲ ಬೆಟ್ಟವು ಕಾಡು ಆನೆಗಳ ನೆಲೆಯಾದ ''ವಲಿಯನವಟ್ಟೋಂ''ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಉತ್ತಮ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಯಾತ್ರಿಕರು ತಮ್ಮ ಟ್ರೆಕ್ ಅನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಡಿಲಗೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಯಾಣದ ಮುಂದಿನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಪಂಬಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ''ಚೆರಿಯನವಟ್ಟೋಂ'' ಆಗಿದೆ.<ref name=":1" /> === ಪಂಪಾದಿಂದ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದವರೆಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು === ==== ಪಂಬಾ ನದಿ & ತ್ರಿವೇಣಿ ==== [[File:River Pambar in 2016.jpg|thumb|ಪಂಬಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಭಕ್ತರು]] [[ಪಂಬಾ ನದಿ]] ಶಬರಿಮಲೆ ಯಾತ್ರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ನದಿಯು ನೀಲಿಮಲದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವಾಗ, ಅದು ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪವಿತ್ರ ಜಲದಲ್ಲಿ ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಸ್ನಾನವನ್ನು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಕಠಿಣ ಟ್ರೆಕ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಭಕ್ತರು ನದಿಯು ಈ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಪಂಬಾ, [[ಕಲ್ಲಾರ್ ನದಿ|ಕಲ್ಲಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಞುಂಗಾರ್]] ನದಿಗಳು ಸಂಗಮಿಸುವ ತ್ರಿವೇಣಿಯಲ್ಲಿ, ಸಂಗಮವು ಅದರ ನೀರನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ನಂತರ ಭಕ್ತರು ''ಪಂಬಾ ಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯ''ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮುಂಬರುವ ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಯಾತ್ರಿಕರು ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ತಂದೆಯಾದ ಪಂಡಲಂ ರಾಜನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web |title=A Pleasureful, Yet Sacred Trail |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/01/14/sabarimala-pilgrimage-stages-ayyappan.html |access-date=2025-12-31 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=On foot through the woods to Lord Ayyappa’s hill shrine |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/01/14/sabarimala-pilgrimage-stages-ayyappan.html |access-date=2025-12-31 |website=ONMANORAMA |language=en}}</ref> ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಪಂಬಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಅರ್ಪಣಾ ಆಚರಣೆಗಳು ತ್ರಿವೇಣಿಯಲ್ಲಿ ''ಮರವ'' ಸೇನೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಯೋಧರಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ನಡೆಸಿದ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಂಬಲಾದ ಐತಿಹ್ಯವು ಪಂಡಲಂ ರಾಜ ರಾಜಶೇಖರನು ಪಂಬಾ ದಡದಲ್ಲಿ ಪರಿತ್ಯಕ್ತ ಶಿಶು ಮಾಣಿಕಂಡನನ್ನು—ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ—ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name=":3" /><ref name=":2" /> ==== ನೀಲಿಮಲ ==== ಈ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಋಷಿ ಮಥಂಗನ ಸೇವಕಿ ನೀಲಿಯ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಅವಳು ರಾಮನ ಉತ್ಕಟ ಭಕ್ತೆಯಾಗಿದ್ದಳು.<ref name=":3" /> ==== ಅಪ್ಪಾಚಿಮೇಡು ==== [[File:Appachimedu.jpg|thumb|ಅಪ್ಪಾಚಿಮೇಡು]] ''ನೀಲಿಮಲ''ದ ಕಠಿಣ ಹತ್ತುವಿಕೆಯ ನಂತರ, ಯಾತ್ರಿಕರು ಅಪ್ಪಾಚಿಮೇಡುವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ''ಕದುರವನ'' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ, ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಭಕ್ತ ಅನುಯಾಯಿ ಅಥವಾ ಸಹಾಯಕನು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ದೂರವಿಟ್ಟು ಯಾತ್ರಿಕರ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಕಮರಿಗಳಿಂದ—''ಅಪ್ಪಾಚಿ'' ಮತ್ತು ''ಎಪಾಚಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ—ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ, ಭಕ್ತರು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಲಾದ ''ಭೂತಗಣಂಗಳ''ನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ಈ ಕಮರಿಗಳಿಗೆ ಅಕ್ಕಿ ಉಂಡೆಗಳನ್ನು ಎಸೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref name=":5">{{Cite web |title=It’s pure spiritual bliss to trek from Pampa to Sabarimala |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2022/11/29/sabarimala-pilgrimage-all-you-need-to-know-about-the-spiritual-trek-live.html |access-date=2025-12-31 |website=ONManorama |language=en}}</ref><ref name=":4" /><ref name=":3" /> ==== ಶಬರಿಪೀಠಂ ==== [[File:Sabaripeedam 1.jpg|thumb|ಶಬರಿಪೀಠಂ, ಶಬರಿಯು ಭಗವಾನ್ ರಾಮನಿಂದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದ ಸ್ಥಳ]] ಶಬರಿ ಪೀಠವು ಶಬರಿಮಲೆ ಟ್ರೆಕ್ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಭಗವಾನ್ ರಾಮನು ತಪಸ್ವಿ ಭಕ್ತೆ [[ಶಬರಿ]]ಗೆ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು (ವಿಮೋಚನೆ) ನೀಡಿದನು, ಇದು ಯಾತ್ರಿಕರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಮೊದಲು ಪೂಜೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref name=":5" /> ==== ಸರಂಕುತಿ ==== ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸೇನೆಯು ದರೋಡೆಕೋರ ''ಉದಯನನ'' ಸೇನೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ, ಎರುಮೇಲಿಯಿಂದ ಬರುವ ಮೊದಲ ಬಾರಿಯ ಯಾತ್ರಿಕರು ಸನ್ನಿಧಾನಂ, ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಮೊದಲು ತಾವು ಒಯ್ಯುವ ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಮಾಳಿಕಾಪುರತಮ್ಮ|ಮಾಳಿಕಾಪುರತಮ್ಮ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಯ ಯಾತ್ರಿಕ (''ಕಣ್ಣಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್'') ಶಬರಿಮಲೆ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳದಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದಾಗಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ಮಾಡಿದ ಭರವಸೆಯಾಗಿದೆ. ಸರಂಕುತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡಲಾದ ಬಾಣಗಳ ಸಮೂಹವು ಅವಳ ಶಾಶ್ವತ ಕಾಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ, ಸಮತಟ್ಟಾದ ಮಾರ್ಗವು [[ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಾಲಯ|ಶಬರಿಮಲೆ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಸಮುಚ್ಚಯಕ್ಕೆ]] ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":4" /> ===ಉಲ್ಲೇಖಗಳು=== {{Wikivoyage|Sabarimala}} ====ಸಣ್ಣ ಯಾತ್ರೆ==== ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಪಂಪಾ ನದಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಪಂಪಾದಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಶಬರಿ ಮಲದವರೆಗೆ ನೀಲಿ ಮಲದ ಕಡಿದಾದ ಪರ್ವತ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾರ್ಗವು ಈಗ ಸರಿಯಾಗಿ ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿದೆ, ತುರ್ತು ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿವೆ, ಮತ್ತು ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರನ್ನು ಹತ್ತುವಾಗ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಹಿಂದೆ ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಕೇವಲ ಹಾದಿಯಾಗಿತ್ತು. ವಯಸ್ಸಾದ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಪುರುಷರು ಬಿದಿರಿನ ಕುರ್ಚಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ, ಶುಲ್ಕಕ್ಕಾಗಿ.<ref>{{Cite web |title=For Sabarimala's dolly bearers, the demanding work is also a godsend |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2022/dec/16/for-sabarimalas-dolly-bearers-the-demanding-work-is-also-a-godsend-2528568.html |access-date=2023-12-07 |website=The New Indian Express |date=15 December 2022 }}</ref> [[File:Pilgrims trekking on the path through forests leading to Sabarimala temple.jpg|thumb|ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಕಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು]] ==ಸಾರಿಗೆ== [[File:Doli service in Sabarimala.jpg |thumb|ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿ ಡೋಲಿ ಸೇವೆ]] [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ|KSRTC]] ಬಸ್ಸುಗಳು ಚೆಂಗನ್ನೂರು, ತಿರುವಲ್ಲ & ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ===ವಾಯು=== ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ {{convert |170 |km}}) ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ {{convert |160 |km}}). ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಶಬರಿಮಲ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ [[ಶಬರಿಮಲ ಗ್ರೀನ್ಫೀಲ್ಡ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ {{convert |50 |km}}) ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಸಹ ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news |author=((Zee Media Bureau))|date=31 December 2022 |title=Kerala to have new airport near Sabarimala temple, govt approves land acquisition |work=Zeenews.India.Com |url=https://zeenews.india.com/aviation/kerala-to-have-new-airport-near-sabarimala-temple-govt-approves-land-acquisition-2556143.html |access-date=31 December 2022}}</ref> ===ರೈಲ್ವೆ=== ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಶಬರಿಮಲದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಚೆಂಗನ್ನೂರು]]. {{rws|ಚೆಂಗನ್ನೂರು}} (ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ {{convert|85|km}}), {{rws|ತಿರುವಲ್ಲ}} (ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ {{convert|87|km}}), {{rws|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ}} (ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ {{convert|96|km}}) ಶಬರಿಮಲದಿಂದ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು. ರೈಲು [[ಕೊಲ್ಲಂ–ಸೆಂಗೊಟ್ಟೈ ಕಾರ್ಡ್ ಲೈನ್|ಶೆಂಗೊಟ್ಟೈ - ಕೊಲ್ಲಂ ಮಾರ್ಗ]]ದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋದರೆ, [[ಪುನಲೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಪುನಲೂರು]] ({{convert|101|km}}) ಹತ್ತಿರದ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ===ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಬಸ್=== ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಮಕರವಿಳಕ್ಕು ಪೂಜೆಗಳ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=2022-11-17 |title=Buses to Sabarimala from TN |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/buses-to-sabarimala-from-tn/articleshow/95568641.cms |access-date=2023-11-21 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-11-14 |title=All arrangements in place for Sabarimala pilgrimage |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/all-arrangements-in-place-for-sabarimala-pilgrimage/article67532686.ece |access-date=2023-11-21 |issn=0971-751X}}</ref> ===ರೋಪ್ವೇ=== 2011 ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಯೋಜನೆಯಾದ ಶಬರಿಮಲ ರೋಪ್ವೇ, ಭಾರತದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮಂಡಳಿ]] (NBWL) ಆಗಸ್ಟ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref name=sabr1>[https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2025/Aug/27/sabarimala-ropeway-project-nears-final-clearance-4 Sabarimala ropeway project nears final clearance], New Indian Express, 27 Aug 2025.</ref> ==ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ == ===ಚಿನ್ನದ ಕಳ್ಳತನ === '''ಶಬರಿಮಲ ಚಿನ್ನದ ಕಳ್ಳತನದ ವಿವಾದ'''ವು ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವಾಲಯದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಚಿನ್ನದ ಲೇಪನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಸುಮಾರು 4.5–12 ಕೆಜಿ ಚಿನ್ನದ (ಸುಮಾರು ₹100 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ) ದುರ್ವಿನಿಯೋಗ ಮತ್ತು ಕಳ್ಳತನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಇದು [[ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ]] (TDB) ಭಕ್ತರ ಅರ್ಪಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನಾ ಕಾರ್ಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಚಾರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. 2019 ಮತ್ತು 2025 ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈನ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳಲ್ಲಿ ದುರಸ್ತಿಗಾಗಿ ಚಿನ್ನದ ಲೇಪಿತ ತಾಮ್ರದ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ತೂಕ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು, ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಮಸುಕಾದ ಲೇಪನ ಮತ್ತು ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ಪ್ರಾಯೋಜಕ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಪೊಟ್ಟಿ (ಪೊಟ್ಟಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ) ಪುನಃ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ; 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2025 ರಂದು, ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಎರಡು ಪೀಠಗಳನ್ನು ತಿರುವನಂತಪುರಂನಲ್ಲಿನ ಪೊಟ್ಟಿಯ ಸಹೋದರಿಯ ನಿವಾಸದಿಂದ ಮರುಪಡೆಯಲಾಯಿತು, ಅವರು ವಿವಾಹಕ್ಕಾಗಿ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯ ನಡುವೆ. ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅರ್ಜಿಯಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ TDB ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಿತು, ಆರಂಭಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿತ ಕಳ್ಳತನಕ್ಕಿಂತ "ಸಣ್ಣ ಅಪಹರಣ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿತು, ಆದರೆ '''ಶಬರಿಮಲ ಕರ್ಮ ಸಮಿತಿ''' (SKS) ಪ್ರತ್ಯೇಕ FIR ಅನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ವಿಶ್ವಾಸಘಾತು ಮತ್ತು ದರೋಡೆಕೋರತನದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತು. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾದ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್]] (UDF) ಮತ್ತು [[BJP]] ಆಡಳಿತಾರೂಢ [[ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್]] (LDF) ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ರಹಸ್ಯ ಸುತ್ತುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಆರೋಪ ಮಾಡಿದವು—[[ಕೇಂದ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ದಳ|CBI]] ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ರಾಜೀನಾಮೆಗಳನ್ನು ಬೇಡಿದವು—ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅಡ್ಡಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಆಂದೋಲನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಆದರೆ LDF ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಮುನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಚಾರದ ಪ್ರೇರಿತ ಎಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿತು. 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 ರಂತೆ, [[ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ ರಂದು ಮಾಜಿ [[ಭಾರತೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ|SP]] ಎಸ್. ಶಶಿಧರನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪೊಲೀಸ್ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ|ADGP]] ಎಚ್. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುಪ್ತ ''[[ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡ (ಭಾರತ)|ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡ]]'' (SIT) ರಚಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದೆ, ಇದು 1998 ರಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಬಳಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು; ಆರು ವಾರಗಳೊಳಗೆ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ SIT, ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ (5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ ರಂದು ಪೊಟ್ಟಿಯ ಹೇಳಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ), ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಬಂಧನಗಳು ವರದಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಕಳ್ಳತನದ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದೆ. ಈ ವಿವಾದವು ಕೇರಳದ ಧ್ರುವೀಕೃತ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಉಲ್ಬಣಗೊಳಿಸಿದೆ, ದೇವಾಲಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ತಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶಬರಿಮಲದ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ,<ref>[https://theprint.in/politics/poll-season-on-horizon-sabarimala-gold-theft-stirs-the-pot-in-kerala-udf-takes-on-ruling-ldf/2759431/ Poll season on horizon, Sabarimala gold ‘theft’ stirs the pot in Kerala. UDF takes on ruling LDF], The Print, 8 Oct 2025.</ref> ಮಾಜಿ ತಿರುವಿಥಾಂಕೂರ್ ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಶ್ರೀ ಎನ್. ವಾಸು ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಎ. ಪದ್ಮಕುಮಾರ್ ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಕೇರಳ ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡ (SIT) ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ''ಶ್ರೀಕೋವಿಲ್'' ಬಾಗಿಲಿನ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಚಿನ್ನ ಕಾಣೆಯಾದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮಾಜಿ ''ತಂತ್ರಿ'' (ಮುಖ್ಯ ಪುರೋಹಿತ) ಕಂದರಾರು ರಾಜೀವರು ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ವಿಜಿಲೆನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಈ ಕ್ರಮವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ರಾಜೀವರು ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಬಂಧನದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref name="auto">{{Cite news |title=How gold worth Rs 4.5 cr vanished from one of India's richest temples |url=https://timesofindia.indiatimes.com/toi-plus/crime/how-gold-worth-rs-4-5-cr-vanished-from-one-of-indias-richest-temples/articleshow/126529164.cms |access-date=2026-01-16 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗಳು 2019 ರಲ್ಲಿ ಲೇಪನಕ್ಕಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲಾದ ಚಿನ್ನದ ಲೇಪಿತ ಬಾಗಿಲಿನ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ''ದ್ವಾರಪಾಲಕ'' ವಿಗ್ರಹಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಇದು ದುರ್ವಿನಿಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಂಭವನೀಯ ಕಳ್ಳತನದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ.<ref name="auto"/> === ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಭಕ್ತರ ಪ್ರವೇಶ === {{see also|ಶಬರಿಮಲಕ್ಕೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶ|ರೆಡಿ ಟು ವೇಯ್ಟ್ ಅಭಿಯಾನ}} ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯು 10 ರಿಂದ 50 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇವರ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. == ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನ == [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಇದನ್ನು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರವು ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಋತುಮತಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮದ್ರಾಸ್ ಪದಾತಿದಳದ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ಗಳಾದ ಲೇಖಕರು ಸುಮಾರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯ ನಂತರ 1820 ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಇದನ್ನು ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ 1893 ಮತ್ತು 1901 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಗರ್ಭಧಾರಣೆಗೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುವ ಹುಡುಗಿಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ವಯಸ್ಸಾದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಗೆ ಮುನ್ನದ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ದೇವರ (ಅಯ್ಯಪ್ಪ) ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಇರುವ ವಿರೋಧದಿಂದಾಗಿ.<ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/india/2018/11/22/british-era-survey-report-says-sabarimala-ban-existed-200-years-ago.html|title=British era survey report says Sabarimala ban existed 200 years ago|website=The Week}}</ref> 1991 ರವರೆಗೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೂ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ. 50 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳಾ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಿಶುಗಳ ಮೊದಲ ಅನ್ನ ಪ್ರಾಶನ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ([[ಅನ್ನಪ್ರಾಶನ|ಚೊರೂನು]]) ನಡೆಸಲು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Tarabout">{{cite book |author1=Gilles Tarabout |editor1-last=Berti |editor1-first=Daniella |editor2-last=Good |editor2-first=Anthony |editor3-last=Tarabout |editor3-first=Gilles |title=Of Doubt and Proof. Legal and Ritual Practices of Judgmen |date=2015 |publisher=Ashgate |isbn=978-1-4724-3451-7 |pages=70–71 |chapter-url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01246885/document |access-date=29 October 2018 |chapter=Religious Uncertainty, Astrology and the Courts in South India}}</ref> 1991 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಕೆ. ಪರಿಪೂರ್ಣನ್ ಮತ್ತು ಕೆ. ಬಾಲನಾರಾಯಣ ಮಾರಾರ್, ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ತಮ್ಮ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ, 10 ರಿಂದ 50 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದರು, ಅಂತಹ ನಿರ್ಬಂಧವು ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="khc91" /> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ಕ್ಕೆ ಆ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಯನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು.<ref name="khc91"/> ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು "ಹಿಂದೂಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ವಿಭಾಗದ ನಡುವೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ವರ್ಗದ ನಡುವೆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು (ಶಬರಿಮಲ) ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಆದರೆ ನಿಷೇಧವು ಮಹಿಳೆಯರ ವರ್ಗವಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಯಸ್ಸಿನ ಗುಂಪಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿತು.<ref name=":3">{{Cite web |title=S. Mahendran vs The Secretary, Travancore ... on 5 April, 1991 |url=https://indiankanoon.org/doc/1915943/ |website=indiankanoon.org}}</ref> 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು, [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು 4-1 ಬಹುಮತದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ (4 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1 ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪ್ಯಾನಲ್) ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶದ ನಿಷೇಧವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="SC-2018-Sep-28">{{cite web |last1=The Registrar |first1=SCI |title=Writ petition (civil) no. 373 of 2006 |url=https://www.sci.gov.in/supremecourt/2006/18956/18956_2006_Judgement_28-Sep-2018.pdf |website=Supreme Court of India |access-date=15 December 2018 |archive-date=19 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019154645/https://www.sci.gov.in/supremecourt/2006/18956/18956_2006_Judgement_28-Sep-2018.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="NDTV.com">{{Cite news |url=https://www.ndtv.com/india-news/keralas-sabarimala-temple-must-allow-women-of-all-ages-says-supreme-court-ending-restriction-1923556 |title=Women Of All Ages Can Enter Sabarimala Temple, Says Top Court, Ending Ban |work=NDTV.com |access-date=2018-09-28}}</ref> ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, [[ದೀಪಕ್ ಮಿಶ್ರಾ]], ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ಆಯ್ದ ನಿಷೇಧವು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ "ಅಗತ್ಯ ಭಾಗ" ಅಲ್ಲ ಆದರೆ "ಧಾರ್ಮಿಕ [[ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವ]]"ದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="SC-2018-Sep-28" /> ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ [[ಧನಂಜಯ ಯ. ಚಂದ್ರಚೂಡ್]] ಅವರು ನಿಷೇಧವು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು "ಕಳಂಕಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ" ಮತ್ತು "ಸ್ಟೀರಿಯೊಟೈಪ್" ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು "ಪುರುಷರ [[ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ]]ದ ಹೊರೆಯನ್ನು" ಅವರ ಮೇಲೆ ಹೇರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="SC-2018-Sep-28" /><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/sabarimala-temple-entry-live-updates/article25066336.ece|title=SC allows entry of women of all ages to worship at Sabarimala, other places of their choice|website=The Hindu|date=28 September 2018|via=www.thehindu.com}}</ref> ಏಕೈಕ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ [[ಇಂದು ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ]] ಅವರು ತಮ್ಮ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ "ಅಗತ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ ಎಂಬುದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯವು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯ" ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯವಲ್ಲ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು. "ಧರ್ಮದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ತರ್ಕಬದ್ಧತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಅವರು ಸೇರಿಸಿದರು.<ref name="SC-2018-Sep-28" /><ref>{{Cite news |url=https://indianexpress.com/article/india/sabarimala-verdict-justice-indu-malhotra-dissents-cant-invoke-rationality-in-religion-5378873/ |title=Sabarimala verdict: Justice Indu Malhotra dissents — Can't invoke rationality in religion |date=2018-09-29 |work=The Indian Express |access-date=2018-11-24}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/sabarimala-verdict-5-key-reasons-why-justice-indu-malhotra-differed-with-majority-view/articleshow/65997997.cms |title=Sabarimala verdict: 5 key reasons why Justice Indu Malhotra differed with majority view - Times of India |work=The Times of India |access-date=2018-11-24}}</ref> ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ, ಕೇರಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳು ನಡೆದವು. ಈ ತೀರ್ಪಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಭಕ್ತರು ಸುಮಾರು 65 ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶಾ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಆದೇಶಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶಾ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. ಪ್ರಕರಣದ ಪ್ರಮುಖ ಸತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.<ref name=":8">{{Cite web |date=2019-11-13 |title=Supreme Court verdict tomorrow on plea challenging Sabarimala ruling |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/supreme-court-will-tomorrow-decide-review-petitions-on-entry-of-women-into-sabarimala-temple-rafale-deal/story-trKUAzgAC0kFGkCpG3qucJ.html |access-date=2023-02-28 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ತೆರೆದಾಗ 17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018 ರಂದು ನಿಲಕ್ಕಲ್ ಮತ್ತು ಪಂಪಾ ತಳ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ನಡೆದವು. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಮಹಿಳಾ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿದರು, ಅವರ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಕದ್ದರು, ಮತ್ತು ವಾಹನವನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಪೊಲೀಸರ ಮೇಲೂ ದಾಳಿ ನಡೆಯಿತು. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಹಿಳೆಯರು ಸಹ ಇದ್ದರು, ಋತುಮತಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ತಡೆಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news |url=https://m.hindustantimes.com/india-news/tension-mounts-in-kerala-as-sabarimala-set-to-open-today/story-YRZuiWacJvlZc8Agn1gfJK.html |title=Sabarimala row: Devotees attack journalists, stop women from approaching temple |work=Hindustan Times |access-date=17 October 2018}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-45885996 |title=Sabarimala: Mobs attack women near India Hindu temple |work=BBC |access-date=17 October 2018}}</ref> ಪೊಲೀಸರು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೋಟಾರ್ ಬೈಕ್ಗಳನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿದ ವರದಿಗಳೂ ಇದ್ದವು.<ref>{{Cite news |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/watch-kerala-cops-vandalise-parked-vehicles-near-sabarimala-1933642 |title=Watch: Kerala Cops Vandalise Parked Vehicles Near Sabarimala |work=NDTV.com |access-date=2018-11-15}}</ref> ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ತಮಿಳುನಾಡು, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕಗಳಲ್ಲೂ ಭಕ್ತರು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/021018/peaceful-protests-against-supreme-court-judgment.html |title='Peaceful' protests against Supreme Court judgment |date=2018-10-02 |website=Deccan Chronicle |access-date=2019-06-21}}</ref> ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ, 26 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು, ಭಕ್ತರು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸಂಜೆ 6 ರಿಂದ 6:30 ರವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 765 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ 'ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಜ್ಯೋತಿ' ಬೆಳಗಿಸಿದರು. ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/counter-women-s-wall-ayyappa-jyothi-volunteers-line-lamps-across-kerala-94029 |title=To counter Women's Wall, Ayyappa Jyothi volunteers line up with lamps across Kerala |website=www.thenewsminute.com |date=26 December 2018 |access-date=2019-06-21}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2018/12/26/ayyappa-jyothi-sabarimala-karma-samithi-kerala.html |title=Massive participation of women in 765-km Ayyappa Jyothi |website=OnManorama |access-date=2019-06-21}}</ref> ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಕಣ್ಣೂರಿನಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಹಲ್ಲೆಗೆ ಒಳಗಾದರು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು 1400 ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ಭಾಗವಹಿಸುವವರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/cases-filed-against-1400-people-who-took-part-ayyappa-jyothi-event-kerala-94219 |title=Cases filed against 1400 people who took part in Ayyappa Jyothi event in Kerala |website=www.thenewsminute.com |date=30 December 2018 |access-date=2019-06-21}}</ref><ref name=":0" /> ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪುಗಳ ಜನರು ಭಕ್ತರ ಕಾರಣವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಪ್ರಮುಖ [[ಜೈನಾಚಾರ್ಯ ಯುಗಭೂಷಣ್ ಸುರೀಶ್ವರ್ಜಿ|ಜೈನ ಆಚಾರ್ಯ ಯುಗಭೂಷಣ್ ಸುರಿ ಮಹಾರಾಜ್]], ಪಂಡಿತ್ ಮಹಾರಾಜ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಪವಿತ್ರತೆಯು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಮೂಲಭೂತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite magazine |url=https://www.indiatoday.in/india/story/women-should-not-enter-sabarimala-jain-acharya-pandit-maharaj-1370232-2018-10-18 |title=Women should not enter Sabarimala: Jain acharya Pandit Maharaj |author=Pankaj P. Khelkar |date=18 October 2018 |magazine=India Today |access-date=2019-03-04 }}</ref> ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಿವಾದದ ಕುರಿತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ಪಂಡಿತ್ ಮಹಾರಾಜ್ ಇಂಡಿಯಾಟುಡೇಗೆ "ಅದು ಶಬರಿಮಲ ಅಥವಾ ಜಾರ್ಖಂಡ್ನ ಶಿಖರ್ಜಿ ಆಗಿರಲಿ, ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಪವಿತ್ರತೆಗಾಗಿ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು, "ಧರ್ಮವು ಆಂತರಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು. ನಾನು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಥವಾ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿರುದ್ಧ ಅಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವರು ಜನರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಾರದು." ಅಲ್ಲದೆ, [[ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ ಫೌಂಡೇಶನ್|ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್]] ಸ್ಥಾಪಕ [[ರವಿ ಶಂಕರ್ (ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ)|ರವಿ ಶಂಕರ್]] ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |url=https://www.indiatoday.in/india/story/tradition-must-be-followed-sri-sri-ravi-shankar-on-sabarimala-row-1382273-2018-11-04 |title=Tradition must be followed: Sri Sri Ravi Shankar on Sabarimala row |newspaper=India Today |access-date=2019-03-04 |agency=Ist}}</ref> ಋತುಮತಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರು 19 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018 ರಂದು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಆದರೆ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಸುಮಾರು 100 ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ತಡೆದರು. [[ತಂತ್ರಿ]] ಮಹಿಳೆಯರು 18 ಪವಿತ್ರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಏರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ ಗರ್ಭಗುಡಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಹಿಂದಿರುಗಿದರು.<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/sabarimala-women-entry-issue-protests-continue/article25258611.ece |title=Sabarimala protests: Women descend the hill without darshan following protests |work=The Hindu |access-date=19 October 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Two Indian women become first to enter temple after centuries-old ban overturned |last1=Berlinger |first1=Joshua |url=https://www.cnn.com/2019/01/01/asia/india-kerala-chain-intl/index.html |date=2 January 2019 |work=CNN |last2=Pokharel |first2=Sugam |last3=Suri |first3=Manveena}}</ref> 2 ಜನವರಿ 2019 ರಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 3:45 ಕ್ಕೆ, ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, 40 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರು ಪೊಲೀಸರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು, ಆರೋಪದ ಪ್ರಕಾರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ ಹಿಂಭಾಗದ ದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ. ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ, [[ಪಿಣರಾಯಿ ವಿಜಯನ್]], ಅವರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ಅದರ ನಂತರ, ಪುರೋಹಿತರು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಒಂದು ಗಂಟೆ [[ಆಚರಣಾ ಶುದ್ಧೀಕರಣ#ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಆಚರಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು]] ಮುಚ್ಚಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಮಂಡಲ ಕಾಲಂ ಅಥವಾ 41-ದಿನಗಳ ತಪಸ್ಸಿನ ಅವಧಿ/ವ್ರತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.<ref name=":2" /><ref name=":4" /><ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/two-women-below-50-claim-they-entered-keralas-sabarimala-temple/articleshow/67343779.cms |title=Two women below 50 claim they entered Kerala's Sabarimala temple - Times of India ► |website=The Times of India |date=2 January 2019 |access-date=2019-01-02}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ndtv.com/india-news/two-women-below-50-enter-keralas-sabarimala-temple-1971204 |title=2 Women Below 50 Enter Sabarimala, Temple Reopens After "Purification" |website=NDTV.com |access-date=2019-01-02}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.oneindia.com/india/sabarimala-temple-entry-case-jayamala-s-bold-claim-that-stoked-controversy-in-2006-2784013.html |title=Sabarimala Temple entry case: Jayamala's bold claim that stoked controversy in 2006 |last=P |first=Chennabasaveshwar |date=28 September 2018 |work=OneIndia |access-date=24 June 2019}}</ref><ref name="indiatoday1995">{{cite web |last1=M.G |first1=Radhakrishnan |title=Ban on women of prohibited age group visiting Sabarimala shrine comes under scrutiny |url=https://www.indiatoday.in/magazine/religion/story/19950115-ban-on-women-of-prohibited-age-group-visiting-sabarimala-shrine-comes-under-scrutiny-806703-1995-01-15 |website=India Today |date=15 January 1995 |access-date=20 October 2018}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 2019 ರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಹೊಸದಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ ಶ್ರೀ ರಂಜನ್ ಗೊಗೊಯ್ ನೇತೃತ್ವದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು, 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಏಳು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ದೊಡ್ಡ ಪೀಠಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಆದೇಶವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು.<ref name=":8" /> ===ಪರಿಸರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು=== [[File:NoPlastic@Sabarimala.JPG |thumb|ಶಬರಿಮಲದ ನಡಪ್ಪಂತಲ್ ಬಳಿಯ ಮಾಹಿತಿ ಫಲಕ, ಶಬರಿಮಲವನ್ನು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಕೈಜೋಡಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದೆ.]] ಶಬರಿಮಲಕ್ಕೆ ಭಕ್ತರು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವ ತ್ಯಾಜ್ಯವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ<ref>{{Cite web |url=http://mathrubhuminews.in/ee/ReadMore/22360/sabarimala-news/E |title=ശബരിമലയില്‍ ചത്ത മ്ലാവിന്റെ വയറ്റില്‍ കിലോക്കണക്കിന് പ്ലാസ്റ്റിക്ക് |website=mathrubhuminews.in |access-date=2016-12-02 |archive-date=14 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314131309/http://mathrubhuminews.in/ee/ReadMore/22360/sabarimala-news/E |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.firstpost.com/india/going-green-keralas-sabarimala-temple-rules-against-the-use-of-plastics-2585534.html |title=Going green? Kerala's Sabarimala temple rules against the use of plastics – Firstpost |date=2016-01-15 |newspaper=Firstpost |access-date=2016-12-02}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.deccanchronicle.com/160107/nation-current-affairs/article/kerala-high-court-seeks-probe-deer-death |title=Kerala High Court seeks probe into deer death |date=2016-01-07 |newspaper=Deccan Chronicle |access-date=2016-12-02}}</ref> ಮತ್ತು ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳಿಗೆ.<ref>{{Cite news |url=http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/plumage/sabarimala-and-periyar-eternal-yet-threatened/ |title=Sabarimala and Periyar eternal yet threatened |date=2014-06-22 |newspaper=Times Of India Blogs |access-date=2016-12-02}}</ref> ಶಬರಿಮಲವನ್ನು ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು 'ಇರುಮುಡಿಕ್ಕೆಟ್ಟು' ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಾರದು ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news |url=http://english.mathrubhumi.com/news/kerala/-irumudikkettu-should-not-contain-plastic-materials-hc-english-news-1.737230 |title='Irumudikkettu' should not contain plastic materials: HC |newspaper=Mathrubhumi |access-date=2016-12-02}}</ref> ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ "ಪುಣ್ಯಂ ಪೂಂಕಾವನಂ" ನಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |url=http://english.mathrubhumi.com/features/specials/-punyam-poonkavanam-to-cleanse-sabarimala-english-news-1.673800 |title='Punyam Poonkavanam' to cleanse Sabarimala |last=Vijayan |first=P |newspaper=Mathrubhumi |access-date=2016-12-02}}</ref> [[ಮಾತಾ ಅಮೃತಾನಂದಮಯಿ ಮಠ]]ವು ಶಬರಿಮಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಡಲು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite news |url=http://www.ndtv.com/south/sabarimala-clean-up-35-000-bags-of-garbage-collected-505984 |title=Sabarimala clean-up: 35,000 bags of garbage collected |newspaper=NDTV.com |access-date=2016-12-02}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/200-foreigners-take-part-in-cleaning-drive-at-sabarimala/article2609299.ece |title=200 foreigners take part in cleaning drive at Sabarimala |last=Kuttoor |first=Radhakrishnan |newspaper=The Hindu |access-date=2016-12-02}}</ref> ಪಂಪಾ ನದಿಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಶಬರಿಮಲ ಸನ್ನಿಧಾನಂ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಅವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದ್ದರೂ,<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/pampa-to-be-included-in-punyam-poonkavanam/article6610924.ece |title=Pampa to be included in Punyam Poonkavanam |author=((Special Correspondent))|newspaper=The Hindu |access-date=2016-12-02}}</ref> ವಿಶಾಲವಾದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವೆಂದರೆ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಶಬರಿಮಲವನ್ನು ಮೀರಿ ಹರಡುವುದು.<ref>{{Cite web|url=http://www.uniindia.com/ayyappa-seva-samajam-conducts-cleaning-operation-in-sabarimala/other/news/351754.html|title=Ayyappa Seva Samajam conducts cleaning operation in Sabarimala|accessdate=17 April 2023}}</ref> "''ಪುಣ್ಯಂ ಪೂಂಕಾವನಂ''" ಯೋಜನೆಯ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:<ref>{{Cite web |url=http://www.punyampoonkavanam.org/vm.php |title=Welcome to Official Site of Punyam Poonkavanam |website=www.punyampoonkavanam.org |access-date=2016-12-02}}</ref> # ಪವಿತ್ರ ಪಂಪಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಸೋಪು ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬಳಸದಿರುವುದು. [[ಪವಿತ್ರ ನದಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಎಸೆಯದಿರುವುದು. # ಯಾವುದೇ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅನ್ನು ಬಳಸದೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ [[ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೆ|ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೀಯ]] ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ''ಇರುಮುಡಿಕ್ಕೆಟ್ಟು'' ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು. # ಯಾತ್ರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಶಬರಿಮಲ ಸನ್ನಿಧಾನಂ, ಪಂಪಾ ನದಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಮೀಸಲಿಡುವುದು. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ಶಬರಿಮಲ ದೇವಾಲಯ ಸಮುಚ್ಛಯ ** [[ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮ]], ಶಬರಿಮಲ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇವಾಲಯ ಸಮುಚ್ಛಯದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ ** [[ಶಬರಿಮಲ ಟ್ರೆಕ್]], ಯಾತ್ರಾ ಮಾರ್ಗ ** [[ವಾವರ್]], ಶಬರಿಮಲದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಕ್ತ, ಶಬರಿಮಲ ದೇವಾಲಯ ಸಮುಚ್ಛಯದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ * [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] ** [[ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳು]] ** [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category |Sabarimala}} {{Wikivoyage}} * [http://www.sabarimala.kerala.gov.in/ ಶಬರಿಮಲದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ] {{ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು}} {{Portal bar |ಭಾರತ |ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ |ಧರ್ಮ}} {{Authority control}} [[ವರ್ಗ:ಶಬರಿಮಲ| ]] [[ವರ್ಗ:ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಪವಿತ್ರ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಂಪಾ ನದಿ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇವಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಾಹಾರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಸಮುದಾಯಗಳು]] ppsuuf2ocp0mxbonp4essl4vlfr3p57 1383064 1382935 2026-08-16T03:47:43Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 5 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1383064 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = ಶಬರಿಮಲ ಶ್ರೀ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕೇರಳಂ | image = Sabarimala 2.jpg | caption = ಶಬರಿಮಲ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯ ಸಮುಚ್ಛಯ | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_caption = ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನ (ಕೇರಳ) | coordinates = {{coord|9|26|04.6|N|77|04|53.0|E|display=inline,title}} | country = [[ಭಾರತ]] | state = [[ಕೇರಳಂ]] | district = [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] | location = [[ಶಬರಿಮಲ]] | elevation_m = 1260 | deity = [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ]] | festival = [[ಮಕರವಿಳಕ್ಕು]], [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]] (14 ಜನವರಿ) | architecture = [[ಕೇರಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇರಳ ವಾಸ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರ) | temple_board = [[ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ]] | temple_quantity = | monument_quantity = | completed = 11ನೇ ಶತಮಾನ (ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಳ) | creator = ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಆರ್ಯನ್ ಕೇರಳ ವರ್ಮ (ಅಯ್ಯಪ್ಪ), ಪಂಡಾಳಂ ರಾಜ | website = {{URL|https://sabarimala.kerala.gov.in/}} | functional_status = ಸಕ್ರಿಯ (ನಿಯಂತ್ರಿತ ಯಾತ್ರಾ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ) }} '''ಶಬರಿಮಲ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ'''<ref>{{Cite web |title=Home {{!}} Sabarimala |url=https://sabarimala.kerala.gov.in/ |access-date=2024-01-21 |website=sabarimala.kerala.gov.in}}</ref> (മലയാളം: ശബരിമല ശ്രീ ധർമ്മ ശാസ്താ ക്ഷേത്രം) ({{IPA|ml|ʃabəɾimala}}) [[ಶಾಸ್ತಾ (ದೇವತೆ)|ಶ್ರೀ ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತಾ]] ದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ|ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪ]] ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವರು [[ಶಿವ]] ಮತ್ತು [[ಮೋಹಿನಿ]] ([[ವಿಷ್ಣು]] ದೇವರ ಸ್ತ್ರೀ [[ಅವತಾರ]]) ದೇವತೆಗಳ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ,<ref>{{cite web |date=2019-08-04 |title=Mohini – The Only Female Avatar of Lord Vishnu |url=https://vedicfeed.com/mohini-female-avatar-of-lord-vishnu/ |publisher=Vedicfeed}}</ref> ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಶಬರಿಮಲ (ಸ್ಥಳ)|ಶಬರಿಮಲ ಬೆಟ್ಟ]]ದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು [[ಪೆರಿಯಾರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ|ಪೆರಿಯಾರ್ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ 18 ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=The Story Of Sabarimala: Origin, Beliefs And Controversy Over Women Entry |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/the-story-of-sabarimala-origin-beliefs-and-controversy-on-women-entry-1933477 |access-date=2023-11-02 |website=NDTV.com}}</ref> ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಾರ್ಷಿಕ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 10 ರಿಂದ 15 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಕ್ತರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=2011-01-15 |title=Why millions throng Sabarimala shrine |newspaper=DailyBhaskar |url=http://daily.bhaskar.com/article/NAT-TOP-why-millions-throng-sabarimala-shrine-1755207.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110116063414/http://daily.bhaskar.com/article/NAT-TOP-why-millions-throng-sabarimala-shrine-1755207.html |url-status=dead |archive-date=16 January 2011 |access-date=2016-12-02}}</ref><ref>{{Cite news |title=Indo-Americans shocked at Sabarimala tragedy |newspaper=Sify |url=http://www.sify.com/news/indo-americans-shocked-at-sabarimala-tragedy-news-international-lbpqadcabij.html |url-status=dead |access-date=2016-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515015423/http://www.sify.com/news/indo-americans-shocked-at-sabarimala-tragedy-news-international-lbpqadcabij.html |archive-date=2011-05-15}}</ref><ref>{{Cite news |date=2014-12-27 |title=Record collection at Sabarimala |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/record-collection-at-sabarimala/article6730315.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021232303/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/record-collection-at-sabarimala/article6730315.ece |archive-date=2018-10-21}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-09-28 |title=Women to enter Sabarimala temple today: Weird laws against women from all over the world |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/sabarimala-temple-ends-ban-on-women-kerala-1351711-2018-09-28 |publisher=India Today}}</ref> ದೇವಾಲಯವು ''ಮಂಡಲ ಪೂಜಾ'' ದಿನಗಳಲ್ಲಿ (ಸರಿಸುಮಾರು 15 ನವೆಂಬರ್ ರಿಂದ 26 ಡಿಸೆಂಬರ್),<ref>{{Cite news |url=https://chennaivision.com/sabarimala-temple-opening-dates-2018/ |title=Sabarimala Temple Opening Dates 2018 to 2019 – Chennaivision |date=2018-01-01 |work=Chennaivision |access-date=2018-01-16 |archive-date=13 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113035503/https://chennaivision.com/sabarimala-temple-opening-dates-2018/ |url-status=dead }}</ref> ''[[ಮಕರವಿಳಕ್ಕು]]'' ಅಥವಾ [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]] (14 ಜನವರಿ), ಮಹಾ ತಿರುಮಲ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ (14 ಏಪ್ರಿಲ್), ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ [[ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್|ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳ]] ಮೊದಲ ಐದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪೂಜೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಭಾರತೀಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಸಮ್ಮಿಳನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |last=CK |first=Faisal |date=2018-11-20 |title=Sabarimala epitomises confluence of various faiths in India |url=https://www.nationalheraldindia.com/opinion/sabarimala-epitomises-confluence-of-various-faiths-in-india |access-date=2023-11-02 |website=National Herald |language=en}}</ref> == ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ದಂತಕಥೆಗಳು == ''[[ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ]]''ದ ಪ್ರಕಾರ, [[ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನ]] ಪ್ರಸಂಗದ ನಂತರ, ಹಿಂದೂ ದೇವರು [[ಶಿವ]] ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿ ಪಾರ್ವತಿ [[ವೈಕುಂಠ]]ಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ದೇವರು [[ವಿಷ್ಣು]] ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿ [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ]]ಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಶಿವನು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ [[ಮೋಹಿನಿ]] ಅವತಾರವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಕೇಳಿದನು. ವಿಷ್ಣು ಮೋಹಿನಿಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡನು, ಮತ್ತು ಶಿವನು ತಕ್ಷಣವೇ ಅವಳತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತನಾದನು. ಮೋಹಿನಿ ಓಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು, ಮತ್ತು ಶಿವನು ಅವಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿದನು. ಅವರ ಒಕ್ಕೂಟವು [[ಶಾಸ್ತಾ (ದೇವತೆ)|ಶಾಸ್ತಾ]] ದೇವರ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅದರ ನಂತರ, ಶಿವನು ಆ ಕಾರ್ಯದಿಂದಾಗಿ ತನ್ನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಮೋಹಿನಿ ನಂತರ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸಗಳಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ. ಶಾಸ್ತಾವನ್ನು ಹರಿಹರಪುತ್ರ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಮತ್ತು ಹರ (ಶಿವ) ಅವರ ಪುತ್ರ. ಶಾಸ್ತಾ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೋಹಿನಿಯ ತೊಡೆಯಿಂದ ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ ಏಕೆಂದರೆ ಮೋಹಿನಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಗರ್ಭವಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite book |last=Rao |first=T.A. Gopinath |title=Elements of Hindu Iconography |year=1914 |publisher=Dalcassian Publishing Company |location=Delhi |pages=Vol.Two, Part II, p.486–487}}</ref> ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಶಾಸ್ತಾದ ಒಂದು ರೂಪ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book |last=Jayashankar |first=S |title=Temples of Kerala |year=1997 |publisher=Directorate of Census Operations |location=Trivandrum |pages=159}}</ref> ಶಾಸ್ತಾ ಪೂಜೆಯು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>''Asian Mythologies'' |Yves Bonnefoy |University of Chicago Press, 15 May 1993</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/shrines-for-sastha-in-eight-forms/article5425348.ece |title=Shrines for Sastha, in eight forms |newspaper=The Hindu |access-date=2016-12-02}}</ref> [[ಕುಳತ್ತುಪುಳ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಕುಳತ್ತುಪುಳ]], [[ಆರ್ಯಂಕಾವು ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಆರ್ಯಂಕಾವು]], [[ಅಚಂಕೋವಿಲ್ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಅಚಂಕೋವಿಲ್]], ಶಬರಿಮಲ, ಮತ್ತು [[ಪೊನ್ನಾಂಬಲಮೇಡು|ಪೊನ್ನಾಂಬಲಮೇಡು]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಐದು ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯಗಳು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರವಾದ [[ಪರಶುರಾಮ]]ನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":5">{{Cite book |last=Vaidyanathan |first=K.R |title=Temple and Legends of Kerala |publisher=BHARATIYA VIDYA BHAVAN |year=1982 |pages=70–75}}</ref> ಕುಳತ್ತುಪುಳದಲ್ಲಿ, ಶಾಸ್ತಾವನ್ನು ಬಾಲ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ಯಂಕಾವು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಅವನನ್ನು ಹದಿಹರೆಯದ ''[[ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ]]'' ಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಚಂಕೋವಿಲ್ ದೇವಾಲಯವು ದೇವರ [[ಗೃಹಸ್ಥ]] ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯರಾದ ಪುಷ್ಕಲ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣರೊಂದಿಗೆ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವಂತೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವು ದೇವರ [[ವಾನಪ್ರಸ್ಥ]] ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಪೊನ್ನಾಂಬಲಮೇಡು ಅಥವಾ ಕಾಂತಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ದೇವರನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ''[[ಯೋಗಿ]]'' ಆಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=":5" /><ref>{{Cite book |last=Sekar |first=Radhika |title=The Sabarimalai Pilgrimage ad Ayyappan Cultus |publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private limited |year=1992 |isbn=81-208-1056-2 |edition=1st |location=Delhi |pages=19}}</ref> === ಮಣಿಕಂಠನ ದಂತಕಥೆ === ಋಷಿ ಸೂತರು ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಹೇಗೆ ಜನಿಸಿದರು ಎಂಬ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದರು, ಇದು ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಒಂದು ಪಠ್ಯವಾದ ''ಭೂತ್ನಾಥೋಪಾಖ್ಯಾನಂ'' ಪ್ರಕಾರ. ದೇವಿ [[ದುರ್ಗಾ]] ರಾಕ್ಷಸ [[ಮಹಿಷಾಸುರ]]ನನ್ನು ಕೊಂದ ನಂತರ, ಅವನ ಸಹೋದರಿ [[ಮಹಿಷಿ]] ''ದೇವ''ರ (ದೇವತೆಗಳು) ಮೇಲೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಗಮಿಸಿದಳು. ಮಹಿಷಿಯು ತೀವ್ರವಾದ [[ತಪಸ್ಯೆ]]ಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ, [[ಬ್ರಹ್ಮ]] ಅವಳಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು ಮತ್ತು ಮಹಿಷಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ಅಜೇಯಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವರಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಮನುಷ್ಯ ಮಾತ್ರ ಅವಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಹುದು ಎಂಬ ಷರತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ. ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವ ಎಂದಿಗೂ ಮಗುವನ್ನು ಹೆರುತ್ತಾರೆಂದು ತಿಳಿದು, ಮಹಿಷಿ ಅಹಂಕಾರಿಯಾದಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಳು, ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಎಲ್ಲರನ್ನು ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಕೊಂದಳು. ದೇವತೆಗಳು ಭಯಭೀತರಾದರು ಮತ್ತು ಅಸಹಾಯಕರಾದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು. ಶಿವ ಮತ್ತು ಮೋಹಿನಿಯ ಅವತಾರವನ್ನು ತಾಳಿದ ವಿಷ್ಣು ಅವರ ಒಕ್ಕೂಟವು ಮಣಿಕಂಠನ (ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವನು) ಎಂಬ ಮಗನನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ಮಣಿಕಂಠನನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಂಪಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಲಾಯಿತು. ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಪಾಂತಳಂ ರಾಜವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ರಾಜಶೇಖರನು ಈ ಮಗುವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡನು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ರಾಣಿ ಮಗುವನ್ನು ಹೆತ್ತಳು. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯು ಮಣಿಕಂಠನನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಒಂದು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದನು. ಅವನು ರಾಣಿಯು ತನ್ನ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವಂತೆ ಕೇಳಿದನು, ಹುಲಿಯ ಹಾಲನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ತಾನು ಗುಣಮುಖಳಾಗಬಲ್ಲೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡನು. ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷದ ಮಣಿಕಂಠನು ತನ್ನ ದತ್ತು ತಾಯಿಗಾಗಿ ಹುಲಿಯ ಹಾಲನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಕಾಡಿನತ್ತ ಸಾಗಿದನು. ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ, ಅವನು ಮಹಿಷಿಯನ್ನು ಕೊಂದನು. ಮಹಿಷಿಯ ಮರಣಕ್ಕೆ ದೇವತೆಗಳು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. [[ಇಂದ್ರ]], [[ಅಗ್ನಿ]], [[ವರುಣ]], [[ವಾಯು]] ಮತ್ತು [[ಕುಬೇರ]] ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ದೇವತೆಗಳು ಹುಲಿಗಳಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡವು, ಅದನ್ನು ಮಣಿಕಂಠನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ಬಳಸಿದನು. ರಾಜಶೇಖರನು ಮಣಿಕಂಠನನ್ನು ಹುಲಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನೋಡಿದ ತಕ್ಷಣ, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಹಿಂದಿನ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಮುಂದಾದನು, ಆದರೆ ಮಣಿಕಂಠನು ಅವನನ್ನು ತಡೆದು, ಮಹಿಷಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ದೈವಿಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಾನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ರಾಜಶೇಖರನು ನಂತರ ಮಣಿಕಂಠನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು, ಅವನು ವಾಸಿಸಲು ದೇವಾಲಯವು ಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಮಣಿಕಂಠನು ತನ್ನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಕೇಳಿದನು. ಮಣಿಕಂಠನು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಾಣವನ್ನು ಎಸೆದನು. ಬಾಣವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶಬರಿಮಲ ಬೆಟ್ಟದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮಣಿಕಂಠನು ರಾಜನು ನೆಲದಿಂದ ಶಿಖರದವರೆಗೆ ಕೇವಲ 18 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ನಂತರ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಏರಿದನು.<ref>{{Cite book |last=Sekar |first=Radhika |title=The Sabarimali Pilgrimage and Ayyappan Cultus |publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private Limited |year=1992 |isbn=81-208-1056-2 |edition=1st |location=Delhi |pages=15–16}}</ref> ರಾಜಶೇಖರನು ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ನೆಲದಿಂದ 18 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು. [[ಪರಶುರಾಮ]]ನು ಅವನ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಪರಶುರಾಮನು ಮಣಿಕಂಠನ ಪವಿತ್ರ ಕಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ವಿಗ್ರಹವು ಮಣಿಕಂಠನನ್ನು ಅಯ್ಯಪ್ಪನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಯೋಗದ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಅವನ ಬಲಗೈ [[ಅಭಯಮುದ್ರೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ, ಎಡಗೈ ಎಡ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ, ಕಾಲುಗಳು ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದೆ. === ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಂತಕಥೆಗಳು === [[File:Sabarimala temple during Periyar butterfly survey at Sabarimala, 2014 (5).jpg|thumb|ಪಥಿನೇಟ್ಟಂಪಾಡಿಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಲಿಯಕಡುತ್ತ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ & ಕರುಪ್ಪೈ ಅಮ್ಮಾರ್ಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯ]] ''ವಲಿಯಕಡುತ್ತ ಸ್ವಾಮಿ'' (ಹಿರಿಯ ಕಡುತ ಸ್ವಾಮಿ) ಮತ್ತು ''ಕೊಚುಕಡುತ್ತ ಸ್ವಾಮಿ'' (ಕಿರಿಯ ಕಡುತ ಸ್ವಾಮಿ), ಇಬ್ಬರೂ ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಸೇನಾಪತಿಗಳು. ವಲಿಯಕಡುತ್ತರ್ ಪಂಡಾಳಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು, ಆದರೆ ಕೊಚುಕಡುತ್ತರ್, ಇಂಜಿಪರೈ ಕಳರಿಯ ಕುಶಲ ಯೋಧ, ಅವರ ಸಹಾಯಕರಾದರು. ಒಟ್ಟಿಗೆ, ಅವರು ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಹೋರಾಡಿ, ಕರಿಮಲ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಉದಯನ ಇಂಜಿಪರೈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಕೊಚುಕಡುತ್ತ ಎರಡೂ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೂ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಮಾಧಿಗೆ ಮರಳಿದಾಗ, ಕೊಚುಕಡುತ್ತ ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿದು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web |title=வலியகடுத்த சுவாமி மற்றும் கொச்சுகடுத்த சுவாமி {{!}} சபரிமலையின் துணிச்சலான படைவீரகள் |url=https://www.keralatourism.org/sabarimala/ |access-date=2025-12-30 |website=Sabarimala |language=ta}}</ref> ಅವರ ದೇವಾಲಯವು ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ಇದೆ.<ref name=":11">{{Cite web |last=ഓണ്‍ലൈന്‍ |first=ജന്മഭൂമി |date=2024-11-15 |title=പുണ്യദര്‍ശന പാതയില്‍ പമ്പ മുതല്‍ സന്നിധാനം വരെ |url=https://janmabhumi.in/2024/11/15/3306446/samskriti/from-pampa-to-sannidhanam-on-punyadarshan-path/ |access-date=2025-12-30 |website=Janmabhumi |language=en-US}}</ref> ವಲಿಯಕಡುತ್ತ ದೇವಾಲಯವು ''ಪಥಿನೇಟ್ಟಾಂಪಾಡಿ'' (ಪವಿತ್ರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ) ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.<ref name=":12">{{Cite web |title=Upadevadhas {{!}} Sabarimala |url=https://sabarimala.kerala.gov.in/index.php/upadevadhas |access-date=2025-12-30 |website=sabarimala.kerala.gov.in}}</ref>{{AI-retrieved source|date=December 2025}} ''ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ'' ಮತ್ತು ''ಕರುಪ್ಪೈ ಅಮ್ಮ'' ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳು, ಅವರು ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗೆ ''ಉದಯನ''ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯವು ''ಪಥಿನೇಟ್ಟಾಂಪಾಡಿ''ಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.<ref name=":11" /><ref name=":12" /> === ರಾಮನೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕ === [[File:Sabaripeedam 1.jpg|thumb|ಶಬರೀಪೀಠಂ, ಭಗವಾನ್ ರಾಮನಿಂದ ಶಬರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷ ದೊರೆತ ಸ್ಥಳ]] [[ಶಬರಿ]] [[ರಾಮಾಯಣ]]ದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಮನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಭಕ್ತಳು. ಶಬರಿಮಲ ಎಂದರೆ ಅಕ್ಷರಶಃ "ಶಬರಿಯ ಬೆಟ್ಟ" ಎಂದು ಅರ್ಥ.<ref name=":6">{{Cite news |date=2018-10-18 |title=What you might want to know about Sabarimala |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/et-explains/what-you-might-want-to-know-about-sabarimala/articleshow/66273712.cms |access-date=2023-03-20 |issn=0013-0389}}</ref> ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶಬರಿಯು ಋಷ್ಯಮೂಕ ಪರ್ವತದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಋಷಿ ಮತಂಗನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಳು. ಅವನು ಅವಳ ಗುರುಗಳಾದನು, ಮತ್ತು ಅವಳು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದಳು. ಮತಂಗನು ತನ್ನ ಮರಣಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ರಾಮನು ಅವಳಿಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಬರುತ್ತಾನೆಂದು ಮುನ್ನುಡಿದನು. ರಾಮನ ಆಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುವಂತೆ ಅವನು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಆ ಸಮಯದಿಂದ, ಶಬರಿಯು ರಾಮನಿಗಾಗಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಪ್ರತಿದಿನ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ಒಂದನ್ನು ಆರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು, ಅದನ್ನು ರುಚಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಳು, ಮತ್ತು ಅದು ಸಿಹಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ತನ್ನ ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತಿದ್ದಳು, ಕಹಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು ಏಕೆಂದರೆ ರಾಮನಿಗೆ ಸಿಹಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಅವಳು ಬಯಸಿದ್ದಳು. ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವಾಗ, ರಾಮನು ಶಬರಿಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಶಬರಿಯು ತಾನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ತಿನ್ನಿಸಿದಳು.<ref name=":7">{{Cite web |title=Why Lord Ayyappa shrine is called Sabarimala temple |url=https://www.indiatoday.in/india/story/why-lord-ayyappa-shrine-is-called-sabarimala-temple-1390621-2018-11-17 |access-date=2023-03-20 |website=India Today |date=17 November 2018 |language=en}}</ref> ರಾಮನು ಶಬರಿಗೆ [[ಮೋಕ್ಷ]]ವನ್ನು ನೀಡಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ''ಶಬರೀ ಪೀಠಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=It's pure spiritual bliss to trek from Pampa to Sabarimala |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2022/11/29/sabarimala-pilgrimage-all-you-need-to-know-about-the-spiritual-trek-live.html |access-date=2025-12-23 |website=onmanorama.com |language=en |archive-date=2026-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260106060902/https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2022/11/29/sabarimala-pilgrimage-all-you-need-to-know-about-the-spiritual-trek-live.html |url-status=dead }}</ref> ರಾಮನು ಒಬ್ಬ ದೈವಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು ಮತ್ತು ಅವನು ಯಾರೆಂದು ಹೇಳಲು ಶಬರಿಗೆ ಕೇಳಿದನು. ಅದು ಶಾಸ್ತಾ (ಅಯ್ಯಪ್ಪ) ಎಂದು ಶಬರಿ ಹೇಳಿದಳು. [[ಶಾಸ್ತಾ (ದೇವತೆ)|ಶಾಸ್ತಾ]] ಕೂಡ ರಾಮನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಅಭಿವಂದಿಸಿದನು.<ref name=":6" /><ref name=":7" /> == ದೇವಾಲಯ == {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = | background color = #FFFFFF | header = ಶಬರಿಮಲ ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ | image1 = Sannidhanam sabarimala.jpg | caption1 = ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯ | image2 = Sabaripeedam at sabarimala.jpg | width2 = | caption2 = ಶಬರೀಪೀಠಂ | width3 = | border = 2px | header_align = center | image4 = 18 steps at sabarimala.jpg | width4 = | caption4 = ಪಥಿನೇಟ್ಟಂಪಾಡಿ, ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ 18 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು | width5 = | caption5 = ತಿರುಮುಟ್ಟಂ | image6 = Sabarimala Garbhagudi.jpg | width6 = | caption6 = ಗರ್ಭಗುಡಿ | total_width = | alt1 = }} === ಇತಿಹಾಸ === ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ತರ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. [[ಪಂಡಾಳಂ ರಾಜವಂಶ|ಪಂಡಾಳಂ ರಾಜ ಕುಟುಂಬ]]ವು 1793 ರಲ್ಲಿ ಅಡಮಾನ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಅದು ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಬರುವ ಆದಾಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಆದಾಯದ ಆದಾಯವನ್ನು [[ತಿರುವಾಂಕೂರು|ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತೆಯಿಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>Pandalam adamaanam, Malayalam year 969, in T.K. Velupillai, Travancore</ref> ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳು 1818 ರ ಹಿಂದಿನವು, ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಬಿ. ಎಸ್. ವಾರ್ಡ್ ದೇವಾಲಯದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 10,000–15,000 ಭಕ್ತರು ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು, ಇದು ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದೇವಾಲಯವು ಈಗಾಗಲೇ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=":10">{{cite news |last=Shenoy Karun |first= |date=24 October 2018 |title=Sabarimala temple: Popularity began to grow only in 1930s |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/popularity-began-to-grow-in-1930s/articleshow/66340490.cms |access-date=30 December 2025 |work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web |title=Memoir of the Survey of the Travancore and Cochin States |url=https://www.theweek.in/news/india/2018/11/22/british-era-survey-report-says-sabarimala-ban-existed-even-200-years-ago.amp.html |access-date=30 December 2025 |publisher=Kerala Gazetteers Department (reprint) }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1863 ರಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಕಾನರ್ ಶಬರಿಮಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book |author1=Benjamin Swain Ward |author2=Peter Eyre Conner |title=Memoir of the survey of Travancore and Cochin states, Vol. 1 |year=1863 |pages=136 |language=English}}</ref> 1902 ರಲ್ಲಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಬೆಂಕಿ ಅಪಘಾತದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಪೊಲಾಚಿರಾಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಕೊಚುಮ್ಮೆನ್ ಮುತ್ತಾಳಿ, ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ನಿವಾಸಿಗೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು.<ref>{{Cite book |last=Balslev |first=Anindita N.|author-link=Anindita Balslev |title=On World Religions: Diversity, not Dissension |publisher=Sage Publications India Pvt. Ltd. |year=2014 |isbn=9788132118343 |edition=1st |pages=218 |language=English}}</ref> ನಂತರದ ಉಲ್ಲೇಖವು [[ವಿ. ನಾಗಮ್ ಅಯ್ಯ]] ಸಂಕಲಿಸಿದ ಮತ್ತು 1906 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜ್ಯ ಕೈಪಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಇದು ವಾರ್ಷಿಕ ಮಂಡಲ ಪೂಜಾ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ 10,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಶಬರಿಮಲಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=":10" /><ref>{{cite book |last=Aiya |first=V. Nagam |url=https://printing.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2018/07/Travancore-State-Manual-1906.pdf |title=The Travancore State Manual, Volume II |publisher=Travancore Government Press |year=1906 |access-date=30 December 2025}}</ref> 1929 ರಲ್ಲಿ, ದಿವಾನ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಎಲ್. ಎ. ಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್ ''ಶಾಸ್ತಾ ಪೂಜೆಯ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು'' ಎಂಬ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಮಕರವಿಳಕ್ಕಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 40,000 ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":10" /> 1950 ರಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವು ಬೆಂಕಿಯ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="MenonReport">{{cite book |last1=Menon |first1=K Kesava |url=http://firstministry.kerala.gov.in/wp-content/uploads/pdf/bills/Reports/tmple_arsn.pdf |title=Sabarimala Temple Arson Case |date=1950 |publisher=Government Press |location=Trivandrum |access-date=8 January 2020 |archive-date=26 ನವೆಂಬರ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191126233732/http://firstministry.kerala.gov.in/wp-content/uploads/pdf/bills/Reports/tmple_arsn.pdf |url-status=dead }}</ref> ಯಾವುದೇ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಹೊರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ,<ref>{{cite journal |last1=Jeffrey |first1=Robin |date=1980 |title=What the Statues Tell: The Politics of Choosing Symbols in Trivandrum |journal=Pacific Affairs |volume=53 |issue=3 |page=494 |doi=10.2307/2757305 |jstor=2757305}}</ref> ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಕಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸುಮಾರು ಒಂದೂವರೆ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ [[ಪಂಚಲೋಹ]] (ಐದು ಲೋಹಗಳ ಮಿಶ್ರಲೋಹ) ವಿಗ್ರಹದಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಕೇರಳದ ಚೆಂಗನ್ನೂರಿನ ತಟ್ಟಾವಿಲ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಾದ ನೀಲಕಂಠ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಪಣಿಕ್ಕರ್, ದೇವರ ಮೂಲ ಕಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪಂಚಲೋಹ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ರಾಜಪ್ರಮುಖ ಶ್ರೀ ಚಿತ್ತಿರ ತಿರುನಾಳ್ ಬಲರಾಮ ವರ್ಮ ಅವರು ಮಾವೇಲಿಕ್ಕರದ ಎಡವಾಂಕಡನ್ ಟಿ.ಎನ್. ಪದ್ಮನಾಭನ್ ಆಚಾರಿಯವರನ್ನು ಹೊಸ ವಿಗ್ರಹದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |date=24 December 2018 |title=Adivasis stake a claim on Sabarimala |url=https://www.forwardpress.in/2018/12/adivasis-stake-a-claim-on-sabarimala/}}</ref> 1950 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, [[ಪಿ. ಟಿ. ರಾಜನ್]] ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮೂಲಕ, ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಂಚಲೋಹ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಶಬರಿಮಲೈಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref name="faces_of_murukan">{{cite book |last=Clothey |first=Fred W. |title=The Many Faces of Murukan̲: The History and Meaning of a South Indian God |author2=A. K. Ramanujan |publisher=Walter De Gruyter |year=1978 |isbn=978-90-279-7632-1 |page=201}}</ref><ref name="palanivelrajan_obituary1">{{cite news |last=Kumar |first=S. Vijay |date=21 May 2006 |title=Madurai mourns its colossal boss |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.hindu.com/2006/05/21/stories/2006052106160400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070514063306/http://www.hindu.com/2006/05/21/stories/2006052106160400.htm |archive-date=14 May 2007}}</ref> 1969 ರಲ್ಲಿ, ಧ್ವಜಸ್ತಂಭವನ್ನು (''[[ಧ್ವಜ|ಧ್ವಜಸ್ತಂಭ]]'') ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/my-choroonu-was-in-sabarimala-on-my-mothers-lap-tka-nair/articleshow/66003421.cms |title=My 'choroonu' was in Sabarimala on my mother's lap: TKA Nair |access-date=5 March 2020}}</ref> === ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳು === ''ಸನ್ನಿಧಾನಂ'' (ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯ) ಸುಮಾರು 40 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Master Plan for Sabarimala Built Fabric Analysis Module |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/Reports/sabarimala/Vol2_Mod4_Built_frabric_analysis_module.pdf}}</ref><ref name="sanidhanam">{{Cite web |url=http://lordayyappa.com/sabarimala/sannidhanam-sabarimala.php |title=Sannidhanam sabarimala meaning {{!}} Brief on sabarimala sannidhanam |website=lordayyappa.com |access-date=2016-12-02}}</ref><ref name="mala">{{Cite web |url=http://www.sabarimala.org/sannidhanam.htm |title=Sabarimala-The pilgrimage is a symbol of love, equality, and devotion |website=www.sabarimala.org |access-date=2016-12-02}}</ref> ದೇವಾಲಯವು ಚಿನ್ನದ ಲೇಪಿತ ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಚಿನ್ನದ ಕಳಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಗರ್ಭಗುಡಿ]], ಎರಡು ''ಮಂಡಪಂ''ಗಳು, ಮತ್ತು ಬಲಿಪೀಠವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ''ಬಲಿಕಲ್ಪುರ''ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Sabarimala Temple's Mandala-Makaravilakku season: The significance of the temple among the pilgrims |url=https://www.news9live.com/knowledge/sabarimala-temple-mandala-makaravilakku-season-the-significance-of-the-temple-among-the-pilgrims-2352719 |access-date=2023-12-07 |website=News9live |language=en-US}}</ref> [[ಪಥಿನೇಟ್ಟಂಪಾಡಿ|ಪಥಿನೇಟ್ಟಾಂಪಾಡಿ]], 18 ಪವಿತ್ರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಮೆಟ್ಟಿಲು. ಅನುಸರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, "ಇರುಮುಡಿಕ್ಕೆಟ್ಟು" ಇಲ್ಲದ ಯಾವುದೇ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಯು 18 ಪವಿತ್ರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಏರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. 1985 ರಲ್ಲಿ, 18 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು [[ಪಂಚಲೋಹ]]ದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸಹಾಯಕರ ದೇವಾಲಯಗಳು, ''ವಲಿಯಕಡುತ್ತ ಸ್ವಾಮಿ'' ಪಥಿನೇಟ್ಟಂಪಾಡಿಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ''ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ & ಕರುಪ್ಪೈ ಅಮ್ಮ'' ಪಥಿನೇಟ್ಟಾಂಪಾಡಿಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.<ref name=":11" /> 1991 ರ [[ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ತೀರ್ಪಿನಂತೆ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ, "ಇರುಮುಡಿಕ್ಕೆಟ್ಟು" ಹೊಂದಿರದವರಿಗೆ ಉತ್ತರ ದ್ವಾರವು ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="khc91">Kerala High Court (5 April 1991) Bench: K Paripoornan, K B Marar; Source: [https://indiankanoon.org/doc/1915943/] (accessed Sunday 1 May 2016)</ref> ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಸಹೋದರ [[ಗಣೇಶ|ಕಣ್ಣಿಮೂಲ ಗಣಪತಿ]]ಯ ದೇವಾಲಯವು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಇದೆ. ಭಕ್ತರು ಒಡೆದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯ (ನೇಯ್ತೆಂಗ) ಭಾಗವನ್ನು ಬೆಂಕಿಗುಂಡಿಗೆ (ಅಳಿ) ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗಣಪತಿ [[ಯಜ್ಞ|ಹೋಮ]]ವು ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="mala" /> ''[[ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮ]]''ನ ದೇವಾಲಯವು, ಇದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗೆ ಸಮನಾಗಿದೆ, ಸನ್ನಿಧಾನಂನಿಂದ ಕೆಲವು ಗಜಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ತನ್ನ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ''ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮ'' ಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಬೆಂಕಿ ಹಾನಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಮಾಳಿಕಾಪುರಂನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪೀಠ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ (ಪವಿತ್ರ ಆಸನ) ಇತ್ತು. ಬ್ರಹ್ಮಶ್ರೀ ಕಂಡರಾರು ಮಹೇಶ್ವರಾರು ತಂತ್ರಿ ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ದೇವತೆಯು [[ಶಂಖ]], [[ಚಕ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಮುದ್ರೆ|ವರದ ಅಭಯ ಮುದ್ರೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ. ವಿಗ್ರಹವು ಈಗ ಚಿನ್ನದ ಗೋಲಕದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ''ಸೋಪಾನಂ'' ಸಹ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="amma">{{Cite web |url=http://www.vaikhari.org/malikappurathamma.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160604233409/http://www.vaikhari.org/malikappurathamma.html |url-status=usurped |archive-date=4 June 2016 |title=Malikappurathamma Malikappuram Temple Sabarimala |website=www.vaikhari.org |access-date=2016-12-02}}</ref> [[File:ശബരിമല2.JPG|thumb|ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿನ ನಾಗರಾಜ ದೇವಾಲಯ]] ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು, ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿಮೂಲ ಗಣಪತಿಯ ದರ್ಶನದ ನಂತರ, ನಾಗರಾಜನ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಪಣೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾರೆ. ನಾಗರಾಜನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮಣಿಮಂಡಪದ ಮುಂದೆ ಇವೆ. ಬೆಟ್ಟದ ದೇವತೆಗಳ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮ ದೇವಾಲಯದ ಹಿಂದೆ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=കാനനവാസനെ വണങ്ങി... |url=https://www.manoramaonline.com/news/sunday/2017/11/11/Sabarimala-pilgrim-center.html |access-date=2025-12-31 |website=ManoramaOnline}}</ref> ''ಮಣಿಮಂಡಪ''ವು ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ಎಸೆದ ಬಾಣವು ಬಿದ್ದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ, ಅದನ್ನು ಅವನು ತನ್ನ ನಿವಾಸವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಅದರ ಗೋಡೆಗಳು ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ಫಲಕಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮಣಿಮಂಡಪವು ಮಕರ ವಿಳಕ್ಕು ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಆರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಭಕ್ತರಿಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Manimandapam {{!}} The Sacred Spot of Lord Ayyappa at Sabarimala |url=https://www.keralatourism.org/sabarimala/ |access-date=2025-12-31 |website=Sabarimala |language=en}}</ref> ==ಆಡಳಿತ== ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ]] (TDB) ನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ, ಇದು 1950 ರ ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾಯ್ದೆ XV ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ವೈಧಾನಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮಂಡಳಿಯು ದೇವಾಲಯದ ಆಸ್ತಿಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |title=About Travancore Devaswom Board |url=https://travancoredevaswomboard.org/about/? |access-date=30 December 2025 |website=Travancore Devaswom Board}}</ref>{{AI-retrieved source|date=December 2025}} ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಶಬರಿಮಲದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ [[ಮಲಯಾರಾಯ|ಮಲ ಅರಾಯ]] ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪುರೋಹಿತರ ಆಗಮನದ ಮೊದಲು ಶಬರಿಮಲ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬುಡಕಟ್ಟು ನಾಯಕರ ಪ್ರಕಾರ, 19 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಮಲ ಅರಾಯರು ''ಥೇನಾಭಿಷೇಕಂ'' (ಅಯ್ಯಪ್ಪ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಜೇನುತುಪ್ಪದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುವುದು) ಮತ್ತು ''ಮಕರ ಜ್ಯೋತಿ'' ಬೆಳಗಿಸುವಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು, ನಂತರ ಈ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಥಾಳಮನ್ ಮಾಡೋಮ್ ಕುಟುಂಬದ ಪುರೋಹಿತರು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಆಚರಣಾ ರೂಪಗಳಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |last= |first= |title=Sabarimala: Kerala's Mala Araya Adivasi tribe claims ownership of the hill shrine |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/sabarimala-belonged-us-kerala-s-mala-araya-tribe-challenge-thantri-family-91167 |work=The News Minute |date=2018-11-08 |access-date=30 December 2025}}</ref> ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮಲ ಅರಾಯ ಸಮುದಾಯವು 1800 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪಂಡಾಳಂ ರಾಜ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ನಂತರ ಆಚರಣೆಗಳ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಕರಣವು ಅನುಸರಿಸಿತು, ಈ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ಥಾಳಮನ್ ಕುಟುಂಬವು ಪುರೋಹಿತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news |last=Ameerudheen |first=TA |title=Twist in Sabarimala tale: Kerala's Mala Araya Adivasi tribe claims ownership of the hill shrine |url=https://scroll.in/article/900283/twist-in-sabarimala-tale-keralas-mala-araya-adivasi-tribe-claims-ownership-of-the-hill-shrine |work=Scroll.in |date=4 Nov 2018 |access-date=30 December 2025}}</ref> ರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ [[ಥಾಳಮನ್ ಮಾಡೋಮ್]] ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪುರೋಹಿತರಾಗಿದ್ದರು. [[ತಂತ್ರಿ|ತಂತ್ರಿ]] ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪುರೋಹಿತ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು. ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಕುಟುಂಬದ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಎಲ್ಲಾ [[ಪೂಜೆ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಪೂಜೆಗಳು]] ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಿಗಳು ಇರಬೇಕು.<ref>{{cite news |last= |first= |date=18 October 2018 |title=This word means Travancore Devaswom Board, erstwhile Pandalam royal family, Thazhamon family |url=https://indianexpress.com/article/explained/this-word-means-travancore-devaswom-board-erstwhile-pandalam-royal-family-thazhamon-family-5417041/? |access-date=30 December 2025 |work=The Indian Express}}</ref>{{AI-retrieved source|date=December 2025}}<ref>{{Cite news |date=2019-01-09 |title=Kerala govt has no control over priest, says tanthri family |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/govt-has-no-control-over-priest-says-tanthri-family/articleshow/city/thiruvananthapuram/govt-has-no-control-over-priest-says-tanthri-family/articleshow/67443763.cms |access-date=2025-12-30 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ನವೆಂಬರ್ 2025 ರಂತೆ, ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶದಂತೆ, ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ (TDB) ದಿನಕ್ಕೆ 5000 ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |last= |first= |date=2025-11-20 |title=After Kerala HC order, Travancore Devaswom Board caps Sabarimala spot bookings at 5,000 per day |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/after-kerala-hc-order-travancore-devaswom-board-caps-sabarimala-spot-bookings-at-5000-per-day/article70302319.ece |access-date=2025-12-30 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ==ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು== ===ಹರಿವರಾಸನಂ: ಭಕ್ತಿಗೀತೆಯ ಲಾಲಿ=== [[ಹರಿವರಾಸನಂ]] ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ದೇವಾಲಯವು ಮುಚ್ಚಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗೆ ಹಾಡಲಾಗುವ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಯ ಲಾಲಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ದೇವರನ್ನು ಪ್ರತೀಕಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮಲಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತೀಕೃತ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಅಷ್ಟಕಂ|ಅಷ್ಟಕ]] (ಎಂಟು ಪದ್ಯ) ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref name=":13">{{Cite news |title=Travancore Devaswom Board To Rerecord Lord Ayyappa's Lullaby |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/travancore-devaswom-board-to-rerecord-lord-ayyappas-lullaby-1777404 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109035204/https://www.ndtv.com/kerala-news/travancore-devaswom-board-to-rerecord-lord-ayyappas-lullaby-1777404 |archive-date=2020-11-09 |access-date=2025-12-31 |work=NDTV.com}}</ref> ಮುಖ್ಯ ಪುರೋಹಿತರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವಡಕ್ಕತ್ತಿಲ್ಲಾತು ಈಶ್ವರನ್ ನಂಬೂತಿರಿ, 1950 ರಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತನೆಯನ್ನು ಹಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ''ಅതಾ಴ಪೂಜೆ''ಯ ನಂತರ, ಅವರು ''ಹರಿವರಾಸನಂ'' ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ''ಉറക്കുപಟ್ಟು'' (ಲಾಲಿ) ಯ ಪಠಣವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಪಠಣವು ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಮೊದಲು ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಕೀರ್ತನೆಯನ್ನು ಕಂಬಂಕುಡಿ ಸುಂದರಂ ಕುಳತ್ತು ಅಯ್ಯರ್ ರಚಿಸಿದ ಶಾಸ್ತಸ್ತುತಿ ಕದಂಬಂ ಎಂಬ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಹಾಡು ಅಯ್ಯಪ್ಪನನ್ನು ಹರಿಹರಪುತ್ರನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಇವರು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ದೇವರು.<ref>{{Cite book |last=JITHEESH |first=P.M |title=Sabarimala - Social History of a temple in Kerala |publisher=LeftWord |year=2022 |isbn=978-81-940778-3-1 |pages=86–89 |language=English}}</ref> ===ನೇಯ್ಯಾಭಿಷೇಕಂ: ದೇವರಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಅರ್ಪಣೆಗಳು=== ಈ ಮಹತ್ವದ ಆಚರಣೆಯು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ''ಪಳ್ಳಿಕೆಟ್ಟು'' ಅಥವಾ ''ಇರುಮುಡಿ'' (ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕೈಯಿಂದ ನೇಯ್ದ ಹತ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಎರಡು-ವಿಭಾಗದ ಚೀಲ, ಅದನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ) ಯಲ್ಲಿ ತಂದ ಪವಿತ್ರ [[ತುಪ್ಪ]]ವನ್ನು ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ವಿಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಸುರಿಯುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಜೀವ|ಜೀವಾತ್ಮ]]ವು [[ಪರಮಾತ್ಮ]]ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾಗುವುದನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ===ಪ್ರಸಾದ: ಪವಿತ್ರ ಆಹಾರದ ವಿತರಣೆ=== [[File:Aravana Payasam.png |alt=Aravana Payasam|thumb |ಅರವಣ ಪಾಯಸಂ]] ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಸಾದ]]ವು [[ಪಾಯಸ|''ಅರವಣ ಪಾಯಸ'']] ಮತ್ತು ''[[ಅಪ್ಪಂ]]'' ಆಗಿದೆ. 'ಅಪ್ಪಂ' ಎಂಬುದು ಅಕ್ಕಿ, ಕದಳಿಪ್ಪಾ಴ಂ, ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಿಹಿಯಾದ ಉಂಡೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ 'ಅರವಣ'ವು ದಟ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಸಿಹಿಯಾದ ಸಿಹಿಭಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |date=2018-04-29 |title=Sabarimala prasadam to get 'makeover' with CFTRI touch |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sabarimala-prasadam-to-get-makeover-with-cftri-touch/articleshow/63960227.cms |access-date=2023-11-09 |issn=0013-0389}}</ref> ಅರವಣ ಎಂಬ ಪದವು 'ಅರ' (ಅಕ್ಕಿಗೆ ಮಲಯಾಳಂ), 'ವಾ' (ನೀರಿಗೆ ಮಲಯಾಳಂ), ಮತ್ತು 'ಣ' (ತುಪ್ಪಕ್ಕೆ ಮಲಯಾಳಂ) ನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ನಂತರ 'ಣ' ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=TV9 |first=Malayalam |date=2025-11-17 |title=അരി, വെള്ളം, നെയ്യ് ചേർന്ന്... എങ്ങനെ അരവണ ഉണ്ടായി ? {{!}} Aravana Payasam at Sabarimala Origin: From Simple Offering to Signature Prasad |url=https://www.malayalamtv9.com/lifestyle/food/aravana-payasam-at-sabarimala-origin-from-simple-offering-to-signature-prasad-2162554.html |access-date=2025-12-31 |website=Malayalam TV9 |language=ml}}</ref> [[ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ]]ಯ ಮುಖ್ಯ ಆಯುಕ್ತರು, ಮಂಡಳಿಯು ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅರವಣ, ಅಪ್ಪಂ, ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಸಾದ ತಯಾರಿಕೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು [[ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರಿನ]] [[ಕೇಂದ್ರ ಆಹಾರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು (CFTRI) ಸಲಹೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article3731927.ece |title= CFTRI to monitor quality of Sabarimala prasadom | date= 6 August 2012}}</ref> ===ಹಬ್ಬ=== ====ಮಕರವಿಳಕ್ಕು: ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹಬ್ಬದ ದೀಪೋತ್ಸವ==== ''ಮಕರವಿಳಕ್ಕು'' ಕೇರಳದ ಶಬರಿಮಲ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]]ಯಂದು ನಡೆಯುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ''ಮಕರ ವಿಳಕ್ಕು'' ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ''ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ'' ಎಂದರೆ ಮಕರ ರಾಶಿಯ ಹಬ್ಬ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಈ ಹಬ್ಬವು ''ತಿರುವಾಭರಣ'' (ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇವರ ಪವಿತ್ರ ಆಭರಣಗಳು) ಮೆರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಶಬರಿಮಲದ ಬೆಟ್ಟದ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮಿಲನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅಂದಾಜು ಅರ್ಧ ದಶಲಕ್ಷ ಭಕ್ತರು ಈ ದಿನ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಶಬರಿಮಲಗೆ ಹರಿದು ಬರುತ್ತಾರೆ. ====ಮಕರಜ್ಯೋತಿ: ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಮಕರ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಕಾಶ ದೀಪ==== [[ಮಕರ ಜ್ಯೋತಿ]] ಎಂಬುದು ಆಕಾಶ ನಕ್ಷತ್ರ [[ಸಿರಿಯಸ್]]ಗೆ ನೀಡಿದ ಹೆಸರು. ಇದು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅದರ ನಂತರ ಪವಿತ್ರ ಆರತಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೊನ್ನಾಂಬಲಮೇಡುದಲ್ಲಿ ಮಕರವಿಳಕ್ಕು ಬೆಳಗಿಸುವುದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. === ಯಾತ್ರೆ === [[File:pathanamthitta-to-sabarimala.jpg |thumb |right |200px |ಶಬರಿಮಲಕ್ಕೆ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಫಲಕ. ಬಹುಭಾಷಾ ಫಲಕವನ್ನು [[ಹಿಂದಿ]], [[ಮಲಯಾಳಂ]], [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]], [[ಕನ್ನಡ]], [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ (ಆ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ) ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.]] [[File:Sabarimala pilgrims.jpg |right|thumb |ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳ ಜನಸಮೂಹ ನಿರ್ವಹಣೆ.]] ====ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ 41 ದಿನಗಳ ಯಾತ್ರೆ==== ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಯಾತ್ರೆಯ ಅವಧಿಯು ಪೂರ್ವನಿರ್ಧರಿತವಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಯಾತ್ರೆಯ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book |last=P.M |first=Jitheesh |title=Sabarimala - Social History Of a Temple in Kerala |publisher=LeftWord |year=2022 |isbn=978-81-940778-3-1 |edition=1st |location=New Delhi |pages=127 |language=English}}</ref> ಶಬರಿಮಲಕ್ಕೆ ಯಾತ್ರೆಯು [[ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್|ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]]ನ ವೃಶ್ಚಿಕ ಮಾಸದ ಮೊದಲ ದಿನದಂದು ([[ವೃಶ್ಚಿಕ ರಾಶಿ|ವೃಶ್ಚಿಕ]] ರಾಶಿಯೊಂದಿಗೆ) ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಧನು ಮಾಸದ 11 ನೇ ದಿನದಂದು ([[ಧನು ರಾಶಿ|ಧನು]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ) ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 41 ದಿನಗಳ ಈ ಯಾತ್ರೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ''ಮಂಡಲ'' (ಋತು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು [[ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]]ನ ಡಿಸೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಜನವರಿ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.<ref name=":2">{{Cite web |last=nedunal |date=2017-02-14 |title=Sabarimala Opening Dates 2020 |url=https://nedunal.com/sabarimala-temple-opening-dates/ |access-date=2020-01-02 |website=nedunal |archive-date=2 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102054151/https://nedunal.com/sabarimala-temple-opening-dates/ |url-status=dead }}</ref> ಭಕ್ತರು ಯಾತ್ರೆಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ''[[ವ್ರತ]]''ವನ್ನು (41-ದಿನಗಳ ತಪಸ್ಸಿನ ಅವಧಿ) ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.<ref name=":4">{{Cite web |url=http://www.haindavakeralam.com/HKPage.aspx?PageID=12948&SKIN=D |title=Hainda vakeralam |access-date=23 July 2011 |archive-date=2 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002214507/http://www.haindavakeralam.com/HKPage.aspx?PageID=12948&SKIN=D |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=https://dheivegam.com/sabarimala-temple-opening-dates/ | title=Sabarimala Temple Opening Dates 2018 to 2019 | date=16 March 2020 | publisher=Dheivegam}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |url=https://www.indiatoday.in/india/story/sabarimala-temple-here-is-why-devotees-of-lord-ayyappa-are-protesting-in-delhi-1368109-2018-10-15 |title=Sabarimala temple: Here is why devotees of Lord Ayyappa are protesting in Delhi |date=15 October 2018 |first=Ram Kinkar |last=Singh |website=India Today |access-date=2019-11-13}}</ref> ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ರುದ್ರಾಕ್ಷ]] ಅಥವಾ [[ತುಳಸಿ]] ಮಣಿಗಳ ವಿಶೇಷ ''ಮಾಲೆ'' (ಸರ) ಧರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಇತರ ರೀತಿಯ ಸರಗಳು ಸಹ ಲಭ್ಯವಿವೆ. 41 ದಿನಗಳ ಭಕ್ತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತರು [[ಲ್ಯಾಕ್ಟೋ-ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಆಹಾರ|ಲ್ಯಾಕ್ಟೋ-ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ]] ಆಹಾರ (ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಸಸ್ಯಾಹಾರವು ಲ್ಯಾಕ್ಟೋ-ಸಸ್ಯಾಹಾರಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿದೆ), [[ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ]], [[ಮದ್ಯಪಾನ ನಿಷೇಧ]], ಯಾವುದೇ ಅಶ್ಲೀಲ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸದಿರುವುದು, ಕೋಪವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಉಗುರುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸದೆ ಬೆಳೆಯಲು ಅನುಮತಿಸುವ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref name=":1" /> ಅವರು ಇತರರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು, ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು. ಅವರು ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಸರಳವಾದ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು.<ref name=":9">{{Cite web |title=Rituals {{!}} Sabarimala |url=https://www.sabarimala.kerala.gov.in/rituals |access-date=2023-12-07 |website=www.sabarimala.kerala.gov.in |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180606/https://www.sabarimala.kerala.gov.in/rituals |url-status=dead }}</ref> ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು ಇನ್ನೂ ಅಯ್ಯಪ್ಪನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದನೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಎರುಮೇಲಿಯಿಂದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪರ್ವತ ಅರಣ್ಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು (ಸುಮಾರು 61 ಕಿ.ಮೀ) ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಎರುಮೇಲಿ ಮಾರ್ಗವು ಎರುಮೇಲಿಯಿಂದ ಆಳುಧಾ ನದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಕರಿವಿಳಾಂ ತೋಡನ್ನು ತಲುಪಲು ಆಳುಧಾ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ. ಈಗ ಪವಿತ್ರ ಕರಿಮಲ ದಾಟುವಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಚೇರಿಯನವಟ್ಟೋಂ, ವಳ್ಳಿಯನವಟ್ಟೋಂ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಪಂಪಾ ನದಿ]]. ನಂತರ ಅವರು ನೀಲಿಮಲವನ್ನು ಹತ್ತಿ ಗಣೇಶ-ಬೆಟ್ಟಂ, ಶ್ರೀರಾಮ-ಬೆಟ್ಟಾ ಪಾದಂ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು. ನಂತರ [[ಅರನ್ಮುಳ ಕೊಟ್ಟಾರಂ]] ಬರುತ್ತದೆ, ಇದು ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಯಾಣದ ''ತಿರುವಾಭರಣ ಘೋಷಯಾತ್ರೆಯ'' (ದೈವಿಕ ಆಭರಣಗಳ ಭವ್ಯವಾದ ಮೆರವಣಿಗೆ) ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name=":9" /> ಈ ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂತನ ಪ್ರಕಾರ [[ಎರುಮೇಲಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು [[ಮಸೀದಿ]]ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news |last=Mosque of Vavar in Sabrimala |date=2020-02-21 |title=Mosque of vavar |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/before-arriving-at-sabarimala-temple-in-kerala-devotees-visit-a-mosque/articleshow/50334905.cms |newspaper=Economic Times}}</ref> [[File:Pilgrims trekking on the path through forests leading to Sabarimala temple.jpg|thumb|ಶಬರಿಮಲೆಗೆ ಸಾಗುವ ಕಾಡಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಿಕರು ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದು]] {{Infobox hiking trail | name = ಶಬರಿಮಲೆ ಒರಪ್ಪನವಿಲೈ | caption = | designation = | location = [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ]] | length = {{convert|46|km}} | trailheads = | use = [[ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್]] | website = | highest_name = ಕರಿಮಲ | lowest_name = | difficulty = ಸುಲಭದಿಂದ ಕಠಿಣದವರೆಗೆ | season = ಮಂಡಲ - ಮಕರವಿಳಕ್ಕು ಅವಧಿ | sights = | hazards = ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳು <br />ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರುಗಳು<br />[[ಜಿಗಣೆ]]ಗಳು<br />[[ವಿಷಕಾರಿ ಹಾವು]]ಗಳು<br />[[ಆನೆ]]ಗಳು<br />[[ಹುಲಿ]]ಗಳು<br />[[ಕಾಡು ಹಂದಿ]]ಗಳು }} '''ಶಬರಿಮಲೆ ಟ್ರೆಕ್''' ಎಂಬುದು [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ]]ನ ನೆಲೆಯಾದ ಸನ್ನಿಧಾನಂಗೆ ಸಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅನೇಕ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು {{convert|46|km}} ದೂರವನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ತನ್ನ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಹಿಷಿ (ಮಹಿಷಾಸುರನ ಸಹೋದರಿ)|ಮಹಿಷಿ]] ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಳಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ, [[ಶಬರಿಮಲೆ]]ಗೆ ತೆರಳುವ ಅನೇಕ ಯಾತ್ರಿಕರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕೇರಳ]], [[ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]], [[ತೆಲಂಗಾಣ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ಗಳಿಂದ ಬರುವ ಯಾತ್ರಿಕರು ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ===ಪಂಪಾಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು=== ====ಎರುಮೇಲಿ==== ಇದು ಟ್ರೆಕ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಕ್ತರು ಎರುಮೇಲಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ವಾವರ್]] ಸ್ವಾಮಿಯ ಮಸೀದಿ/ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಎರುಮೇಲಿ]] ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಭಕ್ತರನ್ನು ವಾವರ್ ಸ್ವಾಮಿ (ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಕ್ತ) ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.sabarimala.org/trek-routes.htm|title=Trek routes - Sabarimala|website=www.sabarimala.org}}</ref> ====ಪೆರೂರ್ಥೋಡು==== ಪೆರೂರ್ಥೋಡು ಒಂದು ಹೊಳೆ-ದಾಟುವಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಎರುಮೇಲಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು {{cvt|4|km|mi}} ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಮಾರ್ಗದ ಮೊದಲ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ''ಕಣ್ಣಿಯಪ್ಪ''ಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣದ ಮೊದಲು "ಮಲರ್ಪೊಡಿ" ಮತ್ತು "ಅರಿಪೊಡಿ" ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಈ ಸ್ಥಳವು [[ಶಬರಿಮಲೆ (ಸ್ಥಳ)|ಶಬರಿಮಲೆ ಬೆಟ್ಟಗಳ]] ಹತ್ತುವಿಕೆಯ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾತ್ರಿಕರು ಇಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ದಾನ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಾಚೆಗಿನ ಕಾಡನ್ನು ''ಪೂಂಗವನಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು 'ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ತೋಟ' ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":2"/> ====ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ==== [[File:Kalaketty Temple - കാളകെട്ടി അമ്പലം.jpg|thumb|ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ ಶಿವ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ]] [[ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ]] ಪೆರುರ್ತೋಡುವಿನಿಂದ ಸುಮಾರು {{convert|6|km|mi}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಅಯ್ಯಪ್ಪನು [[ಮಹಿಷಿ (ರಾಕ್ಷಸಿ)|ಮಹಿಷಿ]]ಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ [[ಶಿವ|ಭಗವಾನ್ ಶಿವ]] ಮತ್ತು ದೇವಿ [[ಪಾರ್ವತಿ]] ಅಯ್ಯಪ್ಪನಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳವೇ ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ [[ನಂದಿ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ನಂದಿಯನ್ನು]] [[ಮಿಲ್ಲಿಂಗ್ಟೋನಿಯಾ|ಅಂಜಿಲಿ]] ಮರಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಒಂದು ದೇವಾಲಯವಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=ഓണ്‍ലൈന്‍ |first=ജന്മഭൂമി |date=2023-11-28 |title=കാനനപാതയിലെ കാളകെട്ടി |url=https://janmabhumi.in/2023/11/28/3139750/samskriti/sabarimala-bullock-on-kananapatha/ |access-date=2025-12-30 |website=Janmabhumi |language=en-US}}</ref> ====ಅಳುಥ==== [[ಪಂಬಾ ನದಿ]]ಯ ಉಪನದಿಯಾದ ಅಳುಥವು ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೇವಲ {{convert|2|km|mi}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ದಲ್ಲಿ, ಅಳುಥವನ್ನು ''ಆಲಂಬ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾತ್ರಿಕರು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ ಶಿವ ದೇವಾಲಯವು ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಮಲ ಅರಯ ಸಮುದಾಯವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web |last=Service |first=Express News |date=2023-11-01 |title=Avoid restrictions on forest route to Sabarimala: Mala Araya Maha Sabha |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2023/Nov/01/avoid-restrictions-on-forest-route-tosabarimala-mala-araya-maha-sabha-2628850.html |access-date=2025-12-30 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ಇದು ಕಾಳಕೆಟ್ಟಿ, ಇಂಚಿಪ್ಪರ ಮತ್ತು ಮುಕ್ಕುಝಿ ದೇವಾಲಯಗಳ ಆಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ದೂರದ ನದಿ ದಡವನ್ನು "ಅಳುಥ ಮೇಡು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದೆ. ಯಾತ್ರಿಕರು ನದಿಯಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಒಂದು ಕಲ್ಲನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref name=":0">{{Cite web |title=A trip along the path to Sabarimala |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/11/11/a-trip-along-the-path-to-sabarimala.html |access-date=2025-12-30 |website=ONmanorama |language=en}}</ref> ====ಕಲ್ಲಿಡಮ್ಕುನ್ನು==== ಕಡಿದಾದ ಅಳುಥ ಮೇಡು ಕಲ್ಲಿಡಮ್ಕುನ್ನುನ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪದ್ಧತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಭಕ್ತರು ಅಳುಥ ನದಿಯಿಂದ ಒಂದು ಕಲ್ಲನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಕಲ್ಲಿಡಮ್ಕುನ್ನುನಲ್ಲಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಮಹಿಷಿಯ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name=":0" /> ಮಹಿಷಿಯ ನಶ್ವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಯಾತ್ರಿಕರು ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದೂ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":1"/> ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣದ ಮೊದಲು ಇಲ್ಲಿ [[ಕರ್ಪೂರ]]ವನ್ನೂ ಸುಡುತ್ತಾರೆ. ====ಇಂಚಿಪ್ಪರಕೋಟ==== ಇದು ಕರುಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿಯ (ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಸೇನಾನಿಗಳು) ಮತ್ತು ಉದಯನನ ಕಳ್ಳರ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ಯುದ್ಧ ನಡೆದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಉದಯನನ ಸಹಾಯಕನಾದ ಪುತ್ತುಸ್ಸೇರಿ ಮುಂಡನನ್ನು ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಸೇನೆಯು ಕೊಂದ ಸ್ಥಳವೂ ಆಗಿದೆ.<ref name=":1" /> ಉದಯನ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೋಟೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಕಾಡುಗಳ ರಕ್ಷಕನಾದ ''ಇಂಚಿಪ್ಪರ ಮೂಪನ''ನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಕೋಟ್ಟಾಯಿಲ್ ಶಾಸ್ತಾ ದೇವಾಲಯ ಎಂಬ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ====ಮುಕ್ಕುಝಿ==== ಮುಕ್ಕುಝಿ ಒಂದು ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸೇನೆಯು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದ ಸ್ಥಳವಿದು.<ref name=":1" /> ಇಲ್ಲಿ 2 ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ - ಒಂದು ಶಾಸ್ತನಿಗೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಭಗವತಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಭಗವತಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯವನ್ನು 'ಮಲಯಾರಯ ಮಹಾಸಭ'ವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ದಣಿದ ಮತ್ತು ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಇದು [[ಕೊರುತೋಡು]] ಪಂಚಾಯತ್ನ ಕುಝಿಮಾವು ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಮೀಪವಿದೆ ಮತ್ತು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ರಸ್ತೆಯಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಕುಝಿಮಾವುವಿನಿಂದ, ಪಂಪಾ/ಶಬರಿಮಲೆಗೆ ಬಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಕುಝಿಮಾವುವಿನಿಂದ [[ಮುಂಡಕಯಂ]]ಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಸ್ಸುಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ====ಕರಿಮಲ==== ಮುಕ್ಕುಝಿಯಿಂದ ಹೊರಟ ನಂತರ, ಯಾತ್ರಿಕರು ಕರಿಮಲದ ಕಡಿದಾದ ಹತ್ತುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ''ಕರಿಯಿಲಂಥೋಡು'' ಹೊಳೆಯನ್ನು ದಾಟಬೇಕು.<ref name=":5" /> ಕರಿಮಲ (ಕಪ್ಪು ಬೆಟ್ಟ / ಆನೆಯ ಬೆಟ್ಟ ('ಕರಿ': ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಆನೆ)) ಎಂಬುದು ಅನೇಕ ಆನೆಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಜಾಡಿನ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಯಾತ್ರಿಕರು ತಮ್ಮ ಶಿಖರವನ್ನು ತಲುಪಲು ಕರಿಮಲ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಹಂತಗಳನ್ನು ದಾಟಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತರು ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಳಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಶುದ್ಧ ನೀರಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ''ನಾಳಿಕ್ಕಿನಾರ್'' (ಬಾವಿಯೊಳಗಿನ ಬಾವಿ) ಇದೆ. ಅವರು ಅಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಪಾಯ-ಮುಕ್ತ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ''ಕರಿಮಲನಾಥನ್'' (ಕರಿಮಲದ ರಕ್ಷಕ), ''ಕರಿಮಲ ಭಗವತಿ'' (ಶಿಖರದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ''ಕೊಚು ಕದುತ''ರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.sabarimala.com/trek-routes.htm|website=www.sabarimala.com|title=Trek Routes - Sabarimala|access-date=2016-11-24}}</ref><ref name=":1" /> ದೇವಾಲಯದ ಸಮೀಪವೇ ''ಕರಿಮಲ ಅರಯನ''ನ ಸಮಾಧಿಯಿದೆ, ಇವರು ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಾಲಯದ ಮೊದಲ ಅರ್ಚಕರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಅಡಿಗಲ್ಲು ಹಾಕಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇವರೇ ಎಂದೂ ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Bharat |first=E. T. V. |date=2022-12-29 |title=കരിമല അരയന്‍റെ കല്ലറ തകര്‍ത്ത സംഭവം; അന്വേഷണം വേണമെന്ന് മലഅരയ മഹാസഭ |url=https://www.etvbharat.com/malayalam/kerala/state/kottayam/mala-arayan-mahasabha-want-probe-on-karimala-arayans-tomb-broken-incident/kerala20221229111620250250983 |access-date=2025-12-31 |website=ETV Bharat News |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ameerudheen |first=T. A. |date=2018-11-04 |title=Twist in Sabarimala tale: Kerala’s Mala Araya Adivasi tribe claims ownership of the hill shrine |url=https://scroll.in/article/900283/twist-in-sabarimala-tale-keralas-mala-araya-adivasi-tribe-claims-ownership-of-the-hill-shrine |access-date=2025-12-31 |website=Scroll.in |language=en}}</ref> ====ವಲಿಯನವಟ್ಟೋಂ & ಚೆರಿಯನವಟ್ಟೋಂ==== ಕಡಿದಾದ ಕರಿಮಲ ಬೆಟ್ಟವು ಕಾಡು ಆನೆಗಳ ನೆಲೆಯಾದ ''ವಲಿಯನವಟ್ಟೋಂ''ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಉತ್ತಮ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಯಾತ್ರಿಕರು ತಮ್ಮ ಟ್ರೆಕ್ ಅನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಡಿಲಗೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಯಾಣದ ಮುಂದಿನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಪಂಬಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ''ಚೆರಿಯನವಟ್ಟೋಂ'' ಆಗಿದೆ.<ref name=":1" /> === ಪಂಪಾದಿಂದ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದವರೆಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು === ==== ಪಂಬಾ ನದಿ & ತ್ರಿವೇಣಿ ==== [[File:River Pambar in 2016.jpg|thumb|ಪಂಬಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಭಕ್ತರು]] [[ಪಂಬಾ ನದಿ]] ಶಬರಿಮಲೆ ಯಾತ್ರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ನದಿಯು ನೀಲಿಮಲದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವಾಗ, ಅದು ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪವಿತ್ರ ಜಲದಲ್ಲಿ ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಸ್ನಾನವನ್ನು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಕಠಿಣ ಟ್ರೆಕ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಭಕ್ತರು ನದಿಯು ಈ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಪಂಬಾ, [[ಕಲ್ಲಾರ್ ನದಿ|ಕಲ್ಲಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಞುಂಗಾರ್]] ನದಿಗಳು ಸಂಗಮಿಸುವ ತ್ರಿವೇಣಿಯಲ್ಲಿ, ಸಂಗಮವು ಅದರ ನೀರನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ನಂತರ ಭಕ್ತರು ''ಪಂಬಾ ಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯ''ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮುಂಬರುವ ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಯಾತ್ರಿಕರು ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ತಂದೆಯಾದ ಪಂಡಲಂ ರಾಜನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Cite web |title=A Pleasureful, Yet Sacred Trail |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/01/14/sabarimala-pilgrimage-stages-ayyappan.html |access-date=2025-12-31 |website=Kerala Tourism |language=en}}</ref><ref name=":4"/> ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಪಂಬಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಅರ್ಪಣಾ ಆಚರಣೆಗಳು ತ್ರಿವೇಣಿಯಲ್ಲಿ ''ಮರವ'' ಸೇನೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಯೋಧರಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ನಡೆಸಿದ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಂಬಲಾದ ಐತಿಹ್ಯವು ಪಂಡಲಂ ರಾಜ ರಾಜಶೇಖರನು ಪಂಬಾ ದಡದಲ್ಲಿ ಪರಿತ್ಯಕ್ತ ಶಿಶು ಮಾಣಿಕಂಡನನ್ನು—ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ—ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name=":3" /><ref name=":2" /> ==== ನೀಲಿಮಲ ==== ಈ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಋಷಿ ಮಥಂಗನ ಸೇವಕಿ ನೀಲಿಯ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಅವಳು ರಾಮನ ಉತ್ಕಟ ಭಕ್ತೆಯಾಗಿದ್ದಳು.<ref name=":3" /> ==== ಅಪ್ಪಾಚಿಮೇಡು ==== [[File:Appachimedu.jpg|thumb|ಅಪ್ಪಾಚಿಮೇಡು]] ''ನೀಲಿಮಲ''ದ ಕಠಿಣ ಹತ್ತುವಿಕೆಯ ನಂತರ, ಯಾತ್ರಿಕರು ಅಪ್ಪಾಚಿಮೇಡುವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ''ಕದುರವನ'' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ, ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ ಭಕ್ತ ಅನುಯಾಯಿ ಅಥವಾ ಸಹಾಯಕನು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ದೂರವಿಟ್ಟು ಯಾತ್ರಿಕರ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಕಮರಿಗಳಿಂದ—''ಅಪ್ಪಾಚಿ'' ಮತ್ತು ''ಎಪಾಚಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ—ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ, ಭಕ್ತರು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬಲಾದ ''ಭೂತಗಣಂಗಳ''ನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ಈ ಕಮರಿಗಳಿಗೆ ಅಕ್ಕಿ ಉಂಡೆಗಳನ್ನು ಎಸೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref name=":5"/><ref name=":4" /><ref name=":3" /> ==== ಶಬರಿಪೀಠಂ ==== [[File:Sabaripeedam 1.jpg|thumb|ಶಬರಿಪೀಠಂ, ಶಬರಿಯು ಭಗವಾನ್ ರಾಮನಿಂದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದ ಸ್ಥಳ]] ಶಬರಿ ಪೀಠವು ಶಬರಿಮಲೆ ಟ್ರೆಕ್ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಭಗವಾನ್ ರಾಮನು ತಪಸ್ವಿ ಭಕ್ತೆ [[ಶಬರಿ]]ಗೆ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು (ವಿಮೋಚನೆ) ನೀಡಿದನು, ಇದು ಯಾತ್ರಿಕರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಮೊದಲು ಪೂಜೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref name=":5" /> ==== ಸರಂಕುತಿ ==== ಭಗವಾನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸೇನೆಯು ದರೋಡೆಕೋರ ''ಉದಯನನ'' ಸೇನೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ, ಎರುಮೇಲಿಯಿಂದ ಬರುವ ಮೊದಲ ಬಾರಿಯ ಯಾತ್ರಿಕರು ಸನ್ನಿಧಾನಂ, ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಮೊದಲು ತಾವು ಒಯ್ಯುವ ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಮಾಳಿಕಾಪುರತಮ್ಮ|ಮಾಳಿಕಾಪುರತಮ್ಮ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಯ ಯಾತ್ರಿಕ (''ಕಣ್ಣಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್'') ಶಬರಿಮಲೆ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳದಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದಾಗಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪನು ಮಾಡಿದ ಭರವಸೆಯಾಗಿದೆ. ಸರಂಕುತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡಲಾದ ಬಾಣಗಳ ಸಮೂಹವು ಅವಳ ಶಾಶ್ವತ ಕಾಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ, ಸಮತಟ್ಟಾದ ಮಾರ್ಗವು [[ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಾಲಯ|ಶಬರಿಮಲೆ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಸಮುಚ್ಚಯಕ್ಕೆ]] ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":4" /> ===ಉಲ್ಲೇಖಗಳು=== {{Wikivoyage|Sabarimala}} ====ಸಣ್ಣ ಯಾತ್ರೆ==== ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಪಂಪಾ ನದಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಪಂಪಾದಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಶಬರಿ ಮಲದವರೆಗೆ ನೀಲಿ ಮಲದ ಕಡಿದಾದ ಪರ್ವತ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾರ್ಗವು ಈಗ ಸರಿಯಾಗಿ ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿದೆ, ತುರ್ತು ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿವೆ, ಮತ್ತು ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರನ್ನು ಹತ್ತುವಾಗ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಹಿಂದೆ ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಕೇವಲ ಹಾದಿಯಾಗಿತ್ತು. ವಯಸ್ಸಾದ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಪುರುಷರು ಬಿದಿರಿನ ಕುರ್ಚಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ, ಶುಲ್ಕಕ್ಕಾಗಿ.<ref>{{Cite web |title=For Sabarimala's dolly bearers, the demanding work is also a godsend |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2022/dec/16/for-sabarimalas-dolly-bearers-the-demanding-work-is-also-a-godsend-2528568.html |access-date=2023-12-07 |website=The New Indian Express |date=15 December 2022 }}</ref> [[File:Pilgrims trekking on the path through forests leading to Sabarimala temple.jpg|thumb|ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಕಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು]] ==ಸಾರಿಗೆ== [[File:Doli service in Sabarimala.jpg |thumb|ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿ ಡೋಲಿ ಸೇವೆ]] [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ|KSRTC]] ಬಸ್ಸುಗಳು ಚೆಂಗನ್ನೂರು, ತಿರುವಲ್ಲ & ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ===ವಾಯು=== ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ {{convert |170 |km}}) ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ {{convert |160 |km}}). ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಶಬರಿಮಲ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ [[ಶಬರಿಮಲ ಗ್ರೀನ್ಫೀಲ್ಡ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ {{convert |50 |km}}) ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಸಹ ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news |author=((Zee Media Bureau))|date=31 December 2022 |title=Kerala to have new airport near Sabarimala temple, govt approves land acquisition |work=Zeenews.India.Com |url=https://zeenews.india.com/aviation/kerala-to-have-new-airport-near-sabarimala-temple-govt-approves-land-acquisition-2556143.html |access-date=31 December 2022}}</ref> ===ರೈಲ್ವೆ=== ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಶಬರಿಮಲದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಚೆಂಗನ್ನೂರು]]. {{rws|ಚೆಂಗನ್ನೂರು}} (ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ {{convert|85|km}}), {{rws|ತಿರುವಲ್ಲ}} (ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ {{convert|87|km}}), {{rws|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ}} (ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ {{convert|96|km}}) ಶಬರಿಮಲದಿಂದ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು. ರೈಲು [[ಕೊಲ್ಲಂ–ಸೆಂಗೊಟ್ಟೈ ಕಾರ್ಡ್ ಲೈನ್|ಶೆಂಗೊಟ್ಟೈ - ಕೊಲ್ಲಂ ಮಾರ್ಗ]]ದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋದರೆ, [[ಪುನಲೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಪುನಲೂರು]] ({{convert|101|km}}) ಹತ್ತಿರದ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ===ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಬಸ್=== ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಮಕರವಿಳಕ್ಕು ಪೂಜೆಗಳ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=2022-11-17 |title=Buses to Sabarimala from TN |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/buses-to-sabarimala-from-tn/articleshow/95568641.cms |access-date=2023-11-21 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-11-14 |title=All arrangements in place for Sabarimala pilgrimage |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/all-arrangements-in-place-for-sabarimala-pilgrimage/article67532686.ece |access-date=2023-11-21 |issn=0971-751X}}</ref> ===ರೋಪ್ವೇ=== 2011 ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಯೋಜನೆಯಾದ ಶಬರಿಮಲ ರೋಪ್ವೇ, ಭಾರತದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮಂಡಳಿ]] (NBWL) ಆಗಸ್ಟ್ 2025 ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref name=sabr1>[https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2025/Aug/27/sabarimala-ropeway-project-nears-final-clearance-4 Sabarimala ropeway project nears final clearance], New Indian Express, 27 Aug 2025.</ref> ==ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ == ===ಚಿನ್ನದ ಕಳ್ಳತನ === '''ಶಬರಿಮಲ ಚಿನ್ನದ ಕಳ್ಳತನದ ವಿವಾದ'''ವು ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಪಾಲಕ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವಾಲಯದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಚಿನ್ನದ ಲೇಪನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಸುಮಾರು 4.5–12 ಕೆಜಿ ಚಿನ್ನದ (ಸುಮಾರು ₹100 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ) ದುರ್ವಿನಿಯೋಗ ಮತ್ತು ಕಳ್ಳತನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಇದು [[ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ]] (TDB) ಭಕ್ತರ ಅರ್ಪಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನಾ ಕಾರ್ಯಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಚಾರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. 2019 ಮತ್ತು 2025 ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈನ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳಲ್ಲಿ ದುರಸ್ತಿಗಾಗಿ ಚಿನ್ನದ ಲೇಪಿತ ತಾಮ್ರದ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ತೂಕ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು, ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಮಸುಕಾದ ಲೇಪನ ಮತ್ತು ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ಪ್ರಾಯೋಜಕ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಪೊಟ್ಟಿ (ಪೊಟ್ಟಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ) ಪುನಃ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ; 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2025 ರಂದು, ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಎರಡು ಪೀಠಗಳನ್ನು ತಿರುವನಂತಪುರಂನಲ್ಲಿನ ಪೊಟ್ಟಿಯ ಸಹೋದರಿಯ ನಿವಾಸದಿಂದ ಮರುಪಡೆಯಲಾಯಿತು, ಅವರು ವಿವಾಹಕ್ಕಾಗಿ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯ ನಡುವೆ. ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅರ್ಜಿಯಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ TDB ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಿತು, ಆರಂಭಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿತ ಕಳ್ಳತನಕ್ಕಿಂತ "ಸಣ್ಣ ಅಪಹರಣ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿತು, ಆದರೆ '''ಶಬರಿಮಲ ಕರ್ಮ ಸಮಿತಿ''' (SKS) ಪ್ರತ್ಯೇಕ FIR ಅನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ವಿಶ್ವಾಸಘಾತು ಮತ್ತು ದರೋಡೆಕೋರತನದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತು. ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾದ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್]] (UDF) ಮತ್ತು [[BJP]] ಆಡಳಿತಾರೂಢ [[ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್]] (LDF) ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ರಹಸ್ಯ ಸುತ್ತುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಆರೋಪ ಮಾಡಿದವು—[[ಕೇಂದ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ದಳ|CBI]] ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ರಾಜೀನಾಮೆಗಳನ್ನು ಬೇಡಿದವು—ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅಡ್ಡಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಆಂದೋಲನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಆದರೆ LDF ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಮುನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಚಾರದ ಪ್ರೇರಿತ ಎಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿತು. 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 ರಂತೆ, [[ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ ರಂದು ಮಾಜಿ [[ಭಾರತೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ|SP]] ಎಸ್. ಶಶಿಧರನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪೊಲೀಸ್ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ|ADGP]] ಎಚ್. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುಪ್ತ ''[[ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡ (ಭಾರತ)|ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡ]]'' (SIT) ರಚಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದೆ, ಇದು 1998 ರಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಬಳಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು; ಆರು ವಾರಗಳೊಳಗೆ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ SIT, ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ (5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ ರಂದು ಪೊಟ್ಟಿಯ ಹೇಳಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ), ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಬಂಧನಗಳು ವರದಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಕಳ್ಳತನದ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದೆ. ಈ ವಿವಾದವು ಕೇರಳದ ಧ್ರುವೀಕೃತ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಉಲ್ಬಣಗೊಳಿಸಿದೆ, ದೇವಾಲಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ತಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶಬರಿಮಲದ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ,<ref>[https://theprint.in/politics/poll-season-on-horizon-sabarimala-gold-theft-stirs-the-pot-in-kerala-udf-takes-on-ruling-ldf/2759431/ Poll season on horizon, Sabarimala gold ‘theft’ stirs the pot in Kerala. UDF takes on ruling LDF], The Print, 8 Oct 2025.</ref> ಮಾಜಿ ತಿರುವಿಥಾಂಕೂರ್ ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಶ್ರೀ ಎನ್. ವಾಸು ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಎ. ಪದ್ಮಕುಮಾರ್ ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಕೇರಳ ವಿಶೇಷ ತನಿಖಾ ತಂಡ (SIT) ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ''ಶ್ರೀಕೋವಿಲ್'' ಬಾಗಿಲಿನ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಚಿನ್ನ ಕಾಣೆಯಾದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮಾಜಿ ''ತಂತ್ರಿ'' (ಮುಖ್ಯ ಪುರೋಹಿತ) ಕಂದರಾರು ರಾಜೀವರು ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ವಿಜಿಲೆನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಈ ಕ್ರಮವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ರಾಜೀವರು ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಬಂಧನದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref name="auto">{{Cite news |title=How gold worth Rs 4.5 cr vanished from one of India's richest temples |url=https://timesofindia.indiatimes.com/toi-plus/crime/how-gold-worth-rs-4-5-cr-vanished-from-one-of-indias-richest-temples/articleshow/126529164.cms |access-date=2026-01-16 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಗಳು 2019 ರಲ್ಲಿ ಲೇಪನಕ್ಕಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲಾದ ಚಿನ್ನದ ಲೇಪಿತ ಬಾಗಿಲಿನ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ''ದ್ವಾರಪಾಲಕ'' ವಿಗ್ರಹಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಇದು ದುರ್ವಿನಿಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಂಭವನೀಯ ಕಳ್ಳತನದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ.<ref name="auto"/> === ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಭಕ್ತರ ಪ್ರವೇಶ === {{see also|ಶಬರಿಮಲಕ್ಕೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶ|ರೆಡಿ ಟು ವೇಯ್ಟ್ ಅಭಿಯಾನ}} ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯು 10 ರಿಂದ 50 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇವರ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. == ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನ == [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಇದನ್ನು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರವು ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಋತುಮತಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮದ್ರಾಸ್ ಪದಾತಿದಳದ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ಗಳಾದ ಲೇಖಕರು ಸುಮಾರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯ ನಂತರ 1820 ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಇದನ್ನು ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ 1893 ಮತ್ತು 1901 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಗರ್ಭಧಾರಣೆಗೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುವ ಹುಡುಗಿಯರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ವಯಸ್ಸಾದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಗೆ ಮುನ್ನದ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ದೇವರ (ಅಯ್ಯಪ್ಪ) ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಇರುವ ವಿರೋಧದಿಂದಾಗಿ.<ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/india/2018/11/22/british-era-survey-report-says-sabarimala-ban-existed-200-years-ago.html|title=British era survey report says Sabarimala ban existed 200 years ago|website=The Week}}</ref> 1991 ರವರೆಗೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೂ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ. 50 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳಾ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಿಶುಗಳ ಮೊದಲ ಅನ್ನ ಪ್ರಾಶನ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ([[ಅನ್ನಪ್ರಾಶನ|ಚೊರೂನು]]) ನಡೆಸಲು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Tarabout">{{cite book |author1=Gilles Tarabout |editor1-last=Berti |editor1-first=Daniella |editor2-last=Good |editor2-first=Anthony |editor3-last=Tarabout |editor3-first=Gilles |title=Of Doubt and Proof. Legal and Ritual Practices of Judgmen |date=2015 |publisher=Ashgate |isbn=978-1-4724-3451-7 |pages=70–71 |chapter-url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01246885/document |access-date=29 October 2018 |chapter=Religious Uncertainty, Astrology and the Courts in South India}}</ref> 1991 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಕೆ. ಪರಿಪೂರ್ಣನ್ ಮತ್ತು ಕೆ. ಬಾಲನಾರಾಯಣ ಮಾರಾರ್, ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ತಮ್ಮ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ, 10 ರಿಂದ 50 ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದರು, ಅಂತಹ ನಿರ್ಬಂಧವು ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="khc91" /> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ಕ್ಕೆ ಆ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಯನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು.<ref name="khc91"/> ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು "ಹಿಂದೂಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ವಿಭಾಗದ ನಡುವೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ವರ್ಗದ ನಡುವೆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು (ಶಬರಿಮಲ) ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಆದರೆ ನಿಷೇಧವು ಮಹಿಳೆಯರ ವರ್ಗವಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಯಸ್ಸಿನ ಗುಂಪಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿತು.<ref name=":3"/> 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು, [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು 4-1 ಬಹುಮತದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ (4 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1 ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪ್ಯಾನಲ್) ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರವೇಶದ ನಿಷೇಧವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="SC-2018-Sep-28">{{cite web |last1=The Registrar |first1=SCI |title=Writ petition (civil) no. 373 of 2006 |url=https://www.sci.gov.in/supremecourt/2006/18956/18956_2006_Judgement_28-Sep-2018.pdf |website=Supreme Court of India |access-date=15 December 2018 |archive-date=19 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181019154645/https://www.sci.gov.in/supremecourt/2006/18956/18956_2006_Judgement_28-Sep-2018.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="NDTV.com">{{Cite news |url=https://www.ndtv.com/india-news/keralas-sabarimala-temple-must-allow-women-of-all-ages-says-supreme-court-ending-restriction-1923556 |title=Women Of All Ages Can Enter Sabarimala Temple, Says Top Court, Ending Ban |work=NDTV.com |access-date=2018-09-28}}</ref> ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, [[ದೀಪಕ್ ಮಿಶ್ರಾ]], ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ಆಯ್ದ ನಿಷೇಧವು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ "ಅಗತ್ಯ ಭಾಗ" ಅಲ್ಲ ಆದರೆ "ಧಾರ್ಮಿಕ [[ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವ]]"ದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="SC-2018-Sep-28" /> ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ [[ಧನಂಜಯ ಯ. ಚಂದ್ರಚೂಡ್]] ಅವರು ನಿಷೇಧವು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು "ಕಳಂಕಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ" ಮತ್ತು "ಸ್ಟೀರಿಯೊಟೈಪ್" ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು "ಪುರುಷರ [[ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ]]ದ ಹೊರೆಯನ್ನು" ಅವರ ಮೇಲೆ ಹೇರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="SC-2018-Sep-28" /><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/sabarimala-temple-entry-live-updates/article25066336.ece|title=SC allows entry of women of all ages to worship at Sabarimala, other places of their choice|website=The Hindu|date=28 September 2018|via=www.thehindu.com}}</ref> ಏಕೈಕ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ [[ಇಂದು ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ]] ಅವರು ತಮ್ಮ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ "ಅಗತ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ ಎಂಬುದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯವು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯ" ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯವಲ್ಲ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು. "ಧರ್ಮದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ತರ್ಕಬದ್ಧತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಅವರು ಸೇರಿಸಿದರು.<ref name="SC-2018-Sep-28" /><ref>{{Cite news |url=https://indianexpress.com/article/india/sabarimala-verdict-justice-indu-malhotra-dissents-cant-invoke-rationality-in-religion-5378873/ |title=Sabarimala verdict: Justice Indu Malhotra dissents — Can't invoke rationality in religion |date=2018-09-29 |work=The Indian Express |access-date=2018-11-24}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/sabarimala-verdict-5-key-reasons-why-justice-indu-malhotra-differed-with-majority-view/articleshow/65997997.cms |title=Sabarimala verdict: 5 key reasons why Justice Indu Malhotra differed with majority view - Times of India |work=The Times of India |access-date=2018-11-24}}</ref> ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ, ಕೇರಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳು ನಡೆದವು. ಈ ತೀರ್ಪಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಭಕ್ತರು ಸುಮಾರು 65 ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶಾ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಆದೇಶಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶಾ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. ಪ್ರಕರಣದ ಪ್ರಮುಖ ಸತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.<ref name=":8">{{Cite web |date=2019-11-13 |title=Supreme Court verdict tomorrow on plea challenging Sabarimala ruling |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/supreme-court-will-tomorrow-decide-review-petitions-on-entry-of-women-into-sabarimala-temple-rafale-deal/story-trKUAzgAC0kFGkCpG3qucJ.html |access-date=2023-02-28 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ತೆರೆದಾಗ 17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018 ರಂದು ನಿಲಕ್ಕಲ್ ಮತ್ತು ಪಂಪಾ ತಳ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ನಡೆದವು. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಮಹಿಳಾ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿದರು, ಅವರ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಕದ್ದರು, ಮತ್ತು ವಾಹನವನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಪೊಲೀಸರ ಮೇಲೂ ದಾಳಿ ನಡೆಯಿತು. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಹಿಳೆಯರು ಸಹ ಇದ್ದರು, ಋತುಮತಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ತಡೆಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news |url=https://m.hindustantimes.com/india-news/tension-mounts-in-kerala-as-sabarimala-set-to-open-today/story-YRZuiWacJvlZc8Agn1gfJK.html |title=Sabarimala row: Devotees attack journalists, stop women from approaching temple |work=Hindustan Times |access-date=17 October 2018 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-45885996 |title=Sabarimala: Mobs attack women near India Hindu temple |work=BBC |access-date=17 October 2018}}</ref> ಪೊಲೀಸರು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೋಟಾರ್ ಬೈಕ್ಗಳನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿದ ವರದಿಗಳೂ ಇದ್ದವು.<ref>{{Cite news |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/watch-kerala-cops-vandalise-parked-vehicles-near-sabarimala-1933642 |title=Watch: Kerala Cops Vandalise Parked Vehicles Near Sabarimala |work=NDTV.com |access-date=2018-11-15}}</ref> ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ತಮಿಳುನಾಡು, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕಗಳಲ್ಲೂ ಭಕ್ತರು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/021018/peaceful-protests-against-supreme-court-judgment.html |title='Peaceful' protests against Supreme Court judgment |date=2018-10-02 |website=Deccan Chronicle |access-date=2019-06-21}}</ref> ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ, 26 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು, ಭಕ್ತರು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸಂಜೆ 6 ರಿಂದ 6:30 ರವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 765 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ 'ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಜ್ಯೋತಿ' ಬೆಳಗಿಸಿದರು. ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |url=https://english.manoramaonline.com/news/kerala/2018/12/26/ayyappa-jyothi-sabarimala-karma-samithi-kerala.html |title=Massive participation of women in 765-km Ayyappa Jyothi |website=OnManorama |access-date=2019-06-21}}</ref> ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಕಣ್ಣೂರಿನಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಹಲ್ಲೆಗೆ ಒಳಗಾದರು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು 1400 ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ಭಾಗವಹಿಸುವವರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/cases-filed-against-1400-people-who-took-part-ayyappa-jyothi-event-kerala-94219 |title=Cases filed against 1400 people who took part in Ayyappa Jyothi event in Kerala |website=www.thenewsminute.com |date=30 December 2018 |access-date=2019-06-21}}</ref><ref name=":0" /> ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪುಗಳ ಜನರು ಭಕ್ತರ ಕಾರಣವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಪ್ರಮುಖ [[ಜೈನಾಚಾರ್ಯ ಯುಗಭೂಷಣ್ ಸುರೀಶ್ವರ್ಜಿ|ಜೈನ ಆಚಾರ್ಯ ಯುಗಭೂಷಣ್ ಸುರಿ ಮಹಾರಾಜ್]], ಪಂಡಿತ್ ಮಹಾರಾಜ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಪವಿತ್ರತೆಯು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಮೂಲಭೂತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite magazine |url=https://www.indiatoday.in/india/story/women-should-not-enter-sabarimala-jain-acharya-pandit-maharaj-1370232-2018-10-18 |title=Women should not enter Sabarimala: Jain acharya Pandit Maharaj |author=Pankaj P. Khelkar |date=18 October 2018 |magazine=India Today |access-date=2019-03-04 }}</ref> ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಿವಾದದ ಕುರಿತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ಪಂಡಿತ್ ಮಹಾರಾಜ್ ಇಂಡಿಯಾಟುಡೇಗೆ "ಅದು ಶಬರಿಮಲ ಅಥವಾ ಜಾರ್ಖಂಡ್ನ ಶಿಖರ್ಜಿ ಆಗಿರಲಿ, ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಪವಿತ್ರತೆಗಾಗಿ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು, "ಧರ್ಮವು ಆಂತರಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು. ನಾನು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಥವಾ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿರುದ್ಧ ಅಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವರು ಜನರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಾರದು." ಅಲ್ಲದೆ, [[ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ ಫೌಂಡೇಶನ್|ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್]] ಸ್ಥಾಪಕ [[ರವಿ ಶಂಕರ್ (ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ)|ರವಿ ಶಂಕರ್]] ಶಬರಿಮಲದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |url=https://www.indiatoday.in/india/story/tradition-must-be-followed-sri-sri-ravi-shankar-on-sabarimala-row-1382273-2018-11-04 |title=Tradition must be followed: Sri Sri Ravi Shankar on Sabarimala row |newspaper=India Today |access-date=2019-03-04 |agency=Ist}}</ref> ಋತುಮತಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರು 19 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018 ರಂದು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಆದರೆ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಸುಮಾರು 100 ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿ ತಡೆದರು. [[ತಂತ್ರಿ]] ಮಹಿಳೆಯರು 18 ಪವಿತ್ರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಏರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ ಗರ್ಭಗುಡಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಹಿಂದಿರುಗಿದರು.<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/sabarimala-women-entry-issue-protests-continue/article25258611.ece |title=Sabarimala protests: Women descend the hill without darshan following protests |work=The Hindu |access-date=19 October 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Two Indian women become first to enter temple after centuries-old ban overturned |last1=Berlinger |first1=Joshua |url=https://www.cnn.com/2019/01/01/asia/india-kerala-chain-intl/index.html |date=2 January 2019 |work=CNN |last2=Pokharel |first2=Sugam |last3=Suri |first3=Manveena}}</ref> 2 ಜನವರಿ 2019 ರಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 3:45 ಕ್ಕೆ, ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, 40 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರು ಪೊಲೀಸರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಶಬರಿಮಲ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು, ಆರೋಪದ ಪ್ರಕಾರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ ಹಿಂಭಾಗದ ದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ. ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ, [[ಪಿಣರಾಯಿ ವಿಜಯನ್]], ಅವರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ಅದರ ನಂತರ, ಪುರೋಹಿತರು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಒಂದು ಗಂಟೆ [[ಆಚರಣಾ ಶುದ್ಧೀಕರಣ#ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಆಚರಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು]] ಮುಚ್ಚಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಮಂಡಲ ಕಾಲಂ ಅಥವಾ 41-ದಿನಗಳ ತಪಸ್ಸಿನ ಅವಧಿ/ವ್ರತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.<ref name=":2" /><ref name=":4" /><ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/two-women-below-50-claim-they-entered-keralas-sabarimala-temple/articleshow/67343779.cms |title=Two women below 50 claim they entered Kerala's Sabarimala temple - Times of India ► |website=The Times of India |date=2 January 2019 |access-date=2019-01-02}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ndtv.com/india-news/two-women-below-50-enter-keralas-sabarimala-temple-1971204 |title=2 Women Below 50 Enter Sabarimala, Temple Reopens After "Purification" |website=NDTV.com |access-date=2019-01-02}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.oneindia.com/india/sabarimala-temple-entry-case-jayamala-s-bold-claim-that-stoked-controversy-in-2006-2784013.html |title=Sabarimala Temple entry case: Jayamala's bold claim that stoked controversy in 2006 |last=P |first=Chennabasaveshwar |date=28 September 2018 |work=OneIndia |access-date=24 June 2019}}</ref><ref name="indiatoday1995">{{cite web |last1=M.G |first1=Radhakrishnan |title=Ban on women of prohibited age group visiting Sabarimala shrine comes under scrutiny |url=https://www.indiatoday.in/magazine/religion/story/19950115-ban-on-women-of-prohibited-age-group-visiting-sabarimala-shrine-comes-under-scrutiny-806703-1995-01-15 |website=India Today |date=15 January 1995 |access-date=20 October 2018}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 2019 ರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಹೊಸದಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ ಶ್ರೀ ರಂಜನ್ ಗೊಗೊಯ್ ನೇತೃತ್ವದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು, 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಏಳು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ದೊಡ್ಡ ಪೀಠಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಆದೇಶವನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು.<ref name=":8" /> ===ಪರಿಸರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು=== [[File:NoPlastic@Sabarimala.JPG |thumb|ಶಬರಿಮಲದ ನಡಪ್ಪಂತಲ್ ಬಳಿಯ ಮಾಹಿತಿ ಫಲಕ, ಶಬರಿಮಲವನ್ನು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಕೈಜೋಡಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದೆ.]] ಶಬರಿಮಲಕ್ಕೆ ಭಕ್ತರು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವ ತ್ಯಾಜ್ಯವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ<ref>{{Cite web |url=http://mathrubhuminews.in/ee/ReadMore/22360/sabarimala-news/E |title=ശബരിമലയില്‍ ചത്ത മ്ലാവിന്റെ വയറ്റില്‍ കിലോക്കണക്കിന് പ്ലാസ്റ്റിക്ക് |website=mathrubhuminews.in |access-date=2016-12-02 |archive-date=14 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314131309/http://mathrubhuminews.in/ee/ReadMore/22360/sabarimala-news/E |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.firstpost.com/india/going-green-keralas-sabarimala-temple-rules-against-the-use-of-plastics-2585534.html |title=Going green? Kerala's Sabarimala temple rules against the use of plastics – Firstpost |date=2016-01-15 |newspaper=Firstpost |access-date=2016-12-02}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.deccanchronicle.com/160107/nation-current-affairs/article/kerala-high-court-seeks-probe-deer-death |title=Kerala High Court seeks probe into deer death |date=2016-01-07 |newspaper=Deccan Chronicle |access-date=2016-12-02}}</ref> ಮತ್ತು ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳಿಗೆ.<ref>{{Cite news |url=http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/plumage/sabarimala-and-periyar-eternal-yet-threatened/ |title=Sabarimala and Periyar eternal yet threatened |date=2014-06-22 |newspaper=Times Of India Blogs |access-date=2016-12-02}}</ref> ಶಬರಿಮಲವನ್ನು ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು 'ಇರುಮುಡಿಕ್ಕೆಟ್ಟು' ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಾರದು ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite news |url=http://english.mathrubhumi.com/news/kerala/-irumudikkettu-should-not-contain-plastic-materials-hc-english-news-1.737230 |title='Irumudikkettu' should not contain plastic materials: HC |newspaper=Mathrubhumi |access-date=2016-12-02}}</ref> ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ "ಪುಣ್ಯಂ ಪೂಂಕಾವನಂ" ನಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |url=http://english.mathrubhumi.com/features/specials/-punyam-poonkavanam-to-cleanse-sabarimala-english-news-1.673800 |title='Punyam Poonkavanam' to cleanse Sabarimala |last=Vijayan |first=P |newspaper=Mathrubhumi |access-date=2016-12-02}}</ref> [[ಮಾತಾ ಅಮೃತಾನಂದಮಯಿ ಮಠ]]ವು ಶಬರಿಮಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಡಲು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite news |url=http://www.ndtv.com/south/sabarimala-clean-up-35-000-bags-of-garbage-collected-505984 |title=Sabarimala clean-up: 35,000 bags of garbage collected |newspaper=NDTV.com |access-date=2016-12-02}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/200-foreigners-take-part-in-cleaning-drive-at-sabarimala/article2609299.ece |title=200 foreigners take part in cleaning drive at Sabarimala |last=Kuttoor |first=Radhakrishnan |newspaper=The Hindu |access-date=2016-12-02}}</ref> ಪಂಪಾ ನದಿಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಶಬರಿಮಲ ಸನ್ನಿಧಾನಂ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಅವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದ್ದರೂ,<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/pampa-to-be-included-in-punyam-poonkavanam/article6610924.ece |title=Pampa to be included in Punyam Poonkavanam |author=((Special Correspondent))|newspaper=The Hindu |access-date=2016-12-02}}</ref> ವಿಶಾಲವಾದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವೆಂದರೆ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಶಬರಿಮಲವನ್ನು ಮೀರಿ ಹರಡುವುದು.<ref>{{Cite web|url=http://www.uniindia.com/ayyappa-seva-samajam-conducts-cleaning-operation-in-sabarimala/other/news/351754.html|title=Ayyappa Seva Samajam conducts cleaning operation in Sabarimala|accessdate=17 April 2023}}</ref> "''ಪುಣ್ಯಂ ಪೂಂಕಾವನಂ''" ಯೋಜನೆಯ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:<ref>{{Cite web |url=http://www.punyampoonkavanam.org/vm.php |title=Welcome to Official Site of Punyam Poonkavanam |website=www.punyampoonkavanam.org |access-date=2016-12-02 |archive-date=2017-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170507063856/http://www.punyampoonkavanam.org/vm.php |url-status=dead }}</ref> # ಪವಿತ್ರ ಪಂಪಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಸೋಪು ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬಳಸದಿರುವುದು. [[ಪವಿತ್ರ ನದಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಎಸೆಯದಿರುವುದು. # ಯಾವುದೇ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅನ್ನು ಬಳಸದೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ [[ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೆ|ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೀಯ]] ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ''ಇರುಮುಡಿಕ್ಕೆಟ್ಟು'' ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು. # ಯಾತ್ರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಶಬರಿಮಲ ಸನ್ನಿಧಾನಂ, ಪಂಪಾ ನದಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಮೀಸಲಿಡುವುದು. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ಶಬರಿಮಲ ದೇವಾಲಯ ಸಮುಚ್ಛಯ ** [[ಮಾಳಿಕಾಪುರತ್ತಮ್ಮ]], ಶಬರಿಮಲ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇವಾಲಯ ಸಮುಚ್ಛಯದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ ** [[ಶಬರಿಮಲ ಟ್ರೆಕ್]], ಯಾತ್ರಾ ಮಾರ್ಗ ** [[ವಾವರ್]], ಶಬರಿಮಲದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಕ್ತ, ಶಬರಿಮಲ ದೇವಾಲಯ ಸಮುಚ್ಛಯದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ * [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] ** [[ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳು]] ** [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category |Sabarimala}} {{Wikivoyage}} * [http://www.sabarimala.kerala.gov.in/ ಶಬರಿಮಲದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121032033/http://www.sabarimala.kerala.gov.in/ |date=2010-11-21 }} {{ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು}} {{Portal bar |ಭಾರತ |ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ |ಧರ್ಮ}} {{Authority control}} [[ವರ್ಗ:ಶಬರಿಮಲ| ]] [[ವರ್ಗ:ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಹಿಂದೂ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಪವಿತ್ರ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಂಪಾ ನದಿ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಯ್ಯಪ್ಪ ದೇವಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಾಹಾರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಸಮುದಾಯಗಳು]] 9wvz72md1beshspudm74oljjr1j2tn3 0 180397 1382938 2026-08-15T15:44:07Z Hariprasad Shetty10 87270 ಹೊಸ ಪುಟ: # ಜಯನ್ {{Infobox person | name = ಜಯನ್ | image = | caption = | birth_name = ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ | birth_date = {{Birth date|1939|7|25|df=y}} | birth_place = ಕೊಲ್ಲಂ, ತಿರುವಿತಾಂಕೂರು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ | death_date = {{Death date and age|1980|11|16|1939|7|25|df=y}} | death_place = ಮದ್ರಾಸ್, ತಮಿಳುನಾಡು, ಭಾರತ | death_cause = ಹೆಲಿಕಾಪ... 1382938 wikitext text/x-wiki # ಜಯನ್ {{Infobox person | name = ಜಯನ್ | image = | caption = | birth_name = ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ | birth_date = {{Birth date|1939|7|25|df=y}} | birth_place = ಕೊಲ್ಲಂ, ತಿರುವಿತಾಂಕೂರು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ | death_date = {{Death date and age|1980|11|16|1939|7|25|df=y}} | death_place = ಮದ್ರಾಸ್, ತಮಿಳುನಾಡು, ಭಾರತ | death_cause = ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಅಪಘಾತ | occupation = ನಟ, ನೌಕಾಪಡೆಯ ಅಧಿಕಾರಿ, ಸಾಹಸ ಪ್ರದರ್ಶಕ | years_active = 1972–1980 | spouse = | parents = ಮಾಧವನ್ ಪಿಳ್ಳೈ, ಭಾರತಿಯಮ್ಮ | relatives = ಜಯಭಾರತಿ | military_branch = ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ | serviceyears = 1954–1970 | rank = ಮಾಸ್ಟರ್ ಚೀಫ್ ಪೆಟ್ಟಿ ಆಫೀಸರ್ }} '''ಜಯನ್''' (25 ಜುಲೈ 1939 – 16 ನವೆಂಬರ್ 1980) ಅವರು [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ]] ಭಾರತೀಯ ನಟ, ಮಾಜಿ ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಅಧಿಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಸಾಹಸ ಪ್ರದರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಜನ್ಮನಾಮ '''ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್''' ಆಗಿತ್ತು. 1970ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ತಾರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ಆಕ್ಷನ್ ಪಾತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಜನಪ್ರಿಯರಾದರು. ಅವರನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಆಕ್ಷನ್ ಹೀರೋಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="wiki">{{cite web |title=Jayan |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Jayan |website=Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> ಜಯನ್ ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಶೇಷ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ವೇಷಭೂಷಣ, ದೇಹಭಾಷೆ, ಸಂಭಾಷಣೆ ಹೇಳುವ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷತ್ವದ ಪರದೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವು ಅವರನ್ನು 1970ರ ದಶಕದ ಮಲಯಾಳಂ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="commons">{{cite web |title=Category:Jayan |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Jayan |website=Wikimedia Commons |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಜಯನ್ ಅವರು 25 ಜುಲೈ 1939ರಂದು ಅಂದಿನ ತಿರುವಿತಾಂಕೂರಿನ ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಮಾಧವನ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಭಾರತಿಯಮ್ಮ. ಅವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್. ಅವರು ಕೊಲ್ಲಂನ ಸರ್ಕಾರಿ ಬಾಯ್ಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು.<ref name="malayalachalachithram">{{cite web |title=Jayan |url=https://www.malayalachalachithram.com/profiles.php?i=48 |website=MalayalaChalachithram |access-date=15 August 2026}}</ref> ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಗೆ ಸೇರಿದರು. ನೌಕಾಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಅವರಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯದ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೆಳೆಯಿತು.<ref name="malayalachalachithram"/> ಜಯನ್ ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ನಂತರ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ನೌಕಾಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾಸ್ಟರ್ ಚೀಫ್ ಪೆಟ್ಟಿ ಆಫೀಸರ್ ಹುದ್ದೆಯವರೆಗೆ ಏರಿದ್ದರು.<ref name="wiki"/> == ಚಿತ್ರರಂಗ ಪ್ರವೇಶ == ಜಯನ್ 1970ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''[[Postmane Kanmanilla|ಪೋಸ್ಟ್‌ಮ್ಯಾನೆ ಕಾಣಾನಿಲ್ಲ]]'' (1972) ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="malayalachalachithram"/> ಚಿತ್ರರಂಗದ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಪೋಷಕ ಹಾಗೂ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ''ಪಂಚಮಿ'' ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳು ಅವರಿಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವು. ನಂತರ ಅವರು ಸಾಹಸ ಪ್ರಧಾನ ನಾಯಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="nett">{{cite web |title=Malayalam Movie Actor Jayan Biography |url=https://nettv4u.com/celebrity/malayalam/movie-actor/jayan |website=NETTV4U |access-date=15 August 2026}}</ref> ನಟ ಜೋಸ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಜಯನ್ ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ಅವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ''ಜಯನ್'' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಜೋಸ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಕೆಲವು ಜೀವನಚರಿತ್ರಾ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="imdbbio">{{cite web |title=Jayan Biography |url=https://www.imdb.com/name/nm1549796/bio/ |website=IMDb |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಜನಪ್ರಿಯತೆ == 1970ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯನ್ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು. ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಕ್ಷನ್, ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಖ್ಯಾತರಾದರು. ಅವರ ಪರದೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಗುಣವು ಅವರನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನ ನಟರಿಂದ ವಿಭಿನ್ನಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="wiki"/> ''[[Sharapancharam|ಶರಪಂಜರಂ]]'' (1979), ''[[Puthiya Velicham|ಪുതിയ ವೆളിച്ചം]]'' (1979), ''[[Angadi (film)|ಅಂಗಾಡಿ]]'' (1980), ''ನಾಯಟ್ಟು'', ''ಚಾಕರ'' ಮತ್ತು ''ಕರಿಂಬನ'' ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು.<ref name="imdb">{{cite web |title=Jayan |url=https://www.imdb.com/name/nm1549796/ |website=IMDb |access-date=15 August 2026}}</ref> ''ಶರಪಂಜರಂ'' ಜಯನ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಯಶಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ 1980ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಅಂಗಾಡಿ'' ಕೂಡ ದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಯನ್ ''ಬಾಬು'' ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref name="angadi">{{cite web |title=Angadi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Angadi_(film) |website=Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> ''ನಾಯಟ್ಟು'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು 1973ರ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ ''ಜಂಜೀರ್''ನ ಮಲಯಾಳಂ ರೂಪಾಂತರವಾಗಿತ್ತು.<ref name="naayattu">{{cite web |title=Naayattu |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Naayattu |website=Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯಗಳು == ಜಯನ್ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನಟನಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.<ref name="commons"/> ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯವು ''[[Kolilakkam|ಕೋಲಿಳಕ್ಕಂ]]'' ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಚಿತ್ರದ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ದೃಶ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮೋಟಾರ್‌ಸೈಕಲ್‌ನಿಂದ ಹಾರುತ್ತಿರುವ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗೆ ಏರುವ ಸಾಹಸವನ್ನು ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="wiki"/> == ನಿಧನ == 16 ನವೆಂಬರ್ 1980ರಂದು ಜಯನ್ ''ಕೋಲಿಳಕ್ಕಂ'' ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ವೇಳೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮದ್ರಾಸ್ ಸಮೀಪದ ಶೋಲವರಂನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ 41 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.<ref name="wiki"/> ಚಿತ್ರದ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮೋಟಾರ್‌ಸೈಕಲ್‌ನಿಂದ ಹಾರುತ್ತಿರುವ ಬೆಲ್ 47 ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗೆ ಏರುವ ಸಾಹಸವನ್ನು ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಅವರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡು ಮೃತಪಟ್ಟರು.<ref name="wiki"/> ಅವರ ಮರಣವು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಆಘಾತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರವೂ ಅವರ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು. ''ಕೋಲಿಳಕ್ಕಂ'' ಸೇರಿದಂತೆ ಅವರ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳು ಅವರ ಮರಣಾನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು.<ref name="imdb"/> == ಪರಂಪರೆ == ಜಯನ್ ಅವರ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣದ ಹಲವು ದಶಕಗಳ ನಂತರವೂ ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವರ ಆಕ್ಷನ್ ಹೀರೋ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ವಿಶಿಷ್ಟ ವೇಷಭೂಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯಗಳು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಗುರುತನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ.<ref name="commons"/> 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಯುವಜನರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರವೂ ಅವರ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವುದು, ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref name="imdbbio"/> 2022ರಲ್ಲಿ ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯ ವಾಕ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ಜಯನ್ ಅವರ ಮೇಣದ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="imdbbio"/> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು == ಜಯನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳು ಅವರ ಅಭಿನಯದ ಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 150ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="wiki"/><ref name="imdbbio"/> ಅವರ ಗಮನಾರ್ಹ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ: * ''ಪೋಸ್ಟ್‌ಮ್ಯಾನೆ ಕಾಣಾನಿಲ್ಲ'' (1972) * ''ಶಾಪಮೋಕ್ಷಂ'' (1974) * ''ಪೂಂತೆನರುವಿ'' (1974) * ''ಟೂರಿಸ್ಟ್ ಬಂಗ್ಲೋ'' (1975) * ''ಪಂಚಮಿ'' (1976) * ''ಕಣ್ಣಪ್ಪನುಣ್ಣಿ'' (1977) * ''ಅಚ್ಚಾರಂ ಅಮ್ಮಿಣಿ ಓಶಾರಂ ಓಮಣ'' (1977) * ''ರಂಡು ಪೆಣ್‌ಕುಟ್ಟಿಗಳು'' (1978) * ''ತಚ್ಚೋಳಿ ಅಂಬು'' (1978) * ''ಈಥೋ ಒರು ಸ್ವಪ್ನಂ'' (1978) * ''ಶರಪಂಜರಂ'' (1979) * ''ಪುತಿಯ ವೆളിച്ചം'' (1979) * ''ವೇನಲಿಲ್ ಒರು ಮಳ'' (1979) * ''ನಾಯಟ್ಟು'' (1980) * ''ಅಂಗಾಡಿ'' (1980) * ''ಚಾಕರ'' (1980) * ''ಕರಿಂಬನ'' (1980) * ''ಮೂರ್ಕನ್'' (1980) * ''ಮನುಷ್ಯ ಮೃಗಂ'' (1980) * ''ಕೋಲಿಳಕ್ಕಂ'' (1981) ಅವರ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳು ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು.<ref name="imdb"/> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಜಯನ್ ಅವರ ಜನ್ಮನಾಮ ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್. ಅವರ ತಂದೆ ಮಾಧವನ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಭಾರತಿಯಮ್ಮ. ನಟಿ ಜಯಭಾರತಿ ಅವರ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="wiki"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * {{IMDb name|1549796|ಜಯನ್}} * [https://www.malayalachalachithram.com/profiles.php?i=48 MalayalaChalachithram ನಲ್ಲಿ ಜಯನ್] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Jayan ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಯನ್] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Jayan ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿನ ಜಯನ್ ಲೇಖನ] [[ವರ್ಗ:1939ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:1980ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಸ ಪ್ರದರ್ಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂನ ಜನರು]] 59ln8xbbc3ielcim1o73mbff42y395b 1382939 1382938 2026-08-15T15:46:00Z Hariprasad Shetty10 87270 /* */ 1382939 wikitext text/x-wiki # ಜಯನ್ {{Infobox person | name = ಜಯನ್ | image = | caption = | birth_name = ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ | birth_date = {{Birth date|1939|7|25|df=y}} | birth_place = ಕೊಲ್ಲಂ, ತಿರುವಿತಾಂಕೂರು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ | death_date = {{Death date and age|1980|11|16|1939|7|25|df=y}} | death_place = ಮದ್ರಾಸ್, ತಮಿಳುನಾಡು, ಭಾರತ | death_cause = ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಅಪಘಾತ | occupation = ನಟ, ನೌಕಾಪಡೆಯ ಅಧಿಕಾರಿ, ಸಾಹಸ ಪ್ರದರ್ಶಕ | years_active = 1972–1980 | spouse = | parents = ಮಾಧವನ್ ಪಿಳ್ಳೈ, ಭಾರತಿಯಮ್ಮ | relatives = ಜಯಭಾರತಿ | military_branch = ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ | serviceyears = 1954–1970 | rank = ಮಾಸ್ಟರ್ ಚೀಫ್ ಪೆಟ್ಟಿ ಆಫೀಸರ್ }} '''ಜಯನ್''' (25 ಜುಲೈ 1939 – 16 ನವೆಂಬರ್ 1980) ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಭಾರತೀಯ ನಟ, ಮಾಜಿ ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಅಧಿಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಸಾಹಸ ಪ್ರದರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಜನ್ಮನಾಮ '''ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್''' ಆಗಿತ್ತು. 1970ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ತಾರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ಆಕ್ಷನ್ ಪಾತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಜನಪ್ರಿಯರಾದರು. ಅವರನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಆಕ್ಷನ್ ಹೀರೋಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="wiki">{{cite web |title=Jayan |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Jayan |website=Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> ಜಯನ್ ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಶೇಷ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ವೇಷಭೂಷಣ, ದೇಹಭಾಷೆ, ಸಂಭಾಷಣೆ ಹೇಳುವ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷತ್ವದ ಪರದೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವು ಅವರನ್ನು 1970ರ ದಶಕದ ಮಲಯಾಳಂ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="commons">{{cite web |title=Category:Jayan |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Jayan |website=Wikimedia Commons |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಜಯನ್ ಅವರು 25 ಜುಲೈ 1939ರಂದು ಅಂದಿನ ತಿರುವಿತಾಂಕೂರಿನ ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಮಾಧವನ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಭಾರತಿಯಮ್ಮ. ಅವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್. ಅವರು ಕೊಲ್ಲಂನ ಸರ್ಕಾರಿ ಬಾಯ್ಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು.<ref name="malayalachalachithram">{{cite web |title=Jayan |url=https://www.malayalachalachithram.com/profiles.php?i=48 |website=MalayalaChalachithram |access-date=15 August 2026}}</ref> ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಗೆ ಸೇರಿದರು. ನೌಕಾಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಅವರಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯದ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೆಳೆಯಿತು.<ref name="malayalachalachithram"/> ಜಯನ್ ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ನಂತರ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ನೌಕಾಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾಸ್ಟರ್ ಚೀಫ್ ಪೆಟ್ಟಿ ಆಫೀಸರ್ ಹುದ್ದೆಯವರೆಗೆ ಏರಿದ್ದರು.<ref name="wiki"/> == ಚಿತ್ರರಂಗ ಪ್ರವೇಶ == ಜಯನ್ 1970ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ಪೋಸ್ಟ್‌ಮ್ಯಾನೆ ಕಾಣಾನಿಲ್ಲ'' (1972) ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="malayalachalachithram"/> ಚಿತ್ರರಂಗದ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಪೋಷಕ ಹಾಗೂ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ''ಪಂಚಮಿ'' ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳು ಅವರಿಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವು. ನಂತರ ಅವರು ಸಾಹಸ ಪ್ರಧಾನ ನಾಯಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="nett">{{cite web |title=Malayalam Movie Actor Jayan Biography |url=https://nettv4u.com/celebrity/malayalam/movie-actor/jayan |website=NETTV4U |access-date=15 August 2026}}</ref> ನಟ ಜೋಸ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಜಯನ್ ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ಅವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ''ಜಯನ್'' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಜೋಸ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಕೆಲವು ಜೀವನಚರಿತ್ರಾ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="imdbbio">{{cite web |title=Jayan Biography |url=https://www.imdb.com/name/nm1549796/bio/ |website=IMDb |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಜನಪ್ರಿಯತೆ == 1970ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯನ್ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು. ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಕ್ಷನ್, ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಖ್ಯಾತರಾದರು. ಅವರ ಪರದೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಗುಣವು ಅವರನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನ ನಟರಿಂದ ವಿಭಿನ್ನಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="wiki"/> ''ಶರಪಂಜರಂ'' (1979), ''ಪുതിയ ವೆളിച്ചം'' (1979), ''ಅಂಗಾಡಿ'' (1980), ''ನಾಯಟ್ಟು'', ''ಚಾಕರ'' ಮತ್ತು ''ಕರಿಂಬನ'' ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು.<ref name="imdb">{{cite web |title=Jayan |url=https://www.imdb.com/name/nm1549796/ |website=IMDb |access-date=15 August 2026}}</ref> ''ಶರಪಂಜರಂ'' ಜಯನ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಯಶಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ 1980ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಅಂಗಾಡಿ'' ಕೂಡ ದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಯನ್ ''ಬಾಬು'' ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref name="angadi">{{cite web |title=Angadi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Angadi_(film) |website=Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> ''ನಾಯಟ್ಟು'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು 1973ರ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ ''ಜಂಜೀರ್''ನ ಮಲಯಾಳಂ ರೂಪಾಂತರವಾಗಿತ್ತು.<ref name="naayattu">{{cite web |title=Naayattu |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Naayattu |website=Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯಗಳು == ಜಯನ್ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನಟನಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.<ref name="commons"/> ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯವು ''ಕೋಲಿಳಕ್ಕಂ'' ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಚಿತ್ರದ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ದೃಶ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮೋಟಾರ್‌ಸೈಕಲ್‌ನಿಂದ ಹಾರುತ್ತಿರುವ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗೆ ಏರುವ ಸಾಹಸವನ್ನು ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="wiki"/> == ನಿಧನ == 16 ನವೆಂಬರ್ 1980ರಂದು ಜಯನ್ ''ಕೋಲಿಳಕ್ಕಂ'' ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ವೇಳೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮದ್ರಾಸ್ ಸಮೀಪದ ಶೋಲವರಂನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ 41 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.<ref name="wiki"/> ಚಿತ್ರದ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮೋಟಾರ್‌ಸೈಕಲ್‌ನಿಂದ ಹಾರುತ್ತಿರುವ ಬೆಲ್ 47 ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗೆ ಏರುವ ಸಾಹಸವನ್ನು ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಅವರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡು ಮೃತಪಟ್ಟರು.<ref name="wiki"/> ಅವರ ಮರಣವು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಆಘಾತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರವೂ ಅವರ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು. ''ಕೋಲಿಳಕ್ಕಂ'' ಸೇರಿದಂತೆ ಅವರ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳು ಅವರ ಮರಣಾನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು.<ref name="imdb"/> == ಪರಂಪರೆ == ಜಯನ್ ಅವರ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣದ ಹಲವು ದಶಕಗಳ ನಂತರವೂ ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವರ ಆಕ್ಷನ್ ಹೀರೋ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ವಿಶಿಷ್ಟ ವೇಷಭೂಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯಗಳು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಗುರುತನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ.<ref name="commons"/> 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಯುವಜನರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರವೂ ಅವರ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವುದು, ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref name="imdbbio"/> 2022ರಲ್ಲಿ ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯ ವಾಕ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ಜಯನ್ ಅವರ ಮೇಣದ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="imdbbio"/> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು == ಜಯನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳು ಅವರ ಅಭಿನಯದ ಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 150ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="wiki"/><ref name="imdbbio"/> ಅವರ ಗಮನಾರ್ಹ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ: * ''ಪೋಸ್ಟ್‌ಮ್ಯಾನೆ ಕಾಣಾನಿಲ್ಲ'' (1972) * ''ಶಾಪಮೋಕ್ಷಂ'' (1974) * ''ಪೂಂತೆನರುವಿ'' (1974) * ''ಟೂರಿಸ್ಟ್ ಬಂಗ್ಲೋ'' (1975) * ''ಪಂಚಮಿ'' (1976) * ''ಕಣ್ಣಪ್ಪನುಣ್ಣಿ'' (1977) * ''ಅಚ್ಚಾರಂ ಅಮ್ಮಿಣಿ ಓಶಾರಂ ಓಮಣ'' (1977) * ''ರಂಡು ಪೆಣ್‌ಕುಟ್ಟಿಗಳು'' (1978) * ''ತಚ್ಚೋಳಿ ಅಂಬು'' (1978) * ''ಈಥೋ ಒರು ಸ್ವಪ್ನಂ'' (1978) * ''ಶರಪಂಜರಂ'' (1979) * ''ಪುತಿಯ ವೆളിച്ചം'' (1979) * ''ವೇನಲಿಲ್ ಒರು ಮಳ'' (1979) * ''ನಾಯಟ್ಟು'' (1980) * ''ಅಂಗಾಡಿ'' (1980) * ''ಚಾಕರ'' (1980) * ''ಕರಿಂಬನ'' (1980) * ''ಮೂರ್ಕನ್'' (1980) * ''ಮನುಷ್ಯ ಮೃಗಂ'' (1980) * ''ಕೋಲಿಳಕ್ಕಂ'' (1981) ಅವರ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳು ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು.<ref name="imdb"/> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಜಯನ್ ಅವರ ಜನ್ಮನಾಮ ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್. ಅವರ ತಂದೆ ಮಾಧವನ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಭಾರತಿಯಮ್ಮ. ನಟಿ ಜಯಭಾರತಿ ಅವರ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="wiki"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * {{IMDb name|1549796|ಜಯನ್}} * [https://www.malayalachalachithram.com/profiles.php?i=48 MalayalaChalachithram ನಲ್ಲಿ ಜಯನ್] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Jayan ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಯನ್] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Jayan ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿನ ಜಯನ್ ಲೇಖನ] [[ವರ್ಗ:1939ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:1980ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಸ ಪ್ರದರ್ಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂನ ಜನರು]] l2pqryzqyordhv0pqxvbycsioj1jpl2 0 180398 1382941 2026-08-15T15:49:34Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮಿಯಾ ಇರಾಟಾ (Macromia irata) ಎಂಬುದು ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮಿಡೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ಫ್ಲೈ (ತುಂಬೆ) ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ.<ref name=fraser1924>{{cite book|aut... 1382941 wikitext text/x-wiki ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮಿಯಾ ಇರಾಟಾ (Macromia irata) ಎಂಬುದು ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮಿಡೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ಫ್ಲೈ (ತುಂಬೆ) ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ.<ref name=fraser1924>{{cite book|author=C FC Lt. Fraser|author-link=Frederic Charles Fraser|title=A Survey of the Odonate (Dragonfly) Fauna of Western India and Descriptions of Thirty New Species|year=1924|pages=454–455|url=http://faunaofindia.nic.in/PDFVolumes/records/026/05/0423-0522.pdf}}</ref> <ref name=fraser1936>{{cite book|author=C FC Lt. Fraser|author-link=Frederic Charles Fraser|title=The Fauna of British India, including Ceylon and Burma, Odonata Vol. III|publisher=Taylor and Francis|location=Red Lion Court, Fleet Street, London|year=1936|pages=[https://archive.org/details/FraserOdonata3/page/n201 190]-191|url=https://archive.org/details/FraserOdonata3}}</ref> == ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ == ಇದು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ಫ್ಲೈ ಆಗಿದ್ದು, ಪಚ್ಚೆ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಎದೆಯ ಭಾಗದ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಗಾಢ ಹಸಿರು ಲೋಹೀಯ ಹೊಳಪನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಢ ಕೆಂಪು-ಕಂದು ಬಣ್ಣವಿರುತ್ತದೆ. ದೇಹದ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಿಟ್ರಾನ್-ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಗುರುತುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=iucn>{{cite iucn |author1=Subramanian, K.A.|title=''Macromia irata'' |volume=2011|article-number=e.T175191A7119851|year=2011}}</ref> '''ಎದೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನ ಗುರುತುಗಳು ಇರುತ್ತವೆ:''' * ಹ್ಯೂಮರಲ್ ಪಟ್ಟೆ ಒಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. * ಮೆಸೋಪಿಮೆರಾನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಓರೆಯಾಗಿರುವ ಕಿರಿದಾದ ಪಟ್ಟೆ ಇರುತ್ತದೆ. * ಮೆಟೆಪಿಮೆರಾನ್‌ನ ಹಿಂಭಾಗದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪಟ್ಟೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಹೊಟ್ಟೆಯ ಭಾಗವು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸಿಟ್ರಾನ್-ಹಳದಿ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎರಡನೇ ಹೊಟ್ಟೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ-ಬೆನ್ನಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜೋಡಿ ವಜ್ರಾಕಾರದ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿದ್ದು, ಅವು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಿರಿದಾದ ಅಂತರದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಭಾಗದ ಕೆಳ ಅಂಚಿನ ತಳಭಾಗವು ಅಗಲವಾದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name=subramanian2018>{{cite book |last1=K.A. |first1=Subramanian |last2=K.G. |first2=Emiliyamma |last3=R. |first3=Babu |last4=C. |first4=Radhakrishnan |last5=S.S. |first5=Talmale |title=Atlas of Odonata (Insecta) of the Western Ghats, India |date=2018 |publisher=Zoological Survey of India |isbn=978-81-8171-495-4|pages=296}}</ref> ಮೂರನೇ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಜುಗಲ್ ಸ್ಯೂಚರ್‌ನ ತಳಭಾಗದ ಬಳಿ ಮಧ್ಯ-ಬೆನ್ನಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜೋಡಿ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ನಾಲ್ಕರಿಂದ ಆರನೇ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿ ಮಧ್ಯ-ಬೆನ್ನಿನ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಏಳನೇ ವಿಭಾಗದ ತಳಭಾಗದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ಅರ್ಧದವರೆಗೆ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವಿರುತ್ತದೆ. ಎಂಟನೇ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಿರಿದಾದ ಉಂಗುರದಂತಹ ಗುರುತು ಇರುತ್ತದೆ. ಒಂಬತ್ತನೇ ಮತ್ತು ಹತ್ತನೇ ವಿಭಾಗಗಳು ಯಾವುದೇ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಗುದಾಂಗಗಳು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹರಿವುಳ್ಳ ಹೊಳೆಗಳ ಸಮೀಪದ ಕಾಡಿನ ರಸ್ತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾರಾಡುತ್ತಾ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇತರ Macromia ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಜೋಡಿ ವಜ್ರಾಕಾರದ ಸ್ಯಾಡಲ್ ಗುರುತುಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == 5q32ngl33hili2cxytc3srxoeb1vq8c 0 180399 1382944 2026-08-15T15:56:31Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: ಇಂಡ್ರೆಲ್ಲಾ (Indrella) ಎಂಬುದು ಒಂದು ಏಕಪ್ರಭೇದೀಯ (monotypic) ಕುಲವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ Indrella ampulla ಎಂಬ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವಿದೆ. ಇದು ಏರಿಯೊಫ್ಯಾಂಟಿಡೆ (Ariophantidae) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಉಷ್ಣವಲಯದ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ, ಗಾಳಿಯನ್... 1382944 wikitext text/x-wiki ಇಂಡ್ರೆಲ್ಲಾ (Indrella) ಎಂಬುದು ಒಂದು ಏಕಪ್ರಭೇದೀಯ (monotypic) ಕುಲವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ Indrella ampulla ಎಂಬ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವಿದೆ. ಇದು ಏರಿಯೊಫ್ಯಾಂಟಿಡೆ (Ariophantidae) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಉಷ್ಣವಲಯದ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ, ಗಾಳಿಯನ್ನು ಉಸಿರಾಡುವ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪೋಡ್ ಮೃದ್ವಂಗಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ. ampulla ಎಂಬುದು Indrella ಕುಲದಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಜೀವಿಯು ಬಹುರೂಪಿ ಬಣ್ಣ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಸವನ ಗೋಚರಿಸುವ ಮೃದು ಭಾಗಗಳು ಕೆಂಪು, ಹಳದಿ, ಕಂದು ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಚಿಪ್ಪು Vitrina ಕುಲದ ಬಸವನ ಚಿಪ್ಪಿನಂತಿದ್ದು, ರಂಧ್ರವಿಲ್ಲದ, ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುರುಳಿಗಳನ್ನು (whorls) ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಚಿಪ್ಪಿನ ಬಾಯ್ದ್ವಾರವನ್ನು (aperture) ಹೊಂದಿದೆ. ಚಿಪ್ಪು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪು ಓರೆಯಾದ ಅಂಡಾಕಾರದ ಮತ್ತು ಗೋಳಾಕಾರದ ಸ್ವರೂಪ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಹಳ ತೆಳುವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ದಪ್ಪವು ಎಪಿಡರ್ಮಿಸ್‌ನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ರೇಖೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿದ ಸುರುಳಿ ರೇಖೆಗಳು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯ ಸುರುಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಅನಿಯಮಿತ ತೋಡುಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಚಿಪ್ಪಿನ ಬಣ್ಣವು ಕಂದು ಮಿಶ್ರಿತ ಆಲಿವ್, ಗಾಢ ಕಂದು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಆಗಿರಬಹುದು. ಚಿಪ್ಪಿನ ಶಿಖರವು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ಉಬ್ಬಿದ ಮತ್ತು ಮೊಂಡಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ಮೂರೂವರೆ ಸುರುಳಿಗಳಿವೆ. ಇವು ವೇಗವಾಗಿ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯ ಸುರುಳಿ ಉಳಿದವುಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಅಂಚು ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುಂಡಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪಿನ ಬಾಯ್ದ್ವಾರವು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಓರೆಯಾಗಿರುವ ದುಂಡಾದ ಅಂಡಾಕಾರದ ಆಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಳಭಾಗ ಮತ್ತು ಹೊರಭಾಗ ಒಂದೇ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಒಳಭಾಗವು ನಯವಾದ ಮತ್ತು ಹೊಳೆಯುವಂತಿರುತ್ತದೆ. ಪೆರಿಸ್ಟೋಮ್ ತೆಳುವಾಗಿದ್ದು, ಪೊರೆಯಂತಿರುತ್ತದೆ. ಕೊಲ್ಯುಮೆಲ್ಲರ್ ಅಂಚು ಒಳಮುಖವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪಿನ ಅಗಲ 38–63 ಮಿಮೀ ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಸುಮಾರು 30 ಮಿಮೀ. ಚಿಪ್ಪಿನ ಬಾಯ್ದ್ವಾರದ ಅಗಲ 32 ಮಿಮೀ ಹಾಗೂ ಎತ್ತರ 30 ಮಿಮೀ. == ಅಂಗರಚನೆ == ಹೊರಗಿನ ಮೃದು ಭಾಗಗಳು Ariophanta ಕುಲದ ಬಸವನ ಮೃದು ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅವು ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಚಿಪ್ಪಿನೊಳಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಂಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮ್ಯೂಕಸ್ ರಂಧ್ರ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೊರಚಾಚಿದ ಲೋಬ್ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಾದದ ಕೆಳಭಾಗವು ವಿಭಜನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅತ್ಯಂತ ನಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪಿನ ಲೋಬ್‌ಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಡಾರ್ಸಲ್ ಲೋಬ್‌ಗಳು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿವೆ. ಎಡಭಾಗದ ಲೋಬ್ ಆಳವಾದ ಸೈನಸ್‌ನಿಂದ ಮುಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಗಿದೆ. ಕಾಲ್ಕ್-ಸ್ಯಾಕ್ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ವಾಸ್ ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಪುರುಷ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಅಂಗದ ಫ್ಲ್ಯಾಜೆಲ್ಲಮ್‌ನ ಸಂಪರ್ಕಸ್ಥಳದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಉದ್ದವಾದ ನೇರ ಸೀಕಮ್‌ಗೆ ರಿಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಸ್ನಾಯು ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಪರ್ಮಾಥೆಕಾ ಅಂಡಾಕಾರದ, ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ಸಣ್ಣ ಕಾಂಡದ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಮೇಟೋರಿಯಲ್ ಅಂಗ (ಡಾರ್ಟ್-ಸ್ಯಾಕ್) ದಪ್ಪ ಮತ್ತು ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. '''ರಾಡ್ಯುಲಾ''' ದವಡೆಯು ನೇರವಾಗಿದ್ದು, ಕತ್ತರಿಸುವ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಉಬ್ಬು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಣೆಯಿಲ್ಲ. ರಾಡ್ಯುಲಾ ಅಗಲವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 100 ಸಾಲುಗಳ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಮಧ್ಯದ ಹಲ್ಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ 17 ಹಲ್ಲುಗಳು ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು, ಅಗಲವಾದ ತುದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಬದಿಗಳು ನೇರವಾಗಿದ್ದು, ಪಾರ್ಶ್ವದ ಕಸ್ಪ್‌ಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಪಾರ್ಶ್ವದ ಹಲ್ಲುಗಳು ಬಾಗಿದ ಮತ್ತು ಮುಳ್ಳಿನಂತಿರುತ್ತವೆ. ಹೊರಗಿನ ಪಾರ್ಶ್ವದ ಹಲ್ಲುಗಳು ಎರಡು ಕಸ್ಪ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸರ್ ವಾಲ್ಟರ್ ಎಲಿಯಟ್ ಅವರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಜೀವಿಯು ಹಸಿರು ಮಿಶ್ರಿತ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕರ್ನಲ್ ಬೆಡ್ಡೋಮ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಮೃದು ಭಾಗಗಳ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಅಂದರೆ ಬಣ್ಣ ಬಹುರೂಪತೆ (colour polymorphism) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅವು ಬಿಳಿ, ಕ್ರೀಮ್, ತಿಳಿ ಹಳದಿ, ಕಿತ್ತಳೆ, ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರಬಹುದು. ಕೇರಳದ ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕ್ರೀಮ್ ಬಣ್ಣದ ರೂಪಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. == ವಿತರಣೆ == ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವೈನಾಡ್, ನೀಲಗಿರಿ ಮತ್ತು ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಹೆಚ್ಚು ತೇವಾಂಶವಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು 3,000 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. == ಆವಾಸಸ್ಥಾನ == ಕೇರಳದ ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಈ ಪ್ರಭೇದದ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವು ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. == ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ == ಇಂಡ್ರೆಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಾಡಿನ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಡಿನ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತಿರುವುದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ ಬಸವನಾಗಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾಗಶಃ ಮರಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ವಾಸಿಸುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಸುಮಾರು 30 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ನೀರಿನೊಳಗೆ ಮುಳುಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದರ ಮೇಲಿನ ಟೆಂಟಕಲ್‌ಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೀರಿನ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಸರ್ವಿಸ್‌ನ ಕರ್ನಲ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಹೆನ್ರಿ ಬೆಡ್ಡೋಮ್ ಈ ಬಸವನನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದರು. ಇವುಗಳ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಸೇರಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == 67ipxyb7mrcdu5sxrracpg5xy8zaorn 1382945 1382944 2026-08-15T15:58:23Z Santhosh Notagar99 82732 1382945 wikitext text/x-wiki ಇಂಡ್ರೆಲ್ಲಾ (Indrella) ಎಂಬುದು ಒಂದು ಏಕಪ್ರಭೇದೀಯ (monotypic) ಕುಲವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ Indrella ampulla ಎಂಬ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವಿದೆ. ಇದು ಏರಿಯೊಫ್ಯಾಂಟಿಡೆ (Ariophantidae) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಉಷ್ಣವಲಯದ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ, ಗಾಳಿಯನ್ನು ಉಸಿರಾಡುವ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪೋಡ್ ಮೃದ್ವಂಗಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ. [[File:Indrella ampulla shell.jpg|left|thumb|A drawing of the shell of ''Indrella ampulla'']] ampulla ಎಂಬುದು Indrella ಕುಲದಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಜೀವಿಯು ಬಹುರೂಪಿ ಬಣ್ಣ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಸವನ ಗೋಚರಿಸುವ ಮೃದು ಭಾಗಗಳು ಕೆಂಪು, ಹಳದಿ, ಕಂದು ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಚಿಪ್ಪು Vitrina ಕುಲದ ಬಸವನ ಚಿಪ್ಪಿನಂತಿದ್ದು, ರಂಧ್ರವಿಲ್ಲದ, ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುರುಳಿಗಳನ್ನು (whorls) ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಚಿಪ್ಪಿನ ಬಾಯ್ದ್ವಾರವನ್ನು (aperture) ಹೊಂದಿದೆ. ಚಿಪ್ಪು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪು ಓರೆಯಾದ ಅಂಡಾಕಾರದ ಮತ್ತು ಗೋಳಾಕಾರದ ಸ್ವರೂಪ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಹಳ ತೆಳುವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ದಪ್ಪವು ಎಪಿಡರ್ಮಿಸ್‌ನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ರೇಖೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿದ ಸುರುಳಿ ರೇಖೆಗಳು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯ ಸುರುಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಅನಿಯಮಿತ ತೋಡುಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಚಿಪ್ಪಿನ ಬಣ್ಣವು ಕಂದು ಮಿಶ್ರಿತ ಆಲಿವ್, ಗಾಢ ಕಂದು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಆಗಿರಬಹುದು. ಚಿಪ್ಪಿನ ಶಿಖರವು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ಉಬ್ಬಿದ ಮತ್ತು ಮೊಂಡಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ಮೂರೂವರೆ ಸುರುಳಿಗಳಿವೆ. ಇವು ವೇಗವಾಗಿ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯ ಸುರುಳಿ ಉಳಿದವುಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಅಂಚು ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುಂಡಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪಿನ ಬಾಯ್ದ್ವಾರವು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಓರೆಯಾಗಿರುವ ದುಂಡಾದ ಅಂಡಾಕಾರದ ಆಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಳಭಾಗ ಮತ್ತು ಹೊರಭಾಗ ಒಂದೇ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಒಳಭಾಗವು ನಯವಾದ ಮತ್ತು ಹೊಳೆಯುವಂತಿರುತ್ತದೆ. ಪೆರಿಸ್ಟೋಮ್ ತೆಳುವಾಗಿದ್ದು, ಪೊರೆಯಂತಿರುತ್ತದೆ. ಕೊಲ್ಯುಮೆಲ್ಲರ್ ಅಂಚು ಒಳಮುಖವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪಿನ ಅಗಲ 38–63 ಮಿಮೀ ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಸುಮಾರು 30 ಮಿಮೀ. ಚಿಪ್ಪಿನ ಬಾಯ್ದ್ವಾರದ ಅಗಲ 32 ಮಿಮೀ ಹಾಗೂ ಎತ್ತರ 30 ಮಿಮೀ. == ಅಂಗರಚನೆ == ಹೊರಗಿನ ಮೃದು ಭಾಗಗಳು Ariophanta ಕುಲದ ಬಸವನ ಮೃದು ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅವು ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಚಿಪ್ಪಿನೊಳಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಂಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮ್ಯೂಕಸ್ ರಂಧ್ರ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೊರಚಾಚಿದ ಲೋಬ್ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಾದದ ಕೆಳಭಾಗವು ವಿಭಜನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅತ್ಯಂತ ನಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪಿನ ಲೋಬ್‌ಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಡಾರ್ಸಲ್ ಲೋಬ್‌ಗಳು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿವೆ. ಎಡಭಾಗದ ಲೋಬ್ ಆಳವಾದ ಸೈನಸ್‌ನಿಂದ ಮುಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಗಿದೆ. ಕಾಲ್ಕ್-ಸ್ಯಾಕ್ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ವಾಸ್ ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಪುರುಷ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಅಂಗದ ಫ್ಲ್ಯಾಜೆಲ್ಲಮ್‌ನ ಸಂಪರ್ಕಸ್ಥಳದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಉದ್ದವಾದ ನೇರ ಸೀಕಮ್‌ಗೆ ರಿಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಸ್ನಾಯು ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಪರ್ಮಾಥೆಕಾ ಅಂಡಾಕಾರದ, ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ಸಣ್ಣ ಕಾಂಡದ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಮೇಟೋರಿಯಲ್ ಅಂಗ (ಡಾರ್ಟ್-ಸ್ಯಾಕ್) ದಪ್ಪ ಮತ್ತು ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. '''ರಾಡ್ಯುಲಾ''' ದವಡೆಯು ನೇರವಾಗಿದ್ದು, ಕತ್ತರಿಸುವ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಉಬ್ಬು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಣೆಯಿಲ್ಲ. ರಾಡ್ಯುಲಾ ಅಗಲವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 100 ಸಾಲುಗಳ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಮಧ್ಯದ ಹಲ್ಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ 17 ಹಲ್ಲುಗಳು ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು, ಅಗಲವಾದ ತುದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಬದಿಗಳು ನೇರವಾಗಿದ್ದು, ಪಾರ್ಶ್ವದ ಕಸ್ಪ್‌ಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಪಾರ್ಶ್ವದ ಹಲ್ಲುಗಳು ಬಾಗಿದ ಮತ್ತು ಮುಳ್ಳಿನಂತಿರುತ್ತವೆ. ಹೊರಗಿನ ಪಾರ್ಶ್ವದ ಹಲ್ಲುಗಳು ಎರಡು ಕಸ್ಪ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸರ್ ವಾಲ್ಟರ್ ಎಲಿಯಟ್ ಅವರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಜೀವಿಯು ಹಸಿರು ಮಿಶ್ರಿತ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕರ್ನಲ್ ಬೆಡ್ಡೋಮ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಮೃದು ಭಾಗಗಳ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಅಂದರೆ ಬಣ್ಣ ಬಹುರೂಪತೆ (colour polymorphism) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅವು ಬಿಳಿ, ಕ್ರೀಮ್, ತಿಳಿ ಹಳದಿ, ಕಿತ್ತಳೆ, ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರಬಹುದು. ಕೇರಳದ ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕ್ರೀಮ್ ಬಣ್ಣದ ರೂಪಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. == ವಿತರಣೆ == ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವೈನಾಡ್, ನೀಲಗಿರಿ ಮತ್ತು ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಹೆಚ್ಚು ತೇವಾಂಶವಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು 3,000 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. == ಆವಾಸಸ್ಥಾನ == ಕೇರಳದ ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಈ ಪ್ರಭೇದದ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವು ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. == ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ == ಇಂಡ್ರೆಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಾಡಿನ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಡಿನ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತಿರುವುದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ ಬಸವನಾಗಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾಗಶಃ ಮರಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ವಾಸಿಸುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಸುಮಾರು 30 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ನೀರಿನೊಳಗೆ ಮುಳುಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದರ ಮೇಲಿನ ಟೆಂಟಕಲ್‌ಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೀರಿನ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಸರ್ವಿಸ್‌ನ ಕರ್ನಲ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಹೆನ್ರಿ ಬೆಡ್ಡೋಮ್ ಈ ಬಸವನನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದರು. ಇವುಗಳ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಸೇರಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == 6abf8s4m1wsbtwoqya2ben04z10sae3 1382946 1382945 2026-08-15T15:59:03Z Santhosh Notagar99 82732 1382946 wikitext text/x-wiki ಇಂಡ್ರೆಲ್ಲಾ (Indrella) ಎಂಬುದು ಒಂದು ಏಕಪ್ರಭೇದೀಯ (monotypic) ಕುಲವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ Indrella ampulla ಎಂಬ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವಿದೆ. ಇದು ಏರಿಯೊಫ್ಯಾಂಟಿಡೆ (Ariophantidae) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಉಷ್ಣವಲಯದ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ, ಗಾಳಿಯನ್ನು ಉಸಿರಾಡುವ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪೋಡ್ ಮೃದ್ವಂಗಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ. [[File:Indrella ampulla shell.jpg|left|thumb| 'ಇಂಡ್ರೆಲ್ಲಾ ಆಂಪುಲ್ಲಾ'ದ (Indrella ampulla) ಚಿಪ್ಪಿನ ಚಿತ್ರ]] ampulla ಎಂಬುದು Indrella ಕುಲದಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಜೀವಿಯು ಬಹುರೂಪಿ ಬಣ್ಣ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಸವನ ಗೋಚರಿಸುವ ಮೃದು ಭಾಗಗಳು ಕೆಂಪು, ಹಳದಿ, ಕಂದು ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಚಿಪ್ಪು Vitrina ಕುಲದ ಬಸವನ ಚಿಪ್ಪಿನಂತಿದ್ದು, ರಂಧ್ರವಿಲ್ಲದ, ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುರುಳಿಗಳನ್ನು (whorls) ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಚಿಪ್ಪಿನ ಬಾಯ್ದ್ವಾರವನ್ನು (aperture) ಹೊಂದಿದೆ. ಚಿಪ್ಪು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪು ಓರೆಯಾದ ಅಂಡಾಕಾರದ ಮತ್ತು ಗೋಳಾಕಾರದ ಸ್ವರೂಪ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಹಳ ತೆಳುವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ದಪ್ಪವು ಎಪಿಡರ್ಮಿಸ್‌ನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ರೇಖೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿದ ಸುರುಳಿ ರೇಖೆಗಳು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯ ಸುರುಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಅನಿಯಮಿತ ತೋಡುಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಚಿಪ್ಪಿನ ಬಣ್ಣವು ಕಂದು ಮಿಶ್ರಿತ ಆಲಿವ್, ಗಾಢ ಕಂದು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಆಗಿರಬಹುದು. ಚಿಪ್ಪಿನ ಶಿಖರವು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ಉಬ್ಬಿದ ಮತ್ತು ಮೊಂಡಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ಮೂರೂವರೆ ಸುರುಳಿಗಳಿವೆ. ಇವು ವೇಗವಾಗಿ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯ ಸುರುಳಿ ಉಳಿದವುಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಅಂಚು ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುಂಡಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪಿನ ಬಾಯ್ದ್ವಾರವು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಓರೆಯಾಗಿರುವ ದುಂಡಾದ ಅಂಡಾಕಾರದ ಆಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಳಭಾಗ ಮತ್ತು ಹೊರಭಾಗ ಒಂದೇ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಒಳಭಾಗವು ನಯವಾದ ಮತ್ತು ಹೊಳೆಯುವಂತಿರುತ್ತದೆ. ಪೆರಿಸ್ಟೋಮ್ ತೆಳುವಾಗಿದ್ದು, ಪೊರೆಯಂತಿರುತ್ತದೆ. ಕೊಲ್ಯುಮೆಲ್ಲರ್ ಅಂಚು ಒಳಮುಖವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪಿನ ಅಗಲ 38–63 ಮಿಮೀ ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಸುಮಾರು 30 ಮಿಮೀ. ಚಿಪ್ಪಿನ ಬಾಯ್ದ್ವಾರದ ಅಗಲ 32 ಮಿಮೀ ಹಾಗೂ ಎತ್ತರ 30 ಮಿಮೀ. == ಅಂಗರಚನೆ == ಹೊರಗಿನ ಮೃದು ಭಾಗಗಳು Ariophanta ಕುಲದ ಬಸವನ ಮೃದು ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅವು ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಚಿಪ್ಪಿನೊಳಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಂಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮ್ಯೂಕಸ್ ರಂಧ್ರ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೊರಚಾಚಿದ ಲೋಬ್ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಾದದ ಕೆಳಭಾಗವು ವಿಭಜನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅತ್ಯಂತ ನಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪಿನ ಲೋಬ್‌ಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಡಾರ್ಸಲ್ ಲೋಬ್‌ಗಳು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿವೆ. ಎಡಭಾಗದ ಲೋಬ್ ಆಳವಾದ ಸೈನಸ್‌ನಿಂದ ಮುಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಗಿದೆ. ಕಾಲ್ಕ್-ಸ್ಯಾಕ್ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ವಾಸ್ ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಪುರುಷ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಅಂಗದ ಫ್ಲ್ಯಾಜೆಲ್ಲಮ್‌ನ ಸಂಪರ್ಕಸ್ಥಳದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಉದ್ದವಾದ ನೇರ ಸೀಕಮ್‌ಗೆ ರಿಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಸ್ನಾಯು ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಪರ್ಮಾಥೆಕಾ ಅಂಡಾಕಾರದ, ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ಸಣ್ಣ ಕಾಂಡದ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಮೇಟೋರಿಯಲ್ ಅಂಗ (ಡಾರ್ಟ್-ಸ್ಯಾಕ್) ದಪ್ಪ ಮತ್ತು ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. '''ರಾಡ್ಯುಲಾ''' ದವಡೆಯು ನೇರವಾಗಿದ್ದು, ಕತ್ತರಿಸುವ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಉಬ್ಬು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಣೆಯಿಲ್ಲ. ರಾಡ್ಯುಲಾ ಅಗಲವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 100 ಸಾಲುಗಳ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಮಧ್ಯದ ಹಲ್ಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ 17 ಹಲ್ಲುಗಳು ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು, ಅಗಲವಾದ ತುದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಬದಿಗಳು ನೇರವಾಗಿದ್ದು, ಪಾರ್ಶ್ವದ ಕಸ್ಪ್‌ಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಪಾರ್ಶ್ವದ ಹಲ್ಲುಗಳು ಬಾಗಿದ ಮತ್ತು ಮುಳ್ಳಿನಂತಿರುತ್ತವೆ. ಹೊರಗಿನ ಪಾರ್ಶ್ವದ ಹಲ್ಲುಗಳು ಎರಡು ಕಸ್ಪ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸರ್ ವಾಲ್ಟರ್ ಎಲಿಯಟ್ ಅವರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಜೀವಿಯು ಹಸಿರು ಮಿಶ್ರಿತ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕರ್ನಲ್ ಬೆಡ್ಡೋಮ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಮೃದು ಭಾಗಗಳ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಅಂದರೆ ಬಣ್ಣ ಬಹುರೂಪತೆ (colour polymorphism) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅವು ಬಿಳಿ, ಕ್ರೀಮ್, ತಿಳಿ ಹಳದಿ, ಕಿತ್ತಳೆ, ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರಬಹುದು. ಕೇರಳದ ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕ್ರೀಮ್ ಬಣ್ಣದ ರೂಪಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. == ವಿತರಣೆ == ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವೈನಾಡ್, ನೀಲಗಿರಿ ಮತ್ತು ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಹೆಚ್ಚು ತೇವಾಂಶವಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು 3,000 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. == ಆವಾಸಸ್ಥಾನ == ಕೇರಳದ ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಈ ಪ್ರಭೇದದ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವು ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. == ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ == ಇಂಡ್ರೆಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಾಡಿನ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಡಿನ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತಿರುವುದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ ಬಸವನಾಗಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾಗಶಃ ಮರಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ವಾಸಿಸುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಸುಮಾರು 30 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ನೀರಿನೊಳಗೆ ಮುಳುಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದರ ಮೇಲಿನ ಟೆಂಟಕಲ್‌ಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೀರಿನ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಸರ್ವಿಸ್‌ನ ಕರ್ನಲ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಹೆನ್ರಿ ಬೆಡ್ಡೋಮ್ ಈ ಬಸವನನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದರು. ಇವುಗಳ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಸೇರಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == nhce57kt3uq3w9vlwv0o5bx3r7dxmjp 1382948 1382946 2026-08-15T16:01:59Z Santhosh Notagar99 82732 1382948 wikitext text/x-wiki ಇಂಡ್ರೆಲ್ಲಾ (Indrella) ಎಂಬುದು ಒಂದು ಏಕಪ್ರಭೇದೀಯ (monotypic) ಕುಲವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ Indrella ampulla ಎಂಬ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವಿದೆ. ಇದು ಏರಿಯೊಫ್ಯಾಂಟಿಡೆ (Ariophantidae) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಉಷ್ಣವಲಯದ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ, ಗಾಳಿಯನ್ನು ಉಸಿರಾಡುವ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪೋಡ್ ಮೃದ್ವಂಗಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ. <ref name="nhm">2007. [http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/research/projects/tropical-land-snails/southasia.dsml ''Tropical Land Snail Diversity: South and Southeast Asia'']. The Natural History Museum, London. Retrieved 1 February 2009.</ref><ref name="Ghats">Aravind N. A., Rajshekhar K. P. & Madhaystha N. A. [http://www.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/sahyadri_enews/newsletter/issue20/article2.htm ''Patterns of Land Snail Distribution in the Western Ghats''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130625030434/http://www.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/sahyadri_enews/newsletter/issue20/article2.htm |date=25 June 2013 }}. Retrieved 1 March 2009.</ref> [[File:Indrella ampulla shell.jpg|left|thumb| 'ಇಂಡ್ರೆಲ್ಲಾ ಆಂಪುಲ್ಲಾ'ದ (Indrella ampulla) ಚಿಪ್ಪಿನ ಚಿತ್ರ]] ampulla ಎಂಬುದು Indrella ಕುಲದಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಜೀವಿಯು ಬಹುರೂಪಿ ಬಣ್ಣ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಸವನ ಗೋಚರಿಸುವ ಮೃದು ಭಾಗಗಳು ಕೆಂಪು, ಹಳದಿ, ಕಂದು ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಚಿಪ್ಪು Vitrina ಕುಲದ ಬಸವನ ಚಿಪ್ಪಿನಂತಿದ್ದು, ರಂಧ್ರವಿಲ್ಲದ, ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುರುಳಿಗಳನ್ನು (whorls) ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಚಿಪ್ಪಿನ ಬಾಯ್ದ್ವಾರವನ್ನು (aperture) ಹೊಂದಿದೆ. ಚಿಪ್ಪು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name=":0">{{Cite web |title=Indrella ampulla(Benson, 1850) {{!}} Species |url=https://indiabiodiversity.org/species/show/262609 |access-date=2025-06-25 |website=India Biodiversity Portal |language=en}}</ref> ಚಿಪ್ಪು ಓರೆಯಾದ ಅಂಡಾಕಾರದ ಮತ್ತು ಗೋಳಾಕಾರದ ಸ್ವರೂಪ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬಹಳ ತೆಳುವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ದಪ್ಪವು ಎಪಿಡರ್ಮಿಸ್‌ನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ರೇಖೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿದ ಸುರುಳಿ ರೇಖೆಗಳು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯ ಸುರುಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಅನಿಯಮಿತ ತೋಡುಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.22 ಚಿಪ್ಪಿನ ಬಣ್ಣವು ಕಂದು ಮಿಶ್ರಿತ ಆಲಿವ್, ಗಾಢ ಕಂದು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಆಗಿರಬಹುದು. ಚಿಪ್ಪಿನ ಶಿಖರವು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ಉಬ್ಬಿದ ಮತ್ತು ಮೊಂಡಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು ಮೂರೂವರೆ ಸುರುಳಿಗಳಿವೆ. ಇವು ವೇಗವಾಗಿ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯ ಸುರುಳಿ ಉಳಿದವುಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಅಂಚು ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ದುಂಡಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>[[doi:10.12657/folmal.030.006|Leyland, A., Rao, N. M., Shilpe, R., and Menzies, R. K. (2022). First record of aquatic behaviour in an endemic terrestrial snail ''Indrella ampulla'' (Benson, 1850) (Gastropoda: Helicarionoidea: Ariophantidae). ''Folia Malacologica'', 1(30), pp.60-63. https://doi.org/10.12657/folmal.030.006]]</ref> ಚಿಪ್ಪಿನ ಬಾಯ್ದ್ವಾರವು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಓರೆಯಾಗಿರುವ ದುಂಡಾದ ಅಂಡಾಕಾರದ ಆಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಳಭಾಗ ಮತ್ತು ಹೊರಭಾಗ ಒಂದೇ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಒಳಭಾಗವು ನಯವಾದ ಮತ್ತು ಹೊಳೆಯುವಂತಿರುತ್ತದೆ. ಪೆರಿಸ್ಟೋಮ್ ತೆಳುವಾಗಿದ್ದು, ಪೊರೆಯಂತಿರುತ್ತದೆ. ಕೊಲ್ಯುಮೆಲ್ಲರ್ ಅಂಚು ಒಳಮುಖವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪಿನ ಅಗಲ 38–63 ಮಿಮೀ ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಸುಮಾರು 30 ಮಿಮೀ. ಚಿಪ್ಪಿನ ಬಾಯ್ದ್ವಾರದ ಅಗಲ 32 ಮಿಮೀ ಹಾಗೂ ಎತ್ತರ 30 ಮಿಮೀ. == ಅಂಗರಚನೆ == ಹೊರಗಿನ ಮೃದು ಭಾಗಗಳು Ariophanta ಕುಲದ ಬಸವನ ಮೃದು ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅವು ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಚಿಪ್ಪಿನೊಳಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಂಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮ್ಯೂಕಸ್ ರಂಧ್ರ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೊರಚಾಚಿದ ಲೋಬ್ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಾದದ ಕೆಳಭಾಗವು ವಿಭಜನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅತ್ಯಂತ ನಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪಿನ ಲೋಬ್‌ಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Indrella</ref> ಡಾರ್ಸಲ್ ಲೋಬ್‌ಗಳು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿವೆ. ಎಡಭಾಗದ ಲೋಬ್ ಆಳವಾದ ಸೈನಸ್‌ನಿಂದ ಮುಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಗಿದೆ. ಕಾಲ್ಕ್-ಸ್ಯಾಕ್ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ವಾಸ್ ಡಿಫರೆನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಪುರುಷ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಅಂಗದ ಫ್ಲ್ಯಾಜೆಲ್ಲಮ್‌ನ ಸಂಪರ್ಕಸ್ಥಳದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಉದ್ದವಾದ ನೇರ ಸೀಕಮ್‌ಗೆ ರಿಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಸ್ನಾಯು ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಪರ್ಮಾಥೆಕಾ ಅಂಡಾಕಾರದ, ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ಸಣ್ಣ ಕಾಂಡದ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಮೇಟೋರಿಯಲ್ ಅಂಗ (ಡಾರ್ಟ್-ಸ್ಯಾಕ್) ದಪ್ಪ ಮತ್ತು ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. '''ರಾಡ್ಯುಲಾ''' ದವಡೆಯು ನೇರವಾಗಿದ್ದು, ಕತ್ತರಿಸುವ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಉಬ್ಬು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಣೆಯಿಲ್ಲ. ರಾಡ್ಯುಲಾ ಅಗಲವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 100 ಸಾಲುಗಳ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಮಧ್ಯದ ಹಲ್ಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ 17 ಹಲ್ಲುಗಳು ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು, ಅಗಲವಾದ ತುದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಬದಿಗಳು ನೇರವಾಗಿದ್ದು, ಪಾರ್ಶ್ವದ ಕಸ್ಪ್‌ಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಪಾರ್ಶ್ವದ ಹಲ್ಲುಗಳು ಬಾಗಿದ ಮತ್ತು ಮುಳ್ಳಿನಂತಿರುತ್ತವೆ. ಹೊರಗಿನ ಪಾರ್ಶ್ವದ ಹಲ್ಲುಗಳು ಎರಡು ಕಸ್ಪ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸರ್ ವಾಲ್ಟರ್ ಎಲಿಯಟ್ ಅವರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಜೀವಿಯು ಹಸಿರು ಮಿಶ್ರಿತ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕರ್ನಲ್ ಬೆಡ್ಡೋಮ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಮೃದು ಭಾಗಗಳ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಅಂದರೆ ಬಣ್ಣ ಬಹುರೂಪತೆ (colour polymorphism) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅವು ಬಿಳಿ, ಕ್ರೀಮ್, ತಿಳಿ ಹಳದಿ, ಕಿತ್ತಳೆ, ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರಬಹುದು. ಕೇರಳದ ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕ್ರೀಮ್ ಬಣ್ಣದ ರೂಪಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. == ವಿತರಣೆ == ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವೈನಾಡ್, ನೀಲಗಿರಿ ಮತ್ತು ಅನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಹೆಚ್ಚು ತೇವಾಂಶವಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು 3,000 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. == ಆವಾಸಸ್ಥಾನ == ಕೇರಳದ ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಈ ಪ್ರಭೇದದ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವು ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. == ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ == ಇಂಡ್ರೆಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಾಡಿನ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಡಿನ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತಿರುವುದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ ಬಸವನಾಗಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾಗಶಃ ಮರಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ವಾಸಿಸುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಸುಮಾರು 30 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ನೀರಿನೊಳಗೆ ಮುಳುಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದರ ಮೇಲಿನ ಟೆಂಟಕಲ್‌ಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೀರಿನ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಸರ್ವಿಸ್‌ನ ಕರ್ನಲ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಹೆನ್ರಿ ಬೆಡ್ಡೋಮ್ ಈ ಬಸವನನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದರು. ಇವುಗಳ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಸೇರಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == 1okdhay3etc7kloswin2eqtdhdefx17 0 180400 1382947 2026-08-15T15:59:14Z Hariprasad Shetty10 87270 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಪಿ. ಮೀರಾಕುಟ್ಟಿ''' (28 ಫೆಬ್ರವರಿ 1930 – 24 ಆಗಸ್ಟ್ 2017) ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಲೇಖಕ, ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ, ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿದ್ದರು. ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಇತಿಹಾಸ, ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ, ಮಕ... 1382947 wikitext text/x-wiki '''ಪಿ. ಮೀರಾಕುಟ್ಟಿ''' (28 ಫೆಬ್ರವರಿ 1930 – 24 ಆಗಸ್ಟ್ 2017) ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಲೇಖಕ, ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ, ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿದ್ದರು. ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಇತಿಹಾಸ, ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ, ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಅನುವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು 44 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವರು ಬೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. 2011ರಿಂದ 2014ರವರೆಗೆ ಅವರು [[ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="enwiki">{{cite web |title=P. Meerakutty |url=https://en.wikipedia.org/wiki/P._Meerakutty |website=English Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಜೀವನ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ == ಪಿ. ಮೀರಾಕುಟ್ಟಿ ಅವರು 28 ಫೆಬ್ರವರಿ 1930ರಂದು ಕೇರಳದ ಕೊತ್ತಮಂಗಲಂನ ಥಂಕಳಂನಲ್ಲಿ ಮರೊಟ್ಟಿಕ್ಕಲ್ ಪಾರೀತ್ ಮಮ್ಮಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಮ್ಮಾ ದಂಪತಿಯ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name="enwiki" /> ಅವರು ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಥಿರಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ತ್ರಿಕ್ಕಾರಿಯೂರು ಎನ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಮಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝ ಎನ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಮಲಯಾಳಂ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು ಕೊತ್ತಮಂಗಲಂನ ಮಾರ್ ಬಸಿಲ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು. ಸ್ವಯಂ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ. ಮತ್ತು ಎಂ.ಎ. ಪದವಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಶಾರದ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ರಾಷ್ಟ್ರಭಾಷಾ ವಿಶಾರದ ಅರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ತಲಶ್ಶೇರಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ತರಬೇತಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎಡ್. ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name="enwiki" /> == ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವೃತ್ತಿ == ಮೀರಾಕುಟ್ಟಿ ಅವರ ಸುಮಾರು 44 ವರ್ಷಗಳ ಶಿಕ್ಷಕ ವೃತ್ತಿಯು ಕೊತ್ತಮಂಗಲಂನ ನೇತಾಜಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ವಯಸ್ಕರ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವರು ಪೆರುಂಬಾವೂರಿನ ಆಶ್ರಮಂ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಕೊತ್ತಮಂಗಲಂನ ಮಾರ್ ಬಸಿಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು ಕುರುಪ್ಪಂಪಡಿಯ ಎಂ.ಜಿ.ಎಂ. ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref name="enwiki" /> 1966ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೊಲ್ಲಂನ ಥಾಂಗಲ್ ಕುಂಜು ಮುಸಲಿಯಾರ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನ ಮಲಯಾಳಂ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. 1990ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾಗುವವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಕುರುಪ್ಪಂಪಡಿಯ ವಿದ್ವಾನ್ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಸುಮಾರು 15 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಾಡಿದರು.<ref name="enwiki" /> ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಅವರು ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕಾಲಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಎಮೆರಿಟಸ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.<ref name="enwiki" /> 1990ರಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿವೃತ್ತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿಯೂ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="court">[https://indiankanoon.org/doc/1229841/ Prof. P. Meerakutty vs The State Of Kerala And Ors.], Kerala High Court, 5 December 1990.</ref> == ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕೊಡುಗೆ == ಮೀರಾಕುಟ್ಟಿ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕೃತಿಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಇತಿಹಾಸ, ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ, ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಅನುವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ.<ref name="enwiki" /> === ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ === ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಾ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ: * ''ಆಶಾನ್ ಕವಿತಾ: ಕವಿಯುಡೆ ಆತ್ಮಕಥ'' * ''ಆಶಾನ್, ಕೇರಳ ಕಾಳಿದಾಸನ್'' * ''ಆಶಾನ್ ಕವಿತಾ ರೋಧವೂಂ ಪ್ರತಿರೋಧವೂಂ'' * ''ಆಶಾನ್ ತೊಟ್ಟ್ ಎಡಶ್ಶೇರಿ ವರೇ'' * ''ಲೀಲಾ — ಲಘು ಪಠನಂ'' * ''ಚಂದ್ರಭಿಕ್ಷುಕಿ — ಲಘು ಪಠನಂ'' * ''ವಿಲಾಸಿನಿಯುಡೆ ಆಖ್ಯಾನಕಲ'' * ''ವಿಲಾಸಿನಿಯುಡೆ ನೋವೆಲುಕಳ್: ಆತ್ಮಕಥಯುಡೆ ಪದಭೇದಂಗಳ್'' * ''ಅಪ್ಪൻ ಕವಿತಯುಡೆ ತಿರುಮಧುರ ಪ್ರಸಾದಂ'' * ''ತಚ್ಚೇತ್ತು ಕವಿತಯುಡೆ ಪೂಪ್ಪೋಲಿ'' * ''ಮನಪ್ಪಾಡನ್ ಕವಿತಾಲತಯುಡೆ ಹರಿತಕಾವನ್ಯಪೂರಂ'' * ''ಮುಖತ್ತಲಯುಡೆ ಖಂಡಕಾವ್ಯಂಗಳ್'' * ''ಇಡಶ್ಶೇರಿ: ನವಭಾವುಕತಯುಡೆ ಕವಿ'' * ''ಬಶೀರ್: ಕಾಲತ್ತಿಂಟೆ ಕನಲ್'' * ''ಅತ್ಯಂತಾಧುನಿಕ ನಿರೂಪಣಂ'' * ''ಅಮೃತಲೇಖ'' * ''ಅಕಲಕ್ಕാഴ്ചಕಳ್'' * ''ಬಶೀറಿಂಟೆ ಪೂವನ್ಪಳಂ''.<ref name="enwiki" /> === ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆ === ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ''ಇಸಂಗಳ್ ಸಾಹಿತ್ಯತ್ತಿಲ್'', ''ತനതു ಪುತുസಿದ್ಧಾಂತಂಗಳ್'', ''ಅಂಕುರಂಗಳ್'', ''ಎತಳುಕಳ್'' ಮತ್ತು ''ಕಾಲಬೋಧತ್ತಿಂಟೆ ಕಣಿಕಳ್'' ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.<ref name="enwiki" /> === ವ್ಯಾಕರಣ === * ''ಕೇರಳ ಪಾಣಿನೀಯಂ: ಕೆಲವು ಅನುಬಂಧ ಚಿಂತಕಳ್''<ref name="enwiki" /> === ಇತಿಹಾಸ === ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ: * ''ಶಬರಿಮಲ ಶ್ರೀ ಅಯ್ಯಪ್ಪനും ಕುಂಜനും'' * ''ಶಬರಿಮಲ ಶ್ರೀ ಅಯ್ಯಪ್ಪനും ಮಟ್ಟು ಪಠನಂಗಳും''<ref name="enwiki" /> === ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ === ಅವರು ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು, ''ಎ. ಥಾಂಗಲ್ ಕುಂಜು ಮುಸಲಿಯಾರ್'' ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಥಾಂಗಲ್ ಕುಂಜು ಮುಸಲಿಯಾರ್ ಅವರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಮೀರಾಕುಟ್ಟಿ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದರು.<ref name="enwiki" /> === ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ === ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಅವರು ''ಜಲಾಲುದ್ದೀನ್ ರೂಮಿ ಕಥಕಳ್'' ಮತ್ತು ''ಪೂಮೊಟ್ಟುಕಳ್'' ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.<ref name="enwiki" /> === ಅನುವಾದ === ಅವರ ಅನುವಾದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾದ ''ರಾಮಾಯಣ ಚಂಪೂ ಸುಂದರಕಾಂಡಂ'' ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾದ ''ನೆಲ್ಲಿಂಟೆ ಕಥ'' ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ''ನೆಲ್ಲಿಂಟೆ ಕಥ'' ಕೃತಿಯನ್ನು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref name="enwiki" /> == ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ == ಮೀರಾಕುಟ್ಟಿ ಅವರು ಕೇರಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ 2011ರಿಂದ 2014ರವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="enwiki" /> ಅವರು ಮೂವಾಟ್ಟುಪುಝದಲ್ಲಿ ಕಥಾಸಮಿತಿ ಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಪುರೋಗಮನ ಕಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಘಂನ ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದಲ್ಲದೆ ಆಲ್ ಕೇರಳ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಟೀಚರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಮತ್ತು ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸಿಕ್ಸ್ಟಿ ಆಪ್ಟೆಡ್ ಕಾಲೇಜ್ ಟೀಚರ್ಸ್ ಸಂಘಟನೆಗಳ ರಾಜ್ಯ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.<ref name="enwiki" /> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ಮೀರಾಕುಟ್ಟಿ ಅವರಿಗೆ ವಿವಿಧ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ: * ಆಸಾನ್ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ವಳ್ಳತ್ತೋಳ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಕೇಸರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಸಂವೇದನಂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಸಿ. ಎಚ್. ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಕೋಯಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಸಹೋದರನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಆತ್ಮಾಯಣಂಗಳುದೆ ಕಸಕ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.<ref name="enwiki" /> == ನಿಧನ == ಮೀರಾಕುಟ್ಟಿ ಅವರಿಗೆ 2010ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿ ಕುಂದುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಡಿಮೆನ್ಷಿಯಾ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಆಲ್ಝೈಮರ್ ಕಾಯಿಲೆ ಇರುವುದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು 24 ಆಗಸ್ಟ್ 2017ರಂದು ಎರ್ನಾಕುಲಂನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.<ref name="enwiki" /> == ಸ್ಮರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ == ಮೀರಾಕುಟ್ಟಿ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಡೋಮೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ತ್ರಿಕ್ಕಕ್ಕರ, ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರೊ. ಪಿ. ಮೀರಾಕುಟ್ಟಿ ಫೌಂಡೇಶನ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಎಂಡೋಮೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಉದ್ದೇಶ ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದಾಗಿದೆ.<ref name="university">{{cite web |title=University of Kerala – Syndicate Minutes |url=https://www.keralauniversity.ac.in/pdfs/minutes/Syndicate_Minutes_25_05_03_20211625120890.pdf |website=University of Kerala |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಕೃತಿಗಳು == ;ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ * ''ಆಶಾನ್ ಕವಿತಾ: ಕವಿಯುಡೆ ಆತ್ಮಕಥ'' * ''ಆಶಾನ್, ಕೇರಳ ಕಾಳಿದಾಸನ್'' * ''ಆಶಾನ್ ಕವಿತಾ ರೋಧವೂಂ ಪ್ರತಿರೋಧವೂಂ'' * ''ಆಶಾನ್ ತೊಟ್ಟ್ ಎಡಶ್ಶೇರಿ ವರೇ'' * ''ವಿಲಾಸಿನಿಯುಡೆ ಆಖ್ಯಾನಕಲ'' * ''ಬಶೀರ್: ಕಾಲತ್ತಿಂಟೆ ಕನಲ್'' * ''ಅತ್ಯಂತಾಧುನಿಕ ನಿರೂಪಣಂ'' * ''ಅಮೃತಲೇಖ'' ;ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆ * ''ಇಸಂಗಳ್ ಸಾಹಿತ್ಯತ್ತಿಲ್'' * ''ತനതു ಪುತുസಿದ್ಧಾಂತಂಗಳ್'' * ''ಅಂಕುರಂಗಳ್'' * ''ಎತಳುಕಳ್'' * ''ಕಾಲಬೋಧತ್ತಿಂಟೆ ಕಣಿಕಳ್'' ;ಇತಿಹಾಸ * ''ಶಬರಿಮಲ ಶ್ರೀ ಅಯ್ಯಪ್ಪനും ಕುಂಜനും'' * ''ಶಬರಿಮಲ ಶ್ರೀ ಅಯ್ಯಪ್ಪനും ಮಟ್ಟು ಪಠನಂಗಳും'' ;ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ * ''ಎ. ಥಾಂಗಲ್ ಕುಂಜು ಮುಸಲಿಯಾರ್'' * ''ನೋವೆಲ್ ಪೋಲೆ ಒರು ಆತ್ಮಕಥ'' ;ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯ * ''ಜಲಾಲುದ್ದೀನ್ ರೂಮಿ ಕಥಕಳ್'' * ''ಪೂಮೊಟ್ಟುಕಳ್'' ;ಅನುವಾದ * ''ರಾಮಾಯಣ ಚಂಪೂ ಸುಂದರಕಾಂಡಂ'' * ''ನೆಲ್ಲಿಂಟೆ ಕಥ''<ref name="enwiki" /> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://en.wikipedia.org/wiki/P._Meerakutty P. Meerakutty — ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ] * [https://indiankanoon.org/doc/1229841/ Prof. P. Meerakutty vs The State Of Kerala And Ors. — ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್] * [https://www.keralauniversity.ac.in/pdfs/minutes/Syndicate_Minutes_25_05_03_20211625120890.pdf University of Kerala — Syndicate Minutes] egt6ezzbf92zjzfe2p3spysczt9h94t 0 180401 1382949 2026-08-15T16:05:59Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಇಡಿಯೋನಿಕ್ಸ್ ಗೊಮಂತಕೇನ್ಸಿಸ್ (Idionyx gomantakensis'''), ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೋವಾ ನೆರಳು ನರ್ತಕ (Goan shadow dancer) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಇಡಿಯೋನಿಕಿಡೀ (Idionychidae) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ಫ್ಲೈ (ತಟ್ಟೆಹುಳು) ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇ... 1382949 wikitext text/x-wiki '''ಇಡಿಯೋನಿಕ್ಸ್ ಗೊಮಂತಕೇನ್ಸಿಸ್ (Idionyx gomantakensis'''), ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೋವಾ ನೆರಳು ನರ್ತಕ (Goan shadow dancer) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಇಡಿಯೋನಿಕಿಡೀ (Idionychidae) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ಫ್ಲೈ (ತಟ್ಟೆಹುಳು) ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. == ವಿವರಣೆ == ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗೋವಾದ ಕೊಲೆಮ್ (Collem) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪರಾಗ್ ರಂಗ್ನೇಕರ್ ಮತ್ತು ರೋಹನ್ ನಾಯಕ್ ಅವರು ಗಮನಿಸಿದರು. ಅವರು ಮಿನರಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಆಫ್ ಗೋವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ಫ್ಲೈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.[ ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು Idionyx ಕುಲದ ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಇದರ ಸರ್ಸಿ (cerci) ಮತ್ತು ಎಪಿಪ್ರಾಕ್ಟ್ (epiproct) ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು ತೆಳ್ಳಗಿರುತ್ತವೆ. ಸರ್ಸಿಯ ತಳಭಾಗದ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲುಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಪಿಪ್ರಾಕ್ಟ್‌ನ ಪಾರ್ಶ್ವ ಲೋಬ್‌ಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ಕೂದಲಿನ ಗುಚ್ಛ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. prx2p3o8z2klz70e0nse9j1mddzcs53 1382950 1382949 2026-08-15T16:08:44Z Santhosh Notagar99 82732 1382950 wikitext text/x-wiki '''ಇಡಿಯೋನಿಕ್ಸ್ ಗೊಮಂತಕೇನ್ಸಿಸ್ (Idionyx gomantakensis'''), ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೋವಾ ನೆರಳು ನರ್ತಕ (Goan shadow dancer) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಇಡಿಯೋನಿಕಿಡೀ (Idionychidae) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ಫ್ಲೈ (ತಟ್ಟೆಹುಳು) ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ.<ref name="DownToEarth">{{cite news |last1=Das |first1=Arti |title=Did you know Goa has its own shadow dancer? |url=https://www.downtoearth.org.in/news/wildlife-biodiversity/did-you-know-goa-has-its-own-shadow-dancer--62001 |access-date=7 November 2018 |publisher=DownToEarth |date=2018-11-03}}</ref> ಇದು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="WOL">{{cite web |url=https://www.pugetsound.edu/academics/academic-resources/slater-museum/biodiversity-resources/dragonflies/world-odonata-list/ |title=World Odonata List |publisher=Slater Museum of Natural History |access-date=2018-10-02}}</ref> == ವಿವರಣೆ == ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗೋವಾದ ಕೊಲೆಮ್ (Collem) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪರಾಗ್ ರಂಗ್ನೇಕರ್ ಮತ್ತು ರೋಹನ್ ನಾಯಕ್ ಅವರು ಗಮನಿಸಿದರು. ಅವರು ಮಿನರಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಆಫ್ ಗೋವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ಫ್ಲೈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.<ref name="Subramanian 2018">{{cite book |last1=K.A. |first1=Subramanian |last2=K.G. |first2=Emiliyamma |last3=R. |first3=Babu |last4=C. |first4=Radhakrishnan |last5=S.S. |first5=Talmale |title=Atlas of Odonata (Insecta) of the Western Ghats, India |date=2018 |publisher=Zoological Survey of India |isbn=978-81-8171-495-4 |pages=264–265}}</ref> <ref name="Hindu">{{cite news |title=New dragonfly species found |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/new-dragonfly-species-found/article4723362.ece |access-date=2 October 2018 |work=The Hindu |date=2013-05-17}}</ref> <ref name="Subramanian 2013">{{cite journal |last1=KA |first1=Subramanian |last2=P |first2=Rangnekar |last3=R |first3=Naik |title=''Idionyx'' (Odonata: Corduliidae) of the Western Ghats with a description of a new species |journal=Zootaxa |date=2013 |volume=3652 |issue=2 |pages=277–88 |pmid=26269830}}</ref> <gallery> File:Idionyx gomantakensis male.jpg|ಗಂಡು File:Idionyx gomantakensis ( female).jpg|ಹೆಣ್ಣು </gallery> ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು Idionyx ಕುಲದ ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಇದರ ಸರ್ಸಿ (cerci) ಮತ್ತು ಎಪಿಪ್ರಾಕ್ಟ್ (epiproct) ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು ತೆಳ್ಳಗಿರುತ್ತವೆ. ಸರ್ಸಿಯ ತಳಭಾಗದ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲುಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಪಿಪ್ರಾಕ್ಟ್‌ನ ಪಾರ್ಶ್ವ ಲೋಬ್‌ಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ಕೂದಲಿನ ಗುಚ್ಛ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == qon2v1sbif9m5oxrt3yu19g7zthnfo6 0 180402 1382952 2026-08-15T16:11:30Z Hariprasad Shetty10 87270 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ''' ({{lang-ml|ഫോർട്ട് കൊച്ചി}}, {{lang-en|Fort Kochi}}) ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ನಗರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಹಳೆಯ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ಇದು ... 1382952 wikitext text/x-wiki '''ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ''' ({{lang-ml|ഫോർട്ട് കൊച്ചി}}, {{lang-en|Fort Kochi}}) ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ನಗರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಹಳೆಯ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ಇದು [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ]]ದ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಡಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ತನ್ನ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾಗೂ ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://ernakulam.nic.in/en/tourist-place/fort-kochi/ |access-date=15 August 2026 |website=Ernakulam District, Government of Kerala}} == ಇತಿಹಾಸ == ಕೊಚ್ಚಿ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಮೆಣಸು, ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ, ಏಲಕ್ಕಿ, ಲವಂಗ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಗಂಧದಂತಹ ವಸ್ತುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅರಬ್ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1341ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರವಾಹದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂದರು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಇದರ ನಂತರ ಕೊಚ್ಚಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.{{cite web |title=History of Fort Kochi |url=https://kerala.com/destination-sites/fortkochi/history/ |access-date=15 August 2026 |website=Kerala.com}}{{cite web |title=Geography of Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Geography_of_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}} 1498ರಲ್ಲಿ [[ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ]] ಕಪ್ಪಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಳಿದ ನಂತರ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ನಡುವೆ ನೇರ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. 1500ರಲ್ಲಿ [[ಪೆಡ್ರೊ ಆಲ್ವಾರೆಸ್ ಕಬ್ರಾಲ್]] ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1503ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಅರಸನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಗೆ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದನು. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಕೋಟೆಗೆ [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]]ನ ರಾಜ ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಪ್ರಥಮನ ಹೆಸರಿನಿಂದ '''ಫೋರ್ಟ್ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್''' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕೋಟೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಈ ಪ್ರದೇಶವು "ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದಿತು.{{cite web |title=Fort Emmanuel |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Emmanuel |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}} 1503ರಿಂದ 1663ರವರೆಗೆ ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ತಮ್ಮ ವಸತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು.{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}} 1663ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಪಡೆಗಳು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು. ಡಚ್‌ರು ಸುಮಾರು 112 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು ಅಥವಾ ನಾಶವಾದವು. 1795ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಡಚ್‌ರಿಂದ ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು.{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}} 1947ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ ನಂತರ ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯ ವಿದೇಶಿ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಡಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}} == ಪುರಸಭೆಯ ಇತಿಹಾಸ == ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 1866ರ ಮದ್ರಾಸ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ಪುರಸಭೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ, ಕೋഴിക്കോട്, ಕಣ್ಣೂರು, ತಲಶ್ಶೇರಿ ಮತ್ತು ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ನಗರಗಳು ಆಧುನಿಕ ಕೇರಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪುರಸಭಾ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿದ ಆರಂಭಿಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು.{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}} 1967ರಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ, ಮಟಾಂಚೇರಿ ಮತ್ತು ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.{{cite web |title=Category:Fort Kochi |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikimedia Commons}} == ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು == === ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್ === '''ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್''' ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಚರ್ಚ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ]] 1524ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ಈ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಯಿತು.{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/kochi/fort-kochi |access-date=15 August 2026 |website=Incredible India, Government of India}} === ಸಾಂಟಾ ಕ್ರೂಜ್ ಬಸಿಲಿಕಾ === '''ಸಾಂಟಾ ಕ್ರೂಜ್ ಬಸಿಲಿಕಾ''' ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಮೂಲ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅದು ನಾಶವಾದ ಬಳಿಕ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}} === ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳು === ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗುರುತುಗಳಲ್ಲಿ '''ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳು''' (Chinese Fishing Nets) ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು '''ಚೀನವಲ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಚೀನೀ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಸುಮಾರು 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಮರದ ರಚನೆ, ಹಗ್ಗ ಮತ್ತು ತೂಕದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಈ ಬಲೆಗಳನ್ನು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ ಮೀನು ಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಮೀನುಗಾರರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/kochi/fort-kochi |access-date=15 August 2026 |website=Incredible India, Government of India}} === ಫೋರ್ಟ್ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಅವಶೇಷಗಳು === ಫೋರ್ಟ್ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು 1503ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೋಟೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೊಚ್ಚಿ ಅರಸ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ನಡುವಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರಿಕ ಮೈತ್ರಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಡಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಬಹುಭಾಗ ನಾಶವಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ಕಡಲತೀರದ ಬಳಿ ಕೋಟೆಯ ಕೆಲವು ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಭಾಗಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.{{cite web |title=Fort Emmanuel |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Emmanuel |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}} === ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು === ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಡಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ವಾಸ್ಕೊ ಹೌಸ್, ಕೋಡರ್ ಹೌಸ್, ಓಲ್ಡ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಹೌಸ್, ಡೇವಿಡ್ ಹಾಲ್, ಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಬಂಗಲೆ, ಪಿಯರ್ಸ್ ಲೆಸ್ಲಿ ಬಂಗಲೆ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ದೀಪಸ್ತಂಭ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ಹಲವು ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೋಟೆಲ್, ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್, ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಹೋಂಸ್ಟೇಗಳಾಗಿ ಪುನರ್‌ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.{{cite web |title=Historical Buildings of Fort Kochi |url=https://www.keralatourism.org/kochi/historic-building-fort-kochi.php |access-date=15 August 2026 |website=Kerala Tourism}} == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಶಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವವಿದೆ. ಹಿಂದೂ, ಕ್ರೈಸ್ತ, ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತ್ತು ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ. ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಚರ್ಚುಗಳು, ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು, ಕೆಫೆಗಳು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/kochi/fort-kochi |access-date=15 August 2026 |website=Incredible India, Government of India}} == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ == ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚರ್ಚುಗಳು, ಸಮುದ್ರತೀರ, ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಬೀದಿಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/kochi/fort-kochi |access-date=15 August 2026 |website=Incredible India, Government of India}} ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನಡೆಯುವ '''ಕೊಚ್ಚಿ-ಮುಝಿರಿಸ್ ಬಿಯೆನ್ನಾಲೆ''' ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ '''ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಕಾರ್ನಿವಲ್''' ಕೂಡ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಕಾರ, ಕಾರ್ನಿವಲ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಇಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ.{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://ernakulam.nic.in/en/tourist-place/fort-kochi/ |access-date=15 August 2026 |website=Ernakulam District, Government of Kerala}} == ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ನಗರದಿಂದ ಜಲಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಎರ್ನಾಕುಲಂನಿಂದ ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ದೋಣಿ ಸೇವೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರೋ ಮತ್ತು ಜಲಮೆಟ್ರೋ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://ernakulam.nic.in/en/tourist-place/fort-kochi/ |access-date=15 August 2026 |website=Ernakulam District, Government of Kerala}} ಕೊಚ್ಚಿಯ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾದ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ಸಮೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಪ್ರಮುಖ ವಾಯು ಸಂಪರ್ಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/kochi/fort-kochi |access-date=15 August 2026 |website=Incredible India, Government of India}} == ಚಿತ್ರಸಂಪದ == {{Commons category|Fort Kochi}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://ernakulam.nic.in/en/tourist-place/fort-kochi/ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ – ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ] * [https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/kochi/fort-kochi Incredible India – Fort Kochi] * [https://www.keralatourism.org/kochi/historic-building-fort-kochi.php ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ – Historical Buildings of Fort Kochi] * [[:en:Fort_Kochi|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ – Fort Kochi]] * [[c:Category:Fort_Kochi|Wikimedia Commons – Fort Kochi]] 785w8gbd7rjsy9if7thfxv6jnbffrqg 1382957 1382952 2026-08-15T16:18:38Z Hariprasad Shetty10 87270 1382957 wikitext text/x-wiki '''ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ''' ({{lang-ml|ഫോർട്ട് കൊച്ചി}}, {{lang-en|Fort Kochi}}) ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ನಗರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಹಳೆಯ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ಇದು [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ]]ದ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಡಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ತನ್ನ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾಗೂ ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://ernakulam.nic.in/en/tourist-place/fort-kochi/ |access-date=15 August 2026 |website=Ernakulam District, Government of Kerala}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಕೊಚ್ಚಿ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಮೆಣಸು, ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ, ಏಲಕ್ಕಿ, ಲವಂಗ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಗಂಧದಂತಹ ವಸ್ತುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅರಬ್ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1341ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರವಾಹದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂದರು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಇದರ ನಂತರ ಕೊಚ್ಚಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.<ref>{{cite web |title=History of Fort Kochi |url=https://kerala.com/destination-sites/fortkochi/history/ |access-date=15 August 2026 |website=Kerala.com}}{{cite web |title=Geography of Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Geography_of_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}</ref> 1498ರಲ್ಲಿ [[ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ]] ಕಪ್ಪಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಳಿದ ನಂತರ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ನಡುವೆ ನೇರ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. 1500ರಲ್ಲಿ [[ಪೆಡ್ರೊ ಆಲ್ವಾರೆಸ್ ಕಬ್ರಾಲ್]] ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1503ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಅರಸನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಗೆ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದನು. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಕೋಟೆಗೆ [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]]ನ ರಾಜ ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಪ್ರಥಮನ ಹೆಸರಿನಿಂದ '''ಫೋರ್ಟ್ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್''' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕೋಟೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಈ ಪ್ರದೇಶವು "ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದಿತು.<ref>{{cite web |title=Fort Emmanuel |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Emmanuel |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}</ref>} 1503ರಿಂದ 1663ರವರೆಗೆ ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ತಮ್ಮ ವಸತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}</ref> 1663ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಪಡೆಗಳು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು. ಡಚ್‌ರು ಸುಮಾರು 112 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು ಅಥವಾ ನಾಶವಾದವು. 1795ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಡಚ್‌ರಿಂದ ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}</ref> 1947ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ ನಂತರ ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯ ವಿದೇಶಿ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಡಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}} </ref> == ಪುರಸಭೆಯ ಇತಿಹಾಸ == ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 1866ರ ಮದ್ರಾಸ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ಪುರಸಭೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ, ಕೋഴിക്കോട്, ಕಣ್ಣೂರು, ತಲಶ್ಶೇರಿ ಮತ್ತು ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ನಗರಗಳು ಆಧುನಿಕ ಕೇರಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪುರಸಭಾ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿದ ಆರಂಭಿಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}</ref> 1967ರಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ, ಮಟಾಂಚೇರಿ ಮತ್ತು ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Category:Fort Kochi |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikimedia Commons}}</ref> == ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು == === ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್ === '''ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್''' ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಚರ್ಚ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ]] 1524ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ಈ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/kochi/fort-kochi |access-date=15 August 2026 |website=Incredible India, Government of India}}</ref> === ಸಾಂಟಾ ಕ್ರೂಜ್ ಬಸಿಲಿಕಾ === '''ಸಾಂಟಾ ಕ್ರೂಜ್ ಬಸಿಲಿಕಾ''' ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಮೂಲ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅದು ನಾಶವಾದ ಬಳಿಕ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}</ref> === ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳು === ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗುರುತುಗಳಲ್ಲಿ '''ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳು''' (Chinese Fishing Nets) ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು '''ಚೀನವಲ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಚೀನೀ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಸುಮಾರು 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಮರದ ರಚನೆ, ಹಗ್ಗ ಮತ್ತು ತೂಕದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಈ ಬಲೆಗಳನ್ನು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ ಮೀನು ಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಮೀನುಗಾರರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/kochi/fort-kochi |access-date=15 August 2026 |website=Incredible India, Government of India}}</ref> === ಫೋರ್ಟ್ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಅವಶೇಷಗಳು === ಫೋರ್ಟ್ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು 1503ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೋಟೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೊಚ್ಚಿ ಅರಸ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ನಡುವಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರಿಕ ಮೈತ್ರಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಡಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಬಹುಭಾಗ ನಾಶವಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ಕಡಲತೀರದ ಬಳಿ ಕೋಟೆಯ ಕೆಲವು ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಭಾಗಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |title=Fort Emmanuel |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Emmanuel |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}</ref> === ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು === ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಡಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ವಾಸ್ಕೊ ಹೌಸ್, ಕೋಡರ್ ಹೌಸ್, ಓಲ್ಡ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಹೌಸ್, ಡೇವಿಡ್ ಹಾಲ್, ಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಬಂಗಲೆ, ಪಿಯರ್ಸ್ ಲೆಸ್ಲಿ ಬಂಗಲೆ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ದೀಪಸ್ತಂಭ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ಹಲವು ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೋಟೆಲ್, ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್, ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಹೋಂಸ್ಟೇಗಳಾಗಿ ಪುನರ್‌ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Historical Buildings of Fort Kochi |url=https://www.keralatourism.org/kochi/historic-building-fort-kochi.php |access-date=15 August 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಶಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವವಿದೆ. ಹಿಂದೂ, ಕ್ರೈಸ್ತ, ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತ್ತು ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ. ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಚರ್ಚುಗಳು, ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು, ಕೆಫೆಗಳು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/kochi/fort-kochi |access-date=15 August 2026 |website=Incredible India, Government of India}}</ref> == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ == ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚರ್ಚುಗಳು, ಸಮುದ್ರತೀರ, ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಬೀದಿಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/kochi/fort-kochi |access-date=15 August 2026 |website=Incredible India, Government of India}}</ref> ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನಡೆಯುವ '''ಕೊಚ್ಚಿ-ಮುಝಿರಿಸ್ ಬಿಯೆನ್ನಾಲೆ''' ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ '''ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಕಾರ್ನಿವಲ್''' ಕೂಡ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಕಾರ, ಕಾರ್ನಿವಲ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಇಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://ernakulam.nic.in/en/tourist-place/fort-kochi/ |access-date=15 August 2026 |website=Ernakulam District, Government of Kerala}}</ref> == ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ನಗರದಿಂದ ಜಲಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಎರ್ನಾಕುಲಂನಿಂದ ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ದೋಣಿ ಸೇವೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರೋ ಮತ್ತು ಜಲಮೆಟ್ರೋ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://ernakulam.nic.in/en/tourist-place/fort-kochi/ |access-date=15 August 2026 |website=Ernakulam District, Government of Kerala}} ಕೊಚ್ಚಿಯ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾದ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ಸಮೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಪ್ರಮುಖ ವಾಯು ಸಂಪರ್ಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/kochi/fort-kochi |access-date=15 August 2026 |website=Incredible India, Government of India}} == ಚಿತ್ರಸಂಪದ == {{Commons category|Fort Kochi}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://ernakulam.nic.in/en/tourist-place/fort-kochi/ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ – ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ] * [https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/kochi/fort-kochi Incredible India – Fort Kochi] * [https://www.keralatourism.org/kochi/historic-building-fort-kochi.php ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ – Historical Buildings of Fort Kochi] * [[:en:Fort_Kochi|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ – Fort Kochi]] * [[c:Category:Fort_Kochi|Wikimedia Commons – Fort Kochi]] drdmcdwk9p3269pgoadp1frg9ego36o 1382960 1382957 2026-08-15T16:20:12Z Hariprasad Shetty10 87270 /* ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ */ 1382960 wikitext text/x-wiki '''ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ''' ({{lang-ml|ഫോർട്ട് കൊച്ചി}}, {{lang-en|Fort Kochi}}) ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ನಗರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಹಳೆಯ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ಇದು [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ]]ದ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಡಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ತನ್ನ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾಗೂ ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://ernakulam.nic.in/en/tourist-place/fort-kochi/ |access-date=15 August 2026 |website=Ernakulam District, Government of Kerala}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಕೊಚ್ಚಿ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಮೆಣಸು, ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ, ಏಲಕ್ಕಿ, ಲವಂಗ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಗಂಧದಂತಹ ವಸ್ತುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅರಬ್ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1341ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರವಾಹದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂದರು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಇದರ ನಂತರ ಕೊಚ್ಚಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.<ref>{{cite web |title=History of Fort Kochi |url=https://kerala.com/destination-sites/fortkochi/history/ |access-date=15 August 2026 |website=Kerala.com}}{{cite web |title=Geography of Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Geography_of_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}</ref> 1498ರಲ್ಲಿ [[ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ]] ಕಪ್ಪಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಳಿದ ನಂತರ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ನಡುವೆ ನೇರ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. 1500ರಲ್ಲಿ [[ಪೆಡ್ರೊ ಆಲ್ವಾರೆಸ್ ಕಬ್ರಾಲ್]] ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1503ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಅರಸನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಗೆ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದನು. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಕೋಟೆಗೆ [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]]ನ ರಾಜ ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಪ್ರಥಮನ ಹೆಸರಿನಿಂದ '''ಫೋರ್ಟ್ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್''' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕೋಟೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಈ ಪ್ರದೇಶವು "ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದಿತು.<ref>{{cite web |title=Fort Emmanuel |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Emmanuel |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}</ref>} 1503ರಿಂದ 1663ರವರೆಗೆ ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ತಮ್ಮ ವಸತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}</ref> 1663ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಪಡೆಗಳು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು. ಡಚ್‌ರು ಸುಮಾರು 112 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದವು ಅಥವಾ ನಾಶವಾದವು. 1795ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಡಚ್‌ರಿಂದ ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}</ref> 1947ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ ನಂತರ ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯ ವಿದೇಶಿ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಡಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}} </ref> == ಪುರಸಭೆಯ ಇತಿಹಾಸ == ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 1866ರ ಮದ್ರಾಸ್ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ಪುರಸಭೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ, ಕೋഴിക്കോട്, ಕಣ್ಣೂರು, ತಲಶ್ಶೇರಿ ಮತ್ತು ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ನಗರಗಳು ಆಧುನಿಕ ಕೇರಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪುರಸಭಾ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿದ ಆರಂಭಿಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}</ref> 1967ರಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ, ಮಟಾಂಚೇರಿ ಮತ್ತು ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆ ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Category:Fort Kochi |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikimedia Commons}}</ref> == ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು == === ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್ === '''ಸೇಂಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಚರ್ಚ್''' ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಚರ್ಚ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ವಾಸ್ಕೊ ಡ ಗಾಮಾ]] 1524ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ಈ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/kochi/fort-kochi |access-date=15 August 2026 |website=Incredible India, Government of India}}</ref> === ಸಾಂಟಾ ಕ್ರೂಜ್ ಬಸಿಲಿಕಾ === '''ಸಾಂಟಾ ಕ್ರೂಜ್ ಬಸಿಲಿಕಾ''' ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಮೂಲ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅದು ನಾಶವಾದ ಬಳಿಕ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Kochi |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}</ref> === ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳು === ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗುರುತುಗಳಲ್ಲಿ '''ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳು''' (Chinese Fishing Nets) ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು '''ಚೀನವಲ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಚೀನೀ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಸುಮಾರು 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಮರದ ರಚನೆ, ಹಗ್ಗ ಮತ್ತು ತೂಕದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಈ ಬಲೆಗಳನ್ನು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ ಮೀನು ಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಮೀನುಗಾರರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/kochi/fort-kochi |access-date=15 August 2026 |website=Incredible India, Government of India}}</ref> === ಫೋರ್ಟ್ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಅವಶೇಷಗಳು === ಫೋರ್ಟ್ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು 1503ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೋಟೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೊಚ್ಚಿ ಅರಸ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ನಡುವಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರಿಕ ಮೈತ್ರಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಡಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಬಹುಭಾಗ ನಾಶವಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ಕಡಲತೀರದ ಬಳಿ ಕೋಟೆಯ ಕೆಲವು ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಭಾಗಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |title=Fort Emmanuel |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Fort_Emmanuel |access-date=15 August 2026 |website=Wikipedia}}</ref> === ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು === ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಡಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ವಾಸ್ಕೊ ಹೌಸ್, ಕೋಡರ್ ಹೌಸ್, ಓಲ್ಡ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಹೌಸ್, ಡೇವಿಡ್ ಹಾಲ್, ಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಬಂಗಲೆ, ಪಿಯರ್ಸ್ ಲೆಸ್ಲಿ ಬಂಗಲೆ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ದೀಪಸ್ತಂಭ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ಹಲವು ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೋಟೆಲ್, ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್, ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಹೋಂಸ್ಟೇಗಳಾಗಿ ಪುನರ್‌ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Historical Buildings of Fort Kochi |url=https://www.keralatourism.org/kochi/historic-building-fort-kochi.php |access-date=15 August 2026 |website=Kerala Tourism}}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಶಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವವಿದೆ. ಹಿಂದೂ, ಕ್ರೈಸ್ತ, ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತ್ತು ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ. ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಚರ್ಚುಗಳು, ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು, ಕೆಫೆಗಳು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/kochi/fort-kochi |access-date=15 August 2026 |website=Incredible India, Government of India}}</ref> == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ == ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚರ್ಚುಗಳು, ಸಮುದ್ರತೀರ, ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಬೀದಿಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/kochi/fort-kochi |access-date=15 August 2026 |website=Incredible India, Government of India}}</ref> ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನಡೆಯುವ '''ಕೊಚ್ಚಿ-ಮುಝಿರಿಸ್ ಬಿಯೆನ್ನಾಲೆ''' ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ '''ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಕಾರ್ನಿವಲ್''' ಕೂಡ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಕಾರ, ಕಾರ್ನಿವಲ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಇಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://ernakulam.nic.in/en/tourist-place/fort-kochi/ |access-date=15 August 2026 |website=Ernakulam District, Government of Kerala}}</ref> == ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಕೊಚ್ಚಿ ಕೋಟೆ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ನಗರದಿಂದ ಜಲಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಎರ್ನಾಕುಲಂನಿಂದ ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ದೋಣಿ ಸೇವೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರೋ ಮತ್ತು ಜಲಮೆಟ್ರೋ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://ernakulam.nic.in/en/tourist-place/fort-kochi/ |access-date=15 August 2026 |website=Ernakulam District, Government of Kerala}}</ref> ಕೊಚ್ಚಿಯ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾದ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಗೆ ಸಮೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಪ್ರಮುಖ ವಾಯು ಸಂಪರ್ಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Fort Kochi |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/kochi/fort-kochi |access-date=15 August 2026 |website=Incredible India, Government of India}} </ref> == ಚಿತ್ರಸಂಪದ == {{Commons category|Fort Kochi}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://ernakulam.nic.in/en/tourist-place/fort-kochi/ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ – ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ] * [https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/kochi/fort-kochi Incredible India – Fort Kochi] * [https://www.keralatourism.org/kochi/historic-building-fort-kochi.php ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ – Historical Buildings of Fort Kochi] * [[:en:Fort_Kochi|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ – Fort Kochi]] * [[c:Category:Fort_Kochi|Wikimedia Commons – Fort Kochi]] pcbwad94hvx948ftdnyzke5580bpfpx 0 180403 1382954 2026-08-15T16:15:29Z Prathvi Acharya 87484 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Use dmy dates|date=July 2018}} {{Use Indian English|date=July 2018}} {{Infobox museum | name = ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ | native_name = | native_name_lang = ഹില്‍ പാലസ് | image = Hill Palace Cochin (24176740822).jpg | image_size = 300 | caption = ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್‌ನ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ | alt = | pushpin_map = | pushpin_caption = | pu... 1382954 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2018}} {{Use Indian English|date=July 2018}} {{Infobox museum | name = ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ | native_name = | native_name_lang = ഹില്‍ പാലസ് | image = Hill Palace Cochin (24176740822).jpg | image_size = 300 | caption = ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್‌ನ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ | alt = | pushpin_map = | pushpin_caption = | pushpin_alt = | coordinates = | established = 1865 | dissolved = | location = [[ತ್ರಿಪುನಿತುರಾ]], [[ಕೊಚ್ಚಿ, ಕೇರಳ]], ಭಾರತ | type = [[ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]], [[ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] | owner = [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]] | collection_size = | visitors = | director = | president = | curator = | public_transit = Road, Rail | network = | website = }} '''ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್''' [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯ [[ತ್ರಿಪುನಿಥುರ]]ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪುರಾತತ್ವ [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[ಅರಮನೆ]]ಯಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/hill-palace-museum/182/ |title=Hill Palace Museum of Kerala at Ernakulam |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-08-01}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2024/hillpalace-thrippunithura/1382 |title=Hill Palace {{!}} Thrippunithura {{!}} Kochi |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-01}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/hill-palace-kochi/1543/ |title=Hill Palace {{!}} #RediscoverTheHeritage {{!}} Kerala 365 {{!}} Kerala Tourism |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-08-01}}</ref> ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂದೆ ಕೊಚ್ಚಿ ಮಹಾರಾಜರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ನಿವಾಸವಾಗಿತ್ತು. 1865ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಅರಮನೆ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 49 ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, 54 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, [[ಜಿಂಕೆ]] ಉದ್ಯಾನವನ, ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಕಾಲದ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಿವೆ.<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20081015135227/http://www.centreforheritagestudies.com/heritage/html/profilehillpal.htm The magnificent hill palace at Thripunithura (Thiruvankulam panchayat, ernakulam district of Kerala), was once the Headquarters of the illustrious Kochi Royal family<!-- Bot generated title -->]}}</ref> ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಅಪರೂಪದ ಜಾತಿಯ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಈ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಈ ಅರಮನೆಯು ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು 10 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿಗೆ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ತಲುಪಬಹುದು. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆಯು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ 'ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸ್ಟಡೀಸ್' (CHS) ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. CHS ಅನ್ನು 'ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮಿಷನ್ ಫಾರ್ ಮ್ಯಾನುಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ಸ್' (National Mission for Manuscripts) ಸಂಸ್ಥೆಯು 'ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕೇಂದ್ರ' (MCC) ಮತ್ತು 'ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರ' (MRC) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.namami.org Namami.org]'' {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090604000327/http://www.namami.org/|date=4 June 2009}}[[National Mission for Manuscripts]]''.</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== {{More citations needed|section|date=March 2023}} [[File:Hill_palace_horse_cart_room_back_of_palace.jpg|thumb|right|ದಕ್ಷಿಣ ವಿಭಾಗ, ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] [[File:Hill Palace by GV-1.JPG|thumb|ಅರಮನೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಿಂದ ಕಾಣುವ ನೋಟ]] ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಅನ್ನು 1865ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಮಹಾರಾಜರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇದು ಈಗ ಕೇರಳದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.planetware.com/india/tripunithura-hill-palace-museum-ind-kerala-hillpal.htm |title=Tripunithura, India Tourism &#124; PlanetWare |access-date=30 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330003645/http://www.planetware.com/india/tripunithura-hill-palace-museum-ind-kerala-hillpal.htm |archive-date=30 March 2009 |url-status=dead }}</ref> ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜಧಾನಿಯು ಹಿಂದೆ ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಜರ ರಾಜಕೀಯ ಕಚೇರಿ ಹಾಗೂ ಆಸ್ಥಾನವು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಣಿಯ (ಪೆನ್ವಳಿಥಂಪುರನ್) ಸ್ಥಾನವನ್ನೇ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಏಕೆಂದರೆ ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜಮನೆತನವು ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ರಾಣಿಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಪರಮಾಧಿಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಅವರ ಅಧಿಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿಯೇ ರಾಜನು ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನು. 1755 ರಿಂದ ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪರಿವಾರದವರು ತ್ರಿಪುನಿಥುರಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆ ನಗರವು ಅಧಿಕೃತ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, ರಾಜಕುಮಾರ ರಾಮ ವರ್ಮ ಅವರು ತ್ರಿಪುನಿಥುರಾದಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಳೆದಿದ್ದರಿಂದ, ರಾಜನಾಗಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷಿಕ್ತರಾದ ನಂತರವೂ ತ್ರಿಶೂರ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುವ ಬದಲು ಅಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸಲು ಬಯಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ, ಅವರ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ 1865 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಕಚೇರಿ, ಆಸ್ಥಾನದ ಕಟ್ಟಡ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಮುಖರ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು; ಆದರೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ವಿವಿಧ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ, ರಾಜ ಮತ್ತು ಅವರ ನಿಕಟ ಕುಟುಂಬದ ವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ರಾಜಮನೆತನದ ನಿವಾಸವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಇತರ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಂಗಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜಮನೆತನವು ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿತು. 1980 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯು ಇದನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ನಂತರ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಇದನ್ನು 1986 ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೀಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಆವರಣವು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕುದುರೆ ಗಾಡಿಗಳ ಗ್ಯಾಲರಿ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಹಸಿರು ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ. ಸಂದೀಪ್ ವರ್ಮ ಮತ್ತು ಗೋಕುಲ್ ವಿನಯನ್ ಅವರು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ, ಈ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು 'ದಿ ಫೌನಾ ಆಫ್ ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್' (The Fauna of Hill Palace) ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.[https://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/a-dekko-into-past-glory/article2686817.ece/] == ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ == {{commons category|Hill Palace, Tripunithura}} ಈ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದ ಕಿರೀಟ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳು, ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ಕಲ್ಲು ಹಾಗೂ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 14 ವಿಭಾಗಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಿಗೆ ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜಮನೆತನವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಪಾಲಿಯಂ ದೇವಸ್ವಂ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ರತ್ನಖಚಿತ ಚಿನ್ನದ ಕಿರೀಟ, ಅನೇಕ ಅಮೂಲ್ಯ ನಾಣ್ಯಗಳು, ಆಭರಣಗಳು, ಭವ್ಯವಾದ ಹಾಸಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳ ಮಾದರಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. 1993ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ 'ಮಣಿಚಿತ್ರತಾಳು' (Manichitrathazhu) ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/a-dekko-into-past-glory/article2686817.ece|title=A dekko into past glory|newspaper=[[The Hindu]]|date=4 December 2011}}</ref> ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳು ''[[ಮೂನ್ನಂ ಮುರಾ]]'' (1988), ''[[ಮಣಿಚಿತ್ರತಾಳು]]'' (1993), ''[[ಕಲಿಯೂಂಜಲ್]]'' (1997), ''[[ಡ್ರೀಮ್ಸ್ (2000 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಡ್ರೀಮ್ಸ್]]'' (2000) ಮತ್ತು ''[[ಚೋಟ್ಟಾ ಮುಂಬೈ]]''(2007) == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery class="center"> Image:Thripunithura Hill Palace 2.jpg Image:Hill Palace Cochin (23656703924).jpg Image:Hill Palace Museum.jpg Image:Hill Palace by GV-4.JPG Image:Hill Palace by GV-6.JPG Image:Fiberglass model of dinosaur, Hill Palace, Tripunithura (July 2011).jpg Image:Thripunithura Hill Palace.jpg Image:Hill Palace Ernakulam Deer Sanctuary.jpg Image:Hill Palace Museum Tripunithura DSC 1234.JPG Image:Hill Palace Museum Tripunithura DSC 1232.JPG Image:Hill Palace Museum Tripunithura DSC 1243 03.jpg Image:Hill Palace Museum Tripunithura DSC 1432.jpg Image:Hill Palace Museum Tripunithura DSC 1497.jpg </gallery> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕರಿಂಗಾಚಿರ ಚರ್ಚ್]] * [[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ರಾಜಮನೆತನ]] * [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಅರಮನೆ]] == ಆಕರಗಳು == {{reflist}} ==External links== {{commons category|Hill Palace, Tripunithura}} * [https://web.archive.org/web/20061107141411/http://www.ekm.kerala.gov.in/places.htm Govt of Kerala, India link] * {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20081015135227/http://www.centreforheritagestudies.com/heritage/html/profilehillpal.htm Centre for Heritage Studies, Govt. of Kerala]}} * [https://www.keralatourism.org/destination/hill-palace-museum/182 Hill Palace Museum], Kerala Tourism {{Tourism in Kerala}} {{coord|9|57|9.5|N|76|21|51.0|E|type:landmark|display=title}} {{authority control}} [[ವರ್ಗ:ಕೊಚ್ಚಿಯ ಅರಮನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಚ್ಚಿಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1865ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1865ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದವು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಚ್ಚಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]] ehlm5q3vgnahqzx4kudm41dpcwhe0s1 1382955 1382954 2026-08-15T16:16:03Z Prathvi Acharya 87484 1382955 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2018}} {{Use Indian English|date=July 2018}} {{Infobox museum | name = ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ | native_name = | native_name_lang = ഹില്‍ പാലസ് | image = Hill Palace Cochin (24176740822).jpg | image_size = 300 | caption = ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್‌ನ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ | alt = | pushpin_map = | pushpin_caption = | pushpin_alt = | coordinates = | established = 1865 | dissolved = | location = [[ತ್ರಿಪುನಿತುರಾ]], [[ಕೊಚ್ಚಿ, ಕೇರಳ]], ಭಾರತ | type = [[ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]], [[ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] | owner = [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]] | collection_size = | visitors = | director = | president = | curator = | public_transit = Road, Rail | network = | website = }} '''ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್''' [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯ [[ತ್ರಿಪುನಿಥುರ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪುರಾತತ್ವ [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[ಅರಮನೆ]]ಯಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/hill-palace-museum/182/ |title=Hill Palace Museum of Kerala at Ernakulam |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-08-01}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2024/hillpalace-thrippunithura/1382 |title=Hill Palace {{!}} Thrippunithura {{!}} Kochi |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-01}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/video-gallery/hill-palace-kochi/1543/ |title=Hill Palace {{!}} #RediscoverTheHeritage {{!}} Kerala 365 {{!}} Kerala Tourism |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-08-01}}</ref> ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂದೆ ಕೊಚ್ಚಿ ಮಹಾರಾಜರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ನಿವಾಸವಾಗಿತ್ತು. 1865ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಅರಮನೆ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 49 ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, 54 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, [[ಜಿಂಕೆ]] ಉದ್ಯಾನವನ, ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಕಾಲದ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಿವೆ.<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20081015135227/http://www.centreforheritagestudies.com/heritage/html/profilehillpal.htm The magnificent hill palace at Thripunithura (Thiruvankulam panchayat, ernakulam district of Kerala), was once the Headquarters of the illustrious Kochi Royal family<!-- Bot generated title -->]}}</ref> ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಅಪರೂಪದ ಜಾತಿಯ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಈ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಈ ಅರಮನೆಯು ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು 10 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿಗೆ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ತಲುಪಬಹುದು. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆಯು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ 'ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸ್ಟಡೀಸ್' (CHS) ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. CHS ಅನ್ನು 'ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮಿಷನ್ ಫಾರ್ ಮ್ಯಾನುಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ಸ್' (National Mission for Manuscripts) ಸಂಸ್ಥೆಯು 'ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕೇಂದ್ರ' (MCC) ಮತ್ತು 'ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರ' (MRC) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.namami.org Namami.org]'' {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090604000327/http://www.namami.org/|date=4 June 2009}}[[National Mission for Manuscripts]]''.</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== {{More citations needed|section|date=March 2023}} [[File:Hill_palace_horse_cart_room_back_of_palace.jpg|thumb|right|ದಕ್ಷಿಣ ವಿಭಾಗ, ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] [[File:Hill Palace by GV-1.JPG|thumb|ಅರಮನೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಿಂದ ಕಾಣುವ ನೋಟ]] ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಅನ್ನು 1865ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಮಹಾರಾಜರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇದು ಈಗ ಕೇರಳದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.planetware.com/india/tripunithura-hill-palace-museum-ind-kerala-hillpal.htm |title=Tripunithura, India Tourism &#124; PlanetWare |access-date=30 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330003645/http://www.planetware.com/india/tripunithura-hill-palace-museum-ind-kerala-hillpal.htm |archive-date=30 March 2009 |url-status=dead }}</ref> ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜಧಾನಿಯು ಹಿಂದೆ ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಜರ ರಾಜಕೀಯ ಕಚೇರಿ ಹಾಗೂ ಆಸ್ಥಾನವು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಣಿಯ (ಪೆನ್ವಳಿಥಂಪುರನ್) ಸ್ಥಾನವನ್ನೇ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಏಕೆಂದರೆ ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜಮನೆತನವು ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ರಾಣಿಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಪರಮಾಧಿಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಅವರ ಅಧಿಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿಯೇ ರಾಜನು ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನು. 1755 ರಿಂದ ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪರಿವಾರದವರು ತ್ರಿಪುನಿಥುರಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆ ನಗರವು ಅಧಿಕೃತ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, ರಾಜಕುಮಾರ ರಾಮ ವರ್ಮ ಅವರು ತ್ರಿಪುನಿಥುರಾದಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಳೆದಿದ್ದರಿಂದ, ರಾಜನಾಗಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷಿಕ್ತರಾದ ನಂತರವೂ ತ್ರಿಶೂರ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುವ ಬದಲು ಅಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸಲು ಬಯಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ, ಅವರ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ 1865 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಕಚೇರಿ, ಆಸ್ಥಾನದ ಕಟ್ಟಡ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಮುಖರ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು; ಆದರೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ವಿವಿಧ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ, ರಾಜ ಮತ್ತು ಅವರ ನಿಕಟ ಕುಟುಂಬದ ವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ರಾಜಮನೆತನದ ನಿವಾಸವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಇತರ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಂಗಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜಮನೆತನವು ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿತು. 1980 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯು ಇದನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ನಂತರ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಇದನ್ನು 1986 ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೀಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಆವರಣವು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕುದುರೆ ಗಾಡಿಗಳ ಗ್ಯಾಲರಿ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಹಸಿರು ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ. ಸಂದೀಪ್ ವರ್ಮ ಮತ್ತು ಗೋಕುಲ್ ವಿನಯನ್ ಅವರು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ, ಈ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು 'ದಿ ಫೌನಾ ಆಫ್ ಹಿಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್' (The Fauna of Hill Palace) ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.[https://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/a-dekko-into-past-glory/article2686817.ece/] == ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ == {{commons category|Hill Palace, Tripunithura}} ಈ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದ ಕಿರೀಟ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳು, ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ಕಲ್ಲು ಹಾಗೂ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 14 ವಿಭಾಗಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಿಗೆ ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜಮನೆತನವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಪಾಲಿಯಂ ದೇವಸ್ವಂ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ರತ್ನಖಚಿತ ಚಿನ್ನದ ಕಿರೀಟ, ಅನೇಕ ಅಮೂಲ್ಯ ನಾಣ್ಯಗಳು, ಆಭರಣಗಳು, ಭವ್ಯವಾದ ಹಾಸಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳ ಮಾದರಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. 1993ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ 'ಮಣಿಚಿತ್ರತಾಳು' (Manichitrathazhu) ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/a-dekko-into-past-glory/article2686817.ece|title=A dekko into past glory|newspaper=[[The Hindu]]|date=4 December 2011}}</ref> ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳು ''[[ಮೂನ್ನಂ ಮುರಾ]]'' (1988), ''[[ಮಣಿಚಿತ್ರತಾಳು]]'' (1993), ''[[ಕಲಿಯೂಂಜಲ್]]'' (1997), ''[[ಡ್ರೀಮ್ಸ್ (2000 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಡ್ರೀಮ್ಸ್]]'' (2000) ಮತ್ತು ''[[ಚೋಟ್ಟಾ ಮುಂಬೈ]]''(2007) == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery class="center"> Image:Thripunithura Hill Palace 2.jpg Image:Hill Palace Cochin (23656703924).jpg Image:Hill Palace Museum.jpg Image:Hill Palace by GV-4.JPG Image:Hill Palace by GV-6.JPG Image:Fiberglass model of dinosaur, Hill Palace, Tripunithura (July 2011).jpg Image:Thripunithura Hill Palace.jpg Image:Hill Palace Ernakulam Deer Sanctuary.jpg Image:Hill Palace Museum Tripunithura DSC 1234.JPG Image:Hill Palace Museum Tripunithura DSC 1232.JPG Image:Hill Palace Museum Tripunithura DSC 1243 03.jpg Image:Hill Palace Museum Tripunithura DSC 1432.jpg Image:Hill Palace Museum Tripunithura DSC 1497.jpg </gallery> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕರಿಂಗಾಚಿರ ಚರ್ಚ್]] * [[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ರಾಜಮನೆತನ]] * [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಅರಮನೆ]] == ಆಕರಗಳು == {{reflist}} ==External links== {{commons category|Hill Palace, Tripunithura}} * [https://web.archive.org/web/20061107141411/http://www.ekm.kerala.gov.in/places.htm Govt of Kerala, India link] * {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20081015135227/http://www.centreforheritagestudies.com/heritage/html/profilehillpal.htm Centre for Heritage Studies, Govt. of Kerala]}} * [https://www.keralatourism.org/destination/hill-palace-museum/182 Hill Palace Museum], Kerala Tourism {{Tourism in Kerala}} {{coord|9|57|9.5|N|76|21|51.0|E|type:landmark|display=title}} {{authority control}} [[ವರ್ಗ:ಕೊಚ್ಚಿಯ ಅರಮನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಚ್ಚಿಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1865ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1865ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದವು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಚ್ಚಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]] hzskyslt00wog19qc4s0gewj1felkpt 0 180404 1382956 2026-08-15T16:16:45Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಲ್ಯಾಬಿಯೊಬೈಟಿಸ್ ಸೋಲ್ಡಾನಿ (Labiobaetis soldani)''' ಭಾರತದ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಮೇಫ್ಲೈ (mayfly) ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಡಾ. ಟಿ. ಸೋಲ್ಡಾನ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಲಾರ್ವಾಗ... 1382956 wikitext text/x-wiki '''ಲ್ಯಾಬಿಯೊಬೈಟಿಸ್ ಸೋಲ್ಡಾನಿ (Labiobaetis soldani)''' ಭಾರತದ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಮೇಫ್ಲೈ (mayfly) ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಡಾ. ಟಿ. ಸೋಲ್ಡಾನ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಲಾರ್ವಾಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಶಾಶ್ವತ ಹೊಳೆಯೊಂದರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಲಾರ್ವಾಗಳು ತಿಳಿ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಆಂಟೆನಾಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಯ 1ರಿಂದ 7ನೇ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಿವಿರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal |last1=Kubendran |first1=T. |last2=Rathinakumar |first2=T. |last3=Balasubramanian |first3=C. |last4=Selvakumar |first4=C. |last5=Sivaramakrishnan |first5=K. G. |date=7 July 2014 |title=A new species of ''Labiobaetis'' Novikova & Kluge, 1987 (Ephemeroptera: Baetidae) from the southern Western Ghats in India, with comments on the taxonomic status of ''Labiobaetis'' |url=http://www.insectscience.org/14.86/i1536-2442-14-86.pdf |journal=Journal of Insect Science |publisher=[[Entomological Society of America]] |volume=14 |issue=86 |page=86 |doi= 10.1093/jis/14.1.86|pmid=25368042 |pmc=4212865 |accessdate=30 July 2014}}</ref> ಗಂಡು ಲಾರ್ವಾಗಳ ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 4 ಮಿಮೀ, ಹೆಣ್ಣು ಲಾರ್ವಾಗಳ ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 4.8 ಮಿಮೀ ಇರುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ವಯಸ್ಕ ಕೀಟಗಳ (imagoes) ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 5.2 ಮಿಮೀ, ಹೆಣ್ಣುಗಳ ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 5.0 ಮಿಮೀ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Labiobaetis_soldani</ref> ಎರಡೂ ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3.5 ಮಿಮೀ ಉದ್ದದ ಪಾರದರ್ಶಕ ಮುಂಭಾಗದ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಹಿಂಭಾಗದ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ತಲೆ ಮತ್ತು ಎದೆಭಾಗವು ಗಾಢ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾಲುಗಳು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಗಂಡುಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಭಾಗವು ಕೆಂಪು-ಕಂದು ಅಥವಾ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಹೆಣ್ಣುಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಭಾಗವು ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == idkarkg6185fx5tbawv1ti3aorhrwd2 1382958 1382956 2026-08-15T16:19:42Z Santhosh Notagar99 82732 1382958 wikitext text/x-wiki '''ಲ್ಯಾಬಿಯೊಬೈಟಿಸ್ ಸೋಲ್ಡಾನಿ (Labiobaetis soldani)''' ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮೇಫ್ಲೈ (Mayfly) ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೇಟಿಡೀ (Baetidae) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು, Labiobaetis ಕುಲದ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಡಾ. ಟಿ. ಸೋಲ್ಡಾನ್ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಲಾರ್ವಾಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಒಂದು ಶಾಶ್ವತ ಹೊಳೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಲಾರ್ವಾಗಳು ತಿಳಿ ಕಂದು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಆಂಟೆನಾಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಯ (abdomen) 1ರಿಂದ 7ನೇ ಖಂಡಗಳವರೆಗೆ ಕಿವಿರುಗಳು (gills) ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಕಿವಿರುಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವಾಗ ಉಸಿರಾಟಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಲಾರ್ವಾಗಳ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ಲಾರ್ವಾಗಳು ಸುಮಾರು 4 ಮಿಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದರೆ, ಹೆಣ್ಣು ಲಾರ್ವಾಗಳು ಸುಮಾರು 4.8 ಮಿಮೀ ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನಂತರ ವಯಸ್ಕ ಕೀಟಗಳ ಗಾತ್ರವೂ ಸಣ್ಣದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ವಯಸ್ಕ ಕೀಟಗಳು ಸುಮಾರು 5.2 ಮಿಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದರೆ, ಹೆಣ್ಣುಗಳು ಸುಮಾರು 5.0 ಮಿಮೀ ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Labiobaetis_soldani</ref> ಎರಡೂ ಲಿಂಗಗಳ ವಯಸ್ಕ ಕೀಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3.5 ಮಿಮೀ ಉದ್ದದ ಪಾರದರ್ಶಕ ಮುಂಭಾಗದ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಗಮನಾರ್ಹ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಹಿಂಭಾಗದ ರೆಕ್ಕೆಗಳು (hind wings) ಇಲ್ಲದಿರುವುದು. ತಲೆ ಮತ್ತು ಎದೆಭಾಗ (thorax) ಗಾಢ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾಲುಗಳು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಗಂಡುಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಭಾಗವು ಕೆಂಪು-ಕಂದು ಅಥವಾ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಹೆಣ್ಣುಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಭಾಗವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಬಣ್ಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಬಹುದು. Labiobaetis soldani ಯ ಲಾರ್ವಾಗಳು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೀರು ಹರಿಯುವ ಹೊಳೆಗಳಂತಹ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಹೊಳೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಹರಿವು ನಿಧಾನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಲಾರ್ವಾಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಮೇಫ್ಲೈಗಳ ಜೀವನಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಜಲವಾಸಿ ಲಾರ್ವಾ ಹಂತವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಅವು ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡು ವಯಸ್ಕ ಕೀಟಗಳಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದದ ದಾಖಲೆಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ಜಲಚರ ಕೀಟಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊಳೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು ಇಂತಹ ಸಣ್ಣ ಜಲಚರ ಕೀಟಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಸರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ..<ref>{{cite journal |last1=Kubendran |first1=T. |last2=Rathinakumar |first2=T. |last3=Balasubramanian |first3=C. |last4=Selvakumar |first4=C. |last5=Sivaramakrishnan |first5=K. G. |date=7 July 2014 |title=A new species of ''Labiobaetis'' Novikova & Kluge, 1987 (Ephemeroptera: Baetidae) from the southern Western Ghats in India, with comments on the taxonomic status of ''Labiobaetis'' |url=http://www.insectscience.org/14.86/i1536-2442-14-86.pdf |journal=Journal of Insect Science |publisher=[[Entomological Society of America]] |volume=14 |issue=86 |page=86 |doi= 10.1093/jis/14.1.86|pmid=25368042 |pmc=4212865 |accessdate=30 July 2014}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == g4zk2epl2fjp4ur043fwhj4086wewal 0 180405 1382961 2026-08-15T16:24:23Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಗ್ಲೀನಿಯಾ ಕ್ಯಾನಿನಿಯಾ (Glenea caninia)''' ಎಂಬುದು ಸೆರಾಂಬಿಸಿಡೀ (Cerambycidae) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಜೀರುಂಡೆ (beetle) ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉದ್ದಕೊಂಬಿನ ಜೀರುಂಡೆಗಳ ಕುಟುಂಬ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತ... 1382961 wikitext text/x-wiki '''ಗ್ಲೀನಿಯಾ ಕ್ಯಾನಿನಿಯಾ (Glenea caninia)''' ಎಂಬುದು ಸೆರಾಂಬಿಸಿಡೀ (Cerambycidae) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಜೀರುಂಡೆ (beetle) ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉದ್ದಕೊಂಬಿನ ಜೀರುಂಡೆಗಳ ಕುಟುಂಬ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. Glenea ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಜರ್ಮನ್ ಕೀಟಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಹೆಲ್ಲರ್ (Heller) ಅವರು 1926ರಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಟಿ. ಆರ್. ಡಿ. ಬೆಲ್ (T. R. D. Bell) ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾರವಾರ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಾದರಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು. == ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ == Glenea caninia ಭಾರತದ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಾಡುಗಳು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಸ್ಯವೈವಿಧ್ಯವು ಇಂತಹ ಜೀರುಂಡೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಸರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾರವಾರ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ದಾಖಲೆಯಾಗಿರುವುದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. == ದೇಹದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು == ಈ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು 1.1 ರಿಂದ 1.5 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ದೇಹದ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಇವುಗಳ ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೂದಲಿನಂತಹ ರಚನೆಗಳು (pubescence) ಅವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ಹಣೆಯ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕೆನ್ನೆಗಳು ಹಳದಿ-ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೂದಲಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕೂದಲುಗಳು ದೇಹದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ಎಲಿಟ್ರಾ (elytra) ಅಥವಾ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮುಂಭಾಗದ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ನಂತರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಕೂದಲಿನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಅಗಲವಾದ ಪಟ್ಟೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಪಟ್ಟೆಯು Glenea caniniaಯ ಪ್ರಮುಖ ಗುರುತಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಭೇದ == Glenea caninia ಪ್ರಭೇದವು Glenea galathea ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು Glenea ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಹಿಂದೆ G. caniniaಯನ್ನು G. galatheaಯ ಉಪಪ್ರಭೇದ (subspecies) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ವರ್ಗೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, Glenea caninia ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ, ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಳದಿ-ಬಿಳಿ ಕೂದಲಿನ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಉದ್ದಕೊಂಬಿನ ಜೀರುಂಡೆ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. qedsyhz44svgfx0u4ce14ft0u1h5usx 1382963 1382961 2026-08-15T16:25:34Z Santhosh Notagar99 82732 1382963 wikitext text/x-wiki '''ಗ್ಲೀನಿಯಾ ಕ್ಯಾನಿನಿಯಾ (Glenea caninia)''' ಎಂಬುದು ಸೆರಾಂಬಿಸಿಡೀ (Cerambycidae) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಜೀರುಂಡೆ (beetle) ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉದ್ದಕೊಂಬಿನ ಜೀರುಂಡೆಗಳ ಕುಟುಂಬ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. Glenea ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಜರ್ಮನ್ ಕೀಟಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಹೆಲ್ಲರ್ (Heller) ಅವರು 1926ರಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಟಿ. ಆರ್. ಡಿ. ಬೆಲ್ (T. R. D. Bell) ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾರವಾರ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಾದರಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal|doi=10.1080/00379271.2009.10697599 |title=A study on the ''Indiana'' & ''galathea'' species-group of the genus ''Glenea'', with descriptions of four new species (Coleoptera: Cerambycidae: Lamiinae: Saperdini) |journal=Annales de la Société Entomologique de France |series=New Series |volume=45 |issue=2 |pages=157–176 |year=2009 |last1=Lin |first1=Meiying |last2=Tavakilian |first2=Gerard |last3=Montreuil |first3=Olivier |last4=Yang |first4=Xingke |doi-access=free }}</ref> == ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ == Glenea caninia ಭಾರತದ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಾಡುಗಳು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಸ್ಯವೈವಿಧ್ಯವು ಇಂತಹ ಜೀರುಂಡೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಸರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾರವಾರ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ದಾಖಲೆಯಾಗಿರುವುದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. == ದೇಹದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು == ಈ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು 1.1 ರಿಂದ 1.5 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ದೇಹದ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಇವುಗಳ ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೂದಲಿನಂತಹ ರಚನೆಗಳು (pubescence) ಅವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ಹಣೆಯ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕೆನ್ನೆಗಳು ಹಳದಿ-ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೂದಲಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕೂದಲುಗಳು ದೇಹದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ಎಲಿಟ್ರಾ (elytra) ಅಥವಾ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮುಂಭಾಗದ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ನಂತರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಕೂದಲಿನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಅಗಲವಾದ ಪಟ್ಟೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಪಟ್ಟೆಯು Glenea caniniaಯ ಪ್ರಮುಖ ಗುರುತಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಭೇದ == Glenea caninia ಪ್ರಭೇದವು Glenea galathea ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು Glenea ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಹಿಂದೆ G. caniniaಯನ್ನು G. galatheaಯ ಉಪಪ್ರಭೇದ (subspecies) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ವರ್ಗೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, Glenea caninia ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ, ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಳದಿ-ಬಿಳಿ ಕೂದಲಿನ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಉದ್ದಕೊಂಬಿನ ಜೀರುಂಡೆ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. a1qdqnfukjmrnuq3wz8f7y2gt5jkcgf 1382964 1382963 2026-08-15T16:26:22Z Santhosh Notagar99 82732 1382964 wikitext text/x-wiki '''ಗ್ಲೀನಿಯಾ ಕ್ಯಾನಿನಿಯಾ (Glenea caninia)''' ಎಂಬುದು ಸೆರಾಂಬಿಸಿಡೀ (Cerambycidae) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಜೀರುಂಡೆ (beetle) ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉದ್ದಕೊಂಬಿನ ಜೀರುಂಡೆಗಳ ಕುಟುಂಬ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. Glenea ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಜರ್ಮನ್ ಕೀಟಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಹೆಲ್ಲರ್ (Heller) ಅವರು 1926ರಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಟಿ. ಆರ್. ಡಿ. ಬೆಲ್ (T. R. D. Bell) ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾರವಾರ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಾದರಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal|doi=10.1080/00379271.2009.10697599 |title=A study on the ''Indiana'' & ''galathea'' species-group of the genus ''Glenea'', with descriptions of four new species (Coleoptera: Cerambycidae: Lamiinae: Saperdini) |journal=Annales de la Société Entomologique de France |series=New Series |volume=45 |issue=2 |pages=157–176 |year=2009 |last1=Lin |first1=Meiying |last2=Tavakilian |first2=Gerard |last3=Montreuil |first3=Olivier |last4=Yang |first4=Xingke |doi-access=free }}</ref> == ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ == Glenea caninia ಭಾರತದ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಾಡುಗಳು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಸ್ಯವೈವಿಧ್ಯವು ಇಂತಹ ಜೀರುಂಡೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಸರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|author=Heller K. M. |year=1926|title= Neue, altweltliche Bockkäfer|journal= Tijdschrift voor Entomologie |volume=69|pages= 19–150|url=https://biodiversitylibrary.org/page/27459198}}</ref> ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾರವಾರ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ದಾಖಲೆಯಾಗಿರುವುದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. == ದೇಹದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು == ಈ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು 1.1 ರಿಂದ 1.5 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ದೇಹದ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಇವುಗಳ ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೂದಲಿನಂತಹ ರಚನೆಗಳು (pubescence) ಅವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Glenea_caninia</ref> ಇದರ ಹಣೆಯ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕೆನ್ನೆಗಳು ಹಳದಿ-ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೂದಲಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕೂದಲುಗಳು ದೇಹದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ಎಲಿಟ್ರಾ (elytra) ಅಥವಾ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮುಂಭಾಗದ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ನಂತರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಕೂದಲಿನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಅಗಲವಾದ ಪಟ್ಟೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಪಟ್ಟೆಯು Glenea caniniaಯ ಪ್ರಮುಖ ಗುರುತಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಭೇದ == Glenea caninia ಪ್ರಭೇದವು Glenea galathea ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು Glenea ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಹಿಂದೆ G. caniniaಯನ್ನು G. galatheaಯ ಉಪಪ್ರಭೇದ (subspecies) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ವರ್ಗೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, Glenea caninia ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ, ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಳದಿ-ಬಿಳಿ ಕೂದಲಿನ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಉದ್ದಕೊಂಬಿನ ಜೀರುಂಡೆ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. 23bfvpamm5jljqgscxbem9gsikkv4cr 1382965 1382964 2026-08-15T16:26:51Z Santhosh Notagar99 82732 1382965 wikitext text/x-wiki '''ಗ್ಲೀನಿಯಾ ಕ್ಯಾನಿನಿಯಾ (Glenea caninia)''' ಎಂಬುದು ಸೆರಾಂಬಿಸಿಡೀ (Cerambycidae) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಜೀರುಂಡೆ (beetle) ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉದ್ದಕೊಂಬಿನ ಜೀರುಂಡೆಗಳ ಕುಟುಂಬ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. Glenea ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಜರ್ಮನ್ ಕೀಟಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಹೆಲ್ಲರ್ (Heller) ಅವರು 1926ರಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಟಿ. ಆರ್. ಡಿ. ಬೆಲ್ (T. R. D. Bell) ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾರವಾರ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಾದರಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal|doi=10.1080/00379271.2009.10697599 |title=A study on the ''Indiana'' & ''galathea'' species-group of the genus ''Glenea'', with descriptions of four new species (Coleoptera: Cerambycidae: Lamiinae: Saperdini) |journal=Annales de la Société Entomologique de France |series=New Series |volume=45 |issue=2 |pages=157–176 |year=2009 |last1=Lin |first1=Meiying |last2=Tavakilian |first2=Gerard |last3=Montreuil |first3=Olivier |last4=Yang |first4=Xingke |doi-access=free }}</ref> == ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ == Glenea caninia ಭಾರತದ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಾಡುಗಳು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಸ್ಯವೈವಿಧ್ಯವು ಇಂತಹ ಜೀರುಂಡೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಸರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|author=Heller K. M. |year=1926|title= Neue, altweltliche Bockkäfer|journal= Tijdschrift voor Entomologie |volume=69|pages= 19–150|url=https://biodiversitylibrary.org/page/27459198}}</ref> ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾರವಾರ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ದಾಖಲೆಯಾಗಿರುವುದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. == ದೇಹದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು == ಈ ಜೀರುಂಡೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು 1.1 ರಿಂದ 1.5 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ದೇಹದ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಇವುಗಳ ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೂದಲಿನಂತಹ ರಚನೆಗಳು (pubescence) ಅವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Glenea_caninia</ref> ಇದರ ಹಣೆಯ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕೆನ್ನೆಗಳು ಹಳದಿ-ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೂದಲಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕೂದಲುಗಳು ದೇಹದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ಎಲಿಟ್ರಾ (elytra) ಅಥವಾ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮುಂಭಾಗದ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ನಂತರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಕೂದಲಿನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಅಗಲವಾದ ಪಟ್ಟೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಪಟ್ಟೆಯು Glenea caniniaಯ ಪ್ರಮುಖ ಗುರುತಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಭೇದ == Glenea caninia ಪ್ರಭೇದವು Glenea galathea ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು Glenea ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಹಿಂದೆ G. caniniaಯನ್ನು G. galatheaಯ ಉಪಪ್ರಭೇದ (subspecies) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ವರ್ಗೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, Glenea caninia ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ, ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಳದಿ-ಬಿಳಿ ಕೂದಲಿನ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಉದ್ದಕೊಂಬಿನ ಜೀರುಂಡೆ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == orbf8ep4ah7afjvgtm67o776w57souu 0 180406 1382966 2026-08-15T16:31:00Z Prathvi Acharya 87484 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Short description|Species of bat}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = ವ್ರೋಟನ್ ಅವರ ಮುಕ್ತ ಬಾಲದ ಬ್ಯಾಟ್ | image = Otomops_wroughtoni.jpg | status = DD | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Prabhukhanolkar, R. |date=2016 |title=''Otomops wroughtoni'' |volume=2016 |article-number=e.T15646A22112971 |... 1382966 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bat}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = ವ್ರೋಟನ್ ಅವರ ಮುಕ್ತ ಬಾಲದ ಬ್ಯಾಟ್ | image = Otomops_wroughtoni.jpg | status = DD | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=Prabhukhanolkar, R. |date=2016 |title=''Otomops wroughtoni'' |volume=2016 |article-number=e.T15646A22112971 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-2.RLTS.T15646A22112971.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Otomops | species = wroughtoni | authority = ([[Oldfield Thomas|Thomas]], 1913) | range_map = Range_Otomops wroughtoni.png }} 'ರಾಟನ್ಸ್ ಫ್ರೀ-ಟೈಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಟ್' (Wroughton's free-tailed bat - ''Otomops wroughtoni'') ಒಂದು ಬಗೆಯ 'ಫ್ರೀ-ಟೈಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಟ್' (ಮುಕ್ತ-ಬಾಲದ ಬಾವಲಿ) ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹಿಂದೆ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇದನ್ನು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದ ಒಂದು ದೂರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ.<ref name=w/> ಇದರ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ, ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಆಹಾರ ಹುಡುಕುವ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಇದನ್ನು 'ದತ್ತಾಂಶದ ಕೊರತೆಯಿರುವ ಪ್ರಭೇದ' (Data Deficient species) ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ವಿತರಣೆ== ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರಭೇದವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಎರಡು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಮೇಘಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ, ಇದು ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷ್ಣಾಪುರ ಮತ್ತು ತಲೆವಾಡಿ ನಡುವೆ ಇರುವ 'ಬಾರಾಪೇಡೆ ಗುಹೆ'ಗಳಲ್ಲಿ (Barapede Caves) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ಈ ಸ್ಥಳವು ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಭೀಮ್‌ಗಢ ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿದ್ದು, ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಕಂಡುಬಂದ ಏಕೈಕ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು.<ref name=Thabah/> 2012 ರಿಂದ 2015 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬರಾಪೆಡೆ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಜೀವಿಗಳ ಸರಾಸರಿ ಸಂಖ್ಯೆ 82 ಆಗಿತ್ತು.<ref name="iucn status 19 November 2021" /> 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಇದರ ಇರುವಿಕೆ ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮೇಘಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಹಿಂದೆ ದಾಖಲಾದ ಎರಡು ಸ್ಥಳಗಳ ನಡುವಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಶೆಲ್ಲಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಾಂಗ್ರೈ ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪದ ಸಿಜು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಅಂದರೆ 2001ರಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref name=Thabah/> 2001ರಲ್ಲಿ ಮೇಘಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಒಂದು ಮಾದರಿಯು ಆಹಾರ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದ ದಾಖಲೆಯಿದೆ.<ref name=Thabah/> ಅಂದಿನಿಂದ, ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಮೇಘಾಲಯದ ಆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಕಂಡಿರುವ ಅಥವಾ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮೇಘಾಲಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಇರುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗೆ ದೃಢೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಜೆ.ಆರ್.ಬಿ. ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಅವರು 2006ರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name=Alfred/> ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಈ ಪ್ರಭೇದದ ವಸಾಹತು ಅಥವಾ ಮಾದರಿ ಸಂಗ್ರಹದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಟೋಪಲ್ ಮತ್ತು ರಾಮಕೃಷ್ಣ (1980), ಬೇಟ್ಸ್ (1992), ಮಿಸ್ತ್ರಿ ಮತ್ತು ಪರಬ್ (2001) ಹಾಗೂ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ್ (2003) ಅವರು ವಿವಿಧ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name=Ramakrishna/> ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಮೇಘಾಲಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಇರುವಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ದೃಢೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲನೆ ಬಾಕಿಯಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ''ಒಟೊಮೊಪ್ಸ್ ರಾಟನಿ''ಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸ್ಥಳದ ದಾಖಲೆಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಫೆಬ್ರವರಿ 2014ರಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ರುಯೆಡಿ ಮತ್ತು ಅವರ ತಂಡವು ಮೇಘಾಲಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಮೂರು ಹೊಸ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿತು. ಈ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನೂರು ಜೀವಿಗಳಿವೆಯೆಂದು ಅವರು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ; ಇದು ಈ ಬಾವಲಿ ಪ್ರಭೇದದ ತಿಳಿದಿರುವ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=Ruedi/> ==ಆವಾಸಸ್ಥಾನ== ಮೊಲೊಸಿಡೆ (Molossidae) ಕುಟುಂಬದ ಜೀವಿಗಳು ಗುಹೆಗಳು, ಮರದ ಟೊಳ್ಳುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಬಾವಲಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಮೀಪವಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.<ref name="ReferenceA">Wroughton's free-tailed bat at EDGE</ref> ==ವಿವರಣೆ== 'ರಾಟನ್ಸ್ ಫ್ರೀ-ಟೈಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಟ್' (Wroughton's free-tailed bat) ಎಂಬ ಬಾವಲಿಯ ಮುಂಗೈಯ ಉದ್ದವು 63 ರಿಂದ 67 ಮಿ.ಮೀ. ಇರುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ಬಾವಲಿಗಳ ತೂಕ ಸುಮಾರು 36 ಗ್ರಾಂ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಬಾವಲಿಗಳ ತೂಕ 27 ಗ್ರಾಂ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಮುಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇವು ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ತೆಳುವಾದ ಚರ್ಮದ ಪದರದಿಂದ (ಪೊರೆಯಿಂದ) ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಇದರ ಮುಖವು ರೋಮರಹಿತವಾಗಿದ್ದು, ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಗಳ ಭಾಗವು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಮತ್ತು ಎದ್ದುಕಾಣುವಂತಿದೆ. ಇದರ ಮೈಮೇಲಿನ ರೋಮಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತವೆ (ವೆಲ್ವೆಟ್‌ನಂತಿರುತ್ತವೆ). ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗ, ಬೆನ್ನು ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದ ಭಾಗವು ಗಾಢ ಕಂದು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ದೇಹದ ಎರಡೂ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ (ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ) - ಅಂದರೆ ಕಂಕುಳಿನಿಂದ ತೊಡೆಯ ಸಂಧಿಯವರೆಗೆ - ಹಾಗೂ ಮುಂಗೈಯ ಚರ್ಮದ ಪೊರೆಗಳ ಮೇಲೆ ತೆಳುವಾದ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಅಂಚು ಇರುತ್ತದೆ. ಭುಜಗಳು ಮತ್ತು ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಹಿಂಭಾಗವು ತಿಳಿ ಬೂದು-ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ದೇಹದ ಕೆಳಭಾಗವು ಮಂದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದರೂ, ಗಲ್ಲ ಮತ್ತು ಎದೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಪಟ್ಟಿಯು (ಕಾಲರ್‌ನಂತೆ) ಎದ್ದು ಕಾಣುವಂತಿದೆ. ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಎರಡೂ ಲಿಂಗದ ಬಾವಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಟಲಿನ ಬಳಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚೀಲದಂತಹ ರಚನೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬಾಲವು ಕಿರಿದಾದ ಬಾಲದ ಪೊರೆಯ ಮುಕ್ತ ಅಂಚಿನಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ದೂರದವರೆಗೆ ಹೊರಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ; ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಕುಟುಂಬದ ಬಾವಲಿಗಳನ್ನು "ಫ್ರೀ-ಟೈಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್" (ಮುಕ್ತ ಬಾಲದ ಬಾವಲಿಗಳು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ReferenceA"/> ==ಆವಾಸಸ್ಥಾನ== ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದು ವರ್ಷವಿಡೀ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಇತರ 'ಮೊಲೊಸಿಡ್' (Molossid) ಬಾವಲಿಗಳಂತೆ ಇದು ಬಹುಶಃ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬಾವಲಿಗಳು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಗುಹೆಗಳ ಒಳಗೆ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ನೇತಾಡುತ್ತಾ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐದರಿಂದ ಏಳು ಜೀವಿಗಳಿರುವ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ, ಗುಹೆಯ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಿರಿದಾದ ಬಿರುಕುಗಳು ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣು ಬಾವಲಿಗಳು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಮರಿಯನ್ನು ಹಾಕುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಒಂದು ಮರಿ ಮಾತ್ರ ಜನಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನವಜಾತ ಮರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಮರಿ ಹಾಕುವ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದವು. ==ಬೆದರಿಕೆಗಳು== ಎರಡು ಹೊಸ ವಸಾಹತುಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗುವವರೆಗೂ, ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ 15 ಬಾವಲಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು, ಪ್ರಸ್ತುತ ತಿಳಿದಿರುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಹರಡಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಆಶಾವಾದವನ್ನು ಸಂಶೋಧಕರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಾಶ ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತಾಣಗಳಿಗೆ (roost) ಉಂಟಾಗುವ ಅಡಚಣೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದೆ; ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಮರ ಕಡಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಒತ್ತುವರಿಯಿಂದಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು ಗಣಿಗಾರರು ಮತ್ತು ಮರ ಕಡಿಯುವ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರಿಂದ ಇವುಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆ ಇದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿರುವಂತೆ ಸಮೀಪದ ಮಹಾದಾಯಿ ನದಿಗೆ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಿದರೆ, ಬಾರಾಪೆಡೆ ಗುಹೆಯು ಜಲಾವೃತವಾಗುವ ಅಪಾಯವಿದೆ. ==ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು== ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ (ರಕ್ಷಣಾ) ಕಾಯ್ದೆಯ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ I ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಇದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಾಂಬೋಡಿಯನ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಅಡಚಣೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪರೋಕ್ಷ ಬೆದರಿಕೆಗಳಿಂದ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬಾವಲಿಗಳು ತಿಳಿದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ನಂತರ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಭೀಮಗಡ್ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಮೊದಲು ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ.<ref>http://www.edgeofexistence.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007132349/http://www.edgeofexistence.org/ |date=7 October 2011 }} › species_info</ref> ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist|refs= <ref name=Thabah>{{cite journal |url=http://actazool.nhmus.hu/48/3/thabah.pdf |author1=Thabah, A. |author2=Bates, PJJ |name-list-style=amp |year=2002 |title=Recent record of ''Otomops wroughtoni'' (Thomas, 1913) (Chiroptera: Molossidae) from Meghalaya, North-east India |journal=Acta Zoologica Academiae Scientiarum Hungaricae |volume=48 |issue=3 |pages=251–253 |archive-date=21 July 2011 |access-date=16 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721112228/http://actazool.nhmus.hu/48/3/thabah.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name=w>{{cite journal|author1=Walston, J. |author2=Bates, PJJ |name-list-style=amp |year= 2001|title= The discovery of Wroughton's free-tailed bat Otomops wroughtoni (Chiroptera: Molossidae) in Cambodia| journal= Acta Chiropterologica|volume= 3|issue=2|pages= 249–252}}</ref> <ref name=Alfred>Alfred, J. R. B.; Ramakrishna and Pradhan, M. S. (2006). ''Validation of Threatened Mammals of India'' pp: 103–106. Zool. Surv. India, Kolkata {{ISBN|8181710851}}.</ref> <ref name=Ramakrishna>Ramakrishna, Pradhan, M. S. and Sanjay Thakur (2003). ''Status Survey of Endangered Species; Wroughton's Free-tailed Bat, Otomops wroughtoni'' pp. 1–16. Zool. Surv. India, Kolkata.</ref> <ref name=Ruedi>{{cite journal |author=Manuel Ruedi, D. Khlur B. Mukhim, Oana Mirela Chachula, Thomas Arbenz and Adora Thabah |date=26 December 2014 |title=Discovery of new colonies of the rare Wroughton's Free-tailed Bat ''Otomops wroughtoni'' (Mammalia: Chiroptera: Molossidae) in Meghalaya, northeastern India |pages=6677–6682 |journal=Journal of Threatened Taxa |volume=6 |issue=14 |url=http://threatenedtaxa.org/ZooPrintJournal/2014/December/o416426xii146677-6682.html |doi=10.11609/jott.o4164.6677-82 |doi-access=free |archive-date=12 January 2015 |access-date=12 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150112133826/http://threatenedtaxa.org/ZooPrintJournal/2014/December/o416426xii146677-6682.html |url-status=dead }}</ref> }} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.edgeofexistence.org/mammals/species_info.php?id=20 Wroughton's free-tailed bat at EDGE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120209154631/http://www.edgeofexistence.org/mammals/species_info.php?id=20 |date=9 February 2012 }} {{Taxonbar|from=Q1833167}} [[ವರ್ಗ:ಒಟೊಮೊಪ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಬಾವಲಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಬಾವಲಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಬಾವಲಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:EDGE ಪ್ರಭೇದಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:ಓಲ್ಡ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಥಾಮಸ್ ಅವರಿಂದ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವರ್ಗಗಳು]] ae4k5ytxtwwv25g8g5ca4y85uo39bya 0 180407 1382967 2026-08-15T16:31:38Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: ಘಾಟಿಯಾನಾ ಸ್ಪ್ಲೆಂಡಿಡಾ (Ghatiana splendida) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಏಡಿ (crab) ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗೆಕಾರ್ಸಿನುಸಿಡೀ (Gecarcinucidae) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಿದ್ದು, Ghatiana ಕುಲದ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು 2016ರಲ್ಲಿ ಪಶ್... 1382967 wikitext text/x-wiki ಘಾಟಿಯಾನಾ ಸ್ಪ್ಲೆಂಡಿಡಾ (Ghatiana splendida) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಏಡಿ (crab) ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗೆಕಾರ್ಸಿನುಸಿಡೀ (Gecarcinucidae) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಿದ್ದು, Ghatiana ಕುಲದ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು 2016ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. == ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಹೆಸರು == Ghatiana splendida ಪ್ರಭೇದವನ್ನು 2016ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ ಠಾಕ್ರೆ (Tejas Thackeray) ಕೂಡ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗೆ ಈ ಏಡಿ ಈಗಾಗಲೇ ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ “ಪರ್ಪಲ್ ಟ್ರೀ ಕ್ರ್ಯಾಬ್” (Purple tree crab) ಅಥವಾ “ಪಿಂಕ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಕ್ರ್ಯಾಬ್” (Pink forest crab) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ತೇಜಸ್ ಠಾಕ್ರೆ ಅವರು ಮೂಲತಃ ಆಲಿವ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಸ್ನೇಕ್ (Rhabdops olivaceus) ಅನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಏಡಿಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗಮನಿಸಿದರು. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಅರಣ್ಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ದಾಖಲೆಯಾಗದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ಅಂಶಗಳು ಇರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. == ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ == ಇದರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ “splendida” ಎಂಬ ಪದವು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ “ಸುಂದರವಾದ” ಅಥವಾ “ಅದ್ಭುತವಾದ” ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ “ಪರ್ಪಲ್ ಟ್ರೀ ಕ್ರ್ಯಾಬ್” ಮತ್ತು “ಪಿಂಕ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಕ್ರ್ಯಾಬ್” ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಇದರ ಗಮನಾರ್ಹ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ತೇವಭರಿತ ಅರಣ್ಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ (endemic) ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. == ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಭೇದಗಳು == Ghatiana splendida ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಏಡಿ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: * ಘಾಟಿಯಾನ ಅಟ್ರೋಪುರ್ಪುರಿಯಾ * ಗುಬರ್ನಾಟೋರಿಯಾನಾ ಅಲ್ಕೋಕಿ * ಗುಬರ್ನಾಟೋರಿಯಾನಾ ಠಾಕ್ರೆ * ಗುಬರ್ನಾಟೋರಿಯಾನಾ ವಾಘಿ ಈ ಪ್ರಭೇದಗಳ ದಾಖಲಾತಿಯು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಏಡಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಕುರಿತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == awobfmjguv0gdm22u5iv4xnv2ld79tp 1382969 1382967 2026-08-15T16:33:23Z Santhosh Notagar99 82732 1382969 wikitext text/x-wiki ಘಾಟಿಯಾನಾ ಸ್ಪ್ಲೆಂಡಿಡಾ (Ghatiana splendida) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಏಡಿ (crab) ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗೆಕಾರ್ಸಿನುಸಿಡೀ (Gecarcinucidae) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಿದ್ದು, Ghatiana ಕುಲದ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು 2016ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{cite journal |last1=Pati |first1=S.K. |last2=Thackeray |first2=T. |last3=Khaire |first3=A. |title=Five new species of freshwater crabs of the genera Ghatiana Pati & Sharma, 2014, and Gubernatoriana Bott, 1970 (Crustacea, Decapoda, Brachyura: Gecarcinucidae Rathbun, 1904) from the Western Ghats, India |journal=Zootaxa |date=23 February 2016 |volume=4083 |issue=4 |pages=569–586 |url=https://www.biotaxa.org/Zootaxa/article/view/zootaxa.4083.4.7|doi=10.11646/zootaxa.4083.4.7 |pmid=27394247 |access-date=16 January 2023|url-access=subscription }}</ref> == ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಹೆಸರು == Ghatiana splendida ಪ್ರಭೇದವನ್ನು 2016ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ ಠಾಕ್ರೆ (Tejas Thackeray) ಕೂಡ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗೆ ಈ ಏಡಿ ಈಗಾಗಲೇ ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ “ಪರ್ಪಲ್ ಟ್ರೀ ಕ್ರ್ಯಾಬ್” (Purple tree crab) ಅಥವಾ “ಪಿಂಕ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಕ್ರ್ಯಾಬ್” (Pink forest crab) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name=thewire>{{cite news |last1=Malhotra |first1=Richa |title=Meet the Western Ghats' Wonderful New Freshwater Crabs |url=https://thewire.in/environment/meet-the-western-ghats-wonderful-new-freshwater-crabs |access-date=16 January 2023 |work=The Wire |date=5 March 2016}}</ref> ತೇಜಸ್ ಠಾಕ್ರೆ ಅವರು ಮೂಲತಃ ಆಲಿವ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಸ್ನೇಕ್ (Rhabdops olivaceus) ಅನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಏಡಿಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗಮನಿಸಿದರು. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಅರಣ್ಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ದಾಖಲೆಯಾಗದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ಅಂಶಗಳು ಇರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ghatiana_splendida</ref> == ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ == ಇದರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ “splendida” ಎಂಬ ಪದವು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ “ಸುಂದರವಾದ” ಅಥವಾ “ಅದ್ಭುತವಾದ” ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ “ಪರ್ಪಲ್ ಟ್ರೀ ಕ್ರ್ಯಾಬ್” ಮತ್ತು “ಪಿಂಕ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಕ್ರ್ಯಾಬ್” ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಇದರ ಗಮನಾರ್ಹ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ತೇವಭರಿತ ಅರಣ್ಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ (endemic) ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. == ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಭೇದಗಳು == Ghatiana splendida ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಏಡಿ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: * ಘಾಟಿಯಾನ ಅಟ್ರೋಪುರ್ಪುರಿಯಾ * ಗುಬರ್ನಾಟೋರಿಯಾನಾ ಅಲ್ಕೋಕಿ * ಗುಬರ್ನಾಟೋರಿಯಾನಾ ಠಾಕ್ರೆ * ಗುಬರ್ನಾಟೋರಿಯಾನಾ ವಾಘಿ ಈ ಪ್ರಭೇದಗಳ ದಾಖಲಾತಿಯು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಏಡಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಕುರಿತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == scoa5pzofqejol7w43soscax8q5oemj 0 180408 1382968 2026-08-15T16:33:01Z A826 72368 "[[:en:Special:Redirect/revision/1360423217|Jawaharlal Nehru Stadium (Kochi)]]" ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು 1382968 wikitext text/x-wiki   '''ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು''' ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಕಲೂರ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ]] ಬಹುಪಯೋಗಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದನ್ನು ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="ll">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |url=https://assets.the-afc.com/migration/e/x/ext-afc-asian-cup-2027-bid-book-india--pdf |title=AFC Asian Cup 2027 Bidding Nation India |date=28 December 2020 |publisher=All India Football Federation |access-date=24 July 2023}}</ref> ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಇದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ೮೦,೦೦೦ ರಿಂದ ೧೦೦,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ನಂತರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈಗ ೫೦,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ೨೦೧೭ ರ FIFA U-೧೭ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಫೀಫಾ|FIFA]] ಭದ್ರತಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |date=2 November 2017 |title='FIFA never compromised on the safety of people at the JNI Stadium. But ISL does' - the New Indian Express |url=https://www.newindianexpress.com/kerala/2017/Nov/26/fifa-never-compromised-on-the-safety-of-people-at-the-jni-stadium-but-isl-does-1711198.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201033745/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2017/nov/26/fifa-never-compromised-on-the-safety-of-people-at-the-jni-stadium-but-isl-does-1711198.amp |archive-date=1 December 2017 |access-date=26 November 2017}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |date=4 October 2017 |title=FIFA U-17 World Cup: Kochi stadium capacity reduced to 29,000 from 41,000 |url=http://indianexpress.com/article/sports/football-fifa-u17-world-cup/kochi-stadium-capacity-reduced-to-29000-from-41000-4874282/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219193820/http://indianexpress.com/article/sports/football-fifa-u17-world-cup/kochi-stadium-capacity-reduced-to-29000-from-41000-4874282/ |archive-date=19 February 2018 |access-date=19 March 2018}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Contingency plans if Kochi can't host U-17 World Cup |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/under-17-world-cup/news/contingency-plans-if-kochi-cant-host-u-17-world-cup/articleshow/58091413.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170802074300/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/under-17-world-cup/news/contingency-plans-if-kochi-cant-host-u-17-world-cup/articleshow/58091413.cms |archive-date=2 August 2017 |access-date=9 April 2017 |work=[[The Times of India]]}}</ref> <ref>[http://www.keralacricketassociation.com/jawaharlal-nehru-stadium-kaloor-kochi Jawaharlal Nehru Stadium, Kaloor, Kochi] {{Webarchive|date=26 January 2020}}. ''keralacricketassociation.com''. Retrieved 18 July 2021</ref> ಇದು ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ (ಐಎಸ್ಎಲ್) ನ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಕಾ ಕೊಚ್ಚಿ ಎಫ್‌ಸಿಯ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಸಿನಿಮಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ರ್ಯಾಲಿಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. <ref name=";cr">{{Cite web |date=10 November 2016 |title=Ground Capacity |url=http://ccl5.com/nehru-stadium-kochi/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20141120123908/http://ccl5.com/nehru-stadium-kochi |archive-date=20 November 2014 |access-date=21 December 2014}}</ref> ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಸರ್ವಿಂಗ್ ಕಾನ್ಫಿಗರೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು "ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಗದ್ದಲದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ" ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. <ref name=";cr" /> ಈ ರಚನೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬೆಳಕಿನ ಗೋಪುರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಮೊದಲನೆಯದು, ಇದು 2 ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ&nbsp;kW ಫ್ಲಡ್‌ಲೈಟಿಂಗ್, HD ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Manorama Online |url=http://www.manoramaonline.com/advt/Advertisements/specials/kochi-odi-spl/index.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021014813/http://www.manoramaonline.com/advt/Advertisements/specials/kochi-odi-spl/index.htm |archive-date=21 October 2014 |access-date=2 November 2014}}</ref> ೧೯೯೭ ಮತ್ತು ೨೦೧೪ ರ ನಡುವೆ ಇದು ಹಲವಾರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದವು]] . 2014 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದಿಂದ 30 ವರ್ಷಗಳ ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, <ref name="tw25" />  ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ತಂಡ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಾಗ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಬಾಡಿಗೆದಾರರು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖರಾದರು. <ref name="tw25" /> ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲೆಟಿಕೊ ಡಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ನಡುವಿನ 2016 ರ ಐಎಸ್ಎಲ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಐದನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶಬ್ದವನ್ನು (128 ಡಿಬಿ) ದಾಖಲಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |title=Loudest record |url=http://fanport.in/football/isl/kochi-5th-loudest-stadium/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229033108/http://fanport.in/football/isl/kochi-5th-loudest-stadium/ |archive-date=29 December 2016 |access-date=28 December 2016 |website=fanport.in}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2017 ರ FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನ ಆರು ಆತಿಥೇಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಒಂದಾಗುವ ಮೊದಲು <ref name="ll" /> ವ್ಯಾಪಕವಾದ ನವೀಕರಣವೂ ನಡೆಯಿತು. <ref name="Manoramaonline">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Kochi to host U-17 FIFA World Cup matches |url=http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150408234845/http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |archive-date=8 April 2015 |publisher=Manoramaonline}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ === ಕಲೂರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಮೂಲತಃ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕೇರಳವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಸಾಕಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವೇ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, 1997 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇರಾಕ್ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸರಿಸುಮಾರು 100,000 ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಸ್ಥಳವನ್ನು ತುಂಬಿದ್ದರು, ಹೀಗಾಗಿ ಅದು ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿತ್ತು, ಇದು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಇದು 1997 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನೆಹರು ಕಪ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಇದು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. <ref name="New Stadium Stand">{{Cite web |date=10 May 2016 |title=Cochin Stadium |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/New-Stadium-Stand-in-K-Karunakarans-Name/2015/07/14/article2918800.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603124544/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/New-Stadium-Stand-in-K-Karunakarans-Name/2015/07/14/article2918800.ece |archive-date=3 June 2016 |access-date=10 May 2016 |publisher=Official Website}}</ref> ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ದಿವಂಗತ ವಿ. ಜೋಸೆಫ್ ಥಾಮಸ್ ಐಪಿಎಸ್ ಅವರ ಕಣ್ಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು [[St. Thomas College, Palai|ಪಲೈನ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ]] ತಮ್ಮ ಕಾಲೇಜು ದಿನಗಳಿಂದಲೂ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ನ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನ ಪೋಷಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. <ref name="Office Bearers Kerala State Athletics Association">{{Cite web |date=10 May 2016 |title=Office Bearers of Kerala State Athletics Association |url=http://keralaathletics.org/officebearers.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180211072055/http://www.keralaathletics.org/officebearers.html |archive-date=11 February 2018 |access-date=10 May 2016 |publisher=Official Website of Kerala State Athletics Association}}</ref> ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು 1996 ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] [[ಶಂಕರ ದಯಾಳ ಶರ್ಮ|ಶಂಕರ್ ದಯಾಳ್ ಶರ್ಮಾ]] ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಇದು ಹೊರ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ 1.3 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ೧೯೯೮ ರ ನಂತರ, ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕುಸಿಯಿತು ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು, ಪಂದ್ಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾರಾಟವಾದವು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ್ದು ಏಪ್ರಿಲ್ 2005 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಎದುರಾಳಿ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ನಡುವಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಏಕದಿನ]] ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ. ಈ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ]] ನಡೆದಿದ್ದು ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 1998 ರಂದು ಭಾರತ ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ನಡುವೆ. [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಭಾರತ ಆಡಿದ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕಲೂರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. 2013 ರ ನವೆಂಬರ್ 21 ರಂದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, ಭಾರತ 6 ವಿಕೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲು, ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ಸಚಿನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಬೃಹತ್ ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಹುಲ್ಲುಹಾಸು, ಸೌಂದರ್ಯದ ಆಧುನಿಕ ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಪಥಗಳ ರಸ್ತೆ ಸೇರಿವೆ. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] ಪಂದ್ಯ ಏಪ್ರಿಲ್ 9, 2011 ರಂದು ನಡೆಯಿತು, ಆಗ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ ತಂಡವು]] [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] ತಂಡವನ್ನು ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿತ್ತು. ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್‌ಗೆ ಇದು ಮೊದಲ ಐಪಿಎಲ್ ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಐದು ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು [[ಇಂದೋರ್|ಇಂದೋರ್‌ನ]] ಹೋಳ್ಕರ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಯಿತು. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2013 ರ ದುಲೀಪ್ ಟ್ರೋಫಿಯ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ಮತ್ತು ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. === ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಐಎಸ್ಎಲ್ ಮರಳುವಿಕೆ === [[ಚಿತ್ರ:Jewaharlal_Nehru_Stadium_Kochi_ISL.jpg|right|thumb|220x220px| ಐಎಸ್ಎಲ್ ಪಂದ್ಯ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮುನ್ನ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] 2011 ರಲ್ಲಿ, ಚಿರಾಗ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಈ ಸ್ಥಳದ ಬಾಡಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಇನ್ನೂ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಬೃಹತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತುಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. <ref>{{Cite web |title=StadiumDB |url=http://stadiumdb.com/stadiums/ind/jawaharlal_nehru_stadium_kochi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190723134206/http://stadiumdb.com/stadiums/ind/jawaharlal_nehru_stadium_kochi |archive-date=23 July 2019 |access-date=12 October 2015}}</ref> 2014 ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ನಂತರ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ISL ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ಗೆ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. ಉದ್ಘಾಟನಾ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆತಿಥೇಯ ತಂಡವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಕೆಲವು ಪಂದ್ಯಗಳು 55,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೆಳೆದವು. <ref>{{Cite web |date=December 2014 |title=Kochi Stadium record crowd welcomes football again |url=https://www.deccanchronicle.com/141201/nation-current-affairs/article/kochi-stadium-record-crowd-welcomes-football-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330092329/https://www.deccanchronicle.com/141201/nation-current-affairs/article/kochi-stadium-record-crowd-welcomes-football-again |archive-date=30 March 2020 |access-date=12 October 2015}}</ref> ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯವು ನವೆಂಬರ್ 6, 2014 ರಂದು ನಡೆಯಿತು, ಆಗ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಎಫ್‌ಸಿ ಗೋವಾ ತಂಡಗಳು ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದ್ದವು. ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಇದು ಮೊದಲ ಐಎಸ್‌ಎಲ್ ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಸರಾಸರಿ ೪೦,೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ನವೆಂಬರ್ 30, 2014 ರಂದು ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈಯಿನ್ ಎಫ್‌ಸಿ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 61,323 ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2013 ರ ಸಂತೋಷ್ ಟ್ರೋಫಿ ಫೈನಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. 2010 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನವೀಕರಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆದಿದ್ದರೂ, ಸುರಕ್ಷತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿವೆ. ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಗ್ರೀನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದವು. ೨೦೧೭ ರ FIFA U-೧೭ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗೆ ೨೯,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. <ref name=":0" /> ನಂತರ ಹದಗೆಡುತ್ತಿರುವ ಛಾವಣಿ, ದೋಷಪೂರಿತ ಲೋಡ್-ಬೇರಿಂಗ್ ಕಂಬಗಳು, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದ ಹೊಗೆ ಪತ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಫೆಡರೇಶನ್‌ನ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ 1 ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸದಿರುವಂತೆ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. === ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ === ಶಂಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ಬಾಯ್ಸ್ ಗಾಗಿ [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್|ಎ.ಆರ್. ರೆಹಮಾನ್]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ "ಮಾರೋ ಮಾರೋ" ಹಾಡು, [[ವಿಜಯ್ (ನಟ)|ವಿಜಯ್]] ನಟಿಸಿದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ವೇಲಾಯುಧಂ ನ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ದೃಶ್ಯಗಳು, [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ನಟಿಸಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. == ನಡೆದ ODI ಪಂದ್ಯಗಳು == {{Limited overs matches|date=1 April 1998|team1={{cr|IND}}|score1=309/5 (50 overs)|score2=268 (45.5 overs)|team2={{cr|AUS}}|runs1=A Jadeja 105 [[not out|*]] (109)|wickets1=MS Kasprowicz 3/50 (8.2 overs)|runs2=AC Gilchrist 61 (45)|wickets2=[[Sachin Tendulkar]] 5/32 (10 overs)|result=India won by 41 runs|report=[http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/66137.html Scorecard]|umpires=SK Bansal and AV Jayaprakash|motm=Sachin Tendulkar (India)|toss=India won the toss and elected to bat first.}}{{Limited overs matches|date=9 March 2000|team1={{cr|IND}}|score1=302/7 (49.4 overs)|score2=301/3 (50 overs)|team2={{cr|RSA}}|runs1=Ajay Jadeja 92 (109)|wickets1=WJ Cronje 2/48 (8 overs)|runs2=G.Kirsten 115 (123)|wickets2=Rahul Dravid 2/43 (9 overs)|result=India won by 3 wickets|report=[http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/64657.html Scorecard]|umpires=MR Singh and CR Vijayaraghavan|motm=A Jadeja (India)|toss=South Africa won the toss and elected to bat first.}}{{Limited overs matches|date=13 March 2002|team1={{cr|IND}}|score1=191 (48.3 overs)|score2=197/4 (44.2 overs)|team2={{cr|ZIM}}|runs1=[[Mohammad Kaif]] 56 (78)|wickets1=Douglas Hondo 4/37 (8.3 overs)|runs2=ADR Campbell 71 (119)|wickets2=Ajit Agarkar 2/28 (10 overs)|result=Zimbabwe won by 6 wickets|report=[http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/64755.html Scorecard]|umpires=Vijay Chopra and Devendra Sharma|motm=Douglas Hondo|toss=India won the toss and elected to bat first.}}{{Limited overs matches|date=2 April 2005|team1={{cr|IND}}|score1=281/8 (50 overs)|score2=194 (45.2 overs)|team2={{cr|PAK}}|runs1=[[Virender Sehwag]] 108 (95)|wickets1=Arshad Khan 4/33 (6 overs)|runs2=Mohammad Hafeez 42 (75)|wickets2=[[Sachin Tendulkar]] 5/50 (10 overs)|result=India won by 87 runs|report=[http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/64938.html Scorecard]|umpires=Billy Bowden (New Zealand) and AV Jayaprakash|motm=[[Virender Sehwag]]|toss=India won the toss and elected to bat first.}}{{Limited overs matches|date=6 April 2006|team1={{cr|IND}}|score1=238/6 (47.2 overs)|score2=237 (48.4 overs)|team2={{cr|ENG}}|runs1=[[Rahul Dravid]] 65[[not out|*]] (73)|wickets1=Ian Blackwell 2/41 (10 overs)|runs2=Geraint Jones 49 (66)|wickets2=Yuvraj Singh 2/34 (8 overs)|result=India won by 4 wickets|report=[http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/238191.html Scorecard]|umpires=K Hariharan (India) and RE Koertzen (South Africa)|motm=[[Yuvraj Singh]]|toss=England won the toss and elected to bat first.}}{{Limited overs matches|date=17 October 2010|team1={{cr|IND}}|score1=|score2=|team2={{cr|AUS}}|result=Match abandoned without a ball bowled due to rain.|report=[http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/464528.html Scorecard]|umpires=Billy Bowden (New Zealand) and AM Saheba (India)}}{{Limited overs matches|date=15 January 2013|team1={{cr|IND}}|score1=285/6 (50 overs)|score2=158/10 (36 overs)|team2={{cr|ENG}}|runs1=[[MS Dhoni]] 72 (66)|wickets1=ST Finn 2/51 (10 overs)|runs2=[[Kevin Pietersen]] 42 (44)|wickets2=B Kumar 3/29 (10 overs)|result=India won by 127 runs|report=[http://www.espncricinfo.com/india-v-england-2012/engine/current/match/565813.html Scorecard]|umpires=Vineet Kulkarni and Steve Davis|motm=Ravindra Jadeja (India)|toss=India won the toss and elected to bat first.}}{{Limited overs matches|date=21 November 2013|team1={{cr|IND}}|score1=212–4 (35.2 overs)|score2=211 (48.5 overs)|team2={{cr|WIN}}|runs1=[[Virat Kohli]] 86 (84)|wickets1=J Holder 2/48 (8 overs)|runs2=[[DM Bravo]] 59 (77)|wickets2=R Jadeja 3/37 (10 overs)|result=India won by 6 wickets|report=[http://www.espncricinfo.com/india-v-west-indies-2013-14/engine/match/676529.html Scorecard]|umpires=VA Kulkarni( India) and RJ Tucker( Australia)|motm=Virat Kohli (India)|toss=West Indies won the toss and elected to bat first.}} == ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ODI ದಾಖಲೆಗಳು == '''ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್''' * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೊತ್ತ: 321/6 (50 ಓವರ್‌ಗಳು) '''ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್''' vs. ಭಾರತ vs. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8, 2014. * ಕನಿಷ್ಠ ಮೊತ್ತ: ಮಾರ್ಚ್ 13, 2002 ರಂದು ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ ವಿರುದ್ಧ '''ಭಾರತ''' 191 (48.3 ಓವರ್‌ಗಳು). * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರನ್‌ಗಳು : [[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್]] (5 ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 292 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 223 ರನ್) * ಅತ್ಯಧಿಕ ಸ್ಕೋರ್: ಮರ್ಲಾನ್ ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್ಸ್ (ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್) ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8, 2014 ರಂದು ಭಾರತ ವಿರುದ್ಧ 116 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 126* ರನ್. * ಮೊದಲ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ : 273 * ಎರಡನೇ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ : 225 '''ಬೌಲಿಂಗ್''' * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು : [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] (10 ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು, 33 ಓವರ್‌ಗಳು, 4 ಪಂದ್ಯಗಳು) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೌಲಿಂಗ್ : [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] 5/32 (ಭಾರತ vs. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 1998) === ವಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜೊತೆಯಾಟಗಳು === {| class="wikitable" !Wicket !Runs !Team ! colspan="2" |Players !Opposition |- |1st |235 |{{Cr|South Africa}} |[[ಗ್ಯಾರಿ ಕರ್ಸ್ಟೈನ್|Gary Kirsten]] |[[ಹರ್ಷಲ್ ಹರ್ಮನ್ ಗಿಬ್ಸ್|Herschelle Gibbs]] |{{Cr|India}} |- |2nd |76 |{{Cr|IND}} |[[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್|Rahul Dravid]] |[[ಇರ್ಫಾನ್ ಪಠಾಣ್|IK Pathan]] |{{Cr|ENG}} |- |3rd |201 |{{Cr|IND}} |[[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್|Rahul Dravid]] |[[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹವಾಗ್|Virender Sehwag]] |{{Cr|PAK}} |- |4th |165 |{{Cr|WIN}} |Denesh Ramdin |Marlon Samuels |{{Cr|IND}} |- |5th |121 |{{Cr|IND}} |HH Kanitkar |[[ಅಜಯ್ ಜಡೇಜಾ|Ajay Jadeja]] |{{Cr|AUS}} |- |6th |96 |{{Cr|IND}} |[[ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿ|MS Dhoni]] |[[ರವೀಂದ್ರ ಜಡೇಜಾ|Ravindra Jadeja]] |{{Cr|ENG}} |- |7th |17 |{{Cr|PAK}} |Shahid Afridi |Mohammad Hafeez |{{Cr|IND}} |- |8th |25 |{{Cr|IND}} |[[ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿ|Mahendra Singh Dhoni]] |Ramesh Powar |{{Cr|AUS}} |- |9th |28 |{{Cr|ENG}} |MJ Hoggard |GO Jones |{{Cr|IND}} |- |10th |42 |{{Cr|PAK}} |Naved-ul-Hasan |Arshad Khan |{{Cr|IND}} |} == ಶತಮಾನಗಳ ಪಟ್ಟಿ == * '''*''' ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ಔಟಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. * '''ಇನ್‌ಗಳು.''' ಪಂದ್ಯದ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. * '''ಚೆಂಡುಗಳು''' ಒಂದು ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿದ ಚೆಂಡುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. * '''NR''' ಎಂದರೆ ಚೆಂಡುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. * ಆಟಗಾರನ ಸ್ಕೋರ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಆವರಣ ಚಿಹ್ನೆಯು ಎಡ್ಜ್‌ಬಾಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನು ಗಳಿಸಿದ ಶತಕದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. * ದಿನಾಂಕ ಎಂಬ ಅಂಕಣದ '''ಶೀರ್ಷಿಕೆಯು''' ಪಂದ್ಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. * ಕಾಲಮ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ '''ಫಲಿತಾಂಶವು''' ಆಟಗಾರನ ತಂಡದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. === ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳು === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" !No. !Score !Player !Team !Balls !Inns. !Opposing team !Date !Result |- |1 |105* |[[ಅಜಯ್ ಜಡೇಜಾ|Ajay Jadeja]] |{{Cr|IND}} |109 |1 |{{Cr|AUS}} |1 April 1998 |Won<ref name="odi1300">{{Cite web |title=1st Match, Pepsi Triangular Series at Kochi, Apr 1 1998 |url=https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032951/https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |- |2 |115 |[[ಗ್ಯಾರಿ ಕರ್ಸ್ಟೈನ್|Gary Kirsten]] |{{Cr|RSA}} |123 |1 |{{Cr|IND}} |9 March 2000 |Lost<ref name="odi1572">{{Cite web |title=1st Match, Pepsi Triangular Series at Kochi, Apr 1 1998 |url=https://www.espncricinfo.com/series/15711/scorecard/64657/india-vs-south-africa-1st-odi-south-africa-tour-of-india-1999-00 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032950/https://www.espncricinfo.com/series/15711/scorecard/64657/india-vs-south-africa-1st-odi-south-africa-tour-of-india-1999-00 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |- |3 |111 |[[ಹರ್ಷಲ್ ಹರ್ಮನ್ ಗಿಬ್ಸ್|Herschelle Gibbs]] |{{Cr|RSA}} |127 |1 |{{Cr|IND}} |9 March 2000 |Lost<ref name="odi1572" /> |- |4 |108 |[[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹವಾಗ್|Virender Sehwag]] |{{Cr|IND}} |95 |1 |{{Cr|PAK}} |2 April 2005 |Won<ref name="odi2235">{{Cite web |title=1st ODI, Pakistan tour of India at Kochi, Apr 2 2005 |url=https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032953/https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |- |5 |104 |[[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್|Rahul Dravid]] |{{Cr|IND}} |139 |1 |{{Cr|PAK}} |2 April 2005 |Won<ref name="odi2235" /> |- |6 |126* |Marlon Samuels |{{Cr|WIN}} |106 |1 |{{Cr|IND}} |8 October 2014 |Lost<ref name="odi3531">{{Cite web |title=1st ODI (D/N), West Indies tour of India at Kochi, Oct 8 2014 |url=https://www.espncricinfo.com/series/11569/scorecard/770121/india-vs-west-indies-1st-odi-west-indies-tour-of-india-2014-15 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825033001/https://www.espncricinfo.com/series/11569/scorecard/770121/india-vs-west-indies-1st-odi-west-indies-tour-of-india-2014-15 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |} == ಐದು ವಿಕೆಟ್ ಗಳಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable" !ಚಿಹ್ನೆ ! ಅರ್ಥ |- | † | ಬೌಲರ್ ಪಂದ್ಯ ಪುರುಷೋತ್ತಮರಾದರು. |- | ‡ | ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 10 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು |- | § | ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೌಲರ್‌ನಿಂದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಐದು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು |- | '''ದಿನಾಂಕ''' | [[ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಟೆಸ್ಟ್]] ಆರಂಭವಾದ ದಿನ ಅಥವಾ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ODI]] ನಡೆದ ದಿನ |- | '''ಇನ್''' | ಐದು ವಿಕೆಟ್ ಗೊಂಚಲು ಪಡೆದ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ |- | '''ಓವರ್‌ಗಳು''' | ಬೌಲ್ ಮಾಡಿದ ಓವರ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ. |- | '''ಓಡುತ್ತದೆ''' | ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ [[ಓಟ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)|ರನ್‌ಗಳ]] ಸಂಖ್ಯೆ |- | '''ವಕ್ಟ್ಸ್''' | ಪಡೆದ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ |- | '''ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ''' | ಪ್ರತಿ ಓವರ್‌ಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ ರನ್‌ಗಳು |- | '''ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು''' | ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದ [[ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)|ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು]] |- | '''ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ''' | ಪಂದ್ಯ ಡ್ರಾ ಆಯಿತು. |} === ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳು === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 100%" |- align="center" ! scope="col" width="38" |ಇಲ್ಲ. ! scope="col" width="145" | ಬೌಲರ್ ! scope="col" width="220" | ದಿನಾಂಕ ! scope="col" width="120" | ತಂಡ ! scope="col" width="120" | ಎದುರಾಳಿ ತಂಡ ! scope="col" width="60" | ಇನ್ ! scope="col" width="82" | ಓವರ್‌ಗಳು ! scope="col" width="70" | ಓಡುತ್ತದೆ ! scope="col" width="60" | ವಕ್ಟ್ಸ್ ! scope="col" width="70" | ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ! class="unsortable" scope="col" width="160" | ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು ! scope="col" width="70" | ಫಲಿತಾಂಶ |- align="center" | scope="row" | 1 | [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] | {{Date table sorting|1998|4|1|format=dmy}} |{{Cr|IND}} |{{Cr|AUS}} | 2 | 10 | 32 | 5 | 3.2 | align="left" | * [[ಸ್ಟೀವ್ ವಾ]] * [[ಡ್ಯಾರನ್ ಲೇಮನ್|ಡ್ಯಾರೆನ್ ಲೆಹ್ಮನ್]] * ಮೈಕೆಲ್ ಬೆವನ್ * ಟಾಮ್ ಮೂಡಿ * ಡೇಮಿಯನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ | ಗೆದ್ದಿದೆ <ref name="odi1300">{{Cite web |title=1st Match, Pepsi Triangular Series at Kochi, Apr 1 1998 |url=https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032951/https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 "1st Match, Pepsi Triangular Series at Kochi, Apr 1 1998"]. ''ESPNcricinfo''. [https://web.archive.org/web/20190825032951/https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 Archived] from the original on 25 August 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 August</span> 2019</span>.</cite></ref> |- align="center" | scope="row" | 2 | [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] | {{Date table sorting|2005|4|2|format=dmy}} |{{Cr|IND}} |{{Cr|PAK}} | 2 | 10 | 50 | 5 | 5 | align="left" | * ಇಂಜಮಾಮ್-ಉಲ್-ಹಕ್ * ಅಬ್ದುಲ್ ರಜಾಕ್ * ಶಾಹಿದ್ ಅಫ್ರಿದಿ * ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಾಮಿ * ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಫೀಜ್ | ಗೆದ್ದಿದೆ <ref name="odi2235">{{Cite web |title=1st ODI, Pakistan tour of India at Kochi, Apr 2 2005 |url=https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032953/https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 "1st ODI, Pakistan tour of India at Kochi, Apr 2 2005"]. ''ESPNcricinfo''. [https://web.archive.org/web/20190825032953/https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 Archived] from the original on 25 August 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 August</span> 2019</span>.</cite></ref> |} == ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಐಪಿಎಲ್ ದಾಖಲೆಗಳು == * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರನ್‌ಗಳು : [[ಬ್ರೆಂಡನ್ ಮೆಕಲಮ್]] (ಕೊಚ್ಚಿ) * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು : [[ವಿನಯ್ ಕುಮಾರ್]] (ಕೊಚ್ಚಿ) (6) * ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಮೊತ್ತ : [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] (162/4) * ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಮೊತ್ತ : [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] (74/10) * ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಕೋರ್: [[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹವಾಗ್|ವೀರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] (ದೆಹಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್) vs [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] (47 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 80 ರನ್‌ಗಳು) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೌಲಿಂಗ್ : [[ಇಶಾಂತ್ ಶರ್ಮ|ಇಶಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ]] (5/12) vs. [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] * ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ : ಸಂಗಕ್ಕಾರ ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್ ವೈಟ್|ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ವೈಟ್]] (69 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 90 ರನ್‌ಗಳು) === ವಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜೊತೆಯಾಟಗಳು === {| class="wikitable" !Wicket !Runs !Team ! colspan="2" |Players !Opposition |- |1st |80 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |[[ಬ್ರೆಂಡನ್ ಮೆಕಲಮ್|Brendon McCullum]] |[[ವಿ. ವಿ. ಎಸ್. ಲಕ್ಷ್ಮಣ್|V.V.S.Laxman]] |[[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು|Royal Challengers Bangalore]] |- |2nd |51 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |[[ಬ್ರೆಂಡನ್ ಮೆಕಲಮ್|Brendon McCullum]] |[[ಪಾರ್ಥಿವ್ ಪಟೇಲ್|P Patel]] |[[ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್‌ಕಿಂಗ್ಸ್|Chennai Super Kings]] |- |3rd |51 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |Klinger |M Jayawardene |[[ಕೋಲ್ಕತ್ತ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್|Kolkata Knight Riders]] |- |4th |90 |[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್|Deccan Chargers]] |[[ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್ ವೈಟ್|CL White]] |KC Sangakkara |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |- |5th |41 |[[ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್|Delhi Daredevils]] |[[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹವಾಗ್|Virender Sehwag]] |TR Birt |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |- |6th |22* |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |Brad Hodge |R Gomez |[[ಕೋಲ್ಕತ್ತ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್|Kolkata Knight Riders]] |- |7th |36 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |RA Jadeja |NLTC Perera |[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್|Deccan Chargers]] |- |8th |26 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |RA Jadeja |R Vinay Kumar |[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್|Deccan Chargers]] |- |9th |1 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |R Vinay Kumar |S Sreesanth |[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್|Deccan Chargers]] |- |10th |1 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |R P Singh |R Vinay Kumar |[[ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್|Delhi Daredevils]] |} == ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ == ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2014 ರಿಂದ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. 2014 ರ ನವೆಂಬರ್ 6 ರಂದು ನಡೆದ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಐಎಸ್‌ಎಲ್ ತವರು ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಗೋವಾ ವಿರುದ್ಧ 1-0 ಅಂತರದಿಂದ ಗೆದ್ದಿತ್ತು. ನವೆಂಬರ್ 30, 2014 ರಂದು ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈಯಿನ್ ಎಫ್‌ಸಿ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 61,234 ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೇಶೀಯ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್‌ನ ಹೊರಗಿನ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸರಾಸರಿ ಹಾಜರಾತಿಯನ್ನು (47,427) ಹೊಂದಿತ್ತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2014-12-15 |title=Kerala Blasters has the highest average attendance |url=https://www.worldfootball.net/competition/co2778/se15838/attendance/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200907035600/https://www.worldfootball.net/attendance/ind-indian-super-league-2014/1/ |archive-date=7 September 2020 |access-date=11 December 2014}}</ref> {{Wide image|Kochi_Jawaharlal_Nehru_Stadium_Panorama.jpg|1024px|Jawaharlal Nehru Stadium on Blasters Matchday}}ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್‌ನ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ 14 ಪಂದ್ಯಗಳಿಂದ 19 ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುಂಪು ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪುಣೆ ಸಿಟಿ ಎಫ್‌ಸಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಿತು. ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ತನ್ನ ಏಳು ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆರರಲ್ಲಿ ಅಜೇಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ತವರು ಪಂದ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ತಂಡವು ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಚೆನ್ನೈಯಿನ್ ಎಫ್‌ಸಿಯನ್ನು 3-0 ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭರ್ಜರಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು. ಒಂದು ಗೋಲು ಮಲಯಾಳಿ ಮಿಡ್‌ಫೀಲ್ಡರ್ ಸುಶಾಂತ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ 30 ಗಜ ದೂರದಿಂದ ಕರ್ಲಿಂಗ್ ಲಾಂಗ್ ರೇಂಜರ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರಾದ ಅಲೆಸ್ಸಾಂಡ್ರೊ ನೆಸ್ಟಾ ಮತ್ತು ಮಿಕಾಯೆಲ್ ಸಿಲ್ವೆಸ್ಟ್ರೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದರು ಮತ್ತು ಇದು ಕೇರಳದ ಕ್ರೀಡಾ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣೀಯ ಕ್ಷಣವಾಯಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2014-12-15 |title=Sushanth Mathew: 'I pulled off Cristiano trick' |url=http://www.goal.com/en-india/news/7083/isl/2014/12/15/7091472/sushanth-mathew-i-pulled-off-cristiano-trick?ICID=TP_NL_1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150302013939/http://www.goal.com/en-india/news/7083/isl/2014/12/15/7091472/sushanth-mathew-i-pulled-off-cristiano-trick?ICID=TP_NL_1 |archive-date=2 March 2015 |access-date=27 December 2014 |work=Nikhil Jitendran |publisher=Goal.com}}</ref> ಹೀರೋ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ 2017/18 ರ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. == ವಿವಾ ಕೇರಳ ಎಫ್‌ಸಿ == ಹಿಂದಿನ ಐ-ಲೀಗ್ [[ಅಸ್ಸೋಸಿಯೆಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ತಂಡ ವಿವಾ ಕೇರಳ ಎಫ್‌ಸಿ (ಚಿರಾಗ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕ್ಲಬ್ ಕೇರಳ) 2011–12ರ ಐ-ಲೀಗ್ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿತು ಮತ್ತು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಡಿತು. == 2017 ರ FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್ == ಡಿಸೆಂಬರ್ 5, 2013 ರಂದು, FIFA ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜೋಸೆಫ್ ಎಸ್. ಬ್ಲಾಟರ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ [[ಫೀಫಾ|FIFA]] ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯು 2017 ರ FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಭಾರತ ವಹಿಸಲಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು <ref>{{Cite web |title=FIFA launches 2014 FIFA World Cup Legacy Trust |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2013/m=12/news=fifa-launches-2014-fifa-world-cup-legacy-trust-2239771.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140415014333/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2013/m=12/news=fifa-launches-2014-fifa-world-cup-legacy-trust-2239771.html |archive-date=15 April 2014 |website=FIFA.com}}</ref> ಎಂಟು ಸಂಭಾವ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯೂ ಒಂದಾಗಿರುವ [[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಫೆಡರೇಷನ್|AIFF]] ಬಿಡ್‌ನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ನಂತರ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Official: India to host U-17 World Cup in 2017 |url=http://www.goal.com/en-india/news/136/india/2013/12/05/4454372/official-india-to-host-u-17-world-cup-in-2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310225438/http://www.goal.com/en-india/news/136/india/2013/12/05/4454372/official-india-to-host-u-17-world-cup-in-2017 |archive-date=10 March 2016 |access-date=19 December 2014 |publisher=Goal.com}}</ref> ನಂತರ, ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಶ್ರೀ ಉಮ್ಮನ್ ಚಾಂಡಿ ಅವರು ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ವಿಶೇಷ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಸಭೆಯ ನಂತರ ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಪತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Kerala Government backs U-17 World Cup India bid |url=http://www.goal.com/en-india/news/136/india/2013/07/25/4141352/kerala-government-backs-u-17-world-cup-india-bid |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406123905/https://www.goal.com/en-india/news/136/india/2013/07/25/4141352/kerala-government-backs-u-17-world-cup-india-bid |archive-date=6 April 2020 |access-date=19 December 2014 |publisher=Goal.com}}</ref> ಫಿಫಾ ನಿರ್ದೇಶನದಂತೆ ಸರ್ಕಾರ ಹಿರಿಯ ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಶ್ರೀ ಎಪಿಎಂ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹನೀಶ್ ಅವರನ್ನು ನೋಡಲ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Hanish appointed Nodal Officer for 2017 Fifa U-17 World Cup |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/2017-u-17-world-cup/Hanish-appointed-Nodal-Officer-for-2017-Fifa-U-17-World-Cup/articleshow/37580425.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160421100934/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/2017-u-17-world-cup/Hanish-appointed-Nodal-Officer-for-2017-Fifa-U-17-World-Cup/articleshow/37580425.cms |archive-date=21 April 2016 |access-date=19 December 2014 |work=The Times of India |agency=PTI}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 11, 2014 ರಂದು, ಫೀಫಾ ತಂಡವು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಎರಡನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪಿಚ್‌ನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬಕೆಟ್ ಆಸನಗಳ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಒತ್ತು ನೀಡಿತು. ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಐಎಸ್‌ಎಲ್‌ಗೆ ಸರಾಸರಿ 47,000 ಜನಸಮೂಹ ದಾಖಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ನಗರವು ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ 6, 2015 ರಂದು, FIFA ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ AIFF ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ಒಂದು ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ದೆಹಲಿ, ಮುಂಬೈ, ಗುವಾಹಟಿ, ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. <ref name="Manoramaonline">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Kochi to host U-17 FIFA World Cup matches |url=http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150408234845/http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |archive-date=8 April 2015 |publisher=Manoramaonline}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150408234845/http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html "Kochi to host U-17 FIFA World Cup matches"]. Manoramaonline. Archived from [http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html the original] on 8 April 2015.</cite></ref> == ಫೋರ್ಕಾ ಕೊಚ್ಚಿ ಎಫ್‌ಸಿ == ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2024 ರಿಂದ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಕೇರಳ ಕ್ಲಬ್ ಫೋರ್ಕಾ ಕೊಚ್ಚಿ ಎಫ್‌ಸಿಯ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. == ಕೇರಳ ಸ್ಟ್ರೈಕರ್ಸ್ == ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್ ತಂಡ ಕೇರಳ ಸ್ಟ್ರೈಕರ್ಸ್ 2012 ರಿಂದ 2016 ರವರೆಗೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದೆ. == ಪ್ರವೇಶಿಸುವಿಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:Stadium_Link_Road_Kochi.jpg|right|thumb|220x220px| ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಲಿಂಕ್ ರಸ್ತೆ]] ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ನಗರದ ಹೃದಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕಲೂರ್ ಮತ್ತು ಪಲರಿವತ್ತಂ ನಡುವಿನ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ರಸ್ತೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಅನೇಕ ನಗರ ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಲಿಂಕ್ ರಸ್ತೆಯು ಥಮ್ಮನಂ ಮತ್ತು ಕತ್ರಿಕಡವುಗಳಿಂದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2.5 and 5.2 ರಲ್ಲಿದೆ. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ (ಪಟ್ಟಣ) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ (ಜಂಕ್ಷನ್) ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಂದ. ಕಲೂರು - ಪಲರಿವತ್ತಂ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಎಲ್ಲಾ ನಗರ ಬಸ್‌ಗಳು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋದ ಜೆಎಲ್‌ಎನ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣವು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ ಇರುವುದರಿಂದ ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ನಗರದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದು. == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery mode="packed" heights="134"> ಚಿತ್ರ:Jawaharlal_Nehru_Stadium,_Kochi,_Kerala.png|alt=Stadium before a FIFA U-17 World Cup Match.| FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ. ಚಿತ್ರ:Jewaharlal_Nehru_Stadium_Kochi_ISL.jpg|alt=Stadium before an ISL Match.| ಐಎಸ್‌ಎಲ್ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ. ಚಿತ್ರ:Manjappada_unfolding_their_tifo.jpg|alt=Manjappada (Yellow Army) during a match in Kochi.| ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಂಜಪ್ಪದ (ಹಳದಿ ಸೇನೆ). ಚಿತ್ರ:Jewharlal_Nehru_Stadium_Kochi_ISL_2016_Final.jpg|alt=2016 Indian Super League final between ATK and Kerala Blasters.| ೨೦೧೬ ರ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯ ಎಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ನಡುವೆ. </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] jb4mktntzfcgn5agmhzqmfe0v1v9793 1382970 1382968 2026-08-15T16:39:07Z A826 72368 1382970 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox venue | name = ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ | nickname = ''ಕಾಲೂರ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ'' | native_name_lang = | logo_image = | logo_size = 50px | logo_caption = | image = Jawaharlal Nehru Stadium (Kochi) in 2022.jpg | image_size = 300px | caption = [[ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್]]ನ [[ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್.ಸಿ]] ಪಂದ್ಯದ ವೇಳೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ | location = [[ಕಾಲೂರ್, ಕೊಚ್ಚಿ]], ಭಾರತ | coordinates = {{Coord|9|59|50|N|76|18|04|E|display=it}} | broke_ground = | built = | opened = {{Start date and age|df=yes|1996}} | renovated = 2000, 2017, 2025 | expanded = | closed = | demolished = | owner = [[ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ|ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (ಜಿಸಿಡಿಎ)]] | operator = [[ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]] | surface = ರಿವಿಯೆರಾ ಬರ್ಮುಡಾ ಹುಲ್ಲು | scoreboard = ಹೌದು | architect = | project_manager = | structural_engineer = | services_engineer = | general_contractor = | main_contractors = | public_transit = {{ric|Kochi Metro}} [[ಜೆ. ಎಲ್. ಎನ್. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ|ಜೆ. ಎಲ್. ಎನ್. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] | capacity = 50,000<ref name="keralablastersfc.in">https://keralablastersfc.in/venue/jawaharlal-nehru-stadium-kochi/</ref> | suites = 109 | record_attendance = 100,000<ref>https://www.re-thinkingthefuture.com/articles/jawaharlal-nehru-stadium-in-kochi/</ref> | dimensions = | acreage = | tenants = '''ಸಕ್ರಿಯ'''<br>[[ಕೇರಳ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡ|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡ]] (1997–ಪ್ರಸ್ತುತ)<br/>[[ಭಾರತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡ|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡ]] (1997–ಪ್ರಸ್ತುತ)<br/> [[ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್.ಸಿ]] (2014–ಪ್ರಸ್ತುತ)<br> [[ವಿವಾ ಕೇರಳ ಎಫ್.ಸಿ]] (2002–2012 ಆಯ್ದ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ)<br>[[ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್.ಸಿ ಮೀಸಲು ಮತ್ತು ಅಕಾಡೆಮಿ|ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್.ಸಿ ಮೀಸಲು]] (2016–ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಯ್ದ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ)<br>[[ಫೋರ್ಕಾ ಕೊಚ್ಚಿ ಎಫ್.ಸಿ]] (2024–ಪ್ರಸ್ತುತ)<br>'''ಹಿಂದಿನ'''<br> [[ಭಾರತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ]] (1997–2014)<br>[[ಕೇರಳ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ]] (1997–2014)<br>[[ಕೇರಳ ಸ್ಟ್ರೈಕರ್ಸ್]]<br>[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] (2011) }} '''ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು''' ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಕಲೂರ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ]] ಬಹುಪಯೋಗಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದನ್ನು ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="ll">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |url=https://assets.the-afc.com/migration/e/x/ext-afc-asian-cup-2027-bid-book-india--pdf |title=AFC Asian Cup 2027 Bidding Nation India |date=28 December 2020 |publisher=All India Football Federation |access-date=24 July 2023}}</ref> ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಇದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ೮೦,೦೦೦ ರಿಂದ ೧೦೦,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ನಂತರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈಗ ೫೦,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ೨೦೧೭ ರ FIFA U-೧೭ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಫೀಫಾ|FIFA]] ಭದ್ರತಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |date=2 November 2017 |title='FIFA never compromised on the safety of people at the JNI Stadium. But ISL does' - the New Indian Express |url=https://www.newindianexpress.com/kerala/2017/Nov/26/fifa-never-compromised-on-the-safety-of-people-at-the-jni-stadium-but-isl-does-1711198.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201033745/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2017/nov/26/fifa-never-compromised-on-the-safety-of-people-at-the-jni-stadium-but-isl-does-1711198.amp |archive-date=1 December 2017 |access-date=26 November 2017}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |date=4 October 2017 |title=FIFA U-17 World Cup: Kochi stadium capacity reduced to 29,000 from 41,000 |url=http://indianexpress.com/article/sports/football-fifa-u17-world-cup/kochi-stadium-capacity-reduced-to-29000-from-41000-4874282/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219193820/http://indianexpress.com/article/sports/football-fifa-u17-world-cup/kochi-stadium-capacity-reduced-to-29000-from-41000-4874282/ |archive-date=19 February 2018 |access-date=19 March 2018}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Contingency plans if Kochi can't host U-17 World Cup |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/under-17-world-cup/news/contingency-plans-if-kochi-cant-host-u-17-world-cup/articleshow/58091413.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170802074300/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/under-17-world-cup/news/contingency-plans-if-kochi-cant-host-u-17-world-cup/articleshow/58091413.cms |archive-date=2 August 2017 |access-date=9 April 2017 |work=[[The Times of India]]}}</ref> <ref>[http://www.keralacricketassociation.com/jawaharlal-nehru-stadium-kaloor-kochi Jawaharlal Nehru Stadium, Kaloor, Kochi] {{Webarchive|date=26 January 2020}}. ''keralacricketassociation.com''. Retrieved 18 July 2021</ref> ಇದು ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ (ಐಎಸ್ಎಲ್) ನ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಕಾ ಕೊಚ್ಚಿ ಎಫ್‌ಸಿಯ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಸಿನಿಮಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ರ್ಯಾಲಿಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. <ref name=";cr">{{Cite web |date=10 November 2016 |title=Ground Capacity |url=http://ccl5.com/nehru-stadium-kochi/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20141120123908/http://ccl5.com/nehru-stadium-kochi |archive-date=20 November 2014 |access-date=21 December 2014}}</ref> ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಸರ್ವಿಂಗ್ ಕಾನ್ಫಿಗರೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು "ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಗದ್ದಲದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ" ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. <ref name=";cr" /> ಈ ರಚನೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬೆಳಕಿನ ಗೋಪುರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಮೊದಲನೆಯದು, ಇದು 2 ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ&nbsp;kW ಫ್ಲಡ್‌ಲೈಟಿಂಗ್, HD ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Manorama Online |url=http://www.manoramaonline.com/advt/Advertisements/specials/kochi-odi-spl/index.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021014813/http://www.manoramaonline.com/advt/Advertisements/specials/kochi-odi-spl/index.htm |archive-date=21 October 2014 |access-date=2 November 2014}}</ref> ೧೯೯೭ ಮತ್ತು ೨೦೧೪ ರ ನಡುವೆ ಇದು ಹಲವಾರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದವು]] . 2014 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದಿಂದ 30 ವರ್ಷಗಳ ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, <ref name="tw25" />  ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ತಂಡ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಾಗ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಬಾಡಿಗೆದಾರರು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖರಾದರು. <ref name="tw25" /> ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲೆಟಿಕೊ ಡಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ನಡುವಿನ 2016 ರ ಐಎಸ್ಎಲ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಐದನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶಬ್ದವನ್ನು (128 ಡಿಬಿ) ದಾಖಲಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |title=Loudest record |url=http://fanport.in/football/isl/kochi-5th-loudest-stadium/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229033108/http://fanport.in/football/isl/kochi-5th-loudest-stadium/ |archive-date=29 December 2016 |access-date=28 December 2016 |website=fanport.in}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2017 ರ FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನ ಆರು ಆತಿಥೇಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಒಂದಾಗುವ ಮೊದಲು <ref name="ll" /> ವ್ಯಾಪಕವಾದ ನವೀಕರಣವೂ ನಡೆಯಿತು. <ref name="Manoramaonline">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Kochi to host U-17 FIFA World Cup matches |url=http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150408234845/http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |archive-date=8 April 2015 |publisher=Manoramaonline}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ === ಕಲೂರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಮೂಲತಃ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕೇರಳವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಸಾಕಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವೇ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, 1997 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇರಾಕ್ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸರಿಸುಮಾರು 100,000 ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಸ್ಥಳವನ್ನು ತುಂಬಿದ್ದರು, ಹೀಗಾಗಿ ಅದು ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿತ್ತು, ಇದು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಇದು 1997 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನೆಹರು ಕಪ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಇದು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. <ref name="New Stadium Stand">{{Cite web |date=10 May 2016 |title=Cochin Stadium |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/New-Stadium-Stand-in-K-Karunakarans-Name/2015/07/14/article2918800.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603124544/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/New-Stadium-Stand-in-K-Karunakarans-Name/2015/07/14/article2918800.ece |archive-date=3 June 2016 |access-date=10 May 2016 |publisher=Official Website}}</ref> ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ದಿವಂಗತ ವಿ. ಜೋಸೆಫ್ ಥಾಮಸ್ ಐಪಿಎಸ್ ಅವರ ಕಣ್ಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು [[St. Thomas College, Palai|ಪಲೈನ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ]] ತಮ್ಮ ಕಾಲೇಜು ದಿನಗಳಿಂದಲೂ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ನ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನ ಪೋಷಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. <ref name="Office Bearers Kerala State Athletics Association">{{Cite web |date=10 May 2016 |title=Office Bearers of Kerala State Athletics Association |url=http://keralaathletics.org/officebearers.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180211072055/http://www.keralaathletics.org/officebearers.html |archive-date=11 February 2018 |access-date=10 May 2016 |publisher=Official Website of Kerala State Athletics Association}}</ref> ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು 1996 ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] [[ಶಂಕರ ದಯಾಳ ಶರ್ಮ|ಶಂಕರ್ ದಯಾಳ್ ಶರ್ಮಾ]] ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಇದು ಹೊರ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ 1.3 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ೧೯೯೮ ರ ನಂತರ, ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕುಸಿಯಿತು ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು, ಪಂದ್ಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾರಾಟವಾದವು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ್ದು ಏಪ್ರಿಲ್ 2005 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಎದುರಾಳಿ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ನಡುವಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಏಕದಿನ]] ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ. ಈ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ]] ನಡೆದಿದ್ದು ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 1998 ರಂದು ಭಾರತ ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ನಡುವೆ. [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಭಾರತ ಆಡಿದ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕಲೂರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. 2013 ರ ನವೆಂಬರ್ 21 ರಂದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, ಭಾರತ 6 ವಿಕೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲು, ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ಸಚಿನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಬೃಹತ್ ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಹುಲ್ಲುಹಾಸು, ಸೌಂದರ್ಯದ ಆಧುನಿಕ ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಪಥಗಳ ರಸ್ತೆ ಸೇರಿವೆ. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] ಪಂದ್ಯ ಏಪ್ರಿಲ್ 9, 2011 ರಂದು ನಡೆಯಿತು, ಆಗ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ ತಂಡವು]] [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] ತಂಡವನ್ನು ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿತ್ತು. ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್‌ಗೆ ಇದು ಮೊದಲ ಐಪಿಎಲ್ ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಐದು ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು [[ಇಂದೋರ್|ಇಂದೋರ್‌ನ]] ಹೋಳ್ಕರ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಯಿತು. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2013 ರ ದುಲೀಪ್ ಟ್ರೋಫಿಯ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ಮತ್ತು ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. === ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಐಎಸ್ಎಲ್ ಮರಳುವಿಕೆ === [[ಚಿತ್ರ:Jewaharlal_Nehru_Stadium_Kochi_ISL.jpg|right|thumb|220x220px| ಐಎಸ್ಎಲ್ ಪಂದ್ಯ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮುನ್ನ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] 2011 ರಲ್ಲಿ, ಚಿರಾಗ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಈ ಸ್ಥಳದ ಬಾಡಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಇನ್ನೂ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಬೃಹತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತುಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. <ref>{{Cite web |title=StadiumDB |url=http://stadiumdb.com/stadiums/ind/jawaharlal_nehru_stadium_kochi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190723134206/http://stadiumdb.com/stadiums/ind/jawaharlal_nehru_stadium_kochi |archive-date=23 July 2019 |access-date=12 October 2015}}</ref> 2014 ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ನಂತರ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ISL ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ಗೆ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. ಉದ್ಘಾಟನಾ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆತಿಥೇಯ ತಂಡವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಕೆಲವು ಪಂದ್ಯಗಳು 55,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೆಳೆದವು. <ref>{{Cite web |date=December 2014 |title=Kochi Stadium record crowd welcomes football again |url=https://www.deccanchronicle.com/141201/nation-current-affairs/article/kochi-stadium-record-crowd-welcomes-football-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330092329/https://www.deccanchronicle.com/141201/nation-current-affairs/article/kochi-stadium-record-crowd-welcomes-football-again |archive-date=30 March 2020 |access-date=12 October 2015}}</ref> ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯವು ನವೆಂಬರ್ 6, 2014 ರಂದು ನಡೆಯಿತು, ಆಗ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಎಫ್‌ಸಿ ಗೋವಾ ತಂಡಗಳು ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದ್ದವು. ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಇದು ಮೊದಲ ಐಎಸ್‌ಎಲ್ ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಸರಾಸರಿ ೪೦,೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ನವೆಂಬರ್ 30, 2014 ರಂದು ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈಯಿನ್ ಎಫ್‌ಸಿ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 61,323 ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2013 ರ ಸಂತೋಷ್ ಟ್ರೋಫಿ ಫೈನಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. 2010 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನವೀಕರಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆದಿದ್ದರೂ, ಸುರಕ್ಷತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿವೆ. ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಗ್ರೀನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದವು. ೨೦೧೭ ರ FIFA U-೧೭ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗೆ ೨೯,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. <ref name=":0" /> ನಂತರ ಹದಗೆಡುತ್ತಿರುವ ಛಾವಣಿ, ದೋಷಪೂರಿತ ಲೋಡ್-ಬೇರಿಂಗ್ ಕಂಬಗಳು, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದ ಹೊಗೆ ಪತ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಫೆಡರೇಶನ್‌ನ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ 1 ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸದಿರುವಂತೆ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. === ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ === ಶಂಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ಬಾಯ್ಸ್ ಗಾಗಿ [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್|ಎ.ಆರ್. ರೆಹಮಾನ್]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ "ಮಾರೋ ಮಾರೋ" ಹಾಡು, [[ವಿಜಯ್ (ನಟ)|ವಿಜಯ್]] ನಟಿಸಿದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ವೇಲಾಯುಧಂ ನ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ದೃಶ್ಯಗಳು, [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ನಟಿಸಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. == ನಡೆದ ODI ಪಂದ್ಯಗಳು == {{Anchor|match1}}{{Limited overs matches | date = 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 1998 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 309/5 (50 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 268 (45.5 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|AUS}} | runs1 = ಎ. ಜಡೇಜಾ 105 [[not out|*]] (109) | wickets1 = ಎಂ.ಎಸ್. ಕಾಸ್ಪ್ರೋವಿಚ್ 3/50 (8.2 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಎ.ಸಿ. ಗಿಲ್ಕ್ರಿಸ್ಟ್ 61 (45) | wickets2 = [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] 5/32 (10 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 41 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/66137.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಎಸ್.ಕೆ. ಬನ್ಸಾಲ್ ಮತ್ತು ಎ.ವಿ. ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ | motm = ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ (ಭಾರತ) | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match2}}{{Limited overs matches | date = 9 ಮಾರ್ಚ್ 2000 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 302/7 (49.4 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 301/3 (50 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|RSA}} | runs1 = ಅಜಯ್ ಜಡೇಜಾ 92 (109) | wickets1 = ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಜೆ. ಕ್ರೋಂಜೆ 2/48 (8 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಜಿ. ಕಿರ್ಸ್ಟನ್ 115 (123) | wickets2 = ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್ 2/43 (9 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 3 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/64657.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಎಂ.ಆರ್. ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಿ.ಆರ್. ವಿಜಯರಾಘವನ್ | motm = ಎ. ಜಡೇಜಾ (ಭಾರತ) | toss = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match3}}{{Limited overs matches | date = 13 ಮಾರ್ಚ್ 2002 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 191 (48.3 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 197/4 (44.2 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|ZIM}} | runs1 = [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಕೈಫ್]] 56 (78) | wickets1 = ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಹೊಂಡೋ 4/37 (8.3 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಎ.ಡಿ.ಆರ್. ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ 71 (119) | wickets2 = ಅಜಿತ್ ಅಗರ್ಕರ್ 2/28 (10 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ 6 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/64755.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ವಿಜಯ್ ಚೋಪ್ರಾ ಮತ್ತು ದೇವೇಂದ್ರ ಶರ್ಮಾ | motm = ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಹೊಂಡೋ | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match4}}{{Limited overs matches | date = 2 ಏಪ್ರಿಲ್ 2005 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 281/8 (50 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 194 (45.2 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|PAK}} | runs1 = [[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] 108 (95) | wickets1 = ಅರ್ಶದ್ ಖಾನ್ 4/33 (6 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಫೀಜ್ 42 (75) | wickets2 = [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] 5/50 (10 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 87 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/64938.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಬಿಲ್ಲಿ ಬೌಡೆನ್ (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು ಎ.ವಿ. ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ | motm = [[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match5}}{{Limited overs matches | date = 6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2006 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 238/6 (47.2 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 237 (48.4 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|ENG}} | runs1 = [[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್]] 65[[not out|*]] (73) | wickets1 = ಇಯಾನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ವೆಲ್ 2/41 (10 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಗೆರೈಂಟ್ ಜೋನ್ಸ್ 49 (66) | wickets2 = ಯುವರಾಜ್ ಸಿಂಗ್ 2/34 (8 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 4 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/238191.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಕೆ. ಹರಿಹರನ್ (ಭಾರತ) ಮತ್ತು ಆರ್.ಇ. ಕೋರ್ಟ್ಜೆನ್ (ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ) | motm = [[ಯುವರಾಜ್ ಸಿಂಗ್]] | toss = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match6}}{{Limited overs matches | date = 2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 222 (47.3 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 306/6 (50 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|AUS}} | runs1 = [[ಎಂ.ಎಸ್. ಧೋನಿ]] 58 (88) | wickets1 = ಜಾರ್ಜ್ ಹಾಗ್ 3/40 (9.3 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಬ್ರಾಡ್ಲಿ ಹ್ಯಾಡಿನ್ 87[[not out|*]] (69) | wickets2 = [[ಎಸ್. ಶ್ರೀಶಾಂತ್]] 3/67 (9 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ 84 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/297794.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಎಸ್.ಎ. ಬಕ್ನರ್ (ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್) ಮತ್ತು ಎಸ್.ಎಲ್. ಶಾಸ್ತ್ರಿ | motm = ಬ್ರಾಡ್ಲಿ ಹ್ಯಾಡಿನ್ | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match7}}{{Limited overs matches | date = 17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = | score2 = | team2 = {{cr|AUS}} | result = ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಚೆಂಡು ಎಸೆಯದೆಯೇ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/464528.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಬಿಲ್ಲಿ ಬೌಡೆನ್ (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು ಎ.ಎಂ. ಸಾಹೇಬಾ (ಭಾರತ) }} {{Anchor|match7}}{{Limited overs matches | date = 15 ಜನವರಿ 2013 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 285/6 (50 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 158/10 (36 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|ENG}} | runs1 = [[ಎಂ.ಎಸ್. ಧೋನಿ]] 72 (66) | wickets1 = ಎಸ್.ಟಿ. ಫಿನ್ 2/51 (10 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಕೆವಿನ್ ಪೀಟರ್ಸನ್]] 42 (44) | wickets2 = ಬಿ. ಕುಮಾರ್ 3/29 (10 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 127 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india-v-england-2012/engine/current/match/565813.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ವಿನೀತ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀವ್ ಡೇವಿಸ್ | motm = ರವೀಂದ್ರ ಜಡೇಜಾ (ಭಾರತ) | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match8}}{{Limited overs matches | date = 21 ನವೆಂಬರ್ 2013 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 212–4 (35.2 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 211 (48.5 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|WIN}} | runs1 = [[ವಿರಾಟ್ ಕೊಹ್ಲಿ]] 86 (84) | wickets1 = ಜೆ. ಹೋಲ್ಡರ್ 2/48 (8 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಡಿ.ಎಂ. ಬ್ರಾವೋ]] 59 (77) | wickets2 = ಆರ್. ಜಡೇಜಾ 3/37 (10 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 6 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india-v-west-indies-2013-14/engine/match/676529.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ವಿ.ಎ. ಕುಲಕರ್ಣಿ (ಭಾರತ) ಮತ್ತು ಆರ್.ಜೆ. ಟಕರ್ (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ) | motm = ವಿರಾಟ್ ಕೊಹ್ಲಿ (ಭಾರತ) | toss = ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match9}}{{Limited overs matches | date = 8 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 197 | score2 = 321 | team2 = {{cr|WIN}} | runs1 = [[ಶಿಖರ್ ಧವನ್]] 68 (92) | wickets1 = ಮಾರ್ಲನ್ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ಸ್ 2/10 (3 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಮಾರ್ಲನ್ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ಸ್]] 126 (116) | wickets2 = ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶಮಿ 4/66 (9 ಓವರ್ಗಳು) | result = ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ 124 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/770121.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಐ.ಜೆ. ಗೌಲ್ಡ್ (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು ಎಸ್. ರವಿ (ಭಾರತ) | motm = ಎಂ.ಎನ್. ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ಸ್ (ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್) | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} ==ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್== ಕೊಚ್ಚಿಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಆರಂಭಿಕ IPL ಋತುಗಳಿಗೆ [[ಚೆನ್ನೈ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ [[ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್ ಕಿಂಗ್ಸ್]] ಅಥವಾ [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] ಗೆ ಹೋಮ್ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಎರಡೂ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದವು ಮತ್ತು ನಂತರ ಆದಾಯದ ಕುಸಿತದ ಭಯದಿಂದ ಆ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದವು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೊದಲ 3 IPL ಋತುಗಳ ಯಾವುದೇ ಪಂದ್ಯಗಳು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಲಿಲ್ಲ. [[2011 ಐಪಿಎಲ್ ಋತು|2011 ಋತುವಿಗಾಗಿ]] ಆರಂಭಿಕ ಎಂಟು ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಹರಾಜು 22 ಮಾರ್ಚ್ 2010 ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ರೆಂಡೆಜ್ವಸ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ {{Indian Rupee}} 15333 ಮಿಲಿಯನ್ಗಳ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಿಡ್ ಅನ್ನು ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ತನ್ನ ತಂಡವನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಆಧರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.<ref name="BBC_Sport">{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/8578606.stm |title=Pune and Kochi to join 2011 Indian Premier League, ''BBC Sport'' |date=21 March 2010 |access-date=24 April 2011 |archive-date=8 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110408075921/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/8578606.stm |url-status=live }}</ref> ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ IPL ಪಂದ್ಯವು 9 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 ರಂದು ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಪಂದ್ಯವು ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ನ ಮೊದಲ IPL ಪಂದ್ಯವೂ ಆಗಿತ್ತು. {{Anchor|match1}}{{Limited overs matches | date = 9 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 | team1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] | score1 = 161/5 (20 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 162/4 (18.4 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] | runs1 = ಬಿ. ಮೆಕ್ಕುಲಮ್ 45 (32) | wickets1 = ಡಿ. ವೆಟ್ಟೋರಿ 1–17 (4 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಎ.ಬಿ. ಡಿ ವಿಲಿಯರ್ಸ್ 54 (40) | wickets2 = ಆರ್. ಜಡೇಜಾ 1–28 (4 ಓವರ್ಗಳು) | result = ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು 6 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/engine/match/501200.html (ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್)] | umpires = [[ಕುಮಾರ್ ಧರ್ಮಸೇನ]] (ಶ್ರೀಲಂಕಾ) ಮತ್ತು [[ಕೃಷ್ಣ ಹರಿಹರನ್]] (ಭಾರತ) | motm = ಎ.ಬಿ. ಡಿ ವಿಲಿಯರ್ಸ್ (ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು) | toss = ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು }} {{Anchor|match2}}{{Limited overs matches | date = 18 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 | team1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] | score1 = 135/3 (15 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 131/4 (17 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = [[ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್ ಕಿಂಗ್ಸ್]] | runs1 = ಬಿ. ಮೆಕ್ಕುಲಮ್ 47 (33) | wickets1 = ಆರ್. ಅಶ್ವಿನ್ 2–31 (4 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಎಸ್.ಕೆ. ರೈನಾ 50 (40) | wickets2 = ಆರ್.ವಿ. ಗೊಮೆಜ್ 1–20 (2 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ 7 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು (ಡಿ/ಎಲ್ ವಿಧಾನ) | report = [http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/engine/current/match/501215.html (ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್)] | umpires = [[ಕೃಷ್ಣ ಹರಿಹರನ್]] (ಭಾರತ) ಮತ್ತು [[ಟೋನಿ ಹಿಲ್ (ಅಂಪೈರ್)|ಟೋನಿ ಹಿಲ್]] (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) | motm = ಬಿ.ಬಿ. ಮೆಕ್ಕುಲಮ್ (ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ) | toss = ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು | rain = ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರತಿ ತಂಡಕ್ಕೆ 17 ಓವರ್ಗಳಿಗೆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಡಕ್ವರ್ತ್–ಲೂಯಿಸ್ ವಿಧಾನ]]ದ ಮೂಲಕ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಗುರಿಯನ್ನು 17 ಓವರ್ಗಳಿಂದ 135 ರನ್ಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಲಾಯಿತು. }} {{Anchor|match3}}{{Limited overs matches | date = 27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 | team1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] | score1 = 74 (16.3 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 129/6 (20 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = [[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್]] | runs1 = [[ರವೀಂದ್ರ ಜಡೇಜಾ]] 23 (35) | wickets1 = [[ಇಶಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ]] 5/12 (3 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಕುಮಾರ ಸಂಗಕ್ಕಾರ]] 65 (47) | wickets2 = [[ವಿನಯ್ ಕುಮಾರ್]] 3/25 (4 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್ 55 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/engine/match/501229.html (ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್)] | umpires = [[ಕುಮಾರ್ ಧರ್ಮಸೇನ]] (ಶ್ರೀಲಂಕಾ) ಮತ್ತು [[ಟೋನಿ ಹಿಲ್ (ಅಂಪೈರ್)|ಟೋನಿ ಹಿಲ್]] (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) | motm = [[ಇಶಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ]] (ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್) | toss = ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match4}}{{Limited overs matches | date = 30 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 | team1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] | score1 = 119 (18.5 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 157/7 (20 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = [[ದೆಹಲಿ ಡೇರ್ಡೆವಿಲ್ಸ್]] | runs1 = [[ರವೀಂದ್ರ ಜಡೇಜಾ]] 31 (22) | wickets1 = [[ಮಾರ್ನೆ ಮಾರ್ಕೆಲ್]] 3/18 (4 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] 80 (47) | wickets2 = [[ಶ್ರೀಶಾಂತ್]] 2/10 (4 ಓವರ್ಗಳು) | result = ದೆಹಲಿ ಡೇರ್ಡೆವಿಲ್ಸ್ 38 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/engine/match/501233.html (ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್)] | umpires = [[ಕುಮಾರ್ ಧರ್ಮಸೇನ]] (ಶ್ರೀಲಂಕಾ) ಮತ್ತು [[ಟೋನಿ ಹಿಲ್ (ಅಂಪೈರ್)|ಟೋನಿ ಹಿಲ್]] (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) | motm = [[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] (ದೆಹಲಿ ಡೇರ್ಡೆವಿಲ್ಸ್) | toss = ದೆಹಲಿ ಡೇರ್ಡೆವಿಲ್ಸ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match5}}{{Limited overs matches | date = 5 ಮೇ 2011 | team1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] | score1 = 156/5 (20 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 139/7 (20 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = [[ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್]] | runs1 = [[ಮಹೇಲ ಜಯವರ್ಧನೆ]] 55 (41) | wickets1 = [[ಜಯದೇವ್ ಉನಾಡ್ಕಟ್]] 2/25 (4 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಇಯಾನ್ ಮೋರ್ಗನ್]] 66 (51) | wickets2 = [[ರೈಫಿ ಗೊಮೆಜ್]] 2/14 (4 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ 17 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/engine/match/501242.html (ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್)] | umpires = [[ರಾಡ್ ಟಕರ್]] (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ) ಮತ್ತು [[ಎಸ್. ರವಿ (ಅಂಪೈರ್)|ಎಸ್. ರವಿ]] (ಭಾರತ) | motm = [[ಬ್ರಾಡ್ ಹಾಡ್ಜ್]] (ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ) | toss = ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} == ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ODI ದಾಖಲೆಗಳು == '''ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್''' * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೊತ್ತ: 321/6 (50 ಓವರ್‌ಗಳು) '''ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್''' vs. ಭಾರತ vs. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8, 2014. * ಕನಿಷ್ಠ ಮೊತ್ತ: ಮಾರ್ಚ್ 13, 2002 ರಂದು ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ ವಿರುದ್ಧ '''ಭಾರತ''' 191 (48.3 ಓವರ್‌ಗಳು). * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರನ್‌ಗಳು : [[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್]] (5 ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 292 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 223 ರನ್) * ಅತ್ಯಧಿಕ ಸ್ಕೋರ್: ಮರ್ಲಾನ್ ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್ಸ್ (ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್) ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8, 2014 ರಂದು ಭಾರತ ವಿರುದ್ಧ 116 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 126* ರನ್. * ಮೊದಲ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ : 273 * ಎರಡನೇ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ : 225 '''ಬೌಲಿಂಗ್''' * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು : [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] (10 ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು, 33 ಓವರ್‌ಗಳು, 4 ಪಂದ್ಯಗಳು) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೌಲಿಂಗ್ : [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] 5/32 (ಭಾರತ vs. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 1998) === ವಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜೊತೆಯಾಟಗಳು === {| class="wikitable" !Wicket !Runs !Team ! colspan="2" |Players !Opposition |- |1st |235 |{{Cr|South Africa}} |[[ಗ್ಯಾರಿ ಕರ್ಸ್ಟೈನ್|Gary Kirsten]] |[[ಹರ್ಷಲ್ ಹರ್ಮನ್ ಗಿಬ್ಸ್|Herschelle Gibbs]] |{{Cr|India}} |- |2nd |76 |{{Cr|IND}} |[[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್|Rahul Dravid]] |[[ಇರ್ಫಾನ್ ಪಠಾಣ್|IK Pathan]] |{{Cr|ENG}} |- |3rd |201 |{{Cr|IND}} |[[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್|Rahul Dravid]] |[[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹವಾಗ್|Virender Sehwag]] |{{Cr|PAK}} |- |4th |165 |{{Cr|WIN}} |Denesh Ramdin |Marlon Samuels |{{Cr|IND}} |- |5th |121 |{{Cr|IND}} |HH Kanitkar |[[ಅಜಯ್ ಜಡೇಜಾ|Ajay Jadeja]] |{{Cr|AUS}} |- |6th |96 |{{Cr|IND}} |[[ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿ|MS Dhoni]] |[[ರವೀಂದ್ರ ಜಡೇಜಾ|Ravindra Jadeja]] |{{Cr|ENG}} |- |7th |17 |{{Cr|PAK}} |Shahid Afridi |Mohammad Hafeez |{{Cr|IND}} |- |8th |25 |{{Cr|IND}} |[[ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿ|Mahendra Singh Dhoni]] |Ramesh Powar |{{Cr|AUS}} |- |9th |28 |{{Cr|ENG}} |MJ Hoggard |GO Jones |{{Cr|IND}} |- |10th |42 |{{Cr|PAK}} |Naved-ul-Hasan |Arshad Khan |{{Cr|IND}} |} == ಶತಮಾನಗಳ ಪಟ್ಟಿ == * '''*''' ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ಔಟಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. * '''ಇನ್‌ಗಳು.''' ಪಂದ್ಯದ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. * '''ಚೆಂಡುಗಳು''' ಒಂದು ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿದ ಚೆಂಡುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. * '''NR''' ಎಂದರೆ ಚೆಂಡುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. * ಆಟಗಾರನ ಸ್ಕೋರ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಆವರಣ ಚಿಹ್ನೆಯು ಎಡ್ಜ್‌ಬಾಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನು ಗಳಿಸಿದ ಶತಕದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. * ದಿನಾಂಕ ಎಂಬ ಅಂಕಣದ '''ಶೀರ್ಷಿಕೆಯು''' ಪಂದ್ಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. * ಕಾಲಮ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ '''ಫಲಿತಾಂಶವು''' ಆಟಗಾರನ ತಂಡದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. === ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳು === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" !No. !Score !Player !Team !Balls !Inns. !Opposing team !Date !Result |- |1 |105* |[[ಅಜಯ್ ಜಡೇಜಾ|Ajay Jadeja]] |{{Cr|IND}} |109 |1 |{{Cr|AUS}} |1 April 1998 |Won<ref name="odi1300">{{Cite web |title=1st Match, Pepsi Triangular Series at Kochi, Apr 1 1998 |url=https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032951/https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |- |2 |115 |[[ಗ್ಯಾರಿ ಕರ್ಸ್ಟೈನ್|Gary Kirsten]] |{{Cr|RSA}} |123 |1 |{{Cr|IND}} |9 March 2000 |Lost<ref name="odi1572">{{Cite web |title=1st Match, Pepsi Triangular Series at Kochi, Apr 1 1998 |url=https://www.espncricinfo.com/series/15711/scorecard/64657/india-vs-south-africa-1st-odi-south-africa-tour-of-india-1999-00 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032950/https://www.espncricinfo.com/series/15711/scorecard/64657/india-vs-south-africa-1st-odi-south-africa-tour-of-india-1999-00 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |- |3 |111 |[[ಹರ್ಷಲ್ ಹರ್ಮನ್ ಗಿಬ್ಸ್|Herschelle Gibbs]] |{{Cr|RSA}} |127 |1 |{{Cr|IND}} |9 March 2000 |Lost<ref name="odi1572" /> |- |4 |108 |[[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹವಾಗ್|Virender Sehwag]] |{{Cr|IND}} |95 |1 |{{Cr|PAK}} |2 April 2005 |Won<ref name="odi2235">{{Cite web |title=1st ODI, Pakistan tour of India at Kochi, Apr 2 2005 |url=https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032953/https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |- |5 |104 |[[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್|Rahul Dravid]] |{{Cr|IND}} |139 |1 |{{Cr|PAK}} |2 April 2005 |Won<ref name="odi2235" /> |- |6 |126* |Marlon Samuels |{{Cr|WIN}} |106 |1 |{{Cr|IND}} |8 October 2014 |Lost<ref name="odi3531">{{Cite web |title=1st ODI (D/N), West Indies tour of India at Kochi, Oct 8 2014 |url=https://www.espncricinfo.com/series/11569/scorecard/770121/india-vs-west-indies-1st-odi-west-indies-tour-of-india-2014-15 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825033001/https://www.espncricinfo.com/series/11569/scorecard/770121/india-vs-west-indies-1st-odi-west-indies-tour-of-india-2014-15 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |} == ಐದು ವಿಕೆಟ್ ಗಳಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable" !ಚಿಹ್ನೆ ! ಅರ್ಥ |- | † | ಬೌಲರ್ ಪಂದ್ಯ ಪುರುಷೋತ್ತಮರಾದರು. |- | ‡ | ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 10 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು |- | § | ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೌಲರ್‌ನಿಂದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಐದು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು |- | '''ದಿನಾಂಕ''' | [[ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಟೆಸ್ಟ್]] ಆರಂಭವಾದ ದಿನ ಅಥವಾ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ODI]] ನಡೆದ ದಿನ |- | '''ಇನ್''' | ಐದು ವಿಕೆಟ್ ಗೊಂಚಲು ಪಡೆದ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ |- | '''ಓವರ್‌ಗಳು''' | ಬೌಲ್ ಮಾಡಿದ ಓವರ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ. |- | '''ಓಡುತ್ತದೆ''' | ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ [[ಓಟ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)|ರನ್‌ಗಳ]] ಸಂಖ್ಯೆ |- | '''ವಕ್ಟ್ಸ್''' | ಪಡೆದ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ |- | '''ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ''' | ಪ್ರತಿ ಓವರ್‌ಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ ರನ್‌ಗಳು |- | '''ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು''' | ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದ [[ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)|ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು]] |- | '''ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ''' | ಪಂದ್ಯ ಡ್ರಾ ಆಯಿತು. |} === ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳು === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 100%" |- align="center" ! scope="col" width="38" |ಇಲ್ಲ. ! scope="col" width="145" | ಬೌಲರ್ ! scope="col" width="220" | ದಿನಾಂಕ ! scope="col" width="120" | ತಂಡ ! scope="col" width="120" | ಎದುರಾಳಿ ತಂಡ ! scope="col" width="60" | ಇನ್ ! scope="col" width="82" | ಓವರ್‌ಗಳು ! scope="col" width="70" | ಓಡುತ್ತದೆ ! scope="col" width="60" | ವಕ್ಟ್ಸ್ ! scope="col" width="70" | ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ! class="unsortable" scope="col" width="160" | ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು ! scope="col" width="70" | ಫಲಿತಾಂಶ |- align="center" | scope="row" | 1 | [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] | {{Date table sorting|1998|4|1|format=dmy}} |{{Cr|IND}} |{{Cr|AUS}} | 2 | 10 | 32 | 5 | 3.2 | align="left" | * [[ಸ್ಟೀವ್ ವಾ]] * [[ಡ್ಯಾರನ್ ಲೇಮನ್|ಡ್ಯಾರೆನ್ ಲೆಹ್ಮನ್]] * ಮೈಕೆಲ್ ಬೆವನ್ * ಟಾಮ್ ಮೂಡಿ * ಡೇಮಿಯನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ | ಗೆದ್ದಿದೆ <ref name="odi1300">{{Cite web |title=1st Match, Pepsi Triangular Series at Kochi, Apr 1 1998 |url=https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032951/https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 "1st Match, Pepsi Triangular Series at Kochi, Apr 1 1998"]. ''ESPNcricinfo''. [https://web.archive.org/web/20190825032951/https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 Archived] from the original on 25 August 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 August</span> 2019</span>.</cite></ref> |- align="center" | scope="row" | 2 | [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] | {{Date table sorting|2005|4|2|format=dmy}} |{{Cr|IND}} |{{Cr|PAK}} | 2 | 10 | 50 | 5 | 5 | align="left" | * ಇಂಜಮಾಮ್-ಉಲ್-ಹಕ್ * ಅಬ್ದುಲ್ ರಜಾಕ್ * ಶಾಹಿದ್ ಅಫ್ರಿದಿ * ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಾಮಿ * ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಫೀಜ್ | ಗೆದ್ದಿದೆ <ref name="odi2235">{{Cite web |title=1st ODI, Pakistan tour of India at Kochi, Apr 2 2005 |url=https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032953/https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 "1st ODI, Pakistan tour of India at Kochi, Apr 2 2005"]. ''ESPNcricinfo''. [https://web.archive.org/web/20190825032953/https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 Archived] from the original on 25 August 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 August</span> 2019</span>.</cite></ref> |} == ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಐಪಿಎಲ್ ದಾಖಲೆಗಳು == * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರನ್‌ಗಳು : [[ಬ್ರೆಂಡನ್ ಮೆಕಲಮ್]] (ಕೊಚ್ಚಿ) * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು : [[ವಿನಯ್ ಕುಮಾರ್]] (ಕೊಚ್ಚಿ) (6) * ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಮೊತ್ತ : [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] (162/4) * ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಮೊತ್ತ : [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] (74/10) * ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಕೋರ್: [[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹವಾಗ್|ವೀರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] (ದೆಹಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್) vs [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] (47 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 80 ರನ್‌ಗಳು) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೌಲಿಂಗ್ : [[ಇಶಾಂತ್ ಶರ್ಮ|ಇಶಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ]] (5/12) vs. [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] * ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ : ಸಂಗಕ್ಕಾರ ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್ ವೈಟ್|ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ವೈಟ್]] (69 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 90 ರನ್‌ಗಳು) === ವಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜೊತೆಯಾಟಗಳು === {| class="wikitable" !Wicket !Runs !Team ! colspan="2" |Players !Opposition |- |1st |80 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |[[ಬ್ರೆಂಡನ್ ಮೆಕಲಮ್|Brendon McCullum]] |[[ವಿ. ವಿ. ಎಸ್. ಲಕ್ಷ್ಮಣ್|V.V.S.Laxman]] |[[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು|Royal Challengers Bangalore]] |- |2nd |51 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |[[ಬ್ರೆಂಡನ್ ಮೆಕಲಮ್|Brendon McCullum]] |[[ಪಾರ್ಥಿವ್ ಪಟೇಲ್|P Patel]] |[[ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್‌ಕಿಂಗ್ಸ್|Chennai Super Kings]] |- |3rd |51 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |Klinger |M Jayawardene |[[ಕೋಲ್ಕತ್ತ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್|Kolkata Knight Riders]] |- |4th |90 |[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್|Deccan Chargers]] |[[ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್ ವೈಟ್|CL White]] |KC Sangakkara |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |- |5th |41 |[[ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್|Delhi Daredevils]] |[[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹವಾಗ್|Virender Sehwag]] |TR Birt |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |- |6th |22* |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |Brad Hodge |R Gomez |[[ಕೋಲ್ಕತ್ತ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್|Kolkata Knight Riders]] |- |7th |36 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |RA Jadeja |NLTC Perera |[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್|Deccan Chargers]] |- |8th |26 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |RA Jadeja |R Vinay Kumar |[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್|Deccan Chargers]] |- |9th |1 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |R Vinay Kumar |S Sreesanth |[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್|Deccan Chargers]] |- |10th |1 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |R P Singh |R Vinay Kumar |[[ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್|Delhi Daredevils]] |} == ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ == ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2014 ರಿಂದ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. 2014 ರ ನವೆಂಬರ್ 6 ರಂದು ನಡೆದ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಐಎಸ್‌ಎಲ್ ತವರು ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಗೋವಾ ವಿರುದ್ಧ 1-0 ಅಂತರದಿಂದ ಗೆದ್ದಿತ್ತು. ನವೆಂಬರ್ 30, 2014 ರಂದು ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈಯಿನ್ ಎಫ್‌ಸಿ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 61,234 ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೇಶೀಯ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್‌ನ ಹೊರಗಿನ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸರಾಸರಿ ಹಾಜರಾತಿಯನ್ನು (47,427) ಹೊಂದಿತ್ತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2014-12-15 |title=Kerala Blasters has the highest average attendance |url=https://www.worldfootball.net/competition/co2778/se15838/attendance/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200907035600/https://www.worldfootball.net/attendance/ind-indian-super-league-2014/1/ |archive-date=7 September 2020 |access-date=11 December 2014}}</ref> {{Wide image|Kochi_Jawaharlal_Nehru_Stadium_Panorama.jpg|1024px|Jawaharlal Nehru Stadium on Blasters Matchday}}ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್‌ನ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ 14 ಪಂದ್ಯಗಳಿಂದ 19 ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುಂಪು ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪುಣೆ ಸಿಟಿ ಎಫ್‌ಸಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಿತು. ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ತನ್ನ ಏಳು ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆರರಲ್ಲಿ ಅಜೇಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ತವರು ಪಂದ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ತಂಡವು ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಚೆನ್ನೈಯಿನ್ ಎಫ್‌ಸಿಯನ್ನು 3-0 ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭರ್ಜರಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು. ಒಂದು ಗೋಲು ಮಲಯಾಳಿ ಮಿಡ್‌ಫೀಲ್ಡರ್ ಸುಶಾಂತ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ 30 ಗಜ ದೂರದಿಂದ ಕರ್ಲಿಂಗ್ ಲಾಂಗ್ ರೇಂಜರ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರಾದ ಅಲೆಸ್ಸಾಂಡ್ರೊ ನೆಸ್ಟಾ ಮತ್ತು ಮಿಕಾಯೆಲ್ ಸಿಲ್ವೆಸ್ಟ್ರೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದರು ಮತ್ತು ಇದು ಕೇರಳದ ಕ್ರೀಡಾ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣೀಯ ಕ್ಷಣವಾಯಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2014-12-15 |title=Sushanth Mathew: 'I pulled off Cristiano trick' |url=http://www.goal.com/en-india/news/7083/isl/2014/12/15/7091472/sushanth-mathew-i-pulled-off-cristiano-trick?ICID=TP_NL_1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150302013939/http://www.goal.com/en-india/news/7083/isl/2014/12/15/7091472/sushanth-mathew-i-pulled-off-cristiano-trick?ICID=TP_NL_1 |archive-date=2 March 2015 |access-date=27 December 2014 |work=Nikhil Jitendran |publisher=Goal.com}}</ref> ಹೀರೋ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ 2017/18 ರ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. == ವಿವಾ ಕೇರಳ ಎಫ್‌ಸಿ == ಹಿಂದಿನ ಐ-ಲೀಗ್ [[ಅಸ್ಸೋಸಿಯೆಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ತಂಡ ವಿವಾ ಕೇರಳ ಎಫ್‌ಸಿ (ಚಿರಾಗ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕ್ಲಬ್ ಕೇರಳ) 2011–12ರ ಐ-ಲೀಗ್ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿತು ಮತ್ತು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಡಿತು. == 2017 ರ FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್ == ಡಿಸೆಂಬರ್ 5, 2013 ರಂದು, FIFA ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜೋಸೆಫ್ ಎಸ್. ಬ್ಲಾಟರ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ [[ಫೀಫಾ|FIFA]] ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯು 2017 ರ FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಭಾರತ ವಹಿಸಲಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು <ref>{{Cite web |title=FIFA launches 2014 FIFA World Cup Legacy Trust |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2013/m=12/news=fifa-launches-2014-fifa-world-cup-legacy-trust-2239771.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140415014333/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2013/m=12/news=fifa-launches-2014-fifa-world-cup-legacy-trust-2239771.html |archive-date=15 April 2014 |website=FIFA.com}}</ref> ಎಂಟು ಸಂಭಾವ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯೂ ಒಂದಾಗಿರುವ [[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಫೆಡರೇಷನ್|AIFF]] ಬಿಡ್‌ನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ನಂತರ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Official: India to host U-17 World Cup in 2017 |url=http://www.goal.com/en-india/news/136/india/2013/12/05/4454372/official-india-to-host-u-17-world-cup-in-2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310225438/http://www.goal.com/en-india/news/136/india/2013/12/05/4454372/official-india-to-host-u-17-world-cup-in-2017 |archive-date=10 March 2016 |access-date=19 December 2014 |publisher=Goal.com}}</ref> ನಂತರ, ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಶ್ರೀ ಉಮ್ಮನ್ ಚಾಂಡಿ ಅವರು ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ವಿಶೇಷ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಸಭೆಯ ನಂತರ ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಪತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Kerala Government backs U-17 World Cup India bid |url=http://www.goal.com/en-india/news/136/india/2013/07/25/4141352/kerala-government-backs-u-17-world-cup-india-bid |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406123905/https://www.goal.com/en-india/news/136/india/2013/07/25/4141352/kerala-government-backs-u-17-world-cup-india-bid |archive-date=6 April 2020 |access-date=19 December 2014 |publisher=Goal.com}}</ref> ಫಿಫಾ ನಿರ್ದೇಶನದಂತೆ ಸರ್ಕಾರ ಹಿರಿಯ ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಶ್ರೀ ಎಪಿಎಂ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹನೀಶ್ ಅವರನ್ನು ನೋಡಲ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Hanish appointed Nodal Officer for 2017 Fifa U-17 World Cup |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/2017-u-17-world-cup/Hanish-appointed-Nodal-Officer-for-2017-Fifa-U-17-World-Cup/articleshow/37580425.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160421100934/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/2017-u-17-world-cup/Hanish-appointed-Nodal-Officer-for-2017-Fifa-U-17-World-Cup/articleshow/37580425.cms |archive-date=21 April 2016 |access-date=19 December 2014 |work=The Times of India |agency=PTI}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 11, 2014 ರಂದು, ಫೀಫಾ ತಂಡವು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಎರಡನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪಿಚ್‌ನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬಕೆಟ್ ಆಸನಗಳ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಒತ್ತು ನೀಡಿತು. ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಐಎಸ್‌ಎಲ್‌ಗೆ ಸರಾಸರಿ 47,000 ಜನಸಮೂಹ ದಾಖಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ನಗರವು ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ 6, 2015 ರಂದು, FIFA ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ AIFF ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ಒಂದು ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ದೆಹಲಿ, ಮುಂಬೈ, ಗುವಾಹಟಿ, ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. <ref name="Manoramaonline">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Kochi to host U-17 FIFA World Cup matches |url=http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150408234845/http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |archive-date=8 April 2015 |publisher=Manoramaonline}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150408234845/http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html "Kochi to host U-17 FIFA World Cup matches"]. Manoramaonline. Archived from [http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html the original] on 8 April 2015.</cite></ref> == ಫೋರ್ಕಾ ಕೊಚ್ಚಿ ಎಫ್‌ಸಿ == ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2024 ರಿಂದ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಕೇರಳ ಕ್ಲಬ್ ಫೋರ್ಕಾ ಕೊಚ್ಚಿ ಎಫ್‌ಸಿಯ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. == ಕೇರಳ ಸ್ಟ್ರೈಕರ್ಸ್ == ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್ ತಂಡ ಕೇರಳ ಸ್ಟ್ರೈಕರ್ಸ್ 2012 ರಿಂದ 2016 ರವರೆಗೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದೆ. == ಪ್ರವೇಶಿಸುವಿಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:Stadium_Link_Road_Kochi.jpg|right|thumb|220x220px| ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಲಿಂಕ್ ರಸ್ತೆ]] ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ನಗರದ ಹೃದಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕಲೂರ್ ಮತ್ತು ಪಲರಿವತ್ತಂ ನಡುವಿನ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ರಸ್ತೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಅನೇಕ ನಗರ ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಲಿಂಕ್ ರಸ್ತೆಯು ಥಮ್ಮನಂ ಮತ್ತು ಕತ್ರಿಕಡವುಗಳಿಂದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2.5 and 5.2 ರಲ್ಲಿದೆ. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ (ಪಟ್ಟಣ) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ (ಜಂಕ್ಷನ್) ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಂದ. ಕಲೂರು - ಪಲರಿವತ್ತಂ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಎಲ್ಲಾ ನಗರ ಬಸ್‌ಗಳು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋದ ಜೆಎಲ್‌ಎನ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣವು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ ಇರುವುದರಿಂದ ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ನಗರದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದು. == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery mode="packed" heights="134"> ಚಿತ್ರ:Jawaharlal_Nehru_Stadium,_Kochi,_Kerala.png|alt=Stadium before a FIFA U-17 World Cup Match.| FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ. ಚಿತ್ರ:Jewaharlal_Nehru_Stadium_Kochi_ISL.jpg|alt=Stadium before an ISL Match.| ಐಎಸ್‌ಎಲ್ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ. ಚಿತ್ರ:Manjappada_unfolding_their_tifo.jpg|alt=Manjappada (Yellow Army) during a match in Kochi.| ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಂಜಪ್ಪದ (ಹಳದಿ ಸೇನೆ). ಚಿತ್ರ:Jewharlal_Nehru_Stadium_Kochi_ISL_2016_Final.jpg|alt=2016 Indian Super League final between ATK and Kerala Blasters.| ೨೦೧೬ ರ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯ ಎಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ನಡುವೆ. </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] alweataqrb5f70hvi4jcfnu05ma6kjz 1382971 1382970 2026-08-15T16:40:24Z A826 72368 /* ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳು */ 1382971 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox venue | name = ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ | nickname = ''ಕಾಲೂರ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ'' | native_name_lang = | logo_image = | logo_size = 50px | logo_caption = | image = Jawaharlal Nehru Stadium (Kochi) in 2022.jpg | image_size = 300px | caption = [[ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್]]ನ [[ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್.ಸಿ]] ಪಂದ್ಯದ ವೇಳೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ | location = [[ಕಾಲೂರ್, ಕೊಚ್ಚಿ]], ಭಾರತ | coordinates = {{Coord|9|59|50|N|76|18|04|E|display=it}} | broke_ground = | built = | opened = {{Start date and age|df=yes|1996}} | renovated = 2000, 2017, 2025 | expanded = | closed = | demolished = | owner = [[ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ|ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (ಜಿಸಿಡಿಎ)]] | operator = [[ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]] | surface = ರಿವಿಯೆರಾ ಬರ್ಮುಡಾ ಹುಲ್ಲು | scoreboard = ಹೌದು | architect = | project_manager = | structural_engineer = | services_engineer = | general_contractor = | main_contractors = | public_transit = {{ric|Kochi Metro}} [[ಜೆ. ಎಲ್. ಎನ್. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ|ಜೆ. ಎಲ್. ಎನ್. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] | capacity = 50,000<ref name="keralablastersfc.in">https://keralablastersfc.in/venue/jawaharlal-nehru-stadium-kochi/</ref> | suites = 109 | record_attendance = 100,000<ref>https://www.re-thinkingthefuture.com/articles/jawaharlal-nehru-stadium-in-kochi/</ref> | dimensions = | acreage = | tenants = '''ಸಕ್ರಿಯ'''<br>[[ಕೇರಳ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡ|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡ]] (1997–ಪ್ರಸ್ತುತ)<br/>[[ಭಾರತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡ|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡ]] (1997–ಪ್ರಸ್ತುತ)<br/> [[ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್.ಸಿ]] (2014–ಪ್ರಸ್ತುತ)<br> [[ವಿವಾ ಕೇರಳ ಎಫ್.ಸಿ]] (2002–2012 ಆಯ್ದ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ)<br>[[ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್.ಸಿ ಮೀಸಲು ಮತ್ತು ಅಕಾಡೆಮಿ|ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್.ಸಿ ಮೀಸಲು]] (2016–ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಯ್ದ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ)<br>[[ಫೋರ್ಕಾ ಕೊಚ್ಚಿ ಎಫ್.ಸಿ]] (2024–ಪ್ರಸ್ತುತ)<br>'''ಹಿಂದಿನ'''<br> [[ಭಾರತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ]] (1997–2014)<br>[[ಕೇರಳ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ]] (1997–2014)<br>[[ಕೇರಳ ಸ್ಟ್ರೈಕರ್ಸ್]]<br>[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] (2011) }} '''ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು''' ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಕಲೂರ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ]] ಬಹುಪಯೋಗಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದನ್ನು ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="ll">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |url=https://assets.the-afc.com/migration/e/x/ext-afc-asian-cup-2027-bid-book-india--pdf |title=AFC Asian Cup 2027 Bidding Nation India |date=28 December 2020 |publisher=All India Football Federation |access-date=24 July 2023}}</ref> ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಇದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ೮೦,೦೦೦ ರಿಂದ ೧೦೦,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ನಂತರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈಗ ೫೦,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ೨೦೧೭ ರ FIFA U-೧೭ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಫೀಫಾ|FIFA]] ಭದ್ರತಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |date=2 November 2017 |title='FIFA never compromised on the safety of people at the JNI Stadium. But ISL does' - the New Indian Express |url=https://www.newindianexpress.com/kerala/2017/Nov/26/fifa-never-compromised-on-the-safety-of-people-at-the-jni-stadium-but-isl-does-1711198.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201033745/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2017/nov/26/fifa-never-compromised-on-the-safety-of-people-at-the-jni-stadium-but-isl-does-1711198.amp |archive-date=1 December 2017 |access-date=26 November 2017}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |date=4 October 2017 |title=FIFA U-17 World Cup: Kochi stadium capacity reduced to 29,000 from 41,000 |url=http://indianexpress.com/article/sports/football-fifa-u17-world-cup/kochi-stadium-capacity-reduced-to-29000-from-41000-4874282/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219193820/http://indianexpress.com/article/sports/football-fifa-u17-world-cup/kochi-stadium-capacity-reduced-to-29000-from-41000-4874282/ |archive-date=19 February 2018 |access-date=19 March 2018}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Contingency plans if Kochi can't host U-17 World Cup |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/under-17-world-cup/news/contingency-plans-if-kochi-cant-host-u-17-world-cup/articleshow/58091413.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170802074300/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/under-17-world-cup/news/contingency-plans-if-kochi-cant-host-u-17-world-cup/articleshow/58091413.cms |archive-date=2 August 2017 |access-date=9 April 2017 |work=[[The Times of India]]}}</ref> <ref>[http://www.keralacricketassociation.com/jawaharlal-nehru-stadium-kaloor-kochi Jawaharlal Nehru Stadium, Kaloor, Kochi] {{Webarchive|date=26 January 2020}}. ''keralacricketassociation.com''. Retrieved 18 July 2021</ref> ಇದು ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ (ಐಎಸ್ಎಲ್) ನ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಕಾ ಕೊಚ್ಚಿ ಎಫ್‌ಸಿಯ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಸಿನಿಮಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ರ್ಯಾಲಿಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. <ref name=";cr">{{Cite web |date=10 November 2016 |title=Ground Capacity |url=http://ccl5.com/nehru-stadium-kochi/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20141120123908/http://ccl5.com/nehru-stadium-kochi |archive-date=20 November 2014 |access-date=21 December 2014}}</ref> ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಸರ್ವಿಂಗ್ ಕಾನ್ಫಿಗರೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು "ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಗದ್ದಲದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ" ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. <ref name=";cr" /> ಈ ರಚನೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬೆಳಕಿನ ಗೋಪುರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಮೊದಲನೆಯದು, ಇದು 2 ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ&nbsp;kW ಫ್ಲಡ್‌ಲೈಟಿಂಗ್, HD ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Manorama Online |url=http://www.manoramaonline.com/advt/Advertisements/specials/kochi-odi-spl/index.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021014813/http://www.manoramaonline.com/advt/Advertisements/specials/kochi-odi-spl/index.htm |archive-date=21 October 2014 |access-date=2 November 2014}}</ref> ೧೯೯೭ ಮತ್ತು ೨೦೧೪ ರ ನಡುವೆ ಇದು ಹಲವಾರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದವು]] . 2014 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದಿಂದ 30 ವರ್ಷಗಳ ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, <ref name="tw25" />  ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ತಂಡ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಾಗ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಬಾಡಿಗೆದಾರರು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖರಾದರು. <ref name="tw25" /> ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲೆಟಿಕೊ ಡಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ನಡುವಿನ 2016 ರ ಐಎಸ್ಎಲ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಐದನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶಬ್ದವನ್ನು (128 ಡಿಬಿ) ದಾಖಲಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |title=Loudest record |url=http://fanport.in/football/isl/kochi-5th-loudest-stadium/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229033108/http://fanport.in/football/isl/kochi-5th-loudest-stadium/ |archive-date=29 December 2016 |access-date=28 December 2016 |website=fanport.in}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2017 ರ FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನ ಆರು ಆತಿಥೇಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಒಂದಾಗುವ ಮೊದಲು <ref name="ll" /> ವ್ಯಾಪಕವಾದ ನವೀಕರಣವೂ ನಡೆಯಿತು. <ref name="Manoramaonline">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Kochi to host U-17 FIFA World Cup matches |url=http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150408234845/http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |archive-date=8 April 2015 |publisher=Manoramaonline}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ === ಕಲೂರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಮೂಲತಃ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕೇರಳವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಸಾಕಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವೇ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, 1997 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇರಾಕ್ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸರಿಸುಮಾರು 100,000 ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಸ್ಥಳವನ್ನು ತುಂಬಿದ್ದರು, ಹೀಗಾಗಿ ಅದು ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿತ್ತು, ಇದು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಇದು 1997 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನೆಹರು ಕಪ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಇದು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. <ref name="New Stadium Stand">{{Cite web |date=10 May 2016 |title=Cochin Stadium |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/New-Stadium-Stand-in-K-Karunakarans-Name/2015/07/14/article2918800.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603124544/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/New-Stadium-Stand-in-K-Karunakarans-Name/2015/07/14/article2918800.ece |archive-date=3 June 2016 |access-date=10 May 2016 |publisher=Official Website}}</ref> ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ದಿವಂಗತ ವಿ. ಜೋಸೆಫ್ ಥಾಮಸ್ ಐಪಿಎಸ್ ಅವರ ಕಣ್ಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು [[St. Thomas College, Palai|ಪಲೈನ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ]] ತಮ್ಮ ಕಾಲೇಜು ದಿನಗಳಿಂದಲೂ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ನ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನ ಪೋಷಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. <ref name="Office Bearers Kerala State Athletics Association">{{Cite web |date=10 May 2016 |title=Office Bearers of Kerala State Athletics Association |url=http://keralaathletics.org/officebearers.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180211072055/http://www.keralaathletics.org/officebearers.html |archive-date=11 February 2018 |access-date=10 May 2016 |publisher=Official Website of Kerala State Athletics Association}}</ref> ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು 1996 ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] [[ಶಂಕರ ದಯಾಳ ಶರ್ಮ|ಶಂಕರ್ ದಯಾಳ್ ಶರ್ಮಾ]] ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಇದು ಹೊರ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ 1.3 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ೧೯೯೮ ರ ನಂತರ, ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕುಸಿಯಿತು ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು, ಪಂದ್ಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾರಾಟವಾದವು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ್ದು ಏಪ್ರಿಲ್ 2005 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಎದುರಾಳಿ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ನಡುವಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಏಕದಿನ]] ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ. ಈ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ]] ನಡೆದಿದ್ದು ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 1998 ರಂದು ಭಾರತ ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ನಡುವೆ. [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಭಾರತ ಆಡಿದ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕಲೂರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. 2013 ರ ನವೆಂಬರ್ 21 ರಂದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, ಭಾರತ 6 ವಿಕೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲು, ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ಸಚಿನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಬೃಹತ್ ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಹುಲ್ಲುಹಾಸು, ಸೌಂದರ್ಯದ ಆಧುನಿಕ ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಪಥಗಳ ರಸ್ತೆ ಸೇರಿವೆ. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] ಪಂದ್ಯ ಏಪ್ರಿಲ್ 9, 2011 ರಂದು ನಡೆಯಿತು, ಆಗ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ ತಂಡವು]] [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] ತಂಡವನ್ನು ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿತ್ತು. ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್‌ಗೆ ಇದು ಮೊದಲ ಐಪಿಎಲ್ ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಐದು ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು [[ಇಂದೋರ್|ಇಂದೋರ್‌ನ]] ಹೋಳ್ಕರ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಯಿತು. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2013 ರ ದುಲೀಪ್ ಟ್ರೋಫಿಯ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ಮತ್ತು ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. === ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಐಎಸ್ಎಲ್ ಮರಳುವಿಕೆ === [[ಚಿತ್ರ:Jewaharlal_Nehru_Stadium_Kochi_ISL.jpg|right|thumb|220x220px| ಐಎಸ್ಎಲ್ ಪಂದ್ಯ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮುನ್ನ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] 2011 ರಲ್ಲಿ, ಚಿರಾಗ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಈ ಸ್ಥಳದ ಬಾಡಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಇನ್ನೂ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಬೃಹತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತುಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. <ref>{{Cite web |title=StadiumDB |url=http://stadiumdb.com/stadiums/ind/jawaharlal_nehru_stadium_kochi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190723134206/http://stadiumdb.com/stadiums/ind/jawaharlal_nehru_stadium_kochi |archive-date=23 July 2019 |access-date=12 October 2015}}</ref> 2014 ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ನಂತರ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ISL ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ಗೆ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. ಉದ್ಘಾಟನಾ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆತಿಥೇಯ ತಂಡವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಕೆಲವು ಪಂದ್ಯಗಳು 55,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೆಳೆದವು. <ref>{{Cite web |date=December 2014 |title=Kochi Stadium record crowd welcomes football again |url=https://www.deccanchronicle.com/141201/nation-current-affairs/article/kochi-stadium-record-crowd-welcomes-football-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330092329/https://www.deccanchronicle.com/141201/nation-current-affairs/article/kochi-stadium-record-crowd-welcomes-football-again |archive-date=30 March 2020 |access-date=12 October 2015}}</ref> ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯವು ನವೆಂಬರ್ 6, 2014 ರಂದು ನಡೆಯಿತು, ಆಗ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಎಫ್‌ಸಿ ಗೋವಾ ತಂಡಗಳು ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದ್ದವು. ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಇದು ಮೊದಲ ಐಎಸ್‌ಎಲ್ ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಸರಾಸರಿ ೪೦,೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ನವೆಂಬರ್ 30, 2014 ರಂದು ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈಯಿನ್ ಎಫ್‌ಸಿ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 61,323 ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2013 ರ ಸಂತೋಷ್ ಟ್ರೋಫಿ ಫೈನಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. 2010 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನವೀಕರಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆದಿದ್ದರೂ, ಸುರಕ್ಷತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿವೆ. ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಗ್ರೀನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದವು. ೨೦೧೭ ರ FIFA U-೧೭ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗೆ ೨೯,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. <ref name=":0" /> ನಂತರ ಹದಗೆಡುತ್ತಿರುವ ಛಾವಣಿ, ದೋಷಪೂರಿತ ಲೋಡ್-ಬೇರಿಂಗ್ ಕಂಬಗಳು, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದ ಹೊಗೆ ಪತ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಫೆಡರೇಶನ್‌ನ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ 1 ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸದಿರುವಂತೆ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. === ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ === ಶಂಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ಬಾಯ್ಸ್ ಗಾಗಿ [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್|ಎ.ಆರ್. ರೆಹಮಾನ್]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ "ಮಾರೋ ಮಾರೋ" ಹಾಡು, [[ವಿಜಯ್ (ನಟ)|ವಿಜಯ್]] ನಟಿಸಿದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ವೇಲಾಯುಧಂ ನ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ದೃಶ್ಯಗಳು, [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ನಟಿಸಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. == ನಡೆದ ODI ಪಂದ್ಯಗಳು == {{Anchor|match1}}{{Limited overs matches | date = 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 1998 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 309/5 (50 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 268 (45.5 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|AUS}} | runs1 = ಎ. ಜಡೇಜಾ 105 [[not out|*]] (109) | wickets1 = ಎಂ.ಎಸ್. ಕಾಸ್ಪ್ರೋವಿಚ್ 3/50 (8.2 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಎ.ಸಿ. ಗಿಲ್ಕ್ರಿಸ್ಟ್ 61 (45) | wickets2 = [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] 5/32 (10 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 41 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/66137.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಎಸ್.ಕೆ. ಬನ್ಸಾಲ್ ಮತ್ತು ಎ.ವಿ. ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ | motm = ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ (ಭಾರತ) | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match2}}{{Limited overs matches | date = 9 ಮಾರ್ಚ್ 2000 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 302/7 (49.4 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 301/3 (50 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|RSA}} | runs1 = ಅಜಯ್ ಜಡೇಜಾ 92 (109) | wickets1 = ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಜೆ. ಕ್ರೋಂಜೆ 2/48 (8 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಜಿ. ಕಿರ್ಸ್ಟನ್ 115 (123) | wickets2 = ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್ 2/43 (9 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 3 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/64657.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಎಂ.ಆರ್. ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಿ.ಆರ್. ವಿಜಯರಾಘವನ್ | motm = ಎ. ಜಡೇಜಾ (ಭಾರತ) | toss = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match3}}{{Limited overs matches | date = 13 ಮಾರ್ಚ್ 2002 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 191 (48.3 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 197/4 (44.2 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|ZIM}} | runs1 = [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಕೈಫ್]] 56 (78) | wickets1 = ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಹೊಂಡೋ 4/37 (8.3 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಎ.ಡಿ.ಆರ್. ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ 71 (119) | wickets2 = ಅಜಿತ್ ಅಗರ್ಕರ್ 2/28 (10 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ 6 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/64755.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ವಿಜಯ್ ಚೋಪ್ರಾ ಮತ್ತು ದೇವೇಂದ್ರ ಶರ್ಮಾ | motm = ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಹೊಂಡೋ | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match4}}{{Limited overs matches | date = 2 ಏಪ್ರಿಲ್ 2005 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 281/8 (50 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 194 (45.2 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|PAK}} | runs1 = [[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] 108 (95) | wickets1 = ಅರ್ಶದ್ ಖಾನ್ 4/33 (6 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಫೀಜ್ 42 (75) | wickets2 = [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] 5/50 (10 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 87 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/64938.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಬಿಲ್ಲಿ ಬೌಡೆನ್ (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು ಎ.ವಿ. ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ | motm = [[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match5}}{{Limited overs matches | date = 6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2006 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 238/6 (47.2 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 237 (48.4 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|ENG}} | runs1 = [[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್]] 65[[not out|*]] (73) | wickets1 = ಇಯಾನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ವೆಲ್ 2/41 (10 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಗೆರೈಂಟ್ ಜೋನ್ಸ್ 49 (66) | wickets2 = ಯುವರಾಜ್ ಸಿಂಗ್ 2/34 (8 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 4 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/238191.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಕೆ. ಹರಿಹರನ್ (ಭಾರತ) ಮತ್ತು ಆರ್.ಇ. ಕೋರ್ಟ್ಜೆನ್ (ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ) | motm = [[ಯುವರಾಜ್ ಸಿಂಗ್]] | toss = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match6}}{{Limited overs matches | date = 2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 222 (47.3 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 306/6 (50 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|AUS}} | runs1 = [[ಎಂ.ಎಸ್. ಧೋನಿ]] 58 (88) | wickets1 = ಜಾರ್ಜ್ ಹಾಗ್ 3/40 (9.3 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಬ್ರಾಡ್ಲಿ ಹ್ಯಾಡಿನ್ 87[[not out|*]] (69) | wickets2 = [[ಎಸ್. ಶ್ರೀಶಾಂತ್]] 3/67 (9 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ 84 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/297794.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಎಸ್.ಎ. ಬಕ್ನರ್ (ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್) ಮತ್ತು ಎಸ್.ಎಲ್. ಶಾಸ್ತ್ರಿ | motm = ಬ್ರಾಡ್ಲಿ ಹ್ಯಾಡಿನ್ | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match7}}{{Limited overs matches | date = 17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = | score2 = | team2 = {{cr|AUS}} | result = ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಚೆಂಡು ಎಸೆಯದೆಯೇ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/464528.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಬಿಲ್ಲಿ ಬೌಡೆನ್ (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು ಎ.ಎಂ. ಸಾಹೇಬಾ (ಭಾರತ) }} {{Anchor|match7}}{{Limited overs matches | date = 15 ಜನವರಿ 2013 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 285/6 (50 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 158/10 (36 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|ENG}} | runs1 = [[ಎಂ.ಎಸ್. ಧೋನಿ]] 72 (66) | wickets1 = ಎಸ್.ಟಿ. ಫಿನ್ 2/51 (10 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಕೆವಿನ್ ಪೀಟರ್ಸನ್]] 42 (44) | wickets2 = ಬಿ. ಕುಮಾರ್ 3/29 (10 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 127 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india-v-england-2012/engine/current/match/565813.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ವಿನೀತ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀವ್ ಡೇವಿಸ್ | motm = ರವೀಂದ್ರ ಜಡೇಜಾ (ಭಾರತ) | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match8}}{{Limited overs matches | date = 21 ನವೆಂಬರ್ 2013 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 212–4 (35.2 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 211 (48.5 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|WIN}} | runs1 = [[ವಿರಾಟ್ ಕೊಹ್ಲಿ]] 86 (84) | wickets1 = ಜೆ. ಹೋಲ್ಡರ್ 2/48 (8 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಡಿ.ಎಂ. ಬ್ರಾವೋ]] 59 (77) | wickets2 = ಆರ್. ಜಡೇಜಾ 3/37 (10 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 6 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india-v-west-indies-2013-14/engine/match/676529.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ವಿ.ಎ. ಕುಲಕರ್ಣಿ (ಭಾರತ) ಮತ್ತು ಆರ್.ಜೆ. ಟಕರ್ (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ) | motm = ವಿರಾಟ್ ಕೊಹ್ಲಿ (ಭಾರತ) | toss = ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match9}}{{Limited overs matches | date = 8 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 197 | score2 = 321 | team2 = {{cr|WIN}} | runs1 = [[ಶಿಖರ್ ಧವನ್]] 68 (92) | wickets1 = ಮಾರ್ಲನ್ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ಸ್ 2/10 (3 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಮಾರ್ಲನ್ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ಸ್]] 126 (116) | wickets2 = ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶಮಿ 4/66 (9 ಓವರ್ಗಳು) | result = ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ 124 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/770121.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಐ.ಜೆ. ಗೌಲ್ಡ್ (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು ಎಸ್. ರವಿ (ಭಾರತ) | motm = ಎಂ.ಎನ್. ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ಸ್ (ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್) | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} ==ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್== ಕೊಚ್ಚಿಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಆರಂಭಿಕ IPL ಋತುಗಳಿಗೆ [[ಚೆನ್ನೈ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ [[ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್ ಕಿಂಗ್ಸ್]] ಅಥವಾ [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] ಗೆ ಹೋಮ್ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಎರಡೂ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದವು ಮತ್ತು ನಂತರ ಆದಾಯದ ಕುಸಿತದ ಭಯದಿಂದ ಆ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದವು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೊದಲ 3 IPL ಋತುಗಳ ಯಾವುದೇ ಪಂದ್ಯಗಳು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಲಿಲ್ಲ. [[2011 ಐಪಿಎಲ್ ಋತು|2011 ಋತುವಿಗಾಗಿ]] ಆರಂಭಿಕ ಎಂಟು ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಹರಾಜು 22 ಮಾರ್ಚ್ 2010 ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ರೆಂಡೆಜ್ವಸ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ {{Indian Rupee}} 15333 ಮಿಲಿಯನ್ಗಳ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಿಡ್ ಅನ್ನು ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ತನ್ನ ತಂಡವನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಆಧರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.<ref name="BBC_Sport">{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/8578606.stm |title=Pune and Kochi to join 2011 Indian Premier League, ''BBC Sport'' |date=21 March 2010 |access-date=24 April 2011 |archive-date=8 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110408075921/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/8578606.stm |url-status=live }}</ref> ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ IPL ಪಂದ್ಯವು 9 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 ರಂದು ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಪಂದ್ಯವು ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ನ ಮೊದಲ IPL ಪಂದ್ಯವೂ ಆಗಿತ್ತು. {{Anchor|match1}}{{Limited overs matches | date = 9 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 | team1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] | score1 = 161/5 (20 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 162/4 (18.4 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] | runs1 = ಬಿ. ಮೆಕ್ಕುಲಮ್ 45 (32) | wickets1 = ಡಿ. ವೆಟ್ಟೋರಿ 1–17 (4 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಎ.ಬಿ. ಡಿ ವಿಲಿಯರ್ಸ್ 54 (40) | wickets2 = ಆರ್. ಜಡೇಜಾ 1–28 (4 ಓವರ್ಗಳು) | result = ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು 6 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/engine/match/501200.html (ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್)] | umpires = [[ಕುಮಾರ್ ಧರ್ಮಸೇನ]] (ಶ್ರೀಲಂಕಾ) ಮತ್ತು [[ಕೃಷ್ಣ ಹರಿಹರನ್]] (ಭಾರತ) | motm = ಎ.ಬಿ. ಡಿ ವಿಲಿಯರ್ಸ್ (ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು) | toss = ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು }} {{Anchor|match2}}{{Limited overs matches | date = 18 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 | team1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] | score1 = 135/3 (15 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 131/4 (17 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = [[ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್ ಕಿಂಗ್ಸ್]] | runs1 = ಬಿ. ಮೆಕ್ಕುಲಮ್ 47 (33) | wickets1 = ಆರ್. ಅಶ್ವಿನ್ 2–31 (4 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಎಸ್.ಕೆ. ರೈನಾ 50 (40) | wickets2 = ಆರ್.ವಿ. ಗೊಮೆಜ್ 1–20 (2 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ 7 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು (ಡಿ/ಎಲ್ ವಿಧಾನ) | report = [http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/engine/current/match/501215.html (ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್)] | umpires = [[ಕೃಷ್ಣ ಹರಿಹರನ್]] (ಭಾರತ) ಮತ್ತು [[ಟೋನಿ ಹಿಲ್ (ಅಂಪೈರ್)|ಟೋನಿ ಹಿಲ್]] (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) | motm = ಬಿ.ಬಿ. ಮೆಕ್ಕುಲಮ್ (ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ) | toss = ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು | rain = ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರತಿ ತಂಡಕ್ಕೆ 17 ಓವರ್ಗಳಿಗೆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಡಕ್ವರ್ತ್–ಲೂಯಿಸ್ ವಿಧಾನ]]ದ ಮೂಲಕ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಗುರಿಯನ್ನು 17 ಓವರ್ಗಳಿಂದ 135 ರನ್ಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಲಾಯಿತು. }} {{Anchor|match3}}{{Limited overs matches | date = 27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 | team1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] | score1 = 74 (16.3 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 129/6 (20 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = [[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್]] | runs1 = [[ರವೀಂದ್ರ ಜಡೇಜಾ]] 23 (35) | wickets1 = [[ಇಶಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ]] 5/12 (3 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಕುಮಾರ ಸಂಗಕ್ಕಾರ]] 65 (47) | wickets2 = [[ವಿನಯ್ ಕುಮಾರ್]] 3/25 (4 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್ 55 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/engine/match/501229.html (ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್)] | umpires = [[ಕುಮಾರ್ ಧರ್ಮಸೇನ]] (ಶ್ರೀಲಂಕಾ) ಮತ್ತು [[ಟೋನಿ ಹಿಲ್ (ಅಂಪೈರ್)|ಟೋನಿ ಹಿಲ್]] (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) | motm = [[ಇಶಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ]] (ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್) | toss = ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match4}}{{Limited overs matches | date = 30 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 | team1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] | score1 = 119 (18.5 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 157/7 (20 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = [[ದೆಹಲಿ ಡೇರ್ಡೆವಿಲ್ಸ್]] | runs1 = [[ರವೀಂದ್ರ ಜಡೇಜಾ]] 31 (22) | wickets1 = [[ಮಾರ್ನೆ ಮಾರ್ಕೆಲ್]] 3/18 (4 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] 80 (47) | wickets2 = [[ಶ್ರೀಶಾಂತ್]] 2/10 (4 ಓವರ್ಗಳು) | result = ದೆಹಲಿ ಡೇರ್ಡೆವಿಲ್ಸ್ 38 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/engine/match/501233.html (ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್)] | umpires = [[ಕುಮಾರ್ ಧರ್ಮಸೇನ]] (ಶ್ರೀಲಂಕಾ) ಮತ್ತು [[ಟೋನಿ ಹಿಲ್ (ಅಂಪೈರ್)|ಟೋನಿ ಹಿಲ್]] (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) | motm = [[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] (ದೆಹಲಿ ಡೇರ್ಡೆವಿಲ್ಸ್) | toss = ದೆಹಲಿ ಡೇರ್ಡೆವಿಲ್ಸ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match5}}{{Limited overs matches | date = 5 ಮೇ 2011 | team1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] | score1 = 156/5 (20 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 139/7 (20 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = [[ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್]] | runs1 = [[ಮಹೇಲ ಜಯವರ್ಧನೆ]] 55 (41) | wickets1 = [[ಜಯದೇವ್ ಉನಾಡ್ಕಟ್]] 2/25 (4 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಇಯಾನ್ ಮೋರ್ಗನ್]] 66 (51) | wickets2 = [[ರೈಫಿ ಗೊಮೆಜ್]] 2/14 (4 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ 17 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/engine/match/501242.html (ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್)] | umpires = [[ರಾಡ್ ಟಕರ್]] (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ) ಮತ್ತು [[ಎಸ್. ರವಿ (ಅಂಪೈರ್)|ಎಸ್. ರವಿ]] (ಭಾರತ) | motm = [[ಬ್ರಾಡ್ ಹಾಡ್ಜ್]] (ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ) | toss = ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} == ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ODI ದಾಖಲೆಗಳು == '''ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್''' * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೊತ್ತ: 321/6 (50 ಓವರ್‌ಗಳು) '''ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್''' vs. ಭಾರತ vs. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8, 2014. * ಕನಿಷ್ಠ ಮೊತ್ತ: ಮಾರ್ಚ್ 13, 2002 ರಂದು ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ ವಿರುದ್ಧ '''ಭಾರತ''' 191 (48.3 ಓವರ್‌ಗಳು). * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರನ್‌ಗಳು : [[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್]] (5 ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 292 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 223 ರನ್) * ಅತ್ಯಧಿಕ ಸ್ಕೋರ್: ಮರ್ಲಾನ್ ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್ಸ್ (ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್) ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8, 2014 ರಂದು ಭಾರತ ವಿರುದ್ಧ 116 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 126* ರನ್. * ಮೊದಲ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ : 273 * ಎರಡನೇ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ : 225 '''ಬೌಲಿಂಗ್''' * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು : [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] (10 ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು, 33 ಓವರ್‌ಗಳು, 4 ಪಂದ್ಯಗಳು) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೌಲಿಂಗ್ : [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] 5/32 (ಭಾರತ vs. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 1998) === ವಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜೊತೆಯಾಟಗಳು === {| class="wikitable" !Wicket !Runs !Team ! colspan="2" |Players !Opposition |- |1st |235 |{{Cr|South Africa}} |[[ಗ್ಯಾರಿ ಕರ್ಸ್ಟೈನ್|Gary Kirsten]] |[[ಹರ್ಷಲ್ ಹರ್ಮನ್ ಗಿಬ್ಸ್|Herschelle Gibbs]] |{{Cr|India}} |- |2nd |76 |{{Cr|IND}} |[[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್|Rahul Dravid]] |[[ಇರ್ಫಾನ್ ಪಠಾಣ್|IK Pathan]] |{{Cr|ENG}} |- |3rd |201 |{{Cr|IND}} |[[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್|Rahul Dravid]] |[[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹವಾಗ್|Virender Sehwag]] |{{Cr|PAK}} |- |4th |165 |{{Cr|WIN}} |Denesh Ramdin |Marlon Samuels |{{Cr|IND}} |- |5th |121 |{{Cr|IND}} |HH Kanitkar |[[ಅಜಯ್ ಜಡೇಜಾ|Ajay Jadeja]] |{{Cr|AUS}} |- |6th |96 |{{Cr|IND}} |[[ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿ|MS Dhoni]] |[[ರವೀಂದ್ರ ಜಡೇಜಾ|Ravindra Jadeja]] |{{Cr|ENG}} |- |7th |17 |{{Cr|PAK}} |Shahid Afridi |Mohammad Hafeez |{{Cr|IND}} |- |8th |25 |{{Cr|IND}} |[[ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿ|Mahendra Singh Dhoni]] |Ramesh Powar |{{Cr|AUS}} |- |9th |28 |{{Cr|ENG}} |MJ Hoggard |GO Jones |{{Cr|IND}} |- |10th |42 |{{Cr|PAK}} |Naved-ul-Hasan |Arshad Khan |{{Cr|IND}} |} == ಶತಮಾನಗಳ ಪಟ್ಟಿ == * '''*''' ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ಔಟಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. * '''ಇನ್‌ಗಳು.''' ಪಂದ್ಯದ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. * '''ಚೆಂಡುಗಳು''' ಒಂದು ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿದ ಚೆಂಡುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. * '''NR''' ಎಂದರೆ ಚೆಂಡುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. * ಆಟಗಾರನ ಸ್ಕೋರ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಆವರಣ ಚಿಹ್ನೆಯು ಎಡ್ಜ್‌ಬಾಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನು ಗಳಿಸಿದ ಶತಕದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. * ದಿನಾಂಕ ಎಂಬ ಅಂಕಣದ '''ಶೀರ್ಷಿಕೆಯು''' ಪಂದ್ಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. * ಕಾಲಮ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ '''ಫಲಿತಾಂಶವು''' ಆಟಗಾರನ ತಂಡದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. === ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳು === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" !No. !Score !Player !Team !Balls !Inns. !Opposing team !Date !Result |- |1 |105* |[[ಅಜಯ್ ಜಡೇಜಾ|Ajay Jadeja]] |{{Cr|IND}} |109 |1 |{{Cr|AUS}} |1 April 1998 |Won<ref name="odi1300">{{Cite web |title=1st Match, Pepsi Triangular Series at Kochi, Apr 1 1998 |url=https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032951/https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |- |2 |115 |[[ಗ್ಯಾರಿ ಕರ್ಸ್ಟೈನ್|Gary Kirsten]] |{{Cr|RSA}} |123 |1 |{{Cr|IND}} |9 March 2000 |Lost<ref name="odi1572">{{Cite web |title=1st Match, Pepsi Triangular Series at Kochi, Apr 1 1998 |url=https://www.espncricinfo.com/series/15711/scorecard/64657/india-vs-south-africa-1st-odi-south-africa-tour-of-india-1999-00 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032950/https://www.espncricinfo.com/series/15711/scorecard/64657/india-vs-south-africa-1st-odi-south-africa-tour-of-india-1999-00 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |- |3 |111 |[[ಹರ್ಷಲ್ ಹರ್ಮನ್ ಗಿಬ್ಸ್|Herschelle Gibbs]] |{{Cr|RSA}} |127 |1 |{{Cr|IND}} |9 March 2000 |Lost<ref name="odi1572" /> |- |4 |108 |[[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹವಾಗ್|Virender Sehwag]] |{{Cr|IND}} |95 |1 |{{Cr|PAK}} |2 April 2005 |Won<ref name="odi2235">{{Cite web |title=1st ODI, Pakistan tour of India at Kochi, Apr 2 2005 |url=https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032953/https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |- |5 |104 |[[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್|Rahul Dravid]] |{{Cr|IND}} |139 |1 |{{Cr|PAK}} |2 April 2005 |Won<ref name="odi2235" /> |- |6 |126* |Marlon Samuels |{{Cr|WIN}} |106 |1 |{{Cr|IND}} |8 October 2014 |Lost<ref name="odi3531">{{Cite web |title=1st ODI (D/N), West Indies tour of India at Kochi, Oct 8 2014 |url=https://www.espncricinfo.com/series/11569/scorecard/770121/india-vs-west-indies-1st-odi-west-indies-tour-of-india-2014-15 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825033001/https://www.espncricinfo.com/series/11569/scorecard/770121/india-vs-west-indies-1st-odi-west-indies-tour-of-india-2014-15 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |} == ಐದು ವಿಕೆಟ್ ಗಳಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable" !ಚಿಹ್ನೆ ! ಅರ್ಥ |- | † | ಬೌಲರ್ ಪಂದ್ಯ ಪುರುಷೋತ್ತಮರಾದರು. |- | ‡ | ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 10 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು |- | § | ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೌಲರ್‌ನಿಂದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಐದು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು |- | '''ದಿನಾಂಕ''' | [[ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಟೆಸ್ಟ್]] ಆರಂಭವಾದ ದಿನ ಅಥವಾ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ODI]] ನಡೆದ ದಿನ |- | '''ಇನ್''' | ಐದು ವಿಕೆಟ್ ಗೊಂಚಲು ಪಡೆದ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ |- | '''ಓವರ್‌ಗಳು''' | ಬೌಲ್ ಮಾಡಿದ ಓವರ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ. |- | '''ಓಡುತ್ತದೆ''' | ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ [[ಓಟ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)|ರನ್‌ಗಳ]] ಸಂಖ್ಯೆ |- | '''ವಕ್ಟ್ಸ್''' | ಪಡೆದ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ |- | '''ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ''' | ಪ್ರತಿ ಓವರ್‌ಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ ರನ್‌ಗಳು |- | '''ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು''' | ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದ [[ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)|ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು]] |- | '''ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ''' | ಪಂದ್ಯ ಡ್ರಾ ಆಯಿತು. |} === ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳು === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 100%" |- align="center" ! scope="col" width="38" |ಇಲ್ಲ. ! scope="col" width="145" | ಬೌಲರ್ ! scope="col" width="220" | ದಿನಾಂಕ ! scope="col" width="120" | ತಂಡ ! scope="col" width="120" | ಎದುರಾಳಿ ತಂಡ ! scope="col" width="60" | ಇನ್ ! scope="col" width="82" | ಓವರ್‌ಗಳು ! scope="col" width="70" | ಓಡುತ್ತದೆ ! scope="col" width="60" | ವಕ್ಟ್ಸ್ ! scope="col" width="70" | ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ! class="unsortable" scope="col" width="160" | ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು ! scope="col" width="70" | ಫಲಿತಾಂಶ |- align="center" | scope="row" | 1 | [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] | 01-April-1998 |{{Cr|IND}} |{{Cr|AUS}} | 2 | 10 | 32 | 5 | 3.2 | align="left" | * [[ಸ್ಟೀವ್ ವಾ]] * [[ಡ್ಯಾರನ್ ಲೇಮನ್|ಡ್ಯಾರೆನ್ ಲೆಹ್ಮನ್]] * ಮೈಕೆಲ್ ಬೆವನ್ * ಟಾಮ್ ಮೂಡಿ * ಡೇಮಿಯನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ | ಗೆದ್ದಿದೆ <ref name="odi1300">{{Cite web |title=1st Match, Pepsi Triangular Series at Kochi, Apr 1 1998 |url=https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032951/https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 "1st Match, Pepsi Triangular Series at Kochi, Apr 1 1998"]. ''ESPNcricinfo''. [https://web.archive.org/web/20190825032951/https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 Archived] from the original on 25 August 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 August</span> 2019</span>.</cite></ref> |- align="center" | scope="row" | 2 | [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] | 01-April-2005 |{{Cr|IND}} |{{Cr|PAK}} | 2 | 10 | 50 | 5 | 5 | align="left" | * ಇಂಜಮಾಮ್-ಉಲ್-ಹಕ್ * ಅಬ್ದುಲ್ ರಜಾಕ್ * ಶಾಹಿದ್ ಅಫ್ರಿದಿ * ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಾಮಿ * ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಫೀಜ್ | ಗೆದ್ದಿದೆ <ref name="odi2235">{{Cite web |title=1st ODI, Pakistan tour of India at Kochi, Apr 2 2005 |url=https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032953/https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 "1st ODI, Pakistan tour of India at Kochi, Apr 2 2005"]. ''ESPNcricinfo''. [https://web.archive.org/web/20190825032953/https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 Archived] from the original on 25 August 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 August</span> 2019</span>.</cite></ref> |} == ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಐಪಿಎಲ್ ದಾಖಲೆಗಳು == * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರನ್‌ಗಳು : [[ಬ್ರೆಂಡನ್ ಮೆಕಲಮ್]] (ಕೊಚ್ಚಿ) * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು : [[ವಿನಯ್ ಕುಮಾರ್]] (ಕೊಚ್ಚಿ) (6) * ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಮೊತ್ತ : [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] (162/4) * ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಮೊತ್ತ : [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] (74/10) * ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಕೋರ್: [[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹವಾಗ್|ವೀರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] (ದೆಹಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್) vs [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] (47 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 80 ರನ್‌ಗಳು) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೌಲಿಂಗ್ : [[ಇಶಾಂತ್ ಶರ್ಮ|ಇಶಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ]] (5/12) vs. [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] * ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ : ಸಂಗಕ್ಕಾರ ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್ ವೈಟ್|ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ವೈಟ್]] (69 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 90 ರನ್‌ಗಳು) === ವಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜೊತೆಯಾಟಗಳು === {| class="wikitable" !Wicket !Runs !Team ! colspan="2" |Players !Opposition |- |1st |80 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |[[ಬ್ರೆಂಡನ್ ಮೆಕಲಮ್|Brendon McCullum]] |[[ವಿ. ವಿ. ಎಸ್. ಲಕ್ಷ್ಮಣ್|V.V.S.Laxman]] |[[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು|Royal Challengers Bangalore]] |- |2nd |51 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |[[ಬ್ರೆಂಡನ್ ಮೆಕಲಮ್|Brendon McCullum]] |[[ಪಾರ್ಥಿವ್ ಪಟೇಲ್|P Patel]] |[[ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್‌ಕಿಂಗ್ಸ್|Chennai Super Kings]] |- |3rd |51 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |Klinger |M Jayawardene |[[ಕೋಲ್ಕತ್ತ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್|Kolkata Knight Riders]] |- |4th |90 |[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್|Deccan Chargers]] |[[ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್ ವೈಟ್|CL White]] |KC Sangakkara |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |- |5th |41 |[[ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್|Delhi Daredevils]] |[[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹವಾಗ್|Virender Sehwag]] |TR Birt |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |- |6th |22* |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |Brad Hodge |R Gomez |[[ಕೋಲ್ಕತ್ತ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್|Kolkata Knight Riders]] |- |7th |36 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |RA Jadeja |NLTC Perera |[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್|Deccan Chargers]] |- |8th |26 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |RA Jadeja |R Vinay Kumar |[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್|Deccan Chargers]] |- |9th |1 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |R Vinay Kumar |S Sreesanth |[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್|Deccan Chargers]] |- |10th |1 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |R P Singh |R Vinay Kumar |[[ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್|Delhi Daredevils]] |} == ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ == ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2014 ರಿಂದ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. 2014 ರ ನವೆಂಬರ್ 6 ರಂದು ನಡೆದ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಐಎಸ್‌ಎಲ್ ತವರು ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಗೋವಾ ವಿರುದ್ಧ 1-0 ಅಂತರದಿಂದ ಗೆದ್ದಿತ್ತು. ನವೆಂಬರ್ 30, 2014 ರಂದು ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈಯಿನ್ ಎಫ್‌ಸಿ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 61,234 ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೇಶೀಯ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್‌ನ ಹೊರಗಿನ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸರಾಸರಿ ಹಾಜರಾತಿಯನ್ನು (47,427) ಹೊಂದಿತ್ತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2014-12-15 |title=Kerala Blasters has the highest average attendance |url=https://www.worldfootball.net/competition/co2778/se15838/attendance/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200907035600/https://www.worldfootball.net/attendance/ind-indian-super-league-2014/1/ |archive-date=7 September 2020 |access-date=11 December 2014}}</ref> {{Wide image|Kochi_Jawaharlal_Nehru_Stadium_Panorama.jpg|1024px|Jawaharlal Nehru Stadium on Blasters Matchday}}ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್‌ನ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ 14 ಪಂದ್ಯಗಳಿಂದ 19 ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುಂಪು ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪುಣೆ ಸಿಟಿ ಎಫ್‌ಸಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಿತು. ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ತನ್ನ ಏಳು ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆರರಲ್ಲಿ ಅಜೇಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ತವರು ಪಂದ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ತಂಡವು ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಚೆನ್ನೈಯಿನ್ ಎಫ್‌ಸಿಯನ್ನು 3-0 ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭರ್ಜರಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು. ಒಂದು ಗೋಲು ಮಲಯಾಳಿ ಮಿಡ್‌ಫೀಲ್ಡರ್ ಸುಶಾಂತ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ 30 ಗಜ ದೂರದಿಂದ ಕರ್ಲಿಂಗ್ ಲಾಂಗ್ ರೇಂಜರ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರಾದ ಅಲೆಸ್ಸಾಂಡ್ರೊ ನೆಸ್ಟಾ ಮತ್ತು ಮಿಕಾಯೆಲ್ ಸಿಲ್ವೆಸ್ಟ್ರೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದರು ಮತ್ತು ಇದು ಕೇರಳದ ಕ್ರೀಡಾ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣೀಯ ಕ್ಷಣವಾಯಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2014-12-15 |title=Sushanth Mathew: 'I pulled off Cristiano trick' |url=http://www.goal.com/en-india/news/7083/isl/2014/12/15/7091472/sushanth-mathew-i-pulled-off-cristiano-trick?ICID=TP_NL_1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150302013939/http://www.goal.com/en-india/news/7083/isl/2014/12/15/7091472/sushanth-mathew-i-pulled-off-cristiano-trick?ICID=TP_NL_1 |archive-date=2 March 2015 |access-date=27 December 2014 |work=Nikhil Jitendran |publisher=Goal.com}}</ref> ಹೀರೋ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ 2017/18 ರ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. == ವಿವಾ ಕೇರಳ ಎಫ್‌ಸಿ == ಹಿಂದಿನ ಐ-ಲೀಗ್ [[ಅಸ್ಸೋಸಿಯೆಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ತಂಡ ವಿವಾ ಕೇರಳ ಎಫ್‌ಸಿ (ಚಿರಾಗ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕ್ಲಬ್ ಕೇರಳ) 2011–12ರ ಐ-ಲೀಗ್ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿತು ಮತ್ತು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಡಿತು. == 2017 ರ FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್ == ಡಿಸೆಂಬರ್ 5, 2013 ರಂದು, FIFA ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜೋಸೆಫ್ ಎಸ್. ಬ್ಲಾಟರ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ [[ಫೀಫಾ|FIFA]] ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯು 2017 ರ FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಭಾರತ ವಹಿಸಲಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು <ref>{{Cite web |title=FIFA launches 2014 FIFA World Cup Legacy Trust |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2013/m=12/news=fifa-launches-2014-fifa-world-cup-legacy-trust-2239771.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140415014333/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2013/m=12/news=fifa-launches-2014-fifa-world-cup-legacy-trust-2239771.html |archive-date=15 April 2014 |website=FIFA.com}}</ref> ಎಂಟು ಸಂಭಾವ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯೂ ಒಂದಾಗಿರುವ [[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಫೆಡರೇಷನ್|AIFF]] ಬಿಡ್‌ನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ನಂತರ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Official: India to host U-17 World Cup in 2017 |url=http://www.goal.com/en-india/news/136/india/2013/12/05/4454372/official-india-to-host-u-17-world-cup-in-2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310225438/http://www.goal.com/en-india/news/136/india/2013/12/05/4454372/official-india-to-host-u-17-world-cup-in-2017 |archive-date=10 March 2016 |access-date=19 December 2014 |publisher=Goal.com}}</ref> ನಂತರ, ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಶ್ರೀ ಉಮ್ಮನ್ ಚಾಂಡಿ ಅವರು ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ವಿಶೇಷ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಸಭೆಯ ನಂತರ ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಪತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Kerala Government backs U-17 World Cup India bid |url=http://www.goal.com/en-india/news/136/india/2013/07/25/4141352/kerala-government-backs-u-17-world-cup-india-bid |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406123905/https://www.goal.com/en-india/news/136/india/2013/07/25/4141352/kerala-government-backs-u-17-world-cup-india-bid |archive-date=6 April 2020 |access-date=19 December 2014 |publisher=Goal.com}}</ref> ಫಿಫಾ ನಿರ್ದೇಶನದಂತೆ ಸರ್ಕಾರ ಹಿರಿಯ ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಶ್ರೀ ಎಪಿಎಂ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹನೀಶ್ ಅವರನ್ನು ನೋಡಲ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Hanish appointed Nodal Officer for 2017 Fifa U-17 World Cup |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/2017-u-17-world-cup/Hanish-appointed-Nodal-Officer-for-2017-Fifa-U-17-World-Cup/articleshow/37580425.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160421100934/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/2017-u-17-world-cup/Hanish-appointed-Nodal-Officer-for-2017-Fifa-U-17-World-Cup/articleshow/37580425.cms |archive-date=21 April 2016 |access-date=19 December 2014 |work=The Times of India |agency=PTI}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 11, 2014 ರಂದು, ಫೀಫಾ ತಂಡವು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಎರಡನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪಿಚ್‌ನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬಕೆಟ್ ಆಸನಗಳ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಒತ್ತು ನೀಡಿತು. ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಐಎಸ್‌ಎಲ್‌ಗೆ ಸರಾಸರಿ 47,000 ಜನಸಮೂಹ ದಾಖಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ನಗರವು ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ 6, 2015 ರಂದು, FIFA ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ AIFF ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ಒಂದು ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ದೆಹಲಿ, ಮುಂಬೈ, ಗುವಾಹಟಿ, ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. <ref name="Manoramaonline">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Kochi to host U-17 FIFA World Cup matches |url=http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150408234845/http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |archive-date=8 April 2015 |publisher=Manoramaonline}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150408234845/http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html "Kochi to host U-17 FIFA World Cup matches"]. Manoramaonline. Archived from [http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html the original] on 8 April 2015.</cite></ref> == ಫೋರ್ಕಾ ಕೊಚ್ಚಿ ಎಫ್‌ಸಿ == ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2024 ರಿಂದ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಕೇರಳ ಕ್ಲಬ್ ಫೋರ್ಕಾ ಕೊಚ್ಚಿ ಎಫ್‌ಸಿಯ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. == ಕೇರಳ ಸ್ಟ್ರೈಕರ್ಸ್ == ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್ ತಂಡ ಕೇರಳ ಸ್ಟ್ರೈಕರ್ಸ್ 2012 ರಿಂದ 2016 ರವರೆಗೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದೆ. == ಪ್ರವೇಶಿಸುವಿಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:Stadium_Link_Road_Kochi.jpg|right|thumb|220x220px| ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಲಿಂಕ್ ರಸ್ತೆ]] ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ನಗರದ ಹೃದಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕಲೂರ್ ಮತ್ತು ಪಲರಿವತ್ತಂ ನಡುವಿನ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ರಸ್ತೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಅನೇಕ ನಗರ ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಲಿಂಕ್ ರಸ್ತೆಯು ಥಮ್ಮನಂ ಮತ್ತು ಕತ್ರಿಕಡವುಗಳಿಂದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2.5 and 5.2 ರಲ್ಲಿದೆ. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ (ಪಟ್ಟಣ) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ (ಜಂಕ್ಷನ್) ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಂದ. ಕಲೂರು - ಪಲರಿವತ್ತಂ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಎಲ್ಲಾ ನಗರ ಬಸ್‌ಗಳು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋದ ಜೆಎಲ್‌ಎನ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣವು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ ಇರುವುದರಿಂದ ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ನಗರದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದು. == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery mode="packed" heights="134"> ಚಿತ್ರ:Jawaharlal_Nehru_Stadium,_Kochi,_Kerala.png|alt=Stadium before a FIFA U-17 World Cup Match.| FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ. ಚಿತ್ರ:Jewaharlal_Nehru_Stadium_Kochi_ISL.jpg|alt=Stadium before an ISL Match.| ಐಎಸ್‌ಎಲ್ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ. ಚಿತ್ರ:Manjappada_unfolding_their_tifo.jpg|alt=Manjappada (Yellow Army) during a match in Kochi.| ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಂಜಪ್ಪದ (ಹಳದಿ ಸೇನೆ). ಚಿತ್ರ:Jewharlal_Nehru_Stadium_Kochi_ISL_2016_Final.jpg|alt=2016 Indian Super League final between ATK and Kerala Blasters.| ೨೦೧೬ ರ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯ ಎಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ನಡುವೆ. </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] marl8k7orj1am8bjb42tjdtrjwbqtx2 1382972 1382971 2026-08-15T16:42:16Z A826 72368 Filled in 2 bare reference(s) with reFill 2 1382972 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox venue | name = ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ | nickname = ''ಕಾಲೂರ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ'' | native_name_lang = | logo_image = | logo_size = 50px | logo_caption = | image = Jawaharlal Nehru Stadium (Kochi) in 2022.jpg | image_size = 300px | caption = [[ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್]]ನ [[ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್.ಸಿ]] ಪಂದ್ಯದ ವೇಳೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ | location = [[ಕಾಲೂರ್, ಕೊಚ್ಚಿ]], ಭಾರತ | coordinates = {{Coord|9|59|50|N|76|18|04|E|display=it}} | broke_ground = | built = | opened = {{Start date and age|df=yes|1996}} | renovated = 2000, 2017, 2025 | expanded = | closed = | demolished = | owner = [[ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ|ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (ಜಿಸಿಡಿಎ)]] | operator = [[ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]] | surface = ರಿವಿಯೆರಾ ಬರ್ಮುಡಾ ಹುಲ್ಲು | scoreboard = ಹೌದು | architect = | project_manager = | structural_engineer = | services_engineer = | general_contractor = | main_contractors = | public_transit = {{ric|Kochi Metro}} [[ಜೆ. ಎಲ್. ಎನ್. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ|ಜೆ. ಎಲ್. ಎನ್. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] | capacity = 50,000<ref name="keralablastersfc.in">{{Cite web|url=https://keralablastersfc.in/venue/jawaharlal-nehru-stadium-kochi/|title=Jawaharlal Nehru Stadium, Kochi - Kerala Blasters FC}}</ref> | suites = 109 | record_attendance = 100,000<ref>{{Cite web|url=https://www.re-thinkingthefuture.com/articles/jawaharlal-nehru-stadium-in-kochi/|title=Jawaharlal Nehru Stadium in Kochi: Exploring the Architectural Marvel|first=Rethinking The|last=Future|date=ಡಿಸೆಂ 18, 2023}}</ref> | dimensions = | acreage = | tenants = '''ಸಕ್ರಿಯ'''<br>[[ಕೇರಳ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡ|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡ]] (1997–ಪ್ರಸ್ತುತ)<br/>[[ಭಾರತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡ|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡ]] (1997–ಪ್ರಸ್ತುತ)<br/> [[ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್.ಸಿ]] (2014–ಪ್ರಸ್ತುತ)<br> [[ವಿವಾ ಕೇರಳ ಎಫ್.ಸಿ]] (2002–2012 ಆಯ್ದ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ)<br>[[ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್.ಸಿ ಮೀಸಲು ಮತ್ತು ಅಕಾಡೆಮಿ|ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್.ಸಿ ಮೀಸಲು]] (2016–ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಯ್ದ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ)<br>[[ಫೋರ್ಕಾ ಕೊಚ್ಚಿ ಎಫ್.ಸಿ]] (2024–ಪ್ರಸ್ತುತ)<br>'''ಹಿಂದಿನ'''<br> [[ಭಾರತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ]] (1997–2014)<br>[[ಕೇರಳ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ]] (1997–2014)<br>[[ಕೇರಳ ಸ್ಟ್ರೈಕರ್ಸ್]]<br>[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] (2011) }} '''ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು''' ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಕಲೂರ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ]] ಬಹುಪಯೋಗಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದನ್ನು ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="ll">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |url=https://assets.the-afc.com/migration/e/x/ext-afc-asian-cup-2027-bid-book-india--pdf |title=AFC Asian Cup 2027 Bidding Nation India |date=28 December 2020 |publisher=All India Football Federation |access-date=24 July 2023}}</ref> ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಇದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ೮೦,೦೦೦ ರಿಂದ ೧೦೦,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ನಂತರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈಗ ೫೦,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ೨೦೧೭ ರ FIFA U-೧೭ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಫೀಫಾ|FIFA]] ಭದ್ರತಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |date=2 November 2017 |title='FIFA never compromised on the safety of people at the JNI Stadium. But ISL does' - the New Indian Express |url=https://www.newindianexpress.com/kerala/2017/Nov/26/fifa-never-compromised-on-the-safety-of-people-at-the-jni-stadium-but-isl-does-1711198.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201033745/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2017/nov/26/fifa-never-compromised-on-the-safety-of-people-at-the-jni-stadium-but-isl-does-1711198.amp |archive-date=1 December 2017 |access-date=26 November 2017}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |date=4 October 2017 |title=FIFA U-17 World Cup: Kochi stadium capacity reduced to 29,000 from 41,000 |url=http://indianexpress.com/article/sports/football-fifa-u17-world-cup/kochi-stadium-capacity-reduced-to-29000-from-41000-4874282/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219193820/http://indianexpress.com/article/sports/football-fifa-u17-world-cup/kochi-stadium-capacity-reduced-to-29000-from-41000-4874282/ |archive-date=19 February 2018 |access-date=19 March 2018}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Contingency plans if Kochi can't host U-17 World Cup |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/under-17-world-cup/news/contingency-plans-if-kochi-cant-host-u-17-world-cup/articleshow/58091413.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170802074300/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/under-17-world-cup/news/contingency-plans-if-kochi-cant-host-u-17-world-cup/articleshow/58091413.cms |archive-date=2 August 2017 |access-date=9 April 2017 |work=[[The Times of India]]}}</ref> <ref>[http://www.keralacricketassociation.com/jawaharlal-nehru-stadium-kaloor-kochi Jawaharlal Nehru Stadium, Kaloor, Kochi] {{Webarchive|date=26 January 2020}}. ''keralacricketassociation.com''. Retrieved 18 July 2021</ref> ಇದು ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ (ಐಎಸ್ಎಲ್) ನ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಕಾ ಕೊಚ್ಚಿ ಎಫ್‌ಸಿಯ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಸಿನಿಮಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ರ್ಯಾಲಿಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. <ref name=";cr">{{Cite web |date=10 November 2016 |title=Ground Capacity |url=http://ccl5.com/nehru-stadium-kochi/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20141120123908/http://ccl5.com/nehru-stadium-kochi |archive-date=20 November 2014 |access-date=21 December 2014}}</ref> ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಸರ್ವಿಂಗ್ ಕಾನ್ಫಿಗರೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು "ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಗದ್ದಲದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ" ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. <ref name=";cr" /> ಈ ರಚನೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬೆಳಕಿನ ಗೋಪುರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಮೊದಲನೆಯದು, ಇದು 2 ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ&nbsp;kW ಫ್ಲಡ್‌ಲೈಟಿಂಗ್, HD ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Manorama Online |url=http://www.manoramaonline.com/advt/Advertisements/specials/kochi-odi-spl/index.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021014813/http://www.manoramaonline.com/advt/Advertisements/specials/kochi-odi-spl/index.htm |archive-date=21 October 2014 |access-date=2 November 2014}}</ref> ೧೯೯೭ ಮತ್ತು ೨೦೧೪ ರ ನಡುವೆ ಇದು ಹಲವಾರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದವು]] . 2014 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದಿಂದ 30 ವರ್ಷಗಳ ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, <ref name="tw25" />  ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ತಂಡ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಾಗ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಬಾಡಿಗೆದಾರರು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖರಾದರು. <ref name="tw25" /> ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲೆಟಿಕೊ ಡಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ನಡುವಿನ 2016 ರ ಐಎಸ್ಎಲ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಐದನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶಬ್ದವನ್ನು (128 ಡಿಬಿ) ದಾಖಲಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |title=Loudest record |url=http://fanport.in/football/isl/kochi-5th-loudest-stadium/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229033108/http://fanport.in/football/isl/kochi-5th-loudest-stadium/ |archive-date=29 December 2016 |access-date=28 December 2016 |website=fanport.in}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2017 ರ FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನ ಆರು ಆತಿಥೇಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಒಂದಾಗುವ ಮೊದಲು <ref name="ll" /> ವ್ಯಾಪಕವಾದ ನವೀಕರಣವೂ ನಡೆಯಿತು. <ref name="Manoramaonline">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Kochi to host U-17 FIFA World Cup matches |url=http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150408234845/http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |archive-date=8 April 2015 |publisher=Manoramaonline}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ === ಕಲೂರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಮೂಲತಃ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕೇರಳವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಸಾಕಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವೇ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, 1997 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇರಾಕ್ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸರಿಸುಮಾರು 100,000 ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಸ್ಥಳವನ್ನು ತುಂಬಿದ್ದರು, ಹೀಗಾಗಿ ಅದು ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿತ್ತು, ಇದು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಇದು 1997 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನೆಹರು ಕಪ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಇದು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. <ref name="New Stadium Stand">{{Cite web |date=10 May 2016 |title=Cochin Stadium |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/New-Stadium-Stand-in-K-Karunakarans-Name/2015/07/14/article2918800.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603124544/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/New-Stadium-Stand-in-K-Karunakarans-Name/2015/07/14/article2918800.ece |archive-date=3 June 2016 |access-date=10 May 2016 |publisher=Official Website}}</ref> ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ದಿವಂಗತ ವಿ. ಜೋಸೆಫ್ ಥಾಮಸ್ ಐಪಿಎಸ್ ಅವರ ಕಣ್ಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು [[St. Thomas College, Palai|ಪಲೈನ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ]] ತಮ್ಮ ಕಾಲೇಜು ದಿನಗಳಿಂದಲೂ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ನ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನ ಪೋಷಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. <ref name="Office Bearers Kerala State Athletics Association">{{Cite web |date=10 May 2016 |title=Office Bearers of Kerala State Athletics Association |url=http://keralaathletics.org/officebearers.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180211072055/http://www.keralaathletics.org/officebearers.html |archive-date=11 February 2018 |access-date=10 May 2016 |publisher=Official Website of Kerala State Athletics Association}}</ref> ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು 1996 ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] [[ಶಂಕರ ದಯಾಳ ಶರ್ಮ|ಶಂಕರ್ ದಯಾಳ್ ಶರ್ಮಾ]] ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಇದು ಹೊರ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ 1.3 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ೧೯೯೮ ರ ನಂತರ, ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕುಸಿಯಿತು ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು, ಪಂದ್ಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾರಾಟವಾದವು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ್ದು ಏಪ್ರಿಲ್ 2005 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಎದುರಾಳಿ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ನಡುವಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಏಕದಿನ]] ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ. ಈ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ]] ನಡೆದಿದ್ದು ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 1998 ರಂದು ಭಾರತ ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ನಡುವೆ. [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಭಾರತ ಆಡಿದ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕಲೂರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. 2013 ರ ನವೆಂಬರ್ 21 ರಂದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, ಭಾರತ 6 ವಿಕೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲು, ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ಸಚಿನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಬೃಹತ್ ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಹುಲ್ಲುಹಾಸು, ಸೌಂದರ್ಯದ ಆಧುನಿಕ ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಪಥಗಳ ರಸ್ತೆ ಸೇರಿವೆ. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] ಪಂದ್ಯ ಏಪ್ರಿಲ್ 9, 2011 ರಂದು ನಡೆಯಿತು, ಆಗ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ ತಂಡವು]] [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] ತಂಡವನ್ನು ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿತ್ತು. ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್‌ಗೆ ಇದು ಮೊದಲ ಐಪಿಎಲ್ ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಐದು ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು [[ಇಂದೋರ್|ಇಂದೋರ್‌ನ]] ಹೋಳ್ಕರ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಯಿತು. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2013 ರ ದುಲೀಪ್ ಟ್ರೋಫಿಯ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ಮತ್ತು ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. === ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಐಎಸ್ಎಲ್ ಮರಳುವಿಕೆ === [[ಚಿತ್ರ:Jewaharlal_Nehru_Stadium_Kochi_ISL.jpg|right|thumb|220x220px| ಐಎಸ್ಎಲ್ ಪಂದ್ಯ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮುನ್ನ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] 2011 ರಲ್ಲಿ, ಚಿರಾಗ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಈ ಸ್ಥಳದ ಬಾಡಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಇನ್ನೂ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಬೃಹತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತುಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. <ref>{{Cite web |title=StadiumDB |url=http://stadiumdb.com/stadiums/ind/jawaharlal_nehru_stadium_kochi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190723134206/http://stadiumdb.com/stadiums/ind/jawaharlal_nehru_stadium_kochi |archive-date=23 July 2019 |access-date=12 October 2015}}</ref> 2014 ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ನಂತರ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ISL ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ಗೆ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. ಉದ್ಘಾಟನಾ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆತಿಥೇಯ ತಂಡವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಕೆಲವು ಪಂದ್ಯಗಳು 55,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೆಳೆದವು. <ref>{{Cite web |date=December 2014 |title=Kochi Stadium record crowd welcomes football again |url=https://www.deccanchronicle.com/141201/nation-current-affairs/article/kochi-stadium-record-crowd-welcomes-football-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330092329/https://www.deccanchronicle.com/141201/nation-current-affairs/article/kochi-stadium-record-crowd-welcomes-football-again |archive-date=30 March 2020 |access-date=12 October 2015}}</ref> ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯವು ನವೆಂಬರ್ 6, 2014 ರಂದು ನಡೆಯಿತು, ಆಗ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಎಫ್‌ಸಿ ಗೋವಾ ತಂಡಗಳು ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದ್ದವು. ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಇದು ಮೊದಲ ಐಎಸ್‌ಎಲ್ ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಸರಾಸರಿ ೪೦,೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ನವೆಂಬರ್ 30, 2014 ರಂದು ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈಯಿನ್ ಎಫ್‌ಸಿ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 61,323 ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2013 ರ ಸಂತೋಷ್ ಟ್ರೋಫಿ ಫೈನಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. 2010 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನವೀಕರಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆದಿದ್ದರೂ, ಸುರಕ್ಷತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿವೆ. ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಗ್ರೀನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದವು. ೨೦೧೭ ರ FIFA U-೧೭ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗೆ ೨೯,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. <ref name=":0" /> ನಂತರ ಹದಗೆಡುತ್ತಿರುವ ಛಾವಣಿ, ದೋಷಪೂರಿತ ಲೋಡ್-ಬೇರಿಂಗ್ ಕಂಬಗಳು, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದ ಹೊಗೆ ಪತ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಫೆಡರೇಶನ್‌ನ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ 1 ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸದಿರುವಂತೆ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. === ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ === ಶಂಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ಬಾಯ್ಸ್ ಗಾಗಿ [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್|ಎ.ಆರ್. ರೆಹಮಾನ್]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ "ಮಾರೋ ಮಾರೋ" ಹಾಡು, [[ವಿಜಯ್ (ನಟ)|ವಿಜಯ್]] ನಟಿಸಿದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ವೇಲಾಯುಧಂ ನ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ದೃಶ್ಯಗಳು, [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ನಟಿಸಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. == ನಡೆದ ODI ಪಂದ್ಯಗಳು == {{Anchor|match1}}{{Limited overs matches | date = 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 1998 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 309/5 (50 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 268 (45.5 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|AUS}} | runs1 = ಎ. ಜಡೇಜಾ 105 [[not out|*]] (109) | wickets1 = ಎಂ.ಎಸ್. ಕಾಸ್ಪ್ರೋವಿಚ್ 3/50 (8.2 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಎ.ಸಿ. ಗಿಲ್ಕ್ರಿಸ್ಟ್ 61 (45) | wickets2 = [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] 5/32 (10 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 41 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/66137.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಎಸ್.ಕೆ. ಬನ್ಸಾಲ್ ಮತ್ತು ಎ.ವಿ. ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ | motm = ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ (ಭಾರತ) | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match2}}{{Limited overs matches | date = 9 ಮಾರ್ಚ್ 2000 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 302/7 (49.4 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 301/3 (50 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|RSA}} | runs1 = ಅಜಯ್ ಜಡೇಜಾ 92 (109) | wickets1 = ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಜೆ. ಕ್ರೋಂಜೆ 2/48 (8 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಜಿ. ಕಿರ್ಸ್ಟನ್ 115 (123) | wickets2 = ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್ 2/43 (9 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 3 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/64657.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಎಂ.ಆರ್. ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಿ.ಆರ್. ವಿಜಯರಾಘವನ್ | motm = ಎ. ಜಡೇಜಾ (ಭಾರತ) | toss = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match3}}{{Limited overs matches | date = 13 ಮಾರ್ಚ್ 2002 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 191 (48.3 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 197/4 (44.2 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|ZIM}} | runs1 = [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಕೈಫ್]] 56 (78) | wickets1 = ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಹೊಂಡೋ 4/37 (8.3 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಎ.ಡಿ.ಆರ್. ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ 71 (119) | wickets2 = ಅಜಿತ್ ಅಗರ್ಕರ್ 2/28 (10 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ 6 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/64755.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ವಿಜಯ್ ಚೋಪ್ರಾ ಮತ್ತು ದೇವೇಂದ್ರ ಶರ್ಮಾ | motm = ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಹೊಂಡೋ | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match4}}{{Limited overs matches | date = 2 ಏಪ್ರಿಲ್ 2005 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 281/8 (50 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 194 (45.2 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|PAK}} | runs1 = [[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] 108 (95) | wickets1 = ಅರ್ಶದ್ ಖಾನ್ 4/33 (6 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಫೀಜ್ 42 (75) | wickets2 = [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] 5/50 (10 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 87 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/64938.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಬಿಲ್ಲಿ ಬೌಡೆನ್ (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು ಎ.ವಿ. ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ | motm = [[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match5}}{{Limited overs matches | date = 6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2006 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 238/6 (47.2 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 237 (48.4 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|ENG}} | runs1 = [[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್]] 65[[not out|*]] (73) | wickets1 = ಇಯಾನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ವೆಲ್ 2/41 (10 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಗೆರೈಂಟ್ ಜೋನ್ಸ್ 49 (66) | wickets2 = ಯುವರಾಜ್ ಸಿಂಗ್ 2/34 (8 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 4 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/238191.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಕೆ. ಹರಿಹರನ್ (ಭಾರತ) ಮತ್ತು ಆರ್.ಇ. ಕೋರ್ಟ್ಜೆನ್ (ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ) | motm = [[ಯುವರಾಜ್ ಸಿಂಗ್]] | toss = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match6}}{{Limited overs matches | date = 2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 222 (47.3 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 306/6 (50 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|AUS}} | runs1 = [[ಎಂ.ಎಸ್. ಧೋನಿ]] 58 (88) | wickets1 = ಜಾರ್ಜ್ ಹಾಗ್ 3/40 (9.3 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಬ್ರಾಡ್ಲಿ ಹ್ಯಾಡಿನ್ 87[[not out|*]] (69) | wickets2 = [[ಎಸ್. ಶ್ರೀಶಾಂತ್]] 3/67 (9 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ 84 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/297794.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಎಸ್.ಎ. ಬಕ್ನರ್ (ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್) ಮತ್ತು ಎಸ್.ಎಲ್. ಶಾಸ್ತ್ರಿ | motm = ಬ್ರಾಡ್ಲಿ ಹ್ಯಾಡಿನ್ | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match7}}{{Limited overs matches | date = 17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = | score2 = | team2 = {{cr|AUS}} | result = ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಚೆಂಡು ಎಸೆಯದೆಯೇ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/464528.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಬಿಲ್ಲಿ ಬೌಡೆನ್ (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು ಎ.ಎಂ. ಸಾಹೇಬಾ (ಭಾರತ) }} {{Anchor|match7}}{{Limited overs matches | date = 15 ಜನವರಿ 2013 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 285/6 (50 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 158/10 (36 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|ENG}} | runs1 = [[ಎಂ.ಎಸ್. ಧೋನಿ]] 72 (66) | wickets1 = ಎಸ್.ಟಿ. ಫಿನ್ 2/51 (10 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಕೆವಿನ್ ಪೀಟರ್ಸನ್]] 42 (44) | wickets2 = ಬಿ. ಕುಮಾರ್ 3/29 (10 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 127 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india-v-england-2012/engine/current/match/565813.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ವಿನೀತ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀವ್ ಡೇವಿಸ್ | motm = ರವೀಂದ್ರ ಜಡೇಜಾ (ಭಾರತ) | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match8}}{{Limited overs matches | date = 21 ನವೆಂಬರ್ 2013 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 212–4 (35.2 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 211 (48.5 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|WIN}} | runs1 = [[ವಿರಾಟ್ ಕೊಹ್ಲಿ]] 86 (84) | wickets1 = ಜೆ. ಹೋಲ್ಡರ್ 2/48 (8 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಡಿ.ಎಂ. ಬ್ರಾವೋ]] 59 (77) | wickets2 = ಆರ್. ಜಡೇಜಾ 3/37 (10 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 6 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india-v-west-indies-2013-14/engine/match/676529.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ವಿ.ಎ. ಕುಲಕರ್ಣಿ (ಭಾರತ) ಮತ್ತು ಆರ್.ಜೆ. ಟಕರ್ (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ) | motm = ವಿರಾಟ್ ಕೊಹ್ಲಿ (ಭಾರತ) | toss = ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match9}}{{Limited overs matches | date = 8 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 197 | score2 = 321 | team2 = {{cr|WIN}} | runs1 = [[ಶಿಖರ್ ಧವನ್]] 68 (92) | wickets1 = ಮಾರ್ಲನ್ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ಸ್ 2/10 (3 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಮಾರ್ಲನ್ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ಸ್]] 126 (116) | wickets2 = ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶಮಿ 4/66 (9 ಓವರ್ಗಳು) | result = ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ 124 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/770121.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಐ.ಜೆ. ಗೌಲ್ಡ್ (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು ಎಸ್. ರವಿ (ಭಾರತ) | motm = ಎಂ.ಎನ್. ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ಸ್ (ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್) | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} ==ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್== ಕೊಚ್ಚಿಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಆರಂಭಿಕ IPL ಋತುಗಳಿಗೆ [[ಚೆನ್ನೈ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ [[ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್ ಕಿಂಗ್ಸ್]] ಅಥವಾ [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] ಗೆ ಹೋಮ್ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಎರಡೂ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದವು ಮತ್ತು ನಂತರ ಆದಾಯದ ಕುಸಿತದ ಭಯದಿಂದ ಆ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದವು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೊದಲ 3 IPL ಋತುಗಳ ಯಾವುದೇ ಪಂದ್ಯಗಳು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಲಿಲ್ಲ. [[2011 ಐಪಿಎಲ್ ಋತು|2011 ಋತುವಿಗಾಗಿ]] ಆರಂಭಿಕ ಎಂಟು ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಹರಾಜು 22 ಮಾರ್ಚ್ 2010 ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ರೆಂಡೆಜ್ವಸ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ {{Indian Rupee}} 15333 ಮಿಲಿಯನ್ಗಳ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಿಡ್ ಅನ್ನು ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ತನ್ನ ತಂಡವನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಆಧರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.<ref name="BBC_Sport">{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/8578606.stm |title=Pune and Kochi to join 2011 Indian Premier League, ''BBC Sport'' |date=21 March 2010 |access-date=24 April 2011 |archive-date=8 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110408075921/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/8578606.stm |url-status=live }}</ref> ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ IPL ಪಂದ್ಯವು 9 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 ರಂದು ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಪಂದ್ಯವು ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ನ ಮೊದಲ IPL ಪಂದ್ಯವೂ ಆಗಿತ್ತು. {{Anchor|match1}}{{Limited overs matches | date = 9 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 | team1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] | score1 = 161/5 (20 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 162/4 (18.4 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] | runs1 = ಬಿ. ಮೆಕ್ಕುಲಮ್ 45 (32) | wickets1 = ಡಿ. ವೆಟ್ಟೋರಿ 1–17 (4 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಎ.ಬಿ. ಡಿ ವಿಲಿಯರ್ಸ್ 54 (40) | wickets2 = ಆರ್. ಜಡೇಜಾ 1–28 (4 ಓವರ್ಗಳು) | result = ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು 6 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/engine/match/501200.html (ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್)] | umpires = [[ಕುಮಾರ್ ಧರ್ಮಸೇನ]] (ಶ್ರೀಲಂಕಾ) ಮತ್ತು [[ಕೃಷ್ಣ ಹರಿಹರನ್]] (ಭಾರತ) | motm = ಎ.ಬಿ. ಡಿ ವಿಲಿಯರ್ಸ್ (ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು) | toss = ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು }} {{Anchor|match2}}{{Limited overs matches | date = 18 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 | team1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] | score1 = 135/3 (15 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 131/4 (17 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = [[ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್ ಕಿಂಗ್ಸ್]] | runs1 = ಬಿ. ಮೆಕ್ಕುಲಮ್ 47 (33) | wickets1 = ಆರ್. ಅಶ್ವಿನ್ 2–31 (4 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಎಸ್.ಕೆ. ರೈನಾ 50 (40) | wickets2 = ಆರ್.ವಿ. ಗೊಮೆಜ್ 1–20 (2 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ 7 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು (ಡಿ/ಎಲ್ ವಿಧಾನ) | report = [http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/engine/current/match/501215.html (ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್)] | umpires = [[ಕೃಷ್ಣ ಹರಿಹರನ್]] (ಭಾರತ) ಮತ್ತು [[ಟೋನಿ ಹಿಲ್ (ಅಂಪೈರ್)|ಟೋನಿ ಹಿಲ್]] (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) | motm = ಬಿ.ಬಿ. ಮೆಕ್ಕುಲಮ್ (ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ) | toss = ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು | rain = ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರತಿ ತಂಡಕ್ಕೆ 17 ಓವರ್ಗಳಿಗೆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಡಕ್ವರ್ತ್–ಲೂಯಿಸ್ ವಿಧಾನ]]ದ ಮೂಲಕ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಗುರಿಯನ್ನು 17 ಓವರ್ಗಳಿಂದ 135 ರನ್ಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಲಾಯಿತು. }} {{Anchor|match3}}{{Limited overs matches | date = 27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 | team1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] | score1 = 74 (16.3 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 129/6 (20 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = [[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್]] | runs1 = [[ರವೀಂದ್ರ ಜಡೇಜಾ]] 23 (35) | wickets1 = [[ಇಶಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ]] 5/12 (3 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಕುಮಾರ ಸಂಗಕ್ಕಾರ]] 65 (47) | wickets2 = [[ವಿನಯ್ ಕುಮಾರ್]] 3/25 (4 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್ 55 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/engine/match/501229.html (ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್)] | umpires = [[ಕುಮಾರ್ ಧರ್ಮಸೇನ]] (ಶ್ರೀಲಂಕಾ) ಮತ್ತು [[ಟೋನಿ ಹಿಲ್ (ಅಂಪೈರ್)|ಟೋನಿ ಹಿಲ್]] (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) | motm = [[ಇಶಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ]] (ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್) | toss = ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match4}}{{Limited overs matches | date = 30 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 | team1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] | score1 = 119 (18.5 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 157/7 (20 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = [[ದೆಹಲಿ ಡೇರ್ಡೆವಿಲ್ಸ್]] | runs1 = [[ರವೀಂದ್ರ ಜಡೇಜಾ]] 31 (22) | wickets1 = [[ಮಾರ್ನೆ ಮಾರ್ಕೆಲ್]] 3/18 (4 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] 80 (47) | wickets2 = [[ಶ್ರೀಶಾಂತ್]] 2/10 (4 ಓವರ್ಗಳು) | result = ದೆಹಲಿ ಡೇರ್ಡೆವಿಲ್ಸ್ 38 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/engine/match/501233.html (ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್)] | umpires = [[ಕುಮಾರ್ ಧರ್ಮಸೇನ]] (ಶ್ರೀಲಂಕಾ) ಮತ್ತು [[ಟೋನಿ ಹಿಲ್ (ಅಂಪೈರ್)|ಟೋನಿ ಹಿಲ್]] (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) | motm = [[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] (ದೆಹಲಿ ಡೇರ್ಡೆವಿಲ್ಸ್) | toss = ದೆಹಲಿ ಡೇರ್ಡೆವಿಲ್ಸ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match5}}{{Limited overs matches | date = 5 ಮೇ 2011 | team1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] | score1 = 156/5 (20 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 139/7 (20 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = [[ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್]] | runs1 = [[ಮಹೇಲ ಜಯವರ್ಧನೆ]] 55 (41) | wickets1 = [[ಜಯದೇವ್ ಉನಾಡ್ಕಟ್]] 2/25 (4 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಇಯಾನ್ ಮೋರ್ಗನ್]] 66 (51) | wickets2 = [[ರೈಫಿ ಗೊಮೆಜ್]] 2/14 (4 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ 17 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/engine/match/501242.html (ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್)] | umpires = [[ರಾಡ್ ಟಕರ್]] (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ) ಮತ್ತು [[ಎಸ್. ರವಿ (ಅಂಪೈರ್)|ಎಸ್. ರವಿ]] (ಭಾರತ) | motm = [[ಬ್ರಾಡ್ ಹಾಡ್ಜ್]] (ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ) | toss = ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} == ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ODI ದಾಖಲೆಗಳು == '''ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್''' * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೊತ್ತ: 321/6 (50 ಓವರ್‌ಗಳು) '''ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್''' vs. ಭಾರತ vs. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8, 2014. * ಕನಿಷ್ಠ ಮೊತ್ತ: ಮಾರ್ಚ್ 13, 2002 ರಂದು ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ ವಿರುದ್ಧ '''ಭಾರತ''' 191 (48.3 ಓವರ್‌ಗಳು). * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರನ್‌ಗಳು : [[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್]] (5 ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 292 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 223 ರನ್) * ಅತ್ಯಧಿಕ ಸ್ಕೋರ್: ಮರ್ಲಾನ್ ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್ಸ್ (ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್) ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8, 2014 ರಂದು ಭಾರತ ವಿರುದ್ಧ 116 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 126* ರನ್. * ಮೊದಲ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ : 273 * ಎರಡನೇ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ : 225 '''ಬೌಲಿಂಗ್''' * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು : [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] (10 ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು, 33 ಓವರ್‌ಗಳು, 4 ಪಂದ್ಯಗಳು) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೌಲಿಂಗ್ : [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] 5/32 (ಭಾರತ vs. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 1998) === ವಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜೊತೆಯಾಟಗಳು === {| class="wikitable" !Wicket !Runs !Team ! colspan="2" |Players !Opposition |- |1st |235 |{{Cr|South Africa}} |[[ಗ್ಯಾರಿ ಕರ್ಸ್ಟೈನ್|Gary Kirsten]] |[[ಹರ್ಷಲ್ ಹರ್ಮನ್ ಗಿಬ್ಸ್|Herschelle Gibbs]] |{{Cr|India}} |- |2nd |76 |{{Cr|IND}} |[[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್|Rahul Dravid]] |[[ಇರ್ಫಾನ್ ಪಠಾಣ್|IK Pathan]] |{{Cr|ENG}} |- |3rd |201 |{{Cr|IND}} |[[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್|Rahul Dravid]] |[[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹವಾಗ್|Virender Sehwag]] |{{Cr|PAK}} |- |4th |165 |{{Cr|WIN}} |Denesh Ramdin |Marlon Samuels |{{Cr|IND}} |- |5th |121 |{{Cr|IND}} |HH Kanitkar |[[ಅಜಯ್ ಜಡೇಜಾ|Ajay Jadeja]] |{{Cr|AUS}} |- |6th |96 |{{Cr|IND}} |[[ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿ|MS Dhoni]] |[[ರವೀಂದ್ರ ಜಡೇಜಾ|Ravindra Jadeja]] |{{Cr|ENG}} |- |7th |17 |{{Cr|PAK}} |Shahid Afridi |Mohammad Hafeez |{{Cr|IND}} |- |8th |25 |{{Cr|IND}} |[[ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿ|Mahendra Singh Dhoni]] |Ramesh Powar |{{Cr|AUS}} |- |9th |28 |{{Cr|ENG}} |MJ Hoggard |GO Jones |{{Cr|IND}} |- |10th |42 |{{Cr|PAK}} |Naved-ul-Hasan |Arshad Khan |{{Cr|IND}} |} == ಶತಮಾನಗಳ ಪಟ್ಟಿ == * '''*''' ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ಔಟಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. * '''ಇನ್‌ಗಳು.''' ಪಂದ್ಯದ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. * '''ಚೆಂಡುಗಳು''' ಒಂದು ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿದ ಚೆಂಡುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. * '''NR''' ಎಂದರೆ ಚೆಂಡುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. * ಆಟಗಾರನ ಸ್ಕೋರ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಆವರಣ ಚಿಹ್ನೆಯು ಎಡ್ಜ್‌ಬಾಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನು ಗಳಿಸಿದ ಶತಕದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. * ದಿನಾಂಕ ಎಂಬ ಅಂಕಣದ '''ಶೀರ್ಷಿಕೆಯು''' ಪಂದ್ಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. * ಕಾಲಮ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ '''ಫಲಿತಾಂಶವು''' ಆಟಗಾರನ ತಂಡದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. === ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳು === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" !No. !Score !Player !Team !Balls !Inns. !Opposing team !Date !Result |- |1 |105* |[[ಅಜಯ್ ಜಡೇಜಾ|Ajay Jadeja]] |{{Cr|IND}} |109 |1 |{{Cr|AUS}} |1 April 1998 |Won<ref name="odi1300">{{Cite web |title=1st Match, Pepsi Triangular Series at Kochi, Apr 1 1998 |url=https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032951/https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |- |2 |115 |[[ಗ್ಯಾರಿ ಕರ್ಸ್ಟೈನ್|Gary Kirsten]] |{{Cr|RSA}} |123 |1 |{{Cr|IND}} |9 March 2000 |Lost<ref name="odi1572">{{Cite web |title=1st Match, Pepsi Triangular Series at Kochi, Apr 1 1998 |url=https://www.espncricinfo.com/series/15711/scorecard/64657/india-vs-south-africa-1st-odi-south-africa-tour-of-india-1999-00 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032950/https://www.espncricinfo.com/series/15711/scorecard/64657/india-vs-south-africa-1st-odi-south-africa-tour-of-india-1999-00 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |- |3 |111 |[[ಹರ್ಷಲ್ ಹರ್ಮನ್ ಗಿಬ್ಸ್|Herschelle Gibbs]] |{{Cr|RSA}} |127 |1 |{{Cr|IND}} |9 March 2000 |Lost<ref name="odi1572" /> |- |4 |108 |[[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹವಾಗ್|Virender Sehwag]] |{{Cr|IND}} |95 |1 |{{Cr|PAK}} |2 April 2005 |Won<ref name="odi2235">{{Cite web |title=1st ODI, Pakistan tour of India at Kochi, Apr 2 2005 |url=https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032953/https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |- |5 |104 |[[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್|Rahul Dravid]] |{{Cr|IND}} |139 |1 |{{Cr|PAK}} |2 April 2005 |Won<ref name="odi2235" /> |- |6 |126* |Marlon Samuels |{{Cr|WIN}} |106 |1 |{{Cr|IND}} |8 October 2014 |Lost<ref name="odi3531">{{Cite web |title=1st ODI (D/N), West Indies tour of India at Kochi, Oct 8 2014 |url=https://www.espncricinfo.com/series/11569/scorecard/770121/india-vs-west-indies-1st-odi-west-indies-tour-of-india-2014-15 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825033001/https://www.espncricinfo.com/series/11569/scorecard/770121/india-vs-west-indies-1st-odi-west-indies-tour-of-india-2014-15 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |} == ಐದು ವಿಕೆಟ್ ಗಳಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable" !ಚಿಹ್ನೆ ! ಅರ್ಥ |- | † | ಬೌಲರ್ ಪಂದ್ಯ ಪುರುಷೋತ್ತಮರಾದರು. |- | ‡ | ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 10 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು |- | § | ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೌಲರ್‌ನಿಂದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಐದು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು |- | '''ದಿನಾಂಕ''' | [[ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಟೆಸ್ಟ್]] ಆರಂಭವಾದ ದಿನ ಅಥವಾ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ODI]] ನಡೆದ ದಿನ |- | '''ಇನ್''' | ಐದು ವಿಕೆಟ್ ಗೊಂಚಲು ಪಡೆದ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ |- | '''ಓವರ್‌ಗಳು''' | ಬೌಲ್ ಮಾಡಿದ ಓವರ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ. |- | '''ಓಡುತ್ತದೆ''' | ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ [[ಓಟ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)|ರನ್‌ಗಳ]] ಸಂಖ್ಯೆ |- | '''ವಕ್ಟ್ಸ್''' | ಪಡೆದ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ |- | '''ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ''' | ಪ್ರತಿ ಓವರ್‌ಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ ರನ್‌ಗಳು |- | '''ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು''' | ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದ [[ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)|ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು]] |- | '''ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ''' | ಪಂದ್ಯ ಡ್ರಾ ಆಯಿತು. |} === ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳು === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 100%" |- align="center" ! scope="col" width="38" |ಇಲ್ಲ. ! scope="col" width="145" | ಬೌಲರ್ ! scope="col" width="220" | ದಿನಾಂಕ ! scope="col" width="120" | ತಂಡ ! scope="col" width="120" | ಎದುರಾಳಿ ತಂಡ ! scope="col" width="60" | ಇನ್ ! scope="col" width="82" | ಓವರ್‌ಗಳು ! scope="col" width="70" | ಓಡುತ್ತದೆ ! scope="col" width="60" | ವಕ್ಟ್ಸ್ ! scope="col" width="70" | ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ! class="unsortable" scope="col" width="160" | ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು ! scope="col" width="70" | ಫಲಿತಾಂಶ |- align="center" | scope="row" | 1 | [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] | 01-April-1998 |{{Cr|IND}} |{{Cr|AUS}} | 2 | 10 | 32 | 5 | 3.2 | align="left" | * [[ಸ್ಟೀವ್ ವಾ]] * [[ಡ್ಯಾರನ್ ಲೇಮನ್|ಡ್ಯಾರೆನ್ ಲೆಹ್ಮನ್]] * ಮೈಕೆಲ್ ಬೆವನ್ * ಟಾಮ್ ಮೂಡಿ * ಡೇಮಿಯನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ | ಗೆದ್ದಿದೆ <ref>{{Cite web |title=1st Match, Pepsi Triangular Series at Kochi, Apr 1 1998 |url=https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032951/https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 "1st Match, Pepsi Triangular Series at Kochi, Apr 1 1998"]. ''ESPNcricinfo''. [https://web.archive.org/web/20190825032951/https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 Archived] from the original on 25 August 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 August</span> 2019</span>.</cite></ref> |- align="center" | scope="row" | 2 | [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] | 01-April-2005 |{{Cr|IND}} |{{Cr|PAK}} | 2 | 10 | 50 | 5 | 5 | align="left" | * ಇಂಜಮಾಮ್-ಉಲ್-ಹಕ್ * ಅಬ್ದುಲ್ ರಜಾಕ್ * ಶಾಹಿದ್ ಅಫ್ರಿದಿ * ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಾಮಿ * ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಫೀಜ್ | ಗೆದ್ದಿದೆ <ref>{{Cite web |title=1st ODI, Pakistan tour of India at Kochi, Apr 2 2005 |url=https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032953/https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 "1st ODI, Pakistan tour of India at Kochi, Apr 2 2005"]. ''ESPNcricinfo''. [https://web.archive.org/web/20190825032953/https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 Archived] from the original on 25 August 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 August</span> 2019</span>.</cite></ref> |} == ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಐಪಿಎಲ್ ದಾಖಲೆಗಳು == * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರನ್‌ಗಳು : [[ಬ್ರೆಂಡನ್ ಮೆಕಲಮ್]] (ಕೊಚ್ಚಿ) * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು : [[ವಿನಯ್ ಕುಮಾರ್]] (ಕೊಚ್ಚಿ) (6) * ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಮೊತ್ತ : [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] (162/4) * ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಮೊತ್ತ : [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] (74/10) * ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಕೋರ್: [[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹವಾಗ್|ವೀರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] (ದೆಹಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್) vs [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] (47 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 80 ರನ್‌ಗಳು) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೌಲಿಂಗ್ : [[ಇಶಾಂತ್ ಶರ್ಮ|ಇಶಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ]] (5/12) vs. [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] * ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ : ಸಂಗಕ್ಕಾರ ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್ ವೈಟ್|ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ವೈಟ್]] (69 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 90 ರನ್‌ಗಳು) === ವಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜೊತೆಯಾಟಗಳು === {| class="wikitable" !Wicket !Runs !Team ! colspan="2" |Players !Opposition |- |1st |80 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |[[ಬ್ರೆಂಡನ್ ಮೆಕಲಮ್|Brendon McCullum]] |[[ವಿ. ವಿ. ಎಸ್. ಲಕ್ಷ್ಮಣ್|V.V.S.Laxman]] |[[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು|Royal Challengers Bangalore]] |- |2nd |51 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |[[ಬ್ರೆಂಡನ್ ಮೆಕಲಮ್|Brendon McCullum]] |[[ಪಾರ್ಥಿವ್ ಪಟೇಲ್|P Patel]] |[[ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್‌ಕಿಂಗ್ಸ್|Chennai Super Kings]] |- |3rd |51 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |Klinger |M Jayawardene |[[ಕೋಲ್ಕತ್ತ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್|Kolkata Knight Riders]] |- |4th |90 |[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್|Deccan Chargers]] |[[ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್ ವೈಟ್|CL White]] |KC Sangakkara |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |- |5th |41 |[[ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್|Delhi Daredevils]] |[[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹವಾಗ್|Virender Sehwag]] |TR Birt |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |- |6th |22* |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |Brad Hodge |R Gomez |[[ಕೋಲ್ಕತ್ತ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್|Kolkata Knight Riders]] |- |7th |36 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |RA Jadeja |NLTC Perera |[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್|Deccan Chargers]] |- |8th |26 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |RA Jadeja |R Vinay Kumar |[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್|Deccan Chargers]] |- |9th |1 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |R Vinay Kumar |S Sreesanth |[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್|Deccan Chargers]] |- |10th |1 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|Kochi Tuskers Kerala]] |R P Singh |R Vinay Kumar |[[ಡೆಲ್ಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್|Delhi Daredevils]] |} == ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ == ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2014 ರಿಂದ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. 2014 ರ ನವೆಂಬರ್ 6 ರಂದು ನಡೆದ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಐಎಸ್‌ಎಲ್ ತವರು ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಗೋವಾ ವಿರುದ್ಧ 1-0 ಅಂತರದಿಂದ ಗೆದ್ದಿತ್ತು. ನವೆಂಬರ್ 30, 2014 ರಂದು ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈಯಿನ್ ಎಫ್‌ಸಿ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 61,234 ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೇಶೀಯ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್‌ನ ಹೊರಗಿನ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸರಾಸರಿ ಹಾಜರಾತಿಯನ್ನು (47,427) ಹೊಂದಿತ್ತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2014-12-15 |title=Kerala Blasters has the highest average attendance |url=https://www.worldfootball.net/competition/co2778/se15838/attendance/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200907035600/https://www.worldfootball.net/attendance/ind-indian-super-league-2014/1/ |archive-date=7 September 2020 |access-date=11 December 2014}}</ref> {{Wide image|Kochi_Jawaharlal_Nehru_Stadium_Panorama.jpg|1024px|Jawaharlal Nehru Stadium on Blasters Matchday}}ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್‌ನ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ 14 ಪಂದ್ಯಗಳಿಂದ 19 ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುಂಪು ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪುಣೆ ಸಿಟಿ ಎಫ್‌ಸಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಿತು. ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ತನ್ನ ಏಳು ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆರರಲ್ಲಿ ಅಜೇಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ತವರು ಪಂದ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ತಂಡವು ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಚೆನ್ನೈಯಿನ್ ಎಫ್‌ಸಿಯನ್ನು 3-0 ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭರ್ಜರಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು. ಒಂದು ಗೋಲು ಮಲಯಾಳಿ ಮಿಡ್‌ಫೀಲ್ಡರ್ ಸುಶಾಂತ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ 30 ಗಜ ದೂರದಿಂದ ಕರ್ಲಿಂಗ್ ಲಾಂಗ್ ರೇಂಜರ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರಾದ ಅಲೆಸ್ಸಾಂಡ್ರೊ ನೆಸ್ಟಾ ಮತ್ತು ಮಿಕಾಯೆಲ್ ಸಿಲ್ವೆಸ್ಟ್ರೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದರು ಮತ್ತು ಇದು ಕೇರಳದ ಕ್ರೀಡಾ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣೀಯ ಕ್ಷಣವಾಯಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2014-12-15 |title=Sushanth Mathew: 'I pulled off Cristiano trick' |url=http://www.goal.com/en-india/news/7083/isl/2014/12/15/7091472/sushanth-mathew-i-pulled-off-cristiano-trick?ICID=TP_NL_1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150302013939/http://www.goal.com/en-india/news/7083/isl/2014/12/15/7091472/sushanth-mathew-i-pulled-off-cristiano-trick?ICID=TP_NL_1 |archive-date=2 March 2015 |access-date=27 December 2014 |work=Nikhil Jitendran |publisher=Goal.com}}</ref> ಹೀರೋ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ 2017/18 ರ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. == ವಿವಾ ಕೇರಳ ಎಫ್‌ಸಿ == ಹಿಂದಿನ ಐ-ಲೀಗ್ [[ಅಸ್ಸೋಸಿಯೆಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ತಂಡ ವಿವಾ ಕೇರಳ ಎಫ್‌ಸಿ (ಚಿರಾಗ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕ್ಲಬ್ ಕೇರಳ) 2011–12ರ ಐ-ಲೀಗ್ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿತು ಮತ್ತು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಡಿತು. == 2017 ರ FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್ == ಡಿಸೆಂಬರ್ 5, 2013 ರಂದು, FIFA ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜೋಸೆಫ್ ಎಸ್. ಬ್ಲಾಟರ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ [[ಫೀಫಾ|FIFA]] ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯು 2017 ರ FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಭಾರತ ವಹಿಸಲಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು <ref>{{Cite web |title=FIFA launches 2014 FIFA World Cup Legacy Trust |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2013/m=12/news=fifa-launches-2014-fifa-world-cup-legacy-trust-2239771.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140415014333/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2013/m=12/news=fifa-launches-2014-fifa-world-cup-legacy-trust-2239771.html |archive-date=15 April 2014 |website=FIFA.com}}</ref> ಎಂಟು ಸಂಭಾವ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯೂ ಒಂದಾಗಿರುವ [[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಫೆಡರೇಷನ್|AIFF]] ಬಿಡ್‌ನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ನಂತರ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Official: India to host U-17 World Cup in 2017 |url=http://www.goal.com/en-india/news/136/india/2013/12/05/4454372/official-india-to-host-u-17-world-cup-in-2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310225438/http://www.goal.com/en-india/news/136/india/2013/12/05/4454372/official-india-to-host-u-17-world-cup-in-2017 |archive-date=10 March 2016 |access-date=19 December 2014 |publisher=Goal.com}}</ref> ನಂತರ, ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಶ್ರೀ ಉಮ್ಮನ್ ಚಾಂಡಿ ಅವರು ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ವಿಶೇಷ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಸಭೆಯ ನಂತರ ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಪತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Kerala Government backs U-17 World Cup India bid |url=http://www.goal.com/en-india/news/136/india/2013/07/25/4141352/kerala-government-backs-u-17-world-cup-india-bid |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406123905/https://www.goal.com/en-india/news/136/india/2013/07/25/4141352/kerala-government-backs-u-17-world-cup-india-bid |archive-date=6 April 2020 |access-date=19 December 2014 |publisher=Goal.com}}</ref> ಫಿಫಾ ನಿರ್ದೇಶನದಂತೆ ಸರ್ಕಾರ ಹಿರಿಯ ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಶ್ರೀ ಎಪಿಎಂ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹನೀಶ್ ಅವರನ್ನು ನೋಡಲ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Hanish appointed Nodal Officer for 2017 Fifa U-17 World Cup |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/2017-u-17-world-cup/Hanish-appointed-Nodal-Officer-for-2017-Fifa-U-17-World-Cup/articleshow/37580425.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160421100934/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/2017-u-17-world-cup/Hanish-appointed-Nodal-Officer-for-2017-Fifa-U-17-World-Cup/articleshow/37580425.cms |archive-date=21 April 2016 |access-date=19 December 2014 |work=The Times of India |agency=PTI}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 11, 2014 ರಂದು, ಫೀಫಾ ತಂಡವು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಎರಡನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪಿಚ್‌ನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬಕೆಟ್ ಆಸನಗಳ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಒತ್ತು ನೀಡಿತು. ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಐಎಸ್‌ಎಲ್‌ಗೆ ಸರಾಸರಿ 47,000 ಜನಸಮೂಹ ದಾಖಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ನಗರವು ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ 6, 2015 ರಂದು, FIFA ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ AIFF ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ಒಂದು ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ದೆಹಲಿ, ಮುಂಬೈ, ಗುವಾಹಟಿ, ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Kochi to host U-17 FIFA World Cup matches |url=http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150408234845/http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |archive-date=8 April 2015 |publisher=Manoramaonline}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150408234845/http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html "Kochi to host U-17 FIFA World Cup matches"]. Manoramaonline. Archived from [http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html the original] on 8 April 2015.</cite></ref> == ಫೋರ್ಕಾ ಕೊಚ್ಚಿ ಎಫ್‌ಸಿ == ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2024 ರಿಂದ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಕೇರಳ ಕ್ಲಬ್ ಫೋರ್ಕಾ ಕೊಚ್ಚಿ ಎಫ್‌ಸಿಯ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. == ಕೇರಳ ಸ್ಟ್ರೈಕರ್ಸ್ == ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್ ತಂಡ ಕೇರಳ ಸ್ಟ್ರೈಕರ್ಸ್ 2012 ರಿಂದ 2016 ರವರೆಗೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದೆ. == ಪ್ರವೇಶಿಸುವಿಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:Stadium_Link_Road_Kochi.jpg|right|thumb|220x220px| ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಲಿಂಕ್ ರಸ್ತೆ]] ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ನಗರದ ಹೃದಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕಲೂರ್ ಮತ್ತು ಪಲರಿವತ್ತಂ ನಡುವಿನ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ರಸ್ತೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಅನೇಕ ನಗರ ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಲಿಂಕ್ ರಸ್ತೆಯು ಥಮ್ಮನಂ ಮತ್ತು ಕತ್ರಿಕಡವುಗಳಿಂದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2.5 and 5.2 ರಲ್ಲಿದೆ. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ (ಪಟ್ಟಣ) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ (ಜಂಕ್ಷನ್) ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಂದ. ಕಲೂರು - ಪಲರಿವತ್ತಂ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಎಲ್ಲಾ ನಗರ ಬಸ್‌ಗಳು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋದ ಜೆಎಲ್‌ಎನ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣವು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ ಇರುವುದರಿಂದ ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ನಗರದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದು. == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery mode="packed" heights="134"> ಚಿತ್ರ:Jawaharlal_Nehru_Stadium,_Kochi,_Kerala.png|alt=Stadium before a FIFA U-17 World Cup Match.| FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ. ಚಿತ್ರ:Jewaharlal_Nehru_Stadium_Kochi_ISL.jpg|alt=Stadium before an ISL Match.| ಐಎಸ್‌ಎಲ್ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ. ಚಿತ್ರ:Manjappada_unfolding_their_tifo.jpg|alt=Manjappada (Yellow Army) during a match in Kochi.| ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಂಜಪ್ಪದ (ಹಳದಿ ಸೇನೆ). ಚಿತ್ರ:Jewharlal_Nehru_Stadium_Kochi_ISL_2016_Final.jpg|alt=2016 Indian Super League final between ATK and Kerala Blasters.| ೨೦೧೬ ರ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯ ಎಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ನಡುವೆ. </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಥಳಗಳು]] c6br2rhy5grvxungmm1jnovrbdjg6pv 1382974 1382972 2026-08-15T16:48:19Z A826 72368 1382974 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox venue | name = ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ | nickname = ''ಕಾಲೂರ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ'' | native_name_lang = | logo_image = | logo_size = 50px | logo_caption = | image = Jawaharlal Nehru Stadium (Kochi) in 2022.jpg | image_size = 300px | caption = [[ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್]]ನ [[ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್.ಸಿ]] ಪಂದ್ಯದ ವೇಳೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ | location = [[ಕಾಲೂರ್, ಕೊಚ್ಚಿ]], ಭಾರತ | coordinates = {{Coord|9|59|50|N|76|18|04|E|display=it}} | broke_ground = | built = | opened =1996 | renovated = 2000, 2017, 2025 | expanded = | closed = | demolished = | owner = [[ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ|ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (ಜಿಸಿಡಿಎ)]] | operator = [[ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]] | surface = ರಿವಿಯೆರಾ ಬರ್ಮುಡಾ ಹುಲ್ಲು | scoreboard = ಹೌದು | architect = | project_manager = | structural_engineer = | services_engineer = | general_contractor = | main_contractors = | public_transit = {{ric|Kochi Metro}} [[ಜೆ. ಎಲ್. ಎನ್. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ|ಜೆ. ಎಲ್. ಎನ್. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] | capacity = 50,000<ref name="keralablastersfc.in">{{Cite web|url=https://keralablastersfc.in/venue/jawaharlal-nehru-stadium-kochi/|title=Jawaharlal Nehru Stadium, Kochi - Kerala Blasters FC}}</ref> | suites = 109 | record_attendance = 100,000<ref>{{Cite web|url=https://www.re-thinkingthefuture.com/articles/jawaharlal-nehru-stadium-in-kochi/|title=Jawaharlal Nehru Stadium in Kochi: Exploring the Architectural Marvel|first=Rethinking The|last=Future|date=ಡಿಸೆಂ 18, 2023}}</ref> | dimensions = | acreage = | tenants = '''ಸಕ್ರಿಯ'''<br>[[ಕೇರಳ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡ|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡ]] (1997–ಪ್ರಸ್ತುತ)<br/>[[ಭಾರತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡ|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡ]] (1997–ಪ್ರಸ್ತುತ)<br/> [[ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್.ಸಿ]] (2014–ಪ್ರಸ್ತುತ)<br> [[ವಿವಾ ಕೇರಳ ಎಫ್.ಸಿ]] (2002–2012 ಆಯ್ದ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ)<br>[[ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್.ಸಿ ಮೀಸಲು ಮತ್ತು ಅಕಾಡೆಮಿ|ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್.ಸಿ ಮೀಸಲು]] (2016–ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಯ್ದ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ)<br>[[ಫೋರ್ಕಾ ಕೊಚ್ಚಿ ಎಫ್.ಸಿ]] (2024–ಪ್ರಸ್ತುತ)<br>'''ಹಿಂದಿನ'''<br> [[ಭಾರತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ]] (1997–2014)<br>[[ಕೇರಳ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ]] (1997–2014)<br>[[ಕೇರಳ ಸ್ಟ್ರೈಕರ್ಸ್]]<br>[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] (2011) }} '''ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು''' ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಕಲೂರ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ]] ಬಹುಪಯೋಗಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದನ್ನು ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="ll">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |url=https://assets.the-afc.com/migration/e/x/ext-afc-asian-cup-2027-bid-book-india--pdf |title=AFC Asian Cup 2027 Bidding Nation India |date=28 December 2020 |publisher=All India Football Federation |access-date=24 July 2023}}</ref> ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಇದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ೮೦,೦೦೦ ರಿಂದ ೧೦೦,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ನಂತರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈಗ ೫೦,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ೨೦೧೭ ರ FIFA U-೧೭ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಫೀಫಾ|FIFA]] ಭದ್ರತಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |date=2 November 2017 |title='FIFA never compromised on the safety of people at the JNI Stadium. But ISL does' - the New Indian Express |url=https://www.newindianexpress.com/kerala/2017/Nov/26/fifa-never-compromised-on-the-safety-of-people-at-the-jni-stadium-but-isl-does-1711198.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201033745/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2017/nov/26/fifa-never-compromised-on-the-safety-of-people-at-the-jni-stadium-but-isl-does-1711198.amp |archive-date=1 December 2017 |access-date=26 November 2017}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |date=4 October 2017 |title=FIFA U-17 World Cup: Kochi stadium capacity reduced to 29,000 from 41,000 |url=http://indianexpress.com/article/sports/football-fifa-u17-world-cup/kochi-stadium-capacity-reduced-to-29000-from-41000-4874282/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219193820/http://indianexpress.com/article/sports/football-fifa-u17-world-cup/kochi-stadium-capacity-reduced-to-29000-from-41000-4874282/ |archive-date=19 February 2018 |access-date=19 March 2018}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Contingency plans if Kochi can't host U-17 World Cup |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/under-17-world-cup/news/contingency-plans-if-kochi-cant-host-u-17-world-cup/articleshow/58091413.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170802074300/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/under-17-world-cup/news/contingency-plans-if-kochi-cant-host-u-17-world-cup/articleshow/58091413.cms |archive-date=2 August 2017 |access-date=9 April 2017 |work=[[The Times of India]]}}</ref> <ref>[http://www.keralacricketassociation.com/jawaharlal-nehru-stadium-kaloor-kochi Jawaharlal Nehru Stadium, Kaloor, Kochi] {{Webarchive|date=26 January 2020}}. ''keralacricketassociation.com''. Retrieved 18 July 2021</ref> ಇದು ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ (ಐಎಸ್ಎಲ್) ನ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಕಾ ಕೊಚ್ಚಿ ಎಫ್‌ಸಿಯ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಸಿನಿಮಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ರ್ಯಾಲಿಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. <ref name=";cr">{{Cite web |date=10 November 2016 |title=Ground Capacity |url=http://ccl5.com/nehru-stadium-kochi/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20141120123908/http://ccl5.com/nehru-stadium-kochi |archive-date=20 November 2014 |access-date=21 December 2014}}</ref> ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಸರ್ವಿಂಗ್ ಕಾನ್ಫಿಗರೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು "ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಗದ್ದಲದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ" ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. <ref name=";cr" /> ಈ ರಚನೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬೆಳಕಿನ ಗೋಪುರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಮೊದಲನೆಯದು, ಇದು 2 ಅನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ&nbsp;kW ಫ್ಲಡ್‌ಲೈಟಿಂಗ್, HD ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Manorama Online |url=http://www.manoramaonline.com/advt/Advertisements/specials/kochi-odi-spl/index.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021014813/http://www.manoramaonline.com/advt/Advertisements/specials/kochi-odi-spl/index.htm |archive-date=21 October 2014 |access-date=2 November 2014}}</ref> ೧೯೯೭ ಮತ್ತು ೨೦೧೪ ರ ನಡುವೆ ಇದು ಹಲವಾರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದವು]] . 2014 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದಿಂದ 30 ವರ್ಷಗಳ ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, <ref name="tw25" />  ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ತಂಡ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಾಗ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಬಾಡಿಗೆದಾರರು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖರಾದರು. <ref name="tw25" /> ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲೆಟಿಕೊ ಡಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ನಡುವಿನ 2016 ರ ಐಎಸ್ಎಲ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಐದನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶಬ್ದವನ್ನು (128 ಡಿಬಿ) ದಾಖಲಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |title=Loudest record |url=http://fanport.in/football/isl/kochi-5th-loudest-stadium/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229033108/http://fanport.in/football/isl/kochi-5th-loudest-stadium/ |archive-date=29 December 2016 |access-date=28 December 2016 |website=fanport.in}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2017 ರ FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನ ಆರು ಆತಿಥೇಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಒಂದಾಗುವ ಮೊದಲು <ref name="ll" /> ವ್ಯಾಪಕವಾದ ನವೀಕರಣವೂ ನಡೆಯಿತು. <ref name="Manoramaonline">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Kochi to host U-17 FIFA World Cup matches |url=http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150408234845/http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |archive-date=8 April 2015 |publisher=Manoramaonline}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ === ಕಲೂರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಮೂಲತಃ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕೇರಳವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಸಾಕಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವೇ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, 1997 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇರಾಕ್ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸರಿಸುಮಾರು 100,000 ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಸ್ಥಳವನ್ನು ತುಂಬಿದ್ದರು, ಹೀಗಾಗಿ ಅದು ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿತ್ತು, ಇದು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಇದು 1997 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನೆಹರು ಕಪ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಇದು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. <ref name="New Stadium Stand">{{Cite web |date=10 May 2016 |title=Cochin Stadium |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/New-Stadium-Stand-in-K-Karunakarans-Name/2015/07/14/article2918800.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603124544/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/New-Stadium-Stand-in-K-Karunakarans-Name/2015/07/14/article2918800.ece |archive-date=3 June 2016 |access-date=10 May 2016 |publisher=Official Website}}</ref> ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ದಿವಂಗತ ವಿ. ಜೋಸೆಫ್ ಥಾಮಸ್ ಐಪಿಎಸ್ ಅವರ ಕಣ್ಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು [[St. Thomas College, Palai|ಪಲೈನ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ]] ತಮ್ಮ ಕಾಲೇಜು ದಿನಗಳಿಂದಲೂ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ನ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನ ಪೋಷಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. <ref name="Office Bearers Kerala State Athletics Association">{{Cite web |date=10 May 2016 |title=Office Bearers of Kerala State Athletics Association |url=http://keralaathletics.org/officebearers.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180211072055/http://www.keralaathletics.org/officebearers.html |archive-date=11 February 2018 |access-date=10 May 2016 |publisher=Official Website of Kerala State Athletics Association}}</ref> ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು 1996 ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] [[ಶಂಕರ ದಯಾಳ ಶರ್ಮ|ಶಂಕರ್ ದಯಾಳ್ ಶರ್ಮಾ]] ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಇದು ಹೊರ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ 1.3 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ === ೧೯೯೮ ರ ನಂತರ, ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕುಸಿಯಿತು ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು, ಪಂದ್ಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾರಾಟವಾದವು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ್ದು ಏಪ್ರಿಲ್ 2005 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಎದುರಾಳಿ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ನಡುವಿನ ಕ್ರಿಕೆಟ್ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಏಕದಿನ]] ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ. ಈ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ]] ನಡೆದಿದ್ದು ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 1998 ರಂದು ಭಾರತ ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ನಡುವೆ. [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಭಾರತ ಆಡಿದ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕಲೂರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. 2013 ರ ನವೆಂಬರ್ 21 ರಂದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, ಭಾರತ 6 ವಿಕೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ಜಯಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲು, ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ಸಚಿನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಬೃಹತ್ ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಹುಲ್ಲುಹಾಸು, ಸೌಂದರ್ಯದ ಆಧುನಿಕ ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಪಥಗಳ ರಸ್ತೆ ಸೇರಿವೆ. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] ಪಂದ್ಯ ಏಪ್ರಿಲ್ 9, 2011 ರಂದು ನಡೆಯಿತು, ಆಗ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ ತಂಡವು]] [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] ತಂಡವನ್ನು ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿತ್ತು. ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್‌ಗೆ ಇದು ಮೊದಲ ಐಪಿಎಲ್ ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಐದು ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು [[ಇಂದೋರ್|ಇಂದೋರ್‌ನ]] ಹೋಳ್ಕರ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಯಿತು. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2013 ರ ದುಲೀಪ್ ಟ್ರೋಫಿಯ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ಮತ್ತು ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. === ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಐಎಸ್ಎಲ್ ಮರಳುವಿಕೆ === [[ಚಿತ್ರ:Jewaharlal_Nehru_Stadium_Kochi_ISL.jpg|right|thumb|220x220px| ಐಎಸ್ಎಲ್ ಪಂದ್ಯ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮುನ್ನ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] 2011 ರಲ್ಲಿ, ಚಿರಾಗ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಈ ಸ್ಥಳದ ಬಾಡಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಇನ್ನೂ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಬೃಹತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತುಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. <ref>{{Cite web |title=StadiumDB |url=http://stadiumdb.com/stadiums/ind/jawaharlal_nehru_stadium_kochi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190723134206/http://stadiumdb.com/stadiums/ind/jawaharlal_nehru_stadium_kochi |archive-date=23 July 2019 |access-date=12 October 2015}}</ref> 2014 ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ನಂತರ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ISL ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ಗೆ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. ಉದ್ಘಾಟನಾ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆತಿಥೇಯ ತಂಡವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಕೆಲವು ಪಂದ್ಯಗಳು 55,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೆಳೆದವು. <ref>{{Cite web |date=December 2014 |title=Kochi Stadium record crowd welcomes football again |url=https://www.deccanchronicle.com/141201/nation-current-affairs/article/kochi-stadium-record-crowd-welcomes-football-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330092329/https://www.deccanchronicle.com/141201/nation-current-affairs/article/kochi-stadium-record-crowd-welcomes-football-again |archive-date=30 March 2020 |access-date=12 October 2015}}</ref> ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯವು ನವೆಂಬರ್ 6, 2014 ರಂದು ನಡೆಯಿತು, ಆಗ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಎಫ್‌ಸಿ ಗೋವಾ ತಂಡಗಳು ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದ್ದವು. ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಇದು ಮೊದಲ ಐಎಸ್‌ಎಲ್ ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಸರಾಸರಿ ೪೦,೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ನವೆಂಬರ್ 30, 2014 ರಂದು ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈಯಿನ್ ಎಫ್‌ಸಿ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 61,323 ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2013 ರ ಸಂತೋಷ್ ಟ್ರೋಫಿ ಫೈನಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. 2010 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನವೀಕರಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆದಿದ್ದರೂ, ಸುರಕ್ಷತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿವೆ. ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಗ್ರೀನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದವು. ೨೦೧೭ ರ FIFA U-೧೭ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗೆ ೨೯,೦೦೦ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. <ref name=":0" /> ನಂತರ ಹದಗೆಡುತ್ತಿರುವ ಛಾವಣಿ, ದೋಷಪೂರಿತ ಲೋಡ್-ಬೇರಿಂಗ್ ಕಂಬಗಳು, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದ ಹೊಗೆ ಪತ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಫೆಡರೇಶನ್‌ನ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ 1 ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸದಿರುವಂತೆ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. === ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ === ಶಂಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ಬಾಯ್ಸ್ ಗಾಗಿ [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್|ಎ.ಆರ್. ರೆಹಮಾನ್]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ "ಮಾರೋ ಮಾರೋ" ಹಾಡು, [[ವಿಜಯ್ (ನಟ)|ವಿಜಯ್]] ನಟಿಸಿದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ವೇಲಾಯುಧಂ ನ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ದೃಶ್ಯಗಳು, [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ನಟಿಸಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. == ನಡೆದ ODI ಪಂದ್ಯಗಳು == {{Anchor|match1}}{{Limited overs matches | date = 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 1998 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 309/5 (50 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 268 (45.5 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|AUS}} | runs1 = ಎ. ಜಡೇಜಾ 105 [[not out|*]] (109) | wickets1 = ಎಂ.ಎಸ್. ಕಾಸ್ಪ್ರೋವಿಚ್ 3/50 (8.2 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಎ.ಸಿ. ಗಿಲ್ಕ್ರಿಸ್ಟ್ 61 (45) | wickets2 = [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] 5/32 (10 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 41 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/66137.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಎಸ್.ಕೆ. ಬನ್ಸಾಲ್ ಮತ್ತು ಎ.ವಿ. ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ | motm = ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ (ಭಾರತ) | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match2}}{{Limited overs matches | date = 9 ಮಾರ್ಚ್ 2000 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 302/7 (49.4 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 301/3 (50 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|RSA}} | runs1 = ಅಜಯ್ ಜಡೇಜಾ 92 (109) | wickets1 = ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಜೆ. ಕ್ರೋಂಜೆ 2/48 (8 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಜಿ. ಕಿರ್ಸ್ಟನ್ 115 (123) | wickets2 = ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್ 2/43 (9 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 3 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/64657.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಎಂ.ಆರ್. ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಿ.ಆರ್. ವಿಜಯರಾಘವನ್ | motm = ಎ. ಜಡೇಜಾ (ಭಾರತ) | toss = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match3}}{{Limited overs matches | date = 13 ಮಾರ್ಚ್ 2002 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 191 (48.3 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 197/4 (44.2 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|ZIM}} | runs1 = [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಕೈಫ್]] 56 (78) | wickets1 = ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಹೊಂಡೋ 4/37 (8.3 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಎ.ಡಿ.ಆರ್. ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ 71 (119) | wickets2 = ಅಜಿತ್ ಅಗರ್ಕರ್ 2/28 (10 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ 6 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/64755.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ವಿಜಯ್ ಚೋಪ್ರಾ ಮತ್ತು ದೇವೇಂದ್ರ ಶರ್ಮಾ | motm = ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಹೊಂಡೋ | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match4}}{{Limited overs matches | date = 2 ಏಪ್ರಿಲ್ 2005 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 281/8 (50 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 194 (45.2 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|PAK}} | runs1 = [[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] 108 (95) | wickets1 = ಅರ್ಶದ್ ಖಾನ್ 4/33 (6 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಫೀಜ್ 42 (75) | wickets2 = [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] 5/50 (10 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 87 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/64938.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಬಿಲ್ಲಿ ಬೌಡೆನ್ (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು ಎ.ವಿ. ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ | motm = [[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match5}}{{Limited overs matches | date = 6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2006 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 238/6 (47.2 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 237 (48.4 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|ENG}} | runs1 = [[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್]] 65[[not out|*]] (73) | wickets1 = ಇಯಾನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ವೆಲ್ 2/41 (10 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಗೆರೈಂಟ್ ಜೋನ್ಸ್ 49 (66) | wickets2 = ಯುವರಾಜ್ ಸಿಂಗ್ 2/34 (8 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 4 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/238191.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಕೆ. ಹರಿಹರನ್ (ಭಾರತ) ಮತ್ತು ಆರ್.ಇ. ಕೋರ್ಟ್ಜೆನ್ (ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ) | motm = [[ಯುವರಾಜ್ ಸಿಂಗ್]] | toss = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match6}}{{Limited overs matches | date = 2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 222 (47.3 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 306/6 (50 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|AUS}} | runs1 = [[ಎಂ.ಎಸ್. ಧೋನಿ]] 58 (88) | wickets1 = ಜಾರ್ಜ್ ಹಾಗ್ 3/40 (9.3 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಬ್ರಾಡ್ಲಿ ಹ್ಯಾಡಿನ್ 87[[not out|*]] (69) | wickets2 = [[ಎಸ್. ಶ್ರೀಶಾಂತ್]] 3/67 (9 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ 84 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/297794.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಎಸ್.ಎ. ಬಕ್ನರ್ (ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್) ಮತ್ತು ಎಸ್.ಎಲ್. ಶಾಸ್ತ್ರಿ | motm = ಬ್ರಾಡ್ಲಿ ಹ್ಯಾಡಿನ್ | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match7}}{{Limited overs matches | date = 17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = | score2 = | team2 = {{cr|AUS}} | result = ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಚೆಂಡು ಎಸೆಯದೆಯೇ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/464528.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಬಿಲ್ಲಿ ಬೌಡೆನ್ (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು ಎ.ಎಂ. ಸಾಹೇಬಾ (ಭಾರತ) }} {{Anchor|match7}}{{Limited overs matches | date = 15 ಜನವರಿ 2013 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 285/6 (50 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 158/10 (36 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|ENG}} | runs1 = [[ಎಂ.ಎಸ್. ಧೋನಿ]] 72 (66) | wickets1 = ಎಸ್.ಟಿ. ಫಿನ್ 2/51 (10 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಕೆವಿನ್ ಪೀಟರ್ಸನ್]] 42 (44) | wickets2 = ಬಿ. ಕುಮಾರ್ 3/29 (10 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 127 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india-v-england-2012/engine/current/match/565813.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ವಿನೀತ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀವ್ ಡೇವಿಸ್ | motm = ರವೀಂದ್ರ ಜಡೇಜಾ (ಭಾರತ) | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match8}}{{Limited overs matches | date = 21 ನವೆಂಬರ್ 2013 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 212–4 (35.2 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 211 (48.5 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = {{cr|WIN}} | runs1 = [[ವಿರಾಟ್ ಕೊಹ್ಲಿ]] 86 (84) | wickets1 = ಜೆ. ಹೋಲ್ಡರ್ 2/48 (8 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಡಿ.ಎಂ. ಬ್ರಾವೋ]] 59 (77) | wickets2 = ಆರ್. ಜಡೇಜಾ 3/37 (10 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಭಾರತವು 6 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india-v-west-indies-2013-14/engine/match/676529.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ವಿ.ಎ. ಕುಲಕರ್ಣಿ (ಭಾರತ) ಮತ್ತು ಆರ್.ಜೆ. ಟಕರ್ (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ) | motm = ವಿರಾಟ್ ಕೊಹ್ಲಿ (ಭಾರತ) | toss = ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match9}}{{Limited overs matches | date = 8 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014 | team1 = {{cr|IND}} | score1 = 197 | score2 = 321 | team2 = {{cr|WIN}} | runs1 = [[ಶಿಖರ್ ಧವನ್]] 68 (92) | wickets1 = ಮಾರ್ಲನ್ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ಸ್ 2/10 (3 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಮಾರ್ಲನ್ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ಸ್]] 126 (116) | wickets2 = ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶಮಿ 4/66 (9 ಓವರ್ಗಳು) | result = ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ 124 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/770121.html ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್] | umpires = ಐ.ಜೆ. ಗೌಲ್ಡ್ (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್) ಮತ್ತು ಎಸ್. ರವಿ (ಭಾರತ) | motm = ಎಂ.ಎನ್. ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ಸ್ (ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್) | toss = ಭಾರತವು ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಮೊದಲು ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} ==ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್== ಕೊಚ್ಚಿಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಆರಂಭಿಕ IPL ಋತುಗಳಿಗೆ [[ಚೆನ್ನೈ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ [[ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್ ಕಿಂಗ್ಸ್]] ಅಥವಾ [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] ಗೆ ಹೋಮ್ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಎರಡೂ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದವು ಮತ್ತು ನಂತರ ಆದಾಯದ ಕುಸಿತದ ಭಯದಿಂದ ಆ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದವು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೊದಲ 3 IPL ಋತುಗಳ ಯಾವುದೇ ಪಂದ್ಯಗಳು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಲಿಲ್ಲ. [[2011 ಐಪಿಎಲ್ ಋತು|2011 ಋತುವಿಗಾಗಿ]] ಆರಂಭಿಕ ಎಂಟು ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಹರಾಜು 22 ಮಾರ್ಚ್ 2010 ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ರೆಂಡೆಜ್ವಸ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ {{Indian Rupee}} 15333 ಮಿಲಿಯನ್ಗಳ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಿಡ್ ಅನ್ನು ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ತನ್ನ ತಂಡವನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಆಧರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.<ref name="BBC_Sport">{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/8578606.stm |title=Pune and Kochi to join 2011 Indian Premier League, ''BBC Sport'' |date=21 March 2010 |access-date=24 April 2011 |archive-date=8 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110408075921/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/8578606.stm |url-status=live }}</ref> ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ IPL ಪಂದ್ಯವು 9 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 ರಂದು ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಪಂದ್ಯವು ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ನ ಮೊದಲ IPL ಪಂದ್ಯವೂ ಆಗಿತ್ತು. {{Anchor|match1}}{{Limited overs matches | date = 9 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 | team1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] | score1 = 161/5 (20 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 162/4 (18.4 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] | runs1 = ಬಿ. ಮೆಕ್ಕುಲಮ್ 45 (32) | wickets1 = ಡಿ. ವೆಟ್ಟೋರಿ 1–17 (4 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಎ.ಬಿ. ಡಿ ವಿಲಿಯರ್ಸ್ 54 (40) | wickets2 = ಆರ್. ಜಡೇಜಾ 1–28 (4 ಓವರ್ಗಳು) | result = ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು 6 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/engine/match/501200.html (ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್)] | umpires = [[ಕುಮಾರ್ ಧರ್ಮಸೇನ]] (ಶ್ರೀಲಂಕಾ) ಮತ್ತು [[ಕೃಷ್ಣ ಹರಿಹರನ್]] (ಭಾರತ) | motm = ಎ.ಬಿ. ಡಿ ವಿಲಿಯರ್ಸ್ (ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು) | toss = ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು }} {{Anchor|match2}}{{Limited overs matches | date = 18 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 | team1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] | score1 = 135/3 (15 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 131/4 (17 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = [[ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್ ಕಿಂಗ್ಸ್]] | runs1 = ಬಿ. ಮೆಕ್ಕುಲಮ್ 47 (33) | wickets1 = ಆರ್. ಅಶ್ವಿನ್ 2–31 (4 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = ಎಸ್.ಕೆ. ರೈನಾ 50 (40) | wickets2 = ಆರ್.ವಿ. ಗೊಮೆಜ್ 1–20 (2 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ 7 ವಿಕೆಟ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು (ಡಿ/ಎಲ್ ವಿಧಾನ) | report = [http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/engine/current/match/501215.html (ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್)] | umpires = [[ಕೃಷ್ಣ ಹರಿಹರನ್]] (ಭಾರತ) ಮತ್ತು [[ಟೋನಿ ಹಿಲ್ (ಅಂಪೈರ್)|ಟೋನಿ ಹಿಲ್]] (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) | motm = ಬಿ.ಬಿ. ಮೆಕ್ಕುಲಮ್ (ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ) | toss = ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು | rain = ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರತಿ ತಂಡಕ್ಕೆ 17 ಓವರ್ಗಳಿಗೆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಡಕ್ವರ್ತ್–ಲೂಯಿಸ್ ವಿಧಾನ]]ದ ಮೂಲಕ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಗುರಿಯನ್ನು 17 ಓವರ್ಗಳಿಂದ 135 ರನ್ಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಲಾಯಿತು. }} {{Anchor|match3}}{{Limited overs matches | date = 27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 | team1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] | score1 = 74 (16.3 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 129/6 (20 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = [[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್]] | runs1 = [[ರವೀಂದ್ರ ಜಡೇಜಾ]] 23 (35) | wickets1 = [[ಇಶಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ]] 5/12 (3 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಕುಮಾರ ಸಂಗಕ್ಕಾರ]] 65 (47) | wickets2 = [[ವಿನಯ್ ಕುಮಾರ್]] 3/25 (4 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್ 55 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/engine/match/501229.html (ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್)] | umpires = [[ಕುಮಾರ್ ಧರ್ಮಸೇನ]] (ಶ್ರೀಲಂಕಾ) ಮತ್ತು [[ಟೋನಿ ಹಿಲ್ (ಅಂಪೈರ್)|ಟೋನಿ ಹಿಲ್]] (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) | motm = [[ಇಶಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ]] (ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್) | toss = ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match4}}{{Limited overs matches | date = 30 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 | team1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] | score1 = 119 (18.5 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 157/7 (20 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = [[ದೆಹಲಿ ಡೇರ್ಡೆವಿಲ್ಸ್]] | runs1 = [[ರವೀಂದ್ರ ಜಡೇಜಾ]] 31 (22) | wickets1 = [[ಮಾರ್ನೆ ಮಾರ್ಕೆಲ್]] 3/18 (4 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] 80 (47) | wickets2 = [[ಶ್ರೀಶಾಂತ್]] 2/10 (4 ಓವರ್ಗಳು) | result = ದೆಹಲಿ ಡೇರ್ಡೆವಿಲ್ಸ್ 38 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/engine/match/501233.html (ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್)] | umpires = [[ಕುಮಾರ್ ಧರ್ಮಸೇನ]] (ಶ್ರೀಲಂಕಾ) ಮತ್ತು [[ಟೋನಿ ಹಿಲ್ (ಅಂಪೈರ್)|ಟೋನಿ ಹಿಲ್]] (ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್) | motm = [[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] (ದೆಹಲಿ ಡೇರ್ಡೆವಿಲ್ಸ್) | toss = ದೆಹಲಿ ಡೇರ್ಡೆವಿಲ್ಸ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} {{Anchor|match5}}{{Limited overs matches | date = 5 ಮೇ 2011 | team1 = [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] | score1 = 156/5 (20 ಓವರ್ಗಳು) | score2 = 139/7 (20 ಓವರ್ಗಳು) | team2 = [[ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್]] | runs1 = [[ಮಹೇಲ ಜಯವರ್ಧನೆ]] 55 (41) | wickets1 = [[ಜಯದೇವ್ ಉನಾಡ್ಕಟ್]] 2/25 (4 ಓವರ್ಗಳು) | runs2 = [[ಇಯಾನ್ ಮೋರ್ಗನ್]] 66 (51) | wickets2 = [[ರೈಫಿ ಗೊಮೆಜ್]] 2/14 (4 ಓವರ್ಗಳು) | result = ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ 17 ರನ್ಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು | report = [http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/engine/match/501242.html (ಸ್ಕೋರ್ಕಾರ್ಡ್)] | umpires = [[ರಾಡ್ ಟಕರ್]] (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ) ಮತ್ತು [[ಎಸ್. ರವಿ (ಅಂಪೈರ್)|ಎಸ್. ರವಿ]] (ಭಾರತ) | motm = [[ಬ್ರಾಡ್ ಹಾಡ್ಜ್]] (ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ) | toss = ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್ ಟಾಸ್ ಗೆದ್ದು ಕ್ಷೇತ್ರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. }} == ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ODI ದಾಖಲೆಗಳು == '''ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್''' * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೊತ್ತ: 321/6 (50 ಓವರ್‌ಗಳು) '''ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್''' vs. ಭಾರತ vs. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8, 2014. * ಕನಿಷ್ಠ ಮೊತ್ತ: ಮಾರ್ಚ್ 13, 2002 ರಂದು ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ ವಿರುದ್ಧ '''ಭಾರತ''' 191 (48.3 ಓವರ್‌ಗಳು). * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರನ್‌ಗಳು : [[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್]] (5 ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 292 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 223 ರನ್) * ಅತ್ಯಧಿಕ ಸ್ಕೋರ್: ಮರ್ಲಾನ್ ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್ಸ್ (ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್) ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8, 2014 ರಂದು ಭಾರತ ವಿರುದ್ಧ 116 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 126* ರನ್. * ಮೊದಲ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ : 273 * ಎರಡನೇ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ : 225 '''ಬೌಲಿಂಗ್''' * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು : [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] (10 ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು, 33 ಓವರ್‌ಗಳು, 4 ಪಂದ್ಯಗಳು) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೌಲಿಂಗ್ : [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] 5/32 (ಭಾರತ vs. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 1998) === ವಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜೊತೆಯಾಟಗಳು === {| class="wikitable" !Wicket !Runs !Team ! colspan="2" |Players !Opposition |- |1st |235 |{{Cr|South Africa}} |[[ಗ್ಯಾರಿ ಕರ್ಸ್ಟೈನ್|Gary Kirsten]] |[[ಹರ್ಷಲ್ ಹರ್ಮನ್ ಗಿಬ್ಸ್|Herschelle Gibbs]] |{{Cr|India}} |- |2nd |76 |{{Cr|IND}} |[[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್|Rahul Dravid]] |[[ಇರ್ಫಾನ್ ಪಠಾಣ್|IK Pathan]] |{{Cr|ENG}} |- |3rd |201 |{{Cr|IND}} |[[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್|Rahul Dravid]] |[[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹವಾಗ್|Virender Sehwag]] |{{Cr|PAK}} |- |4th |165 |{{Cr|WIN}} |Denesh Ramdin |Marlon Samuels |{{Cr|IND}} |- |5th |121 |{{Cr|IND}} |HH Kanitkar |[[ಅಜಯ್ ಜಡೇಜಾ|Ajay Jadeja]] |{{Cr|AUS}} |- |6th |96 |{{Cr|IND}} |[[ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿ|MS Dhoni]] |[[ರವೀಂದ್ರ ಜಡೇಜಾ|Ravindra Jadeja]] |{{Cr|ENG}} |- |7th |17 |{{Cr|PAK}} |Shahid Afridi |Mohammad Hafeez |{{Cr|IND}} |- |8th |25 |{{Cr|IND}} |[[ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿ|Mahendra Singh Dhoni]] |Ramesh Powar |{{Cr|AUS}} |- |9th |28 |{{Cr|ENG}} |MJ Hoggard |GO Jones |{{Cr|IND}} |- |10th |42 |{{Cr|PAK}} |Naved-ul-Hasan |Arshad Khan |{{Cr|IND}} |} == ಶತಮಾನಗಳ ಪಟ್ಟಿ == * '''*''' ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ಔಟಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. * '''ಇನ್‌ಗಳು.''' ಪಂದ್ಯದ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. * '''ಚೆಂಡುಗಳು''' ಒಂದು ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿದ ಚೆಂಡುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. * '''NR''' ಎಂದರೆ ಚೆಂಡುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. * ಆಟಗಾರನ ಸ್ಕೋರ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಆವರಣ ಚಿಹ್ನೆಯು ಎಡ್ಜ್‌ಬಾಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನು ಗಳಿಸಿದ ಶತಕದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. * ದಿನಾಂಕ ಎಂಬ ಅಂಕಣದ '''ಶೀರ್ಷಿಕೆಯು''' ಪಂದ್ಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. * ಕಾಲಮ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ '''ಫಲಿತಾಂಶವು''' ಆಟಗಾರನ ತಂಡದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. === ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳು === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" !No. !Score !Player !Team !Balls !Inns. !Opposing team !Date !Result |- |1 |105* |[[ಅಜಯ್ ಜಡೇಜಾ|Ajay Jadeja]] |{{Cr|IND}} |109 |1 |{{Cr|AUS}} |1 April 1998 |Won<ref name="odi1300">{{Cite web |title=1st Match, Pepsi Triangular Series at Kochi, Apr 1 1998 |url=https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032951/https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |- |2 |115 |[[ಗ್ಯಾರಿ ಕರ್ಸ್ಟೈನ್|Gary Kirsten]] |{{Cr|RSA}} |123 |1 |{{Cr|IND}} |9 March 2000 |Lost<ref name="odi1572">{{Cite web |title=1st Match, Pepsi Triangular Series at Kochi, Apr 1 1998 |url=https://www.espncricinfo.com/series/15711/scorecard/64657/india-vs-south-africa-1st-odi-south-africa-tour-of-india-1999-00 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032950/https://www.espncricinfo.com/series/15711/scorecard/64657/india-vs-south-africa-1st-odi-south-africa-tour-of-india-1999-00 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |- |3 |111 |[[ಹರ್ಷಲ್ ಹರ್ಮನ್ ಗಿಬ್ಸ್|Herschelle Gibbs]] |{{Cr|RSA}} |127 |1 |{{Cr|IND}} |9 March 2000 |Lost<ref name="odi1572" /> |- |4 |108 |[[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹವಾಗ್|Virender Sehwag]] |{{Cr|IND}} |95 |1 |{{Cr|PAK}} |2 April 2005 |Won<ref name="odi2235">{{Cite web |title=1st ODI, Pakistan tour of India at Kochi, Apr 2 2005 |url=https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032953/https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |- |5 |104 |[[ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್|Rahul Dravid]] |{{Cr|IND}} |139 |1 |{{Cr|PAK}} |2 April 2005 |Won<ref name="odi2235" /> |- |6 |126* |Marlon Samuels |{{Cr|WIN}} |106 |1 |{{Cr|IND}} |8 October 2014 |Lost<ref name="odi3531">{{Cite web |title=1st ODI (D/N), West Indies tour of India at Kochi, Oct 8 2014 |url=https://www.espncricinfo.com/series/11569/scorecard/770121/india-vs-west-indies-1st-odi-west-indies-tour-of-india-2014-15 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825033001/https://www.espncricinfo.com/series/11569/scorecard/770121/india-vs-west-indies-1st-odi-west-indies-tour-of-india-2014-15 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |} == ಐದು ವಿಕೆಟ್ ಗಳಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable" !ಚಿಹ್ನೆ ! ಅರ್ಥ |- | † | ಬೌಲರ್ ಪಂದ್ಯ ಪುರುಷೋತ್ತಮರಾದರು. |- | ‡ | ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 10 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು |- | § | ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೌಲರ್‌ನಿಂದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಐದು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು |- | '''ದಿನಾಂಕ''' | [[ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಟೆಸ್ಟ್]] ಆರಂಭವಾದ ದಿನ ಅಥವಾ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯ|ODI]] ನಡೆದ ದಿನ |- | '''ಇನ್''' | ಐದು ವಿಕೆಟ್ ಗೊಂಚಲು ಪಡೆದ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ |- | '''ಓವರ್‌ಗಳು''' | ಬೌಲ್ ಮಾಡಿದ ಓವರ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ. |- | '''ಓಡುತ್ತದೆ''' | ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ [[ಓಟ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)|ರನ್‌ಗಳ]] ಸಂಖ್ಯೆ |- | '''ವಕ್ಟ್ಸ್''' | ಪಡೆದ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ |- | '''ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ''' | ಪ್ರತಿ ಓವರ್‌ಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ ರನ್‌ಗಳು |- | '''ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು''' | ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದ [[ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)|ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು]] |- | '''ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ''' | ಪಂದ್ಯ ಡ್ರಾ ಆಯಿತು. |} === ಒಂದು ದಿನದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳು === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 100%" |- align="center" ! scope="col" width="38" |ಇಲ್ಲ. ! scope="col" width="145" | ಬೌಲರ್ ! scope="col" width="220" | ದಿನಾಂಕ ! scope="col" width="120" | ತಂಡ ! scope="col" width="120" | ಎದುರಾಳಿ ತಂಡ ! scope="col" width="60" | ಇನ್ ! scope="col" width="82" | ಓವರ್‌ಗಳು ! scope="col" width="70" | ಓಡುತ್ತದೆ ! scope="col" width="60" | ವಕ್ಟ್ಸ್ ! scope="col" width="70" | ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ! class="unsortable" scope="col" width="160" | ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು ! scope="col" width="70" | ಫಲಿತಾಂಶ |- align="center" | scope="row" | 1 | [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] | 01-April-1998 |{{Cr|IND}} |{{Cr|AUS}} | 2 | 10 | 32 | 5 | 3.2 | align="left" | * [[ಸ್ಟೀವ್ ವಾ]] * [[ಡ್ಯಾರನ್ ಲೇಮನ್|ಡ್ಯಾರೆನ್ ಲೆಹ್ಮನ್]] * ಮೈಕೆಲ್ ಬೆವನ್ * ಟಾಮ್ ಮೂಡಿ * ಡೇಮಿಯನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ | ಗೆದ್ದಿದೆ <ref>{{Cite web |title=1st Match, Pepsi Triangular Series at Kochi, Apr 1 1998 |url=https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032951/https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 "1st Match, Pepsi Triangular Series at Kochi, Apr 1 1998"]. ''ESPNcricinfo''. [https://web.archive.org/web/20190825032951/https://www.espncricinfo.com/series/8558/scorecard/66137/india-vs-australia-1st-match-pepsi-triangular-series-1997-98 Archived] from the original on 25 August 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 August</span> 2019</span>.</cite></ref> |- align="center" | scope="row" | 2 | [[ಸಚಿನ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] | 01-April-2005 |{{Cr|IND}} |{{Cr|PAK}} | 2 | 10 | 50 | 5 | 5 | align="left" | * ಇಂಜಮಾಮ್-ಉಲ್-ಹಕ್ * ಅಬ್ದುಲ್ ರಜಾಕ್ * ಶಾಹಿದ್ ಅಫ್ರಿದಿ * ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಾಮಿ * ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಫೀಜ್ | ಗೆದ್ದಿದೆ <ref>{{Cite web |title=1st ODI, Pakistan tour of India at Kochi, Apr 2 2005 |url=https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825032953/https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 |archive-date=25 August 2019 |access-date=24 August 2019 |website=ESPNcricinfo}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 "1st ODI, Pakistan tour of India at Kochi, Apr 2 2005"]. ''ESPNcricinfo''. [https://web.archive.org/web/20190825032953/https://www.espncricinfo.com/series/14934/scorecard/64938/india-vs-pakistan-1st-odi-pakistan-tour-of-india-2004-05 Archived] from the original on 25 August 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 August</span> 2019</span>.</cite></ref> |} == ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಐಪಿಎಲ್ ದಾಖಲೆಗಳು == * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರನ್‌ಗಳು : [[ಬ್ರೆಂಡನ್ ಮೆಕಲಮ್]] (ಕೊಚ್ಚಿ) * ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು : [[ವಿನಯ್ ಕುಮಾರ್]] (ಕೊಚ್ಚಿ) (6) * ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಮೊತ್ತ : [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] (162/4) * ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಮೊತ್ತ : [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] (74/10) * ಗರಿಷ್ಠ ಸ್ಕೋರ್: [[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹವಾಗ್|ವೀರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] (ದೆಹಲಿ ಡೇರ್‌ಡೆವಿಲ್ಸ್) vs [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] (47 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 80 ರನ್‌ಗಳು) * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೌಲಿಂಗ್ : [[ಇಶಾಂತ್ ಶರ್ಮ|ಇಶಾಂತ್ ಶರ್ಮಾ]] (5/12) vs. [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] * ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ : ಸಂಗಕ್ಕಾರ ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್ ವೈಟ್|ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ವೈಟ್]] (69 ಎಸೆತಗಳಲ್ಲಿ 90 ರನ್‌ಗಳು) === ವಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜೊತೆಯಾಟಗಳು === {| class="wikitable" !ವಿಕೆಟ್ !ರನ್ಗಳು !ತಂಡ ! colspan="2" |ಆಟಗಾರರು !ಎದುರಾಳಿ |- |1ನೇ |80 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] |[[ಬ್ರೆಂಡನ್ ಮೆಕಲಮ್]] |[[ವಿ. ವಿ. ಎಸ್. ಲಕ್ಷ್ಮಣ್]] |[[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] |- |2ನೇ |51 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] |[[ಬ್ರೆಂಡನ್ ಮೆಕಲಮ್]] |[[ಪಾರ್ಥಿವ್ ಪಟೇಲ್]] |[[ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್ ಕಿಂಗ್ಸ್]] |- |3ನೇ |51 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] |ಕ್ಲಿಂಗರ್ |ಎಂ ಜಯವರ್ಧನೆ |[[ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್]] |- |4ನೇ |90 |[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್]] |[[ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್ ವೈಟ್]] |ಕೆ.ಸಿ. ಸಂಗಕ್ಕಾರ |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] |- |5ನೇ |41 |[[ದೆಹಲಿ ಡೇರ್ಡೆವಿಲ್ಸ್]] |[[ವಿರೇಂದ್ರ ಸೆಹ್ವಾಗ್]] |ಟಿ.ಆರ್. ಬರ್ಟ್ |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] |- |6ನೇ |22* |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] |ಬ್ರಾಡ್ ಹಾಡ್ಜ್ |ಆರ್ ಗೊಮೆಜ್ |[[ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ನೈಟ್ ರೈಡರ್ಸ್]] |- |7ನೇ |36 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] |ಆರ್.ಎ. ಜಡೇಜಾ |ಎನ್.ಎಲ್.ಟಿ.ಸಿ. ಪೆರೇರಾ |[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್]] |- |8ನೇ |26 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] |ಆರ್.ಎ. ಜಡೇಜಾ |ಆರ್ ವಿನಯ್ ಕುಮಾರ್ |[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್]] |- |9ನೇ |1 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] |ಆರ್ ವಿನಯ್ ಕುಮಾರ್ |ಎಸ್ ಶ್ರೀಶಾಂತ್ |[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಚಾರ್ಜರ್ಸ್]] |- |10ನೇ |1 |[[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ]] |ಆರ್ ಪಿ ಸಿಂಗ್ |ಆರ್ ವಿನಯ್ ಕುಮಾರ್ |[[ದೆಹಲಿ ಡೇರ್ಡೆವಿಲ್ಸ್]] |} == ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ == ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2014 ರಿಂದ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. 2014 ರ ನವೆಂಬರ್ 6 ರಂದು ನಡೆದ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಐಎಸ್‌ಎಲ್ ತವರು ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಗೋವಾ ವಿರುದ್ಧ 1-0 ಅಂತರದಿಂದ ಗೆದ್ದಿತ್ತು. ನವೆಂಬರ್ 30, 2014 ರಂದು ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈಯಿನ್ ಎಫ್‌ಸಿ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯವನ್ನು 61,234 ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೇಶೀಯ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್‌ನ ಹೊರಗಿನ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸರಾಸರಿ ಹಾಜರಾತಿಯನ್ನು (47,427) ಹೊಂದಿತ್ತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2014-12-15 |title=Kerala Blasters has the highest average attendance |url=https://www.worldfootball.net/competition/co2778/se15838/attendance/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200907035600/https://www.worldfootball.net/attendance/ind-indian-super-league-2014/1/ |archive-date=7 September 2020 |access-date=11 December 2014}}</ref> {{Wide image|Kochi_Jawaharlal_Nehru_Stadium_Panorama.jpg|1024px|Jawaharlal Nehru Stadium on Blasters Matchday}}ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್‌ನ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ 14 ಪಂದ್ಯಗಳಿಂದ 19 ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುಂಪು ಹಂತದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪುಣೆ ಸಿಟಿ ಎಫ್‌ಸಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಿತು. ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ತನ್ನ ಏಳು ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆರರಲ್ಲಿ ಅಜೇಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ತವರು ಪಂದ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ತಂಡವು ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಚೆನ್ನೈಯಿನ್ ಎಫ್‌ಸಿಯನ್ನು 3-0 ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭರ್ಜರಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು. ಒಂದು ಗೋಲು ಮಲಯಾಳಿ ಮಿಡ್‌ಫೀಲ್ಡರ್ ಸುಶಾಂತ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ 30 ಗಜ ದೂರದಿಂದ ಕರ್ಲಿಂಗ್ ಲಾಂಗ್ ರೇಂಜರ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರಾದ ಅಲೆಸ್ಸಾಂಡ್ರೊ ನೆಸ್ಟಾ ಮತ್ತು ಮಿಕಾಯೆಲ್ ಸಿಲ್ವೆಸ್ಟ್ರೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದರು ಮತ್ತು ಇದು ಕೇರಳದ ಕ್ರೀಡಾ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣೀಯ ಕ್ಷಣವಾಯಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2014-12-15 |title=Sushanth Mathew: 'I pulled off Cristiano trick' |url=http://www.goal.com/en-india/news/7083/isl/2014/12/15/7091472/sushanth-mathew-i-pulled-off-cristiano-trick?ICID=TP_NL_1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150302013939/http://www.goal.com/en-india/news/7083/isl/2014/12/15/7091472/sushanth-mathew-i-pulled-off-cristiano-trick?ICID=TP_NL_1 |archive-date=2 March 2015 |access-date=27 December 2014 |work=Nikhil Jitendran |publisher=Goal.com}}</ref> ಹೀರೋ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ 2017/18 ರ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. == ವಿವಾ ಕೇರಳ ಎಫ್‌ಸಿ == ಹಿಂದಿನ ಐ-ಲೀಗ್ [[ಅಸ್ಸೋಸಿಯೆಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ತಂಡ ವಿವಾ ಕೇರಳ ಎಫ್‌ಸಿ (ಚಿರಾಗ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕ್ಲಬ್ ಕೇರಳ) 2011–12ರ ಐ-ಲೀಗ್ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿತು ಮತ್ತು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಡಿತು. == 2017 ರ FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್ == ಡಿಸೆಂಬರ್ 5, 2013 ರಂದು, FIFA ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜೋಸೆಫ್ ಎಸ್. ಬ್ಲಾಟರ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ [[ಫೀಫಾ|FIFA]] ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯು 2017 ರ FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಭಾರತ ವಹಿಸಲಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು <ref>{{Cite web |title=FIFA launches 2014 FIFA World Cup Legacy Trust |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2013/m=12/news=fifa-launches-2014-fifa-world-cup-legacy-trust-2239771.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140415014333/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2013/m=12/news=fifa-launches-2014-fifa-world-cup-legacy-trust-2239771.html |archive-date=15 April 2014 |website=FIFA.com}}</ref> ಎಂಟು ಸಂಭಾವ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯೂ ಒಂದಾಗಿರುವ [[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಫೆಡರೇಷನ್|AIFF]] ಬಿಡ್‌ನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ನಂತರ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Official: India to host U-17 World Cup in 2017 |url=http://www.goal.com/en-india/news/136/india/2013/12/05/4454372/official-india-to-host-u-17-world-cup-in-2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310225438/http://www.goal.com/en-india/news/136/india/2013/12/05/4454372/official-india-to-host-u-17-world-cup-in-2017 |archive-date=10 March 2016 |access-date=19 December 2014 |publisher=Goal.com}}</ref> ನಂತರ, ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಶ್ರೀ ಉಮ್ಮನ್ ಚಾಂಡಿ ಅವರು ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ವಿಶೇಷ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಸಭೆಯ ನಂತರ ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಪತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Kerala Government backs U-17 World Cup India bid |url=http://www.goal.com/en-india/news/136/india/2013/07/25/4141352/kerala-government-backs-u-17-world-cup-india-bid |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406123905/https://www.goal.com/en-india/news/136/india/2013/07/25/4141352/kerala-government-backs-u-17-world-cup-india-bid |archive-date=6 April 2020 |access-date=19 December 2014 |publisher=Goal.com}}</ref> ಫಿಫಾ ನಿರ್ದೇಶನದಂತೆ ಸರ್ಕಾರ ಹಿರಿಯ ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಶ್ರೀ ಎಪಿಎಂ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹನೀಶ್ ಅವರನ್ನು ನೋಡಲ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Hanish appointed Nodal Officer for 2017 Fifa U-17 World Cup |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/2017-u-17-world-cup/Hanish-appointed-Nodal-Officer-for-2017-Fifa-U-17-World-Cup/articleshow/37580425.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160421100934/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/2017-u-17-world-cup/Hanish-appointed-Nodal-Officer-for-2017-Fifa-U-17-World-Cup/articleshow/37580425.cms |archive-date=21 April 2016 |access-date=19 December 2014 |work=The Times of India |agency=PTI}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 11, 2014 ರಂದು, ಫೀಫಾ ತಂಡವು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಎರಡನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪಿಚ್‌ನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬಕೆಟ್ ಆಸನಗಳ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಒತ್ತು ನೀಡಿತು. ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಐಎಸ್‌ಎಲ್‌ಗೆ ಸರಾಸರಿ 47,000 ಜನಸಮೂಹ ದಾಖಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ನಗರವು ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ 6, 2015 ರಂದು, FIFA ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ AIFF ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ಒಂದು ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ದೆಹಲಿ, ಮುಂಬೈ, ಗುವಾಹಟಿ, ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Kochi to host U-17 FIFA World Cup matches |url=http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150408234845/http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |archive-date=8 April 2015 |publisher=Manoramaonline}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20150408234845/http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html "Kochi to host U-17 FIFA World Cup matches"]. Manoramaonline. Archived from [http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html the original] on 8 April 2015.</cite></ref> == ಫೋರ್ಕಾ ಕೊಚ್ಚಿ ಎಫ್‌ಸಿ == ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2024 ರಿಂದ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಕೇರಳ ಕ್ಲಬ್ ಫೋರ್ಕಾ ಕೊಚ್ಚಿ ಎಫ್‌ಸಿಯ ತವರು ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. == ಕೇರಳ ಸ್ಟ್ರೈಕರ್ಸ್ == ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್ ತಂಡ ಕೇರಳ ಸ್ಟ್ರೈಕರ್ಸ್ 2012 ರಿಂದ 2016 ರವರೆಗೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದೆ. == ಪ್ರವೇಶಿಸುವಿಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:Stadium_Link_Road_Kochi.jpg|right|thumb|220x220px| ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಲಿಂಕ್ ರಸ್ತೆ]] ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ನಗರದ ಹೃದಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕಲೂರ್ ಮತ್ತು ಪಲರಿವತ್ತಂ ನಡುವಿನ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ರಸ್ತೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಅನೇಕ ನಗರ ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಿಂದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಲಿಂಕ್ ರಸ್ತೆಯು ಥಮ್ಮನಂ ಮತ್ತು ಕತ್ರಿಕಡವುಗಳಿಂದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು 2.5 and 5.2 ರಲ್ಲಿದೆ. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ತರ (ಪಟ್ಟಣ) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ (ಜಂಕ್ಷನ್) ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಂದ. ಕಲೂರು - ಪಲರಿವತ್ತಂ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಎಲ್ಲಾ ನಗರ ಬಸ್‌ಗಳು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋದ ಜೆಎಲ್‌ಎನ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣವು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ ಇರುವುದರಿಂದ ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ನಗರದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದು. == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery mode="packed" heights="134"> ಚಿತ್ರ:Jawaharlal_Nehru_Stadium,_Kochi,_Kerala.png|alt=Stadium before a FIFA U-17 World Cup Match.| FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ. ಚಿತ್ರ:Jewaharlal_Nehru_Stadium_Kochi_ISL.jpg|alt=Stadium before an ISL Match.| ಐಎಸ್‌ಎಲ್ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ. ಚಿತ್ರ:Manjappada_unfolding_their_tifo.jpg|alt=Manjappada (Yellow Army) during a match in Kochi.| ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಂಜಪ್ಪದ (ಹಳದಿ ಸೇನೆ). ಚಿತ್ರ:Jewharlal_Nehru_Stadium_Kochi_ISL_2016_Final.jpg|alt=2016 Indian Super League final between ATK and Kerala Blasters.| ೨೦೧೬ ರ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯ ಎಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ನಡುವೆ. </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಥಳಗಳು]] 0yip7v17vi9dfqm8ogcsvvenn23tjnn 0 180409 1382973 2026-08-15T16:47:49Z Kavitha G. Kana 30404 "[[:en:Special:Redirect/revision/1292327497|Venu V. Desom]]" ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು 1382973 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = ವೇಣು ವಿ. ದೇಸಂ | native_name = വേണു വി ദേശം | image = 9524 - VENU V DESOM.jpg | birth_date = {{bya|1959 }} | birth_place = ದೇಸಂ, [[ಅಲುವ, ಕೇರಳ]], ಭಾರತ | spouse = ಆಶ ವೇಣುಗೋಪಲ್ }} '''ವೇಣು ವಿ. ದೇಸೋಮ್''' ( [[ಮಲಯಾಳಂ]] :ವೇಣು ವಿ ದೇಶಂ; ಮೇ 1959 ರಲ್ಲಿ ಡೆಸೊಮ್ ಹಳ್ಳಿ, [[ಅಲುವಾ|ಆಲುವಾ, ಕೇರಳ]], ಭಾರತ) ನಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ, <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=14 October 2005 |title=Celebrating a celestial occasion |url=http://www.hindu.com/2005/10/14/stories/2005101420020300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061210092704/http://www.hindu.com/2005/10/14/stories/2005101420020300.htm |archive-date=10 December 2006 |access-date=21 February 2011 |work=[[The Hindu]]}}</ref> ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು ಅನುವಾದಕ. ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ [[ಗಝಲ್|ಗಜಲ್‌ಗಳನ್ನು]] ಬರೆದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ ಇವರು. ಮೂಲ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಅವರು ಫ್ಯೋಡರ್ ದೋಸ್ಟೋವ್ಸ್ಕಿ, ಸ್ಕೋಪೆನ್‌ಹೌರ್, [[ಲಿಯೊ ಟಾಲ್ಸ್ಟಾಯ್|ಲಿಯೋ ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್]], [[ಖಲೀಲ್ ಜಿಬ್ರಾನ್|ಖಲೀಲ್ ಗಿಬ್ರಾನ್]], [[ರಜನೀಶ|ಓಶೋ]], [[ಜಿಡ್ಡು ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ]] ಮತ್ತು ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಕೊರೊಲೆಂಕೊ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬರಹಗಾರರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮಲಯಾಳಂಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ಕೃತಿಗಳು == '''ಕಾವ್ಯ (ಕವಿತೆಗಳು):-''' # ನಿಲೈಕ್ಕಾಥಾ ಕಜ಼ಾಚ್ಕಲ್ (ನಿಲಕ್ಕತ್ತ ನೋಟಗಳು) - 1991 # ಆದಿರೂಪಂಗಲ್ (ಆದಿರೂಪಗಳು) - 1981, # ರಾತ್ರಿಭೂತಂ (ರಾತ್ರಿಭೂತಂ) - 1983 # ಧ್ಯಾನಿ (ಧ್ಯಾನಿ)-2002 # Mohaandhakaarasanchaari (ಮೋಹನಕಾರಸಂಚಾರಿ) - 2011 '''ಕಾದಂಬರಿಗಳು :-''' # ರಷ್ಯನ್ ಕ್ರಿಸ್ತೂ - ಲೋಗೋಸ್ ಪ್ರಕಾಶಕರು - 2016. ದೋಸ್ಟೋವ್ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕಾದಂಬರಿ # ಪ್ರಿಯಾಪೆಟ್ಟ ಲಿಯೋ - ಹಸಿರು ಪುಸ್ತಕಗಳು - 2016-ಲಿಯೋ ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್ ಆಧಾರಿತ ಕಾದಂಬರಿ # ಪ್ರಾಣಯಾಜೀವಿತಮ್ = ದೋಸ್ತಯೋವ್ಸ್ಕಿಯ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ (ಡಿಸಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು 2018) # ಅರಿಯಪ್ಪೇದತ ದೋಸ್ತಯೋವ್ಸ್ಕಿ '''ಅನುವಾದಗಳು :-''' # ದೋಸ್ಟೋವ್ಸ್ಕಿಯವರ 19 ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ದಿ ರಾ ಯೂತ್, ಈಡಿಯಟ್, ಕ್ರೈಮ್ ಅಂಡ್ ಪನಿಶ್ಮೆಂಟ್, ಎಟರ್ನಲ್ ಹಸ್ಬೆಂಡ್, ಜೆಂಟಲ್ ಸ್ಪಿರಿಟ್, ಡ್ರೀಮ್ ಆಫ್ ರಿಡಿಕ್ಯುಲಸ್ ಮ್ಯಾನ್ ಸೇರಿವೆ. # ಅನ್ನಾ ದೋಸ್ಟೋವ್ಸ್ಕಿಯ ನೆನಪುಗಳು (ಅನ್ನ ಅವರ ನೆನಪುಗಳು, ಅನ್ನಾಳ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು) # ಸೋಫಿಯಾ ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್ ಅವರ ನೆನಪುಗಳು (ಪ್ರಕಟಣೆಯಾಗಲಿವೆ) # ಟ್ಯಾಗೋರ್, ಲಲ್ಲೇಶ್ವರಿ, ಖಲೀಲ್ ಗಿಬ್ರಾನ್ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರ್ ಅವರ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಕೃತಿಗಳು # ಲಿಯೋ ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್ ಅವರ 3 ಕೃತಿಗಳು '''ಗೀತರಚನೆಕಾರ:-''' # ಅವರು 1998 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಉಂಬಾಯಿ ಹಾಡಿರುವ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಗಜಲ್ ಆಲ್ಬಂ "ಪ್ರಣಾಮಂ" ಗಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. # ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕ್ಯಾಪಾಚಿನೋ ಚಿತ್ರಕ್ಕೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಇದನ್ನು ಪಿ ಜಯಚಂದ್ರನ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ, '''ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು :-''' [[ಚಿತ್ರ:Russian_award.jpg|thumb| ರಷ್ಯಾದಿಂದ ಸೆರ್ಗೆರಿ ಎಸೆನಿನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] * ಕೇಸರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಖಜಕ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಅದ್ವೈತಶ್ರಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ಮಲಯಾಳಂಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2014) ಗೆದ್ದಿದೆ. * ಪ್ರೊ ಕಾಲಿಯಾತ್ ದಾಮೋದರನ್ ಪುರಸ್ಕಾರಂ (2016) * ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಎಸೆನಿನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ರಷ್ಯನ್ ಹೌಸ್ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಕೋ ಸ್ಟೇಟ್ ಎಸೆನಿನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. (2021) * ಯುಸಿ ಕಾಲೇಜು ಶತಾಬ್ದಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ (2024) * == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ಭಾರತೀಯ ಬರಹಗಾರರ ಪಟ್ಟಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://www.facebook.com/venu.vdesom ಫೇಸ್ಬುಕ್] {{Authority control}}<templatestyles src="Module:Portal bar/styles.css"></templatestyles>  [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೫೯ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:Articles with hCards]] 40fu50gw8gdfmc05ggi4e6j86gpfqmd 0 180410 1382975 2026-08-15T16:52:35Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox lake | name = ವೀರನ್ಪುಳ | image = Veeranpuzha buildings.jpg | alt = ವೀರನ್ಪುಳ ಸರೋವರದಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು | caption = | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಕೇರಳ]] | coordinates = {{Coord|10.07|76.24|type:waterbody|display=inline,title}} | type = | pushpin_map = Kerala | pushpin_map_alt = ಕೇರಳದೊಳಗೆ ವೀರನ್ಪು... 1382975 wikitext text/x-wiki {{Infobox lake | name = ವೀರನ್ಪುಳ | image = Veeranpuzha buildings.jpg | alt = ವೀರನ್ಪುಳ ಸರೋವರದಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು | caption = | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಕೇರಳ]] | coordinates = {{Coord|10.07|76.24|type:waterbody|display=inline,title}} | type = | pushpin_map = Kerala | pushpin_map_alt = ಕೇರಳದೊಳಗೆ ವೀರನ್ಪುಳ ಸರೋವರದ ಸ್ಥಳ | inflow = | outflow = | catchment = | countries = ಭಾರತ | length = | width = | area = | depth = | max_depth = | volume = | residence_time = | shore = | elevation = | islands = | settlements = }} '''ವೀರನ್ಪುಳ''' [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ಸರೋವರ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರ]]ದ ಉತ್ತರದ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ಅಳಿಯಿಂದ [[ಮುನಂಬಂ]] ಅಳಿಯವರೆಗೆ, ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರವನ್ನು "ವೀರನ್ಪುಳ" ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 1980 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮುನಂಬಂನಿಂದ [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ]]ಗೆ ನಿಯಮಿತ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳು ಇದ್ದವು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮಾನವ ವಾಸವಿಲ್ಲದ ದೊಡ್ಡ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆಯಿಲ್ಲದಿರುವುದು ದಟ್ಟವಾದ ಮಾನವ ವಸತಿಗಳ ಕೊರತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ವೀರನ್ಪುಳವನ್ನು ''ಕಡಕ್ಕಾರಕ್ಕಾಯಲ್'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/ernakulam/nagaram/1.2419490|title=ചാത്തനാട്‌|access-date=9 January 2020|archive-date=13 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210613111558/https://www.mathrubhumi.com/ernakulam/nagaram/1.2419490|url-status=dead}}</ref> == ಪೊಕ್ಕಳಿ ಕೃಷಿ == ಉಪ್ಪು ಸಹಿಷ್ಣುವಾದ [[ಪೊಕ್ಕಳಿ]] ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ವೀರನ್ಪುಳದ ದಂಡೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೊಕ್ಕಳಿಯು ಆವರ್ತಕ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಲವಣಾಂಶದ ಮಟ್ಟವು ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದರಿಂದ, ಅಕ್ಕಿ ಕೃಷಿಯು ಜೂನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿಯು ನವೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಗ್ಗಿಯು ಮುಗಿದ ನಂತರ, ನವೆಂಬರ್ನಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ವರೆಗೆ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಲವಣಾಂಶದ ಮಟ್ಟವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆಯು ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಸರೋವರದಿಂದ ಗದ್ದೆಗೆ [[ಕವಾಟ]]ಗಳಲ್ಲಿ ತೆರೆಯುವಿಕೆಗಳಿವೆ. ಈ ತೆರೆಯುವಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ, ಸೀಗಡಿ ಮರಿಗಳು ಅಕ್ಕಿ ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಮತ್ತು ಸರೋವರದಿಂದ ಗದ್ದೆಗೆ ಈಜುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಿದ ಬೆಳೆಯ ಕಾಂಡದ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಕೃಷಿಯು ಆಕರ್ಷಕವಾಗದ ಮತ್ತು ಲಾಭದಾಯಕವಲ್ಲದ ಕಾರಣ ವೀರನ್ಪುಳದ ಅನೇಕ ಪೊಕ್ಕಳಿ ರೈತರು ಕೃಷಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಇತರ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ == ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಮೀನುಗಾರಿಕೆ]]ಗಾಗಿ ವೀರನ್ಪುಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಕೆಲವು ನೀರಿನ ಮುಂಭಾಗದ ಪ್ರವಾಸೋತ್ಸವಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons category|Veeranpuzha}} {{Tourism in Kerala}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಸರೋವರಗಳು]] jgd62a84qtng6zwgsrl0636c36vwhym 0 180411 1382976 2026-08-15T16:56:26Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox lake | name = ಮಾನಾಂಚಿರ | image = Mananachira Pond Gardens, Kozhikode2.jpg | alt = ಮಾನಾಂಚಿರ ಕೊಳದ ಉದ್ಯಾನಗಳ ನೋಟ | caption = ಮಾನಾಂಚಿರ ಚೌಕದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ | image_bathymetry = | alt_bathymetry = | pushpin_map=Kerala | pushpin_alt= ಕೇರಳದೊಳಗೆ ಮಾನಾಂಚಿರ ಸರೋವರದ ಸ್ಥಳ | caption_bathymetry = | location = ಕೋ... 1382976 wikitext text/x-wiki {{Infobox lake | name = ಮಾನಾಂಚಿರ | image = Mananachira Pond Gardens, Kozhikode2.jpg | alt = ಮಾನಾಂಚಿರ ಕೊಳದ ಉದ್ಯಾನಗಳ ನೋಟ | caption = ಮಾನಾಂಚಿರ ಚೌಕದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ | image_bathymetry = | alt_bathymetry = | pushpin_map=Kerala | pushpin_alt= ಕೇರಳದೊಳಗೆ ಮಾನಾಂಚಿರ ಸರೋವರದ ಸ್ಥಳ | caption_bathymetry = | location = [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್]], [[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]] | coordinates = {{Coord|11|15|15.9|N|75|46|47.9|E|region:IN-KL_type:waterbody|display =inline,title}} | type = ಕೃತಕ | date_built = | date_flooded = | length = {{convert|130|m|abbr=on}} | width = {{convert|109|m|abbr=on}} | area = {{convert|14,120|m2|abbr=on}} | depth = | max_depth = | volume = | residence_time = | shore = | elevation = | frozen = | islands = | settlements = | reference = }}[[File:Sculpture of Jacek Tylicki.jpg|thumbnail|[[ಜೇಸೆಕ್ ಟೈಲಿಕ್ಕಿ]] ಅವರ ಶಿಲ್ಪ: "ನಿಮ್ಮಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಕೊಡಿರಿ - ನಿಮಗೆ ಬೇಕಾದರೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿರಿ"]] [[File:Mananchira maithanam 1.JPG|thumbnail|ಮಾನಾಂಚಿರ ಉದ್ಯಾನಗಳು]] '''ಮಾನಾಂಚಿರ''' ಕೇರಳದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್]] ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕೃತಕ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಕೊಳವಾಗಿದೆ. ಈ ಕೊಳವು 3.49 [[ಎಕರೆ]] (14,120 ಮೀ²) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆಯತಾಕಾರದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಚಿಲುಮೆಯಿಂದ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಾನಾಂಚಿರವನ್ನು ಸುಮಾರು 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡಿನ ಸಾಮಂತ ಆಡಳಿತಗಾರನಾದ [[ಜಾಮೋರಿನ್]] ಮಾನ ವಿಕ್ರಮನು ಸ್ನಾನದ ಕೊಳವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಕೊಳವನ್ನು ಅಗೆಯುವಾಗ ಪಡೆದ [[ಲ್ಯಾಟರೈಟ್]] ಅನ್ನು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅರಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ಆಡಳಿತಗಾರನು ಇದನ್ನು ಸಯ್ಯದ್ ಜಿಫ್ರಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಮೂಲವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |title=A short history of Kerala |last=Ayyar |first=K.V. Krishna |year=1966 |publisher=Pai }}</ref> 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್|ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡಿನ]] ಪುರಸಭೆಯು ಕೊಳವನ್ನು ಕುಡಿಯುವ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡಬೇಕೆಂದು ಆದೇಶಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸ್ನಾನ, ತೊಳೆಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು - ಇದು ಅಂದಿನಿಂದ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ತೀರ್ಪಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |year=1974 |journal= Nagarlok |volume=6 |publisher=Centree for Training and Research in Municipal Administration }}</ref> ಕೊಳವು ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಪುರಸಭೆಯ ಒಳಚರಂಡಿ, ಮನೆಗೆಲಸದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಬಳಿಯಿರುವ ಜವಳಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಂದ ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. 2000 ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಯ ನೀರಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಮತ್ತು ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನೀರಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಕೊಳವು [[ಮಾನ್ಸೂನ್]] ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಲಜಿಕಲ್ ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಹೆಚ್ಚು [[ಕ್ಷಾರೀಯ]]ವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.<ref>{{cite book |title=Environmental crisis and security in the new millennium |year=2000 |publisher=Anmol Publications |location= Delhi |isbn= 81-261-2178-5 |chapter=Water Quality Status on Mananchira Lake in Kozhikode, Kerala}}</ref> ==ಹೊಸ ಉದ್ಯಾನವನ== ಕೊಳದ ಸುತ್ತಲಿನ ಉದ್ಯಾನವನ ಸಮುಚ್ಛಯವಾದ [[ಮಾನಾಂಚಿರ ಚೌಕ]]ವನ್ನು 1994 ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಹಿಂದೆ ಮಾನಾಂಚಿರ ಚೌಕವು ಮಾನಾಂಚಿರ ಮೈದಾನಂ (ಆಟದ ಮೈದಾನ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಫುಟ್ಬಾಲ್ಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಮಾನಾಂಚಿರ ಮೈದಾನಂ ಮಾನಾಂಚಿರ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ ವಿಳಕ್ಕು ಎಂಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಆಗಿನ ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಶ್ರೀ ಅಮಿತಾಬ್ ಕಾಂತ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಮೀಪದ ಎರಡು ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಮೂಲಕ ಮಾನಾಂಚಿರ ಮೈದಾನಂ ಅನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಮಾನಾಂಚಿರ ಚೌಕ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾನಾಂಚಿರ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ ವಿಳಕ್ಕು (ಪ್ರತಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ) ನಡೆಸುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಮುತ್ತಲಕುಳಂ ಮೈದಾನಂಗೆ (ಮಾನಾಂಚಿರ ಚೌಕ / ಮೈದಾನಂಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಮೈದಾನ, ಇದನ್ನು ಮುತ್ತಲಕುಳಂ ಎಂಬ ಕೊಳವನ್ನು ತುಂಬಿದ ನಂತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು) ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು== ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಾನಾಂಚಿರ ಚೌಕವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಬಾರದು ಎಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ಹಾಕಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದೊಳಗೆ ಧೋತಿ ಧರಿಸಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಬರಹಗಾರರ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಉದ್ಯಾನವನವು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಎರಡು ಗಂಟೆಯ ನಂತರ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ಉಚಿತವಾಗಿದೆ. ಪಟ್ಟಾಲ ಪಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಿಟ್ಟಾಯಿ ತೆರುವು ನಂತಹ ಇತರ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಸ್ಥಳಗಳು ಉದ್ಯಾನವನದ ಬಳಿ ಇವೆ. ಟೌನ್ ಹಾಲ್ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಯೂ ಉದ್ಯಾನವನದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿವೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕ್ರೌನ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಎಂಬ ಮಲಯಾಳಿ ಅಲ್ಲದ ನಿವಾಸಿಗಳ ನೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳವಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನವು 250 ಸುಂದರ ದೀಪಸ್ತಂಭಗಳು, ಕೃತಕ ತೊರೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಾಕಾಶ ರಂಗಮಂದಿರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉದ್ಯಾನವನದ ಬಳಿಯಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪುಸ್ತಕಗಳ ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[File:Church calicut.jpg|thumbnail|ಸಿಎಸ್ಐ ಚರ್ಚ್, ಮಾನಾಂಚಿರ, ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್]] ==ಮುತ್ತಲಕುಳಂ== ಮಾನಾಂಚಿರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು ಮುತ್ತಲಕುಳಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುತ್ತಲಕುಳಂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಟ್ಟೆ ಒಣಗಿಸುವ ಮೈದಾನವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಈಗಲೂ ಒಗೆಯುವ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಟೂರಿಂಗ್ ಬುಕ್ಸ್ಟಾಲ್ (TBS) ಮಹಿಳಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ಅಹ್ಮದಿಯ್ಯ ಮಸೀದಿಯು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಪಾಲಯಂ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಪಾಲಯಂ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣವೂ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಪಾಲಯಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ನಗರದ ಮೊದಲ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಮಾನಾಂಚಿರ ಚೌಕ== ಮಾನಾಂಚಿರ ಚೌಕವು ದಕ್ಷಿಣ [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್]]ನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ. ಮಾನಾಂಚಿರದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ''ಮೈದಾನ''ವನ್ನು ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳು, ಕೃತಕ ಬೆಟ್ಟ, ಪೊದೆಗಳು, ಶಿಲ್ಪ, ಮುಕ್ತಾಕಾಶ ರಂಗಮಂದಿರ, ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಚಿಲುಮೆಯೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾನಾಂಚಿರ ಚೌಕವು ನಗರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಕೃತಕ ಸರೋವರವಾದ ಮಾನಾಂಚಿರದಿಂದ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮಾಜಿ ಆಡಳಿತಗಾರನಾದ ಮಹಾದೇವನ್ [[ಸಾಮೂತಿರಿ]] ಅವರ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ, ಇವರನ್ನು ಮಾನ-ವೇದನ್ ಚಿರ (ಕೊಳ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಮಾನ-ಅನ್-ಚಿರ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು. 100 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ವಲಿಯಂಗಡಿ ಮತ್ತು [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಬೀಚ್|ಬೀಚ್]] ಪ್ರದೇಶವು ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ನಗರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. 1970 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣದ ಕೇಂದ್ರವು ಮಾನಾಂಚಿರ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು 1980 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, [[ಮಾವೂರು ರಸ್ತೆ]] ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. 2010 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, [[ತೊಂಡಯಾಡ್ ಜಂಕ್ಷನ್|ತೊಂಡಯಾಡ್]] ಬೈಪಾಸ್ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿನ [[ಪಾಲಾ಴ಿ]] ರೋಮಾಂಚಕ ರಾತ್ರಿ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ನಗರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. [[File:Pathummayude Aadu.jpg|thumbnail|ಮಾನಾಂಚಿರದಲ್ಲಿನ ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತುಮ್ಮಯುಡೆ ಆಡು]] ==ಒಯಿತ್ತಿ ರಸ್ತೆ== ಒಯಿತ್ತಿ ರಸ್ತೆಯು ಮಾನಾಂಚಿರವನ್ನು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ==ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು== * ಎಲ್ಐಸಿ ವಿಭಾಗೀಯ ಕಚೇರಿ * ಮಾತೃಭೂಮಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಕಚೇರಿ * ಕೋರ್ಟ್ ರಸ್ತೆ * ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಹೋಮ್ * ಎಸ್.ಎಂ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ * ಪ್ಯಾರಮೌಂಟ್ ಟವರ್ * ಕ್ರೌನ್ ಸಿನಿಮಾ * ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಕಚೇರಿ * [[ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] * ಮುಖ್ಯ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿ * ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಕಚೇರಿ * ವೈಕಂ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್ ರಸ್ತೆ * ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಟೌನ್ಹಾಲ್ * ಪಟ್ಟಾಲ ಪಲ್ಲಿ (ಮಸೀದಿ) * ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ * ಕಾಮ್ಟ್ರಸ್ಟ್ (ಈಗ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ) *ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಚೇರಿ<ref>{{Cite web|title=National Child Development council|url=https://www.google.com/maps/place/National+Child+Development+council/@11.2440761,75.7830651,17z/data=!4m5!3m4!1s0x3ba6596c8fa8eec1:0x897d4cb9e3adc04!8m2!3d11.2442857!4d75.7852166?shorturl=1|access-date=2021-01-15|website=National Child Development council|language=en}}</ref> ==ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ== <gallery class="center" caption="ಚಿತ್ರಗಳು" widths="200px" heights="100px" perrow="3"> File:Town Hall, Kozhikode (2).jpg|ಟೌನ್ ಹಾಲ್, ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ File:Pottekkatt 1 choosetocount.JPG|ಮಾನಾಂಚಿರದ ಬಳಿ ಎಸ್.ಎಂ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಎದುರಾಗಿರುವ ಲೇಖಕ [[ಎಸ್. ಕೆ. ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಾಟ್]] ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ File:SK Pottekkat Bust.JPG|ಎಸ್.ಎಂ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ನಲ್ಲಿರುವ ಎಸ್.ಕೆ.ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಾಡ್ ಪ್ರತಿಮೆ File:Church calicut.jpg|ಸಿಎಸ್ಐ ಚರ್ಚ್ File:VK Krishna Menon Statue Mananchira.jpg|ವಿ.ಕೆ.ಕೃಷ್ಣ ಮೆನನ್, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ File:Mananachira Pond Gardens, Kozhikode.jpg </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{commons category}} {{reflist}} {{Geographic Location | title = '''ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು''' | Northwest = | North = [[ನಡಕ್ಕಾವು]] | Northeast = | West = [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಬೀಚ್]] | Centre = ಮಾನಾಂಚಿರ ಜಂಕ್ಷನ್ | East = [[ಮಾವೂರು ರಸ್ತೆ]] | Southwest = | South = [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] | Southeast = }} {{Tourism in Kerala}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಸರೋವರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕೃತಕ ಸರೋವರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡಿನ ಉಪನಗರಗಳು]] qkcmixawic2c766l4ooclyjlb67ydfe 0 180412 1382978 2026-08-15T17:03:21Z Prathvi Acharya 87484 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Short description|Species of goat endemic to South India}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image = Nilgiri Tahr at Eravikulam National Park.jpg | image2 = Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius) female.jpg | image_caption = ಗಂಡು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ | image2_caption = ಹೆಣ್ಣು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=i... 1382978 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of goat endemic to South India}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image = Nilgiri Tahr at Eravikulam National Park.jpg | image2 = Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius) female.jpg | image_caption = ಗಂಡು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ | image2_caption = ಹೆಣ್ಣು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Nilgiritragus hylocrius'' |author=Alempath, M. |author2=Rice, C. |date=2008 |article-number=e.T9917A13026736 |doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T9917A13026736.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | taxon = Nilgiritragus hylocrius | parent_authority = [[Anne Ropiquet|Ropiquet]] & [[Alexandre Hassanin|Hassanin]], 2005 | authority = ([[William Ogilby|Ogilby]], 1838) | synonyms = {{species list|Hemitragus hylocrius |(Ogilby, 1838)}} | synonyms_ref = <ref name=iucn/> | range_map = Nilgiritragus.png | range_map_caption = Distribution of Nilgiri tahr }} '''ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್''' (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು: ''Nilgiritragus hylocrius'') ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ) ಒಂದು ಗೊರಸುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ' (endangered) ಜೀವಿ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ.<ref name=Prater>{{cite book |author=Prater, S. H. |orig-date=1948|year=1971 |title=The book of Indian Animals |publisher=[[Bombay Natural History Society]] |place=Bombay}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ (Nilgiri tahr) ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ಅವರು ಮೊದಲು 'ಕ್ಯಾಪ್ರಾ ವಾರ್ಯಟೊ' (Capra warryato) ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾಹರ್ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾಹರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಕುಲದ (genus) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2005ರ ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್ (ಜೀವಿಗಳ ವಿಕಾಸದ ಸಂಬಂಧದ) ಅಧ್ಯಯನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಇದನ್ನು 'ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್' (Nilgiritragus) ಎಂಬ ಹೊಸ ಕುಲಕ್ಕೆ ಮರು-ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು; ಇದು 'ಓವಿಸ್' (Ovis) ಕುಲದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಮೈಕಟ್ಟುಳ್ಳ ಪರ್ವತ ಮೇಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಚಿಕ್ಕದಾದ, ಒರಟಾದ ಮತ್ತು ಹಳದಿ-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ರೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸುಮಾರು 100 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು 80-100 ಕೆಜಿ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಇವುಗಳ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿರುಸಾದ ರೋಮಗಳ ಗುಂಪು (mane) ಮತ್ತು ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಣ್ಣದ ಗುರುತು ಇರುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಎರಡೂ ಲಿಂಗದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಾಗಿರುವ ಕೊಂಬುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇವು 40 ಸೆಂ.ಮೀ ವರೆಗೆ ಉದ್ದವಿರಬಹುದು. ಇವು ಚುರುಕಾದ ಮತ್ತು ನಿಪುಣ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೀಲಗಿರಿ ಮತ್ತು ಆನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ; ಇವುಗಳ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಎರವிகுಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಕುರ್ತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇವುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಕೇರಳದ ಪೊನ್ಮುಡಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಶೋಲಾ (shola) ಅರಣ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಕಡಿದಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ತೆರೆದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತವೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು, ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಾಶದಿಂದಾಗಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು; 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕೆಲವು ನೂರು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಾಗಿ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ; 2015ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3,122 ಮತ್ತು 2025ರಲ್ಲಿ 2,655 ಪ್ರಾಣಿಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' (Nilgiritragus) ಎಂಬ ಕುಲದ ಹೆಸರನ್ನು, 'ನೀಲಿ' (blue) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದ 'Nila' ಮತ್ತು 'ಬೆಟ್ಟಗಳು' (hills) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ 'Giri' (ಇವು ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ) ಹಾಗೂ 'ಮೇಕೆ' (goat) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಗ್ರೀಕ್ ಪದ 'trágos' ಇವುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |title=A Greek–English Lexicon |last1=Liddell |first1=H. G. |last2=Scott|first2=R. |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1940 |edition=Ninth |location=Oxford |chapter=τράγος|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=tra/gos&highlight=}}</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ಅವರು ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಅನ್ನು ''Capra warryato'' ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.<ref name="Ham">{{cite book |last=Hamilton |first=G. D. |url=https://archive.org/details/recordsofsportin00hamirich/page/284 |title=Records of sport in southern India chiefly on the Annamullay, Nielgherry and Pulney mountains, also including notes on Singapore, Java and Labuan, from journals written between 1844 and 1870 |publisher=R. H. Porter |year=1892 |editor=Hamilton, E. |location=London |page=284 |oclc=4008435}}</ref> ನಂತರ ಇದನ್ನು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್ (''Arabitragus jayakari'') ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾರ್ (''H. jemlahicus'') ಪ್ರಭೇದಗಳೊಂದಿಗೆ 'ಹೆಮಿಟ್ರಾಗಸ್' (''Hemitragus'') ಕುಲದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. 2005ರ ವಂಶವೃಕ್ಷ ಸಂಬಂಧಿತ (ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್) ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು, ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್‌ಗಳು 'ಕ್ಯಾಪ್ರ' (''Capra'') ಕುಲಕ್ಕೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ (ಸಹೋದರ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿವೆ) ಎಂದು ತೋರಿಸಿತು; ಆದರೆ ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ 'ಓವಿಸ್' (''Ovis'') ಕುಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು 'ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್' (''Nilgiritragus'') ಎಂಬ ಏಕ-ಪ್ರಭೇದದ (ಮಾನೊಟೈಪಿಕ್) ಕುಲಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal |author1=Ropiquet, A. |author2=Hassanin, A. |name-list-style=amp |year=2005 |title=Molecular evidence for the polyphyly of the genus ''Hemitragus'' (Mammalia, Bovidae) |url= |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=36 |issue=1 |pages=154–168 |doi=10.1016/j.ympev.2005.01.002 |pmid=15904863 |bibcode=2005MolPE..36..154R}}</ref> ''Ovis'' ಮತ್ತು ''Nilgiritragus'' ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ಅವುಗಳ ಆನುವಂಶಿಕ ವಿಭಜನೆಯು ಸುಮಾರು 2.7 ರಿಂದ 5.2 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತರದ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಆನೈಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣದ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ 'ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಗ್ಯಾಪ್' (Palakkad Gap) ಮೂಲಕ ಉಂಟಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯು ಸುಮಾರು 1.5 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿತು.<ref>{{cite journal |last1=Joshi |first1=B. D. |last2=Matura |first2=R. |last3=M. A. |first3=P. |last4=De |first4=R. |last5=Pandav |first5=B. |last6=Sharma |first6=V. |last7=Nigam |first7=P. |last8=Goyal |first8=S. P. |date=2018 |title=Palghat gap reveals presence of two diverged populations of Nilgiri tahr (''Nilgiritragus hylocrius'') in Western Ghats, India |journal=Mitochondrial DNA Part B |volume=3 |issue=1 |pages=245–249 |doi=10.1080/23802359.2018.1436990 |pmc=7800121 |pmid=33474132 |name-list-style=amp}}</ref> ==Description== [[File:Head Female Nilgiri Tahr Valparai Feb26 A7CR 10562.jpg|thumb|left|upright=0.8|ತಲೆಯ ಹತ್ತಿರದ ನೋಟ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ದೃಢಕಾಯದ ಮೇಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಇಡೀ ದೇಹವು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಮತ್ತು ಒರಟಾದ ರೋಮಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಭುಜದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 100 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು 80 ರಿಂದ 100 ಕೆ.ಜಿ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name=Prater/> Males are larger than females, have a darker coloured fur after maturation, and a bristly mane on the back of the neck and [[withers]].<ref name=Prater/><ref name=Lyedkkar>{{cite book|title=Mammals|first=Richard|last=Lydekker|author-link=Richard Lydekker|year=1901|publisher=Merrill & Baker|page=845}}</ref> ಇದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ರೋಮವು ಗಾಢ ಹಳದಿ-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಕೆಳಭಾಗವು ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಮರಿಗಳು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ರೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ಗುರುತು ಇರುತ್ತದೆ; ಇವುಗಳನ್ನು "ಸ್ಯಾಡಲ್‌ಬ್ಯಾಕ್ಸ್" (saddlebacks) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=Prater/> ಎರಡೂ ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲೂ ಎರಡು ಬಾಗಿದ ಕೊಂಬುಗಳಿರುತ್ತವೆ; ಇವು ಗಂಡುಗಳಲ್ಲಿ 40 ಸೆಂ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ 30 ಸೆಂ.ಮೀ. ಉದ್ದದವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯಬಲ್ಲವು. ಈ ಕೊಂಬುಗಳ ಮುಂಭಾಗ ಅಥವಾ ಹೊರಭಾಗವು ಉಬ್ಬಿದಂತಿದ್ದು (convex), ಅವುಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಉಬ್ಬು ಪಟ್ಟಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೊಂಬುಗಳು ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದವರೆಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸಾಗಿ, ನಂತರ ತುದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತವೆ.<ref name=Lyedkkar/> ==ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ== [[File:Nilgiri_tahr_(Nilgiritragus_hylocrius)_juvenile.jpg|thumb|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಮರಿ ಪ್ರಾಣಿ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಆನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ) ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ.</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 400 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಇದರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜೀವಸಂಕುಲಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name=Eravikulam/><ref>{{cite web |title=About Nilgiri tahr |url=https://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/threatened_species/nilgiri_tahr/ |access-date=1 June 2025 |work=[[World Wide Fund for Nature]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ, 'ತಾರ್' (tahr) ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮುಕುರ್ತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದು, ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=TN>{{cite news |date=7 May 2025 |title=How Sangam texts helped track the Nilgiri tahr: Habitats rediscovered through ancient tamil literature |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/how-sangam-texts-helped-track-the-nilgiri-tahr-habitats-rediscovered-through-ancient-tamil-literature/articleshow/120942341.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ಕೇರಳದ [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು [[ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ,<ref>{{cite news|url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/mruthika_jan___feb_2012.pdf|title=Squeezing Life out of Ponmudi|work=[[The Hindu]]|date=30 January 2012|access-date=1 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Kerala Forest Statistics |year=2021 |url=https://forest.kerala.gov.in/forestapp/public/documents/publications/file0211202408:51:58.pdf |access-date=6 August 2025 |work=[[Government of Kerala]]}}</ref> ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಿಂಡಿಗಲ್, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ, ತೇನಿ ಹಾಗೂ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು.<ref name=NDTV>{{cite web |title=In Conservation Win, Tamil Nadu State Animal Nilgiri Tahr's Numbers Shoot Up |url=https://www.ndtv.com/india-news/in-conservation-win-tamil-nadu-state-animal-nilgiri-tahrs-numbers-shoot-up-9026910 |date=6 August 2026 |access-date=6 August 2025 |work=[[NDTV]] }}</ref> [[File:Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius).jpg|thumb|left|ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಬಯಲು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ತಮಿಳು 'ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯ'ದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಮೇಕೆಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡಿನ (ಕೊಂಗು ನಾಡು) ಕೊಯಮತ್ತೂರಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ದಕ್ಷಿಣ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿಯವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದವು.<ref name=TN/> ಆದರೆ, 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನೂರರಷ್ಟು ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಅಂದಿನಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿವೆ.<ref name=WWF>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/nilgiri-tahr-population-over-3000-wwfindia/article7717561.ece|work=[[The Hindu]]|title=Nilgiri tahr population over 3,000: WWF-India|date=3 October 2015|access-date=1 June 2025}}</ref> 2015ರಲ್ಲಿ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ನ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು 3,122 ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name=WWF/> ಏಪ್ರಿಲ್ 2025ರಲ್ಲಿ, ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗಳು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ (Nilgiri tahr) ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಎರಡನೇ ಸಮನ್ವಯಿತ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಒಟ್ಟು 2,655 ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ 1,352 ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ 1,303 ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name=NDTV/> ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ 1996ರ ಮೊದಲ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ 640 ಮತ್ತು 2014ರಲ್ಲಿದ್ದ 894ರ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, 2025ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 841 ಆಗಿತ್ತು.<ref name=Pop>{{cite news |date=6 August 2025 |title=Report finds 1,365 Nilgiri tahrs in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/report-finds-1365-nilgiri-tahrs-in-kerala/articleshow/123125223.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪರ್ವತಮಯ ಮಳೆಕಾಡುಗಳ ಬಯಲು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=iucn/> ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1,200 ರಿಂದ 2,600 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಬಂಡೆಗಲ್ಲುಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಿದಾದ ಬಂಡೆಗಳ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇವು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> 2025ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪೆಯನಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 270 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇವು ಕಂಡುಬಂದಿರುವುದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ; ಇದು ಈ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ದಾಖಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ.<ref name=NDTV/> ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅರಣ್ಯಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕುಬ್ಜ ಅರಣ್ಯದ ತೇಪೆಗಳನ್ನು (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ 'ಶೋಲಾ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಬಯಲು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. <ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳು ಹಿಂದೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದವು, ಆದರೆ 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.<ref name=iucn/> == ನಡವಳಿಕೆ == [[File:A courting male in Eravikulam NP AJTJohnsingh DSCN2997.jpg|thumb|ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಗಂಡು (ಎಡಗಡೆ)]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ವೇಳೆ ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಹಾಗೂ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಮೇಯುತ್ತಾ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟದ ಸಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Sondhi>{{cite book|title=Protected Animals of India|first=Sanjay|last=Sondhi|year=2012|isbn=978-8-179-93314-5|publisher=Energy and Resources Institute|pages=28-29}}</ref> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪೊದೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.<ref name=Sondhi/> ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 150 ರಿಂದ 200 ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=Cavendish/> ಇವು ಚುರುಕಾದ ಮೇಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಹತ್ತುವುದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿವೆ. ಇವು ಉತ್ತಮ ಸಮತೋಲನ ಹಾಗೂ ಚುರುಕುತನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಿರಿದಾದ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಏರುತ್ತವೆ. 'ತಾರ್' (tahr) ಮೇಕೆಗಳು ಉತ್ತಮ ದೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಗಾ ಇಡುತ್ತವೆ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾದ ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಯೊಂದು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತದೆ.<ref name=Lyedkkar/> === ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ === ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅವಧಿಯು ಜೂನ್‌ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗಿನ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇವು ವರ್ಷವಿಡೀ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡೆಸುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲದ ಅವಧಿಯಾದ ಜನವರಿ ಅಥವಾ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳು ಜನಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವು ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಎರಡು ಮರಿಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಬಹುದು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಳಿ ತೆರಳುವ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಗಂಡುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಾದಾಡುತ್ತವೆ. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪಾರ್ಶ್ವಭಾಗಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಾಗುವಂತೆ ನಿಂತು, ತಮ್ಮ ಕೊಂಬುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಎದುರಾಳಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಬಲವಾದ ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಳಿ ತೆರಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಇತರ ಜಾತಿಯ ಮೇಕೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸೋತ ಗಂಡನ್ನು ಹಿಂಡಿನಿಂದ ಹೊರಗೆ ಅಟ್ಟಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref name=Cavendish/><ref>{{cite journal |author=Rice, G. Clifford |title=Reproductive biology of Nilgiri tahr |journal=Journal of Zoology |location=London |url=http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620010316/http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-date=20 June 2013 }}</ref> 2025ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಪ್ರತಿ 100 ಹೆಣ್ಣುಜೀವಿಗಳಿಗೆ 49 ಗಂಡುಜೀವಿಗಳಿರುವ ಲಿಂಗಾನುಪಾತವನ್ನು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ 100 ಹೆಣ್ಣುಜೀವಿಗಳಿಗೆ 50ರಷ್ಟು ಮರಿಗಳಿರುವ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ.<ref name=NDTV/> == ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ == [[File:Nilgiritragus hylocrius-Anmalai Tiger Reserve.jpg|thumb|ಆನಮಲೈ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್‌ಗಳು]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ (Nilgiri tahr) ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ' (endangered) ಪ್ರಭೇದವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ತೊಂದರೆಗಳು ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿವೆ; ಜೊತೆಗೆ, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಯುವಿಕೆ, ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಛಿದ್ರೀಕರಣವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.<ref name=iucn/> ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ', 'ನೀಲಗಿರಿ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್' ಮತ್ತು 'ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref name=Sondhi/> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು 2022ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ 'ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಯೋಜನೆ'ಯು (Project Nilgiri Tahr), ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ, ರೇಡಿಯೋ-ಕಾಲರಿಂಗ್ (ರೇಡಿಯೋ ಕೊರಳಪಟ್ಟಿ ಅಳವಡಿಕೆ) ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಮತ್ತು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಮರುಪರಿಚಯಿಸುವಿಕೆಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name=NDTV/><ref name=TOI>{{cite news|date=29 December 2022|title=Project to protect Nilgiri Tahr, Tamil Nadu animal, launched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/project-to-protect-nilgiri-tahr-tamil-nadu-animal-launched/articleshow/96588874.cms|access-date=1 June 2025|work=[[The Times of India]]|issn=0971-8257}}</ref><ref name=PNT>{{cite web |title=Project Nilgiri Tahr|url=https://tnprojectnilgiritahr.com/ |access-date=6 August 2025|work=[[Government of Tamil Nadu]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 7 ಅನ್ನು 'ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ದಿನ'ವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ; ಇದು ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಇ. ಆರ್. ಸಿ. ಡೇವಿಡಾರ್ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವಾಗಿದೆ.<ref name=TOI/><ref name=PNT/> ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿವೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30 ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಹೊರಗಿನ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ 20 ಜೀವಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=Cavendish/> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ]] * [[ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು]] ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030019/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Hemitragus_hylocrius/ images and movies of the Nilgiri tahr ''(Hemitragus hylocrius)''] * [https://web.archive.org/web/20160110153501/http://nilgiritahrinfo.info/ Nilgiri tahr information] (archived) {{Artiodactyla|R.3}} {{Taxonbar|from=Q839672}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾಪ್ರಿನೇ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:1838ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಸಸ್ತನಿಗಳು|ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್]] dlv53lh6v8jgxb55987o8abbkcf2tk7 1383070 1382978 2026-08-16T05:04:18Z A826 72368 Altered pages. Formatted [[WP:ENDASH|dashes]]. | [[:en:WP:UCB|Use this tool]]. [[:en:WP:DBUG|Report bugs]]. | #UCB_Gadget 1383070 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of goat endemic to South India}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image = Nilgiri Tahr at Eravikulam National Park.jpg | image2 = Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius) female.jpg | image_caption = ಗಂಡು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ | image2_caption = ಹೆಣ್ಣು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Nilgiritragus hylocrius'' |author=Alempath, M. |author2=Rice, C. |date=2008 |article-number=e.T9917A13026736 |doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T9917A13026736.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | taxon = Nilgiritragus hylocrius | parent_authority = [[Anne Ropiquet|Ropiquet]] & [[Alexandre Hassanin|Hassanin]], 2005 | authority = ([[William Ogilby|Ogilby]], 1838) | synonyms = {{species list|Hemitragus hylocrius |(Ogilby, 1838)}} | synonyms_ref = <ref name=iucn/> | range_map = Nilgiritragus.png | range_map_caption = Distribution of Nilgiri tahr }} '''ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್''' (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು: ''Nilgiritragus hylocrius'') ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ) ಒಂದು ಗೊರಸುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ' (endangered) ಜೀವಿ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ.<ref name=Prater>{{cite book |author=Prater, S. H. |orig-date=1948|year=1971 |title=The book of Indian Animals |publisher=[[Bombay Natural History Society]] |place=Bombay}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ (Nilgiri tahr) ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ಅವರು ಮೊದಲು 'ಕ್ಯಾಪ್ರಾ ವಾರ್ಯಟೊ' (Capra warryato) ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾಹರ್ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾಹರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಕುಲದ (genus) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2005ರ ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್ (ಜೀವಿಗಳ ವಿಕಾಸದ ಸಂಬಂಧದ) ಅಧ್ಯಯನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಇದನ್ನು 'ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್' (Nilgiritragus) ಎಂಬ ಹೊಸ ಕುಲಕ್ಕೆ ಮರು-ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು; ಇದು 'ಓವಿಸ್' (Ovis) ಕುಲದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಮೈಕಟ್ಟುಳ್ಳ ಪರ್ವತ ಮೇಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಚಿಕ್ಕದಾದ, ಒರಟಾದ ಮತ್ತು ಹಳದಿ-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ರೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸುಮಾರು 100 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು 80-100 ಕೆಜಿ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಇವುಗಳ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿರುಸಾದ ರೋಮಗಳ ಗುಂಪು (mane) ಮತ್ತು ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಣ್ಣದ ಗುರುತು ಇರುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಎರಡೂ ಲಿಂಗದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಾಗಿರುವ ಕೊಂಬುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇವು 40 ಸೆಂ.ಮೀ ವರೆಗೆ ಉದ್ದವಿರಬಹುದು. ಇವು ಚುರುಕಾದ ಮತ್ತು ನಿಪುಣ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೀಲಗಿರಿ ಮತ್ತು ಆನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ; ಇವುಗಳ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಎರವிகுಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಕುರ್ತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇವುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಕೇರಳದ ಪೊನ್ಮುಡಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಶೋಲಾ (shola) ಅರಣ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಕಡಿದಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ತೆರೆದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತವೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು, ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಾಶದಿಂದಾಗಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು; 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕೆಲವು ನೂರು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಾಗಿ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ; 2015ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3,122 ಮತ್ತು 2025ರಲ್ಲಿ 2,655 ಪ್ರಾಣಿಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' (Nilgiritragus) ಎಂಬ ಕುಲದ ಹೆಸರನ್ನು, 'ನೀಲಿ' (blue) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದ 'Nila' ಮತ್ತು 'ಬೆಟ್ಟಗಳು' (hills) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ 'Giri' (ಇವು ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ) ಹಾಗೂ 'ಮೇಕೆ' (goat) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಗ್ರೀಕ್ ಪದ 'trágos' ಇವುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |title=A Greek–English Lexicon |last1=Liddell |first1=H. G. |last2=Scott|first2=R. |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1940 |edition=Ninth |location=Oxford |chapter=τράγος|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=tra/gos&highlight=}}</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ಅವರು ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಅನ್ನು ''Capra warryato'' ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.<ref name="Ham">{{cite book |last=Hamilton |first=G. D. |url=https://archive.org/details/recordsofsportin00hamirich/page/284 |title=Records of sport in southern India chiefly on the Annamullay, Nielgherry and Pulney mountains, also including notes on Singapore, Java and Labuan, from journals written between 1844 and 1870 |publisher=R. H. Porter |year=1892 |editor=Hamilton, E. |location=London |page=284 |oclc=4008435}}</ref> ನಂತರ ಇದನ್ನು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್ (''Arabitragus jayakari'') ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾರ್ (''H. jemlahicus'') ಪ್ರಭೇದಗಳೊಂದಿಗೆ 'ಹೆಮಿಟ್ರಾಗಸ್' (''Hemitragus'') ಕುಲದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. 2005ರ ವಂಶವೃಕ್ಷ ಸಂಬಂಧಿತ (ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್) ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು, ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್‌ಗಳು 'ಕ್ಯಾಪ್ರ' (''Capra'') ಕುಲಕ್ಕೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ (ಸಹೋದರ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿವೆ) ಎಂದು ತೋರಿಸಿತು; ಆದರೆ ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ 'ಓವಿಸ್' (''Ovis'') ಕುಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು 'ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್' (''Nilgiritragus'') ಎಂಬ ಏಕ-ಪ್ರಭೇದದ (ಮಾನೊಟೈಪಿಕ್) ಕುಲಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal |author1=Ropiquet, A. |author2=Hassanin, A. |name-list-style=amp |year=2005 |title=Molecular evidence for the polyphyly of the genus ''Hemitragus'' (Mammalia, Bovidae) |url= |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=36 |issue=1 |pages=154–168 |doi=10.1016/j.ympev.2005.01.002 |pmid=15904863 |bibcode=2005MolPE..36..154R}}</ref> ''Ovis'' ಮತ್ತು ''Nilgiritragus'' ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ಅವುಗಳ ಆನುವಂಶಿಕ ವಿಭಜನೆಯು ಸುಮಾರು 2.7 ರಿಂದ 5.2 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತರದ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಆನೈಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣದ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ 'ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಗ್ಯಾಪ್' (Palakkad Gap) ಮೂಲಕ ಉಂಟಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯು ಸುಮಾರು 1.5 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿತು.<ref>{{cite journal |last1=Joshi |first1=B. D. |last2=Matura |first2=R. |last3=M. A. |first3=P. |last4=De |first4=R. |last5=Pandav |first5=B. |last6=Sharma |first6=V. |last7=Nigam |first7=P. |last8=Goyal |first8=S. P. |date=2018 |title=Palghat gap reveals presence of two diverged populations of Nilgiri tahr (''Nilgiritragus hylocrius'') in Western Ghats, India |journal=Mitochondrial DNA Part B |volume=3 |issue=1 |pages=245–249 |doi=10.1080/23802359.2018.1436990 |pmc=7800121 |pmid=33474132 |name-list-style=amp}}</ref> ==Description== [[File:Head Female Nilgiri Tahr Valparai Feb26 A7CR 10562.jpg|thumb|left|upright=0.8|ತಲೆಯ ಹತ್ತಿರದ ನೋಟ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ದೃಢಕಾಯದ ಮೇಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಇಡೀ ದೇಹವು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಮತ್ತು ಒರಟಾದ ರೋಮಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಭುಜದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 100 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು 80 ರಿಂದ 100 ಕೆ.ಜಿ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name=Prater/> Males are larger than females, have a darker coloured fur after maturation, and a bristly mane on the back of the neck and [[withers]].<ref name=Prater/><ref name=Lyedkkar>{{cite book|title=Mammals|first=Richard|last=Lydekker|author-link=Richard Lydekker|year=1901|publisher=Merrill & Baker|page=845}}</ref> ಇದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ರೋಮವು ಗಾಢ ಹಳದಿ-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಕೆಳಭಾಗವು ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಮರಿಗಳು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ರೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ಗುರುತು ಇರುತ್ತದೆ; ಇವುಗಳನ್ನು "ಸ್ಯಾಡಲ್‌ಬ್ಯಾಕ್ಸ್" (saddlebacks) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=Prater/> ಎರಡೂ ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲೂ ಎರಡು ಬಾಗಿದ ಕೊಂಬುಗಳಿರುತ್ತವೆ; ಇವು ಗಂಡುಗಳಲ್ಲಿ 40 ಸೆಂ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ 30 ಸೆಂ.ಮೀ. ಉದ್ದದವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯಬಲ್ಲವು. ಈ ಕೊಂಬುಗಳ ಮುಂಭಾಗ ಅಥವಾ ಹೊರಭಾಗವು ಉಬ್ಬಿದಂತಿದ್ದು (convex), ಅವುಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಉಬ್ಬು ಪಟ್ಟಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೊಂಬುಗಳು ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದವರೆಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸಾಗಿ, ನಂತರ ತುದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತವೆ.<ref name=Lyedkkar/> ==ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ== [[File:Nilgiri_tahr_(Nilgiritragus_hylocrius)_juvenile.jpg|thumb|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಮರಿ ಪ್ರಾಣಿ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಆನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ) ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ.</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 400 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಇದರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜೀವಸಂಕುಲಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name=Eravikulam/>{{cite book|title=Fauna of Eravikulam National Park|year=2002|isbn=978-8-185-87459-3|publisher=[[Zoological Survey of India]]|page=1}}<ref>{{cite web |title=About Nilgiri tahr |url=https://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/threatened_species/nilgiri_tahr/ |access-date=1 June 2025 |work=[[World Wide Fund for Nature]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ, 'ತಾರ್' (tahr) ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮುಕುರ್ತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದು, ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=TN>{{cite news |date=7 May 2025 |title=How Sangam texts helped track the Nilgiri tahr: Habitats rediscovered through ancient tamil literature |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/how-sangam-texts-helped-track-the-nilgiri-tahr-habitats-rediscovered-through-ancient-tamil-literature/articleshow/120942341.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ಕೇರಳದ [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು [[ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ,<ref>{{cite news|url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/mruthika_jan___feb_2012.pdf|title=Squeezing Life out of Ponmudi|work=[[The Hindu]]|date=30 January 2012|access-date=1 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Kerala Forest Statistics |year=2021 |url=https://forest.kerala.gov.in/forestapp/public/documents/publications/file0211202408:51:58.pdf |access-date=6 August 2025 |work=[[Government of Kerala]]}}</ref> ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಿಂಡಿಗಲ್, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ, ತೇನಿ ಹಾಗೂ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು.<ref name=NDTV>{{cite web |title=In Conservation Win, Tamil Nadu State Animal Nilgiri Tahr's Numbers Shoot Up |url=https://www.ndtv.com/india-news/in-conservation-win-tamil-nadu-state-animal-nilgiri-tahrs-numbers-shoot-up-9026910 |date=6 August 2026 |access-date=6 August 2025 |work=[[NDTV]] }}</ref> [[File:Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius).jpg|thumb|left|ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಬಯಲು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ತಮಿಳು 'ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯ'ದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಮೇಕೆಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡಿನ (ಕೊಂಗು ನಾಡು) ಕೊಯಮತ್ತೂರಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ದಕ್ಷಿಣ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿಯವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದವು.<ref name=TN/> ಆದರೆ, 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನೂರರಷ್ಟು ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಅಂದಿನಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿವೆ.<ref name=WWF>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/nilgiri-tahr-population-over-3000-wwfindia/article7717561.ece|work=[[The Hindu]]|title=Nilgiri tahr population over 3,000: WWF-India|date=3 October 2015|access-date=1 June 2025}}</ref> 2015ರಲ್ಲಿ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ನ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು 3,122 ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name=WWF/> ಏಪ್ರಿಲ್ 2025ರಲ್ಲಿ, ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗಳು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ (Nilgiri tahr) ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಎರಡನೇ ಸಮನ್ವಯಿತ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಒಟ್ಟು 2,655 ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ 1,352 ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ 1,303 ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name=NDTV/> ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ 1996ರ ಮೊದಲ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ 640 ಮತ್ತು 2014ರಲ್ಲಿದ್ದ 894ರ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, 2025ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 841 ಆಗಿತ್ತು.<ref name=Pop>{{cite news |date=6 August 2025 |title=Report finds 1,365 Nilgiri tahrs in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/report-finds-1365-nilgiri-tahrs-in-kerala/articleshow/123125223.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪರ್ವತಮಯ ಮಳೆಕಾಡುಗಳ ಬಯಲು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=iucn/> ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1,200 ರಿಂದ 2,600 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಬಂಡೆಗಲ್ಲುಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಿದಾದ ಬಂಡೆಗಳ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇವು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish>{{cite book|author1=Anne Hildyard|author2=Paul Thompson|title=Endangered Wildlife and Plants of the World|year=2001|isbn=978-0-761-47194-3|publisher=[[Marshall Cavendish]]|pages=1485-1486}}</ref> 2025ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪೆಯನಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 270 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇವು ಕಂಡುಬಂದಿರುವುದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ; ಇದು ಈ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ದಾಖಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ.<ref name=NDTV/> ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅರಣ್ಯಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕುಬ್ಜ ಅರಣ್ಯದ ತೇಪೆಗಳನ್ನು (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ 'ಶೋಲಾ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಬಯಲು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. <ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳು ಹಿಂದೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದವು, ಆದರೆ 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.<ref name=iucn/> == ನಡವಳಿಕೆ == [[File:A courting male in Eravikulam NP AJTJohnsingh DSCN2997.jpg|thumb|ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಗಂಡು (ಎಡಗಡೆ)]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ವೇಳೆ ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಹಾಗೂ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಮೇಯುತ್ತಾ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟದ ಸಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Sondhi>{{cite book|title=Protected Animals of India|first=Sanjay|last=Sondhi|year=2012|isbn=978-8-179-93314-5|publisher=Energy and Resources Institute|pages=28–29}}</ref> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪೊದೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.<ref name=Sondhi/> ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 150 ರಿಂದ 200 ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=Cavendish/> ಇವು ಚುರುಕಾದ ಮೇಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಹತ್ತುವುದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿವೆ. ಇವು ಉತ್ತಮ ಸಮತೋಲನ ಹಾಗೂ ಚುರುಕುತನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಿರಿದಾದ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಏರುತ್ತವೆ. 'ತಾರ್' (tahr) ಮೇಕೆಗಳು ಉತ್ತಮ ದೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಗಾ ಇಡುತ್ತವೆ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾದ ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಯೊಂದು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತದೆ.<ref name=Lyedkkar/> === ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ === ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅವಧಿಯು ಜೂನ್‌ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗಿನ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇವು ವರ್ಷವಿಡೀ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡೆಸುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲದ ಅವಧಿಯಾದ ಜನವರಿ ಅಥವಾ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳು ಜನಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವು ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಎರಡು ಮರಿಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಬಹುದು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಳಿ ತೆರಳುವ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಗಂಡುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಾದಾಡುತ್ತವೆ. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪಾರ್ಶ್ವಭಾಗಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಾಗುವಂತೆ ನಿಂತು, ತಮ್ಮ ಕೊಂಬುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಎದುರಾಳಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಬಲವಾದ ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಳಿ ತೆರಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಇತರ ಜಾತಿಯ ಮೇಕೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸೋತ ಗಂಡನ್ನು ಹಿಂಡಿನಿಂದ ಹೊರಗೆ ಅಟ್ಟಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref name=Cavendish/><ref>{{cite journal |author=Rice, G. Clifford |title=Reproductive biology of Nilgiri tahr |journal=Journal of Zoology |location=London |url=http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620010316/http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-date=20 June 2013 }}</ref> 2025ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಪ್ರತಿ 100 ಹೆಣ್ಣುಜೀವಿಗಳಿಗೆ 49 ಗಂಡುಜೀವಿಗಳಿರುವ ಲಿಂಗಾನುಪಾತವನ್ನು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ 100 ಹೆಣ್ಣುಜೀವಿಗಳಿಗೆ 50ರಷ್ಟು ಮರಿಗಳಿರುವ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ.<ref name=NDTV/> == ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ == [[File:Nilgiritragus hylocrius-Anmalai Tiger Reserve.jpg|thumb|ಆನಮಲೈ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್‌ಗಳು]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ (Nilgiri tahr) ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ' (endangered) ಪ್ರಭೇದವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ತೊಂದರೆಗಳು ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿವೆ; ಜೊತೆಗೆ, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಯುವಿಕೆ, ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಛಿದ್ರೀಕರಣವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.<ref name=iucn/> ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ', 'ನೀಲಗಿರಿ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್' ಮತ್ತು 'ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref name=Sondhi/> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು 2022ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ 'ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಯೋಜನೆ'ಯು (Project Nilgiri Tahr), ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ, ರೇಡಿಯೋ-ಕಾಲರಿಂಗ್ (ರೇಡಿಯೋ ಕೊರಳಪಟ್ಟಿ ಅಳವಡಿಕೆ) ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಮತ್ತು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಮರುಪರಿಚಯಿಸುವಿಕೆಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name=NDTV/><ref name=TOI>{{cite news|date=29 December 2022|title=Project to protect Nilgiri Tahr, Tamil Nadu animal, launched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/project-to-protect-nilgiri-tahr-tamil-nadu-animal-launched/articleshow/96588874.cms|access-date=1 June 2025|work=[[The Times of India]]|issn=0971-8257}}</ref><ref name=PNT>{{cite web |title=Project Nilgiri Tahr|url=https://tnprojectnilgiritahr.com/ |access-date=6 August 2025|work=[[Government of Tamil Nadu]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 7 ಅನ್ನು 'ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ದಿನ'ವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ; ಇದು ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಇ. ಆರ್. ಸಿ. ಡೇವಿಡಾರ್ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವಾಗಿದೆ.<ref name=TOI/><ref name=PNT/> ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿವೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30 ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಹೊರಗಿನ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ 20 ಜೀವಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=Cavendish/> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ]] * [[ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು]] ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030019/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Hemitragus_hylocrius/ images and movies of the Nilgiri tahr ''(Hemitragus hylocrius)''] * [https://web.archive.org/web/20160110153501/http://nilgiritahrinfo.info/ Nilgiri tahr information] (archived) {{Artiodactyla|R.3}} {{Taxonbar|from=Q839672}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾಪ್ರಿನೇ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:1838ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಸಸ್ತನಿಗಳು|ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್]] 78ci1oh8jtwxs8v57pwp6chwpwddpr7 1383071 1383070 2026-08-16T05:05:26Z A826 72368 Altered pages. Formatted [[WP:ENDASH|dashes]]. | [[:en:WP:UCB|Use this tool]]. [[:en:WP:DBUG|Report bugs]]. | #UCB_Gadget 1383071 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of goat endemic to South India}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image = Nilgiri Tahr at Eravikulam National Park.jpg | image2 = Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius) female.jpg | image_caption = ಗಂಡು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ | image2_caption = ಹೆಣ್ಣು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Nilgiritragus hylocrius'' |author=Alempath, M. |author2=Rice, C. |date=2008 |article-number=e.T9917A13026736 |doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T9917A13026736.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | taxon = Nilgiritragus hylocrius | parent_authority = [[Anne Ropiquet|Ropiquet]] & [[Alexandre Hassanin|Hassanin]], 2005 | authority = ([[William Ogilby|Ogilby]], 1838) | synonyms = {{species list|Hemitragus hylocrius |(Ogilby, 1838)}} | synonyms_ref = <ref name=iucn/> | range_map = Nilgiritragus.png | range_map_caption = Distribution of Nilgiri tahr }} '''ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್''' (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು: ''Nilgiritragus hylocrius'') ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ) ಒಂದು ಗೊರಸುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ' (endangered) ಜೀವಿ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ.<ref name=Prater>{{cite book |author=Prater, S. H. |orig-date=1948|year=1971 |title=The book of Indian Animals |publisher=[[Bombay Natural History Society]] |place=Bombay}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ (Nilgiri tahr) ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ಅವರು ಮೊದಲು 'ಕ್ಯಾಪ್ರಾ ವಾರ್ಯಟೊ' (Capra warryato) ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾಹರ್ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾಹರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಕುಲದ (genus) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2005ರ ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್ (ಜೀವಿಗಳ ವಿಕಾಸದ ಸಂಬಂಧದ) ಅಧ್ಯಯನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಇದನ್ನು 'ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್' (Nilgiritragus) ಎಂಬ ಹೊಸ ಕುಲಕ್ಕೆ ಮರು-ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು; ಇದು 'ಓವಿಸ್' (Ovis) ಕುಲದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಮೈಕಟ್ಟುಳ್ಳ ಪರ್ವತ ಮೇಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಚಿಕ್ಕದಾದ, ಒರಟಾದ ಮತ್ತು ಹಳದಿ-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ರೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸುಮಾರು 100 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು 80-100 ಕೆಜಿ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಇವುಗಳ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿರುಸಾದ ರೋಮಗಳ ಗುಂಪು (mane) ಮತ್ತು ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಣ್ಣದ ಗುರುತು ಇರುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಎರಡೂ ಲಿಂಗದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಾಗಿರುವ ಕೊಂಬುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇವು 40 ಸೆಂ.ಮೀ ವರೆಗೆ ಉದ್ದವಿರಬಹುದು. ಇವು ಚುರುಕಾದ ಮತ್ತು ನಿಪುಣ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೀಲಗಿರಿ ಮತ್ತು ಆನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ; ಇವುಗಳ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಎರವிகுಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಕುರ್ತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇವುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಕೇರಳದ ಪೊನ್ಮುಡಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಶೋಲಾ (shola) ಅರಣ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಕಡಿದಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ತೆರೆದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತವೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು, ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಾಶದಿಂದಾಗಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು; 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕೆಲವು ನೂರು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಾಗಿ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ; 2015ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3,122 ಮತ್ತು 2025ರಲ್ಲಿ 2,655 ಪ್ರಾಣಿಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' (Nilgiritragus) ಎಂಬ ಕುಲದ ಹೆಸರನ್ನು, 'ನೀಲಿ' (blue) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದ 'Nila' ಮತ್ತು 'ಬೆಟ್ಟಗಳು' (hills) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ 'Giri' (ಇವು ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ) ಹಾಗೂ 'ಮೇಕೆ' (goat) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಗ್ರೀಕ್ ಪದ 'trágos' ಇವುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |title=A Greek–English Lexicon |last1=Liddell |first1=H. G. |last2=Scott|first2=R. |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1940 |edition=Ninth |location=Oxford |chapter=τράγος|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=tra/gos&highlight=}}</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ಅವರು ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಅನ್ನು ''Capra warryato'' ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.<ref name="Ham">{{cite book |last=Hamilton |first=G. D. |url=https://archive.org/details/recordsofsportin00hamirich/page/284 |title=Records of sport in southern India chiefly on the Annamullay, Nielgherry and Pulney mountains, also including notes on Singapore, Java and Labuan, from journals written between 1844 and 1870 |publisher=R. H. Porter |year=1892 |editor=Hamilton, E. |location=London |page=284 |oclc=4008435}}</ref> ನಂತರ ಇದನ್ನು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್ (''Arabitragus jayakari'') ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾರ್ (''H. jemlahicus'') ಪ್ರಭೇದಗಳೊಂದಿಗೆ 'ಹೆಮಿಟ್ರಾಗಸ್' (''Hemitragus'') ಕುಲದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. 2005ರ ವಂಶವೃಕ್ಷ ಸಂಬಂಧಿತ (ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್) ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು, ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್‌ಗಳು 'ಕ್ಯಾಪ್ರ' (''Capra'') ಕುಲಕ್ಕೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ (ಸಹೋದರ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿವೆ) ಎಂದು ತೋರಿಸಿತು; ಆದರೆ ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ 'ಓವಿಸ್' (''Ovis'') ಕುಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು 'ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್' (''Nilgiritragus'') ಎಂಬ ಏಕ-ಪ್ರಭೇದದ (ಮಾನೊಟೈಪಿಕ್) ಕುಲಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal |author1=Ropiquet, A. |author2=Hassanin, A. |name-list-style=amp |year=2005 |title=Molecular evidence for the polyphyly of the genus ''Hemitragus'' (Mammalia, Bovidae) |url= |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=36 |issue=1 |pages=154–168 |doi=10.1016/j.ympev.2005.01.002 |pmid=15904863 |bibcode=2005MolPE..36..154R}}</ref> ''Ovis'' ಮತ್ತು ''Nilgiritragus'' ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ಅವುಗಳ ಆನುವಂಶಿಕ ವಿಭಜನೆಯು ಸುಮಾರು 2.7 ರಿಂದ 5.2 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತರದ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಆನೈಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣದ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ 'ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಗ್ಯಾಪ್' (Palakkad Gap) ಮೂಲಕ ಉಂಟಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯು ಸುಮಾರು 1.5 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿತು.<ref>{{cite journal |last1=Joshi |first1=B. D. |last2=Matura |first2=R. |last3=M. A. |first3=P. |last4=De |first4=R. |last5=Pandav |first5=B. |last6=Sharma |first6=V. |last7=Nigam |first7=P. |last8=Goyal |first8=S. P. |date=2018 |title=Palghat gap reveals presence of two diverged populations of Nilgiri tahr (''Nilgiritragus hylocrius'') in Western Ghats, India |journal=Mitochondrial DNA Part B |volume=3 |issue=1 |pages=245–249 |doi=10.1080/23802359.2018.1436990 |pmc=7800121 |pmid=33474132 |name-list-style=amp}}</ref> ==Description== [[File:Head Female Nilgiri Tahr Valparai Feb26 A7CR 10562.jpg|thumb|left|upright=0.8|ತಲೆಯ ಹತ್ತಿರದ ನೋಟ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ದೃಢಕಾಯದ ಮೇಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಇಡೀ ದೇಹವು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಮತ್ತು ಒರಟಾದ ರೋಮಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಭುಜದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 100 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು 80 ರಿಂದ 100 ಕೆ.ಜಿ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name=Prater/> Males are larger than females, have a darker coloured fur after maturation, and a bristly mane on the back of the neck and [[withers]].<ref name=Prater/><ref name=Lyedkkar>{{cite book|title=Mammals|first=Richard|last=Lydekker|author-link=Richard Lydekker|year=1901|publisher=Merrill & Baker|page=845}}</ref> ಇದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ರೋಮವು ಗಾಢ ಹಳದಿ-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಕೆಳಭಾಗವು ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಮರಿಗಳು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ರೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ಗುರುತು ಇರುತ್ತದೆ; ಇವುಗಳನ್ನು "ಸ್ಯಾಡಲ್‌ಬ್ಯಾಕ್ಸ್" (saddlebacks) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=Prater/> ಎರಡೂ ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲೂ ಎರಡು ಬಾಗಿದ ಕೊಂಬುಗಳಿರುತ್ತವೆ; ಇವು ಗಂಡುಗಳಲ್ಲಿ 40 ಸೆಂ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ 30 ಸೆಂ.ಮೀ. ಉದ್ದದವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯಬಲ್ಲವು. ಈ ಕೊಂಬುಗಳ ಮುಂಭಾಗ ಅಥವಾ ಹೊರಭಾಗವು ಉಬ್ಬಿದಂತಿದ್ದು (convex), ಅವುಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಉಬ್ಬು ಪಟ್ಟಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೊಂಬುಗಳು ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದವರೆಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸಾಗಿ, ನಂತರ ತುದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತವೆ.<ref name=Lyedkkar/> ==ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ== [[File:Nilgiri_tahr_(Nilgiritragus_hylocrius)_juvenile.jpg|thumb|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಮರಿ ಪ್ರಾಣಿ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಆನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ) ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ.</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 400 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಇದರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜೀವಸಂಕುಲಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name=Eravikulam/>{{cite book|title=Fauna of Eravikulam National Park|year=2002|isbn=978-8-185-87459-3|publisher=[[Zoological Survey of India]]|page=1}}<ref>{{cite web |title=About Nilgiri tahr |url=https://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/threatened_species/nilgiri_tahr/ |access-date=1 June 2025 |work=[[World Wide Fund for Nature]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ, 'ತಾರ್' (tahr) ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮುಕುರ್ತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದು, ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=TN>{{cite news |date=7 May 2025 |title=How Sangam texts helped track the Nilgiri tahr: Habitats rediscovered through ancient tamil literature |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/how-sangam-texts-helped-track-the-nilgiri-tahr-habitats-rediscovered-through-ancient-tamil-literature/articleshow/120942341.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ಕೇರಳದ [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು [[ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ,<ref>{{cite news|url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/mruthika_jan___feb_2012.pdf|title=Squeezing Life out of Ponmudi|work=[[The Hindu]]|date=30 January 2012|access-date=1 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Kerala Forest Statistics |year=2021 |url=https://forest.kerala.gov.in/forestapp/public/documents/publications/file0211202408:51:58.pdf |access-date=6 August 2025 |work=[[Government of Kerala]]}}</ref> ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಿಂಡಿಗಲ್, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ, ತೇನಿ ಹಾಗೂ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು.<ref name=NDTV>{{cite web |title=In Conservation Win, Tamil Nadu State Animal Nilgiri Tahr's Numbers Shoot Up |url=https://www.ndtv.com/india-news/in-conservation-win-tamil-nadu-state-animal-nilgiri-tahrs-numbers-shoot-up-9026910 |date=6 August 2026 |access-date=6 August 2025 |work=[[NDTV]] }}</ref> [[File:Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius).jpg|thumb|left|ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಬಯಲು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ತಮಿಳು 'ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯ'ದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಮೇಕೆಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡಿನ (ಕೊಂಗು ನಾಡು) ಕೊಯಮತ್ತೂರಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ದಕ್ಷಿಣ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿಯವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದವು.<ref name=TN/> ಆದರೆ, 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನೂರರಷ್ಟು ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಅಂದಿನಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿವೆ.<ref name=WWF>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/nilgiri-tahr-population-over-3000-wwfindia/article7717561.ece|work=[[The Hindu]]|title=Nilgiri tahr population over 3,000: WWF-India|date=3 October 2015|access-date=1 June 2025}}</ref> 2015ರಲ್ಲಿ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ನ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು 3,122 ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name=WWF/> ಏಪ್ರಿಲ್ 2025ರಲ್ಲಿ, ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗಳು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ (Nilgiri tahr) ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಎರಡನೇ ಸಮನ್ವಯಿತ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಒಟ್ಟು 2,655 ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ 1,352 ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ 1,303 ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name=NDTV/> ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ 1996ರ ಮೊದಲ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ 640 ಮತ್ತು 2014ರಲ್ಲಿದ್ದ 894ರ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, 2025ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 841 ಆಗಿತ್ತು.<ref name=Pop>{{cite news |date=6 August 2025 |title=Report finds 1,365 Nilgiri tahrs in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/report-finds-1365-nilgiri-tahrs-in-kerala/articleshow/123125223.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪರ್ವತಮಯ ಮಳೆಕಾಡುಗಳ ಬಯಲು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=iucn/> ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1,200 ರಿಂದ 2,600 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಬಂಡೆಗಲ್ಲುಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಿದಾದ ಬಂಡೆಗಳ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇವು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish>{{cite book|author1=Anne Hildyard|author2=Paul Thompson|title=Endangered Wildlife and Plants of the World|year=2001|isbn=978-0-761-47194-3|publisher=[[Marshall Cavendish]]|pages=1485–1486}}</ref> 2025ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪೆಯನಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 270 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇವು ಕಂಡುಬಂದಿರುವುದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ; ಇದು ಈ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ದಾಖಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ.<ref name=NDTV/> ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅರಣ್ಯಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕುಬ್ಜ ಅರಣ್ಯದ ತೇಪೆಗಳನ್ನು (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ 'ಶೋಲಾ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಬಯಲು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. <ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳು ಹಿಂದೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದವು, ಆದರೆ 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.<ref name=iucn/> == ನಡವಳಿಕೆ == [[File:A courting male in Eravikulam NP AJTJohnsingh DSCN2997.jpg|thumb|ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಗಂಡು (ಎಡಗಡೆ)]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ವೇಳೆ ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಹಾಗೂ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಮೇಯುತ್ತಾ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟದ ಸಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Sondhi>{{cite book|title=Protected Animals of India|first=Sanjay|last=Sondhi|year=2012|isbn=978-8-179-93314-5|publisher=Energy and Resources Institute|pages=28–29}}</ref> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪೊದೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.<ref name=Sondhi/> ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 150 ರಿಂದ 200 ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=Cavendish/> ಇವು ಚುರುಕಾದ ಮೇಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಹತ್ತುವುದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿವೆ. ಇವು ಉತ್ತಮ ಸಮತೋಲನ ಹಾಗೂ ಚುರುಕುತನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಿರಿದಾದ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಏರುತ್ತವೆ. 'ತಾರ್' (tahr) ಮೇಕೆಗಳು ಉತ್ತಮ ದೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಗಾ ಇಡುತ್ತವೆ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾದ ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಯೊಂದು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತದೆ.<ref name=Lyedkkar/> === ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ === ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅವಧಿಯು ಜೂನ್‌ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗಿನ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇವು ವರ್ಷವಿಡೀ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡೆಸುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲದ ಅವಧಿಯಾದ ಜನವರಿ ಅಥವಾ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳು ಜನಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವು ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಎರಡು ಮರಿಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಬಹುದು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಳಿ ತೆರಳುವ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಗಂಡುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಾದಾಡುತ್ತವೆ. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪಾರ್ಶ್ವಭಾಗಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಾಗುವಂತೆ ನಿಂತು, ತಮ್ಮ ಕೊಂಬುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಎದುರಾಳಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಬಲವಾದ ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಳಿ ತೆರಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಇತರ ಜಾತಿಯ ಮೇಕೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸೋತ ಗಂಡನ್ನು ಹಿಂಡಿನಿಂದ ಹೊರಗೆ ಅಟ್ಟಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref name=Cavendish/><ref>{{cite journal |author=Rice, G. Clifford |title=Reproductive biology of Nilgiri tahr |journal=Journal of Zoology |location=London |url=http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620010316/http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-date=20 June 2013 }}</ref> 2025ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಪ್ರತಿ 100 ಹೆಣ್ಣುಜೀವಿಗಳಿಗೆ 49 ಗಂಡುಜೀವಿಗಳಿರುವ ಲಿಂಗಾನುಪಾತವನ್ನು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ 100 ಹೆಣ್ಣುಜೀವಿಗಳಿಗೆ 50ರಷ್ಟು ಮರಿಗಳಿರುವ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ.<ref name=NDTV/> == ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ == [[File:Nilgiritragus hylocrius-Anmalai Tiger Reserve.jpg|thumb|ಆನಮಲೈ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್‌ಗಳು]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ (Nilgiri tahr) ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ' (endangered) ಪ್ರಭೇದವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ತೊಂದರೆಗಳು ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿವೆ; ಜೊತೆಗೆ, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಯುವಿಕೆ, ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಛಿದ್ರೀಕರಣವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.<ref name=iucn/> ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ', 'ನೀಲಗಿರಿ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್' ಮತ್ತು 'ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref name=Sondhi/> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು 2022ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ 'ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಯೋಜನೆ'ಯು (Project Nilgiri Tahr), ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ, ರೇಡಿಯೋ-ಕಾಲರಿಂಗ್ (ರೇಡಿಯೋ ಕೊರಳಪಟ್ಟಿ ಅಳವಡಿಕೆ) ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಮತ್ತು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಮರುಪರಿಚಯಿಸುವಿಕೆಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name=NDTV/><ref name=TOI>{{cite news|date=29 December 2022|title=Project to protect Nilgiri Tahr, Tamil Nadu animal, launched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/project-to-protect-nilgiri-tahr-tamil-nadu-animal-launched/articleshow/96588874.cms|access-date=1 June 2025|work=[[The Times of India]]|issn=0971-8257}}</ref><ref name=PNT>{{cite web |title=Project Nilgiri Tahr|url=https://tnprojectnilgiritahr.com/ |access-date=6 August 2025|work=[[Government of Tamil Nadu]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 7 ಅನ್ನು 'ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ದಿನ'ವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ; ಇದು ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಇ. ಆರ್. ಸಿ. ಡೇವಿಡಾರ್ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವಾಗಿದೆ.<ref name=TOI/><ref name=PNT/> ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿವೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30 ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಹೊರಗಿನ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ 20 ಜೀವಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=Cavendish/> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ]] * [[ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು]] ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030019/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Hemitragus_hylocrius/ images and movies of the Nilgiri tahr ''(Hemitragus hylocrius)''] * [https://web.archive.org/web/20160110153501/http://nilgiritahrinfo.info/ Nilgiri tahr information] (archived) {{Artiodactyla|R.3}} {{Taxonbar|from=Q839672}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾಪ್ರಿನೇ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:1838ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಸಸ್ತನಿಗಳು|ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್]] bcb620jmkby7q9i45vbl20wku9dsdia 1383072 1383071 2026-08-16T05:05:36Z ~2026-44698-21 101163 Filled in 0 bare reference(s) with reFill 2 1383072 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of goat endemic to South India}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image = Nilgiri Tahr at Eravikulam National Park.jpg | image2 = Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius) female.jpg | image_caption = ಗಂಡು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ | image2_caption = ಹೆಣ್ಣು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Nilgiritragus hylocrius'' |author=Alempath, M. |author2=Rice, C. |date=2008 |article-number=e.T9917A13026736 |doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T9917A13026736.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | taxon = Nilgiritragus hylocrius | parent_authority = [[Anne Ropiquet|Ropiquet]] & [[Alexandre Hassanin|Hassanin]], 2005 | authority = ([[William Ogilby|Ogilby]], 1838) | synonyms = {{species list|Hemitragus hylocrius |(Ogilby, 1838)}} | synonyms_ref = <ref name=iucn/> | range_map = Nilgiritragus.png | range_map_caption = Distribution of Nilgiri tahr }} '''ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್''' (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು: ''Nilgiritragus hylocrius'') ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ) ಒಂದು ಗೊರಸುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ' (endangered) ಜೀವಿ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ.<ref name=Prater>{{cite book |author=Prater, S. H. |orig-date=1948|year=1971 |title=The book of Indian Animals |publisher=[[Bombay Natural History Society]] |place=Bombay}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ (Nilgiri tahr) ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ಅವರು ಮೊದಲು 'ಕ್ಯಾಪ್ರಾ ವಾರ್ಯಟೊ' (Capra warryato) ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾಹರ್ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾಹರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಕುಲದ (genus) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2005ರ ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್ (ಜೀವಿಗಳ ವಿಕಾಸದ ಸಂಬಂಧದ) ಅಧ್ಯಯನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಇದನ್ನು 'ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್' (Nilgiritragus) ಎಂಬ ಹೊಸ ಕುಲಕ್ಕೆ ಮರು-ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು; ಇದು 'ಓವಿಸ್' (Ovis) ಕುಲದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಮೈಕಟ್ಟುಳ್ಳ ಪರ್ವತ ಮೇಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಚಿಕ್ಕದಾದ, ಒರಟಾದ ಮತ್ತು ಹಳದಿ-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ರೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸುಮಾರು 100 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು 80-100 ಕೆಜಿ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಇವುಗಳ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿರುಸಾದ ರೋಮಗಳ ಗುಂಪು (mane) ಮತ್ತು ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಣ್ಣದ ಗುರುತು ಇರುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಎರಡೂ ಲಿಂಗದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಾಗಿರುವ ಕೊಂಬುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇವು 40 ಸೆಂ.ಮೀ ವರೆಗೆ ಉದ್ದವಿರಬಹುದು. ಇವು ಚುರುಕಾದ ಮತ್ತು ನಿಪುಣ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೀಲಗಿರಿ ಮತ್ತು ಆನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ; ಇವುಗಳ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಎರವிகுಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಕುರ್ತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇವುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಕೇರಳದ ಪೊನ್ಮುಡಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಶೋಲಾ (shola) ಅರಣ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಕಡಿದಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ತೆರೆದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತವೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು, ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಾಶದಿಂದಾಗಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು; 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕೆಲವು ನೂರು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಾಗಿ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ; 2015ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3,122 ಮತ್ತು 2025ರಲ್ಲಿ 2,655 ಪ್ರಾಣಿಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' (Nilgiritragus) ಎಂಬ ಕುಲದ ಹೆಸರನ್ನು, 'ನೀಲಿ' (blue) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದ 'Nila' ಮತ್ತು 'ಬೆಟ್ಟಗಳು' (hills) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ 'Giri' (ಇವು ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ) ಹಾಗೂ 'ಮೇಕೆ' (goat) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಗ್ರೀಕ್ ಪದ 'trágos' ಇವುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |title=A Greek–English Lexicon |last1=Liddell |first1=H. G. |last2=Scott|first2=R. |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1940 |edition=Ninth |location=Oxford |chapter=τράγος|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=tra/gos&highlight=}}</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ಅವರು ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಅನ್ನು ''Capra warryato'' ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.<ref name="Ham">{{cite book |last=Hamilton |first=G. D. |url=https://archive.org/details/recordsofsportin00hamirich/page/284 |title=Records of sport in southern India chiefly on the Annamullay, Nielgherry and Pulney mountains, also including notes on Singapore, Java and Labuan, from journals written between 1844 and 1870 |publisher=R. H. Porter |year=1892 |editor=Hamilton, E. |location=London |page=284 |oclc=4008435}}</ref> ನಂತರ ಇದನ್ನು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್ (''Arabitragus jayakari'') ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾರ್ (''H. jemlahicus'') ಪ್ರಭೇದಗಳೊಂದಿಗೆ 'ಹೆಮಿಟ್ರಾಗಸ್' (''Hemitragus'') ಕುಲದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. 2005ರ ವಂಶವೃಕ್ಷ ಸಂಬಂಧಿತ (ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್) ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು, ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್‌ಗಳು 'ಕ್ಯಾಪ್ರ' (''Capra'') ಕುಲಕ್ಕೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ (ಸಹೋದರ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿವೆ) ಎಂದು ತೋರಿಸಿತು; ಆದರೆ ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ 'ಓವಿಸ್' (''Ovis'') ಕುಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು 'ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್' (''Nilgiritragus'') ಎಂಬ ಏಕ-ಪ್ರಭೇದದ (ಮಾನೊಟೈಪಿಕ್) ಕುಲಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal |author1=Ropiquet, A. |author2=Hassanin, A. |name-list-style=amp |year=2005 |title=Molecular evidence for the polyphyly of the genus ''Hemitragus'' (Mammalia, Bovidae) |url= |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=36 |issue=1 |pages=154–168 |doi=10.1016/j.ympev.2005.01.002 |pmid=15904863 |bibcode=2005MolPE..36..154R}}</ref> ''Ovis'' ಮತ್ತು ''Nilgiritragus'' ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ಅವುಗಳ ಆನುವಂಶಿಕ ವಿಭಜನೆಯು ಸುಮಾರು 2.7 ರಿಂದ 5.2 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತರದ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಆನೈಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣದ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ 'ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಗ್ಯಾಪ್' (Palakkad Gap) ಮೂಲಕ ಉಂಟಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯು ಸುಮಾರು 1.5 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿತು.<ref>{{cite journal |last1=Joshi |first1=B. D. |last2=Matura |first2=R. |last3=M. A. |first3=P. |last4=De |first4=R. |last5=Pandav |first5=B. |last6=Sharma |first6=V. |last7=Nigam |first7=P. |last8=Goyal |first8=S. P. |date=2018 |title=Palghat gap reveals presence of two diverged populations of Nilgiri tahr (''Nilgiritragus hylocrius'') in Western Ghats, India |journal=Mitochondrial DNA Part B |volume=3 |issue=1 |pages=245–249 |doi=10.1080/23802359.2018.1436990 |pmc=7800121 |pmid=33474132 |name-list-style=amp}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== [[File:Head Female Nilgiri Tahr Valparai Feb26 A7CR 10562.jpg|thumb|left|upright=0.8|ತಲೆಯ ಹತ್ತಿರದ ನೋಟ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ದೃಢಕಾಯದ ಮೇಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಇಡೀ ದೇಹವು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಮತ್ತು ಒರಟಾದ ರೋಮಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಭುಜದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 100 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು 80 ರಿಂದ 100 ಕೆ.ಜಿ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name=Prater/> ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೆಣ್ಣುಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ ಇವುಗಳ ಮೈಬಣ್ಣವು ಗಾಢವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಹಿಂಭಾಗ ಹಾಗೂ ಭುಜಗಳ ನಡುವಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ (ವಿಥರ್ಸ್) ಬಿರುಸಾದ ಕೇಸರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name=Prater/><ref name=Lyedkkar>{{cite book|title=Mammals|first=Richard|last=Lydekker|author-link=Richard Lydekker|year=1901|publisher=Merrill & Baker|page=845}}</ref> ಇದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ರೋಮವು ಗಾಢ ಹಳದಿ-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಕೆಳಭಾಗವು ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಮರಿಗಳು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ರೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ಗುರುತು ಇರುತ್ತದೆ; ಇವುಗಳನ್ನು "ಸ್ಯಾಡಲ್‌ಬ್ಯಾಕ್ಸ್" (saddlebacks) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=Prater/> ಎರಡೂ ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲೂ ಎರಡು ಬಾಗಿದ ಕೊಂಬುಗಳಿರುತ್ತವೆ; ಇವು ಗಂಡುಗಳಲ್ಲಿ 40 ಸೆಂ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ 30 ಸೆಂ.ಮೀ. ಉದ್ದದವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯಬಲ್ಲವು. ಈ ಕೊಂಬುಗಳ ಮುಂಭಾಗ ಅಥವಾ ಹೊರಭಾಗವು ಉಬ್ಬಿದಂತಿದ್ದು (convex), ಅವುಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಉಬ್ಬು ಪಟ್ಟಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೊಂಬುಗಳು ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದವರೆಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸಾಗಿ, ನಂತರ ತುದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತವೆ.<ref name=Lyedkkar/> ==ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ== [[File:Nilgiri_tahr_(Nilgiritragus_hylocrius)_juvenile.jpg|thumb|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಮರಿ ಪ್ರಾಣಿ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಆನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ) ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ.</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 400 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಇದರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜೀವಸಂಕುಲಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name=Eravikulam/>{{cite book|title=Fauna of Eravikulam National Park|year=2002|isbn=978-8-185-87459-3|publisher=[[Zoological Survey of India]]|page=1}}<ref>{{cite web |title=About Nilgiri tahr |url=https://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/threatened_species/nilgiri_tahr/ |access-date=1 June 2025 |work=[[World Wide Fund for Nature]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ, 'ತಾರ್' (tahr) ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮುಕುರ್ತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದು, ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=TN>{{cite news |date=7 May 2025 |title=How Sangam texts helped track the Nilgiri tahr: Habitats rediscovered through ancient tamil literature |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/how-sangam-texts-helped-track-the-nilgiri-tahr-habitats-rediscovered-through-ancient-tamil-literature/articleshow/120942341.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ಕೇರಳದ [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು [[ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ,<ref>{{cite news|url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/mruthika_jan___feb_2012.pdf|title=Squeezing Life out of Ponmudi|work=[[The Hindu]]|date=30 January 2012|access-date=1 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Kerala Forest Statistics |year=2021 |url=https://forest.kerala.gov.in/forestapp/public/documents/publications/file0211202408:51:58.pdf |access-date=6 August 2025 |work=[[Government of Kerala]]}}</ref> ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಿಂಡಿಗಲ್, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ, ತೇನಿ ಹಾಗೂ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು.<ref name=NDTV>{{cite web |title=In Conservation Win, Tamil Nadu State Animal Nilgiri Tahr's Numbers Shoot Up |url=https://www.ndtv.com/india-news/in-conservation-win-tamil-nadu-state-animal-nilgiri-tahrs-numbers-shoot-up-9026910 |date=6 August 2026 |access-date=6 August 2025 |work=[[NDTV]] }}</ref> [[File:Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius).jpg|thumb|left|ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಬಯಲು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ತಮಿಳು 'ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯ'ದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಮೇಕೆಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡಿನ (ಕೊಂಗು ನಾಡು) ಕೊಯಮತ್ತೂರಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ದಕ್ಷಿಣ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿಯವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದವು.<ref name=TN/> ಆದರೆ, 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನೂರರಷ್ಟು ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಅಂದಿನಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿವೆ.<ref name=WWF>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/nilgiri-tahr-population-over-3000-wwfindia/article7717561.ece|work=[[The Hindu]]|title=Nilgiri tahr population over 3,000: WWF-India|date=3 October 2015|access-date=1 June 2025}}</ref> 2015ರಲ್ಲಿ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ನ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು 3,122 ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name=WWF/> ಏಪ್ರಿಲ್ 2025ರಲ್ಲಿ, ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗಳು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ (Nilgiri tahr) ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಎರಡನೇ ಸಮನ್ವಯಿತ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಒಟ್ಟು 2,655 ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ 1,352 ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ 1,303 ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name=NDTV/> ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ 1996ರ ಮೊದಲ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ 640 ಮತ್ತು 2014ರಲ್ಲಿದ್ದ 894ರ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, 2025ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 841 ಆಗಿತ್ತು.<ref name=Pop>{{cite news |date=6 August 2025 |title=Report finds 1,365 Nilgiri tahrs in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/report-finds-1365-nilgiri-tahrs-in-kerala/articleshow/123125223.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪರ್ವತಮಯ ಮಳೆಕಾಡುಗಳ ಬಯಲು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=iucn/> ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1,200 ರಿಂದ 2,600 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಬಂಡೆಗಲ್ಲುಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಿದಾದ ಬಂಡೆಗಳ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇವು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish>{{cite book|author1=Anne Hildyard|author2=Paul Thompson|title=Endangered Wildlife and Plants of the World|year=2001|isbn=978-0-761-47194-3|publisher=[[Marshall Cavendish]]|pages=1485–1486}}</ref> 2025ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪೆಯನಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 270 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇವು ಕಂಡುಬಂದಿರುವುದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ; ಇದು ಈ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ದಾಖಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ.<ref name=NDTV/> ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅರಣ್ಯಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕುಬ್ಜ ಅರಣ್ಯದ ತೇಪೆಗಳನ್ನು (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ 'ಶೋಲಾ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಬಯಲು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. <ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳು ಹಿಂದೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದವು, ಆದರೆ 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.<ref name=iucn/> == ನಡವಳಿಕೆ == [[File:A courting male in Eravikulam NP AJTJohnsingh DSCN2997.jpg|thumb|ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಗಂಡು (ಎಡಗಡೆ)]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ವೇಳೆ ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಹಾಗೂ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಮೇಯುತ್ತಾ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟದ ಸಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Sondhi>{{cite book|title=Protected Animals of India|first=Sanjay|last=Sondhi|year=2012|isbn=978-8-179-93314-5|publisher=Energy and Resources Institute|pages=28–29}}</ref> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪೊದೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.<ref name=Sondhi/> ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 150 ರಿಂದ 200 ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=Cavendish/> ಇವು ಚುರುಕಾದ ಮೇಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಹತ್ತುವುದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿವೆ. ಇವು ಉತ್ತಮ ಸಮತೋಲನ ಹಾಗೂ ಚುರುಕುತನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಿರಿದಾದ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಏರುತ್ತವೆ. 'ತಾರ್' (tahr) ಮೇಕೆಗಳು ಉತ್ತಮ ದೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಗಾ ಇಡುತ್ತವೆ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾದ ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಯೊಂದು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತದೆ.<ref name=Lyedkkar/> === ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ === ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅವಧಿಯು ಜೂನ್‌ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗಿನ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇವು ವರ್ಷವಿಡೀ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡೆಸುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲದ ಅವಧಿಯಾದ ಜನವರಿ ಅಥವಾ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳು ಜನಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವು ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಎರಡು ಮರಿಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಬಹುದು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಳಿ ತೆರಳುವ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಗಂಡುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಾದಾಡುತ್ತವೆ. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪಾರ್ಶ್ವಭಾಗಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಾಗುವಂತೆ ನಿಂತು, ತಮ್ಮ ಕೊಂಬುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಎದುರಾಳಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಬಲವಾದ ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಳಿ ತೆರಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಇತರ ಜಾತಿಯ ಮೇಕೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸೋತ ಗಂಡನ್ನು ಹಿಂಡಿನಿಂದ ಹೊರಗೆ ಅಟ್ಟಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref name=Cavendish/><ref>{{cite journal |author=Rice, G. Clifford |title=Reproductive biology of Nilgiri tahr |journal=Journal of Zoology |location=London |url=http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620010316/http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-date=20 June 2013 }}</ref> 2025ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಪ್ರತಿ 100 ಹೆಣ್ಣುಜೀವಿಗಳಿಗೆ 49 ಗಂಡುಜೀವಿಗಳಿರುವ ಲಿಂಗಾನುಪಾತವನ್ನು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ 100 ಹೆಣ್ಣುಜೀವಿಗಳಿಗೆ 50ರಷ್ಟು ಮರಿಗಳಿರುವ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ.<ref name=NDTV/> == ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ == [[File:Nilgiritragus hylocrius-Anmalai Tiger Reserve.jpg|thumb|ಆನಮಲೈ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್‌ಗಳು]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ (Nilgiri tahr) ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ' (endangered) ಪ್ರಭೇದವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ತೊಂದರೆಗಳು ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿವೆ; ಜೊತೆಗೆ, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಯುವಿಕೆ, ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಛಿದ್ರೀಕರಣವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.<ref name=iucn/> ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ', 'ನೀಲಗಿರಿ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್' ಮತ್ತು 'ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref name=Sondhi/> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು 2022ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ 'ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಯೋಜನೆ'ಯು (Project Nilgiri Tahr), ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ, ರೇಡಿಯೋ-ಕಾಲರಿಂಗ್ (ರೇಡಿಯೋ ಕೊರಳಪಟ್ಟಿ ಅಳವಡಿಕೆ) ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಮತ್ತು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಮರುಪರಿಚಯಿಸುವಿಕೆಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name=NDTV/><ref name=TOI>{{cite news|date=29 December 2022|title=Project to protect Nilgiri Tahr, Tamil Nadu animal, launched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/project-to-protect-nilgiri-tahr-tamil-nadu-animal-launched/articleshow/96588874.cms|access-date=1 June 2025|work=[[The Times of India]]|issn=0971-8257}}</ref><ref name=PNT>{{cite web |title=Project Nilgiri Tahr|url=https://tnprojectnilgiritahr.com/ |access-date=6 August 2025|work=[[Government of Tamil Nadu]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 7 ಅನ್ನು 'ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ದಿನ'ವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ; ಇದು ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಇ. ಆರ್. ಸಿ. ಡೇವಿಡಾರ್ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವಾಗಿದೆ.<ref name=TOI/><ref name=PNT/> ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿವೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30 ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಹೊರಗಿನ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ 20 ಜೀವಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=Cavendish/> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ]] * [[ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು]] ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030019/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Hemitragus_hylocrius/ images and movies of the Nilgiri tahr ''(Hemitragus hylocrius)''] * [https://web.archive.org/web/20160110153501/http://nilgiritahrinfo.info/ Nilgiri tahr information] (archived) {{Artiodactyla|R.3}} {{Taxonbar|from=Q839672}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾಪ್ರಿನೇ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:1838ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಸಸ್ತನಿಗಳು|ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್]] jer60s6or3l6f2etw8nc0y9iek7aj71 1383076 1383072 2026-08-16T05:10:11Z A826 72368 1383076 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of goat endemic to South India}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image = Nilgiri Tahr at Eravikulam National Park.jpg | image2 = Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius) female.jpg | image_caption = ಗಂಡು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ | image2_caption = ಹೆಣ್ಣು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Nilgiritragus hylocrius'' |author=Alempath, M. |author2=Rice, C. |date=2008 |article-number=e.T9917A13026736 |doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T9917A13026736.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | taxon = Nilgiritragus hylocrius | parent_authority = [[Anne Ropiquet|Ropiquet]] & [[Alexandre Hassanin|Hassanin]], 2005 | authority = ([[William Ogilby|Ogilby]], 1838) | synonyms = {{species list|Hemitragus hylocrius |(Ogilby, 1838)}} | synonyms_ref = <ref name=iucn/> | range_map = Nilgiritragus.png | range_map_caption = Distribution of Nilgiri tahr }} '''ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್''' (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು: ''Nilgiritragus hylocrius'') ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ) ಒಂದು ಗೊರಸುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ' (endangered) ಜೀವಿ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ.<ref name=Prater>{{cite book |author=Prater, S. H. |orig-date=1948|year=1971 |title=The book of Indian Animals |publisher=[[Bombay Natural History Society]] |place=Bombay}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ (Nilgiri tahr) ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ಅವರು ಮೊದಲು 'ಕ್ಯಾಪ್ರಾ ವಾರ್ಯಟೊ' (Capra warryato) ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾಹರ್ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾಹರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಕುಲದ (genus) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2005ರ ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್ (ಜೀವಿಗಳ ವಿಕಾಸದ ಸಂಬಂಧದ) ಅಧ್ಯಯನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಇದನ್ನು 'ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್' (Nilgiritragus) ಎಂಬ ಹೊಸ ಕುಲಕ್ಕೆ ಮರು-ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು; ಇದು 'ಓವಿಸ್' (Ovis) ಕುಲದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಮೈಕಟ್ಟುಳ್ಳ ಪರ್ವತ ಮೇಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಚಿಕ್ಕದಾದ, ಒರಟಾದ ಮತ್ತು ಹಳದಿ-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ರೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸುಮಾರು 100 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು 80-100 ಕೆಜಿ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಇವುಗಳ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿರುಸಾದ ರೋಮಗಳ ಗುಂಪು (mane) ಮತ್ತು ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಣ್ಣದ ಗುರುತು ಇರುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಎರಡೂ ಲಿಂಗದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಾಗಿರುವ ಕೊಂಬುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇವು 40 ಸೆಂ.ಮೀ ವರೆಗೆ ಉದ್ದವಿರಬಹುದು. ಇವು ಚುರುಕಾದ ಮತ್ತು ನಿಪುಣ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೀಲಗಿರಿ ಮತ್ತು ಆನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ; ಇವುಗಳ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಎರವிகுಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಕುರ್ತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇವುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಕೇರಳದ ಪೊನ್ಮುಡಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಶೋಲಾ (shola) ಅರಣ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಕಡಿದಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ತೆರೆದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತವೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು, ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಾಶದಿಂದಾಗಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು; 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕೆಲವು ನೂರು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಾಗಿ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ; 2015ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3,122 ಮತ್ತು 2025ರಲ್ಲಿ 2,655 ಪ್ರಾಣಿಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' (Nilgiritragus) ಎಂಬ ಕುಲದ ಹೆಸರನ್ನು, 'ನೀಲಿ' (blue) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದ 'Nila' ಮತ್ತು 'ಬೆಟ್ಟಗಳು' (hills) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ 'Giri' (ಇವು ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ) ಹಾಗೂ 'ಮೇಕೆ' (goat) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಗ್ರೀಕ್ ಪದ 'trágos' ಇವುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |title=A Greek–English Lexicon |last1=Liddell |first1=H. G. |last2=Scott|first2=R. |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1940 |edition=Ninth |location=Oxford |chapter=τράγος|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=tra/gos&highlight=}}</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ಅವರು ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಅನ್ನು ''Capra warryato'' ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.<ref name="Ham">{{cite book |last=Hamilton |first=G. D. |url=https://archive.org/details/recordsofsportin00hamirich/page/284 |title=Records of sport in southern India chiefly on the Annamullay, Nielgherry and Pulney mountains, also including notes on Singapore, Java and Labuan, from journals written between 1844 and 1870 |publisher=R. H. Porter |year=1892 |editor=Hamilton, E. |location=London |page=284 |oclc=4008435}}</ref> ನಂತರ ಇದನ್ನು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್ (''Arabitragus jayakari'') ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾರ್ (''H. jemlahicus'') ಪ್ರಭೇದಗಳೊಂದಿಗೆ 'ಹೆಮಿಟ್ರಾಗಸ್' (''Hemitragus'') ಕುಲದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. 2005ರ ವಂಶವೃಕ್ಷ ಸಂಬಂಧಿತ (ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್) ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು, ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್‌ಗಳು 'ಕ್ಯಾಪ್ರ' (''Capra'') ಕುಲಕ್ಕೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ (ಸಹೋದರ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿವೆ) ಎಂದು ತೋರಿಸಿತು; ಆದರೆ ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ 'ಓವಿಸ್' (''Ovis'') ಕುಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು 'ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್' (''Nilgiritragus'') ಎಂಬ ಏಕ-ಪ್ರಭೇದದ (ಮಾನೊಟೈಪಿಕ್) ಕುಲಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal |author1=Ropiquet, A. |author2=Hassanin, A. |name-list-style=amp |year=2005 |title=Molecular evidence for the polyphyly of the genus ''Hemitragus'' (Mammalia, Bovidae) |url= |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=36 |issue=1 |pages=154–168 |doi=10.1016/j.ympev.2005.01.002 |pmid=15904863 |bibcode=2005MolPE..36..154R}}</ref> ''Ovis'' ಮತ್ತು ''Nilgiritragus'' ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ಅವುಗಳ ಆನುವಂಶಿಕ ವಿಭಜನೆಯು ಸುಮಾರು 2.7 ರಿಂದ 5.2 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತರದ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಆನೈಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣದ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ 'ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಗ್ಯಾಪ್' (Palakkad Gap) ಮೂಲಕ ಉಂಟಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯು ಸುಮಾರು 1.5 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿತು.<ref>{{cite journal |last1=Joshi |first1=B. D. |last2=Matura |first2=R. |last3=M. A. |first3=P. |last4=De |first4=R. |last5=Pandav |first5=B. |last6=Sharma |first6=V. |last7=Nigam |first7=P. |last8=Goyal |first8=S. P. |date=2018 |title=Palghat gap reveals presence of two diverged populations of Nilgiri tahr (''Nilgiritragus hylocrius'') in Western Ghats, India |journal=Mitochondrial DNA Part B |volume=3 |issue=1 |pages=245–249 |doi=10.1080/23802359.2018.1436990 |pmc=7800121 |pmid=33474132 |name-list-style=amp}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== [[File:Head Female Nilgiri Tahr Valparai Feb26 A7CR 10562.jpg|thumb|left|upright=0.8|ತಲೆಯ ಹತ್ತಿರದ ನೋಟ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ದೃಢಕಾಯದ ಮೇಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಇಡೀ ದೇಹವು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಮತ್ತು ಒರಟಾದ ರೋಮಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಭುಜದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 100 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು 80 ರಿಂದ 100 ಕೆ.ಜಿ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name=Prater/> ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೆಣ್ಣುಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ ಇವುಗಳ ಮೈಬಣ್ಣವು ಗಾಢವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಹಿಂಭಾಗ ಹಾಗೂ ಭುಜಗಳ ನಡುವಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ (ವಿಥರ್ಸ್) ಬಿರುಸಾದ ಕೇಸರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name=Prater/><ref name=Lyedkkar>{{cite book|title=Mammals|first=Richard|last=Lydekker|author-link=Richard Lydekker|year=1901|publisher=Merrill & Baker|page=845}}</ref> ಇದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ರೋಮವು ಗಾಢ ಹಳದಿ-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಕೆಳಭಾಗವು ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಮರಿಗಳು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ರೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ಗುರುತು ಇರುತ್ತದೆ; ಇವುಗಳನ್ನು "ಸ್ಯಾಡಲ್‌ಬ್ಯಾಕ್ಸ್" (saddlebacks) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=Prater/> ಎರಡೂ ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲೂ ಎರಡು ಬಾಗಿದ ಕೊಂಬುಗಳಿರುತ್ತವೆ; ಇವು ಗಂಡುಗಳಲ್ಲಿ 40 ಸೆಂ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ 30 ಸೆಂ.ಮೀ. ಉದ್ದದವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯಬಲ್ಲವು. ಈ ಕೊಂಬುಗಳ ಮುಂಭಾಗ ಅಥವಾ ಹೊರಭಾಗವು ಉಬ್ಬಿದಂತಿದ್ದು (convex), ಅವುಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಉಬ್ಬು ಪಟ್ಟಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೊಂಬುಗಳು ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದವರೆಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸಾಗಿ, ನಂತರ ತುದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತವೆ.<ref name=Lyedkkar/> ==ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ== [[File:Nilgiri_tahr_(Nilgiritragus_hylocrius)_juvenile.jpg|thumb|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಮರಿ ಪ್ರಾಣಿ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಆನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ) ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ.</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 400 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಇದರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜೀವಸಂಕುಲಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name=Eravikulam>{{cite book|title=Fauna of Eravikulam National Park|year=2002|isbn=978-8-185-87459-3|publisher=[[Zoological Survey of India]]|page=1}}</ref><ref>{{cite web |title=About Nilgiri tahr |url=https://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/threatened_species/nilgiri_tahr/ |access-date=1 June 2025 |work=[[World Wide Fund for Nature]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ, 'ತಾರ್' (tahr) ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮುಕುರ್ತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದು, ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=TN>{{cite news |date=7 May 2025 |title=How Sangam texts helped track the Nilgiri tahr: Habitats rediscovered through ancient tamil literature |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/how-sangam-texts-helped-track-the-nilgiri-tahr-habitats-rediscovered-through-ancient-tamil-literature/articleshow/120942341.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ಕೇರಳದ [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು [[ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ,<ref>{{cite news|url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/mruthika_jan___feb_2012.pdf|title=Squeezing Life out of Ponmudi|work=[[The Hindu]]|date=30 January 2012|access-date=1 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Kerala Forest Statistics |year=2021 |url=https://forest.kerala.gov.in/forestapp/public/documents/publications/file0211202408:51:58.pdf |access-date=6 August 2025 |work=[[Government of Kerala]]}}</ref> ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಿಂಡಿಗಲ್, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ, ತೇನಿ ಹಾಗೂ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು.<ref name=NDTV>{{cite web |title=In Conservation Win, Tamil Nadu State Animal Nilgiri Tahr's Numbers Shoot Up |url=https://www.ndtv.com/india-news/in-conservation-win-tamil-nadu-state-animal-nilgiri-tahrs-numbers-shoot-up-9026910 |date=6 August 2026 |access-date=6 August 2025 |work=[[NDTV]] }}</ref> [[File:Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius).jpg|thumb|left|ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಬಯಲು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ತಮಿಳು 'ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯ'ದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಮೇಕೆಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡಿನ (ಕೊಂಗು ನಾಡು) ಕೊಯಮತ್ತೂರಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ದಕ್ಷಿಣ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿಯವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದವು.<ref name=TN/> ಆದರೆ, 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನೂರರಷ್ಟು ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಅಂದಿನಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿವೆ.<ref name=WWF>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/nilgiri-tahr-population-over-3000-wwfindia/article7717561.ece|work=[[The Hindu]]|title=Nilgiri tahr population over 3,000: WWF-India|date=3 October 2015|access-date=1 June 2025}}</ref> 2015ರಲ್ಲಿ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ನ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು 3,122 ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name=WWF/> ಏಪ್ರಿಲ್ 2025ರಲ್ಲಿ, ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗಳು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ (Nilgiri tahr) ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಎರಡನೇ ಸಮನ್ವಯಿತ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಒಟ್ಟು 2,655 ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ 1,352 ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ 1,303 ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name=NDTV/> ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ 1996ರ ಮೊದಲ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ 640 ಮತ್ತು 2014ರಲ್ಲಿದ್ದ 894ರ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, 2025ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 841 ಆಗಿತ್ತು.<ref name=Pop>{{cite news |date=6 August 2025 |title=Report finds 1,365 Nilgiri tahrs in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/report-finds-1365-nilgiri-tahrs-in-kerala/articleshow/123125223.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪರ್ವತಮಯ ಮಳೆಕಾಡುಗಳ ಬಯಲು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=iucn/> ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1,200 ರಿಂದ 2,600 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಬಂಡೆಗಲ್ಲುಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಿದಾದ ಬಂಡೆಗಳ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇವು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish>{{cite book|author1=Anne Hildyard|author2=Paul Thompson|title=Endangered Wildlife and Plants of the World|year=2001|isbn=978-0-761-47194-3|publisher=[[Marshall Cavendish]]|pages=1485–1486}}</ref> 2025ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪೆಯನಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 270 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇವು ಕಂಡುಬಂದಿರುವುದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ; ಇದು ಈ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ದಾಖಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ.<ref name=NDTV/> ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅರಣ್ಯಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕುಬ್ಜ ಅರಣ್ಯದ ತೇಪೆಗಳನ್ನು (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ 'ಶೋಲಾ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಬಯಲು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. <ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳು ಹಿಂದೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದವು, ಆದರೆ 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.<ref name=iucn/> == ನಡವಳಿಕೆ == [[File:A courting male in Eravikulam NP AJTJohnsingh DSCN2997.jpg|thumb|ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಗಂಡು (ಎಡಗಡೆ)]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ವೇಳೆ ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಹಾಗೂ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಮೇಯುತ್ತಾ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟದ ಸಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Sondhi>{{cite book|title=Protected Animals of India|first=Sanjay|last=Sondhi|year=2012|isbn=978-8-179-93314-5|publisher=Energy and Resources Institute|pages=28–29}}</ref> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪೊದೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.<ref name=Sondhi/> ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 150 ರಿಂದ 200 ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=Cavendish/> ಇವು ಚುರುಕಾದ ಮೇಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಹತ್ತುವುದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿವೆ. ಇವು ಉತ್ತಮ ಸಮತೋಲನ ಹಾಗೂ ಚುರುಕುತನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಿರಿದಾದ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಏರುತ್ತವೆ. 'ತಾರ್' (tahr) ಮೇಕೆಗಳು ಉತ್ತಮ ದೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಗಾ ಇಡುತ್ತವೆ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾದ ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಯೊಂದು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತದೆ.<ref name=Lyedkkar/> === ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ === ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅವಧಿಯು ಜೂನ್‌ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗಿನ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇವು ವರ್ಷವಿಡೀ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡೆಸುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲದ ಅವಧಿಯಾದ ಜನವರಿ ಅಥವಾ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳು ಜನಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವು ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಎರಡು ಮರಿಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಬಹುದು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಳಿ ತೆರಳುವ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಗಂಡುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಾದಾಡುತ್ತವೆ. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪಾರ್ಶ್ವಭಾಗಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಾಗುವಂತೆ ನಿಂತು, ತಮ್ಮ ಕೊಂಬುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಎದುರಾಳಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಬಲವಾದ ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಳಿ ತೆರಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಇತರ ಜಾತಿಯ ಮೇಕೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸೋತ ಗಂಡನ್ನು ಹಿಂಡಿನಿಂದ ಹೊರಗೆ ಅಟ್ಟಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref name=Cavendish/><ref>{{cite journal |author=Rice, G. Clifford |title=Reproductive biology of Nilgiri tahr |journal=Journal of Zoology |location=London |url=http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620010316/http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-date=20 June 2013 }}</ref> 2025ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಪ್ರತಿ 100 ಹೆಣ್ಣುಜೀವಿಗಳಿಗೆ 49 ಗಂಡುಜೀವಿಗಳಿರುವ ಲಿಂಗಾನುಪಾತವನ್ನು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ 100 ಹೆಣ್ಣುಜೀವಿಗಳಿಗೆ 50ರಷ್ಟು ಮರಿಗಳಿರುವ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ.<ref name=NDTV/> == ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ == [[File:Nilgiritragus hylocrius-Anmalai Tiger Reserve.jpg|thumb|ಆನಮಲೈ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್‌ಗಳು]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ (Nilgiri tahr) ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ' (endangered) ಪ್ರಭೇದವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ತೊಂದರೆಗಳು ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿವೆ; ಜೊತೆಗೆ, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಯುವಿಕೆ, ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಛಿದ್ರೀಕರಣವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.<ref name=iucn/> ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ', 'ನೀಲಗಿರಿ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್' ಮತ್ತು 'ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref name=Sondhi/> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು 2022ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ 'ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಯೋಜನೆ'ಯು (Project Nilgiri Tahr), ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ, ರೇಡಿಯೋ-ಕಾಲರಿಂಗ್ (ರೇಡಿಯೋ ಕೊರಳಪಟ್ಟಿ ಅಳವಡಿಕೆ) ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಮತ್ತು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಮರುಪರಿಚಯಿಸುವಿಕೆಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name=NDTV/><ref name=TOI>{{cite news|date=29 December 2022|title=Project to protect Nilgiri Tahr, Tamil Nadu animal, launched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/project-to-protect-nilgiri-tahr-tamil-nadu-animal-launched/articleshow/96588874.cms|access-date=1 June 2025|work=[[The Times of India]]|issn=0971-8257}}</ref><ref name=PNT>{{cite web |title=Project Nilgiri Tahr|url=https://tnprojectnilgiritahr.com/ |access-date=6 August 2025|work=[[Government of Tamil Nadu]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 7 ಅನ್ನು 'ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ದಿನ'ವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ; ಇದು ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಇ. ಆರ್. ಸಿ. ಡೇವಿಡಾರ್ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವಾಗಿದೆ.<ref name=TOI/><ref name=PNT/> ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿವೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30 ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಹೊರಗಿನ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ 20 ಜೀವಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=Cavendish/> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ]] * [[ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು]] ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030019/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Hemitragus_hylocrius/ images and movies of the Nilgiri tahr ''(Hemitragus hylocrius)''] * [https://web.archive.org/web/20160110153501/http://nilgiritahrinfo.info/ Nilgiri tahr information] (archived) {{Artiodactyla|R.3}} {{Taxonbar|from=Q839672}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾಪ್ರಿನೇ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:1838ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಸಸ್ತನಿಗಳು|ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್]] 07156t6nz903xcrt9jrcdxs5gy0dtya 1383078 1383076 2026-08-16T05:11:27Z Prathvi Acharya 87484 1383078 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of goat endemic to South India}} {{Use dmy dates|date=August 2019}} {{Speciesbox | name = ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ | image = Nilgiri Tahr at Eravikulam National Park.jpg | image2 = Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius) female.jpg | image_caption = ಗಂಡು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ | image2_caption = ಹೆಣ್ಣು ನೀಲಗಿರಿ ತಹರ್ | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Nilgiritragus hylocrius'' |author=Alempath, M. |author2=Rice, C. |date=2008 |article-number=e.T9917A13026736 |doi=10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T9917A13026736.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | taxon = Nilgiritragus hylocrius | parent_authority = [[Anne Ropiquet|Ropiquet]] & [[Alexandre Hassanin|Hassanin]], 2005 | authority = ([[William Ogilby|Ogilby]], 1838) | synonyms = {{species list|Hemitragus hylocrius |(Ogilby, 1838)}} | synonyms_ref = <ref name=iucn/> | range_map = Nilgiritragus.png | range_map_caption = Distribution of Nilgiri tahr }} '''ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್''' (ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು: ''Nilgiritragus hylocrius'') ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ) ಒಂದು ಗೊರಸುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ' (endangered) ಜೀವಿ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ.<ref name=Prater>{{cite book |author=Prater, S. H. |orig-date=1948|year=1971 |title=The book of Indian Animals |publisher=[[Bombay Natural History Society]] |place=Bombay}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ (Nilgiri tahr) ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ಅವರು ಮೊದಲು 'ಕ್ಯಾಪ್ರಾ ವಾರ್ಯಟೊ' (Capra warryato) ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾಹರ್ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾಹರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಕುಲದ (genus) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2005ರ ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್ (ಜೀವಿಗಳ ವಿಕಾಸದ ಸಂಬಂಧದ) ಅಧ್ಯಯನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಇದನ್ನು 'ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್' (Nilgiritragus) ಎಂಬ ಹೊಸ ಕುಲಕ್ಕೆ ಮರು-ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು; ಇದು 'ಓವಿಸ್' (Ovis) ಕುಲದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಮೈಕಟ್ಟುಳ್ಳ ಪರ್ವತ ಮೇಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಚಿಕ್ಕದಾದ, ಒರಟಾದ ಮತ್ತು ಹಳದಿ-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ರೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸುಮಾರು 100 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು 80-100 ಕೆಜಿ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಇವುಗಳ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿರುಸಾದ ರೋಮಗಳ ಗುಂಪು (mane) ಮತ್ತು ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬಣ್ಣದ ಗುರುತು ಇರುತ್ತದೆ. ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಎರಡೂ ಲಿಂಗದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಾಗಿರುವ ಕೊಂಬುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇವು 40 ಸೆಂ.ಮೀ ವರೆಗೆ ಉದ್ದವಿರಬಹುದು. ಇವು ಚುರುಕಾದ ಮತ್ತು ನಿಪುಣ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೀಲಗಿರಿ ಮತ್ತು ಆನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ; ಇವುಗಳ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಎರವிகுಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಕುರ್ತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇವುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಕೇರಳದ ಪೊನ್ಮುಡಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಶೋಲಾ (shola) ಅರಣ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಕಡಿದಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ತೆರೆದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತವೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು, ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಾಶದಿಂದಾಗಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು; 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕೆಲವು ನೂರು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಾಗಿ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ; 2015ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3,122 ಮತ್ತು 2025ರಲ್ಲಿ 2,655 ಪ್ರಾಣಿಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ''ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್'' (Nilgiritragus) ಎಂಬ ಕುಲದ ಹೆಸರನ್ನು, 'ನೀಲಿ' (blue) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದ 'Nila' ಮತ್ತು 'ಬೆಟ್ಟಗಳು' (hills) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ 'Giri' (ಇವು ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ) ಹಾಗೂ 'ಮೇಕೆ' (goat) ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಗ್ರೀಕ್ ಪದ 'trágos' ಇವುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |title=A Greek–English Lexicon |last1=Liddell |first1=H. G. |last2=Scott|first2=R. |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1940 |edition=Ninth |location=Oxford |chapter=τράγος|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=tra/gos&highlight=}}</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಜಾನ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೇ ಅವರು ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಅನ್ನು ''Capra warryato'' ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.<ref name="Ham">{{cite book |last=Hamilton |first=G. D. |url=https://archive.org/details/recordsofsportin00hamirich/page/284 |title=Records of sport in southern India chiefly on the Annamullay, Nielgherry and Pulney mountains, also including notes on Singapore, Java and Labuan, from journals written between 1844 and 1870 |publisher=R. H. Porter |year=1892 |editor=Hamilton, E. |location=London |page=284 |oclc=4008435}}</ref> ನಂತರ ಇದನ್ನು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್ (''Arabitragus jayakari'') ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯನ್ ತಾರ್ (''H. jemlahicus'') ಪ್ರಭೇದಗಳೊಂದಿಗೆ 'ಹೆಮಿಟ್ರಾಗಸ್' (''Hemitragus'') ಕುಲದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. 2005ರ ವಂಶವೃಕ್ಷ ಸಂಬಂಧಿತ (ಫೈಲೋಜೆನೆಟಿಕ್) ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು, ಹಿಮಾಲಯನ್ ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಯನ್ ತಾರ್‌ಗಳು 'ಕ್ಯಾಪ್ರ' (''Capra'') ಕುಲಕ್ಕೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ (ಸಹೋದರ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿವೆ) ಎಂದು ತೋರಿಸಿತು; ಆದರೆ ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ 'ಓವಿಸ್' (''Ovis'') ಕುಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು 'ನೀಲಗಿರಿಟ್ರಾಗಸ್' (''Nilgiritragus'') ಎಂಬ ಏಕ-ಪ್ರಭೇದದ (ಮಾನೊಟೈಪಿಕ್) ಕುಲಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal |author1=Ropiquet, A. |author2=Hassanin, A. |name-list-style=amp |year=2005 |title=Molecular evidence for the polyphyly of the genus ''Hemitragus'' (Mammalia, Bovidae) |url= |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=36 |issue=1 |pages=154–168 |doi=10.1016/j.ympev.2005.01.002 |pmid=15904863 |bibcode=2005MolPE..36..154R}}</ref> ''Ovis'' ಮತ್ತು ''Nilgiritragus'' ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ಅವುಗಳ ಆನುವಂಶಿಕ ವಿಭಜನೆಯು ಸುಮಾರು 2.7 ರಿಂದ 5.2 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತರದ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಆನೈಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣದ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ 'ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಗ್ಯಾಪ್' (Palakkad Gap) ಮೂಲಕ ಉಂಟಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯು ಸುಮಾರು 1.5 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿತು.<ref>{{cite journal |last1=Joshi |first1=B. D. |last2=Matura |first2=R. |last3=M. A. |first3=P. |last4=De |first4=R. |last5=Pandav |first5=B. |last6=Sharma |first6=V. |last7=Nigam |first7=P. |last8=Goyal |first8=S. P. |date=2018 |title=Palghat gap reveals presence of two diverged populations of Nilgiri tahr (''Nilgiritragus hylocrius'') in Western Ghats, India |journal=Mitochondrial DNA Part B |volume=3 |issue=1 |pages=245–249 |doi=10.1080/23802359.2018.1436990 |pmc=7800121 |pmid=33474132 |name-list-style=amp}}</ref> ==ವಿವರಣೆ== [[File:Head Female Nilgiri Tahr Valparai Feb26 A7CR 10562.jpg|thumb|left|upright=0.8|ತಲೆಯ ಹತ್ತಿರದ ನೋಟ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ದೃಢಕಾಯದ ಮೇಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಇಡೀ ದೇಹವು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಮತ್ತು ಒರಟಾದ ರೋಮಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಭುಜದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 100 ಸೆಂ.ಮೀ ಎತ್ತರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು 80 ರಿಂದ 100 ಕೆ.ಜಿ ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name=Prater/> ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೆಣ್ಣುಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ ಇವುಗಳ ಮೈಬಣ್ಣವು ಗಾಢವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಹಿಂಭಾಗ ಹಾಗೂ ಭುಜಗಳ ನಡುವಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ (ವಿಥರ್ಸ್) ಬಿರುಸಾದ ಕೇಸರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref name=Prater/><ref name=Lyedkkar>{{cite book|title=Mammals|first=Richard|last=Lydekker|author-link=Richard Lydekker|year=1901|publisher=Merrill & Baker|page=845}}</ref> ಇದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ರೋಮವು ಗಾಢ ಹಳದಿ-ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಕೆಳಭಾಗವು ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಮರಿಗಳು ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ರೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ಗುರುತು ಇರುತ್ತದೆ; ಇವುಗಳನ್ನು "ಸ್ಯಾಡಲ್‌ಬ್ಯಾಕ್ಸ್" (saddlebacks) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=Prater/> ಎರಡೂ ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲೂ ಎರಡು ಬಾಗಿದ ಕೊಂಬುಗಳಿರುತ್ತವೆ; ಇವು ಗಂಡುಗಳಲ್ಲಿ 40 ಸೆಂ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ 30 ಸೆಂ.ಮೀ. ಉದ್ದದವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯಬಲ್ಲವು. ಈ ಕೊಂಬುಗಳ ಮುಂಭಾಗ ಅಥವಾ ಹೊರಭಾಗವು ಉಬ್ಬಿದಂತಿದ್ದು (convex), ಅವುಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಉಬ್ಬು ಪಟ್ಟಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕೊಂಬುಗಳು ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದವರೆಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸಾಗಿ, ನಂತರ ತುದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತವೆ.<ref name=Lyedkkar/> ==ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ== [[File:Nilgiri_tahr_(Nilgiritragus_hylocrius)_juvenile.jpg|thumb|ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಮರಿ ಪ್ರಾಣಿ]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಆನಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ) ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ.</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 400 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನವು ಇದರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜೀವಸಂಕುಲಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name=Eravikulam>{{cite book|title=Fauna of Eravikulam National Park|year=2002|isbn=978-8-185-87459-3|publisher=[[Zoological Survey of India]]|page=1}}</ref><ref>{{cite web |title=About Nilgiri tahr |url=https://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/threatened_species/nilgiri_tahr/ |access-date=1 June 2025 |work=[[World Wide Fund for Nature]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ, 'ತಾರ್' (tahr) ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮುಕುರ್ತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಸ್ ಹಿಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದು, ನೀಲಗಿರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=TN>{{cite news |date=7 May 2025 |title=How Sangam texts helped track the Nilgiri tahr: Habitats rediscovered through ancient tamil literature |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/how-sangam-texts-helped-track-the-nilgiri-tahr-habitats-rediscovered-through-ancient-tamil-literature/articleshow/120942341.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ಕೇರಳದ [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]] ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು [[ಪರಂಬಿಕುಲಂ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ,<ref>{{cite news|url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/mruthika_jan___feb_2012.pdf|title=Squeezing Life out of Ponmudi|work=[[The Hindu]]|date=30 January 2012|access-date=1 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Kerala Forest Statistics |year=2021 |url=https://forest.kerala.gov.in/forestapp/public/documents/publications/file0211202408:51:58.pdf |access-date=6 August 2025 |work=[[Government of Kerala]]}}</ref> ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಿಂಡಿಗಲ್, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ, ತೇನಿ ಹಾಗೂ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು.<ref name=NDTV>{{cite web |title=In Conservation Win, Tamil Nadu State Animal Nilgiri Tahr's Numbers Shoot Up |url=https://www.ndtv.com/india-news/in-conservation-win-tamil-nadu-state-animal-nilgiri-tahrs-numbers-shoot-up-9026910 |date=6 August 2026 |access-date=6 August 2025 |work=[[NDTV]] }}</ref> [[File:Nilgiri tahr (Nilgiritragus hylocrius).jpg|thumb|left|ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಬಯಲು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ತಮಿಳು 'ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯ'ದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಮೇಕೆಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ತಮಿಳುನಾಡಿನ (ಕೊಂಗು ನಾಡು) ಕೊಯಮತ್ತೂರಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ದಕ್ಷಿಣ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿಯವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದವು.<ref name=TN/> ಆದರೆ, 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನೂರರಷ್ಟು ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಅಂದಿನಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿವೆ.<ref name=WWF>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/nilgiri-tahr-population-over-3000-wwfindia/article7717561.ece|work=[[The Hindu]]|title=Nilgiri tahr population over 3,000: WWF-India|date=3 October 2015|access-date=1 June 2025}}</ref> 2015ರಲ್ಲಿ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ನ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು 3,122 ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name=WWF/> ಏಪ್ರಿಲ್ 2025ರಲ್ಲಿ, ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗಳು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ (Nilgiri tahr) ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಎರಡನೇ ಸಮನ್ವಯಿತ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಒಟ್ಟು 2,655 ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ 1,352 ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ 1,303 ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref name=NDTV/> ಎರವಿಕುಲಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ 1996ರ ಮೊದಲ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ 640 ಮತ್ತು 2014ರಲ್ಲಿದ್ದ 894ರ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, 2025ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 841 ಆಗಿತ್ತು.<ref name=Pop>{{cite news |date=6 August 2025 |title=Report finds 1,365 Nilgiri tahrs in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/report-finds-1365-nilgiri-tahrs-in-kerala/articleshow/123125223.cms |access-date=6 August 2025 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪರ್ವತಮಯ ಮಳೆಕಾಡುಗಳ ಬಯಲು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=iucn/> ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1,200 ರಿಂದ 2,600 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಬಂಡೆಗಲ್ಲುಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಿದಾದ ಬಂಡೆಗಳ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇವು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish>{{cite book|author1=Anne Hildyard|author2=Paul Thompson|title=Endangered Wildlife and Plants of the World|year=2001|isbn=978-0-761-47194-3|publisher=[[Marshall Cavendish]]|pages=1485–1486}}</ref> 2025ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪೆಯನಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 270 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇವು ಕಂಡುಬಂದಿರುವುದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ; ಇದು ಈ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ದಾಖಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ.<ref name=NDTV/> ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅರಣ್ಯಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕುಬ್ಜ ಅರಣ್ಯದ ತೇಪೆಗಳನ್ನು (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ 'ಶೋಲಾ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಬಯಲು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. <ref name=iucn/><ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳು ಹಿಂದೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದವು, ಆದರೆ 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.<ref name=iucn/> == ನಡವಳಿಕೆ == [[File:A courting male in Eravikulam NP AJTJohnsingh DSCN2997.jpg|thumb|ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಗಂಡು (ಎಡಗಡೆ)]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ವೇಳೆ ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಹಾಗೂ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಮೇಯುತ್ತಾ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟದ ಸಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Sondhi>{{cite book|title=Protected Animals of India|first=Sanjay|last=Sondhi|year=2012|isbn=978-8-179-93314-5|publisher=Energy and Resources Institute|pages=28–29}}</ref> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪೊದೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.<ref name=Sondhi/> ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 150 ರಿಂದ 200 ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name=Cavendish/> ಇವು ಚುರುಕಾದ ಮೇಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಹತ್ತುವುದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿವೆ. ಇವು ಉತ್ತಮ ಸಮತೋಲನ ಹಾಗೂ ಚುರುಕುತನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಿರಿದಾದ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಏರುತ್ತವೆ. 'ತಾರ್' (tahr) ಮೇಕೆಗಳು ಉತ್ತಮ ದೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಗಾ ಇಡುತ್ತವೆ.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾದ ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಯೊಂದು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತದೆ.<ref name=Lyedkkar/> === ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ === ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅವಧಿಯು ಜೂನ್‌ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗಿನ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇವು ವರ್ಷವಿಡೀ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡೆಸುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲದ ಅವಧಿಯಾದ ಜನವರಿ ಅಥವಾ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳು ಜನಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವು ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಎರಡು ಮರಿಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಬಹುದು.<ref name=Lyedkkar/><ref name=Cavendish/> ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಳಿ ತೆರಳುವ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಗಂಡುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಾದಾಡುತ್ತವೆ. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪಾರ್ಶ್ವಭಾಗಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಾಗುವಂತೆ ನಿಂತು, ತಮ್ಮ ಕೊಂಬುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಎದುರಾಳಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಬಲವಾದ ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಳಿ ತೆರಳುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಇತರ ಜಾತಿಯ ಮೇಕೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸೋತ ಗಂಡನ್ನು ಹಿಂಡಿನಿಂದ ಹೊರಗೆ ಅಟ್ಟಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref name=Cavendish/><ref>{{cite journal |author=Rice, G. Clifford |title=Reproductive biology of Nilgiri tahr |journal=Journal of Zoology |location=London |url=http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620010316/http://wdfw.wa.gov/conservation/research/staff/publications/rice_cliff/reproductive_biology_nilgiri_tahr.pdf |archive-date=20 June 2013 }}</ref> 2025ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಪ್ರತಿ 100 ಹೆಣ್ಣುಜೀವಿಗಳಿಗೆ 49 ಗಂಡುಜೀವಿಗಳಿರುವ ಲಿಂಗಾನುಪಾತವನ್ನು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ 100 ಹೆಣ್ಣುಜೀವಿಗಳಿಗೆ 50ರಷ್ಟು ಮರಿಗಳಿರುವ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ.<ref name=NDTV/> == ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ == [[File:Nilgiritragus hylocrius-Anmalai Tiger Reserve.jpg|thumb|ಆನಮಲೈ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್‌ಗಳು]] ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ (Nilgiri tahr) ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು IUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ' (endangered) ಪ್ರಭೇದವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ತೊಂದರೆಗಳು ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿವೆ; ಜೊತೆಗೆ, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಯುವಿಕೆ, ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಛಿದ್ರೀಕರಣವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.<ref name=iucn/> ಈ ಪ್ರಭೇದವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ', 'ನೀಲಗಿರಿ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್' ಮತ್ತು 'ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref name=Sondhi/> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು 2022ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ 'ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್ ಯೋಜನೆ'ಯು (Project Nilgiri Tahr), ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ, ರೇಡಿಯೋ-ಕಾಲರಿಂಗ್ (ರೇಡಿಯೋ ಕೊರಳಪಟ್ಟಿ ಅಳವಡಿಕೆ) ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ಮತ್ತು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಮರುಪರಿಚಯಿಸುವಿಕೆಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name=NDTV/><ref name=TOI>{{cite news|date=29 December 2022|title=Project to protect Nilgiri Tahr, Tamil Nadu animal, launched |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/project-to-protect-nilgiri-tahr-tamil-nadu-animal-launched/articleshow/96588874.cms|access-date=1 June 2025|work=[[The Times of India]]|issn=0971-8257}}</ref><ref name=PNT>{{cite web |title=Project Nilgiri Tahr|url=https://tnprojectnilgiritahr.com/ |access-date=6 August 2025|work=[[Government of Tamil Nadu]]}}</ref> ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 7 ಅನ್ನು 'ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್ ದಿನ'ವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ; ಇದು ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಇ. ಆರ್. ಸಿ. ಡೇವಿಡಾರ್ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವಾಗಿದೆ.<ref name=TOI/><ref name=PNT/> ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ನೀಲಗಿರಿ ತಾಹರ್‌ಗಳ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿವೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30 ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಹೊರಗಿನ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ 20 ಜೀವಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=Cavendish/> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ]] * [[ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು]] ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * ARKive - [https://web.archive.org/web/20060507030019/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Hemitragus_hylocrius/ images and movies of the Nilgiri tahr ''(Hemitragus hylocrius)''] * [https://web.archive.org/web/20160110153501/http://nilgiritahrinfo.info/ Nilgiri tahr information] (archived) {{Artiodactyla|R.3}} {{Taxonbar|from=Q839672}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾಪ್ರಿನೇ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸಸ್ತನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಪ್ರಾಣಿಜಾಲ]] [[ವರ್ಗ:1838ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಸಸ್ತನಿಗಳು|ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್]] 4883yynb3c6x7zvuvwlwidpw1hl4z1k 0 180413 1382979 2026-08-15T17:04:01Z Hariprasad Shetty10 87270 ಹೊಸ ಪುಟ: # ಎ. ಜಯಶಂಕರ್ {{Infobox person | name = ಎ. ಜಯಶಂಕರ್ | birth_date = {{Birth date and age|1962|9|21}} | birth_place = ಕೇರಳ, ಭಾರತ | occupation = ವಕೀಲ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಮರ್ಶಕ, ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕ, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಲೇಖಕ | known_for = ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ವ್ಯಂಗ್ಯ ಬರಹಗಳು, ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್... 1382979 wikitext text/x-wiki # ಎ. ಜಯಶಂಕರ್ {{Infobox person | name = ಎ. ಜಯಶಂಕರ್ | birth_date = {{Birth date and age|1962|9|21}} | birth_place = ಕೇರಳ, ಭಾರತ | occupation = ವಕೀಲ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಮರ್ಶಕ, ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕ, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಲೇಖಕ | known_for = ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ವ್ಯಂಗ್ಯ ಬರಹಗಳು, ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ }} '''ಎ. ಜಯಶಂಕರ್''' (ಜನನ: 21 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1962) ಕೇರಳದ ಭಾರತೀಯ ವಕೀಲ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಮರ್ಶಕ, ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕ, ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಹಾಗೂ ವ್ಯಂಗ್ಯಮಿಶ್ರಿತ ಬರಹಗಳಿಗಾಗಿ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ''ಮಾಧ್ಯಮಂ ವೀಕ್ಲಿ''ಯಲ್ಲಿ '''ಕೆ. ರಾಜೇಶ್ವರಿ''' ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೆ, ಇಂಡಿಯಾವಿಷನ್ ಮಲಯಾಳಂ ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಸುದ್ದಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ '''ವಾರಾಂತ್ಯಂ''' (Varanthyam) ಅನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದರು.<ref name="wiki">{{cite web |title=A. Jayashankar |url=https://en.wikipedia.org/wiki/A._Jayashankar |website=Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಎ. ಜಯಶಂಕರ್ ಅವರು 21 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1962ರಂದು ಕೇರಳದ ಆಲುವಾ ಸಮೀಪದ ದೇಸಂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಾಮಾಡತ್ ವಾಸುದೇವನ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಮತ್ತು ಕಳರಿಕ್ಕಲ್ ಸೌದಾಮಿನಿ ಅವರ ಪುತ್ರರಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name="MBIFL">{{cite web |title=Adv A Jayashankar |url=https://www.mbifl.com/2023/speakers-2023/ |website=MBIFL |access-date=15 August 2026}}</ref> ಅವರು ನೆಡುಂಬಸ್ಸೇರಿಯ ಮಾರ ಅತ್ತಾನಾಸಿಯಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಆಲುವಾದ ಯೂನಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು. ಎರ್ನಾಕುಳಂನ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.<ref name="wiki"/> == ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿ == ಜಯಶಂಕರ್ ಅವರು 1989ರಿಂದ ವಕೀಲರಾಗಿ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. 1996ರಿಂದ 2000ರವರೆಗೆ ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ಲೀಡರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="wiki"/><ref name="MBIFL"/> ಕೇರಳ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ವಕೀಲರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿರುವ ಅವರು ಕಾನೂನು ವೃತ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಿಚಾರಗಳ ಕುರಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Manorama">{{cite web |title=അഡ്വ. എ. ജയശങ്കറിനെ റിഫ പുരസ്ക്കാരം നൽകി ആദരിക്കും |url=https://www.manoramaonline.com/global-malayali/gulf/2024/06/15/jayashankar-will-be-felicitated-with-rifa-award.html |website=Malayala Manorama |date=15 June 2024 |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ಚಟುವಟಿಕೆ == ಜಯಶಂಕರ್ ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕರಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ''ಮಾಧ್ಯಮಂ ವೀಕ್ಲಿ''ಯಲ್ಲಿ '''ಕೆ. ರಾಜೇಶ್ವರಿ''' ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರೆದ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಲೇಖನಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆದವು.<ref name="MBIFL"/> ಇಂಡಿಯಾವಿಷನ್ ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ '''ವಾರಾಂತ್ಯಂ''' ಎಂಬ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಸುದ್ದಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅವರು ನಿರೂಪಿಸಿದರು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದರು.<ref name="wiki"/><ref name="MBIFL"/> ಅವರು ವಿವಿಧ ಮಲಯಾಳಂ ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಗಳ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕರಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜಕೀಯ, ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಚಾರಗಳ ಕುರಿತು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="SBS">{{cite web |title=എന്റെ നിലപാടുകൾക്ക് പിന്നിൽ : അഡ്വ. എ ജയശങ്കറുമായി അഭിമുഖം |url=https://www.sbs.com.au/language/malayalam/ml/podcast-episode/interview-with-adv-a-jayasankar/8ij7a6co4 |website=SBS Malayalam |access-date=15 August 2026}}</ref> == ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ == ಜಯಶಂಕರ್ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ (CPI) ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು 1986ರಿಂದ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು CPIಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಕೀಲರ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref name="wiki"/> 2021ರಲ್ಲಿ ಅವರ CPI ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ನವೀಕರಿಸದಿರುವ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಕೇರಳದ CPI ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯು ಅವರ ವಿರುದ್ಧದ ಸದಸ್ಯತ್ವ ರದ್ದುಪಡಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.<ref name="wiki"/> ರಾಜಕೀಯ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿವಿಧ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೇರಳದ ಎಡಪಂಥೀಯ ರಾಜಕೀಯ, ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಕುರಿತು ಅವರ ಟೀಕೆಗಳು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿವೆ.<ref>{{cite web |title=No personal grudge against Pinarayi, CPM is under Pinarayi Vijayan now, Opens up A Jayashankar |url=https://malayalam.oneindia.com/news/kerala/no-personal-grudge-against-pinarayi-cpm-is-under-pinarayi-vijayan-now-opens-up-a-jayashankar-344965.html |website=Oneindia Malayalam |date=10 July 2022 |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಕೃತಿಗಳು == ಜಯಶಂಕರ್ ಅವರು ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ; ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು * ''Communist Bharanavum Vimochana Samaravum'' — ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಇ.ಎಂ.ಎಸ್. ನಂಬೂದಿರಿಪಾದ್ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಮತ್ತು ಅದರ ವಜಾಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕೃತಿ. * ''Casting Manthrisabha'' — 1981–82ರ ಕೇರಳ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಕೆ. ಕರುಣಾಕರನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಕುರಿತ ಕೃತಿ. ''Communist Bharanavum Vimochana Samaravum'' ಕೃತಿಯನ್ನು ಮ್ಯಾಥ್ರುಭೂಮಿ ಬುಕ್ಸ್ 2012ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ''Casting Manthrisabha'' ಕೃತಿಯನ್ನು ಅದೇ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆ 2015ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref name="wiki"/> == ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ == ಜಯಶಂಕರ್ ಅವರು ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. * '''ವಾರಾಂತ್ಯಂ''' — ಇಂಡಿಯಾವಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕ * '''ತಮಾರ್ ಪದಾರ್''' (2014) — ನಿರೂಪಕ/ನೇರೇಟರ್ * '''Neru''' (2023) — ಸುದ್ದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅತಿಥಿ ಅವರು ''ವಾರಾಂತ್ಯಂ'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಿರೂಪಕರಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref name="wiki"/> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಜಯಶಂಕರ್ ಅವರು ಫೆಬ್ರವರಿ 2014ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಜಯಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref name="wiki"/> == ಗೌರವ ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ == 2024ರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಮೂರನೇ '''ರಿಫಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''ಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Manorama"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://en.wikipedia.org/wiki/A._Jayashankar A. Jayashankar — ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ] * [https://www.mbifl.com/2023/speakers-2023/ Adv A Jayashankar — Mathrubhumi International Festival of Letters] * [https://www.manoramaonline.com/global-malayali/gulf/2024/06/15/jayashankar-will-be-felicitated-with-rifa-award.html ಎ. ಜಯಶಂಕರ್ — ಮನೋರಮಾ] 38irahm42nx0e8d8ygzr4781w5rv47s 10 180414 1382982 2026-08-15T17:05:59Z A826 72368 A826 [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Kochi]] ಪುಟವನ್ನು [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಕೊಚ್ಚಿ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಆಂಗ್ಲ ಶೀರ್ಷಿಕೆ → ಕನ್ನಡ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1382982 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಕೊಚ್ಚಿ]] 4apexje03rp6y0yr05vyvtkgu1m2pxa 0 180415 1382983 2026-08-15T17:06:02Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: [[File:ഫോര്ട്ട്-കൊച്ചി-ചീനവലകൾ.jpg|thumb|upright|ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಸಮುದ್ರತೀರ ಮತ್ತು [[ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳು]]]] [[File:Fort Kochi Beach Walk Way DSC01075.JPG|thumb|upright|ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಸಮುದ್ರತೀರ ವಾಕ್ವೇ]] File:Fort-kochi-relics2.jpg|thumb|upright|[[ಫೋರ್ಟ್ ಇಮ್ಯಾನ... 1382983 wikitext text/x-wiki [[File:ഫോര്ട്ട്-കൊച്ചി-ചീനവലകൾ.jpg|thumb|upright|ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಸಮುದ್ರತೀರ ಮತ್ತು [[ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳು]]]] [[File:Fort Kochi Beach Walk Way DSC01075.JPG|thumb|upright|ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಸಮುದ್ರತೀರ ವಾಕ್ವೇ]] [[File:Fort-kochi-relics2.jpg|thumb|upright|[[ಫೋರ್ಟ್ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್]]ನ ಅವಶೇಷಗಳು]] '''ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಸಮುದ್ರತೀರ''' [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಚ್ಚಿ (ಕೊಚಿನ್)|ಕೊಚ್ಚಿ]] ನಗರದ [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]] ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಒಂದು [[ಸಮುದ್ರತೀರ]] ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/kochi/fort-kochi-beach.php |title=Fort Kochi Beach, Ernakulam, Kerala, India |website=Kerala Tourism - Kochi |language=en |access-date=2026-07-28}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/kochi/fort-kochi-beach |title=Explore the Historic Sites of Fort Kochi |website=Incredible India |language=en |access-date=2026-07-28}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://myholidayhappiness.com/place/kerala/kochi/fort-kochi-beach |title=Fort Kochi Beach, Kochi - Timings,nearby places & Entryfee |website=myholidayhappiness.com |access-date=2026-07-28}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.tourmyindia.com/beaches/fort-kochi-beach.html |title=Fort Kochi Beach, Kerala {{!}} Best Things to Do & See in Fort Beach |website=www.tourmyindia.com |access-date=2026-07-28}}</ref> == ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು == ವಿಶಿಷ್ಟ ನೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದರೆ [[ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳು]] (''ಚೀನಾ ವಲ'', [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ]]: ചീനവല) ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮೀನುಗಾರರು: ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇವು ''ತೀರದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ [[ಎತ್ತುವ ಬಲೆ]]ಗಳಾಗಿವೆ'', ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸುಮಾರು {{convert|10|m|ft|0}} ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು, ಹೊರಚಾಚಿದ {{convert|20|m|ft|0}} ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಕ್ಯಾಂಟಿಲಿವರ್]] ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲೆ ನೇತುಹಾಕಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿತೂಕವಾಗಿ ಹಗ್ಗಗಳಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ನೇತುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಆರು ಮೀನುಗಾರರ ತಂಡವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=fao>{{cite web|url=http://www.fao.org/fishery/geartype/255/en|title=Shore Operated Stationary Lift Nets |publisher=fao.org|access-date=2015-08-21}}</ref> ಇತರ ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ [[ವೆಂಬನಾಡ್ ಸರೋವರ]]ಕ್ಕೆ ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ ಮುರಿಗಳು|ಕೇರಳ ಮುರಿಗಳಿಗೆ]] ಹೋಗುವ ಘಾಟ್ ಸೇರಿವೆ. ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಶೈಲಿಯ ಬಂಗಲೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು, ಜೊತೆಗೆ [[ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮಾ]] ಚೌಕ, ಗ್ರಾನೈಟ್ ವಾಕ್ವೇ ಉದ್ದಕ್ಕೂ [[ಫೋರ್ಟ್ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್]]ನ ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ತಾಜಾ ಹಿಡಿದ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಅನೇಕ ಅಂಗಡಿಗಳಿವೆ. ಸಮುದ್ರತೀರನ ಒಂದು ಭಾಗವು [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ]]ಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.<ref name=keralatourism>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/kochi/fort-kochi-beach.php|title=Fort Kochi Beach|publisher=keralatourism.org|access-date=2015-08-21}}</ref> == ಪ್ರಕೃತಿ == ''[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್]]'' ವರದಿ ಮಾಡಿದಂತೆ, ಕೊಚ್ಚಿ ನಿಗಮವು ಜೂನ್ 2015 ರಲ್ಲಿ [[ವಿಶ್ವ ಪರಿಸರ ದಿನ]]ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 500 ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ''ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕ್ರಮವಾಗಿ, ಪಾರಂಪರಿಕ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಬೃಹತ್ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು'' ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಕಸವು ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಯಿತು.<ref name=dc-20150604>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/150604/nation-current-affairs/article/fort-kochi-heritage-sites-sport-clean-look|title=Fort Kochi heritage sites to sport clean look|work=Deccan Chronicle|author=Krishna Kumar K.E.|date=2015-06-04|access-date=2015-08-21}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons category|Fort Kochi Beach}} * [http://www.cochin.org/tourism.htm ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ ಸಮುದ್ರತೀರ cochin.org ನಲ್ಲಿ] {{Waters of Kerala|state=collapsed}}{{Kochi|state=collapsed}} {{Tourism in Kerala}} {{Coord|9.968|76.244|display=title}} [[ವರ್ಗ:ಕೊಚ್ಚಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಚ್ಚಿಯ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಸಮುದ್ರತೀರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಚ್ಚಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]] 55arilixkadeae5hc36rpojcp0a0097 0 180416 1382984 2026-08-15T17:14:42Z A826 72368 Add: authors 1-1. Removed parameters. Some additions/deletions were parameter name changes. | [[:en:WP:UCB|Use this tool]]. [[:en:WP:DBUG|Report bugs]]. | #UCB_Gadget 1382984 wikitext text/x-wiki [[File:Kris mural7.jpg|thumb|right|ಗಜೇಂದ್ರ ಮೋಕ್ಷಂ]] '''ಕೇರಳ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು''' [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ]] [[ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣ|ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣವನ್ನು]] ಚಿತ್ರಿಸುವ [[ಫ್ರೆಸ್ಕೊ|ಫ್ರೆಸ್ಕೊಗಳಾಗಿವೆ]]. [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಗಳು [[ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ|ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳ]] ಸಮೃದ್ಧ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 9 ರಿಂದ 12 ನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವು ರಾಜಾಶ್ರಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಆಧಾರವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತ ಗ್ರಂಥಗಳಾದ ''ಚಿತ್ರಸೂತ್ರಂ'' - (ಚಿತ್ರಸೂತ್ರವು ವಿಷ್ಣು ಧರ್ಮೋತ್ತರ ಪುರಾಣದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಇದು ಸುಮಾರು 1500 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂಬತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ 287 ಚಿಕ್ಕ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗದ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಚಿತ್ರಸೂತ್ರದಷ್ಟು ವಿವರವಾದ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಪುಸ್ತಕವಿಲ್ಲ. ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಚಿತ್ರಕಲೆ ಎಂದರೇನು, ಏಕೆ, ಅದರ ಉದ್ದೇಶ, ಪಾತ್ರ, ಚಿತ್ರಕಾರನೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ, ರಸಿಕರು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಲೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನೂರಾರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾದ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಚಿತ್ರಸೂತ್ರವು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.) ''ತಂತ್ರಸಮುಚ್ಚಯ,'' ಹದಿನೈದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣನ್ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥ, ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ''[[ಅಭಿಲಷಿತಾರ್ಥ ಚಿಂತಾಮಣಿ]]'' ಮತ್ತು ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದ ಶ್ರೀಕುಮಾರನ್ ಬರೆದ [[ಶಿಲ್ಪರತ್ನ|''ಶಿಲ್ಪರತ್ನ'']] ದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.<ref name=":0">{{Cite journal |last1=Nayar |first1=T. S.|last2=Binu |first2=S. |last3=Pushpangadan |first3=P. |date=1999-01-01|title=ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾರತೀಯ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಉಪಯೋಗಗಳು |journal=ಎಕನಾಮಿಕ್ ಬಾಟನಿ |volume=53 |issue=1 |pages=41–50 |doi=10.1007/BF02860791}}</ref> ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರವು ಧ್ಯಾನಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.<ref name=":1" /> [[File:Vaikom Temple Sreekovil Murals.jpg|thumb|[[ವೈಕೋಮ್ ದೇವಾಲಯ|ವೈಕೋಮ್ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು]] [[ತಿರುನಂದಿಕ್ಕರ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯ|ತಿರುನಂದಿಕ್ಕರ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯದ]] (ಈಗ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ]] ಸೇರಿದೆ) ಮತ್ತು ತಿರುವಂಚಿಕುಲಂನ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೇರಳದ ಸ್ವಂತ ಶೈಲಿಯ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಅವಶೇಷಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ ಕಲೆಯ ಮೇರುಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: [[ಎಟ್ಟುಮಾನೂರು|ಎಟ್ಟುಮಾನೂರಿನ]] [[ಶಿವ]] ದೇವಾಲಯ, [[ಮಟ್ಟಾಂಚೇರಿ ಅರಮನೆ|ಮಟ್ಟಾಂಚೇರಿ ಅರಮನೆಯ]] [[ರಾಮಾಯಣ]] ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು [[ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯ|ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥ]] [[ಕ್ಷೇತ್ರ]]. [[File:Thodeekalam mural paintings2.jpg|thumb|upright|ತೊಡೀಕ್ಕಳಂ (ತೊಡಿಕ್ಕಳಂ) ಶಿವ ದೇವಾಲಯ, ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] ಇತರ ಉತ್ತಮ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತ್ರಿಕೊಡಿತಾನಂ, [[ವೈಕೋಮ್ ದೇವಾಲಯ]], ಪುಂಡರೀಕಪುರಂ, ಉದಯನಾಪುರಂ, ತ್ರಿಪ್ರಂಗೋಡ್, [[ಗುರುವಾಯೂರು]], [[ಕುಮಾರನಲ್ಲೂರು]], [[ಅಯ್ಮನಂ]], ತ್ರಿಚೂರಿನ [[ವಡಕ್ಕುನ್ನಾಥನ್]] ದೇವಾಲಯ, ಕಣ್ಣೂರಿನ ತೊಡೀಕ್ಕಳಂ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ|ತಿರುವನಂತಪುರದ]] [[ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ|ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತರ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳೆಂದರೆ [[ಒಲ್ಲೂರು]], [[ಚಾಲಕ್ಕುಡಿ]], [[ಕಾಂಜೂರು]], [[ಎಡಪ್ಪಳ್ಳಿ]], [[ವೆಚ್ಚೂರು]], ಮತ್ತು [[ಮುಲಂತುರುತಿ]] ಚರ್ಚುಗಳು,<ref>ಮೆನಾಚೆರಿ, ''ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ'', II, ತ್ರಿಚೂರು, 1973; ''ಇಂಡಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್'', ಸಾರಸ್, ಒಲ್ಲೂರು, 1998</ref> ಮತ್ತು [[ಕಾಯಂಕುಲಂ]] ಬಳಿಯ [[ಕೃಷ್ಣಪುರಂ ಅರಮನೆ]] ಮತ್ತು [[ಪದ್ಮನಾಭಪುರಂ ಅರಮನೆ]] ಯಂತಹ ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಡಾ. ಎಂ.ಜಿ. ಶಶಿ ಭೂಷಣ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿ ಕೇರಳತಿಲೆ ಚುವರ್ ಚಿತ್ರಂಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ಪುನರುಜ್ಜೀವನ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರು ಕೇರಳದ ವಿವಿಧ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವು ಅಪಾರವಾಗಿ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಿತು, ಅಳಿವಿನ ಅಪಾಯದಲ್ಲೂ ಇತ್ತು. 1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ನಡೆಯಿತು. ಕೇರಳದ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಗುರುವಾಯೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಬೋರ್ಡ್|ಗುರುವಾಯೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಬೋರ್ಡ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಶಾಲೆಯಾದ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂರಲ್ ಪೇಂಟಿಂಗ್ಸ್, ಮಮ್ಮಿಯೂರ್ ಕೃಷ್ಣನ್ ಕುಟ್ಟಿ ನಾಯರ್ ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಹಂತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ,<ref name=":0" /> ಹಾಗೆಯೇ [[ಕಾಲಡಿ|ಕಾಲಡಿಯ]] ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು [[ಡಾ. ಸಜು ತುರುತಿಲ್]] ಅವರ ಶಿಕ್ಷಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. == ತಂತ್ರ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಕಲೆಯು ನಾಲ್ಕು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, # [[ಗ್ರೌಂಡ್ (ಕಲೆ)|ಅಡಿಪಾಯದ]] ತಯಾರಿಕೆ ([[ಗ್ರಾನೈಟ್]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಟರೈಟ್]] ಗೋಡೆಗಳು) # ರೂಪರೇಖೆಯ ರೇಖಾಚಿತ್ರ # ಬಣ್ಣಗಳ ಅನ್ವಯ ಮತ್ತು # ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಿವರಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗ್ರಂಥಗಳು ಶೈಲಿ, ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ, ವಿವಿಧ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸುವ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಲು ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name=":0" /> === ಗೋಡೆ ಸಿದ್ಧತೆ === ಗೋಡೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗೆ ವಿವಿಧ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಗಾರೆ ಹಚ್ಚುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. # ಸುಣ್ಣ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ಮರಳಿನ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ 1:2 ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಾರೆ. # ಸುಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮರಳಿನ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ 1:2 ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಹತ್ತಿ (''ಗಾಸಿಪಿಯಮ್ ಹರ್ಬೇಸಿಯಮ್'') ನಿಂದ ಗಾರೆ. ಗೋಡೆಗೆ ಹೊಳೆಯುವ ಬಿಳಿ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ನೀಡಲು ಹತ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. # [[ಸುಣ್ಣ|ಸುಣ್ಣದ]] ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ಎಳೆಯ [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ|ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]] ರಸದ ಮಿಶ್ರಣದ 25-30 ಲೇಪನಗಳು.<ref name=":1" /> === ಬಣ್ಣ ತಯಾರಿಕೆ === ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ''ಪಂಚವರ್ಣ'' ({{Langx|sa|ಐದು ಬಣ್ಣಗಳು}}) ವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದವು ಅಂದರೆ ಕೆಂಪು, ಹಳದಿ, ಹಸಿರು, ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ,<ref name=":1">{{Cite journal|last=Mini|first=P. V.|date=2010|title=ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳ ತಯಾರಿಕಾ ತಂತ್ರಗಳು|url=http://nopr.niscair.res.in/handle/123456789/10308|journal=ಇಂಡಿಯನ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಟ್ರೆಡಿಷನಲ್ ನಾಲೆಡ್ಜ್|volume=9 |issue=4 |language=en-US|issn=0975-1068}}</ref> ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವು ಗೋಡೆಯ ಬಣ್ಣವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಖನಿಜ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕೆಂಪು [[ಲ್ಯಾಟರೈಟ್]] ನಿಂದ, ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹಳದಿ ಲ್ಯಾಟರೈಟ್ ನಿಂದ, ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು [[ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲು|ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲಿನಿಂದ]], ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಎಣ್ಣೆ-ದೀಪದ [[ಮಸಿ]]ಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ನೀಲಮಾರಿ'' (ಇಂಡಿಯನ್ ಇಂಡಿಗೊ; ''ಇಂಡಿಗೊಫೆರಾ ಟಿಂಕ್ಟೋರಿಯಾ'' ) ಗಿಡದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹಿಂಡಿ, ಒಣಗಿಸಿದ ನಂತರ ಸಾರವನ್ನು ''ಎರವಿಕ್ಕರ (ಗಾರ್ಸಿನಿಯಾ ಮೊರೆಲ್ಲಾ)'' ದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಹಸಿರು ವರ್ಣದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸಲು ಮರದ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಳಸುವ ಬಂಧಕ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಎಳನೀರು ಮತ್ತು ಬೇವಿನ ಮರದ (''ಅಝಾಡಿರಾಚ್ಟಾ ಇಂಡಿಕಾ'') ಸಾರದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":1" /> ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಹಿಂದೂ ಪೌರಾಣಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ ಅವುಗಳ [[ಗುಣ|ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ]] ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ, ದೈವಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ([[ಸತ್ವ|ಸಾತ್ವಿಕ]]) ಹಸಿರು ಛಾಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಸಂಪತ್ತಿನ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದವರನ್ನು ([[ರಜಸ್|ರಾಜಸಿಕ]]) ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಹಳದಿ ಛಾಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದುಷ್ಟ, ದುಷ್ಕೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಕೀಳು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ([[ತಮಸ್ (ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ)|ತಾಮಸಿಕ]]) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":1" /> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ== *{{cite book |author=ಕೊಸಾಕ್, ಸ್ಟೀವನ್ | title= ''ಇಂಡಿಯನ್ ಕೋರ್ಟ್ ಪೇಂಟಿಂಗ್, 16ನೇ-19ನೇ ಶತಮಾನ.'' | location=ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ | publisher=ದಿ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ | year=1997| isbn=978-0870997839 | url= http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/12335/rec/74}} (ಸೂಚಿಯನ್ನು ನೋಡಿ: ಪು.&nbsp;148-152) *ಸಂಧ್ಯಾ ರವಿ (2015), [https://www.researchgate.net/profile/Sandhya_Ravi4/publication/288854646_COLOUR_CULTURE_AND_IDENTITY_INFLUENCE_OF_COLOURS_ON_KERALA_MURAL_ART/links/56b060ef08ae9ea7c3ae31a3/COLOUR-CULTURE-AND-IDENTITY-INFLUENCE-OF-COLOURS-ON-KERALA-MURAL-ART.pdf ಬಣ್ಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಗುರುತು: ಕೇರಳ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ ಕಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬಣ್ಣಗಳ ಪ್ರಭಾವ.] IJASOS- ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇ-ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸಸ್ ಇನ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್, ಸಂಪುಟ. I, ಸಂಚಿಕೆ 3, ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015 *ಪೊಯಿಲ್, ಎಂ. (2011). [http://www.jstor.org/stable/44145735 ತೊಡಿಕ್ಕಳಂ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು: ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಅರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಳು]. ''ಪ್ರೊಸೀಡಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್,'' ''72'', 1239-1246. *{{Cite book|title=ಕೇರಳದ ದೇವಾಲಯ ಕಲೆಗಳು: ಒಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ|last=ಬರ್ನಿಯರ್|first=ಆರ್. ಎಂ.|publisher=ಎಸ್. ಚಂದ್|year=1982|isbn=978-8121901109|location=ನವದೆಹಲಿ}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * {{commons category-inline}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಶಾಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಕಲೆಗಳು]] a36qut9rni09uqy724yuoxxipfs7ese 0 180417 1382985 2026-08-15T17:16:45Z Pragathi. BH 88266 ಹೊಸ ಪುಟ: ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ( ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಚೈಲ್ಡ್ ) 1928 (ಅಥವಾ ಬಹುಶಃ 1930) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/International_Film_Festival_of_Kerala</ref> ಭಾರತೀಯ ಮೂಕಿ ಚಿತ್ರ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಬರೆದು, ನಿರ್ಮಿಸಿ, ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರೇ ನಾಯಕನ... 1382985 wikitext text/x-wiki ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ( ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಚೈಲ್ಡ್ ) 1928 (ಅಥವಾ ಬಹುಶಃ 1930) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/International_Film_Festival_of_Kerala</ref> ಭಾರತೀಯ ಮೂಕಿ ಚಿತ್ರ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಬರೆದು, ನಿರ್ಮಿಸಿ, ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರೇ ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವೂ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಾಯಕಿ ನಟಿ ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿ ಒಬ್ಬ ದಲಿತರಾಗಿದ್ದು , ಅವರು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ನಾಯರ್ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು, ಇದು ತಿರುವನಂತಪುರದ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೋಲಾಹಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದು ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು , ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಾಟಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಗಾಗಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ ಉದ್ಯಮದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಕಳೆದುಹೋದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು ,ಅದರ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ==ಕಥಾವಸ್ತು== ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೀಮಂತನ ಮಗ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನನ್ನು ಖಳನಾಯಕ ಭೂತನಾಥನ್ ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವನನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಅವನ ಹೆತ್ತವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಒಂದು ಎಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಎಸ್ಟೇಟ್ ಮಾಲೀಕ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ , ಅವನನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಏರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ದೂರದ ಸಂಬಂಧಿ ಜಯಚಂದ್ರನ್ ಸಿಲೋನ್‌ಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ, ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಭೂತನಾಥನ್ ದೋಚುತ್ತಾನೆ. ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವನು ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಆಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಿರುವಾಂಕೂರುಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ಸಹೋದರಿ ಜಯಚಂದ್ರನ್‌ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಭೂತನಾಥನ್ ಅವಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರ ಸಕಾಲಿಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವು ಅವಳನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲಿನ ಗಾಯವು ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ಗುರುತನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕುಟುಂಬದ ಸಂತೋಷದ ಪುನರ್ಮಿಲನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.pinklungi.com/vigathakumaran-the-lost-history-of-the-first-malayalam-movie/</ref> ಪಾತ್ರವರ್ಗ ಜಯಚಂದ್ರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಸರೋಜಿನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿ ಭೂತನಾಥನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ಸನ್ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರ್. ಸುಂದರ್ ರಾಜ್ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-5</ref> ಸುಂದರಂ ಡೇನಿಯಲ್ (ಜೆಸಿ ಅವರ ಮಗ) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hindu</ref> ಸುಲೋಚನಾ ಡೇನಿಯಲ್ (ಜೆಸಿ ಅವರ ಮಗಳು) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hindu</ref> ಉತ್ಪಾದನೆ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಾಗ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ಸಾಹ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು . <ref>https://www.thenewsminute.com/article/against-all-odds-how-jc-daniel-father-malayalam-cinema-made-his-first-and-last-movie-57937</ref> ಅವರು ಸಮರ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮರ ಕಲೆಯಾದ ಚೆಲಂಬಟಂನಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಚೆಲಂಬಟಂ ಅನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕಲ್ಪನೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಈ ಸವಾಲನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮದ್ರಾಸ್‌ಗೆ (ಈಗ ಚೆನ್ನೈ) ತೆರಳಿದರು. ಮದ್ರಾಸ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು 1912 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಗೈಟಿ ಎಂಬ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಶಾಶ್ವತ ಟಾಕೀಸ್ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್‌ನಿಂದ ಬಯಸಿದ್ದನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆವರಣಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವರು ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಬಾಂಬೆಗೆ (ಈಗ ಮುಂಬೈ) ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-8</ref>ಅವರು ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮಾಲೀಕರನ್ನು ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಳಿದರು, ಕೇರಳದ ಶಿಕ್ಷಕ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆ ಕಲಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಹೀಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಬಾಂಬೆಯಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಕಷ್ಟು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕನಸನ್ನು ನನಸಾಗಿಸಲು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು 1926 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಟ್ರಾವಂಕೂರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಎಂಬ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು . ಇದು ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಗಿದ್ದು, ತಿರುವನಂತಪುರದ ಪಟ್ಟೋಮ್‌ನಲ್ಲಿದೆ . ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಭೂಮಿಯನ್ನು 400,000 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯನ್ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕನಸಿನ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದು ಅದಕ್ಕೆ ವಿಗತಕುಮಾರನ್ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಚೈಲ್ಡ್ ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ಅವರು ಮೌನವಾಗಿದ್ದ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾಮೆರಾವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬಳಸಿದರು . ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಯಕಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಸಂಪಾದನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸಹ ಅವರು ಮಾಡಿದರು. ಚಿತ್ರದ ವಿಷಯವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾಗಳು ಪುರಾಣಗಳ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಿನಿಮಾಗಳು ವಿರಳವಾಗಿದ್ದವು. ಚಿತ್ರವನ್ನು ಡೆಬ್ರಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಬಳಸಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-10</ref> ಶ್ರೀಮತಿ ಲಾಲಾ (ಅಥವಾ ಮಿಸ್ ಲಾನಾ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hindu</ref> ) ಎಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕಿ ಕೂಡ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. <ref>https://www.questjournals.org/jrhss/papers/vol7-issue6/K0706015455.pdf</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು 1928 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Cambridge_Scholars_Publishing</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-13</ref> ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ ತಿರುವನಂತಪುರದ ಪಿಕೆ ರೋಸಿ ಎಂಬ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿದ್ದರು . ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ತಮ್ಮ ಬೇರೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಡೇನಿಯಲ್ ಈ ಹಿಂದೆ ಬಾಂಬೆಯ ಲಾನಾ ಎಂಬ ನಟಿಯನ್ನು ನಾಯಕಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದರು . [ 13 ] ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಾದ ಖಳನಾಯಕ ಭೂತನಾಥನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಟ ಜಾನ್ಸನ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ನಟಿ ಬಿ.ಎಸ್. ಸರೋಜಾ ಅವರ ತಂದೆ . [ 14 ] [ 15 ] ಸರೋಜಿನಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರೋಸಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದವರು ಜಾನ್ಸನ್. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-sebastian2013-14</ref> ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು, ಅವರ ಮಗ ಸುಂದರಂ ಮತ್ತು ಮಗಳು ಸುಲೋಚನಾ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. [ 5wgjm3pb6m5487jjqrxxohldjil2a72 1382986 1382985 2026-08-15T17:23:17Z Pragathi. BH 88266 1382986 wikitext text/x-wiki ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ( ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಚೈಲ್ಡ್ ) 1928 (ಅಥವಾ ಬಹುಶಃ 1930) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/International_Film_Festival_of_Kerala</ref> ಭಾರತೀಯ ಮೂಕಿ ಚಿತ್ರ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಬರೆದು, ನಿರ್ಮಿಸಿ, ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರೇ ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವೂ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಾಯಕಿ ನಟಿ ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿ ಒಬ್ಬ ದಲಿತರಾಗಿದ್ದು , ಅವರು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ನಾಯರ್ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು, ಇದು ತಿರುವನಂತಪುರದ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೋಲಾಹಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದು ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು , ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಾಟಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಗಾಗಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ ಉದ್ಯಮದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಕಳೆದುಹೋದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು ,ಅದರ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ==ಕಥಾವಸ್ತು== ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೀಮಂತನ ಮಗ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನನ್ನು ಖಳನಾಯಕ ಭೂತನಾಥನ್ ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವನನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಅವನ ಹೆತ್ತವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಒಂದು ಎಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಎಸ್ಟೇಟ್ ಮಾಲೀಕ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ , ಅವನನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಏರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ದೂರದ ಸಂಬಂಧಿ ಜಯಚಂದ್ರನ್ ಸಿಲೋನ್‌ಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ, ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಭೂತನಾಥನ್ ದೋಚುತ್ತಾನೆ. ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವನು ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಆಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಿರುವಾಂಕೂರುಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ಸಹೋದರಿ ಜಯಚಂದ್ರನ್‌ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಭೂತನಾಥನ್ ಅವಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರ ಸಕಾಲಿಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವು ಅವಳನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲಿನ ಗಾಯವು ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ಗುರುತನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕುಟುಂಬದ ಸಂತೋಷದ ಪುನರ್ಮಿಲನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.pinklungi.com/vigathakumaran-the-lost-history-of-the-first-malayalam-movie/</ref> ಪಾತ್ರವರ್ಗ ಜಯಚಂದ್ರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಸರೋಜಿನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿ ಭೂತನಾಥನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ಸನ್ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರ್. ಸುಂದರ್ ರಾಜ್ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-5</ref> ಸುಂದರಂ ಡೇನಿಯಲ್ (ಜೆಸಿ ಅವರ ಮಗ) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hindu</ref> ಸುಲೋಚನಾ ಡೇನಿಯಲ್ (ಜೆಸಿ ಅವರ ಮಗಳು) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hindu</ref> ಉತ್ಪಾದನೆ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಾಗ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ಸಾಹ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು . <ref>https://www.thenewsminute.com/article/against-all-odds-how-jc-daniel-father-malayalam-cinema-made-his-first-and-last-movie-57937</ref> ಅವರು ಸಮರ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮರ ಕಲೆಯಾದ ಚೆಲಂಬಟಂನಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಚೆಲಂಬಟಂ ಅನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕಲ್ಪನೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಈ ಸವಾಲನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮದ್ರಾಸ್‌ಗೆ (ಈಗ ಚೆನ್ನೈ) ತೆರಳಿದರು. ಮದ್ರಾಸ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು 1912 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಗೈಟಿ ಎಂಬ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಶಾಶ್ವತ ಟಾಕೀಸ್ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್‌ನಿಂದ ಬಯಸಿದ್ದನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆವರಣಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವರು ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಬಾಂಬೆಗೆ (ಈಗ ಮುಂಬೈ) ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-8</ref>ಅವರು ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮಾಲೀಕರನ್ನು ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಳಿದರು, ಕೇರಳದ ಶಿಕ್ಷಕ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆ ಕಲಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಹೀಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಬಾಂಬೆಯಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಕಷ್ಟು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕನಸನ್ನು ನನಸಾಗಿಸಲು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು 1926 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಟ್ರಾವಂಕೂರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಎಂಬ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು . ಇದು ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಗಿದ್ದು, ತಿರುವನಂತಪುರದ ಪಟ್ಟೋಮ್‌ನಲ್ಲಿದೆ . ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಭೂಮಿಯನ್ನು 400,000 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯನ್ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕನಸಿನ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದು ಅದಕ್ಕೆ ವಿಗತಕುಮಾರನ್ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಚೈಲ್ಡ್ ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ಅವರು ಮೌನವಾಗಿದ್ದ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾಮೆರಾವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬಳಸಿದರು . ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಯಕಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಸಂಪಾದನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸಹ ಅವರು ಮಾಡಿದರು. ಚಿತ್ರದ ವಿಷಯವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾಗಳು ಪುರಾಣಗಳ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಿನಿಮಾಗಳು ವಿರಳವಾಗಿದ್ದವು. ಚಿತ್ರವನ್ನು ಡೆಬ್ರಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಬಳಸಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-10</ref> ಶ್ರೀಮತಿ ಲಾಲಾ (ಅಥವಾ ಮಿಸ್ ಲಾನಾ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hindu</ref> ) ಎಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕಿ ಕೂಡ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. <ref>https://www.questjournals.org/jrhss/papers/vol7-issue6/K0706015455.pdf</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು 1928 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Cambridge_Scholars_Publishing</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-13</ref> ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ ತಿರುವನಂತಪುರದ ಪಿಕೆ ರೋಸಿ ಎಂಬ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿದ್ದರು . ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ತಮ್ಮ ಬೇರೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಡೇನಿಯಲ್ ಈ ಹಿಂದೆ ಬಾಂಬೆಯ ಲಾನಾ ಎಂಬ ನಟಿಯನ್ನು ನಾಯಕಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದರು .<ref>https://web.archive.org/web/20170827052236/http://www.thehindu.com/features/cinema/the-forgotten-star/article5383387.ece</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಾದ ಖಳನಾಯಕ ಭೂತನಾಥನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಟ ಜಾನ್ಸನ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ನಟಿ ಬಿ.ಎಸ್. ಸರೋಜಾ ಅವರ ತಂದೆ . [ 14 ] [ 15 ] ಸರೋಜಿನಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರೋಸಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದವರು ಜಾನ್ಸನ್. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-sebastian2013-14</ref> ಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆ ದಿನಾಂಕದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ, ಎರಡು ದಿನಾಂಕಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ: 7 ನವೆಂಬರ್ 1928 ಮತ್ತು 23 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1930. [ 16 ] ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೂಲಗಳು ಹಿಂದಿನ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನಂತರದ ದಿನಾಂಕವು 2003 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದ ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಕರಪತ್ರದ (ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ) ಪರಿಶೀಲಿಸದ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರರಲ್ಲಿ, 2006 ರಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮತ್ತು ಡೇನಿಯಲ್, ಅವರ ಪತ್ನಿ, ನಿರ್ಮಾಪಕ ಆರ್. ಸುಂದರ್ ರಾಜ್, ಅವರ ಪತ್ನಿ ದೇವಕಿ ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಸಿನೆಮಾವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರಾಮ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ 2020 ರ ಪುಸ್ತಕ ಬ್ರೋಕನ್ ಡ್ರೀಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಆರ್. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್, ಚಿತ್ರವು ನಂತರದ ದಿನಾಂಕದಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. [ 17 ] [ ಎ ] ತಿರುವನಂತಪುರಂನ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ 'ವಿಗತಕುಮಾರನ್' ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಯಿತು . [ 25 ] ತಿರುವನಂತಪುರಂ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಇಂದಿನ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ಕಟ್ಟಡದ ಬಳಿ ಇರುವ ಇಂದಿನ ಎಜಿ ಕಚೇರಿಯ ಎದುರು ಈ ಚಿತ್ರಮಂದಿರವಿತ್ತು. ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಅಡ್ವ. ಮಲ್ಲೂರು ಗೋವಿಂದ ಪಿಳ್ಳೈ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಇದು ಮೂಕಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಕಥೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಒಬ್ಬ ಉದ್ಘೋಷಕ ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಕೇರಳದ ಕೆಲವು ಹಿಂದೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗುಂಪುಗಳ ಕೋಪವನ್ನು ಇದು ಎದುರಿಸಿತು . ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದನ್ನು ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆಗಿಂತ ಕೆಟ್ಟ ಕೃತ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [ 26 ] ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪುರುಷರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವಧಿ ಅದು . ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ದಲಿತನೊಬ್ಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯರ್ ಮಹಿಳೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದೆಂದು ಆಕ್ರೋಶಗೊಂಡ ಕೆಲವು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ಹಿಂದೂಗಳು ರೋಸಿಯನ್ನು ರಂಗಭೂಮಿಯಿಂದ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಎಸೆದು ಅದನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. [ 27 ] [ 28 ] ನಂತರ ಇದನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಅಲಪ್ಪುಳದಲ್ಲಿ , ಸ್ಟಾರ್ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು . ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಉದಾರವಾದಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಹೆಚ್ಚು ಸಹಿಷ್ಣುರಾಗಿದ್ದರು, ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಪರದೆಯು ಮಸುಕಾದಾಗ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಗದ್ದಲ ಮಾಡಿದಾಗ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದೋಷವಿತ್ತು. ಇದು ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾದ್ದರಿಂದ, ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಉದ್ಘೋಷಕರು ವಿವರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಈ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಚಪ್ಪಾಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಒಂದೇ ಮುದ್ರಣವಿದ್ದ ಕಾರಣ ಜೆ.ಸಿ.ಡೇನಿಯಲ್ ಸ್ವತಃ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಲೆಪ್ಪಿಗೆ ಬಂದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಂ , ತ್ರಿಶೂರ್ , ತಲಸ್ಸೇರಿ ಮತ್ತು ನಾಗರ್‌ಕೋಯಿಲ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ರಶೀದಿಗಳು ವೆಚ್ಚಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದವು. ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಉಪಕರಣಗಳ ಕಸ ಸೇರಿದಂತೆ ಗಲಭೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. [ 29 ] ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸದ ಕಾರಣ, ಡೇನಿಯಲ್ ತುಂಬಾ ಸಾಲದಲ್ಲಿದ್ದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಮಾರಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದರು. [ 26 ] [ 30 ] ಅವರು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ತೊರೆದು ತಮ್ಮ ಉಳಿದ ಜೀವನವನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ದಂತವೈದ್ಯರಾಗಿ ಕಳೆದರು. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಚಿತ್ರದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. [ 31 ] [ 19 ] [ 32 ] 2018 ರಲ್ಲಿ ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ 90 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಂದು , ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಮಗ ಹ್ಯಾರಿಸ್ (ಅಥವಾ ಹ್ಯಾರಿಸ್ [ 33 ] ) ಡೇನಿಯಲ್, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಮೇಲೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಚಿತ್ರದ ಏಕೈಕ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. 1928 ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಆರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರನಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [ 34 ] ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್‌ಗೆ ಪಿಂಚಣಿ ನೀಡಲು ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಗೌರವಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು 1956 ರಲ್ಲಿ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಭಾಗವಾದ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಡೇನಿಯಲ್ ಯಾವುದೇ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ, ಅವರು ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅದು ಹೇಳಿದೆ. ಅವರ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ನಾನಾದ ಸಂಪಾದಕ ಆರ್. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು : "ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗ ಈಗ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ನನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಯಾರೂ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ಅವರ ತಪ್ಪಲ್ಲ, ನಾನು ನನ್ನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ." 1975 ರಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು 1992 ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಜೀವಮಾನದ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಜೆಸಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು . [ 35 ] ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರನ್ನು ಈಗ "ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪಿತಾಮಹ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [ 29 ] [ 5 ] ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಚಿತ್ರದ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಕೆಲವರು ಅದನ್ನು ಮೂಕ ಚಿತ್ರ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, 1933 ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮಾದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ದೇವಕಿ ಬಾಯಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು "ಮೂಕ ಚಿತ್ರವು ಹೆಚ್ಚು ಹೊಸತನವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು . [ 33 ] ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಪಿಕೆ ರೋಸಿ § ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನಷ್ಟನಾಯಕ ಎಂಬುದು 2008 ರಲ್ಲಿ ವಿನು ಅಬ್ರಹಾಂ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ನ ನಾಯಕಿ ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿಯವರ ಜೀವನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ . [ 36 ಇದನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 2020 ರಲ್ಲಿ ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಹೀರೋಯಿನ್ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು . [ 37 ] 2013 ರಲ್ಲಿ, ಕಮಲ್ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಸೆಲ್ಯುಲಾಯ್ಡ್ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು . ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಡೇನಿಯಲ್ ನಡೆಸಿದ ಹೋರಾಟಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ , ಆದರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿತು. [ 36 ] ಅಬ್ರಹಾಂ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ನಷ್ಟ ನಾಯಕಾ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ ಚೆಲಂಗಟ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯಾದ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಅನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಆಧರಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರವು ರೋಸಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ಸಹ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>http://www.thehindu.com/features/cinema/flashback-in-tinsel-town/article3987337.ece</ref> ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಡೇನಿಯಲ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ, ಮಮತಾ ಮೋಹನ್‌ದಾಸ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಜಾನೆಟ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹೊಸಬ ಚಾಂದನಿ ರೋಸಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>http://www.thehindu.com/features/cinema/flashback-in-tinsel-town/article3987337.ece</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಆಗಿನ ಕೇರಳ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಉಲ್ಲೇಖಕ್ಕಾಗಿ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು , ಇದು ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ ಮಲಯತ್ತೂರ್ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್ ಮತ್ತು ಕೆ. ಕರುಣಾಕರನ್ ಅವರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ , ಅವರು ನಾಡರ್ (ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್) ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. [ 38 ] [ 39 ] ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕ ಎನ್.ಎಸ್. ಮಾಧವನ್ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಡಿ. ಬಾಬು ಪಾಲ್ , ಮಲಯತ್ತೂರು ಮತ್ತು ಕರುಣಾಕರನ್ ಅವರ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರಣದಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತವಿಕ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/barbs-in-celluloid-lead-to-bloodletting/article4446883.ece</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-42</ref> ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿಯವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಸಹ ಇವೆ . ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು, ಅವರ ಮಗ ಸುಂದರಂ ಮತ್ತು ಮಗಳು ಸುಲೋಚನಾ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. nwgyov4qcg3lv5cz7stbgxxlayhlwvg 1382987 1382986 2026-08-15T17:28:04Z Pragathi. BH 88266 1382987 wikitext text/x-wiki ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ( ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಚೈಲ್ಡ್ ) 1928 (ಅಥವಾ ಬಹುಶಃ 1930) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/International_Film_Festival_of_Kerala</ref> ಭಾರತೀಯ ಮೂಕಿ ಚಿತ್ರ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಬರೆದು, ನಿರ್ಮಿಸಿ, ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರೇ ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವೂ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಾಯಕಿ ನಟಿ ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿ ಒಬ್ಬ ದಲಿತರಾಗಿದ್ದು , ಅವರು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ನಾಯರ್ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು, ಇದು ತಿರುವನಂತಪುರದ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೋಲಾಹಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದು ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು , ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಾಟಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಗಾಗಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ ಉದ್ಯಮದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಕಳೆದುಹೋದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು ,ಅದರ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ==ಕಥಾವಸ್ತು== ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೀಮಂತನ ಮಗ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನನ್ನು ಖಳನಾಯಕ ಭೂತನಾಥನ್ ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವನನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಅವನ ಹೆತ್ತವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಒಂದು ಎಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಎಸ್ಟೇಟ್ ಮಾಲೀಕ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ , ಅವನನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಏರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ದೂರದ ಸಂಬಂಧಿ ಜಯಚಂದ್ರನ್ ಸಿಲೋನ್‌ಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ, ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಭೂತನಾಥನ್ ದೋಚುತ್ತಾನೆ. ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವನು ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಆಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಿರುವಾಂಕೂರುಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ಸಹೋದರಿ ಜಯಚಂದ್ರನ್‌ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಭೂತನಾಥನ್ ಅವಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರ ಸಕಾಲಿಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವು ಅವಳನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲಿನ ಗಾಯವು ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ಗುರುತನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕುಟುಂಬದ ಸಂತೋಷದ ಪುನರ್ಮಿಲನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.pinklungi.com/vigathakumaran-the-lost-history-of-the-first-malayalam-movie/</ref> ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಜಯಚಂದ್ರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ * ಸರೋಜಿನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿ * ಭೂತನಾಥನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ಸನ್ * ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರ್. ಸುಂದರ್ ರಾಜ್ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-5</ref> * ಸುಂದರಂ ಡೇನಿಯಲ್ (ಜೆಸಿ ಅವರ ಮಗ) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hindu</ref> * ಸುಲೋಚನಾ ಡೇನಿಯಲ್ (ಜೆಸಿ ಅವರ ಮಗಳು) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hindu</ref> ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಾಗ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ಸಾಹ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು . <ref>https://www.thenewsminute.com/article/against-all-odds-how-jc-daniel-father-malayalam-cinema-made-his-first-and-last-movie-57937</ref> ಅವರು ಸಮರ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮರ ಕಲೆಯಾದ ಚೆಲಂಬಟಂನಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಚೆಲಂಬಟಂ ಅನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕಲ್ಪನೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಈ ಸವಾಲನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮದ್ರಾಸ್‌ಗೆ (ಈಗ ಚೆನ್ನೈ) ತೆರಳಿದರು. ಮದ್ರಾಸ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು 1912 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಗೈಟಿ ಎಂಬ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಶಾಶ್ವತ ಟಾಕೀಸ್ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್‌ನಿಂದ ಬಯಸಿದ್ದನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆವರಣಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವರು ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಬಾಂಬೆಗೆ (ಈಗ ಮುಂಬೈ) ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-8</ref>ಅವರು ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮಾಲೀಕರನ್ನು ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಳಿದರು, ಕೇರಳದ ಶಿಕ್ಷಕ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆ ಕಲಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಹೀಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಬಾಂಬೆಯಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಕಷ್ಟು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕನಸನ್ನು ನನಸಾಗಿಸಲು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು 1926 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಟ್ರಾವಂಕೂರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಎಂಬ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು . ಇದು ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಗಿದ್ದು, ತಿರುವನಂತಪುರದ ಪಟ್ಟೋಮ್‌ನಲ್ಲಿದೆ . ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಭೂಮಿಯನ್ನು 400,000 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯನ್ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕನಸಿನ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದು ಅದಕ್ಕೆ ವಿಗತಕುಮಾರನ್ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಚೈಲ್ಡ್ ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ಅವರು ಮೌನವಾಗಿದ್ದ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾಮೆರಾವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬಳಸಿದರು . ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಯಕಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಸಂಪಾದನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸಹ ಅವರು ಮಾಡಿದರು. ಚಿತ್ರದ ವಿಷಯವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾಗಳು ಪುರಾಣಗಳ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಿನಿಮಾಗಳು ವಿರಳವಾಗಿದ್ದವು. ಚಿತ್ರವನ್ನು ಡೆಬ್ರಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಬಳಸಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-10</ref> ಶ್ರೀಮತಿ ಲಾಲಾ (ಅಥವಾ ಮಿಸ್ ಲಾನಾ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hindu</ref> ) ಎಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕಿ ಕೂಡ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. <ref>https://www.questjournals.org/jrhss/papers/vol7-issue6/K0706015455.pdf</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು 1928 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Cambridge_Scholars_Publishing</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-13</ref> ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ ತಿರುವನಂತಪುರದ ಪಿಕೆ ರೋಸಿ ಎಂಬ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿದ್ದರು . ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ತಮ್ಮ ಬೇರೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಡೇನಿಯಲ್ ಈ ಹಿಂದೆ ಬಾಂಬೆಯ ಲಾನಾ ಎಂಬ ನಟಿಯನ್ನು ನಾಯಕಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದರು .<ref>https://web.archive.org/web/20170827052236/http://www.thehindu.com/features/cinema/the-forgotten-star/article5383387.ece</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಾದ ಖಳನಾಯಕ ಭೂತನಾಥನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಟ ಜಾನ್ಸನ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ನಟಿ ಬಿ.ಎಸ್. ಸರೋಜಾ ಅವರ ತಂದೆ . [ 14 ] [ 15 ] ಸರೋಜಿನಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರೋಸಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದವರು ಜಾನ್ಸನ್. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-sebastian2013-14</ref> ಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆ ದಿನಾಂಕದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ, ಎರಡು ದಿನಾಂಕಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ: 7 ನವೆಂಬರ್ 1928 ಮತ್ತು 23 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1930. [ 16 ] ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೂಲಗಳು ಹಿಂದಿನ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನಂತರದ ದಿನಾಂಕವು 2003 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದ ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಕರಪತ್ರದ (ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ) ಪರಿಶೀಲಿಸದ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರರಲ್ಲಿ, 2006 ರಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮತ್ತು ಡೇನಿಯಲ್, ಅವರ ಪತ್ನಿ, ನಿರ್ಮಾಪಕ ಆರ್. ಸುಂದರ್ ರಾಜ್, ಅವರ ಪತ್ನಿ ದೇವಕಿ ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಸಿನೆಮಾವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರಾಮ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ 2020 ರ ಪುಸ್ತಕ ಬ್ರೋಕನ್ ಡ್ರೀಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಆರ್. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್, ಚಿತ್ರವು ನಂತರದ ದಿನಾಂಕದಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_New_Indian_Express</ref> ತಿರುವನಂತಪುರಂನ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ 'ವಿಗತಕುಮಾರನ್' ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಯಿತು .<ref>http://www.thehindu.com/2005/10/23/stories/2005102311400400.htm</ref>ತಿರುವನಂತಪುರಂ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಇಂದಿನ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ಕಟ್ಟಡದ ಬಳಿ ಇರುವ ಇಂದಿನ ಎಜಿ ಕಚೇರಿಯ ಎದುರು ಈ ಚಿತ್ರಮಂದಿರವಿತ್ತು. ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಅಡ್ವ. ಮಲ್ಲೂರು ಗೋವಿಂದ ಪಿಳ್ಳೈ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಇದು ಮೂಕಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಕಥೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಒಬ್ಬ ಉದ್ಘೋಷಕ ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಕೇರಳದ ಕೆಲವು ಹಿಂದೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗುಂಪುಗಳ ಕೋಪವನ್ನು ಇದು ಎದುರಿಸಿತು . ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದನ್ನು ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆಗಿಂತ ಕೆಟ್ಟ ಕೃತ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪುರುಷರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವಧಿ ಅದು . ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ದಲಿತನೊಬ್ಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯರ್ ಮಹಿಳೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದೆಂದು ಆಕ್ರೋಶಗೊಂಡ ಕೆಲವು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ಹಿಂದೂಗಳು ರೋಸಿಯನ್ನು ರಂಗಭೂಮಿಯಿಂದ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಎಸೆದು ಅದನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಅಲಪ್ಪುಳದಲ್ಲಿ , ಸ್ಟಾರ್ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು . ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಉದಾರವಾದಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಹೆಚ್ಚು ಸಹಿಷ್ಣುರಾಗಿದ್ದರು, ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಪರದೆಯು ಮಸುಕಾದಾಗ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಗದ್ದಲ ಮಾಡಿದಾಗ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದೋಷವಿತ್ತು. ಇದು ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾದ್ದರಿಂದ, ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಉದ್ಘೋಷಕರು ವಿವರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಈ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಚಪ್ಪಾಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಒಂದೇ ಮುದ್ರಣವಿದ್ದ ಕಾರಣ ಜೆ.ಸಿ.ಡೇನಿಯಲ್ ಸ್ವತಃ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಲೆಪ್ಪಿಗೆ ಬಂದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಂ , ತ್ರಿಶೂರ್ , ತಲಸ್ಸೇರಿ ಮತ್ತು ನಾಗರ್‌ಕೋಯಿಲ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ರಶೀದಿಗಳು ವೆಚ್ಚಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದವು. ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಉಪಕರಣಗಳ ಕಸ ಸೇರಿದಂತೆ ಗಲಭೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-pillai2025-31</ref> ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸದ ಕಾರಣ, ಡೇನಿಯಲ್ ತುಂಬಾ ಸಾಲದಲ್ಲಿದ್ದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಮಾರಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದರು. [ 26 ] [ 30 ] ಅವರು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ತೊರೆದು ತಮ್ಮ ಉಳಿದ ಜೀವನವನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ದಂತವೈದ್ಯರಾಗಿ ಕಳೆದರು. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಚಿತ್ರದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/How-Vigathakumaran-was-lost-to-history/articleshow/18505051.cms</ref>2018 ರಲ್ಲಿ ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ 90 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಂದು , ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಮಗ ಹ್ಯಾರಿಸ್ (ಅಥವಾ ಹ್ಯಾರಿಸ್ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-anand2013-35</ref> ) ಡೇನಿಯಲ್, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಮೇಲೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಚಿತ್ರದ ಏಕೈಕ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. 1928 ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಆರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರನಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್‌ಗೆ ಪಿಂಚಣಿ ನೀಡಲು ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಗೌರವಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು 1956 ರಲ್ಲಿ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಭಾಗವಾದ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಡೇನಿಯಲ್ ಯಾವುದೇ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ, ಅವರು ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅದು ಹೇಳಿದೆ. ಅವರ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ನಾನಾದ ಸಂಪಾದಕ ಆರ್. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು : "ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗ ಈಗ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ನನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಯಾರೂ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ಅವರ ತಪ್ಪಲ್ಲ, ನಾನು ನನ್ನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ." 1975 ರಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು 1992 ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಜೀವಮಾನದ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಜೆಸಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು . ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರನ್ನು ಈಗ "ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪಿತಾಮಹ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಚಿತ್ರದ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಕೆಲವರು ಅದನ್ನು ಮೂಕ ಚಿತ್ರ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, 1933 ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮಾದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ದೇವಕಿ ಬಾಯಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು "ಮೂಕ ಚಿತ್ರವು ಹೆಚ್ಚು ಹೊಸತನವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು . ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಪಿಕೆ ರೋಸಿ § ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನಷ್ಟನಾಯಕ ಎಂಬುದು 2008 ರಲ್ಲಿ ವಿನು ಅಬ್ರಹಾಂ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ನ ನಾಯಕಿ ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿಯವರ ಜೀವನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ . [ 36 ಇದನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 2020 ರಲ್ಲಿ ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಹೀರೋಯಿನ್ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು . [ 37 ] 2013 ರಲ್ಲಿ, ಕಮಲ್ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಸೆಲ್ಯುಲಾಯ್ಡ್ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು . ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಡೇನಿಯಲ್ ನಡೆಸಿದ ಹೋರಾಟಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ , ಆದರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿತು. [ 36 ] ಅಬ್ರಹಾಂ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ನಷ್ಟ ನಾಯಕಾ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ ಚೆಲಂಗಟ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯಾದ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಅನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಆಧರಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರವು ರೋಸಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ಸಹ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>http://www.thehindu.com/features/cinema/flashback-in-tinsel-town/article3987337.ece</ref> ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಡೇನಿಯಲ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ, ಮಮತಾ ಮೋಹನ್‌ದಾಸ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಜಾನೆಟ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹೊಸಬ ಚಾಂದನಿ ರೋಸಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>http://www.thehindu.com/features/cinema/flashback-in-tinsel-town/article3987337.ece</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಆಗಿನ ಕೇರಳ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಉಲ್ಲೇಖಕ್ಕಾಗಿ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು , ಇದು ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ ಮಲಯತ್ತೂರ್ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್ ಮತ್ತು ಕೆ. ಕರುಣಾಕರನ್ ಅವರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ , ಅವರು ನಾಡರ್ (ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್) ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. [ 38 ] [ 39 ] ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕ ಎನ್.ಎಸ್. ಮಾಧವನ್ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಡಿ. ಬಾಬು ಪಾಲ್ , ಮಲಯತ್ತೂರು ಮತ್ತು ಕರುಣಾಕರನ್ ಅವರ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರಣದಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತವಿಕ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/barbs-in-celluloid-lead-to-bloodletting/article4446883.ece</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-42</ref> ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿಯವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಸಹ ಇವೆ . ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು, ಅವರ ಮಗ ಸುಂದರಂ ಮತ್ತು ಮಗಳು ಸುಲೋಚನಾ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. 9thgejkg3qacyczc1ejrei5nt8rpd6t 1382990 1382987 2026-08-15T17:31:52Z Pragathi. BH 88266 1382990 wikitext text/x-wiki ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ( ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಚೈಲ್ಡ್ ) 1928 (ಅಥವಾ ಬಹುಶಃ 1930) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/International_Film_Festival_of_Kerala</ref> ಭಾರತೀಯ ಮೂಕಿ ಚಿತ್ರ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಬರೆದು, ನಿರ್ಮಿಸಿ, ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರೇ ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವೂ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಾಯಕಿ ನಟಿ ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿ ಒಬ್ಬ ದಲಿತರಾಗಿದ್ದು , ಅವರು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ನಾಯರ್ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು, ಇದು ತಿರುವನಂತಪುರದ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೋಲಾಹಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದು ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು , ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಾಟಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಗಾಗಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ ಉದ್ಯಮದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಕಳೆದುಹೋದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು ,ಅದರ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ==ಕಥಾವಸ್ತು== ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೀಮಂತನ ಮಗ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನನ್ನು ಖಳನಾಯಕ ಭೂತನಾಥನ್ ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವನನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಅವನ ಹೆತ್ತವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಒಂದು ಎಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಎಸ್ಟೇಟ್ ಮಾಲೀಕ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ , ಅವನನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಏರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ದೂರದ ಸಂಬಂಧಿ ಜಯಚಂದ್ರನ್ ಸಿಲೋನ್‌ಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ, ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಭೂತನಾಥನ್ ದೋಚುತ್ತಾನೆ. ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವನು ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಆಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಿರುವಾಂಕೂರುಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ಸಹೋದರಿ ಜಯಚಂದ್ರನ್‌ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಭೂತನಾಥನ್ ಅವಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರ ಸಕಾಲಿಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವು ಅವಳನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲಿನ ಗಾಯವು ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ಗುರುತನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕುಟುಂಬದ ಸಂತೋಷದ ಪುನರ್ಮಿಲನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.pinklungi.com/vigathakumaran-the-lost-history-of-the-first-malayalam-movie/</ref> ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಜಯಚಂದ್ರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ * ಸರೋಜಿನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿ * ಭೂತನಾಥನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ಸನ್ * ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರ್. ಸುಂದರ್ ರಾಜ್ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-5</ref> * ಸುಂದರಂ ಡೇನಿಯಲ್ (ಜೆಸಿ ಅವರ ಮಗ) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hindu</ref> * ಸುಲೋಚನಾ ಡೇನಿಯಲ್ (ಜೆಸಿ ಅವರ ಮಗಳು) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hindu</ref> ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಾಗ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ಸಾಹ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು . <ref>https://www.thenewsminute.com/article/against-all-odds-how-jc-daniel-father-malayalam-cinema-made-his-first-and-last-movie-57937</ref> ಅವರು ಸಮರ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮರ ಕಲೆಯಾದ ಚೆಲಂಬಟಂನಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಚೆಲಂಬಟಂ ಅನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕಲ್ಪನೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಈ ಸವಾಲನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮದ್ರಾಸ್‌ಗೆ (ಈಗ ಚೆನ್ನೈ) ತೆರಳಿದರು. ಮದ್ರಾಸ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು 1912 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಗೈಟಿ ಎಂಬ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಶಾಶ್ವತ ಟಾಕೀಸ್ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್‌ನಿಂದ ಬಯಸಿದ್ದನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆವರಣಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವರು ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಬಾಂಬೆಗೆ (ಈಗ ಮುಂಬೈ) ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-8</ref>ಅವರು ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮಾಲೀಕರನ್ನು ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಳಿದರು, ಕೇರಳದ ಶಿಕ್ಷಕ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆ ಕಲಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಹೀಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಬಾಂಬೆಯಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಕಷ್ಟು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕನಸನ್ನು ನನಸಾಗಿಸಲು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು 1926 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಟ್ರಾವಂಕೂರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಎಂಬ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು . ಇದು ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಗಿದ್ದು, [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರದ]] ಪಟ್ಟೋಮ್‌ನಲ್ಲಿದೆ . ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಭೂಮಿಯನ್ನು 400,000 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯನ್ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕನಸಿನ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದು ಅದಕ್ಕೆ ವಿಗತಕುಮಾರನ್ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಚೈಲ್ಡ್ ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ಅವರು ಮೌನವಾಗಿದ್ದ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾಮೆರಾವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬಳಸಿದರು . ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಯಕಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಸಂಪಾದನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸಹ ಅವರು ಮಾಡಿದರು. ಚಿತ್ರದ ವಿಷಯವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾಗಳು [[ಪುರಾಣ|ಪುರಾಣಗಳ]] ಕಥೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಿನಿಮಾಗಳು ವಿರಳವಾಗಿದ್ದವು. ಚಿತ್ರವನ್ನು ಡೆಬ್ರಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಬಳಸಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-10</ref> ಶ್ರೀಮತಿ ಲಾಲಾ (ಅಥವಾ ಮಿಸ್ ಲಾನಾ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hindu</ref> ) ಎಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕಿ ಕೂಡ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. <ref>https://www.questjournals.org/jrhss/papers/vol7-issue6/K0706015455.pdf</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು 1928 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Cambridge_Scholars_Publishing</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-13</ref> ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ ತಿರುವನಂತಪುರದ ಪಿಕೆ ರೋಸಿ ಎಂಬ [[ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗ|ಪರಿಶಿಷ್ಟ]] ಜಾತಿಯ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿದ್ದರು . ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ತಮ್ಮ ಬೇರೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಡೇನಿಯಲ್ ಈ ಹಿಂದೆ ಬಾಂಬೆಯ ಲಾನಾ ಎಂಬ ನಟಿಯನ್ನು ನಾಯಕಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದರು .<ref>https://web.archive.org/web/20170827052236/http://www.thehindu.com/features/cinema/the-forgotten-star/article5383387.ece</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಾದ [[ಖಳನಾಯಕ]] ಭೂತನಾಥನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು [[ನಟ]] ಜಾನ್ಸನ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ನಟಿ ಬಿ.ಎಸ್. ಸರೋಜಾ ಅವರ ತಂದೆ . [ 14 ] [ 15 ] ಸರೋಜಿನಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರೋಸಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದವರು ಜಾನ್ಸನ್. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-sebastian2013-14</ref> ಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆ ದಿನಾಂಕದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ, ಎರಡು ದಿನಾಂಕಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ: 7 ನವೆಂಬರ್ 1928 ಮತ್ತು 23 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1930. [ 16 ] ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೂಲಗಳು ಹಿಂದಿನ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನಂತರದ ದಿನಾಂಕವು 2003 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದ ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಕರಪತ್ರದ (ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ) ಪರಿಶೀಲಿಸದ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರರಲ್ಲಿ, 2006 ರಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮತ್ತು ಡೇನಿಯಲ್, ಅವರ ಪತ್ನಿ, ನಿರ್ಮಾಪಕ ಆರ್. ಸುಂದರ್ ರಾಜ್, ಅವರ ಪತ್ನಿ ದೇವಕಿ ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಸಿನೆಮಾವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರಾಮ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ 2020 ರ ಪುಸ್ತಕ ಬ್ರೋಕನ್ ಡ್ರೀಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಆರ್. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್, ಚಿತ್ರವು ನಂತರದ ದಿನಾಂಕದಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_New_Indian_Express</ref> ತಿರುವನಂತಪುರಂನ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ 'ವಿಗತಕುಮಾರನ್' ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಯಿತು .<ref>http://www.thehindu.com/2005/10/23/stories/2005102311400400.htm</ref>ತಿರುವನಂತಪುರಂ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಇಂದಿನ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ಕಟ್ಟಡದ ಬಳಿ ಇರುವ ಇಂದಿನ ಎಜಿ ಕಚೇರಿಯ ಎದುರು ಈ ಚಿತ್ರಮಂದಿರವಿತ್ತು. ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಅಡ್ವ. ಮಲ್ಲೂರು ಗೋವಿಂದ ಪಿಳ್ಳೈ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಇದು ಮೂಕಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಕಥೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಒಬ್ಬ ಉದ್ಘೋಷಕ ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಕೇರಳದ ಕೆಲವು ಹಿಂದೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗುಂಪುಗಳ ಕೋಪವನ್ನು ಇದು ಎದುರಿಸಿತು . ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದನ್ನು ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆಗಿಂತ ಕೆಟ್ಟ ಕೃತ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪುರುಷರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವಧಿ ಅದು . ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ದಲಿತನೊಬ್ಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯರ್ ಮಹಿಳೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದೆಂದು ಆಕ್ರೋಶಗೊಂಡ ಕೆಲವು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ಹಿಂದೂಗಳು ರೋಸಿಯನ್ನು ರಂಗಭೂಮಿಯಿಂದ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಎಸೆದು ಅದನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಅಲಪ್ಪುಳದಲ್ಲಿ , ಸ್ಟಾರ್ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು . ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಉದಾರವಾದಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಹೆಚ್ಚು ಸಹಿಷ್ಣುರಾಗಿದ್ದರು, ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಪರದೆಯು ಮಸುಕಾದಾಗ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಗದ್ದಲ ಮಾಡಿದಾಗ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದೋಷವಿತ್ತು. ಇದು ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾದ್ದರಿಂದ, ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಉದ್ಘೋಷಕರು ವಿವರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಈ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಚಪ್ಪಾಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಒಂದೇ ಮುದ್ರಣವಿದ್ದ ಕಾರಣ ಜೆ.ಸಿ.ಡೇನಿಯಲ್ ಸ್ವತಃ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಲೆಪ್ಪಿಗೆ ಬಂದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಂ , ತ್ರಿಶೂರ್ , ತಲಸ್ಸೇರಿ ಮತ್ತು ನಾಗರ್‌ಕೋಯಿಲ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ರಶೀದಿಗಳು ವೆಚ್ಚಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದವು. ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಉಪಕರಣಗಳ ಕಸ ಸೇರಿದಂತೆ ಗಲಭೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-pillai2025-31</ref> ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸದ ಕಾರಣ, ಡೇನಿಯಲ್ ತುಂಬಾ ಸಾಲದಲ್ಲಿದ್ದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಮಾರಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದರು. ಅವರು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ತೊರೆದು ತಮ್ಮ ಉಳಿದ ಜೀವನವನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ದಂತವೈದ್ಯರಾಗಿ ಕಳೆದರು. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ===ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ=== ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಚಿತ್ರದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/How-Vigathakumaran-was-lost-to-history/articleshow/18505051.cms</ref>2018 ರಲ್ಲಿ ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ 90 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಂದು , ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಮಗ ಹ್ಯಾರಿಸ್ (ಅಥವಾ ಹ್ಯಾರಿಸ್ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-anand2013-35</ref> ) ಡೇನಿಯಲ್, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಮೇಲೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಚಿತ್ರದ ಏಕೈಕ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. 1928 ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಆರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರನಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್‌ಗೆ ಪಿಂಚಣಿ ನೀಡಲು ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಗೌರವಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು 1956 ರಲ್ಲಿ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಭಾಗವಾದ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಡೇನಿಯಲ್ ಯಾವುದೇ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ, ಅವರು ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅದು ಹೇಳಿದೆ. ಅವರ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ನಾನಾದ ಸಂಪಾದಕ ಆರ್. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು : "ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗ ಈಗ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ನನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಯಾರೂ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ಅವರ ತಪ್ಪಲ್ಲ, ನಾನು ನನ್ನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ." 1975 ರಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು 1992 ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಜೀವಮಾನದ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಜೆಸಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು . ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರನ್ನು ಈಗ "ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪಿತಾಮಹ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಚಿತ್ರದ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಕೆಲವರು ಅದನ್ನು ಮೂಕ ಚಿತ್ರ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, 1933 ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮಾದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ದೇವಕಿ ಬಾಯಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು "ಮೂಕ ಚಿತ್ರವು ಹೆಚ್ಚು ಹೊಸತನವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು . ==ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ== ;ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಪಿಕೆ ರೋಸಿ § ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನಷ್ಟನಾಯಕ ಎಂಬುದು 2008 ರಲ್ಲಿ ವಿನು ಅಬ್ರಹಾಂ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ನ ನಾಯಕಿ ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿಯವರ ಜೀವನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ . [ 36 ಇದನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 2020 ರಲ್ಲಿ ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಹೀರೋಯಿನ್ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು . 2013 ರಲ್ಲಿ, ಕಮಲ್ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಸೆಲ್ಯುಲಾಯ್ಡ್ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು . ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಡೇನಿಯಲ್ ನಡೆಸಿದ ಹೋರಾಟಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ , ಆದರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿತು. ಅಬ್ರಹಾಂ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ನಷ್ಟ ನಾಯಕಾ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ ಚೆಲಂಗಟ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯಾದ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಅನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಆಧರಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರವು ರೋಸಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ಸಹ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>http://www.thehindu.com/features/cinema/flashback-in-tinsel-town/article3987337.ece</ref> ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಡೇನಿಯಲ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ, ಮಮತಾ ಮೋಹನ್‌ದಾಸ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಜಾನೆಟ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹೊಸಬ ಚಾಂದನಿ ರೋಸಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>http://www.thehindu.com/features/cinema/flashback-in-tinsel-town/article3987337.ece</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಆಗಿನ ಕೇರಳ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಉಲ್ಲೇಖಕ್ಕಾಗಿ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು , ಇದು ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ ಮಲಯತ್ತೂರ್ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್ ಮತ್ತು ಕೆ. ಕರುಣಾಕರನ್ ಅವರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ , ಅವರು ನಾಡರ್ (ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್) ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕ ಎನ್.ಎಸ್. ಮಾಧವನ್ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಡಿ. ಬಾಬು ಪಾಲ್ , ಮಲಯತ್ತೂರು ಮತ್ತು ಕರುಣಾಕರನ್ ಅವರ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರಣದಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತವಿಕ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/barbs-in-celluloid-lead-to-bloodletting/article4446883.ece</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-42</ref> ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿಯವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಸಹ ಇವೆ . ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು, ಅವರ ಮಗ ಸುಂದರಂ ಮತ್ತು ಮಗಳು ಸುಲೋಚನಾ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. 9vwae9mt8r6fgbcnyzmn0tkzjyjs1bu 1382991 1382990 2026-08-15T17:32:34Z Pragathi. BH 88266 1382991 wikitext text/x-wiki ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ( ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಚೈಲ್ಡ್ ) 1928 (ಅಥವಾ ಬಹುಶಃ 1930) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/International_Film_Festival_of_Kerala</ref> ಭಾರತೀಯ ಮೂಕಿ ಚಿತ್ರ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಬರೆದು, ನಿರ್ಮಿಸಿ, ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರೇ ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವೂ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಾಯಕಿ ನಟಿ ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿ ಒಬ್ಬ ದಲಿತರಾಗಿದ್ದು , ಅವರು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ನಾಯರ್ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು, ಇದು ತಿರುವನಂತಪುರದ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೋಲಾಹಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದು ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು , ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಾಟಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಗಾಗಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ ಉದ್ಯಮದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಕಳೆದುಹೋದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು ,ಅದರ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ==ಕಥಾವಸ್ತು== ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೀಮಂತನ ಮಗ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನನ್ನು ಖಳನಾಯಕ ಭೂತನಾಥನ್ ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವನನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಅವನ ಹೆತ್ತವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಒಂದು ಎಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಎಸ್ಟೇಟ್ ಮಾಲೀಕ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ , ಅವನನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಏರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ದೂರದ ಸಂಬಂಧಿ ಜಯಚಂದ್ರನ್ ಸಿಲೋನ್‌ಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ, ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಭೂತನಾಥನ್ ದೋಚುತ್ತಾನೆ. ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವನು ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಆಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಿರುವಾಂಕೂರುಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ಸಹೋದರಿ ಜಯಚಂದ್ರನ್‌ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಭೂತನಾಥನ್ ಅವಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರ ಸಕಾಲಿಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವು ಅವಳನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲಿನ ಗಾಯವು ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ಗುರುತನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕುಟುಂಬದ ಸಂತೋಷದ ಪುನರ್ಮಿಲನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.pinklungi.com/vigathakumaran-the-lost-history-of-the-first-malayalam-movie/</ref> ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಜಯಚಂದ್ರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ * ಸರೋಜಿನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿ * ಭೂತನಾಥನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ಸನ್ * ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರ್. ಸುಂದರ್ ರಾಜ್ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-5</ref> * ಸುಂದರಂ ಡೇನಿಯಲ್ (ಜೆಸಿ ಅವರ ಮಗ) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hindu</ref> * ಸುಲೋಚನಾ ಡೇನಿಯಲ್ (ಜೆಸಿ ಅವರ ಮಗಳು) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hindu</ref> ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಾಗ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ಸಾಹ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು . <ref>https://www.thenewsminute.com/article/against-all-odds-how-jc-daniel-father-malayalam-cinema-made-his-first-and-last-movie-57937</ref> ಅವರು ಸಮರ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮರ ಕಲೆಯಾದ ಚೆಲಂಬಟಂನಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಚೆಲಂಬಟಂ ಅನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕಲ್ಪನೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಈ ಸವಾಲನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮದ್ರಾಸ್‌ಗೆ (ಈಗ ಚೆನ್ನೈ) ತೆರಳಿದರು. ಮದ್ರಾಸ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು 1912 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಗೈಟಿ ಎಂಬ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಶಾಶ್ವತ ಟಾಕೀಸ್ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್‌ನಿಂದ ಬಯಸಿದ್ದನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆವರಣಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವರು ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಬಾಂಬೆಗೆ (ಈಗ ಮುಂಬೈ) ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-8</ref>ಅವರು ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮಾಲೀಕರನ್ನು ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಳಿದರು, ಕೇರಳದ ಶಿಕ್ಷಕ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆ ಕಲಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಹೀಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಬಾಂಬೆಯಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಕಷ್ಟು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕನಸನ್ನು ನನಸಾಗಿಸಲು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು 1926 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಟ್ರಾವಂಕೂರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಎಂಬ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು . ಇದು ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಗಿದ್ದು, [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರದ]] ಪಟ್ಟೋಮ್‌ನಲ್ಲಿದೆ . ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಭೂಮಿಯನ್ನು 400,000 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯನ್ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕನಸಿನ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದು ಅದಕ್ಕೆ ವಿಗತಕುಮಾರನ್ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಚೈಲ್ಡ್ ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ಅವರು ಮೌನವಾಗಿದ್ದ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾಮೆರಾವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬಳಸಿದರು . ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಯಕಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಸಂಪಾದನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸಹ ಅವರು ಮಾಡಿದರು. ಚಿತ್ರದ ವಿಷಯವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾಗಳು [[ಪುರಾಣ|ಪುರಾಣಗಳ]] ಕಥೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಿನಿಮಾಗಳು ವಿರಳವಾಗಿದ್ದವು. ಚಿತ್ರವನ್ನು ಡೆಬ್ರಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಬಳಸಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-10</ref> ಶ್ರೀಮತಿ ಲಾಲಾ (ಅಥವಾ ಮಿಸ್ ಲಾನಾ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hindu</ref> ) ಎಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕಿ ಕೂಡ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. <ref>https://www.questjournals.org/jrhss/papers/vol7-issue6/K0706015455.pdf</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು 1928 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Cambridge_Scholars_Publishing</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-13</ref> ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ ತಿರುವನಂತಪುರದ ಪಿಕೆ ರೋಸಿ ಎಂಬ [[ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗ|ಪರಿಶಿಷ್ಟ]] ಜಾತಿಯ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿದ್ದರು . ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ತಮ್ಮ ಬೇರೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಡೇನಿಯಲ್ ಈ ಹಿಂದೆ ಬಾಂಬೆಯ ಲಾನಾ ಎಂಬ ನಟಿಯನ್ನು ನಾಯಕಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದರು .<ref>https://web.archive.org/web/20170827052236/http://www.thehindu.com/features/cinema/the-forgotten-star/article5383387.ece</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಾದ [[ಖಳನಾಯಕ]] ಭೂತನಾಥನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು [[ನಟ]] ಜಾನ್ಸನ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ನಟಿ ಬಿ.ಎಸ್. ಸರೋಜಾ ಅವರ ತಂದೆ . [ 14 ] [ 15 ] ಸರೋಜಿನಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರೋಸಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದವರು ಜಾನ್ಸನ್. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-sebastian2013-14</ref> ಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆ ದಿನಾಂಕದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ, ಎರಡು ದಿನಾಂಕಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ: 7 ನವೆಂಬರ್ 1928 ಮತ್ತು 23 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1930. [ 16 ] ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೂಲಗಳು ಹಿಂದಿನ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನಂತರದ ದಿನಾಂಕವು 2003 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದ ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಕರಪತ್ರದ (ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ) ಪರಿಶೀಲಿಸದ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರರಲ್ಲಿ, 2006 ರಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮತ್ತು ಡೇನಿಯಲ್, ಅವರ ಪತ್ನಿ, ನಿರ್ಮಾಪಕ ಆರ್. ಸುಂದರ್ ರಾಜ್, ಅವರ ಪತ್ನಿ ದೇವಕಿ ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಸಿನೆಮಾವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರಾಮ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ 2020 ರ ಪುಸ್ತಕ ಬ್ರೋಕನ್ ಡ್ರೀಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಆರ್. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್, ಚಿತ್ರವು ನಂತರದ ದಿನಾಂಕದಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_New_Indian_Express</ref> ತಿರುವನಂತಪುರಂನ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ 'ವಿಗತಕುಮಾರನ್' ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಯಿತು .<ref>http://www.thehindu.com/2005/10/23/stories/2005102311400400.htm</ref>ತಿರುವನಂತಪುರಂ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಇಂದಿನ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ಕಟ್ಟಡದ ಬಳಿ ಇರುವ ಇಂದಿನ ಎಜಿ ಕಚೇರಿಯ ಎದುರು ಈ ಚಿತ್ರಮಂದಿರವಿತ್ತು. ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಅಡ್ವ. ಮಲ್ಲೂರು ಗೋವಿಂದ ಪಿಳ್ಳೈ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಇದು ಮೂಕಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಕಥೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಒಬ್ಬ ಉದ್ಘೋಷಕ ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಕೇರಳದ ಕೆಲವು ಹಿಂದೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗುಂಪುಗಳ ಕೋಪವನ್ನು ಇದು ಎದುರಿಸಿತು . ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದನ್ನು ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆಗಿಂತ ಕೆಟ್ಟ ಕೃತ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪುರುಷರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವಧಿ ಅದು . ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ದಲಿತನೊಬ್ಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯರ್ ಮಹಿಳೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದೆಂದು ಆಕ್ರೋಶಗೊಂಡ ಕೆಲವು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ಹಿಂದೂಗಳು ರೋಸಿಯನ್ನು ರಂಗಭೂಮಿಯಿಂದ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಎಸೆದು ಅದನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಅಲಪ್ಪುಳದಲ್ಲಿ , ಸ್ಟಾರ್ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು . ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಉದಾರವಾದಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಹೆಚ್ಚು ಸಹಿಷ್ಣುರಾಗಿದ್ದರು, ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಪರದೆಯು ಮಸುಕಾದಾಗ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಗದ್ದಲ ಮಾಡಿದಾಗ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದೋಷವಿತ್ತು. ಇದು ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾದ್ದರಿಂದ, ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಉದ್ಘೋಷಕರು ವಿವರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಈ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಚಪ್ಪಾಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಒಂದೇ ಮುದ್ರಣವಿದ್ದ ಕಾರಣ ಜೆ.ಸಿ.ಡೇನಿಯಲ್ ಸ್ವತಃ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಲೆಪ್ಪಿಗೆ ಬಂದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಂ , ತ್ರಿಶೂರ್ , ತಲಸ್ಸೇರಿ ಮತ್ತು ನಾಗರ್‌ಕೋಯಿಲ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ರಶೀದಿಗಳು ವೆಚ್ಚಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದವು. ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಉಪಕರಣಗಳ ಕಸ ಸೇರಿದಂತೆ ಗಲಭೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-pillai2025-31</ref> ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸದ ಕಾರಣ, ಡೇನಿಯಲ್ ತುಂಬಾ ಸಾಲದಲ್ಲಿದ್ದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಮಾರಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದರು. ಅವರು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ತೊರೆದು ತಮ್ಮ ಉಳಿದ ಜೀವನವನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ದಂತವೈದ್ಯರಾಗಿ ಕಳೆದರು. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ===ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ=== ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಚಿತ್ರದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/How-Vigathakumaran-was-lost-to-history/articleshow/18505051.cms</ref>2018 ರಲ್ಲಿ ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ 90 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಂದು , ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಮಗ ಹ್ಯಾರಿಸ್ (ಅಥವಾ ಹ್ಯಾರಿಸ್ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-anand2013-35</ref> ) ಡೇನಿಯಲ್, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಮೇಲೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಚಿತ್ರದ ಏಕೈಕ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. 1928 ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಆರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರನಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್‌ಗೆ ಪಿಂಚಣಿ ನೀಡಲು ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಗೌರವಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು 1956 ರಲ್ಲಿ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಭಾಗವಾದ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಡೇನಿಯಲ್ ಯಾವುದೇ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ, ಅವರು ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅದು ಹೇಳಿದೆ. ಅವರ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ನಾನಾದ ಸಂಪಾದಕ ಆರ್. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು : "ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗ ಈಗ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ನನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಯಾರೂ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ಅವರ ತಪ್ಪಲ್ಲ, ನಾನು ನನ್ನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ." 1975 ರಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು 1992 ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಜೀವಮಾನದ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಜೆಸಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು . ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರನ್ನು ಈಗ "ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪಿತಾಮಹ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಚಿತ್ರದ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಕೆಲವರು ಅದನ್ನು ಮೂಕ ಚಿತ್ರ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, 1933 ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮಾದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ದೇವಕಿ ಬಾಯಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು "ಮೂಕ ಚಿತ್ರವು ಹೆಚ್ಚು ಹೊಸತನವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು . ==ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ== ;ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಪಿಕೆ ರೋಸಿ § ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನಷ್ಟನಾಯಕ ಎಂಬುದು 2008 ರಲ್ಲಿ ವಿನು ಅಬ್ರಹಾಂ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ನ ನಾಯಕಿ ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿಯವರ ಜೀವನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ . [ 36 ಇದನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 2020 ರಲ್ಲಿ ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಹೀರೋಯಿನ್ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು . 2013 ರಲ್ಲಿ, ಕಮಲ್ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಸೆಲ್ಯುಲಾಯ್ಡ್ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು . ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಡೇನಿಯಲ್ ನಡೆಸಿದ ಹೋರಾಟಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ , ಆದರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿತು. ಅಬ್ರಹಾಂ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ನಷ್ಟ ನಾಯಕಾ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ ಚೆಲಂಗಟ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯಾದ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಅನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಆಧರಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರವು ರೋಸಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ಸಹ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>http://www.thehindu.com/features/cinema/flashback-in-tinsel-town/article3987337.ece</ref> ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಡೇನಿಯಲ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ, ಮಮತಾ ಮೋಹನ್‌ದಾಸ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಜಾನೆಟ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹೊಸಬ ಚಾಂದನಿ ರೋಸಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>http://www.thehindu.com/features/cinema/flashback-in-tinsel-town/article3987337.ece</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಆಗಿನ ಕೇರಳ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಉಲ್ಲೇಖಕ್ಕಾಗಿ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು , ಇದು ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ ಮಲಯತ್ತೂರ್ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್ ಮತ್ತು ಕೆ. ಕರುಣಾಕರನ್ ಅವರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ , ಅವರು ನಾಡರ್ (ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್) ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕ ಎನ್.ಎಸ್. ಮಾಧವನ್ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಡಿ. ಬಾಬು ಪಾಲ್ , ಮಲಯತ್ತೂರು ಮತ್ತು ಕರುಣಾಕರನ್ ಅವರ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರಣದಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತವಿಕ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/barbs-in-celluloid-lead-to-bloodletting/article4446883.ece</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-42</ref> ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿಯವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಸಹ ಇವೆ . ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು, ಅವರ ಮಗ ಸುಂದರಂ ಮತ್ತು ಮಗಳು ಸುಲೋಚನಾ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== g0i6loyxw775kdlrq16ph0fymf9coji 1382992 1382991 2026-08-15T17:33:32Z Pragathi. BH 88266 1382992 wikitext text/x-wiki {{short description|First Malayalam film}} {{Use dmy dates|date=October 2020}} {{Infobox film | name = Vigathakumaran | image = Vigathakumaran.jpg | caption = A scene from the film | director = [[J. C. Daniel]] | producer = J. C. Daniel<br>Janet Daniel | writer = J. C. Daniel | starring = J. C. Daniel<br>[[P K Rosy|P. K. Rosy]] | music = | cinematography = | editing = J. C. Daniel Nadar | studio = Travancore National Pictures | distributor = | released = {{Film date|df=y|1928|11|07|or|1930|10|23}}{{efn|name=fn1}}<!---There still seem to be ongoing differences of opinion. I don't think that Wikipedia should come down on on or the other date as definitive. ---> | runtime = | country = India | language = [[Malayalam]] (silent) | budget = | gross = }} ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ( ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಚೈಲ್ಡ್ ) 1928 (ಅಥವಾ ಬಹುಶಃ 1930) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/International_Film_Festival_of_Kerala</ref> ಭಾರತೀಯ ಮೂಕಿ ಚಿತ್ರ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಬರೆದು, ನಿರ್ಮಿಸಿ, ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರೇ ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವೂ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಾಯಕಿ ನಟಿ ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿ ಒಬ್ಬ ದಲಿತರಾಗಿದ್ದು , ಅವರು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ನಾಯರ್ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು, ಇದು ತಿರುವನಂತಪುರದ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೋಲಾಹಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದು ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು , ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಾಟಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಗಾಗಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ ಉದ್ಯಮದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಕಳೆದುಹೋದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು ,ಅದರ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ==ಕಥಾವಸ್ತು== ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೀಮಂತನ ಮಗ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನನ್ನು ಖಳನಾಯಕ ಭೂತನಾಥನ್ ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ . ಅವನನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಅವನ ಹೆತ್ತವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಒಂದು ಎಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಎಸ್ಟೇಟ್ ಮಾಲೀಕ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ , ಅವನನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಏರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ದೂರದ ಸಂಬಂಧಿ ಜಯಚಂದ್ರನ್ ಸಿಲೋನ್‌ಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ, ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಭೂತನಾಥನ್ ದೋಚುತ್ತಾನೆ. ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವನು ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಆಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಿರುವಾಂಕೂರುಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ಸಹೋದರಿ ಜಯಚಂದ್ರನ್‌ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಭೂತನಾಥನ್ ಅವಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರ ಸಕಾಲಿಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವು ಅವಳನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲಿನ ಗಾಯವು ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್‌ನ ಗುರುತನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕುಟುಂಬದ ಸಂತೋಷದ ಪುನರ್ಮಿಲನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.pinklungi.com/vigathakumaran-the-lost-history-of-the-first-malayalam-movie/</ref> ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಜಯಚಂದ್ರನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ * ಸರೋಜಿನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿ * ಭೂತನಾಥನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ಸನ್ * ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರ್. ಸುಂದರ್ ರಾಜ್ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-5</ref> * ಸುಂದರಂ ಡೇನಿಯಲ್ (ಜೆಸಿ ಅವರ ಮಗ) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hindu</ref> * ಸುಲೋಚನಾ ಡೇನಿಯಲ್ (ಜೆಸಿ ಅವರ ಮಗಳು) <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hindu</ref> ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ತಿರುವಾಂಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಾಗ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ಸಾಹ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು . <ref>https://www.thenewsminute.com/article/against-all-odds-how-jc-daniel-father-malayalam-cinema-made-his-first-and-last-movie-57937</ref> ಅವರು ಸಮರ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮರ ಕಲೆಯಾದ ಚೆಲಂಬಟಂನಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಚೆಲಂಬಟಂ ಅನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕಲ್ಪನೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಈ ಸವಾಲನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮದ್ರಾಸ್‌ಗೆ (ಈಗ ಚೆನ್ನೈ) ತೆರಳಿದರು. ಮದ್ರಾಸ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು 1912 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಗೈಟಿ ಎಂಬ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಶಾಶ್ವತ ಟಾಕೀಸ್ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್‌ನಿಂದ ಬಯಸಿದ್ದನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆವರಣಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವರು ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಬಾಂಬೆಗೆ (ಈಗ ಮುಂಬೈ) ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-8</ref>ಅವರು ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮಾಲೀಕರನ್ನು ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಳಿದರು, ಕೇರಳದ ಶಿಕ್ಷಕ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆ ಕಲಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಹೀಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಬಾಂಬೆಯಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಕಷ್ಟು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕನಸನ್ನು ನನಸಾಗಿಸಲು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು 1926 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಟ್ರಾವಂಕೂರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಎಂಬ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು . ಇದು ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಗಿದ್ದು, [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರದ]] ಪಟ್ಟೋಮ್‌ನಲ್ಲಿದೆ . ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಭೂಮಿಯನ್ನು 400,000 ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯನ್ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕನಸಿನ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದು ಅದಕ್ಕೆ ವಿಗತಕುಮಾರನ್ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಚೈಲ್ಡ್ ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ಅವರು ಮೌನವಾಗಿದ್ದ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾಮೆರಾವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬಳಸಿದರು . ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಯಕಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಸಂಪಾದನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸಹ ಅವರು ಮಾಡಿದರು. ಚಿತ್ರದ ವಿಷಯವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾಗಳು [[ಪುರಾಣ|ಪುರಾಣಗಳ]] ಕಥೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಿನಿಮಾಗಳು ವಿರಳವಾಗಿದ್ದವು. ಚಿತ್ರವನ್ನು ಡೆಬ್ರಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಬಳಸಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-10</ref> ಶ್ರೀಮತಿ ಲಾಲಾ (ಅಥವಾ ಮಿಸ್ ಲಾನಾ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Hindu</ref> ) ಎಂಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕಿ ಕೂಡ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. <ref>https://www.questjournals.org/jrhss/papers/vol7-issue6/K0706015455.pdf</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು 1928 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Cambridge_Scholars_Publishing</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-13</ref> ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ ತಿರುವನಂತಪುರದ ಪಿಕೆ ರೋಸಿ ಎಂಬ [[ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗ|ಪರಿಶಿಷ್ಟ]] ಜಾತಿಯ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿದ್ದರು . ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ತಮ್ಮ ಬೇರೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಡೇನಿಯಲ್ ಈ ಹಿಂದೆ ಬಾಂಬೆಯ ಲಾನಾ ಎಂಬ ನಟಿಯನ್ನು ನಾಯಕಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದರು .<ref>https://web.archive.org/web/20170827052236/http://www.thehindu.com/features/cinema/the-forgotten-star/article5383387.ece</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಾದ [[ಖಳನಾಯಕ]] ಭೂತನಾಥನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು [[ನಟ]] ಜಾನ್ಸನ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ನಟಿ ಬಿ.ಎಸ್. ಸರೋಜಾ ಅವರ ತಂದೆ . [ 14 ] [ 15 ] ಸರೋಜಿನಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರೋಸಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದವರು ಜಾನ್ಸನ್. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-sebastian2013-14</ref> ಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆ ದಿನಾಂಕದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ, ಎರಡು ದಿನಾಂಕಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ: 7 ನವೆಂಬರ್ 1928 ಮತ್ತು 23 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1930. [ 16 ] ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೂಲಗಳು ಹಿಂದಿನ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನಂತರದ ದಿನಾಂಕವು 2003 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದ ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಕರಪತ್ರದ (ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ) ಪರಿಶೀಲಿಸದ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರರಲ್ಲಿ, 2006 ರಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮತ್ತು ಡೇನಿಯಲ್, ಅವರ ಪತ್ನಿ, ನಿರ್ಮಾಪಕ ಆರ್. ಸುಂದರ್ ರಾಜ್, ಅವರ ಪತ್ನಿ ದೇವಕಿ ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಸಿನೆಮಾವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರಾಮ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ 2020 ರ ಪುಸ್ತಕ ಬ್ರೋಕನ್ ಡ್ರೀಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಆರ್. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್, ಚಿತ್ರವು ನಂತರದ ದಿನಾಂಕದಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_New_Indian_Express</ref> ತಿರುವನಂತಪುರಂನ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ 'ವಿಗತಕುಮಾರನ್' ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಯಿತು .<ref>http://www.thehindu.com/2005/10/23/stories/2005102311400400.htm</ref>ತಿರುವನಂತಪುರಂ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಇಂದಿನ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ಕಟ್ಟಡದ ಬಳಿ ಇರುವ ಇಂದಿನ ಎಜಿ ಕಚೇರಿಯ ಎದುರು ಈ ಚಿತ್ರಮಂದಿರವಿತ್ತು. ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಅಡ್ವ. ಮಲ್ಲೂರು ಗೋವಿಂದ ಪಿಳ್ಳೈ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಇದು ಮೂಕಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಕಥೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಒಬ್ಬ ಉದ್ಘೋಷಕ ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಕೇರಳದ ಕೆಲವು ಹಿಂದೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗುಂಪುಗಳ ಕೋಪವನ್ನು ಇದು ಎದುರಿಸಿತು . ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದನ್ನು ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆಗಿಂತ ಕೆಟ್ಟ ಕೃತ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪುರುಷರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವಧಿ ಅದು . ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ದಲಿತನೊಬ್ಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯರ್ ಮಹಿಳೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದೆಂದು ಆಕ್ರೋಶಗೊಂಡ ಕೆಲವು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ಹಿಂದೂಗಳು ರೋಸಿಯನ್ನು ರಂಗಭೂಮಿಯಿಂದ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಎಸೆದು ಅದನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಅಲಪ್ಪುಳದಲ್ಲಿ , ಸ್ಟಾರ್ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು . ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಉದಾರವಾದಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಹೆಚ್ಚು ಸಹಿಷ್ಣುರಾಗಿದ್ದರು, ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಪರದೆಯು ಮಸುಕಾದಾಗ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಗದ್ದಲ ಮಾಡಿದಾಗ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದೋಷವಿತ್ತು. ಇದು ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾದ್ದರಿಂದ, ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಉದ್ಘೋಷಕರು ವಿವರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಈ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಚಪ್ಪಾಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಒಂದೇ ಮುದ್ರಣವಿದ್ದ ಕಾರಣ ಜೆ.ಸಿ.ಡೇನಿಯಲ್ ಸ್ವತಃ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಲೆಪ್ಪಿಗೆ ಬಂದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಂ , ತ್ರಿಶೂರ್ , ತಲಸ್ಸೇರಿ ಮತ್ತು ನಾಗರ್‌ಕೋಯಿಲ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ರಶೀದಿಗಳು ವೆಚ್ಚಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದವು. ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಉಪಕರಣಗಳ ಕಸ ಸೇರಿದಂತೆ ಗಲಭೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-pillai2025-31</ref> ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸದ ಕಾರಣ, ಡೇನಿಯಲ್ ತುಂಬಾ ಸಾಲದಲ್ಲಿದ್ದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಮಾರಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದರು. ಅವರು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ತೊರೆದು ತಮ್ಮ ಉಳಿದ ಜೀವನವನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ದಂತವೈದ್ಯರಾಗಿ ಕಳೆದರು. [ ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ] ===ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ=== ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಚಿತ್ರದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/How-Vigathakumaran-was-lost-to-history/articleshow/18505051.cms</ref>2018 ರಲ್ಲಿ ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ 90 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಂದು , ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಮಗ ಹ್ಯಾರಿಸ್ (ಅಥವಾ ಹ್ಯಾರಿಸ್ <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-anand2013-35</ref> ) ಡೇನಿಯಲ್, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಮೇಲೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಚಿತ್ರದ ಏಕೈಕ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. 1928 ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಆರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರನಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್‌ಗೆ ಪಿಂಚಣಿ ನೀಡಲು ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಗೌರವಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು 1956 ರಲ್ಲಿ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಭಾಗವಾದ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಡೇನಿಯಲ್ ಯಾವುದೇ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ, ಅವರು ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅದು ಹೇಳಿದೆ. ಅವರ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ನಾನಾದ ಸಂಪಾದಕ ಆರ್. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು : "ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗ ಈಗ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ನನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಯಾರೂ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದು ಅವರ ತಪ್ಪಲ್ಲ, ನಾನು ನನ್ನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ." 1975 ರಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು 1992 ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಜೀವಮಾನದ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಜೆಸಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು . ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರನ್ನು ಈಗ "ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪಿತಾಮಹ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಚಿತ್ರದ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಕೆಲವರು ಅದನ್ನು ಮೂಕ ಚಿತ್ರ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, 1933 ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮಾದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ದೇವಕಿ ಬಾಯಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು "ಮೂಕ ಚಿತ್ರವು ಹೆಚ್ಚು ಹೊಸತನವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು . ==ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ== ;ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಪಿಕೆ ರೋಸಿ § ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನಷ್ಟನಾಯಕ ಎಂಬುದು 2008 ರಲ್ಲಿ ವಿನು ಅಬ್ರಹಾಂ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ನ ನಾಯಕಿ ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿಯವರ ಜೀವನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ . [ 36 ಇದನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 2020 ರಲ್ಲಿ ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಹೀರೋಯಿನ್ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು . 2013 ರಲ್ಲಿ, ಕಮಲ್ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಸೆಲ್ಯುಲಾಯ್ಡ್ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು . ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಗತಕುಮಾರನ್ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಡೇನಿಯಲ್ ನಡೆಸಿದ ಹೋರಾಟಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ , ಆದರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿತು. ಅಬ್ರಹಾಂ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ನಷ್ಟ ನಾಯಕಾ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ ಚೆಲಂಗಟ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯಾದ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ಅನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಆಧರಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರವು ರೋಸಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ಸಹ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>http://www.thehindu.com/features/cinema/flashback-in-tinsel-town/article3987337.ece</ref> ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಡೇನಿಯಲ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ, ಮಮತಾ ಮೋಹನ್‌ದಾಸ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಜಾನೆಟ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹೊಸಬ ಚಾಂದನಿ ರೋಸಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>http://www.thehindu.com/features/cinema/flashback-in-tinsel-town/article3987337.ece</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಆಗಿನ ಕೇರಳ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಉಲ್ಲೇಖಕ್ಕಾಗಿ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು , ಇದು ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ ಮಲಯತ್ತೂರ್ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್ ಮತ್ತು ಕೆ. ಕರುಣಾಕರನ್ ಅವರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ , ಅವರು ನಾಡರ್ (ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್) ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕ ಎನ್.ಎಸ್. ಮಾಧವನ್ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಡಿ. ಬಾಬು ಪಾಲ್ , ಮಲಯತ್ತೂರು ಮತ್ತು ಕರುಣಾಕರನ್ ಅವರ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರಣದಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತವಿಕ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/barbs-in-celluloid-lead-to-bloodletting/article4446883.ece</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Vigathakumaran#cite_note-42</ref> ಪಿ.ಕೆ. ರೋಸಿಯವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಸಹ ಇವೆ . ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು, ಅವರ ಮಗ ಸುಂದರಂ ಮತ್ತು ಮಗಳು ಸುಲೋಚನಾ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== hdf8o8mjiumt7qv7vqdz6qiv0ptgeai 0 180418 1382988 2026-08-15T17:29:30Z Hariprasad Shetty10 87270 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox building | name = ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ | native_name = British Residency | image = British Residency in Asramam, Kollam.jpg | caption = ಕೊಲ್ಲಂನ ಅಶ್ರಾಮಂನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ | location = ಅಶ್ರಾಮಂ, ಕೊಲ್ಲಂ, ಕೇರಳ | country = ಭಾರತ | architect = ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಆರ್ಥರ್ | client = ಕ... 1382988 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ | native_name = British Residency | image = British Residency in Asramam, Kollam.jpg | caption = ಕೊಲ್ಲಂನ ಅಶ್ರಾಮಂನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ | location = ಅಶ್ರಾಮಂ, ಕೊಲ್ಲಂ, ಕೇರಳ | country = ಭಾರತ | architect = ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಆರ್ಥರ್ | client = ಕರ್ನಲ್ ಜಾನ್ ಮನ್ರೋ | construction_start_date = 1811 | completion_date = 1819 | architectural_style = ಯುರೋಪಿಯನ್–ಭಾರತೀಯ–ಟಸ್ಕನ್ }} '''ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ''' ({{lang-en|British Residency}}), '''ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಬಂಗಲೆ''' ಅಥವಾ '''ಸರ್ಕಾರಿ ಅತಿಥಿಗೃಹ''' ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡವು [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಲ್ಲಂ]] ನಗರದ ಅಶ್ರಾಮಂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ ಅರಮನೆ ಮಾದರಿಯ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಆಗಿದ್ದ ಕರ್ನಲ್ [[ಜಾನ್ ಮನ್ರೋ]] ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 1811ರಿಂದ 1819ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="enwiki">{{cite web |title=British Residency |url=https://en.wikipedia.org/wiki/British_Residency |website=English Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಟ್ಟಡವು [[ತ್ರಾವಂಕೂರು]] ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಲ್ ಜಾನ್ ಮನ್ರೋ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಆಗಿದ್ದರು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತ್ರಾವಂಕೂರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ನಡುವಿನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 1811ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭವಾಗಿ 1819ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ತ್ರಾವಂಕೂರು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref name="enwiki"/> Wikimedia Commons‌ನ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕಟ್ಟಡವು 1819ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಜಾನ್ ಮನ್ರೋ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="commons">{{cite web |title=Category:British Residency |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:British_Residency |website=Wikimedia Commons |access-date=15 August 2026}}</ref> == ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ == ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್, ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಟಸ್ಕನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅಂಶಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಕಟ್ಟಡದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸಮಮಿತಿ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶಗಳ ಸಮನ್ವಯ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.<ref name="enwiki"/> ಕಟ್ಟಡದ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ಅರ್ಧವೃತ್ತಾಕಾರದ ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗೇಬಲ್ ಅಲಂಕಾರವಿದೆ. ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹದ ಪ್ರತಿಮೆಯಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲೆ '''''Dieu et mon Droit''''' ಎಂಬ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯವನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ದೇವರು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಹಕ್ಕು" ಎಂದು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಟಡದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಾಗಿಲುಗಳು ಸುಮಾರು 10 ಅಡಿ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು, ಗಾಜಿನ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲಂತಸ್ತಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮರದ ನೆಲಹಾಸು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. == ಸಮ್ಮೇಳನ ಸಭಾಂಗಣ == ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಂತರಿಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮೇಳನ ಸಭಾಂಗಣವೂ ಒಂದು. ಈ ಸಭಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಒಂದು ಮುಂಭಾಗದ ಕೊಠಡಿ ಅಥವಾ ಪ್ರವೇಶ ಕೊಠಡಿ ಇದ್ದು, ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದಾದ ವಿಭಜನಾ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೂಲಕ ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಭಾಂಗಣದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಫ್ಯಾನ್‌ಲೈಟ್ ಕಮಾನು ಇದೆ. ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ನಿಸ್ ಮತ್ತು ಡೆಂಟಿಲ್ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಅಲಂಕಾರವಿದ್ದು, ಫೆಸ್ಟೂನ್‌ಗಳು, ಕಲಶಗಳು ಮತ್ತು ಹೂವಿನ ಆಕೃತಿಗಳ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೀಸ್ಟೋನ್ ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಕಮಾನು ವಿನ್ಯಾಸವಿದೆ.<ref name="enwiki"/> == ಒಳಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳು == ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಒಳಾಂಗಣವು ಮರದ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪಾಲಿಶ್ ಮಾಡಿದ ಮರದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪುರಾತನ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮುದ್ರಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 1802ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ '''ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಯುದ್ಧ'''ವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮುದ್ರಣಚಿತ್ರವೂ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="enwiki"/> == ಎಡ್ವರ್ಡ್ ರೋಸ್ ಉದ್ಯಾನ == ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ '''ಎಡ್ವರ್ಡ್ ರೋಸ್ ಉದ್ಯಾನ'''ವು ಕಟ್ಟಡದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಯಾನದ ಸೌಂದರ್ಯವೂ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="enwiki"/> == ಮಹತ್ವ == ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕೊಲ್ಲಂನ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕಟ್ಟಡವು ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾರತೀಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಕೇರಳದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ 18ನೇ ಮತ್ತು 19ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹಲವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="keralaarch">{{cite web |title=Architecture of Kerala |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Architecture_of_Kerala |website=English Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಇತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯೂ ನಗರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. == ಚಿತ್ರಗಳು == <gallery> British Residency in Asramam, Kollam.jpg|ಅಶ್ರಾಮಂನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ British Residency Asramam Kollam.jpg|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ದೃಶ್ಯ British Residency in Kollam city, Mar 2017.jpg|2017ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ British Residency in Kollam, Mar 2017.jpg|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ, ಕೊಲ್ಲಂ British Residency in Kollam.jpg|ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಟ್ಟಡ British Residency Kollam 19.jpg|ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ದೃಶ್ಯ British Residency Kollam 22.jpg|ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ದೃಶ್ಯ British Residency.jpg|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ Asramom Residency Bonglow Backside.jpeg|ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಹಿಂಭಾಗ </gallery> == ಚಿತ್ರಗಳ ಪರವಾನಗಿ == ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರಗಳ ಕಡತಗಳು Wikimedia Commonsನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಅವುಗಳ ಬಳಕೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳು ಪ್ರತಿ ಕಡತದ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿರುವ ಪರವಾನಗಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, '''British Residency in Kollam city, Mar 2017.jpg''' ಕಡತವು Arunvrparavur ಅವರ ಸ್ವಂತ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 ಪರವಾನಗಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref name="image2017">{{cite web |title=File:British Residency in Kollam city, Mar 2017.jpg |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:British_Residency_in_Kollam_city,_Mar_2017.jpg |website=Wikimedia Commons |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == See also == * [[ಕೊಲ್ಲಂ]] * [[ಕೇರಳದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] * [[ಭಾರತದ ಅರಮನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಗಳು]] * [[ಥೇವಳ್ಳಿ ಅರಮನೆ]] * [[ಚಿನ್ನಕ್ಕಡ ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರ]] == ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:British_Residency Wikimedia Commonsನಲ್ಲಿ British Residency] * [https://www.wikidata.org/wiki/Q18379057 Wikidataನಲ್ಲಿ British Residency] [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂನ ಕಟ್ಟಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂನ ಅರಮನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1819ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಕಟ್ಟಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂ]] sambcq6ti6m8r73t3p6dvj7ulhu49le 1382989 1382988 2026-08-15T17:30:39Z Hariprasad Shetty10 87270 /* */ 1382989 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ | native_name = British Residency | image = British Residency in Asramam, Kollam.jpg | caption = ಕೊಲ್ಲಂನ ಅಶ್ರಾಮಂನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ | location = ಅಶ್ರಾಮಂ, ಕೊಲ್ಲಂ, ಕೇರಳ | country = ಭಾರತ | architect = ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಆರ್ಥರ್ | client = ಕರ್ನಲ್ ಜಾನ್ ಮನ್ರೋ | construction_start_date = 1811 | completion_date = 1819 | architectural_style = ಯುರೋಪಿಯನ್–ಭಾರತೀಯ–ಟಸ್ಕನ್ }} '''ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ''' ({{lang-en|British Residency}}), '''ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಬಂಗಲೆ''' ಅಥವಾ '''ಸರ್ಕಾರಿ ಅತಿಥಿಗೃಹ''' ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡವು [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಕೊಲ್ಲಂ]] ನಗರದ ಅಶ್ರಾಮಂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ ಅರಮನೆ ಮಾದರಿಯ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಆಗಿದ್ದ ಕರ್ನಲ್ ಜಾನ್ ಮನ್ರೋ ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 1811ರಿಂದ 1819ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="enwiki">{{cite web |title=British Residency |url=https://en.wikipedia.org/wiki/British_Residency |website=English Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಟ್ಟಡವು ತ್ರಾವಂಕೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಲ್ ಜಾನ್ ಮನ್ರೋ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಆಗಿದ್ದರು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತ್ರಾವಂಕೂರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ನಡುವಿನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 1811ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭವಾಗಿ 1819ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ತ್ರಾವಂಕೂರು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref name="enwiki"/> Wikimedia Commons‌ನ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕಟ್ಟಡವು 1819ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಜಾನ್ ಮನ್ರೋ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="commons">{{cite web |title=Category:British Residency |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:British_Residency |website=Wikimedia Commons |access-date=15 August 2026}}</ref> == ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ == ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್, ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಟಸ್ಕನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅಂಶಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಕಟ್ಟಡದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸಮಮಿತಿ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶಗಳ ಸಮನ್ವಯ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.<ref name="enwiki"/> ಕಟ್ಟಡದ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ಅರ್ಧವೃತ್ತಾಕಾರದ ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗೇಬಲ್ ಅಲಂಕಾರವಿದೆ. ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹದ ಪ್ರತಿಮೆಯಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲೆ '''''Dieu et mon Droit''''' ಎಂಬ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯವನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ದೇವರು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಹಕ್ಕು" ಎಂದು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಟಡದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಾಗಿಲುಗಳು ಸುಮಾರು 10 ಅಡಿ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು, ಗಾಜಿನ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲಂತಸ್ತಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮರದ ನೆಲಹಾಸು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. == ಸಮ್ಮೇಳನ ಸಭಾಂಗಣ == ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಂತರಿಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮೇಳನ ಸಭಾಂಗಣವೂ ಒಂದು. ಈ ಸಭಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಒಂದು ಮುಂಭಾಗದ ಕೊಠಡಿ ಅಥವಾ ಪ್ರವೇಶ ಕೊಠಡಿ ಇದ್ದು, ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದಾದ ವಿಭಜನಾ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೂಲಕ ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಭಾಂಗಣದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಫ್ಯಾನ್‌ಲೈಟ್ ಕಮಾನು ಇದೆ. ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ನಿಸ್ ಮತ್ತು ಡೆಂಟಿಲ್ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಅಲಂಕಾರವಿದ್ದು, ಫೆಸ್ಟೂನ್‌ಗಳು, ಕಲಶಗಳು ಮತ್ತು ಹೂವಿನ ಆಕೃತಿಗಳ ಉಬ್ಬುಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೀಸ್ಟೋನ್ ಹೊಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಕಮಾನು ವಿನ್ಯಾಸವಿದೆ.<ref name="enwiki"/> == ಒಳಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳು == ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಒಳಾಂಗಣವು ಮರದ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪಾಲಿಶ್ ಮಾಡಿದ ಮರದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪುರಾತನ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮುದ್ರಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 1802ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ '''ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಯುದ್ಧ'''ವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮುದ್ರಣಚಿತ್ರವೂ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="enwiki"/> == ಎಡ್ವರ್ಡ್ ರೋಸ್ ಉದ್ಯಾನ == ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ '''ಎಡ್ವರ್ಡ್ ರೋಸ್ ಉದ್ಯಾನ'''ವು ಕಟ್ಟಡದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಯಾನದ ಸೌಂದರ್ಯವೂ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="enwiki"/> == ಮಹತ್ವ == ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕೊಲ್ಲಂನ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕಟ್ಟಡವು ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾರತೀಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಕೇರಳದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ 18ನೇ ಮತ್ತು 19ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹಲವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="keralaarch">{{cite web |title=Architecture of Kerala |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Architecture_of_Kerala |website=English Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಇತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯೂ ನಗರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. == ಚಿತ್ರಗಳು == <gallery> British Residency in Asramam, Kollam.jpg|ಅಶ್ರಾಮಂನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ British Residency Asramam Kollam.jpg|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ದೃಶ್ಯ British Residency in Kollam city, Mar 2017.jpg|2017ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ British Residency in Kollam, Mar 2017.jpg|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ, ಕೊಲ್ಲಂ British Residency in Kollam.jpg|ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಟ್ಟಡ British Residency Kollam 19.jpg|ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ದೃಶ್ಯ British Residency Kollam 22.jpg|ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ದೃಶ್ಯ British Residency.jpg|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ Asramom Residency Bonglow Backside.jpeg|ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಹಿಂಭಾಗ </gallery> == ಚಿತ್ರಗಳ ಪರವಾನಗಿ == ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರಗಳ ಕಡತಗಳು Wikimedia Commonsನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಅವುಗಳ ಬಳಕೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳು ಪ್ರತಿ ಕಡತದ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿರುವ ಪರವಾನಗಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, '''British Residency in Kollam city, Mar 2017.jpg''' ಕಡತವು Arunvrparavur ಅವರ ಸ್ವಂತ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 ಪರವಾನಗಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref name="image2017">{{cite web |title=File:British Residency in Kollam city, Mar 2017.jpg |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:British_Residency_in_Kollam_city,_Mar_2017.jpg |website=Wikimedia Commons |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == See also == * [[ಕೊಲ್ಲಂ]] * [[ಕೇರಳದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] * [[ಭಾರತದ ಅರಮನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಗಳು]] * [[ಥೇವಳ್ಳಿ ಅರಮನೆ]] * [[ಚಿನ್ನಕ್ಕಡ ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರ]] == ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:British_Residency Wikimedia Commonsನಲ್ಲಿ British Residency] * [https://www.wikidata.org/wiki/Q18379057 Wikidataನಲ್ಲಿ British Residency] [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂನ ಕಟ್ಟಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂನ ಅರಮನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1819ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಕಟ್ಟಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂ]] 3tn8tck3q33nbgj8v1yzq763ay3pmsv 0 180419 1382993 2026-08-15T17:34:22Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox settlement | name = ಅಂಬನಾಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು | other_name = ಅಂಬನಾಡ್ | nickname = | type = [[ಗಿರಿಧಾಮ]] | image = Ambanad Hills.jpg | image_alt = | caption = ಅಂಬನಾಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_alt = | pushpin_capt... 1382993 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಅಂಬನಾಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು | other_name = ಅಂಬನಾಡ್ | nickname = | type = [[ಗಿರಿಧಾಮ]] | image = Ambanad Hills.jpg | image_alt = | caption = ಅಂಬನಾಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_alt = | pushpin_caption = ಕೇರಳ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|8|59|31.5054|N|77|5|4.5594|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] | established_title = <!-- ಸ್ಥಾಪನೆ --> | established_date = | founder = [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]] | named_for = | government_type = ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ | governing_body = [[ಆರ್ಯಂಕಾವು|ಆರ್ಯಂಕಾವು ಪಂಚಾಯತ್]] | unit_pref = ಮೆಟ್ರಿಕ್ | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] | time_zone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್|ಪಿನ್]] --> | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ಹತ್ತಿರದ ನಗರ | blank1_info_sec1 = [[ಕೊಲ್ಲಂ]] | blank1_name_sec2 = ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ | blank1_info_sec2 = {{rws|ಕಳುತುರುತ್ತಿ}} | website = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]] | footnotes = }} '''ಅಂಬನಾಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು''' ಅಥವಾ ''ಅಂಬನಾಡ್'' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪುನಲೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು [[ಗಿರಿಧಾಮ|ಗಿರಿಧಾಮವಾಗಿದೆ]]. ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಲವೇ ಚಹಾ ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ ತೋಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು.<ref>{{cite web |url=http://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/on-top-of-the-ambanad-hills-english-news-1.600783 |title=ಅಂಬನಾಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ - ಮಾತೃಭೂಮಿ |access-date=19 July 2016 |archive-date=29 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160529215018/http://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/on-top-of-the-ambanad-hills-english-news-1.600783 |url-status=dead }}</ref> ಅಂಬನಾಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು [[ಆರ್ಯಂಕಾವು]] ಪಂಚಾಯತ್ತಿನಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಳುತುರುತ್ತಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 12 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.keralatourism.org/routes-locations/ambanad--ii-/id/456 |title=ಅಂಬನಾಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು - ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ |access-date=19 July 2016}}</ref> ಈ ಸ್ಥಳವು ಮಲಂಕರ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್‌ನ [[ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಪುನಲೂರು ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಡಯಾಸಿಸ್|ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ-ಪುನಲೂರು]] ಡಯಾಸಿಸ್‌ನೊಳಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್, ಅಂಬನಾಡ್‌ಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು 1960 ರಲ್ಲಿ 30 ಕುಟುಂಬಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದ 2 ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ್ದು, ಹತ್ತಿರದ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹ ಗಮನ ಮತ್ತು ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.malankarasabha.org/content/20972/St-Georges-Orthodox-Church-in-Ambanad-celebrates-the-Feast-of-St-George-on-May-12th |website=ಮಲಂಕರ ಸಭಾ |access-date=28 May 2025}}</ref> ಈ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಪ್ರತಿ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ "ಅಂಬನಾಡ್ ಪೆರುನ್ನಾಳ್" ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಹುತಾತ್ಮರ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, 'ಮಿನಿ ಮೂನ್ನಾರ್' ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.dtpckollam.com/ambanad-hills-tea-estate/9 |title=ಅಂಬನಾಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಚಹಾ ತೋಟ |publisher=ಡಿಟಿಪಿಸಿ ಕೊಲ್ಲಂ |access-date=13 March 2020}}</ref> ಅಂಬನಾಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಚಹಾ ತೋಟವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜನರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದು [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಏಕೈಕ ಚಹಾ ತೋಟವಾಗಿದೆ. ತೋಟ ಮತ್ತು ಎಸ್ಟೇಟ್ ಅನ್ನು ಟ್ರಾವಂಕೂರು ರಬ್ಬರ್ ಅಂಡ್ ಟೀ ಕಂಪನಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎಸ್ಟೇಟ್ '''ಭಾರತದ ಲವಂಗ ಪಟ್ಟಿ''' (ಕೊಲ್ಲಂ - ನಾಗರ್ಕೋಯಿಲ್) ಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಲವಂಗ]] ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|last=ಪೆರೇರಾ|first=ಇಗ್ನೇಷಿಯಸ್|date=2014-03-12|title=ಲವಂಗಗಳು ಋತುವಿಗೆ ಸುವಾಸನೆ ನೀಡುತ್ತವೆ|language=en-IN|work=ದಿ ಹಿಂದೂ|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/cloves-add-flavour-to-the-season/article5776562.ece|access-date=2020-09-24|issn=0971-751X}}</ref> 1800 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]] ಲವಂಗವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ದೇಶದ ಮೊದಲ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಬೆಳೆ ಕೊಯ್ಲಿಗೆ ನುರಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ, ಪ್ರತಿವರ್ಷ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನಿಂದ]] ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಎಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡು [[ಲವಂಗ|ಲವಂಗವನ್ನು]] ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಲು ಸುಮಾರು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/scent-of-cloves-fills-the-air-in-ambanad/article6828833.ece |title=ಅಂಬನಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಲವಂಗದ ಪರಿಮಳ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದೆ |work=ದಿ ಹಿಂದೂ |date=28 January 2015 |access-date=13 March 2020}}</ref><ref>{{Cite news|last=ಪೆರೇರಾ|first=ಇಗ್ನೇಷಿಯಸ್|date=2013-03-09|title=ಲವಂಗ ಕೊಯ್ಲು ಅಂಬನಾಡ್‌ಗೆ ಮೆರುಗು ನೀಡುತ್ತದೆ|language=en-IN|work=ದಿ ಹಿಂದೂ|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/clove-harvest-spices-up-ambanad/article4475386.ece|access-date=2020-09-24|issn=0971-751X}}</ref> == ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == * ರಾತ್ರಿ ತಂಗುವ ಸೌಲಭ್ಯವಿರುವ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಬಂಗಲೆ * ಕುಡಮುಟ್ಟಿ ಜಲಪಾತ * ವೀಕ್ಷಣಾ ತಾಣಗಳು * ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲದ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚಹಾ ಕಾರ್ಖಾನೆ<ref>{{Cite web|title=ಅಂಬನಾಡ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/on-top-of-the-ambanad-hills-english-news-1.600783|access-date=2020-09-24|website=ಮಾತೃಭೂಮಿ|language=en|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807094544/https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/on-top-of-the-ambanad-hills-english-news-1.600783|url-status=dead}}</ref> * ಪೆಡಲ್ ಬೋಟಿಂಗ್ ಹೊಂದಿರುವ ಮೂರು ಸರೋವರಗಳು * [[ನೆಡುಂಪಾರಾ ಶಿಖರ]] ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಕೊಲ್ಲಂ]] * [[ತೆನ್ಮಲ]] * [[ತೆನ್ಮಲ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] * [[ಕಳುತುರುತ್ತಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] * [[ಆರ್ಯಂಕಾವು]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಗಿರಿಧಾಮಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]] 6dbel4xq02t0jab94yt4uhsdmed6c1b 0 180420 1382995 2026-08-15T17:45:27Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox food | name = ಎಗ್ ರೋಸ್ಟ್ | image = File:Egg roast.jpg | image_size = | caption = ಎಗ್ ರೋಸ್ಟ್ | alternate_name = ಮುಟ್ಟ ರೋಸ್ಟ್, ನಾಟನ್ ಮುಟ್ಟ ರೋಸ್ಟ್ | country = ಭಾರತ | region = [[ಕೇರಳ]] | associated_cuisine = [[ಕೇರಳ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಕೇರಳೀಯ]] | course = ಉಪಾ... 1382995 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ಎಗ್ ರೋಸ್ಟ್ | image = File:Egg roast.jpg | image_size = | caption = ಎಗ್ ರೋಸ್ಟ್ | alternate_name = ಮುಟ್ಟ ರೋಸ್ಟ್, ನಾಟನ್ ಮುಟ್ಟ ರೋಸ್ಟ್ | country = ಭಾರತ | region = [[ಕೇರಳ]] | associated_cuisine = [[ಕೇರಳ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಕೇರಳೀಯ]] | course = ಉಪಾಹಾರ; ಪಕ್ಕ ಖಾದ್ಯ | main_ingredient = [[ಮೊಟ್ಟೆ (ಆಹಾರ)|ಮೊಟ್ಟೆಗಳು]], ಈರುಳ್ಳಿ, [[ತೆಂಗಿನ ಎಣ್ಣೆ]], ಟೊಮೆಟೊ, ಮಸಾಲೆಗಳು }} '''ಎಗ್ ರೋಸ್ಟ್''' ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ]] ದ ಸ್ಥಳೀಯ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದ್ದು, [[ಮಸಾಲಾ]] [[ಗ್ರೇವಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಹುರಿದ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |date=2024-06-25 |title=ಕೇರಳ ಎಗ್ ರೋಸ್ಟ್, ನಾಟನ್ ಮುಟ್ಟ ರೋಸ್ಟ್ ರೆಸಿಪಿ |url=https://www.cookingandme.com/kerala-egg-roast-recipe-nadan-egg-roast/ |url-status=live |access-date=2026-08-01 |website=www.cookingandme.com |language=en-US}}</ref> ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಅಪ್ಪಂ]]<ref>{{Cite web |title=ಇಡಿಯಪ್ಪಂ, ಎಗ್ ರೋಸ್ಟ್, ಉಪಾಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಪಾಕಪದ್ಧತಿ, ವಿಡಿಯೋ, ಕೇರಳ ಆಹಾರ {{!}} ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/idiappam-egg-roast/89/ |access-date=2026-08-01 |website=www.keralatourism.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=ಜಯರಾಮ್ |first=ಶ್ರೀಜಾ |url=https://books.google.com/books?id=pdczEAAAQBAJ&dq=%22Egg+roast%22+kerala&pg=PT30 |title=ಹ್ಯಾಪಿ ಬ್ರೇಕ್‌ಫಾಸ್ಟ್‌ಗಳು |date=2021 |publisher=ಬ್ಲೂ ರೋಸ್ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್ |pages=41 |language=en}}</ref> ಮತ್ತು [[ಪುಟ್ಟು]] ದೊಂದಿಗೆ ಪಕ್ಕ ಖಾದ್ಯವಾಗಿ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಬಾರಿ [[ಚಪಾತಿ|ಚಪಾತಿ]] (ಭಾರತೀಯ [[ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿ]]) ಅಥವಾ [[ಕೇರಳ ಪರೋಟ|ಪರೋಟಾ]] (ಕೇರಳ, [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಹಿಟ್ಟಿನ ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿ) ದೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಇದನ್ನು (ಕನಿಷ್ಠ ಬಾರಿ) [[ಅನ್ನ]] ದೊಂದಿಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ತಯಾರಿಕೆ == ಎಗ್ ರೋಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ತೆಂಗಿನ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಂದು ಬಣ್ಣ ಬರುವವರೆಗೆ ಹುರಿದ ಈರುಳ್ಳಿ ಚೂರುಗಳ ತಳದ ಮೇಲೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಮತ್ತು ಅರಿಶಿನ ಪುಡಿ, ಕರಿಬೇವು, ಶುಂಠಿ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಸಾಲೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ, ಕತ್ತರಿಸಿದ ಟೊಮೆಟೊಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ದಪ್ಪ ಮಸಾಲಾ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="keralatourism">{{cite web |title=ಇಡಿಯಪ್ಪಂ, ಎಗ್ ರೋಸ್ಟ್ ರೆಸಿಪಿ |url=https://www.keralatourism.org/kerala-food/idiappam-egg-roast/89/ |website=ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ |publisher=ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ |access-date=30 July 2026}}</ref><ref name="scroll">{{cite web |last=ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ |first=ರೆಜಿ |title=ಮುಟ್ಟ ರೋಸ್ಟ್ |url=https://scroll.in/food/971293/mutta-roast |website=[[ಸ್ಕ್ರೋಲ್.ಇನ್]] |date=September 2020 |access-date=30 July 2026}}</ref> ಬೇಯಿಸಿದ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗ್ರೇವಿ ಅವುಗಳೊಳಗೆ ಇಳಿಯುವಂತೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಚ್ಚು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಮಸಾಲಾದಲ್ಲಿ ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="gulfnews">{{cite web |title=ರೆಸಿಪಿ: ತಟ್ಟುಕಡ ಅಥವಾ ಬೀದಿ ಶೈಲಿಯ ಕೇರಳ ಮುಟ್ಟ (ಎಗ್) ರೋಸ್ಟ್ ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆ |url=https://gulfnews.com/food/cooking-cuisines/recipe-how-to-make-thattukada-or-street-style-kerala-mutta-egg-roast-1.1623917527614 |website=[[ಗಲ್ಫ್ ನ್ಯೂಸ್]] |date=June 2021 |access-date=30 July 2026}}</ref><ref name="scroll" /> ಮಲಯಾಳಂ ಮಾತನಾಡುವ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮುಟ್ಟ ರೋಸ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ''ಮುಟ್ಟ'' ಎಂದರೆ ಮೊಟ್ಟೆ.<ref name="gulfnews" /> == ಬಡಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕ ಖಾದ್ಯಗಳು == ಎಗ್ ರೋಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಪಾಹಾರದಲ್ಲಿ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಅಪ್ಪಂ]], [[ಇಡಿಯಪ್ಪಂ]], ಅಥವಾ [[ಪುಟ್ಟು]] ದೊಂದಿಗೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಕೇರಳ ಪರೋಟ|ಮಲಬಾರ್ ಪರೋಟಾ]] ಅಥವಾ ಚಪಾತಿಯೊಂದಿಗೆ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="scroll" /><ref name="keralatourism" /> ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ಕಂಡುಬರುವ ಬೀದಿ ಬದಿಯ ಆಹಾರ ಮಳಿಗೆಗಳಾದ [[ತಟ್ಟುಕಡ|ತಟ್ಟುಕಡಗಳಲ್ಲಿ]] ರಸ್ತೆ ಬದಿಯ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="gulfnews" /> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{Commons category|ಎಗ್ ರೋಸ್ಟ್}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಮೊಟ್ಟೆ ಖಾದ್ಯಗಳು]] 9ypx69czdb7tu5aw2ygw7v0fxul9ujg 0 180421 1382996 2026-08-15T17:54:30Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox dam | name = ಮಲಂಪುಳ ಅಣೆಕಟ್ಟು | name_official = [[File:Malampuzha-dam-2019.jpg|thumb|ಮಲಂಪುಳ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ]] | image = File:Malampuzha Dam Navas 10.jpg | dam_crosses = [[ಮಲಂಪುಳ ನದಿ]] | res_name = ಮಲಂಪುಳ ಜಲಾಶಯ | location = [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಕೇ... 1382996 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = ಮಲಂಪುಳ ಅಣೆಕಟ್ಟು | name_official = [[File:Malampuzha-dam-2019.jpg|thumb|ಮಲಂಪುಳ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ]] | image = File:Malampuzha Dam Navas 10.jpg | dam_crosses = [[ಮಲಂಪುಳ ನದಿ]] | res_name = ಮಲಂಪುಳ ಜಲಾಶಯ | location = [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಕೇರಳ]] | dam_length = {{cvt|2,069|m}} | dam_height = {{cvt|115.06|m}} | dam_width_base = | construction_began = ಮಾರ್ಚ್ 1949 | opening = 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1955 | res_capacity_total = 226 ದಶಲಕ್ಷ ಘನ ಮೀಟರ್<ref name="Brief about project">{{cite web|title=ಮಲಂಪುಳ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮಾಹಿತಿ|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Malampuzha_Major_Irrigation_Project_JI02667|website=ಇಂಡಿಯಾ-ಡಬ್ಲ್ಯೂಆರ್ಐಎಸ್, ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಿಮೋಟ್ ಸೆನ್ಸಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್}}</ref> (8 ಟಿಎಂಸಿ ಅಡಿ) | res_catchment = 147.63 ಚ.ಕಿ.ಮೀ. | res_surface = | pushpin_map = India#India Kerala | coordinates = {{coord|10|49|49.8|N|76|41|1.5|E|type:landmark|display=inline,title}} }} '''ಮಲಂಪುಳ ಅಣೆಕಟ್ಟು''' [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು [[ಜಲಾಶಯ|ಜಲಾಶಯವಾಗಿದೆ]],<ref>{{Cite web|title=ದೊಡ್ಡ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೋಂದಣಿ {{!}} ಕೇಂದ್ರ ಜಲ ಆಯೋಗ, ಜಲ ಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯ, ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಇಲಾಖೆ, ನದಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ಪುನರ್ಯೌವನಗೊಳಿಸುವಿಕೆ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|url=http://cwc.gov.in/national-register-large-dams|website=cwc.gov.in|access-date=2020-05-28}}</ref> ಇದು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ಬಳಿ ಇದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಅಂದಿನ [[ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯ]] ದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ರಮಣೀಯ ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಡುವೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಇದು 1,849 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ [[ಕಲ್ಲುಗಾರೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ಮತ್ತು 220 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ [[ಮಣ್ಣಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟು|ಮಣ್ಣಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ]] ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಎನಿಸಿದೆ.<ref name=hindu>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2005/08/19/stories/2005081910440300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20091107154830/http://www.hindu.com/2005/08/19/stories/2005081910440300.htm |url-status=dead |archive-date=2009-11-07 |title=ಮಲಂಪುಳ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸುವರ್ಣ ಮಹೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸಲಿದೆ |access-date=2008-02-05 |location=ಚೆನ್ನೈ, ಭಾರತ |work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] |date=2005-08-19 }} </ref> ಅಣೆಕಟ್ಟು 355 ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ಕೇರಳದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನದಿಯಾದ [[ಭಾರತಪ್ಪುಳ|ಭಾರತಪ್ಪುಳದ]] ಉಪನದಿಯಾದ [[ಮಲಂಪುಳ ನದಿ|ಮಲಂಪುಳ ನದಿಯನ್ನು]] ತಡೆಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ 42,090 ಹೆಕ್ಟೇರ್ [[ಜಲಾಶಯ|ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ]] ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಎರಡು ಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಜಾಲವಿದೆ.<ref name=malampuzha>{{cite web |url=http://www.malampuzhadam.com/about-malampuzha.php |title=ಮಲಂಪುಳ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ }} </ref> ==ನಿರ್ಮಾಣ== ಅಣೆಕಟ್ಟು ಯೋಜನೆಯು 1949 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ 1955 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಯೋಜನೆಗೆ ಅಡಿಗಲ್ಲನ್ನು 27 ಮಾರ್ಚ್ 1949 ರಂದು ಅಂದಿನ [[ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯ|ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದ]] ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಸಚಿವ ಶ್ರೀ [[ಎಂ. ಭಕ್ತವತ್ಸಲಂ]] ಅವರು ಹಾಕಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ|ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ]] ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ದಾಖಲೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1955 ರಂದು ಅಂದಿನ ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ತಿರು. [[ಕೆ. ಕಾಮರಾಜ್|ಕೆ ಕಾಮರಾಜ್]] ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಒಟ್ಟು ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು 147.63 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಆಗಿದ್ದು,<ref name=":0">{{Cite web |title=ಮಲಂಪುಳ ಯೋಜನೆ {{!}} ನೀರಾವರಿ-ಕೇರಳ |url=https://irrigation-kerala.org/malampuzha-project |access-date=2023-09-17 |website=irrigation-kerala.org}}{{dead link|date=December 2024|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ಜಲಾಶಯವು 226 ದಶಲಕ್ಷ ಘನ ಮೀಟರ್ <ref name=":0" /> ನೀರಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಕೃಷಿಭೂಮಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರೆ, ಜಲಾಶಯವು ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=malampuzha/> ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ಸರ್ಕಾರವು ನಿರ್ಮಿಸಿತು, ಆದರೆ ಭಾಷಾವಾರು ಮರುಸಂಘಟಿತ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಚನೆಯ ನಂತರ, ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ==ಸ್ಥಳ== ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ನಗರದಿಂದ 15 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಕೇರಳ. ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು: ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಮನೋರಂಜನಾ ಉದ್ಯಾನವನ, ದೋಣಿ ವಿಹಾರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, [[ಮಲಂಪುಳ ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್|ರಾಕ್ ಗಾರ್ಡನ್]] ಮತ್ತು ರೋಪ್‌ವೇ. ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಜಲಾಶಯದ ಸುತ್ತಲೂ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಮನೋರಂಜನಾ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಿವೆ. ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ದೋಣಿ ವಿಹಾರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ==ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ== ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ: ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಂಕ್ಷನ್ - 14 ಕಿ.ಮೀ <ref name=distance>{{cite web |url=http://www.malampuzhadam.com/how-to-reach.php |title=ಮಲಂಪುಳ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ }} </ref> ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ: ಕೊಯಮತ್ತೂರು, ಮಲಂಪುಳ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ 55 ಕಿ.ಮೀ <ref name=malampuzha1>{{cite web |url=http://www.malampuzhadam.com/ |title=ಮಲಂಪುಳ ಅಣೆಕಟ್ಟು - ಪಟ್ಟಣಗಳಿಂದ ದೂರ }} </ref> [[File:MALAMPUZHA DAM OUTLET WATER CANAL.jpg|thumb|ಮಲಂಪುಳ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಹೊರಹರಿವು ನೀರಿನ ಕಾಲುವೆ]] ==ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು== [[File:Malampuzha Garden 10.jpg|thumbnail|ಮೀನಿನ ಆಕಾರದ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ]] * ಪ್ರವೇಶ ಉದ್ಯಾನ * ಯಕ್ಷಿ ಉದ್ಯಾನ * [[ಯಕ್ಷಿ (ಶಿಲ್ಪ)|ಯಕ್ಷಿ ಪ್ರತಿಮೆ]] * ಜಪಾನೀಸ್ ಉದ್ಯಾನ * ಮೇಲಿನ ಉದ್ಯಾನ ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಣಾ ತಾಣ * ಕೇಬಲ್ ಕಾರ್ ಸವಾರಿ * ಮೀನಿನ ಆಕಾರದ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ * ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಆಟಿಕೆ ರೈಲು * ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಪಾರ್ಕ್ * ಮಸಾಲೆ ಹಣ್ಣುಗಳ ಶಿಬಿರ * ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗಗಳು * ನದಿ ಸ್ನಾನ ==ಚಿತ್ರ ಸಂಪುಟ== <gallery mode=packed> File:Malampuzha-dam-2019.jpg File:Anaikkattu 01.jpg File:Anaikkattu 02.jpg File:Anaikkattu 03.jpg File:Anaikkattu 04.jpg File:Anaikkattu 05.jpg File:Anaikkattu 06.jpg File:Anaikkattu 07.jpg File:Anaikkattu 08.jpg File:Anaikkattu 09.jpg File:Anaikkattu 10.jpg File:Malampuzha Dam Reservoir 1.jpg|ಮಲಂಪುಳ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಜಲಾಶಯ 1 File:Malampuzha, Palakkad, India. 4.jpg|ಜಪಾನೀಸ್ ಉದ್ಯಾನ File:Malampuzha Garden 4.jpg|ಪರ್ವತ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಉದ್ಯಾನ File:Malampuzha Garden 8.jpg|ವಿಶಾಲ ನೋಟ File:Malampuzha Garden Chess Board Park.JPG|ಚದುರಂಗ ಫಲಕ ಉದ್ಯಾನವನ File:Malampuzha Garden Japaneese Garden 1.JPG|ಜಪಾನೀಸ್ ಉದ್ಯಾನ File:Malampuzha Garden Maze Park.JPG|ಜಟಿಲ ಉದ್ಯಾನವನ File:Malampuzha Garden Sunken Garden.JPG|ತಗ್ಗು ಉದ್ಯಾನ File:Malampuzha Garden Swimming Pool Board.JPG|ಈಜುಕೊಳ File:Malampuzha Snake park.JPG|ಹಾವಿನ ಉದ್ಯಾನ File:Malampuzha panchayat community hall.JPG|ಗ್ರಾಮ ಸಭಾಂಗಣ File:Boomerango.JPG|ದಿ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಪಾರ್ಕ್ File:Malampuzha dam.jpg|ಮಲಂಪುಳ ಅಣೆಕಟ್ಟು File:Malampuzha Garden2.jpg|ಮಲಂಪುಳ ಉದ್ಯಾನ File:Malampuzha Garden 3.jpg|ಉದ್ಯಾನ File:Malampuzha Garden4.jpg|ಉದ್ಯಾನ File:Malampuzha Garden Entrance.JPG|ಮಲಂಪುಳ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ File:Malampuzha Dam3.jpg|ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ File:Malampuzha Garden2.jpg|ಉದ್ಯಾನ File:Yakshi scuplture.jpg|ಯಕ್ಷಿ ಶಿಲ್ಪ </gallery> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಭಾರತದ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] *[[ಕುಟ್ಟಿಪ್ಪುರಂ ಸೇತುವೆ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category|ಮಲಂಪುಳ ಅಣೆಕಟ್ಟು}}{{commons category|ಮಲಂಪುಳ ಉದ್ಯಾನ}} *[http://www.kerala-green-hills.com/malampuzha-mountain-river.html#GreenHills ಮಲಂಪುಳ - ಪರ್ವತ ನದಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117034405/http://www.kerala-green-hills.com/malampuzha-mountain-river.html#GreenHills |date=17 November 2011 }} *[https://web.archive.org/web/20080907133549/http://www.growfish.com.au/cat_content.asp?contentid=9299&catid=116 ಸೀಗಡಿ ಕೊಯ್ಲು 2006–2007] *[https://web.archive.org/web/20121107021305/http://www.hindu.com/2006/08/05/stories/2006080503390500.htm 2006 ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯ ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹ] *[http://www.rainwaterharvesting.org/resources/statistics/stat233.htm ರಾಜ್ಯವಾರು ಮತ್ತು ನದಿವಾರು ದೊಡ್ಡ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ವಿತರಣೆ] {{ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ}} [[ವರ್ಗ:ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜಲಾಶಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಮನೋರಂಜನಾ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1949 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1949 ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತಪ್ಪುಳ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಶಿಲ್ಪ ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು]] 3w2q6llbw0njdmz3v5d0ikdqvw5tnbc 0 180422 1382997 2026-08-15T17:55:22Z A826 72368 /* */ 1382997 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = ವಾಳಯಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು | image = Walayar Dam front view.JPG | image_caption = | name_official = | dam_crosses = ವಾಳಯಾರ್ ನದಿ | res_name = | location = [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]], [[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]] | operator = [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]] | dam_length = {{cvt|1478.00|m}} | dam_height = {{cvt|20.42|m}} | dam_width_base = | construction_began = 1953 | opening = 1964 | cost = | res_capacity_total = 18.4 ದಶಲಕ್ಷ ಘನ ಮೀಟರ್ | res_catchment = {{cvt|106.35|km2}} | res_surface = | plant_turbines = | plant_capacity = | plant_annual_gen = | pushpin_map = India Kerala#India | coordinates = {{coord|10|50|40|N|76|51|7|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | extra = | website = }} '''ವಾಳಯಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು''' ಭಾರತದ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಒಂದು ಅಣೆಕಟ್ಟು. ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು [[ವಾಳಯಾರ್ ನದಿ|ವಾಳಯಾರ್ ನದಿಗೆ]] ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ,<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=sltHLQddILAC&q=%22Walayar+Dam%22 |title=ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಅಂಡ್ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ |date=1953 |publisher=ಇಂಡಿಯನ್ & ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಕಂಪನಿ |pages=699 |language=en}}</ref> ಇದು [[ಕಲ್ಪಾತಿಪುಳ ನದಿ|ಕಲ್ಪಾತಿಪುಳ ನದಿಯ]] ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು 1964 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡು ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನೀರಾವರಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ನದಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರನ್ನು ವಾಳಯಾರ್‌ನ ಒಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಜಲಾಶಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಜಲಾಶಯ ಪ್ರದೇಶದ ಬಳಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರು ವಾಳಯಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ನೀರನ್ನು ತಮ್ಮ ನೀರಾವರಿಯ ಮುಖ್ಯ ನೀರಿನ ಮೂಲವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ವಾಳಯಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಜಲಾಶಯದೊಳಗೆ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ನೀರು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಜಲಾಶಯ ಪ್ರದೇಶವು ಅತ್ಯಂತ ರಮಣೀಯವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ== ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ [[ಒಡಿಯನ್]] ನ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿಯಿರುವ [[ಭಾರತೀಯ ಆಲದ ಮರ|ಭಾರತೀಯ ಆಲದ ಮರದ]] ಸುತ್ತಲೂ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|author=ವೆಬ್ ಡೆಸ್ಕ್|title=ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರ 'ಒಡಿಯನ್' ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ಗೆ|url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/mohanlal-next-big-ticket-odiyan-climax-filming/|access-date=15 November 2018|work=[[ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಮಲಯಾಳಂ]]|date=7 October 2017|language=ml}}</ref> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಭಾರತದ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{commons category|ವಾಳಯಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು}} {{ಕೇರಳದ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು}} {{ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ}} [[ವರ್ಗ:ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿ]] [[ವರ್ಗ:1964 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದಲ್ಲಿ 1964 ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತಪ್ಪುಳ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು]] mqhsfvng9zv1xs9pgr1ics8a3d5sbpq 0 180423 1382998 2026-08-15T17:58:39Z Pragathi. BH 88266 ಹೊಸ ಪುಟ: ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರಂ ( ಅನುವಾದ.  ಮಹೇಶ್ ರಿವೆಂಜ್ ) 2016 ರ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ದಿಲೀಶ್ ಪೋತನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಶಿಕ... 1382998 wikitext text/x-wiki ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರಂ ( ಅನುವಾದ.  ಮಹೇಶ್ ರಿವೆಂಜ್ ) 2016 ರ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ದಿಲೀಶ್ ಪೋತನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಶಿಕ್ ಅಬು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ , ಅನುಶ್ರೀ , ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ ಮತ್ತು ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಶ್ಯಾಮ್ ಪುಷ್ಕರನ್ ಬರೆದಿರುವ ಈ ಕಥೆಯು ಚೇರ್ತಲದ ತುರವೂರು ಮೂಲದ ಥಂಪನ್ ಪುರುಷನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. <ref>https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/maheshinte-prathikaaram-real-life-story-thampan-purushan.html</ref>ಶೈಜು ಖಾಲಿದ್ ಚಿತ್ರದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬಿಜಿಬಾಲ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಚಿತ್ರಕಥೆ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಪೋಥನ್ ಅವರು ಇಡುಕ್ಕಿ ಗೋಲ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಅಬು ಅವರ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು . ಪೋಥನ್ ಅವರ ಹುಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕಥೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸ್ಯಾಮ್ ಪೋಥನ್ ಅವರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಪೋಥನ್ ಅವರ ಒತ್ತಾಯದ ಮೇರೆಗೆ, ಆ ವರ್ಷ ಸ್ಯಾಮ್ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದರು ಮತ್ತು ಅಬು ನಂತರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಬೇಕಿತ್ತು ಆದರೆ, ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದು ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೫ ಕ್ಕೆ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಡುಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು , ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವು ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2016 ರಂದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ , ಫೆಬ್ರವರಿ 12 ರಂದು ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ 26 ರಂದು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು, ₹ 3.50 ಕೋಟಿ ( ₹ 35 ಮಿಲಿಯನ್ ) ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ₹ 17.35 ಕೋಟಿ ( ₹ 173.5 ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿತು . ಇದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ, ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ, ಹಾಸ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಸಂಕಲನ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗೆ ಪ್ರಶಂಸೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. 64 ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ , ಇದು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು 47 ನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ , ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಮೌಲ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮಿಳಿಗೆ ನಿಮಿರ್ ( 2018) ಮತ್ತು ತೆಲುಗಿಗೆ ಉಮಾ ಮಹೇಶ್ವರ ಉಗ್ರ ರೂಪಸ್ಯ (2020) ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು . ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ನವ ಅಲೆಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ .<ref>https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade-premam-maheshinte-prathikaram-kumbalangi-nights-and-more/article30349548.ece</ref> ಕಥಾವಸ್ತು ಮಹೇಶ್ ಭಾವನ ಒಬ್ಬ ಸಣ್ಣ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ, ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಕಾಶ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಭಾವನ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ . ಸ್ಟುಡಿಯೋದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ ಅವರ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಬೇಬಿ ಒಡೆತನದ ಫ್ಲೆಕ್ಸ್-ಬೋರ್ಡ್ ಮುದ್ರಣ ಅಂಗಡಿ ಇದೆ. ಅವರ ಸಹಾಯಕ ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಫ್ಲೆಕ್ಸ್-ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಫೋಟೋಶಾಪ್ ತಜ್ಞ. ಮಹೇಶ್ ತನ್ನ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಪ್ರಿಯತಮೆ ಸೌಮ್ಯಾಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೇಬಿ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ವಾಗ್ವಾದದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತಾಳೆ. ವಿವಾದ ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ದಾರಿಹೋಕರು ಅವರನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಬೇಬಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾದ ಮಾಡಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ತಡವಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಜಗಳ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಜಿಮ್ಸನ್ ಕೂಡ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಮಹೇಶ್ ಬಂದು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಮಹೇಶನ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ಸ್ವರದಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಜಿಮ್ಸನ್ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಜಗಳ ಆರಂಭಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜಗಳವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಅವಮಾನಿತ ಮಹೇಶ್, ಜಿಮ್ಸನ್‌ಗೆ ಹೊಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರವೇ ಮತ್ತೆ ಚಪ್ಪಲಿ ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸೌಮ್ಯಾ ಮಹೇಶ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ, ಒಬ್ಬ NRI ನರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಇದರಿಂದ ಮಹೇಶ್ ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ನಿಂದ ಜಿಮ್ಸನ್ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಅವನು ವೆಲ್ಡರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಗ್ಯಾರೇಜ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಜಿಮ್ಸನ್ ಕೆಲಸ ಬಿಟ್ಟು ದುಬೈಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಬೇಬಿ ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದರೂ, ಮಹೇಶ್ ಜಿಮ್ಸನ್ ಬರುವವರೆಗೆ ಕಾಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಅವನು ಕುಂಗ್ ಫೂ ಕೋರ್ಸ್ ಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಜಿಮ್ಸಿ ಎಂಬ ಯುವ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ವನಿತಾ ಅವರ ಕವರ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ಗ್ಲಾಮರ್ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ಟುಡಿಯೋಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ . ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಿನಂತಿಯಿಂದ ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಹೇಶ್ ಫೋಟೋ ಶೂಟ್ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜಿಮ್ಸಿಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು ನೀರಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಅವಳ ನಿರಾಶೆಯು ಮಹೇಶ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನಾಗಿ ಅವನ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ಅವನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ, ಅವರು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ಒಂದು ಕಲೆಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹೇಶ್ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವುಗಳ ಕೋನಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳಕನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಪರಿಚಿತ ಸ್ಟಿಲ್ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ , ಮಹೇಶ್ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಜಿಮ್ಸಿಯ ಚಲನೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಮಾಡಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಫೋಟೋವನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಜಿಮ್ಸಿ ತನ್ನ ಫೋಟೋ ಇರುವ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮಹೇಶ್‌ನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಫೋಟೋ ತೆಗೆದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರೂ, ಅವಳು ಫೋಟೋವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ಜಿಮ್ಸಿ ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಮಹೇಶನಿಗೆ ಕರೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತಾನು ಜಿಮ್ಸನ್‌ನ ತಂಗಿ ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವನ ದುಃಖವು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಜಿಮ್ಸನ್ ತನ್ನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನಿಗೆ ಕಪಾಳಮೋಕ್ಷ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮರುದಿನ, ಮಹೇಶ್ ಮತ್ತು ಬೇಬಿ ಅವನಿಗೆ ಕೈ-ಕೈ ಕಾಳಗಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ . ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ಜಗಳದ ನಂತರ, ಮಹೇಶ್ ಜಿಮ್ಸನ್‌ನನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬೇಬಿ ಅವನನ್ನು ವಿಜೇತ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಹೇಶ್ ಮರುದಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜಿಮ್ಸನ್‌ನನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿಯ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಜಿಮ್ಸಿಯ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸನ್‌ಗೆ ಈ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹೇಶ್ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿ ಈಗ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಮಹೇಶ್ ಭಾವನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ * ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ * ಜಿಮ್ಸಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ * ಸೌಮ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುಶ್ರೀ * ಮಗುವಾಗಿ ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ * ಸೋನಿಯಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಿಜೋಮೋಲ್ ಜೋಸ್ * ಮಹೇಶ್ ತಂದೆ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಎಲ್. ಆಂಟನಿ ಕೊಚ್ಚಿ * ಜಿಮ್ಸಿಯ ಸಹೋದರ ಜಿಮ್ಸನ್ ಆಗಸ್ಟಿನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಜಿತ್ ಶಂಕರ್ * ಸೌಮ್ಯಾಳ ತಂದೆ ಕುಂಜುಮೋನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾಫರ್ ಇಡುಕ್ಕಿ * ತಾಹಿರ್, ಗ್ರಾಮ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ ಆಗಿ ಅಚುಂತಾನಂದನ್ * ಆಟೋ ಚಾಲಕನಾಗಿ ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ ಪಾವುಂಬ, ಜಿಮ್ಸನ್ ಸ್ನೇಹಿತ * ವಿಜಿಲೇಶ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಿಲೇಶ್ ಕರಯಾದ್ * ಜಿಮ್ಸಿಯ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಲೀನಾ ಆಂಟೋನಿ * ಮಹೇಶ್ ಕರಾಟೆ ಬೋಧಕನಾಗಿ "ಕುಂಗ್-ಫು" ಸಜಿತ್ * ಎಲ್ಡೋ ಆಗಿ ದಿಲೀಶ್ ಪೋತನ್ , ಒಬ್ಬ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮಲಯಾಳಿ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) * ಎಲ್ದೋ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಉನ್ನಿಮಯ ಪ್ರಸಾದ್ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) ==ಉತ್ಪಾದನೆ== mjmtjxhecjs2zwwozu8mes3vqjzt4xp 1383001 1382998 2026-08-15T18:01:52Z Pragathi. BH 88266 1383001 wikitext text/x-wiki ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರಂ ( ಅನುವಾದ.  ಮಹೇಶ್ ರಿವೆಂಜ್ ) 2016 ರ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ದಿಲೀಶ್ ಪೋತನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಶಿಕ್ ಅಬು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ , ಅನುಶ್ರೀ , ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ ಮತ್ತು ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಶ್ಯಾಮ್ ಪುಷ್ಕರನ್ ಬರೆದಿರುವ ಈ ಕಥೆಯು ಚೇರ್ತಲದ ತುರವೂರು ಮೂಲದ ಥಂಪನ್ ಪುರುಷನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. <ref>https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/maheshinte-prathikaaram-real-life-story-thampan-purushan.html</ref>ಶೈಜು ಖಾಲಿದ್ ಚಿತ್ರದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬಿಜಿಬಾಲ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಚಿತ್ರಕಥೆ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಪೋಥನ್ ಅವರು ಇಡುಕ್ಕಿ ಗೋಲ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಅಬು ಅವರ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು . ಪೋಥನ್ ಅವರ ಹುಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕಥೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸ್ಯಾಮ್ ಪೋಥನ್ ಅವರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಪೋಥನ್ ಅವರ ಒತ್ತಾಯದ ಮೇರೆಗೆ, ಆ ವರ್ಷ ಸ್ಯಾಮ್ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದರು ಮತ್ತು ಅಬು ನಂತರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಬೇಕಿತ್ತು ಆದರೆ, ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದು ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೫ ಕ್ಕೆ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಡುಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು , ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವು ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2016 ರಂದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ , ಫೆಬ್ರವರಿ 12 ರಂದು ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ 26 ರಂದು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು, ₹ 3.50 ಕೋಟಿ ( ₹ 35 ಮಿಲಿಯನ್ ) ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ₹ 17.35 ಕೋಟಿ ( ₹ 173.5 ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿತು . ಇದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ, ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ, ಹಾಸ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಸಂಕಲನ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗೆ ಪ್ರಶಂಸೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. 64 ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ , ಇದು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು 47 ನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ , ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಮೌಲ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮಿಳಿಗೆ ನಿಮಿರ್ ( 2018) ಮತ್ತು ತೆಲುಗಿಗೆ ಉಮಾ ಮಹೇಶ್ವರ ಉಗ್ರ ರೂಪಸ್ಯ (2020) ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು . ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ನವ ಅಲೆಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ .<ref>https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade-premam-maheshinte-prathikaram-kumbalangi-nights-and-more/article30349548.ece</ref> ಕಥಾವಸ್ತು ಮಹೇಶ್ ಭಾವನ ಒಬ್ಬ ಸಣ್ಣ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ, ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಕಾಶ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಭಾವನ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ . ಸ್ಟುಡಿಯೋದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ ಅವರ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಬೇಬಿ ಒಡೆತನದ ಫ್ಲೆಕ್ಸ್-ಬೋರ್ಡ್ ಮುದ್ರಣ ಅಂಗಡಿ ಇದೆ. ಅವರ ಸಹಾಯಕ ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಫ್ಲೆಕ್ಸ್-ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಫೋಟೋಶಾಪ್ ತಜ್ಞ. ಮಹೇಶ್ ತನ್ನ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಪ್ರಿಯತಮೆ ಸೌಮ್ಯಾಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೇಬಿ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ವಾಗ್ವಾದದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತಾಳೆ. ವಿವಾದ ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ದಾರಿಹೋಕರು ಅವರನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಬೇಬಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾದ ಮಾಡಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ತಡವಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಜಗಳ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಜಿಮ್ಸನ್ ಕೂಡ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಮಹೇಶ್ ಬಂದು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಮಹೇಶನ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ಸ್ವರದಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಜಿಮ್ಸನ್ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಜಗಳ ಆರಂಭಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜಗಳವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಅವಮಾನಿತ ಮಹೇಶ್, ಜಿಮ್ಸನ್‌ಗೆ ಹೊಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರವೇ ಮತ್ತೆ ಚಪ್ಪಲಿ ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸೌಮ್ಯಾ ಮಹೇಶ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ, ಒಬ್ಬ NRI ನರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಇದರಿಂದ ಮಹೇಶ್ ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ನಿಂದ ಜಿಮ್ಸನ್ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಅವನು ವೆಲ್ಡರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಗ್ಯಾರೇಜ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಜಿಮ್ಸನ್ ಕೆಲಸ ಬಿಟ್ಟು ದುಬೈಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಬೇಬಿ ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದರೂ, ಮಹೇಶ್ ಜಿಮ್ಸನ್ ಬರುವವರೆಗೆ ಕಾಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಅವನು ಕುಂಗ್ ಫೂ ಕೋರ್ಸ್ ಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಜಿಮ್ಸಿ ಎಂಬ ಯುವ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ವನಿತಾ ಅವರ ಕವರ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ಗ್ಲಾಮರ್ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ಟುಡಿಯೋಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ . ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಿನಂತಿಯಿಂದ ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಹೇಶ್ ಫೋಟೋ ಶೂಟ್ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜಿಮ್ಸಿಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು ನೀರಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಅವಳ ನಿರಾಶೆಯು ಮಹೇಶ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನಾಗಿ ಅವನ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ಅವನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ, ಅವರು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ಒಂದು ಕಲೆಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹೇಶ್ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವುಗಳ ಕೋನಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳಕನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಪರಿಚಿತ ಸ್ಟಿಲ್ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ , ಮಹೇಶ್ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಜಿಮ್ಸಿಯ ಚಲನೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಮಾಡಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಫೋಟೋವನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಜಿಮ್ಸಿ ತನ್ನ ಫೋಟೋ ಇರುವ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮಹೇಶ್‌ನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಫೋಟೋ ತೆಗೆದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರೂ, ಅವಳು ಫೋಟೋವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ಜಿಮ್ಸಿ ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಮಹೇಶನಿಗೆ ಕರೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತಾನು ಜಿಮ್ಸನ್‌ನ ತಂಗಿ ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವನ ದುಃಖವು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಜಿಮ್ಸನ್ ತನ್ನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನಿಗೆ ಕಪಾಳಮೋಕ್ಷ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮರುದಿನ, ಮಹೇಶ್ ಮತ್ತು ಬೇಬಿ ಅವನಿಗೆ ಕೈ-ಕೈ ಕಾಳಗಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ . ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ಜಗಳದ ನಂತರ, ಮಹೇಶ್ ಜಿಮ್ಸನ್‌ನನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬೇಬಿ ಅವನನ್ನು ವಿಜೇತ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಹೇಶ್ ಮರುದಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜಿಮ್ಸನ್‌ನನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿಯ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಜಿಮ್ಸಿಯ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸನ್‌ಗೆ ಈ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹೇಶ್ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿ ಈಗ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಮಹೇಶ್ ಭಾವನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ * ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ * ಜಿಮ್ಸಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ * ಸೌಮ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುಶ್ರೀ * ಮಗುವಾಗಿ ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ * ಸೋನಿಯಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಿಜೋಮೋಲ್ ಜೋಸ್ * ಮಹೇಶ್ ತಂದೆ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಎಲ್. ಆಂಟನಿ ಕೊಚ್ಚಿ * ಜಿಮ್ಸಿಯ ಸಹೋದರ ಜಿಮ್ಸನ್ ಆಗಸ್ಟಿನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಜಿತ್ ಶಂಕರ್ * ಸೌಮ್ಯಾಳ ತಂದೆ ಕುಂಜುಮೋನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾಫರ್ ಇಡುಕ್ಕಿ * ತಾಹಿರ್, ಗ್ರಾಮ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ ಆಗಿ ಅಚುಂತಾನಂದನ್ * ಆಟೋ ಚಾಲಕನಾಗಿ ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ ಪಾವುಂಬ, ಜಿಮ್ಸನ್ ಸ್ನೇಹಿತ * ವಿಜಿಲೇಶ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಿಲೇಶ್ ಕರಯಾದ್ * ಜಿಮ್ಸಿಯ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಲೀನಾ ಆಂಟೋನಿ * ಮಹೇಶ್ ಕರಾಟೆ ಬೋಧಕನಾಗಿ "ಕುಂಗ್-ಫು" ಸಜಿತ್ * ಎಲ್ಡೋ ಆಗಿ ದಿಲೀಶ್ ಪೋತನ್ , ಒಬ್ಬ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮಲಯಾಳಿ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) * ಎಲ್ದೋ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಉನ್ನಿಮಯ ಪ್ರಸಾದ್ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ನಿಧನರಾದರು ) ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿತು . [ 13 ] ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ , ಪೋಥನ್ ಇದನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾಗಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು: "ನನಗೆ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಸ್ಪರ್ಶದೊಂದಿಗೆ ಹಾಸ್ಯ ಇಷ್ಟ. ಇದು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ ಅಂಶವು ಹೊಳೆಯಬೇಕೆಂದು ನಾವು ಬಯಸಿದ್ದೆವು". ಅವರು ಮತ್ತು ಶ್ಯಾಮ್ ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. [ 15 ] ಕೆಲವು ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ, ಅವರು ಇಡುಕ್ಕಿಯ ಕಟ್ಟಪ್ಪಣ ಬಳಿಯ ಪರ್ವತ ಹಳ್ಳಿಯಾದ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದರು (ಚಿತ್ರ ಸೆಟ್ ಆಗಿರುವ ಸ್ಥಳ). ಕವಲ ( ಜಂಕ್ಷನ್ ) ಬಳಿಯ ಹಳ್ಳಿಯ ಅವರ ಅವಲೋಕನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು , ಇದು ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರಗಳಿಗೂ ವಿವರವಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಕವಲದಲ್ಲಿರುವ ಅಂಗಡಿಯವರ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪೋಥನ್ ಗಮನಿಸಿದರು, ಅವರನ್ನು ಅವರು "ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅನೇಕ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ, ನೈಜ ಮತ್ತು ರೀಲ್‌ಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. [ 16 ] ಸ್ಯಾಮ್ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಪೋಥನ್ ಮತ್ತು ಫಹದ್ ಇಬ್ಬರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. [ 17 ] ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ನಡುವೆ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಸ್ಯಾಮ್ 2013 ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೊದಲ ಕರಡನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಅವರು ಇತರ ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಬರಹಗಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ಅದರ ರಚನೆಯು ಆತುರವಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯಿತು; ಈ ಚಿತ್ರವು ಹಳ್ಳಿಯ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು (ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಥಂಪನ್ ಪುರುಷನ್ ಅವರ ತಂದೆಯ ಸ್ನೇಹಿತ). ಚಿತ್ರಕಥೆಯು "ಕಡಿಮೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೀಕ್ಷಣೆ" ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಯಾಮ್ ಹೇಳಿದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಅದು ಹಲವಾರು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ನಂತರ ಶ್ಯಾಮ್, ಪೋಥನ್ ಮತ್ತು ಖಾಲಿದ್ ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಸಲಹೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೃಶ್ಯಕ್ಕೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ಸ್ಯಾಮ್ ಹೇಳಿದರು. [ 14 ] ಪಾತ್ರವರ್ಗ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಪೋಥನ್ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ "ಹಲವರು ಹೊಸಬರು ಎಂಬ ವಾಸ್ತವದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪಾತ್ರವರ್ಗ" ಇತ್ತು. [ 15 ] 2014 ರಲ್ಲಿ ಇಯೊಬಿಂಟೆ ಪುಸ್ತಕಂ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊದಲು ಫಹದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು , ಇದರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತರಾದ ಫಹದ್, ತಮ್ಮ ಇತರ ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ನಂತರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಪೋಥನ್ ಮಹೇಶ್ ಅವರನ್ನು ಬಹು-ಪದರದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸರಳ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ನಟನನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರು. [ 16 ] ಫಹದ್ ಅವರನ್ನು ಅವರಲ್ಲಿರುವ "ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ" ನಟನಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. [ 15 ] ಪೋಥನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಮ್ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ ಅವರನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. [ 18 ] ನಿರ್ದೇಶಕರು ನ್ಜನ್ ಸ್ಟೀವ್ ಲೋಪೆಜ್ (2015) ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಸುಜಿತ್ ಶಂಕರ್ ಅವರನ್ನು ಸಂಭಾವ್ಯ ಜಿಮ್ಸನ್ ಆಗಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್-ಬ್ರೀಫಿಂಗ್ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿದರು. ಶಂಕರ್ ಕಥೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರೂ, ಅವರು ಆ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಖಚಿತವಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೋಥನ್ ಅವನ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದನು. [ 19 ] ಶ್ಯಾಮ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಉನ್ನಿಮಯ ಅವರು ಪಾತ್ರವರ್ಗ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿಯೂ ನಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. [ 17 ] ಅವರು ಪೋಥನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು - ಸಾರಾ ಮತ್ತು ಎಲ್ಧೋ, ದಂಪತಿಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು . [ 20 ] ಮೇ 2015 ರಲ್ಲಿ, ಅನುಶ್ರೀ ಅವರನ್ನು ಸೌಮ್ಯಾ, ಮಹೇಶ್ ಅವರ ಬಾಲ್ಯದ ಪ್ರಿಯತಮೆ, ನರ್ಸ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲಾಯಿತು. [ 21 ] ಒರು ಸೆಕೆಂಡ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಯಾತ್ರಾ (2015) ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ , ಶ್ಯಾಮ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ (ಅವರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೋಧಕಿ) ಜಿಮ್ಸಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆಡಿಷನ್‌ಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಕೇವಲ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಬಾಲಮುರಳಿಗೆ ಅವರ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು. [ 22 ] ಫಹಾದ್ ಅವರು ಅನ್ನಯುಮ್ ರಸೂಲಮ್ (2013) ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದ ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ ಅವರನ್ನು ಬೇಬಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದರು. [ 23 ] ಸೋನಿಯಾಮೋಲ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸಬ ಲಿಜಿಮೋಲ್ ಜೋಸ್ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅವರು ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಕರೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದರು . [ 24 ] ರಂಗಭೂಮಿ ದಂಪತಿಗಳಾದ ಕೆ.ಎಲ್. ಆಂಟನಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಲೀನಾ ಆಂಟನಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನಾ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿ ಅವರ ತಾಯಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. ಪೋಥನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು "ಅವರು ಯಾವುದೇ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ ಬಂದರೂ" ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು; ಅವರು ನಟರನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಟಿಸಿದ್ದರೆ, "ವಾಸ್ತವವು ರಾಜಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು" ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ನಿರ್ದೇಶಕರು "ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಅದು ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ವಾತಾವರಣ, ಬಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಉಚ್ಚಾರಣೆ". <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-clothes-26</ref> ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಜಯನ್ ಚಾಲಿಸ್ಸೇರಿ . ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಭವನ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಸೆಟ್ ಅನ್ನು ಚಾಲಿಸ್ಸೇರಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು , ಅದರಲ್ಲಿ ಖಾಲಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳ ಅಂಗಡಿಯೂ ಸೇರಿತ್ತು. "ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಸ್ತಿ, ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಉಕ್ಕಿನ ತಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಗೋಡೆಗಳು, ಕಿಟಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನೇತುಹಾಕಲಾದ ಫೋಟೋಗಳು ಮತ್ತು ಚೌಕಟ್ಟುಗಳವರೆಗೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಇಡುಕ್ಕಿ ಸ್ಥಳೀಯರ ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಅಜಯನ್ ಹೇಳಿದರು. [ 27 ] ವಿನ್ಯಾಸಕ ಸಮೀರಾ ಸನೀಶ್ ಚಿತ್ರದ ವೇಷಭೂಷಣಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗವು ಧರಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಸೆಕೆಂಡ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದು , ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಂದ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಪೋಥನ್ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ವಿವರಗಳು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-clothes-26</ref>ಸಮರ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ತರಬೇತುದಾರ "ಕುಂಗ್-ಫೂ" ಸಜಿತ್ ಚಿತ್ರದ ಸಾಹಸ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿದ್ದರು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-28</ref> fro3tjttqebda1jzbmyxwoulrwaf5n9 1383005 1383001 2026-08-15T18:04:44Z Pragathi. BH 88266 1383005 wikitext text/x-wiki ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರಂ ( ಅನುವಾದ.  ಮಹೇಶ್ ರಿವೆಂಜ್ ) 2016 ರ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ದಿಲೀಶ್ ಪೋತನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಶಿಕ್ ಅಬು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ , ಅನುಶ್ರೀ , ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ ಮತ್ತು ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಶ್ಯಾಮ್ ಪುಷ್ಕರನ್ ಬರೆದಿರುವ ಈ ಕಥೆಯು ಚೇರ್ತಲದ ತುರವೂರು ಮೂಲದ ಥಂಪನ್ ಪುರುಷನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. <ref>https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/maheshinte-prathikaaram-real-life-story-thampan-purushan.html</ref>ಶೈಜು ಖಾಲಿದ್ ಚಿತ್ರದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬಿಜಿಬಾಲ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಚಿತ್ರಕಥೆ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಪೋಥನ್ ಅವರು ಇಡುಕ್ಕಿ ಗೋಲ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಅಬು ಅವರ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು . ಪೋಥನ್ ಅವರ ಹುಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕಥೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸ್ಯಾಮ್ ಪೋಥನ್ ಅವರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಪೋಥನ್ ಅವರ ಒತ್ತಾಯದ ಮೇರೆಗೆ, ಆ ವರ್ಷ ಸ್ಯಾಮ್ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದರು ಮತ್ತು ಅಬು ನಂತರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಬೇಕಿತ್ತು ಆದರೆ, ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದು ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೫ ಕ್ಕೆ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಡುಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು , ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವು ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2016 ರಂದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ , ಫೆಬ್ರವರಿ 12 ರಂದು ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ 26 ರಂದು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು, ₹ 3.50 ಕೋಟಿ ( ₹ 35 ಮಿಲಿಯನ್ ) ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ₹ 17.35 ಕೋಟಿ ( ₹ 173.5 ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿತು . ಇದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ, ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ, ಹಾಸ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಸಂಕಲನ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗೆ ಪ್ರಶಂಸೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. 64 ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ , ಇದು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು 47 ನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ , ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಮೌಲ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮಿಳಿಗೆ ನಿಮಿರ್ ( 2018) ಮತ್ತು ತೆಲುಗಿಗೆ ಉಮಾ ಮಹೇಶ್ವರ ಉಗ್ರ ರೂಪಸ್ಯ (2020) ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು . ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ನವ ಅಲೆಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ .<ref>https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade-premam-maheshinte-prathikaram-kumbalangi-nights-and-more/article30349548.ece</ref> ಕಥಾವಸ್ತು ಮಹೇಶ್ ಭಾವನ ಒಬ್ಬ ಸಣ್ಣ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ, ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಕಾಶ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಭಾವನ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ . ಸ್ಟುಡಿಯೋದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ ಅವರ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಬೇಬಿ ಒಡೆತನದ ಫ್ಲೆಕ್ಸ್-ಬೋರ್ಡ್ ಮುದ್ರಣ ಅಂಗಡಿ ಇದೆ. ಅವರ ಸಹಾಯಕ ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಫ್ಲೆಕ್ಸ್-ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಫೋಟೋಶಾಪ್ ತಜ್ಞ. ಮಹೇಶ್ ತನ್ನ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಪ್ರಿಯತಮೆ ಸೌಮ್ಯಾಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೇಬಿ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ವಾಗ್ವಾದದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತಾಳೆ. ವಿವಾದ ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ದಾರಿಹೋಕರು ಅವರನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಬೇಬಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾದ ಮಾಡಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ತಡವಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಜಗಳ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಜಿಮ್ಸನ್ ಕೂಡ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಮಹೇಶ್ ಬಂದು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಮಹೇಶನ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ಸ್ವರದಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಜಿಮ್ಸನ್ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಜಗಳ ಆರಂಭಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜಗಳವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಅವಮಾನಿತ ಮಹೇಶ್, ಜಿಮ್ಸನ್‌ಗೆ ಹೊಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರವೇ ಮತ್ತೆ ಚಪ್ಪಲಿ ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸೌಮ್ಯಾ ಮಹೇಶ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ, ಒಬ್ಬ NRI ನರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಇದರಿಂದ ಮಹೇಶ್ ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ನಿಂದ ಜಿಮ್ಸನ್ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಅವನು ವೆಲ್ಡರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಗ್ಯಾರೇಜ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಜಿಮ್ಸನ್ ಕೆಲಸ ಬಿಟ್ಟು ದುಬೈಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಬೇಬಿ ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದರೂ, ಮಹೇಶ್ ಜಿಮ್ಸನ್ ಬರುವವರೆಗೆ ಕಾಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಅವನು ಕುಂಗ್ ಫೂ ಕೋರ್ಸ್ ಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಜಿಮ್ಸಿ ಎಂಬ ಯುವ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ವನಿತಾ ಅವರ ಕವರ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ಗ್ಲಾಮರ್ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ಟುಡಿಯೋಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ . ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಿನಂತಿಯಿಂದ ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಹೇಶ್ ಫೋಟೋ ಶೂಟ್ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜಿಮ್ಸಿಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು ನೀರಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಅವಳ ನಿರಾಶೆಯು ಮಹೇಶ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನಾಗಿ ಅವನ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ಅವನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ, ಅವರು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ಒಂದು ಕಲೆಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹೇಶ್ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವುಗಳ ಕೋನಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳಕನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಪರಿಚಿತ ಸ್ಟಿಲ್ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ , ಮಹೇಶ್ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಜಿಮ್ಸಿಯ ಚಲನೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಮಾಡಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಫೋಟೋವನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಜಿಮ್ಸಿ ತನ್ನ ಫೋಟೋ ಇರುವ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮಹೇಶ್‌ನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಫೋಟೋ ತೆಗೆದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರೂ, ಅವಳು ಫೋಟೋವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ಜಿಮ್ಸಿ ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಮಹೇಶನಿಗೆ ಕರೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತಾನು ಜಿಮ್ಸನ್‌ನ ತಂಗಿ ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವನ ದುಃಖವು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಜಿಮ್ಸನ್ ತನ್ನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನಿಗೆ ಕಪಾಳಮೋಕ್ಷ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮರುದಿನ, ಮಹೇಶ್ ಮತ್ತು ಬೇಬಿ ಅವನಿಗೆ ಕೈ-ಕೈ ಕಾಳಗಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ . ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ಜಗಳದ ನಂತರ, ಮಹೇಶ್ ಜಿಮ್ಸನ್‌ನನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬೇಬಿ ಅವನನ್ನು ವಿಜೇತ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಹೇಶ್ ಮರುದಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜಿಮ್ಸನ್‌ನನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿಯ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಜಿಮ್ಸಿಯ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸನ್‌ಗೆ ಈ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹೇಶ್ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿ ಈಗ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಮಹೇಶ್ ಭಾವನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ * ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ * ಜಿಮ್ಸಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ * ಸೌಮ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುಶ್ರೀ * ಮಗುವಾಗಿ ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ * ಸೋನಿಯಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಿಜೋಮೋಲ್ ಜೋಸ್ * ಮಹೇಶ್ ತಂದೆ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಎಲ್. ಆಂಟನಿ ಕೊಚ್ಚಿ * ಜಿಮ್ಸಿಯ ಸಹೋದರ ಜಿಮ್ಸನ್ ಆಗಸ್ಟಿನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಜಿತ್ ಶಂಕರ್ * ಸೌಮ್ಯಾಳ ತಂದೆ ಕುಂಜುಮೋನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾಫರ್ ಇಡುಕ್ಕಿ * ತಾಹಿರ್, ಗ್ರಾಮ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ ಆಗಿ ಅಚುಂತಾನಂದನ್ * ಆಟೋ ಚಾಲಕನಾಗಿ ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ ಪಾವುಂಬ, ಜಿಮ್ಸನ್ ಸ್ನೇಹಿತ * ವಿಜಿಲೇಶ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಿಲೇಶ್ ಕರಯಾದ್ * ಜಿಮ್ಸಿಯ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಲೀನಾ ಆಂಟೋನಿ * ಮಹೇಶ್ ಕರಾಟೆ ಬೋಧಕನಾಗಿ "ಕುಂಗ್-ಫು" ಸಜಿತ್ * ಎಲ್ಡೋ ಆಗಿ ದಿಲೀಶ್ ಪೋತನ್ , ಒಬ್ಬ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮಲಯಾಳಿ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) * ಎಲ್ದೋ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಉನ್ನಿಮಯ ಪ್ರಸಾದ್ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ನಿಧನರಾದರು ) ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿತು . [ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ , ಪೋಥನ್ ಇದನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾಗಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು: "ನನಗೆ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಸ್ಪರ್ಶದೊಂದಿಗೆ ಹಾಸ್ಯ ಇಷ್ಟ. ಇದು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ ಅಂಶವು ಹೊಳೆಯಬೇಕೆಂದು ನಾವು ಬಯಸಿದ್ದೆವು". ಅವರು ಮತ್ತು ಶ್ಯಾಮ್ ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. [ 15 ] ಕೆಲವು ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ, ಅವರು ಇಡುಕ್ಕಿಯ ಕಟ್ಟಪ್ಪಣ ಬಳಿಯ ಪರ್ವತ ಹಳ್ಳಿಯಾದ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದರು (ಚಿತ್ರ ಸೆಟ್ ಆಗಿರುವ ಸ್ಥಳ). ಕವಲ ( ಜಂಕ್ಷನ್ ) ಬಳಿಯ ಹಳ್ಳಿಯ ಅವರ ಅವಲೋಕನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು , ಇದು ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರಗಳಿಗೂ ವಿವರವಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಕವಲದಲ್ಲಿರುವ ಅಂಗಡಿಯವರ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪೋಥನ್ ಗಮನಿಸಿದರು, ಅವರನ್ನು ಅವರು "ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅನೇಕ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ, ನೈಜ ಮತ್ತು ರೀಲ್‌ಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. [ 16 ] ಸ್ಯಾಮ್ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಪೋಥನ್ ಮತ್ತು ಫಹದ್ ಇಬ್ಬರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. [ 17 ] ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ನಡುವೆ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಸ್ಯಾಮ್ 2013 ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೊದಲ ಕರಡನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಅವರು ಇತರ ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಬರಹಗಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ಅದರ ರಚನೆಯು ಆತುರವಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯಿತು; ಈ ಚಿತ್ರವು ಹಳ್ಳಿಯ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು (ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಥಂಪನ್ ಪುರುಷನ್ ಅವರ ತಂದೆಯ ಸ್ನೇಹಿತ). ಚಿತ್ರಕಥೆಯು "ಕಡಿಮೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೀಕ್ಷಣೆ" ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಯಾಮ್ ಹೇಳಿದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಅದು ಹಲವಾರು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ನಂತರ ಶ್ಯಾಮ್, ಪೋಥನ್ ಮತ್ತು ಖಾಲಿದ್ ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಸಲಹೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೃಶ್ಯಕ್ಕೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ಸ್ಯಾಮ್ ಹೇಳಿದರು. [ 14 ] ಪಾತ್ರವರ್ಗ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಪೋಥನ್ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ "ಹಲವರು ಹೊಸಬರು ಎಂಬ ವಾಸ್ತವದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪಾತ್ರವರ್ಗ" ಇತ್ತು. [ 15 ] 2014 ರಲ್ಲಿ ಇಯೊಬಿಂಟೆ ಪುಸ್ತಕಂ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊದಲು ಫಹದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು , ಇದರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತರಾದ ಫಹದ್, ತಮ್ಮ ಇತರ ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ನಂತರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಪೋಥನ್ ಮಹೇಶ್ ಅವರನ್ನು ಬಹು-ಪದರದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸರಳ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ನಟನನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರು. [ 16 ] ಫಹದ್ ಅವರನ್ನು ಅವರಲ್ಲಿರುವ "ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ" ನಟನಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. [ 15 ] ಪೋಥನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಮ್ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ ಅವರನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. [ 18 ] ನಿರ್ದೇಶಕರು ನ್ಜನ್ ಸ್ಟೀವ್ ಲೋಪೆಜ್ (2015) ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಸುಜಿತ್ ಶಂಕರ್ ಅವರನ್ನು ಸಂಭಾವ್ಯ ಜಿಮ್ಸನ್ ಆಗಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್-ಬ್ರೀಫಿಂಗ್ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿದರು. ಶಂಕರ್ ಕಥೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರೂ, ಅವರು ಆ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಖಚಿತವಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೋಥನ್ ಅವನ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಶ್ಯಾಮ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಉನ್ನಿಮಯ ಅವರು ಪಾತ್ರವರ್ಗ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿಯೂ ನಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. [ 17 ] ಅವರು ಪೋಥನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು - ಸಾರಾ ಮತ್ತು ಎಲ್ಧೋ, ದಂಪತಿಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು . [ 20 ] ಮೇ 2015 ರಲ್ಲಿ, ಅನುಶ್ರೀ ಅವರನ್ನು ಸೌಮ್ಯಾ, ಮಹೇಶ್ ಅವರ ಬಾಲ್ಯದ ಪ್ರಿಯತಮೆ, ನರ್ಸ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲಾಯಿತು. [ 21 ] ಒರು ಸೆಕೆಂಡ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಯಾತ್ರಾ (2015) ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ , ಶ್ಯಾಮ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ (ಅವರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೋಧಕಿ) ಜಿಮ್ಸಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆಡಿಷನ್‌ಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಕೇವಲ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಬಾಲಮುರಳಿಗೆ ಅವರ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು. ಫಹಾದ್ ಅವರು ಅನ್ನಯುಮ್ ರಸೂಲಮ್ (2013) ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದ ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ ಅವರನ್ನು ಬೇಬಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಸೋನಿಯಾಮೋಲ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸಬ ಲಿಜಿಮೋಲ್ ಜೋಸ್ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅವರು ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಕರೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದರು . [ರಂಗಭೂಮಿ ದಂಪತಿಗಳಾದ ಕೆ.ಎಲ್. ಆಂಟನಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಲೀನಾ ಆಂಟನಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನಾ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿ ಅವರ ತಾಯಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. ಪೋಥನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು "ಅವರು ಯಾವುದೇ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ ಬಂದರೂ" ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು; ಅವರು ನಟರನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಟಿಸಿದ್ದರೆ, "ವಾಸ್ತವವು ರಾಜಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು" ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ನಿರ್ದೇಶಕರು "ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಅದು ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ವಾತಾವರಣ, ಬಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಉಚ್ಚಾರಣೆ". <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-clothes-26</ref> ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಜಯನ್ ಚಾಲಿಸ್ಸೇರಿ . ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಭವನ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಸೆಟ್ ಅನ್ನು ಚಾಲಿಸ್ಸೇರಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು , ಅದರಲ್ಲಿ ಖಾಲಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳ ಅಂಗಡಿಯೂ ಸೇರಿತ್ತು. "ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಸ್ತಿ, ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಉಕ್ಕಿನ ತಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಗೋಡೆಗಳು, ಕಿಟಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನೇತುಹಾಕಲಾದ ಫೋಟೋಗಳು ಮತ್ತು ಚೌಕಟ್ಟುಗಳವರೆಗೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಇಡುಕ್ಕಿ ಸ್ಥಳೀಯರ ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಅಜಯನ್ ಹೇಳಿದರು. ವಿನ್ಯಾಸಕ ಸಮೀರಾ ಸನೀಶ್ ಚಿತ್ರದ ವೇಷಭೂಷಣಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗವು ಧರಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಸೆಕೆಂಡ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದು , ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಂದ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಪೋಥನ್ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ವಿವರಗಳು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-clothes-26</ref>ಸಮರ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ತರಬೇತುದಾರ "ಕುಂಗ್-ಫೂ" ಸಜಿತ್ ಚಿತ್ರದ ಸಾಹಸ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿದ್ದರು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-28</ref> rko9db9iey3dvc35wxnrtw1j7dyqb48 1383007 1383005 2026-08-15T18:08:13Z Pragathi. BH 88266 1383007 wikitext text/x-wiki ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರಂ ( ಅನುವಾದ.  ಮಹೇಶ್ ರಿವೆಂಜ್ ) 2016 ರ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ದಿಲೀಶ್ ಪೋತನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಶಿಕ್ ಅಬು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ , ಅನುಶ್ರೀ , ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ ಮತ್ತು ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಶ್ಯಾಮ್ ಪುಷ್ಕರನ್ ಬರೆದಿರುವ ಈ ಕಥೆಯು ಚೇರ್ತಲದ ತುರವೂರು ಮೂಲದ ಥಂಪನ್ ಪುರುಷನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. <ref>https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/maheshinte-prathikaaram-real-life-story-thampan-purushan.html</ref>ಶೈಜು ಖಾಲಿದ್ ಚಿತ್ರದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬಿಜಿಬಾಲ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಚಿತ್ರಕಥೆ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಪೋಥನ್ ಅವರು ಇಡುಕ್ಕಿ ಗೋಲ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಅಬು ಅವರ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು . ಪೋಥನ್ ಅವರ ಹುಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕಥೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸ್ಯಾಮ್ ಪೋಥನ್ ಅವರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಪೋಥನ್ ಅವರ ಒತ್ತಾಯದ ಮೇರೆಗೆ, ಆ ವರ್ಷ ಸ್ಯಾಮ್ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದರು ಮತ್ತು ಅಬು ನಂತರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಬೇಕಿತ್ತು ಆದರೆ, ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದು ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೫ ಕ್ಕೆ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಡುಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು , ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವು ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2016 ರಂದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ , ಫೆಬ್ರವರಿ 12 ರಂದು ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ 26 ರಂದು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು, ₹ 3.50 ಕೋಟಿ ( ₹ 35 ಮಿಲಿಯನ್ ) ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ₹ 17.35 ಕೋಟಿ ( ₹ 173.5 ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿತು . ಇದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ, ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ, ಹಾಸ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಸಂಕಲನ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗೆ ಪ್ರಶಂಸೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. 64 ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ , ಇದು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು 47 ನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ , ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಮೌಲ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮಿಳಿಗೆ ನಿಮಿರ್ ( 2018) ಮತ್ತು ತೆಲುಗಿಗೆ ಉಮಾ ಮಹೇಶ್ವರ ಉಗ್ರ ರೂಪಸ್ಯ (2020) ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು . ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ನವ ಅಲೆಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ .<ref>https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade-premam-maheshinte-prathikaram-kumbalangi-nights-and-more/article30349548.ece</ref> ಕಥಾವಸ್ತು ಮಹೇಶ್ ಭಾವನ ಒಬ್ಬ ಸಣ್ಣ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ, ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಕಾಶ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಭಾವನ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ . ಸ್ಟುಡಿಯೋದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ ಅವರ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಬೇಬಿ ಒಡೆತನದ ಫ್ಲೆಕ್ಸ್-ಬೋರ್ಡ್ ಮುದ್ರಣ ಅಂಗಡಿ ಇದೆ. ಅವರ ಸಹಾಯಕ ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಫ್ಲೆಕ್ಸ್-ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಫೋಟೋಶಾಪ್ ತಜ್ಞ. ಮಹೇಶ್ ತನ್ನ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಪ್ರಿಯತಮೆ ಸೌಮ್ಯಾಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೇಬಿ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ವಾಗ್ವಾದದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತಾಳೆ. ವಿವಾದ ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ದಾರಿಹೋಕರು ಅವರನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಬೇಬಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾದ ಮಾಡಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ತಡವಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಜಗಳ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಜಿಮ್ಸನ್ ಕೂಡ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಮಹೇಶ್ ಬಂದು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಮಹೇಶನ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ಸ್ವರದಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಜಿಮ್ಸನ್ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಜಗಳ ಆರಂಭಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜಗಳವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಅವಮಾನಿತ ಮಹೇಶ್, ಜಿಮ್ಸನ್‌ಗೆ ಹೊಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರವೇ ಮತ್ತೆ ಚಪ್ಪಲಿ ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸೌಮ್ಯಾ ಮಹೇಶ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ, ಒಬ್ಬ NRI ನರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಇದರಿಂದ ಮಹೇಶ್ ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ನಿಂದ ಜಿಮ್ಸನ್ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಅವನು ವೆಲ್ಡರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಗ್ಯಾರೇಜ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಜಿಮ್ಸನ್ ಕೆಲಸ ಬಿಟ್ಟು ದುಬೈಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಬೇಬಿ ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದರೂ, ಮಹೇಶ್ ಜಿಮ್ಸನ್ ಬರುವವರೆಗೆ ಕಾಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಅವನು ಕುಂಗ್ ಫೂ ಕೋರ್ಸ್ ಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಜಿಮ್ಸಿ ಎಂಬ ಯುವ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ವನಿತಾ ಅವರ ಕವರ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ಗ್ಲಾಮರ್ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ಟುಡಿಯೋಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ . ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಿನಂತಿಯಿಂದ ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಹೇಶ್ ಫೋಟೋ ಶೂಟ್ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜಿಮ್ಸಿಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು ನೀರಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಅವಳ ನಿರಾಶೆಯು ಮಹೇಶ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನಾಗಿ ಅವನ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ಅವನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ, ಅವರು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ಒಂದು ಕಲೆಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹೇಶ್ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವುಗಳ ಕೋನಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳಕನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಪರಿಚಿತ ಸ್ಟಿಲ್ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ , ಮಹೇಶ್ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಜಿಮ್ಸಿಯ ಚಲನೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಮಾಡಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಫೋಟೋವನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಜಿಮ್ಸಿ ತನ್ನ ಫೋಟೋ ಇರುವ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮಹೇಶ್‌ನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಫೋಟೋ ತೆಗೆದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರೂ, ಅವಳು ಫೋಟೋವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ಜಿಮ್ಸಿ ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಮಹೇಶನಿಗೆ ಕರೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತಾನು ಜಿಮ್ಸನ್‌ನ ತಂಗಿ ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವನ ದುಃಖವು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಜಿಮ್ಸನ್ ತನ್ನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನಿಗೆ ಕಪಾಳಮೋಕ್ಷ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮರುದಿನ, ಮಹೇಶ್ ಮತ್ತು ಬೇಬಿ ಅವನಿಗೆ ಕೈ-ಕೈ ಕಾಳಗಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ . ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ಜಗಳದ ನಂತರ, ಮಹೇಶ್ ಜಿಮ್ಸನ್‌ನನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬೇಬಿ ಅವನನ್ನು ವಿಜೇತ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಹೇಶ್ ಮರುದಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜಿಮ್ಸನ್‌ನನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿಯ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಜಿಮ್ಸಿಯ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸನ್‌ಗೆ ಈ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹೇಶ್ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿ ಈಗ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಮಹೇಶ್ ಭಾವನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ * ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ * ಜಿಮ್ಸಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ * ಸೌಮ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುಶ್ರೀ * ಮಗುವಾಗಿ ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ * ಸೋನಿಯಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಿಜೋಮೋಲ್ ಜೋಸ್ * ಮಹೇಶ್ ತಂದೆ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಎಲ್. ಆಂಟನಿ ಕೊಚ್ಚಿ * ಜಿಮ್ಸಿಯ ಸಹೋದರ ಜಿಮ್ಸನ್ ಆಗಸ್ಟಿನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಜಿತ್ ಶಂಕರ್ * ಸೌಮ್ಯಾಳ ತಂದೆ ಕುಂಜುಮೋನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾಫರ್ ಇಡುಕ್ಕಿ * ತಾಹಿರ್, ಗ್ರಾಮ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ ಆಗಿ ಅಚುಂತಾನಂದನ್ * ಆಟೋ ಚಾಲಕನಾಗಿ ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ ಪಾವುಂಬ, ಜಿಮ್ಸನ್ ಸ್ನೇಹಿತ * ವಿಜಿಲೇಶ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಿಲೇಶ್ ಕರಯಾದ್ * ಜಿಮ್ಸಿಯ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಲೀನಾ ಆಂಟೋನಿ * ಮಹೇಶ್ ಕರಾಟೆ ಬೋಧಕನಾಗಿ "ಕುಂಗ್-ಫು" ಸಜಿತ್ * ಎಲ್ಡೋ ಆಗಿ ದಿಲೀಶ್ ಪೋತನ್ , ಒಬ್ಬ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮಲಯಾಳಿ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) * ಎಲ್ದೋ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಉನ್ನಿಮಯ ಪ್ರಸಾದ್ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ನಿಧನರಾದರು ) ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿತು . [ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ , ಪೋಥನ್ ಇದನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾಗಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು: "ನನಗೆ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಸ್ಪರ್ಶದೊಂದಿಗೆ ಹಾಸ್ಯ ಇಷ್ಟ. ಇದು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ ಅಂಶವು ಹೊಳೆಯಬೇಕೆಂದು ನಾವು ಬಯಸಿದ್ದೆವು". ಅವರು ಮತ್ತು ಶ್ಯಾಮ್ ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಕೆಲವು ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ, ಅವರು ಇಡುಕ್ಕಿಯ ಕಟ್ಟಪ್ಪಣ ಬಳಿಯ ಪರ್ವತ ಹಳ್ಳಿಯಾದ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದರು (ಚಿತ್ರ ಸೆಟ್ ಆಗಿರುವ ಸ್ಥಳ). ಕವಲ ( ಜಂಕ್ಷನ್ ) ಬಳಿಯ ಹಳ್ಳಿಯ ಅವರ ಅವಲೋಕನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು , ಇದು ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರಗಳಿಗೂ ವಿವರವಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಕವಲದಲ್ಲಿರುವ ಅಂಗಡಿಯವರ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪೋಥನ್ ಗಮನಿಸಿದರು, ಅವರನ್ನು ಅವರು "ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅನೇಕ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ, ನೈಜ ಮತ್ತು ರೀಲ್‌ಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. [ 16 ] ಸ್ಯಾಮ್ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಪೋಥನ್ ಮತ್ತು ಫಹದ್ ಇಬ್ಬರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. [ 17 ] ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ನಡುವೆ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಸ್ಯಾಮ್ 2013 ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೊದಲ ಕರಡನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಅವರು ಇತರ ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಬರಹಗಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ಅದರ ರಚನೆಯು ಆತುರವಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯಿತು; ಈ ಚಿತ್ರವು ಹಳ್ಳಿಯ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು (ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಥಂಪನ್ ಪುರುಷನ್ ಅವರ ತಂದೆಯ ಸ್ನೇಹಿತ). ಚಿತ್ರಕಥೆಯು "ಕಡಿಮೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೀಕ್ಷಣೆ" ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಯಾಮ್ ಹೇಳಿದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಅದು ಹಲವಾರು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ನಂತರ ಶ್ಯಾಮ್, ಪೋಥನ್ ಮತ್ತು ಖಾಲಿದ್ ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಸಲಹೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೃಶ್ಯಕ್ಕೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ಸ್ಯಾಮ್ ಹೇಳಿದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಪೋಥನ್ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ "ಹಲವರು ಹೊಸಬರು ಎಂಬ ವಾಸ್ತವದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪಾತ್ರವರ್ಗ" ಇತ್ತು. [ 15 ] 2014 ರಲ್ಲಿ ಇಯೊಬಿಂಟೆ ಪುಸ್ತಕಂ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊದಲು ಫಹದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು , ಇದರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತರಾದ ಫಹದ್, ತಮ್ಮ ಇತರ ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ನಂತರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಪೋಥನ್ ಮಹೇಶ್ ಅವರನ್ನು ಬಹು-ಪದರದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸರಳ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ನಟನನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರು. [ 16 ] ಫಹದ್ ಅವರನ್ನು ಅವರಲ್ಲಿರುವ "ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ" ನಟನಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. [ 15 ] ಪೋಥನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಮ್ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ ಅವರನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. [ 18 ] ನಿರ್ದೇಶಕರು ನ್ಜನ್ ಸ್ಟೀವ್ ಲೋಪೆಜ್ (2015) ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಸುಜಿತ್ ಶಂಕರ್ ಅವರನ್ನು ಸಂಭಾವ್ಯ ಜಿಮ್ಸನ್ ಆಗಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್-ಬ್ರೀಫಿಂಗ್ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿದರು. ಶಂಕರ್ ಕಥೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರೂ, ಅವರು ಆ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಖಚಿತವಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೋಥನ್ ಅವನ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಶ್ಯಾಮ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಉನ್ನಿಮಯ ಅವರು ಪಾತ್ರವರ್ಗ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿಯೂ ನಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. [ 17 ] ಅವರು ಪೋಥನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು - ಸಾರಾ ಮತ್ತು ಎಲ್ಧೋ, ದಂಪತಿಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು . [ 20 ] ಮೇ 2015 ರಲ್ಲಿ, ಅನುಶ್ರೀ ಅವರನ್ನು ಸೌಮ್ಯಾ, ಮಹೇಶ್ ಅವರ ಬಾಲ್ಯದ ಪ್ರಿಯತಮೆ, ನರ್ಸ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲಾಯಿತು. [ 21 ] ಒರು ಸೆಕೆಂಡ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಯಾತ್ರಾ (2015) ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ , ಶ್ಯಾಮ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ (ಅವರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೋಧಕಿ) ಜಿಮ್ಸಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆಡಿಷನ್‌ಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಕೇವಲ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಬಾಲಮುರಳಿಗೆ ಅವರ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು. ಫಹಾದ್ ಅವರು ಅನ್ನಯುಮ್ ರಸೂಲಮ್ (2013) ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದ ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ ಅವರನ್ನು ಬೇಬಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಸೋನಿಯಾಮೋಲ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸಬ ಲಿಜಿಮೋಲ್ ಜೋಸ್ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅವರು ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಕರೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದರು . [ರಂಗಭೂಮಿ ದಂಪತಿಗಳಾದ ಕೆ.ಎಲ್. ಆಂಟನಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಲೀನಾ ಆಂಟನಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನಾ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿ ಅವರ ತಾಯಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. ಪೋಥನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು "ಅವರು ಯಾವುದೇ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ ಬಂದರೂ" ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು; ಅವರು ನಟರನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಟಿಸಿದ್ದರೆ, "ವಾಸ್ತವವು ರಾಜಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು" ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ನಿರ್ದೇಶಕರು "ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಅದು ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ವಾತಾವರಣ, ಬಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಉಚ್ಚಾರಣೆ". <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-clothes-26</ref> ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಜಯನ್ ಚಾಲಿಸ್ಸೇರಿ . ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಭವನ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಸೆಟ್ ಅನ್ನು ಚಾಲಿಸ್ಸೇರಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು , ಅದರಲ್ಲಿ ಖಾಲಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳ ಅಂಗಡಿಯೂ ಸೇರಿತ್ತು. "ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಸ್ತಿ, ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಉಕ್ಕಿನ ತಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಗೋಡೆಗಳು, ಕಿಟಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನೇತುಹಾಕಲಾದ ಫೋಟೋಗಳು ಮತ್ತು ಚೌಕಟ್ಟುಗಳವರೆಗೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಇಡುಕ್ಕಿ ಸ್ಥಳೀಯರ ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಅಜಯನ್ ಹೇಳಿದರು. ವಿನ್ಯಾಸಕ ಸಮೀರಾ ಸನೀಶ್ ಚಿತ್ರದ ವೇಷಭೂಷಣಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗವು ಧರಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಸೆಕೆಂಡ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದು , ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಂದ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಪೋಥನ್ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ವಿವರಗಳು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-clothes-26</ref>ಸಮರ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ತರಬೇತುದಾರ "ಕುಂಗ್-ಫೂ" ಸಜಿತ್ ಚಿತ್ರದ ಸಾಹಸ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿದ್ದರು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-28</ref> q33s2bddgxa0lrkxerq4kr6tzet75rj 1383019 1383007 2026-08-15T18:14:16Z Pragathi. BH 88266 1383019 wikitext text/x-wiki ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರಂ ( ಅನುವಾದ.  ಮಹೇಶ್ ರಿವೆಂಜ್ ) 2016 ರ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ದಿಲೀಶ್ ಪೋತನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಶಿಕ್ ಅಬು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ , ಅನುಶ್ರೀ , ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ ಮತ್ತು ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಶ್ಯಾಮ್ ಪುಷ್ಕರನ್ ಬರೆದಿರುವ ಈ ಕಥೆಯು ಚೇರ್ತಲದ ತುರವೂರು ಮೂಲದ ಥಂಪನ್ ಪುರುಷನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. <ref>https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/maheshinte-prathikaaram-real-life-story-thampan-purushan.html</ref>ಶೈಜು ಖಾಲಿದ್ ಚಿತ್ರದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬಿಜಿಬಾಲ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಚಿತ್ರಕಥೆ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಪೋಥನ್ ಅವರು ಇಡುಕ್ಕಿ ಗೋಲ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಅಬು ಅವರ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು . ಪೋಥನ್ ಅವರ ಹುಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕಥೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸ್ಯಾಮ್ ಪೋಥನ್ ಅವರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಪೋಥನ್ ಅವರ ಒತ್ತಾಯದ ಮೇರೆಗೆ, ಆ ವರ್ಷ ಸ್ಯಾಮ್ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದರು ಮತ್ತು ಅಬು ನಂತರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಬೇಕಿತ್ತು ಆದರೆ, ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದು ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೫ ಕ್ಕೆ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಡುಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು , ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವು ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2016 ರಂದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ , ಫೆಬ್ರವರಿ 12 ರಂದು ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ 26 ರಂದು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು, ₹ 3.50 ಕೋಟಿ ( ₹ 35 ಮಿಲಿಯನ್ ) ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ₹ 17.35 ಕೋಟಿ ( ₹ 173.5 ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿತು . ಇದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ, ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ, ಹಾಸ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಸಂಕಲನ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗೆ ಪ್ರಶಂಸೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. 64 ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ , ಇದು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು 47 ನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ , ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಮೌಲ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮಿಳಿಗೆ ನಿಮಿರ್ ( 2018) ಮತ್ತು ತೆಲುಗಿಗೆ ಉಮಾ ಮಹೇಶ್ವರ ಉಗ್ರ ರೂಪಸ್ಯ (2020) ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು . ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ನವ ಅಲೆಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ .<ref>https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade-premam-maheshinte-prathikaram-kumbalangi-nights-and-more/article30349548.ece</ref> ಕಥಾವಸ್ತು ಮಹೇಶ್ ಭಾವನ ಒಬ್ಬ ಸಣ್ಣ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ, ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಕಾಶ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಭಾವನ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ . ಸ್ಟುಡಿಯೋದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ ಅವರ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಬೇಬಿ ಒಡೆತನದ ಫ್ಲೆಕ್ಸ್-ಬೋರ್ಡ್ ಮುದ್ರಣ ಅಂಗಡಿ ಇದೆ. ಅವರ ಸಹಾಯಕ ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಫ್ಲೆಕ್ಸ್-ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಫೋಟೋಶಾಪ್ ತಜ್ಞ. ಮಹೇಶ್ ತನ್ನ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಪ್ರಿಯತಮೆ ಸೌಮ್ಯಾಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೇಬಿ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ವಾಗ್ವಾದದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತಾಳೆ. ವಿವಾದ ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ದಾರಿಹೋಕರು ಅವರನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಬೇಬಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾದ ಮಾಡಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ತಡವಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಜಗಳ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಜಿಮ್ಸನ್ ಕೂಡ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಮಹೇಶ್ ಬಂದು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಮಹೇಶನ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ಸ್ವರದಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಜಿಮ್ಸನ್ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಜಗಳ ಆರಂಭಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜಗಳವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಅವಮಾನಿತ ಮಹೇಶ್, ಜಿಮ್ಸನ್‌ಗೆ ಹೊಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರವೇ ಮತ್ತೆ ಚಪ್ಪಲಿ ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸೌಮ್ಯಾ ಮಹೇಶ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ, ಒಬ್ಬ NRI ನರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಇದರಿಂದ ಮಹೇಶ್ ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ನಿಂದ ಜಿಮ್ಸನ್ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಅವನು ವೆಲ್ಡರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಗ್ಯಾರೇಜ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಜಿಮ್ಸನ್ ಕೆಲಸ ಬಿಟ್ಟು ದುಬೈಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಬೇಬಿ ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದರೂ, ಮಹೇಶ್ ಜಿಮ್ಸನ್ ಬರುವವರೆಗೆ ಕಾಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಅವನು ಕುಂಗ್ ಫೂ ಕೋರ್ಸ್ ಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಜಿಮ್ಸಿ ಎಂಬ ಯುವ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ವನಿತಾ ಅವರ ಕವರ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ಗ್ಲಾಮರ್ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ಟುಡಿಯೋಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ . ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಿನಂತಿಯಿಂದ ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಹೇಶ್ ಫೋಟೋ ಶೂಟ್ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜಿಮ್ಸಿಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು ನೀರಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಅವಳ ನಿರಾಶೆಯು ಮಹೇಶ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನಾಗಿ ಅವನ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ಅವನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ, ಅವರು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ಒಂದು ಕಲೆಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹೇಶ್ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವುಗಳ ಕೋನಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳಕನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಪರಿಚಿತ ಸ್ಟಿಲ್ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ , ಮಹೇಶ್ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಜಿಮ್ಸಿಯ ಚಲನೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಮಾಡಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಫೋಟೋವನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಜಿಮ್ಸಿ ತನ್ನ ಫೋಟೋ ಇರುವ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮಹೇಶ್‌ನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಫೋಟೋ ತೆಗೆದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರೂ, ಅವಳು ಫೋಟೋವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ಜಿಮ್ಸಿ ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಮಹೇಶನಿಗೆ ಕರೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತಾನು ಜಿಮ್ಸನ್‌ನ ತಂಗಿ ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವನ ದುಃಖವು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಜಿಮ್ಸನ್ ತನ್ನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನಿಗೆ ಕಪಾಳಮೋಕ್ಷ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮರುದಿನ, ಮಹೇಶ್ ಮತ್ತು ಬೇಬಿ ಅವನಿಗೆ ಕೈ-ಕೈ ಕಾಳಗಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ . ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ಜಗಳದ ನಂತರ, ಮಹೇಶ್ ಜಿಮ್ಸನ್‌ನನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬೇಬಿ ಅವನನ್ನು ವಿಜೇತ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಹೇಶ್ ಮರುದಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜಿಮ್ಸನ್‌ನನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿಯ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಜಿಮ್ಸಿಯ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸನ್‌ಗೆ ಈ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹೇಶ್ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿ ಈಗ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಮಹೇಶ್ ಭಾವನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ * ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ * ಜಿಮ್ಸಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ * ಸೌಮ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುಶ್ರೀ * ಮಗುವಾಗಿ ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ * ಸೋನಿಯಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಿಜೋಮೋಲ್ ಜೋಸ್ * ಮಹೇಶ್ ತಂದೆ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಎಲ್. ಆಂಟನಿ ಕೊಚ್ಚಿ * ಜಿಮ್ಸಿಯ ಸಹೋದರ ಜಿಮ್ಸನ್ ಆಗಸ್ಟಿನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಜಿತ್ ಶಂಕರ್ * ಸೌಮ್ಯಾಳ ತಂದೆ ಕುಂಜುಮೋನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾಫರ್ ಇಡುಕ್ಕಿ * ತಾಹಿರ್, ಗ್ರಾಮ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ ಆಗಿ ಅಚುಂತಾನಂದನ್ * ಆಟೋ ಚಾಲಕನಾಗಿ ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ ಪಾವುಂಬ, ಜಿಮ್ಸನ್ ಸ್ನೇಹಿತ * ವಿಜಿಲೇಶ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಿಲೇಶ್ ಕರಯಾದ್ * ಜಿಮ್ಸಿಯ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಲೀನಾ ಆಂಟೋನಿ * ಮಹೇಶ್ ಕರಾಟೆ ಬೋಧಕನಾಗಿ "ಕುಂಗ್-ಫು" ಸಜಿತ್ * ಎಲ್ಡೋ ಆಗಿ ದಿಲೀಶ್ ಪೋತನ್ , ಒಬ್ಬ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮಲಯಾಳಿ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) * ಎಲ್ದೋ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಉನ್ನಿಮಯ ಪ್ರಸಾದ್ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ನಿಧನರಾದರು ) ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿತು . [ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ , ಪೋಥನ್ ಇದನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾಗಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು: "ನನಗೆ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಸ್ಪರ್ಶದೊಂದಿಗೆ ಹಾಸ್ಯ ಇಷ್ಟ. ಇದು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ ಅಂಶವು ಹೊಳೆಯಬೇಕೆಂದು ನಾವು ಬಯಸಿದ್ದೆವು". ಅವರು ಮತ್ತು ಶ್ಯಾಮ್ ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಕೆಲವು ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ, ಅವರು ಇಡುಕ್ಕಿಯ ಕಟ್ಟಪ್ಪಣ ಬಳಿಯ ಪರ್ವತ ಹಳ್ಳಿಯಾದ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದರು (ಚಿತ್ರ ಸೆಟ್ ಆಗಿರುವ ಸ್ಥಳ). ಕವಲ ( ಜಂಕ್ಷನ್ ) ಬಳಿಯ ಹಳ್ಳಿಯ ಅವರ ಅವಲೋಕನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು , ಇದು ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರಗಳಿಗೂ ವಿವರವಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಕವಲದಲ್ಲಿರುವ ಅಂಗಡಿಯವರ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪೋಥನ್ ಗಮನಿಸಿದರು, ಅವರನ್ನು ಅವರು "ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅನೇಕ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ, ನೈಜ ಮತ್ತು ರೀಲ್‌ಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. <ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/scoring-a-hit/article8230110.ece</ref> ಸ್ಯಾಮ್ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಪೋಥನ್ ಮತ್ತು ಫಹದ್ ಇಬ್ಬರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>https://web.archive.org/web/20171012071233/http://www.thehindu.com/entertainment/movies/syam-pushkaran-winner-of-the-national-award-for-best-original-screenplay-rewinds-his-celluloid-journey/article17951085.ece</ref> ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ನಡುವೆ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಸ್ಯಾಮ್ 2013 ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೊದಲ ಕರಡನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಅವರು ಇತರ ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಬರಹಗಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ಅದರ ರಚನೆಯು ಆತುರವಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯಿತು; ಈ ಚಿತ್ರವು ಹಳ್ಳಿಯ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು (ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಥಂಪನ್ ಪುರುಷನ್ ಅವರ ತಂದೆಯ ಸ್ನೇಹಿತ). ಚಿತ್ರಕಥೆಯು "ಕಡಿಮೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೀಕ್ಷಣೆ" ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಯಾಮ್ ಹೇಳಿದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಅದು ಹಲವಾರು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ನಂತರ ಶ್ಯಾಮ್, ಪೋಥನ್ ಮತ್ತು ಖಾಲಿದ್ ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಸಲಹೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೃಶ್ಯಕ್ಕೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ಸ್ಯಾಮ್ ಹೇಳಿದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಪೋಥನ್ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ "ಹಲವರು ಹೊಸಬರು ಎಂಬ ವಾಸ್ತವದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪಾತ್ರವರ್ಗ" ಇತ್ತು. [ 15 ] 2014 ರಲ್ಲಿ ಇಯೊಬಿಂಟೆ ಪುಸ್ತಕಂ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊದಲು ಫಹದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು , ಇದರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತರಾದ ಫಹದ್, ತಮ್ಮ ಇತರ ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ನಂತರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಪೋಥನ್ ಮಹೇಶ್ ಅವರನ್ನು ಬಹು-ಪದರದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸರಳ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ನಟನನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರು. [ 16 ] ಫಹದ್ ಅವರನ್ನು ಅವರಲ್ಲಿರುವ "ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ" ನಟನಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. [ 15 ] ಪೋಥನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಮ್ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ ಅವರನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. [ 18 ] ನಿರ್ದೇಶಕರು ನ್ಜನ್ ಸ್ಟೀವ್ ಲೋಪೆಜ್ (2015) ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಸುಜಿತ್ ಶಂಕರ್ ಅವರನ್ನು ಸಂಭಾವ್ಯ ಜಿಮ್ಸನ್ ಆಗಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್-ಬ್ರೀಫಿಂಗ್ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿದರು. ಶಂಕರ್ ಕಥೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರೂ, ಅವರು ಆ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಖಚಿತವಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೋಥನ್ ಅವನ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಶ್ಯಾಮ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಉನ್ನಿಮಯ ಅವರು ಪಾತ್ರವರ್ಗ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿಯೂ ನಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. [ 17 ] ಅವರು ಪೋಥನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು - ಸಾರಾ ಮತ್ತು ಎಲ್ಧೋ, ದಂಪತಿಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು . [ 20 ] ಮೇ 2015 ರಲ್ಲಿ, ಅನುಶ್ರೀ ಅವರನ್ನು ಸೌಮ್ಯಾ, ಮಹೇಶ್ ಅವರ ಬಾಲ್ಯದ ಪ್ರಿಯತಮೆ, ನರ್ಸ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲಾಯಿತು. [ 21 ] ಒರು ಸೆಕೆಂಡ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಯಾತ್ರಾ (2015) ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ , ಶ್ಯಾಮ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ (ಅವರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೋಧಕಿ) ಜಿಮ್ಸಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆಡಿಷನ್‌ಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಕೇವಲ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಬಾಲಮುರಳಿಗೆ ಅವರ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು. ಫಹಾದ್ ಅವರು ಅನ್ನಯುಮ್ ರಸೂಲಮ್ (2013) ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದ ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ ಅವರನ್ನು ಬೇಬಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಸೋನಿಯಾಮೋಲ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸಬ ಲಿಜಿಮೋಲ್ ಜೋಸ್ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅವರು ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಕರೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದರು . [ರಂಗಭೂಮಿ ದಂಪತಿಗಳಾದ ಕೆ.ಎಲ್. ಆಂಟನಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಲೀನಾ ಆಂಟನಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನಾ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿ ಅವರ ತಾಯಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. ಪೋಥನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು "ಅವರು ಯಾವುದೇ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ ಬಂದರೂ" ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು; ಅವರು ನಟರನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಟಿಸಿದ್ದರೆ, "ವಾಸ್ತವವು ರಾಜಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು" ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ನಿರ್ದೇಶಕರು "ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಅದು ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ವಾತಾವರಣ, ಬಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಉಚ್ಚಾರಣೆ". <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-clothes-26</ref> ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಜಯನ್ ಚಾಲಿಸ್ಸೇರಿ . ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಭವನ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಸೆಟ್ ಅನ್ನು ಚಾಲಿಸ್ಸೇರಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು , ಅದರಲ್ಲಿ ಖಾಲಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳ ಅಂಗಡಿಯೂ ಸೇರಿತ್ತು. "ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಸ್ತಿ, ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಉಕ್ಕಿನ ತಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಗೋಡೆಗಳು, ಕಿಟಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನೇತುಹಾಕಲಾದ ಫೋಟೋಗಳು ಮತ್ತು ಚೌಕಟ್ಟುಗಳವರೆಗೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಇಡುಕ್ಕಿ ಸ್ಥಳೀಯರ ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಅಜಯನ್ ಹೇಳಿದರು. ವಿನ್ಯಾಸಕ ಸಮೀರಾ ಸನೀಶ್ ಚಿತ್ರದ ವೇಷಭೂಷಣಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗವು ಧರಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಸೆಕೆಂಡ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದು , ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಂದ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಪೋಥನ್ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ವಿವರಗಳು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-clothes-26</ref>ಸಮರ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ತರಬೇತುದಾರ "ಕುಂಗ್-ಫೂ" ಸಜಿತ್ ಚಿತ್ರದ ಸಾಹಸ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿದ್ದರು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-28</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 2015 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ , ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. [ 11 ] [ 29 ] ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಪ್ಪಣ ಬಳಿಯ ಥೋಪ್ರಂಕುಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು . [ 27 ] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಚೆರುಥೋನಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ , ಸಹನಟ ಸುಜಿತ್ ಶಂಕರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಾಹಸ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವಾಗ ಫಹಾದ್ ಕಾಲಿಗೆ ಗಾಯವಾಯಿತು. ಎರಡು ದಿನಗಳ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಿಗಿಯಾದ ಶೂಟಿಂಗ್ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಮುಂದುವರಿಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. [ 30 ] ಇಡುಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ 45 ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಚಿತ್ರೀಕರಣ [ 31 ] ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು . [ 32 ] [ 33 ] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹೋರಾಟದ ದೃಶ್ಯಗಳಿದ್ದವು. ವಾಸ್ತವಿಕತೆಗಾಗಿ, ನಟರು ಪೂರ್ವಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡದೆ ಹೋರಾಡಿದರು. ಮೊದಲ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಇತರ ತಾಂತ್ರಿಕ ವರ್ಧನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ಹೋರಾಟವು ಹೆಚ್ಚು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕೆಂದು ಪೋಥನ್ ಬಯಸಿದ್ದರು: "ಅದರ ಸಿನಿಮೀಯ ಸ್ವರೂಪವಿಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸಿದೆ. ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಲು, ಅದು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಫಹಾದ್ ಮತ್ತು ಸುಜಿತ್ ಕಠಿಣ ಸಮಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು". [ 34 ] ಈ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಚೆರುಥೋನಿ ಮತ್ತು ಇಡುಕ್ಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಬಳಿ ಕೆಸರಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [ 15 ] ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು . [ 35 ] ಚಿತ್ರದ ಅಪ್ಪೂಪ್ಪನ್ ಥಡಿ (ಹಾಲುಕಳೆಗಳು) ಕೃತಕವಾಗಿದ್ದವು; ಸುಮಾರು 1,000 ಹಗುರವಾದ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು. ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಅವುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನವು ನಿಜವಾದ ಹಾಲುಕಳೆಗಳಂತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರಿದವು ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಮರು-ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. [ 27 ] ಚಿತ್ರವನ್ನು ₹ 4.5 ಕೋಟಿ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. [ 36 ] ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರದ ಕೆಲಸ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೆಲ್ಲಾಡರ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ ; ನಿಕ್ಸನ್ ಜಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ರಾಜೀಶ್ ಕೆ.ಆರ್. ಇದರ ಧ್ವನಿದೃಶ್ಯವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಇಡುಕ್ಕಿಯ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರಣ, ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಶಬ್ದಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದವು, ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಬದಲು. ಜಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ರಾಜೀಶ್ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಸಂಪಾದನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು: "ಪಂಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಒದೆತಗಳ ಧ್ವನಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ನಾವು ದೊಡ್ಡ ಮಾಂಸದ ತುಂಡನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದೇವೆ. ಇದು ಬಹಳ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ದೋಷವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು". [ 37 ] ಸಂಪಾದಕ ಸೈಜು ಶ್ರೀಧರನ್ ಚಿತ್ರದ ಬಣ್ಣಗಾರರಾಗಿದ್ದರು, ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದರು . ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಳೆಯನ್ನು ರೂಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ . ಪೋತನ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ Rediff.com ನ ಶ್ರೀಹರಿ ನಾಯರ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ , ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಅವರು 1960 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಎಸ್ಕ್ವೈರ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಬರಹಗಾರರು ಲಯ ಮತ್ತು ವೇಗದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಗೊಳಿಸಿದ ಸೃಜನಶೀಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಲ್ಲದ ಶೈಲಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. [ 39 ] ಪೋಥನ್ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದಾಗಿ ನಾಯರ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಎಡಪಂಥೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು, ನಿರ್ದೇಶಕರು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಗಳ ನಂಬಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿರುವ ಸಮಾನತೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು: "ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿ ನಂತರದ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಆಡಬಹುದಾದ ಆಟವೆಂದರೆ ಒಂದು ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವು ಮೊದಲು ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು". ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದವು. [ 40 ] ನಂತರ ಶ್ಯಾಮ್ ಚಿತ್ರವು ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು. [ 14 ] ದಿ ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ , ಫಹಾದ್, ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವನ್ನು "ಗಂಭೀರ ಹಾಸ್ಯ" ಎಂದು ಕರೆದರು. [ 41 ] ಅದರ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಈ ಚಿತ್ರವು ಹಿಂದಿನ ಮಲಯಾಳಂ ಸೇಡು-ಕೇಂದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಮಹೇಶ್ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, 2000 ರ ನರಸಿಂಹಂ (ಒಂದು ಕಲ್ಟ್ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ) ದ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡನ್ನು ಗುನುಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಿರೀದಂ (1989) ಮತ್ತು ಚೆಂಕೋಲ್ (1993) ನಲ್ಲಿ ಸೇತುಮಾಧವನ್ ಅವರ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಹ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ . [ 42 ] ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ , ಸಂಜಿತ್ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ್ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು "ಸೇಡಿನ ಸಿಹಿ ಕಥೆ" ಎಂದು ಕರೆದರು; ಇದು "ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೇಡು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಅಲ್ಲ; ಇದು ಅದರ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಪಾತ್ರಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂವೇದನೆಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಪಕ್ಕೆಲುಬಿನ-ಕಚಗುಳಿಯುವ ಹಾಸ್ಯದ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ". [ 43 ] ಸಂಗೀತ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರಂ (ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ) ಚಿತ್ರದ ನಾಲ್ಕು ಹಾಡುಗಳ ಧ್ವನಿಪಥ ಮತ್ತು ಸ್ಕೋರ್ ಅನ್ನು ಬಿಜಿಬಾಲ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಅವರು ಎರಡು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಹ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ ರಫೀಕ್ ಅಹಮ್ಮದ್ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷ್ ವರ್ಮಾ ; ವರ್ಮಾ ಅವರು "ಚೆರುಪುಂಜಿರಿ" ಎಂಬ ಅಂತಿಮ ಹಾಡನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ . ಬಿಜಿಬಾಲ್, ವಿಜಯ್ ಯೇಸುದಾಸ್ , ಸುದೀಪ್ ಕುಮಾರ್ , ಸಂಗೀತ ಶ್ರೀಕಾಂತ್, ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ ಮತ್ತು ನಿಖಿಲ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಧ್ವನಿಪಥಕ್ಕೆ ಗಾಯನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು Muzik 247 ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದ ನಂತರ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು; ಅಹಮ್ಮದ್ "ಇಡುಕ್ಕಿ" ಹಾಡನ್ನು ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಕವಿತೆಯಾಗಿ ಬರೆದರು. ಬಿಜಿಬಾಲ್ ಪ್ರಕಾರ, "ಇಡುಕ್ಕಿ" ಹಾಡನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಅದು "ಪ್ರೇರಣೆ[ng] ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು" ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅವರು ಮೂಲತಃ ಹಾಡನ್ನು ಸಣ್ಣ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದೊಂದಿಗೆ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಸ್ವತಃ ಹಾಡಿದರು. ನಂತರ ಸಂಯೋಜಕರು ಸೊಂಪಾದ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೋಥನ್ ಇದು ಮೂಲ ಆವೃತ್ತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು. [ 45 ] ಜಿಮ್ಸಿ ಪಾತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ, ಬಾಲಮುರಳಿ ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ "ಮೌನಂಗಲ್" ಹಾಡಿದರು . ಬಾಲಮುರಳಿ ಅವರು ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅದು ಅವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. [ 46 ] ಎಂ.ಆರ್. ಜಯಗೀತಾ ಬರೆದ "ಎಥೆಥೋ" ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಸೇರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಈ ಹಾಡನ್ನು ತೆಲುಗು ಸಾಹಿತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಉಮಾ ಮಹೇಶ್ವರ ಉಗ್ರ ರೂಪಸ್ಯ , ಚಿತ್ರದ ತೆಲುಗು ರಿಮೇಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು . ಮೂಲ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಿಬಲ್ ಅವರ ಅಧಿಕೃತ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ==ಬಿಡುಗಡೆ== ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಬಿಡುಗಡೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜನವರಿ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/International_Business_Times</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಫೆಬ್ರವರಿ ೫ ರಂದು ಕೇರಳದ ೬೭ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . [ ೪೯ ] ಇದು ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೨ ರಂದು ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, <ref>http://www.onlookersmedia.in/latestnews/maheshinte-prathikaram-screens-increasing-from-tomorrow</ref>ಮತ್ತು ಎರಡು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ OPM ಡ್ರೀಮ್ ಮಿಲ್ ಸಿನಿಮಾಸ್ ವಿತರಿಸಿತು, ಕೇರಳದ ಹೊರಗೆ ಬೆಂಗಳೂರು , ಮೈಸೂರು , ಮಂಗಳೂರು , ಮಣಿಪಾಲ , ಚೆನ್ನೈ , ಕೊಯಮತ್ತೂರು , ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ವೈಜಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯, ೨೦೧೬ ರಂದು, ಇದು ಮುಂಬೈ , ಪುಣೆ , ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಡಿವಿಡಿ ಮತ್ತು ವಿಸಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೈನಾ ವಿಡಿಯೋ ವಿಷನ್ 10 ಮೇ 2016 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. [ಚಿತ್ರದ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮಾ ಖರೀದಿಸಿತು, ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಓಣಂ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 14, 2016 ರಂದು ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು . ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಮಾರ್ಚ್ ವೇಳೆಗೆ, ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಪಾತ್ರಗಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು "ಸಂಭಾಷಣೆ ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು" ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು . <ref>https://web.archive.org/web/20160724155732/http://www.theindiantelegram.com/2016/03/31/46399.html</ref> ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ , ಪೋಥನ್, ಆಶಿಕ್, ಫಹಾದ್ ಮತ್ತು ಸೌಬಿನ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು; ಫಹಾದ್ ಪಯ್ಯನೂರ್ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದ ಟಿಕೆಟ್ ಕೌಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚರಿಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ, ತಂಡ (ಆಶಿಕ್, ಫಹಾದ್, ಜಾಫರ್ ಇಡುಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಬಿಜಿಬಾಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ) ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಲಾ ಉತ್ಸವದ ಜೊತೆಗೆ ತೋಡುಪುಳದಲ್ಲಿರುವ ಅಲ್ ಅಜರ್ ಕಲಾ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. [ 57 ] ಏಪ್ರಿಲ್ 14 ರಂದು ನಡೆದ ವಿಷುಗಾಗಿ , ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಆಡಿಷನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ದೃಶ್ಯಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮೂರು ನಿಮಿಷಗಳ ತೆರೆಮರೆಯ ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು ba6xw1z8lykdb9zzonk2v6p7jgyxik5 1383022 1383019 2026-08-15T18:19:28Z Pragathi. BH 88266 1383022 wikitext text/x-wiki ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರಂ ( ಅನುವಾದ.  ಮಹೇಶ್ ರಿವೆಂಜ್ ) 2016 ರ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ದಿಲೀಶ್ ಪೋತನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಶಿಕ್ ಅಬು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ , ಅನುಶ್ರೀ , ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ ಮತ್ತು ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಶ್ಯಾಮ್ ಪುಷ್ಕರನ್ ಬರೆದಿರುವ ಈ ಕಥೆಯು ಚೇರ್ತಲದ ತುರವೂರು ಮೂಲದ ಥಂಪನ್ ಪುರುಷನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. <ref>https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/maheshinte-prathikaaram-real-life-story-thampan-purushan.html</ref>ಶೈಜು ಖಾಲಿದ್ ಚಿತ್ರದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬಿಜಿಬಾಲ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಚಿತ್ರಕಥೆ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಪೋಥನ್ ಅವರು ಇಡುಕ್ಕಿ ಗೋಲ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಅಬು ಅವರ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು . ಪೋಥನ್ ಅವರ ಹುಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕಥೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸ್ಯಾಮ್ ಪೋಥನ್ ಅವರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಪೋಥನ್ ಅವರ ಒತ್ತಾಯದ ಮೇರೆಗೆ, ಆ ವರ್ಷ ಸ್ಯಾಮ್ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದರು ಮತ್ತು ಅಬು ನಂತರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಬೇಕಿತ್ತು ಆದರೆ, ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದು ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೫ ಕ್ಕೆ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಡುಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು , ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವು ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2016 ರಂದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ , ಫೆಬ್ರವರಿ 12 ರಂದು ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ 26 ರಂದು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು, ₹ 3.50 ಕೋಟಿ ( ₹ 35 ಮಿಲಿಯನ್ ) ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ₹ 17.35 ಕೋಟಿ ( ₹ 173.5 ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿತು . ಇದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ, ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ, ಹಾಸ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಸಂಕಲನ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗೆ ಪ್ರಶಂಸೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. 64 ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ , ಇದು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು 47 ನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ , ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಮೌಲ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮಿಳಿಗೆ ನಿಮಿರ್ ( 2018) ಮತ್ತು ತೆಲುಗಿಗೆ ಉಮಾ ಮಹೇಶ್ವರ ಉಗ್ರ ರೂಪಸ್ಯ (2020) ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು . ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ನವ ಅಲೆಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ .<ref>https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade-premam-maheshinte-prathikaram-kumbalangi-nights-and-more/article30349548.ece</ref> ಕಥಾವಸ್ತು ಮಹೇಶ್ ಭಾವನ ಒಬ್ಬ ಸಣ್ಣ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ, ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಕಾಶ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಭಾವನ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ . ಸ್ಟುಡಿಯೋದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ ಅವರ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಬೇಬಿ ಒಡೆತನದ ಫ್ಲೆಕ್ಸ್-ಬೋರ್ಡ್ ಮುದ್ರಣ ಅಂಗಡಿ ಇದೆ. ಅವರ ಸಹಾಯಕ ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಫ್ಲೆಕ್ಸ್-ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಫೋಟೋಶಾಪ್ ತಜ್ಞ. ಮಹೇಶ್ ತನ್ನ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಪ್ರಿಯತಮೆ ಸೌಮ್ಯಾಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೇಬಿ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ವಾಗ್ವಾದದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತಾಳೆ. ವಿವಾದ ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ದಾರಿಹೋಕರು ಅವರನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಬೇಬಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾದ ಮಾಡಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ತಡವಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಜಗಳ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಜಿಮ್ಸನ್ ಕೂಡ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಮಹೇಶ್ ಬಂದು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಮಹೇಶನ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ಸ್ವರದಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಜಿಮ್ಸನ್ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಜಗಳ ಆರಂಭಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜಗಳವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಅವಮಾನಿತ ಮಹೇಶ್, ಜಿಮ್ಸನ್‌ಗೆ ಹೊಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರವೇ ಮತ್ತೆ ಚಪ್ಪಲಿ ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸೌಮ್ಯಾ ಮಹೇಶ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ, ಒಬ್ಬ NRI ನರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಇದರಿಂದ ಮಹೇಶ್ ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ನಿಂದ ಜಿಮ್ಸನ್ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಅವನು ವೆಲ್ಡರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಗ್ಯಾರೇಜ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಜಿಮ್ಸನ್ ಕೆಲಸ ಬಿಟ್ಟು ದುಬೈಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಬೇಬಿ ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದರೂ, ಮಹೇಶ್ ಜಿಮ್ಸನ್ ಬರುವವರೆಗೆ ಕಾಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಅವನು ಕುಂಗ್ ಫೂ ಕೋರ್ಸ್ ಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಜಿಮ್ಸಿ ಎಂಬ ಯುವ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ವನಿತಾ ಅವರ ಕವರ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ಗ್ಲಾಮರ್ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ಟುಡಿಯೋಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ . ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಿನಂತಿಯಿಂದ ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಹೇಶ್ ಫೋಟೋ ಶೂಟ್ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜಿಮ್ಸಿಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು ನೀರಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಅವಳ ನಿರಾಶೆಯು ಮಹೇಶ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನಾಗಿ ಅವನ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ಅವನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ, ಅವರು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ಒಂದು ಕಲೆಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹೇಶ್ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವುಗಳ ಕೋನಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳಕನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಪರಿಚಿತ ಸ್ಟಿಲ್ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ , ಮಹೇಶ್ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಜಿಮ್ಸಿಯ ಚಲನೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಮಾಡಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಫೋಟೋವನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಜಿಮ್ಸಿ ತನ್ನ ಫೋಟೋ ಇರುವ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮಹೇಶ್‌ನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಫೋಟೋ ತೆಗೆದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರೂ, ಅವಳು ಫೋಟೋವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ಜಿಮ್ಸಿ ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಮಹೇಶನಿಗೆ ಕರೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತಾನು ಜಿಮ್ಸನ್‌ನ ತಂಗಿ ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವನ ದುಃಖವು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಜಿಮ್ಸನ್ ತನ್ನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನಿಗೆ ಕಪಾಳಮೋಕ್ಷ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮರುದಿನ, ಮಹೇಶ್ ಮತ್ತು ಬೇಬಿ ಅವನಿಗೆ ಕೈ-ಕೈ ಕಾಳಗಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ . ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ಜಗಳದ ನಂತರ, ಮಹೇಶ್ ಜಿಮ್ಸನ್‌ನನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬೇಬಿ ಅವನನ್ನು ವಿಜೇತ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಹೇಶ್ ಮರುದಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜಿಮ್ಸನ್‌ನನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿಯ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಜಿಮ್ಸಿಯ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸನ್‌ಗೆ ಈ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹೇಶ್ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿ ಈಗ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಮಹೇಶ್ ಭಾವನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ * ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ * ಜಿಮ್ಸಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ * ಸೌಮ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುಶ್ರೀ * ಮಗುವಾಗಿ ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ * ಸೋನಿಯಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಿಜೋಮೋಲ್ ಜೋಸ್ * ಮಹೇಶ್ ತಂದೆ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಎಲ್. ಆಂಟನಿ ಕೊಚ್ಚಿ * ಜಿಮ್ಸಿಯ ಸಹೋದರ ಜಿಮ್ಸನ್ ಆಗಸ್ಟಿನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಜಿತ್ ಶಂಕರ್ * ಸೌಮ್ಯಾಳ ತಂದೆ ಕುಂಜುಮೋನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾಫರ್ ಇಡುಕ್ಕಿ * ತಾಹಿರ್, ಗ್ರಾಮ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ ಆಗಿ ಅಚುಂತಾನಂದನ್ * ಆಟೋ ಚಾಲಕನಾಗಿ ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ ಪಾವುಂಬ, ಜಿಮ್ಸನ್ ಸ್ನೇಹಿತ * ವಿಜಿಲೇಶ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಿಲೇಶ್ ಕರಯಾದ್ * ಜಿಮ್ಸಿಯ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಲೀನಾ ಆಂಟೋನಿ * ಮಹೇಶ್ ಕರಾಟೆ ಬೋಧಕನಾಗಿ "ಕುಂಗ್-ಫು" ಸಜಿತ್ * ಎಲ್ಡೋ ಆಗಿ ದಿಲೀಶ್ ಪೋತನ್ , ಒಬ್ಬ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮಲಯಾಳಿ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) * ಎಲ್ದೋ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಉನ್ನಿಮಯ ಪ್ರಸಾದ್ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ನಿಧನರಾದರು ) ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿತು . [ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ , ಪೋಥನ್ ಇದನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾಗಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು: "ನನಗೆ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಸ್ಪರ್ಶದೊಂದಿಗೆ ಹಾಸ್ಯ ಇಷ್ಟ. ಇದು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ ಅಂಶವು ಹೊಳೆಯಬೇಕೆಂದು ನಾವು ಬಯಸಿದ್ದೆವು". ಅವರು ಮತ್ತು ಶ್ಯಾಮ್ ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಕೆಲವು ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ, ಅವರು ಇಡುಕ್ಕಿಯ ಕಟ್ಟಪ್ಪಣ ಬಳಿಯ ಪರ್ವತ ಹಳ್ಳಿಯಾದ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದರು (ಚಿತ್ರ ಸೆಟ್ ಆಗಿರುವ ಸ್ಥಳ). ಕವಲ ( ಜಂಕ್ಷನ್ ) ಬಳಿಯ ಹಳ್ಳಿಯ ಅವರ ಅವಲೋಕನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು , ಇದು ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರಗಳಿಗೂ ವಿವರವಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಕವಲದಲ್ಲಿರುವ ಅಂಗಡಿಯವರ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪೋಥನ್ ಗಮನಿಸಿದರು, ಅವರನ್ನು ಅವರು "ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅನೇಕ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ, ನೈಜ ಮತ್ತು ರೀಲ್‌ಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. <ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/scoring-a-hit/article8230110.ece</ref> ಸ್ಯಾಮ್ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಪೋಥನ್ ಮತ್ತು ಫಹದ್ ಇಬ್ಬರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>https://web.archive.org/web/20171012071233/http://www.thehindu.com/entertainment/movies/syam-pushkaran-winner-of-the-national-award-for-best-original-screenplay-rewinds-his-celluloid-journey/article17951085.ece</ref> ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ನಡುವೆ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಸ್ಯಾಮ್ 2013 ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೊದಲ ಕರಡನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಅವರು ಇತರ ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಬರಹಗಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ಅದರ ರಚನೆಯು ಆತುರವಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯಿತು; ಈ ಚಿತ್ರವು ಹಳ್ಳಿಯ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು (ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಥಂಪನ್ ಪುರುಷನ್ ಅವರ ತಂದೆಯ ಸ್ನೇಹಿತ). ಚಿತ್ರಕಥೆಯು "ಕಡಿಮೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೀಕ್ಷಣೆ" ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಯಾಮ್ ಹೇಳಿದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಅದು ಹಲವಾರು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ನಂತರ ಶ್ಯಾಮ್, ಪೋಥನ್ ಮತ್ತು ಖಾಲಿದ್ ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಸಲಹೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೃಶ್ಯಕ್ಕೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ಸ್ಯಾಮ್ ಹೇಳಿದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಪೋಥನ್ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ "ಹಲವರು ಹೊಸಬರು ಎಂಬ ವಾಸ್ತವದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪಾತ್ರವರ್ಗ" ಇತ್ತು. [ 15 ] 2014 ರಲ್ಲಿ ಇಯೊಬಿಂಟೆ ಪುಸ್ತಕಂ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊದಲು ಫಹದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು , ಇದರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತರಾದ ಫಹದ್, ತಮ್ಮ ಇತರ ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ನಂತರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಪೋಥನ್ ಮಹೇಶ್ ಅವರನ್ನು ಬಹು-ಪದರದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸರಳ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ನಟನನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರು. [ 16 ] ಫಹದ್ ಅವರನ್ನು ಅವರಲ್ಲಿರುವ "ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ" ನಟನಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. [ 15 ] ಪೋಥನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಮ್ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ ಅವರನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. [ 18 ] ನಿರ್ದೇಶಕರು ನ್ಜನ್ ಸ್ಟೀವ್ ಲೋಪೆಜ್ (2015) ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಸುಜಿತ್ ಶಂಕರ್ ಅವರನ್ನು ಸಂಭಾವ್ಯ ಜಿಮ್ಸನ್ ಆಗಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್-ಬ್ರೀಫಿಂಗ್ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿದರು. ಶಂಕರ್ ಕಥೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರೂ, ಅವರು ಆ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಖಚಿತವಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೋಥನ್ ಅವನ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಶ್ಯಾಮ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಉನ್ನಿಮಯ ಅವರು ಪಾತ್ರವರ್ಗ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿಯೂ ನಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. [ 17 ] ಅವರು ಪೋಥನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು - ಸಾರಾ ಮತ್ತು ಎಲ್ಧೋ, ದಂಪತಿಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು . [ 20 ] ಮೇ 2015 ರಲ್ಲಿ, ಅನುಶ್ರೀ ಅವರನ್ನು ಸೌಮ್ಯಾ, ಮಹೇಶ್ ಅವರ ಬಾಲ್ಯದ ಪ್ರಿಯತಮೆ, ನರ್ಸ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲಾಯಿತು. [ 21 ] ಒರು ಸೆಕೆಂಡ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಯಾತ್ರಾ (2015) ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ , ಶ್ಯಾಮ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ (ಅವರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೋಧಕಿ) ಜಿಮ್ಸಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆಡಿಷನ್‌ಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಕೇವಲ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಬಾಲಮುರಳಿಗೆ ಅವರ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು. ಫಹಾದ್ ಅವರು ಅನ್ನಯುಮ್ ರಸೂಲಮ್ (2013) ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದ ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ ಅವರನ್ನು ಬೇಬಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಸೋನಿಯಾಮೋಲ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸಬ ಲಿಜಿಮೋಲ್ ಜೋಸ್ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅವರು ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಕರೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದರು . [ರಂಗಭೂಮಿ ದಂಪತಿಗಳಾದ ಕೆ.ಎಲ್. ಆಂಟನಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಲೀನಾ ಆಂಟನಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನಾ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿ ಅವರ ತಾಯಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. ಪೋಥನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು "ಅವರು ಯಾವುದೇ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ ಬಂದರೂ" ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು; ಅವರು ನಟರನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಟಿಸಿದ್ದರೆ, "ವಾಸ್ತವವು ರಾಜಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು" ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ನಿರ್ದೇಶಕರು "ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಅದು ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ವಾತಾವರಣ, ಬಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಉಚ್ಚಾರಣೆ". <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-clothes-26</ref> ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಜಯನ್ ಚಾಲಿಸ್ಸೇರಿ . ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಭವನ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಸೆಟ್ ಅನ್ನು ಚಾಲಿಸ್ಸೇರಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು , ಅದರಲ್ಲಿ ಖಾಲಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳ ಅಂಗಡಿಯೂ ಸೇರಿತ್ತು. "ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಸ್ತಿ, ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಉಕ್ಕಿನ ತಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಗೋಡೆಗಳು, ಕಿಟಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನೇತುಹಾಕಲಾದ ಫೋಟೋಗಳು ಮತ್ತು ಚೌಕಟ್ಟುಗಳವರೆಗೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಇಡುಕ್ಕಿ ಸ್ಥಳೀಯರ ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಅಜಯನ್ ಹೇಳಿದರು. ವಿನ್ಯಾಸಕ ಸಮೀರಾ ಸನೀಶ್ ಚಿತ್ರದ ವೇಷಭೂಷಣಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗವು ಧರಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಸೆಕೆಂಡ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದು , ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಂದ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಪೋಥನ್ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ವಿವರಗಳು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-clothes-26</ref>ಸಮರ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ತರಬೇತುದಾರ "ಕುಂಗ್-ಫೂ" ಸಜಿತ್ ಚಿತ್ರದ ಸಾಹಸ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿದ್ದರು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-28</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 2015 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ , ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. [ 11 ] [ 29 ] ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಪ್ಪಣ ಬಳಿಯ ಥೋಪ್ರಂಕುಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು . [ 27 ] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಚೆರುಥೋನಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ , ಸಹನಟ ಸುಜಿತ್ ಶಂಕರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಾಹಸ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವಾಗ ಫಹಾದ್ ಕಾಲಿಗೆ ಗಾಯವಾಯಿತು. ಎರಡು ದಿನಗಳ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಿಗಿಯಾದ ಶೂಟಿಂಗ್ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಮುಂದುವರಿಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. [ 30 ] ಇಡುಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ 45 ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಚಿತ್ರೀಕರಣ [ 31 ] ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು . [ 32 ] [ 33 ] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹೋರಾಟದ ದೃಶ್ಯಗಳಿದ್ದವು. ವಾಸ್ತವಿಕತೆಗಾಗಿ, ನಟರು ಪೂರ್ವಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡದೆ ಹೋರಾಡಿದರು. ಮೊದಲ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಇತರ ತಾಂತ್ರಿಕ ವರ್ಧನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ಹೋರಾಟವು ಹೆಚ್ಚು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕೆಂದು ಪೋಥನ್ ಬಯಸಿದ್ದರು: "ಅದರ ಸಿನಿಮೀಯ ಸ್ವರೂಪವಿಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸಿದೆ. ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಲು, ಅದು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಫಹಾದ್ ಮತ್ತು ಸುಜಿತ್ ಕಠಿಣ ಸಮಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು". [ 34 ] ಈ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಚೆರುಥೋನಿ ಮತ್ತು ಇಡುಕ್ಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಬಳಿ ಕೆಸರಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [ 15 ] ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು . [ 35 ] ಚಿತ್ರದ ಅಪ್ಪೂಪ್ಪನ್ ಥಡಿ (ಹಾಲುಕಳೆಗಳು) ಕೃತಕವಾಗಿದ್ದವು; ಸುಮಾರು 1,000 ಹಗುರವಾದ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು. ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಅವುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನವು ನಿಜವಾದ ಹಾಲುಕಳೆಗಳಂತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರಿದವು ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಮರು-ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. [ 27 ] ಚಿತ್ರವನ್ನು ₹ 4.5 ಕೋಟಿ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. [ 36 ] ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರದ ಕೆಲಸ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೆಲ್ಲಾಡರ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ ; ನಿಕ್ಸನ್ ಜಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ರಾಜೀಶ್ ಕೆ.ಆರ್. ಇದರ ಧ್ವನಿದೃಶ್ಯವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಇಡುಕ್ಕಿಯ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರಣ, ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಶಬ್ದಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದವು, ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಬದಲು. ಜಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ರಾಜೀಶ್ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಸಂಪಾದನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು: "ಪಂಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಒದೆತಗಳ ಧ್ವನಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ನಾವು ದೊಡ್ಡ ಮಾಂಸದ ತುಂಡನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದೇವೆ. ಇದು ಬಹಳ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ದೋಷವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು". [ 37 ] ಸಂಪಾದಕ ಸೈಜು ಶ್ರೀಧರನ್ ಚಿತ್ರದ ಬಣ್ಣಗಾರರಾಗಿದ್ದರು, ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದರು . ===ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ=== ಮಳೆಯನ್ನು ರೂಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ . ಪೋತನ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ Rediff.com ನ ಶ್ರೀಹರಿ ನಾಯರ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ , ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಅವರು 1960 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಎಸ್ಕ್ವೈರ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಬರಹಗಾರರು ಲಯ ಮತ್ತು ವೇಗದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಗೊಳಿಸಿದ ಸೃಜನಶೀಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಲ್ಲದ ಶೈಲಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. [ 39 ] ಪೋಥನ್ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದಾಗಿ ನಾಯರ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಎಡಪಂಥೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು, ನಿರ್ದೇಶಕರು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಗಳ ನಂಬಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿರುವ ಸಮಾನತೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು: "ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿ ನಂತರದ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಆಡಬಹುದಾದ ಆಟವೆಂದರೆ ಒಂದು ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವು ಮೊದಲು ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು". ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದವು. [ 40 ] ನಂತರ ಶ್ಯಾಮ್ ಚಿತ್ರವು ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು. [ 14 ] ದಿ ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ , ಫಹಾದ್, ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವನ್ನು "ಗಂಭೀರ ಹಾಸ್ಯ" ಎಂದು ಕರೆದರು. [ 41 ] ಅದರ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಈ ಚಿತ್ರವು ಹಿಂದಿನ ಮಲಯಾಳಂ ಸೇಡು-ಕೇಂದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಮಹೇಶ್ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, 2000 ರ ನರಸಿಂಹಂ (ಒಂದು ಕಲ್ಟ್ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ) ದ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡನ್ನು ಗುನುಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಿರೀದಂ (1989) ಮತ್ತು ಚೆಂಕೋಲ್ (1993) ನಲ್ಲಿ ಸೇತುಮಾಧವನ್ ಅವರ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಹ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ . ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ , ಸಂಜಿತ್ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ್ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು "ಸೇಡಿನ ಸಿಹಿ ಕಥೆ" ಎಂದು ಕರೆದರು; ಇದು "ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೇಡು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಅಲ್ಲ; ಇದು ಅದರ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಪಾತ್ರಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂವೇದನೆಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಪಕ್ಕೆಲುಬಿನ-ಕಚಗುಳಿಯುವ ಹಾಸ್ಯದ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ". ==ಸಂಗೀತ== ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರಂ (ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ) ಚಿತ್ರದ ನಾಲ್ಕು ಹಾಡುಗಳ ಧ್ವನಿಪಥ ಮತ್ತು ಸ್ಕೋರ್ ಅನ್ನು ಬಿಜಿಬಾಲ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಅವರು ಎರಡು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಹ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ ರಫೀಕ್ ಅಹಮ್ಮದ್ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷ್ ವರ್ಮಾ ; ವರ್ಮಾ ಅವರು "ಚೆರುಪುಂಜಿರಿ" ಎಂಬ ಅಂತಿಮ ಹಾಡನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ . ಬಿಜಿಬಾಲ್, ವಿಜಯ್ ಯೇಸುದಾಸ್ , ಸುದೀಪ್ ಕುಮಾರ್ , ಸಂಗೀತ ಶ್ರೀಕಾಂತ್, ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ ಮತ್ತು ನಿಖಿಲ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಧ್ವನಿಪಥಕ್ಕೆ ಗಾಯನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು Muzik 247 ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದ ನಂತರ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು; ಅಹಮ್ಮದ್ "ಇಡುಕ್ಕಿ" ಹಾಡನ್ನು ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಕವಿತೆಯಾಗಿ ಬರೆದರು. ಬಿಜಿಬಾಲ್ ಪ್ರಕಾರ, "ಇಡುಕ್ಕಿ" ಹಾಡನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಅದು "ಪ್ರೇರಣೆ[ng] ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು" ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅವರು ಮೂಲತಃ ಹಾಡನ್ನು ಸಣ್ಣ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದೊಂದಿಗೆ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಸ್ವತಃ ಹಾಡಿದರು. ನಂತರ ಸಂಯೋಜಕರು ಸೊಂಪಾದ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೋಥನ್ ಇದು ಮೂಲ ಆವೃತ್ತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಜಿಮ್ಸಿ ಪಾತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ, ಬಾಲಮುರಳಿ ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ "ಮೌನಂಗಲ್" ಹಾಡಿದರು . ಬಾಲಮುರಳಿ ಅವರು ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅದು ಅವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. [ 46 ] ಎಂ.ಆರ್. ಜಯಗೀತಾ ಬರೆದ "ಎಥೆಥೋ" ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಸೇರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಈ ಹಾಡನ್ನು ತೆಲುಗು ಸಾಹಿತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಉಮಾ ಮಹೇಶ್ವರ ಉಗ್ರ ರೂಪಸ್ಯ , ಚಿತ್ರದ ತೆಲುಗು ರಿಮೇಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು . ಮೂಲ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಿಬಲ್ ಅವರ ಅಧಿಕೃತ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ==ಬಿಡುಗಡೆ== ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಬಿಡುಗಡೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜನವರಿ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/International_Business_Times</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಫೆಬ್ರವರಿ ೫ ರಂದು ಕೇರಳದ ೬೭ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . [ ೪೯ ] ಇದು ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೨ ರಂದು ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, <ref>http://www.onlookersmedia.in/latestnews/maheshinte-prathikaram-screens-increasing-from-tomorrow</ref>ಮತ್ತು ಎರಡು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ OPM ಡ್ರೀಮ್ ಮಿಲ್ ಸಿನಿಮಾಸ್ ವಿತರಿಸಿತು, ಕೇರಳದ ಹೊರಗೆ ಬೆಂಗಳೂರು , ಮೈಸೂರು , ಮಂಗಳೂರು , ಮಣಿಪಾಲ , ಚೆನ್ನೈ , ಕೊಯಮತ್ತೂರು , ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ವೈಜಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯, ೨೦೧೬ ರಂದು, ಇದು ಮುಂಬೈ , ಪುಣೆ , ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಡಿವಿಡಿ ಮತ್ತು ವಿಸಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೈನಾ ವಿಡಿಯೋ ವಿಷನ್ 10 ಮೇ 2016 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. [ಚಿತ್ರದ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮಾ ಖರೀದಿಸಿತು, ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಓಣಂ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 14, 2016 ರಂದು ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು . ==ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್== ಮಾರ್ಚ್ ವೇಳೆಗೆ, ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಪಾತ್ರಗಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು "ಸಂಭಾಷಣೆ ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು" ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು . <ref>https://web.archive.org/web/20160724155732/http://www.theindiantelegram.com/2016/03/31/46399.html</ref> ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ , ಪೋಥನ್, ಆಶಿಕ್, ಫಹಾದ್ ಮತ್ತು ಸೌಬಿನ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು; ಫಹಾದ್ ಪಯ್ಯನೂರ್ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದ ಟಿಕೆಟ್ ಕೌಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚರಿಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ, ತಂಡ (ಆಶಿಕ್, ಫಹಾದ್, ಜಾಫರ್ ಇಡುಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಬಿಜಿಬಾಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ) ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಲಾ ಉತ್ಸವದ ಜೊತೆಗೆ ತೋಡುಪುಳದಲ್ಲಿರುವ ಅಲ್ ಅಜರ್ ಕಲಾ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಏಪ್ರಿಲ್ 14 ರಂದು ನಡೆದ ವಿಷುಗಾಗಿ , ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಆಡಿಷನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ದೃಶ್ಯಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮೂರು ನಿಮಿಷಗಳ ತೆರೆಮರೆಯ ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು ==ಆರತಕ್ಷತೆ== ;ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಕೇರಳದ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದ ನಂತರ , ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಕಾರಣ ಸಂಜೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರದ ಗಳಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಬಾಯಿ ಮಾತು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪರದೆಯ ಸಂಖ್ಯೆ ಒಂದು ವಾರದಲ್ಲಿ 67 ರಿಂದ 88 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. [ 60 ] ಈ ಚಿತ್ರವು ತನ್ನ ಮೂರನೇ ವಾರದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು, ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ₹ 1 ಕೋಟಿ ( ₹ 10 ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿತು. ಮೂರು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಅದರ ಒಟ್ಟು ಗಳಿಕೆ ₹ 10 ಕೋಟಿ ( ₹ 100 ಮಿಲಿಯನ್) ಮೀರಿದೆ. ಅದರ ಓಟದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ₹ 17.35 ಕೋಟಿ ( ₹ 173.5 ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಜನವರಿ - ಜೂನ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಕೆಲವು ಕೇರಳದ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ 125 ದಿನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ 50 ದಿನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು. ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ತನ್ನ ಮೂರನೇ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚ್ 11 – 13) ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು , 17 ಪರದೆಗಳಲ್ಲಿ $16,819 ಗಳಿಸಿ ಆಕ್ಷನ್ ಹೀರೋ ಬಿಜು ಮತ್ತು ವೆಟ್ಟಾ ಅವರನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದೆ . ಇದು ಮೂರು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು $70,238 ಗಳಿಸಿತು. ನಾಲ್ಕನೇ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚ್ 18 – 20) 13 ಪರದೆಗಳಿಂದ $9,750 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. ಇದು ತನ್ನ ಆರನೇ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ (ಏಪ್ರಿಲ್ 1 – 3) ಏಳು ಪರದೆಗಳಿಂದ $5,086 ಗಳಿಸಿ ಆರು ವಾರಗಳ ಒಟ್ಟು $92,596 ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಇದು ಎರಡನೇ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚ್ 11 – 13) ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್-ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಎರಡು ವಾರಗಳ ಒಟ್ಟು £32,437 ಗಳಿಸಿ 29 ಪರದೆಗಳಿಂದ £5,274 ಗಳಿಸಿತು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ವಾರಾಂತ್ಯದ ನಂತರ ಈ ಚಿತ್ರ ಒಟ್ಟು £35,055 ಗಳಿಸಿತು. ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ದಿ ಹಿಂದೂದ ಎಸ್.ಆರ್. ಪ್ರವೀಣ್ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು: "ಸ್ಯಾಮ್ ಪುಷ್ಕರನ್, ಸೇಡಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆಯುವಾಗ, ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಕೋಪದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಹಾಸ್ಯದಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ, ಒನ್-ಲೈನರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸನ್ನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಪ್ರವಾಹದಂತೆ ಬರುತ್ತಾರೆ ... ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಶುದ್ಧ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಆ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹಾದಿಗಳನ್ನು ತುಳಿಯುತ್ತದೆ. ಸೇಡು ಹೀಗೆ ಬಂದರೆ, ಅದನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಾಡೋಣ". ಅವರು ಪೋಥನ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಫಹಾದ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು. ಸಿಫಿ ಕೂಡ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು: "ಅತ್ಯಂತ ತಮಾಷೆಯ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸುವ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಲಾದ ಇಂತಹ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ನೀವು ನೋಡುವುದು ಅಪರೂಪ". ವಿಮರ್ಶಕರು ಅಭಿನಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು: "ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಒಂದು ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕಲಾವಿದರ ಅಭಿನಯ". ಚಿತ್ರಕಥೆ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಹ ಶ್ಲಾಘಿಸುತ್ತಾ, ವಿಮರ್ಶೆಯು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು: "ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ". <ref>http://www.sify.com/movies/maheshinte-prathikaram-review-finally-an-intelligent-comedy-review-malayalam-qcfrQVcdfebad.html</ref> ಗಲ್ಫ್ ನ್ಯೂಸ್‌ನ ಮೈಥಿಲಿ ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಚಿತ್ರದ ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು: "ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಕೋಪ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷ ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ"; ಹಾಸ್ಯವು ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರವು "ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಥೆಗಳು ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಭೇದಿಸುತ್ತದೆ". [ 71 ] ಖಲೀಜ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನ ದೀಪಾ ಗೌರಿ ಪ್ರಕಾರ , ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರವು "ಗುರುತಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು" ಹೊಂದಿರುವ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಒಂದು ವರದಾನವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು: "ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಫ್ರೇಮ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿವರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು [ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರ ] ಅದರ ನಿಜವಾದ ಹೃದಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುವುದು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಸಿನಿಮೀಯ ಹ್ಯಾಂಗೊವರ್ ಇಲ್ಲದೆ ವರ್ತಿಸುವ ಪಾತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ". [ 72 ] Metromatinee.com ನ ರಾಜ್ ವಿಕ್ರಮ್ ಸಹ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು: "ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ದೃಶ್ಯವೂ ಬೇಯಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ ... ಅವರು [ಪೋಥನ್] ಅವರು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಖಚಿತವಾಗಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಬೇಕು". ಫಹಾದ್ ಮತ್ತು ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಅಭಿನಯ, "ಅದ್ಭುತ ಕ್ಯಾಮೆರಾ" ಮತ್ತು "ನಿರೂಪಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಮಧುರವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವ ಹಾಡುಗಳು" ಎಂದು ವಿಕ್ರಮ್ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು, ಇದು "ಸ್ವತಃ ನಿಜವಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಇದು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಸರಳತೆಯಿಂದ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಸಹ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡುವಂತೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ" ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು. ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಟೈಮ್ಸ್ ನ ಅನು ಜೇಮ್ಸ್ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಐದು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ "ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಣಯ, ಹಾಸ್ಯ, ಆಕ್ಷನ್ ಮತ್ತು ಸೇಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸರಳ ಚಿತ್ರ" ಎಂದು ಕರೆದರು. ಇದರ ಪಾತ್ರವರ್ಗ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ ಜೇಮ್ಸ್, ಚಿತ್ರದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಹ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು: ಅದರ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, "ಗರಿಗರಿಯಾದ ಸಂಕಲನ", ನಿರ್ದೇಶನ, ಸಂಗೀತ, ಚಿತ್ರಕಥೆ, ವೇಷಭೂಷಣ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶನ.ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮಾದ ಲಿಟ್ಟಿ ಸೈಮನ್ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5 ರಲ್ಲಿ 3.75 ರೇಟಿಂಗ್ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ : "ದಿಲೀಶ್ [ಪೋಥನ್] ವಾಸ್ತವಿಕ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನಾಟಕವನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಸ್ಯವು ಕಥಾಹಂದರದೊಂದಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [ಚೆನ್ನಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ] ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ". ಸೈಮನ್ ಫಹಾದ್ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಇತರರ ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು: "ಅದರ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವಿಕ ವಿಧಾನದೊಂದಿಗೆ, ಎರಡೂವರೆ ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಯ ಈ ಚಿತ್ರವು ಉಲ್ಲಾಸಕರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 'ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾದ' ಮನರಂಜನಾ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ". <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-Manorama-review-75</ref> ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಸಂಜಿತ್ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ್ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5 ರಲ್ಲಿ 3.5 ರೇಟಿಂಗ್ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ: " ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವು ಅನೇಕ ಉತ್ತಮ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರೂ ಸಂಬಂಧಿಸಬಹುದಾದಂತಹದ್ದನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸಿಹಿ ಸೇಡಿನ ಕಥೆಯು ಅಪರೂಪದ ಹಾಸ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ". ಅವರು ಅದರ ಪಾತ್ರವರ್ಗ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಸಂಕಲನ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿದರು, ಫಹಾದ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಸದಸ್ಯರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರವನ್ನು "ದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಕ" ಎಂದು ಕರೆದರು. Rediff.com ನ ಪರೇಶ್ ಸಿ. ಪಲಿಚಾ ಅವರು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಐದು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಫಹಾದ್ ಅವರ ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ಅದರ ನಿರೂಪಣಾ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು: "ಕಥಾವಸ್ತುವು ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಅವರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನಾವು ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅಥವಾ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ತಾರ್ಕಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು 47kh75cf405rx5admqthkaleetcytp0 1383024 1383022 2026-08-15T18:20:27Z Pragathi. BH 88266 1383024 wikitext text/x-wiki {{short description|2016 film by Dileesh Pothan}} {{good article}} {{Use British English|date=July 2016}} {{Use dmy dates|date=October 2017}} {{Infobox film | image = Maheshinte Prathikaaram.jpg | alt = Illustrated poster features Fahadh Faasil standing on steps and looking away from camera | caption = Theatrical release poster | director = [[Dileesh Pothan]] | producer = [[Aashiq Abu]] | writer = [[Syam Pushkaran]] | starring = {{plainlist| * [[Fahadh Faasil]] * [[Aparna Balamurali]] * [[Anusree]] * [[Alencier Ley Lopez]] * [[Soubin Shahir]] }} | music = [[Bijibal]] | cinematography = [[Shyju Khalid]] | editing = Saiju Sreedharan | studio = [[Aashiq Abu|OPM Dream Mill Cinemas]] | distributor = {{ubl|OPM Dream Mill Cinemas {{small|(India)}}|Tricolor Entertainments {{small|(Overseas)}}}} | released = {{film date|df=y|2016|02|05|[[Kerala]]|2016|02|12|rest of India}} | runtime = 120 minutes<ref>{{cite web|title=Maheshinte Prathikaram|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/maheshinte-prathikaram-2016|publisher=[[British Board of Film Classification]]|access-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714082854/http://www.bbfc.co.uk/releases/maheshinte-prathikaram-2016|archive-date=14 July 2016|url-status=dead}}</ref> | country = India | language = Malayalam | budget = {{INR|3.5}} crores<ref name="MP Budget and Collection">{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/thondimuthalum-driksakshiyum-scores-big-multiplexes-64773|title='Thondimuthalum Driksakshiyum' scores big at multiplexes|website=The News Minute|date=6 July 2017|access-date=16 May 2020|quote=Maheshinte Prathikaram made on a budget of Rs. 3.5 crores, it collected Rs. 17.5 crores at the box office|archive-date=27 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927194543/https://www.thenewsminute.com/article/thondimuthalum-driksakshiyum-scores-big-multiplexes-64773|url-status=live}}</ref> | gross = {{INR|17.85}} crores<ref name="MP Budget and Collection" /> }} ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರಂ ( ಅನುವಾದ.  ಮಹೇಶ್ ರಿವೆಂಜ್ ) 2016 ರ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ದಿಲೀಶ್ ಪೋತನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಶಿಕ್ ಅಬು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ , ಅನುಶ್ರೀ , ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ ಮತ್ತು ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಶ್ಯಾಮ್ ಪುಷ್ಕರನ್ ಬರೆದಿರುವ ಈ ಕಥೆಯು ಚೇರ್ತಲದ ತುರವೂರು ಮೂಲದ ಥಂಪನ್ ಪುರುಷನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. <ref>https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/maheshinte-prathikaaram-real-life-story-thampan-purushan.html</ref>ಶೈಜು ಖಾಲಿದ್ ಚಿತ್ರದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬಿಜಿಬಾಲ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಚಿತ್ರಕಥೆ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಪೋಥನ್ ಅವರು ಇಡುಕ್ಕಿ ಗೋಲ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಅಬು ಅವರ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು . ಪೋಥನ್ ಅವರ ಹುಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕಥೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸ್ಯಾಮ್ ಪೋಥನ್ ಅವರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಪೋಥನ್ ಅವರ ಒತ್ತಾಯದ ಮೇರೆಗೆ, ಆ ವರ್ಷ ಸ್ಯಾಮ್ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದರು ಮತ್ತು ಅಬು ನಂತರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಬೇಕಿತ್ತು ಆದರೆ, ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದು ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೫ ಕ್ಕೆ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಡುಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು , ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವು ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2016 ರಂದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ , ಫೆಬ್ರವರಿ 12 ರಂದು ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ 26 ರಂದು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು, ₹ 3.50 ಕೋಟಿ ( ₹ 35 ಮಿಲಿಯನ್ ) ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ₹ 17.35 ಕೋಟಿ ( ₹ 173.5 ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿತು . ಇದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ, ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ, ಹಾಸ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಸಂಕಲನ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗೆ ಪ್ರಶಂಸೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. 64 ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ , ಇದು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು 47 ನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ , ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಮೌಲ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮಿಳಿಗೆ ನಿಮಿರ್ ( 2018) ಮತ್ತು ತೆಲುಗಿಗೆ ಉಮಾ ಮಹೇಶ್ವರ ಉಗ್ರ ರೂಪಸ್ಯ (2020) ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು . ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ನವ ಅಲೆಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ .<ref>https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade-premam-maheshinte-prathikaram-kumbalangi-nights-and-more/article30349548.ece</ref> ಕಥಾವಸ್ತು ಮಹೇಶ್ ಭಾವನ ಒಬ್ಬ ಸಣ್ಣ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ, ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಕಾಶ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಭಾವನ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ . ಸ್ಟುಡಿಯೋದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ ಅವರ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಬೇಬಿ ಒಡೆತನದ ಫ್ಲೆಕ್ಸ್-ಬೋರ್ಡ್ ಮುದ್ರಣ ಅಂಗಡಿ ಇದೆ. ಅವರ ಸಹಾಯಕ ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಫ್ಲೆಕ್ಸ್-ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಫೋಟೋಶಾಪ್ ತಜ್ಞ. ಮಹೇಶ್ ತನ್ನ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಪ್ರಿಯತಮೆ ಸೌಮ್ಯಾಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೇಬಿ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ವಾಗ್ವಾದದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತಾಳೆ. ವಿವಾದ ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ದಾರಿಹೋಕರು ಅವರನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಬೇಬಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾದ ಮಾಡಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ತಡವಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಜಗಳ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಜಿಮ್ಸನ್ ಕೂಡ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಮಹೇಶ್ ಬಂದು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಮಹೇಶನ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ಸ್ವರದಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಜಿಮ್ಸನ್ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಜಗಳ ಆರಂಭಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜಗಳವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಅವಮಾನಿತ ಮಹೇಶ್, ಜಿಮ್ಸನ್‌ಗೆ ಹೊಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರವೇ ಮತ್ತೆ ಚಪ್ಪಲಿ ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸೌಮ್ಯಾ ಮಹೇಶ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ, ಒಬ್ಬ NRI ನರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಇದರಿಂದ ಮಹೇಶ್ ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ನಿಂದ ಜಿಮ್ಸನ್ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಅವನು ವೆಲ್ಡರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಗ್ಯಾರೇಜ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಜಿಮ್ಸನ್ ಕೆಲಸ ಬಿಟ್ಟು ದುಬೈಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಬೇಬಿ ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದರೂ, ಮಹೇಶ್ ಜಿಮ್ಸನ್ ಬರುವವರೆಗೆ ಕಾಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಅವನು ಕುಂಗ್ ಫೂ ಕೋರ್ಸ್ ಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಜಿಮ್ಸಿ ಎಂಬ ಯುವ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ವನಿತಾ ಅವರ ಕವರ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ಗ್ಲಾಮರ್ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ಟುಡಿಯೋಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ . ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಿನಂತಿಯಿಂದ ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಹೇಶ್ ಫೋಟೋ ಶೂಟ್ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜಿಮ್ಸಿಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು ನೀರಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಅವಳ ನಿರಾಶೆಯು ಮಹೇಶ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನಾಗಿ ಅವನ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ಅವನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ, ಅವರು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ಒಂದು ಕಲೆಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹೇಶ್ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವುಗಳ ಕೋನಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳಕನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಪರಿಚಿತ ಸ್ಟಿಲ್ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ , ಮಹೇಶ್ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಜಿಮ್ಸಿಯ ಚಲನೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಮಾಡಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಫೋಟೋವನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಜಿಮ್ಸಿ ತನ್ನ ಫೋಟೋ ಇರುವ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮಹೇಶ್‌ನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಫೋಟೋ ತೆಗೆದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರೂ, ಅವಳು ಫೋಟೋವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ಜಿಮ್ಸಿ ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಮಹೇಶನಿಗೆ ಕರೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತಾನು ಜಿಮ್ಸನ್‌ನ ತಂಗಿ ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವನ ದುಃಖವು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಜಿಮ್ಸನ್ ತನ್ನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನಿಗೆ ಕಪಾಳಮೋಕ್ಷ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮರುದಿನ, ಮಹೇಶ್ ಮತ್ತು ಬೇಬಿ ಅವನಿಗೆ ಕೈ-ಕೈ ಕಾಳಗಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ . ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ಜಗಳದ ನಂತರ, ಮಹೇಶ್ ಜಿಮ್ಸನ್‌ನನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬೇಬಿ ಅವನನ್ನು ವಿಜೇತ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಹೇಶ್ ಮರುದಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜಿಮ್ಸನ್‌ನನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿಯ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಜಿಮ್ಸಿಯ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸನ್‌ಗೆ ಈ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹೇಶ್ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿ ಈಗ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಮಹೇಶ್ ಭಾವನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ * ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ * ಜಿಮ್ಸಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ * ಸೌಮ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುಶ್ರೀ * ಮಗುವಾಗಿ ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ * ಸೋನಿಯಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಿಜೋಮೋಲ್ ಜೋಸ್ * ಮಹೇಶ್ ತಂದೆ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಎಲ್. ಆಂಟನಿ ಕೊಚ್ಚಿ * ಜಿಮ್ಸಿಯ ಸಹೋದರ ಜಿಮ್ಸನ್ ಆಗಸ್ಟಿನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಜಿತ್ ಶಂಕರ್ * ಸೌಮ್ಯಾಳ ತಂದೆ ಕುಂಜುಮೋನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾಫರ್ ಇಡುಕ್ಕಿ * ತಾಹಿರ್, ಗ್ರಾಮ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ ಆಗಿ ಅಚುಂತಾನಂದನ್ * ಆಟೋ ಚಾಲಕನಾಗಿ ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ ಪಾವುಂಬ, ಜಿಮ್ಸನ್ ಸ್ನೇಹಿತ * ವಿಜಿಲೇಶ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಿಲೇಶ್ ಕರಯಾದ್ * ಜಿಮ್ಸಿಯ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಲೀನಾ ಆಂಟೋನಿ * ಮಹೇಶ್ ಕರಾಟೆ ಬೋಧಕನಾಗಿ "ಕುಂಗ್-ಫು" ಸಜಿತ್ * ಎಲ್ಡೋ ಆಗಿ ದಿಲೀಶ್ ಪೋತನ್ , ಒಬ್ಬ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮಲಯಾಳಿ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) * ಎಲ್ದೋ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಉನ್ನಿಮಯ ಪ್ರಸಾದ್ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ನಿಧನರಾದರು ) ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿತು . [ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ , ಪೋಥನ್ ಇದನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾಗಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು: "ನನಗೆ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಸ್ಪರ್ಶದೊಂದಿಗೆ ಹಾಸ್ಯ ಇಷ್ಟ. ಇದು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ ಅಂಶವು ಹೊಳೆಯಬೇಕೆಂದು ನಾವು ಬಯಸಿದ್ದೆವು". ಅವರು ಮತ್ತು ಶ್ಯಾಮ್ ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಕೆಲವು ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ, ಅವರು ಇಡುಕ್ಕಿಯ ಕಟ್ಟಪ್ಪಣ ಬಳಿಯ ಪರ್ವತ ಹಳ್ಳಿಯಾದ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದರು (ಚಿತ್ರ ಸೆಟ್ ಆಗಿರುವ ಸ್ಥಳ). ಕವಲ ( ಜಂಕ್ಷನ್ ) ಬಳಿಯ ಹಳ್ಳಿಯ ಅವರ ಅವಲೋಕನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು , ಇದು ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರಗಳಿಗೂ ವಿವರವಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಕವಲದಲ್ಲಿರುವ ಅಂಗಡಿಯವರ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪೋಥನ್ ಗಮನಿಸಿದರು, ಅವರನ್ನು ಅವರು "ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅನೇಕ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ, ನೈಜ ಮತ್ತು ರೀಲ್‌ಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. <ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/scoring-a-hit/article8230110.ece</ref> ಸ್ಯಾಮ್ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಪೋಥನ್ ಮತ್ತು ಫಹದ್ ಇಬ್ಬರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>https://web.archive.org/web/20171012071233/http://www.thehindu.com/entertainment/movies/syam-pushkaran-winner-of-the-national-award-for-best-original-screenplay-rewinds-his-celluloid-journey/article17951085.ece</ref> ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ನಡುವೆ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಸ್ಯಾಮ್ 2013 ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೊದಲ ಕರಡನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಅವರು ಇತರ ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಬರಹಗಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ಅದರ ರಚನೆಯು ಆತುರವಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯಿತು; ಈ ಚಿತ್ರವು ಹಳ್ಳಿಯ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು (ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಥಂಪನ್ ಪುರುಷನ್ ಅವರ ತಂದೆಯ ಸ್ನೇಹಿತ). ಚಿತ್ರಕಥೆಯು "ಕಡಿಮೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೀಕ್ಷಣೆ" ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಯಾಮ್ ಹೇಳಿದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಅದು ಹಲವಾರು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ನಂತರ ಶ್ಯಾಮ್, ಪೋಥನ್ ಮತ್ತು ಖಾಲಿದ್ ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಸಲಹೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೃಶ್ಯಕ್ಕೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ಸ್ಯಾಮ್ ಹೇಳಿದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಪೋಥನ್ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ "ಹಲವರು ಹೊಸಬರು ಎಂಬ ವಾಸ್ತವದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪಾತ್ರವರ್ಗ" ಇತ್ತು. [ 15 ] 2014 ರಲ್ಲಿ ಇಯೊಬಿಂಟೆ ಪುಸ್ತಕಂ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊದಲು ಫಹದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು , ಇದರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತರಾದ ಫಹದ್, ತಮ್ಮ ಇತರ ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ನಂತರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಪೋಥನ್ ಮಹೇಶ್ ಅವರನ್ನು ಬಹು-ಪದರದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸರಳ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ನಟನನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರು. [ 16 ] ಫಹದ್ ಅವರನ್ನು ಅವರಲ್ಲಿರುವ "ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ" ನಟನಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. [ 15 ] ಪೋಥನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಮ್ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ ಅವರನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. [ 18 ] ನಿರ್ದೇಶಕರು ನ್ಜನ್ ಸ್ಟೀವ್ ಲೋಪೆಜ್ (2015) ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಸುಜಿತ್ ಶಂಕರ್ ಅವರನ್ನು ಸಂಭಾವ್ಯ ಜಿಮ್ಸನ್ ಆಗಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್-ಬ್ರೀಫಿಂಗ್ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿದರು. ಶಂಕರ್ ಕಥೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರೂ, ಅವರು ಆ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಖಚಿತವಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೋಥನ್ ಅವನ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಶ್ಯಾಮ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಉನ್ನಿಮಯ ಅವರು ಪಾತ್ರವರ್ಗ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿಯೂ ನಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. [ 17 ] ಅವರು ಪೋಥನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು - ಸಾರಾ ಮತ್ತು ಎಲ್ಧೋ, ದಂಪತಿಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು . [ 20 ] ಮೇ 2015 ರಲ್ಲಿ, ಅನುಶ್ರೀ ಅವರನ್ನು ಸೌಮ್ಯಾ, ಮಹೇಶ್ ಅವರ ಬಾಲ್ಯದ ಪ್ರಿಯತಮೆ, ನರ್ಸ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲಾಯಿತು. [ 21 ] ಒರು ಸೆಕೆಂಡ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಯಾತ್ರಾ (2015) ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ , ಶ್ಯಾಮ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ (ಅವರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೋಧಕಿ) ಜಿಮ್ಸಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆಡಿಷನ್‌ಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಕೇವಲ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಬಾಲಮುರಳಿಗೆ ಅವರ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು. ಫಹಾದ್ ಅವರು ಅನ್ನಯುಮ್ ರಸೂಲಮ್ (2013) ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದ ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ ಅವರನ್ನು ಬೇಬಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಸೋನಿಯಾಮೋಲ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸಬ ಲಿಜಿಮೋಲ್ ಜೋಸ್ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅವರು ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಕರೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದರು . [ರಂಗಭೂಮಿ ದಂಪತಿಗಳಾದ ಕೆ.ಎಲ್. ಆಂಟನಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಲೀನಾ ಆಂಟನಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನಾ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿ ಅವರ ತಾಯಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. ಪೋಥನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು "ಅವರು ಯಾವುದೇ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ ಬಂದರೂ" ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು; ಅವರು ನಟರನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಟಿಸಿದ್ದರೆ, "ವಾಸ್ತವವು ರಾಜಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು" ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ನಿರ್ದೇಶಕರು "ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಅದು ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ವಾತಾವರಣ, ಬಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಉಚ್ಚಾರಣೆ". <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-clothes-26</ref> ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಜಯನ್ ಚಾಲಿಸ್ಸೇರಿ . ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಭವನ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಸೆಟ್ ಅನ್ನು ಚಾಲಿಸ್ಸೇರಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು , ಅದರಲ್ಲಿ ಖಾಲಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳ ಅಂಗಡಿಯೂ ಸೇರಿತ್ತು. "ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಸ್ತಿ, ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಉಕ್ಕಿನ ತಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಗೋಡೆಗಳು, ಕಿಟಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನೇತುಹಾಕಲಾದ ಫೋಟೋಗಳು ಮತ್ತು ಚೌಕಟ್ಟುಗಳವರೆಗೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಇಡುಕ್ಕಿ ಸ್ಥಳೀಯರ ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಅಜಯನ್ ಹೇಳಿದರು. ವಿನ್ಯಾಸಕ ಸಮೀರಾ ಸನೀಶ್ ಚಿತ್ರದ ವೇಷಭೂಷಣಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗವು ಧರಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಸೆಕೆಂಡ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದು , ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಂದ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಪೋಥನ್ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ವಿವರಗಳು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-clothes-26</ref>ಸಮರ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ತರಬೇತುದಾರ "ಕುಂಗ್-ಫೂ" ಸಜಿತ್ ಚಿತ್ರದ ಸಾಹಸ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿದ್ದರು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-28</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 2015 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ , ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. [ 11 ] [ 29 ] ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಪ್ಪಣ ಬಳಿಯ ಥೋಪ್ರಂಕುಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು . [ 27 ] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಚೆರುಥೋನಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ , ಸಹನಟ ಸುಜಿತ್ ಶಂಕರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಾಹಸ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವಾಗ ಫಹಾದ್ ಕಾಲಿಗೆ ಗಾಯವಾಯಿತು. ಎರಡು ದಿನಗಳ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಿಗಿಯಾದ ಶೂಟಿಂಗ್ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಮುಂದುವರಿಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. [ 30 ] ಇಡುಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ 45 ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಚಿತ್ರೀಕರಣ [ 31 ] ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು . [ 32 ] [ 33 ] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹೋರಾಟದ ದೃಶ್ಯಗಳಿದ್ದವು. ವಾಸ್ತವಿಕತೆಗಾಗಿ, ನಟರು ಪೂರ್ವಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡದೆ ಹೋರಾಡಿದರು. ಮೊದಲ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಇತರ ತಾಂತ್ರಿಕ ವರ್ಧನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ಹೋರಾಟವು ಹೆಚ್ಚು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕೆಂದು ಪೋಥನ್ ಬಯಸಿದ್ದರು: "ಅದರ ಸಿನಿಮೀಯ ಸ್ವರೂಪವಿಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸಿದೆ. ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಲು, ಅದು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಫಹಾದ್ ಮತ್ತು ಸುಜಿತ್ ಕಠಿಣ ಸಮಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು". [ 34 ] ಈ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಚೆರುಥೋನಿ ಮತ್ತು ಇಡುಕ್ಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಬಳಿ ಕೆಸರಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [ 15 ] ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು . [ 35 ] ಚಿತ್ರದ ಅಪ್ಪೂಪ್ಪನ್ ಥಡಿ (ಹಾಲುಕಳೆಗಳು) ಕೃತಕವಾಗಿದ್ದವು; ಸುಮಾರು 1,000 ಹಗುರವಾದ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು. ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಅವುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನವು ನಿಜವಾದ ಹಾಲುಕಳೆಗಳಂತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರಿದವು ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಮರು-ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. [ 27 ] ಚಿತ್ರವನ್ನು ₹ 4.5 ಕೋಟಿ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. [ 36 ] ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರದ ಕೆಲಸ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೆಲ್ಲಾಡರ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ ; ನಿಕ್ಸನ್ ಜಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ರಾಜೀಶ್ ಕೆ.ಆರ್. ಇದರ ಧ್ವನಿದೃಶ್ಯವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಇಡುಕ್ಕಿಯ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರಣ, ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಶಬ್ದಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದವು, ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಬದಲು. ಜಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ರಾಜೀಶ್ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಸಂಪಾದನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು: "ಪಂಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಒದೆತಗಳ ಧ್ವನಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ನಾವು ದೊಡ್ಡ ಮಾಂಸದ ತುಂಡನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದೇವೆ. ಇದು ಬಹಳ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ದೋಷವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು". [ 37 ] ಸಂಪಾದಕ ಸೈಜು ಶ್ರೀಧರನ್ ಚಿತ್ರದ ಬಣ್ಣಗಾರರಾಗಿದ್ದರು, ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದರು . ===ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ=== ಮಳೆಯನ್ನು ರೂಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ . ಪೋತನ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ Rediff.com ನ ಶ್ರೀಹರಿ ನಾಯರ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ , ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಅವರು 1960 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಎಸ್ಕ್ವೈರ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಬರಹಗಾರರು ಲಯ ಮತ್ತು ವೇಗದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಗೊಳಿಸಿದ ಸೃಜನಶೀಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಲ್ಲದ ಶೈಲಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. [ 39 ] ಪೋಥನ್ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದಾಗಿ ನಾಯರ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಎಡಪಂಥೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು, ನಿರ್ದೇಶಕರು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಗಳ ನಂಬಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿರುವ ಸಮಾನತೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು: "ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿ ನಂತರದ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಆಡಬಹುದಾದ ಆಟವೆಂದರೆ ಒಂದು ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವು ಮೊದಲು ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು". ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದವು. [ 40 ] ನಂತರ ಶ್ಯಾಮ್ ಚಿತ್ರವು ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು. [ 14 ] ದಿ ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ , ಫಹಾದ್, ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವನ್ನು "ಗಂಭೀರ ಹಾಸ್ಯ" ಎಂದು ಕರೆದರು. [ 41 ] ಅದರ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಈ ಚಿತ್ರವು ಹಿಂದಿನ ಮಲಯಾಳಂ ಸೇಡು-ಕೇಂದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಮಹೇಶ್ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, 2000 ರ ನರಸಿಂಹಂ (ಒಂದು ಕಲ್ಟ್ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ) ದ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡನ್ನು ಗುನುಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಿರೀದಂ (1989) ಮತ್ತು ಚೆಂಕೋಲ್ (1993) ನಲ್ಲಿ ಸೇತುಮಾಧವನ್ ಅವರ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಹ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ . ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ , ಸಂಜಿತ್ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ್ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು "ಸೇಡಿನ ಸಿಹಿ ಕಥೆ" ಎಂದು ಕರೆದರು; ಇದು "ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೇಡು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಅಲ್ಲ; ಇದು ಅದರ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಪಾತ್ರಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂವೇದನೆಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಪಕ್ಕೆಲುಬಿನ-ಕಚಗುಳಿಯುವ ಹಾಸ್ಯದ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ". ==ಸಂಗೀತ== ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರಂ (ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ) ಚಿತ್ರದ ನಾಲ್ಕು ಹಾಡುಗಳ ಧ್ವನಿಪಥ ಮತ್ತು ಸ್ಕೋರ್ ಅನ್ನು ಬಿಜಿಬಾಲ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಅವರು ಎರಡು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಹ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ ರಫೀಕ್ ಅಹಮ್ಮದ್ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷ್ ವರ್ಮಾ ; ವರ್ಮಾ ಅವರು "ಚೆರುಪುಂಜಿರಿ" ಎಂಬ ಅಂತಿಮ ಹಾಡನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ . ಬಿಜಿಬಾಲ್, ವಿಜಯ್ ಯೇಸುದಾಸ್ , ಸುದೀಪ್ ಕುಮಾರ್ , ಸಂಗೀತ ಶ್ರೀಕಾಂತ್, ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ ಮತ್ತು ನಿಖಿಲ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಧ್ವನಿಪಥಕ್ಕೆ ಗಾಯನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು Muzik 247 ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದ ನಂತರ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು; ಅಹಮ್ಮದ್ "ಇಡುಕ್ಕಿ" ಹಾಡನ್ನು ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಕವಿತೆಯಾಗಿ ಬರೆದರು. ಬಿಜಿಬಾಲ್ ಪ್ರಕಾರ, "ಇಡುಕ್ಕಿ" ಹಾಡನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಅದು "ಪ್ರೇರಣೆ[ng] ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು" ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅವರು ಮೂಲತಃ ಹಾಡನ್ನು ಸಣ್ಣ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದೊಂದಿಗೆ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಸ್ವತಃ ಹಾಡಿದರು. ನಂತರ ಸಂಯೋಜಕರು ಸೊಂಪಾದ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೋಥನ್ ಇದು ಮೂಲ ಆವೃತ್ತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಜಿಮ್ಸಿ ಪಾತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ, ಬಾಲಮುರಳಿ ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ "ಮೌನಂಗಲ್" ಹಾಡಿದರು . ಬಾಲಮುರಳಿ ಅವರು ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅದು ಅವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. [ 46 ] ಎಂ.ಆರ್. ಜಯಗೀತಾ ಬರೆದ "ಎಥೆಥೋ" ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಸೇರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಈ ಹಾಡನ್ನು ತೆಲುಗು ಸಾಹಿತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಉಮಾ ಮಹೇಶ್ವರ ಉಗ್ರ ರೂಪಸ್ಯ , ಚಿತ್ರದ ತೆಲುಗು ರಿಮೇಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು . ಮೂಲ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಿಬಲ್ ಅವರ ಅಧಿಕೃತ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ==ಬಿಡುಗಡೆ== ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಬಿಡುಗಡೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜನವರಿ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/International_Business_Times</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಫೆಬ್ರವರಿ ೫ ರಂದು ಕೇರಳದ ೬೭ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . [ ೪೯ ] ಇದು ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೨ ರಂದು ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, <ref>http://www.onlookersmedia.in/latestnews/maheshinte-prathikaram-screens-increasing-from-tomorrow</ref>ಮತ್ತು ಎರಡು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ OPM ಡ್ರೀಮ್ ಮಿಲ್ ಸಿನಿಮಾಸ್ ವಿತರಿಸಿತು, ಕೇರಳದ ಹೊರಗೆ ಬೆಂಗಳೂರು , ಮೈಸೂರು , ಮಂಗಳೂರು , ಮಣಿಪಾಲ , ಚೆನ್ನೈ , ಕೊಯಮತ್ತೂರು , ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ವೈಜಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯, ೨೦೧೬ ರಂದು, ಇದು ಮುಂಬೈ , ಪುಣೆ , ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಡಿವಿಡಿ ಮತ್ತು ವಿಸಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೈನಾ ವಿಡಿಯೋ ವಿಷನ್ 10 ಮೇ 2016 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. [ಚಿತ್ರದ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮಾ ಖರೀದಿಸಿತು, ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಓಣಂ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 14, 2016 ರಂದು ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು . ==ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್== ಮಾರ್ಚ್ ವೇಳೆಗೆ, ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಪಾತ್ರಗಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು "ಸಂಭಾಷಣೆ ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು" ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು . <ref>https://web.archive.org/web/20160724155732/http://www.theindiantelegram.com/2016/03/31/46399.html</ref> ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ , ಪೋಥನ್, ಆಶಿಕ್, ಫಹಾದ್ ಮತ್ತು ಸೌಬಿನ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು; ಫಹಾದ್ ಪಯ್ಯನೂರ್ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದ ಟಿಕೆಟ್ ಕೌಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚರಿಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ, ತಂಡ (ಆಶಿಕ್, ಫಹಾದ್, ಜಾಫರ್ ಇಡುಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಬಿಜಿಬಾಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ) ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಲಾ ಉತ್ಸವದ ಜೊತೆಗೆ ತೋಡುಪುಳದಲ್ಲಿರುವ ಅಲ್ ಅಜರ್ ಕಲಾ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಏಪ್ರಿಲ್ 14 ರಂದು ನಡೆದ ವಿಷುಗಾಗಿ , ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಆಡಿಷನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ದೃಶ್ಯಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮೂರು ನಿಮಿಷಗಳ ತೆರೆಮರೆಯ ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು ==ಆರತಕ್ಷತೆ== ;ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಕೇರಳದ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದ ನಂತರ , ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಕಾರಣ ಸಂಜೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರದ ಗಳಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಬಾಯಿ ಮಾತು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪರದೆಯ ಸಂಖ್ಯೆ ಒಂದು ವಾರದಲ್ಲಿ 67 ರಿಂದ 88 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. [ 60 ] ಈ ಚಿತ್ರವು ತನ್ನ ಮೂರನೇ ವಾರದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು, ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ₹ 1 ಕೋಟಿ ( ₹ 10 ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿತು. ಮೂರು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಅದರ ಒಟ್ಟು ಗಳಿಕೆ ₹ 10 ಕೋಟಿ ( ₹ 100 ಮಿಲಿಯನ್) ಮೀರಿದೆ. ಅದರ ಓಟದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ₹ 17.35 ಕೋಟಿ ( ₹ 173.5 ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಜನವರಿ - ಜೂನ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಕೆಲವು ಕೇರಳದ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ 125 ದಿನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ 50 ದಿನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು. ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ತನ್ನ ಮೂರನೇ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚ್ 11 – 13) ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು , 17 ಪರದೆಗಳಲ್ಲಿ $16,819 ಗಳಿಸಿ ಆಕ್ಷನ್ ಹೀರೋ ಬಿಜು ಮತ್ತು ವೆಟ್ಟಾ ಅವರನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದೆ . ಇದು ಮೂರು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು $70,238 ಗಳಿಸಿತು. ನಾಲ್ಕನೇ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚ್ 18 – 20) 13 ಪರದೆಗಳಿಂದ $9,750 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. ಇದು ತನ್ನ ಆರನೇ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ (ಏಪ್ರಿಲ್ 1 – 3) ಏಳು ಪರದೆಗಳಿಂದ $5,086 ಗಳಿಸಿ ಆರು ವಾರಗಳ ಒಟ್ಟು $92,596 ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಇದು ಎರಡನೇ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚ್ 11 – 13) ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್-ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಎರಡು ವಾರಗಳ ಒಟ್ಟು £32,437 ಗಳಿಸಿ 29 ಪರದೆಗಳಿಂದ £5,274 ಗಳಿಸಿತು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ವಾರಾಂತ್ಯದ ನಂತರ ಈ ಚಿತ್ರ ಒಟ್ಟು £35,055 ಗಳಿಸಿತು. ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ದಿ ಹಿಂದೂದ ಎಸ್.ಆರ್. ಪ್ರವೀಣ್ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು: "ಸ್ಯಾಮ್ ಪುಷ್ಕರನ್, ಸೇಡಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆಯುವಾಗ, ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಕೋಪದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಹಾಸ್ಯದಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ, ಒನ್-ಲೈನರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸನ್ನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಪ್ರವಾಹದಂತೆ ಬರುತ್ತಾರೆ ... ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಶುದ್ಧ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಆ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹಾದಿಗಳನ್ನು ತುಳಿಯುತ್ತದೆ. ಸೇಡು ಹೀಗೆ ಬಂದರೆ, ಅದನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಾಡೋಣ". ಅವರು ಪೋಥನ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಫಹಾದ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು. ಸಿಫಿ ಕೂಡ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು: "ಅತ್ಯಂತ ತಮಾಷೆಯ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸುವ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಲಾದ ಇಂತಹ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ನೀವು ನೋಡುವುದು ಅಪರೂಪ". ವಿಮರ್ಶಕರು ಅಭಿನಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು: "ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಒಂದು ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕಲಾವಿದರ ಅಭಿನಯ". ಚಿತ್ರಕಥೆ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಹ ಶ್ಲಾಘಿಸುತ್ತಾ, ವಿಮರ್ಶೆಯು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು: "ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ". <ref>http://www.sify.com/movies/maheshinte-prathikaram-review-finally-an-intelligent-comedy-review-malayalam-qcfrQVcdfebad.html</ref> ಗಲ್ಫ್ ನ್ಯೂಸ್‌ನ ಮೈಥಿಲಿ ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಚಿತ್ರದ ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು: "ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಕೋಪ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷ ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ"; ಹಾಸ್ಯವು ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರವು "ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಥೆಗಳು ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಭೇದಿಸುತ್ತದೆ". [ 71 ] ಖಲೀಜ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನ ದೀಪಾ ಗೌರಿ ಪ್ರಕಾರ , ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರವು "ಗುರುತಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು" ಹೊಂದಿರುವ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಒಂದು ವರದಾನವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು: "ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಫ್ರೇಮ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿವರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು [ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರ ] ಅದರ ನಿಜವಾದ ಹೃದಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುವುದು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಸಿನಿಮೀಯ ಹ್ಯಾಂಗೊವರ್ ಇಲ್ಲದೆ ವರ್ತಿಸುವ ಪಾತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ". [ 72 ] Metromatinee.com ನ ರಾಜ್ ವಿಕ್ರಮ್ ಸಹ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು: "ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ದೃಶ್ಯವೂ ಬೇಯಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ ... ಅವರು [ಪೋಥನ್] ಅವರು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಖಚಿತವಾಗಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಬೇಕು". ಫಹಾದ್ ಮತ್ತು ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಅಭಿನಯ, "ಅದ್ಭುತ ಕ್ಯಾಮೆರಾ" ಮತ್ತು "ನಿರೂಪಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಮಧುರವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವ ಹಾಡುಗಳು" ಎಂದು ವಿಕ್ರಮ್ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು, ಇದು "ಸ್ವತಃ ನಿಜವಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಇದು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಸರಳತೆಯಿಂದ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಸಹ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡುವಂತೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ" ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು. ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಟೈಮ್ಸ್ ನ ಅನು ಜೇಮ್ಸ್ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಐದು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ "ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಣಯ, ಹಾಸ್ಯ, ಆಕ್ಷನ್ ಮತ್ತು ಸೇಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸರಳ ಚಿತ್ರ" ಎಂದು ಕರೆದರು. ಇದರ ಪಾತ್ರವರ್ಗ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ ಜೇಮ್ಸ್, ಚಿತ್ರದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಹ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು: ಅದರ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, "ಗರಿಗರಿಯಾದ ಸಂಕಲನ", ನಿರ್ದೇಶನ, ಸಂಗೀತ, ಚಿತ್ರಕಥೆ, ವೇಷಭೂಷಣ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶನ.ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮಾದ ಲಿಟ್ಟಿ ಸೈಮನ್ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5 ರಲ್ಲಿ 3.75 ರೇಟಿಂಗ್ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ : "ದಿಲೀಶ್ [ಪೋಥನ್] ವಾಸ್ತವಿಕ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನಾಟಕವನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಸ್ಯವು ಕಥಾಹಂದರದೊಂದಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [ಚೆನ್ನಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ] ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ". ಸೈಮನ್ ಫಹಾದ್ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಇತರರ ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು: "ಅದರ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವಿಕ ವಿಧಾನದೊಂದಿಗೆ, ಎರಡೂವರೆ ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಯ ಈ ಚಿತ್ರವು ಉಲ್ಲಾಸಕರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 'ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾದ' ಮನರಂಜನಾ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ". <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-Manorama-review-75</ref> ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಸಂಜಿತ್ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ್ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5 ರಲ್ಲಿ 3.5 ರೇಟಿಂಗ್ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ: " ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವು ಅನೇಕ ಉತ್ತಮ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರೂ ಸಂಬಂಧಿಸಬಹುದಾದಂತಹದ್ದನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸಿಹಿ ಸೇಡಿನ ಕಥೆಯು ಅಪರೂಪದ ಹಾಸ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ". ಅವರು ಅದರ ಪಾತ್ರವರ್ಗ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಸಂಕಲನ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿದರು, ಫಹಾದ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಸದಸ್ಯರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರವನ್ನು "ದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಕ" ಎಂದು ಕರೆದರು. Rediff.com ನ ಪರೇಶ್ ಸಿ. ಪಲಿಚಾ ಅವರು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಐದು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಫಹಾದ್ ಅವರ ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ಅದರ ನಿರೂಪಣಾ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು: "ಕಥಾವಸ್ತುವು ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಅವರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನಾವು ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅಥವಾ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ತಾರ್ಕಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 1q04ed1bhh9570ilgbf2fxtz3mjaxzn 1383028 1383024 2026-08-15T18:25:29Z Pragathi. BH 88266 1383028 wikitext text/x-wiki {{short description|2016 film by Dileesh Pothan}} {{good article}} {{Use British English|date=July 2016}} {{Use dmy dates|date=October 2017}} {{Infobox film | image = Maheshinte Prathikaaram.jpg | alt = Illustrated poster features Fahadh Faasil standing on steps and looking away from camera | caption = Theatrical release poster | director = [[Dileesh Pothan]] | producer = [[Aashiq Abu]] | writer = [[Syam Pushkaran]] | starring = {{plainlist| * [[Fahadh Faasil]] * [[Aparna Balamurali]] * [[Anusree]] * [[Alencier Ley Lopez]] * [[Soubin Shahir]] }} | music = [[Bijibal]] | cinematography = [[Shyju Khalid]] | editing = Saiju Sreedharan | studio = [[Aashiq Abu|OPM Dream Mill Cinemas]] | distributor = {{ubl|OPM Dream Mill Cinemas {{small|(India)}}|Tricolor Entertainments {{small|(Overseas)}}}} | released = {{film date|df=y|2016|02|05|[[Kerala]]|2016|02|12|rest of India}} | runtime = 120 minutes<ref>{{cite web|title=Maheshinte Prathikaram|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/maheshinte-prathikaram-2016|publisher=[[British Board of Film Classification]]|access-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714082854/http://www.bbfc.co.uk/releases/maheshinte-prathikaram-2016|archive-date=14 July 2016|url-status=dead}}</ref> | country = India | language = Malayalam | budget = {{INR|3.5}} crores<ref name="MP Budget and Collection">{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/thondimuthalum-driksakshiyum-scores-big-multiplexes-64773|title='Thondimuthalum Driksakshiyum' scores big at multiplexes|website=The News Minute|date=6 July 2017|access-date=16 May 2020|quote=Maheshinte Prathikaram made on a budget of Rs. 3.5 crores, it collected Rs. 17.5 crores at the box office|archive-date=27 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927194543/https://www.thenewsminute.com/article/thondimuthalum-driksakshiyum-scores-big-multiplexes-64773|url-status=live}}</ref> | gross = {{INR|17.85}} crores<ref name="MP Budget and Collection" /> }} ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರಂ ( ಅನುವಾದ.  ಮಹೇಶ್ ರಿವೆಂಜ್ ) 2016 ರ ಭಾರತೀಯ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ದಿಲೀಶ್ ಪೋತನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಶಿಕ್ ಅಬು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ , ಅನುಶ್ರೀ , ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ ಮತ್ತು ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಶ್ಯಾಮ್ ಪುಷ್ಕರನ್ ಬರೆದಿರುವ ಈ ಕಥೆಯು ಚೇರ್ತಲದ ತುರವೂರು ಮೂಲದ ಥಂಪನ್ ಪುರುಷನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. <ref>https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/maheshinte-prathikaaram-real-life-story-thampan-purushan.html</ref>ಶೈಜು ಖಾಲಿದ್ ಚಿತ್ರದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬಿಜಿಬಾಲ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಚಿತ್ರಕಥೆ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಪೋಥನ್ ಅವರು ಇಡುಕ್ಕಿ [[ಗೋಲ್ಡ್ ಫಿಷ್ (ಹೊಮ್ಮೀನು)|ಗೋಲ್ಡ್]] ನಲ್ಲಿ ಅಬು ಅವರ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು . ಪೋಥನ್ ಅವರ ಹುಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕಥೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸ್ಯಾಮ್ ಪೋಥನ್ ಅವರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಪೋಥನ್ ಅವರ ಒತ್ತಾಯದ ಮೇರೆಗೆ, ಆ ವರ್ಷ ಸ್ಯಾಮ್ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದರು ಮತ್ತು ಅಬು ನಂತರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಬೇಕಿತ್ತು ಆದರೆ, ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದು ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೫ ಕ್ಕೆ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಡುಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು , ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವು ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2016 ರಂದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ , ಫೆಬ್ರವರಿ 12 ರಂದು ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ 26 ರಂದು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು, ₹ 3.50 ಕೋಟಿ ( ₹ 35 ಮಿಲಿಯನ್ ) ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ₹ 17.35 ಕೋಟಿ ( ₹ 173.5 ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿತು . ಇದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ, ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ, ಹಾಸ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಸಂಕಲನ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗೆ ಪ್ರಶಂಸೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. 64 ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ , ಇದು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು 47 ನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ , ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಮೌಲ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮಿಳಿಗೆ ನಿಮಿರ್ ( 2018) ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗು ಗಂಗಾ ಯೋಜನೆ|ತೆಲುಗಿಗೆ]] ಉಮಾ ಮಹೇಶ್ವರ ಉಗ್ರ ರೂಪಸ್ಯ (2020) ಎಂದು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು . ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ನವ ಅಲೆಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ .<ref>https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-25-best-malayalam-films-of-the-decade-premam-maheshinte-prathikaram-kumbalangi-nights-and-more/article30349548.ece</ref> ಕಥಾವಸ್ತು ಮಹೇಶ್ ಭಾವನ ಒಬ್ಬ ಸಣ್ಣ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ, ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಕಾಶ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಭಾವನ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ . ಸ್ಟುಡಿಯೋದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ ಅವರ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಬೇಬಿ ಒಡೆತನದ ಫ್ಲೆಕ್ಸ್-ಬೋರ್ಡ್ ಮುದ್ರಣ ಅಂಗಡಿ ಇದೆ. ಅವರ ಸಹಾಯಕ ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಫ್ಲೆಕ್ಸ್-ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಫೋಟೋಶಾಪ್ ತಜ್ಞ. ಮಹೇಶ್ ತನ್ನ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಪ್ರಿಯತಮೆ ಸೌಮ್ಯಾಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೇಬಿ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ವಾಗ್ವಾದದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತಾಳೆ. ವಿವಾದ ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ದಾರಿಹೋಕರು ಅವರನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಬೇಬಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾದ ಮಾಡಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ತಡವಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಜಗಳ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ನೇಹಿತ ಜಿಮ್ಸನ್ ಕೂಡ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಮಹೇಶ್ ಬಂದು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಮಹೇಶನ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ಸ್ವರದಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಜಿಮ್ಸನ್ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಜಗಳ ಆರಂಭಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜಗಳವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಅವಮಾನಿತ ಮಹೇಶ್, ಜಿಮ್ಸನ್‌ಗೆ ಹೊಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರವೇ ಮತ್ತೆ ಚಪ್ಪಲಿ ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸೌಮ್ಯಾ ಮಹೇಶ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ, ಒಬ್ಬ NRI ನರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಇದರಿಂದ ಮಹೇಶ್ ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ನಿಂದ ಜಿಮ್ಸನ್ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಅವನು ವೆಲ್ಡರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಗ್ಯಾರೇಜ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಜಿಮ್ಸನ್ ಕೆಲಸ ಬಿಟ್ಟು ದುಬೈಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆಂದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಬೇಬಿ ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದರೂ, ಮಹೇಶ್ ಜಿಮ್ಸನ್ ಬರುವವರೆಗೆ ಕಾಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಅವನು ಕುಂಗ್ ಫೂ ಕೋರ್ಸ್ ಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಜಿಮ್ಸಿ ಎಂಬ ಯುವ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ವನಿತಾ ಅವರ ಕವರ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ಗ್ಲಾಮರ್ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ಟುಡಿಯೋಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ . ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಿನಂತಿಯಿಂದ ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಹೇಶ್ ಫೋಟೋ ಶೂಟ್ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜಿಮ್ಸಿಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು ನೀರಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಅವಳ ನಿರಾಶೆಯು ಮಹೇಶ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನಾಗಿ ಅವನ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ಅವನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ, ಅವರು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ಒಂದು ಕಲೆಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹೇಶ್ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವುಗಳ ಕೋನಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳಕನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಪರಿಚಿತ ಸ್ಟಿಲ್ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ , ಮಹೇಶ್ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಜಿಮ್ಸಿಯ ಚಲನೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಮಾಡಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಫೋಟೋವನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಜಿಮ್ಸಿ ತನ್ನ ಫೋಟೋ ಇರುವ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮಹೇಶ್‌ನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಫೋಟೋ ತೆಗೆದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರೂ, ಅವಳು ಫೋಟೋವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ಜಿಮ್ಸಿ ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಮಹೇಶನಿಗೆ ಕರೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ತಾನು ಜಿಮ್ಸನ್‌ನ ತಂಗಿ ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವನ ದುಃಖವು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಜಿಮ್ಸನ್ ತನ್ನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನಿಗೆ ಕಪಾಳಮೋಕ್ಷ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮರುದಿನ, ಮಹೇಶ್ ಮತ್ತು ಬೇಬಿ ಅವನಿಗೆ ಕೈ-ಕೈ ಕಾಳಗಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ . ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ಜಗಳದ ನಂತರ, ಮಹೇಶ್ ಜಿಮ್ಸನ್‌ನನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬೇಬಿ ಅವನನ್ನು ವಿಜೇತ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಹೇಶ್ ಮರುದಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜಿಮ್ಸನ್‌ನನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿಯ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಜಿಮ್ಸಿಯ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸನ್‌ಗೆ ಈ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹೇಶ್ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿ ಈಗ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== * ಮಹೇಶ್ ಭಾವನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ * ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ * ಜಿಮ್ಸಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ * ಸೌಮ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುಶ್ರೀ * ಮಗುವಾಗಿ ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ * ಸೋನಿಯಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಿಜೋಮೋಲ್ ಜೋಸ್ * ಮಹೇಶ್ ತಂದೆ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಎಲ್. ಆಂಟನಿ ಕೊಚ್ಚಿ * ಜಿಮ್ಸಿಯ ಸಹೋದರ ಜಿಮ್ಸನ್ ಆಗಸ್ಟಿನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಜಿತ್ ಶಂಕರ್ * ಸೌಮ್ಯಾಳ ತಂದೆ ಕುಂಜುಮೋನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಾಫರ್ ಇಡುಕ್ಕಿ * ತಾಹಿರ್, ಗ್ರಾಮ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ ಆಗಿ ಅಚುಂತಾನಂದನ್ * ಆಟೋ ಚಾಲಕನಾಗಿ ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ ಪಾವುಂಬ, ಜಿಮ್ಸನ್ ಸ್ನೇಹಿತ * ವಿಜಿಲೇಶ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಿಲೇಶ್ ಕರಯಾದ್ * ಜಿಮ್ಸಿಯ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಲೀನಾ ಆಂಟೋನಿ * ಮಹೇಶ್ ಕರಾಟೆ ಬೋಧಕನಾಗಿ "ಕುಂಗ್-ಫು" ಸಜಿತ್ * ಎಲ್ಡೋ ಆಗಿ ದಿಲೀಶ್ ಪೋತನ್ , ಒಬ್ಬ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮಲಯಾಳಿ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) * ಎಲ್ದೋ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಉನ್ನಿಮಯ ಪ್ರಸಾದ್ (ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ) ==ಉತ್ಪಾದನೆ== ನಿಧನರಾದರು ) ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿತು . [ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ , ಪೋಥನ್ ಇದನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾಗಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು: "ನನಗೆ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಸ್ಪರ್ಶದೊಂದಿಗೆ ಹಾಸ್ಯ ಇಷ್ಟ. ಇದು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ ಅಂಶವು ಹೊಳೆಯಬೇಕೆಂದು ನಾವು ಬಯಸಿದ್ದೆವು". ಅವರು ಮತ್ತು ಶ್ಯಾಮ್ ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಕೆಲವು ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ, ಅವರು ಇಡುಕ್ಕಿಯ ಕಟ್ಟಪ್ಪಣ ಬಳಿಯ ಪರ್ವತ ಹಳ್ಳಿಯಾದ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದರು (ಚಿತ್ರ ಸೆಟ್ ಆಗಿರುವ ಸ್ಥಳ). ಕವಲ ( ಜಂಕ್ಷನ್ ) ಬಳಿಯ ಹಳ್ಳಿಯ ಅವರ ಅವಲೋಕನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು , ಇದು ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರಗಳಿಗೂ ವಿವರವಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಕವಲದಲ್ಲಿರುವ ಅಂಗಡಿಯವರ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪೋಥನ್ ಗಮನಿಸಿದರು, ಅವರನ್ನು ಅವರು "ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅನೇಕ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ, ನೈಜ ಮತ್ತು ರೀಲ್‌ಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. <ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/scoring-a-hit/article8230110.ece</ref> ಸ್ಯಾಮ್ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಪೋಥನ್ ಮತ್ತು ಫಹದ್ ಇಬ್ಬರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>https://web.archive.org/web/20171012071233/http://www.thehindu.com/entertainment/movies/syam-pushkaran-winner-of-the-national-award-for-best-original-screenplay-rewinds-his-celluloid-journey/article17951085.ece</ref> ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ನಡುವೆ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಸ್ಯಾಮ್ 2013 ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೊದಲ ಕರಡನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಅವರು ಇತರ ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಬರಹಗಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ಅದರ ರಚನೆಯು ಆತುರವಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯಿತು; ಈ ಚಿತ್ರವು ಹಳ್ಳಿಯ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು (ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಥಂಪನ್ ಪುರುಷನ್ ಅವರ ತಂದೆಯ ಸ್ನೇಹಿತ). ಚಿತ್ರಕಥೆಯು "ಕಡಿಮೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೀಕ್ಷಣೆ" ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಯಾಮ್ ಹೇಳಿದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಅದು ಹಲವಾರು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ನಂತರ ಶ್ಯಾಮ್, ಪೋಥನ್ ಮತ್ತು ಖಾಲಿದ್ ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಸಲಹೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೃಶ್ಯಕ್ಕೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ಸ್ಯಾಮ್ ಹೇಳಿದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಪೋಥನ್ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ "ಹಲವರು ಹೊಸಬರು ಎಂಬ ವಾಸ್ತವದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪಾತ್ರವರ್ಗ" ಇತ್ತು. [ 15 ] 2014 ರಲ್ಲಿ ಇಯೊಬಿಂಟೆ ಪುಸ್ತಕಂ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊದಲು ಫಹದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು , ಇದರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತರಾದ ಫಹದ್, ತಮ್ಮ ಇತರ ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ನಂತರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಪೋಥನ್ ಮಹೇಶ್ ಅವರನ್ನು ಬಹು-ಪದರದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸರಳ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ನಟನನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರು. [ 16 ] ಫಹದ್ ಅವರನ್ನು ಅವರಲ್ಲಿರುವ "ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ" ನಟನಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. [ 15 ] ಪೋಥನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಮ್ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೌಬಿನ್ ಶಾಹಿರ್ ಅವರನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. [ 18 ] ನಿರ್ದೇಶಕರು ನ್ಜನ್ ಸ್ಟೀವ್ ಲೋಪೆಜ್ (2015) ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಸುಜಿತ್ ಶಂಕರ್ ಅವರನ್ನು ಸಂಭಾವ್ಯ ಜಿಮ್ಸನ್ ಆಗಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್-ಬ್ರೀಫಿಂಗ್ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿದರು. ಶಂಕರ್ ಕಥೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರೂ, ಅವರು ಆ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಖಚಿತವಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೋಥನ್ ಅವನ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಶ್ಯಾಮ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಉನ್ನಿಮಯ ಅವರು ಪಾತ್ರವರ್ಗ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿಯೂ ನಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. [ 17 ] ಅವರು ಪೋಥನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು - ಸಾರಾ ಮತ್ತು ಎಲ್ಧೋ, ದಂಪತಿಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು . [ 20 ] ಮೇ 2015 ರಲ್ಲಿ, ಅನುಶ್ರೀ ಅವರನ್ನು ಸೌಮ್ಯಾ, ಮಹೇಶ್ ಅವರ ಬಾಲ್ಯದ ಪ್ರಿಯತಮೆ, ನರ್ಸ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲಾಯಿತು. [ 21 ] ಒರು ಸೆಕೆಂಡ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಯಾತ್ರಾ (2015) ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ , ಶ್ಯಾಮ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ (ಅವರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೋಧಕಿ) ಜಿಮ್ಸಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆಡಿಷನ್‌ಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಕೇವಲ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಬಾಲಮುರಳಿಗೆ ಅವರ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು. ಫಹಾದ್ ಅವರು ಅನ್ನಯುಮ್ ರಸೂಲಮ್ (2013) ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದ ಅಲೆನ್ಸಿಯರ್ ಲೇ ಲೋಪೆಜ್ ಅವರನ್ನು ಬೇಬಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಸೋನಿಯಾಮೋಲ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸಬ ಲಿಜಿಮೋಲ್ ಜೋಸ್ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅವರು ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಕರೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದರು . [ರಂಗಭೂಮಿ ದಂಪತಿಗಳಾದ ಕೆ.ಎಲ್. ಆಂಟನಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಲೀನಾ ಆಂಟನಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಭಾವನಾ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ಸಿ ಅವರ ತಾಯಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. ಪೋಥನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು "ಅವರು ಯಾವುದೇ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ ಬಂದರೂ" ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು; ಅವರು ನಟರನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಟಿಸಿದ್ದರೆ, "ವಾಸ್ತವವು ರಾಜಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು" ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ನಿರ್ದೇಶಕರು "ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಅದು ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ವಾತಾವರಣ, ಬಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಉಚ್ಚಾರಣೆ". <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-clothes-26</ref> ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಜಯನ್ ಚಾಲಿಸ್ಸೇರಿ . ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ಭವನ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಸೆಟ್ ಅನ್ನು ಚಾಲಿಸ್ಸೇರಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು , ಅದರಲ್ಲಿ ಖಾಲಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳ ಅಂಗಡಿಯೂ ಸೇರಿತ್ತು. "ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಸ್ತಿ, ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಉಕ್ಕಿನ ತಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಗೋಡೆಗಳು, ಕಿಟಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನೇತುಹಾಕಲಾದ ಫೋಟೋಗಳು ಮತ್ತು ಚೌಕಟ್ಟುಗಳವರೆಗೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಇಡುಕ್ಕಿ ಸ್ಥಳೀಯರ ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಅಜಯನ್ ಹೇಳಿದರು. ವಿನ್ಯಾಸಕ ಸಮೀರಾ ಸನೀಶ್ ಚಿತ್ರದ ವೇಷಭೂಷಣಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಪಾತ್ರವರ್ಗವು ಧರಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಬಟ್ಟೆಗಳು ಸೆಕೆಂಡ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದು , ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಂದ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಪೋಥನ್ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಅವರ ವಿವರಗಳು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-clothes-26</ref>ಸಮರ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ತರಬೇತುದಾರ "ಕುಂಗ್-ಫೂ" ಸಜಿತ್ ಚಿತ್ರದ ಸಾಹಸ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿದ್ದರು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-28</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 2015 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ , ಕೇರಳದ ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. [ 11 ] [ 29 ] ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಪ್ಪಣ ಬಳಿಯ ಥೋಪ್ರಂಕುಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು . [ 27 ] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಚೆರುಥೋನಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ , ಸಹನಟ ಸುಜಿತ್ ಶಂಕರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಾಹಸ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವಾಗ ಫಹಾದ್ ಕಾಲಿಗೆ ಗಾಯವಾಯಿತು. ಎರಡು ದಿನಗಳ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಿಗಿಯಾದ ಶೂಟಿಂಗ್ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಮುಂದುವರಿಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. [ 30 ] ಇಡುಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ 45 ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಚಿತ್ರೀಕರಣ [ 31 ] ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು . [ 32 ] [ 33 ] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹೋರಾಟದ ದೃಶ್ಯಗಳಿದ್ದವು. ವಾಸ್ತವಿಕತೆಗಾಗಿ, ನಟರು ಪೂರ್ವಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡದೆ ಹೋರಾಡಿದರು. ಮೊದಲ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಇತರ ತಾಂತ್ರಿಕ ವರ್ಧನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ಹೋರಾಟವು ಹೆಚ್ಚು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕೆಂದು ಪೋಥನ್ ಬಯಸಿದ್ದರು: "ಅದರ ಸಿನಿಮೀಯ ಸ್ವರೂಪವಿಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸಿದೆ. ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಲು, ಅದು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಫಹಾದ್ ಮತ್ತು ಸುಜಿತ್ ಕಠಿಣ ಸಮಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು". [ 34 ] ಈ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಚೆರುಥೋನಿ ಮತ್ತು ಇಡುಕ್ಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಬಳಿ ಕೆಸರಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [ 15 ] ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು . [ 35 ] ಚಿತ್ರದ ಅಪ್ಪೂಪ್ಪನ್ ಥಡಿ (ಹಾಲುಕಳೆಗಳು) ಕೃತಕವಾಗಿದ್ದವು; ಸುಮಾರು 1,000 ಹಗುರವಾದ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು. ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ ಅವುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನವು ನಿಜವಾದ ಹಾಲುಕಳೆಗಳಂತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರಿದವು ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಮರು-ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. [ 27 ] ಚಿತ್ರವನ್ನು ₹ 4.5 ಕೋಟಿ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. [ 36 ] ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರದ ಕೆಲಸ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೆಲ್ಲಾಡರ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ ; ನಿಕ್ಸನ್ ಜಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ರಾಜೀಶ್ ಕೆ.ಆರ್. ಇದರ ಧ್ವನಿದೃಶ್ಯವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಇಡುಕ್ಕಿಯ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರಣ, ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಶಬ್ದಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದವು, ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಬದಲು. ಜಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ರಾಜೀಶ್ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಸಂಪಾದನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು: "ಪಂಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಒದೆತಗಳ ಧ್ವನಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ನಾವು ದೊಡ್ಡ ಮಾಂಸದ ತುಂಡನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದೇವೆ. ಇದು ಬಹಳ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ದೋಷವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು". [ 37 ] ಸಂಪಾದಕ ಸೈಜು ಶ್ರೀಧರನ್ ಚಿತ್ರದ ಬಣ್ಣಗಾರರಾಗಿದ್ದರು, ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದರು . ===ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ=== ಮಳೆಯನ್ನು ರೂಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ . ಪೋತನ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ Rediff.com ನ ಶ್ರೀಹರಿ ನಾಯರ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ , ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಅವರು 1960 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಎಸ್ಕ್ವೈರ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಬರಹಗಾರರು ಲಯ ಮತ್ತು ವೇಗದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಗೊಳಿಸಿದ ಸೃಜನಶೀಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಲ್ಲದ ಶೈಲಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. [ 39 ] ಪೋಥನ್ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದಾಗಿ ನಾಯರ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಎಡಪಂಥೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು, ನಿರ್ದೇಶಕರು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಗಳ ನಂಬಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿರುವ ಸಮಾನತೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು: "ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿ ನಂತರದ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಆಡಬಹುದಾದ ಆಟವೆಂದರೆ ಒಂದು ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವು ಮೊದಲು ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು". ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದವು. [ 40 ] ನಂತರ ಶ್ಯಾಮ್ ಚಿತ್ರವು ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು. [ 14 ] ದಿ ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ , ಫಹಾದ್, ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವನ್ನು "ಗಂಭೀರ ಹಾಸ್ಯ" ಎಂದು ಕರೆದರು. [ 41 ] ಅದರ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಈ ಚಿತ್ರವು ಹಿಂದಿನ ಮಲಯಾಳಂ ಸೇಡು-ಕೇಂದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಮಹೇಶ್ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, 2000 ರ ನರಸಿಂಹಂ (ಒಂದು ಕಲ್ಟ್ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ) ದ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡನ್ನು ಗುನುಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಿರೀದಂ (1989) ಮತ್ತು ಚೆಂಕೋಲ್ (1993) ನಲ್ಲಿ ಸೇತುಮಾಧವನ್ ಅವರ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಹ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ . ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ , ಸಂಜಿತ್ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ್ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು "ಸೇಡಿನ ಸಿಹಿ ಕಥೆ" ಎಂದು ಕರೆದರು; ಇದು "ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೇಡು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಅಲ್ಲ; ಇದು ಅದರ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಪಾತ್ರಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂವೇದನೆಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಪಕ್ಕೆಲುಬಿನ-ಕಚಗುಳಿಯುವ ಹಾಸ್ಯದ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ". ==ಸಂಗೀತ== ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತೀಕಾರಂ (ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ) ಚಿತ್ರದ ನಾಲ್ಕು ಹಾಡುಗಳ ಧ್ವನಿಪಥ ಮತ್ತು ಸ್ಕೋರ್ ಅನ್ನು ಬಿಜಿಬಾಲ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಅವರು ಎರಡು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಹ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ ರಫೀಕ್ ಅಹಮ್ಮದ್ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷ್ ವರ್ಮಾ ; ವರ್ಮಾ ಅವರು "ಚೆರುಪುಂಜಿರಿ" ಎಂಬ ಅಂತಿಮ ಹಾಡನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ . ಬಿಜಿಬಾಲ್, ವಿಜಯ್ ಯೇಸುದಾಸ್ , ಸುದೀಪ್ ಕುಮಾರ್ , ಸಂಗೀತ ಶ್ರೀಕಾಂತ್, ಅಪರ್ಣಾ ಬಾಲಮುರಳಿ ಮತ್ತು ನಿಖಿಲ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಧ್ವನಿಪಥಕ್ಕೆ ಗಾಯನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು Muzik 247 ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದ ನಂತರ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು; ಅಹಮ್ಮದ್ "ಇಡುಕ್ಕಿ" ಹಾಡನ್ನು ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಕವಿತೆಯಾಗಿ ಬರೆದರು. ಬಿಜಿಬಾಲ್ ಪ್ರಕಾರ, "ಇಡುಕ್ಕಿ" ಹಾಡನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಅದು "ಪ್ರೇರಣೆ[ng] ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು" ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅವರು ಮೂಲತಃ ಹಾಡನ್ನು ಸಣ್ಣ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದೊಂದಿಗೆ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಸ್ವತಃ ಹಾಡಿದರು. ನಂತರ ಸಂಯೋಜಕರು ಸೊಂಪಾದ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೋಥನ್ ಇದು ಮೂಲ ಆವೃತ್ತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಜಿಮ್ಸಿ ಪಾತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ, ಬಾಲಮುರಳಿ ಯೇಸುದಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ "ಮೌನಂಗಲ್" ಹಾಡಿದರು . ಬಾಲಮುರಳಿ ಅವರು ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅದು ಅವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. [ 46 ] ಎಂ.ಆರ್. ಜಯಗೀತಾ ಬರೆದ "ಎಥೆಥೋ" ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಸೇರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಈ ಹಾಡನ್ನು ತೆಲುಗು ಸಾಹಿತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಉಮಾ ಮಹೇಶ್ವರ ಉಗ್ರ ರೂಪಸ್ಯ , ಚಿತ್ರದ ತೆಲುಗು ರಿಮೇಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು . ಮೂಲ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಿಬಲ್ ಅವರ ಅಧಿಕೃತ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ==ಬಿಡುಗಡೆ== ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಬಿಡುಗಡೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜನವರಿ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/International_Business_Times</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಫೆಬ್ರವರಿ ೫ ರಂದು ಕೇರಳದ ೬೭ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . [ ೪೯ ] ಇದು ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೨ ರಂದು ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, <ref>http://www.onlookersmedia.in/latestnews/maheshinte-prathikaram-screens-increasing-from-tomorrow</ref>ಮತ್ತು ಎರಡು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ OPM ಡ್ರೀಮ್ ಮಿಲ್ ಸಿನಿಮಾಸ್ ವಿತರಿಸಿತು, ಕೇರಳದ ಹೊರಗೆ ಬೆಂಗಳೂರು , ಮೈಸೂರು , ಮಂಗಳೂರು , ಮಣಿಪಾಲ , ಚೆನ್ನೈ , ಕೊಯಮತ್ತೂರು , ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ವೈಜಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯, ೨೦೧೬ ರಂದು, ಇದು ಮುಂಬೈ , ಪುಣೆ , ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು . ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಡಿವಿಡಿ ಮತ್ತು ವಿಸಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೈನಾ ವಿಡಿಯೋ ವಿಷನ್ 10 ಮೇ 2016 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. [ಚಿತ್ರದ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮಾ ಖರೀದಿಸಿತು, ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಓಣಂ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 14, 2016 ರಂದು ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು . ==ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್== ಮಾರ್ಚ್ ವೇಳೆಗೆ, ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಪಾತ್ರಗಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು "ಸಂಭಾಷಣೆ ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು" ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು . <ref>https://web.archive.org/web/20160724155732/http://www.theindiantelegram.com/2016/03/31/46399.html</ref> ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ , ಪೋಥನ್, ಆಶಿಕ್, ಫಹಾದ್ ಮತ್ತು ಸೌಬಿನ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು; ಫಹಾದ್ ಪಯ್ಯನೂರ್ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದ ಟಿಕೆಟ್ ಕೌಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚರಿಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ, ತಂಡ (ಆಶಿಕ್, ಫಹಾದ್, ಜಾಫರ್ ಇಡುಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಬಿಜಿಬಾಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ) ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಲಾ ಉತ್ಸವದ ಜೊತೆಗೆ ತೋಡುಪುಳದಲ್ಲಿರುವ ಅಲ್ ಅಜರ್ ಕಲಾ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಏಪ್ರಿಲ್ 14 ರಂದು ನಡೆದ ವಿಷುಗಾಗಿ , ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಆಡಿಷನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ದೃಶ್ಯಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮೂರು ನಿಮಿಷಗಳ ತೆರೆಮರೆಯ ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು ==ಆರತಕ್ಷತೆ== ;ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಕೇರಳದ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದ ನಂತರ , ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಕಾರಣ ಸಂಜೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರದ ಗಳಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಬಾಯಿ ಮಾತು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪರದೆಯ ಸಂಖ್ಯೆ ಒಂದು ವಾರದಲ್ಲಿ 67 ರಿಂದ 88 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. [ 60 ] ಈ ಚಿತ್ರವು ತನ್ನ ಮೂರನೇ ವಾರದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು, ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ₹ 1 ಕೋಟಿ ( ₹ 10 ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿತು. ಮೂರು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಅದರ ಒಟ್ಟು ಗಳಿಕೆ ₹ 10 ಕೋಟಿ ( ₹ 100 ಮಿಲಿಯನ್) ಮೀರಿದೆ. ಅದರ ಓಟದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ₹ 17.35 ಕೋಟಿ ( ₹ 173.5 ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಜನವರಿ - ಜೂನ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಕೆಲವು ಕೇರಳದ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ 125 ದಿನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ 50 ದಿನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು. ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ತನ್ನ ಮೂರನೇ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚ್ 11 – 13) ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು , 17 ಪರದೆಗಳಲ್ಲಿ $16,819 ಗಳಿಸಿ ಆಕ್ಷನ್ ಹೀರೋ ಬಿಜು ಮತ್ತು ವೆಟ್ಟಾ ಅವರನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದೆ . ಇದು ಮೂರು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು $70,238 ಗಳಿಸಿತು. ನಾಲ್ಕನೇ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚ್ 18 – 20) 13 ಪರದೆಗಳಿಂದ $9,750 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. ಇದು ತನ್ನ ಆರನೇ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ (ಏಪ್ರಿಲ್ 1 – 3) ಏಳು ಪರದೆಗಳಿಂದ $5,086 ಗಳಿಸಿ ಆರು ವಾರಗಳ ಒಟ್ಟು $92,596 ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಇದು ಎರಡನೇ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚ್ 11 – 13) ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್-ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಎರಡು ವಾರಗಳ ಒಟ್ಟು £32,437 ಗಳಿಸಿ 29 ಪರದೆಗಳಿಂದ £5,274 ಗಳಿಸಿತು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ವಾರಾಂತ್ಯದ ನಂತರ ಈ ಚಿತ್ರ ಒಟ್ಟು £35,055 ಗಳಿಸಿತು. ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ದಿ ಹಿಂದೂದ ಎಸ್.ಆರ್. ಪ್ರವೀಣ್ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು: "ಸ್ಯಾಮ್ ಪುಷ್ಕರನ್, ಸೇಡಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆಯುವಾಗ, ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಕೋಪದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಹಾಸ್ಯದಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ, ಒನ್-ಲೈನರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸನ್ನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಪ್ರವಾಹದಂತೆ ಬರುತ್ತಾರೆ ... ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಶುದ್ಧ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಆ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹಾದಿಗಳನ್ನು ತುಳಿಯುತ್ತದೆ. ಸೇಡು ಹೀಗೆ ಬಂದರೆ, ಅದನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಾಡೋಣ". ಅವರು ಪೋಥನ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಫಹಾದ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು. ಸಿಫಿ ಕೂಡ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು: "ಅತ್ಯಂತ ತಮಾಷೆಯ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸುವ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಲಾದ ಇಂತಹ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ನೀವು ನೋಡುವುದು ಅಪರೂಪ". ವಿಮರ್ಶಕರು ಅಭಿನಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು: "ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಒಂದು ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕಲಾವಿದರ ಅಭಿನಯ". ಚಿತ್ರಕಥೆ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಹ ಶ್ಲಾಘಿಸುತ್ತಾ, ವಿಮರ್ಶೆಯು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು: "ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ". <ref>http://www.sify.com/movies/maheshinte-prathikaram-review-finally-an-intelligent-comedy-review-malayalam-qcfrQVcdfebad.html</ref> ಗಲ್ಫ್ ನ್ಯೂಸ್‌ನ ಮೈಥಿಲಿ ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಚಿತ್ರದ ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು: "ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಕೋಪ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷ ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ"; ಹಾಸ್ಯವು ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರವು "ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಥೆಗಳು ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಭೇದಿಸುತ್ತದೆ". [ 71 ] ಖಲೀಜ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನ ದೀಪಾ ಗೌರಿ ಪ್ರಕಾರ , ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರವು "ಗುರುತಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು" ಹೊಂದಿರುವ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಒಂದು ವರದಾನವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು: "ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಫ್ರೇಮ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿವರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು [ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರ ] ಅದರ ನಿಜವಾದ ಹೃದಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುವುದು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಸಿನಿಮೀಯ ಹ್ಯಾಂಗೊವರ್ ಇಲ್ಲದೆ ವರ್ತಿಸುವ ಪಾತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ". [ 72 ] Metromatinee.com ನ ರಾಜ್ ವಿಕ್ರಮ್ ಸಹ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು: "ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ದೃಶ್ಯವೂ ಬೇಯಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ ... ಅವರು [ಪೋಥನ್] ಅವರು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಖಚಿತವಾಗಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಬೇಕು". ಫಹಾದ್ ಮತ್ತು ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಅಭಿನಯ, "ಅದ್ಭುತ ಕ್ಯಾಮೆರಾ" ಮತ್ತು "ನಿರೂಪಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಮಧುರವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವ ಹಾಡುಗಳು" ಎಂದು ವಿಕ್ರಮ್ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು, ಇದು "ಸ್ವತಃ ನಿಜವಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಇದು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಸರಳತೆಯಿಂದ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಸಹ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡುವಂತೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ" ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು. ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಟೈಮ್ಸ್ ನ ಅನು ಜೇಮ್ಸ್ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಐದು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ "ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಣಯ, ಹಾಸ್ಯ, ಆಕ್ಷನ್ ಮತ್ತು ಸೇಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸರಳ ಚಿತ್ರ" ಎಂದು ಕರೆದರು. ಇದರ ಪಾತ್ರವರ್ಗ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ ಜೇಮ್ಸ್, ಚಿತ್ರದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಹ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು: ಅದರ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, "ಗರಿಗರಿಯಾದ ಸಂಕಲನ", ನಿರ್ದೇಶನ, ಸಂಗೀತ, ಚಿತ್ರಕಥೆ, ವೇಷಭೂಷಣ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶನ.ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮಾದ ಲಿಟ್ಟಿ ಸೈಮನ್ ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5 ರಲ್ಲಿ 3.75 ರೇಟಿಂಗ್ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ : "ದಿಲೀಶ್ [ಪೋಥನ್] ವಾಸ್ತವಿಕ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನಾಟಕವನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಸ್ಯವು ಕಥಾಹಂದರದೊಂದಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [ಚೆನ್ನಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ] ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ". ಸೈಮನ್ ಫಹಾದ್ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಇತರರ ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು: "ಅದರ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವಿಕ ವಿಧಾನದೊಂದಿಗೆ, ಎರಡೂವರೆ ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಯ ಈ ಚಿತ್ರವು ಉಲ್ಲಾಸಕರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 'ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾದ' ಮನರಂಜನಾ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ". <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Maheshinte_Prathikaaram#cite_note-Manorama-review-75</ref> ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಸಂಜಿತ್ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ್ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5 ರಲ್ಲಿ 3.5 ರೇಟಿಂಗ್ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ: " ಮಹೇಶಿಂತೆ ಪ್ರತಿಕಾರಂ ಚಿತ್ರವು ಅನೇಕ ಉತ್ತಮ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರೂ ಸಂಬಂಧಿಸಬಹುದಾದಂತಹದ್ದನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸಿಹಿ ಸೇಡಿನ ಕಥೆಯು ಅಪರೂಪದ ಹಾಸ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ". ಅವರು ಅದರ ಪಾತ್ರವರ್ಗ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಸಂಕಲನ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿದರು, ಫಹಾದ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಸದಸ್ಯರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರವನ್ನು "ದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಕ" ಎಂದು ಕರೆದರು. Rediff.com ನ ಪರೇಶ್ ಸಿ. ಪಲಿಚಾ ಅವರು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಐದು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಫಹಾದ್ ಅವರ ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ಅದರ ನಿರೂಪಣಾ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು: "ಕಥಾವಸ್ತುವು ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಅವರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನಾವು ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅಥವಾ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ತಾರ್ಕಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 5x0eds5i6f16untcyaci7ptu1baq7x8 0 180424 1382999 2026-08-15T18:00:24Z Mahaveer Indra 34672 ಹೊಸ ಬರಹ 1382999 wikitext text/x-wiki '''ಪವಿತ್ರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿರುವ ಅಸಂಪ್ಷನ್ ಮಠ''' ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಗುಹಾ ಮಠವಾಗಿದೆ. ಇದೊಂದು ಸ್ಟೌರೋಪೆಜಿಯಲ್(ಸ್ಥಳೀಯ ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಪ್ರೈಮೇಟ್ ಅಥವಾ ಉನ್ನತ ಧರ್ಮಗುರುಗಳ ನೇರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಮಠ) ಪ್ರಕಾರದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮಠವಾಗಿದ್ದು ಇದು ಜಿಮ್ನೆ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಹರಿಯುವ ಲುಹಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ, ಪರ್ವತದ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವೊಲಿನ್ ರಾಜ್ಯದ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್‌ನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಐದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>Nikolsky A.V. ''Монастыри. Энциклопедический словарь''. Moscow Patriarchate Publishers, 2000.</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಠದ ಮೂಲ ಅಥವಾ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.ಆದರೆ ಒಂದು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದರ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಎಂಬ ಧರ್ಮಗುರು ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಲೇ ಈ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತ್ಸಾರ್‌ಗ್ರಾಡ್‌ನಿಂದ ಕೀವ್‌ಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕೀವ್ ಪೆಚೆರ್ಸ್ಕ್ ಲಾವ್ರಾದ ಮೊದಲ ಹೆಗುಮೆನ್ (ಮಠಾಧೀಶರು) ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಧನರಾದರು ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಠದ ಬಗ್ಗೆ 1458 ರ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.art.lutsk.ua/art/zymne/tkt3.html Lutsk Art Gallery] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070310152751/http://www.art.lutsk.ua/art/zymne/tkt3.html |date=March 10, 2007 }}</ref> 1698 ರವರೆಗೆ ಗ್ರೀಕ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಇದು, ನಂತರ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಒಗ್ಗೂಡಿ ಯೂನಿಯೇಟ್ ಚರ್ಚ್‌ಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ಸಮುದಾಯವು ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಪೋಲೆಂಡ್‌ ಮೂರನೇ ಬಾರಿ ವಿಭಜನೆಯಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, 1857 ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಅನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 1893ರಲ್ಲಿ, ಈ ಮಠವನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರ ಮಠವಾಗಿ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1939 ರಲ್ಲಿ ವೊಲಿನಿಯಾವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಸೋವಿಯತ್‌ಗಳು ಈ ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿದರು. ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಠವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ 1945 ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಸೋವಿಯತ್ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಭಾಗವಾದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿ ಕೆಳ ದರ್ಜೆಗೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಒಡೆದು ಹೋದ ಮೇಲೆ, ಈ ಮಠ 1990 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1996 ರಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಟೌರೊಪೆಜಿಕ್ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ==ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಮಠವು ಆಯತಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ 15 ಮತ್ತು 16ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಗೋಪುರಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಗೋಡೆಯಲ್ಲೂ 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಗಲವಾದ ಕಮಾನುಗಳಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದುಂಡಗಿನ ಗೋಪುರವನ್ನು 1898-99ರಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಗೋಪುರವನ್ನಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿಯೋ-ಮಸ್ಕೋವೈಟ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳ ಅಸಂಪ್ಷನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕಾನ್ ಅನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರ ಫ್ಯೋಡರ್ ಚಾರ್ಟೊರಿಸ್ಕಿ ಒದಗಿಸಿದ ಹಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಎರಡು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಸಹ ದಾನ ಮಾಡಿದರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಈಗ ಮಠದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗೋಥಿಕ್ ಪ್ರಭಾವವು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾಗ 1495 ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕಾನ್‌ನ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1550 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆಧುನೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಇದನ್ನು ನವೀಕರಿಸುತ್ತಾ ಮತ್ತು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾ ಬರಲಾಗಿದೆ. 1724 ರಲ್ಲಿ ಯೂನಿಯೇಟ್‌ಗಳು ಇದರ ಪಕ್ಕದ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಕೆಡವಿದರು ಮತ್ತು ಆಗಿನ ಸಮಕಾಲೀನ ಪೋಲಿಷ್ ಶೈಲಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಇದರ ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸಿದರು. ರಷ್ಯನ್ನರು ರಷ್ಯನ್ ರಿವೈವಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಮರು-ಅಲಂಕರಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಚರ್ಚ್ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪೋಲಿಷರು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿದರು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಛಾವಣಿಯು ಮತ್ತೆ ನಾಶವಾಯಿತು. 20ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಐದು ಚಿನ್ನದ ಗುಮ್ಮಟಗಳನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡವೆಂದರೆ ಚಿಕಣಿ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್ (1465–75), ಇದು ವೊಲಿನಿಯಾದ ಮರದ ಚರ್ಚುಗಳ ಕಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪರ್ವತದ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ, ಮಠದ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಗೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಭೋಜನಶಾಲೆಯೊಂದು (refectory) ಸೇಂಟ್ ಜೂಲಿಯಾನಾಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇದು ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ರಿಫೆಕ್ಟರಿ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ನಡುವೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಿದೆ. ಗುಹೆಗಳು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ಎರಡು ಸಮಾನಾಂತರ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ== {{reflist}} 73e5is86pff91whqd22r6m2c7c6eqhp 1383008 1382999 2026-08-15T18:08:15Z Mahaveer Indra 34672 /* ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ */ 1383008 wikitext text/x-wiki '''ಪವಿತ್ರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿರುವ ಅಸಂಪ್ಷನ್ ಮಠ''' ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಗುಹಾ ಮಠವಾಗಿದೆ. ಇದೊಂದು ಸ್ಟೌರೋಪೆಜಿಯಲ್(ಸ್ಥಳೀಯ ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಪ್ರೈಮೇಟ್ ಅಥವಾ ಉನ್ನತ ಧರ್ಮಗುರುಗಳ ನೇರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಮಠ) ಪ್ರಕಾರದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮಠವಾಗಿದ್ದು ಇದು ಜಿಮ್ನೆ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಹರಿಯುವ ಲುಹಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ, ಪರ್ವತದ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವೊಲಿನ್ ರಾಜ್ಯದ ವೊಲೊಡಿಮಿರ್‌ನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಐದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>Nikolsky A.V. ''Монастыри. Энциклопедический словарь''. Moscow Patriarchate Publishers, 2000.</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಮಠದ ಮೂಲ ಅಥವಾ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.ಆದರೆ ಒಂದು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದರ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಎಂಬ ಧರ್ಮಗುರು ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಲೇ ಈ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತ್ಸಾರ್‌ಗ್ರಾಡ್‌ನಿಂದ ಕೀವ್‌ಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕೀವ್ ಪೆಚೆರ್ಸ್ಕ್ ಲಾವ್ರಾದ ಮೊದಲ ಹೆಗುಮೆನ್ (ಮಠಾಧೀಶರು) ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಧನರಾದರು ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಠದ ಬಗ್ಗೆ 1458 ರ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.art.lutsk.ua/art/zymne/tkt3.html Lutsk Art Gallery] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070310152751/http://www.art.lutsk.ua/art/zymne/tkt3.html |date=March 10, 2007 }}</ref> 1698 ರವರೆಗೆ ಗ್ರೀಕ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಇದು, ನಂತರ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಒಗ್ಗೂಡಿ ಯೂನಿಯೇಟ್ ಚರ್ಚ್‌ಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ಸಮುದಾಯವು ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಪೋಲೆಂಡ್‌ ಮೂರನೇ ಬಾರಿ ವಿಭಜನೆಯಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, 1857 ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಅನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 1893ರಲ್ಲಿ, ಈ ಮಠವನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರ ಮಠವಾಗಿ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1939 ರಲ್ಲಿ ವೊಲಿನಿಯಾವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಸೋವಿಯತ್‌ಗಳು ಈ ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿದರು. ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಠವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ 1945 ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಸೋವಿಯತ್ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಭಾಗವಾದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿ ಕೆಳ ದರ್ಜೆಗೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಒಡೆದು ಹೋದ ಮೇಲೆ, ಈ ಮಠ 1990 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1996 ರಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಟೌರೊಪೆಜಿಕ್ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ==ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ== ಮಠವು ಆಯತಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ 15 ಮತ್ತು 16ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಗೋಪುರಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಗೋಡೆಯಲ್ಲೂ 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಗಲವಾದ ಕಮಾನುಗಳಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದುಂಡಗಿನ ಗೋಪುರವನ್ನು 1898-99ರಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಗೋಪುರವನ್ನಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿಯೋ-ಮಸ್ಕೋವೈಟ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳ ಅಸಂಪ್ಷನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕಾನ್ ಅನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರ ಫ್ಯೋಡರ್ ಚಾರ್ಟೊರಿಸ್ಕಿ ಒದಗಿಸಿದ ಹಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಎರಡು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಸಹ ದಾನ ಮಾಡಿದರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಈಗ ಮಠದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗೋಥಿಕ್ ಪ್ರಭಾವವು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾಗ 1495 ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕಾನ್‌ನ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1550 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆಧುನೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಇದನ್ನು ನವೀಕರಿಸುತ್ತಾ ಮತ್ತು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾ ಬರಲಾಗಿದೆ. 1724 ರಲ್ಲಿ ಯೂನಿಯೇಟ್‌ಗಳು ಇದರ ಪಕ್ಕದ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಕೆಡವಿದರು ಮತ್ತು ಆಗಿನ ಸಮಕಾಲೀನ ಪೋಲಿಷ್ ಶೈಲಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಇದರ ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸಿದರು. ರಷ್ಯನ್ನರು ರಷ್ಯನ್ ರಿವೈವಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಮರು-ಅಲಂಕರಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಚರ್ಚ್ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪೋಲಿಷರು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿದರು. ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಛಾವಣಿಯು ಮತ್ತೆ ನಾಶವಾಯಿತು. 20ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಐದು ಚಿನ್ನದ ಗುಮ್ಮಟಗಳನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡವೆಂದರೆ ಚಿಕಣಿ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್ (1465–75), ಇದು ವೊಲಿನಿಯಾದ ಮರದ ಚರ್ಚುಗಳ ಕಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪರ್ವತದ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ, ಮಠದ ಗೋಡೆಗಳ ಹೊರಗೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಭೋಜನಶಾಲೆಯೊಂದು (refectory) ಸೇಂಟ್ ಜೂಲಿಯಾನಾಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇದು ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ರಿಫೆಕ್ಟರಿ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ನಡುವೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಿದೆ. ಗುಹೆಗಳು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ಎರಡು ಸಮಾನಾಂತರ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. == ಸ್ಟೌರೋಪೇಜಿಯನ್ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ == ಸ್ಟೌರೊಪೆಜಿಯನ್ ಎಂದರೆ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನವುಳ್ಳ ಮಠ ಅಥವಾ ಚರ್ಚ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಚರ್ಚ್ ಅಥವಾ ಮಠವು ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶದ 'ಸ್ಥಳೀಯ ಬಿಷಪ್' ಅವರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ 'ಸ್ಟೌರೊಪೆಜಿಯನ್' ಮಠಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಬಿಷಪ್‌ಗೆ ಒಳಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಇವು ನೇರವಾಗಿ ಚರ್ಚ್‌ನ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಧರ್ಮಗುರು (ಪ್ರೈಮೇಟ್) ಅಥವಾ ಪವಿತ್ರ ಮಂಡಳಿಯ ನೇರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಇರುವ ಹಾಗೂ ಅಪಾರ ಭಕ್ತರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶೇಷ ಮಠಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಚರ್ಚ್ ರಾಜಕೀಯ ಅಥವಾ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಒತ್ತಡಗಳಿಂದ ಈ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯ 'ಸ್ಟಾವ್ರೋಸ್' ಅಂದರೆ ಶಿಲುಬೆ ಮತ್ತು 'ಪೆಗ್ನುಮಿ' ಅಂದರೆ ನೆಡುವುದು ಅಥವಾ ದೃಢಪಡಿಸುವುದು ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಹಳೆಯ ಬೈಜಾಂಟೈನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂತಹ ವಿಶೇಷ ಮಠ ಅಥವಾ ಚರ್ಚ್‌ಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವಾಗ, ಅದರ ಅಡಿಪಾಯದಲ್ಲಿ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ನೆಡಲು ಚರ್ಚ್‌ನ ಮಹಾ ಗುರುಗಳಾದ 'ಪೇಟ್ರಿಯಾರ್ಕ್' ಅವರನ್ನೇ ಖುದ್ದಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಮಹಾಗುರುಗಳೇ ನೇರವಾಗಿ ಶಿಲುಬೆ ನೆಟ್ಟು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ ಇದಕ್ಕೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ== {{reflist}} 9k6wp21dvlkp3ow6xumzea4j0mjrq45 0 180425 1383000 2026-08-15T18:01:45Z Hariprasad Shetty10 87270 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox martial art | name = ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು | image = Kalaripayattu The indian Martial art.jpg | image_size = 300px | caption = ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಪ್ರದರ್ಶನ | also_known_as = ಕಲರಿ, ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು | focus = ಆಯುಧ ಮತ್ತು ನಿರಾಯುಧ ಸಮರಕಲೆ | country = [[ಭಾರತ]] | creator = ಪರಶುರಾಮ (ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ) | olympic = ಇಲ್... 1383000 wikitext text/x-wiki {{Infobox martial art | name = ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು | image = Kalaripayattu The indian Martial art.jpg | image_size = 300px | caption = ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಪ್ರದರ್ಶನ | also_known_as = ಕಲರಿ, ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು | focus = ಆಯುಧ ಮತ್ತು ನಿರಾಯುಧ ಸಮರಕಲೆ | country = [[ಭಾರತ]] | creator = ಪರಶುರಾಮ (ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ) | olympic = ಇಲ್ಲ }} '''ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು''' ({{lang-ml|കളരിപ്പയറ്റ്}}; Kalaripayattu) ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಭಾರತೀಯ ಸಮರಕಲೆ]]ಯಾಗಿದೆ. "ಕಲರಿ" ಎಂಬುದು ಸಮರಕಲೆ ತರಬೇತಿ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು "ಪಯಟ್ಟು" ಎಂಬುದು ಅಭ್ಯಾಸ ಅಥವಾ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಕಲರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಮರಾಭ್ಯಾಸ" ಎಂಬ ಅರ್ಥ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes: Paradigms, Discourses, and Practices of Power in Kalarippayattu, a South Indian Martial Art |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮ, ಕಾಲಿನ ಚಲನೆಗಳು, ದೇಹದ ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳು, ನಿರಾಯುಧ ಹೋರಾಟ, ಕತ್ತಿ, ಗುರಾಣಿ, ಭಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಯುಧಗಳ ಬಳಕೆ, ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳ ಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ದೇಹಪೋಷಣೆಯ ವಿಧಾನಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಗುರು–ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಕಲೆ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |last=Zarrilli |first=Zarrilli |title=Kalarippayatt, Martial Art of Kerala |journal=The Drama Review |volume=23 |issue=2 |year=1979 |pages=113–124}}</ref> [[File:Kalaripayattu warriors.jpg|thumb|300px|ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಯೋಧರು]] == ಪದೋತ್ಪತ್ತಿ == '''ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು''' ಎಂಬ ಪದವು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ''ಕಲರಿ'' ಮತ್ತು ''ಪಯಟ್ಟು'' ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ''ಕಲರಿ'' ಎಂದರೆ ತರಬೇತಿ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಸಮರಾಭ್ಯಾಸ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳ. ''ಪಯಟ್ಟು'' ಎಂದರೆ ಅಭ್ಯಾಸ, ಹೋರಾಟ ಅಥವಾ ಸಮರಕಲೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಮೂಲದ ಕುರಿತು ಹಲವು ಐತಿಹ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ. ಕೇರಳದ ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕಲೆಯ ಉಗಮವನ್ನು ಪರಶುರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ಪರಶುರಾಮನು ಶಿವನಿಂದ ಸಮರಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿತು, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಲರಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ದೃಢಪಟ್ಟ ಘಟನೆಗಿಂತಲೂ ಧಾರ್ಮಿಕ–ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |last=Green |first=Thomas A. |title=Martial Arts of the World: A–Q |publisher=ABC-CLIO |year=2001}}</ref> ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಮರಪರಂಪರೆಗಳು, ಸಂಗಂ ಕಾಲದ ಯೋಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಕೇರಳದ ಸೈನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> === ಮಧ್ಯಕಾಲ === ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಪ್ರಭುಗಳ ಸೈನಿಕ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಕಲರಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಯುವಕರಿಗೆ ದೈಹಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಆಯುಧ ಬಳಕೆ, ಯುದ್ಧತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=Kerala History and its Makers |publisher=D. C. Books |year=2011}}</ref> ಕೇರಳದ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಅನೇಕ ಯೋಧರ ಕಥೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. [[ಆರೋಮಲ್ ಚೆಕವರ್]], [[ಉಣ್ಣಿಯಾರ್ಚ]] ಮತ್ತು [[ತಚ್ಚೋಳಿ ಒದೇನನ್]] ಮುಂತಾದ ಪಾತ್ರಗಳು ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ''ವಡಕ್ಕನ್ ಪാട്ടು'' ಎಂಬ ವೀರಗಾಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=Kerala History and its Makers |publisher=D. C. Books |year=2011}}</ref> ''ಅಂಕಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಯೋಧರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಯುದ್ಧಗಳು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ವಿಧಾನವಾಗಿಯೂ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> === ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲ === 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಬಂದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಯೋಧರ ದೈಹಿಕ ಹಾಗೂ ಆಯುಧ ತರಬೇತಿಯ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪ್ರವಾಸಿಗ [[ಡುಆರ್ಟೆ ಬಾರ್ಬೋಸಾ]] ಕೇರಳದ ಯೋಧರ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಯಾಮಗಳ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite journal |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=Kalarippayatt, Martial Art of Kerala |journal=The Drama Review |volume=23 |issue=2 |year=1979 |pages=113–124}}</ref> 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೈನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ದುರ್ಬಲವಾದವು. [[ಪ಴ಶ್ಶಿ ರಾಜ]]ನ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿರೋಧದ ನಂತರ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಮೇಲೂ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೇರಲಾಯಿತು.<ref>{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=Legacy of Kerala |publisher=D. C. Books |year=2010}}</ref> 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂದೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಸೈನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾದ ಪರಿಣಾಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಯುಧಾಧಾರಿತ ಸಮರಕಲೆಗಳ ಸೈನಿಕ ಮಹತ್ವ ಕುಗ್ಗಿತು. ಆದರೂ ಕೆಲವು ಗುರುಗಳು ತಮ್ಮ ಕಲರಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> == ಆಧುನಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ == 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಸ ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿಗೂ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ದೊರೆಯಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದವು.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> ಅನೇಕ ಗುರುಗಳು ಹಳೆಯ ತರಬೇತಿ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಕಲಿಸಿದರು. ನಂತರ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಕೇರಳದ ಹೊರಗೂ ಹರಡಿತು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದವು. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟನ್ನು ಕೇವಲ ಸಮರಕಲೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮ, ನೃತ್ಯ, ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=Kalarippayatt, Martial Art of Kerala |journal=The Drama Review |volume=23 |issue=2 |year=1979 |pages=113–124}}</ref> 2017ರಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಗುರು [[ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಅಮ್ಮ]] ಅವರಿಗೆ ಭಾರತದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಈ ಗೌರವ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |title=Meenakshi Amma gets Padma Shri |work=The Hindu |date=25 January 2017}}</ref> == ತರಬೇತಿ == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಶಕ್ತಿ, ವೇಗ, ಸಮತೋಲನ, ನಮ್ಯತೆ, ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> ತರಬೇತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುರುಗಳ ನೇರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಶಿಷ್ಯರು ಮೊದಲಿಗೆ ಮೂಲಭೂತ ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಿನ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತು ನಂತರ ಆಯುಧಗಳ ತರಬೇತಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾರೆ. === ಮೇಯ್ಪಯಟ್ಟು === '''ಮೇಯ್ಪಯಟ್ಟು''' ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ದೈಹಿಕ ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. ದೇಹದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವುದು, ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> === ಚುವಡು === '''ಚುವಡು''' ಎಂದರೆ ಕಾಲಿನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಅಥವಾ ಚಲನೆಯ ಕ್ರಮಗಳು. ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಯುದ್ಧಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಕಾಲಿನ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಚುವಡು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. === ವಡಿವು === '''ವಡಿವು''' ಎಂದರೆ ದೇಹದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಂಗಿ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿತಿ. ವಿವಿಧ ವಡಿವುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಆನೆ, ಸಿಂಹ, ಕುದುರೆ, ಹಾವು, ಮೀನು ಮತ್ತು ಬೆಕ್ಕು ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಭಂಗಿಗಳು ಕೆಲವು ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> == ಆಯುಧ ತರಬೇತಿ == [[File:Kalaripayattu weapons.jpg|thumb|300px|ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಯುಧಗಳು]] ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮರದ ಮತ್ತು ಲೋಹದ ಆಯುಧಗಳ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇಹದ ಮೂಲಭೂತ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತ ನಂತರ ಆಯುಧ ತರಬೇತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಕೋಲ್ತರಿ === '''ಕೋಲ್ತರಿ'''ಯಲ್ಲಿ ಮರದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಉದ್ದದ ಕೋಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮರದ ದಂಡಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. === ಅಂಗತರಿ === '''ಅಂಗತರಿ'''ಯಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ಆಯುಧಗಳ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕತ್ತಿ, ಗುರಾಣಿ, ಭಲ್ಲೆ, ಚೂರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> === ಉರುಮಿ === '''ಉರುಮಿ''' ಅಥವಾ ''ಚುಟ್ಟು ವಾಳ್'' ಉದ್ದವಾದ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಸಬಹುದಾದ ಲೋಹದ ಕತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಆಯುಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬಳಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. === ವೆರುಂಕೈ === '''ವೆರುಂಕೈ''' ಎಂದರೆ ಆಯುಧವಿಲ್ಲದ ಕೈಯಿಂದ ನಡೆಸುವ ಸಮರ. ಹಿಡಿತ, ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಹೊಡೆತ, ಕಾಲಿನಿಂದ ಪ್ರಹಾರ ಮತ್ತು ಎದುರಾಳಿಯ ಚಲನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ತಂತ್ರಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. == ಕಲರಿ == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು '''ಕಲರಿ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲರಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ತರಬೇತಿ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿಡಲು ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಲರಿಯೊಳಗೆ ''ಪೂತ್ತറ'' ಎಂಬ ಪೂಜಾಸ್ಥಳವಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಲರಿಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> == ಗುರು–ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆ == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಗುರು–ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ಮೂಲಕ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುರುಗಳು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಕೇವಲ ಸಮರತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಶಿಸ್ತು, ಆತ್ಮನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಆರೈಕೆಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನೂ ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ತರಬೇತಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯರು ಗುರು ಮತ್ತು ಕಲರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪೂಜಾಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಅನೇಕ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ರೂಢಿಯಾಗಿದೆ. == ಮರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಕೆಲವು ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ '''ಮರ್ಮ''' ಅಥವಾ ದೇಹದ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಂದುಗಳ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ದೇಹದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹೊಡೆತ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಪರಂಪರাগত ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.<ref>{{cite journal |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=To Heal and/or To Harm: The Vital Spots in Two South Indian Martial Traditions |journal=Journal of Asian Martial Arts |year=1992}}</ref> ಮರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹರಾದ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಲವು ಗುರುಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರ್ಮಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವೇದದ ಜ್ಞಾನವೂ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. == ದೇಹಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಉഴಿಚ್ಚಿಲ್ == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹದ ನಮ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸ್ನಾಯುಗಳ ಆರೈಕೆಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಮಸಾಜ್‌ಗೂ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ '''ಉ಴ಿಚ್ಚಿಲ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ತರಬೇತಿಯ ತೀವ್ರತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸ್ನಾಯು ನೋವು ಮತ್ತು ದೇಹದ ಬಿಗಿತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧೀಯ ಎಣ್ಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಧತಿಯು ಕೇರಳದ [[ಆಯುರ್ವೇದ]] ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> == ಪ್ರಮುಖ ಶೈಲಿಗಳು == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಗುರುಪರಂಪರೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಲವು ಶೈಲಿಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ವಡಕ್ಕൻ ಕಲರಿ === '''ವಡಕ್ಕൻ ಕಲರಿ''' ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಶೈಲಿ ಉತ್ತರ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ದೇಹದ ನಮ್ಯತೆ, ಎತ್ತರದ ಜಿಗಿತಗಳು, ವೇಗದ ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುಧ ಬಳಕೆಗೆ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> === ತೆಕ್ಕൻ ಕಲರಿ === '''ತೆಕ್ಕൻ ಕಲರಿ''' ಅಥವಾ ದಕ್ಷಿಣ ಶೈಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ನಿರಾಯುಧ ಹೋರಾಟ, ವೇಗದ ಕಾಲಚಲನೆ ಮತ್ತು ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಇದೆ. ಈ ಶೈಲಿಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಅಗಸ್ತ್ಯ]] ಋಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮರಕಲೆಗಳೊಂದಿಗೂ ಇದರ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=To Heal and/or To Harm: The Vital Spots in Two South Indian Martial Traditions |journal=Journal of Asian Martial Arts |year=1992}}</ref> === ಮಧ್ಯ ಶೈಲಿ === '''ಮಧ್ಯ ಕಲರಿ''' ಕೇರಳದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶೈಲಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಶೈಲಿಗಳ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿವೆ. == ಇತರ ಕಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ರಂಗಕಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕಥಕಳಿ]]ಯ ದೈಹಿಕ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಕೆಲವು ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> ಕಥಕಳಿಯ ಕಲಾವಿದರು ದೇಹದ ನಮ್ಯತೆ, ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಆಧಾರಿತ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಪರಂಪರೆ ಇದೆ. ಆಧುನಿಕ ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುಧತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ == 21ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ಸಮರಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡಿದೆ. ಅನೇಕ ವಿದೇಶಿ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಸಮರಕಲೆ ಅಭ್ಯಾಸಿಗಳು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗುರುಗಳಿಂದ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಯೋಧರ ಕುರಿತಾದ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ವೀರಗಾಥೆಗಳಲ್ಲಿ '''ಉಣ್ಣಿಯಾರ್ಚ''' ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ಯೋಧೆಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಉರುಮಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಳೆಂದು ಕಥೆಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಿಳೆಯರು ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಗುರು ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಅಮ್ಮ ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |title=Meenakshi Amma gets Padma Shri |work=The Hindu |date=25 January 2017}}</ref> == ಆಧುನಿಕ ಸ್ಥಿತಿ == ಇಂದು ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಅನೇಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲರಿಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕೂಡ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲರಿಪಯಟ್ಟನ್ನು ದೈಹಿಕ ಕ್ಷಮತೆ, ನಮ್ಯತೆ, ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ವಿಧಾನವಾಗಿಯೂ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ದಾಖಲಾತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes: Paradigms, Discourses, and Practices of Power in Kalarippayattu, a South Indian Martial Art |publisher=Oxford University Press |year=1998}} * {{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=Kerala History and its Makers |publisher=D. C. Books |year=2011}} * {{cite book |last=Green |first=Thomas A. |title=Martial Arts of the World: A–Q |publisher=ABC-CLIO |year=2001}} * {{cite journal |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=Kalarippayatt, Martial Art of Kerala |journal=The Drama Review |volume=23 |issue=2 |year=1979 |pages=113–124}} * {{cite journal |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=To Heal and/or To Harm: The Vital Spots in Two South Indian Martial Traditions |journal=Journal of Asian Martial Arts |year=1992}} * {{cite book |last=John |first=Shaji K. |title=Kalarippayattu: The Martial and Healing Art of Kerala |year=2011}} == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಭಾರತೀಯ ಸಮರಕಲೆಗಳು]] * [[ಕಥಕಳಿ]] * [[ಸಿಲಂಬಂ]] * [[ಮರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ]] * [[ಆಯುರ್ವೇದ]] * [[ಕೇರಳ]] * [[ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Kalaripayattu Kalaripayattu – English Wikipedia] [[ವರ್ಗ:ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಮರಕಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಕಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಮರಕಲೆಗಳು]] 7inlu4m11mgtwrpvhcwp7129808eqv4 1383002 1383000 2026-08-15T18:03:18Z Hariprasad Shetty10 87270 /* */ 1383002 wikitext text/x-wiki {{Infobox martial art | name = ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು | image = Kalaripayattu The indian Martial art.jpg | image_size = 300px | caption = ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಪ್ರದರ್ಶನ | also_known_as = ಕಲರಿ, ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು | focus = ಆಯುಧ ಮತ್ತು ನಿರಾಯುಧ ಸಮರಕಲೆ | country = [[ಭಾರತ]] | creator = ಪರಶುರಾಮ (ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ) | olympic = ಇಲ್ಲ }} '''ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು''' ({{lang-ml|കളരിപ്പയറ്റ്}}; Kalaripayattu) ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾರತೀಯ ಸಮರಕಲೆಯಾಗಿದೆ. "ಕಲರಿ" ಎಂಬುದು ಸಮರಕಲೆ ತರಬೇತಿ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು "ಪಯಟ್ಟು" ಎಂಬುದು ಅಭ್ಯಾಸ ಅಥವಾ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಕಲರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಮರಾಭ್ಯಾಸ" ಎಂಬ ಅರ್ಥ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes: Paradigms, Discourses, and Practices of Power in Kalarippayattu, a South Indian Martial Art |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮ, ಕಾಲಿನ ಚಲನೆಗಳು, ದೇಹದ ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳು, ನಿರಾಯುಧ ಹೋರಾಟ, ಕತ್ತಿ, ಗುರಾಣಿ, ಭಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಯುಧಗಳ ಬಳಕೆ, ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳ ಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ದೇಹಪೋಷಣೆಯ ವಿಧಾನಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಗುರು–ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಕಲೆ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |last=Zarrilli |first=Zarrilli |title=Kalarippayatt, Martial Art of Kerala |journal=The Drama Review |volume=23 |issue=2 |year=1979 |pages=113–124}}</ref> [[File:Kalaripayattu warriors.jpg|thumb|300px|ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಯೋಧರು]] == ಪದೋತ್ಪತ್ತಿ == '''ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು''' ಎಂಬ ಪದವು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ''ಕಲರಿ'' ಮತ್ತು ''ಪಯಟ್ಟು'' ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ''ಕಲರಿ'' ಎಂದರೆ ತರಬೇತಿ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಸಮರಾಭ್ಯಾಸ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳ. ''ಪಯಟ್ಟು'' ಎಂದರೆ ಅಭ್ಯಾಸ, ಹೋರಾಟ ಅಥವಾ ಸಮರಕಲೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಮೂಲದ ಕುರಿತು ಹಲವು ಐತಿಹ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ. ಕೇರಳದ ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕಲೆಯ ಉಗಮವನ್ನು ಪರಶುರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ಪರಶುರಾಮನು ಶಿವನಿಂದ ಸಮರಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿತು, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಲರಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ದೃಢಪಟ್ಟ ಘಟನೆಗಿಂತಲೂ ಧಾರ್ಮಿಕ–ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |last=Green |first=Thomas A. |title=Martial Arts of the World: A–Q |publisher=ABC-CLIO |year=2001}}</ref> ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಮರಪರಂಪರೆಗಳು, ಸಂಗಂ ಕಾಲದ ಯೋಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಕೇರಳದ ಸೈನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> === ಮಧ್ಯಕಾಲ === ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಪ್ರಭುಗಳ ಸೈನಿಕ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಕಲರಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಯುವಕರಿಗೆ ದೈಹಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಆಯುಧ ಬಳಕೆ, ಯುದ್ಧತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=Kerala History and its Makers |publisher=D. C. Books |year=2011}}</ref> ಕೇರಳದ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಅನೇಕ ಯೋಧರ ಕಥೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆರೋ.ಮಲ್ ಚೆಕವರ್, ಉಣ್ಣಿಯಾರ್ಚ ಮತ್ತು ತಚ್ಚೋಳಿ ಒದೇನನ್ ಮುಂತಾದ ಪಾತ್ರಗಳು ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ''ವಡಕ್ಕನ್ ಪാട്ടು'' ಎಂಬ ವೀರಗಾಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=Kerala History and its Makers |publisher=D. C. Books |year=2011}}</ref> ''ಅಂಕಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಯೋಧರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಯುದ್ಧಗಳು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ವಿಧಾನವಾಗಿಯೂ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> === ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲ === 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಬಂದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಯೋಧರ ದೈಹಿಕ ಹಾಗೂ ಆಯುಧ ತರಬೇತಿಯ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪ್ರವಾಸಿಗ ಡುಆರ್ಟೆ ಬಾರ್ಬೋಸಾ ಕೇರಳದ ಯೋಧರ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಯಾಮಗಳ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite journal |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=Kalarippayatt, Martial Art of Kerala |journal=The Drama Review |volume=23 |issue=2 |year=1979 |pages=113–124}}</ref> 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೈನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ದುರ್ಬಲವಾದವು. ಪಶ್ಶಿ ರಾಜನ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿರೋಧದ ನಂತರ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಮೇಲೂ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೇರಲಾಯಿತು.<ref>{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=Legacy of Kerala |publisher=D. C. Books |year=2010}}</ref> 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂದೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಸೈನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾದ ಪರಿಣಾಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಯುಧಾಧಾರಿತ ಸಮರಕಲೆಗಳ ಸೈನಿಕ ಮಹತ್ವ ಕುಗ್ಗಿತು. ಆದರೂ ಕೆಲವು ಗುರುಗಳು ತಮ್ಮ ಕಲರಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> == ಆಧುನಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ == 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಸ ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿಗೂ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ದೊರೆಯಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದವು.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> ಅನೇಕ ಗುರುಗಳು ಹಳೆಯ ತರಬೇತಿ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಕಲಿಸಿದರು. ನಂತರ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಕೇರಳದ ಹೊರಗೂ ಹರಡಿತು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದವು. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟನ್ನು ಕೇವಲ ಸಮರಕಲೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮ, ನೃತ್ಯ, ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=Kalarippayatt, Martial Art of Kerala |journal=The Drama Review |volume=23 |issue=2 |year=1979 |pages=113–124}}</ref> 2017ರಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಗುರು ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಅಮ್ಮ ಅವರಿಗೆ ಭಾರತದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಈ ಗೌರವ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |title=Meenakshi Amma gets Padma Shri |work=The Hindu |date=25 January 2017}}</ref> == ತರಬೇತಿ == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಶಕ್ತಿ, ವೇಗ, ಸಮತೋಲನ, ನಮ್ಯತೆ, ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> ತರಬೇತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುರುಗಳ ನೇರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಶಿಷ್ಯರು ಮೊದಲಿಗೆ ಮೂಲಭೂತ ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಿನ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತು ನಂತರ ಆಯುಧಗಳ ತರಬೇತಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾರೆ. === ಮೇಯ್ಪಯಟ್ಟು === '''ಮೇಯ್ಪಯಟ್ಟು''' ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ದೈಹಿಕ ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. ದೇಹದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವುದು, ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> === ಚುವಡು === '''ಚುವಡು''' ಎಂದರೆ ಕಾಲಿನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಅಥವಾ ಚಲನೆಯ ಕ್ರಮಗಳು. ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಯುದ್ಧಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಕಾಲಿನ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಚುವಡು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. === ವಡಿವು === '''ವಡಿವು''' ಎಂದರೆ ದೇಹದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಂಗಿ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿತಿ. ವಿವಿಧ ವಡಿವುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಆನೆ, ಸಿಂಹ, ಕುದುರೆ, ಹಾವು, ಮೀನು ಮತ್ತು ಬೆಕ್ಕು ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಭಂಗಿಗಳು ಕೆಲವು ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> == ಆಯುಧ ತರಬೇತಿ == [[File:Kalaripayattu weapons.jpg|thumb|300px|ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಯುಧಗಳು]] ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮರದ ಮತ್ತು ಲೋಹದ ಆಯುಧಗಳ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇಹದ ಮೂಲಭೂತ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತ ನಂತರ ಆಯುಧ ತರಬೇತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಕೋಲ್ತರಿ === '''ಕೋಲ್ತರಿ'''ಯಲ್ಲಿ ಮರದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಉದ್ದದ ಕೋಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮರದ ದಂಡಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. === ಅಂಗತರಿ === '''ಅಂಗತರಿ'''ಯಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ಆಯುಧಗಳ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕತ್ತಿ, ಗುರಾಣಿ, ಭಲ್ಲೆ, ಚೂರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> === ಉರುಮಿ === '''ಉರುಮಿ''' ಅಥವಾ ''ಚುಟ್ಟು ವಾಳ್'' ಉದ್ದವಾದ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಸಬಹುದಾದ ಲೋಹದ ಕತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಆಯುಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬಳಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. === ವೆರುಂಕೈ === '''ವೆರುಂಕೈ''' ಎಂದರೆ ಆಯುಧವಿಲ್ಲದ ಕೈಯಿಂದ ನಡೆಸುವ ಸಮರ. ಹಿಡಿತ, ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಹೊಡೆತ, ಕಾಲಿನಿಂದ ಪ್ರಹಾರ ಮತ್ತು ಎದುರಾಳಿಯ ಚಲನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ತಂತ್ರಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. == ಕಲರಿ == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು '''ಕಲರಿ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲರಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ತರಬೇತಿ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿಡಲು ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಲರಿಯೊಳಗೆ ''ಪೂತ್ತറ'' ಎಂಬ ಪೂಜಾಸ್ಥಳವಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಲರಿಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> == ಗುರು–ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆ == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಗುರು–ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ಮೂಲಕ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುರುಗಳು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಕೇವಲ ಸಮರತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಶಿಸ್ತು, ಆತ್ಮನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಆರೈಕೆಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನೂ ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ತರಬೇತಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯರು ಗುರು ಮತ್ತು ಕಲರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪೂಜಾಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಅನೇಕ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ರೂಢಿಯಾಗಿದೆ. == ಮರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಕೆಲವು ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ '''ಮರ್ಮ''' ಅಥವಾ ದೇಹದ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಂದುಗಳ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ದೇಹದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹೊಡೆತ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಪರಂಪರাগত ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.<ref>{{cite journal |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=To Heal and/or To Harm: The Vital Spots in Two South Indian Martial Traditions |journal=Journal of Asian Martial Arts |year=1992}}</ref> ಮರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹರಾದ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಲವು ಗುರುಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರ್ಮಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವೇದದ ಜ್ಞಾನವೂ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. == ದೇಹಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಉഴಿಚ್ಚಿಲ್ == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹದ ನಮ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸ್ನಾಯುಗಳ ಆರೈಕೆಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಮಸಾಜ್‌ಗೂ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ '''ಉ಴ಿಚ್ಚಿಲ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ತರಬೇತಿಯ ತೀವ್ರತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸ್ನಾಯು ನೋವು ಮತ್ತು ದೇಹದ ಬಿಗಿತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧೀಯ ಎಣ್ಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಧತಿಯು ಕೇರಳದ [[ಆಯುರ್ವೇದ]] ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> == ಪ್ರಮುಖ ಶೈಲಿಗಳು == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಗುರುಪರಂಪರೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಲವು ಶೈಲಿಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ವಡಕ್ಕൻ ಕಲರಿ === '''ವಡಕ್ಕൻ ಕಲರಿ''' ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಶೈಲಿ ಉತ್ತರ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ದೇಹದ ನಮ್ಯತೆ, ಎತ್ತರದ ಜಿಗಿತಗಳು, ವೇಗದ ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುಧ ಬಳಕೆಗೆ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> === ತೆಕ್ಕൻ ಕಲರಿ === '''ತೆಕ್ಕൻ ಕಲರಿ''' ಅಥವಾ ದಕ್ಷಿಣ ಶೈಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ನಿರಾಯುಧ ಹೋರಾಟ, ವೇಗದ ಕಾಲಚಲನೆ ಮತ್ತು ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಇದೆ. ಈ ಶೈಲಿಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಅಗಸ್ತ್ಯ]] ಋಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮರಕಲೆಗಳೊಂದಿಗೂ ಇದರ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=To Heal and/or To Harm: The Vital Spots in Two South Indian Martial Traditions |journal=Journal of Asian Martial Arts |year=1992}}</ref> === ಮಧ್ಯ ಶೈಲಿ === '''ಮಧ್ಯ ಕಲರಿ''' ಕೇರಳದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶೈಲಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಶೈಲಿಗಳ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿವೆ. == ಇತರ ಕಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ರಂಗಕಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕಥಕಳಿ]]ಯ ದೈಹಿಕ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಕೆಲವು ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> ಕಥಕಳಿಯ ಕಲಾವಿದರು ದೇಹದ ನಮ್ಯತೆ, ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಆಧಾರಿತ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಪರಂಪರೆ ಇದೆ. ಆಧುನಿಕ ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುಧತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ == 21ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ಸಮರಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡಿದೆ. ಅನೇಕ ವಿದೇಶಿ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಸಮರಕಲೆ ಅಭ್ಯಾಸಿಗಳು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗುರುಗಳಿಂದ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು == ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಯೋಧರ ಕುರಿತಾದ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಕೇರಳದ ವೀರಗಾಥೆಗಳಲ್ಲಿ '''ಉಣ್ಣಿಯಾರ್ಚ''' ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ಯೋಧೆಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಉರುಮಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಳೆಂದು ಕಥೆಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes |publisher=Oxford University Press |year=1998}}</ref> ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಿಳೆಯರು ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಗುರು ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಅಮ್ಮ ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರ ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ತರಬೇತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |title=Meenakshi Amma gets Padma Shri |work=The Hindu |date=25 January 2017}}</ref> == ಆಧುನಿಕ ಸ್ಥಿತಿ == ಇಂದು ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಅನೇಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲರಿಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕೂಡ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲರಿಪಯಟ್ಟನ್ನು ದೈಹಿಕ ಕ್ಷಮತೆ, ನಮ್ಯತೆ, ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ವಿಧಾನವಾಗಿಯೂ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಲರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ದಾಖಲಾತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{cite book |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=When the Body Becomes All Eyes: Paradigms, Discourses, and Practices of Power in Kalarippayattu, a South Indian Martial Art |publisher=Oxford University Press |year=1998}} * {{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=Kerala History and its Makers |publisher=D. C. Books |year=2011}} * {{cite book |last=Green |first=Thomas A. |title=Martial Arts of the World: A–Q |publisher=ABC-CLIO |year=2001}} * {{cite journal |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=Kalarippayatt, Martial Art of Kerala |journal=The Drama Review |volume=23 |issue=2 |year=1979 |pages=113–124}} * {{cite journal |last=Zarrilli |first=Philip B. |title=To Heal and/or To Harm: The Vital Spots in Two South Indian Martial Traditions |journal=Journal of Asian Martial Arts |year=1992}} * {{cite book |last=John |first=Shaji K. |title=Kalarippayattu: The Martial and Healing Art of Kerala |year=2011}} == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಭಾರತೀಯ ಸಮರಕಲೆಗಳು]] * [[ಕಥಕಳಿ]] * [[ಸಿಲಂಬಂ]] * [[ಮರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ]] * [[ಆಯುರ್ವೇದ]] * [[ಕೇರಳ]] * [[ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Kalaripayattu Kalaripayattu – English Wikipedia] [[ವರ್ಗ:ಕಲರಿಪಯಟ್ಟು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಮರಕಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಕಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಮರಕಲೆಗಳು]] 28eaje3mieqpz3qrf5nexo45n0h6drl 10 180426 1383003 2009-11-28T11:10:22Z en>Fuhghettaboutit 0 Fix double redirect 1383003 wikitext text/x-wiki #redirect [[Template:Infobox waterfall]] o7yfnjx3cmnw19n7e88ko4fwgxai94l 1383004 1383003 2026-08-15T18:04:35Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Waterfall]] 1383003 wikitext text/x-wiki #redirect [[Template:Infobox waterfall]] o7yfnjx3cmnw19n7e88ko4fwgxai94l 0 180427 1383006 2026-08-15T18:05:23Z A826 72368 /* */ 1383006 wikitext text/x-wiki {{waterfall | name = ಪಾಲೂರು ಕೋಟ್ಟ ಜಲಪಾತ | image = Paloor Kotta Waterfall, Perinthalmanna (3).png | location = [[ಪರವಕ್ಕಲ್|ಕಡುಂಗಪುರಂ]], [[ಪೆರಿಂತಲ್ಮಣ್ಣ ತಾಲೂಕು]], [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]] | coordinates = {{coord|10|57|58|N|76|09|14|E|type:waterbody_region:IN-KL_scale:50000|format=dms|display=inline,title}} | type = ಎರಡು ಹಂತದ ಜಲಪಾತ | height = | number_of_drops = 2 | watercourse = }} '''ಪಾಲೂರು ಕೋಟ್ಟ ಜಲಪಾತ'''ವು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[ಪರವಕ್ಕಲ್|ಕಡುಂಗಪುರಂ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ರಮಣೀಯ ಎರಡು ಹಂತದ [[ಜಲಪಾತ|ಜಲಪಾತವಾಗಿದೆ]].<ref name="KT">{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2020/paloor-kotta-waterfalls/1035|title=ಪಾಲೂರು ಕೋಟ್ಟ ಜಲಪಾತ - ಮಿನುಗುವ ಜಲಪಾತ|website=ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|access-date=2026-08-15}}</ref> ಇದು [[ಅಂಗಡಿಪುರಂ]] ನಿಂದ ಸುಮಾರು 7 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಮತ್ತು [[ಪೆರಿಂತಲ್ಮಣ್ಣ]] ಪಟ್ಟಣದಿಂದ 10 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಜಲಪಾತವು ಕೊಳದಂತಹ ನೀರಿನ ಮೂಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಸಣ್ಣ ಕಾಲುವೆಗೆ ಧುಮುಕುತ್ತದೆ, ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯ ಭೂದೃಶ್ಯದ ನಡುವೆ ನಾಟಕೀಯ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Mathrubhumi">{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-travel/a-trip-to-paloor-kotta-where-tippu-sulthan-once-sought-asylum-1.4049141|title=ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಒಮ್ಮೆ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದ ಪಾಲೂರು ಕೋಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ರವಾಸ|date=2019-08-18|access-date=2020-08-12|website=ಮಾತೃಭೂಮಿ|last=ರಾಜೇಶ್|first=ಆರ್.}}</ref> == ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ == ಸ್ಥಳೀಯ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಕೋಟ್ಟ" ಎಂದರೆ "ಕೋಟೆ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಕೋಟೆಯಿಲ್ಲ. ಈ ಹೆಸರು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೋಟೆಯಂತಹ ಭೂಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವೀಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಕಾರ, 18 ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಆಡಳಿತಗಾರ [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]] ತನ್ನ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಒಮ್ಮೆ ಇಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದನು. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಪಷ್ಟ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುವ ಈ ಸ್ಥಳದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸ್ಥಾನವು ಅವನಿಗೆ ಭದ್ರವಾದ ಕೋಟೆಯಷ್ಟೇ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="KT"/><ref name="Mathrubhumi"/> == ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಚಾರಣ == ಜಲಪಾತವನ್ನು ತಲುಪಲು ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಚಾರಣ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಸ್ವತಃ ಒಂದು ಸಾಹಸಮಯ ಅನುಭವವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸಂದರ್ಶಕರು ಜಲಪಾತವನ್ನು ಅದರ ತಳಭಾಗದಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಹತ್ತಿ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪುವ ಆಯ್ಕೆಯೂ ಇದೆ, ಇದು ವಿಭಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಮತ್ತು ಜಲಪಾತವನ್ನು ಅದರ ಪೂರ್ಣ ವೈಭವದಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಜಲಪಾತವು [[ಮಾನ್ಸೂನ್]] ಋತುವಿನಲ್ಲಿ (ಜೂನ್ ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್) ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆಗ ನೀರಿನ ಹರಿವು ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.<ref name="KT"/> == ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ == === ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ === * '''ಪೆರಿಂತಲ್ಮಣ್ಣದಿಂದ (10 ಕಿ.ಮೀ):''' ಜಲಪಾತವನ್ನು ಪೆರಿಂತಲ್ಮಣ್ಣ–ಅಂಗಡಿಪುರಂ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ತಲುಪಬಹುದು. ಪೆರಿಂತಲ್ಮಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. * '''ಅಂಗಡಿಪುರಂನಿಂದ (7 ಕಿ.ಮೀ):''' [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 966]] (ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್–ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಮಾರ್ಗ) ನ ಪ್ರಮುಖ ಜಂಕ್ಷನ್ ಆಗಿರುವ ಅಂಗಡಿಪುರಂನಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದ ಪ್ರಯಾಣ. * '''ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ:''' [[ಮಲಪ್ಪುರಂ]] (ಅಂದಾಜು 25 ಕಿ.ಮೀ) === ರೈಲಿನ ಮೂಲಕ === * ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ [[ಅಂಗಡಿಪುರಂ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] (ಸುಮಾರು 7 ಕಿ.ಮೀ ದೂರ), ಇದು [[ನಿಲಂಬೂರು–ಷೊರನೂರು ಮಾರ್ಗ|ನಿಲಂಬೂರು–ಷೊರನೂರು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದೆ]]. * [[ಪೆರಿಂತಲ್ಮಣ್ಣ]] ದಲ್ಲೂ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಿದೆ, ಆದರೂ ಇದು ಅದೇ ಮಾರ್ಗದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. === ವಿಮಾನದ ಮೂಲಕ === * ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ [[ಕರಿಪುರ|ಕರಿಪುರದಲ್ಲಿರುವ]] [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (CCJ), ಇದು ಸುಮಾರು 35 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ, ಒಬ್ಬರು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು ಅಥವಾ ಪೆರಿಂತಲ್ಮಣ್ಣಕ್ಕೆ ಬಸ್ ಹತ್ತಿ ನಂತರ ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದು. === ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾರಿಗೆ === ಪೆರಿಂತಲ್ಮಣ್ಣ ಅಥವಾ ಅಂಗಡಿಪುರಂನಿಂದ, ಕಡುಂಗಪುರಂ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಟೋಗಳು, ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಸ್‌ಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇಳಿಯುವ ಸ್ಥಳದಿಂದ, ಸಂದರ್ಶಕರು ಜಲಪಾತವನ್ನು ತಲುಪಲು ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಚಾರಣ ಮಾಡಬೇಕು. == ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು == * ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಧಿಕೃತ ಪುಟ: [https://www.keralatourism.org/kerala-article/2020/paloor-kotta-waterfalls/1035 ಪಾಲೂರು ಕೋಟ್ಟ ಜಲಪಾತ - ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ] * ಸಂದರ್ಶಕರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಮತ್ತು ಫೋಟೋಗಳು: [[ಟ್ರಿಪ್‌ಅಡ್ವೈಸರ್]] ಪಟ್ಟಿ ("ಪಾಲೂರು ಕೋಟ್ಟ ಜಲಪಾತ, ಪೆರಿಂತಲ್ಮಣ್ಣ" ಎಂದು ಹುಡುಕಿ) – ಗಮನಿಸಿ: ಟ್ರಿಪ್‌ಅಡ್ವೈಸರ್ ಪುಟಕ್ಕೆ ನೇರ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೈಪಾಸ್ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ VPN ಬಳಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಪುಟವು 403 ದೋಷವನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>2026-08-15 ರಂದು https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g15359769-d18891801-Reviews-Paloor_Kotta_Waterfall-Perinthalmanna_Malappuram_District_Kerala.html ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ 403 ಫರ್ಬಿಡನ್ ದೋಷ ಕಂಡುಬಂದಿತು.</ref> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಭಾರತದ ಜಲಪಾತಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] * [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category}} * [https://www.keralatourism.org/kerala-article/2020/paloor-kotta-waterfalls/1035 ಪಾಲೂರು ಕೋಟ್ಟ ಜಲಪಾತದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಲೇಖನ] * [https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g15359769-d18891801-Reviews-Paloor_Kotta_Waterfall-Perinthalmanna_Malappuram_District_Kerala.html ಪಾಲೂರು ಕೋಟ್ಟ ಜಲಪಾತಕ್ಕಾಗಿ ಟ್ರಿಪ್‌ಅಡ್ವೈಸರ್ ಪುಟ] (ಗಮನಿಸಿ: ಸ್ಥಳವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ VPN ಪ್ರವೇಶದ ಅಗತ್ಯವಿರಬಹುದು) [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜಲಪಾತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] tcj569sc9uw6zt16umdwgkv7s47d0ht 0 180428 1383020 2026-08-15T18:15:26Z Hariprasad Shetty10 87270 ಹೊಸ ಪುಟ: # ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ {{Infobox royalty | ಹೆಸರು = ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ | ಹೆಸರು_ಮೂಲ = ರಾಜಾ ರಾಮ ವರ್ಮ ಕುಂಜಿ ಪಿಳ್ಳೈ ತಂಪುರಾನ್ | ಚಿತ್ರ = | ಶೀರ್ಷಿಕೆ = ಕೊಚ್ಚಿಯ ಮಹಾರಾಜ | ಆಳ್ವಿಕೆ = 1790–1805 | ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ = 1791 | ಪೂರ್ವಾಧಿಕಾರಿ = ರಾಮ... 1383020 wikitext text/x-wiki # ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ {{Infobox royalty | ಹೆಸರು = ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ | ಹೆಸರು_ಮೂಲ = ರಾಜಾ ರಾಮ ವರ್ಮ ಕುಂಜಿ ಪಿಳ್ಳೈ ತಂಪುರಾನ್ | ಚಿತ್ರ = | ಶೀರ್ಷಿಕೆ = ಕೊಚ್ಚಿಯ ಮಹಾರಾಜ | ಆಳ್ವಿಕೆ = 1790–1805 | ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ = 1791 | ಪೂರ್ವಾಧಿಕಾರಿ = ರಾಮ ವರ್ಮ VIII | ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ = ರಾಮ ವರ್ಮ X | ಜನನ = 26 ಜುಲೈ 1751 | ಜನನ_ಸ್ಥಳ = ವೆಳ್ಳಾರಪಳ್ಳಿ ಅರಮನೆ, ಪುತೀಯೇಡಂ, ಕಾಲಡಿ | ಮರಣ = 26 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1805 | ಮರಣ_ಸ್ಥಳ = ವಡಕ್ಕೆಚಿರ ಅರಮನೆ, ತ್ರಿಶೂರ್ | ರಾಜವಂಶ = ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜಮನೆತನ | ತಂದೆ = ಚೆನ್ನಸ್ ಅನುಜನ್ ನಂಬೂದಿರಿಪಾಡ್ | ತಾಯಿ = ಅಂಬಿಕಾ ತಂಪುರಾಟ್ಟಿ | ಸಂಗಾತಿ = ಚುಮ್ಮುಕುಟ್ಟಿ ನೇತ್ಯಾರ್ ಅಮ್ಮ }} '''ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್''' (1751–1805), ಮೂಲ ಹೆಸರು '''ರಾಜಾ ರಾಮ ವರ್ಮ ಕುಂಜಿ ಪಿಳ್ಳೈ ತಂಪುರಾನ್''', ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವರು '''ರಾಮ ವರ್ಮ IX''' ಎಂಬ ರಾಜನಾಮದಿಂದ 1790ರಿಂದ 1805ರವರೆಗೆ ಕೊಚ್ಚಿಯ ರಾಜರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಆಡಳಿತವು ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ತ್ರಿಶೂರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯತ್ತ ಸಾಗಿದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಲಘಟ್ಟವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರದ ಆಧುನಿಕ ರೂಪುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=History |url=https://thrissur.gov.in/history/ |publisher=Government of Kerala, Thrissur District |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ ಅವರು 1751ರಲ್ಲಿ ಕಾಲಡಿಯ ಸಮೀಪದ ವೆಳ್ಳಾರಪಳ್ಳಿ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಚೆನ್ನಸ್ ಅನುಜನ್ ನಂಬೂದಿರಿಪಾಡ್ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಅಂಬಿಕಾ ತಂಪುರಾಟ್ಟಿ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ಸಹೋದರಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದ ಚಿಟ್ಟಮ್ಮ ತಂಪುರಾಟ್ಟಿಯವರ ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣವು ಆ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಂಡಿತರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Sakthan Thampuran |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sakthan_Thampuran |publisher=Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಆಡಳಿತ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಬಲಿಷ್ಠ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಗುಣಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದವು. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರಿಗೆ '''ಶಕ್ತನ್''' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು. "ಶಕ್ತನ್" ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ. == ಕೊಚ್ಚಿಯ ಆಡಳಿತ == ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ 1790ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೇರಿದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಅದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ, 1769ರಿಂದ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಮತ್ತು ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=History |url=https://thrissur.gov.in/history/ |publisher=Government of Kerala, Thrissur District |access-date=15 August 2026}}</ref> ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ ಅವರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ರಾಜಮನೆತನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತದ ಬಲ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ತ್ರಿಶೂರ್ ಮತ್ತು ಪೆರುಮಾನಂ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ದೇವಸ್ವಂ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಂದರು. ವಡಕ್ಕುನಾಥನ್ ಮತ್ತು ಪೆರುಮಾನಂ ದೇವಸ್ವಂಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದ ನಂಬೂದಿರಿ ಸಮುದಾಯದ ಯೋಗತಿರಿಪ್ಪಾಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ದೇವಸ್ವಂ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=History |url=https://thrissur.gov.in/history/ |publisher=Government of Kerala, Thrissur District |access-date=15 August 2026}}</ref> ಈ ಕ್ರಮಗಳು ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ ಅವರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿಯ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಆರಂಭದ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ == ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ ಅವರನ್ನು ಆಧುನಿಕ ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾತೃ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರದ ಯೋಜಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಯಿತು. ನಗರದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿದ್ದ ವಡಕ್ಕುನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=History |url=https://thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in/index.php/en/history |publisher=Thrissur Municipal Corporation |access-date=15 August 2026}}</ref> ವಡಕ್ಕುನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲಿದ್ದ ದಟ್ಟವಾದ ತೇಗದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿ '''ತೆಕ್ಕಿಂಕಾಡು ಮೈದಾನ'''ವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇಂದಿನ '''ಸ್ವರಾಜ್ ರೌಂಡ್'''‌ನ ಮೂಲ ರೂಪಕ್ಕೆ ಇದು ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Thrissur |url=https://thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in/index.php/en/about/47 |publisher=Thrissur Municipal Corporation |access-date=15 August 2026}}</ref> ಅವರು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ತ್ರಿಶೂರ್ ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇಂದಿನ ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರದ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ಕಾಲದ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=History |url=https://thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in/index.php/en/history |publisher=Thrissur Municipal Corporation |access-date=15 August 2026}}</ref> == ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ == ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ '''ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ''' ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಇಂದಿನ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂನ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಅವರ ಹೆಸರು ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Sakthan Thampuran |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sakthan_Thampuran |publisher=Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರಟ್ಟಪ್ಪುಝ ಪೂರಂ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯೋತ್ಸವವಾಗಿತ್ತು. ತ್ರಿಶೂರ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅರಟ್ಟಪ್ಪುಝ ಪೂರಂನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಅವು ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ ಅವರ ಬಳಿ ತಮ್ಮ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದವು ಎಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ ಇದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ವಡಕ್ಕುನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ವಿವಿಧ ದೇವಾಲಯಗಳ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Sakthan Thampuran |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sakthan_Thampuran |publisher=Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ ನಂತರ ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆದಿತು. == ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ == ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ ಅವರ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯವು ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅವರು ತಿರುವಿತಾಂಕುರ್‌ನ ಧರ್ಮರಾಜರೊಂದಿಗೆ ಸಹ ಸ್ನೇಹಪೂರ್ಣ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ಮೂಲಗಳು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |title=Sakthan Thampuran |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sakthan_Thampuran |publisher=Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> ಅವರ ಆಡಳಿತವು ಬಲಿಷ್ಠ ರಾಜಕೀಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಅಪರಾಧ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಅವರು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರು. == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ ಎರಡು ಬಾರಿ ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಮೊದಲ ಪತ್ನಿ ತ್ರಿಶೂರ್‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಡಕ್ಕೆ ಕುರುಪ್ಪತ್ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ವಿವಾಹದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಮಗಳು ಇದ್ದಳು ಎಂದು ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅವರ ಮೊದಲ ಪತ್ನಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ನಿಧನರಾದರು. ನಂತರ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವರು ಅವಿವಾಹಿತರಾಗಿದ್ದರು. 52ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಕರಿಂಪಟ್ಟ ಕುಟುಂಬದ ಚುಮ್ಮುಕುಟ್ಟಿ ನೇತ್ಯಾರ್ ಅಮ್ಮ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರು ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿವಾಹದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಸಂತಾನವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |title=Sakthan Thampuran |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sakthan_Thampuran |publisher=Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಅರಮನೆ == ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಮಾರಕವೆಂದರೆ '''ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ ಅರಮನೆ'''. ಇದನ್ನು ಹಿಂದೆ '''ವಡಕ್ಕೆಕರ ಅರಮನೆ''' ಅಥವಾ '''ವಡಕ್ಕೆಚಿರ ಕೊವಿಲಕಂ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅರಮನೆಯು ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ. 1795ರಲ್ಲಿ ಈ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಕೇರಳ–ಡಚ್ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅರಮನೆಯ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇರಳದ ನಾಲುಕಟ್ಟು ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಡಚ್ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಎರಡೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡ, ಎತ್ತರದ ಛಾವಣಿಗಳು, ದಪ್ಪ ಗೋಡೆಗಳು, ವಿಶಾಲ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಮಾರ್ಬಲ್ ನೆಲಹಾಸು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web |title=Sakthan Palace |url=https://thrissur.nic.in/en/tourist-place/sakthan-palace/ |publisher=Government of Kerala, Thrissur District |access-date=15 August 2026}}</ref> 2005ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯು ಅರಮನೆಯನ್ನು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ, ನಾಣ್ಯಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ಸಹ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Sakthan Thampuran Archaeological Museum, Thrissur |url=https://www.archaeology.kerala.gov.in/pages/sakthan-thampuran-archaeological-museum-thrissur/52 |publisher=Department of Archaeology, Government of Kerala |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಮರಣ == ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ ಅವರು 26 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1805ರಂದು ತ್ರಿಶೂರ್‌ನ ವಡಕ್ಕೆಚಿರ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಅರಮನೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು ಎಂದು ಮೂಲಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಅರಮನೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕವಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Sakthan Thampuran |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sakthan_Thampuran |publisher=Wikipedia |access-date=15 August 2026}}</ref> == ಪರಂಪರೆ == ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ ಅವರ ಆಡಳಿತವು ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದು, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದು ಮತ್ತು ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುವುದು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web |title=History |url=https://thrissur.gov.in/history/ |publisher=Government of Kerala, Thrissur District |access-date=15 August 2026}}</ref> ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರದ ಯೋಜಿತ ವಿನ್ಯಾಸ, ತೆಕ್ಕಿಂಕಾಡು ಮೈದಾನ ಮತ್ತು ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂನೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಹೆಸರು ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ತ್ರಿಶೂರ್ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯು ಸಹ ಆಧುನಿಕ ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Thrissur |url=https://thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in/index.php/en/about/47 |publisher=Thrissur Municipal Corporation |access-date=15 August 2026}}</ref> ಇಂದು ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ ಅರಮನೆ, ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳು ತ್ರಿಶೂರ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಮೂಲಗಳು == * {{cite web |title=History |publisher=Government of Kerala, Thrissur District |url=https://thrissur.gov.in/history/}} * {{cite web |title=Sakthan Palace |publisher=Government of Kerala, Thrissur District |url=https://thrissur.nic.in/en/tourist-place/sakthan-palace/}} * {{cite web |title=Sakthan Thampuran Archaeological Museum, Thrissur |publisher=Department of Archaeology, Government of Kerala |url=https://www.archaeology.kerala.gov.in/pages/sakthan-thampuran-archaeological-museum-thrissur/52}} * {{cite web |title=History |publisher=Thrissur Municipal Corporation |url=https://thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in/index.php/en/history}} * {{cite web |title=Thrissur |publisher=Thrissur Municipal Corporation |url=https://thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in/index.php/en/about/47}} * {{cite web |title=Sakthan Thampuran |publisher=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sakthan_Thampuran}} [[ವರ್ಗ:1751 ಜನನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1805 ಮರಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಚ್ಚಿಯ ರಾಜರು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ತ್ರಿಶೂರ್]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ರಾಜರು]] azttsvcjr555s4lnc74hho7cy792wtm 0 180429 1383021 2026-08-15T18:15:32Z A826 72368 "[[:en:Special:Redirect/revision/1368999014|Malabar Wildlife Sanctuary]]" ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು 1383021 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = Malabar Wildlife Sanctuary | alt_name = '''മലബാർ വന്യജീവി സങ്കേതം''' | iucn_category = IV | image = Malabar Tree Nymph-Kakkayam.jpg | image_caption = ''[[Idea malabarica]]'' in the Sanctuary | mapframe = Yes | location = [[Kozhikode District]], [[Kerala]], [[India]] | nearest_city = [[Kozhikode]] | coordinates = {{coords|11.4446|N|75.6935|E|display=inline, title}} | area = {{convert|74.215015|km²}} | established = 2010 | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = [[Department of Forests and Wildlife (Kerala)|Department of Forests and Wildlife, Kerala]] }}'''ಮಲಬಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು''' [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, {{Convert|74|km2|mi2}} [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳದ]] [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ|ಕೋಯಿಕ್ಕೋಡ್‌ನ]] [[ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ]] ತಾಲೂಕಿನ ಚಕ್ಕಿತ್ತಪಾರ ಮತ್ತು ಕೂರಾಚುಂಡು ಕಂದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ . <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Malabar wildlife sanctuary to be opened on Sunday |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/Malabar-wildlife-sanctuary-to-be-opened-on-Sunday/article16121969.ece |access-date=14 October 2017 |work=[[The Hindu]]}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=New termite species spotted in Malabar Wildlife Sanctuary |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/New-termite-species-spotted-in-Malabar-Wildlife-Sanctuary/articleshow/54715324.cms |access-date=14 October 2017 |work=[[Times of India]]}}</ref> ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಯನಾಡ್ ಆನೆ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Malabar Wildlife Sanctuary |url=https://forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/malabar-wildlife-sanctuary |website=forest.kerala.gov.in}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} e66yqtqzz8rtd7sist8bsjimbg7hml1 1383023 1383021 2026-08-15T18:19:56Z A826 72368 1383023 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox protected area | name = ಮಲಬಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ | alt_name = മലബാർ വന്യജീവി സങ്കേതം | iucn_category = IV | image = Malabar Tree Nymph-Kakkayam.jpg | image_caption = ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ''[[ಐಡಿಯಾ ಮಲಬಾರಿಕಾ]]'' | mapframe = Yes | location = [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]] | nearest_city = [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] | coordinates = {{coords|11.4446|N|75.6935|E|display=inline, title}} | area = {{convert|74.215015|km²}} | established = 2010 | visitation_num = | visitation_year = | governing_body = [[ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಇಲಾಖೆ (ಕೇರಳ)|ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಇಲಾಖೆ, ಕೇರಳ]] }} '''ಮಲಬಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ'''ವು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಒಂದು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ]] ತಾಲೂಕಿನ ಚಕ್ಕಿಟ್ಟಪ್ಪರ ಮತ್ತು ಕೂರಚುಂಡು ಕಂದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ {{Convert|74|km2|mi2}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=ಮಲಬಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಭಾನುವಾರ ತೆರೆಯಲಾಗುವುದು |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/Malabar-wildlife-sanctuary-to-be-opened-on-Sunday/article16121969.ece |access-date=14 October 2017 |work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]}}</ref><ref>{{Cite news |title=ಮಲಬಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಗೆದ್ದಲು ಪ್ರಭೇದ ಪತ್ತೆ |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/New-termite-species-spotted-in-Malabar-Wildlife-Sanctuary/articleshow/54715324.cms |access-date=14 October 2017 |work=[[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]}}</ref> 8 ಆಗಸ್ಟ್ 2010 ರಂದು ಅಂದಿನ ಅರಣ್ಯ ಸಚಿವ ಬೆನೊಯ್ ವಿಶ್ವಂ ಅವರು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದ ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ 16 ನೇ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="PDF">{{Cite web|url=http://www.kerenvis.nic.in/WriteReadData/UserFiles/file/MALABAR%20WILDLIFE%20SANCTUARY.pdf|title=ಮಲಬಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ – ಒಂದು ಪ್ರೊಫೈಲ್|website=ಕೇರಳ ಇಎನ್‌ವಿಐಎಸ್ ಕೇಂದ್ರ|access-date=2026-08-15}}</ref> ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ತಾಣವಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ|ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ]] ಅಡಿಯಲ್ಲೂ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ವಯನಾಡ್]] ಆನೆ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref name="KeralaForest">{{Cite web |title=ಮಲಬಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ |url=https://forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/malabar-wildlife-sanctuary |website=forest.kerala.gov.in}}</ref><ref name="KT-Newsletter">{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/newsletter/news/2010/malabar-wildlife-sanctuary/1463|title=ಮಲಬಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ, ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್|website=ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸುದ್ದಿಪತ್ರ|access-date=2026-08-15}}</ref> == ಭೂಗೋಳ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ == ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಪೆರುವಣ್ಣಮುಳಿ ವಲಯದ ಪನ್ನಿಕೋಟೂರು ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯಗಳ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಕರಪ್ಪರ, ಒಲತುಕ್ಕಿ, ಶಂಕರನ್‌ಪುಳ ಮತ್ತು ಅಟ್ಟಿಕ್ಕೋಡ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="KT-Newsletter"/> ಈ ಅರಣ್ಯಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ವಾಯುವ್ಯ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದು, ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ ಅರಣ್ಯ ವಲಯದ ಲೇಡಿಸ್ಮಿತ್ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕುರಿಚಿಯಾರ್ ಮಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. 40 ರಿಂದ 1,506 ಮೀಟರ್ ವರೆಗಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಭೂಲಕ್ಷಣದ ಇಳಿಜಾರು ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="PDF"/> ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನದಿಯಾದ ಕುಟ್ಟಿಯಾಡಿ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕಕ್ಕಯಂ, ಪೆರುವಣ್ಣಮುಳಿ ಮತ್ತು ಬಾಣಾಸುರಮಲ ಜಲಾಶಯಗಳು ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Envis">{{Cite web|url=http://kerenvis.nic.in/Database/MALABARWILDLIFESANCTUARY_8814.aspx?format=Print|title=ಮಲಬಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ|website=ಕೇರಳ ಇಎನ್‌ವಿಐಎಸ್ ಕೇಂದ್ರ|access-date=2026-08-15}}</ref> ತಾಪಮಾನವು 16°C ನಿಂದ 38°C ವರೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಪ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು ಮೇ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿ ತಿಂಗಳುಗಳಾಗಿವೆ. ನೈಋತ್ಯ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಎರಡೂ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮಳೆಯನ್ನು ತರುತ್ತವೆ, ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ದ್ರತೆಯು 60% ರಿಂದ 100% ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಡಿಸೆಂಬರ್–ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಮಂಜು ಕವಿಯುತ್ತದೆ.<ref name="PDF"/> == ಸಸ್ಯವರ್ಗ == ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ, ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಅರೆ-ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ, ದಕ್ಷಿಣ ತೇವ ಮಿಶ್ರ ಪರ್ಣಪಾತಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಅರಣ್ಯಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ಜೌಗು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು (ವಯಲ್‌ಗಳು) ಸೇರಿದಂತೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Envis"/> 680 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಯ ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾದ 226 ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸೇರಿವೆ (ಸುಮಾರು 30%). ಅರವತ್ತೊಂಬತ್ತು ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಅಪಾಯದ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗಮನಾರ್ಹ ಮರದ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಟಿಯೊರೊಮಿರ್ಟಸ್ ವೈನಾಡೆನ್ಸಿಸ್, ಸಿಜಿಜಿಯಂ ಸ್ಟಾಕ್ಸಿಯೈ, ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ ಅಳಿದುಹೋಗಿವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಯುಜೀನಿಯಾ ಅರ್ಜೆಂಟಿಯಾ, ಅಟುನಾ ಇಂಡಿಕಾ ಮತ್ತು ಕಾಫಿಯಾ ಕ್ರಾಸಿಫೋಲಿಯಾ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಅಟುನಾ ಇಂಡಿಕಾ, ಯುಜೀನಿಯಾ ಅರ್ಜೆಂಟಿಯಾ ಮತ್ತು ಹಂಬೋಲ್ಡ್ಟಿಯಾ ಬ್ರೂನೋನಿಸ್ ವರ್. ರಕ್ತಪುಷ್ಪ ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. 200 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಯ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="Envis"/><ref name="PDF"/> == ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗ == ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು ಅಪರೂಪದ ಉಭಯಚರಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ''ಫಿಲಾಟಸ್ ಓಕ್ಲಾಂಡ್ರೇ'' ಎಂಬ ಕಪ್ಪೆ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ. ಇದು ''ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಲಿಯೊಮೆಡಾನ್'', ''ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ಪ್ಯಾರಿಸ್'', ''ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯೊ ದ್ರಾವಿಡಾರಮ್'' ಮತ್ತು ''ಪ್ರಿಯೊನೆರಿಸ್ ಸೀತಾ'' ದಂತಹ ಚಿಟ್ಟೆಗಳಿಗೂ ಸ್ವರ್ಗವಾಗಿದೆ. ''ಬರಿಲಿಯಸ್ ಬಕೇರಿ'', ''ಟಾರ್ ಖುದ್ರೀ'', ''ಮಿಸ್ಟಸ್ ವಿಟ್ಟಾಟಸ್'' ಮತ್ತು ''ಪುಂಟಿಯಸ್ ಡೆನಿಸೋನಿ'' ಯಂತಹ ಮೀನು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="KT-Newsletter"/> ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಸಿಂಹ-ಬಾಲದ ಮಕಾಕ್]], [[ಕಂದು ತಾಳೆ ಸಿವೆಟ್]], [[ಭಾರತೀಯ ಆನೆ|ಆನೆ]]ಗಳು, [[ಕಾಡೆಮ್ಮೆ|ಕಾಡೆಮ್ಮೆಗಳು]], [[ಹುಲಿ]]ಗಳು, [[ಚಿರತೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ನೀಲಗಿರಿ ಲಂಗೂರ್]] ಸೇರಿವೆ.<ref name="KT-Newsletter"/> ಈ ಅಭಯಾರಣ್ಯವು [[ಕೇರಳ ನಗುವ ಪಕ್ಷಿ]], [[ಓರಿಯಂಟಲ್ ಡಾರ್ಟರ್]], [[ಬೂದು-ತಲೆಯ ಬುಲ್‌ಬುಲ್]], [[ಮಲಬಾರ್ ಗಿಳಿ]], [[ಸಣ್ಣ ಸೂರ್ಯಪಕ್ಷಿ]] ಮತ್ತು [[ಬಿಳಿ-ಹೊಟ್ಟೆಯ ನೀಲಿ ನೊಣಹಿಡುಕ]] ಕ್ಕೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="KT-Newsletter"/> == ಪರಿಸರ-ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಚಾರಣ == ಕಕ್ಕಯಂನಲ್ಲಿರುವ ರಮಣೀಯ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸ್ಥಳ, ವಿಶಿಷ್ಟ ಹವಾಮಾನ, ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಭವ್ಯವಾದ ಉರಕ್ಕುಳಿ ಜಲಪಾತವು ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿಸರ-ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref name="KT-Kakkayam">{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/ecotourism/destinations/kakkayam|title=ಕಕ್ಕಯಂ ಪರಿಸರ-ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|website=ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|access-date=2026-08-15}}</ref> ಉರಕ್ಕುಳಿ ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಚಾರಣವು ಜನಪ್ರಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಮಯ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 10:00 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 5:00 ರವರೆಗೆ (ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕ: ಭಾರತೀಯ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ₹40, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ₹20, ವಿದೇಶಿಯರಿಗೆ ₹60).<ref name="Trekking">{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/ecotourism/trekking-programs/urakkuzhi-trekking/39|title=ಉರಕ್ಕುಳಿ ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಚಾರಣ|website=ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|access-date=2026-08-15}}</ref> ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅನುಮೋದನೆ ಬಾಕಿ ಇರುವಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಚಾರಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref name="DamRenovation">{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/newsletter/news/2025/kt-minister-inaugurates-renovated-facilities-at-peruvannamuzhi-dam/2317|title=ಪೆರುವಣ್ಣಮುಳಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಿದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು|website=ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸುದ್ದಿಪತ್ರ|access-date=2026-08-15}}</ref> == ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ == === ವಿಮಾನದ ಮೂಲಕ === ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ [[ಕರಿಪುರ|ಕರಿಪುರದಲ್ಲಿರುವ]] [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (CCJ), ಇದು ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನಿಂದ ಸುಮಾರು 40 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಅಭಯಾರಣ್ಯದಿಂದ ಸುಮಾರು 80–82 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="WebIndia">{{Cite web|url=https://tourism.webindia123.com/tourism/wildlife/nationalpark/Malabar_Wildlife_Sanctuary/howtoreach.htm|title=ಮಲಬಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ – ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ|website=ವೆಬ್‌ಇಂಡಿಯಾ123|access-date=2026-08-15}}</ref><ref name="Trekking"/> ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ, ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ಗೆ ಅಥವಾ ನೇರವಾಗಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಅಥವಾ ಬಸ್‌ಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. === ರೈಲಿನ ಮೂಲಕ === ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] (ಸುಮಾರು 63–64 ಕಿ.ಮೀ ದೂರ).<ref name="Trekking"/><ref name="MyHoliday">{{Cite web|url=https://www.myholidaytoindia.com/travel/malabar-wildlife-sanctuary|title=ಮಲಬಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ – ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ|website=ಮೈಹಾಲಿಡೇಟುಇಂಡಿಯಾ|access-date=2026-08-15}}</ref> [[ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ಅಭಯಾರಣ್ಯದಿಂದ ಸುಮಾರು 50 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="WebIndia"/> ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನಿಂದ ಕೊಯಿಲಾಂಡಿಗೆ ರೈಲುಗಳು ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ, ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯ ಸುಮಾರು 32 ನಿಮಿಷಗಳು.<ref name="Rome2Rio">{{Cite web|url=https://www.rome2rio.com/s/Kozhikode/Malabar-Wildlife-Sanctuary|title=ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನಿಂದ ಮಲಬಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ|website=ರೋಮ್2ರಿಯೊ|access-date=2026-08-15}}</ref> === ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ === * ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನಿಂದ: ಮಾರ್ಗವು ಬಾಲುಶ್ಶೇರಿ – ಎಸ್ಟೇಟ್ ಮುಕ್ಕು – ಕೂರಚುಂಡು – ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಮೂಲಕ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನಿಂದ ಕೊಯಿಲಾಂಡಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಸ್‌ಗಳು ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ (ಅಂದಾಜು 30–36 ನಿಮಿಷ), ಮತ್ತು ಕೊಯಿಲಾಂಡಿಯಿಂದ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು.<ref name="Rome2Rio"/> * ತಾಮರಶ್ಶೇರಿಯಿಂದ: ತಾಮರಶ್ಶೇರಿ–ಕಲ್ಪೆಟ್ಟ ಘಾಟ್ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು.<ref name="PDF"/> * ಪೆರುವಣ್ಣಮುಳಿಯಿಂದ: ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಕೂರಚುಂಡುವಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 14 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="KT-Kakkayam"/> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಕೇರಳದ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಭಾರತದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು]] * [[ಕಕ್ಕಯಂ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons category|ಮಲಬಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ}} * [https://forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/malabar-wildlife-sanctuary ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ – ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಇಲಾಖೆ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ] * [https://www.keralatourism.org/newsletter/news/2010/malabar-wildlife-sanctuary/1463 ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದಲ್ಲಿ 2010 ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:2010 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] myxfrn9jnvljr7tofqkjf7dl3sbjg3c 0 180430 1383025 2026-08-15T18:20:55Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox settlement | name = ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನು | other_name = ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನು ಗಿರಿಧಾಮ | settlement_type = ಗಿರಿಧಾಮ | nickname = | image_skyline = Kottakkunnu.jpg | image_alt = | image_caption = ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನು | map_alt = | map_caption = | pushpin_map =... 1383025 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನು | other_name = ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನು ಗಿರಿಧಾಮ | settlement_type = ಗಿರಿಧಾಮ | nickname = | image_skyline = Kottakkunnu.jpg | image_alt = | image_caption = ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನು | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India#Asia#Earth | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಕೇರಳ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord| 11.048|N| 76.083|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_name2 = [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]] | established_title = <!-- ಸ್ಥಾಪನೆ --> | established_date = | founder = | named_for = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | website = | footnotes = }} '''ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನು''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ]] [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯದ]] [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಒಂದು [[ಗಿರಿಧಾಮ|ಗಿರಿಧಾಮವಾಗಿದೆ]].<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396/ |title=ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನು - ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ವಿಹಾರ ತಾಣ {{!}} ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-07-31}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.dtpcmalappuram.com/destination/kottakunnu |title=ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನು {{!}} ಡಿಟಿಪಿಸಿ |website=ಡಿಟಿಪಿಸಿ ಮಲಪ್ಪುರಂ |language=en |access-date=2026-07-31}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.keralabackwater.com/mallapuram/kottakunnu.html |title=ಮಲ್ಲಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನು ಕೋಟೆ {{!}} ಮಲಪ್ಪುರಂ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳು |website=ಕೇರಳ ಬ್ಯಾಕ್ ವಾಟರ್ |language=en-US |access-date=2026-07-31}}</ref> ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ '''ಕೋಟ್ಟ ಕುನ್ನು''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದು 915 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, [[ಮಲಪ್ಪುರಂ|ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/kottakkunnu-malappuram/396 |title=ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನು - ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ವಿಹಾರ ತಾಣ |publisher=ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ |access-date=2023-11-08}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಆಡಳಿತಗಾರರಾದ ಜಾಮೊರಿನ್‌ಗಳ ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಮಲಪ್ಪುರಂ ಕೋಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮಲಪ್ಪುರಂ ನಗರವು ಬೆಳೆಯಿತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇರಳವನ್ನು ಆಳಿದ ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪೆರುಮಾಳ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಳ್ಳುವನಾಡಿನ ಭಾಗವಾದವು. ಪರ್ವತದ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ಸ್ಥಳವು ಮೂರು ಕಡೆ ನದಿ, ಒಂದು ಕಡೆ ಆಳವಾದ ಕಮರಿ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಪೀಠದಂತೆ ಸಮತಟ್ಟಾಗಿರುವ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ನಗರವು ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ==ಕೊಟ್ಟಪಡಿ== ವಳ್ಳುವಕೋನಾತಿರಿಯಿಂದ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ವರಕ್ಕಲ್ ಪರಣಬಿಸನ್ ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರಗಳು ಇಂದು ಡೌನ್‌ಹಿಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಕೊಟ್ಟಪಡಿ (ಕೋಟೆ ದ್ವಾರ) ಮತ್ತು ನಿಲಂಬೂರು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂನಂಪಡಿ (ಮೂರನೇ ದ್ವಾರ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ. ಪರಣಂಬಿ ಕೊಟ್ಟಪಡಿಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಏರನಾಡನ್ನು ಆಳಿದನು ಮತ್ತು ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮಿಲಿಟರಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವಳ್ಳುವನಾಡು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದನು. ಚೆರುಪುಳ ಸೇರುವ ಕಡಲುಂಡಿ ನದಿಯ ಭಾಗವನ್ನು ಜಾಮೊರಿನ್‌ಗಳು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ವಳ್ಳುವನಾಡಿನಿಂದ ಸಮುದ್ರ ಬಂದರಿಗೆ ಸರಕುಗಳನ್ನು ತರಲು ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಯಿತು ಅಥವಾ ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೂಟ್ಟಿಲಂಗಡಿ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅಂದಿನ ಪರಣಂಬಿಯು ಕೊಟ್ಟಕ್ಕಲ್ ಆಡಳಿತಗಾರನಾದ ಪುಂಟ್ರಕೋನಾತಿರಿಯೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋತು ಶತ್ರು ಸೈನಿಕರಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟನು. ಮೋಪ್ಲಾ ಮುಸ್ಲಿಂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಪರಣಂಬಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದರಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಪರಣಂಬಿ ಕಡಲುಂಡಿ ನದಿಯ ಬಳಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜಾಮಾ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಮಸೀದಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ವಾಲಿಯಂಗಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ, 1700 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮಲಪ್ಪುರಂ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಯಿತು. ==ಗಿರಿಧಾಮ== ಮಲಪ್ಪುರಂ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಕಾಣುವ ಸುಂದರ ನೋಟ ಮತ್ತು ತಂಗಾಳಿಯು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಲಿಟರಿ ನೆಲೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಕೆಲವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದಾಖಲೆಗಳು ಮಲಪ್ಪುರಂ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಮಿಲಿಟರಿ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಮಲಪ್ಪುರಂ ಅನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕೊನೆಯ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೇಂದ್ರ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಲಪ್ಪುರಂ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಫಿರಂಗಿ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. 1800 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಮೋಪ್ಲಾ ದಂಗೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದಕ್ಷಿಣ ಮಲಬಾರಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿರೋಧಿ ದಂಗೆಗಳು ಮಲಪ್ಪುರಂ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಿಲಿಟರಿ ನೆಲೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1885 ರಲ್ಲಿ ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿ ಮಲಪ್ಪುರಂ ವಿಶೇಷ ಪೊಲೀಸ್ ಎಂಬ ಅರೆಸೈನಿಕ ಘಟಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1921 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿರುದ್ಧದ ಮಲಬಾರ್ ದಂಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ಮಲಬಾರ್ ವಿಶೇಷ ಪೊಲೀಸ್ ಎಂದು ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. 1921 ರ ಮಲಬಾರ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಲೀನ್‌ಸ್ಟರ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಡಾರ್ಸೆಟ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಘಟಕಗಳು ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿದ್ದವು. ದಕ್ಷಿಣ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮಿಲಿಟರಿ ಘಟಕವಾದ ಲೀನ್‌ಸ್ಟರ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ 1921 ರಲ್ಲಿ ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಯ ಮಿಲಿಟರಿ ಮೈತ್ರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ನಂತರ, ದಕ್ಷಿಣ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಬ್ರಿಟನ್ನಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. ==ವರಿಯನ್‌ಕುನ್ನತ್ತ್ ಕುಂಞಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ ಸ್ಮಾರಕ ಪಟ್ಟಣ ಸಭಾಂಗಣ== [[File:Malappuram_Townhall.png|thumbnail|[[ವರಿಯನ್‌ಕುನ್ನತ್ತ್ ಕುಂಞಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ]] ಸ್ಮಾರಕ ಪಟ್ಟಣ ಸಭಾಂಗಣ]] ವರಿಯನ್‌ಕುನ್ನತ್ತ್ ಕುಂಞಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ ಸ್ಮಾರಕ ಪಟ್ಟಣ ಸಭಾಂಗಣವು ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನುನಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಟ್ಟಣ ಸಭಾಂಗಣವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನುನಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. [[ವರಿಯನ್‌ಕುನ್ನತ್ತ್ ಕುಂಞಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ]], ಮಲಬಾರ್ ದಂಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯವೆದ್ದ ಆಡಳಿತಗಾರ, ಮತ್ತು ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಸಹಾಯಕರನ್ನು ಜನವರಿ 20, 1922 ರ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನು ಉತ್ತರ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿ ಕೊಂದಿತು. ಅವರ ದೇಹ ಮತ್ತು ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ರಾಜ್ಯಂ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿರೋಧಿ ರಾಜ್ಯದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸುಡಲಾಯಿತು. ಈಗ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಪುರಸಭೆಯು ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಪಟ್ಟಣ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ==1947 ರಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ== 1947 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಂತರ, ಮಲಪ್ಪುರಂನ ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಿಲಿಟರಿ ನೆಲೆಗಳು ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬಂದವು. ಮುಖ್ಯ ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ಪೊಲೀಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಅರೆಸೈನಿಕ ಪಡೆಯಾದ ಮಲಬಾರ್ ವಿಶೇಷ ಪೊಲೀಸ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಇತರ ಮಿಲಿಟರಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. 1956 ರಲ್ಲಿ, ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಮಲಬಾರ್ ಅನ್ನು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದಾಗ, ಮಲಬಾರ್ ವಿಶೇಷ ಪೊಲೀಸರ ಒಂದು ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶೇಷ ಪೊಲೀಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ==ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನುನಲ್ಲಿ ಘಟನೆಗಳು== ಮೇ 17, 1998 ರಂದು, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಯೋಜನೆಯಾದ ಕುಟುಂಬಶ್ರೀ ಮಿಷನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರು ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನುನಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 9, 2019 ರಂದು, ಭಾರೀ ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನುನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಭೂಕುಸಿತದಲ್ಲಿ ಮಗುವೊಂದು ಸೇರಿದಂತೆ ಮೂವರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ==ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು== ಇಂದು ಅಲ್ಲಿ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಮನೋರಂಜನಾ ಉದ್ಯಾನವನ, ಮಕ್ಕಳ ಉದ್ಯಾನವನ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಮನೋರಂಜನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. {{multiple image|align=left|direction = vertical|total_width=200|caption_align=center | image1 = Kottakunnu Hill, Malapuram - panoramio (1).jpg|caption1= ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುನ್ನು ಗಿರಿಧಾಮ | image2 = Kottakunnu 2.jpg|caption2= ಬೆಟ್ಟದ ಉದ್ಯಾನ }} *ಬೆಟ್ಟದ ಉದ್ಯಾನ *ಮನೋರಂಜನಾ ಉದ್ಯಾನವನ *[[ಗಿರಿಧಾಮ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{commons category}} {{reflist}} {{ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ}} [[ವರ್ಗ:ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು]] poon91ryep9caxu1rmux9cwmfj61ar6 0 180431 1383026 2026-08-15T18:21:28Z Mahaveer Indra 34672 ಹೊಸ ಬರಹ 1383026 wikitext text/x-wiki '''ಲ್ವಿವ್''' [[ಯುಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೇನ್‌]]ನ ಐದನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದು 7,23,403 (2025 ರ ಅಂದಾಜು) ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಲ್ವಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಲ್ವಿವ್ ರಾಯನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ರುಥೇನಿಯಾದ ರಾಜ ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರ ಹಿರಿಯ ಮಗನಾದ ಗಲಿಷಿಯಾದ ಲಿಯೋ I ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಲ್ವಿವ್‌ಗೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಈ ನಗರವು ಹಲವಾರು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಲಿಚ್, ಚೆಲ್ಮ್, ಬೆಲ್ಜ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಮಿಸ್ಲ್ ಅನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಲ್ವಿವ್ ರೆಡ್ ರುಥೇನಿಯಾ ಮತ್ತು ಗಲಿಷಿಯಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಇದು 1272 ರಿಂದ 1340 ರವರೆಗೆ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಆಫ್ ಗಲಿಷಿಯಾ-ವೋಲ್ಹಿನಿಯಾ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು, ಬಳಿಕ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇದು ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜ ಮೂರನೇ ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್‌ನ ಕೈಸೇರಿತು. 1356 ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಇದಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಣದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. 1434 ರಿಂದ, ಇದು ಪೋಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರುಥೇನಿಯನ್ ವಾಯ್ವೊಡೆಶಿಪ್‌ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. 1772 ರಲ್ಲಿ, ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಮೊದಲ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ, ನಗರವು ಹ್ಯಾಬ್ಸ್ಬರ್ಗ್ ಅರೆ-ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪೋಲಿಷ್-ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಗಲಿಷಿಯಾ ಮತ್ತು ಲೋಡೋಮೆರಿಯಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. 1918 ಮತ್ತು 1939 ರ ನಡುವೆ, ನಗರವು ಎರಡನೇ ಪೋಲಿಷ್ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಲ್ವೊವ್ ವಾಯ್ವೊಡೆಶಿಪ್‌ನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಗರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಲ್ವೊವ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಥಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್, ಲ್ವೊವ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು ಲ್ವೊವ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌ನಂತಹ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೂಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು. 1939 ರಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡ್ ಮೇಲಿನ ಜರ್ಮನ್-ಸೋವಿಯತ್ ಆಕ್ರಮಣದ ನಂತರ, ಲ್ವೊವ್ ಅನ್ನು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣಗಳಿಂದ ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾನಿಯಾಗದೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿ 1946 ರಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂದಾಜು 80-90% ನಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಈ ನಗರವು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು. 1991 ರಲ್ಲಿ, ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ಛಿದ್ರವಾದ ನಂತರ, ಲ್ವಿವ್ ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು ನಗರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಡೆಗಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. \ನವೋದಯ, ಬರೊಕ್, ನವ-ಕ್ಲಾಸಿಸಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಟ್ ನೌವಿಯೊ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಶೈಲಿಗಳ ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರ ಕೇಂದ್ರವು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಉಕ್ರೇನ್ ಮೇಲಿನ ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ತಾಣವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಲ್ವಿವ್ ಅನೇಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಲ್ವಿವ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಾಗೂ ಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನಂತಹ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರವು ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಆಫ್ ಲ್ವಿವ್ ಫಿಲ್ಹಾರ್ಮೋನಿಕ್ ಮತ್ತು ಲ್ವಿವ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಆಫ್ ಒಪೆರಾ ಅಂಡ್ ಬ್ಯಾಲೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. eat2rb6g5ktiqe9qygt2tmiunlnong5 1383029 1383026 2026-08-15T18:26:43Z Mahaveer Indra 34672 1383029 wikitext text/x-wiki '''ಲ್ವಿವ್''' [[ಯುಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೇನ್‌]]ನ ಐದನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದು 7,23,403 (2025 ರ ಅಂದಾಜು) ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಲ್ವಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಲ್ವಿವ್ ರಾಯನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ರುಥೇನಿಯಾದ ರಾಜ ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರ ಹಿರಿಯ ಮಗನಾದ ಗಲಿಷಿಯಾದ ಲಿಯೋ I ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಲ್ವಿವ್‌ಗೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಈ ನಗರವು ಹಲವಾರು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಲಿಚ್, ಚೆಲ್ಮ್, ಬೆಲ್ಜ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಮಿಸ್ಲ್ ಅನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಲ್ವಿವ್ ರೆಡ್ ರುಥೇನಿಯಾ ಮತ್ತು ಗಲಿಷಿಯಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಇದು 1272 ರಿಂದ 1340 ರವರೆಗೆ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಆಫ್ ಗಲಿಷಿಯಾ-ವೋಲ್ಹಿನಿಯಾ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು, ಬಳಿಕ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇದು ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜ ಮೂರನೇ ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್‌ನ ಕೈಸೇರಿತು. 1356 ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಇದಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಣದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. 1434 ರಿಂದ, ಇದು ಪೋಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರುಥೇನಿಯನ್ ವಾಯ್ವೊಡೆಶಿಪ್‌ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. 1772 ರಲ್ಲಿ, ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಮೊದಲ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ, ನಗರವು ಹ್ಯಾಬ್ಸ್ಬರ್ಗ್ ಅರೆ-ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪೋಲಿಷ್-ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಗಲಿಷಿಯಾ ಮತ್ತು ಲೋಡೋಮೆರಿಯಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. 1918 ಮತ್ತು 1939 ರ ನಡುವೆ, ನಗರವು ಎರಡನೇ ಪೋಲಿಷ್ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಲ್ವೊವ್ ವಾಯ್ವೊಡೆಶಿಪ್‌ನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಗರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಲ್ವೊವ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಥಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್, ಲ್ವೊವ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು ಲ್ವೊವ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌ನಂತಹ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೂಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು. 1939 ರಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡ್ ಮೇಲಿನ ಜರ್ಮನ್-ಸೋವಿಯತ್ ಆಕ್ರಮಣದ ನಂತರ, ಲ್ವೊವ್ ಅನ್ನು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣಗಳಿಂದ ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾನಿಯಾಗದೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿ 1946 ರಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂದಾಜು 80-90% ನಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಈ ನಗರವು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು. 1991 ರಲ್ಲಿ, ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ಛಿದ್ರವಾದ ನಂತರ, ಲ್ವಿವ್ ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು ನಗರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಡೆಗಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. \ನವೋದಯ, ಬರೊಕ್, ನವ-ಕ್ಲಾಸಿಸಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಟ್ ನೌವಿಯೊ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಶೈಲಿಗಳ ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರ ಕೇಂದ್ರವು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಉಕ್ರೇನ್ ಮೇಲಿನ ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ತಾಣವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಲ್ವಿವ್ ಅನೇಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಲ್ವಿವ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಾಗೂ ಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನಂತಹ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರವು ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಆಫ್ ಲ್ವಿವ್ ಫಿಲ್ಹಾರ್ಮೋನಿಕ್ ಮತ್ತು ಲ್ವಿವ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಆಫ್ ಒಪೆರಾ ಅಂಡ್ ಬ್ಯಾಲೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ==ಹವಾಮಾನ== ==ಭೂಗೋಳ== ಲ್ವಿವ್ ರೊಜ್ಟೋಚಿಯಾದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಪೋಲಿಷ್ ಗಡಿಯಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 70 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (43 ಮೈಲುಗಳು) ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ 160 ಕಿ.ಮೀ (99 ಮೈಲುಗಳು) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಲ್ವಿವ್‌ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸರಾಸರಿ 296 ಮೀಟರ್ (971 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳ 'ವೈಸೊಕಿ ಝಾಮೊಕ್' ಕೋಟೆ (ಹೈ ಕ್ಯಾಸಲ್), ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 409 ಮೀಟರ್ (1,342 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ, ಹಸಿರು-ಗುಮ್ಮಟದ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಅದ್ಭುತ ನೋಟವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾದ ನಗರವು ಪೋಲ್ಟ್ವಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಹೈ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ನ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿತ್ತು. 13 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ನದಿಯನ್ನು ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಣೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ನಗರದೊಳಗೆ ಹರಿಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಲ್ಟ್ವಾ ನದಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು; ಈ ನದಿಯು ಲ್ವಿವ್‌ನ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದ ಬೀದಿಯಾದ ಲಿಬರ್ಟಿ ಅವೆನ್ಯೂ ಮತ್ತು ಲ್ವಿವ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಆಫ್ ಒಪೆರಾ ಅಂಡ್ ಬ್ಯಾಲೆಯ ನೇರ ಅಡಿಯಲ್ಲೇ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ== b30e5xt2gri8sa99b1eixa8n3s894x3 1383033 1383029 2026-08-15T18:30:36Z Mahaveer Indra 34672 1383033 wikitext text/x-wiki '''ಲ್ವಿವ್''' [[ಯುಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೇನ್‌]]ನ ಐದನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದು 7,23,403 (2025 ರ ಅಂದಾಜು) ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[https://www.ukr.net/news/details/lviv/112531443.html ukr.net/news/details/lviv]</ref> ಇದು ಲ್ವಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಲ್ವಿವ್ ರಾಯನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Те, чого ніколи не було в Україні: Уряд затвердив адмінтерустрій базового рівня, що забезпечить повсюдність місцевого самоврядування |url=https://decentralization.gov.ua/admin/articles/12533.html |url-status=live |access-date=15 December 2021 |website=decentralization.gov.ua |archive-date=14 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214180228/https://decentralization.gov.ua/admin/articles/12533.html}}</ref> ರುಥೇನಿಯಾದ ರಾಜ ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರ ಹಿರಿಯ ಮಗನಾದ ಗಲಿಷಿಯಾದ ಲಿಯೋ I ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಲ್ವಿವ್‌ಗೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಈ ನಗರವು ಹಲವಾರು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>Perfecky, George A. (1973). ''The Galician-Volynian Chronicle''. Munich: Wilhelm Fink Verlag. {{OCLC|902306}}</ref> 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಲಿಚ್, ಚೆಲ್ಮ್, ಬೆಲ್ಜ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಮಿಸ್ಲ್ ಅನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಲ್ವಿವ್ ರೆಡ್ ರುಥೇನಿಯಾ ಮತ್ತು ಗಲಿಷಿಯಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಇದು 1272 ರಿಂದ 1340 ರವರೆಗೆ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಆಫ್ ಗಲಿಷಿಯಾ-ವೋಲ್ಹಿನಿಯಾ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು, ಬಳಿಕ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇದು ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜ ಮೂರನೇ ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್‌ನ ಕೈಸೇರಿತು. 1356 ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಇದಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಣದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. 1434 ರಿಂದ, ಇದು ಪೋಲೆಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರುಥೇನಿಯನ್ ವಾಯ್ವೊಡೆಶಿಪ್‌ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. 1772 ರಲ್ಲಿ, ಪೋಲೆಂಡ್‌ನ ಮೊದಲ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ, ನಗರವು ಹ್ಯಾಬ್ಸ್ಬರ್ಗ್ ಅರೆ-ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪೋಲಿಷ್-ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಗಲಿಷಿಯಾ ಮತ್ತು ಲೋಡೋಮೆರಿಯಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. 1918 ಮತ್ತು 1939 ರ ನಡುವೆ, ನಗರವು ಎರಡನೇ ಪೋಲಿಷ್ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಲ್ವೊವ್ ವಾಯ್ವೊಡೆಶಿಪ್‌ನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಗರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಲ್ವೊವ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಥಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್, ಲ್ವೊವ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು ಲ್ವೊವ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌ನಂತಹ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೂಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು. 1939 ರಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡ್ ಮೇಲಿನ ಜರ್ಮನ್-ಸೋವಿಯತ್ ಆಕ್ರಮಣದ ನಂತರ, ಲ್ವೊವ್ ಅನ್ನು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಆಕ್ರಮಣಗಳಿಂದ ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾನಿಯಾಗದೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿ 1946 ರಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂದಾಜು 80-90% ನಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಈ ನಗರವು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು. 1991 ರಲ್ಲಿ, ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ಛಿದ್ರವಾದ ನಂತರ, ಲ್ವಿವ್ ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು ನಗರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಡೆಗಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. \ನವೋದಯ, ಬರೊಕ್, ನವ-ಕ್ಲಾಸಿಸಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಟ್ ನೌವಿಯೊ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಶೈಲಿಗಳ ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರ ಕೇಂದ್ರವು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಉಕ್ರೇನ್ ಮೇಲಿನ ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ತಾಣವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಲ್ವಿವ್ ಅನೇಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಲ್ವಿವ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಾಗೂ ಲ್ವಿವ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ನಂತಹ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರವು ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಆಫ್ ಲ್ವಿವ್ ಫಿಲ್ಹಾರ್ಮೋನಿಕ್ ಮತ್ತು ಲ್ವಿವ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಆಫ್ ಒಪೆರಾ ಅಂಡ್ ಬ್ಯಾಲೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Archives |url=http://www.meest-tour.com/index.php?i9 I hid=17 |url-status=live |access-date=24 March 2021 |archive-date=25 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100225032259/http://www.meest-tour.com/index.php?id=17}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ==ಹವಾಮಾನ== ==ಭೂಗೋಳ== ಲ್ವಿವ್ ರೊಜ್ಟೋಚಿಯಾದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಪೋಲಿಷ್ ಗಡಿಯಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 70 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (43 ಮೈಲುಗಳು) ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಕಾರ್ಪಾಥಿಯನ್ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ 160 ಕಿ.ಮೀ (99 ಮೈಲುಗಳು) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಲ್ವಿವ್‌ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸರಾಸರಿ 296 ಮೀಟರ್ (971 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳ 'ವೈಸೊಕಿ ಝಾಮೊಕ್' ಕೋಟೆ (ಹೈ ಕ್ಯಾಸಲ್), ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 409 ಮೀಟರ್ (1,342 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ, ಹಸಿರು-ಗುಮ್ಮಟದ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಅದ್ಭುತ ನೋಟವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾದ ನಗರವು ಪೋಲ್ಟ್ವಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಹೈ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ನ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿತ್ತು. 13 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ನದಿಯನ್ನು ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಣೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ನಗರದೊಳಗೆ ಹರಿಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಲ್ಟ್ವಾ ನದಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು; ಈ ನದಿಯು ಲ್ವಿವ್‌ನ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದ ಬೀದಿಯಾದ ಲಿಬರ್ಟಿ ಅವೆನ್ಯೂ ಮತ್ತು ಲ್ವಿವ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಆಫ್ ಒಪೆರಾ ಅಂಡ್ ಬ್ಯಾಲೆಯ ನೇರ ಅಡಿಯಲ್ಲೇ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ== 1c0n2sc99ykggiapm10hl5rrn2i5tt5 0 180432 1383027 2026-08-15T18:24:11Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox prepared food | name = ಕಾಂಜಿ | image = File:Kanji.1.jpg | image_size = 320px | caption = ತೊರಾಣಿ ಕಾಂಜಿ | alternate_name = ಅಂಬಿಲ | country = ಭಾರತ | region = [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಕೇರಳ]], [[ಒಡಿಶಾ]] | creator = | course = [[ಪಕ್ಕ ಖಾದ್ಯ]] | type = [[ಮೇಲೋಗರ]], ಗಂ... 1383027 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ಕಾಂಜಿ | image = File:Kanji.1.jpg | image_size = 320px | caption = ತೊರಾಣಿ ಕಾಂಜಿ | alternate_name = ಅಂಬಿಲ | country = ಭಾರತ | region = [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಕೇರಳ]], [[ಒಡಿಶಾ]] | creator = | course = [[ಪಕ್ಕ ಖಾದ್ಯ]] | type = [[ಮೇಲೋಗರ]], [[ಗಂಜಿ]] | served = ಬಿಸಿ | main_ingredient = [[ಅನ್ನದ ನೀರು]], [[ಮೊಸರು]], [[ಹಸಿರು ತರಕಾರಿಗಳು]] | variations = ದಹಿ ಕಾಂಜಿ, ಪರಿಬಾ ಕಾಂಜಿ, ತೊರಾಣಿ ಕಾಂಜಿ, ಸಾಗಾ ಕಾಂಜಿ | calories = | other = }} '''ಕಾಂಜಿ'''ಯು ಭಾರತದ [[ಒರಿಸ್ಸಾ]], [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಅನ್ನದ ನೀರಿನ ಆಧಾರಿತ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹೇಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಇದನ್ನು ಸೂಪ್ ಅಥವಾ [[ಮೇಲೋಗರ|ಮೇಲೋಗರದೊಂದಿಗೆ]] ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಪುರಿ (ನಗರ)|ಪುರಿಯ]] ಹಿಂದೂ ದೇವರು [[ಜಗನ್ನಾಥ|ಜಗನ್ನಾಥನಿಗೆ]] ದಿನದ ಕೊನೆಯ ಊಟವಾಗಿ (''ಬಡಾವ್ ಸಿಂಗಾರ್ ಭೋಗವ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುವ [[ಮಹಾಪ್ರಸಾದ (ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯ)|ಚಪ್ಪನ್ ಭೋಗ್]] (56 ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು, [[ಮಹಾಪ್ರಸಾದ (ಜಗನ್ನಾಥ ದೇವಾಲಯ)|ಮಹಾಪ್ರಸಾದ]] ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ) ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gFn8wSDfSxEC&dq=jagannath+kanji&pg=PA120|title=ಲಾರ್ಡ್ ಜಗನ್ನಾಥ|first=ಸೂರ್ಯನಾರಾಯಣ್|last=ದಾಸ್|date=May 18, 2010|publisher=ಸನ್‌ಬನ್ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್|isbn=9789380213224|via=ಗೂಗಲ್ ಬುಕ್ಸ್}}</ref> ಒಡಿಯಾ ಹಬ್ಬವಾದ ''ಕಾಂಜಿ ಅನ್ಲಾ ಓಶಾ'' ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ,<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ ಸತಿಗೆ ಕಾಂಜಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿನ ವೈವಿಧ್ಯಗಳು== [[ಒಡಿಶಾ|ಒಡಿಶಾದ]] ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುವ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಕಾಂಜಿಗಳಿವೆ.<ref name="auto">{{cite web|url=http://bbsrpulse.com/2018/07/kanji-the-odia-appetizer/|title=ಕಾಂಜಿ: ಒಡಿಯಾ ಹಸಿವು ಉತ್ತೇಜಕ – ಬಿಬಿಎಸ್ಆರ್ ಪಲ್ಸ್}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mycitylinks.in/kanji-a-unique-odia-recipe-that-resembles-the-north-india-kadhi|title=ಕಾಂಜಿ, ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಕಢಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಒಡಿಯಾ ಪಾಕವಿಧಾನ!|website=ಮೈಸಿಟಿಲಿಂಕ್ಸ್- ಭುವನೇಶ್ವರ್ &#124; ಕಟಕ್ &#124; ಪುರಿ}}</ref> ===ದಹಿ (ಮೊಸರು) ಕಾಂಜಿ=== ದಹಿ ಕಾಂಜಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ. ಒಂದರಲ್ಲಿ, ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ [[ಕಡಲೆ ಹಿಟ್ಟು]] (''ಬೇಸನ್'') ಅಥವಾ [[ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟು]] ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಪರಿಬಾ (ತರಕಾರಿ) ಕಾಂಜಿ=== ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ತರಕಾರಿಗಳು|ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು]] ಒಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪರಿಬಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ, ''[[ಕರಾಹಿ]]'' ಅಂದರೆ ಭಾರತೀಯ ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ([[ಒಡಿಯಾ ಭಾಷೆ|ಒಡಿಯಾ]]: କଢ଼େଇ) ಕುದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕುದಿಯುವ [[ತರಕಾರಿಗಳು|ತರಕಾರಿಗಳಿಗೆ]] [[ಮೊಸರು]] ಮತ್ತು [[ಕಡಲೆ ಹಿಟ್ಟು]] ಅಥವಾ [[ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟು]] ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ತೊರಾಣಿ (ಬೇಯಿಸಿದ [[ಅನ್ನ]] ಅಥವಾ [[ಪಖಾಲಾ]] ದ ನೀರು) ಕಾಂಜಿ=== ಈ ಖಾದ್ಯವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಘಟಕಾಂಶವೆಂದರೆ ''ತೊರಾಣಿ'' ([[ಒಡಿಯಾ ಭಾಷೆ|ಒಡಿಯಾ]]: ତୋରାଣି) ಇದನ್ನು "''ಪೇಜಾ ತೊರಾಣಿ''" ([[ಒಡಿಯಾ ಭಾಷೆ|ಒಡಿಯಾ]]: ପେଜ ତୋରାଣି) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅನ್ನವನ್ನು ಕುದಿಸಿದ ನಂತರ ಹೊರತೆಗೆಯಲಾದ [[ಅನ್ನದ ನೀರು|ಅನ್ನದ ನೀರಾಗಿದ್ದು]], ಹುಳಿ ರುಚಿ ಬರುವವರೆಗೆ ಹುದುಗಲು ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ [[ಅಂಬುಲಾ (ಆಹಾರ)|ಅಂಬುಲಾ]] ([[ಒಡಿಯಾ ಭಾಷೆ|ಒಡಿಯಾ]]: ଆମ୍ବୂଲ) ತುಂಡನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಇದು ಹುಳಿ ಪರಿಮಳವನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ತೊರಾಣಿ ಕಾಂಜಿ ತಯಾರಿಸಲು ಇದನ್ನು ತರಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಥವಾ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ''ಕಾಂಜಿ ಅನ್ಲಾ ಓಶಾ''<ref name=":0">{{cite web |url=http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/April2006/engpdf/The_perishing_tradition_of_osha.pdf |title=ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ |publisher=magazines.odisha.gov.in |date= |accessdate=2020-06-01 |archive-date=2019-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191010104438/http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/April2006/engpdf/The_perishing_tradition_of_osha.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">{{cite web|url=https://www.mycitylinks.in/12-exclusive-and-authentic-odia-festivals-that-are-auspiciously-celebrated|title=ಶುಭವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ 12 ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಒಡಿಯಾ ಹಬ್ಬಗಳು!|website=ಮೈಸಿಟಿಲಿಂಕ್ಸ್- ಭುವನೇಶ್ವರ್ &#124; ಕಟಕ್ &#124; ಪುರಿ}}</ref> ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ ಶತಿಗೆ ([[ಒಡಿಯಾ ಭಾಷೆ|ಒಡಿಯಾ]]: ଶଠି) [[ಒಣಗಿದ ಮೀನು]] ಮತ್ತು ''[[ಫಿಲಾಂಥಸ್ ಎಂಬ್ಲಿಕಾ|ಅನ್ಲಾ]]'', [[ಮೂಲಂಗಿ]] [[ಮೇಲೋಗರ]], [[ಮಲಬಾರ್ ಪಾಲಕ್|''ಪೊಯಿ'']] ಮತ್ತು ಇತರ [[ಪೂಜೆ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಪೂಜಾ]] ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ತೊರಾಣಿ ಕಾಂಜಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೈತರು ಉತ್ತಮ ಫಸಲಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೃಷಿಭೂಮಿಗೂ ಕಾಂಜಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ===ಸಾಗಾ / ಪತ್ರಾ ([[ಎಲೆ ತರಕಾರಿ|ಸೊಪ್ಪು]]) ಕಾಂಜಿ=== ತೊರಾಣಿ ಕಾಂಜಿಯನ್ನು [[ಒಡಿಯಾ ಭಾಷೆ|ಒಡಿಯಾದಲ್ಲಿ]] [[ಸಾಗ್|ಸಾಗಾ]] (ଶାଗ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಯಾವುದೇ [[ಎಲೆ ತರಕಾರಿ|ಸೊಪ್ಪನ್ನು]] ಸೇರಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದಾಗ, ಅದನ್ನು ''ಸಾಗಾ'' ಅಥವಾ ''ಪತ್ರಾ'' ಕಾಂಜಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ನುಗ್ಗೆ (ಕಾಯಿ)|ನುಗ್ಗೆ]] ಎಲೆಗಳು ([[ಒಡಿಯಾ ಭಾಷೆ|ಒಡಿಯಾ]]: ସଜନା ଶାଗ) ಅಥವಾ [[ಈರುಳ್ಳಿ ಕಾಯಿ|ಈರುಳ್ಳಿ]] ಎಲೆಗಳು ([[ಒಡಿಯಾ ಭಾಷೆ|ಒಡಿಯಾ]]: ଗନ୍ଧନା ''ಗಂಧನಾ'') ಅಥವಾ [[ಅಮರಾಂಥಸ್ ಬ್ಲಿಟಮ್|ನೇರಳೆ ಅಮರಾಂಥಸ್]] ([[ಒಡಿಯಾ ಭಾಷೆ|ಒಡಿಯಾ]]: କୋଶିଳା ''ಕೊಶಳಾ'') ಅಥವಾ ''[[ಗೊಂಗುರಾ|ಗೊರಕುರಾ]]'' (ಒಡಿಯಾ: ଗୋରକୁର) ಇದನ್ನು ''[[ಗೊಂಗುರಾ|ಖಾಟಾ ಪಾಲಂಗಾ]]'' ([[ಒಡಿಯಾ ಭಾಷೆ|ಒಡಿಯಾ]]: ଖଟା ପାଳଙ୍ଗ) ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಯಾವುದೇ [[ಸಾಗ್|ಸೊಪ್ಪನ್ನು]] ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://authenticcurry.blogspot.com/2015/02/piaja-saga-kanji-spring-onion-and-rice.html|title=ಅಥೆಂಟಿಕ್ ಕರಿ: ಪಿಯಾಜಾ ಸಾಗಾ ಕಾಂಜಿ (ವಸಂತ ಈರುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಅನ್ನದ ಸೂಪ್)|first=ಅಥೆಂಟಿಕ್|last=ಕರಿ|date=February 5, 2015}}</ref> ಸೀಗಡಿ ([[ಒಡಿಯಾ ಭಾಷೆ|ಒಡಿಯಾ]]: ଚିଙ୍ଗୁଡି ''ಚಿಂಗುಡಿ'') ಕಾಂಜಿ, ಏಡಿ ([[ಒಡಿಯಾ ಭಾಷೆ|ಒಡಿಯಾ]]: କଙ୍କଡା ''ಕಂಕಡಾ'') ''ಕಾಂಜಿ,'' ಒಣ ಮೀನು ([[ಒಡಿಯಾ ಭಾಷೆ|ಒಡಿಯಾ]]: ଶୁଖୁଆ ''ಸುಖುವಾ'' ಮತ್ತು ''ಖಡಾ'' ([[ಒಡಿಯಾ ಭಾಷೆ|ಒಡಿಯಾ]]: ଖଡା) ''ಕಾಂಜಿ'' ಯಂತಹ ಅನೇಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವೈವಿಧ್ಯಗಳೂ ಇವೆ. ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಕಾಂಜಿ (ಗಂಜಿ)]], ಸಂಬಂಧಿತ ಆಹಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಹೆಸರು [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ''ಕಾಂಜಿ'' ({{lang|ta|கஞ்சி}}, ''ಕಾಂಚಿ'', {{IPA|ta|ˈkaɲdʑi|IPA}}) ಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ *[[ಕಾಂಜಿ (ಪಾನೀಯ)]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಅನ್ನದ ಖಾದ್ಯಗಳು]] 3gu9vvreiw8vndqtf10oqghl94yzzwk 0 180433 1383030 2026-08-15T18:28:48Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox settlement | name = ಪುತ್ತುಪೊನ್ನಾನಿ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ಗ್ರಾಮ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಕೇರಳ,... 1383030 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಪುತ್ತುಪೊನ್ನಾನಿ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ಗ್ರಾಮ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ಕೇರಳ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = {{coord|10.74|N|75.93|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name2 = [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] | established_title = <!-- ಸ್ಥಾಪನೆ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = ಮೆಟ್ರಿಕ್ | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]], [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] | timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್|ಪಿನ್]] --> | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''ಪುತ್ತುಪೊನ್ನಾನಿ'''ಯು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[ಪೊನ್ನಾನಿ ತಾಲೂಕು|ಪೊನ್ನಾನಿ ತಾಲೂಕಿನ]] ಒಂದು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref name="KT-Routes">{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/routes-locations/puthuponnani/id/14845|title=ಪುತ್ತುಪೊನ್ನಾನಿ – ಸ್ಥಳ|website=ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|access-date=2026-08-15}}</ref> [[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|250px|ಪುತ್ತುಪೊನ್ನಾನಿ ಭೂಶಿರದ ದೃಶ್ಯ]] {{clear left}} ==ವಿವರಣೆ== ಪುತ್ತುಪೊನ್ನಾನಿಯು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ]] ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಕೆನೊಲಿ ಕಾಲುವೆ]] ಯಿಂದ ಗಡಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪೊನ್ನಾನಿ [[ಪುರಸಭೆ]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, [[ಪೊನ್ನಾನಿ]] ಪುರಸಭೆಯನ್ನು [[ವೆಳಿಯಂಕೋಡ್]] ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="KT-Routes"/> ಕೆನೊಲಿ ಕಾಲುವೆಯು ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುವ ಪುತ್ತುಪೊನ್ನಾನಿಯ ಭೂಶಿರವು ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ವಿಶ್ರಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಗಳನ್ನು ಆನಂದಿಸಲು ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ ಮತ್ತು [[ಮೋಪ್ಲಾ ದಂಗೆ]] ಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾದ [[ವೆಳಿಯಂಕೋಡ್]] ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="KT-Routes"/> == ಭೂಗೋಳ == ಗ್ರಾಮವು ಕೆನೊಲಿ ಕಾಲುವೆಯು ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಗಮಿಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದು, ವಿಶಿಷ್ಟ ಕರಾವಳಿ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮರಳಿನ ತೀರಗಳು, ಅಳಿವೆ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೀರಿನ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪೊನ್ನಾನಿ ಪ್ರದೇಶವು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ವಲಸೆ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="KT-Ponnani">{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/ponnani-malappuram/310|title=ಪೊನ್ನಾನಿ – ತಾಣ|website=ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|access-date=2026-08-15}}</ref> == ಸಾರಿಗೆ == ಪುತ್ತುಪೊನ್ನಾನಿಯು [[ಕುಟ್ಟಿಪ್ಪುರಂ]] ಪಟ್ಟಣದ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆ 66]] [[ಎಡಪ್ಪಾಲ್]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ, ಉತ್ತರದ ವಿಸ್ತರಣೆಯು [[ಗೋವಾ]] ಮತ್ತು [[ಮುಂಬೈ]] ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ವಿಸ್ತರಣೆಯು [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಮತ್ತು [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]] ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 966 (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆ 966]] [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ಮತ್ತು [[ಕೊಯಮತ್ತೂರು]] ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="KT-Routes"/> === ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ === * '''ವಿಮಾನದ ಮೂಲಕ:''' ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ [[ಕರಿಪುರ|ಕರಿಪುರದಲ್ಲಿರುವ]] [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (CCJ), ಇದು ಸುಮಾರು 70–75 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="KT-Routes"/> * '''ರೈಲಿನ ಮೂಲಕ:''' ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ [[ಕುಟ್ಟಿಪ್ಪುರಂ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]], ಇದು ಸುಮಾರು 12 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆಯ [[ಷೊರನೂರು–ಮಂಗಳೂರು ವಿಭಾಗ|ಷೊರನೂರು–ಮಂಗಳೂರು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ]]. [[ಪೊನ್ನಾನಿ]] ಯಲ್ಲೂ ಅದೇ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಿದೆ. * '''ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ:''' ಪುತ್ತುಪೊನ್ನಾನಿಯು ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಪೊನ್ನಾನಿ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ (ಸುಮಾರು 2 ಕಿ.ಮೀ) ಮತ್ತು ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ (ಸುಮಾರು 50 ಕಿ.ಮೀ) ನಿಯಮಿತ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref name="KT-Routes"/> * '''ಜಲಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ:''' ಕೆನೊಲಿ ಕಾಲುವೆಯು ಒಳನಾಡಿನ ಜಲಮಾರ್ಗ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="KT-Ponnani"/> == ಸಮಾಜ == ತಾಲೂಕಿನ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರ ಜೀವನೋಪಾಯವು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ದಿನಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಕೆಲವರು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ [[ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಅರಬ್ ರಾಜ್ಯಗಳು|ಗಲ್ಫ್]] ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವೇ ಜನರು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ (ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ) ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="KT-Routes"/> == ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == * '''ಪೊನ್ನಾನಿ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ:''' ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಸೀದಿ.<ref name="KT-Ponnani"/> * '''ವೆಳಿಯಂಕೋಡ್:''' ವೆಳಿಯಂಕೋಡ್ ಉಮ್ಮಿ ಮತ್ತು ಮೋಪ್ಲಾ ದಂಗೆಯ ನಾಯಕ ವರಿಯಂಕುನ್ನತ್ತ್ ಕುಂಞಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿಯ ಹುತಾತ್ಮ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref name="KT-Routes"/> * '''ಬಿಯ್ಯಂ ಕಾಯಲ್:''' ಪೊನ್ನಾನಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ರಮಣೀಯ ಹಿನ್ನೀರಿನ ಸರೋವರ, ದೋಣಿ ವಿಹಾರ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.<ref name="KT-Ponnani"/> * '''ಪಡಿಂಜರೆಕ್ಕರ ಬೀಚ್:''' ಪೊನ್ನಾನಿ ಬಳಿ ಇರುವ ಒಂದು ಪ್ರಶಾಂತ ಕಡಲತೀರ, ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ನೋಟ ಮತ್ತು ವಿರಾಮದ ನಡಿಗೆಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. {{commons category}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} [[ವರ್ಗ:ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಜನವಸತಿಯಿರುವ ಕರಾವಳಿ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕುಟ್ಟಿಪ್ಪುರಂ ಪ್ರದೇಶ]] ku6jbvgouevzm73iu0ukhvdaq02d1ef 0 180434 1383032 2026-08-15T18:30:30Z Hariprasad Shetty10 87270 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Short description|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸ್ಟ್ಯೂ}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Infobox prepared food | name = ಮೊಳಗೂಟ್ಟಲ್ | image = Molakootal.JPG | caption = ಗೆಣಸು, ಬೂದುಗುಂಬಳಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಸೋರೇಕಾಯಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಮೊಳಗೂಟ್ಟಲ್ | alternate_name = ಮೊಳಗೂಟ್ಟಲ್, ಮೊಳ... 1383032 wikitext text/x-wiki {{Short description|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸ್ಟ್ಯೂ}} {{Use dmy dates|date=August 2026}} {{Infobox prepared food | name = ಮೊಳಗೂಟ್ಟಲ್ | image = Molakootal.JPG | caption = ಗೆಣಸು, ಬೂದುಗುಂಬಳಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಸೋರೇಕಾಯಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಮೊಳಗೂಟ್ಟಲ್ | alternate_name = ಮೊಳಗೂಟ್ಟಲ್, ಮೊಳಕೂಟ್ಟಲ್ | country = [[ಭಾರತ]] | region = [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]], [[ಕೇರಳ]] | type = [[ಸ್ಟ್ಯೂ]] | served = ಅನ್ನದೊಂದಿಗೆ | main_ingredient = [[ಬೇಳೆ]] ([[ತೊಗರಿಬೇಳೆ]]), [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]], [[ಜೀರಿಗೆ]], ತರಕಾರಿಗಳು }} '''ಮೊಳಗೂಟ್ಟಲ್''' ({{langx|ta|மொளகூட்டல்}}; {{langx|ml|മൊളഗൂട്ടല്}}) ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸೌಮ್ಯವಾದ [[ಸ್ಟ್ಯೂ]] ರೀತಿಯ ಖಾದ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಬೇಳೆ ಮತ್ತು ತುರಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ಪ್ರದೇಶದ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಅಯ್ಯರ್]] ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೆಮಾತಿನ ಅಡುಗೆಯೊಂದಾಗಿದೆ. ಇದರ ದಪ್ಪವಾದ ಸ್ವರೂಪದಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನ್ನದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ರಸಂ]] ಅಥವಾ [[ಸಾಂಬಾರ್]]ಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಮೊಳಗೂಟ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಣಸೆಹಣ್ಣು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Goya">{{cite web |last=Sivaram |first=Niranjana |title=Molagootal, a Lentil & Coconut Stew from Palakkad |url=https://www.goya.in/blog/molagootal-tamil-influenced-lentil-coconut-stew-from-palakkad |website=Goya |date=14 November 2020 |access-date=17 July 2026}}</ref> == ಹಿನ್ನೆಲೆ == ಮೊಳಗೂಟ್ಟಲ್ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಅಯ್ಯರ್ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಅಯ್ಯರ್‌ಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಳೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಅವರು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ನಂತರ ಅಲ್ಲಿನ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಮೊಳಗೂಟ್ಟಲ್ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Goya"/> ಈ ಖಾದ್ಯವು ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಖಾದ್ಯವಲ್ಲ.<ref name="Goya"/> == ತಯಾರಿಕೆ == ಮೊಳಗೂಟ್ಟಲ್ ತಯಾರಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ತೊಗರಿಬೇಳೆ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ [[ಹೆಸರುಬೇಳೆ]]ಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಯ್ದ ತರಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೇಳೆಯನ್ನು ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತುರಿದ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು [[ಜೀರಿಗೆ]] ಮತ್ತು ಒಣ ಕೆಂಪು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ರುಬ್ಬಿ ಪೇಸ್ಟ್ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪೇಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ಬೇಯಿಸಿದ ಬೇಳೆ ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, ಅಗತ್ಯವಿರುವಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಹಾಕಿ ದಪ್ಪವಾದ ಸ್ಟ್ಯೂ ರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Goya"/> ನಂತರ [[ತೆಂಗಿನ ಎಣ್ಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಸಾಸಿವೆ]]ಯನ್ನು ಒಗ್ಗರಣೆ ಮಾಡಿ, [[ಕರಿಬೇವು]] ಸೇರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಖಾದ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಮೊಳಗೂಟ್ಟಲ್ ಸೌಮ್ಯವಾದ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹುಣಸೆಹಣ್ಣು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಮೊಳಗೂಟ್ಟಲ್ ಮತ್ತು ಸಾಂಬಾರ್ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="Goya"/> ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಬಂಧಿತ ಖಾದ್ಯವಾದ '''ಮೊಳಗುಶ್ಯಾಮ್''' ಬೇಳೆ ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಬೇಳೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಖಾರವು ಕರಿಮೆಣಸಿನಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Goya"/> == ವೈವಿಧ್ಯಗಳು == ಮೊಳಗೂಟ್ಟಲ್ ಅನ್ನು ವಿವಿಧ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಲವು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತರಕಾರಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ರುಚಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ರೂಪಗಳು: * '''ಚೀರೈ''' – ಪಾಲಕ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಸೊಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸುವ ರೂಪ. * '''ನೂಲ್‌ಕೋಲ್''' – [[ಗೆಡ್ಡೆಕೋಸು]] (ಕೊಹ್ಲ್ರಾಬಿ) ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸುವ ರೂಪ. * '''ಕಲಂದ''' – ಕ್ಯಾರೆಟ್, ಬೀನ್ಸ್, ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ತರಕಾರಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ ರೂಪ.<ref name="Goya"/> ಸೊಪ್ಪಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಉದ್ದಿನಬೇಳೆ ಮತ್ತು ಒಣ ಕೆಂಪು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಹುರಿದು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ರುಬ್ಬಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Goya"/> == ಬಡಿಸುವ ವಿಧಾನ == ಮೊಳಗೂಟ್ಟಲ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಸಿ ಅನ್ನದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ [[ತುಪ್ಪ]] ಹಾಕಿ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಶೈಲಿಯ ಊಟದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು '''ವೆಂಡಕ್ಕ ಪಚಡಿ'''ಯೊಂದಿಗೆ — ಅಂದರೆ ಮಸಾಲೆ ಹಾಕಿದ ಮೊಸರಿನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ [[ಬೆಂಡೆಕಾಯಿ]] ಖಾದ್ಯದೊಂದಿಗೆ — ಹಾಗೂ '''ತೊಗಯಲ್''' ಎಂಬ ಒಣ ಚಟ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತೊಗಯಲ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಹುಣಸೆಹಣ್ಣಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸೌಮ್ಯವಾದ ಮೊಳಗೂಟ್ಟಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹುಳಿ ರುಚಿಯ ಸೈಡ್ ಡಿಶ್‌ಗಳು ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="Goya"/> ಉಳಿದ ಮೊಳಗೂಟ್ಟಲ್ ಅನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ರೊಟ್ಟಿ]]ಯೊಂದಿಗೂ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Goya"/> == See also == * [[ಕೇರಳದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ಕೇರಳದ ಅಡುಗೆ]] * [[ತಮಿಳು ಪಾಕಪದ್ಧತಿ|ತಮಿಳು ಅಡುಗೆ]] * [[ಕೂಟು]] * [[ಸ್ಟ್ಯೂಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{Legume dishes}} [[Category:ತಮಿಳು ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[Category:ಕೇರಳದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[Category:ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] [[Category:ಭಾರತೀಯ ಸೂಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯೂಗಳು]] [[Category:ಬೇಳೆ ಖಾದ್ಯಗಳು]] b4m71jzemn8j7nzb805xkwpr21xafi6 0 180435 1383035 2026-08-15T18:42:49Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: ಲಿವಿವ್‌ನ ಹಳೆಯ ನಗರ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Старе Місто Львова, ರೋಮನೀಕೃತ: Stare Misto L’vova; ಪೋಲಿಷ್: Stare Miasto we Lwowie) ಎಂಬುದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲಿವಿವ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಲಿವಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ಹಾಲಿಟ್ಸ್ಕಿ... 1383035 wikitext text/x-wiki ಲಿವಿವ್‌ನ ಹಳೆಯ ನಗರ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Старе Місто Львова, ರೋಮನೀಕೃತ: Stare Misto L’vova; ಪೋಲಿಷ್: Stare Miasto we Lwowie) ಎಂಬುದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲಿವಿವ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಲಿವಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ಹಾಲಿಟ್ಸ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 1975ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ (State Historic-Architectural Reserve) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. == ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ == 1998ರಿಂದ, ಯುನೆಸ್ಕೋ ಲಿವಿವ್‌ನ ಸುಮಾರು 300 ಏಕರ್ (120 ಹೆಕ್ಟೇರ್) ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರಕೇಂದ್ರವನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ. 1998ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 5ರಂದು ಜಪಾನ್‌ನ ಕ್ಯೋಟೋದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಸಮಿತಿಯ 22ನೇ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಲಿವಿವ್ ಅನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. '''ಯುನೆಸ್ಕೋ ಲಿವಿವ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಎರಡು ಮಾನದಂಡಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗುರುತಿಸಿದೆ:''' '''ಮಾನದಂಡ 1'''<br> ಲಿವಿವ್‌ನ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಪರಂಪರೆಗಳು ಇಟಲಿ ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನಿಯ ಪರಂಪರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. '''ಮಾನದಂಡ 2'''<br> ಲಿವಿವ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಹತ್ವದಿಂದಾಗಿ ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ನಗರಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದವು. ಇವುಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿತ ಸಮುದಾಯಗಳಾಗಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವು. ಈ ವೈವಿಧ್ಯದ ಗುರುತುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಲಿವಿವ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವು ಸುಮಾರು 120 ಹೆಕ್ಟೇರ್ (300 ಏಕರ್) ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ರುಸ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ನಗರದ ಭಾಗಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಪ್ರದೇಶವೂ ಸೇರಿದೆ. ಇದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರದೇಶವು ಸುಮಾರು 3,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ (7,400 ಏಕರ್) ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದೆ. == ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು == ಹಳೆಯ ನಗರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2,007 ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಇದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 214 ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಮಾರಕಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಪಿಡ್ಜಾಮ್ಚೆ (Pidzamche) == ಪಿಡ್ಜಾಮ್ಚೆ ಎಂಬುದು ಹಳೆಯ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ನಗರದ ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಹಳೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೈ ಕ್ಯಾಸಲ್ (High Castle) ಮತ್ತು ಪಿಡ್ಜಾಮ್ಚೆ ಪ್ರದೇಶ — ನಗರದ ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಹಳೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಚೌಕವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸೇಂಟ್ ನಿಕೋಲಸ್ ಚರ್ಚ್ — ಹಾಲಿಚ್‌ನ ರುಥೇನಿಯನ್ ರಾಜರ ಕುಟುಂಬ ಚರ್ಚ್. ಸೇಂಟ್ ಪರಸ್ಕೇವಾ-ಪ್ರಾಕ್ಸಿಡಿಯಾ ಚರ್ಚ್ — ಇಲ್ಲಿ ಫೆಡೋರ್ ಸೆಂಕೋವಿಚ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ 1740ರ ಐಕಾನೋಸ್ಟಾಸಿಸ್ ಇದೆ. ಸೇಂಟ್ ಒನೂಫ್ರಿಯಸ್ ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಬೆಸಿಲಿಯನ್ ಮಠ — ಲಾಜರ್ ಪಾಸ್ಲಾವ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮೊಡೆಸ್ಟ್ ಸೊಸೆಂಕೊ ಅವರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ ದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್ — ಇಂದು ಲಿವಿವ್‌ನ ಪ್ರಾಚೀನ ಅವಶೇಷಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್ ರಾಜ ಲಿಯೋ ಅವರ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಪತ್ನಿ ಕಾನ್ಸ್ಟನ್ಸ್‌ಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿತ್ತು. ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಸ್ನೋವಿ ಮೇರಿ — ಇಂದು Our Lady of Perpetual Help Church ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನಗರದ ಜರ್ಮನ್ ವಸಾಹತುಗಾರರ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿತ್ತು. == ಸೆರೆಡ್‌ಮಿಸ್ಟಿಯಾ (Seredmistia) == ಸೆರೆಡ್‌ಮಿಸ್ಟಿಯಾ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ಲಿವಿವ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. == ರಿನೋಕ್ (ಮಾರುಕಟ್ಟೆ) ಚೌಕ == ರಿನೋಕ್ ಚೌಕ (Market Square) ಲಿವಿವ್‌ನ ಹಳೆಯ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಿವಿವ್ ರಾಥೌಸ್ (ನಗರಭವನ) ಇದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಸತಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. == ಅಸಂಪ್ಷನ್ ಚರ್ಚ್ ಸಮೂಹ == ಅಸಂಪ್ಷನ್ ಚರ್ಚ್ ಸಮೂಹವು ಚರ್ಚ್ ಜೊತೆಗೆ ಮೂರು ಪ್ರಿಲೇಟ್‌ಗಳ ಚಾಪೆಲ್ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 400 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಕೋರ್ನಿಯಾಕ್ಟ್ ಗೋಪುರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. == ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಸಮೂಹ == '''ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ:''' * ಗಂಟೆಗೋಪುರ * ಸೇಂಟ್ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಪ್ರತಿಮೆಯಿರುವ ಸ್ತಂಭ * ಹಿಂದಿನ ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಟ್ಟಡ * ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ಅರಮನೆ * ಬೆನೆಡಿಕ್ಟೈನ್ ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಮುಂತಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸೇರಿವೆ. '''ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್''' ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಜೊತೆಗೆ ಬೋಯಿಮ್ ಚಾಪೆಲ್ ಮತ್ತು ಕಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಚಾಪೆಲ್ ಸೇರಿವೆ. == ಬೆರ್ನಾರ್ಡಿನ್ ಮಠದ ಸಮೂಹ == '''ಇಂದಿನ ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಚರ್ಚ್ ಪ್ರದೇಶವು ಹಿಂದೆ ಬೆರ್ನಾರ್ಡಿನ್ ಮಠದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ:''' * ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ * ಮಠ * ಗಂಟೆಗೋಪುರ * ರೋಟುಂಡಾ * ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸ್ತಂಭ * ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಗೋಡೆಗಳು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿವೆ. == ಜೆಸ್ಯೂಟ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜು == ಜೆಸ್ಯೂಟ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜು ಲಿವಿವ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ. == ಡೊಮಿನಿಕನ್ ಚರ್ಚ್ == ಡೊಮಿನಿಕನ್ ಚರ್ಚ್ ಇಂದು ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದಿ ಹೋಲಿ ಯೂಕರಿಸ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್, ಮಠ ಮತ್ತು ಗಂಟೆಗೋಪುರ ಸೇರಿವೆ. == ಲಿವಿವ್ ಒಪೆರಾ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಲೆಟ್ ಥಿಯೇಟರ್ == ಲಿವಿವ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಆಫ್ ಒಪೆರಾ ಅಂಡ್ ಬ್ಯಾಲೆಟ್ ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ನಗರದ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಹಳೆಯ ನಗರದ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಉಳಿದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ: * ಸಿಟಿ ಆರ್ಸೆನಲ್ * ಗನ್‌ಪೌಡರ್ ಟವರ್ * ಟರ್ನರ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೋಪ್‌ಮೇಕರ್ಸ್ ಟವರ್ * ರಾಯಲ್ ಆರ್ಸೆನಲ್ * ಕೆಳಗಿನ ರಕ್ಷಣಾ ಗೋಡೆಯ ಕೋಟೆಭಾಗ ಮುಂತಾದವು ಸೇರಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ “Dnister” ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಯ ಕಟ್ಟಡವೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ == ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ: ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಅರಮನೆ ಕ್ಯಾಪಿಟ್ಯುಲರ್ ಮನೆಗಳು ಗಂಟೆಗೋಪುರ ಎರಡು ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬೇಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಈ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ನಗರದ ದ್ವಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ತಾಣದ ಭಾಗವಾಗಿರದ ಹಳೆಯ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು '''ಲಿವಿವ್‌ನ ಹಳೆಯ ನಗರದ ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ತಾಣದ ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ:''' * ಬೇರ್‌ಫುಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲೈಟ್‌ಗಳ ಚರ್ಚ್ — ಇಂದು ಸೇಂಟ್ ಮೈಕೆಲ್ ಚರ್ಚ್. * ಬೇರ್‌ಫುಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲೈಟ್‌ಗಳ ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರ ಮಠ — ಇಂದು ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಪ್ಯೂರಿಫಿಕೇಶನ್. * ಪೂರ್ ಕ್ಲೇರ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ — ಇಂದು ಪವಿತ್ರ ಬಾರೋಕ್ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ. * ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಚರ್ಚ್ — ಇಂದು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್. * ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಿಗರೇಶನ್ * ಸೇಂಟ್ ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ಚರ್ಚ್ * ಸೇಂಟ್ ಓಲ್ಗಾ ಮತ್ತು ಎಲಿಜಬೆತ್ ಚರ್ಚ್ * ಪೊಟೋಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ — ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೋರಿಸ್ ವೊಜ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ಲಿವಿವ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ. * ಕಮಾಡಿಟಿ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಲಿವಿವ್‌ನ ಹಳೆಯ ನಗರವು ವಿವಿಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಗರ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದವರೆಗೆ ನಗರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಲವು ಹಂತಗಳನ್ನು ಇದರ ಬೀದಿಗಳು, ಚೌಕಗಳು, ಚರ್ಚುಗಳು, ಕೋಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == rkisxy45796f3bat7e2ig84x7fqbeaj 1383037 1383035 2026-08-15T18:51:47Z Santhosh Notagar99 82732 1383037 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ಲಿವಿವ್‌ನ ಹಳೆಯ ನಗರ | native_name = Старе місто Львова | native_name_lang = <!-- images --> | logo = | logo_size = | logo_caption = | image = Lwów - Widok z wieży ratuszowej 01.jpg | image_size = | image_caption = ಲ್ವಿವ್ ಟೌನ್ ಹಾಲ್‌ನಿಂದ ಕಾಣುವ ದೃಶ್ಯ: ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್, ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಡೊಮಿನಿಕನ್ ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಡಾರ್ಮಿಷನ್ ಚರ್ಚ್ ಇವೆ. <!-- map --> | pushpin_map = | pushpin_relief = | image_map = | map_caption = <!-- location --> | location = ಲಿವಿವ್‌ನ ಹಳೆಯ ನಗರ | address = ಹಲಿಟ್ಸ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ | location_city = ಲಿವಿವ್‌ | location_country = ಉಕ್ರೇನ್ | coordinates = {{coord|49|50|30|N|24|01|55|E|display=inline,title}} <!-- stats --> | former_names = | alternate_names = | etymology = | status = | cancelled = | topped_out = | building_type = ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ | architectural_style = | material = | classification = | altitude = | namesake = | groundbreaking_date = | construction_start_date = | construction_stop_date = | est_completion = | completion_date = | opened_date = ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೀಸಲು | inauguration_date = | closing_date = | demolished_date = | destruction_date = | cost = | ren_cost = | client = | owner = | affiliation = | height = | architectural = | structural_system = | size = | floor_count = | floor_area = | elevator_count = | grounds_area = | architect = | architecture_firm = | developer = | engineer = | known_for = | website = | embed = | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | official_name = ಲಿವಿವ್‌ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಸಮುಚ್ಚಯ | location = <!-- optional --> | criteria = ii, v | ID = 865 | year = 1998 | danger = 2023 | child = yes }} | references = | footnotes = }} ಲಿವಿವ್‌ನ ಹಳೆಯ ನಗರ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Старе Місто Львова, ರೋಮನೀಕೃತ: Stare Misto L’vova; ಪೋಲಿಷ್: Stare Miasto we Lwowie) ಎಂಬುದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲಿವಿವ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಲಿವಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ಹಾಲಿಟ್ಸ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 1975ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ (State Historic-Architectural Reserve) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. == ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ == 1998ರಿಂದ, ಯುನೆಸ್ಕೋ ಲಿವಿವ್‌ನ ಸುಮಾರು 300 ಏಕರ್ (120 ಹೆಕ್ಟೇರ್) ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರಕೇಂದ್ರವನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ. 1998ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 5ರಂದು ಜಪಾನ್‌ನ ಕ್ಯೋಟೋದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಸಮಿತಿಯ 22ನೇ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಲಿವಿವ್ ಅನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. '''ಯುನೆಸ್ಕೋ ಲಿವಿವ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಎರಡು ಮಾನದಂಡಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗುರುತಿಸಿದೆ:''' '''ಮಾನದಂಡ 1'''<br> ಲಿವಿವ್‌ನ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಪರಂಪರೆಗಳು ಇಟಲಿ ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನಿಯ ಪರಂಪರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. '''ಮಾನದಂಡ 2'''<br> ಲಿವಿವ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಹತ್ವದಿಂದಾಗಿ ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ನಗರಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದವು. ಇವುಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿತ ಸಮುದಾಯಗಳಾಗಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವು. ಈ ವೈವಿಧ್ಯದ ಗುರುತುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಲಿವಿವ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವು ಸುಮಾರು 120 ಹೆಕ್ಟೇರ್ (300 ಏಕರ್) ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ರುಸ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ನಗರದ ಭಾಗಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಪ್ರದೇಶವೂ ಸೇರಿದೆ. ಇದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರದೇಶವು ಸುಮಾರು 3,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ (7,400 ಏಕರ್) ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದೆ. == ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು == ಹಳೆಯ ನಗರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2,007 ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಇದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 214 ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಮಾರಕಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಪಿಡ್ಜಾಮ್ಚೆ (Pidzamche) == ಪಿಡ್ಜಾಮ್ಚೆ ಎಂಬುದು ಹಳೆಯ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ನಗರದ ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಹಳೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೈ ಕ್ಯಾಸಲ್ (High Castle) ಮತ್ತು ಪಿಡ್ಜಾಮ್ಚೆ ಪ್ರದೇಶ — ನಗರದ ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಹಳೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಚೌಕವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸೇಂಟ್ ನಿಕೋಲಸ್ ಚರ್ಚ್ — ಹಾಲಿಚ್‌ನ ರುಥೇನಿಯನ್ ರಾಜರ ಕುಟುಂಬ ಚರ್ಚ್. ಸೇಂಟ್ ಪರಸ್ಕೇವಾ-ಪ್ರಾಕ್ಸಿಡಿಯಾ ಚರ್ಚ್ — ಇಲ್ಲಿ ಫೆಡೋರ್ ಸೆಂಕೋವಿಚ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ 1740ರ ಐಕಾನೋಸ್ಟಾಸಿಸ್ ಇದೆ. ಸೇಂಟ್ ಒನೂಫ್ರಿಯಸ್ ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಬೆಸಿಲಿಯನ್ ಮಠ — ಲಾಜರ್ ಪಾಸ್ಲಾವ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮೊಡೆಸ್ಟ್ ಸೊಸೆಂಕೊ ಅವರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ ದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್ — ಇಂದು ಲಿವಿವ್‌ನ ಪ್ರಾಚೀನ ಅವಶೇಷಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್ ರಾಜ ಲಿಯೋ ಅವರ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಪತ್ನಿ ಕಾನ್ಸ್ಟನ್ಸ್‌ಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿತ್ತು. ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಸ್ನೋವಿ ಮೇರಿ — ಇಂದು Our Lady of Perpetual Help Church ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನಗರದ ಜರ್ಮನ್ ವಸಾಹತುಗಾರರ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿತ್ತು. == ಸೆರೆಡ್‌ಮಿಸ್ಟಿಯಾ (Seredmistia) == ಸೆರೆಡ್‌ಮಿಸ್ಟಿಯಾ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ಲಿವಿವ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. == ರಿನೋಕ್ (ಮಾರುಕಟ್ಟೆ) ಚೌಕ == ರಿನೋಕ್ ಚೌಕ (Market Square) ಲಿವಿವ್‌ನ ಹಳೆಯ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಿವಿವ್ ರಾಥೌಸ್ (ನಗರಭವನ) ಇದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಸತಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. == ಅಸಂಪ್ಷನ್ ಚರ್ಚ್ ಸಮೂಹ == ಅಸಂಪ್ಷನ್ ಚರ್ಚ್ ಸಮೂಹವು ಚರ್ಚ್ ಜೊತೆಗೆ ಮೂರು ಪ್ರಿಲೇಟ್‌ಗಳ ಚಾಪೆಲ್ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 400 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಕೋರ್ನಿಯಾಕ್ಟ್ ಗೋಪುರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. == ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಸಮೂಹ == '''ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ:''' * ಗಂಟೆಗೋಪುರ * ಸೇಂಟ್ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಪ್ರತಿಮೆಯಿರುವ ಸ್ತಂಭ * ಹಿಂದಿನ ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಟ್ಟಡ * ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ಅರಮನೆ * ಬೆನೆಡಿಕ್ಟೈನ್ ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಮುಂತಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸೇರಿವೆ. '''ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್''' ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಜೊತೆಗೆ ಬೋಯಿಮ್ ಚಾಪೆಲ್ ಮತ್ತು ಕಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಚಾಪೆಲ್ ಸೇರಿವೆ. == ಬೆರ್ನಾರ್ಡಿನ್ ಮಠದ ಸಮೂಹ == '''ಇಂದಿನ ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಚರ್ಚ್ ಪ್ರದೇಶವು ಹಿಂದೆ ಬೆರ್ನಾರ್ಡಿನ್ ಮಠದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ:''' * ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ * ಮಠ * ಗಂಟೆಗೋಪುರ * ರೋಟುಂಡಾ * ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸ್ತಂಭ * ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಗೋಡೆಗಳು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿವೆ. == ಜೆಸ್ಯೂಟ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜು == ಜೆಸ್ಯೂಟ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜು ಲಿವಿವ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ. == ಡೊಮಿನಿಕನ್ ಚರ್ಚ್ == ಡೊಮಿನಿಕನ್ ಚರ್ಚ್ ಇಂದು ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದಿ ಹೋಲಿ ಯೂಕರಿಸ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್, ಮಠ ಮತ್ತು ಗಂಟೆಗೋಪುರ ಸೇರಿವೆ. == ಲಿವಿವ್ ಒಪೆರಾ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಲೆಟ್ ಥಿಯೇಟರ್ == ಲಿವಿವ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಆಫ್ ಒಪೆರಾ ಅಂಡ್ ಬ್ಯಾಲೆಟ್ ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ನಗರದ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಹಳೆಯ ನಗರದ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಉಳಿದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ: * ಸಿಟಿ ಆರ್ಸೆನಲ್ * ಗನ್‌ಪೌಡರ್ ಟವರ್ * ಟರ್ನರ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೋಪ್‌ಮೇಕರ್ಸ್ ಟವರ್ * ರಾಯಲ್ ಆರ್ಸೆನಲ್ * ಕೆಳಗಿನ ರಕ್ಷಣಾ ಗೋಡೆಯ ಕೋಟೆಭಾಗ ಮುಂತಾದವು ಸೇರಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ “Dnister” ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಯ ಕಟ್ಟಡವೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ == ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ: ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಅರಮನೆ ಕ್ಯಾಪಿಟ್ಯುಲರ್ ಮನೆಗಳು ಗಂಟೆಗೋಪುರ ಎರಡು ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬೇಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಈ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ನಗರದ ದ್ವಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ತಾಣದ ಭಾಗವಾಗಿರದ ಹಳೆಯ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು '''ಲಿವಿವ್‌ನ ಹಳೆಯ ನಗರದ ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ತಾಣದ ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ:''' * ಬೇರ್‌ಫುಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲೈಟ್‌ಗಳ ಚರ್ಚ್ — ಇಂದು ಸೇಂಟ್ ಮೈಕೆಲ್ ಚರ್ಚ್. * ಬೇರ್‌ಫುಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲೈಟ್‌ಗಳ ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರ ಮಠ — ಇಂದು ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಪ್ಯೂರಿಫಿಕೇಶನ್. * ಪೂರ್ ಕ್ಲೇರ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ — ಇಂದು ಪವಿತ್ರ ಬಾರೋಕ್ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ. * ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಚರ್ಚ್ — ಇಂದು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್. * ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಿಗರೇಶನ್ * ಸೇಂಟ್ ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ಚರ್ಚ್ * ಸೇಂಟ್ ಓಲ್ಗಾ ಮತ್ತು ಎಲಿಜಬೆತ್ ಚರ್ಚ್ * ಪೊಟೋಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ — ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೋರಿಸ್ ವೊಜ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ಲಿವಿವ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ. * ಕಮಾಡಿಟಿ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಲಿವಿವ್‌ನ ಹಳೆಯ ನಗರವು ವಿವಿಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಗರ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದವರೆಗೆ ನಗರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಲವು ಹಂತಗಳನ್ನು ಇದರ ಬೀದಿಗಳು, ಚೌಕಗಳು, ಚರ್ಚುಗಳು, ಕೋಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == ptizomd5cqhjkbu6cjeq11ihf5675mr 1383038 1383037 2026-08-15T18:54:25Z Santhosh Notagar99 82732 1383038 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ಲಿವಿವ್‌ನ ಹಳೆಯ ನಗರ | native_name = Старе місто Львова | native_name_lang = <!-- images --> | logo = | logo_size = | logo_caption = | image = Lwów - Widok z wieży ratuszowej 01.jpg | image_size = | image_caption = ಲ್ವಿವ್ ಟೌನ್ ಹಾಲ್‌ನಿಂದ ಕಾಣುವ ದೃಶ್ಯ: ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್, ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಡೊಮಿನಿಕನ್ ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಡಾರ್ಮಿಷನ್ ಚರ್ಚ್ ಇವೆ. <!-- map --> | pushpin_map = | pushpin_relief = | image_map = | map_caption = <!-- location --> | location = ಲಿವಿವ್‌ನ ಹಳೆಯ ನಗರ | address = ಹಲಿಟ್ಸ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ | location_city = ಲಿವಿವ್‌ | location_country = ಉಕ್ರೇನ್ | coordinates = {{coord|49|50|30|N|24|01|55|E|display=inline,title}} <!-- stats --> | former_names = | alternate_names = | etymology = | status = | cancelled = | topped_out = | building_type = ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ | architectural_style = | material = | classification = | altitude = | namesake = | groundbreaking_date = | construction_start_date = | construction_stop_date = | est_completion = | completion_date = | opened_date = ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೀಸಲು | inauguration_date = | closing_date = | demolished_date = | destruction_date = | cost = | ren_cost = | client = | owner = | affiliation = | height = | architectural = | structural_system = | size = | floor_count = | floor_area = | elevator_count = | grounds_area = | architect = | architecture_firm = | developer = | engineer = | known_for = | website = | embed = | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | official_name = ಲಿವಿವ್‌ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಸಮುಚ್ಚಯ | location = <!-- optional --> | criteria = ii, v | ID = 865 | year = 1998 | danger = 2023 | child = yes }} | references = | footnotes = }} ಲಿವಿವ್‌ನ ಹಳೆಯ ನಗರ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Старе Місто Львова, ರೋಮನೀಕೃತ: Stare Misto L’vova; ಪೋಲಿಷ್: Stare Miasto we Lwowie) ಎಂಬುದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲಿವಿವ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಲಿವಿವ್ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ನ ಹಾಲಿಟ್ಸ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 1975ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ-ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ (State Historic-Architectural Reserve) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{in lang|uk}} [http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=297-75-%EF Declaration of Cabinet of Ministers of Ukrainian SSR in creation of the State Historic-Architectural Sanctuary in city of Lviv (official document)]</ref> == ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ == 1998ರಿಂದ, ಯುನೆಸ್ಕೋ ಲಿವಿವ್‌ನ ಸುಮಾರು 300 ಏಕರ್ (120 ಹೆಕ್ಟೇರ್) ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರಕೇಂದ್ರವನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದೆ. 1998ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 5ರಂದು ಜಪಾನ್‌ನ ಕ್ಯೋಟೋದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಸಮಿತಿಯ 22ನೇ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಲಿವಿವ್ ಅನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/865 |title=L'viv – the Ensemble of the Historic Centre |publisher=[[UNESCO]] |work=[[World Heritage Site]] |date=5 December 1998 |access-date=30 October 2006 }}</ref> '''ಯುನೆಸ್ಕೋ ಲಿವಿವ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಎರಡು ಮಾನದಂಡಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗುರುತಿಸಿದೆ:''' '''ಮಾನದಂಡ 1'''<br> ಲಿವಿವ್‌ನ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಪರಂಪರೆಗಳು ಇಟಲಿ ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನಿಯ ಪರಂಪರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Lviv in UNESCO |url=http://www.lviv.ua/en/page4417.html |website=www.lviv.ua |access-date=21 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090307223745/http://www.lviv.ua/en/page4417.html |archive-date=7 March 2009}}</ref> '''ಮಾನದಂಡ 2'''<br> ಲಿವಿವ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಹತ್ವದಿಂದಾಗಿ ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ನಗರಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದವು. ಇವುಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿತ ಸಮುದಾಯಗಳಾಗಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವು. ಈ ವೈವಿಧ್ಯದ ಗುರುತುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Old_Town_(Lviv)</ref> ಲಿವಿವ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವು ಸುಮಾರು 120 ಹೆಕ್ಟೇರ್ (300 ಏಕರ್) ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ರುಸ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ನಗರದ ಭಾಗಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಪ್ರದೇಶವೂ ಸೇರಿದೆ. ಇದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರದೇಶವು ಸುಮಾರು 3,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ (7,400 ಏಕರ್) ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದೆ. == ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು == ಹಳೆಯ ನಗರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2,007 ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಇದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 214 ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಮಾರಕಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಪಿಡ್ಜಾಮ್ಚೆ (Pidzamche) == ಪಿಡ್ಜಾಮ್ಚೆ ಎಂಬುದು ಹಳೆಯ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ನಗರದ ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಹಳೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೈ ಕ್ಯಾಸಲ್ (High Castle) ಮತ್ತು ಪಿಡ್ಜಾಮ್ಚೆ ಪ್ರದೇಶ — ನಗರದ ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಹಳೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಚೌಕವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸೇಂಟ್ ನಿಕೋಲಸ್ ಚರ್ಚ್ — ಹಾಲಿಚ್‌ನ ರುಥೇನಿಯನ್ ರಾಜರ ಕುಟುಂಬ ಚರ್ಚ್. ಸೇಂಟ್ ಪರಸ್ಕೇವಾ-ಪ್ರಾಕ್ಸಿಡಿಯಾ ಚರ್ಚ್ — ಇಲ್ಲಿ ಫೆಡೋರ್ ಸೆಂಕೋವಿಚ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ 1740ರ ಐಕಾನೋಸ್ಟಾಸಿಸ್ ಇದೆ. ಸೇಂಟ್ ಒನೂಫ್ರಿಯಸ್ ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಬೆಸಿಲಿಯನ್ ಮಠ — ಲಾಜರ್ ಪಾಸ್ಲಾವ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮೊಡೆಸ್ಟ್ ಸೊಸೆಂಕೊ ಅವರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ ದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್ — ಇಂದು ಲಿವಿವ್‌ನ ಪ್ರಾಚೀನ ಅವಶೇಷಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್ ರಾಜ ಲಿಯೋ ಅವರ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಪತ್ನಿ ಕಾನ್ಸ್ಟನ್ಸ್‌ಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿತ್ತು. ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಸ್ನೋವಿ ಮೇರಿ — ಇಂದು Our Lady of Perpetual Help Church ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನಗರದ ಜರ್ಮನ್ ವಸಾಹತುಗಾರರ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿತ್ತು. == ಸೆರೆಡ್‌ಮಿಸ್ಟಿಯಾ (Seredmistia) == ಸೆರೆಡ್‌ಮಿಸ್ಟಿಯಾ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ಲಿವಿವ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. == ರಿನೋಕ್ (ಮಾರುಕಟ್ಟೆ) ಚೌಕ == ರಿನೋಕ್ ಚೌಕ (Market Square) ಲಿವಿವ್‌ನ ಹಳೆಯ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಿವಿವ್ ರಾಥೌಸ್ (ನಗರಭವನ) ಇದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಸತಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. == ಅಸಂಪ್ಷನ್ ಚರ್ಚ್ ಸಮೂಹ == ಅಸಂಪ್ಷನ್ ಚರ್ಚ್ ಸಮೂಹವು ಚರ್ಚ್ ಜೊತೆಗೆ ಮೂರು ಪ್ರಿಲೇಟ್‌ಗಳ ಚಾಪೆಲ್ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 400 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಕೋರ್ನಿಯಾಕ್ಟ್ ಗೋಪುರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. == ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಸಮೂಹ == '''ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ:''' * ಗಂಟೆಗೋಪುರ * ಸೇಂಟ್ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಪ್ರತಿಮೆಯಿರುವ ಸ್ತಂಭ * ಹಿಂದಿನ ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಟ್ಟಡ * ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ಅರಮನೆ * ಬೆನೆಡಿಕ್ಟೈನ್ ಅರ್ಮೇನಿಯನ್ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಮುಂತಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸೇರಿವೆ. '''ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್''' ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಜೊತೆಗೆ ಬೋಯಿಮ್ ಚಾಪೆಲ್ ಮತ್ತು ಕಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಚಾಪೆಲ್ ಸೇರಿವೆ. == ಬೆರ್ನಾರ್ಡಿನ್ ಮಠದ ಸಮೂಹ == '''ಇಂದಿನ ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಚರ್ಚ್ ಪ್ರದೇಶವು ಹಿಂದೆ ಬೆರ್ನಾರ್ಡಿನ್ ಮಠದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ:''' * ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ * ಮಠ * ಗಂಟೆಗೋಪುರ * ರೋಟುಂಡಾ * ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸ್ತಂಭ * ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಗೋಡೆಗಳು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿವೆ. == ಜೆಸ್ಯೂಟ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜು == ಜೆಸ್ಯೂಟ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜು ಲಿವಿವ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ. == ಡೊಮಿನಿಕನ್ ಚರ್ಚ್ == ಡೊಮಿನಿಕನ್ ಚರ್ಚ್ ಇಂದು ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದಿ ಹೋಲಿ ಯೂಕರಿಸ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್, ಮಠ ಮತ್ತು ಗಂಟೆಗೋಪುರ ಸೇರಿವೆ. == ಲಿವಿವ್ ಒಪೆರಾ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಲೆಟ್ ಥಿಯೇಟರ್ == ಲಿವಿವ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಆಫ್ ಒಪೆರಾ ಅಂಡ್ ಬ್ಯಾಲೆಟ್ ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ನಗರದ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಹಳೆಯ ನಗರದ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಉಳಿದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ: * ಸಿಟಿ ಆರ್ಸೆನಲ್ * ಗನ್‌ಪೌಡರ್ ಟವರ್ * ಟರ್ನರ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೋಪ್‌ಮೇಕರ್ಸ್ ಟವರ್ * ರಾಯಲ್ ಆರ್ಸೆನಲ್ * ಕೆಳಗಿನ ರಕ್ಷಣಾ ಗೋಡೆಯ ಕೋಟೆಭಾಗ ಮುಂತಾದವು ಸೇರಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ “Dnister” ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಯ ಕಟ್ಟಡವೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. == ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ == ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ: ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಅರಮನೆ ಕ್ಯಾಪಿಟ್ಯುಲರ್ ಮನೆಗಳು ಗಂಟೆಗೋಪುರ ಎರಡು ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬೇಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಈ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ನಗರದ ದ್ವಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ತಾಣದ ಭಾಗವಾಗಿರದ ಹಳೆಯ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು '''ಲಿವಿವ್‌ನ ಹಳೆಯ ನಗರದ ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ತಾಣದ ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ:''' * ಬೇರ್‌ಫುಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲೈಟ್‌ಗಳ ಚರ್ಚ್ — ಇಂದು ಸೇಂಟ್ ಮೈಕೆಲ್ ಚರ್ಚ್. * ಬೇರ್‌ಫುಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲೈಟ್‌ಗಳ ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರ ಮಠ — ಇಂದು ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಪ್ಯೂರಿಫಿಕೇಶನ್. * ಪೂರ್ ಕ್ಲೇರ್ಸ್ ಚರ್ಚ್ — ಇಂದು ಪವಿತ್ರ ಬಾರೋಕ್ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ. * ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಚರ್ಚ್ — ಇಂದು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್. * ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಿಗರೇಶನ್ * ಸೇಂಟ್ ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ಚರ್ಚ್ * ಸೇಂಟ್ ಓಲ್ಗಾ ಮತ್ತು ಎಲಿಜಬೆತ್ ಚರ್ಚ್ * ಪೊಟೋಸ್ಕಿ ಅರಮನೆ — ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೋರಿಸ್ ವೊಜ್ನಿಟ್ಸ್ಕಿ ಲಿವಿವ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ. * ಕಮಾಡಿಟಿ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಲಿವಿವ್‌ನ ಹಳೆಯ ನಗರವು ವಿವಿಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಗರ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದವರೆಗೆ ನಗರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಲವು ಹಂತಗಳನ್ನು ಇದರ ಬೀದಿಗಳು, ಚೌಕಗಳು, ಚರ್ಚುಗಳು, ಕೋಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == fcc1syhvwvo493thsaoj13cgmdmfw9t 0 180436 1383036 2026-08-15T18:50:57Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox river | name = ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿ | native_name = | native_name_lang = | other_name = ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿ | image = | image_size = | image_caption = | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= ನದೀಮುಖದ ಸ್ಥಳ | subdivision_type1... 1383036 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿ | native_name = | native_name_lang = | other_name = ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿ | image = | image_size = | image_caption = | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= ನದೀಮುಖದ ಸ್ಥಳ | subdivision_type1 = ದೇಶ | subdivision_name1 = [[ಭಾರತ]] | subdivision_type2 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name2 = [[ಕೇರಳ]] | subdivision_type3 = ಜಿಲ್ಲೆಗಳು | subdivision_name3 = [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]], [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | length = {{convert|42|km|mi|abbr=on}} | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = | source1 = [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಕೆಳ ತಪ್ಪಲು | source1_location = [[ಕೊಡುಮೋನ್]] ಬಳಿ, [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ]] | source1_coordinates= | source1_elevation = {{convert|60|m|ft|abbr=on}} | mouth = ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಸರೋವರ → [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]] → [[ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ]] | mouth_location = [[ಕರುಣಾಗಪಳ್ಳಿ]] ಬಳಿ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]] | mouth_coordinates = {{coord|9.0500|N|76.5500|E|display=inline,title}} | mouth_elevation = {{convert|0|m|ft|abbr=on}} | basin_size = {{convert|220|km2|sqmi|abbr=on}} | tributaries_left = | tributaries_right = ಪಾವುಂಪಾ ತೊರೆ | waterbodies = ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಸರೋವರ | waterfalls = | bridges = | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿ''' ('''ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ಒಂದು ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಅಡೂರು|ಅಡೂರಿನ]] ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, +60 MSL ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ [[ಕೊಡುಮೋನ್]] ಬಳಿಯ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಕೆಳ ತಪ್ಪಲಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.<ref name="DeccanChronicle">{{Cite web |date=2019-08-22 |title=ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿಯ ಮುಕ್ತ ಹರಿವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿ: ಬಿ ಅಬ್ದುಲ್ ನಾಸರ್ |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/220819/ensure-free-flow-of-pallikkal-river-b-abdul-nasar.html |access-date=2025-06-11 |website=www.deccanchronicle.com |language=en}}</ref> ಈ ನದಿಯು {{convert|42|km|mi}} ಉದ್ದವಿದ್ದು, {{convert|220|km2|sqmi}} ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿದು, [[ಕರುಣಾಗಪಳ್ಳಿ]] ಬಳಿಯ ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಸರೋವರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]] ದ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ|ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು]] ಸೇರುತ್ತದೆ.<ref name="DeccanChronicle"/><ref name="TheHindu">{{Cite news |date=2022-10-26 |title=ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿಯ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಪ್ರಾರಂಭ |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/rejuvenation-of-pallikkal-river-begins/article66057356.ece |access-date=2025-06-11 |work=ದಿ ಹಿಂದೂ |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ==ಹರಿವು== ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿಯು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[ಕೊಡುಮೋನ್]] ಬಳಿಯ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಕೆಳ ತಪ್ಪಲಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಗೆ ಹಲವಾರು ಪಟ್ಟಣಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನದಿಯು [[ಅಡೂರು]], ವಡಕ್ಕತ್ತುಕಾವು, [[ಪೆರಿಂಗನಾಡ್|ಪೆರಿಂಗನಾಡ್]], [[ನೆಲ್ಲಿಮುಕಲ್]], [[ನೂರನಾಡ್]], ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್, [[ಸೂರನಾಡ್]], ಪಾವುಂಪಾ, ಪಾವುಂಪಾ-ಚುರುಳಿ, [[ತೊಡಿಯೂರು]], [[ವಡಕ್ಕುಂತಲ]], ಕುಟ್ಟಿವಟ್ಟಂ, [[ಮೈನಾಗಪಳ್ಳಿ]], [[ಕರುಣಾಗಪಳ್ಳಿ]], [[ಅಯನಿವೇಲಿಕುಲಂಗರ]] ಮತ್ತು ಕಂದತಿಲ್ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. [[ಕರುಣಾಗಪಳ್ಳಿ]] ಬಳಿಯ ಪೊನ್ಮಾನಾವನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ, ನದಿಯು ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಸರೋವರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ|ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರಕ್ಕೆ]] ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ|ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು]] ಸೇರುತ್ತದೆ.<ref name="DeccanChronicle"/> ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿ ಮತ್ತು ಪಾವುಂಪಾ ತೊರೆಯ ಹರಿವು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿ ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಸರೋವರವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಪಾವುಂಪಾ, ಪಾವುಂಪಾ-ಚುರುಳಿ, ಪಾವುಂಪಾ-ಮನಪ್ಪಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತೊಡಿಯೂರುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕರುಣಾಗಪಳ್ಳಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಪಾವುಂಪಾ-ಚುರುಳಿ, ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿಯ ನಡುವೆ ಇದೆ.<ref name="DeccanChronicle"/> ==ಪುನಶ್ಚೇತನ ಯೋಜನೆ== ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ನೀರಾವರಿ ಇಲಾಖೆಯು ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನದಿಯ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಮಣಲಿಕ್ಕಲ್ ಪೋಲ್ಡರ್‌ನಿಂದ ಎರೊಟ್ಟು ಕಾಲುವೆಯವರೆಗೆ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ದೊಡ್ಡ ಮಣ್ಣಿನ ದಿಬ್ಬಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿದ್ದ ದಟ್ಟವಾದ ಪೊದೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಯೋಜನೆಯ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ತಾಳವಾ ಮತ್ತು ಸೂರನಾಡು ಉತ್ತರ ಭಾಗದಿಂದ 200 ಮೀಟರ್ ನದಿಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="TheHindu"/> ==ಅಪಘಾತ== ಜುಲೈ 2023 ರಲ್ಲಿ, ನವವಿವಾಹಿತ ದಂಪತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂವರು ಜನರು ಪಳ್ಳಿಕ್ಕಲ್ ನದಿಗೆ ಬಂಡೆಯಿಂದ ಬಿದ್ದು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಅವರು ನದಿಯ ಬಳಿ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ತೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಈ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=2023-07-31 |title=ಕೇರಳದ ನವವಿವಾಹಿತರು ಬಂಡೆಯಿಂದ ಬಿದ್ದು ಸಾವು, ರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿ ಮುಳುಗಿ ಸಾವು |url=https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-newly-wed-couple-kin-die-after-falling-off-cliff-while-clicking-photos-2414161-2023-07-31 |access-date=2025-06-11 |website=ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ |language=en}}</ref> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಕೇರಳದ ನದಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]] * [[ಕಲ್ಲಡ ನದಿ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{coord missing|ಕೇರಳ}} [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ನದಿಗಳು]] d66kqrpuno8o5cq70mdfbf4enbnfr4h 0 180437 1383039 2026-08-15T19:05:22Z Santhosh Notagar99 82732 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ತಾರಾಸ್ ಬೆಟ್ಟ''' (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Тарасова гора) ಅಥವಾ ಚೆರ್ನೆಚಾ ಹೋರಾ (Чернеча гора, ಅರ್ಥ: ‘ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಬೆಟ್ಟ’) ಎಂಬುದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕನಿವ್ ನಗರದ ಸಮೀಪ, ಡ್ನಿಪ್ರೊ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬೆಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇದು ಶೆವ್ಚ... 1383039 wikitext text/x-wiki '''ತಾರಾಸ್ ಬೆಟ್ಟ''' (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Тарасова гора) ಅಥವಾ ಚೆರ್ನೆಚಾ ಹೋರಾ (Чернеча гора, ಅರ್ಥ: ‘ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಬೆಟ್ಟ’) ಎಂಬುದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕನಿವ್ ನಗರದ ಸಮೀಪ, ಡ್ನಿಪ್ರೊ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬೆಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇದು ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕವಿ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದ ತಾರಾಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರವನ್ನು 1861ರಿಂದ ಈ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಮೂಲ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳವು ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಸ್ಮೋಲೆನ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಮಶಾನವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವರ ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರವನ್ನು ಡ್ನಿಪ್ರೊ ನದಿಯ ದಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. [[File:Kaniv1914.jpg|thumb|left|294x294px|1914ರಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಕಂಚಿನ ಶಿಲುಬೆಯ ಬಳಿ ಜೆಂಡಾರ್ಮ್‌ಗಳು]] 1914ರಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಕಂಚಿನ ಶಿಲುಬೆಯ ಬಳಿ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಸೈನಿಕರು ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಹಿಂದೆ ಕನಿವ್‌ನ ಹೋಲಿ ಡಾರ್ಮಿಷನ್ ಮಠಕ್ಕೆ ಸೇರಿತ್ತು. ಇದು ಪೂರ್ವ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಮಠವಾಗಿದ್ದು, 11ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಮಠವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹಲವಾರು ಹೆಟ್ಮನ್‌ಗಳ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಇವಾನ್ ಪಿಡ್ಕೋವಾ, ಸಮಿಯ್ಲೊ ಕಿಶ್ಕಾ ಮತ್ತು ಇತರರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. 1914ರಲ್ಲಿ ತಾರಾಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಜನ್ಮಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಸಮಾಧಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ರಷ್ಯಾದ ಸರ್ಕಾರವು ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಜೆಂಡಾರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಸಾಕ್ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು. 1923ರಿಂದ ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಕನಿವ್ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಯಿತು. 1926ರಲ್ಲಿ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ವಿಶೇಷ ಕನಿವ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ-ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1939ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಶಿಲ್ಪಿ ಮಾತ್ವೇ ಮನಿಜರ್ ಅವರು ಕಂಚಿನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಯೆವ್ಗೆನಿ ಲೆವಿನ್ಸನ್ ಅವರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡವು ಈ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾದವು. ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಾದ ವಾಸಿಲ್ ಕ್ರಿಚೆವ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೊ ಕೊಸ್ಟಿರ್ಕೊ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು. 1978ರಲ್ಲಿ ತಾರಾಸ್ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ಒಲೆಕ್ಸಾ ಹಿರ್ನಿಕ್ ಅವರು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲಿನ ಸೋವಿಯತ್ ದಮನವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಬೆಂಕಿಗೆ ಆಹುತಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಈ ಘಟನೆ 1918ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಿದ ಆರಂಭಿಕ ಘಟನೆಯ 60ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ದಿನದಂದು ನಡೆಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಕವಿ ತಾರಾಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಗಳಿಂದಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರು ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ತಾರಾಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ‘ತಾರಾಸೊವಾ ತ್ಸೆರ್ಕ್ವಾ’ (ತಾರಾಸ್ ಚರ್ಚ್) ಎಂಬ ಚರ್ಚ್ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಯೂ ಇದೆ. ಚೆರ್ನೆಚಾ ಹೋರಾವನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಮಾರಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕವೂ ಆಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == 136ph0xoioxcp5ccajbg6nr23tuju07 1383040 1383039 2026-08-15T19:06:55Z Santhosh Notagar99 82732 1383040 wikitext text/x-wiki '''ತಾರಾಸ್ ಬೆಟ್ಟ''' (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Тарасова гора) ಅಥವಾ ಚೆರ್ನೆಚಾ ಹೋರಾ (Чернеча гора, ಅರ್ಥ: ‘ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಬೆಟ್ಟ’) ಎಂಬುದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕನಿವ್ ನಗರದ ಸಮೀಪ, ಡ್ನಿಪ್ರೊ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬೆಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇದು ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕವಿ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದ ತಾರಾಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರವನ್ನು 1861ರಿಂದ ಈ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಮೂಲ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳವು ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಸ್ಮೋಲೆನ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಮಶಾನವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವರ ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರವನ್ನು ಡ್ನಿಪ್ರೊ ನದಿಯ ದಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Taras_Hill</ref> [[File:Kaniv1914.jpg|thumb|left|294x294px|1914ರಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಕಂಚಿನ ಶಿಲುಬೆಯ ಬಳಿ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಸೈನಿಕರು]] ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಹಿಂದೆ ಕನಿವ್‌ನ ಹೋಲಿ ಡಾರ್ಮಿಷನ್ ಮಠಕ್ಕೆ ಸೇರಿತ್ತು. ಇದು ಪೂರ್ವ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಮಠವಾಗಿದ್ದು, 11ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಮಠವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹಲವಾರು ಹೆಟ್ಮನ್‌ಗಳ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಇವಾನ್ ಪಿಡ್ಕೋವಾ, ಸಮಿಯ್ಲೊ ಕಿಶ್ಕಾ ಮತ್ತು ಇತರರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. 1914ರಲ್ಲಿ ತಾರಾಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಜನ್ಮಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಸಮಾಧಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ರಷ್ಯಾದ ಸರ್ಕಾರವು ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಜೆಂಡಾರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಸಾಕ್ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು. 1923ರಿಂದ ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಕನಿವ್ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಯಿತು. 1926ರಲ್ಲಿ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ವಿಶೇಷ ಕನಿವ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ-ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1939ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಶಿಲ್ಪಿ ಮಾತ್ವೇ ಮನಿಜರ್ ಅವರು ಕಂಚಿನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಯೆವ್ಗೆನಿ ಲೆವಿನ್ಸನ್ ಅವರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡವು ಈ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾದವು. ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಾದ ವಾಸಿಲ್ ಕ್ರಿಚೆವ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೊ ಕೊಸ್ಟಿರ್ಕೊ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>''Crimes of Communism Against Ukraine And Her People, Art Ukraine web-site''</ref> 1978ರಲ್ಲಿ ತಾರಾಸ್ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ಒಲೆಕ್ಸಾ ಹಿರ್ನಿಕ್ ಅವರು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲಿನ ಸೋವಿಯತ್ ದಮನವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಬೆಂಕಿಗೆ ಆಹುತಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಈ ಘಟನೆ 1918ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಿದ ಆರಂಭಿಕ ಘಟನೆಯ 60ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ದಿನದಂದು ನಡೆಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಕವಿ ತಾರಾಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಗಳಿಂದಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರು ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ತಾರಾಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ‘ತಾರಾಸೊವಾ ತ್ಸೆರ್ಕ್ವಾ’ (ತಾರಾಸ್ ಚರ್ಚ್) ಎಂಬ ಚರ್ಚ್ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಯೂ ಇದೆ. ಚೆರ್ನೆಚಾ ಹೋರಾವನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಮಾರಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕವೂ ಆಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == igshyzh5k1y55ho1j8tveoniyzvks7j 1 180438 1383041 2026-08-15T19:19:52Z Vasilystepanov 101158 /* ಉಲ್ಲೇಖ ಉಲ್ಲೇಖದ ಬಗ್ಗೆ */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1383041 wikitext text/x-wiki == ಉಲ್ಲೇಖ ಉಲ್ಲೇಖದ ಬಗ್ಗೆ == ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಗೋಪಾಲ್ ಸರ್ ಅವರ ಈ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಪುಟಕ್ಕೆ ಅವರ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು/ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಇನ್‌ಲೈನ್ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ಕೊರತೆಯೂ ಇದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Vasilystepanov|Vasilystepanov]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vasilystepanov|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೪೯, ೧೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) bwhql4owtg000vialgk7odfwi5pgfw8 3 180439 1383062 2026-08-16T03:44:22Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1383062 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Legosandguitarlover}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೧೪, ೧೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) dt2bh76ujc1ltpq51e6blhfgno63ocp 0 180440 1383067 2026-08-16T05:00:08Z Pragathi. BH 88266 ಹೊಸ ಪುಟ: ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆ ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Луцький замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಲುಟ್ಸ್ಕಿಯಿ ಝಮೊಕ್ ; ಪೋಲಿಷ್ : ಜಮೆಕ್ ವ್ ಲುಕ್ಕು ), ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಿಯುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಿಯುಬಾರ್ಟೊ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Замок Любар... 1383067 wikitext text/x-wiki ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆ ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Луцький замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಲುಟ್ಸ್ಕಿಯಿ ಝಮೊಕ್ ; ಪೋಲಿಷ್ : ಜಮೆಕ್ ವ್ ಲುಕ್ಕು ), ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಿಯುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಿಯುಬಾರ್ಟೊ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Замок Любарта , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಜಮೊಕ್ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾ ) ಅಥವಾ ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಕೊ ಆಕುಟುಟಿನಾ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Верхній замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ: ವರ್ಖ್ನಿ ಝಮೊಕ್ ), 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಗಲಿಷಿಯಾ-ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾದ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಗೆಡಿಮಿನಾಸ್‌ನ ಮಗ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾಸ್ (ಲುಬಾರ್ಟ್) ನ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು . ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 200 ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾ ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ . (14 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಝಾರ್ಟೋರಿಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೋವರ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ನಗರ ಕೋಟೆಯು ಈಗ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ). ==ಇತಿಹಾಸ== ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ನ ಲುಚೆಸ್ಕ್ ಪಟ್ಟಣವು 1075 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಮರದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆಗ ಬೋಲೆಸ್ಲಾಸ್ ದಿ ಬೋಲ್ಡ್ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದನು. 1149 ರಲ್ಲಿ ಆರು ವಾರಗಳ ಮುತ್ತಿಗೆಯ ನಂತರ ಯೂರಿ ಡೊಲ್ಗೊರುಕಿ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲನಾದನು. 1255 ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಜೋಚಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ ಕುರೆಮ್ಸಾ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-1</ref> ಸ್ಟೈರ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 1340 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಿಂದಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ (1349), ಜೋಗೈಲಾ (1431), ಮತ್ತು ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ಕೆಸ್ಟುಟೈಟಿಸ್ (1436) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಬಲರಿಂದ ಮುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿತು. ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಸುಪ್ರೀಂ ಡ್ಯೂಕ್ ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ II ಜಾಗಿಲ್ಲೋ ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್ ವೈಟೌಟಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಜಮಾಯಿಸಿದ ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕುಲೀನರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ; ಮಾಸ್ಕೋದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಾಸಿಲಿ II ; ಮತ್ತು ವಲ್ಲಾಚಿಯಾದ ವೊಯಿವೋಡ್ ಡಾನ್ II ​​ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-2</ref> ವೈಟೌಟಾಸ್‌ನ ದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಫಿರಂಗಿ ಮತ್ತು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ದ್ವಾರವು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಕಂದಕದ ಮೇಲಿನ ಸೇತುವೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು . ಈಗ "ಲುಬಾರ್ಟ್", " ಸ್ವಿಟ್ರಿಗೈಲಾ " ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ನಂತರ ) ಮತ್ತು "ಬಿಷಪ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು 16 ಮತ್ತು 17 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್‌ಗಳ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದವು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ, ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಅರಮನೆ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ನಿಂತಿದೆ. 1940 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯು 4000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ನಾಜಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ಜೂನ್ 18, 1941 ರಂದು ತೆಗೆದ ಒಂದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು, ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಂದೆ ಜರ್ಮನ್ ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಯಹೂದಿ ಪುರುಷರ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಜುಲೈ 2, 1941 ರಂದು ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಗೆ 1,160 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-3</ref> ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಮಾರಕ ಅಥವಾ ಗುರುತು ಇಲ್ಲ. ಜುಲೈ 4 ರಂದು, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 3,000 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-4</ref> mnbj6w0xepcd8klj1pabdhkhho8qbw3 1383068 1383067 2026-08-16T05:02:30Z Pragathi. BH 88266 1383068 wikitext text/x-wiki ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆ ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Луцький замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಲುಟ್ಸ್ಕಿಯಿ ಝಮೊಕ್ ; ಪೋಲಿಷ್ : ಜಮೆಕ್ ವ್ ಲುಕ್ಕು ), ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಿಯುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಿಯುಬಾರ್ಟೊ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Замок Любарта , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಜಮೊಕ್ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾ ) ಅಥವಾ ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಕೊ ಆಕುಟುಟಿನಾ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Верхній замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ: ವರ್ಖ್ನಿ ಝಮೊಕ್ ), 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಗಲಿಷಿಯಾ-ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾದ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಗೆಡಿಮಿನಾಸ್‌ನ ಮಗ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾಸ್ (ಲುಬಾರ್ಟ್) ನ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು . ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 200 ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾ ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ . (14 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಝಾರ್ಟೋರಿಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೋವರ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ನಗರ ಕೋಟೆಯು ಈಗ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ). ==ಇತಿಹಾಸ== ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ನ ಲುಚೆಸ್ಕ್ ಪಟ್ಟಣವು 1075 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಮರದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆಗ ಬೋಲೆಸ್ಲಾಸ್ ದಿ ಬೋಲ್ಡ್ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದನು. 1149 ರಲ್ಲಿ ಆರು ವಾರಗಳ ಮುತ್ತಿಗೆಯ ನಂತರ ಯೂರಿ ಡೊಲ್ಗೊರುಕಿ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲನಾದನು. 1255 ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಜೋಚಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ ಕುರೆಮ್ಸಾ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-1</ref> ಸ್ಟೈರ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 1340 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಿಂದಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ (1349), ಜೋಗೈಲಾ (1431), ಮತ್ತು ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ಕೆಸ್ಟುಟೈಟಿಸ್ (1436) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಬಲರಿಂದ ಮುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿತು. ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಸುಪ್ರೀಂ ಡ್ಯೂಕ್ ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ II ಜಾಗಿಲ್ಲೋ ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್ ವೈಟೌಟಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಜಮಾಯಿಸಿದ ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕುಲೀನರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ; ಮಾಸ್ಕೋದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಾಸಿಲಿ II ; ಮತ್ತು ವಲ್ಲಾಚಿಯಾದ ವೊಯಿವೋಡ್ ಡಾನ್ II ​​ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-2</ref> ವೈಟೌಟಾಸ್‌ನ ದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಫಿರಂಗಿ ಮತ್ತು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ದ್ವಾರವು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಕಂದಕದ ಮೇಲಿನ ಸೇತುವೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು . ಈಗ "ಲುಬಾರ್ಟ್", " ಸ್ವಿಟ್ರಿಗೈಲಾ " ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ನಂತರ ) ಮತ್ತು "ಬಿಷಪ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು 16 ಮತ್ತು 17 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್‌ಗಳ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದವು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ, ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಅರಮನೆ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ನಿಂತಿದೆ. 1940 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯು 4000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ನಾಜಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ಜೂನ್ 18, 1941 ರಂದು ತೆಗೆದ ಒಂದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು, ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಂದೆ ಜರ್ಮನ್ ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಯಹೂದಿ ಪುರುಷರ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಜುಲೈ 2, 1941 ರಂದು ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಗೆ 1,160 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-3</ref> ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಮಾರಕ ಅಥವಾ ಗುರುತು ಇಲ್ಲ. ಜುಲೈ 4 ರಂದು, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 3,000 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-4</ref> [[File:200-uah-2020-2.png|thumb|200-uah-2020-2]] nfhe8vcwov7nipcq8eupd14u870c52b 1383069 1383068 2026-08-16T05:04:17Z Pragathi. BH 88266 1383069 wikitext text/x-wiki ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆ ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Луцький замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಲುಟ್ಸ್ಕಿಯಿ ಝಮೊಕ್ ; ಪೋಲಿಷ್ : ಜಮೆಕ್ ವ್ ಲುಕ್ಕು ), ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಿಯುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಿಯುಬಾರ್ಟೊ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Замок Любарта , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಜಮೊಕ್ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾ ) ಅಥವಾ ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಕೊ ಆಕುಟುಟಿನಾ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Верхній замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ: ವರ್ಖ್ನಿ ಝಮೊಕ್ ), 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಗಲಿಷಿಯಾ-ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾದ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಗೆಡಿಮಿನಾಸ್‌ನ ಮಗ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾಸ್ (ಲುಬಾರ್ಟ್) ನ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು . ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 200 ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾ ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ . (14 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಝಾರ್ಟೋರಿಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೋವರ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ನಗರ ಕೋಟೆಯು ಈಗ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ). [[File:Ukr Luzk Burg Lubarta.jpg|thumb|Ukr Luzk Burg Lubarta]] ==ಇತಿಹಾಸ== ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ನ ಲುಚೆಸ್ಕ್ ಪಟ್ಟಣವು 1075 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಮರದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆಗ ಬೋಲೆಸ್ಲಾಸ್ ದಿ ಬೋಲ್ಡ್ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದನು. 1149 ರಲ್ಲಿ ಆರು ವಾರಗಳ ಮುತ್ತಿಗೆಯ ನಂತರ ಯೂರಿ ಡೊಲ್ಗೊರುಕಿ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲನಾದನು. 1255 ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಜೋಚಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ ಕುರೆಮ್ಸಾ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-1</ref> ಸ್ಟೈರ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 1340 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಿಂದಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ (1349), ಜೋಗೈಲಾ (1431), ಮತ್ತು ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ಕೆಸ್ಟುಟೈಟಿಸ್ (1436) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಬಲರಿಂದ ಮುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿತು. ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಸುಪ್ರೀಂ ಡ್ಯೂಕ್ ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ II ಜಾಗಿಲ್ಲೋ ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್ ವೈಟೌಟಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಜಮಾಯಿಸಿದ ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕುಲೀನರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ; ಮಾಸ್ಕೋದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಾಸಿಲಿ II ; ಮತ್ತು ವಲ್ಲಾಚಿಯಾದ ವೊಯಿವೋಡ್ ಡಾನ್ II ​​ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-2</ref> ವೈಟೌಟಾಸ್‌ನ ದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಫಿರಂಗಿ ಮತ್ತು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ದ್ವಾರವು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಕಂದಕದ ಮೇಲಿನ ಸೇತುವೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು . ಈಗ "ಲುಬಾರ್ಟ್", " ಸ್ವಿಟ್ರಿಗೈಲಾ " ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ನಂತರ ) ಮತ್ತು "ಬಿಷಪ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು 16 ಮತ್ತು 17 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್‌ಗಳ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದವು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ, ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಅರಮನೆ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ನಿಂತಿದೆ. 1940 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯು 4000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ನಾಜಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ಜೂನ್ 18, 1941 ರಂದು ತೆಗೆದ ಒಂದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು, ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಂದೆ ಜರ್ಮನ್ ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಯಹೂದಿ ಪುರುಷರ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಜುಲೈ 2, 1941 ರಂದು ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಗೆ 1,160 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-3</ref> ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಮಾರಕ ಅಥವಾ ಗುರುತು ಇಲ್ಲ. ಜುಲೈ 4 ರಂದು, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 3,000 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-4</ref> [[File:200-uah-2020-2.png|thumb|200-uah-2020-2]] [[File:Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502).jpg|thumb|Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502)]] 2oll5mm6wvuom08v3uxd4lhvwdmh9hl 1383073 1383069 2026-08-16T05:07:31Z Pragathi. BH 88266 1383073 wikitext text/x-wiki ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆ ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Луцький замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಲುಟ್ಸ್ಕಿಯಿ ಝಮೊಕ್ ; ಪೋಲಿಷ್ : ಜಮೆಕ್ ವ್ ಲುಕ್ಕು ), ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಿಯುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಿಯುಬಾರ್ಟೊ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Замок Любарта , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಜಮೊಕ್ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾ ) ಅಥವಾ ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಕೊ ಆಕುಟುಟಿನಾ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Верхній замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ: ವರ್ಖ್ನಿ ಝಮೊಕ್ ), 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಗಲಿಷಿಯಾ-ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾದ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಗೆಡಿಮಿನಾಸ್‌ನ ಮಗ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾಸ್ (ಲುಬಾರ್ಟ್) ನ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು . ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 200 ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾ ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ . (14 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಝಾರ್ಟೋರಿಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೋವರ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ನಗರ ಕೋಟೆಯು ಈಗ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ). [[File:Ukr Luzk Burg Lubarta.jpg|thumb|Ukr Luzk Burg Lubarta]] ==ಇತಿಹಾಸ== ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ನ ಲುಚೆಸ್ಕ್ ಪಟ್ಟಣವು 1075 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಮರದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆಗ ಬೋಲೆಸ್ಲಾಸ್ ದಿ ಬೋಲ್ಡ್ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದನು. 1149 ರಲ್ಲಿ ಆರು ವಾರಗಳ ಮುತ್ತಿಗೆಯ ನಂತರ ಯೂರಿ ಡೊಲ್ಗೊರುಕಿ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲನಾದನು. 1255 ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಜೋಚಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ ಕುರೆಮ್ಸಾ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-1</ref> ಸ್ಟೈರ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 1340 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಿಂದಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ (1349), ಜೋಗೈಲಾ (1431), ಮತ್ತು ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ಕೆಸ್ಟುಟೈಟಿಸ್ (1436) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಬಲರಿಂದ ಮುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿತು. ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಸುಪ್ರೀಂ ಡ್ಯೂಕ್ ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ II ಜಾಗಿಲ್ಲೋ ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್ ವೈಟೌಟಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಜಮಾಯಿಸಿದ ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕುಲೀನರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ; ಮಾಸ್ಕೋದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಾಸಿಲಿ II ; ಮತ್ತು ವಲ್ಲಾಚಿಯಾದ ವೊಯಿವೋಡ್ ಡಾನ್ II ​​ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-2</ref> ವೈಟೌಟಾಸ್‌ನ ದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಫಿರಂಗಿ ಮತ್ತು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ದ್ವಾರವು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಕಂದಕದ ಮೇಲಿನ ಸೇತುವೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು . ಈಗ "ಲುಬಾರ್ಟ್", " ಸ್ವಿಟ್ರಿಗೈಲಾ " ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ನಂತರ ) ಮತ್ತು "ಬಿಷಪ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು 16 ಮತ್ತು 17 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್‌ಗಳ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದವು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ, ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಅರಮನೆ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ನಿಂತಿದೆ. 1940 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯು 4000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ನಾಜಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ಜೂನ್ 18, 1941 ರಂದು ತೆಗೆದ ಒಂದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು, ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಂದೆ ಜರ್ಮನ್ ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಯಹೂದಿ ಪುರುಷರ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಜುಲೈ 2, 1941 ರಂದು ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಗೆ 1,160 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-3</ref> ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಮಾರಕ ಅಥವಾ ಗುರುತು ಇಲ್ಲ. ಜುಲೈ 4 ರಂದು, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 3,000 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-4</ref> [[File:200-uah-2020-2.png|thumb|200-uah-2020-2]] [[File:Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502).jpg|thumb|Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502)]] [[File:Луцьк 3823.jpg|thumb|Луцьк 3823]] qsimduvovaemqxcu3m6m8r5x9tpz60t 1383075 1383073 2026-08-16T05:09:13Z Pragathi. BH 88266 1383075 wikitext text/x-wiki ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆ ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Луцький замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಲುಟ್ಸ್ಕಿಯಿ ಝಮೊಕ್ ; ಪೋಲಿಷ್ : ಜಮೆಕ್ ವ್ ಲುಕ್ಕು ), ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಿಯುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಿಯುಬಾರ್ಟೊ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Замок Любарта , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಜಮೊಕ್ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾ ) ಅಥವಾ ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಕೊ ಆಕುಟುಟಿನಾ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Верхній замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ: ವರ್ಖ್ನಿ ಝಮೊಕ್ ), 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಗಲಿಷಿಯಾ-ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾದ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಗೆಡಿಮಿನಾಸ್‌ನ ಮಗ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾಸ್ (ಲುಬಾರ್ಟ್) ನ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು . ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 200 ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾ ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ . (14 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಝಾರ್ಟೋರಿಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೋವರ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ನಗರ ಕೋಟೆಯು ಈಗ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ). [[File:Ukr Luzk Burg Lubarta.jpg|thumb|ಲುಬಾರ್ಟ್ ಟವರ್-ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ]] ==ಇತಿಹಾಸ== ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ನ ಲುಚೆಸ್ಕ್ ಪಟ್ಟಣವು 1075 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಮರದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆಗ ಬೋಲೆಸ್ಲಾಸ್ ದಿ ಬೋಲ್ಡ್ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದನು. 1149 ರಲ್ಲಿ ಆರು ವಾರಗಳ ಮುತ್ತಿಗೆಯ ನಂತರ ಯೂರಿ ಡೊಲ್ಗೊರುಕಿ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲನಾದನು. 1255 ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಜೋಚಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ ಕುರೆಮ್ಸಾ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-1</ref> ಸ್ಟೈರ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 1340 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಿಂದಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ (1349), ಜೋಗೈಲಾ (1431), ಮತ್ತು ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ಕೆಸ್ಟುಟೈಟಿಸ್ (1436) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಬಲರಿಂದ ಮುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿತು. ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಸುಪ್ರೀಂ ಡ್ಯೂಕ್ ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ II ಜಾಗಿಲ್ಲೋ ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್ ವೈಟೌಟಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಜಮಾಯಿಸಿದ ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕುಲೀನರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ; ಮಾಸ್ಕೋದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಾಸಿಲಿ II ; ಮತ್ತು ವಲ್ಲಾಚಿಯಾದ ವೊಯಿವೋಡ್ ಡಾನ್ II ​​ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-2</ref> ವೈಟೌಟಾಸ್‌ನ ದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಫಿರಂಗಿ ಮತ್ತು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ದ್ವಾರವು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಕಂದಕದ ಮೇಲಿನ ಸೇತುವೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು . ಈಗ "ಲುಬಾರ್ಟ್", " ಸ್ವಿಟ್ರಿಗೈಲಾ " ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ನಂತರ ) ಮತ್ತು "ಬಿಷಪ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು 16 ಮತ್ತು 17 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್‌ಗಳ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದವು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ, ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಅರಮನೆ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ನಿಂತಿದೆ. 1940 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯು 4000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ನಾಜಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ಜೂನ್ 18, 1941 ರಂದು ತೆಗೆದ ಒಂದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು, ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಂದೆ ಜರ್ಮನ್ ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಯಹೂದಿ ಪುರುಷರ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಜುಲೈ 2, 1941 ರಂದು ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಗೆ 1,160 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-3</ref> ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಮಾರಕ ಅಥವಾ ಗುರುತು ಇಲ್ಲ. ಜುಲೈ 4 ರಂದು, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 3,000 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-4</ref> [[File:200-uah-2020-2.png|thumb|200-uah-2020-2]] [[File:Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502).jpg|thumb|Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502)]] [[File:Луцьк 3823.jpg|thumb|Луцьк 3823]] 42yaxdgyaz7kwv5gncoadddjfzsnklz 1383077 1383075 2026-08-16T05:10:56Z Pragathi. BH 88266 1383077 wikitext text/x-wiki {{Short description|14th-century castle in Lutsk, Ukraine}} {{refimprove|date=June 2024}} {{Infobox military installation | name = Lutsk Castle | location = [[Lutsk]], Ukraine | coordinates = {{coord|50|44|20|N|25|19|23|E|scale:1000|display=inline}} | image = Lutsk castle tower.jpg | caption = Lubart Tower – main gate of the Lutsk Castle | pushpin_map = Ukraine | type = Castle | built = 14th century | builder = [[Liubartas]] | controlled_by = | materials = | height = | in_use = | condition = | owner = | open_to_public = | designations = {{designation list | embed = yes | designation1 = UKRAINE NATIONAL | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''Castle'') | designation1_type = Architecture | designation1_number = 030106 }} | mapframe = yes | mapframe-wikidata = yes | mapframe-zoom = 16 | mapframe-marker = castle }} ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆ ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Луцький замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಲುಟ್ಸ್ಕಿಯಿ ಝಮೊಕ್ ; ಪೋಲಿಷ್ : ಜಮೆಕ್ ವ್ ಲುಕ್ಕು ), ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಿಯುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಿಯುಬಾರ್ಟೊ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Замок Любарта , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಜಮೊಕ್ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾ ) ಅಥವಾ ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಕೊ ಆಕುಟುಟಿನಾ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Верхній замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ: ವರ್ಖ್ನಿ ಝಮೊಕ್ ), 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಗಲಿಷಿಯಾ-ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾದ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಗೆಡಿಮಿನಾಸ್‌ನ ಮಗ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾಸ್ (ಲುಬಾರ್ಟ್) ನ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು . ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 200 ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾ ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ . (14 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಝಾರ್ಟೋರಿಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೋವರ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ನಗರ ಕೋಟೆಯು ಈಗ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ). [[File:Ukr Luzk Burg Lubarta.jpg|thumb|ಲುಬಾರ್ಟ್ ಟವರ್-ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ]] ==ಇತಿಹಾಸ== ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ನ ಲುಚೆಸ್ಕ್ ಪಟ್ಟಣವು 1075 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಮರದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆಗ ಬೋಲೆಸ್ಲಾಸ್ ದಿ ಬೋಲ್ಡ್ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದನು. 1149 ರಲ್ಲಿ ಆರು ವಾರಗಳ ಮುತ್ತಿಗೆಯ ನಂತರ ಯೂರಿ ಡೊಲ್ಗೊರುಕಿ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲನಾದನು. 1255 ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಜೋಚಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ ಕುರೆಮ್ಸಾ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-1</ref> ಸ್ಟೈರ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 1340 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಿಂದಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ (1349), ಜೋಗೈಲಾ (1431), ಮತ್ತು ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ಕೆಸ್ಟುಟೈಟಿಸ್ (1436) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಬಲರಿಂದ ಮುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿತು. ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಸುಪ್ರೀಂ ಡ್ಯೂಕ್ ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ II ಜಾಗಿಲ್ಲೋ ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್ ವೈಟೌಟಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಜಮಾಯಿಸಿದ ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕುಲೀನರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ; ಮಾಸ್ಕೋದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಾಸಿಲಿ II ; ಮತ್ತು ವಲ್ಲಾಚಿಯಾದ ವೊಯಿವೋಡ್ ಡಾನ್ II ​​ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-2</ref> ವೈಟೌಟಾಸ್‌ನ ದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಫಿರಂಗಿ ಮತ್ತು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ದ್ವಾರವು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಕಂದಕದ ಮೇಲಿನ ಸೇತುವೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು . ಈಗ "ಲುಬಾರ್ಟ್", " ಸ್ವಿಟ್ರಿಗೈಲಾ " ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ನಂತರ ) ಮತ್ತು "ಬಿಷಪ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು 16 ಮತ್ತು 17 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್‌ಗಳ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದವು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ, ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಅರಮನೆ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ನಿಂತಿದೆ. 1940 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯು 4000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ನಾಜಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ಜೂನ್ 18, 1941 ರಂದು ತೆಗೆದ ಒಂದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು, ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಂದೆ ಜರ್ಮನ್ ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಯಹೂದಿ ಪುರುಷರ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಜುಲೈ 2, 1941 ರಂದು ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಗೆ 1,160 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-3</ref> ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಮಾರಕ ಅಥವಾ ಗುರುತು ಇಲ್ಲ. ಜುಲೈ 4 ರಂದು, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 3,000 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-4</ref> [[File:200-uah-2020-2.png|thumb|200-uah-2020-2]] [[File:Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502).jpg|thumb|Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502)]] [[File:Луцьк 3823.jpg|thumb|Луцьк 3823]] i64o1145legxugw94k04uvjwlys5zjq 1383079 1383077 2026-08-16T05:12:12Z Pragathi. BH 88266 1383079 wikitext text/x-wiki {{Short description|14th-century castle in Lutsk, Ukraine}} {{refimprove|date=June 2024}} {{Infobox military installation | name = Lutsk Castle | location = [[Lutsk]], Ukraine | coordinates = {{coord|50|44|20|N|25|19|23|E|scale:1000|display=inline}} | image = Lutsk castle tower.jpg | caption = Lubart Tower – main gate of the Lutsk Castle | pushpin_map = Ukraine | type = Castle | built = 14th century | builder = Liubartas | controlled_by = | materials = | height = | in_use = | condition = | owner = | open_to_public = | designations = {{designation list | embed = yes | designation1 = UKRAINE NATIONAL | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''Castle'') | designation1_type = Architecture | designation1_number = 030106 }} | mapframe = yes | mapframe-wikidata = yes | mapframe-zoom = 16 | mapframe-marker = castle }} ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆ ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Луцький замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಲುಟ್ಸ್ಕಿಯಿ ಝಮೊಕ್ ; ಪೋಲಿಷ್ : ಜಮೆಕ್ ವ್ ಲುಕ್ಕು ), ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಿಯುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಿಯುಬಾರ್ಟೊ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Замок Любарта , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಜಮೊಕ್ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾ ) ಅಥವಾ ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಕೊ ಆಕುಟುಟಿನಾ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Верхній замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ: ವರ್ಖ್ನಿ ಝಮೊಕ್ ), 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಗಲಿಷಿಯಾ-ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾದ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಗೆಡಿಮಿನಾಸ್‌ನ ಮಗ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾಸ್ (ಲುಬಾರ್ಟ್) ನ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು . ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 200 ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾ ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ . (14 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಝಾರ್ಟೋರಿಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೋವರ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ನಗರ ಕೋಟೆಯು ಈಗ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ). [[File:Ukr Luzk Burg Lubarta.jpg|thumb|ಲುಬಾರ್ಟ್ ಟವರ್-ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ]] ==ಇತಿಹಾಸ== ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ನ ಲುಚೆಸ್ಕ್ ಪಟ್ಟಣವು 1075 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಮರದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆಗ ಬೋಲೆಸ್ಲಾಸ್ ದಿ ಬೋಲ್ಡ್ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದನು. 1149 ರಲ್ಲಿ ಆರು ವಾರಗಳ ಮುತ್ತಿಗೆಯ ನಂತರ ಯೂರಿ ಡೊಲ್ಗೊರುಕಿ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲನಾದನು. 1255 ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಜೋಚಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ ಕುರೆಮ್ಸಾ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-1</ref> ಸ್ಟೈರ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 1340 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಿಂದಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ (1349), ಜೋಗೈಲಾ (1431), ಮತ್ತು ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ಕೆಸ್ಟುಟೈಟಿಸ್ (1436) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಬಲರಿಂದ ಮುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿತು. ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಸುಪ್ರೀಂ ಡ್ಯೂಕ್ ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ II ಜಾಗಿಲ್ಲೋ ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್ ವೈಟೌಟಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಜಮಾಯಿಸಿದ ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕುಲೀನರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ; ಮಾಸ್ಕೋದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಾಸಿಲಿ II ; ಮತ್ತು ವಲ್ಲಾಚಿಯಾದ ವೊಯಿವೋಡ್ ಡಾನ್ II ​​ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-2</ref> ವೈಟೌಟಾಸ್‌ನ ದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಫಿರಂಗಿ ಮತ್ತು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ದ್ವಾರವು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಕಂದಕದ ಮೇಲಿನ ಸೇತುವೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು . ಈಗ "ಲುಬಾರ್ಟ್", " ಸ್ವಿಟ್ರಿಗೈಲಾ " ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ನಂತರ ) ಮತ್ತು "ಬಿಷಪ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು 16 ಮತ್ತು 17 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್‌ಗಳ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದವು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ, ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಅರಮನೆ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ನಿಂತಿದೆ. 1940 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯು 4000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ನಾಜಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ಜೂನ್ 18, 1941 ರಂದು ತೆಗೆದ ಒಂದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು, ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಂದೆ ಜರ್ಮನ್ ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಯಹೂದಿ ಪುರುಷರ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಜುಲೈ 2, 1941 ರಂದು ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಗೆ 1,160 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-3</ref> ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಮಾರಕ ಅಥವಾ ಗುರುತು ಇಲ್ಲ. ಜುಲೈ 4 ರಂದು, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 3,000 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-4</ref> [[File:200-uah-2020-2.png|thumb|200-uah-2020-2]] [[File:Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502).jpg|thumb|Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502)]] [[File:Луцьк 3823.jpg|thumb|Луцьк 3823]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 0kb2fevhehdabobv7kviipi507n8jbx 1383080 1383079 2026-08-16T05:22:52Z Pragathi. BH 88266 1383080 wikitext text/x-wiki {{Short description|14th-century castle in Lutsk, Ukraine}} {{refimprove|date=June 2024}} {{Infobox military installation | name = Lutsk Castle | location = [[Lutsk]], Ukraine | coordinates = {{coord|50|44|20|N|25|19|23|E|scale:1000|display=inline}} | image = Lutsk castle tower.jpg | caption = Lubart Tower – main gate of the Lutsk Castle | pushpin_map = Ukraine | type = Castle | built = 14th century | builder = Liubartas | controlled_by = | materials = | height = | in_use = | condition = | owner = | open_to_public = | designations = {{designation list | embed = yes | designation1 = UKRAINE NATIONAL | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''Castle'') | designation1_type = Architecture | designation1_number = 030106 }} | mapframe = yes | mapframe-wikidata = yes | mapframe-zoom = 16 | mapframe-marker = castle }} ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ 14ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರ ಲುಬಾರ್ಟ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಕೋಟೆಯು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆ ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Луцький замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಲುಟ್ಸ್ಕಿಯಿ ಝಮೊಕ್ ; ಪೋಲಿಷ್ : ಜಮೆಕ್ ವ್ ಲುಕ್ಕು ), ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಿಯುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಿಯುಬಾರ್ಟೊ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Замок Любарта , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಜಮೊಕ್ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾ ) ಅಥವಾ ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಕೊ ಆಕುಟುಟಿನಾ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Верхній замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ: ವರ್ಖ್ನಿ ಝಮೊಕ್ ), 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಗಲಿಷಿಯಾ-ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾದ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಗೆಡಿಮಿನಾಸ್‌ನ ಮಗ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾಸ್ (ಲುಬಾರ್ಟ್) ನ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು . ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 200 ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾ ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ . (14 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಝಾರ್ಟೋರಿಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೋವರ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ನಗರ ಕೋಟೆಯು ಈಗ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ). [[File:Ukr Luzk Burg Lubarta.jpg|thumb|ಲುಬಾರ್ಟ್ ಟವರ್-ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ]] ==ಇತಿಹಾಸ== ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ನ ಲುಚೆಸ್ಕ್ ಪಟ್ಟಣವು 1075 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಮರದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆಗ ಬೋಲೆಸ್ಲಾಸ್ ದಿ ಬೋಲ್ಡ್ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದನು. 1149 ರಲ್ಲಿ ಆರು ವಾರಗಳ ಮುತ್ತಿಗೆಯ ನಂತರ ಯೂರಿ ಡೊಲ್ಗೊರುಕಿ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲನಾದನು. 1255 ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಜೋಚಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ ಕುರೆಮ್ಸಾ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-1</ref> ಸ್ಟೈರ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 1340 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಿಂದಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ (1349), ಜೋಗೈಲಾ (1431), ಮತ್ತು ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ಕೆಸ್ಟುಟೈಟಿಸ್ (1436) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಬಲರಿಂದ ಮುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿತು. ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಸುಪ್ರೀಂ ಡ್ಯೂಕ್ ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ II ಜಾಗಿಲ್ಲೋ ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್ ವೈಟೌಟಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಜಮಾಯಿಸಿದ ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕುಲೀನರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ; ಮಾಸ್ಕೋದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಾಸಿಲಿ II ; ಮತ್ತು ವಲ್ಲಾಚಿಯಾದ ವೊಯಿವೋಡ್ ಡಾನ್ II ​​ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-2</ref> ವೈಟೌಟಾಸ್‌ನ ದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಫಿರಂಗಿ ಮತ್ತು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ದ್ವಾರವು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಕಂದಕದ ಮೇಲಿನ ಸೇತುವೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು . ಈಗ "ಲುಬಾರ್ಟ್", " ಸ್ವಿಟ್ರಿಗೈಲಾ " ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ನಂತರ ) ಮತ್ತು "ಬಿಷಪ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು 16 ಮತ್ತು 17 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು<ref>https://www.facebook.com/share/p/1LryCpwdKi/</ref>. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್‌ಗಳ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದವು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ, ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಅರಮನೆ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ನಿಂತಿದೆ. 1940 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯು 4000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ನಾಜಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ಜೂನ್ 18, 1941 ರಂದು ತೆಗೆದ ಒಂದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು, ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಂದೆ ಜರ್ಮನ್ ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಯಹೂದಿ ಪುರುಷರ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಜುಲೈ 2, 1941 ರಂದು ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಗೆ 1,160 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-3</ref> ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಮಾರಕ ಅಥವಾ ಗುರುತು ಇಲ್ಲ. ಜುಲೈ 4 ರಂದು, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 3,000 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ===ಬ್ಲಾಕ್ ಸ್ಟೋನ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್=== ವೀಲ್‌ಚೇರ್‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಜನರಿಗೆ, ಪೋರ್ಟಬಲ್ ಇಳಿಜಾರು ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, 1 ನೇ ಮಹಡಿ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಅಂಗಳದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ.… ನವೋದಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮುತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನ ಮಹಲು. ಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗವು ಮರಳುಗಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಮಸಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮನೆಯನ್ನು ೧೫೮೮-೮೯ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ೧೫೯೬ ರಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಕಾರ ಜಾನ್ ಲೊರೆಂಟ್ಸೊವಿಚ್ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಎಲ್ವಿವ್ ಔಷಧಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ತೆರೆದರು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-4</ref> [[File:200-uah-2020-2.png|thumb|200-uah-2020-2]] [[File:Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502).jpg|thumb|Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502)]] [[File:Луцьк 3823.jpg|thumb|Луцьк 3823]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 4oaah7r9jt367pj3f6wk1vdwqnn7dfi 1383081 1383080 2026-08-16T05:25:17Z Pragathi. BH 88266 1383081 wikitext text/x-wiki {{Short description|14th-century castle in Lutsk, Ukraine}} {{refimprove|date=June 2024}} {{Infobox military installation | name = Lutsk Castle | location = [[Lutsk]], Ukraine | coordinates = {{coord|50|44|20|N|25|19|23|E|scale:1000|display=inline}} | image = Lutsk castle tower.jpg | caption = Lubart Tower – main gate of the Lutsk Castle | pushpin_map = Ukraine | type = Castle | built = 14th century | builder = Liubartas | controlled_by = | materials = | height = | in_use = | condition = | owner = | open_to_public = | designations = {{designation list | embed = yes | designation1 = UKRAINE NATIONAL | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''Castle'') | designation1_type = Architecture | designation1_number = 030106 }} | mapframe = yes | mapframe-wikidata = yes | mapframe-zoom = 16 | mapframe-marker = castle }} ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ 14ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರ ಲುಬಾರ್ಟ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಕೋಟೆಯು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆ ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Луцький замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಲುಟ್ಸ್ಕಿಯಿ ಝಮೊಕ್ ; ಪೋಲಿಷ್ : ಜಮೆಕ್ ವ್ ಲುಕ್ಕು ), ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಿಯುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಿಯುಬಾರ್ಟೊ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Замок Любарта , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಜಮೊಕ್ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾ ) ಅಥವಾ ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಕೊ ಆಕುಟುಟಿನಾ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Верхній замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ: ವರ್ಖ್ನಿ ಝಮೊಕ್ ), 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಗಲಿಷಿಯಾ-ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾದ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಗೆಡಿಮಿನಾಸ್‌ನ ಮಗ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾಸ್ (ಲುಬಾರ್ಟ್) ನ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು . ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 200 ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾ ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ . (14 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಝಾರ್ಟೋರಿಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೋವರ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ನಗರ ಕೋಟೆಯು ಈಗ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ). [[File:Ukr Luzk Burg Lubarta.jpg|thumb|ಲುಬಾರ್ಟ್ ಟವರ್-ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ]] ==ಇತಿಹಾಸ== ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ನ ಲುಚೆಸ್ಕ್ ಪಟ್ಟಣವು 1075 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಮರದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆಗ ಬೋಲೆಸ್ಲಾಸ್ ದಿ ಬೋಲ್ಡ್ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದನು. 1149 ರಲ್ಲಿ ಆರು ವಾರಗಳ ಮುತ್ತಿಗೆಯ ನಂತರ ಯೂರಿ ಡೊಲ್ಗೊರುಕಿ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲನಾದನು. 1255 ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಜೋಚಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ ಕುರೆಮ್ಸಾ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-1</ref> ಸ್ಟೈರ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 1340 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಿಂದಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ (1349), ಜೋಗೈಲಾ (1431), ಮತ್ತು ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ಕೆಸ್ಟುಟೈಟಿಸ್ (1436) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಬಲರಿಂದ ಮುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿತು. ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಸುಪ್ರೀಂ ಡ್ಯೂಕ್ ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ II ಜಾಗಿಲ್ಲೋ ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್ ವೈಟೌಟಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಜಮಾಯಿಸಿದ ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕುಲೀನರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ; ಮಾಸ್ಕೋದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಾಸಿಲಿ II ; ಮತ್ತು ವಲ್ಲಾಚಿಯಾದ ವೊಯಿವೋಡ್ ಡಾನ್ II ​​ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-2</ref> ವೈಟೌಟಾಸ್‌ನ ದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಫಿರಂಗಿ ಮತ್ತು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ದ್ವಾರವು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಕಂದಕದ ಮೇಲಿನ ಸೇತುವೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು . ಈಗ "ಲುಬಾರ್ಟ್", " ಸ್ವಿಟ್ರಿಗೈಲಾ " ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ನಂತರ ) ಮತ್ತು "ಬಿಷಪ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು 16 ಮತ್ತು 17 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು<ref>https://www.facebook.com/share/p/1LryCpwdKi/</ref>. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್‌ಗಳ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದವು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ, ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಅರಮನೆ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ನಿಂತಿದೆ. 1940 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯು 4000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ನಾಜಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ಜೂನ್ 18, 1941 ರಂದು ತೆಗೆದ ಒಂದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು, ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಂದೆ ಜರ್ಮನ್ ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಯಹೂದಿ ಪುರುಷರ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಜುಲೈ 2, 1941 ರಂದು ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಗೆ 1,160 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-3</ref> ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಮಾರಕ ಅಥವಾ ಗುರುತು ಇಲ್ಲ. ಜುಲೈ 4 ರಂದು, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 3,000 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ===ಬ್ಲಾಕ್ ಸ್ಟೋನ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್=== ವೀಲ್‌ಚೇರ್‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಜನರಿಗೆ, ಪೋರ್ಟಬಲ್ ಇಳಿಜಾರು ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, 1 ನೇ ಮಹಡಿ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಅಂಗಳದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ.… ನವೋದಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮುತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನ ಮಹಲು. ಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗವು ಮರಳುಗಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಮಸಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮನೆಯನ್ನು ೧೫೮೮-೮೯ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ೧೫೯೬ ರಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಕಾರ ಜಾನ್ ಲೊರೆಂಟ್ಸೊವಿಚ್ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಎಲ್ವಿವ್ ಔಷಧಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ತೆರೆದರು. ==ಡಬ್ನೋ ಕೋಟೆ== ಈ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಚಲನಶೀಲತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಷರತ್ತುಬದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಮುಂದೆ ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಡಬ್ನೋದಲ್ಲಿರುವ ಪೌರಾಣಿಕ ನಿಧಿಗಳ ಕೋಟೆಯು ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಬುರುಜು ಮಾದರಿಯ ಡುಬೆನ್ ಕೋಟೆಯು ರಿವ್ನೆ ಪ್ರದೇಶದ ಇಕ್ವಾ ನದಿಯ ಬಳಿ ಇದೆ. ಈಗ ಇದನ್ನು ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯು ಟ್ರೆಪೆಜಾಯಿಡಲ್ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಕ್ವಾ ನೀರು ಕಂದಕದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನದಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದಂಡೆಯ ಅದ್ಭುತ ನೋಟ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-4</ref> [[File:200-uah-2020-2.png|thumb|200-uah-2020-2]] [[File:Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502).jpg|thumb|Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502)]] [[File:Луцьк 3823.jpg|thumb|Луцьк 3823]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 2nf2wwvc9bp7ld4qyn45kwnsaxrkgqw 1383082 1383081 2026-08-16T05:27:27Z Pragathi. BH 88266 1383082 wikitext text/x-wiki {{Short description|14th-century castle in Lutsk, Ukraine}} {{refimprove|date=June 2024}} {{Infobox military installation | name = Lutsk Castle | location = [[Lutsk]], Ukraine | coordinates = {{coord|50|44|20|N|25|19|23|E|scale:1000|display=inline}} | image = Lutsk castle tower.jpg | caption = Lubart Tower – main gate of the Lutsk Castle | pushpin_map = Ukraine | type = Castle | built = 14th century | builder = Liubartas | controlled_by = | materials = | height = | in_use = | condition = | owner = | open_to_public = | designations = {{designation list | embed = yes | designation1 = UKRAINE NATIONAL | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''Castle'') | designation1_type = Architecture | designation1_number = 030106 }} | mapframe = yes | mapframe-wikidata = yes | mapframe-zoom = 16 | mapframe-marker = castle }} ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ 14ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರ ಲುಬಾರ್ಟ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಕೋಟೆಯು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆ ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Луцький замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಲುಟ್ಸ್ಕಿಯಿ ಝಮೊಕ್ ; ಪೋಲಿಷ್ : ಜಮೆಕ್ ವ್ ಲುಕ್ಕು ), ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಿಯುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಿಯುಬಾರ್ಟೊ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Замок Любарта , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಜಮೊಕ್ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾ ) ಅಥವಾ ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಕೊ ಆಕುಟುಟಿನಾ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Верхній замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ: ವರ್ಖ್ನಿ ಝಮೊಕ್ ), 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಗಲಿಷಿಯಾ-ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾದ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಗೆಡಿಮಿನಾಸ್‌ನ ಮಗ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾಸ್ (ಲುಬಾರ್ಟ್) ನ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು . ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 200 ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾ ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ . (14 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಝಾರ್ಟೋರಿಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೋವರ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ನಗರ ಕೋಟೆಯು ಈಗ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ). [[File:Ukr Luzk Burg Lubarta.jpg|thumb|ಲುಬಾರ್ಟ್ ಟವರ್-ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ]] ==ಇತಿಹಾಸ== ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ನ ಲುಚೆಸ್ಕ್ ಪಟ್ಟಣವು 1075 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಮರದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆಗ ಬೋಲೆಸ್ಲಾಸ್ ದಿ ಬೋಲ್ಡ್ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದನು. 1149 ರಲ್ಲಿ ಆರು ವಾರಗಳ ಮುತ್ತಿಗೆಯ ನಂತರ ಯೂರಿ ಡೊಲ್ಗೊರುಕಿ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲನಾದನು. 1255 ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಜೋಚಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ ಕುರೆಮ್ಸಾ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-1</ref> ಸ್ಟೈರ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 1340 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಿಂದಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ (1349), ಜೋಗೈಲಾ (1431), ಮತ್ತು ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ಕೆಸ್ಟುಟೈಟಿಸ್ (1436) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಬಲರಿಂದ ಮುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿತು. ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಸುಪ್ರೀಂ ಡ್ಯೂಕ್ ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ II ಜಾಗಿಲ್ಲೋ ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್ ವೈಟೌಟಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಜಮಾಯಿಸಿದ ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕುಲೀನರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ; ಮಾಸ್ಕೋದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಾಸಿಲಿ II ; ಮತ್ತು ವಲ್ಲಾಚಿಯಾದ ವೊಯಿವೋಡ್ ಡಾನ್ II ​​ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-2</ref> ವೈಟೌಟಾಸ್‌ನ ದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಫಿರಂಗಿ ಮತ್ತು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ದ್ವಾರವು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಕಂದಕದ ಮೇಲಿನ ಸೇತುವೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು . ಈಗ "ಲುಬಾರ್ಟ್", " ಸ್ವಿಟ್ರಿಗೈಲಾ " ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ನಂತರ ) ಮತ್ತು "ಬಿಷಪ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು 16 ಮತ್ತು 17 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು<ref>https://www.facebook.com/share/p/1LryCpwdKi/</ref>. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್‌ಗಳ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದವು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ, ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಅರಮನೆ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ನಿಂತಿದೆ. 1940 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯು 4000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ನಾಜಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ಜೂನ್ 18, 1941 ರಂದು ತೆಗೆದ ಒಂದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು, ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಂದೆ ಜರ್ಮನ್ ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಯಹೂದಿ ಪುರುಷರ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಜುಲೈ 2, 1941 ರಂದು ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಗೆ 1,160 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-3</ref> ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಮಾರಕ ಅಥವಾ ಗುರುತು ಇಲ್ಲ. ಜುಲೈ 4 ರಂದು, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 3,000 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಗೋಡೆಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮನೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದಾತ್ತ ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಕೋಟೆಯ ಅಂಗಳದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಅನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಕೋಟೆಯ ಕೊನೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ಬಿಷಪ್ ಅರಮನೆ. ಇದನ್ನು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಫ್ಯಾಶನ್ ಶೈಲಿಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕೋಟೆಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಮುಂಭಾಗವು ನಾಲ್ಕು ಸುತ್ತಿನ ಸ್ತಂಭಗಳು ಮತ್ತು ತ್ರಿಕೋನ ಪೋರ್ಟಿಕೊದೊಂದಿಗೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಳದ ಅನಿಸಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಸರದ ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಗ್ರಹಿಕೆಗಾಗಿ, ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ನಿಯಮಿತ ನೈಟ್ಲಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಸಂಜೆ ಕೋಟೆ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಮಧ್ಯಯುಗದ ಟಾರ್ಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ===ಬ್ಲಾಕ್ ಸ್ಟೋನ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್=== ವೀಲ್‌ಚೇರ್‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಜನರಿಗೆ, ಪೋರ್ಟಬಲ್ ಇಳಿಜಾರು ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, 1 ನೇ ಮಹಡಿ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಅಂಗಳದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ.… ನವೋದಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮುತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನ ಮಹಲು. ಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗವು ಮರಳುಗಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಮಸಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮನೆಯನ್ನು ೧೫೮೮-೮೯ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ೧೫೯೬ ರಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಕಾರ ಜಾನ್ ಲೊರೆಂಟ್ಸೊವಿಚ್ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಎಲ್ವಿವ್ ಔಷಧಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ತೆರೆದರು. ==ಡಬ್ನೋ ಕೋಟೆ== ಈ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಚಲನಶೀಲತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಷರತ್ತುಬದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಮುಂದೆ ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಡಬ್ನೋದಲ್ಲಿರುವ ಪೌರಾಣಿಕ ನಿಧಿಗಳ ಕೋಟೆಯು ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಬುರುಜು ಮಾದರಿಯ ಡುಬೆನ್ ಕೋಟೆಯು ರಿವ್ನೆ ಪ್ರದೇಶದ ಇಕ್ವಾ ನದಿಯ ಬಳಿ ಇದೆ. ಈಗ ಇದನ್ನು ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯು ಟ್ರೆಪೆಜಾಯಿಡಲ್ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಕ್ವಾ ನೀರು ಕಂದಕದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನದಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದಂಡೆಯ ಅದ್ಭುತ ನೋಟ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-4</ref> [[File:200-uah-2020-2.png|thumb|200-uah-2020-2]] [[File:Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502).jpg|thumb|Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502)]] [[File:Луцьк 3823.jpg|thumb|Луцьк 3823]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== ql5glxd3d4i6rnvs4tj334cfpb3iznx 1383083 1383082 2026-08-16T05:28:22Z Pragathi. BH 88266 1383083 wikitext text/x-wiki {{Short description|14th-century castle in Lutsk, Ukraine}} {{refimprove|date=June 2024}} {{Infobox military installation | name = Lutsk Castle | location = [[Lutsk]], Ukraine | coordinates = {{coord|50|44|20|N|25|19|23|E|scale:1000|display=inline}} | image = Lutsk castle tower.jpg | caption = Lubart Tower – main gate of the Lutsk Castle | pushpin_map = Ukraine | type = Castle | built = 14th century | builder = Liubartas | controlled_by = | materials = | height = | in_use = | condition = | owner = | open_to_public = | designations = {{designation list | embed = yes | designation1 = UKRAINE NATIONAL | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''Castle'') | designation1_type = Architecture | designation1_number = 030106 }} | mapframe = yes | mapframe-wikidata = yes | mapframe-zoom = 16 | mapframe-marker = castle <ref>https://lart.lviv.ua/en/objects/zamok-lyubarta</ref> }} ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ 14ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರ ಲುಬಾರ್ಟ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಕೋಟೆಯು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆ ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Луцький замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಲುಟ್ಸ್ಕಿಯಿ ಝಮೊಕ್ ; ಪೋಲಿಷ್ : ಜಮೆಕ್ ವ್ ಲುಕ್ಕು ), ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಿಯುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಿಯುಬಾರ್ಟೊ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Замок Любарта , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಜಮೊಕ್ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾ ) ಅಥವಾ ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಕೊ ಆಕುಟುಟಿನಾ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Верхній замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ: ವರ್ಖ್ನಿ ಝಮೊಕ್ ), 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಗಲಿಷಿಯಾ-ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾದ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಗೆಡಿಮಿನಾಸ್‌ನ ಮಗ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾಸ್ (ಲುಬಾರ್ಟ್) ನ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು . ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 200 ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾ ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ . (14 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಝಾರ್ಟೋರಿಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೋವರ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ನಗರ ಕೋಟೆಯು ಈಗ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ). [[File:Ukr Luzk Burg Lubarta.jpg|thumb|ಲುಬಾರ್ಟ್ ಟವರ್-ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ]] ==ಇತಿಹಾಸ== ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ನ ಲುಚೆಸ್ಕ್ ಪಟ್ಟಣವು 1075 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಮರದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆಗ ಬೋಲೆಸ್ಲಾಸ್ ದಿ ಬೋಲ್ಡ್ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದನು. 1149 ರಲ್ಲಿ ಆರು ವಾರಗಳ ಮುತ್ತಿಗೆಯ ನಂತರ ಯೂರಿ ಡೊಲ್ಗೊರುಕಿ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲನಾದನು. 1255 ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಜೋಚಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ ಕುರೆಮ್ಸಾ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-1</ref> ಸ್ಟೈರ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 1340 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಿಂದಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ (1349), ಜೋಗೈಲಾ (1431), ಮತ್ತು ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ಕೆಸ್ಟುಟೈಟಿಸ್ (1436) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಬಲರಿಂದ ಮುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿತು. ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಸುಪ್ರೀಂ ಡ್ಯೂಕ್ ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ II ಜಾಗಿಲ್ಲೋ ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್ ವೈಟೌಟಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಜಮಾಯಿಸಿದ ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕುಲೀನರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ; ಮಾಸ್ಕೋದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಾಸಿಲಿ II ; ಮತ್ತು ವಲ್ಲಾಚಿಯಾದ ವೊಯಿವೋಡ್ ಡಾನ್ II ​​ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-2</ref> ವೈಟೌಟಾಸ್‌ನ ದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಫಿರಂಗಿ ಮತ್ತು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ದ್ವಾರವು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಕಂದಕದ ಮೇಲಿನ ಸೇತುವೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು . ಈಗ "ಲುಬಾರ್ಟ್", " ಸ್ವಿಟ್ರಿಗೈಲಾ " ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ನಂತರ ) ಮತ್ತು "ಬಿಷಪ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು 16 ಮತ್ತು 17 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು<ref>https://www.facebook.com/share/p/1LryCpwdKi/</ref>. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್‌ಗಳ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದವು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ, ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಅರಮನೆ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ನಿಂತಿದೆ. 1940 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯು 4000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ನಾಜಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ಜೂನ್ 18, 1941 ರಂದು ತೆಗೆದ ಒಂದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು, ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಂದೆ ಜರ್ಮನ್ ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಯಹೂದಿ ಪುರುಷರ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಜುಲೈ 2, 1941 ರಂದು ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಗೆ 1,160 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-3</ref> ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಮಾರಕ ಅಥವಾ ಗುರುತು ಇಲ್ಲ. ಜುಲೈ 4 ರಂದು, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 3,000 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಗೋಡೆಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮನೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದಾತ್ತ ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಕೋಟೆಯ ಅಂಗಳದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಅನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಕೋಟೆಯ ಕೊನೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ಬಿಷಪ್ ಅರಮನೆ. ಇದನ್ನು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಫ್ಯಾಶನ್ ಶೈಲಿಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕೋಟೆಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಮುಂಭಾಗವು ನಾಲ್ಕು ಸುತ್ತಿನ ಸ್ತಂಭಗಳು ಮತ್ತು ತ್ರಿಕೋನ ಪೋರ್ಟಿಕೊದೊಂದಿಗೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಳದ ಅನಿಸಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಸರದ ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಗ್ರಹಿಕೆಗಾಗಿ, ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ನಿಯಮಿತ ನೈಟ್ಲಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಸಂಜೆ ಕೋಟೆ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಮಧ್ಯಯುಗದ ಟಾರ್ಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ===ಬ್ಲಾಕ್ ಸ್ಟೋನ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್=== ವೀಲ್‌ಚೇರ್‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಜನರಿಗೆ, ಪೋರ್ಟಬಲ್ ಇಳಿಜಾರು ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, 1 ನೇ ಮಹಡಿ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಅಂಗಳದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ.… ನವೋದಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮುತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನ ಮಹಲು. ಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗವು ಮರಳುಗಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಮಸಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮನೆಯನ್ನು ೧೫೮೮-೮೯ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ೧೫೯೬ ರಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಕಾರ ಜಾನ್ ಲೊರೆಂಟ್ಸೊವಿಚ್ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಎಲ್ವಿವ್ ಔಷಧಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ತೆರೆದರು. ==ಡಬ್ನೋ ಕೋಟೆ== ಈ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಚಲನಶೀಲತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಷರತ್ತುಬದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಮುಂದೆ ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಡಬ್ನೋದಲ್ಲಿರುವ ಪೌರಾಣಿಕ ನಿಧಿಗಳ ಕೋಟೆಯು ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಬುರುಜು ಮಾದರಿಯ ಡುಬೆನ್ ಕೋಟೆಯು ರಿವ್ನೆ ಪ್ರದೇಶದ ಇಕ್ವಾ ನದಿಯ ಬಳಿ ಇದೆ. ಈಗ ಇದನ್ನು ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯು ಟ್ರೆಪೆಜಾಯಿಡಲ್ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಕ್ವಾ ನೀರು ಕಂದಕದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನದಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದಂಡೆಯ ಅದ್ಭುತ ನೋಟ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-4</ref> [[File:200-uah-2020-2.png|thumb|200-uah-2020-2]] [[File:Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502).jpg|thumb|Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502)]] [[File:Луцьк 3823.jpg|thumb|Луцьк 3823]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== rgwcgtkpodpjzec1g48c7rnc7fjuvqf 1383084 1383083 2026-08-16T05:31:07Z Pragathi. BH 88266 1383084 wikitext text/x-wiki {{Short description|14th-century castle in Lutsk, Ukraine}} {{refimprove|date=June 2024}} {{Infobox military installation | name = Lutsk Castle | location = [[Lutsk]], Ukraine | coordinates = {{coord|50|44|20|N|25|19|23|E|scale:1000|display=inline}} | image = Lutsk castle tower.jpg | caption = Lubart Tower – main gate of the Lutsk Castle | pushpin_map = Ukraine | type = Castle | built = 14th century | builder = Liubartas | controlled_by = | materials = | height = | in_use = | condition = | owner = | open_to_public = | designations = {{designation list | embed = yes | designation1 = UKRAINE NATIONAL | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''Castle'') | designation1_type = Architecture | designation1_number = 030106 }} | mapframe = yes | mapframe-wikidata = yes | mapframe-zoom = 16 | mapframe-marker = castle <ref>https://lart.lviv.ua/en/objects/zamok-lyubarta</ref> }} ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ 14ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರ ಲುಬಾರ್ಟ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಕೋಟೆಯು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆ ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Луцький замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಲುಟ್ಸ್ಕಿಯಿ ಝಮೊಕ್ ; ಪೋಲಿಷ್ : ಜಮೆಕ್ ವ್ ಲುಕ್ಕು ), ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಿಯುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಿಯುಬಾರ್ಟೊ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Замок Любарта , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಜಮೊಕ್ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾ ) ಅಥವಾ ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಕೊ ಆಕುಟುಟಿನಾ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Верхній замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ: ವರ್ಖ್ನಿ ಝಮೊಕ್ ), 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಗಲಿಷಿಯಾ-ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾದ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಗೆಡಿಮಿನಾಸ್‌ನ ಮಗ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾಸ್ (ಲುಬಾರ್ಟ್) ನ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು . ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 200 ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾ ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ . (14 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಝಾರ್ಟೋರಿಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೋವರ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ನಗರ ಕೋಟೆಯು ಈಗ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ). [[File:Ukr Luzk Burg Lubarta.jpg|thumb|ಲುಬಾರ್ಟ್ ಟವರ್-ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ]] ==ಇತಿಹಾಸ== ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ನ ಲುಚೆಸ್ಕ್ ಪಟ್ಟಣವು 1075 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಮರದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆಗ ಬೋಲೆಸ್ಲಾಸ್ ದಿ ಬೋಲ್ಡ್ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದನು. 1149 ರಲ್ಲಿ ಆರು ವಾರಗಳ ಮುತ್ತಿಗೆಯ ನಂತರ ಯೂರಿ ಡೊಲ್ಗೊರುಕಿ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲನಾದನು. 1255 ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಜೋಚಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ ಕುರೆಮ್ಸಾ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-1</ref> ಸ್ಟೈರ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 1340 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಿಂದಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ (1349), ಜೋಗೈಲಾ (1431), ಮತ್ತು ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ಕೆಸ್ಟುಟೈಟಿಸ್ (1436) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಬಲರಿಂದ ಮುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿತು. ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಸುಪ್ರೀಂ ಡ್ಯೂಕ್ ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ II ಜಾಗಿಲ್ಲೋ ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್ ವೈಟೌಟಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಜಮಾಯಿಸಿದ ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕುಲೀನರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ; ಮಾಸ್ಕೋದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಾಸಿಲಿ II ; ಮತ್ತು ವಲ್ಲಾಚಿಯಾದ ವೊಯಿವೋಡ್ ಡಾನ್ II ​​ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-2</ref> ವೈಟೌಟಾಸ್‌ನ ದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಫಿರಂಗಿ ಮತ್ತು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ದ್ವಾರವು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಕಂದಕದ ಮೇಲಿನ ಸೇತುವೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು . ಈಗ "ಲುಬಾರ್ಟ್", " ಸ್ವಿಟ್ರಿಗೈಲಾ " ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ನಂತರ ) ಮತ್ತು "ಬಿಷಪ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು 16 ಮತ್ತು 17 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು<ref>https://www.facebook.com/share/p/1LryCpwdKi/</ref>. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್‌ಗಳ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದವು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ, ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಅರಮನೆ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ನಿಂತಿದೆ. 1940 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯು 4000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ನಾಜಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ಜೂನ್ 18, 1941 ರಂದು ತೆಗೆದ ಒಂದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು, ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಂದೆ ಜರ್ಮನ್ ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಯಹೂದಿ ಪುರುಷರ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಜುಲೈ 2, 1941 ರಂದು ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಗೆ 1,160 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-3</ref> ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಮಾರಕ ಅಥವಾ ಗುರುತು ಇಲ್ಲ. ಜುಲೈ 4 ರಂದು, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 3,000 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಗೋಡೆಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮನೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದಾತ್ತ ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಕೋಟೆಯ ಅಂಗಳದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಅನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಕೋಟೆಯ ಕೊನೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ಬಿಷಪ್ ಅರಮನೆ. ಇದನ್ನು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಫ್ಯಾಶನ್ ಶೈಲಿಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕೋಟೆಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಮುಂಭಾಗವು ನಾಲ್ಕು ಸುತ್ತಿನ ಸ್ತಂಭಗಳು ಮತ್ತು ತ್ರಿಕೋನ ಪೋರ್ಟಿಕೊದೊಂದಿಗೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಳದ ಅನಿಸಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಸರದ ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಗ್ರಹಿಕೆಗಾಗಿ, ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ನಿಯಮಿತ ನೈಟ್ಲಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಸಂಜೆ ಕೋಟೆ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಮಧ್ಯಯುಗದ ಟಾರ್ಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. 1429 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಟೋವ್ಟ್ ಕರೆದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಜರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಡೆದ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯು ವಿಶ್ವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವುದು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುರೋಪಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ ತುರ್ಕಿಯರ ವಿರುದ್ಧದ ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅವರು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref>https://discover-ukraine.info/places/western-ukraine/lutsk/77</ref> ===ಬ್ಲಾಕ್ ಸ್ಟೋನ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್=== ವೀಲ್‌ಚೇರ್‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಜನರಿಗೆ, ಪೋರ್ಟಬಲ್ ಇಳಿಜಾರು ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, 1 ನೇ ಮಹಡಿ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಅಂಗಳದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ.… ನವೋದಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮುತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನ ಮಹಲು. ಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗವು ಮರಳುಗಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಮಸಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮನೆಯನ್ನು ೧೫೮೮-೮೯ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ೧೫೯೬ ರಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಕಾರ ಜಾನ್ ಲೊರೆಂಟ್ಸೊವಿಚ್ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಎಲ್ವಿವ್ ಔಷಧಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ತೆರೆದರು. ==ಡಬ್ನೋ ಕೋಟೆ== ಈ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಚಲನಶೀಲತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಷರತ್ತುಬದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಮುಂದೆ ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಡಬ್ನೋದಲ್ಲಿರುವ ಪೌರಾಣಿಕ ನಿಧಿಗಳ ಕೋಟೆಯು ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಬುರುಜು ಮಾದರಿಯ ಡುಬೆನ್ ಕೋಟೆಯು ರಿವ್ನೆ ಪ್ರದೇಶದ ಇಕ್ವಾ ನದಿಯ ಬಳಿ ಇದೆ. ಈಗ ಇದನ್ನು ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯು ಟ್ರೆಪೆಜಾಯಿಡಲ್ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಕ್ವಾ ನೀರು ಕಂದಕದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನದಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದಂಡೆಯ ಅದ್ಭುತ ನೋಟ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-4</ref> [[File:200-uah-2020-2.png|thumb|200-uah-2020-2]] [[File:Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502).jpg|thumb|Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502)]] [[File:Луцьк 3823.jpg|thumb|Луцьк 3823]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== sg28peuyjeunweg61kqt0ky2c9kz2fu 1383085 1383084 2026-08-16T05:33:12Z Pragathi. BH 88266 1383085 wikitext text/x-wiki {{Short description|14th-century castle in Lutsk, Ukraine}} {{refimprove|date=June 2024}} {{Infobox military installation | name = Lutsk Castle | location = [[Lutsk]], Ukraine | coordinates = {{coord|50|44|20|N|25|19|23|E|scale:1000|display=inline}} | image = Lutsk castle tower.jpg | caption = Lubart Tower – main gate of the Lutsk Castle | pushpin_map = Ukraine | type = Castle | built = 14th century | builder = Liubartas | controlled_by = | materials = | height = | in_use = | condition = | owner = | open_to_public = | designations = {{designation list | embed = yes | designation1 = UKRAINE NATIONAL | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''Castle'') | designation1_type = Architecture | designation1_number = 030106 }} | mapframe = yes | mapframe-wikidata = yes | mapframe-zoom = 16 | mapframe-marker = castle <ref>https://lart.lviv.ua/en/objects/zamok-lyubarta</ref> }} ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ 14ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರ ಲುಬಾರ್ಟ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಕೋಟೆಯು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆ ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Луцький замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಲುಟ್ಸ್ಕಿಯಿ ಝಮೊಕ್ ; ಪೋಲಿಷ್ : ಜಮೆಕ್ ವ್ ಲುಕ್ಕು ), ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಿಯುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಿಯುಬಾರ್ಟೊ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Замок Любарта , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಜಮೊಕ್ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾ ) ಅಥವಾ ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಕೊ ಆಕುಟುಟಿನಾ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Верхній замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ: ವರ್ಖ್ನಿ ಝಮೊಕ್ ), 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಗಲಿಷಿಯಾ-ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾದ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಗೆಡಿಮಿನಾಸ್‌ನ ಮಗ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾಸ್<ref>https://www.reddit.com/r/castles/comments/uehage/lubarts_castle_ukraine_mid14th_century_the/</ref> (ಲುಬಾರ್ಟ್) ನ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು . ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 200 ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾ ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ . (14 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಝಾರ್ಟೋರಿಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೋವರ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ನಗರ ಕೋಟೆಯು ಈಗ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ). [[File:Ukr Luzk Burg Lubarta.jpg|thumb|ಲುಬಾರ್ಟ್ ಟವರ್-ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ]] ==ಇತಿಹಾಸ== ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ನ ಲುಚೆಸ್ಕ್ ಪಟ್ಟಣವು 1075 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಮರದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆಗ ಬೋಲೆಸ್ಲಾಸ್ ದಿ ಬೋಲ್ಡ್ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದನು. 1149 ರಲ್ಲಿ ಆರು ವಾರಗಳ ಮುತ್ತಿಗೆಯ ನಂತರ ಯೂರಿ ಡೊಲ್ಗೊರುಕಿ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲನಾದನು. 1255 ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಜೋಚಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ ಕುರೆಮ್ಸಾ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-1</ref> ಸ್ಟೈರ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 1340 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಿಂದಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ (1349), ಜೋಗೈಲಾ (1431), ಮತ್ತು ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ಕೆಸ್ಟುಟೈಟಿಸ್ (1436) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಬಲರಿಂದ ಮುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿತು. ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಸುಪ್ರೀಂ ಡ್ಯೂಕ್ ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ II ಜಾಗಿಲ್ಲೋ ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್ ವೈಟೌಟಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಜಮಾಯಿಸಿದ ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕುಲೀನರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ; ಮಾಸ್ಕೋದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಾಸಿಲಿ II ; ಮತ್ತು ವಲ್ಲಾಚಿಯಾದ ವೊಯಿವೋಡ್ ಡಾನ್ II ​​ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-2</ref> ವೈಟೌಟಾಸ್‌ನ ದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಫಿರಂಗಿ ಮತ್ತು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ದ್ವಾರವು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಕಂದಕದ ಮೇಲಿನ ಸೇತುವೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು . ಈಗ "ಲುಬಾರ್ಟ್", " ಸ್ವಿಟ್ರಿಗೈಲಾ " ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ನಂತರ ) ಮತ್ತು "ಬಿಷಪ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು 16 ಮತ್ತು 17 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು<ref>https://www.facebook.com/share/p/1LryCpwdKi/</ref>. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್‌ಗಳ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದವು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ, ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಅರಮನೆ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ನಿಂತಿದೆ. 1940 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯು 4000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ನಾಜಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ಜೂನ್ 18, 1941 ರಂದು ತೆಗೆದ ಒಂದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು, ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಂದೆ ಜರ್ಮನ್ ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಯಹೂದಿ ಪುರುಷರ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಜುಲೈ 2, 1941 ರಂದು ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಗೆ 1,160 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-3</ref> ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಮಾರಕ ಅಥವಾ ಗುರುತು ಇಲ್ಲ. ಜುಲೈ 4 ರಂದು, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 3,000 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಗೋಡೆಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮನೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದಾತ್ತ ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಕೋಟೆಯ ಅಂಗಳದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಅನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಕೋಟೆಯ ಕೊನೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ಬಿಷಪ್ ಅರಮನೆ. ಇದನ್ನು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಫ್ಯಾಶನ್ ಶೈಲಿಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕೋಟೆಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಮುಂಭಾಗವು ನಾಲ್ಕು ಸುತ್ತಿನ ಸ್ತಂಭಗಳು ಮತ್ತು ತ್ರಿಕೋನ ಪೋರ್ಟಿಕೊದೊಂದಿಗೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಳದ ಅನಿಸಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಸರದ ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಗ್ರಹಿಕೆಗಾಗಿ, ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ನಿಯಮಿತ ನೈಟ್ಲಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಸಂಜೆ ಕೋಟೆ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಮಧ್ಯಯುಗದ ಟಾರ್ಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. 1429 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಟೋವ್ಟ್ ಕರೆದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಜರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಡೆದ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯು ವಿಶ್ವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವುದು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುರೋಪಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ ತುರ್ಕಿಯರ ವಿರುದ್ಧದ ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅವರು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref>https://discover-ukraine.info/places/western-ukraine/lutsk/77</ref> ===ಬ್ಲಾಕ್ ಸ್ಟೋನ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್=== ವೀಲ್‌ಚೇರ್‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಜನರಿಗೆ, ಪೋರ್ಟಬಲ್ ಇಳಿಜಾರು ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, 1 ನೇ ಮಹಡಿ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಅಂಗಳದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ.… ನವೋದಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮುತ್ತು ಕಪ್ಪು ಕಲ್ಲಿನ ಮಹಲು. ಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗವು ಮರಳುಗಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಮಸಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮನೆಯನ್ನು ೧೫೮೮-೮೯ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ೧೫೯೬ ರಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಕಾರ ಜಾನ್ ಲೊರೆಂಟ್ಸೊವಿಚ್ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಎಲ್ವಿವ್ ಔಷಧಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ತೆರೆದರು. ==ಡಬ್ನೋ ಕೋಟೆ== ಈ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಚಲನಶೀಲತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಷರತ್ತುಬದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಮುಂದೆ ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಡಬ್ನೋದಲ್ಲಿರುವ ಪೌರಾಣಿಕ ನಿಧಿಗಳ ಕೋಟೆಯು ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಬುರುಜು ಮಾದರಿಯ ಡುಬೆನ್ ಕೋಟೆಯು ರಿವ್ನೆ ಪ್ರದೇಶದ ಇಕ್ವಾ ನದಿಯ ಬಳಿ ಇದೆ. ಈಗ ಇದನ್ನು ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯು ಟ್ರೆಪೆಜಾಯಿಡಲ್ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಕ್ವಾ ನೀರು ಕಂದಕದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನದಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದಂಡೆಯ ಅದ್ಭುತ ನೋಟ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-4</ref> [[File:200-uah-2020-2.png|thumb|200-uah-2020-2]] [[File:Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502).jpg|thumb|Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502)]] [[File:Луцьк 3823.jpg|thumb|Луцьк 3823]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 11l5bczix0kbsymqp0ybnoojkn1pvev 1383087 1383085 2026-08-16T05:35:50Z Pragathi. BH 88266 1383087 wikitext text/x-wiki {{Short description|14th-century castle in Lutsk, Ukraine}} {{refimprove|date=June 2024}} {{Infobox military installation | name = Lutsk Castle | location = [[Lutsk]], Ukraine | coordinates = {{coord|50|44|20|N|25|19|23|E|scale:1000|display=inline}} | image = Lutsk castle tower.jpg | caption = Lubart Tower – main gate of the Lutsk Castle | pushpin_map = Ukraine | type = Castle | built = 14th century | builder = Liubartas | controlled_by = | materials = | height = | in_use = | condition = | owner = | open_to_public = | designations = {{designation list | embed = yes | designation1 = UKRAINE NATIONAL | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''Castle'') | designation1_type = Architecture | designation1_number = 030106 }} | mapframe = yes | mapframe-wikidata = yes | mapframe-zoom = 16 | mapframe-marker = castle <ref>https://lart.lviv.ua/en/objects/zamok-lyubarta</ref> }} ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ 14ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರ ಲುಬಾರ್ಟ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಕೋಟೆಯು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆ ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Луцький замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಲುಟ್ಸ್ಕಿಯಿ ಝಮೊಕ್ ; ಪೋಲಿಷ್ : ಜಮೆಕ್ ವ್ ಲುಕ್ಕು ), ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಿಯುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಿಯುಬಾರ್ಟೊ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Замок Любарта , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಜಮೊಕ್ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾ ) ಅಥವಾ ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಕೊ ಆಕುಟುಟಿನಾ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Верхній замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ: ವರ್ಖ್ನಿ ಝಮೊಕ್ ), 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಗಲಿಷಿಯಾ-ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾದ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಗೆಡಿಮಿನಾಸ್‌ನ ಮಗ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾಸ್<ref>https://www.reddit.com/r/castles/comments/uehage/lubarts_castle_ukraine_mid14th_century_the/</ref> (ಲುಬಾರ್ಟ್) ನ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು . ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 200 ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾ ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ . (14 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಝಾರ್ಟೋರಿಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೋವರ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ನಗರ ಕೋಟೆಯು ಈಗ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ). [[File:Ukr Luzk Burg Lubarta.jpg|thumb|ಲುಬಾರ್ಟ್ ಟವರ್-ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ]] ==ಇತಿಹಾಸ== ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ನ ಲುಚೆಸ್ಕ್ ಪಟ್ಟಣವು 1075 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಮರದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆಗ ಬೋಲೆಸ್ಲಾಸ್ ದಿ ಬೋಲ್ಡ್ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದನು. 1149 ರಲ್ಲಿ ಆರು ವಾರಗಳ ಮುತ್ತಿಗೆಯ ನಂತರ ಯೂರಿ ಡೊಲ್ಗೊರುಕಿ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲನಾದನು. 1255 ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಜೋಚಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ ಕುರೆಮ್ಸಾ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-1</ref> ಸ್ಟೈರ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕೋಟೆ]]ಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 1340 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಿಂದಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ (1349), ಜೋಗೈಲಾ (1431), ಮತ್ತು ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ಕೆಸ್ಟುಟೈಟಿಸ್ (1436) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಬಲರಿಂದ ಮುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿತು. ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಸುಪ್ರೀಂ ಡ್ಯೂಕ್ ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ II ಜಾಗಿಲ್ಲೋ ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್ ವೈಟೌಟಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಜಮಾಯಿಸಿದ ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕುಲೀನರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ; ಮಾಸ್ಕೋದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಾಸಿಲಿ II ; ಮತ್ತು ವಲ್ಲಾಚಿಯಾದ ವೊಯಿವೋಡ್ ಡಾನ್ II ​​ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-2</ref> ವೈಟೌಟಾಸ್‌ನ ದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಫಿರಂಗಿ ಮತ್ತು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ದ್ವಾರವು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಕಂದಕದ ಮೇಲಿನ ಸೇತುವೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು . ಈಗ "ಲುಬಾರ್ಟ್", " ಸ್ವಿಟ್ರಿಗೈಲಾ " ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ನಂತರ ) ಮತ್ತು "ಬಿಷಪ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ [[ಗೋಪುರ]]ಗಳನ್ನು 16 ಮತ್ತು 17 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು<ref>https://www.facebook.com/share/p/1LryCpwdKi/</ref>. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್‌ಗಳ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದವು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ, ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಅರಮನೆ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ನಿಂತಿದೆ. 1940 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯು 4000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ನಾಜಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ಜೂನ್ 18, 1941 ರಂದು ತೆಗೆದ ಒಂದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು, ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಂದೆ ಜರ್ಮನ್ ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಯಹೂದಿ ಪುರುಷರ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಜುಲೈ 2, 1941 ರಂದು ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಗೆ 1,160 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-3</ref> ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಮಾರಕ ಅಥವಾ ಗುರುತು ಇಲ್ಲ. ಜುಲೈ 4 ರಂದು, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 3,000 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಗೋಡೆಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮನೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದಾತ್ತ ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಕೋಟೆಯ ಅಂಗಳದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಅನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಕೋಟೆಯ ಕೊನೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ಬಿಷಪ್ ಅರಮನೆ. ಇದನ್ನು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಫ್ಯಾಶನ್ ಶೈಲಿಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕೋಟೆಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಮುಂಭಾಗವು ನಾಲ್ಕು ಸುತ್ತಿನ ಸ್ತಂಭಗಳು ಮತ್ತು ತ್ರಿಕೋನ ಪೋರ್ಟಿಕೊದೊಂದಿಗೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಳದ ಅನಿಸಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಸರದ ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಗ್ರಹಿಕೆಗಾಗಿ, ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ನಿಯಮಿತ ನೈಟ್ಲಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಸಂಜೆ ಕೋಟೆ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಮಧ್ಯಯುಗದ ಟಾರ್ಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. 1429 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಟೋವ್ಟ್ ಕರೆದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಜರ [[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ನಡೆದ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯು ವಿಶ್ವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವುದು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುರೋಪಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ ತುರ್ಕಿಯರ ವಿರುದ್ಧದ ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅವರು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref>https://discover-ukraine.info/places/western-ukraine/lutsk/77</ref> ===ಬ್ಲಾಕ್ ಸ್ಟೋನ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್=== ವೀಲ್‌ಚೇರ್‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಜನರಿಗೆ, ಪೋರ್ಟಬಲ್ ಇಳಿಜಾರು ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, 1 ನೇ ಮಹಡಿ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಅಂಗಳದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ.… ನವೋದಯ [[ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ |ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]ದ ಮುತ್ತು [[ಕಪ್ಪು]] ಕಲ್ಲಿನ ಮಹಲು. ಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗವು ಮರಳುಗಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಮಸಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮನೆಯನ್ನು ೧೫೮೮-೮೯ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ೧೫೯೬ ರಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಕಾರ ಜಾನ್ ಲೊರೆಂಟ್ಸೊವಿಚ್ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಎಲ್ವಿವ್ ಔಷಧಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ತೆರೆದರು. ==ಡಬ್ನೋ ಕೋಟೆ== ಈ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಚಲನಶೀಲತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಷರತ್ತುಬದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಮುಂದೆ ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಡಬ್ನೋದಲ್ಲಿರುವ ಪೌರಾಣಿಕ ನಿಧಿಗಳ ಕೋಟೆಯು ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಬುರುಜು ಮಾದರಿಯ ಡುಬೆನ್ ಕೋಟೆಯು ರಿವ್ನೆ ಪ್ರದೇಶದ ಇಕ್ವಾ ನದಿಯ ಬಳಿ ಇದೆ. ಈಗ ಇದನ್ನು ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯು ಟ್ರೆಪೆಜಾಯಿಡಲ್ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಕ್ವಾ ನೀರು ಕಂದಕದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನದಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದಂಡೆಯ ಅದ್ಭುತ ನೋಟ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-4</ref> [[File:200-uah-2020-2.png|thumb|200-uah-2020-2]] [[File:Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502).jpg|thumb|Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502)]] [[File:Луцьк 3823.jpg|thumb|Луцьк 3823]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 3jptlj37wxbgu13h50y4sgns81dhrqk 1383088 1383087 2026-08-16T05:38:54Z Pragathi. BH 88266 1383088 wikitext text/x-wiki {{Short description|14th-century castle in Lutsk, Ukraine}} {{refimprove|date=June 2024}} {{Infobox military installation | name = Lutsk Castle | location = [[Lutsk]], Ukraine | coordinates = {{coord|50|44|20|N|25|19|23|E|scale:1000|display=inline}} | image = Lutsk castle tower.jpg | caption = Lubart Tower – main gate of the Lutsk Castle | pushpin_map = Ukraine | type = Castle | built = 14th century | builder = Liubartas | controlled_by = | materials = | height = | in_use = | condition = | owner = | open_to_public = | designations = {{designation list | embed = yes | designation1 = UKRAINE NATIONAL | designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''Castle'') | designation1_type = Architecture | designation1_number = 030106 }} | mapframe = yes | mapframe-wikidata = yes | mapframe-zoom = 16 | mapframe-marker = castle <ref>https://lart.lviv.ua/en/objects/zamok-lyubarta</ref> }} ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ 14ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರ ಲುಬಾರ್ಟ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಕೋಟೆಯು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆ ( ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Луцький замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಲುಟ್ಸ್ಕಿಯಿ ಝಮೊಕ್ ; ಪೋಲಿಷ್ : ಜಮೆಕ್ ವ್ ಲುಕ್ಕು ), ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಿಯುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಿಯುಬಾರ್ಟೊ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Замок Любарта , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ : ಜಮೊಕ್ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾ ) ಅಥವಾ ಮೇಲಿನ ಕೋಟೆ ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ : ಲಕೊ ಆಕುಟುಟಿನಾ ಪಿಲಿಸ್ ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Верхній замок , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ: ವರ್ಖ್ನಿ ಝಮೊಕ್ ), 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಗಲಿಷಿಯಾ-ವೊಲ್ಹಿನಿಯಾದ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಗೆಡಿಮಿನಾಸ್‌ನ ಮಗ ಲಿಯುಬಾರ್ಟಾಸ್<ref>https://www.reddit.com/r/castles/comments/uehage/lubarts_castle_ukraine_mid14th_century_the/</ref> (ಲುಬಾರ್ಟ್) ನ ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು . ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 200 ಹ್ರಿವ್ನಿಯಾ ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ . (14 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಝಾರ್ಟೋರಿಸ್ಕಿ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೋವರ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ನಗರ ಕೋಟೆಯು ಈಗ ಅವಶೇಷವಾಗಿದೆ). [[File:Ukr Luzk Burg Lubarta.jpg|thumb|ಲುಬಾರ್ಟ್ ಟವರ್-ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ]] ==ಇತಿಹಾಸ== ಕೀವನ್ ರುಸ್‌ನ ಲುಚೆಸ್ಕ್ ಪಟ್ಟಣವು 1075 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಮರದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆಗ ಬೋಲೆಸ್ಲಾಸ್ ದಿ ಬೋಲ್ಡ್ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದನು. 1149 ರಲ್ಲಿ ಆರು ವಾರಗಳ ಮುತ್ತಿಗೆಯ ನಂತರ ಯೂರಿ ಡೊಲ್ಗೊರುಕಿ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲನಾದನು. 1255 ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಜೋಚಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ ಕುರೆಮ್ಸಾ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು . <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-1</ref> ಸ್ಟೈರ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕೋಟೆ]]ಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 1340 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಿಂದಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಕ್ಯಾಸಿಮಿರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ (1349), ಜೋಗೈಲಾ (1431), ಮತ್ತು ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ಕೆಸ್ಟುಟೈಟಿಸ್ (1436) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಬಲರಿಂದ ಮುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿತು. ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಸುಪ್ರೀಂ ಡ್ಯೂಕ್ ವ್ಲಾಡಿಸ್ಲಾವ್ II ಜಾಗಿಲ್ಲೋ ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್ ವೈಟೌಟಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಜಮಾಯಿಸಿದ ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ಕುಲೀನರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸಿಗಿಸ್ಮಂಡ್ ; ಮಾಸ್ಕೋದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಾಸಿಲಿ II ; ಮತ್ತು ವಲ್ಲಾಚಿಯಾದ ವೊಯಿವೋಡ್ ಡಾನ್ II ​​ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು .<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-2</ref> ವೈಟೌಟಾಸ್‌ನ ದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಫಿರಂಗಿ ಮತ್ತು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ದ್ವಾರವು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಕಂದಕದ ಮೇಲಿನ ಸೇತುವೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು . ಈಗ "ಲುಬಾರ್ಟ್", " ಸ್ವಿಟ್ರಿಗೈಲಾ " ( ಲಿಥುವೇನಿಯನ್ ರಾಜಕುಮಾರರ ನಂತರ ) ಮತ್ತು "ಬಿಷಪ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ [[ಗೋಪುರ]]ಗಳನ್ನು 16 ಮತ್ತು 17 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು<ref>https://www.facebook.com/share/p/1LryCpwdKi/</ref>. ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್, ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ಯೂಕ್‌ಗಳ ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದವು. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ, ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಅರಮನೆ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ನಿಂತಿದೆ. 1940 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯು 4000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ನಾಜಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ಜೂನ್ 18, 1941 ರಂದು ತೆಗೆದ ಒಂದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು, ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಲುಟ್ಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯ ಮುಂದೆ ಜರ್ಮನ್ ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಯಹೂದಿ ಪುರುಷರ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು. ಜುಲೈ 2, 1941 ರಂದು ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಗೆ 1,160 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-3</ref> ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಮಾರಕ ಅಥವಾ ಗುರುತು ಇಲ್ಲ. ಜುಲೈ 4 ರಂದು, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 3,000 ಯಹೂದಿಗಳನ್ನು ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಗೋಡೆಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ರಾಜಮನೆತನದ ಮನೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದಾತ್ತ ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಕೋಟೆಯ ಅಂಗಳದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಅನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಕೋಟೆಯ ಕೊನೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದರೆ ಬಿಷಪ್ ಅರಮನೆ. ಇದನ್ನು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಫ್ಯಾಶನ್ ಶೈಲಿಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕೋಟೆಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಮುಂಭಾಗವು ನಾಲ್ಕು ಸುತ್ತಿನ ಸ್ತಂಭಗಳು ಮತ್ತು ತ್ರಿಕೋನ ಪೋರ್ಟಿಕೊದೊಂದಿಗೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಕೋಟೆಯು ಒಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಳದ ಅನಿಸಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಸರದ ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಗ್ರಹಿಕೆಗಾಗಿ, ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ನಿಯಮಿತ ನೈಟ್ಲಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಸಂಜೆ ಕೋಟೆ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಮಧ್ಯಯುಗದ ಟಾರ್ಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. 1429 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ವಿಟೋವ್ಟ್ ಕರೆದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಜರ [[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ನಡೆದ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯು ವಿಶ್ವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವುದು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುರೋಪಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ ತುರ್ಕಿಯರ ವಿರುದ್ಧದ ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅವರು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref>https://discover-ukraine.info/places/western-ukraine/lutsk/77</ref> ===ಬ್ಲಾಕ್ ಸ್ಟೋನ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್=== ವೀಲ್‌ಚೇರ್‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಜನರಿಗೆ, ಪೋರ್ಟಬಲ್ ಇಳಿಜಾರು ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, 1 ನೇ ಮಹಡಿ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಅಂಗಳದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ.… ನವೋದಯ [[ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ |ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]ದ ಮುತ್ತು [[ಕಪ್ಪು]] ಕಲ್ಲಿನ ಮಹಲು. ಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗವು ಮರಳುಗಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಮಸಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮನೆಯನ್ನು ೧೫೮೮-೮೯ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ೧೫೯೬ ರಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಕಾರ ಜಾನ್ ಲೊರೆಂಟ್ಸೊವಿಚ್ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಎಲ್ವಿವ್ ಔಷಧಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ತೆರೆದರು. ==ಡಬ್ನೋ ಕೋಟೆ== ಈ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಚಲನಶೀಲತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಷರತ್ತುಬದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಮುಂದೆ ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಡಬ್ನೋದಲ್ಲಿರುವ ಪೌರಾಣಿಕ ನಿಧಿಗಳ ಕೋಟೆಯು ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಬುರುಜು ಮಾದರಿಯ ಡುಬೆನ್ ಕೋಟೆಯು ರಿವ್ನೆ ಪ್ರದೇಶದ ಇಕ್ವಾ ನದಿಯ ಬಳಿ ಇದೆ. ಈಗ ಇದನ್ನು ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯು ಟ್ರೆಪೆಜಾಯಿಡಲ್ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಕ್ವಾ ನೀರು ಕಂದಕದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನದಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದಂಡೆಯ ಅದ್ಭುತ ನೋಟ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ===ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವುದು=== ಈ ಕೋಟೆಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ತುಂಬಾ ಸುಲಭ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ನಗರದ ಹಳೆಯ ಪಟ್ಟಣದ ಕೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ. ಲುಬಾರ್ಟ್ ಕೋಟೆಯು 1A ಕಾಫೆಡ್ರಾಲ್ನಾ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ . ನೀವು ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರಗಳಿಗೆ ಆಹ್ಲಾದಕರವಾದ ನಡಿಗೆಗೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವವರಿಗೆ, ನಗರ ಬಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ಶಟಲ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ನೀವು "ಓಲ್ಡ್ ಟೌನ್" ಗೆ ಹೋಗುವ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಯಬೇಕು. ನೀವು ಸ್ಥಳೀಯ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಬಳಸಬಹುದು, ಅದು ನಿಮ್ಮನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶ ಗೋಪುರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ . ನೀವು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಆಗಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಲುಟ್ಸ್ಕ್ ಉತ್ತಮ ರೈಲು ಮತ್ತು ಬಸ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಂದ, ನೀವು ನೇರ ಶಟಲ್ ಮೂಲಕ ಕೋಟೆಯನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು; ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಗೋಪುರದ ಸ್ಮಾರಕ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮುಂಭಾಗವು ದೂರದಿಂದಲೇ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Lubart%27s_Castle#cite_note-4</ref> [[File:200-uah-2020-2.png|thumb|200-uah-2020-2]] [[File:Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502).jpg|thumb|Lutsk Lubarts' Castle 02 (YDS 5502)]] [[File:Луцьк 3823.jpg|thumb|Луцьк 3823]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 5ob2wxbu8nzypqkcmfau13tc1is3d7h 2 180441 1383102 2026-08-16T09:19:42Z Ashwini Rai K 98657 ಹೊಸ ಪುಟ: ನಮಸ್ತೆ ನಾನು ಅಶ್ವಿನಿ.ಕೆ. 1383102 wikitext text/x-wiki ನಮಸ್ತೆ ನಾನು ಅಶ್ವಿನಿ.ಕೆ. 8lc7l9gsa61z92dn7eegfqamd09a7ge