Wikipedia kshwiki https://ksh.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Houpsigk MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Medie Extra Klaaf Metmaacher Metmaacher Klaaf Wikipedia Wikipedia Klaaf Datei Dateie Klaaf MediaWiki MediaWiki Klaaf Schablon Schablone Klaaf Hölp Hölp Klaaf Saachjrupp Saachjruppe Klaaf TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussion Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 465631 1610946 1609433 2026-04-02T12:27:30Z InternetArchiveBot 19932 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1610946 wikitext text/x-wiki {{Atikkel_op|Stolberger Platt|}} [[Datei:Bundesarchiv Bild 101I-811-1881-31, Adolf Hitler bei Rede.jpg|thumb|Adolf Hitler]] '''Adolf Hitler''' (* [[20. April|20. Aprel]] [[Joohr 1889|1889]] ä [[Braunau]] am [[Inn]]; † [[30. April|30. Aprel]] [[Joohr 1945|1945]] ä [[Berlin]]) woch önö [[Bundesrepublik Deutschland|dütsche]] [[Politiker]]. 1921 wood hä Chef van d [[NSDAP]] un 1933 [[Reichkanzler]] van öt [[Deutsches Reich|Jross Dütsche Reich]]. Hitler wood zm [[Diktator]], woch vöör dr [[Holocaust|Holocaus]] vorantwortlich. Hä braad sich 1945 ä Berlin öm. == Sing Kenkheed == [[Datei:Bundesarchiv_Bild_183-1989-0322-506,_Adolf_Hitler,_Kinderbild.jpg|thumb|200px|Hitler als [[Botzeschesser]]]] Hitlers [[Familie|Famelisch]] stammde van d Jrenz zo [[Böhmen|Böhme]]. Hä koom öm 18:30 Uhr am 20. Aprel 1889 en d Weetschaf Pommer als viirdes va säähs [[Kind|Kenger]] zr [[Welt|Wält]]. Singe Papp hosch ''Alois'', sing Mamm ''Klara''. Van di 6 Kenger woode ävver mä Adolf un sing Schwästr Paula erwaahße. Di angere storve vreuer. Adolf hod ävver noch 2 unehelije Jeschwistere. Hitlers Stammboohm es net jeseschert. Su woss Hitler net, wä singe Jrusspapp woch. Hitler vorsooht immer, sing Vorjangeheed z vortusche. Als Kengk trock Hitler döck öm. Z isch no [[Passau]], dann no [[Lambach]] un dann no [[Linz]]. Dr Berof als [[Zoll|Zöllner]] va singe Papp maade dat nüdisch. Hä woch ö schläät Schüllkengk un mood sujar Schülljoohre no wiederholle. Als singe Papp storv, boohn d Schüll sing Mamm a, Hitler z vorsätze. Hä mööd ävver dovör d Schüll wäähßele. Dat däng s och un hä besood d Realschüll ä [[Speyr]]. Dat klappde ävver och net un hä vlooch met 16 Joohr ohne Avschloss van d Schüll. == Als jonge Mann == 1907 besoot hä d Malerschüll ä [[Wien]]. Hä schaffde ävver d Opnahmepröfung net. Och önö zweide Vorsuch fluppde net. Hitler bleed noch ön Zitt ä Wien. Sing Mamm woch en d Zweschezitt jestorve un häm trock nüühß mi en sie Heemöt. Hä vorsooht net, noch ens önö Berof z erliire. Ä Wien liirde hä d Schrefde va [[Liebenfels]] kenne un domet singe Rassewaahn. Ä häm entstäng dr Jedanke, dat d [[Arier]] die beitzde [[Mensch|Mänsche]] wöre. Als sing Mamm jestorve woch un hä an d Schüll net opjenomme wood, jäng häm öt Jeld us. Hitler woch jezwonge, ö Obdachluseheim op z söcke. Mä met öt Moohle van ö paar Beldcher vordeehnde hä ö paar Jröchelcher. Damols hassde hä d [[Judentum|Jüdde]] ävver noch net ösu. Su es bekannd, dat hä döck Belder an Jüdde vorkoovde. Am 5. Februar 1914 wood hä no öt Militär ä jö trocke. Dr [[Erster Weltkrieg|Ischte Weltkresch]] broch us un hä melde sisch als Soldat. == D Zitt van dr Ischte Weltkresch == Met 25 Joohr hot Hitler Spass dora, dat dr Kresch ussbroch. Am 16. Februar troon hä d [[Bayern|bayrische]] Armee beij. He hot hä ischte Ärfolje un wood zm [[Gefreiter|Jefreide]] jemaad, kräät sujar öt [[Eisernes Kreuz|Isere Krütz]] 2. Klass vorlinnt. 1916 wood hä vorlätzt un koom en ö [[Krankenhaus|Krankehuuß]]. Als hä do entlosse wood, vreude Hitler sisch wärm dorop, kämpfe z dörfe. Flott veel hä op un kräät ö paar Orde. So wood häm öt Iserne Krütz 1. Klass vorlinnt. 1918, kott vöör öt Äng van dr Kresch, wood Hitler beij önö änglische Anjreff met [[Giftgas|Jeffjas]] vorletzt un mood wärm en ö [[Krankenhaus|Spital]]. == Hitlers Opsteech en d Politik == Öm net no öt Militär wärm op d Stroß z setze, vorsoot Hitler ösu lang als möjelisch, en d [[Kaserne|Kasern]] bliive zu dörfe. Öt duurde net lang, do kräät hä ischde Kontakte zo [[Ernst Röhm]]. Dä sooch ä häm önö Käll, dä [[Nationalsozialismus|nationalestische]] Idee onger öt Volk bränge kutt. Hitler wood ussjebeld, vöör önö Hoof Lüüh mulle z könne. Usserdem brudde s häm als [[Spitzel|Spetzel]], öm z ervahre, watt en anger Parteie vöörjäng. D [[DAP]] wood op häm opmerksam un Hitler troon dönö 1919 beij. En di Zitt wuss och sing [[Antisemitismus|antisemitsche]] Vörstellung. Dörch Hitlers Hölp woss d DAP mi un mi. 1920 benannt s sisch en NSDAP öm. 1921 jaahrde Hitler d Parteichefs zm Deuvel un wood sälvs Vörsetzende. [[Datei:Erstausgabe von Mein Kampf.jpg|thumb|Hitlers „Minge Kampf“]] D weetschaftliche Situation ä Dütschland woch siihr schläät un Hitler erwaade, dat sing politische Idee van öt Volk ongerstötzt wööde. So putschde hä met sing Vrönde am 8. November 1923 ä [[München|Münche]]. Vöör häm wood dat ävver önö Schlaach en öt Jeneck. Am nächsde Daach wood hä vassjenomme un solld vöör 5 Joohr en öt Kitsche jo, brudde ävver mä 1 Joohr aav z setze. En di Zitt entstäng dr ischde Band va „[[Mein Kampf|Minge Kampf]]“. Dörch d Mullerei övver dr Hitler-Prozess wood d NSDAP noch bekannder. Dr Dörchbroch koom ävver dörch d [[Weltwirtschaftskrise|Wältweetschaftskriise]]. D Rejiirung broch usseree un öt koom met dr [[Brüning]] önö Rejiirungsvösetzende, dä mä dörch dr [[Hindenburg|Hindenbursch]] am Lääve jehalde wood. Hitler hod 1925 sing Staatsbürjerschaf als Österreicher opjejovve un öt duurde bes 1932, eh hä Dütsche wood. Ösu lang woch hä Staateluuß. En dat Joohr wood d NSDAP beij d Waahle su stärk, dat Hitler sisch zm Reichkanzler maade. Dä Dörjee en d damoohlije dütsche [[Demokratie|Demokrati]] maade öt Hitler janz einfach, en stärke Positiun z kriije. Sälvs Hindenbursch ongerstötzde häm dobeij. Domet jäng d Zitt van d Demokrati ä Dütschland vorbeij un en schlämm [[Diktatur]] stäng öt Volk bevör. == Diktatur == Am 28. Februar 1933 brand dr [[Reichstag|Reichsdaach]] un d NSDAP schob dat d [[Kommunismus|Kommuniste]] en d Schoohn. Öt joov ön [[Notvorordnung]] un domet hod Hitler di Möjelichkeet jeschaffe, Rääte, di d Demokrati öt Volk jitt, usser Kraft z sätze. Öm sich sing Positiun z seschere, schob d NSDAP öt [[Ermächtigungsgesetz|Ermächtijongjesetz]] hängerher. Dörch ön manipuliirde Waahl koom dat Jesetz dörch. Röhm, däm Hitler mitlerweil jevresse hod, wood en d [[Nacht der langen Messer|Naaht van d lang Mäzzer]] ömjebraad. Ävver en d Naaht rollde noch önö Hoov Köpp. Völl, di jäje Hitler opponiird hodde, moote dra jlööve. No dr Duud va Hindenbursch wood Hitler am 2. August 1934 Chef van d [[Wehrmacht|Weehrmacht]]. Va do a wood hä mä noch Vührer un Reichskanzler jenannt. Sing janze Diktatur woch dörch dr Antisemitismus jeprächt. Hä hassde d Jüdde un däng alles, öm s öm z bränge. Op d [[Wannseekonferenz]] wood beschlooße, dat alle Jüdde ömjebraat wääde sollte. Dr Holocaus stäng ö Völ bevöör. Önö Nam wi [[Auschwitz-Birkenau|Konzentratiunslajer Auschwitz-Birkenau]] weed ni mi vorjeiße wääde. Hitler un sing Parteij maade ävver och [[Zigeuner|Zijeuner]], [[Homosexueller|Homos]] un Lüüh, di anger Parteije a jehoote, kapott. Ön Mordindustri entstäng, em Jruuße wi ä Auschwitz, ävver och em Kleene, wi öt Beispell van öt [[Konzentratiunslajer Barth]] zeecht. Övver 6 Milliun Jüdde send dobeij ömjebraad woode. Met d [[Aktiun T4]] woode alleen ä Dütschland {{formatnum:190000}} [[Nervekranke]] ömjebraad. En di selbe Zitt rüste Dütschland op. Öt woode Waffe jebouwd un d Armee wood stärker un stärker. 1933 ongerbroch Hitler d Jespräche övver Avröstung, hä mängelnde beij Putsche ä janz Europa met un sorchde em Määz 1938 dovöör, dat Österreich a Dütschland veel, zr [[Ostmark]] wood. Em Herbst 1938 erzwong hä, dat och öt [[Sudetenland|Sudeteland]] a Dütschland veel. == Dr zweide Weltkresch == [[Datei:Second world war europe animation large de.gif|thumb|Wo jekämpft wood]] Am 1. September 1939 woch öt ösu witt. Dütsche Soldate övverveele [[Polen|Pole]] un no komm 14 Dach woch dat Land jeschlaare. Wiir jäng öt met [[Dänemark]], [[Norwegen|Norweje]], [[Belgien|Beljie]], [[Niederlande|Holland]] un [[Luxemburg|Luxemburch]]. Öt soch ösu uss, dat öt kenn Probleme vöör d dütsche Armee joov. Hitler held sich vöör onschlaachbar. 1940 vorsoot Hitler en önö Luftkresch [[Großbritannien|Ängland]] en d Knee z zwänge, bess sisch äver dora d Zäng uss. Ävver dat jelaade Vüür brand noch wiir. Em [[Balkan]] un ä [[Griechenland|Jriecheland]] jäng öt wiir. Am 22. Juni 1941 övverveel Hitlers Armee [[Russland]]. Am Aavang leev öt noch janz jott un d Dütsche send bes kott vöör [[Moskau]] komme. 1943 komm dann öt Äng met d vorloore Schlacht öm [[Stalingrad|Stalinjrad]]. Ä Dütschland velle jetzt d Bombe van d Alliierde un völl Städt woode ä Schutt un Eisch jelaad. Am 6. Juni 1944 entstäng van d Normandi uss ön zweide Front un d Dütsche vorloore Schlacht övver Schlacht. Mo hat ussjerechnet, dat övver 55 Milliun Mensche en dä Kresch hön Lääve verloore hand. == Hitlers Duud == [[Datei:Stars & Stripes & Hitler Dead2.jpg|thumb|150px|Hitlers Duud en d Ziidung]] Hitler woch krank un Ärzte saare hüü, dat hä onger [[Alzheimer]] ledd. Am 19. Määz 1945 joov Hitler dr Beveehl d dütsche Infrastruktur kapott z maache (dr [[Nerobefehl]]), damet dr Feind nüühß mi vörvänge kann, dat hä bruche kütt. Dat wood ävver net mi ömjesatze. D Beveehle, di va Hitler koome, woode emmer jäcker un sing Kommandante satze di zm Deel jar net mi öm. Hitler jlood, dat hä va sing eeje Lüüh vorroone woode woch. Am 22. Aprel 1945 hott hä önö [[Nervenzusammenbruch|Nervezosammebroch]] un wees a, all sing Papiire un Dokumente z vornichte. Öt jäng nun flott. Hitler maade si politisch Testament un schreev och noch ö paar prevate Wööd. Am 29. Aprel hiirode hä sujar noch sing Vröndin [[Eva Braun]]. Öm 15.30 Uhr braad hä sisch met [[Gift|Jeff]] öm. Sing Lisch hand s em Hoff van d [[Reichskanzlei]] vorbrannt. D russische Armee had d vorkoohlde Reste va Hitler usjejraave un op ö Kasernejelände beij [[Magdeburch|Magdeburg]] bejraave. 1970 woode s noch ens ussjejraave, janz vorbrannt un d Eisch en önö Baach jestreut. == Websiije == * [https://web.archive.org/web/20080221185434/http://www.shoa.de/content/view/73/85/ D Shoa övver Hitler] {{DEFAULTSORT:Hitler, Adolf}} [[Saachjrupp:Mann|Hitler, Adolf]] [[Saachjrupp:Nazizick|Hitler, Adolf]] [[Saachjrupp:Pollitiker|Hitler, Adolf]] g6dy4a11gh35rlmwm7gmz2a3rmse6kt 0 523706 1610947 1597518 2026-04-02T16:41:45Z InternetArchiveBot 19932 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1610947 wikitext text/x-wiki {{Atikel_op|Stolberger Platt}} [[Datei:Syphilis is a dangerous disease.png|miniatur|200px|right|Syphilis – Warnscheld]] Di Krankheet '''Syphilis''', di och dr Naam '''Helle Schanker''' drätt, es ön [[Durch Sexualverkehr übertragbare Krankheiten|dörch Sex övverdrachbare Krankheet]]. Sö weed dörch [[Bakterium|Bakterie]] usjelößd un kann övver d [[Schleimhaut|Schlimmhütt]] va [[Mensch|Mänsch]] zo Mänsch övverdraare wäde. == Wo dr Naam herkütt == Dr Naam Syphilis kütt van önö Naam, dä [[Ovid]] singe zweide Jong jejovve had. Dä hosch Sipylus. Dä us Verona stammende Doktor [[Girolamo Fracastoro]] beschriivd em Joohr 1530 öt ischde Mol ön Krankheet, di hä Syphilis nannd. == Watt di Krankheet uslößd == Syphilis weed dörch ö Bakterium usjelößt, dat dä Naam ''Treponema pallidum'' drädd. Öt waaßd net ösu flott un vordubbelt sich ä 36 Stond. ''Treponema pallidum'' kann mä em Mänsch lääve un jeet an d Loff no ön kotte Zitt kapott. == Wi mo sich aastechd == Syphilis weed beij [[Sex]] övverdraare. Dobei drengd Treponema pallidum dörch kleng Spalte en d Hutt en d Liiv van dr jesonde Mänsch enn. Dobeij kann di Övverdrarung övver d [[Scheide|Mösch]], dr [[Po|Asch]] suwi d [[Mund|Mull]] aavloufe. Nävver di Wäch kann zosätzlich och at öt ongeboore Kengk, öt [[Fötus|onjeboore Kengk]], van di Bakterie ajejreffe wäde. Dobeij weed dat Kengk ösu schwoch krank, da töt sterve kann. == Wora mo di Krankheet erkennt == === Ischde Stuf === [[Datei:Vaginal syphilis (disturbing image).jpg|miniatur|150px|right|Syphilis en d Stuf 1 beij ön Vrau]] [[Datei:Penis syphilis.png|miniatur|150px|left|Syphilis en d Stuf 1 beij önö Mann]] Zwei bes drei Wäche no d Aastächung belde sich an di Stelle, a dönö d Bakterie in di Hutt äjedronge send, ischde Schwäre. Zo di Zitt deed dat ävver noch net wiih un lett sich mä dörch Taste vassstelle. Di Schwäre send jätt häller als di anger Huttstelle do öröm. Dörch dat Helle kräät Syphilis och dä Naam „Helle Schanker“, watt op [[Hochdeutsch|Huchdütsch]] met „Harter Schanker“ övversatze weed. Di Stell es ruuh jevärvd un vösch. Di Vöschtichkeet es ävver huch astechend un enthäld völl Bakterie, di anger Mänsche krank mache könne. No enn bes zwei Wäche ändert sich dat Beld. D Lymphknubbele wäde deck, schwelle a, un di Stelle, di z iisch ruuh jevärvd wore, wäde wärm normal. Völl va Syphilis ajestoche [[Mensch|Lüüh]] denke, dat sö di Krankheet övverstange hand. Dobeij es dat mä d ischde Stuf van d Syphilis. === Zweide Stuf === No ongeväär 8 Wäche stellt sich Fiber en, un di Lüüh vöhle sich malat. Döck klaare sö onger Kopp- un Jledderping. D Lymphknubbele bliive jeschwolle un Usschlach kütt dozo. Jösche deed dat komm, un völl Lüüh merke komm jätt van d Krankheet. En d Stuf 2 lett dat Krankheetsbeld no, un öt entsteehd beij dr Kranke dä Ädrock, jesond z see. Dobeij kann hä angere astäche. Di Bakterie send jo noch ä jruuße Zaahl ä singe Liiv. === Dreide Stuf === [[Datei:Syphilis lesions on back.jpg|miniatur|150px|Syphilis-Knubbele op d Hutt]] En d dreide Stuf had sich dat Krankheetsbeld wärm jeändert. Va usse sitt mo komm noch jätt, ävver all Orjane send bevalle. Dat betreffd dr Blottwäch, d Oohre un och d Loffröhr. Övverall entstönd Knubbele. Sujar d Aorta, d Hauptschlaachoohr, kann bevalle wäde un risse, watt zm Duud vüührd. Di Stuf 3 weed drei bes vönf Joohre noh d Astächung äträne. Zo di Zitt könne d Errejer em Liiv net mi vassjestald wäde. === Viirde Stuf === Beij d viirde Stuf schleed di Krankheet dr Mänsch op dr Vorstand. Hä vorjeeßd Denge, öt välld häm schwöder z mulle, un öt treend Ping op. Dat Röggemark weed och ajejreffe un domet dr Nervewäch, su dat hä no ön Zitt di Ping net mi spürd. Hä vorlüsst d Kontroll övver Blooß un Därm un weed jelähmd. Öt es sujar beschrevve wode, dat Lüüh blengk wäde. == Watt mo jäje Syphilis mache kann == Enn van d beitzde Möjelichkeete, jätt jäje Syphilis z ongernämme, es öt, en d ischde Stufe, met Penecillin z behandele. Dat duurd ö paar Wäche, weil di Bakterie sich net flott vormeere deed. Ön Spritz, di öt möjelich maad, dat mo kenn Syphilis kitt, jitt öt ävver net. [[Kondom]]e könne ävver hälpe, dat mo sich net aastecht. == Jätt z lääse == * [https://web.archive.org/web/20081223122125/http://www.rki.de/DE/Content/InfAZ/S/Syphilis/Syphilis.html Övver Syphilis] [[Saachjrupp:Medizin]] [[Saachjrupp:Säkß]] j5p1z740wti1ulxs711chnozsj6u5ff 0 523868 1610948 1592565 2026-04-02T16:50:25Z InternetArchiveBot 19932 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1610948 wikitext text/x-wiki {{Atikel_op|Stolberger Platt}} [[Beld:Trawniki lubelskie bloki mieszkalne.jpg|miniatur|200px|right|Bleck op Trawniki]] '''Trawniki'''[http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Trawniki&language=de&params=51.133055555556_N_22.995833333333_E_dim:10000_region:PL-LU_type:city] es ö Dörp än dr [[Polen|polnische]] Bezirk [[Lublin]]. Ä Trawniki lääve 9169 [[Mensch|Mänsch]]e. == D Laach ä Poole == Trawniki litt onjeväär 32 km südöstlich va Lublin am Floßß [[Wieprz]], dä do met dr [[Gielczew]] zösammekütt. Dat Örtche ömfasst ön Fläch va 84 km², wobeij bo alles van d Buure jenotzd weed. 7 % send Bösch. Ön Baahnlenisch vorbängd Trawniki met [[Warschau]] un [[Lemberg]] en d [[Ukraine]]. == Jätt va vreuer == Trawniki wood dörch öt [[Zwangsarbeiterlager Trawniki|Zwangsarbeederlajer]] bekannd, dat d [[Schutzstaffel|SS]] em Joohr 1941 do alaad. Öt wood em Joohr 1943 wärm opjelößd un all 6.000 vorblävve Jevangene wode ömjebraad. Weetschaftlich berchop jäng öt met Trawniki em Joohr 1954, als ö Lajer vöör Koor ä Betriib jenomme wood. Dat ald Schloss va Trawniki wood 1960 aavjeresse. === Jätt z lääse === {{commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20100527050849/http://www.trawniki.hg.pl/ D Siij va Trawniki] [[Saachjrupp:Dorp en Pole]] 3f0z4k4nmzxvarfkvv6wejdw6w53uxr