Къазауат

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="krc">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>krcwiki</dbname>
    <base>https://krc.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B5%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Къуллукъ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Сюзюу</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Къошулуучу</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Къошулуучуну сюзюу</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия сюзюу</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлны сюзюу</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki-ни сюзюу</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблонну сюзюу</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Болушлукъ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Болушлукъну сюзюу</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны сюзюу</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Къазауат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1383</id>
    <revision>
      <id>123981</id>
      <parentid>102257</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T16:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Къарачайлы</username>
        <id>96</id>
      </contributor>
      <origin>123981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1320" sha1="ab6u91107pgf11sqoaa4uhuquthzhpn" xml:space="preserve">'''Къазауат''' неда '''Уруш'''— политика къуралышланы ([[Кърал|къралланы]], къауумланы, политика къауумлулукъланы д. а. к.) арасында, аланы [[Сауутлу кючле|сауутлу кючлери]] бардыргъан [[Конфликт|конфликтди]]. [[Клаузевиц, Карл|Клаузевицге]] кёре: «къазауат политиканы башха мадарла бла андан ары барыууду». Эм баш мадар сауутлу кюрешди, алай а аны бла бирге экономика, дипломатия, идеология, информация эмда башха кюрешни мадарлары хайырланадыла. Бу магъанада къазауатха — политика нюзюрлеге джетер ючюн сауутлу кюреш дерге боллукъду. [[Тотал къазауат]] — эм къыйыр формалада сауутлу артыкълыкъды. 

== Дагъыда къарагъыз ==

* [[Мамырлыкъ]]
* [[Граждан къазауат]]
* [[Биринчи дуния къазауат]]
* [[Экинчи дуния къазауат]]

[[Категория:Аскер иш]]</text>
      <sha1>ab6u91107pgf11sqoaa4uhuquthzhpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Росей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1500</id>
    <revision>
      <id>123989</id>
      <parentid>120637</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T01:50:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>10843</id>
      </contributor>
      <origin>123989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11067" sha1="atap4dd5ijdqpkcityq4n36ns8pvip4" xml:space="preserve">{{Кърал
 |Аты                         =Эресей, Эресей Федерация
 |Оригинал аты                =Россия, Российская Федерация
 |Байракъ                     =Flag of Russia.svg
 |Герб                        =Coat of Arms of the Russian Federation.svg
 |Герб орнуна                 =
 |Гимн                        =[[Эресейни гимни|Эресейни кърал гимни]]
 |Гимнни кёчюрмеси            =
 |Аудио                       =Russian_Anthem_chorus.ogg
 |Кърал оноуну формасы        =[[Президент-парламент республика|Президент-парламент республика]]
 |Кърал дини                  =
 |Карта                       =Russian Federation (orthographic projection) - All Territorial Disputes.svg
 |Девиз                       =
 |Девизни кёчюрмеси           =
 |Тил                         =[[Орус тил|Орус тил]]
 |Эркинлик                    =
 |Къуралгъанды                =862 джыл&lt;ref&gt;«Варягла» чакъырылгъан тарих дата, Россияны къраллыкъ тарихи тохтаусуз ол датадан саналыб башлайды. Бусагъатдагъы халда Россия Федерация ([[РСФСР|РСФСР]]) [[1917 джыл|1917 джыл]] [[7 ноябрь|7 ноябрда]] къуралгъанды. [[1991 джыл|1991 джыл]] [[25 декабрь|25 декабрдан]] бери бусагъатдагъы атын джюрютеди.&lt;/ref&gt;
 |Кимден эркинлик             =
 |Ара шахар                   =[[Москва|Москва]]
 |Эм уллу шахарла             =[[Москва]], [[Санкт-Петербург]], [[Новосибирск]], [[Екатеринбург]], [[Къазан]], [[Красноярск]], [[Тёбен Новгород]], [[Челябинск]], [[Уфа]], [[Краснодар]]
 |Башчыны постуну аты         =[[Президент]]
 |Башчы                       =[[Владимир Путин]]
 |Башчыны постуну аты2        =[[Премьер-министр]]
 |Башчы2                      =[[Михаил Мишустин]]
 |Территориясыны орну         =1-чи
 |Территория                  =17 234 031
 |Суу                         =13
 |Халкъыны орну               =9-чу
 |Халкъ                       =146 119 928
 |Джыл                        =2025
 |Басыннганы                  =8
 |БИП                         =2 225 трлн
 |БИП джылы                   =2008
 |БИП орну                    =7-чи
 |Адам башына БИП             =16 239
 |Валютасы                    =[[Эресей сом]] (RUB, RUR)
 |Домен                       =[[.ru|.ru]], [[.su|.su]], [[.рф|.рф]]
 |Телефон коду                =7
 |Заман бёлюмю                =+2…+12
 |Белги                       =&lt;small&gt;&lt;references/&gt;&lt;/small&gt;
}}
'''Эресей Федерация''', '''Эресей&lt;ref&gt;{{Книга|автор=Суюнчев Х. И., Урусбиев И. Х. Русско-карачаево-балкарский словарь. Около 30 000 слов. Москва: «Советская энциклопедия», 1989. С. 155|заглавие=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GKS_AREA&quot;&gt;{{cite web|url=https://proza.ru/avtor/sofitramsemen2|title=Семенланы Суфия Исмаилни къызы. &quot;Къарангы&quot; назму.|lang=|publisher=}}&lt;/ref&gt; неда Россей&lt;ref name=&gt;{{cite web|url=https://speak.tatar/ru/dict/word/krc/rossey/examples/literature/|title=Къарачай-малкъар сёзлюк (адабиятдан юлгюле)|lang=|publisher=}}&lt;/ref&gt;, Россия'''&lt;ref&gt;{{Книга|автор=Суюнчев Х. И., Урусбиев И. Х. Русско-карачаево-балкарский словарь. Около 35 000 слов. Москва: «Советская энциклопедия», 1965. С. 788|заглавие=}}&lt;/ref&gt; ([[Орус тил|орус.]] ''Российская Федерация, Россия, РФ'') — [[Евразия]]да ([[Европа]]ны кюнчыгъыш джанында эмда [[Азия]]ны Шимал джанында) орналгъан [[кърал]]ды. Джерини ёлчеми бла эм уллу къралды [[Джер]] юсюнде (17 234 031 км² неда 12 % (1/9) саулай къургъакъ джерни, неда 12,65 % (1/8) [[Адам улу|адам]] джашагъан джерден).

[[Халкъ]]ыны саны — 146 119 928 адам. Адам саны бла Эресей [[Джер]] юсюнде тогъузунчу орундады. Халкъны кёбюсю — 73,1 % [[Шахар|шахарлада]] джашайды. Халкъны къурамындан 79,83 % [[Оруслула|оруслуладыла]]. Россияни [[Официал тил|кърал тили]] — [[орус тил]]ди.

Эресейни 18 кърал бла чеклери барды, аладан джер бла: [[Норвегия]], [[Финляндия]], [[Эстония]], [[Латвия]], [[Литва]], [[Польша]], [[Белорус]], [[Украина]], [[Абхазия|Хачыпсы]] (Абхазия), [[Гюрджю]], [[Къыбыла Тегей]], [[Азербайджан]], [[Къазакъстан]], [[Къытай]], [[Монголия]], [[Шимал Корея]]; тенгиз бла — [[Япония]], [[АБШ]].

Эресейни [[Ара шахар|ара шахары]] Москвады. Эресейде 16 шахар барды адам саны 1 миллиондан кёб, ала: [[Москва]], [[Санкт-Петербург]], [[Новосибирск]], [[Екатеринбург]], [[Къазан]], [[Красноярск]], [[Тёбен Новгород]], [[Челябинск]], [[Уфа]], [[Краснодар]], [[Самара]], [[Дондагъы Ростов]], [[Омск]], [[Воронеж]], [[Пермь]], [[Волгоград]].

== Тарихи ==

== Политикасы ==

Эресей 83 административ-территориал биримлеге бёлюнеди, аланы ичинде 21 [[республика]] (энчи къраллыкъла). [[Россия Федерацияны Конституциясы|Эресей Федерацияны Конституциясы]]на кёре ол федератив демократ къралды.

[[Президент]]и — Владимир Путин.
Премьер-министри — Михаил Мишустин.

Эм уллу политика партия «Бирлешген Россия» (''«Единая Россия»'').

== Халкъы ==

Биринчи кере саулай халкъ санау [[Россия империя|Россей Империяда]] [[1897 джыл]] ётгенди. Ол санаугъа кёре къралда — 67 миллион бла 473 минг адам джашагъанды. 1950—2008 джыллада халкъны саны тюрленнгенин график кёргюзтеди:
[[Файл:Population of Russia.PNG|thumb|400px|left|Россияны 1950—2008 дж. халкъ саны тюрленнгени]]

== Миллетлери ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
 |+Эресейни миллетлери 2020
 !№
 !миллет
 !ㅤㅤㅤㅤㅤбитеу саныㅤㅤㅤㅤㅤ       
 ! %
 |-
 !1
 |[[Оруслула|оруслула]]
 |align=&quot;right&quot;| {{тюшюу}}105 579 179                                                      
|71.73 
|-
 !2
 |[[Татарлыла|татарлыла]] 
 |align=&quot;right&quot;|{{тюшюу}}4 713 669 
|3,20 
|-
 !3
 |[[чеченлиле]]
|align=&quot;right&quot;| {{ёсюу}}1 674 854
 |1,14 
|-
 !4
 |[[башкъуртлула|башкъырлыла]] 
 |align=&quot;right&quot;| {{тюшюу}}1 571 879 
|1,07
 |-
 !5
 |[[Чувашлыла|чувашлыла]] 
 |align=&quot;right&quot;| {{тюшюу}}1 067 139 
|0,73 
|-
 !6
 |[[аварлыла]]
|align=&quot;right&quot;| {{ёсюу}}1 012 074 
|0,69 
|-
 !7
 |[[Эрменлиле|эрменлиле]] 
 |align=&quot;right&quot;| {{тюшюу}}946 172 
|0,64 
|-
 !8
 |[[украинлиле]]
|align=&quot;right&quot;| {{тюшюу}}884 007 
|0,60 
|-
 !9 
|[[черкеслиле]] 
| align=&quot;right&quot; | {{ёсюу}}638 101 
|0,44 
|-
 !10 
|[[даргинлиле]]
| align=&quot;right&quot; |{{ёсюу}}626 601 
|0,43 
|-
 !11 
|[[Къазакълыла|къазахлыла]]
| align=&quot;right&quot; |{{тюшюу}}591 970 
|0.40 
|-
 !12 
|[[къумукълула]]
| align=&quot;right&quot; |{{ёсюу}}565 830 
|0,38 
|-
 !13
 |[[юнгюшлюле]]
|align=&quot;right&quot;|{{ёсюу}}517 186 
|0,35 
|-
 !14
 |[[лезгинлиле]]
|align=&quot;right&quot;|{{ёсюу}}488 608 
|0,33 
|-
 !15
 |[[тегейлиле]]
|align=&quot;right&quot;|{{тюшюу}}485 646 
|0,33 
|-
 !16
 |[[мордвинле|мордвинлиле]]
|align=&quot;right&quot;|{{тюшюу}}484 450 
|0,33 
|-
 !17
 |[[якутлула]]
|align=&quot;right&quot;|{{ёсюу}}478 409 
|0,33 
|-
 !18
 |[[азербайджанлыла]]
|align=&quot;right&quot;|{{тюшюу}}474 576 
|0,32 
|-
 !19
 |[[Бурятлыла|бурятлыла]] 
 |align=&quot;right&quot;|{{тюшюу}}460 053 
|0,31
 |-
 !20
 |[[марийлиле]]
|align=&quot;right&quot;|{{тюшюу}}423 803 
|0,29 
|-
 !21
 |[[удмуртлула]]
|align=&quot;right&quot;|{{тюшюу}}386 465 
|0,26 
|-
 !22
 |[[Таўлула|таулула]]
|align=&quot;right&quot;|{{ёсюу}}351 315 
|0,25 
|-
 !23
 |[[таджиклиле]]
|align=&quot;right&quot;|{{ёсюу}}350 236 
|0,24 
|-
 !24
 |[[узбеклиле]]
|align=&quot;right&quot;|{{ёсюу}}323 278 
|0,22
 |-
 !25
 |[[тувалыла]]
|align=&quot;right&quot;|{{ёсюу}}295 384 
|0,20
 |-
 !26
 |[[Кърым татарлыла|къырым татарлыла]]
|align=&quot;right&quot;|{{ёсюу}}257 592 
|0,18
 |-
 !27
 |[[белоруслула]]
|align=&quot;right&quot;|{{тюшюу}}208 046 
|0,14 
|-
 !28
 |[[немчала]]
|align=&quot;right&quot;|{{тюшюу}}195 256 
|0,13 
|-
 !29
 |[[къалмукълула]] 
 | align=&quot;right&quot; |{{тюшюу}}179 547 
|0,12
 |-
 !30
 |[[лаклыла|лакълыла]]
| align=&quot;right&quot; |{{тюшюу}}173 416 
|0,12
 |-
 !31
 |[[чыганлыла]]
| align=&quot;right&quot; |{{тюшюу}}173 400 
|0,12
 |-
 !32
 |[[табасаранлыла]] 
 | align=&quot;right&quot; |{{ёсюу}}151 466 
|0,10 
|-
 !33
 |[[комиле]]
| align=&quot;right&quot; |{{тюшюу}}143 516 
|0,10
 |-
 !34
 |башха миллетле 
 |align=&quot;right&quot;|2 411 226
 |1,66
 |-
 !35
 |миллетин айтмагъанла
 |align=&quot;right&quot;|16 594 759 
|1,01
 |-
 |}

== Белгиле ==
{{белгиле}}

{{Тамамланмагъан статья|Россия}}

{{Европаны къраллары}}
{{Азияны къраллары}}

[[Категория:Къралла| ]]
[[Категория:Россия]]</text>
      <sha1>atap4dd5ijdqpkcityq4n36ns8pvip4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Бюгюннгю кюнде болгъанла:05-3</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4036</id>
    <revision>
      <id>123986</id>
      <parentid>48959</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:02:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Къарачайлы</username>
        <id>96</id>
      </contributor>
      <origin>123986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2218" sha1="jyhjvqz87i0jge5501f92q3gl33qlar" xml:space="preserve">[[Файл:Suomenlinna.jpg|right|120px|Свеаборг]]

* [[1791]] — [[Варшава]]да [[Тёртджыллыкъ сейм]] дунияда эм биринчи [[конституция]]ладан бирин къабыл этгенди.
* [[1808]] — [[Орус-швед къазауат (1808—1809)|Орус-швед къазауат]]: оруслула [[Свеаборг]] къаланы (''суратда'') алгъандыла.
* [[1841]] — [[Джангы Зеландия]] [[Британия|британ]] [[колониализм|колония]] баямланнганды.
* [[1906]] — [[II Николай]] [[орус тил|орус]], [[фин тил|фин]] эмда [[швед тил|швед]] тилни [[Финляндия]]ны [[официал тил]]лери баямлагъанды.
* [[1919]] — [[Бавар Совет республика|Бавар Совет]] [[республика]]ны [[правительство]]суну ахыр олтурууу.
* [[1937]] — [[Митчелл, Маргарет|Маргарет Митчеллни]] «[[Джел алыб кетгенле (роман)|Джел алыб кетгенле]]» [[роман]]ына [[Пулитцерни премиясы]] берилгенди.
* [[1941]] — Белгили [[къарачай-малкъар тил|къарачай-малкъар]] [[поэзия|поэт]], [[Россия]]ны джазыучуларыны Союзуну эмда [[журналистика|журналистлерини]] Союзуну члени, Кърал Думаны биринчи чакъырылыууну депутаты [[Акъбайланы Азрет]] туугъанды.
* [[1957]] — Орта Азия бла Къазахстаннга [[Къарачайлыланы депортациялары|зор бла кёчюрюлген]] къарачайылыла джуртларына къайтыб башлагъандыла.
* [[2007]] — [[Луш (Лагуш)|Прайя-да-Луш]]да ([[Португалия]]) 4 джыл болгъан [[Мэдлин Макканн]] тас болгъанды.

&lt;noinclude&gt;[[Категория:Кюнледе болгъанла]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jyhjvqz87i0jge5501f92q3gl33qlar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>123988</id>
      <parentid>123986</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T00:05:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <origin>123988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2274" sha1="0oz50kev07q3mgsllp51b86soi99ilv" xml:space="preserve">[[Файл:Suomenlinna.jpg|right|120px|Свеаборг]]

* [[1791]] — [[Варшава]]да [[Тёртджыллыкъ сейм]] дунияда эм биринчи [[конституция]]ладан бирин къабыл этгенди.
* [[1808]] — [[Орус-швед къазауат (1808—1809)|Орус-швед къазауат]]: оруслула [[Свеаборг]] къаланы (''суратда'') алгъандыла.
* [[1841]] — [[Джангы Зеландия]] [[Британия|британ]] [[колониализм|колония]] баямланнганды.
* [[1906]] — [[II Николай]] [[орус тил|орус]], [[фин тил|фин]] эмда [[швед тил|швед]] тилни [[Финляндия]]ны [[официал тил]]лери баямлагъанды.
* [[1919]] — [[Бавар Совет республика|Бавар Совет]] [[республика]]ны [[правительство]]суну ахыр олтурууу.
* [[1937]] — [[Митчелл, Маргарет|Маргарет Митчеллни]] «[[Джел алыб кетгенле (роман)|Джел алыб кетгенле]]» [[роман]]ына [[Пулитцерни премиясы]] берилгенди.
* [[1941]] — Белгили [[къарачай-малкъар тил|къарачай-малкъар]] [[поэзия|поэт]], [[Россия]]ны джазыучуларыны Союзуну эмда [[журналистика|журналистлерини]] Союзуну члени, Кърал Думаны биринчи чакъырылыууну депутаты [[Акъбайланы Азрет]] туугъанды.
* [[1957]] — Орта Азия бла [[Къазакъстан|Къазахстаннга]] [[Къарачайлыланы депортациялары|зор бла кёчюрюлген]] [[Къарачайлыла|къарачайылыла]] джуртларына къайтыб башлагъандыла.
* [[2007]] — [[Луш (Лагуш)|Прайя-да-Луш]]да ([[Португалия]]) 4 джыл болгъан [[Мэдлин Макканн]] тас болгъанды.

&lt;noinclude&gt;[[Категория:Кюнледе болгъанла]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0oz50kev07q3mgsllp51b86soi99ilv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Монголия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17878</id>
    <revision>
      <id>123984</id>
      <parentid>120754</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T17:39:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>2752</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:The_National_Anthem_of_Mongolia.ogg|The_National_Anthem_of_Mongolia.ogg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Infrogmation|Infrogmation]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:The National Anthem of Mongolia.ogg|]]</comment>
      <origin>123984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1830" sha1="oe7l7prmr5ue5fguo324q00g69isqth" xml:space="preserve">{{Кърал|Аты=Монголия|Оригинал аты={{lang-mn|Монгол Улс}},&lt;br&gt;[[Къарт монгол джазыу]]: {{MongolUnicode|ᠮᠤᠩᠭᠤᠯ}} {{MongolUnicode|ᠤᠯᠤᠰ}}|Байракъ=Flag of Mongolia.svg|Герб=State emblem of Mongolia.svg|Карта=Mongolia (orthographic projection).svg|Ара шахар=[[Улан-Батор]]|Тил=[[Монгол тил]]|Эм уллу шахарла=Улан-Батор, [[Эрдэнэт]], [[Дархан]], [[Чойбалсан (шахар)|Чойбалсан]]|Территория=1 564 116|Территориясыны орну=18|Суу=0,6|Заман бёлюмю=[[UTC+7]] — [[UTC+8]]|Гимн={{lang|mn|Монгол улсын төрийн дуулал}}|Байракъгъа_джибериу=Монголияны байрагъы|Гербге_джибериу=Монголияны герби|Аудио=}}

'''Монго́лия''' ([[Монгол тил|монг]]. ''Монгол Улс'', къарт монгол джазыу: ᠮᠤᠩᠭᠤᠯ ᠤᠯᠤᠰ) — Шимал-Кюнчыгъыш Азияда орналгъан, шималда [[Росей]] бла къыбылада [[Къытай Халкъ Республика|Къытай]] бла чеклешген кърал. Монголия тенгизге чыкмагъан къралладан бирисиди. 

Бютеулей Монголияны территориясы - 1 564 116 км², аны бла дуньяда 18-ди. Территориясында кёбюсю тюз джерле бла джарым къум тюзле орналадыла.

[[Ара шахар|Ара шахары]]  — [[Улан-Батор]].

== Белгиле ==
{{Азияны къраллары}}
[[Категория:Къралла]]
[[Категория:Монголия]]</text>
      <sha1>oe7l7prmr5ue5fguo324q00g69isqth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уруш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19043</id>
    <redirect title="Къазауат" />
    <revision>
      <id>123982</id>
      <timestamp>2026-05-02T16:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Къарачайлы</username>
        <id>96</id>
      </contributor>
      <comment>[[Къазауат]] бетге джиберилди</comment>
      <origin>123982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="o4cj301aes1x1wcggrfmtrwtqatu9ut" xml:space="preserve">#джибериу [[къазауат]]</text>
      <sha1>o4cj301aes1x1wcggrfmtrwtqatu9ut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Капитуляция</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19044</id>
    <revision>
      <id>123983</id>
      <timestamp>2026-05-02T16:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Къарачайлы</username>
        <id>96</id>
      </contributor>
      <comment>Бет къуралды: '[[Файл:Field Marshall Keitel signs German surrender terms in Berlin 8 May 1945 - Restoration.jpg|thumb|right|220px|[[Генерал-фельдмаршал]] [[Кейтель Вильгельм Бодевин Йохан Густав|В.Кейтель]] Германияны капитулциясыны юсюнден актха къол салады, 1945]] Файл:Surrender of Japan - USS Missouri (restored).jpg|thumb|220px|Япон властны делег...'</comment>
      <origin>123983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1533" sha1="6gfd6qquqy84jfwfn4yzaxyqskdgnq4" xml:space="preserve">[[Файл:Field Marshall Keitel signs German surrender terms in Berlin 8 May 1945 - Restoration.jpg|thumb|right|220px|[[Генерал-фельдмаршал]] [[Кейтель Вильгельм Бодевин Йохан Густав|В.Кейтель]] Германияны капитулциясыны юсюнден актха къол салады, 1945]]
[[Файл:Surrender of Japan - USS Missouri (restored).jpg|thumb|220px|Япон властны делегациясы «[[USS Missouri (BB-63)|Миссури]]» [[линкор]]да [[Японияны капитулциясыны юсюнден акт|япон аскерлени капитуляциясыны юсюнден актха]] къол салыргъа келиб турадыла, 1945]]

'''Капитуля́ция''' ({{lang-la|capitulum}}, гитче башчыкъ неда бёлюм; ''capitulare'', шартлагъа кёре къарау)&amp;nbsp;— [[халкъла арасы хакъ]]да, [[уруш]]ну заманында сауутлу кючлени сауутлары бла, техникасы бла сауутлу къаршчыланыуну тохтатыб [[Бой салыу (аскер иш)|бой салыуду]] неда уруш этген къралланы арасында дженнген къралны шартларында, неда эки къралны келечилерини кёрюшюулеринде бегитген шартлагъа кёре сауутлу сермешиулени тохтатыуду.</text>
      <sha1>6gfd6qquqy84jfwfn4yzaxyqskdgnq4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>123985</id>
      <parentid>123983</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T17:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Къарачайлы</username>
        <id>96</id>
      </contributor>
      <origin>123985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9229" sha1="mczmux9dtx5jzi1p0guv15lwf1eldj3" xml:space="preserve">[[Файл:Field Marshall Keitel signs German surrender terms in Berlin 8 May 1945 - Restoration.jpg|thumb|right|220px|[[Генерал-фельдмаршал]] [[Кейтель Вильгельм Бодевин Йохан Густав|В.Кейтель]] Германияны капитулциясыны юсюнден актха къол салады, 1945]]
[[Файл:Surrender of Japan - USS Missouri (restored).jpg|thumb|220px|Япон властны делегациясы «[[USS Missouri (BB-63)|Миссури]]» [[линкор]]да [[Японияны капитулциясыны юсюнден акт|япон аскерлени капитуляциясыны юсюнден актха]] къол салыргъа келиб турадыла, 1945]]

'''Капитуля́ция''' ({{lang-la|capitulum}}, гитче башчыкъ неда бёлюм; ''capitulare'', шартлагъа кёре къарау)&amp;nbsp;— [[халкъла арасы хакъ]]да, [[уруш]]ну заманында сауутлу кючлени сауутлары бла, техникасы бла сауутлу къаршчыланыуну тохтатыб [[Бой салыу (аскер иш)|бой салыуду]] неда уруш этген къралланы арасында дженнген къралны шартларында, неда эки къралны келечилерини кёрюшюулеринде бегитген шартлагъа кёре сауутлу сермешиулени тохтатыуду.
[[Гаага конвенцияла эм декларацияла (1899 эм 1907)|1907 джылны джер юсю къазауатланы джорукъларыны эм адетлерини юсюнден Гаага конвенциясы]] капитуляциягъа келтирген келишиу мизамны джорукъларын белгилейди. Капитуляция этерге излегенин джау келечисин [[акъ байракъ]] бла джибериб белгилейди. Конвенцияны 32-чи статьясына кёре ''«Парламентёргъа уруш этген джанланы бирисинден кёрюшюуледе келечилик эркинлиги болуб акъ байрагъы бла келген биреу саналады».'' Аны ёлтюрюрге неда не тюрлю да инджитирге джарамайды&lt;ref&gt;[http://law.edu.ru/norm/norm.asp?normID=1278849 IV конвенция о законах и обычаях сухопутной войны] {{Wayback|url=http://law.edu.ru/norm/norm.asp?normID=1278849 |date=20141019163356 }}. Гаага, 18 октября 1907 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://pravopedia.ru/Капитуляция ''Капитуляция'']{{Недоступная ссылка|date=2019-11|bot=InternetArchiveBot }} — статья из юридической энциклопедии.&lt;/ref&gt;.

'''Шартсыз капитуляция''' ({{lang-en|unconditional surrender}}, '''US''') — капитуляция этген (хорланнган) къралны джанындан тамамы бла сауутлу сермешиулени тохтатыу, [[сауутсузланыу]] эмда бютеу сауутлу кючлерини бой салыууду.

Къралны [[суверенитет]]и сыйырылады, территориясы [[оккупация]] этиледи (хорланнган къралны чеклери эмда территориясы хорлагъан къралны оноуу бла тюрленирге боладыла), [[баш власть]] хорлагъан кърал неда къралланы коалициясы атагъан биреуле бла бардырылады. Аны бла бирге хорлагъан джаны келликде политикалыкъ джарашдырылыууну белгилейди, хорланнган къралгъа салынныкъ санкцияланы эмда политикалыкъ эмда материал джууаблылыгъыны шекеллерин белгилейди, криминал джууаблылыкъгъа [[аскер аманлыкъчы]]ланы тартыргъа оноуун этеди. Хорланнган къралны шартсыз капитуляцияны шартларын капитуляция этген заманында да, андан сора да тындырмазгъа эркинлиги джокъду.

== Тарихи ==
XVII бла XVIII ёмюрледе къарамгъа кёре капитуляцияны хар тюрлюсю да сый тюшюрюучю болмайды деген ангылам болгъанды; къаланы неда башха бегиген пунктну къабыргъасында ёталырча тешик этилсе, аны къоруулагъан аскерлеге тыйгъычсыз, къолларында сауутлары бла, байракълары бла, азыкъ улоулары бла кетер мадар берилсе, быллай капитуляция адил неда сыйылы капитуляциягъа саналгъанды эмда айыблы болмагъанды. Сермешиуню заманында капитуляция хар заманда да сыйсызлыкъгъа саналгъанды.
Адабиятда капитуляция этерге боламыды деген соруу кёб кере чыкъгъанды, капитуляцияны къалай этилирге керек болгъанын джорукъларын бегитирге да кюрешгендиле; алай болса да капитуляцияны бютеу шартлары да хорлагъан джаныны къолундады, хорлагъаннга таблыгъы болса, хорланнганны къайсы шартын да унамай, шартсыз бой салыуну даулайды&lt;ref&gt;{{ВТ-ВЭС|Капитуляция}}&lt;/ref&gt;.

Шартсыз капитуляция ангыламны биринчи кере [[АБШ-да граждан къазауат]]ны заманында шималчыланы аскер башчылары [[Грант, Улисс|Улиссом Грантом]] хайырландыргъанды, ол [[1862 джыл]]ны 16 февралында [[Американы Конфедератив Штатлары|къыбылачыланы]] къуршаланнган фортларыны Дональдсонну гарнизонуну аскер башчысына [[генерал]] [[Бакнер, Симон Боливар|Симон Боливар Бакнерге]] билдириу джибергенди: «''Шартсыз эмда мычымай капитуляция этиуден башха шартланы алыуу боллукъ тюлдю''»&lt;ref&gt;''Бурин С. Н.'' На полях сражений Гражданской войны в США. - {{М.}}: [[Наука (издательство)|Наука]], 1988. - С. 53.&lt;/ref&gt;. «Шартсыз капитуляция» Грантха чам ат болуб джабышханды, US инициаллары да аббревиатура бла келишгендиле. Аны тышында ол «United States» къысхартыуду.

Шартсыз капитуляцияны концепциясын АБШ-ны [[президент]]и [[Рузвельт, Франклин Делано|Ф. Д. Рузвельт]] джангыдан болдуруб [[Касабланка конференция|Касабланкадагъы конференцияда]] [[1943 джыл]] теджелгенди, аны баш чуруму Нацист Германия бла Японияны хорланнганларындан сора хакъларын сыйырыу эмда аланы адамларыны эмда мюлклерини хорлагъанланы оноуларына бериу болгъанды, тамамында ол 1945 джылда алай да болгъанды.

== Юлгюле ==
* [[Вилагош капитуляция]]
* [[Францияны капитуляциясы (1940)|Францияны капитуляциясы]]
* [[Переволочнаны къатында капитуляция]]
* [[Байленде сермешиу|Байлен капитуляция]]
* [[Германияны капитуляциясыны юсюнден акт|Нацист Германияны шартсыз капитуляциясыны юсюнден акт]]
* [[Японияны капитуляциясы]]
* [[Джесир болуу]]


== Белгиле ==
{{Белгиле}}

== Литература ==
{{Джууукъ проектле|Тема=Капитуляция|Викисловарь=капитуляция}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Капитуляция|[[Кузьмин-Караваев, Владимир Дмитриевич|Кузьмин-Караваев В. Д.]]}}

{{Тыш джибериуле}}


[[Категория:Аскер иш]]
[[Категория:Къазауат]]</text>
      <sha1>mczmux9dtx5jzi1p0guv15lwf1eldj3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>123987</id>
      <parentid>123985</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T00:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8825</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>123987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9272" sha1="e9224sary1c52ol1e5fif6vhgxfyk49" xml:space="preserve">[[Файл:Field Marshall Keitel signs German surrender terms in Berlin 8 May 1945 - Restoration.jpg|thumb|right|220px|[[Генерал-фельдмаршал]] [[Кейтель Вильгельм Бодевин Йохан Густав|В.Кейтель]] Германияны капитулциясыны юсюнден актха къол салады, 1945]]
[[Файл:Surrender of Japan - USS Missouri (restored).jpg|thumb|220px|Япон властны делегациясы «[[USS Missouri (BB-63)|Миссури]]» [[линкор]]да [[Японияны капитулциясыны юсюнден акт|япон аскерлени капитуляциясыны юсюнден актха]] къол салыргъа келиб турадыла, 1945]]

'''Капитуля́ция''' ({{lang-la|capitulum}}, гитче башчыкъ неда бёлюм; ''capitulare'', шартлагъа кёре къарау)&amp;nbsp;— [[халкъла арасы хакъ]]да, [[уруш]]ну заманында сауутлу кючлени сауутлары бла, техникасы бла сауутлу къаршчыланыуну тохтатыб [[Бой салыу (аскер иш)|бой салыуду]] неда уруш этген къралланы арасында дженнген къралны шартларында, неда эки къралны келечилерини кёрюшюулеринде бегитген шартлагъа кёре сауутлу сермешиулени тохтатыуду.
[[Гаага конвенцияла эм декларацияла (1899 эм 1907)|1907 джылны джер юсю къазауатланы джорукъларыны эм адетлерини юсюнден Гаага конвенциясы]] капитуляциягъа келтирген келишиу мизамны джорукъларын белгилейди. Капитуляция этерге излегенин джау келечисин [[акъ байракъ]] бла джибериб белгилейди. Конвенцияны 32-чи статьясына кёре ''«Парламентёргъа уруш этген джанланы бирисинден кёрюшюуледе келечилик эркинлиги болуб акъ байрагъы бла келген биреу саналады».'' Аны ёлтюрюрге неда не тюрлю да инджитирге джарамайды&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141019163356/http://law.edu.ru/norm/norm.asp?normID=1278849 IV конвенция о законах и обычаях сухопутной войны] {{Wayback|url=http://law.edu.ru/norm/norm.asp?normID=1278849 |date=20141019163356 }}. Гаага, 18 октября 1907 года.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://pravopedia.ru/Капитуляция ''Капитуляция'']{{Недоступная ссылка|date=2019-11|bot=InternetArchiveBot }} — статья из юридической энциклопедии.&lt;/ref&gt;.

'''Шартсыз капитуляция''' ({{lang-en|unconditional surrender}}, '''US''') — капитуляция этген (хорланнган) къралны джанындан тамамы бла сауутлу сермешиулени тохтатыу, [[сауутсузланыу]] эмда бютеу сауутлу кючлерини бой салыууду.

Къралны [[суверенитет]]и сыйырылады, территориясы [[оккупация]] этиледи (хорланнган къралны чеклери эмда территориясы хорлагъан къралны оноуу бла тюрленирге боладыла), [[баш власть]] хорлагъан кърал неда къралланы коалициясы атагъан биреуле бла бардырылады. Аны бла бирге хорлагъан джаны келликде политикалыкъ джарашдырылыууну белгилейди, хорланнган къралгъа салынныкъ санкцияланы эмда политикалыкъ эмда материал джууаблылыгъыны шекеллерин белгилейди, криминал джууаблылыкъгъа [[аскер аманлыкъчы]]ланы тартыргъа оноуун этеди. Хорланнган къралны шартсыз капитуляцияны шартларын капитуляция этген заманында да, андан сора да тындырмазгъа эркинлиги джокъду.

== Тарихи ==
XVII бла XVIII ёмюрледе къарамгъа кёре капитуляцияны хар тюрлюсю да сый тюшюрюучю болмайды деген ангылам болгъанды; къаланы неда башха бегиген пунктну къабыргъасында ёталырча тешик этилсе, аны къоруулагъан аскерлеге тыйгъычсыз, къолларында сауутлары бла, байракълары бла, азыкъ улоулары бла кетер мадар берилсе, быллай капитуляция адил неда сыйылы капитуляциягъа саналгъанды эмда айыблы болмагъанды. Сермешиуню заманында капитуляция хар заманда да сыйсызлыкъгъа саналгъанды.
Адабиятда капитуляция этерге боламыды деген соруу кёб кере чыкъгъанды, капитуляцияны къалай этилирге керек болгъанын джорукъларын бегитирге да кюрешгендиле; алай болса да капитуляцияны бютеу шартлары да хорлагъан джаныны къолундады, хорлагъаннга таблыгъы болса, хорланнганны къайсы шартын да унамай, шартсыз бой салыуну даулайды&lt;ref&gt;{{ВТ-ВЭС|Капитуляция}}&lt;/ref&gt;.

Шартсыз капитуляция ангыламны биринчи кере [[АБШ-да граждан къазауат]]ны заманында шималчыланы аскер башчылары [[Грант, Улисс|Улиссом Грантом]] хайырландыргъанды, ол [[1862 джыл]]ны 16 февралында [[Американы Конфедератив Штатлары|къыбылачыланы]] къуршаланнган фортларыны Дональдсонну гарнизонуну аскер башчысына [[генерал]] [[Бакнер, Симон Боливар|Симон Боливар Бакнерге]] билдириу джибергенди: «''Шартсыз эмда мычымай капитуляция этиуден башха шартланы алыуу боллукъ тюлдю''»&lt;ref&gt;''Бурин С. Н.'' На полях сражений Гражданской войны в США. - {{М.}}: [[Наука (издательство)|Наука]], 1988. - С. 53.&lt;/ref&gt;. «Шартсыз капитуляция» Грантха чам ат болуб джабышханды, US инициаллары да аббревиатура бла келишгендиле. Аны тышында ол «United States» къысхартыуду.

Шартсыз капитуляцияны концепциясын АБШ-ны [[президент]]и [[Рузвельт, Франклин Делано|Ф. Д. Рузвельт]] джангыдан болдуруб [[Касабланка конференция|Касабланкадагъы конференцияда]] [[1943 джыл]] теджелгенди, аны баш чуруму Нацист Германия бла Японияны хорланнганларындан сора хакъларын сыйырыу эмда аланы адамларыны эмда мюлклерини хорлагъанланы оноуларына бериу болгъанды, тамамында ол 1945 джылда алай да болгъанды.

== Юлгюле ==
* [[Вилагош капитуляция]]
* [[Францияны капитуляциясы (1940)|Францияны капитуляциясы]]
* [[Переволочнаны къатында капитуляция]]
* [[Байленде сермешиу|Байлен капитуляция]]
* [[Германияны капитуляциясыны юсюнден акт|Нацист Германияны шартсыз капитуляциясыны юсюнден акт]]
* [[Японияны капитуляциясы]]
* [[Джесир болуу]]


== Белгиле ==
{{Белгиле}}

== Литература ==
{{Джууукъ проектле|Тема=Капитуляция|Викисловарь=капитуляция}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Капитуляция|[[Кузьмин-Караваев, Владимир Дмитриевич|Кузьмин-Караваев В. Д.]]}}

{{Тыш джибериуле}}


[[Категория:Аскер иш]]
[[Категория:Къазауат]]</text>
      <sha1>e9224sary1c52ol1e5fif6vhgxfyk49</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>