Википедия krcwiki https://krc.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Медиа Къуллукъ Сюзюу Къошулуучу Къошулуучуну сюзюу Википедия Википедия сюзюу Файл Файлны сюзюу MediaWiki MediaWiki-ни сюзюу Шаблон Шаблонну сюзюу Болушлукъ Болушлукъну сюзюу Категория Категорияны сюзюу TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 10 900 123549 106596 2026-04-11T13:02:19Z DarqaviPalladin 4737 123549 wikitext text/x-wiki {{Image label begin|image=BlankMap-Europe.png|width={{{width|400}}}|float={{{float|none}}}}} {{Image label small|x=0.665|y=0.769|scale={{{width|400}}}|text=[[Албания|<small>Алб.</small>]]}} {{Image label small|x=0.28|y=0.77|scale={{{width|400}}}|text=[[Андорра|<small><small>Анд.</small></small>]]}} {{Image label small|x=0.5|y=0.62|scale={{{width|400}}}|text=[[Австрия|Австрия]]}} {{Image label small|x=0.66|y=0.42|scale={{{width|400}}}|text=[[Белорус|Белорус]]}} {{Image label small|x=0.32|y=0.56|scale={{{width|400}}}|text=[[Бельгия|Бельгия]]}} {{Image label small|x=0.58|y=0.70|scale={{{width|400}}}|text=[[Босния эм Герцеговина|<small>Босния</small>]]}} {{Image label small|x=0.72|y=0.70|scale={{{width|400}}}|text=[[Болгария|Болгария]]}} {{Image label small|x=0.565|y=0.675|scale={{{width|400}}}|text=[[Хорватия|<small>Хорватия</small>]]}} {{Image label small|x=0.93|y=0.86|scale={{{width|400}}}|text=[[Кипр|Кипр]]}} {{Image label small|x=0.52|y=0.580|scale={{{width|400}}}|text=[[Чехия|Чехия]]}} {{Image label small|x=0.41|y=0.43|scale={{{width|400}}}|text=[[Дания|Дания]]}} {{Image label small|x=0.58|y=0.31|scale={{{width|400}}}|text=[[Эстония|Эстония]]}} {{Image label small|x=0.54|y=0.21|scale={{{width|400}}}|text=[[Финляндия|Финляндия]]}} {{Image label small|x=0.3|y=0.68|scale={{{width|400}}}|text=[[Франция|Франция]]}} {{Image label small|x=0.44|y=0.78|scale={{{width|400}}}|text=[[Корсика|(Фр.)]]}} {{Image label small|x=0.42|y=0.529|scale={{{width|400}}}|text=[[Германия|Германия]]}} {{Image label small|x=0.72|y=0.8|scale={{{width|400}}}|text=[[Греция|Греция]]}} {{Image label small|x=0.9|y=0.6|scale={{{width|400}}}|text=[[Гюрджю|Гюрджю→]]}} {{Image label small|x=0.585|y=0.61|scale={{{width|400}}}|text=[[Маджар|Маджар]]}} {{Image label small|x=0.06|y=0.19|scale={{{width|400}}}|text=[[Исландия|Исландия]]}} {{Image label small|x=0.122|y=0.51|scale={{{width|400}}}|text=[[Ирландия|Ирландия]]}} {{Image label small|x=0.49|y=0.74|scale={{{width|400}}}|text=[[Италия|Италия]]}} {{Image label small|x=0.455|y=0.825|scale={{{width|400}}}|text=[[Сардиния|(Ит.)]]}} {{Image label small|x=0.56|y=0.88|scale={{{width|400}}}|text=[[Сицилия|(Ит.)]]}} {{Image label small|x=0.6|y=0.35|scale={{{width|400}}}|text=[[Латвия|Латвия]]}} {{Image label small|x=0.46|y=0.64|scale={{{width|400}}}|text=[[Лихтенштейн|<small>Лих.</small>]]}} {{Image label small|x=0.59|y=0.40|scale={{{width|400}}}|text=[[Литва|Литва]]}} {{Image label small|x=0.38|y=0.59|scale={{{width|400}}}|text=[[Люксембург|<small>Люк.</small>]]}} {{Image label small|x=0.685|y=0.7440|scale={{{width|400}}}|text=[[Шимал Македония|<small>Ш. Мак.</small>]]}} {{Image label small|x=0.57|y=0.91|scale={{{width|400}}}|text=[[Мальта|Мальта]]}} {{Image label small|x=0.73|y=0.565|scale={{{width|400}}}|text=[[Молдавия|<small>Молдавия</small>]]}} {{Image label small|x=0.38|y=0.74|scale={{{width|400}}}|text=[[Монако|<small>Мон.</small>]]}} {{Image label small|x=0.62|y=0.73|scale={{{width|400}}}|text=[[Черногория|<small>Чер.</small>]]}} {{Image label small|x=0.35|y=0.52|scale={{{width|400}}}|text=[[Нидерландла|Нид.]]}} {{Image label small|x=0.34|y=0.28|scale={{{width|400}}}|text=[[Норвегия|Норвегия]]}} {{Image label small|x=0.55|y=0.51|scale={{{width|400}}}|text=[[Польша|Польша]]}} {{Image label small|x=0.09|y=0.85|scale={{{width|400}}}|text=[[Португалия|Португалия]]}} {{Image label small|x=0.68|y=0.62|scale={{{width|400}}}|text=[[Румыния|Румыния]]}} {{Image label small|x=0.8|y=0.25|scale={{{width|400}}}|text=[[Россия|Россия]]}} {{Image label small|x=0.58|y=0.43|scale={{{width|400}}}|text=[[Калининград область|(Рос.)]]}} {{Image label small|x=0.50|y=0.715|scale={{{width|400}}}|text=[[Сан-Марино|<small>Сан-М.</small>]]}} {{Image label small|x=0.64|y=0.687|scale={{{size|400}}}|text=[[Сербия|Сербия]]}} {{Image label small|x=0.6|y=0.57|scale={{{width|400}}}|text=[[Словакия|<small>Словакия</small>]]}} {{Image label small|x=0.525|y=0.67|scale={{{width|400}}}|text=[[Словения|<small>Сло.</small>]]}} {{Image label small|x=0.2|y=0.83|scale={{{width|400}}}|text=[[Испания|Испания]]}} {{Image label small|x=0.46|y=0.34|scale={{{width|400}}}|text=[[Швеция|Швеция]]}} {{Image label small|x=0.4|y=0.67|scale={{{width|400}}}|text=[[Швейцария|Швейц.]]}} {{Image label small|x=0.87|y=0.77|scale={{{width|400}}}|text=[[Туркия|Тюрк]]}} {{Image label small|x=0.75|y=0.5|scale={{{width|400}}}|text=[[Украина|Украина]]}} {{Image label small|x=0.215|y=0.49|scale={{{width|400}}}|text=[[Уллу Британия|Уллу Британия]]}} {{Image label small|x=0.49|y=0.775|scale={{{width|400}}}|text=[[Ватикан|<small>Ватикан</small>]]}} {{Image label small|x=0.565|y=0.755|scale={{{width|400}}}|text=[[Адриатика тенгиз|<span style="font-style: italic; color: #48A3B5;">Адриат.<br />тенгиз</span>]]}} {{Image label small|x=0.34|y=0.01|scale={{{width|400}}}|text=[[Шимал Бузлауукъ океан|<span style="font-style: italic; color: #48A3B5;">Шимал<br />Бузлауукъ<br />океан</span>]]}} {{Image label small|x=0.48|y=0.26|scale={{{width|400}}}|text=[[Балтий тенгиз|<span style="font-style: italic; color: #48A3B5;">Балтий<br />тенгиз</span>]]}} {{Image label small|x=0.5|y=0.01|scale={{{width|400}}}|text=[[Баренцни тенгизи|<span style="font-style: italic; color: #48A3B5;">Баренцни тенгизи</span>]]}} {{Image label small|x=0.15|y=0.7|scale={{{width|400}}}|text=[[Бискай богъаз|<span style="font-style: italic; color: #48A3B5;">Бискай<br />богъаз</span>]]}} {{Image label small|x=0.9|y=0.62|scale={{{width|400}}}|text=[[Къара тенгиз|<span style="font-style: italic; color: #48A3B5;">Къара<br />тенгиз</span>]]}} {{Image label small|x=0.12|y=0.575|scale={{{width|400}}}|text=[[Кельт тенгиз|<span style="font-style: italic; color: #48A3B5;">Кельт<br />тенгиз</span>]]}} {{Image label small|x=0.4|y=0.38|scale={{{width|400}}}|text=[[Скагеррак|<span style="font-style: italic; color: #48A3B5;">Скагеррак</span>]]}} {{Image label small|x=0.12|y=0.01|scale={{{width|400}}}|text=[[Гренланд тенгиз|<span style="font-style: italic; color: #48A3B5;">Гренланд тенгиз</span>]]}} {{Image label small|x=0.09|y=0.92|scale={{{width|400}}}|text=[[Кадис богъаз|<span style="font-style: italic; color: #48A3B5;">Кадис<br />богъаз</span>]]}} {{Image label small|x=0.34|y=0.905|scale={{{width|400}}}|text=[[Джерле арасы тенгиз|<span style="font-style: italic; color: #48A3B5;"> <br />Джерле арасы тенгиз</span>]]}} {{Image label small|x=0.01|y=0.63|scale={{{width|400}}}|text=[[Атлантика океан|<span style="font-style: italic; color: #48A3B5;">Шимал<br />Атлантика<br />океан<br /></span>]]}} {{Image label small|x=0.30|y=0.40|scale={{{width|400}}}|text=[[Шимал тенгиз|<span style="font-style: italic; color: #48A3B5;">Шимал<br />тенгиз</span>]]}} {{Image label small|x=0.30|y=0.17|scale={{{width|400}}}|text=[[Норвег тенгиз|<span style="font-style: italic; color: #48A3B5;">Норвег<br />тенгиз</span>]]}} {{Image label small|x=0.199|y=0.934|scale={{{width|400}}}|text=[[Гибралтар ачыкъ богъаз|<span style="font-style: italic; color: #48A3B5;">Гибралтар<br />ачыкъ богъаз</span>]]}} {{Image label end}} <noinclude> [[Category:Шаблонла:Картала]] </noinclude> ozuihjtn152po59ict0on5plmyfb8sk 0 1424 123548 114467 2026-04-11T12:58:14Z DarqaviPalladin 4737 123548 wikitext text/x-wiki {{Кърал|Аты=Литва|Байракъ=Flag of Lithuania.svg|Герб=Coat of arms of Lithuania.svg|Карта=EU-Lithuania.svg|Гимн=Tautiška giesmė [[File:Tautiška giesme instumental.ogg]]|Оригинал аты={{lang-lt|Lietuvos Respublika}}|Байракъгъа_джибериу=Литваны байрагъы|Гербге_джибериу=Литваны гербы|Кърал оноуну формасы=Президент-парламент республика|Башчыны постуну аты=[[Президент]]|Башчы=[[Гитанас Науседа]]|Башчыны постуну аты2=Биринчи-министр|Башчы2=[[Гинтаутас Палуцкас]]|Башчыны постуну аты3=Сеймны председатели|Башчы3=[[Саулюс Сквернялис]]|Тил=[[Литва тил]]|Ара шахар=[[Вильнюс]]|Эм уллу шахарла=Вильнюс, [[Каунас]], [[Клайпеда]], [[Шяуляй]], [[Паневежис]]|Территория=65 302|Территориясыны орну=121|Эркинлик=[[Совет Социалист Республикаланы Союзу|ССРС]]-ндан|Эркинликни датасы=[[1990 джыл|1990 джылда]] [[11 марта]]|Джыл=2022|Халкъ=2840758|Халкъыны орну=137|Басыннганы=45|БИП джылы=2022|БИП=70,523 млрд доллар|БИП орну=83|Адам башына БИП джылы=2022|Адам башына БИП=25 036|Адам башына БИП орну=44|ААИ джылы=2024|IDH=0,879|ААИ=0,879|ААИ категориясы=<span style="color:#090;">бек мийик</span>|Домен=[[.lt]], [[.eu]]|Валютасы=[[евро]]|Телефон коду=370|Заман бёлюмю=[[UTC+02:00|UTC+2]] [[UTC+03:00|UTC+3]]|Ара_шахарны_координатлары={{Coord|54|41|N|25|19|E|type:city}}|ААИ орну=37|Суу=1.98|Халкъла арасы организацияла=[[Бирлешген Миллетлени Организациясы|БМО]], [[Европаны Кенгеши|ЕК]], [[Дуния сатыу-алыу организация|ДСАО]], [[Европа бирлик|ЕБ]], [[Шимал Атлантика кесаматны организациясы|ШАКО]]|Картаны_суратлау=Литва Европаны картасында.}} '''Литва''' ({{lang-lt|Lietuva}}), официал аты '''Литва Республикасы''' ({{lang-lt|Lietuvos Respublika}}) — [[Европа]]да, [[Балтика тенгиз|Балтика тенгизни]] джагъасында орналгъан къралды. [[Балтика|Балтика тийресине]] майданы бла эмда халкъы бла эм уллу къралды. Шималда [[Латвия]], къыбыла-кюнчыгъышда [[Белорус]], къыбыла-кюнбатышда [[Польша]] эмда [[Россия Федерация|Россия]] бла ([[Калининград область]]) чекленеди. Бютёу территориясы - 65 302 км². Суу джагъасы - 99 км. [[Ара шахар|Ара шахары]] - [[Вильнюс]]. Кърал ачхасы - [[евро]]. Крал тили - [[литва тил]]. == Географиясы == == Халкъы == == Тарихи == == Политикасы == == Административ бёлюннгени == == Экономикасы == {{Template:Тамамланмагъан статья|Литва}} {{Template:Европаны къраллары}} <!-- Категорияла бла интервикиле --> [[Категория:Къралла]] [[Категория:Литва]] f7yz0fo54wirt9udnouc471ghw9om30 0 1482 123541 118229 2026-04-11T12:34:35Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 123541 wikitext text/x-wiki {{Тил | аты=Орус тил | кеси аты= русский язык | къралла= [[Россия]], [[БКъБ]]-ни къраллары, [[Гюрджю]], [[Латвия]], [[Литва]], [[Эстония]], [[Израиль]], [[Монголия]], [[Шпицберген]], [[Финляндия]], [[Кюнчыгъыш Европа]]ны къраллары, [[Германия]], [[Франция]]; [[АБШ]]-ни, [[Канада]]ны, [[Къытай]]ны, [[Австралия]]ны мегаполислери. | официал статус= {{Flagicon|Russia}} Россия<br /> {{Flagicon|Belarus}} [[Белоруссия]]<br /> {{Flagicon|Kazakhstan}} [[Къазакъстан]]<br /> {{Flagicon|Kyrgyzstan}} [[Къыргъызстан]]<br /> '''[[Танылмагъан кърал|Танылмагъан неда джарым танылгъан къралла]]:''' * {{Flagicon|Abkhazia}} [[Хачыпсы]]<br /> * {{Flagicon|South Ossetia}} [[Къыбыла Тегей]]<br /> * {{Flagicon|Transnistria}} [[Приднестровье]]<br /> '''{{Flagicon|Moldova}} [[Молдавия]]:''' * {{Flagicon|Gagauzia}} [[Гагаузия]]<br /> * {{Flagicon|Moldova}} [[Энчи статусу бла автоном территория къурулуш Приднестровье|Приднестровье]]<br /> '''{{Flagicon|Romania}} [[Румыния]]:''' * [[Тулча (жудец)|Тулча]] бла [[Констанца (жудец)|Констанца]] [[жудец|жудецлени]] 7 [[Румынияны коммуналары|коммуналары]] <br /> '''{{Flagicon|the United States}} [[АБШ]]:''' * [[Файл:Flag of New York.svg|border|22px]] [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штат<ref name="annews">{{Cite web|author=|datepublished=2009-08-11|url=http://www.annews.ru/news/detail.php?ID=190830|title=Русский язык стал официальным языком в штате Нью-Йорк|lang=ru|publisher=АНН news|accessdate=2009-12-07}}</ref> <br /> '''Халкъла арасы организацияла:'''<br /> * {{Flagicon|the United Nations}} [[БМО]]<br /> * {{Flagicon|UNESCO}} [[ЮНЕСКО]]<br /> * {{Flagicon|IAEA}} [[МАГАТЭ]]<br /> * [[Файл:Flag of WHO.svg|22px|border|Бютеудуния саулукъ сакълау организация]] [[Бютеудуния саулукъ сакълау организация|БССО]] <br /> * {{Flagicon|the CIS}} [[БКъБ]]<br /> * [[ЕврАзЭС]]<br /> * [[Файл:Flag of the Collective Security Treaty Organization.svg|22px|border|Коллектив къокъуусузлукъну юсюнден кесаматны организациясы]] [[Коллектив къокъуусузлукъну юсюнден кесаматны организациясы]]<br /> * [[ШОС]]<br /> * [[Антарктиканы юсюнден Кесаматаны Секретариаты|АКС]]<br /> * [[ОБСЕ]] <br /> * [[БРИК]] | сёлешгенле= 300<ref name="ignat">http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/worldlang.htm</ref> (295<ref name="lang1">[http://www.demoscope.ru/weekly/2006/0251/tema05.php Демоскоп Weekly — Сколько людей говорят и будут говорить по-русски?]</ref>) млн.<br /> ана тил халда 170<ref name="ignat" /><br /> аладан 130<ref name="lang1"/> (119<ref name="lang2">[http://www.ng.ru/scenario/2007-05-29/11_hope.html Независимая газета — Геополитический потенциал Русского мира]</ref>) млн [[Россия|Россияда]] | рейтинг=4—8<ref name="ignat"/><ref>{{Cite web|title=Languages Spoken by More Than 10 Million People (Языки, на которых говорят более 10 миллионов человек) по данным энциклопедии [[Encarta]]|url=http://encarta.msn.com/media_701500404/languages_spoken_by_more_than_10_million_people.html|work=|archiveurl=http://www.webcitation.org/query?id=1257013011437361|archivedate=2009-10-31|deadurl=yes}}</ref> | юйюрю= Индия-Европа тилле | классификациясы= - [[Индия-Европа юйюр]] <br /> {{0}}- [[Славян тилле|Славян группа]] <br /> {{0}}{{0}}- [[Кюнчыгъыш славян тилле|Кюнчыгъыш славян тюбгруппа]] | джазыу система= [[кириллица]] ([[орус алфавит]]) | iso1= ru | iso2= rus | википедия=[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 ru.wikipedia.org] | слоган=Википедия, свободная энциклопедия |Картасы=Ruština ve světě.svg}} '''Орус тил''' ({{Lang-ru|ру́сский язы́к}}) — [[славян тилле|кюнчыгъыш славян тилледен]] бириди, дунияда эм уллу тилледен бириди. [[славян тилле|Славян тилледен]] эм белгили (джайылгъан), [[Европа|Европада]] да эм кёб адам сёлешген тил орус тилди. == Белгиле == {{Белгиле}} {{БМО-ну тиллери}} {{Россияны кърал тиллери}} {{Тамамланмагъан статья|тил}} [[Категория:Тилле]] [[Категория:Орус тил]] ikdcbhwqmnruuzd80sctsr66s3mqxea 123555 123541 2026-04-11T13:10:12Z DarqaviPalladin 4737 123555 wikitext text/x-wiki {{Тил | аты=Орус тил | кеси аты= русский язык | къралла= [[Россия]], [[БКъБ]]-ни къраллары, [[Гюрджю]], [[Латвия]], [[Литва]], [[Эстония]], [[Израиль]], [[Монголия]], [[Шпицберген]], [[Финляндия]], [[Кюнчыгъыш Европа]]ны къраллары, [[Германия]], [[Франция]]; [[АБШ]]-ни, [[Канада]]ны, [[Къытай]]ны, [[Австралия]]ны мегаполислери. | официал статус= {{Flagicon|Russia}} Россия<br /> {{Flagicon|Belarus}} [[Белорус]]<br /> {{Flagicon|Kazakhstan}} [[Къазакъстан]]<br /> {{Flagicon|Kyrgyzstan}} [[Къыргъызстан]]<br /> '''[[Танылмагъан кърал|Танылмагъан неда джарым танылгъан къралла]]:''' * {{Flagicon|Abkhazia}} [[Хачыпсы]]<br /> * {{Flagicon|South Ossetia}} [[Къыбыла Тегей]]<br /> * {{Flagicon|Transnistria}} [[Приднестровье]]<br /> '''{{Flagicon|Moldova}} [[Молдавия]]:''' * {{Flagicon|Gagauzia}} [[Гагаузия]]<br /> * {{Flagicon|Moldova}} [[Энчи статусу бла автоном территория къурулуш Приднестровье|Приднестровье]]<br /> '''{{Flagicon|Romania}} [[Румыния]]:''' * [[Тулча (жудец)|Тулча]] бла [[Констанца (жудец)|Констанца]] [[жудец|жудецлени]] 7 [[Румынияны коммуналары|коммуналары]] <br /> '''{{Flagicon|the United States}} [[АБШ]]:''' * [[Файл:Flag of New York.svg|border|22px]] [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штат<ref name="annews">{{Cite web|author=|datepublished=2009-08-11|url=http://www.annews.ru/news/detail.php?ID=190830|title=Русский язык стал официальным языком в штате Нью-Йорк|lang=ru|publisher=АНН news|accessdate=2009-12-07}}</ref> <br /> '''Халкъла арасы организацияла:'''<br /> * {{Flagicon|the United Nations}} [[БМО]]<br /> * {{Flagicon|UNESCO}} [[ЮНЕСКО]]<br /> * {{Flagicon|IAEA}} [[МАГАТЭ]]<br /> * [[Файл:Flag of WHO.svg|22px|border|Бютеудуния саулукъ сакълау организация]] [[Бютеудуния саулукъ сакълау организация|БССО]] <br /> * {{Flagicon|the CIS}} [[БКъБ]]<br /> * [[ЕврАзЭС]]<br /> * [[Файл:Flag of the Collective Security Treaty Organization.svg|22px|border|Коллектив къокъуусузлукъну юсюнден кесаматны организациясы]] [[Коллектив къокъуусузлукъну юсюнден кесаматны организациясы|ККъЮКО]]<br /> * [[ШОС]]<br /> * [[Антарктиканы юсюнден Кесаматаны Секретариаты|АКС]]<br /> * [[ОБСЕ]] <br /> * [[БРИК]] | сёлешгенле= 300<ref name="ignat">http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/worldlang.htm</ref> (295<ref name="lang1">[http://www.demoscope.ru/weekly/2006/0251/tema05.php Демоскоп Weekly — Сколько людей говорят и будут говорить по-русски?]</ref>) млн.<br /> ана тил халда 170<ref name="ignat" /><br /> аладан 130<ref name="lang1"/> (119<ref name="lang2">[http://www.ng.ru/scenario/2007-05-29/11_hope.html Независимая газета — Геополитический потенциал Русского мира]</ref>) млн [[Россия|Россияда]] | рейтинг=4—8<ref name="ignat"/><ref>{{Cite web|title=Languages Spoken by More Than 10 Million People (Языки, на которых говорят более 10 миллионов человек) по данным энциклопедии [[Encarta]]|url=http://encarta.msn.com/media_701500404/languages_spoken_by_more_than_10_million_people.html|work=|archiveurl=http://www.webcitation.org/query?id=1257013011437361|archivedate=2009-10-31|deadurl=yes}}</ref> | юйюрю= Индия-Европа тилле | классификациясы= - [[Индия-Европа юйюр]] <br /> {{0}}- [[Славян тилле|Славян группа]] <br /> {{0}}{{0}}- [[Кюнчыгъыш славян тилле|Кюнчыгъыш славян тюбгруппа]] | джазыу система= [[кириллица]] ([[орус алфавит]]) | iso1= ru | iso2= rus | википедия=[http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 ru.wikipedia.org] | слоган=Википедия, свободная энциклопедия |Картасы=Ruština ve světě.svg}} '''Орус тил''' ({{Lang-ru|ру́сский язы́к}}) — [[славян тилле|кюнчыгъыш славян тилледен]] бириди, дунияда эм уллу тилледен бириди. [[славян тилле|Славян тилледен]] эм белгили (джайылгъан), [[Европа|Европада]] да эм кёб адам сёлешген тил орус тилди. == Белгиле == {{Белгиле}} {{БМО-ну тиллери}} {{Россияны кърал тиллери}} {{Тамамланмагъан статья|тил}} [[Категория:Тилле]] [[Категория:Орус тил]] 33fqkfexxy87fvz7cyj9bj4cmh61n14 0 1483 123556 119603 2026-04-11T13:12:48Z DarqaviPalladin 4737 123556 wikitext text/x-wiki '''Оруслула''' ({{lang-ru|русские}}) — кюнчыгъыш славян миллетди. Кёбюсюне [[Россия Федерация|Россия Федерацияда]] джашайдыла, алай а [[Белорус]], [[Украина]], [[Къазакъстан]], [[Эстония]], [[Латвия]], [[Молдавия]], [[Литва]] къраллада да кёб оруслу джашайды. [[Орус тил]]де сёлешедиле. Аланы, орта тарих, культура эмда этник тамырла байлайдыла. Оруслула бусагъатда 150 миллион адам чакълы бир бардыла, аладан [[Россия Федерация|Россияда]] 115,9 миллион адам джашайды, ол, къралда джашагъан бютеу халкъны санындан, 79,8 % болады<ref name="perepisRUS">[https://web.archive.org/web/20200109173322/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_01.xls Всероссийская перепись населения 2002 г. Национальный состав]</ref>. Кёбюсюне [[Христианлыкъ|христиан]] (православ, ортодокс) динни тутадыла. == Алгъыннгы [[СССР]]-ни къралларында оруслуланы юлюшлери == Россияны тышында оруслуланы эм уллу юлюшлери [[Приднестровье]]деди — халкъыны бютеу санындан 30,4 % чакълы бирди ([[2004 джыл]] санау)<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0213/panorm01.php#2 Демоскоп. Итоги переписи населения ПМР 2004 г.]</ref>. Къалгъан алгъыннгы [[СССР]]-ни къралларында оруслуланы юлюшлери былайды: * [[Латвия]] (29,6 %, [[2000 джыл]] санау бла<ref name="Перепись населения Латвии 2000 г">[https://web.archive.org/web/20070313104845/http://data.csb.lv/pxweb2004/Dialog/varval.asp?ma=01-04&ti=Iedz%EEvot%E2ju%20nacion%E2lais%20sast%E2vs&path=..%2FDatabase%2Ftautassk%2F2000.gada%20tautas%20skait%EE%F0anas%20rezult%E2ti%20%EEsum%E2%2F&lang=1 Перепись населения Латвии 2000 г.]</ref> эмда 27,7 % [[2009 джыл]]гъа бичиу бла<ref name="pmlp1">[https://web.archive.org/web/20110722161711/http://www.pmlp.gov.lv/lv/statistika/dokuments/2010/ISVN_Latvija_pec_TTB_VPD.pdf] {{ref-lv}}</ref>), * [[Эстония]] (25,6 %, [[2000 джыл]] санау)<ref>[https://web.archive.org/web/20120223074523/http://pub.stat.ee/px-web.2001/I_Databas/Population_census/08Ethnic_nationality._Mother_tongue._Command_of_foreign_languages/08Ethnic_nationality._Mother_tongue._Command_of_foreign_languages.asp Статкомитет Эстонии Национальный состав населения Перепись 2000 г.]</ref>, * [[Къазахстан]] (23,7 %, [[2009 джыл]] санау)<ref name="stat.kz">[https://web.archive.org/web/20120529053620/http://www.stat.kz/news/Documents/%D0%9F%D0%9D2009_0203_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%813%20%D0%B2%D0%B0%D1%80.ppt Презентация "Об итогах переписи населения 2009 года" ]</ref><ref>По переписи 1989 г. русские в Казахстане составляли 6 227 549 чел.([http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=5 Демоскоп])</ref>, * [[Украина]] (17,3 %, [[2001 джыл]] санау)<ref name="perepisU">{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/ |title=Всеукраїнський перепис населення 2001. Русская версия. Результаты. Национальность и родной язык|lang=|publisher=|}}</ref>, * [[Къыргъызстан]] (12,5 %, [[1999 джыл]] санау)<ref name="ReferenceA">[http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0197/analit04.php/ Демографические тенденции, формирование наций и межэтнические отношения в Киргизии в 1926—2000 г. Демоскоп]</ref>, * [[Абхазия]] (10,9 %, [[2003 джыл]] санау)<ref name="ethno-kavkaz.narod.ru">[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/abhazia.html Национальный состав Абхазии Перепись 2003 г.]</ref>, * [[Белорус]] (8,3 %, [[2009 джыл]] санау)<ref name="belstat.gov.by">[https://web.archive.org/web/20100918165045/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf Итоги переписи населения Беларуси 2009 г. Национальный состав.]</ref>, * [[Литва]] (6,3 %, [[2001 джыл]] санау)<ref name="stat.gov.lt">[https://web.archive.org/web/20090505204825/http://www.stat.gov.lt/en/pages/view/?id=1731 Перепись населения Литвы 2001 г. Национальный состав]{{ref-en}}</ref>, * [[Молдавия]] (5,9 %, [[2004 джыл]] санау, [[ПМР]] тергелмегенлей)<ref name="ReferenceB">[http://www.demoscope.ru/weekly/2006/0249/analit08.php Демоскоп. Некоторые итоги переписи 2004 года в Молдавии]</ref>, * [[Юзбекистан]] (4,9 %, [[2000 джыл]]гъа)<ref name="Этнический атлас Узбекистана">[https://archive.is/20120903195859/http://www.library.cjes.ru/online/?a=con&b_id=416 Этнический атлас Узбекистана]</ref><ref name="Central Asia">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4420922.stm BBC NEWS. Asia-Pacific. Russians left behind in Central Asia]</ref>, * [[Тюркменистан]] (3,5 %, [[2001 джыл]]гъа<ref name="ferghana.ru">[http://www.ferghana.ru/article.php?id=1511 МИД РФ о численности русских в странах СНГ на 2001 год]</ref>), * [[Къыбыла Тегей]] (2,8 %), * [[Азербайджан]] (1,8 %, [[1999 джыл]] санау)<ref name="iea.ras.ru">[https://web.archive.org/web/20090307001942/http://www.iea.ras.ru/topic/census/mon/yunus_mon2001.htm Итоги переписи населения Азербайджана 1999 г.]</ref>, * [[Гюрджю]] (1,5 %, [[2002 джыл]] санау, [[Абхазия]] бла [[Къыбыла Тегей]] тергелмегенлей)<ref name="statistics.ge">[https://web.archive.org/web/20091113172547/http://www.statistics.ge/_files/english/census/2002/Ethnic%20groups.pdf Перепись населения Грузии 2002 г. Национальный состав]{{ref-en}}</ref>, * [[Таджикистан]] (1,1 %, [[2000 джыл]] санау)<ref name=autogenerated1>[http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0191/analit05.php Перепись населения Таджикистана 2000 г. Демоскоп]</ref>, * [[Эрмен]] (0,5 %, [[2001 джыл]] санау)<ref name="docs.armstat.am">[https://web.archive.org/web/20100602023627/http://docs.armstat.am/census/pdfs/51.pdf Перепись населения Армении 2001 г. Этно-возрастной состав]</ref>, * [[Тау-Къарабах Республика|Тау Къарабах]] (0,1 %, [[2005 джыл]] санау)<ref>[https://web.archive.org/web/20110302101638/http://census.stat-nkr.am/nkr/5-3.pdf Перепись населения НКР 2005 год, 5-3, Постоянное население по национальности, полу и уровню образования]</ref>. {{refs}} {{stub|Россия}} [[Категория:Миллетле|О]] dwh3p5eqz1ugagxykvxeme71x5r7rkl 0 7655 123551 117970 2026-04-11T13:04:10Z DarqaviPalladin 4737 /* Системала */ 123551 wikitext text/x-wiki [[Файл:Tren a las nubes cruzando Viaducto la Polvorilla.jpg|right|thumb|250px|Темир джол]] '''Темир джол улоу''' — темир неда башха металл джолну юсюнде джюклени эмда пассажирлени ташыгъан [[улоу]]. == Темир джол == [[Файл:4141 Kinchley Lane.jpg|right|thumb|250px|[[Great Central Railway]] джолда [[GWR 5101 темир бугъа|GWR 5101]] темир бугъа тартхан ретро-поезд]] ''Темир джол'' ангылам, [[рельс]] бла тёшелген, эмда юсюнде рельсалы улоу амалланы джюрюген джолну айгъакълайды. Темир джол бир неда талай джолдан къуралыргъа боллукъду. Темир джолла электрикалы, дизелли, турбиналы, бухарлы неда къатыш тартыуу бла болургъа боладыла. Аны тышында энчи [[тишли темир джол]] да болады. Темир джолланы асламысы блы сигнализация бла джарашдырадыла, электрикалы тартыудагъыланы уа контакт система бла да. Темир джолланы джюк неда пассажир ташыууну нюзюрюне кёре джамагъат хайырланнган, индустрия темир джолгъа (предприятиеле бла организациялагъа келген джолла) эмда шахар темир джоллагъа юлешедиле ([[метрополитен]] бла [[трамвай]]). ''Темир джол'' деген термин пассажирле бла джюклениу ташыгъан улоу темир джол системаны да белгилейди. Эресейде 2006 джылгъа темир джолланы узунлугъу 85&nbsp;000&nbsp;км, трамвай джолланы&nbsp;— 2800 км, метрополитенни — 440 км болгъанды. Бизни къралда эм уллу темирджол компаниягъа [[Россия темир джолла|«Россия темир джолла» ачыкъ акционер джамагъат]] саналады. Метрополитенлени эм уллусу Москвадады, трамвай джолланы эм узуну Санкт-Петербургдады. [[КъЧР]]-де темир джол иги айнымгъанды. Республиканы ичи бла эки бутакъ барды - Невинномысск-Джёгетей, эмда бусагъатда ишлегемен Щедок-Курджиново. Эки бутакъ да электрикасызды. [[Файл:Železnica.JPG|thumb|250px|[[Джылыу бла тартхан темир бугъа]] (солда) эмда [[электрика бла тартхан темир бугъа]] (онгда).]] Темир джолланы джаратылыб башлагъанлары [[XIX ёмюр]]ню башына келеди. Биринчи джолла [[Уллу Британия]]да, [[Бельгия]]да эм [[Франция]]да къурулгъанды. == Темир джолну кеси == [[Файл:08 tory railtrack ubt.jpeg|250px|thumb|right|Бетон шпалала бла джол]] Темир джолну кеси огъары эмда тёбен къурулушдан къуралгъан къыйын конструкцияды. Баш къурулушха [[рельс]]ле, [[шпалала]], [[рельс бегитиучюле]], балласт [[призма]]ла саналадыла. Тёбен къурулушха джер къалау эмда джасалгъан къурулушла ([[кёпюр]]ле, [[быргъы]]ла эмда башхала) саналадыла. == Ташыгъан состав == Ташыгъан состав талай тюрлюге юлешинеди: тартыучу — [[локомотив]]ле ([[тепловоз]]ла, [[электровоз]]ла, [[паровоз]]ла, [[электропоезд]]ле, [[дизель-поезд]]ле), тартмаучу — [[вагон]]ла (пассажир, джюк), эмда [[энчи кеси тартха ташыгъан состав]]. Поезд — бир неда талай ишлеген локомотивге джегилген вагон къурамды. == Бир къауум къралланы темир джолларыны узунлугъу == Бир къауум къраллада темир джолланы узунлугъу азайыб барады, сёз ючюн АБШ-да 1920 джылда 400 000 км. темир джолдан аслам болгъанды, энди уа 200 000 чакълы бирди. Темир джолларыны узунлугъу 10 000 километрден аслам болгъан къралланы списогу: {| class="standard sortable" !№!!Кърал!!Т/дж. узунлугъу (км)!!Джабыууну къалынлыгъы |- |&nbsp;||{{байракъ|Джер}} Бютеу дуния||align="right"|1 134 429|| |- |align="right"|1||{{Флагификация|АБШ}}||align="right"|226 427||align="right"|23,79 |- |align="right"|2||{{Флагификация|Россия}}||align="right"|87 157||align="right"|5,10 |- |align="right"|3||{{Флагификация|Къытай}}||align="right"|77 834||align="right"|8,11 |- |align="right"|4||{{Флагификация|Индия}}||align="right"|63 327||align="right"|19,26 |- |align="right"|5||{{Флагификация|Канада}}||align="right"|46 688||align="right"|4,68 |- |align="right"|6||{{Флагификация|Германия}}||align="right"|41 896||align="right"|117,35 |- |align="right"|7||{{Флагификация|Австралия}}||align="right"|37 855 |- |align="right"|8||{{Флагификация|Аргентина}}||align="right"|31 409 |- |align="right"|9||{{Флагификация|Франция}}||align="right"|29 213||align="right"|53,40 |- |align="right"|10||{{Флагификация|Бразилия}}||align="right"|28 857 |- |align="right"|11||{{Флагификация|Япония}}||align="right"|23 506||align="right"|62,21 |- |align="right"|12||{{Флагификация|Польша}}||align="right"|22 314||align="right"|71,36 |- |align="right"|13||{{Флагификация|Украина}}||align="right"|21 655||align="right"|35,87 |- |align="right"|14||{{Флагификация|КъАР}}||align="right"|20 872 |- |align="right"|15||{{Флагификация|Италия}}||align="right"|19 729||align="right"|65,49 |- |align="right"|16||{{Флагификация|Мексика}}||align="right"|17 516||align="right"|8,88 |- |align="right"|17||{{Флагификация|Уллу Британия}}||align="right"|16 454||align="right"|67,21 |- |align="right"|18||{{Флагификация|Испания}}||align="right"|15 288||align="right"|30,74 |- |align="right"|19||{{Флагификация|Къазахстан}}||align="right"|13 700 |- |align="right"|20||{{Флагификация|Швеция}}||align="right"|11 633||align="right"|25,85 |- |align="right"|21||{{Флагификация|Румыния}}||align="right"|10 788||align="right"|45,42 |} <small>Къайнакъ: [https://web.archive.org/web/20181124012056/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2121rank.html CIA World Factbook].</small> == Темир джол байлашыуну максимал терклиги == * Россия (cостав [[Сапсан (электропоезд)|Сапсан]]): Москва – Санкт-Петербург — 250 км/сгъ, Москва - Тёбен Новгород - 160 км/сгъ, Санкт-Петербург - Хельсинки - 200 км/сгъ * Тайвань: Тайбэй – Гаосюн, Тайвань мийик теркликли темир джол (THSR) — 300 км/сгъ * Къытай: [[Ухань—Гуанчжоу теркликли темир джол|Ухань – Гуанчжоу]] — 350 км/сгъ, * Япония: Токио – Осака — 276 км/сгъ (план Токио - Нагоя — 500 км/сгъ) * Къыбыла Корея: Сеул – Тэджон (Daejon) — 430 км/сгъ * Франция: Париж – Лион, Марсель, Страсбург — 320 км/сгъ * Германия: Франкфурт/М. - Кёльн, Мюнхен - Нюрнберг — 300 км/сгъ * Италия: Рим – Неаполь — 300 км/сгъ * Испания: Мадрид – Барселона — 350 км/сгъ * уллу Британия-Бельгия: Лондон – Брюссель — 300 км/сгъ * Тюрк: Анкара – Стампыл — 300 км/сгъ == Системала == * Евразиялыкъ — [[Уллу Британия]], [[Франция]], [[Гюрджю]], [[Андорра]], [[Испания]], [[Португалия]], [[Монако]], [[Швейцария]], [[Люксембург]], [[Бельгия]], [[Нидерландла]], [[Германия]], [[Дания]], [[Лихтенштейн]], [[Италия]], [[Сан-Марино]], [[Ватикан]], [[Австрия]], [[Чехия]], [[Польша]], [[Словакия]], [[Норвегия]], [[Швеция]], [[Финляндия]], [[Эстония]], [[Латвия]], [[Литва]], [[Белорус]], [[Украина]], [[Молдавия]], [[Венгрия]], [[Приднестровье]], [[Румыния]], [[Сербия]], [[Словения]], [[Хорватия]], [[Босния эм Герцеговина]], [[Албания]], [[Черногория]], [[Шимал Македония]], [[Болгария]], [[Греция]], [[Тюрк]], [[Россия]], [[Армения]], [[Азербайджан]], [[Къазахстан]], [[Юзбекистан]], [[Таджикистан]], [[Афганистан]], [[Тюркменистан]], [[Къыргъызстан]], [[Монголия]], [[Къытай]], [[КХДР]], [[Къыбыла Корея]], [[Вьетнам]], [[Иран]], [[Сирия]], [[Ирак]], [[Ливан]], [[Кувейт]], Израиль, [[Иордания]], [[Мисир]], [[Ливия]] (кюнчыгъыш бёлгеси) * Шимал-американ — [[Канада]], [[АБШ]], [[Мексика]], [[Гватемала]], [[Сальвадор]], [[Гондурас]], [[Никарагуа]], [[Коста-Рика]] * Индо-къытай — [[Камбоджа]], [[Таиланд]], [[Малайзия]], [[Сингапур]], [[Лаос]] * Индий — [[Пакистан]], [[Иран]] ([[Систан эм Белуджистан]]), [[Индия]], [[Непал]], [[Бангладеш]] * Къыбыла-американ-шимал — [[Эквадор]], [[Колумбия]], [[Венесуэла]] * Къыбыла-американ-къыбыла — [[Перу]], [[Боливия]], [[Бразилия]], [[Аргентина]], [[Уругвай]], [[Парагвай]], [[Чили]] * Къыбыла-африкан — [[КъАР]], [[Намибия]], [[Ботсвана]], [[Замбия]], [[Зимбабве]], [[Мозамбик]], [[Ангола]], [[Танзания]], [[Малави]], [[ДР Конго]] (къыбыла бёлгеси), [[Свазиленд]] * Шимил-Африкан — [[Марокко]], [[Алжир]], [[Тунис]], [[Ливия]] (кюнбатыш бёлгеси) * Кюнчыгъыш-африкан — [[Кения]], [[Уганда]], [[Сомали]] (къыбыла бёлгеси), [[Заир]] (шимал бёлгеси) * Нубий — [[Судан]], [[Эфиопия]], [[Эритрея]], [[Сомали]] (шимал бёлгеси) * Кюнбатыш-африкан-къыбыла — [[Габон]], [[Конго]] * Кюнбатыш-африкан-ара — [[Камерун]], [[Нигерия]], [[Бенин]], [[Нигер]] * Кюнбатыш-африкан-кюнбатыш — [[Мавритания]], [[Сенегал]], [[Гамбия]], [[Гвинея]], [[Сьерра-Леоне]], [[Либерия]], [[Кот-д’Ивуар]], [[Мали]], [[Гана]], [[Того]] * Кельт — [[Ирландия]], [[Уллу Британия]] * Антиль — [[Гаити]], [[Доминикан Республика|Доминикан республика]] * Араб — [[Сауд Арабия]], [[БАЭ]], [[Оман]] == Башха темир джолла бла байланмагъан къралланы системалары == * [[Австралия]] * [[Гайана]] * [[Индонезия]] * [[Куба]] * [[Мадагаскар]] * [[Мьянма]] * [[Джангы Зеландия]] * [[Панама]] * [[Суринам]] * [[Тайвань]] * [[Фиджи]] * [[Филиппинле]] * [[Ара-Африкан Республика|ААР]] * [[Шри-Ланка]] * [[Ямайка]] * [[Япония]] == Темир джолсуз къралла == * [[Антигуа эм Барбуда]] * [[Афганистан]] * [[Багам Айрымканла|Багам айрымканла]] * [[Барбадос]] * [[Бахрейн]] * [[Белиз]] * [[Буркина-Фасо]] * [[Бурунди]] * [[Бутан]] * [[Вануату]] * [[Гвинея-Бисау]] * [[Гренада]] * [[Доминика]] * [[Кюнбатыш Сахара]] * [[Исландия]] * [[Йемен]] * [[Кабо-Верде]] * [[Катар]] * [[Кипр (айрымкан)|Кипр]] * [[Кирибати]] * [[Комор айрымканла]] * [[Лесото]] * [[Ливия]] * [[Маврикий]] * [[Мальдивле]] * [[Мальта]] * [[Мартиника]] * [[Маршаллны Айрымканлары|Маршаллны айрымканлары]] * [[Микронезияны Федератив Штатлары|Микронезия]] * [[Папуа — Джангы Гвинея|Папуа-Джангы Гвинея]] * [[Руанда]] * [[Самоа]] * [[Сан-Томе эм Принсипи]] * [[Сейшел айрымканла]] * [[Сент-Винсент эм Гренадинле]] * [[Сент-Китс эм Невис]] * [[Сент-Люсия]] * [[Тимор]] * [[Тонга]] * [[Тринидад эм Тобаго]] * [[Тувалу]] * [[Палау]] * [[Чад]] * [[Экваториал Гвинея]]. <gallery> Файл:Claude Monet 003.jpg| [[Париж]]деги [[Сен-Лазар Вокзал]] Файл:Claude Monet 004.jpg|[[Париж]]деги [[Сен-Лазар Вокзал]] Файл:Lebensgeschichte einer Lokomotive - Lokomotivbau - Paul Friedrich Meyerheim - Deutsches Technikmuseum - cropped-4813.jpg| Файл:Vista Ponte2 Vincent van Gogh.jpg| Файл:Konstantin Apollonowitsch Sawizkij 001.jpg|[[Константин Савицкий]]. Темир джолда ремонт ишле Файл:George Inness 003.jpg|[[Иннесс, Джордж|Джордж Иннесни]] «Лакванна ёзен» сураты </gallery> == Белгиле == {{белгиле}} [[Категория:Улоу]] huk7nypqtmgor5dp79m2aaqno6r8ifn 123552 123551 2026-04-11T13:05:10Z DarqaviPalladin 4737 /* Темир джолсуз къралла */ 123552 wikitext text/x-wiki [[Файл:Tren a las nubes cruzando Viaducto la Polvorilla.jpg|right|thumb|250px|Темир джол]] '''Темир джол улоу''' — темир неда башха металл джолну юсюнде джюклени эмда пассажирлени ташыгъан [[улоу]]. == Темир джол == [[Файл:4141 Kinchley Lane.jpg|right|thumb|250px|[[Great Central Railway]] джолда [[GWR 5101 темир бугъа|GWR 5101]] темир бугъа тартхан ретро-поезд]] ''Темир джол'' ангылам, [[рельс]] бла тёшелген, эмда юсюнде рельсалы улоу амалланы джюрюген джолну айгъакълайды. Темир джол бир неда талай джолдан къуралыргъа боллукъду. Темир джолла электрикалы, дизелли, турбиналы, бухарлы неда къатыш тартыуу бла болургъа боладыла. Аны тышында энчи [[тишли темир джол]] да болады. Темир джолланы асламысы блы сигнализация бла джарашдырадыла, электрикалы тартыудагъыланы уа контакт система бла да. Темир джолланы джюк неда пассажир ташыууну нюзюрюне кёре джамагъат хайырланнган, индустрия темир джолгъа (предприятиеле бла организациялагъа келген джолла) эмда шахар темир джоллагъа юлешедиле ([[метрополитен]] бла [[трамвай]]). ''Темир джол'' деген термин пассажирле бла джюклениу ташыгъан улоу темир джол системаны да белгилейди. Эресейде 2006 джылгъа темир джолланы узунлугъу 85&nbsp;000&nbsp;км, трамвай джолланы&nbsp;— 2800 км, метрополитенни — 440 км болгъанды. Бизни къралда эм уллу темирджол компаниягъа [[Россия темир джолла|«Россия темир джолла» ачыкъ акционер джамагъат]] саналады. Метрополитенлени эм уллусу Москвадады, трамвай джолланы эм узуну Санкт-Петербургдады. [[КъЧР]]-де темир джол иги айнымгъанды. Республиканы ичи бла эки бутакъ барды - Невинномысск-Джёгетей, эмда бусагъатда ишлегемен Щедок-Курджиново. Эки бутакъ да электрикасызды. [[Файл:Železnica.JPG|thumb|250px|[[Джылыу бла тартхан темир бугъа]] (солда) эмда [[электрика бла тартхан темир бугъа]] (онгда).]] Темир джолланы джаратылыб башлагъанлары [[XIX ёмюр]]ню башына келеди. Биринчи джолла [[Уллу Британия]]да, [[Бельгия]]да эм [[Франция]]да къурулгъанды. == Темир джолну кеси == [[Файл:08 tory railtrack ubt.jpeg|250px|thumb|right|Бетон шпалала бла джол]] Темир джолну кеси огъары эмда тёбен къурулушдан къуралгъан къыйын конструкцияды. Баш къурулушха [[рельс]]ле, [[шпалала]], [[рельс бегитиучюле]], балласт [[призма]]ла саналадыла. Тёбен къурулушха джер къалау эмда джасалгъан къурулушла ([[кёпюр]]ле, [[быргъы]]ла эмда башхала) саналадыла. == Ташыгъан состав == Ташыгъан состав талай тюрлюге юлешинеди: тартыучу — [[локомотив]]ле ([[тепловоз]]ла, [[электровоз]]ла, [[паровоз]]ла, [[электропоезд]]ле, [[дизель-поезд]]ле), тартмаучу — [[вагон]]ла (пассажир, джюк), эмда [[энчи кеси тартха ташыгъан состав]]. Поезд — бир неда талай ишлеген локомотивге джегилген вагон къурамды. == Бир къауум къралланы темир джолларыны узунлугъу == Бир къауум къраллада темир джолланы узунлугъу азайыб барады, сёз ючюн АБШ-да 1920 джылда 400 000 км. темир джолдан аслам болгъанды, энди уа 200 000 чакълы бирди. Темир джолларыны узунлугъу 10 000 километрден аслам болгъан къралланы списогу: {| class="standard sortable" !№!!Кърал!!Т/дж. узунлугъу (км)!!Джабыууну къалынлыгъы |- |&nbsp;||{{байракъ|Джер}} Бютеу дуния||align="right"|1 134 429|| |- |align="right"|1||{{Флагификация|АБШ}}||align="right"|226 427||align="right"|23,79 |- |align="right"|2||{{Флагификация|Россия}}||align="right"|87 157||align="right"|5,10 |- |align="right"|3||{{Флагификация|Къытай}}||align="right"|77 834||align="right"|8,11 |- |align="right"|4||{{Флагификация|Индия}}||align="right"|63 327||align="right"|19,26 |- |align="right"|5||{{Флагификация|Канада}}||align="right"|46 688||align="right"|4,68 |- |align="right"|6||{{Флагификация|Германия}}||align="right"|41 896||align="right"|117,35 |- |align="right"|7||{{Флагификация|Австралия}}||align="right"|37 855 |- |align="right"|8||{{Флагификация|Аргентина}}||align="right"|31 409 |- |align="right"|9||{{Флагификация|Франция}}||align="right"|29 213||align="right"|53,40 |- |align="right"|10||{{Флагификация|Бразилия}}||align="right"|28 857 |- |align="right"|11||{{Флагификация|Япония}}||align="right"|23 506||align="right"|62,21 |- |align="right"|12||{{Флагификация|Польша}}||align="right"|22 314||align="right"|71,36 |- |align="right"|13||{{Флагификация|Украина}}||align="right"|21 655||align="right"|35,87 |- |align="right"|14||{{Флагификация|КъАР}}||align="right"|20 872 |- |align="right"|15||{{Флагификация|Италия}}||align="right"|19 729||align="right"|65,49 |- |align="right"|16||{{Флагификация|Мексика}}||align="right"|17 516||align="right"|8,88 |- |align="right"|17||{{Флагификация|Уллу Британия}}||align="right"|16 454||align="right"|67,21 |- |align="right"|18||{{Флагификация|Испания}}||align="right"|15 288||align="right"|30,74 |- |align="right"|19||{{Флагификация|Къазахстан}}||align="right"|13 700 |- |align="right"|20||{{Флагификация|Швеция}}||align="right"|11 633||align="right"|25,85 |- |align="right"|21||{{Флагификация|Румыния}}||align="right"|10 788||align="right"|45,42 |} <small>Къайнакъ: [https://web.archive.org/web/20181124012056/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2121rank.html CIA World Factbook].</small> == Темир джол байлашыуну максимал терклиги == * Россия (cостав [[Сапсан (электропоезд)|Сапсан]]): Москва – Санкт-Петербург — 250 км/сгъ, Москва - Тёбен Новгород - 160 км/сгъ, Санкт-Петербург - Хельсинки - 200 км/сгъ * Тайвань: Тайбэй – Гаосюн, Тайвань мийик теркликли темир джол (THSR) — 300 км/сгъ * Къытай: [[Ухань—Гуанчжоу теркликли темир джол|Ухань – Гуанчжоу]] — 350 км/сгъ, * Япония: Токио – Осака — 276 км/сгъ (план Токио - Нагоя — 500 км/сгъ) * Къыбыла Корея: Сеул – Тэджон (Daejon) — 430 км/сгъ * Франция: Париж – Лион, Марсель, Страсбург — 320 км/сгъ * Германия: Франкфурт/М. - Кёльн, Мюнхен - Нюрнберг — 300 км/сгъ * Италия: Рим – Неаполь — 300 км/сгъ * Испания: Мадрид – Барселона — 350 км/сгъ * уллу Британия-Бельгия: Лондон – Брюссель — 300 км/сгъ * Тюрк: Анкара – Стампыл — 300 км/сгъ == Системала == * Евразиялыкъ — [[Уллу Британия]], [[Франция]], [[Гюрджю]], [[Андорра]], [[Испания]], [[Португалия]], [[Монако]], [[Швейцария]], [[Люксембург]], [[Бельгия]], [[Нидерландла]], [[Германия]], [[Дания]], [[Лихтенштейн]], [[Италия]], [[Сан-Марино]], [[Ватикан]], [[Австрия]], [[Чехия]], [[Польша]], [[Словакия]], [[Норвегия]], [[Швеция]], [[Финляндия]], [[Эстония]], [[Латвия]], [[Литва]], [[Белорус]], [[Украина]], [[Молдавия]], [[Венгрия]], [[Приднестровье]], [[Румыния]], [[Сербия]], [[Словения]], [[Хорватия]], [[Босния эм Герцеговина]], [[Албания]], [[Черногория]], [[Шимал Македония]], [[Болгария]], [[Греция]], [[Тюрк]], [[Россия]], [[Армения]], [[Азербайджан]], [[Къазахстан]], [[Юзбекистан]], [[Таджикистан]], [[Афганистан]], [[Тюркменистан]], [[Къыргъызстан]], [[Монголия]], [[Къытай]], [[КХДР]], [[Къыбыла Корея]], [[Вьетнам]], [[Иран]], [[Сирия]], [[Ирак]], [[Ливан]], [[Кувейт]], Израиль, [[Иордания]], [[Мисир]], [[Ливия]] (кюнчыгъыш бёлгеси) * Шимал-американ — [[Канада]], [[АБШ]], [[Мексика]], [[Гватемала]], [[Сальвадор]], [[Гондурас]], [[Никарагуа]], [[Коста-Рика]] * Индо-къытай — [[Камбоджа]], [[Таиланд]], [[Малайзия]], [[Сингапур]], [[Лаос]] * Индий — [[Пакистан]], [[Иран]] ([[Систан эм Белуджистан]]), [[Индия]], [[Непал]], [[Бангладеш]] * Къыбыла-американ-шимал — [[Эквадор]], [[Колумбия]], [[Венесуэла]] * Къыбыла-американ-къыбыла — [[Перу]], [[Боливия]], [[Бразилия]], [[Аргентина]], [[Уругвай]], [[Парагвай]], [[Чили]] * Къыбыла-африкан — [[КъАР]], [[Намибия]], [[Ботсвана]], [[Замбия]], [[Зимбабве]], [[Мозамбик]], [[Ангола]], [[Танзания]], [[Малави]], [[ДР Конго]] (къыбыла бёлгеси), [[Свазиленд]] * Шимил-Африкан — [[Марокко]], [[Алжир]], [[Тунис]], [[Ливия]] (кюнбатыш бёлгеси) * Кюнчыгъыш-африкан — [[Кения]], [[Уганда]], [[Сомали]] (къыбыла бёлгеси), [[Заир]] (шимал бёлгеси) * Нубий — [[Судан]], [[Эфиопия]], [[Эритрея]], [[Сомали]] (шимал бёлгеси) * Кюнбатыш-африкан-къыбыла — [[Габон]], [[Конго]] * Кюнбатыш-африкан-ара — [[Камерун]], [[Нигерия]], [[Бенин]], [[Нигер]] * Кюнбатыш-африкан-кюнбатыш — [[Мавритания]], [[Сенегал]], [[Гамбия]], [[Гвинея]], [[Сьерра-Леоне]], [[Либерия]], [[Кот-д’Ивуар]], [[Мали]], [[Гана]], [[Того]] * Кельт — [[Ирландия]], [[Уллу Британия]] * Антиль — [[Гаити]], [[Доминикан Республика|Доминикан республика]] * Араб — [[Сауд Арабия]], [[БАЭ]], [[Оман]] == Башха темир джолла бла байланмагъан къралланы системалары == * [[Австралия]] * [[Гайана]] * [[Индонезия]] * [[Куба]] * [[Мадагаскар]] * [[Мьянма]] * [[Джангы Зеландия]] * [[Панама]] * [[Суринам]] * [[Тайвань]] * [[Фиджи]] * [[Филиппинле]] * [[Ара-Африкан Республика|ААР]] * [[Шри-Ланка]] * [[Ямайка]] * [[Япония]] == Темир джолсуз къралла == * [[Антигуа эм Барбуда]] * [[Афганистан]] * [[Багам Айрымканла|Багам айрымканла]] * [[Барбадос]] * [[Бахрейн]] * [[Белиз]] * [[Буркина-Фасо]] * [[Бурунди]] * [[Бутан]] * [[Вануату]] * [[Гвинея-Бисау]] * [[Гренада]] * [[Доминика]] * [[Кюнбатыш Сахара]] * [[Исландия]] * [[Йемен]] * [[Кабо-Верде]] * [[Къатар]] * [[Кипр (айрымкан)|Кипр]] * [[Кирибати]] * [[Комор айрымканла]] * [[Лесото]] * [[Ливия]] * [[Маврикий]] * [[Мальдивле]] * [[Мальта]] * [[Мартиника]] * [[Маршаллны Айрымканлары|Маршаллны айрымканлары]] * [[Микронезияны Федератив Штатлары|Микронезия]] * [[Папуа — Джангы Гвинея|Папуа-Джангы Гвинея]] * [[Руанда]] * [[Самоа]] * [[Сан-Томе эм Принсипи]] * [[Сейшел айрымканла]] * [[Сент-Винсент эм Гренадинле]] * [[Сент-Китс эм Невис]] * [[Сент-Люсия]] * [[Кюнчыгъыш Тимор|Тимор]] * [[Тонга]] * [[Тринидад эм Тобаго]] * [[Тувалу]] * [[Палау]] * [[Чад]] * [[Экваториал Гвинея]]. <gallery> Файл:Claude Monet 003.jpg| [[Париж]]деги [[Сен-Лазар Вокзал]] Файл:Claude Monet 004.jpg|[[Париж]]деги [[Сен-Лазар Вокзал]] Файл:Lebensgeschichte einer Lokomotive - Lokomotivbau - Paul Friedrich Meyerheim - Deutsches Technikmuseum - cropped-4813.jpg| Файл:Vista Ponte2 Vincent van Gogh.jpg| Файл:Konstantin Apollonowitsch Sawizkij 001.jpg|[[Константин Савицкий]]. Темир джолда ремонт ишле Файл:George Inness 003.jpg|[[Иннесс, Джордж|Джордж Иннесни]] «Лакванна ёзен» сураты </gallery> == Белгиле == {{белгиле}} [[Категория:Улоу]] b4wslxrjedynnsagjrvprdqga2u7ive 123553 123552 2026-04-11T13:05:33Z DarqaviPalladin 4737 /* Темир джолсуз къралла */ 123553 wikitext text/x-wiki [[Файл:Tren a las nubes cruzando Viaducto la Polvorilla.jpg|right|thumb|250px|Темир джол]] '''Темир джол улоу''' — темир неда башха металл джолну юсюнде джюклени эмда пассажирлени ташыгъан [[улоу]]. == Темир джол == [[Файл:4141 Kinchley Lane.jpg|right|thumb|250px|[[Great Central Railway]] джолда [[GWR 5101 темир бугъа|GWR 5101]] темир бугъа тартхан ретро-поезд]] ''Темир джол'' ангылам, [[рельс]] бла тёшелген, эмда юсюнде рельсалы улоу амалланы джюрюген джолну айгъакълайды. Темир джол бир неда талай джолдан къуралыргъа боллукъду. Темир джолла электрикалы, дизелли, турбиналы, бухарлы неда къатыш тартыуу бла болургъа боладыла. Аны тышында энчи [[тишли темир джол]] да болады. Темир джолланы асламысы блы сигнализация бла джарашдырадыла, электрикалы тартыудагъыланы уа контакт система бла да. Темир джолланы джюк неда пассажир ташыууну нюзюрюне кёре джамагъат хайырланнган, индустрия темир джолгъа (предприятиеле бла организациялагъа келген джолла) эмда шахар темир джоллагъа юлешедиле ([[метрополитен]] бла [[трамвай]]). ''Темир джол'' деген термин пассажирле бла джюклениу ташыгъан улоу темир джол системаны да белгилейди. Эресейде 2006 джылгъа темир джолланы узунлугъу 85&nbsp;000&nbsp;км, трамвай джолланы&nbsp;— 2800 км, метрополитенни — 440 км болгъанды. Бизни къралда эм уллу темирджол компаниягъа [[Россия темир джолла|«Россия темир джолла» ачыкъ акционер джамагъат]] саналады. Метрополитенлени эм уллусу Москвадады, трамвай джолланы эм узуну Санкт-Петербургдады. [[КъЧР]]-де темир джол иги айнымгъанды. Республиканы ичи бла эки бутакъ барды - Невинномысск-Джёгетей, эмда бусагъатда ишлегемен Щедок-Курджиново. Эки бутакъ да электрикасызды. [[Файл:Železnica.JPG|thumb|250px|[[Джылыу бла тартхан темир бугъа]] (солда) эмда [[электрика бла тартхан темир бугъа]] (онгда).]] Темир джолланы джаратылыб башлагъанлары [[XIX ёмюр]]ню башына келеди. Биринчи джолла [[Уллу Британия]]да, [[Бельгия]]да эм [[Франция]]да къурулгъанды. == Темир джолну кеси == [[Файл:08 tory railtrack ubt.jpeg|250px|thumb|right|Бетон шпалала бла джол]] Темир джолну кеси огъары эмда тёбен къурулушдан къуралгъан къыйын конструкцияды. Баш къурулушха [[рельс]]ле, [[шпалала]], [[рельс бегитиучюле]], балласт [[призма]]ла саналадыла. Тёбен къурулушха джер къалау эмда джасалгъан къурулушла ([[кёпюр]]ле, [[быргъы]]ла эмда башхала) саналадыла. == Ташыгъан состав == Ташыгъан состав талай тюрлюге юлешинеди: тартыучу — [[локомотив]]ле ([[тепловоз]]ла, [[электровоз]]ла, [[паровоз]]ла, [[электропоезд]]ле, [[дизель-поезд]]ле), тартмаучу — [[вагон]]ла (пассажир, джюк), эмда [[энчи кеси тартха ташыгъан состав]]. Поезд — бир неда талай ишлеген локомотивге джегилген вагон къурамды. == Бир къауум къралланы темир джолларыны узунлугъу == Бир къауум къраллада темир джолланы узунлугъу азайыб барады, сёз ючюн АБШ-да 1920 джылда 400 000 км. темир джолдан аслам болгъанды, энди уа 200 000 чакълы бирди. Темир джолларыны узунлугъу 10 000 километрден аслам болгъан къралланы списогу: {| class="standard sortable" !№!!Кърал!!Т/дж. узунлугъу (км)!!Джабыууну къалынлыгъы |- |&nbsp;||{{байракъ|Джер}} Бютеу дуния||align="right"|1 134 429|| |- |align="right"|1||{{Флагификация|АБШ}}||align="right"|226 427||align="right"|23,79 |- |align="right"|2||{{Флагификация|Россия}}||align="right"|87 157||align="right"|5,10 |- |align="right"|3||{{Флагификация|Къытай}}||align="right"|77 834||align="right"|8,11 |- |align="right"|4||{{Флагификация|Индия}}||align="right"|63 327||align="right"|19,26 |- |align="right"|5||{{Флагификация|Канада}}||align="right"|46 688||align="right"|4,68 |- |align="right"|6||{{Флагификация|Германия}}||align="right"|41 896||align="right"|117,35 |- |align="right"|7||{{Флагификация|Австралия}}||align="right"|37 855 |- |align="right"|8||{{Флагификация|Аргентина}}||align="right"|31 409 |- |align="right"|9||{{Флагификация|Франция}}||align="right"|29 213||align="right"|53,40 |- |align="right"|10||{{Флагификация|Бразилия}}||align="right"|28 857 |- |align="right"|11||{{Флагификация|Япония}}||align="right"|23 506||align="right"|62,21 |- |align="right"|12||{{Флагификация|Польша}}||align="right"|22 314||align="right"|71,36 |- |align="right"|13||{{Флагификация|Украина}}||align="right"|21 655||align="right"|35,87 |- |align="right"|14||{{Флагификация|КъАР}}||align="right"|20 872 |- |align="right"|15||{{Флагификация|Италия}}||align="right"|19 729||align="right"|65,49 |- |align="right"|16||{{Флагификация|Мексика}}||align="right"|17 516||align="right"|8,88 |- |align="right"|17||{{Флагификация|Уллу Британия}}||align="right"|16 454||align="right"|67,21 |- |align="right"|18||{{Флагификация|Испания}}||align="right"|15 288||align="right"|30,74 |- |align="right"|19||{{Флагификация|Къазахстан}}||align="right"|13 700 |- |align="right"|20||{{Флагификация|Швеция}}||align="right"|11 633||align="right"|25,85 |- |align="right"|21||{{Флагификация|Румыния}}||align="right"|10 788||align="right"|45,42 |} <small>Къайнакъ: [https://web.archive.org/web/20181124012056/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2121rank.html CIA World Factbook].</small> == Темир джол байлашыуну максимал терклиги == * Россия (cостав [[Сапсан (электропоезд)|Сапсан]]): Москва – Санкт-Петербург — 250 км/сгъ, Москва - Тёбен Новгород - 160 км/сгъ, Санкт-Петербург - Хельсинки - 200 км/сгъ * Тайвань: Тайбэй – Гаосюн, Тайвань мийик теркликли темир джол (THSR) — 300 км/сгъ * Къытай: [[Ухань—Гуанчжоу теркликли темир джол|Ухань – Гуанчжоу]] — 350 км/сгъ, * Япония: Токио – Осака — 276 км/сгъ (план Токио - Нагоя — 500 км/сгъ) * Къыбыла Корея: Сеул – Тэджон (Daejon) — 430 км/сгъ * Франция: Париж – Лион, Марсель, Страсбург — 320 км/сгъ * Германия: Франкфурт/М. - Кёльн, Мюнхен - Нюрнберг — 300 км/сгъ * Италия: Рим – Неаполь — 300 км/сгъ * Испания: Мадрид – Барселона — 350 км/сгъ * уллу Британия-Бельгия: Лондон – Брюссель — 300 км/сгъ * Тюрк: Анкара – Стампыл — 300 км/сгъ == Системала == * Евразиялыкъ — [[Уллу Британия]], [[Франция]], [[Гюрджю]], [[Андорра]], [[Испания]], [[Португалия]], [[Монако]], [[Швейцария]], [[Люксембург]], [[Бельгия]], [[Нидерландла]], [[Германия]], [[Дания]], [[Лихтенштейн]], [[Италия]], [[Сан-Марино]], [[Ватикан]], [[Австрия]], [[Чехия]], [[Польша]], [[Словакия]], [[Норвегия]], [[Швеция]], [[Финляндия]], [[Эстония]], [[Латвия]], [[Литва]], [[Белорус]], [[Украина]], [[Молдавия]], [[Венгрия]], [[Приднестровье]], [[Румыния]], [[Сербия]], [[Словения]], [[Хорватия]], [[Босния эм Герцеговина]], [[Албания]], [[Черногория]], [[Шимал Македония]], [[Болгария]], [[Греция]], [[Тюрк]], [[Россия]], [[Армения]], [[Азербайджан]], [[Къазахстан]], [[Юзбекистан]], [[Таджикистан]], [[Афганистан]], [[Тюркменистан]], [[Къыргъызстан]], [[Монголия]], [[Къытай]], [[КХДР]], [[Къыбыла Корея]], [[Вьетнам]], [[Иран]], [[Сирия]], [[Ирак]], [[Ливан]], [[Кувейт]], Израиль, [[Иордания]], [[Мисир]], [[Ливия]] (кюнчыгъыш бёлгеси) * Шимал-американ — [[Канада]], [[АБШ]], [[Мексика]], [[Гватемала]], [[Сальвадор]], [[Гондурас]], [[Никарагуа]], [[Коста-Рика]] * Индо-къытай — [[Камбоджа]], [[Таиланд]], [[Малайзия]], [[Сингапур]], [[Лаос]] * Индий — [[Пакистан]], [[Иран]] ([[Систан эм Белуджистан]]), [[Индия]], [[Непал]], [[Бангладеш]] * Къыбыла-американ-шимал — [[Эквадор]], [[Колумбия]], [[Венесуэла]] * Къыбыла-американ-къыбыла — [[Перу]], [[Боливия]], [[Бразилия]], [[Аргентина]], [[Уругвай]], [[Парагвай]], [[Чили]] * Къыбыла-африкан — [[КъАР]], [[Намибия]], [[Ботсвана]], [[Замбия]], [[Зимбабве]], [[Мозамбик]], [[Ангола]], [[Танзания]], [[Малави]], [[ДР Конго]] (къыбыла бёлгеси), [[Свазиленд]] * Шимил-Африкан — [[Марокко]], [[Алжир]], [[Тунис]], [[Ливия]] (кюнбатыш бёлгеси) * Кюнчыгъыш-африкан — [[Кения]], [[Уганда]], [[Сомали]] (къыбыла бёлгеси), [[Заир]] (шимал бёлгеси) * Нубий — [[Судан]], [[Эфиопия]], [[Эритрея]], [[Сомали]] (шимал бёлгеси) * Кюнбатыш-африкан-къыбыла — [[Габон]], [[Конго]] * Кюнбатыш-африкан-ара — [[Камерун]], [[Нигерия]], [[Бенин]], [[Нигер]] * Кюнбатыш-африкан-кюнбатыш — [[Мавритания]], [[Сенегал]], [[Гамбия]], [[Гвинея]], [[Сьерра-Леоне]], [[Либерия]], [[Кот-д’Ивуар]], [[Мали]], [[Гана]], [[Того]] * Кельт — [[Ирландия]], [[Уллу Британия]] * Антиль — [[Гаити]], [[Доминикан Республика|Доминикан республика]] * Араб — [[Сауд Арабия]], [[БАЭ]], [[Оман]] == Башха темир джолла бла байланмагъан къралланы системалары == * [[Австралия]] * [[Гайана]] * [[Индонезия]] * [[Куба]] * [[Мадагаскар]] * [[Мьянма]] * [[Джангы Зеландия]] * [[Панама]] * [[Суринам]] * [[Тайвань]] * [[Фиджи]] * [[Филиппинле]] * [[Ара-Африкан Республика|ААР]] * [[Шри-Ланка]] * [[Ямайка]] * [[Япония]] == Темир джолсуз къралла == * [[Антигуа эм Барбуда]] * [[Афганистан]] * [[Багам Айрымканла|Багам айрымканла]] * [[Барбадос]] * [[Бахрейн]] * [[Белиз]] * [[Буркина-Фасо]] * [[Бурунди]] * [[Бутан]] * [[Вануату]] * [[Гвинея-Бисау]] * [[Гренада]] * [[Доминика]] * [[Кюнбатыш Сахара]] * [[Исландия]] * [[Йемен]] * [[Кабо-Верде]] * [[Къатар]] * [[Кипр (айрымкан)|Кипр]] * [[Кирибати]] * [[Комор айрымканла]] * [[Лесото]] * [[Ливия]] * [[Маврикий]] * [[Мальдивле]] * [[Мальта]] * [[Мартиника]] * [[Маршаллны Айрымканлары|Маршаллны айрымканлары]] * [[Микронезияны Федератив Штатлары|Микронезия]] * [[Папуа — Джангы Гвинея|Папуа-Джангы Гвинея]] * [[Руанда]] * [[Самоа]] * [[Сан-Томе эм Принсипи]] * [[Сейшел айрымканла]] * [[Сент-Винсент эм Гренадинле]] * [[Сент-Китс эм Невис]] * [[Сент-Люсия]] * [[Кюнчыгъыш Тимор|Тимор]] * [[Тонга]] * [[Тринидад эм Тобаго]] * [[Тувалу]] * [[Палау]] * [[Чад]] * [[Экваториал Гвинея]]. == Сурат галерея == <gallery> Файл:Claude Monet 003.jpg| [[Париж]]деги [[Сен-Лазар Вокзал]] Файл:Claude Monet 004.jpg|[[Париж]]деги [[Сен-Лазар Вокзал]] Файл:Lebensgeschichte einer Lokomotive - Lokomotivbau - Paul Friedrich Meyerheim - Deutsches Technikmuseum - cropped-4813.jpg| Файл:Vista Ponte2 Vincent van Gogh.jpg| Файл:Konstantin Apollonowitsch Sawizkij 001.jpg|[[Константин Савицкий]]. Темир джолда ремонт ишле Файл:George Inness 003.jpg|[[Иннесс, Джордж|Джордж Иннесни]] «Лакванна ёзен» сураты </gallery> == Белгиле == {{белгиле}} [[Категория:Улоу]] kmvpn85q4anuov90hd486hdo0tletoj 123554 123553 2026-04-11T13:08:15Z DarqaviPalladin 4737 /* Башха темир джолла бла байланмагъан къралланы системалары */ 123554 wikitext text/x-wiki [[Файл:Tren a las nubes cruzando Viaducto la Polvorilla.jpg|right|thumb|250px|Темир джол]] '''Темир джол улоу''' — темир неда башха металл джолну юсюнде джюклени эмда пассажирлени ташыгъан [[улоу]]. == Темир джол == [[Файл:4141 Kinchley Lane.jpg|right|thumb|250px|[[Great Central Railway]] джолда [[GWR 5101 темир бугъа|GWR 5101]] темир бугъа тартхан ретро-поезд]] ''Темир джол'' ангылам, [[рельс]] бла тёшелген, эмда юсюнде рельсалы улоу амалланы джюрюген джолну айгъакълайды. Темир джол бир неда талай джолдан къуралыргъа боллукъду. Темир джолла электрикалы, дизелли, турбиналы, бухарлы неда къатыш тартыуу бла болургъа боладыла. Аны тышында энчи [[тишли темир джол]] да болады. Темир джолланы асламысы блы сигнализация бла джарашдырадыла, электрикалы тартыудагъыланы уа контакт система бла да. Темир джолланы джюк неда пассажир ташыууну нюзюрюне кёре джамагъат хайырланнган, индустрия темир джолгъа (предприятиеле бла организациялагъа келген джолла) эмда шахар темир джоллагъа юлешедиле ([[метрополитен]] бла [[трамвай]]). ''Темир джол'' деген термин пассажирле бла джюклениу ташыгъан улоу темир джол системаны да белгилейди. Эресейде 2006 джылгъа темир джолланы узунлугъу 85&nbsp;000&nbsp;км, трамвай джолланы&nbsp;— 2800 км, метрополитенни — 440 км болгъанды. Бизни къралда эм уллу темирджол компаниягъа [[Россия темир джолла|«Россия темир джолла» ачыкъ акционер джамагъат]] саналады. Метрополитенлени эм уллусу Москвадады, трамвай джолланы эм узуну Санкт-Петербургдады. [[КъЧР]]-де темир джол иги айнымгъанды. Республиканы ичи бла эки бутакъ барды - Невинномысск-Джёгетей, эмда бусагъатда ишлегемен Щедок-Курджиново. Эки бутакъ да электрикасызды. [[Файл:Železnica.JPG|thumb|250px|[[Джылыу бла тартхан темир бугъа]] (солда) эмда [[электрика бла тартхан темир бугъа]] (онгда).]] Темир джолланы джаратылыб башлагъанлары [[XIX ёмюр]]ню башына келеди. Биринчи джолла [[Уллу Британия]]да, [[Бельгия]]да эм [[Франция]]да къурулгъанды. == Темир джолну кеси == [[Файл:08 tory railtrack ubt.jpeg|250px|thumb|right|Бетон шпалала бла джол]] Темир джолну кеси огъары эмда тёбен къурулушдан къуралгъан къыйын конструкцияды. Баш къурулушха [[рельс]]ле, [[шпалала]], [[рельс бегитиучюле]], балласт [[призма]]ла саналадыла. Тёбен къурулушха джер къалау эмда джасалгъан къурулушла ([[кёпюр]]ле, [[быргъы]]ла эмда башхала) саналадыла. == Ташыгъан состав == Ташыгъан состав талай тюрлюге юлешинеди: тартыучу — [[локомотив]]ле ([[тепловоз]]ла, [[электровоз]]ла, [[паровоз]]ла, [[электропоезд]]ле, [[дизель-поезд]]ле), тартмаучу — [[вагон]]ла (пассажир, джюк), эмда [[энчи кеси тартха ташыгъан состав]]. Поезд — бир неда талай ишлеген локомотивге джегилген вагон къурамды. == Бир къауум къралланы темир джолларыны узунлугъу == Бир къауум къраллада темир джолланы узунлугъу азайыб барады, сёз ючюн АБШ-да 1920 джылда 400 000 км. темир джолдан аслам болгъанды, энди уа 200 000 чакълы бирди. Темир джолларыны узунлугъу 10 000 километрден аслам болгъан къралланы списогу: {| class="standard sortable" !№!!Кърал!!Т/дж. узунлугъу (км)!!Джабыууну къалынлыгъы |- |&nbsp;||{{байракъ|Джер}} Бютеу дуния||align="right"|1 134 429|| |- |align="right"|1||{{Флагификация|АБШ}}||align="right"|226 427||align="right"|23,79 |- |align="right"|2||{{Флагификация|Россия}}||align="right"|87 157||align="right"|5,10 |- |align="right"|3||{{Флагификация|Къытай}}||align="right"|77 834||align="right"|8,11 |- |align="right"|4||{{Флагификация|Индия}}||align="right"|63 327||align="right"|19,26 |- |align="right"|5||{{Флагификация|Канада}}||align="right"|46 688||align="right"|4,68 |- |align="right"|6||{{Флагификация|Германия}}||align="right"|41 896||align="right"|117,35 |- |align="right"|7||{{Флагификация|Австралия}}||align="right"|37 855 |- |align="right"|8||{{Флагификация|Аргентина}}||align="right"|31 409 |- |align="right"|9||{{Флагификация|Франция}}||align="right"|29 213||align="right"|53,40 |- |align="right"|10||{{Флагификация|Бразилия}}||align="right"|28 857 |- |align="right"|11||{{Флагификация|Япония}}||align="right"|23 506||align="right"|62,21 |- |align="right"|12||{{Флагификация|Польша}}||align="right"|22 314||align="right"|71,36 |- |align="right"|13||{{Флагификация|Украина}}||align="right"|21 655||align="right"|35,87 |- |align="right"|14||{{Флагификация|КъАР}}||align="right"|20 872 |- |align="right"|15||{{Флагификация|Италия}}||align="right"|19 729||align="right"|65,49 |- |align="right"|16||{{Флагификация|Мексика}}||align="right"|17 516||align="right"|8,88 |- |align="right"|17||{{Флагификация|Уллу Британия}}||align="right"|16 454||align="right"|67,21 |- |align="right"|18||{{Флагификация|Испания}}||align="right"|15 288||align="right"|30,74 |- |align="right"|19||{{Флагификация|Къазахстан}}||align="right"|13 700 |- |align="right"|20||{{Флагификация|Швеция}}||align="right"|11 633||align="right"|25,85 |- |align="right"|21||{{Флагификация|Румыния}}||align="right"|10 788||align="right"|45,42 |} <small>Къайнакъ: [https://web.archive.org/web/20181124012056/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2121rank.html CIA World Factbook].</small> == Темир джол байлашыуну максимал терклиги == * Россия (cостав [[Сапсан (электропоезд)|Сапсан]]): Москва – Санкт-Петербург — 250 км/сгъ, Москва - Тёбен Новгород - 160 км/сгъ, Санкт-Петербург - Хельсинки - 200 км/сгъ * Тайвань: Тайбэй – Гаосюн, Тайвань мийик теркликли темир джол (THSR) — 300 км/сгъ * Къытай: [[Ухань—Гуанчжоу теркликли темир джол|Ухань – Гуанчжоу]] — 350 км/сгъ, * Япония: Токио – Осака — 276 км/сгъ (план Токио - Нагоя — 500 км/сгъ) * Къыбыла Корея: Сеул – Тэджон (Daejon) — 430 км/сгъ * Франция: Париж – Лион, Марсель, Страсбург — 320 км/сгъ * Германия: Франкфурт/М. - Кёльн, Мюнхен - Нюрнберг — 300 км/сгъ * Италия: Рим – Неаполь — 300 км/сгъ * Испания: Мадрид – Барселона — 350 км/сгъ * уллу Британия-Бельгия: Лондон – Брюссель — 300 км/сгъ * Тюрк: Анкара – Стампыл — 300 км/сгъ == Системала == * Евразиялыкъ — [[Уллу Британия]], [[Франция]], [[Гюрджю]], [[Андорра]], [[Испания]], [[Португалия]], [[Монако]], [[Швейцария]], [[Люксембург]], [[Бельгия]], [[Нидерландла]], [[Германия]], [[Дания]], [[Лихтенштейн]], [[Италия]], [[Сан-Марино]], [[Ватикан]], [[Австрия]], [[Чехия]], [[Польша]], [[Словакия]], [[Норвегия]], [[Швеция]], [[Финляндия]], [[Эстония]], [[Латвия]], [[Литва]], [[Белорус]], [[Украина]], [[Молдавия]], [[Венгрия]], [[Приднестровье]], [[Румыния]], [[Сербия]], [[Словения]], [[Хорватия]], [[Босния эм Герцеговина]], [[Албания]], [[Черногория]], [[Шимал Македония]], [[Болгария]], [[Греция]], [[Тюрк]], [[Россия]], [[Армения]], [[Азербайджан]], [[Къазахстан]], [[Юзбекистан]], [[Таджикистан]], [[Афганистан]], [[Тюркменистан]], [[Къыргъызстан]], [[Монголия]], [[Къытай]], [[КХДР]], [[Къыбыла Корея]], [[Вьетнам]], [[Иран]], [[Сирия]], [[Иракъ]], [[Ливан]], [[Кувейт]], Израиль, [[Иордания]], [[Мисир]], [[Ливия]] (кюнчыгъыш бёлгеси) * Шимал-американ — [[Канада]], [[АБШ]], [[Мексика]], [[Гватемала]], [[Сальвадор]], [[Гондурас]], [[Никарагуа]], [[Коста-Рика]] * Индо-къытай — [[Камбоджия]], [[Таиланд]], [[Малайзия]], [[Сингапур]], [[Лаос]] * Индий — [[Пакистан]], [[Иран]] ([[Систан эм Белуджистан]]), [[Индия]], [[Непал]], [[Бангладеш]] * Къыбыла-американ-шимал — [[Эквадор]], [[Колумбия]], [[Венесуэла]] * Къыбыла-американ-къыбыла — [[Перу]], [[Боливия]], [[Бразилия]], [[Аргентина]], [[Уругвай]], [[Парагвай]], [[Чили]] * Къыбыла-африкан — [[КъАР]], [[Намибия]], [[Ботсвана]], [[Замбия]], [[Зимбабве]], [[Мозамбик]], [[Ангола]], [[Танзания]], [[Малави]], [[Демократ Республика Конго|ДР Конго]] (къыбыла бёлгеси), [[Свазиленд]] * Шимил-Африкан — [[Марокко]], [[Алжир]], [[Тунис]], [[Ливия]] (кюнбатыш бёлгеси) * Кюнчыгъыш-африкан — [[Кения]], [[Уганда]], [[Сомали]] (къыбыла бёлгеси), [[Заир]] (шимал бёлгеси) * Нубий — [[Судан]], [[Эфиопия]], [[Эритрея]], [[Сомали]] (шимал бёлгеси) * Кюнбатыш-африкан-къыбыла — [[Габон]], [[Конго]] * Кюнбатыш-африкан-ара — [[Камерун]], [[Нигерия]], [[Бенин]], [[Нигер]] * Кюнбатыш-африкан-кюнбатыш — [[Мавритания]], [[Сенегал]], [[Гамбия]], [[Гвинея]], [[Сьерра-Леоне]], [[Либерия]], [[Кот-д’Ивуар]], [[Мали]], [[Гана]], [[Того]] * Кельт — [[Ирландия]], [[Уллу Британия]] * Антиль — [[Гаити]], [[Доминикан Республика|Доминикан республика]] * Араб — [[Сауд Арабия]], [[Бирлешген Араб Эмиратла|БАЭ]], [[Оман]] == Башха темир джолла бла байланмагъан къралланы системалары == * [[Австралия]] * [[Гайана]] * [[Индонезия]] * [[Куба]] * [[Мадагаскар]] * [[Мьянма]] * [[Джангы Зеландия]] * [[Панама]] * [[Суринам]] * [[Къытай Республика (Тайвань)|Тайвань]] * [[Фиджи]] * [[Филиппинле]] * [[Ара-Африкан Республика|ААР]] * [[Шри-Ланка]] * [[Ямайка]] * [[Япония]] == Темир джолсуз къралла == * [[Антигуа эм Барбуда]] * [[Афганистан]] * [[Багам Айрымканла|Багам айрымканла]] * [[Барбадос]] * [[Бахрейн]] * [[Белиз]] * [[Буркина-Фасо]] * [[Бурунди]] * [[Бутан]] * [[Вануату]] * [[Гвинея-Бисау]] * [[Гренада]] * [[Доминика]] * [[Кюнбатыш Сахара]] * [[Исландия]] * [[Йемен]] * [[Кабо-Верде]] * [[Къатар]] * [[Кипр (айрымкан)|Кипр]] * [[Кирибати]] * [[Комор айрымканла]] * [[Лесото]] * [[Ливия]] * [[Маврикий]] * [[Мальдивле]] * [[Мальта]] * [[Мартиника]] * [[Маршаллны Айрымканлары|Маршаллны айрымканлары]] * [[Микронезияны Федератив Штатлары|Микронезия]] * [[Папуа — Джангы Гвинея|Папуа-Джангы Гвинея]] * [[Руанда]] * [[Самоа]] * [[Сан-Томе эм Принсипи]] * [[Сейшел айрымканла]] * [[Сент-Винсент эм Гренадинле]] * [[Сент-Китс эм Невис]] * [[Сент-Люсия]] * [[Кюнчыгъыш Тимор|Тимор]] * [[Тонга]] * [[Тринидад эм Тобаго]] * [[Тувалу]] * [[Палау]] * [[Чад]] * [[Экваториал Гвинея]]. == Сурат галерея == <gallery> Файл:Claude Monet 003.jpg| [[Париж]]деги [[Сен-Лазар Вокзал]] Файл:Claude Monet 004.jpg|[[Париж]]деги [[Сен-Лазар Вокзал]] Файл:Lebensgeschichte einer Lokomotive - Lokomotivbau - Paul Friedrich Meyerheim - Deutsches Technikmuseum - cropped-4813.jpg| Файл:Vista Ponte2 Vincent van Gogh.jpg| Файл:Konstantin Apollonowitsch Sawizkij 001.jpg|[[Константин Савицкий]]. Темир джолда ремонт ишле Файл:George Inness 003.jpg|[[Иннесс, Джордж|Джордж Иннесни]] «Лакванна ёзен» сураты </gallery> == Белгиле == {{белгиле}} [[Категория:Улоу]] kab7tus9og80re1ofd6gv9mz0trdu8v 0 7851 123550 121778 2026-04-11T13:02:38Z DarqaviPalladin 4737 123550 wikitext text/x-wiki {{Тил | аты=Поляк тил | кеси аты= język polski, polszczyzna | къралла= [[Польша]], [[АБШ]], [[Германия]], [[Украина]], [[Белорус]], [[Литва]], [[Канада]], [[Россия]], [[Къазахстан]], [[Латвия]], [[Бразилия]], [[Австрия]], [[Словакия]], [[Чехия]], [[Маджар]], [[Австралия]], [[Румыния]], [[Азербайджан]], [[Эстония]], [[Финляндия]], [[Аргентина]], [[Уругвай]], [[Чили]] | официал статус= {{Флагификация|Польша}} <br /> {{Флагификация|ЕБ}} | сёлешгенле= ~40 млн | рейтинг=25 | юйюрю= Индия-Европа тилле | классификациясы= - [[Индия-Европа юйюр]] <br /> {{0}}- [[Славян тилле|Славян бутакъ]] <br /> {{0}}{{0}}- [[Кюнбатыш славян тилле|Кюнбатыш славян къауум]]<br /> {{0}}{{0}}{{0}}- [[Лехит тилле|Лехит тюбкъауум]] | джазыу система= [[латиница]] ([[поляк алфавит]]) |iso1 =pl |iso2 =pol | википедия=[http://pl.wikipedia.org/wiki/Strona_główna pl.wikipedia.org] | слоган=Wikipedia, wolna encyklopedia }} '''Поляк тил''' ({{langi|pl|język polski, polszczyzna}}) — [[полякла|полякланы]] [[тил]]иди, индоевропа тил юйюрню [[Кюнбатыш славян тилле|кюнбатыш славян къауумуну]] [[Лехит тилле|лехит тюбкъауумуна]] киреди. Поляк тил — [[Чех тил|чех]], [[Словак тил|словак]], ([[Кашуб тил|кашуб]] диалекти поляк тилни диалекти кибик кёб саналгъан) [[Помор тил|помор]], [[Лужичан тил|лужичан]] эмда [[Полаб тил|полаб]] тиллеге джууукъду. Поляк тил талай къралда 40 миллионнга джууукъ адамгъа ана тил болады, аланы ичинде 38 миллионнга джууукъ адам [[Польша]]дады. Экинчи эмда тышкърал тил кибик поляк тилни дагъыда 5-10 миллионнга джууукъ адам биледи. == Джибериуле == * [https://web.archive.org/web/20111104011956/http://www.poljezyk.com/ Поляк тилге кеси юретиучю китабла эмда дерс китабла]{{ref-pl}} * [https://web.archive.org/web/20120413141032/http://www.ozali.org/polnisch-russisch Поляк-орус эм орус-поляк сёзлюк]{{ref-pl}} * [https://web.archive.org/web/20111010045535/http://warsaw.ru/polski_jazyk18.htm Варшава орусча]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20110519225157/http://portalwiedzy.onet.pl/10119,rozmowki.html Поляк-орус тылмач китаб]{{ref-pl}} * [https://web.archive.org/web/20101228003555/http://grzegorj.w.interia.pl/gram/gram00.html Поляк тилни грамматикасы] {{ref-pl}}{{ref-en}} * [http://www.język-polski.pl Поляк тилге аталгъан портал]{{ref-pl}} * [http://www.sjpik.uni.wroc.pl/?id=53 Тышкъраллылагъа поляк тил — Вроцлав университетни сайтында рекомендация этилген литератураны тезмеси]{{ref-pl}}{{ref-en}}{{ref-de}} {{Тамамланмагъан статья|тил}}{{Европа Бирликни тиллери}} [[Категория:Тилле]] [[Категория:Поляк тил]] d7vz2326er43gch3pm115rri85tzop7 0 16023 123547 118225 2026-04-11T12:57:44Z DarqaviPalladin 4737 123547 wikitext text/x-wiki {{Тил|аты=Белорус тил|кеси аты=Беларуская мова|Картасы=Idioma bielorruso.png|къралла=[[Белоруссия|Беларус]], [[Россей]], [[Польша]], [[Литва]], [[Латвия]], [[Украина]], [[Канада]], [[АБШ]]|официал статус={{Байракъландырыу|Беларусь}} <small>([[Официал тил]])</small><br> {{Байракъландырыу|Польша}} <small> ([[Регионал тил]])</small><br> {{Байракъландырыу|Чехия}} <small> ([[Азы миллетни тили]])</small>|сёлешгенле=6,4 млн|рейтинг=69|джазыу система=Кириллица, латин алфавит|iso1=be|iso2=bel|википедия=https://be.wikipedia.org/|юйюрю=Индоевропа тилле}} '''Белорус тил''' ({{Lang-be|беларуская мова}}) — [[славян тилле|кюнчыгъыш славян группаны тилледен]] бириси. [[Белорус|Белорусну]] официал кърал тили. == Белгиле == {{stub}} [[Категория:Тилле]] 4upzxbtw6w9aybx4hnxwve1cnk2w0h7 0 18930 123536 2026-04-11T12:13:00Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{Тил|юйюрбет=|аты=Татар тил|юйюрю=Алтай тилле|Картасы=Idioma tártaro.png|кеси аты=татар теле, татарча <br> tatar tele, tatarça <br> تاتارچا, تاتار تلی|къралла=Росей, Къазакъстан, Тюрк, Польша, Къытай,|официал статус=Росей|сёлешгенле=4 млн адам (2020)<br> 810 000 адам (2020)}} '''Татар тил''' (к...' 123536 wikitext text/x-wiki {{Тил|юйюрбет=|аты=Татар тил|юйюрю=Алтай тилле|Картасы=Idioma tártaro.png|кеси аты=татар теле, татарча <br> tatar tele, tatarça <br> تاتارچا, تاتار تلی|къралла=Росей, Къазакъстан, Тюрк, Польша, Къытай,|официал статус=Росей|сёлешгенле=4 млн адам (2020)<br> 810 000 адам (2020)}} '''Татар тил''' (кеси айтыу: ''татар теле, татарча / tatar tele, tatarça / تاتارچا, تاتار تلی'') — тюрк юйюрге кирген, аны къычакъ группаны итил къыпчакъ тюбгруппадан болгъан татар халкъны эмда Татарстан республиканы официал кърал тили. Татар тил агглютинатив тилди. Росейде миллет тилледен сёлешген саны бла эмда джайылгъаны бла экинчи тилди. == Белгиле == 2c2oozfdjhphu8h0zuy69xk3hwx1zzj 123537 123536 2026-04-11T12:29:35Z DarqaviPalladin 4737 123537 wikitext text/x-wiki {{Тил|юйюрбет=|аты=Татар тил|юйюрю=Алтай тилле|Картасы=Idioma tártaro.png|кеси аты=татар теле, татарча <br> tatar tele, tatarça <br> تاتارچا, تاتار تلی|къралла=[[Росей]], [[Къазакъстан]], [[Азербайджан]], [[Украина]], [[Тюрк]], [[Польша]], [[Къытай]], [[Румыния]], [[Австралия]], [[АБШ]],|официал статус={{Байракъландырыу|Татарстан}} (Росей),<br> регионлада:<br> {{Байракъландырыу|Румыния}},<br> {{Байракъландырыу|Польша}},<br> {{Байракъландырыу|Къытай}}<br>|сёлешгенле=4 млн адам (2020) - ана тил<br> 810 000 адам (2020) - экинчи тил|рейтинг=95|джазыу система=[[кириллица]], [[латин алфавит]], яналиф эмда [[араб джазыу]]|iso1=[[tt]]|iso2=[[tat]]|википедия=https://tt.wikipedia.org/}} '''Татар тил''' (кеси айтыу: ''татар теле, татарча / tatar tele, tatarça / تاتارچا, تاتار تلی'') — тюрк юйюрге кирген, аны къычакъ группаны итил къыпчакъ тюбгруппадан болгъан, [[Татарлыла|татар]] халкъны эмда [[Татарстан]] республиканы официал кърал тили. Татар тил агглютинатив тилди. [[Росей|Росейде]] миллет тилледен сёлешген саны бла эмда джайылгъаны бла экинчи тилди. == Белгиле == jj82ja97rx3xo6dpxt7okbafridzqch 123538 123537 2026-04-11T12:30:15Z DarqaviPalladin 4737 123538 wikitext text/x-wiki {{Тил|юйюрбет=|аты=Татар тил|юйюрю=Алтай тилле|Картасы=Idioma tártaro.png|кеси аты=татар теле, татарча <br> tatar tele, tatarça <br> تاتارچا, تاتار تلی|къралла=[[Росей]], [[Къазакъстан]], [[Азербайджан]], [[Украина]], [[Тюрк]], [[Польша]], [[Къытай]], [[Румыния]], [[Австралия]], [[АБШ]],|официал статус={{Байракъландырыу|Татарстан}} (Росей),<br> регионлада:<br> {{Байракъландырыу|Румыния}},<br> {{Байракъландырыу|Польша}},<br> {{Байракъландырыу|Къытай}}<br>|сёлешгенле=4 млн адам (2020) - ана тил<br> 810 000 адам (2020) - экинчи тил|рейтинг=95|джазыу система=[[кириллица]], [[латин алфавит]], [[яналиф]] эмда [[араб джазыу]]|iso1=[[tt]]|iso2=[[tat]]|википедия=https://tt.wikipedia.org/}} '''Татар тил''' (кеси айтыу: ''татар теле, татарча / tatar tele, tatarça / تاتارچا, تاتار تلی'') — тюрк юйюрге кирген, аны къычакъ группаны итил къыпчакъ тюбгруппадан болгъан, [[Татарлыла|татар]] халкъны эмда [[Татарстан]] республиканы официал кърал тили. Татар тил агглютинатив тилди. [[Росей|Росейде]] миллет тилледен сёлешген саны бла эмда джайылгъаны бла экинчи тилди. == Белгиле == 8ddiikwqam1inzhfdecbq7r3wh6r08v 123539 123538 2026-04-11T12:30:52Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 123539 wikitext text/x-wiki {{Тил|юйюрбет=|аты=Татар тил|юйюрю=Алтай тилле|Картасы=Idioma tártaro.png|кеси аты=татар теле, татарча <br> tatar tele, tatarça <br> تاتارچا, تاتار تلی|къралла=[[Росей]], [[Къазакъстан]], [[Азербайджан]], [[Украина]], [[Тюрк]], [[Польша]], [[Къытай]], [[Румыния]], [[Австралия]], [[АБШ]],|официал статус={{Байракъландырыу|Татарстан}} (Росей),<br> регионлада:<br> {{Байракъландырыу|Румыния}},<br> {{Байракъландырыу|Польша}},<br> {{Байракъландырыу|Къытай}}<br>|сёлешгенле=4 млн адам (2020) - ана тил<br> 810 000 адам (2020) - экинчи тил|рейтинг=95|джазыу система=[[кириллица]], [[латин алфавит]], [[яналиф]] эмда [[араб джазыу]]|iso1=[[tt]]|iso2=[[tat]]|википедия=https://tt.wikipedia.org/}} '''Татар тил''' (кеси айтыу: ''татар теле, татарча / tatar tele, tatarça / تاتارچا, تاتار تلی'') — тюрк юйюрге кирген, аны къычакъ группаны итил къыпчакъ тюбгруппадан болгъан, [[Татарлыла|татар]] халкъны эмда [[Татарстан]] республиканы официал кърал тили. Татар тил агглютинатив тилди. [[Росей|Росейде]] миллет тилледен сёлешген саны бла эмда джайылгъаны бла экинчи тилди. == Белгиле == [[Категория:Тилле]] [[Категория:Татар тил]] luhydkkqdv3zvf7vmsv0wwuo4f9aot1 123543 123539 2026-04-11T12:50:09Z DarqaviPalladin 4737 123543 wikitext text/x-wiki {{Тил|юйюрбет=|аты=Татар тил|юйюрю=Алтай тилле|Картасы=Idioma tártaro.png|кеси аты=татар теле, татарча <br> tatar tele, tatarça <br> تاتارچا, تاتار تلی|къралла=[[Росей]], [[Къазакъстан]], [[Юзбекистан]], [[Къыргъызстан]], [[Тюркменистан]], [[Азербайджан]], [[Украина]], [[Тюрк]], [[Польша]], [[Къытай]], [[Румыния]], [[Австралия]], [[АБШ]],|официал статус={{Байракъландырыу|Татарстан}} (Росей),<br> регионлада:<br> {{Байракъландырыу|Румыния}},<br> {{Байракъландырыу|Польша}},<br> {{Байракъландырыу|Къытай}}<br>|сёлешгенле=4 млн адам (2020) - ана тил<br> 810 000 адам (2020) - экинчи тил|рейтинг=95|джазыу система=[[кириллица]], [[латин алфавит]], [[яналиф]] эмда [[араб джазыу]]|iso1=[[tt]]|iso2=[[tat]]|википедия=https://tt.wikipedia.org/|классификациясы={{Tree list}} * [[Тюрк тилле]] ** [[Къыпчакъ тилле|Къыпчакъ группа]] *** [[Итил къыпчакъ тилле|Итил къыпчакъ тюбгруппа]] {{Tree list/end}}}} '''Татар тил''' (кеси айтыу: ''татар теле, татарча / tatar tele, tatarça / تاتارچا, تاتار تلی'') — тюрк юйюрге кирген, аны къычакъ группаны итил къыпчакъ тюбгруппадан болгъан, [[Татарлыла|татар]] халкъны эмда [[Татарстан]] республиканы официал кърал тили. Татар тил агглютинатив тилди. [[Росей|Росейде]] миллет тилледен сёлешген саны бла эмда джайылгъаны бла экинчи тилди. == Белгиле == [[Категория:Тилле]] [[Категория:Татар тил]] notwrw2zdq2h89px6gsjcoumio8odj1 123544 123543 2026-04-11T12:53:44Z DarqaviPalladin 4737 123544 wikitext text/x-wiki {{Тил|юйюрбет=|аты=Татар тил|юйюрю=Алтай тилле|Картасы=Idioma tártaro.png|кеси аты=татар теле, татарча <br> tatar tele, tatarça <br> تاتارچا, تاتار تلی|къралла=[[Росей]], [[Къазакъстан]], [[Юзбекистан]], [[Къыргъызстан]], [[Тюркменистан]], [[Азербайджан]], [[Украина]], [[Тюрк]], [[Польша]], [[Къытай]], [[Румыния]], [[Австралия]], [[АБШ]],|официал статус={{Байракъландырыу|Татарстан}} (Росей),<br> регионлада:<br> {{Байракъландырыу|Румыния}},<br> {{Байракъландырыу|Польша}},<br> {{Байракъландырыу|Къытай}}<br>|сёлешгенле=4 млн адам (2020) <ref>[https://www.ethnologue.com/language/tat/ Ethnologue (27th ed., 2024)]</ref>- ана тил<br> 810 000 адам (2020) - экинчи тил|рейтинг=95|джазыу система=[[кириллица]], [[латин алфавит]], [[яналиф]] эмда [[араб джазыу]]|iso1=[[tt]]|iso2=[[tat]]|википедия=https://tt.wikipedia.org/|классификациясы={{Tree list}} * [[Тюрк тилле]] ** [[Къыпчакъ тилле|Къыпчакъ группа]] *** [[Итил къыпчакъ тилле|Итил къыпчакъ тюбгруппа]] {{Tree list/end}}}} '''Татар тил''' (кеси айтыу: ''татар теле, татарча / tatar tele, tatarça / تاتارچا, تاتار تلی'') — тюрк юйюрге кирген, аны къычакъ группаны итил къыпчакъ тюбгруппадан болгъан, [[Татарлыла|татар]] халкъны эмда [[Татарстан]] республиканы официал кърал тили. Татар тил агглютинатив тилди. [[Росей|Росейде]] миллет тилледен сёлешген саны бла эмда джайылгъаны бла экинчи тилди. == Белгиле == [[Категория:Тилле]] [[Категория:Татар тил]] 95qznd5u3200vchpo2r4s750tbpyjqj 123545 123544 2026-04-11T12:54:27Z DarqaviPalladin 4737 123545 wikitext text/x-wiki {{Тил|юйюрбет=|аты=Татар тил|юйюрю=Алтай тилле|Картасы=Idioma tártaro.png|кеси аты=татар теле, татарча <br> tatar tele, tatarça <br> تاتارچا, تاتار تلی|къралла=[[Росей]], [[Къазакъстан]], [[Юзбекистан]], [[Къыргъызстан]], [[Тюркменистан]], [[Азербайджан]], [[Украина]], [[Тюрк]], [[Польша]], [[Къытай]], [[Румыния]], [[Австралия]], [[АБШ]],|официал статус={{Байракъландырыу|Татарстан}} (Росей),<br> регионлада:<br> {{Байракъландырыу|Румыния}},<br> {{Байракъландырыу|Польша}},<br> {{Байракъландырыу|Къытай}}<br>|сёлешгенле=4 млн адам (2020) <ref>[https://www.ethnologue.com/language/tat/ Tatar/ Ethnologue (27th ed., 2024)]</ref>- ана тил<br> 810 000 адам (2020)<ref>[https://www.ethnologue.com/language/tat/ Tatar/ Ethnologue (27th ed., 2024)]</ref> - экинчи тил|рейтинг=95|джазыу система=[[кириллица]], [[латин алфавит]], [[яналиф]] эмда [[араб джазыу]]|iso1=[[tt]]|iso2=[[tat]]|википедия=https://tt.wikipedia.org/|классификациясы={{Tree list}} * [[Тюрк тилле]] ** [[Къыпчакъ тилле|Къыпчакъ группа]] *** [[Итил къыпчакъ тилле|Итил къыпчакъ тюбгруппа]] {{Tree list/end}}}} '''Татар тил''' (кеси айтыу: ''татар теле, татарча / tatar tele, tatarça / تاتارچا, تاتار تلی'') — тюрк юйюрге кирген, аны къычакъ группаны итил къыпчакъ тюбгруппадан болгъан, [[Татарлыла|татар]] халкъны эмда [[Татарстан]] республиканы официал кърал тили. Татар тил агглютинатив тилди. [[Росей|Росейде]] миллет тилледен сёлешген саны бла эмда джайылгъаны бла экинчи тилди. == Белгиле == [[Категория:Тилле]] [[Категория:Татар тил]] fdhmgx3xusds81ttre23zq3j0g778mr 123546 123545 2026-04-11T12:55:21Z DarqaviPalladin 4737 123546 wikitext text/x-wiki {{Тил|юйюрбет=|аты=Татар тил|юйюрю=Алтай тилле|Картасы=Idioma tártaro.png|кеси аты=татар теле, татарча <br> tatar tele, tatarça <br> تاتارچا, تاتار تلی|къралла=[[Росей]], [[Къазакъстан]], [[Юзбекистан]], [[Къыргъызстан]], [[Тюркменистан]], [[Азербайджан]], [[Украина]], [[Тюрк]], [[Польша]], [[Къытай]], [[Румыния]], [[Австралия]], [[АБШ]],|официал статус={{Байракъландырыу|Татарстан}} (Росей),<br> регионлада:<br> {{Байракъландырыу|Румыния}},<br> {{Байракъландырыу|Польша}},<br> {{Байракъландырыу|Къытай}}<br>|сёлешгенле=4 млн адам (2020)<ref>[https://www.ethnologue.com/language/tat/ Tatar/ Ethnologue (27th ed., 2024)]</ref> - ана тил<br> 810 000 адам (2020) - экинчи тил|рейтинг=95|джазыу система=[[кириллица]], [[латин алфавит]], [[яналиф]] эмда [[араб джазыу]]|iso1=[[tt]]|iso2=[[tat]]|википедия=https://tt.wikipedia.org/|классификациясы={{Tree list}} * [[Тюрк тилле]] ** [[Къыпчакъ тилле|Къыпчакъ группа]] *** [[Итил къыпчакъ тилле|Итил къыпчакъ тюбгруппа]] {{Tree list/end}}}} '''Татар тил''' (кеси айтыу: ''татар теле, татарча / tatar tele, tatarça / تاتارچا, تاتار تلی'') — тюрк юйюрге кирген, аны къычакъ группаны итил къыпчакъ тюбгруппадан болгъан, [[Татарлыла|татар]] халкъны эмда [[Татарстан]] республиканы официал кърал тили. Татар тил агглютинатив тилди. [[Росей|Росейде]] миллет тилледен сёлешген саны бла эмда джайылгъаны бла экинчи тилди. == Белгиле == [[Категория:Тилле]] [[Категория:Татар тил]] kovqlts45penw9q6bch43jlunkjo8vr 14 18931 123540 2026-04-11T12:33:05Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: 'Бу теманы юсюнден баш статья: [[Татар тил]] [[Категория:Тюрк тилле]]' 123540 wikitext text/x-wiki Бу теманы юсюнден баш статья: [[Татар тил]] [[Категория:Тюрк тилле]] msth1z5xh79iz14tps6y0ogtt8n87q8 14 18932 123542 2026-04-11T12:35:24Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: 'Бу теманы юсюнден баш статья: [[Орус тил]] [[Категория:Кюнчыгъыш славян тилле]]' 123542 wikitext text/x-wiki Бу теманы юсюнден баш статья: [[Орус тил]] [[Категория:Кюнчыгъыш славян тилле]] 22k963bnpofuqlxiqxhsdqg4bg052jc