Википедия krcwiki https://krc.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Медиа Къуллукъ Сюзюу Къошулуучу Къошулуучуну сюзюу Википедия Википедия сюзюу Файл Файлны сюзюу MediaWiki MediaWiki-ни сюзюу Шаблон Шаблонну сюзюу Болушлукъ Болушлукъну сюзюу Категория Категорияны сюзюу TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk Либерализм 0 2146 123658 113833 2026-04-17T17:24:43Z Къарачайлы 96 /* Либерализмни баш принциплери */ 123658 wikitext text/x-wiki [[Файл:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|thumb|200px|''[[Халкъны элтген эркинлик]]'', [[Делакруа, Эжен|Эжен Делакруа]], 1830, [[Лувр]]]] '''Либерализм''' ({{lang-fr|libéralisme}}) — энчи [[азатлыкъ]]ны [[джамагъат]] эмда [[экономика]] системаны тамалы кёрген [[философия]], [[политика]] эмда [[экономика]] [[теория]] бла [[идеология]]ды. == Либерализмни баш принциплери == Либерализмни нюзюрю, хар адам да азат болгъан, бири-бири бла магъаналы политика информацияны эркин ауушдуралгъан, [[кърал]] бла [[дин]]ни властларын чеклендирген, [[хакъ кърал|хакъ баш]] болгъан, [[иелик|энчи иеликли]], саудюгерлик эркин болгъан джамагъатды. Либерализм, аны аллында болгъан кърал теорияны кёб тамалын унамайды, аланы ичинде [[монарх]]ны Аллахдан келген хакълары; дин, билимни джангыз къайнагъы болуу кибик. Либерализмни тамал принциплерине была саналадыла: ''[[Адамланы хакълары|хакъла]]'' (джашаугъа, азатлыкъгъа эмда иеликге); ''тенг'' хакъла бла законну аллында тенглик, эркин [[сауда экономика]]; адил сайлаулада сайланнган правительство; кърал властны ачыкъ болуу. Либерал джамагъатда, кърал властны функциясы,бу принциплени баджарыу ючюн кюрешеди. Бусагъатдагъы либерализмда къралны оноуун [[Политика плюрализм|плюрализм]] бла [[Демократия|демократияны]] тамалында бардырылыуну сайлады. алай азчылыкъланы эмда энчи гражданланы хакълары сакъланнган шарт бла<ref name="manifesto-97"> Ср. с «Либеральным манифестом» [[1997]]&nbsp;г.</ref>. Либерализмни бусагъатдагъы агъымларындан бир къаууму эркин саудаланы кърал джанындан регуляция этиуюне джылы къарайды, ол регуляция халкъны игилиги ючюн бара эсе (тёлеусюз окъуу, адамланы хайырларыны аралыгъын азайтыу). Бу къарамланы джандашларыны оюмуна кре, политика система [[социал кърал]]ны элементлерин джюрютюрге керекди, аны ичинде ишсизлеге кърал болушлукъ, юйсюзлеге джашар джер, тёлеусюз медицина кибик. Либералланы къарамларына кёре, кърал власть адамланы игилиги ючюн джаратылады, къралны политика башчылыгъы халкъны асламысы бла сайланыргъа керекди. Бюгюннге либералланы нюзюрлерине эм бек келишген политика системагъа [[либерал демократия]]ны санаргъа боллукъду. === Этимологиясы бла тарихде хайырланыуу === «Либерал» сёз {{lang-la|liber}} («эркин») деген сёзден къуралады. [[Тит Ливий]] «Шахарны къуралгъанындан башлаб Римни тарихинде» [[плебейле]] бла [[патрицийле]]ни арасында кюрешни ангылатыды. [[Марк Аврелий Антонин|Марк Аврелий]] кесини «Сагъышларында» «хар кимгеда бирча закону болгъан, эмда сёлеширге эркинлик берген къралны» юсюнден джазады. Итальян Айныуну заманында экрин шахар-къралла бла рим папаны арасында кюреш джангыдан башланады. [[Никколо Макиавелли]] кесини «Тит Ливийни биринчи декадасыны юсюнден сагъышларында» [[республика]] кърал оноу форманы принциплерин джазгъанды. Ингилизде [[Джон Локк]] француз Джарыуну акъылманлары, азатлыкъ ючюн кюрешни [[Адамны хакълары|адам хакълары]] термин бла бегитгендиле. [[Файл:Grand sceau de la République Française image001.gif|thumb|left|200px|Француз республиканы кърал мухуру. Башындан чыкъгъан кюн таякъла буруннгу грек аллах [[Гелиос]]дан алыннгандыла.]] [[Эркинлик ючюн къазауат, АБШ|Эркинлик ючюн Американ Къазауатдан]] сора, американ миллет биринчи болуб, либерал кърал идеяны тамалында [[конституция]]ны джарашдырады, артыкъсызда бек правительство къралгъа оноу этилгенлени разылыгъы бла оноу этеди деген принципге бек эс бёлюнеди. Франуз [[буржуазия]] да, [[Уллу француз революция]]ны кёзюуюнде либерал принциплени тамалында правительство къураргъа кюрешеди. [[1812]] джылгъы [[Испания|испан]] конституцияны авторлары, испан [[абсолютизм]]ге оппозицияды болгъандыла, ала биринчи болуб «либерал» сёзню, политика къымылдауну джандашларын белгилер ючюн хайырланыб башлагъандыла. [[XVIII ёмюр]]ню ахырындан башлаб, либерализм бютеу айныгъан къраллада эм алчы идеологияланы бири болгъанды. Либерал идеяланы джашауда бардырыуну сынамлары ал заманлада ахырына дери джетишимге джетмегендиле, бир-бирледе уа тамам терсине эсеб алыб огъунакъ койгъандыла ([[диктатура]]). Азатлыкъны эм тенгликни логузнгларын [[Авантюризм|авантюристле]] хайырланыб башлагъандыла. Либерализмни ичинде агъымларыны джандашларыны арасында тикликле болгъандыла. Къазауатла, революцияла, экономика кризисле эмда правительствода табсызлыкъла, халкъны либерал идеаллагъа артын бурдургъадыла. Тюрлю-тюрлю кёзюуледе «либерализм» сёз тюрлю-тюрлю магъана джюрютгенди. Заман оза, бу идеологияны тамалларыны толу ангыламыда келе башлагъанды. Бусагъатда уб идеология тамалы болуб, дунияда эм джайылгъан политика система — [[Либерал демократия]]ды. == Белгиле == {{белгиле}} == Джибериуле == * {{dmoz|World/Russian/Общество/Политика/Либерализм/|Либерализм}} * [https://web.archive.org/web/20090207091836/http://www.libertarium.ru/libertarium/library Библиотечка Либертариума] * [http://www.liberal.ru Фонд «Либеральная миссия»] {{Идеологияла}} [[Категория:Политология]] ks5khd405ugv6q4rjlenn07xudmmo15 Кърымтатар тил 0 5974 123690 123503 2026-04-18T11:52:26Z DarqaviPalladin 4737 /* Джибериуле */ 123690 wikitext text/x-wiki {{Тил | аты= Кърымтатар тил | кеси аты= Qırımtatar tili, Qırım tili, Къырымтатар тили, Къырым тили | къралла= [[Украина]] ([[Кърым]]), [[Юзбекистан]], [[Тюрк]], [[Румыния]], [[Болгария]] | официал статус= [[Кърым Автоном Республика]] | сёлешгенле= ~ 400 000 | рейтинг= | юйюрю= Алтай тилле | классификациясы= - [[Алтай тилле|Алтай юйюр]]<br />{{0}}- [[Тюрк тилле]]<br />{{0}}{{0}}- [[Къыпчакъ тилле|Къыпчакъ къауум]]<br />{{0}}{{0}}{{0}}- [[Къуман-къыпчакъ тилле|Къуман-къыпчакъ тюбкъауум]] | джазыу система= [[латиница]] ([[1992 джыл]]дан бери официал джазмады), аннга дери [[кириллица]], 1920-чы джыллагъа дери [[араб джазма]] | iso1= - | iso2=crh | википедия=[http://crh.wikipedia.org/wiki/Main_Page crh.wikipedia.org] | слоган=Vikipediya, Azat Entsiklopediya }} [[Файл:Etnics.svg|thumb|290px|right|Кърым татарлыланы Кърымны районлары бла шахарларында процентлери (2001)]] '''Кърымтатар тил''' ({{lang-crh2|Qırımtatar tili}}, {{lang-crh2|Къырымтатар тили}}) неда '''кърым тил''' ({{lang-crh2|Qırım tili}}, {{lang-crh2|Къырым тили}}) — [[кърым татарлыла]]ны [[тил]]лериди, [[Алтай тилле|алтай тил юйюрге]] кирген [[тюрк тилле]]ден бириди. Джазыу системасы [[латин алфавит|латин алфавитни]] эмда [[кириллица|кириллицаны]] тамалында къуралгъанды. == Демографиясы == Алгъыннгы [[СССР]]-ни [[территория]]сында кърымтатар тилде сёлешгенлени саны 350 минг адамгъа джууукъ чакълы бирди, аладан 250 минг чакълы бир адам [[Кърым]]дады, дагъыда 30 мингнге джууукъ адам — [[Болгария]] бла [[Румыния]]да джашайды. [[Тюрк]]де кърымтатар тилде сёлешгенлени саны белгили тюлдю. [[File:WIKITONGUES- Neceadin speaking Crimean Tatar.webm|thumb|Кърымтатар тил]] == Диалектлери == Кърымтатар миллетни юч субэтник къауумундан (татлыла, ногъайлыла, къыбыладжагъалыла) хар бирини кесини энчи диалекти барды. * Къыбыладжагъалы (къыбыла, ялыбой) диалект [[огъуз тилле]]ден бириди эмда [[тюрк тил|тюрк тилге]] бек джууукъду. * Тюзлю (шимал, ногъай) диалект [[къыпчакъ тилле|къыпчакъ тилледен]] бириди эмда [[ногъай тил]] бла башха [[ногъай тилле|ногъай-къыпчакъ тиллеге]] джууукъду. [[Румыния]] бла [[Болгария]]да джашагъан [[кърым татарлыла]] эмда Тюркде джашагъан кърымтатарлыланы кёбюсю тюзлю диалектде сёлешеди. * Орта (орта-ёлак, тат) диалект эм уллуду, бу диалектде [[Кърым]]ны [[Кърым таула|тауларында]] эмда тау аллы районларында джашагъанла сёлешедиле. Бу диалектни къыпчыкъ белгилери да огъуз белгилери да барды. Бусагъатдагъы литература кърымтатар тил орта диалектни тамалында къуралгъанды. == Этнолектлери == Бир-бир алимле, [[Кърым ханлыкъ]]ны территориясында башха этносла къурагъан [[тил]]лени ([[къарай тил|къарай тилни]] кърым диалектин, [[кърымчакъ тил|кърымчакъ тилни]] эмда [[урум тил|урум тилни]]) кърымтатар тилни [[этнолект]]лери кибик кёредиле. == Классификациясы бла проблема == Кёбюсюне кърымтатар тилни къыпчакъ тиллени къуман-къыпчакъ тюбгруппасына къошуучандыла, бу группагъа дагъыда [[къарачай-малкъар тил|къарачай-малкъар]], [[къумукъ тил|къумукъ]] эмда [[къарай тил|къарай]] тилле киредиле. Алай а литература кърымтатар тил къыпчакъ тилледен да огъуз тилледен да белгилери болгъан тилди, аны себебли бу классификация толу тюз тюлдю. == [[Джазма]]сы == ==== [[Латиница]] (1992 джылдан бери) ==== {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | A a | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B b | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | C c | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ç ç | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | E e | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ğ ğ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I ı | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | İ i | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ñ ñ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ö ö | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Q q | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ş ş | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | U u | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ü ü | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Y y | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z | |} '''Â â''' белги аллындагъы джабыкъ тауушну джумушакълыгъын кёргюзтеди, энчи [[хариф]] тюлдю. <br /> <br /> {| style="text-align:center" border="1" |- !colspan=31 bgcolor="#ccccff"|Харифле бла тауушланы келишиулери |- | '''а''' || '''b''' || '''c''' || '''ç''' || '''d''' || '''e''' || '''f''' || '''g''' || '''ğ''' || '''h''' || '''ı''' || '''i''' || '''j''' || '''k''' || '''l''' || '''m''' || '''n''' || '''ñ''' || '''o''' || '''ö''' || '''p''' || '''q''' || '''r''' || '''s''' || '''ş''' || '''t''' || '''u''' || '''ü''' || '''v''' || '''y''' || '''z''' |- | {{IPA|[a]}} || {{IPA|[b]}} || {{IPA|[ʤ]}} || {{IPA|[ʧ]}} || {{IPA|[d]}} || {{IPA|[e]}} || {{IPA|[f]}} || {{IPA|[g]}} || {{IPA|[ɣ]}} || {{IPA|[x]}} || {{IPA|[ɯ]}} || {{IPA|[i], [ɪ]}} || {{IPA|[ʒ]}} || {{IPA|[k]}} || {{IPA|[l]}} || {{IPA|[m]}} || {{IPA|[n]}} || {{IPA|[ŋ]}} || {{IPA|[o]}} || {{IPA|[ø]}} || {{IPA|[p]}} || {{IPA|[q]}} || {{IPA|[r]}} || {{IPA|[s]}} || {{IPA|[ʃ]}} || {{IPA|[t]}} || {{IPA|[u]}} || {{IPA|[y]}} || {{IPA|[v], [w]}} || {{IPA|[j]}} || {{IPA|[z]}} |- |} ==== [[Кириллица]] (1938 джылдан) ==== {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Б б | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | В в | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Г г | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Гъ гъ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Д д | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ё ё |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ж ж | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | З з | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | И и | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Й й | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | К к | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Къ къ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Л л | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | М м |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Н н | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Нъ нъ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | О о | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | П п | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Р р | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | С с | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Т т | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | У у |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ф ф | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Х х | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ц ц | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ч ч | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Дж дж | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ш ш | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Щ щ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ъ ъ |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ы ы | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ь ь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Э э | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ю ю | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Я я | | | |} === Тарих алфавитле === ==== [[Арабица]] (1928 джылгъа дери) ==== {| class="wikitable" |- ! Энчи ! Артда ! Ортада ! Алда ! Аты ! Латиницада |- align="center" | <span style="font-size:x-large;">ﺍ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺎ</span>||colspan="2"|— | элиф || a, â |- align="center" | <span style="font-size:x-large;">ﺀ</span>||colspan="3"|— | хемзе || - |- align="center" | <span style="font-size:x-large;">ﺏ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺐ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺒ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺑ</span> | бе || b, p (сёзню артында) |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﭖ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﭗ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﭙ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﭘ</span> | пе || p |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﺕ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺖ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺘ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺗ</span> | те || t |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﺙ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺚ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺜ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺛ</span> | се || s |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﺝ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺞ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺠ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺟ</span> | джим || c |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﭺ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﭻ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﭽ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﭼ</span> | чим || ç |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﺡ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺢ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺤ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺣ</span> | ха || - |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﺥ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺦ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺨ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺧ</span> | хы || h |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﺩ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺪ</span>||colspan="2"|— | даль || d |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﺫ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺬ</span>||colspan="2"|— | зель || z |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﺭ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺮ</span>||colspan="2"|— | ре || r |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﺯ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺰ</span>||colspan="2"|— | зе || z |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﮊ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﮋ</span>||colspan="2"|— | же || j |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﺱ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺲ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺴ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺳ</span> | син || s |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﺵ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺶ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺸ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺷ</span> | шин || ş |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﺹ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺺ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺼ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺻ</span> | сад || s |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﺽ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺾ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻀ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﺿ</span> | дад || d, z |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﻁ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻂ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻄ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻃ</span> | ты || t |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﻅ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻆ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻈ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻇ</span> | зы || z |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﻉ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻊ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻌ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻋ</span> | айн || - |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﻍ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻎ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻐ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻏ</span> | гъайн || ğ |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﻑ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻒ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻔ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻓ</span> | фе || f |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﻕ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻖ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻘ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻗ</span> | къаф || q |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﻙ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻚ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻜ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻛ</span> | кеф (кеф-и арабий)|| k (g, ñ)<sup>1</sup> |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﮒ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﮓ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﮕ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﮔ</span> | геф (кеф-и фарсий)|| g |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﯓ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﯔ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﯖ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﯕ</span> | неф (кеф-и нуний, сагъыр кеф) || ñ |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﻝ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻞ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻠ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻟ</span> | лям || l |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﻡ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻢ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻤ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻣ</span> | мим || m |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﻥ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻦ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻨ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻧ</span> | нун || n |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﻭ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻮ</span>||colspan="2"|— | вав || v, o, ö, u, ü |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﻩ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻪ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻬ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻫ</span> | хе || -, e, a |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﻻ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻼ</span>||colspan="2"|— | лям-элиф || la, lâ |- align="center" |<span style="font-size:x-large;">ﻯ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻰ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻴ</span>||<span style="font-size:x-large;">ﻳ</span> | йе || y, ı, i |} ==== Латиница (1928—1938) ==== {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | A a | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B b | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | C c | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ç ç | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | E e | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ь ь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Q q | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | {{Unicode|Ƣ ƣ}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | {{Unicode|N̡ n̡}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | {{Unicode|Ɵ ө}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ş ş | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | U u | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Y y | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | X x | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | {{Unicode|Ƶ ƶ}} |} <ref>{{книга |автор = И. С. Кая |заглавие = Руководство для обучения крымско-татарскому языку по новому алфавиту /репринтное издание/ |ответственный = |ссылка = |место = |издательство = "Ставри-кая" |год = 1928, 1992 |том = |страниц = 128 |страницы = |isbn = 5-7707-2192-8 }}</ref> == Дагъыда къарагъыз == * [[Половец тил]] * [[Къарай тил]] * [[Кърымчакъ тил]] * [[Урум тил]] * [[Кърымтатар тилни тюзлю диалекти]] * [[Кърымтатар тилни орта диалекти]] * [[Кърымтатар тилни къыбыладжагъалы диалекти]] == Белгиле == {{белгиле}} == Джибериуле == * [http://www.in-yaz-book.ru/krym.html Самоучители, учебники, словари, разговорники крымскотатарского языка] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20120413191922/http://medeniye.org/ru/lugat Русско-крымскотатарский и крымскотатарско-русский словарь] {{ref-ru}} {{ref-crh}} * [http://korpus.juls.savba.sk/QIRIM/ Лингвистический корпус крымскотатарского языка] {{ref-ru}} {{ref-crh}} * [https://web.archive.org/web/20140227162429/http://medeniye.org/ru/node/694 Крымскотатарская электронная библиотека] {{ref-crh}} * [https://web.archive.org/web/20170305044852/http://medeniye.org/ru/node/528 Автоматическая транслитерация «кириллица ←→ латиница» текстов на крымскотатарском языке] * [http://www.turklib.ru/?category=general_history-lingo-science&altname=izuchaite_krymskotatarskii_yazyk_-_qirimtatar_tilini_ogreniniz_-_learn_crimean_tatar_language_-_2005 Самоучитель «Изучайте крымскотатарский язык / Qırımtatar tilini ögreniñiz»] {{ref-ru}} {{ref-crh}} * [http://www.linguodiversity.narod.ru/Links/Altaic/azeturk.htm#crh Ресурсы по крымскотатарскому языку] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20210523151022/http://www.qypchaq.unesco.kz/Turkic_Languages_Rus.htm Кыпчакские языки на сайте А.Н. Гаркавца] {{ref-ru}} {{stub|тил}} [[Категория:Тилле]] [[Категория:Кърымтатар тил]] c10gije9xj6y95zurd7jskcv12jcru6 Къаракъалпакъстан 0 12711 123669 123201 2026-04-17T17:51:18Z DarqaviPalladin 4737 123669 wikitext text/x-wiki '''Къаракъалпакъстан''' ([[Къаракъалпакъ тил|къаракъал.]] ''Qaraqalpaqstan''), — [[Aзия]] [[континент]]ни ортасында орналгъан, [[Юзбекистан]]ны къурамында болгъан автоном республикады. == Географиясы == == Халкъы == == Тарихи == == Политикасы == == Административ бёлюннгени == == Экономикасы == {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}}{{Тамамланмагъан статья}} [[Категория:Къралла]] [[Категория:Къаракъалпакъстан]] c2295jztf4ls5r0uistv06u3bq7mfsm Ташкент 0 17722 123662 123219 2026-04-17T17:46:59Z DarqaviPalladin 4737 123662 wikitext text/x-wiki {{Джерлешим|аты=Ташкент|фото=Milliy bog.jpg|байракъ=Flag of Tashkent.svg|герб=Coat of Arms of Tashkent 2019.svg|тенгизден мийиклик=455|кърал=Юзбекистан|майдан=435|сагъат бёлге=UTC+5:00|халкъ=3 075 232|саналгъан джыл=2024|басыннганы=7994|агломерация=5 000 000 артыкъ|миллет къурам=• [[юзбекле]] — 63,0 %<br> • [[орусла]] — 20,0 %<br> • [[къазахла]] — 2,1 %<br> • [[таджикле]] — 1,2 %<br> • [[татарла]] — 4,5 %<br> • [[корейле]] — 2,2 %<br> • башхала — 7,0 %<ref name=":0">{{Citation |year= |title=Сведения о населении города на официальном сайте хокимията г. Ташкент |url=http://toshkent.uz/ru/articles/354/ |access-date=17.11.2012 |archivedate=22.10.2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131022074041/http://toshkent.uz/ru/articles/354/ }}</ref>|статус=Ара шахар|web=https://tashkent.uz|телефон=+998|автомобиль код=01—09|почта=100000-100214|башчы=Шавкат Умурзаков|Къуралгъанды=б.э дери II ёмюрде}} '''Ташкент''' ({{lang-uz|Toshkent / Тошкент}}) — [[Юзбекистан|Юзбекистаны]] шимал-кюнчыгъышда орналгъан эм уллу эмда ара шахары. Ташкент шахар агломерациясыны арасы болуб Орта Азияны адам саны бла (2024 джылда 3 075 232 адам) эм уллу шахарыды. [[Бойсунмагъан Къралланы Бирлиги|БКъБ]] ичинде адам саны бла Ташкент ючюнчюдю. == Белгиле == [[Категория:Юзбекистанны шахарлары]] [[Категория:Орта Азияны шахарлары]] [[Категория:Ташкент]] <references /> {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} cizdc0teyb48sunb3iytg19ncfsdr14 Тюрклюле 0 18139 123671 123557 2026-04-17T18:28:53Z Къарачайлы 96 /* Османлы кёзюу */ 123671 wikitext text/x-wiki {{аджашдырма|Тюркле|т'''ю'''рклени}}{{Миллет|аты=Тюрклюле ({{lang-tr|Türkler}})|кеси аты={{lang-tr|Türkler}}|бют.саны={{сан|65000000}}—{{сан|81000000}}<ref name="CIA The World,Factbook">{{cite web|author=CIA The World Factbook|title=Turkey|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|access-date=2011-06-13|archive-date=2017-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|url-status=dead}}</ref>|дж.джер=* [[File:Map of the Turkish Diaspora in the World.svg|center|frameless|260px]] {{Байракъландырыу|Тюрк}}: 55 500 000 — 59 000 000 адам<ref>{{Cite news|author=Milliyet|title=55 milyon kişi 'etnik olarak' Türk|url=http://www.milliyet.com.tr/2007/03/22/guncel/agun.html|access-date=2011-07-21|archive-date=2007-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070328175459/http://www.milliyet.com.tr/2007/03/22/guncel/agun.html}}</ref><ref name= "KONDA" >KONDA Research and Consultancy, [https://web.archive.org/web/20101030040406/http://www.konda.com.tr/html/dosyalar/ttya_en.pdf Social Structure Survey 2006]</ref><ref>{{Cite web|author=Library of Congress – Federal Research Division|title=Country Profile: Turkey|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Turkey.pdf|access-date=2010-02-06|archive-url=https://www.webcitation.org/65Bh5xRf0?url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Turkey.pdf|archive-date=2012-02-03|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|author= CIA|title= The World Factbook|url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|access-date= 2011-07-27|archive-date= 2017-07-02|archive-url= https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html}}</ref><br>{{Байракъландырыу|Германия}}: 2 852 000 — 3 500 000 адам<ref>{{Cite web|author=European Institute|title=Merkel Stokes Immigration Debate in Germany|url=http://www.europeaninstitute.org/October-2010/merkel-stokes-immigration-debate-in-germany.html |access-date=2010-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722045735/http://www.europeaninstitute.org/October-2010/merkel-stokes-immigration-debate-in-germany.html|archive-date=2011-07-22|url-status=dead}}</ref><ref>{{citation|last1=Kötter|first1=I|last2=Vonthein|first2=R|last3=Günaydin|first3=I|last4=Müller|first4=C|last5=Kanz|first5=L|last6=Zierhut |first6=M|last7=Stübiger|first7=N|year=2003|chapter=Behçet's Disease in Patients of German and Turkish Origin- A Comparative Study|title=Advances in Experimental Medicine and Biology, Volume 528|editor-last=Zouboulis|editor-first=Christos (ed.)|place=|publisher=Springer|isbn=0306477572|page=55}}</ref><ref>{{citation |last1=Haviland|first1=William A.|last2=Prins|first2=Harald E. L.|last3=Walrath|first3=Dana|last4=McBride|first4=Bunny|year=2010|title=Anthropology: The Human Challenge|place=|publisher=Cengage Learning|isbn= 0495810843 |page=675}}</ref><br>{{Байракъландырыу|Сирия}}: 750 000 — 3 500 000 адам<ref name="Özkaya 2007 loc=112">{{Harvnb|Özkaya|2007|loc=112}}.</ref><ref>{{citation|author=International Strategic Research Organization|title=An Aspect that Gets Overlooked: The Turks of Syria and Turkey|url=http://www.usak.org.tr/EN/myazdir.asp?id=2784|access-date=2013-02-02|archive-date=2016-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311044854/http://www.usak.org.tr/EN/myazdir.asp?id=2784|url-status=dead}}.</ref><ref>{{citation|work=Today's Zaman|title=A unified Syria without Assad is what Turkmen are after|url=http://www.todayszaman.com/news-289267-a-unified-syria-without-assad-is-what-turkmen--are-after.html=|access-date=2013-02-02|url-status=dead}}.</ref><ref>[http://www.orsam.org.tr/tr/trUploads/Yazilar/Dosyalar/20121226_rapor14tum.pdf ORSAM Report No: 83] {{Wayback|url=http://www.orsam.org.tr/tr/trUploads/Yazilar/Dosyalar/20121226_rapor14tum.pdf |date=20170820114809 }}, The Turkmens of Syria, Quoted from page 16 (in Turkish): "''Değişik kaynaklar ve saha çalışmasında elde edilen verilerden yola çıkarak Suriye Türkmenlerinin toplam nüfusu 3,5 milyon civarındadır.''"</ref><br>{{Байракъландырыу|Ирак}}: 500 000 — 3 000 000 адам<ref name="Park 2005 loc=37">{{Harvnb|Park|2005|loc=37}}.</ref><ref name="Phillips 2006 loc=112">{{Harvnb|Phillips|2006|loc=112}}.</ref><ref name="Taylor 2004 loc=28">{{Harvnb|Taylor|2004|loc=28}}.</ref><br>{{Байракъландырыу|Болгария}}: 588 000 — 800 000 адам<ref>{{cite web|author=National Statistical Institute of Bulgaria|date=2011|title=2011 Population Census in the Republic of Bulgaria (Final data)|url=http://www.nsi.bg/census2011/PDOCS2/Census2011final_en.pdf|publisher=National Statistical Institute of Bulgaria|access-date=2014-12-09|archive-date=2013-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130401210504/http://www.nsi.bg/census2011/PDOCS2/Census2011final_en.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="Sosyal 2011 loc=369">{{Harvnb|Sosyal|2011|loc=369}}.</ref><ref name="Bokova 2010 loc=170">{{Harvnb|Bokova|2010|loc=170}}.</ref><br>{{Байракъландырыу|АБШ}}: 500 000 адам<ref name="EncyclopediaofClevelandHistory">{{cite web |author=Encyclopedia of Cleveland History |title=Immigration and Ethnicity: Turks |url=http://ech.case.edu/ech-cgi/article.pl?id=TIC |access-date=2010-02-07 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225063634/https://case.edu/ech/ech-cgi/article.pl |url-status=live }}</ref><ref name=WashingtonDiplomat>{{cite web|author=The Washington Diplomat|title=Census Takes Aim to Tally'Hard to Count' Populations|url=https://washdiplomat.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6036:census-takes-aim-to-tallyhard-to-count-populations-&catid=205:april-2010&Itemid=239|access-date=2011-05-05|archive-date=2011-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110916094715/http://www.washdiplomat.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6036:census-takes-aim-to-tallyhard-to-count-populations-&catid=205:april-2010&Itemid=239|url-status=live}}</ref><ref name="Farkas 2003 loc=40">{{Harvnb|Farkas|2003|loc=40}}.</ref><br>{{Байракъландырыу|Франция}}: 500 000 адам<ref name="Leveau & Hunter 2002 loc=6">{{Harvnb|Leveau|Hunter|2002|loc=6}}.</ref><ref name=fransaditib>{{cite web|author=Fransa Diyanet İşleri Türk İslam Birliği|title=2011 YILI DİTİB KADIN KOLLARI GENEL TOPLANTISI PARİS DİTİB’DE YAPILDI|url=http://www.fransaditib.com/?Syf=18&Hbr=255110|access-date=2012-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107092159/http://www.fransaditib.com/?Syf=18&Hbr=255110|archive-date=2012-01-07|url-status=dead}}</ref><br>{{Байракъландырыу|Уллу Британия}}: 500 000 адам<ref name="Home Affairs Committee 2011 loc=38">{{Harvard citation no brackets|Home Affairs Committee|2011|loc=38}}</ref><ref>{{cite news|work=The Guardian|title=UK immigration analysis needed on Turkish legal migration, say MPs|url=http://www.guardian.co.uk/uk/2011/aug/01/turkish-immigration-possibilities-assessed|date=2011-08-01|access-date=2011-08-01|url-status=live|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225063522/https://www.theguardian.com/uk/2011/aug/01/turkish-immigration-possibilities-assessed}}</ref><ref name="Federation of Turkish Associations UK">{{cite web|author=Federation of Turkish Associations UK |title=Short history of the Federation of Turkish Associations in UK |url=http://www.turkishfederationuk.org/en/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=31 |date=2008-06-19 |access-date=2011-04-13 |archive-url=https://www.webcitation.org/5xuhy1DrI?url=http://www.turkishfederationuk.org/en/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=31 |archive-date=2011-04-13 |url-status=dead }}</ref><br>{{Байракъландырыу|Нидерландла}}: 400 000 — 500 000 адам<ref>{{Cite web|author=Netherlands Info Services|title=Dutch Queen Tells Turkey 'First Steps Taken' On EU Membership Road|url=http://www.nisnews.nl/public/010307_2.htm|access-date=2008-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113011501/http://www.nisnews.nl/public/010307_2.htm|archive-date=2009-01-13|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|author= Dutch News|title= Dutch Turks swindled, AFM to investigate|url= http://www.dutchnews.nl/news/archives/2007/03/dutch_turks_swindled_afm_to_in.php|access-date= 2008-12-16|archive-date= 2018-12-25|archive-url= https://web.archive.org/web/20181225063527/https://www.dutchnews.nl/news/2007/03/dutch_turks_swindled_afm_to_in/|url-status= live}}</ref><!-- <ref>{{Harvnb|Türkiye Büyük Millet Meclisi|2008|loc=11}}.</ref>--><br>{{Байракъландырыу|Австрия}}: 350 000 — 500 000 адам<ref>{{Cite news|publisher=BBC News|title=Turkey's ambassador to Austria prompts immigration spat|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11725311|access-date=2010-11-10|date=2010-11-10|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225063530/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11725311}}</ref><ref>{{cite web|author=Andreas Mölzer|title=In Österreich leben geschätzte 500.000 Türken, aber kaum mehr als 10–12.000 Slowenen|url=http://www.andreas-moelzer.at/index.php?id=24|access-date=2011-10-16|archive-url= https://web.archive.org/web/20080921010525/http://www.andreas-moelzer.at/index.php?id=24|archive-date=2008-09-21|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|author=CBN|title=Turkey's Islamic Ambitions Grip Austria|url=http://www.cbn.com/cbnnews/world/2010/April/Turkeys-Mulism-Influence-in-Austria/|access-date=2011-10-16|archive-date=2010-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20100409034756/http://www.cbn.com/cbnnews/world/2010/April/Turkeys-Mulism-Influence-in-Austria/|url-status=live}}</ref><br>{{Байракъландырыу|Австралия}}: 300 000 адам<ref>{{cite news|work=Milliyet|title=Avustralya’dan THY’ye çağrı var|url=http://ekonomi.milliyet.com.tr/avustralya-dan-thy-ye-cagri-var/ekonomi/ekonomidetay/12.03.2013/1679144/default.htm|access-date=2013-05-08|date=2013-03-12|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225063505/http://www.milliyet.com.tr/avustralya-dan-thy-ye-cagri-var-ekonomi-1679144/}}</ref><br>{{Байракъландырыу|Бельгия}}: 200 000 адам<ref name="King Baudouin Foundation 2008 loc=5">{{Harvnb|King Baudouin Foundation|2008|loc=5}}.</ref><ref>{{Cite web|author=De Morgen|title=Koning Boudewijnstichting doorprikt clichés rond Belgische Turken |url=http://www.demorgen.be/dm/nl/989/Binnenland/article/detail/159126/2008/02/04/Koning-Boudewijnstichting-doorprikt-clich-s-rond-Belgische-Turken.dhtml|access-date=2010-11-15|archive-url= https://archive.today/20120729212432/http://www.demorgen.be/dm/nl/989/Binnenland/article/detail/159126/2008/02/04/Koning-Boudewijnstichting-doorprikt-clich-s-rond-Belgische-Turken.dhtml|archive-date=2012-07-29|url-status=dead}}</ref><br>{{Байракъландырыу|Канада}}: 190 000 адам<ref>[http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=837928&GK=0&GRP=1&PID=92333&PRID=0&PTYPE=88971,97154&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2006&THEME=80&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= 2006 Census of Canada: Topic-based tabulations | Ethnic Origin (247), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3) and Sex (3) for the Population of Canada, Provinces, Terr …] {{Wayback|url=http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=837928&GK=0&GRP=1&PID=92333&PRID=0&PTYPE=88971,97154&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2006&THEME=80&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= |date=20181225043024 }} // statcan.ca</ref><br>{{Байракъландырыу|Греция}}: 120 000 — 130 000 адам<ref name="Republic of Macedonia State Statistical Office 2005 loc=34">{{Harvnb|Republic of Macedonia State Statistical Office|2005|loc=34}}.</ref><ref name="Knowlton 2005 loc=66">{{Harvnb|Knowlton|2005|loc=66}}.</ref><ref name="Abrahams 1996 loc=53">{{Harvnb|Abrahams|1996|loc=53}}.</ref><br>{{Байракъландырыу|Швейцария}}: 120 000 адам<ref>{{cite web|author=The Federal Authorities of the Swiss Confederation|title=Diaspora und Migrantengemeinschaften aus der Türkei in der Schweiz|url=http://www.ejpd.admin.ch/content/dam/data/migration/publikationen/diasporastudie-tuerkei-d.pdf|access-date=2008-12-16|archive-date=2013-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914062723/http://www.ejpd.admin.ch/content/dam/data/migration/publikationen/diasporastudie-tuerkei-d.pdf|url-status=dead}}</ref><br>{{Байракъландырыу|Швеция}}: 100 000 — 150 000 адам<ref>{{cite web|author=Swedish International Development Cooperation Agency|title=Turkiet är en viktig bro mellan Öst och Väst|url=http://www.sida.se/Svenska/Lander--regioner/Europa/Turkiet/Utvecklingen-i-Turkiet/|access-date=2011-04-14|archive-url=https://archive.today/20120911145333/http://www.sida.se/Svenska/Lander--regioner/Europa/Turkiet/Utvecklingen-i-Turkiet/|archive-date=2012-09-11|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|work=Hürriyet Daily News|title=Businessman invites Swedes for cheap labor, regional access|url=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=businessman-invites-swedish-for-cheap-labor-regional-access-2011-04-14|access-date=2011-04-14|archive-date=2011-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20111104022038/http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=businessman-invites-swedish-for-cheap-labor-regional-access-2011-04-14|url-status=live}}</ref><br>{{Байракъландырыу|Россия}}: 116 705 адам(2021)<ref>{{Cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx |title=Национальный состав населения Российской Федерации согласно переписи населения 2021 года |url-status=live |access-date=2023-02-04 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx }}</ref><ref name="этнорф2010">{{Cite web |url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |title=Всероссийская перепись населения 2010. Национальный состав населения РФ 2010 |access-date=2012-02-26 |archive-date=2021-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223052305/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |url-status=live }}</ref><br>{{Байракъландырыу|Къазакъстан}}: 85 478 адам(2021)<ref>{{Cite web |url=https://stat.gov.kz/upload/iblock/107/5zkn34tqn5atonvbhoob28p7ebnrbc19/%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2,%20%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%B8%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%20%D0%B2%20%D0%A0%D0%9A.pdf |title=Итоги Переписи Къазакъстана 2021г Национальный состав, вероисповедание и владение языками в Республике Къазакъстан |access-date=2024-05-19 |archive-date=2024-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240512183607/https://stat.gov.kz/upload/iblock/107/5zkn34tqn5atonvbhoob28p7ebnrbc19/%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2,%20%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%B8%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%20%D0%B2%20%D0%A0%D0%9A.pdf |url-status=live }}</ref><br>{{Байракъландырыу|Македония }}: 70 961 адам<br>{{Байракъландырыу|Дания}}: 60 000 адам<ref>{{cite web|author=Statistikbanken|title=Danmarks Statistik|url=http://statistikbanken.dk/statbank5a/SelectVarVal/Define.asp?MainTable=FOLK1&PLanguage=0&PXSId=0|access-date=2011-12-17|archive-url=https://archive.today/20120714104302/http://statistikbanken.dk/statbank5a/SelectVarVal/Define.asp?MainTable=FOLK1&PLanguage=0&PXSId=0|archive-date=2012-07-14|url-status=dead}}</ref><br>{{Байракъландырыу|Къыргъызстан}}: 45 899 адам(2022)<ref>{{Cite web|url=http://www.stat.kg/ru/opendata/category/312/|title=Национальный состав населения - Открытые данные - Статистика Къыргъызстана|website=www.stat.kg|access-date=2023-08-04|archive-date=2018-03-11|archive-url=https://archive.today/20180311083524/http://www.stat.kg/ru/opendata/category/312/|url-status=live}}</ref><br>{{Байракъландырыу|Румыния}}: 28 226 — 80 000 адам<ref name="Romanian National Institute of Statistics 2011 loc=10">{{Harvnb|Romania – National Institute of Statistics|2011|loc=10}}.</ref><ref name="Phinnemore 2006 loc=157">{{Harvnb|Phinnemore|2006|loc=157}}.</ref><ref name="Constantin et al 2006 loc=59">{{Harvnb|Constantin|Goschin|Dragusin|2008|loc=59}}.</ref><br>{{Байракъландырыу|Италия}}: 21 000 адам<ref>{{cite web|author=Sabah|title=Eyvah Türkler geldi!|url=http://www.sabah.com.tr/kultur_sanat/sinema/2011/09/22/eyvah-turkler-geldi|access-date=2011-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120817134025/http://www.sabah.com.tr/kultur_sanat/sinema/2011/09/22/eyvah-turkler-geldi|archive-date=2012-08-17|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|author=ntvmsnbc|title=Roma'da bir Türk Film Festivali|url=http://www.ntvmsnbc.com/id/25255344/|access-date=2011-10-24|archive-date=2011-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20111025074541/http://www.ntvmsnbc.com/id/25255344|url-status=live}}</ref><br>{{Байракъландырыу|Азербайджан}}: 12 000 адам<ref>{{cite web |url=https://joshuaproject.net/people_groups/18274/AJ |title=Turk in Azerbaijan |publisher={{нп5|Joshua Project||en|Joshua Project}} |access-date=2019-09-03 |lang=en |archive-date=2018-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927205743/https://joshuaproject.net/people_groups/18274/AJ |url-status=live }}</ref><br>{{Байракъландырыу|Украина}}: 8 844 адам(2001)<ref>{{cite web|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/nationality_popul1/select_51/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=100&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20|title=Всеукраинская перепись населения 2001 года. Распределение населения по национальности и родному языку|publisher=Государственный комитет статистики Украины|access-date=2011-11-02|archive-date=2012-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20121120134010/http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/nationality_popul1/select_51/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=100&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20|url-status=live}}</ref><br>{{Байракъландырыу|Латвия}}: 697 адам(2023)<ref>{{Cite web |url=https://www.pmlp.gov.lv/lv/media/9756/download |title=Источник |access-date=2023-06-17 |archive-date=2023-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406124642/https://www.pmlp.gov.lv/lv/media/9756/download |url-status=live }}</ref>|кесегиди=[[Тюркле|тюрк халкъла]] |къауумла=[[кыбрыс тюрклюле]], [[ахыска тюрклюле]], [[йорукла]]<ref>{{Книга|автор= Еремеев Д. Е.|заглавие=Юрюки|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=Наука|год=|страницы=3|isbn=|isbn2=}}</ref><ref name="БРЭ.Турки"/> | происхождение = [[огузы]]-[[туркоманы]]<ref name="БРЭ.Турки">{{БРЭ|статья=ТУ́РКИ|ссылка=https://old.bigenc.ru/ethnology/text/4210125|архив=https://web.archive.org/web/20221210051535/https://bigenc.ru/ethnology/text/4210125|архив дата=2022-12-10}}</ref>, гитче азиячы тюрклюле (анадолу тюрклюле)|тил=[[Тюрк тил]]|дин=асламысы бла [[ислам]] ([[Сунниле|суннизм]] эм [[Алевиле|алевизм]])|джууукъла=[[азербайджанлыла]]<ref name="БРЭ.Огузы">{{БРЭ|ссылка=https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2288519|автор={{автор|Кляшторный, Сергей Григорьевич|Кляшторный, С. Г.}}|статья=ОГУ́ЗЫ|архив=https://web.archive.org/web/20221207210613/https://bigenc.ru/domestic_history/text/2288519|архив дата=2022-12-07}}{{Цитата|Этноязычное наследие племенного союза О. стало основой формирования в позднем Средневековье и в Новое время турок, азербайджанцев, туркмен и гагаузов.}}</ref>, [[гагаузлула]]<ref name="БРЭ.Огузы"/>, [[тюркменлиле]]<ref name="БРЭ.Огузы"/>, [[къырым татарлыла]] ([[ялыбойлу татарлыла]])}} [[Файл:Turks collage.png|thumb|250px|[[Тюрк]] бла диаспорадан бир къауум дуниягъа белгили тюрлкюлени суратлары]] '''Тюрклюле''' ([[Бирлик сан|б. с.]] {{Lang-tr|Türk}}, [[Кёблюк сан|к. с.]] {{Lang-tr|Türkler}}) — саны эм кёб болгъан [[Тюркле|тюрк халкъды]]<ref name="БРЭ.Турки" />, [[тюрк тил]]де сёлешеди. [[Тюрк]]де, танылмагъан [[Шимал Къыбрыс Тюрк Республика]]да джашагъанларыны асламысы тюрклюдю. Бютеулей саны тюрлю-тюрлю билгилеге кёре65 бла 81 миллионну арасындады<ref name="CIA The World,Factbook" />. Дин тутханланы кёбюсю — [[Сунниле|сунни-муслиманладыла]] (90 % чакълы бири), [[Суфизм|суфи тарикъатла]] да джайылыбдыла. == Аты == === Этноними === {{дагъыда къара|османлыла}} ''Тюрк'' сёз илму тёгерекледе къабыл этилген биринчи хайырланыуу I ёмюрде [[Помпоний Мела]] эм Плиний атлы Римли тарихчиле джанындан белгиленнгенди. Азау тенгизни кюнчыгъышында джашагъан инсанланы «Turcae/Tyrcae» ат бла белгилегендиле.<ref>Sevan Nişanyan, Çağdaş Türkçenin Etimolojik Sözlüğü, İstanbul, 2009 ISBN : 9789752896369</ref><ref>Abdulkadir İnan, Urartu yazıtında ve Romalı Plinius'un tarihinde «Türk Adı» var mı? Belleten, TTK, Cilt. XlI, S. 45, 1948, s. 277 - 278</ref><ref>dile Ayda, Une Theorle Sur L'Orlglne Du Mot «Türk», «Türk» kelimesinin Menşei Hakkında Bir Nazariye, TTK, Belleten. Cilt. XL., No. 158, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Nisan 1976, s. 229 - 247</ref><ref>Hamit Koşay, ldil - Ural bölgesindeki Türklerin Menşei Hakkında, V. Türk Tarih Kongresi: 12-17 Nisan 1956, TTK. Basımevi. Ankara 1960. s. 232-243</ref><ref>Laszlo Rasonyi, Dünya'da Türklük, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları. Ayyıldız Matbaası, Ankara 1974</ref><ref>Prof. Dr. Ercümend Kuran, Türk Adı ve Türklük Kavramı, Türk Kültürü Dergisi, Yıl, XV, S. 174, Nisan 1977. s. 18-20.</ref> "Тюрк" (неда Тюрюк, Тёрёк, Тёрк) ат тюрк тилледе эсгертмеледен биринчи кере [[Кюл Тегин джазмала]]да эм [[Билге Къагъан джазмала]]да 𐱅𐰇𐰼𐰜 (Тюрк)<ref name="ref402">[http://irq.kaznpu.kz/?lang=e&mod=1&tid=1&oid=15&m=1 Kultegin's Memorial Complex, TÜRIK BITIG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110818164349/http://irq.kaznpu.kz/?lang=e&mod=1&tid=1&oid=15&m=1 |tarih=18 Ağustos 2011 }}</ref><ref name="ref120">[http://irq.kaznpu.kz/?lang=e&mod=1&tid=1&oid=16&m=1 Bilge Kagan's Memorial Complex, TÜRIK BITIG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006153537/http://irq.kaznpu.kz/?lang=e&mod=1&tid=1&oid=16&m=1 |tarih=6 Ekim 2014 }}</ref> неда 𐰜𐰇𐰚:𐱅𐰇𐰼𐰜 (Кёк Тюрюк)<ref name="ref246">Muharrem Ergin-Orhun Abideleri,s-78,Boğaziçi yayınları 1978(7. baskı)</ref><ref name="ref687">Orhun Abideleri M.E.B. 1970</ref> шекелде тюбейди. ''Тюрк'' (''Türk'') сёзню магъанасы тамамы бла да ачылалмагъанды, алай а бир къауум авторлагъа кёре бу сёз [[Тюрк тилле|тюрк тилледе]] «кючлю, къаты»<ref>{{Книга |автор=Tasar, Eren; Frank, Allen J.; Eden, Jeff |заглавие=From the Khan's Oven: Studies on the History of Central Asian Religions in Honor of Devin Deweese |год=2021 |язык=en |издательство=BRILL |isbn=978-90-04-47018-7}}</ref><ref>{{книга|автор=Гумилёв Л. Н.|заглавие=Древние тюрки|год=2009|издательство=АЙРИС-пресс|страницы=28|isbn=978-5-8112-3742-5}}</ref> «джаш адам», «кючю джашнагъан адам» магъананы джюрютеди деген оюмгъа келеди<ref>{{Книга |автор=Clauson, Gerard |заглавие=An Etymological Dictionary of Pre-thirteenth-century Turkish |год=1972 |язык=en |издательство=Oxford University Press |isbn=978-0-19-864112-4}}</ref>. Тюрклю терминни тюркден айырымы белгили бир территорияда (Гитче Азияда) джашагъан тюрк этнос демекди. [[Тюрк тил]]де, къарачай тилдеча болмай, миллет иеликни белгилеген аффикс (-лы, -ли, -лу, -лю) къаты джорукъ бла джюрюмегени себебли ''тюрк'' сёз тюрк этносну келечиси болгъан «тюрклюню» да, [[тюрк халкъла]]ны ортакъ атлары болгъан «тюркню» да белгилейди. «Тюркия» термин, аны ызындан да «тюрк джюйюсханлыкъ» терминле кюнбатыш-европачы политикалыкъ адабиятда [[сельджук]]ланы къолунда болгъан [[Анадолу]]ну (Анатолияны) белгилер ючюн 1190 джылда хайырландырылыб башлагъанды <ref name="Иванов">{{книга|автор=Иванов Н. А.|заглавие=Труды по истории исламского мира|год=2008|место=М.|издательство=Восточная литература|том=|страницы=207|isbn=978-5-02-036375-5}}</ref>. == Этник тарихи == === Тюрк тайпала келгинчи Гитче Азия === [[Файл:Byzantine Themes, 650.png|300px|thumb|Византияда 770 джылда урум эм эрмен фемала]] [[Гитче Азия]]ны этник къурамы бек чубар, къатыш болгъанды, анда джашагъанла бек уллу болмагъан джерни ичинде талай тилде сёлешген халкъладан къуралгъан джыйымдыкъ болгъанды<ref>{{книга |автор = Академия наук СССР. |заглавие = Всемирная история |ссылка = https://books.google.ru/books?ei=W6oRT_mdMonV4QTk2fnEAw&hl=ru&id=4lwZAAAAIAAJ&dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%8F+%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F+%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B0+%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BA%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE+%D0%BF%D1%91%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8B%D0%B9+%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%2C+%D0%B8+%D0%B5%D1%91+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BA%D0%BE+%D0%B2+%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%85+%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE+%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%BE%D0%B9+%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8+%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE+%D0%BD%D0%B0+%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D1%85&q=. |издательство = Гос. изд.-во полит. литературы |том = |год = 1956 |страницы = 253 |isbn = |archive-date = 2016-03-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160308071943/https://books.google.ru/books?ei=W6oRT_mdMonV4QTk2fnEAw&hl=ru&id=4lwZAAAAIAAJ&dq=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%8F+%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F+%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B0+%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BA%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE+%D0%BF%D1%91%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8B%D0%B9+%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9+%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%2C+%D0%B8+%D0%B5%D1%91+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BA%D0%BE+%D0%B2+%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%85+%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE+%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%BE%D0%B9+%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8+%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE+%D0%BD%D0%B0+%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D1%85&q=.#search_anchor }}{{oq|ru|Наряду с крупными и древними центрами экономической и культурной жизни в ней были области, сохранившие старинные формы отношений, восходившие к первобытнообщинной эпохе. Малая Азия имела необыкновенно пёстрый этнический состав, и её население нередко в пределах сравнительно небольшой территории говорило на нескольких языках.}}</ref>. [[Тюркле]]ни [[Гитче Азия|Анадолугъа]] кёблюк санда кириую XI ёмюрде башланады. Биринчи кириулери 1064 джылда болгъанды. 1071 джылда тюркле бютеу [[Ара Анадолу]]ну кючлейдиле. 1097 джылда [[Эге тенгиз]] джагъаларына дери джетедиле. [[Эрменлиле]]ни, урумлуланы эм [[къачлыла]]ны биригиб къаршчылыкъ бергенлери тюрклени бираз ыхтыргъанды, алай а Орта Азиядан тамамы бла къыстаялмагъандыла. Аллында малчы тюркле регионну халкъыны бек уллу юлюшю болмагъандыла<ref>{{Cite web|url=http://turkey-info.ru/about_turkey/population/ethnicculture.html|title=Формирование этнокультурных общностей|archive-url=https://web.archive.org/web/20101201185127/http://turkey-info.ru/about_turkey/population/ethnicculture.html|archive-date=2010-12-01|access-date=2011-04-01|url-status=dead}}</ref>. Алай болса да кючлю аскер къурулушу тюрклеге аскер аны ызындан да демографиялыкъ онгчулукъ бергенди. ==== Урум субстрат ==== Б. э. д. I мингджыллыкъда Кюнбатыш Анадолуну халкъы аборигенле бла б. э. д. IX ёмюрден башлаб регионну колонизация этген греклиледен къуралгъанды. [[Эллинизм]] эпохагъа Анадолуда джашагъанланы асламсысы (кюнчыгъыш эмда бир къауум ара регионлары тышында) тили эм маданияты бла эллинлешген аборигенле бла кёчген урумлуладан къуралгъанды. Бу халы [[Рим империя|римчи кёзюуде]] да сакъланнганды{{sfn|Еремеев|1971|с=49—50}}. X ёмюрге этник греклиле бусагъатдагъы Тюркияны джарымы чакълысында джерлешгендиле. 1402 джылгъа тюркле Эге тенгизни джагъаларын кючлегендиле (бусагъатдагъы Измир, [[Чанаккале]], [[Маниса]], [[Айдын]] э. б.)<ref>Donald M. Nicol. The Last Centuries of Byzantium, 1261—1453. — Cambridge University Press, 1993. — 500 с. — ISBN 978-0-521-43991-6..</ref>. Константинополь (бусагъатдагъы Стампыл), Кюнчыгъыш [[Фракия]] эмда [[Мермер тенгиз]]ни джагъаларын 1453 джылгъа алгъандыла. 1478 джылгъа бусагъатдагъы Тюркияны бютеу Къара Тенгиз джагъасы кючленнгенди<ref>Bryer Anthony. Shipping in the Empire of Trebizond (ингил.) // The Mariner’s Mirror. — L.: Society for Nautical Research, 1966. — Vol. 52, iss. 1. — P. 3.</ref>. ==== Эрмен субстрат ==== [[Файл:Bagratuni Armenia 1000-en.svg|300px|thumb|Кюнчыгъыш Анадолу эм Тау Арты Кавказда эрмен кърал, 1000 джыл]] [[Файл:Map States Philaretos Brakhamios-fr.svg|200px|thumb|Киликияда, Каппадокияда эм Шанлы Урфада эрмен кърал, 1080 джыл]] Бусагъатдагъы Тюркияны кюнчыгъышында эмда къыбыласында [[Кюнбатыш Эрмен]]ни<ref name="bararan428">{{Словарь топонимов Армении и прилегающих областей|1|428—430|Արևմտյան Հայաստան}}</ref>, [[Гитче Эрмен]]ни <ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus8/Klavicho/frametext4.htm |title=Руи Гонсалес Де Клавихо «Дневник путешествия в Самарканд ко двору Тимура» часть 2 смотреть комментарии 273 |access-date=2014-07-11 |archive-date=2008-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080311131858/http://www.vostlit.info/Texts/rus8/Klavicho/frametext4.htm |url-status=live }}</ref> эм [[Эрмен Киликия]]ны джерлери болгъанды{{sfn|В. Степаненко|1975|с=124—132}}, алада джашагъанланы ичинде эрменлиле асламчылыкъ этгендиле<ref>{{Cite web |url=https://books.google.ru/books?id=H0mfmdThGLAC&pg=PR7&lpg=PR7&dq=The+Treatment+of+Armenians+in+the+Ottoman+Empire%2C%28also+known+as+%E2%80%9CBlue+Book%E2%80%9D%29.&source=bl&ots=GGufcy-vSe&sig=ncCL6nr-4Lg2e4xaZI_KxCBuf4E&hl=ru&ei=aZdbS64eg-_5BrjzsRE&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CB0Q6AEwBA#v=snippet&q=total%20victims&f=false |title="The Treatment of Armenians in the Ottoman Empire « by JAMES VISCOUNT BRYCE, London, T. Fisher Unwin Ltd., 1916 |access-date=2018-08-15 |archive-date=2017-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231051512/https://books.google.ru/books?id=H0mfmdThGLAC&pg=PR7&lpg=PR7&dq=The+Treatment+of+Armenians+in+the+Ottoman+Empire,(also+known+as+%E2%80%9CBlue+Book%E2%80%9D).&source=bl&ots=GGufcy-vSe&sig=ncCL6nr-4Lg2e4xaZI_KxCBuf4E&hl=ru&ei=aZdbS64eg-_5BrjzsRE&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CB0Q6AEwBA#v=snippet&q=total%20victims&f=false |url-status=live }}</ref>. X ёмюрге эрменлиле бусагъатдагъы Тюркияны джарымы чакълы бир джерде джайылгъандыла. Эрменлилени этник чеклери Джерле арасы тенгизни джагъаларындан (бусагъатдагъы [[Мерсин]] шахар)<ref>Княжество Рубенидов Киликии в международных отношениях на Ближнем Востоке в 20-30е годы XII в. //Византийский временник //Институт истории // том 55; стр-ца 163; — 1994 г</ref>, къыбыла-кюнбатыш [[Кавказ]]гъа<ref>Новосельцев, Пашуто, Черепнин, 1972, с. 47.</ref>, [[Каппадокия]]дан<ref>Немировский А. А. Каппадокийцы и Каппадокия: к формированию этнополитической карты древней Анатолии // Oriens. — 1999. — № 6. — С. 5—15.</ref>[[Иран]]ны чегине дери баргъанды<ref>Васпураканское царство // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.</ref> [[Къара тенгиз]]ден<ref>Гевонд, История халифов, II</ref>, [[Месопотамия]]гъа дери<ref>Сидоров, А. И. (1988) «Монофелитская» уния по свидетельству «Повествования о делах армянских»</ref>. Тюркле эрменлиледен Джерле арасы тенгизни джагъасын 1424-1515 джыллада сыйыргъандыла (бусагъатдагъы [[Мерсин]], [[Адана]], [[Газиантеп]], [[Искендерун]])<ref>Сукиасян А. Г. История Киликийского армянского государства и права. — Ереван: Митк, 1969.</ref>, бусагъадагъы [[Карс]], [[Агъры]], [[Догубаязит]], [[Ыгъдыр]], [[Эрзурум]] тёгерегинде эрменлелие 1360 джылгъа дери бойсунмаулукъларын къоруулаялгъандыла<ref>Очерки истории СССР. Период феодализма IX—XV вв.: В 2 ч. / Под ред. акад. Б. Д. Грекова (отв. ред.) и др.. — М.: Изд-во Академии наук СССР, 1953. — С. 603.</ref>, [[Диярбакыр]]тёгереги эрменлилени къолунда 1045 джылгъа дери къалгъанды<ref>The Oxford Dictionary of Byzantium / Edited by Alexander Kazhdan.</ref>, [[Ван (кёл)|Ван]], бусагъатдагъы Элязыгъ, Ван, Битлис, Муш, Хаккяри, Бингёл тёгерегинде эрменлиле кеслери оноуларын 1207 джылгъа дери джюрюталгъандыла<ref>История и восхваление венценосцев / пер. К. С. Кекелидзе. — Тбилиси: АН ГрузССР, 1954. — 109 с.</ref>, Каппадокияда эмда аннга хоншу территориялада (бусагъатдагъы [[Кайсери]], [[Малатья]], Кахраманмараш, Адымаян э. а. к.) эрмен власть 1086 джылгъа дери туралгъанды<ref>В. П. Степаненко // Государство Филарета Варажнунии // Античная древность и средние века. — Свердловск, 1975. — Вып. 12. — С. 86-103</ref>. 1072 джылда [[Шеддадидле]] деген кюрд династия сельджукладан вассал иеликге [[Ани патчахлыкъ]]ны алыб Ани эмирлик къурагъанды. XI ёмюрден башлаб [[Эрмен таулукъ]]да эмда Тау Арты Кавказдан эрменлилени орнуна тюрк эмда кюрд тайпаланы джерлешиую башланнганды. ==== Кюрд субстрат ==== [[Евфрат]]ны башында эм [[Ван (кёл)|Ван кёлню]] тёгерегинде эрменлиле бла бирге кюрдлюле да бурундан бери джайылыб болгъандыла<ref name="Курды">{{книга|автор=[[Минорский, Владимир Фёдорович|В.Ф. Минорский]].|заглавие=Курды|год=1915|издательство=|том=|страницы=3|isbn=}}{{oq|ru|Если верховья Ефрата и окрестности Ванского озера (Древняя Армения) и явились территорией довольно раннего распространения курдов, то всё же отроги южного Тавра и гористая сторона левого берега Тигра (по Бохтану, Забуру и Бол. Забу) были, по-видимому, главным очагом курдов в историческое время. Наконец, на заре истории, родину курдов надо искать еще далее на восток и на юг, и этим трём восходящим ступеням во времени соответствуют три района расселения курдов: высокое плоскогорье Армении, собственный турецкий Курдистан и западные персидские горы. Итак, в настоящее время курды живут широкой полосой вблизи турецко-персидской границы от городка Мендели до Арарата, заходя на север в наше Закавказье. На всем Армянском плоскогорье они тесно перемешаны с армянами, но параллель Эрзерума является их северной границей в Турции. На юге курды спускаются до закраины Месопотамской равнины. На западе границею считается Ефрат (или вернее Кара-су), но курды проникают далеко и в Малую Азию, и не только занимают район к юго-востоку от Сиваса, но отдельными группами отмечаются и около Коньи и в Киликии, доходя таким образом, почти до Средиземного моря.}}</ref><ref name="Hewsen2">{{книга|автор=Robert H.Hewsen|заглавие=Armenian Van/Vaspurakan|ответственный=Richard G. Hovannisian|год=2000|место=|издательство=Mazda Publishers|страницы=22|страниц=|isbn=}}<blockquote>The entire concatenation of mountains between the principalities of Andzevatsik and Sunik appears to have been heavily, if not entirely, Median in ethnic complexion, as indeed it was Kurdish before World War I. As noted, one of its districts was called Mardastan (land of the Medes), while another was called Bun Mardastan or Mardutsayk (habitat of the Medes). Here, too, lay the towns of Marakan (Median place) and, to the north, Maravan (Mede-town). If the Medes (the Mars or Mards as the Armenian called them) were indeed ancestors, even in part, of the modern Kurds, then a case can be made for describing the ancient population of this area as proto-Kurdish.</blockquote></ref>. X бла XI ёмюрлени кёзюуюнде бусагъатдагъы кюнчыгъыш Тюркияны джерлеринде кюрд тамырлы династиягъа саналгъан [[Марванидле]]ни къраллары болгъанды. Аралыгъы [[Диярбакыр|Амид (Диярбакыр)]] болгъанды<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://istorja.ru/forums/topic/1944-kurdskaya-dinastiya-marvanidov/|title=Курдская династия Марванидов|author=Автор Saygo|website=istorja.ru|date=2014-04-25|access-date=2022-03-17|archive-date=2021-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125174318/https://istorja.ru/forums/topic/1944-kurdskaya-dinastiya-marvanidov/|url-status=live}}</ref>, аланы оноуларында башха шахарла [[Битлис]], [[Ван (шахар, Тюркия)|Ван]], [[Мардин]], [[Шанлыурфа]], [[Элязыгъ]], бир-бир заманлада [[Мосул]] да болгъанды. 1046 джылда [[сельджукла]] [[Кюрдистан]]ны къыбыла-кюнчыгъыш кесегин кючлегендиле<ref>{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books?id=W88QEAAAQBAJ|автор=Базиленко, И. В, Васильева, Е. И, Вертяев, К. В, Воднева, О. А, Зайцев, И. В|заглавие=Курды. Легенда Востока|год=2020-12-15|издательство=Aegitas|страницы=14|страниц=456|isbn=978-0-3694-0450-3|archive-date=2022-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20221023002136/https://books.google.ru/books?id=W88QEAAAQBAJ}}</ref>. [[XIX ёмюр]]ню арасында [[Кюрд-тюрк уруш (1834—1850)|кюрд-тюрк къазауатны]] эсебинде тюрклюле Кюрдистанны экинчи кере да кючлегендиле<ref>{{Книга|ссылка=https://play.google.com/store/books/details/%D0%9A%D1%83%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%9B%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0?id=W88QEAAAQBAJ&hl=gsw&gl=US|автор=Коллектив авторов|заглавие=Курды. Легенда Востока|год=2018|место=СПб|издательство=Газпромнефть|страницы=14, 18|страниц=450|archive-date=2021-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20211109083039/https://play.google.com/store/books/details/%D0%9A%D1%83%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D0%9B%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D0%92%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0?id=W88QEAAAQBAJ&hl=gsw&gl=US}}</ref>. [[Диярбакыр|Диярбекир]] шахарда джашагъан халкъны юсюнден XVII ёмюрде джазылгъан:<blockquote>«Бютеулей провинцияда ажымсыз бу халкъ къауумладан [кюрдлюле, тюрклюле, араблыла] эм кёб кюрдлюледиле, [Диярбекир] шахарны кесини тышында, анда уллу кесеги, кёбюсю да дерча, тюрклюледиле»<ref>{{Книга|автор=M. Van Bruinessen, H. Boeschoten|заглавие=Evliya Çelebi in Diyarbekir|страницы=35}}</ref>.</blockquote> ==== Башха халкъла ==== Гитче Азияда кёбчюлюк болгъан греклиле бла эрменлиле тышында, регионда [[чууутлула]] бла [[перслиле]] (уллу шахарлада), [[гюрджюлюле]] (шимал-кюнчыгъышда), [[ассирийлиле]] (къыбыла-кюнчыгъышда бусагъатдагъы Сирияны чегини узунлугъуна), [[славянла]] эмда башхала джашагъандыла. [[530 джыл]]да Византия Анадолуда ([[Трапезунд]] шахарны, [[Чорох]] эм Огъары Евфрат сууланы районларында) [[булгарла]]ны бир къауумун джерлешдиргенди{{sfn|Еремеев|1971|с=55}}. Кечирек византий чеклени Персиядан къоруулар ючюн император [[II Юстиниан]] [[577 джыл]]да, [[620 джыл]]да уа император [[I Ираклий|Ираклий]] да Кюнбатыш Эрменни территориясында [[Аварла|авар]] аскерчилени джерлешдиргенди{{sfn|Еремеев|1971|с=56}}. Быллай политиканы [[Аббасидле]] бардыргъандыла, исламлашхан тюрк тайпаланы [[Хорасан]] бла [[Орта Азия]]дан кеслерине аскер кюч этиб чакъыргъанлай тургъандыла.<ref name="turk" />. Тюрк элементлени Анадолугъа ал кириулери эпизодлукъ халда болуб, Гитче Азияны ол замандагъыны этник къурамында уллу ыз къоймаса да, ала Анадолу бла [[Кюнчыгъыш Фракия]]ны тюрклешиулерини тамалын хазырлагъандыла{{sfn|Еремеев|1971|с=72}}. === Селджук кёзюу. Бейликле === Селджукланы чабыуларыны аллы бла эмда аны бла бирге тюрклюле Гитче Азиягъа шимал-кюнбатышдан, Балканладан киргендиле: [[бедженекле]] (IX—XI ёмюрлени экинчи джарымында), узла неда [[огъузла]] (XI ё.), [[къыпчакъла]] (XI-XII ёмюрледе). Византия аланы чек къыйыры провинциялада джерлешдиргенди<ref name="turk">{{книга |автор = Еремеев Д. Е. |часть = Проникновение тюркских племён в Малую Азию |заглавие = Труды VII Международного конгресса антропологических и этнографических наук |издательство = [[Наука (издательство)|Наука]] |место = М. |год = 1970 |страницы = 89 |isbn = }}</ref>. Тюрк тайпаланы кёбчюлюк санда [[Гитче Азия]]гъа кириулери XI ёмюрде [[седжукла]]ны башчылыгъы бла [[огъузла]] бла [[тюркменле]]ни чабыулары бла башланнганды. Гитче Азияны кючлеуде огъуз-тюркмен тайпаланы [[кынык]], [[салыр]], [[Афшарла|афшар]], [[кайы]], къараман, [[баяндыр]] кибик къауумлары уллу орун алгъандыла. Аланы ичинде Селджукланы тукъумундан башчылары болгъан кынык тайпа эм уллу орун алгъанды<ref>{{книга |автор = Новичев А. Д. |заглавие = История Турции в 4-х томах. Т. 1. Эпоха феодализма (XI-XVIII вв.) |издательство = |место = М. |год = 1963 |страницы = 7 |isbn = }}</ref>.[[1071 джыл]]да сельджук султан [[Алп-Арслан]] византиячы император [[IV Роман Диоген]]ни [[Манцикертдеги сермешиу (1071)|Манцикертни къатында]] сермешиуде къаушатыб, кесин да джесир алады. Бу хорламны чурумларыны бири да, византиячы аскерлени сафларында болгъан уз эмда баджанакъ тюрк къауумла селджукланы джанына кёчгендиле<ref name="trib">{{книга |автор = Еремеев Д. Е. |часть = Проникновение тюркских племён в Малую Азию |заглавие = Труды VII Международного конгресса антропологических и этнографических наук |издательство = [[Наука (издательство)|Наука]] |место = М. |год = 1970 |страницы = 90 |isbn = }}</ref>. Манцикертни къатында хорлам огъуз-тюркмен тайпалагъа Гитче Азияны ичине джол ачады<ref name="АИ">[http://www.kulichki.com/~gumilev/HE2/he2307.htm История Востока. В 6 т. Т. 2. Восток в средние века.] {{Wayback|url=http://www.kulichki.com/~gumilev/HE2/he2307.htm|date=20130617165859}} М., «Восточная литература», 2002. ISBN 5-02-017711-3</ref>. [[Огъуз]]-[[тюркмен]] къауумланы джерлешиую адетледе болгъанча онг ([[Бозокъ (огъуз къауумланы бирлиги)|бозокъ]]) эмда сол ([[ючокъ]]) къанатланы тамалында болгъанды. Кюнбатышха джайыла бозокъ тайпала кёбюсюне ючокъладан шималыракъ джерлешгендиле. Анадолу топоникасыны анализи джолда огъуз тайпа биригиуле чачылышханын кёргюзеди, ол себебден кечирек огъуз-тюркмен къауумланы джерлешиулеринде белгили бир джорукъ болмагъаны кёргюзюледи. Аны башха чуруму да кючлю селджук династия кючлю къауумланы иш этиб бир-бирлеринден айырыб, Гитче Азияны тюрлю-тюрлю бёлгелерине чачыб, къолда тутаргъа излегени болгъанды. {{sfn|Еремеев|1971|с=83}}. Малчы-кёчюучюлени ызындан малчылыкъдан сора джерчилик бла кюрешген джарым кёчюучю тайпала да Гитче Азиягъа къуюлгъандыла, аланы асламысы Ирандан, Иракъдан болгъанды. Тюзледе джашаргъа юреннген бу тюрк къауумла кёбюсюне ара Анадолуну сыртлыкъларына джерлешгендиле<ref name="grand">{{книга |автор = Новичев А. Д. |заглавие = История Турции в 4-х томах. Т. 1. Эпоха феодализма (XI-XVIII вв.) |издательство = |место = М. |год = 1963 |страницы = 13 |isbn = }}</ref>. М. Х. Йынанчны оюмуна кёре джайлыкълагъа, къышлыкълагъа эмда джерлешиулеге ала тауланы тюл, тюзлени сайлагъандыла, ол себебден алгъы бурун Ара Анатолия сыртлыкъны тюзлерине джерлешгендиле{{sfn|Еремеев|1971|с=86}}. Мында тюркле (асламысы кынык тайпадан болгъандыла) аллындан аз болгъан джерли халкъгъа кёре кёбчюлюк болгъандыла<ref name="grand"/>. [[Ара Анадолу]]гъа орналгъандан сора, [[огъузла]] бла [[тюркменле]] Кюнбатыш Анадолуну тау ауушларындан ётюб [[Эге тенгиз]]ге чыкъгъандыла, андан сора [[Ылгаз (таула)|Ылгаз]] таула бла {{кёчюрюлмегенди|Джаник (таула)|Джаник|tr|Canik Dağları}} тауланы аууб Къара тенгизни джагъаларына чыгъадыла{{sfn|Еремеев|1971|с=86}}. XIII ёмюрден башлаб [[Ликия]] бла [[Киликия|Киликиягъа]] ёте башлайдыла, аладан а уа Джерле арасы тенгизни джагъаларына джайыладыла<ref name="grand"/>. Селджукидлени бутакъларыны бири кёб турмай Анадолуда [[Рум султанат]] къурайды; башха тюрк тилли династия — [[данишмендиле]], [[Сивас]] регионда къраллыкъ къурадыла. Тюрк тайпаланы Анадолугъа кёчюую кечирек да болгъанды. Сёзге, XII ёмюрде хорезмшах [[Ала ад-Дин Текеш|Текеш]] Ирандагъы селджук султанатны къурутууу бла, селджук джанлы бир къауум халкъ Анадолугъа кёчгенди<ref name="nnub"/>. XIII ёмюрде, бери монгол кючлеучюледен къутулур мурат бла тюркле да, тюрк болмагъан къауумла да къачхандыла. [[Джелал ад-Дин Манкбурны|Джелал ад-Дин]] хорезмшахны аскерлерини къалгъанлары бла бирге монголлула къурутхан [[Хорезмшахланы къралы]]ндан къачыб къутулгъандыла. Хроникачыла Несеви эмда Ибн Биби джазгъанларына кёре ала Румну селджук султанына аскер къуллукъгъа киргендиле. Бусагъатда да Тюркню къыбыласында хорзум атлы [[Йёрюкле|йёрюк]] тайпа кёчюучю малчылыкъ бла кюрешеди<ref name="nnub"/>. [[Файл:Anadolu Beylikleri.png|thumb|250px|[[Анадолуда тюрк бейликле]]ни картасы]] XI—XII ёмюрледе тюрклени кёбюсю бир джерде орналады. Аланы джерли халкъла бла къатышыу процесслери башланады{{sfn|Еремеев|1971|с=123}}. Тюрклюлени этногенезинде урумлула, эрменлиле, гюрджюлюле юлюш алгъандыла, аны тышында араб, ассириялы, кюрд, [[Къыбыла славянла|къыбыла славян]], [[Болгарлыла|болгар]], [[румынлыла|румын]], [[албанлыла|албан]] эмда башха элементле да къатышхандыла<ref name="Турки">{{cite web|url=http://gatchina3000.ru/great-soviet-encyclopedia/bse/112/959.htm|title=Турки (нация)|publisher=БСЭ|access-date=2012-01-10|archive-date=2011-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20111017190704/http://gatchina3000.ru/great-soviet-encyclopedia/bse/112/959.htm|url-status=live}}</ref><ref name="trud"/>. XIV ёмюрню башына Анадолуну территориясында онла бла айры къраллыкъла къураладыла — [[Анатолияда тюрк бейликле|бейликле]], ала XVI ёмюрге дери бар болгъандыла. Аланы барысыда бир башчы тукъумну тёгерегине джыйылгъан тайпа къауумладан къуралгъандыла{{sfn|Еремеев|1971|с=126}}. Административ тил ючюн перс тилни хайырландыргъан селджуклача болмай, анадолу бейликле тюрк тилде кърал ишлерин джюрютгендиле<ref>{{книга |автор = Gábor Ágoston, Bruce Alan Masters. |заглавие = Encyclopedia of the Ottoman Empire |ссылка = https://books.google.ru/books?id=QjzYdCxumFcC&vq=beylik&dq=Encyclopedia+of+the+Ottoman+Empire&hl=ru&source=gbs_navlinks_s |издательство = Infobase Publishing |том = |год = 2009 |страницы = 40 |isbn = 0816062595, 9780816062591 |archive-date = 2021-08-14 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210814112417/https://books.google.ru/books?id=QjzYdCxumFcC&vq=beylik&dq=Encyclopedia+of+the+Ottoman+Empire&hl=ru&source=gbs_navlinks_s }}{{oq|en|Combined with the Seljuks and the immigration of Turkic tribes into the Anatolian mainland, they spread Turkish and Islamic influence in Anatolia. Unlike the Seljuks, whose language of administration was Persian, the Karamanids and other Anatolian Turkish emirates adopted spoken Turkish as their formal literary language. The Turkish language achieved widespread use in these principalities and reached its highest sophistication during the Ottoman era.}}</ref>. Быллай бейликлени бирине бышчылыкъ этген [[караманиле]] селджукилени ара шахарлары — [[Конья|Коньяны]] кючлейдиле, анда [[1327 джыл]]дан башлаб тюрк тил официал тил болуб канцелярия джазышыуда, документледе э. а. к. хайырландырылыб башланады{{sfn|Еремеев|1971|с=131}} Караманиле Анадолуну эм кючлю къралларыны бирлерин къурсала да, бютеу тюрк бейликлени биригиуюнде эм уллу орун алгъан, башчылары [[кайы]] къауумдан чыкъгъан уллу болмагъан османлы кърал болгъанды. [[Шукуров, Рустам Мухаммадович|Р. Шукуровха]] кёре XIV—XV ёмюрледе Анадолу джарымайрымканны джерлерини кёбюсюнден аллында джерли халкъла болгъан урумлула эмда эрменлиле не тюрклюлеге къатышхандыла неда азчылыкъ халгъа келгендиле<ref>{{книга |автор=[http://hist.msu.ru/departments/8823/people/teachers/40634/?sphrase_id=115748 Шукуров P. M.] |часть=Великие Комнины и «Синопский вопрос» в 1254-1277 гг. |ссылка часть=http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000186/st008.shtml |заглавие=Причерноморье в средние века. Выпуск 4 |ссылка= |викитека= |ответственный=Под ред. Карпова С. П.|издание= |место=Санкт-Петербург |издательство=Алетейя |год=2000|том= |страницы=}}</ref>. === Тюрклюлени айры халкъ болууларыны сорууу === [[Баскаков, Николай Александрович|Н. А. Баскаков]] сагъыш этгеннге кёре тюрклюле айры халкъ болуб XIII ёмюрню аягъында бошагъандыла<ref>{{книга |автор = [[Баскаков, Николай Александрович|Баскаков Н. А.]] |издательство = Издательство восточной литературы |заглавие = Тюркские языки |место = М. |том = |год = 1960 |страницы = 141 |isbn = }}</ref>. [[Новичев, Арон Давыдович|А. Д. Новичевни]] оюмуна кёре тюрклюле XV энчи халкъ болалгъандыла<ref>{{книга |автор = Новичев А. Д. |заглавие = История Турции в 4-х томах. Т. 1. Эпоха феодализма (XI-XVIII вв.) |издательство = |место = М. |год = 1963 |страницы = 80 |isbn = }}</ref>. Д. Е. Еремеев уа тюрк халкъны къуралышыны тамамланыуу XV ёмюрню аягъында — XVI ёмюрню биринчи джарымында болгъанын чертеди{{sfn|Еремеев|1971|с=135}} Бусагъатдагъы тюрклюле эки тамал компонентден къуралгъандыла: XI—XIII ёмюрледе Орта Азия бла ирандан кёчюб келген [[Тюркле|тюрк]] [[Кёчюучю|кёчюучю]] тайпала (асламысында [[огъузла]] бла [[тюркменле]]ден) джерли гитче азиячы халкъладан<ref name="Турки"/>. [[Москва]]да 1964 джылда баргъан антропология эм этнография илмуланы VII халкъла арасы конгресинде, [[Гумилёв, Лев Николаевич|Лев Николаевич Гумилёв]], тюрклюлени этногенезин бютеу проблемасын былай ангылатханды: ''«дуния тарихде бир болуу, [[французлула]]ны эм [[итальянлыла]]ны [[Экспансия|экспансиясына]] реакция, урумлуланы (греклилени) колониялыкъ зулумдан къутхарылыу мадарлары»'': {{цитата|[[Хан (титул)|Хан]] [[Эртугърул]], джангы къралны тамалын салгъан (1231-1288), [[Хорасан]]дан 50 минглик аскерни келтиргенди эмда Коньяны солтаны [[Кей-Кубад I|Алаэддин]] [[Византия]] бла чекде джерле бергенди. Эртоугъурулну кючлери бек кючлю болмагъандыла, алай а дин къазауат баямлагъаны себебли бютеу муслиман дуниядан адамла джыйылыб башлагъандыла: кюрдлюле, араблыла, персле э. б.. Ортакъ тиллери, аскер буйрукъ берген тюрк тил болгъанды. Алай бла тюрлю-тюрлю миллетледен джыйлгъан алай а бир нюзюрлю, бир иш этген адам коллектив къуралыб башлагъанды. Алай болса да, Византия ишге Кюнбатыш къатышхынчы кесин къоруулауда аман болмагъанды. [[Константинополну къуршоуланыуу эм тюшюую (1204)|Константинополну]] [[1204 джыл]]да къаушатылыуу, сора аны ызындан [[Латин империя]], [[Каталон компания]], [[Венеция республика|Венеция]] эмда башха католик къралла бла баргъан урушла, греклилени католиклеге къаршчы къарамларын бузгъанды, аланы кеслери бла бир динде болмагъаннга саналыб башлагъанды дерчады. Ортодоксланы (православланы) ахыр джакъчысы хорланыб, [[VI Иоанн Кантакузин|Иоанн Кантакузин]] — [[Палеологи]] униягъа къаты курс алгъанларында, византиячыланы ичинде [[ислам]]гъа джылы къарау башланнганды. Аннга чурумларыны бири [[Джалаладдин Руми|Джеллалэддин Румини]] идеялары болгъандыла, алагъа кёре ислам бла христианлыкъны арасында уллу айрым болмагъанды. Динлерин ауушдуруб, солтаннга къуллукъгъа кёчген джерли халкъ «турлюле» болуб башлагъанды, ол заманда, алайлада [[миллет]] ангылам болмагъанды. [[Орхан]]ны [[Дарданелле]]ни ётюб джангы джерлерин джайгъаны да аннга сылтау болгъанды. [[Серблиле|Серб]] эм [[Болгарлыла|болгар]] [[джашчыкъ]]ла [[Джангы чериу|янычарла]] болгъандыла, греклиледен неда итальянлыладан ренегатла флотха къуллукъгъа баргъандыла, француз неда немец [[авантюрачы]]ла уа солтан аскерде абычар [[Карьера|карьерала]] этгендиле, маджар, польшачы эм черкес тиширыула исламны хорламлы сермешиучюлерини [[харам юй]]лерине киргендиле, аланы барысына да «тюрклюле» деб айтылгъанды <ref>{{книга |автор = Еремеев Д. Е. |часть = Проникновение тюркских племён в Малую Азию |заглавие = Труды VII Международного конгресса антропологических и этнографических наук |издательство = [[Наука (издательство)|Наука]] |место = М. |год = 1970 |страницы = 97 |isbn = }}</ref>.}} [[Еремеев, Дмитрий Евгеньевич|Д. Е. Еремеев]] Гумилёвну позициясын хыртха ургъанды, олподверг критике позицию Гумилёва, отметив, что сложение турецкой народности представляет собой сложный и длительной процесс, а не как «произвольное объединение разных людей в один коллектив»<ref name="trud">{{книга |автор = Еремеев Д. Е. |часть = Проникновение тюркских племён в Малую Азию |заглавие = Труды VII Международного конгресса антропологических и этнографических наук |издательство = [[Наука (издательство)|Наука]] |место = М. |год = 1970 |страницы = 98 |isbn = }}{{oq|ru|В самых общих чертах этногенез турок характеризуется тем, что турецкий народ сложился из многих этнических компонентов, но определяющим компонентом были тюркские племена — огузы, туркмены, узы (западные огузы), печенеги, кыпчаки и др. Другим слагаемым явились ассимилированные тюрками группы местного населения — греков, армян, курдов, лазов, грузин и т.д. Ассимиляция местного населения была "облегчена тем, что тюрки создали в Малой Азии мощное феодальное государство — Сельджукский султанат (70-е гг. XI в. — 1307 г.), т. е. были политически господствующей общностью.}}</ref>. По мнению турецкого историка-османиста [[Крымские татары|крымскотатарского]] происхождения [[Халил Иналджик|Халила Иналджика]], сформировавшийся турецкий этнос на 30 % состоял из исламизированного [[Коренные народы|автохтонного]] [[население|населения]], а 70 % составляли тюрки; Д. Е. Еремеев полагает, что процент тюрок был намного ниже{{sfn|Еремеев|1971|с=149}}. === Османлы кёзюу === [[Файл:Zonaro GatesofConst.jpg|thumb|left|200px|II Мехмедни Константинополгъа кириую. Сарутчы. [[Зонаро, Фаусто|Фаусто Зонаро]]]] Анадолуну монгол кючлеулеуюню кёзюуюнде огъуз-тюркмен къайы къауум хорезмшах [[Джелал ад-Дин Манкбурны|Джелал-ад-Дин]] бла кюнбатышха кёчюб, Румну селджук солтаны на аскер къуллукъгъа къошулгъанды. Къайы къауумну бачамасы [[Эртогърул]]гъа 1230-чу джыллада солтан Византия бла чекде Сакарья суумну джанында, резиденциясы [[Сёгют]] болгъан джерни иелик бергенди<ref>{{книга |автор = Академия наук СССР. |заглавие = Всемирная история |ссылка = https://books.google.ru/books?ei=7VgJT4W9PMmXOpSakbAB&hl=ru&id=5lsZAAAAIAAJ&dq=%D1%8D%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BB+%D0%BA%D0%B0%D0%B9%D1%8B&q=. |издательство = Гос. изд.-во полит. литературы |том = |год = 1957 |страницы = 733 |isbn = |archive-date = 2021-08-14 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210814105818/https://books.google.ru/books?ei=7VgJT4W9PMmXOpSakbAB&hl=ru&id=5lsZAAAAIAAJ&dq=%D1%8D%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BB+%D0%BA%D0%B0%D0%B9%D1%8B&q=.#search_anchor }}</ref>. Аны джашы [[I Осман]]нга солтан [[1289 джыл]]да бей титул бергенди, [[1299 джыл]]да уа I Осман бийлигин айры бойсунмагъан кърал этиб баямлагъанды<ref>{{книга |автор = Институт этнографии имени Н. Н. Миклухо-Маклая. |заглавие = Труды |ссылка = https://books.google.ru/books?ei=LF4JT8OjF_GK4gS9lfCNCA&hl=ru&id=CbwRAAAAIAAJ&dq=%D0%B2+1299+%D0%B3.+%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB+%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B5+%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE&q=. |издательство = Гос. изд.-во полит. литературы |том = 83 |год = 1963 |страницы = 58 |isbn = |archive-date = 2018-02-16 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180216172918/https://books.google.ru/books?ei=LF4JT8OjF_GK4gS9lfCNCA&hl=ru&id=CbwRAAAAIAAJ&dq=%D0%B2+1299+%D0%B3.+%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB+%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B5+%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE&q=.#search_anchor }}</ref>, [[Османла (династия)|джангы династия]]ны эм [[Османлы империя]] аты бла тарихге джангы къралны къураучусу болгъанды. Чабыуулланы эсеблеринде османлы солтанла Гитче Азиядагъы Византия иеликлени алгъандыла, XIV—XV ё. экинчи джарымында [[Балкан джарымайрымкан]]ны, [[1453 джыл]]да солтан [[II Мехмед Фатих]] [[Константинополь]] шахарны кючлеб, [[Византия империяны]] артын этгенди. Биринчи османлчы солтанланы джумушларыны юсюнден [[лорд Кинросс]] былай джазады: {{цитата|''Османны тарих ролу, халкъны тёгерегине джыйгъан тайпа бачама болууду. Аны уланы, [[I Орхан|Орхан]] халкъны кърал этгенди; туудугъу [[I Мураn]] къралдан империя этгенди. Алани политикачыла кибик джетишимлерине XIX ёмюрню османлы назмучусу багъа бичиб былай дегенди: „Биз, тайпадан дунияны кесине бойсундургъан кърал къурадыкъ“<ref>{{книга |автор = Кинросс Лорд. |заглавие = Расцвет и упадок Османской империи |ссылка = https://archive.org/details/isbn_5232007327 |издательство = КРОН-ПРЕСС |место = М. |год = 1999 |страницы = [https://archive.org/details/isbn_5232007327/page/n31 37] |isbn = 5-232-00732-7 }}</ref>.''}} [[Файл:Territorial changes of the Ottoman Empire 1683.jpg|thumb|250px|Османлы империя 1683 джылгъа]] 1516 джылда османлы солтан [[I Селим Явуз]] [[Османлы-мамлюк уруш (1516—1517)|Мисирге чабыуул]] этиб, [[Мамлю солтанлыкъ]]ны джокъ этгенди. Мисирни кючлегенлеринден сорма Османлыла ислам дунияда онгчулукъ оруннга ие болады, ала ислам динни сыйын джакълауну, аны ичинде сыйлы шахарла [[Мекка|Меккя]] бла [[Медина|Мединаны]] къоруулаугъа аладыла. Джайылгъан версиягъа кёре I Селим [[халиф]]ликни [[Мухаммад аль-Мутаваккиль Алаллах|аль-Мутаваккиль]] халифден [[Айя-София]] межгитде алгъанды<ref>{{книга |автор = |заглавие = История Османского государства, общества и цивилизации |издательство = Восточная литература |место = М. |том = 1 |год = 2006 |страницы = 25—26 |isbn = 5-02-018511-6, 5-02-018509-4 }}</ref>. Тунисде XIX ёмюрдеги политикалыкъ акъылманланы эм уллуларындан бири [[Хайреддин-паша|Хайраддин ат-Туниси]] османлы династияны [[Юммет (ислам)|ислам юмметде]] ролун былай ачыкълагъанды: ''«ала 699 дж. (1299 дж.) бегитилген адил бачамалыкъларыны къол аязларында муслиман къралланы асламысын бирлешдиргендиле. Иги оноу джюрютюуню, шериятны сыйын кёрюуню, аланы онуларындагъы адамланы хакъларын сакълауулары, [[хакъ халифле]]ни хорламларына ушагъан хорламлары бла эмда цивилизацияны атлауучлары бла ёрге чыгъыулары бла (тамаддун) Османла юмметге кючюн къайтаргъандыла…<ref name="Иванов"/>.»'' XVIII ёмюрге Османлы империяда кризис башланады. [[1821 джыл]]да Грецияда [[Грецияны бойсунмаулугъу ючюн къазауат|миллет-азатлау къазауат]] башланады, бу уруш [[1830 джылда]] Грецияны кърал бойсунмаугъа ие болууу бла бошалады. Урум (грек) революцияны заманында тюрклюлени да, [[чууутлула]]ны да бир джанындан греклилени да башха джанындан {{кёчюрюлмегенди2|Грецияны бойсунмаулугъу ючюн къазауатны заманында этник тазалаула|этник тазалаулары бардырылады|en|Massacres during the Greek Revolution}}<ref>{{ЭЕЭ|11302|Греция}}{{oq|ru|Восстание греков против Османской империи (1821) оказалось серьёзным бедствием для еврейства Греции, лояльного по отношению к турецкому правительству. В городах, захваченных повстанцами, много евреев было убито. Только на Пелопоннесе погибло пять тысяч евреев. Несмотря на то, что независимая Греция провозгласила равноправие евреев, после 1821 г. они жили вплоть до конца века под постоянной угрозой погромов.}}</ref>. Пелопоннесде болуула джарымайрымканда уллу тюрк джамагъатны джокъ болуууна чурум болгъандыла деб чертеди Уильям Клейр: {{Цитатаны башламы}} Грецияны тюрлклюлери аз ыз къойгъандыла. Ала 1821 джылны джазында терк эмда тамамы бла джокъ болгъандыла, джылаулары этилмей эм къалгъан дуния эслемегенлей. Джылла озгъандан сора, джолоучула таш оюлууланы къайдан чыкъгъанларын сорсала, къартла бу маталлы айтхандыла: «Былайда Али Агъаны къаласы болгъанды. Анда иесин, харам юйюн эмда къулларын ёлтюргендиле». Ол заманда Грецияны халкъыны уллу кесегин тюрк тамырлы адамла болгъанына ийнаннган къыйын болгъанды, ала къралны ичинде джайылгъан гитче джамагъатчыкълада джашагъандыла, джетишимли фермерле, саудюгерле эм къуллукъчула, башха джуртну билмеген юйдегилери. Греклиле айтханча, ай аланы джутханды."''<ref>{{книга |автор = William St Clair. |заглавие = That Greece Might Still Be Free: The Philhellenes in the War of Independence |ссылка = https://books.google.ru/books?id=NphFnF2RRKUC&dq=The+Turks+of+Greece+left+few+traces.+They+disappeared+suddenly+and+finally+in+the+spring+of+1821&hl=ru&source=gbs_navlinks_s |издательство = Open Book Publishers |том = |год = 2008 |страницы = 1 |isbn = 1906924007, 9781906924003 |archive-date = 2016-03-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160310165312/https://books.google.ru/books?id=NphFnF2RRKUC&dq=The+Turks+of+Greece+left+few+traces.+They+disappeared+suddenly+and+finally+in+the+spring+of+1821&hl=ru&source=gbs_navlinks_s }}{{oq|en|The Turks of Greece left few traces. They disappeared suddenly and finally in the spring of 1821 unmourned and unnoticed by the rest of the world. Years later, when travellers asked about the heaps of stones, the old men would explain, 'There stood the tower of Ali Aga, and there we slew him, his harem, and his slaves'. It was hard to believe then that Greece had once contained a large population of Turkish descent, living in small communities all over the country, prosperous farmers, merchants, and officials, whose families had known no other home for years. As the Greeks said, the moon devoured them.}}</ref>. {{Конец цитаты}} По переписи 1844 года в Османской империи насчитывалось 11 800 000 османов (турок), из которых подавляющее большинство (10 700 000 чел.) в Азии и 1 100 000 человек в Европе<ref>{{книга |автор = Бахаеддин Йедийылдыз |часть = Османское общество |заглавие = История Османского государства, общества и цивилизации |ответственный = Под ред. [[Ихсаноглу, Экмеледдин|Э. Ихсаноглу]]; Исслед. центр исламской истории, искусства и культуры (IRCICA) |издательство = «Восточная литература» РАН |место = М. |том = 1: История Османского государства и общества |год = 2006 |страницы = 393 |isbn = 5-02-018511-6, 5-02-018509-4 }}</ref>. В результате [[Русско-турецкая война 1877—1878|Русско-турецкой войны 1877—1878 гг.]] часть турок-османов оказалась в составе [[Российская империя|Российской империи]] на территории [[Карсская область|Карсской области]], образованной из земель Карсского и Чалдырского санджаков Османской империи. После присоединения этих территорий к России из Карсской области в пределы Османской империи выселилось много мусульман. Так в период с 1878 по 1881 г. в Османскую империю выселилось более 82 тыс. мусульман, причём из одного [[Карс]]а ушло до 11 тыс. человек<ref name="Карс"/>. По сведениям [[1892 год]]а, опубликованным в «Алфавитноми списке народов, обитающих в Российской Империи», турки проживали на территории [[Карсская область|Карсской области]] и Артвинского уезда [[Кутаисская губерния|Кутаисской губернии]] общей численностью 70 216 человек<ref>{{cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0187/perep04.php|title="Алфавитный список народов, обитающих в Российской Империи"|publisher=«[[Демоскоп]]»|access-date=2012-01-14|url-status=live|archive-date=2012-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205042823/http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0187/perep04.php}}</ref>, составляя 24 % Карсской области<ref name="Карс">{{ВТ-ЭСБЕ|Карсская область}}</ref>. Российская [[Перепись населения Российской империи (1897)|перепись 1897 года]] учитывала население по родному языку, зафиксировав тем самым в Карсской области 63 547 носителей турецкого языка в качестве родного<ref>{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97.php?reg=99|title=Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Распределение населения по родному языку, губерниям и областям/Карсская обл.|publisher=«[[Демоскоп]]»|access-date=2012-01-14|archive-date=2015-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150707103726/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97.php?reg=99|url-status=live}}</ref>. === Война за независимость === {{main|Война за независимость Турции}} [[Файл:Turkish infantryman during the War of Independence.jpg|thumb|left|250px|Турецкие пехотинцы во время Войны за независимость, 1922 г.]] После поражения Османской империи в [[Первая мировая война|Первой мировой войне]] и подписания [[Мудросское перемирие|Мудросского перемирия]] державы-победительницы приступили к разделу её территории, в том числе собственно турецких земель. В соответствии с условиями перемирия Антантой был [[Оккупация Константинополя|оккупирован Константинополь]]; юго-восточную часть страны [[Франко-турецкая война|заняли французы]], в Западной Анатолии [[Вторая греко-турецкая война|высадились греческие войска]], а в Анталье — [[итальянцы]]; державами-победительницами предусматривалось также создание на востоке Анатолии независимых государств — [[Демократическая Республика Армения|Армении]] и [[Курдистан]]а. За турками сохранялась небольшая территория от Чёрного моря до [[Анкара|Анкары]], а Стамбул оставался столицей лишь формально{{sfn|Еремеев|1971|с=206—207}}. Среди населения возникло стихийное [[Турецкое национальное движение|народное движение]] против оккупации страны, переросшее в [[Война за независимость Турции|национально-освободительную борьбу]]. Основной силой этой борьбы стало крестьянство, а возглавили её военно-интеллигентские круги, из среды которых вышел руководитель национально-освободительного движения [[Ататюрк|Мустафа Кемаль-паша]]{{sfn|Еремеев|1971|с=206—207}}. [[Фрунзе, Михаил Васильевич|М. В. Фрунзе]], посетивший революционную Турцию, писал: ''«Революционное настроение, охватившее, начиная с 1919 г., широкие слои трудящихся масс Анатолии, быстро создало почву для организации революционных вооружённых сил. Почти во всех районах Анатолии возникали, преимущественно по местной инициативе, вооружённые отряды, носившие партизанский характер и ведшие с оккупантами партизанскую войну… По своему классовому характеру „национальные силы“ представляли, главным образом, трудовой элемент, анатолийское крестьянство»''<ref>{{книга |автор = Моисеев П. П. |заглавие = Турецкая республика: крестьянство и социально-политические процессы в деревне |издательство = «Восточная литература» РАН |место = М. |год = 1994 |страницы = 8 |isbn = 5-02-017700-8 }}</ref>. [[Файл:KiMOiG.jpg|250px|thumb|«Вступление турецкой армии в Измир». Худ. {{не переведено 3|Ахмет Зия Акбулут|Ахмет Зия Акбулут|tr|Ahmet Ziya Akbulut}}.<br>Передний ряд: слева направо: [[Кязым Карабекир]], [[Исмет Инёню]], [[Ататюрк|Мустафа Кемаль]] и [[Февзи Чакмак]]. За ними — высокий {{не переведено 3|Фахреттин Алтай|Фахреттин Алтай|en|Fahrettin Altay}}]] Программой борьбы стал проект «Национального обета», принятый депутатами от сформированного в Анкаре Представительного комитета — исполнительного органа всех патриотических обществ и организаций, всех патриотических сил. В ней определялись территориальные границы и особенности будущего устройства турецкого государства, населённого ''«османским мусульманским большинством, объединённым религией, расой и идеей»''<ref>{{книга |автор = Киреев Н. Г. |заглавие = История Турции XX век |издательство = ИВ РАН: Крафт+ |том = |год = 2007 |страницы = 126—127 |isbn = 978-5-89282-292-3 }}</ref>. Война за независимость завершилась победой кемалистов над интервентами и освобождением всей территории Анатолии. После поражения Греции в войне, между ней и Турцией был заключён [[Греко-турецкий обмен населением|договор об обмене населения]], затронувший около 2 миллионов человек. Национально-освободительное движение 1918—1923 годов способствовало окончательной консолидации турок в [[нация|нацию]]{{sfn|Еремеев|1971|с=219<!-- |quote=Турецкая национально-освободительная борьба против империалистов и иноземных захватчиков (1918— 1923) способствовала окончательной консолидации турок в нацию. После образования буржуазной Турецкой Республики турки — господствующая нация — получили некоторый простор для своего национального развития, так как были ликвидированы многие феодальные и теократические ограничения, мешавшие такому развитию.-->}}. Турецкое национальное движение привело к ликвидации султаната, а затем — и [[халифат]]а, и образованию в 1923 году [[Турецкая Республика|Турецкой Республики]]. === На Кипре === {{main|Кипрский конфликт}} За пределами Турции крупная турецкая община представлена на [[Кипр (остров)|Кипре]]. После [[Вторая мировая война|Второй мировой войны]] среди греческого населения нарастает движение за объединение исторических греческих территорий ([[энозис]]), в том числе [[Республика Кипр|Кипра]] с Грецией. В ответ на доктрину энозиса турецкое население острова выдвинуло доктрину «[[Таксим (политика)|таксим]]», то есть отделение. Нарастание межобщинной напряжённости на Кипре вскоре привело к образованию вооружённых формирований — греческой [[ЭОКА]] и турецкой [[Турецкая организация обороны|ТМТ]]. В результате переворота в 1974 году, осуществлённой [[чёрные полковники|военной хунтой в Греции]], к власти на острове пришли греческие националисты из ЭОКА, что спровоцировало [[Турецкое вторжение на Кипр|вторжение турецких войск на Кипр]] и оккупацию севера и северо-востока острова. На территории, занятой турецкими войсками в 1983 году была провозглашена [[Турецкая Республика Северного Кипра]]. f4jkpuaewjultho55fk7mic6sq777ay Сырдарья 0 18188 123657 120242 2026-04-17T16:21:19Z DarqaviPalladin 4737 123657 wikitext text/x-wiki {{Суу|Аты=Сырдарья|Сураты=Syr Darya river.jpg|Суратны кенглиги=280|Узунлугъу=2212|Бассейнини майданы=219 000|Сууну джоюлгъаны=724|Ёнчеленнген джер=Чирчик суу къошулгъандан 27 км энишге тюшюб|Башы=Нарын эмда Карадарья суула бир бирне къошулгъан джер|Башыны тургъаны=Ара Тянь-Шань|Аягъы=Гитче Арал тенгиз|Кърал=Къазакъстан|Регион=Ара Азия|Юслери бла барады=[[Къазакъстан]] [[Юзбекистан]] [[Таджикистан]] [[Къыргъызстан]]|Карта=Aral Sea watershed.png|Викигёзен=Syr Darya river}} '''Сырдарья''' ([[Къазах тил|къаз]]. ''Сырдария'', [[Таджик тил|тадж]]. ''Сирдарё, Сир'', [[Юзбек тил|юзб]]. ''Sirdaryo'', Яксарт, [[Кыргъыз тил|кыргъ]]. ''Сырдарыя'') — Ара Азияда эм узун эмда сууну джоюлгъаны бла [[Амударья|Амударьядан]] сора экинчи суу. == Географиясы == Сырдарья эки суудан къуралады: Ара Тянь-Шаньда ([[Къыргъызстан|Къыргъызстанда]]) баши болгъан [[Нарын (суу)|Нарын]] суудан эмда кюнчыгъыш [[Юзбекистан|Юзбекистанда]] баши болгъан [[Къарадайрья|Къарадайрьядан]]. Ала [[Фергана ёзен|Фергана ёзенни]] юзбек кесегинде бир бирине къошулгъан джерде Сырдарьяны чыкъгъан джериди. Андан сора суу 2212 км чакълы кюнбатышгъа эмда шимал-кюнбатышгъа, Юзбекистанны эмда къыбыла [[Къазакъстан|Къазакъстанны]] юсю бла [[Арал тенгиз|Арал тенгизге]] барады. == Белгиле == [[Категория:Сырдарья]] 9aupnit4g1amqonlghy0igu94vuouir Андижан вилаят 0 18803 123663 123236 2026-04-17T17:47:46Z DarqaviPalladin 4737 123663 wikitext text/x-wiki {{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Андижан вилаят | Оригинал аты = Andijon viloyati / Aндижон вилояти | Фото = Jami Mosque in Andijan.jpg | Ачыкълау = Андижанны джума межгити | Карта = Andijon Viloyati in Uzbekistan.svg | Адм. арасы = [[Андижан]] | УллуШахарла = Андижан, [[Асака (Юзбекистан)|Асака]], [[Шахрихан]], [[Ханабад (Андижан вилаят)|Ханабад]], [[Карасу (Андижан вилаят)|Карасу]] | Халкъ = 3 394 000<ref name="Халкъ 2024 джылны 1 январда">{{Cite web |url=https://stat.uz/uz/press-sluzhba/novosti-gks/6381-demografik-holat20-7-209 |title=Архивированная копия |access-date=2019-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720125534/https://stat.uz/uz/press-sluzhba/novosti-gks/6381-demografik-holat20-7-209 |archive-date=2019-07-20 |url-status=dead }}</ref> | Тергеу джыл = 2024 | ХалкъОрун = 4 | Басыннганы = 800 | БасыннганыНомер = 2 | МайданНомер = 13 | Майдан = 4268 | КъуралгъанныДатасы = 1941 джылны 6 мартда | Хоким = Шухратбек Кушакбаевич Абдурахманов | ЗакончыгъарыучуОрган = Андижан вилаятны халкъ депутатланы совети | СагъатБёлге = [[UTC+5]] | Автомобиль номерлени коду = 17 (эски, 1998—2008 джыллада), 60—69 (джангы, 2008 джылдан) | Къысхартыу = UZ-AN | Сайт = http://www.andijan.uz/ | Commons категория = Andijan Region }} '''Андижан вилаят''' ([[Юзбек тил|юзб]]. ''Andijon viloyati / Aндижон вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] эм кюнчыгъыш, [[Фергана ёзен|Фергана ёзенни]] кюнчыгъыш кесегини орналгъан вилаяты. Андижан майданы бла (4300 км²) къралда эм гитче вилаятды, 2022 джылгъа кёре адам саны уа 3 253 528 адамгъа джеткенед. Ангъа кёре Андижан вилаят Юзбекистанны эм адам къалын тюшген регион болады. Вилаятны административ арасы — [[Андижан]]. == Белгиле == [[Категория:Андижан вилаят]] <references /> {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} hd1hf5h0ap23tphu9576ufiyfcykzkd Категория:Юзбекистанны административ бёлюнюую 14 18806 123664 123193 2026-04-17T17:48:34Z DarqaviPalladin 4737 123664 wikitext text/x-wiki {{catmain}} {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} [[Категория:Азияны къралларыны административ бёлюнюую|Юзбекистан]] [[Категория:Юзбекистанны географиясы]] qxn3vs3us68ak72xtkzct7vc61yd02d Бухара вилаят 0 18808 123665 123227 2026-04-17T17:49:25Z DarqaviPalladin 4737 123665 wikitext text/x-wiki {{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Бухара вилаят | Оригинал аты = Buxoro viloyati / Бухоро вилояти | Фото = Bukhara - Panorama.jpg | Ачыкълау = Бухара шахар | Карта = Buxoro Viloyati in Uzbekistan.svg | Адм. арасы = [[Бухара]] | УллуШахар = Бухара | УллуШахарла = [[Каган (шахар)|Каган]], [[Гиждуван]], [[Вабкент]] | Халкъ = 2 044 000 | Тергеу джыл = 2024 | ХалкъОрун = 9 | Басыннганы = 42,74 | БасыннганыНомер = 12 | МайданНомер = 3 | Майдан = 39 400 | Эм уллу мийиклик = 922 | КъуралгъанныДатасы = 1938 джылны 15 январда | Хоким = Зарипов Ботир Комилович | ЗакончыгъарыучуОрган = Бухара вилаятны халкъ депутатланы совети | СагъатБёлге = [[UTC+5]] | Автомобиль номерлени коду = БХ (1959-1991), 20 (эски юлгюню, 1998-2008), 80-84 (джангы юлгюню, с 2008) | Къысхартыу = UZ-BU | Сайт = https://gov.uz/ru/buxoro | Commons категория = Bukhara Region }} '''Бухара вилаят''' ([[Юзбекистан|юзб]]. ''Buxoro viloyati / Бухоро вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] къыбыла-кюнбатыш кесегинде орналгъан вилаяты. Бухара вилаятны майданы - 39 400 км², аны бла Юзбекистанда ючюнчю вилаятды. Адам саны (2024 джылда) - 2 044 000 адам (9-чу вилаятланы ичинде). Вилаятны административ арасы — [[Бухара]]. == Белгиле == {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} [[Категория:Бухара вилаят]] 7wt473oi9fucbxbutk4mhd86xpd5fl0 Фергана вилаят 0 18947 123666 123641 2026-04-17T17:49:57Z DarqaviPalladin 4737 123666 wikitext text/x-wiki {{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Фергана вилаят | Оригинал аты = Farg‘ona viloyati / Фарғона вилояти | Фото = Khudayar Khan Palace, Kokand 01.JPG | Ачыкълау = Хъайдар хан къала | Карта = Farg'ona Viloyati in Uzbekistan.svg | Адм. арасы = [[Фергана]] | УллуШахарла = Фергана, [[Коканд]], [[Маргилан]], [[Кува (Юзбекистан)|Кува]], [[Кувасай]], [[Риштан]] | Халкъ = 4 061 000<ref>{{cite web|url=https://stat.uz/ru/uploads/ekonom/demograf/doimiy%20aholi%20soni.xls|url-status=dead|title=Численность постоянного населения.|access-date=2040-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025151056/http://www.stat.uz/ru/uploads/ekonom/demograf/doimiy%20aholi%20soni.xls|archive-date=2017-10-25}}</ref> | Тергеу джыл = 2024 | ХалкъОрун = 2 | Басыннганы = 597 | БасыннганыНомер = 3 | МайданНомер = 11 | Майдан = 6 760 | КъуралгъанныДатасы = 1938 джылда | Хоким = Хайрулло Хайитбаевич Бозаров | ЗакончыгъарыучуОрган = Фергана вилаятны халкъ депутатланы совети | СагъатБёлге = [[UTC+5]] | Автомобиль номерлени коду = 15 (эски, 1998—2012 джыллада), 40-49 (джангы, 2008 джылдан) | Къысхартыу = UZ-FA | Сайт = http://ferghana.uz/ | Commons категория = Fergana Region }} '''Фергана вилаят''' ([[Юзбек тил|юзб]]. ''Farg‘ona viloyati / Фарғона вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] кюнчыгъыш кесегинде, [[Фергана ёзен|Фергана ёзенни]] къыбыла джанында орналгъан, 15 районладан (туманладан) къуралгъан вилаяты<ref>[https://www.uzbektravel.com/rus/admin-div-ferghana.htm Узбекистан. Ферганский вилоят.]</ref>. Фергана вилаятны майданы - 6 760 км², аны бла Юзбекистанда 11-чи вилаятды. Вилаятны эм уллу шахарлары: Фергана, Коканд, Маргилан, Кува, Кувасай, Риштан. Вилаятны административ арасы — [[Фергана]]. == Белгиле == [[Категория:Фергана вилаят]] <references /> {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} lf9m8q2y6edfr98c08o8ts0ynl93gbn Джизак вилаят 0 18949 123667 123649 2026-04-17T17:50:18Z DarqaviPalladin 4737 123667 wikitext text/x-wiki {{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Джизак вилаят | Оригинал аты = Jizzax viloyati / Жиззах вилояти | Фото = Road near Yangikishlak (4р3Б).jpg | Ачыкълау = Янгыкишлакъны къатында джол | Карта = Jizzax Viloyati in Uzbekistan.svg | Адм. арасы = [[Джизак]] | УллуШахарла = [[Гагарин (Джизак вилаят)|Гагарин]], [[Галляарал]], [[Дустлик (Джизак вилаят)|Дустлик]], [[Пахтакор (шахар)|Пахтакор]] | Халкъ = 1 635 608 | Тергеу джыл = 2024 | ХалкъОрун = 10 | Басыннганы = 77.11 | МайданНомер = 6 | Майдан = 21 210 | Эм уллу мийиклик = 4200 | Эм гитче мийиклик = 200–250 | КъуралгъанныДатасы = 1973 джылны 29 декабрда | Хоким = Эргаш Алибекович Салиев | ЗакончыгъарыучуОрган = Джизак вилаятны халкъ депутатланы совети | СагъатБёлге = [[UTC+5]] | Автомобиль номерлени коду = 25-29 (джангы, 2008 джылдан) | Къысхартыу = UZ-JI | Сайт = http://www.jizzax.uz/ | Commons категория = Jizzakh Region }} '''Джизак вилаят''' ([[Юзбек тил|юзб]]. ''Jizzax viloyati / Жиззах вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] орта кесегинде, [[Амударья]] эмда [[Зарафшан|Заравшан]] сууланы арасында орналгъан, 12 районладан (туманладан) къуралгъан вилаяты<ref>[https://www.uzbektravel.com/rus/admin-div-jizzakh.htm Узбекистан. Джизакский вилоят.]</ref>. Джизак вилаятны майданы - 21 210 км², аны бла Юзбекистанда 6-чи вилаятды. Вилаятны административ арасы — [[Джизак]]. == Белгиле == [[Категория:Джизак вилаят]] <references /> {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} 54rvwdqc2rsmdjdcslpexf1xcga84rh Наманган вилаят 0 18951 123668 123655 2026-04-17T17:50:36Z DarqaviPalladin 4737 123668 wikitext text/x-wiki {{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Наманган вилаят | Оригинал аты = Namangan viloyati / Наманган вилояти | Фото = Moellah Kirigizmadrassa.jpg | Ачыкълау = Мулла-Къыргъыз медресе Наманган шахарда. | Карта = Namangan Viloyati in Uzbekistan.svg | Адм. арасы = [[Наманган]] | УллуШахарла = Наманган, [[Касансай (шахар)|Касансай]], [[Пап]], [[Туракурган]], [[Учкурган (Юзбекистан)|Учкурган]], [[Хаккулабад]], [[Чартак]], [[Чуст]] | Халкъ = 3 095 000 | Тергеу джыл = 2024 | ХалкъОрун = 5 | Басыннганы = 412 | БасыннганыНомер = 4 | МайданНомер = 9 | Майдан = 7440 | Эм уллу мийиклик = 3000-3500 | КъуралгъанныДатасы = 1967 джылны 18 декабрда | Хоким = [[Шавкатжон Шокирджанович Абдуразаков]]<ref>{{cite web |author= |author-link=|date=2024-01-26 |url=https://www.gazeta.uz/ru/2024/01/26/navbahor/ |title=Хоким Наманганской области выделил 2,5 млрд сумов футбольному клубу «Навбахор» |format= |work= |publisher=gazeta.uz |access-date=2024-04-06 |lang=ru |description= |archive-date=2024-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406065143/https://www.gazeta.uz/ru/2024/01/26/navbahor/ |url-status=live}}</ref> | ЗакончыгъарыучуОрган = Наманган вилаятны халкъ депутатланы совети | СагъатБёлге = [[UTC+5:00|UTC+5]] | Автомобиль номерлени коду = 16 (эки, 1998—2008 джыллада), 50-59 (джангы, 2008 джылдан) | Къысхартыу = UZ-NG | Сайт = https://gov.uz/uz/namangan | Commons категория = Namangan Region }} '''Наманган вилаят''' ([[Юзбек тил|юзб]]. ''Namangan viloyati / Наманган вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] кюнчыгъыш кесегинде, [[Фергана ёзен|Фергана ёзенни]] шималында, кёб юсю [[Сырдарья]] сууну он джанында орналгъан, 11 районладан (туманладан) къуралгъан вилаяты<ref>[https://www.uzbektravel.com/rus/admin-div-namangan.htm Узбекистан. Наманганский вилоят.]</ref>. Наманган вилаятны майданы - 7 440 км², аны бла Юзбекистанда 9-чю вилаятды. Вилаятны административ арасы — [[Наманган]]. == Белгиле == [[Категория:Наманган вилаят]] <references /> {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} 2zc3g3rqg8c74h5cljsrtcbg4ogglrn Шаблон:Юзбекистанны административ бёлюнюую 10 18953 123659 2026-04-17T17:44:49Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{Навигационная таблица |аты = Юзбекистанны административ бёлюнюую |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стиль_основного_заголовка = |башлыкъ = [[Файл:Flag of Uzbekistan.svg|20px]] [[Юзбекистанны административ бёлюнюую]] |изображ...' 123659 wikitext text/x-wiki {{Навигационная таблица |аты = Юзбекистанны административ бёлюнюую |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стиль_основного_заголовка = |башлыкъ = [[Файл:Flag of Uzbekistan.svg|20px]] [[Юзбекистанны административ бёлюнюую]] |изображение = [[Файл:Emblem of Uzbekistan.svg|100px]] |стиль_тела = <!-- (или "стиль =" если никакие другие стилевые атрибуты не используются) --> |стиль_заголовков = |стиль_списков = |стиль_нечетных = |стиль_четных = background:#f0f0f0 |стиль_вверху = |вверху = |заголовок1 = [[Юзбекистанны административ бёлюнюую|Ара бойсундуруу шахар]] |список1 =<div style="margin-top:-1ex;margin-bottom:-1ex;padding:0"> {{nobr|[[Ташкент]]}} </div> |заголовок2 = [[Юзбекистанны административ бёлюнюую|Вилаятла]] |список2 =<div> {{nobr|[[Андижан вилаят]] •}} {{nobr|[[Бухара вилаят]] •}} {{nobr|[[Фергана вилаят]] •}} {{nobr|[[Джизак вилаят]] •}} {{nobr|[[Наманган вилаят]] •}} {{nobr|[[Навои вилаят]] •}} {{nobr|[[Кашкадарья вилаят]] •}} {{nobr|[[Самарканд вилаят]] •}} {{nobr|[[Сырдарья вилаят]] •}} {{nobr|[[Сурхандарья вилаят]] •}} {{nobr|[[Ташкент вилаят]] •}} {{nobr|[[Хорезм вилаят]] •}} </div> |заголовок3 = [[Юзбекистанны административ бёлюнюую|Республикала]] |список3 =<div style="margin-top:-1ex;margin-bottom:-1ex;padding:0"> {{nobr|[[Къаракъалпакъстан]]}} </div> |стиль_внизу = |внизу = }}<noinclude> [[Категория:Шаблонла:Навигация шаблонла|{{PAGENAME}}]] </noinclude> in2wprqt5qcnfwa7sd2ns2itd2ajjnl 123660 123659 2026-04-17T17:45:30Z DarqaviPalladin 4737 123660 wikitext text/x-wiki {{Навигационная таблица |аты = Юзбекистанны административ бёлюнюую |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стиль_основного_заголовка = |башлыкъ = [[Файл:Flag of Uzbekistan.svg|20px]] [[Юзбекистанны административ бёлюнюую]] |изображение = [[Файл:Emblem of Uzbekistan.svg|100px]] |стиль_тела = <!-- (или "стиль =" если никакие другие стилевые атрибуты не используются) --> |стиль_заголовков = |стиль_списков = |стиль_нечетных = |стиль_четных = background:#f0f0f0 |стиль_вверху = |вверху = |заголовок1 = [[Юзбекистанны административ бёлюнюую|Ара шахар]] |список1 =<div style="margin-top:-1ex;margin-bottom:-1ex;padding:0"> {{nobr|[[Ташкент]]}} </div> |заголовок2 = [[Юзбекистанны административ бёлюнюую|Вилаятла]] |список2 =<div> {{nobr|[[Андижан вилаят]] •}} {{nobr|[[Бухара вилаят]] •}} {{nobr|[[Фергана вилаят]] •}} {{nobr|[[Джизак вилаят]] •}} {{nobr|[[Наманган вилаят]] •}} {{nobr|[[Навои вилаят]] •}} {{nobr|[[Кашкадарья вилаят]] •}} {{nobr|[[Самарканд вилаят]] •}} {{nobr|[[Сырдарья вилаят]] •}} {{nobr|[[Сурхандарья вилаят]] •}} {{nobr|[[Ташкент вилаят]] •}} {{nobr|[[Хорезм вилаят]] •}} </div> |заголовок3 = [[Юзбекистанны административ бёлюнюую|Республикала]] |список3 =<div style="margin-top:-1ex;margin-bottom:-1ex;padding:0"> {{nobr|[[Къаракъалпакъстан]]}} </div> |стиль_внизу = |внизу = }}<noinclude> [[Категория:Шаблонла:Навигация шаблонла|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 3thxv0db74zuzh04nhq1kd6yebdfylb 123661 123660 2026-04-17T17:45:57Z DarqaviPalladin 4737 123661 wikitext text/x-wiki {{Навигационная таблица |аты = Юзбекистанны административ бёлюнюую |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стиль_основного_заголовка = |башлыкъ = [[Файл:Flag of Uzbekistan.svg|20px]] [[Юзбекистанны административ бёлюнюую]] |изображение = [[Файл:Emblem of Uzbekistan.svg|100px]] |стиль_тела = <!-- (или "стиль =" если никакие другие стилевые атрибуты не используются) --> |стиль_заголовков = |стиль_списков = |стиль_нечетных = |стиль_четных = background:#f0f0f0 |стиль_вверху = |вверху = |заголовок1 = [[Юзбекистанны административ бёлюнюую|Ара шахар]] |список1 =<div style="margin-top:-1ex;margin-bottom:-1ex;padding:0"> {{nobr|[[Ташкент]]}} </div> |заголовок2 = [[Юзбекистанны административ бёлюнюую|Вилаятла]] |список2 =<div> {{nobr|[[Андижан вилаят]] •}} {{nobr|[[Бухара вилаят]] •}} {{nobr|[[Фергана вилаят]] •}} {{nobr|[[Джизак вилаят]] •}} {{nobr|[[Наманган вилаят]] •}} {{nobr|[[Навои вилаят]] •}} {{nobr|[[Кашкадарья вилаят]] •}} {{nobr|[[Самарканд вилаят]] •}} {{nobr|[[Сырдарья вилаят]] •}} {{nobr|[[Сурхандарья вилаят]] •}} {{nobr|[[Ташкент вилаят]] •}} {{nobr|[[Хорезм вилаят]] •}} </div> |заголовок3 = [[Юзбекистанны административ бёлюнюую|Республика]] |список3 =<div style="margin-top:-1ex;margin-bottom:-1ex;padding:0"> {{nobr|[[Къаракъалпакъстан]]}} </div> |стиль_внизу = |внизу = }}<noinclude> [[Категория:Шаблонла:Навигация шаблонла|{{PAGENAME}}]] </noinclude> q726xe16hvr5q934uwsv7socyylrhna 123670 123661 2026-04-17T17:52:11Z DarqaviPalladin 4737 123670 wikitext text/x-wiki {{Навигационная таблица |аты = Юзбекистанны административ бёлюнюую |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стиль_основного_заголовка = |башлыкъ = [[Файл:Flag of Uzbekistan.svg|20px]] [[Юзбекистанны административ бёлюнюую]] |изображение = [[Файл:Emblem of Uzbekistan.svg|100px]] |стиль_тела = <!-- (или "стиль =" если никакие другие стилевые атрибуты не используются) --> |стиль_заголовков = |стиль_списков = |стиль_нечетных = |стиль_четных = background:#f0f0f0 |стиль_вверху = |вверху = |заголовок1 = [[Юзбекистанны административ бёлюнюую|Ара шахар]] |список1 =<div style="margin-top:-1ex;margin-bottom:-1ex;padding:0"> {{nobr|[[Ташкент]]}} </div> |заголовок2 = [[Юзбекистанны административ бёлюнюую|Вилаятла]] |список2 =<div> {{nobr|[[Андижан вилаят]] •}} {{nobr|[[Бухара вилаят]] •}} {{nobr|[[Фергана вилаят]] •}} {{nobr|[[Джизак вилаят]] •}} {{nobr|[[Наманган вилаят]] •}} {{nobr|[[Навои вилаят]] •}} {{nobr|[[Кашкадарья вилаят]] •}} {{nobr|[[Самарканд вилаят]] •}} {{nobr|[[Сырдарья вилаят]] •}} {{nobr|[[Сурхандарья вилаят]] •}} {{nobr|[[Ташкент вилаят]] •}} {{nobr|[[Хорезм вилаят]] •}} </div> |заголовок3 = [[Юзбекистанны административ бёлюнюую|Автоном республика]] |список3 =<div style="margin-top:-1ex;margin-bottom:-1ex;padding:0"> {{nobr|[[Къаракъалпакъстан]]}} </div> |стиль_внизу = |внизу = }}<noinclude> [[Категория:Шаблонла:Навигация шаблонла|{{PAGENAME}}]] </noinclude> iih6iqy7x6o6jyujcf467ahi6zd3hhg Навои вилаят 0 18954 123672 2026-04-17T19:13:12Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Навои вилаят | Оригинал аты = Navoiy viloyati / Навоий вилояти | Карта = Navoiy Viloyati in Uzbekistan.svg }} '''Навои вилаят''' (юзб. ''Navoiy viloyati / Навоий вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] орта кесегинде орналгъан, 8 районладан (туманладан) эмда 3 вилаятг...' 123672 wikitext text/x-wiki {{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Навои вилаят | Оригинал аты = Navoiy viloyati / Навоий вилояти | Карта = Navoiy Viloyati in Uzbekistan.svg }} '''Навои вилаят''' (юзб. ''Navoiy viloyati / Навоий вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] орта кесегинде орналгъан, 8 районладан (туманладан) эмда 3 вилаятгъа бойсунгъан шахарладан къуралгъан, территориясы бла эм уллу вилаяты. Навои вилаятны майданы - 110 800 км². Вилаятны административ арасы — [[Навои (шахар)|Навои]]. == Географиясы == Навои вилаят Граничит с Бухарской, Самаркандской, Джизакской и Кашкадарьинской областями, а также с Республикой Каракалпакстан. На севере и северо-западе область выходит к пустыне Кызылкум. == Белгиле == lvvq8dn076af605lnwhwtd3il4202ek 123673 123672 2026-04-17T19:13:38Z DarqaviPalladin 4737 123673 wikitext text/x-wiki {{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Навои вилаят | Оригинал аты = Navoiy viloyati / Навоий вилояти | Карта = Navoiy Viloyati in Uzbekistan.svg }} '''Навои вилаят''' (юзб. ''Navoiy viloyati / Навоий вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] орта кесегинде орналгъан, 8 районладан (туманладан) эмда 3 вилаятгъа бойсунгъан шахарладан къуралгъан, территориясы бла эм уллу вилаяты. Навои вилаятны майданы - 110 800 км². Вилаятны административ арасы — [[Навои (шахар)|Навои]]. == Географиясы == Навои вилаят Граничит с Бухарской, Самаркандской, Джизакской и Кашкадарьинской областями, а также с Республикой Каракалпакстан. На севере и северо-западе область выходит к пустыне Кызылкум. == Белгиле == {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} 4o5z7fgw3dtdjizoed32wae65fibxi7 123674 123673 2026-04-17T19:37:10Z DarqaviPalladin 4737 /* Географиясы */ 123674 wikitext text/x-wiki {{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Навои вилаят | Оригинал аты = Navoiy viloyati / Навоий вилояти | Фото = Sentob valley.jpg | Ачыкълау = Сентоб ёзен | Карта = Navoiy Viloyati in Uzbekistan.svg | Адм. арасы = [[Навои (шахар)|Навои]] | УллуШахарла = [[Зарафшан]], [[Кармана]], [[Кызылтепа]], [[Нурата]], [[Учкудук]] }} '''Навои вилаят''' (юзб. ''Navoiy viloyati / Навоий вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] орта кесегинде орналгъан, 8 районладан (туманладан) эмда 3 вилаятгъа бойсунгъан шахарладан къуралгъан, территориясы бла эм уллу вилаяты. Навои вилаятны майданы - 110 800 км². Вилаятны административ арасы — [[Навои (шахар)|Навои]]. == Географиясы == Навои вилаят бла къыбылада [[Бухара вилаят|Бухара]] эмда [[Кашкадарья вилаят|Кашкадарья]] вилаятла, къыбыла-кюнчыгъышда [[Самарканд вилаят|Самарканд]] вилаят, кюнчыгъышда [[Джизак вилаят|Джизак]] вилаят, шималда [[Къазакъстан]], кюнбатышда [[Къаракъалпакъстан]] чеклешедиле. Вилаятны шимал эмда шимал-кюнбатыш кесеги [[Къызылкъум]] къум джерге чыгъады, кюнчыгъышда Нуратау тау сыртла созулгъандыла, къыбылада [[Зарафшан]] суу барады. == Белгиле == {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} mbwpwieaaxhyj7lp8f7zwe8mqhazpdl 123675 123674 2026-04-17T19:39:44Z DarqaviPalladin 4737 123675 wikitext text/x-wiki {{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Навои вилаят | Оригинал аты = Navoiy viloyati / Навоий вилояти | Фото = Sentob valley.jpg | Ачыкълау = Сентоб ёзен | Карта = Navoiy Viloyati in Uzbekistan.svg | Адм. арасы = [[Навои (шахар)|Навои]] | УллуШахарла = [[Зарафшан]], [[Кармана]], [[Кызылтепа]], [[Нурата]], [[Учкудук]] }} '''Навои вилаят''' (юзб. ''Navoiy viloyati / Навоий вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] орта кесегинде орналгъан, 8 районладан (туманладан) эмда 3 вилаятгъа бойсунгъан шахарладан къуралгъан, территориясы бла эм уллу вилаяты<ref>[https://geografiya.uz/socialno-ekonomicheskaya-geografiya-uzbekistana/10053-navoiyskiy-viloyat.html Навоийский вилоят] </ref>. Навои вилаятны майданы - 110 800 км². Вилаятны административ арасы — [[Навои (шахар)|Навои]]. == Географиясы == Навои вилаят бла къыбылада [[Бухара вилаят|Бухара]] эмда [[Кашкадарья вилаят|Кашкадарья]] вилаятла, къыбыла-кюнчыгъышда [[Самарканд вилаят|Самарканд]] вилаят, кюнчыгъышда [[Джизак вилаят|Джизак]] вилаят, шималда [[Къазакъстан]], кюнбатышда [[Къаракъалпакъстан]] чеклешедиле. Вилаятны шимал эмда шимал-кюнбатыш кесеги [[Къызылкъум]] къум джерге чыгъады, кюнчыгъышда Нуратау тау сыртла созулгъандыла, къыбылада [[Зарафшан]] суу барады<ref>[https://www.uzbektravel.com/rus/admin-div-navoi.htm Узбекистан. Навоинский вилоят.]</ref>. == Белгиле == {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} 65gh0fask0cxoft39ashp1qokit9lc8 123676 123675 2026-04-17T19:39:54Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 123676 wikitext text/x-wiki {{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Навои вилаят | Оригинал аты = Navoiy viloyati / Навоий вилояти | Фото = Sentob valley.jpg | Ачыкълау = Сентоб ёзен | Карта = Navoiy Viloyati in Uzbekistan.svg | Адм. арасы = [[Навои (шахар)|Навои]] | УллуШахарла = [[Зарафшан]], [[Кармана]], [[Кызылтепа]], [[Нурата]], [[Учкудук]] }} '''Навои вилаят''' (юзб. ''Navoiy viloyati / Навоий вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] орта кесегинде орналгъан, 8 районладан (туманладан) эмда 3 вилаятгъа бойсунгъан шахарладан къуралгъан, территориясы бла эм уллу вилаяты<ref>[https://geografiya.uz/socialno-ekonomicheskaya-geografiya-uzbekistana/10053-navoiyskiy-viloyat.html Навоийский вилоят] </ref>. Навои вилаятны майданы - 110 800 км². Вилаятны административ арасы — [[Навои (шахар)|Навои]]. == Географиясы == Навои вилаят бла къыбылада [[Бухара вилаят|Бухара]] эмда [[Кашкадарья вилаят|Кашкадарья]] вилаятла, къыбыла-кюнчыгъышда [[Самарканд вилаят|Самарканд]] вилаят, кюнчыгъышда [[Джизак вилаят|Джизак]] вилаят, шималда [[Къазакъстан]], кюнбатышда [[Къаракъалпакъстан]] чеклешедиле. Вилаятны шимал эмда шимал-кюнбатыш кесеги [[Къызылкъум]] къум джерге чыгъады, кюнчыгъышда Нуратау тау сыртла созулгъандыла, къыбылада [[Зарафшан]] суу барады<ref>[https://www.uzbektravel.com/rus/admin-div-navoi.htm Узбекистан. Навоинский вилоят.]</ref>. == Белгиле == <references /> {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} jn8ml0zrl5y68dfca9u7dj3mew2bpg7 123677 123676 2026-04-17T19:40:26Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 123677 wikitext text/x-wiki {{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Навои вилаят | Оригинал аты = Navoiy viloyati / Навоий вилояти | Фото = Sentob valley.jpg | Ачыкълау = Сентоб ёзен | Карта = Navoiy Viloyati in Uzbekistan.svg | Адм. арасы = [[Навои (шахар)|Навои]] | УллуШахарла = [[Зарафшан]], [[Кармана]], [[Кызылтепа]], [[Нурата]], [[Учкудук]] }} '''Навои вилаят''' (юзб. ''Navoiy viloyati / Навоий вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] орта кесегинде орналгъан, 8 районладан (туманладан) эмда 3 вилаятгъа бойсунгъан шахарладан къуралгъан, территориясы бла эм уллу вилаяты<ref>[https://geografiya.uz/socialno-ekonomicheskaya-geografiya-uzbekistana/10053-navoiyskiy-viloyat.html Навоийский вилоят] </ref>. Навои вилаятны майданы - 110 800 км². Вилаятны административ арасы — [[Навои (шахар)|Навои]]. == Географиясы == Навои вилаят бла къыбылада [[Бухара вилаят|Бухара]] эмда [[Кашкадарья вилаят|Кашкадарья]] вилаятла, къыбыла-кюнчыгъышда [[Самарканд вилаят|Самарканд]] вилаят, кюнчыгъышда [[Джизак вилаят|Джизак]] вилаят, шималда [[Къазакъстан]], кюнбатышда [[Къаракъалпакъстан]] чеклешедиле. Вилаятны шимал эмда шимал-кюнбатыш кесеги [[Къызылкъум]] къум джерге чыгъады, кюнчыгъышда Нуратау тау сыртла созулгъандыла, къыбылада [[Зарафшан]] суу барады<ref>[https://www.uzbektravel.com/rus/admin-div-navoi.htm Узбекистан. Навоинский вилоят.]</ref>. == Белгиле == [[Категория:Навои вилаят]] <references /> {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} gb5bjpvplnst205ddwpj16o9xd9gfgy 123679 123677 2026-04-17T20:40:29Z DarqaviPalladin 4737 123679 wikitext text/x-wiki {{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Навои вилаят | Оригинал аты = Navoiy viloyati / Навоий вилояти | Фото = Sentob valley.jpg | Ачыкълау = Сентоб ёзен | Карта = Navoiy Viloyati in Uzbekistan.svg | Адм. арасы = [[Навои (шахар)|Навои]] | УллуШахарла = [[Зарафшан (шахар)|Зарафшан]], [[Кармана]], [[Кызылтепа]], [[Нурата]], [[Учкудук]] | Халкъ = 1 000 075 | Тергеу джыл = 2024 | ХалкъОрун = 13 | Басыннганы = 9,6 | Хоким = [[Нормат Тулкунович Турсунов|Нормат Турсунов]]<ref>{{cite web|last=|first=|url=https://kun.uz/uz/news/2021/11/08/navoiy-viloyatiga-yangi-rahbar-tasdiqlandi|title=Navoiy viloyati hokimi oʻzgardi|publisher=[[Kun.uz]]|date=2021-11-08|access-date=2021-11-08|archive-date=2021-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108105621/https://kun.uz/uz/news/2021/11/08/navoiy-viloyatiga-yangi-rahbar-tasdiqlandi|url-status=live}}</ref> | СагъатБёлге = [[UTC+5]] | Автомобиль номерлени коду = 21 (старого образца, 1998-2008), 85-89 (нового образца, с 2008) | Къысхартыу = UZ-NW | Сайт = https://gov.uz/uz/navoi | Commons категория = Navoiy Region }} '''Навои вилаят''' (юзб. ''Navoiy viloyati / Навоий вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] орта кесегинде орналгъан, 8 районладан (туманладан) эмда 3 вилаятгъа бойсунгъан шахарладан къуралгъан, территориясы бла эм уллу вилаяты<ref>[https://geografiya.uz/socialno-ekonomicheskaya-geografiya-uzbekistana/10053-navoiyskiy-viloyat.html Навоийский вилоят] </ref>. Навои вилаятны майданы - 110 800 км². Вилаятны административ арасы — [[Навои (шахар)|Навои]]. == Географиясы == Навои вилаят бла къыбылада [[Бухара вилаят|Бухара]] эмда [[Кашкадарья вилаят|Кашкадарья]] вилаятла, къыбыла-кюнчыгъышда [[Самарканд вилаят|Самарканд]] вилаят, кюнчыгъышда [[Джизак вилаят|Джизак]] вилаят, шималда [[Къазакъстан]], кюнбатышда [[Къаракъалпакъстан]] чеклешедиле. Вилаятны шимал эмда шимал-кюнбатыш кесеги [[Къызылкъум]] къум джерге чыгъады, кюнчыгъышда Нуратау тау сыртла созулгъандыла, къыбылада [[Зарафшан]] суу барады<ref>[https://www.uzbektravel.com/rus/admin-div-navoi.htm Узбекистан. Навоинский вилоят.]</ref>. == Белгиле == [[Категория:Навои вилаят]] <references /> {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} hocoxirlplghkobi1q3v1wu3hxxodro 123680 123679 2026-04-17T20:44:11Z DarqaviPalladin 4737 123680 wikitext text/x-wiki {{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Навои вилаят | Оригинал аты = Navoiy viloyati / Навоий вилояти | Фото = Sentob valley.jpg | Ачыкълау = Сентоб ёзен | Карта = Navoiy Viloyati in Uzbekistan.svg | Адм. арасы = [[Навои (шахар)|Навои]] | УллуШахарла = [[Зарафшан (шахар)|Зарафшан]], [[Кармана]], [[Кызылтепа]], [[Нурата]], [[Учкудук]] | Халкъ = 1 000 075 | Тергеу джыл = 2024 | ХалкъОрун = 13 | Басыннганы = 9,6 | МайданНомер = 1 | Майдан = 110 800 | СуунуПроценти = 1 | КъуралгъанныДатасы = 1982 джылны 20 апрелде | Хоким = [[Нормат Тулкунович Турсунов|Нормат Турсунов]]<ref>{{cite web|last=|first=|url=https://kun.uz/uz/news/2021/11/08/navoiy-viloyatiga-yangi-rahbar-tasdiqlandi|title=Navoiy viloyati hokimi oʻzgardi|publisher=[[Kun.uz]]|date=2021-11-08|access-date=2021-11-08|archive-date=2021-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108105621/https://kun.uz/uz/news/2021/11/08/navoiy-viloyatiga-yangi-rahbar-tasdiqlandi|url-status=live}}</ref> | СагъатБёлге = [[UTC+5]] | Автомобиль номерлени коду = 21 (эски, 1998-2008 джыллада), 85-89 (джангъы, 2008 джылдан) | Къысхартыу = UZ-NW | Сайт = https://gov.uz/uz/navoi | Commons категория = Navoiy Region }} '''Навои вилаят''' (юзб. ''Navoiy viloyati / Навоий вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] орта кесегинде орналгъан, 8 районладан (туманладан) эмда 3 вилаятгъа бойсунгъан шахарладан къуралгъан, территориясы бла эм уллу вилаяты<ref>[https://geografiya.uz/socialno-ekonomicheskaya-geografiya-uzbekistana/10053-navoiyskiy-viloyat.html Навоийский вилоят] </ref>. Навои вилаятны майданы - 110 800 км². Вилаятны административ арасы — [[Навои (шахар)|Навои]]. == Географиясы == Навои вилаят бла къыбылада [[Бухара вилаят|Бухара]] эмда [[Кашкадарья вилаят|Кашкадарья]] вилаятла, къыбыла-кюнчыгъышда [[Самарканд вилаят|Самарканд]] вилаят, кюнчыгъышда [[Джизак вилаят|Джизак]] вилаят, шималда [[Къазакъстан]], кюнбатышда [[Къаракъалпакъстан]] чеклешедиле. Вилаятны шимал эмда шимал-кюнбатыш кесеги [[Къызылкъум]] къум джерге чыгъады, кюнчыгъышда Нуратау тау сыртла созулгъандыла, къыбылада [[Зарафшан]] суу барады<ref>[https://www.uzbektravel.com/rus/admin-div-navoi.htm Узбекистан. Навоинский вилоят.]</ref>. == Белгиле == [[Категория:Навои вилаят]] <references /> {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} 3gcmr5pdr3loed2554lw4f8o95honk8 123681 123680 2026-04-17T20:44:56Z DarqaviPalladin 4737 123681 wikitext text/x-wiki {{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Навои вилаят | Оригинал аты = Navoiy viloyati / Навоий вилояти | Фото = Sentob valley.jpg | Ачыкълау = Сентоб ёзен | Карта = Navoiy Viloyati in Uzbekistan.svg | Адм. арасы = [[Навои (шахар)|Навои]] | УллуШахарла = [[Зарафшан (шахар)|Зарафшан]], [[Кармана]], [[Кызылтепа]], [[Нурата]], [[Учкудук]] | Халкъ = 1 000 075 | Тергеу джыл = 2024 | ХалкъОрун = 13 | Басыннганы = 9,6 | МайданНомер = 1 | Майдан = 110 800 | СуунуПроценти = 1 | КъуралгъанныДатасы = 1982 джылны 20 апрелде | Хоким = [[Нормат Тулкунович Турсунов|Нормат Турсунов]]<ref>{{cite web|last=|first=|url=https://kun.uz/uz/news/2021/11/08/navoiy-viloyatiga-yangi-rahbar-tasdiqlandi|title=Navoiy viloyati hokimi oʻzgardi|publisher=[[Kun.uz]]|date=2021-11-08|access-date=2021-11-08|archive-date=2021-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108105621/https://kun.uz/uz/news/2021/11/08/navoiy-viloyatiga-yangi-rahbar-tasdiqlandi|url-status=live}}</ref> | ЗакончыгъарыучуОрган = Навои вилаятны халкъ депутатланы совети | СагъатБёлге = [[UTC+5]] | Автомобиль номерлени коду = 21 (эски, 1998-2008 джыллада), 85-89 (джангъы, 2008 джылдан) | Къысхартыу = UZ-NW | Сайт = https://gov.uz/uz/navoi | Commons категория = Navoiy Region }} '''Навои вилаят''' (юзб. ''Navoiy viloyati / Навоий вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] орта кесегинде орналгъан, 8 районладан (туманладан) эмда 3 вилаятгъа бойсунгъан шахарладан къуралгъан, территориясы бла эм уллу вилаяты<ref>[https://geografiya.uz/socialno-ekonomicheskaya-geografiya-uzbekistana/10053-navoiyskiy-viloyat.html Навоийский вилоят] </ref>. Навои вилаятны майданы - 110 800 км². Вилаятны административ арасы — [[Навои (шахар)|Навои]]. == Географиясы == Навои вилаят бла къыбылада [[Бухара вилаят|Бухара]] эмда [[Кашкадарья вилаят|Кашкадарья]] вилаятла, къыбыла-кюнчыгъышда [[Самарканд вилаят|Самарканд]] вилаят, кюнчыгъышда [[Джизак вилаят|Джизак]] вилаят, шималда [[Къазакъстан]], кюнбатышда [[Къаракъалпакъстан]] чеклешедиле. Вилаятны шимал эмда шимал-кюнбатыш кесеги [[Къызылкъум]] къум джерге чыгъады, кюнчыгъышда Нуратау тау сыртла созулгъандыла, къыбылада [[Зарафшан]] суу барады<ref>[https://www.uzbektravel.com/rus/admin-div-navoi.htm Узбекистан. Навоинский вилоят.]</ref>. == Белгиле == [[Категория:Навои вилаят]] <references /> {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} k23yw1v8ntg646sj4zeiawbcdnl15gk Категория:Навои вилаят 14 18955 123678 2026-04-17T19:40:48Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{catmain}} [[Категория:Юзбекистанны вилаятлары]]' 123678 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категория:Юзбекистанны вилаятлары]] s4jgaa62e97r66lu6wlme92o0lidfug Кашкадарья вилаят 0 18956 123682 2026-04-18T11:22:25Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Кашкадарья вилаят | Оригинал аты = Qashqadaryo viloyati / Қашқадарё вилояти | Фото = Kashkadar 3.jpg | Ачыкълау = Зарафшан сыртда Тахта-Карача ауушгъа баргъан джол бла. | Карта = Qashqadaryo Viloyati in Uzbekistan.svg | Адм. арасы = [[Карши]] | УллуШахарла = [[Шахрисабз]], ...' 123682 wikitext text/x-wiki {{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Кашкадарья вилаят | Оригинал аты = Qashqadaryo viloyati / Қашқадарё вилояти | Фото = Kashkadar 3.jpg | Ачыкълау = Зарафшан сыртда Тахта-Карача ауушгъа баргъан джол бла. | Карта = Qashqadaryo Viloyati in Uzbekistan.svg | Адм. арасы = [[Карши]] | УллуШахарла = [[Шахрисабз]], [[Гузар (шахар)|Гузар]], [[Касан]], [[Китаб (шахар)|Китаб]], [[Мубарек]], [[Яккабаг]] | СагъатБёлге = [[UTC+5]] | Автомобиль номерлени коду = 18 (эски), 70-74 (джангы, 2008 джылдан) | Къысхартыу = UZ-QA | Сайт = http://www.qashqadaryo.uz/ | Commons категория = Qashqadaryo Region Справка }} '''Кашкадарья вилаят''' ([[Юзбек тил|юзб]]. ''Qashqadaryo viloyati / Қашқадарё вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, Кашкадарья чунгур джерде, Амударья эмда Зарафшан сууланы арасында орналгъан, 13 районладан (туманладан) къуралгъан вилаяты. Кашкадарья вилаятны майданы - 28 484 км², аны бла Юзбекистанда 4-чю вилаятды. Вилаятны административ арасы — [[Карши]]. == Белгиле == {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} fa8o9sd1ic4edaocvhshzjqslo9rjow 123683 123682 2026-04-18T11:26:33Z DarqaviPalladin 4737 123683 wikitext text/x-wiki {{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Кашкадарья вилаят | Оригинал аты = Qashqadaryo viloyati / Қашқадарё вилояти | Фото = Kashkadar 3.jpg | Ачыкълау = Зарафшан сыртда Тахта-Карача ауушгъа баргъан джол бла. | Карта = Qashqadaryo Viloyati in Uzbekistan.svg | Адм. арасы = [[Карши]] | УллуШахарла = [[Шахрисабз]], [[Гузар (шахар)|Гузар]], [[Касан]], [[Китаб (шахар)|Китаб]], [[Мубарек]], [[Яккабаг]] | МайданНомер = 4 | Майдан = 28 484 | КъуралгъанныДатасы = 1943 джылны 20 январда | Хоким = Муротжон Бердиалиевич Азимов | ЗакончыгъарыучуОрган = Кашкадарья вилаятны халкъ депутатланы совети | СагъатБёлге = [[UTC+5]] | Автомобиль номерлени коду = 18 (эски), 70-74 (джангы, 2008 джылдан) | Къысхартыу = UZ-QA | Сайт = http://www.qashqadaryo.uz/ | Commons категория = Qashqadaryo Region }} '''Кашкадарья вилаят''' ([[Юзбек тил|юзб]]. ''Qashqadaryo viloyati / Қашқадарё вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, Кашкадарья чунгур джерде, [[Амударья]] эмда [[Зарафшан]] сууланы арасында орналгъан, 13 районладан (туманладан) къуралгъан вилаяты. Кашкадарья вилаятны майданы - 28 484 км², аны бла Юзбекистанда 4-чю вилаятды. Вилаятны административ арасы — [[Карши]]. == Белгиле == {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} nap2zd01si17z9yyi4ukrxkf64s42my 123684 123683 2026-04-18T11:27:30Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 123684 wikitext text/x-wiki {{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Кашкадарья вилаят | Оригинал аты = Qashqadaryo viloyati / Қашқадарё вилояти | Фото = Kashkadar 3.jpg | Ачыкълау = Зарафшан сыртда Тахта-Карача ауушгъа баргъан джол бла. | Карта = Qashqadaryo Viloyati in Uzbekistan.svg | Адм. арасы = [[Карши]] | УллуШахарла = [[Шахрисабз]], [[Гузар (шахар)|Гузар]], [[Касан]], [[Китаб (шахар)|Китаб]], [[Мубарек]], [[Яккабаг]] | МайданНомер = 4 | Майдан = 28 484 | КъуралгъанныДатасы = 1943 джылны 20 январда | Хоким = Муротжон Бердиалиевич Азимов | ЗакончыгъарыучуОрган = Кашкадарья вилаятны халкъ депутатланы совети | СагъатБёлге = [[UTC+5]] | Автомобиль номерлени коду = 18 (эски), 70-74 (джангы, 2008 джылдан) | Къысхартыу = UZ-QA | Сайт = http://www.qashqadaryo.uz/ | Commons категория = Qashqadaryo Region }} '''Кашкадарья вилаят''' ([[Юзбек тил|юзб]]. ''Qashqadaryo viloyati / Қашқадарё вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, Кашкадарья чунгур джерде, [[Амударья]] эмда [[Зарафшан]] сууланы арасында орналгъан, 13 районладан (туманладан) къуралгъан вилаяты. Кашкадарья вилаятны майданы - 28 484 км², аны бла Юзбекистанда 4-чю вилаятды. Вилаятны административ арасы — [[Карши]]. == Белгиле == [[Категория:Кашкадарья вилаят]] {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} bda4zrvcq0s81wvh5obkvasfmhiuzqs 123686 123684 2026-04-18T11:34:18Z DarqaviPalladin 4737 123686 wikitext text/x-wiki {{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Кашкадарья вилаят | Оригинал аты = Qashqadaryo viloyati / Қашқадарё вилояти | Фото = Kashkadar 3.jpg | Ачыкълау = Зарафшан сыртда Тахта-Карача ауушгъа баргъан джол бла. | Карта = Qashqadaryo Viloyati in Uzbekistan.svg | Адм. арасы = [[Карши]] | УллуШахарла = [[Шахрисабз]], [[Гузар (шахар)|Гузар]], [[Касан]], [[Китаб (шахар)|Китаб]], [[Мубарек]], [[Яккабаг]] | Халкъ = 3 594 000 | Тергеу джыл = 2024 | ХалкъОрун = 3 | Басыннганы = 125 | МайданНомер = 4 | Майдан = 28 484 | Эм уллу мийиклик = 4643 | Эм гитче мийиклик = 400–500 | КъуралгъанныДатасы = 1943 джылны 20 январда | Хоким = Муротжон Бердиалиевич Азимов | ЗакончыгъарыучуОрган = Кашкадарья вилаятны халкъ депутатланы совети | СагъатБёлге = [[UTC+5]] | Автомобиль номерлени коду = 18 (эски), 70-74 (джангы, 2008 джылдан) | Къысхартыу = UZ-QA | Сайт = http://www.qashqadaryo.uz/ | Commons категория = Qashqadaryo Region }} '''Кашкадарья вилаят''' ([[Юзбек тил|юзб]]. ''Qashqadaryo viloyati / Қашқадарё вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, Кашкадарья чунгур джерде, [[Амударья]] эмда [[Зарафшан]] сууланы арасында орналгъан, 13 районладан (туманладан) къуралгъан вилаяты. Кашкадарья вилаятны майданы - 28 484 км², аны бла Юзбекистанда 4-чю вилаятды. Вилаятны административ арасы — [[Карши]]. == Белгиле == [[Категория:Кашкадарья вилаят]] {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} qkvo9ymy9bct6tz1l906y7al9ujlrko 123687 123686 2026-04-18T11:37:42Z DarqaviPalladin 4737 123687 wikitext text/x-wiki {{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Кашкадарья вилаят | Оригинал аты = Qashqadaryo viloyati / Қашқадарё вилояти | Фото = Kashkadar 3.jpg | Ачыкълау = Зарафшан сыртда Тахта-Карача ауушгъа баргъан джол бла. | Карта = Qashqadaryo Viloyati in Uzbekistan.svg | Адм. арасы = [[Карши]] | УллуШахарла = [[Шахрисабз]], [[Гузар (шахар)|Гузар]], [[Касан]], [[Китаб (шахар)|Китаб]], [[Мубарек]], [[Яккабаг]] | Халкъ = 3 594 000 | Тергеу джыл = 2024 | ХалкъОрун = 3 | Басыннганы = 125 | МайданНомер = 4 | Майдан = 28 484 | Эм уллу мийиклик = 4643 | Эм гитче мийиклик = 400–500 | КъуралгъанныДатасы = 1943 джылны 20 январда | Хоким = Муротжон Бердиалиевич Азимов | ЗакончыгъарыучуОрган = Кашкадарья вилаятны халкъ депутатланы совети | СагъатБёлге = [[UTC+5]] | Автомобиль номерлени коду = 18 (эски), 70-74 (джангы, 2008 джылдан) | Къысхартыу = UZ-QA | Сайт = http://www.qashqadaryo.uz/ | Commons категория = Qashqadaryo Region }} '''Кашкадарья вилаят''' ([[Юзбек тил|юзб]]. ''Qashqadaryo viloyati / Қашқадарё вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, [[Кашкадарья]] сууну бассейинде, Кашкадарья чунгур джерде<ref>[https://www.uzbektravel.com/rus/admin-div-kashkadarya.htm Узбекистан. Кашкадарьинский вилоят.]</ref>, [[Амударья]] эмда [[Зарафшан]] сууланы арасында орналгъан, 13 районладан (туманладан) къуралгъан вилаяты. Кашкадарья вилаятны майданы - 28 484 км², аны бла Юзбекистанда 4-чю вилаятды. Вилаятны административ арасы — [[Карши]]. == Белгиле == [[Категория:Кашкадарья вилаят]] {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} s4nxgg7herv3xirxwcc7omzghhkmsyg 123688 123687 2026-04-18T11:38:35Z DarqaviPalladin 4737 123688 wikitext text/x-wiki {{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Кашкадарья вилаят | Оригинал аты = Qashqadaryo viloyati / Қашқадарё вилояти | Фото = Kashkadar 3.jpg | Ачыкълау = Зарафшан сыртда Тахта-Карача ауушгъа баргъан джол бла. | Карта = Qashqadaryo Viloyati in Uzbekistan.svg | Адм. арасы = [[Карши]] | УллуШахарла = [[Шахрисабз]], [[Гузар (шахар)|Гузар]], [[Касан]], [[Китаб (шахар)|Китаб]], [[Мубарек]], [[Яккабаг]] | Халкъ = 3 594 000 | Тергеу джыл = 2024 | ХалкъОрун = 3 | Басыннганы = 125 | МайданНомер = 4 | Майдан = 28 568 | Эм уллу мийиклик = 4643 | Эм гитче мийиклик = 400–500 | КъуралгъанныДатасы = 1943 джылны 20 январда | Хоким = Муротжон Бердиалиевич Азимов | ЗакончыгъарыучуОрган = Кашкадарья вилаятны халкъ депутатланы совети | СагъатБёлге = [[UTC+5]] | Автомобиль номерлени коду = 18 (эски), 70-74 (джангы, 2008 джылдан) | Къысхартыу = UZ-QA | Сайт = http://www.qashqadaryo.uz/ | Commons категория = Qashqadaryo Region }} '''Кашкадарья вилаят''' ([[Юзбек тил|юзб]]. ''Qashqadaryo viloyati / Қашқадарё вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, [[Кашкадарья]] сууну бассейинде, Кашкадарья чунгур джерде<ref>[https://www.uzbektravel.com/rus/admin-div-kashkadarya.htm Узбекистан. Кашкадарьинский вилоят.]</ref>, [[Амударья]] эмда [[Зарафшан]] сууланы арасында орналгъан, 13 районладан (туманладан) къуралгъан вилаяты. Кашкадарья вилаятны майданы - 28 568 км², аны бла Юзбекистанда 4-чю вилаятды. Вилаятны административ арасы — [[Карши]]. == Белгиле == [[Категория:Кашкадарья вилаят]] {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} rlt781vwvegg2hq2p31tfe8djdvyotu 123689 123688 2026-04-18T11:40:35Z DarqaviPalladin 4737 123689 wikitext text/x-wiki {{Юзбекистанны вилаяты | Аты = Кашкадарья вилаят | Оригинал аты = Qashqadaryo viloyati / Қашқадарё вилояти | Фото = Kashkadar 3.jpg | Ачыкълау = Зарафшан сыртда Тахта-Карача ауушгъа баргъан джол бла. | Карта = Qashqadaryo Viloyati in Uzbekistan.svg | Адм. арасы = [[Карши]] | УллуШахарла = [[Шахрисабз]], [[Гузар (шахар)|Гузар]], [[Касан]], [[Китаб (шахар)|Китаб]], [[Мубарек]], [[Яккабаг]] | Халкъ = 3 594 000 | Тергеу джыл = 2024 | ХалкъОрун = 3 | Басыннганы = 125 | МайданНомер = 4 | Майдан = 28 568 | Эм уллу мийиклик = 4643 | Эм гитче мийиклик = 400–500 | КъуралгъанныДатасы = 1943 джылны 20 январда | Хоким = Муротжон Бердиалиевич Азимов | ЗакончыгъарыучуОрган = Кашкадарья вилаятны халкъ депутатланы совети | СагъатБёлге = [[UTC+5]] | Автомобиль номерлени коду = 18 (эски), 70-74 (джангы, 2008 джылдан) | Къысхартыу = UZ-QA | Сайт = http://www.qashqadaryo.uz/ | Commons категория = Qashqadaryo Region }} '''Кашкадарья вилаят''' ([[Юзбек тил|юзб]]. ''Qashqadaryo viloyati / Қашқадарё вилояти'') — [[Юзбекистан|Юзбекистанны]] къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, [[Кашкадарья]] сууну бассейинде, Кашкадарья чунгур джерде<ref>[https://www.uzbektravel.com/rus/admin-div-kashkadarya.htm Узбекистан. Кашкадарьинский вилоят.]</ref>, [[Амударья]] эмда [[Зарафшан]] сууланы арасында орналгъан, 13 районладан (туманладан) къуралгъан вилаяты. Кашкадарья вилаятны майданы - 28 568 км², аны бла Юзбекистанда 4-чю вилаятды. Вилаятны административ арасы — [[Карши]]<ref>[https://invest-in-uzbekistan.org/regiony/kashkadarinskaya-oblast/ Кашкадарьинская область]</ref>. == Белгиле == [[Категория:Кашкадарья вилаят]] <references /> {{Юзбекистанны административ бёлюнюую}} el4yz4jqn4rzs36nzahn4nu6cmf9r1k Категория:Кашкадарья вилаят 14 18957 123685 2026-04-18T11:27:49Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{catmain}} [[Категория:Юзбекистанны вилаятлары]]' 123685 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категория:Юзбекистанны вилаятлары]] s4jgaa62e97r66lu6wlme92o0lidfug Категория:Кърымтатар тил 14 18958 123691 2026-04-18T11:52:55Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: 'Бу теманы юсюнден баш статья: [[Юзбек тил]] [[Категория:Тюрк тилле]]' 123691 wikitext text/x-wiki Бу теманы юсюнден баш статья: [[Юзбек тил]] [[Категория:Тюрк тилле]] 3wp1wgoz6cqs5yqw88740rjzie6eanc