Wikipedia
kshwiki
https://ksh.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Houpsigk
MediaWiki 1.46.0-wmf.22
first-letter
Medie
Extra
Klaaf
Metmaacher
Metmaacher Klaaf
Wikipedia
Wikipedia Klaaf
Datei
Dateie Klaaf
MediaWiki
MediaWiki Klaaf
Schablon
Schablone Klaaf
Hölp
Hölp Klaaf
Saachjrupp
Saachjruppe Klaaf
TimedText
TimedText talk
Modul
Modul Diskussion
Veranstaltung
Veranstaltung Diskussion
Ripoarisch (Sprooch)
0
18
1611017
1610306
2026-04-07T21:26:12Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611017
wikitext
text/x-wiki
<imagemap>
Image:Ripuarisch.png|thumb|right|300px|Hee weed "Ripoarėsch" jeschwaadt
rect 306 22 343 48 [[Düsseldorfer Platt]]
rect 20 239 48 258 [[Völsj Platt]]
rect 20 259 48 274 [[Gemmenicher Platt]]
rect 16 260 58 333 [[Platdiets]]
rect 547 144 613 188 [[Hommersch Platt]]
rect 35 196 88 216 [[Kirchröadsj]]
rect 347 156 403 178 [[Kölsch (Sprache)|Kölsch]]
rect 300 126 443 218 [[Landkölsch]]
rect 50 230 122 268 [[Öcher Platt|Öcher Platt]]
rect 127 220 188 242 [[Eischwiele Platt]]
rect 193 228 249 249 [[Dürener Platt]]
rect 127 243 188 264 [[Stolberger Platt]]
rect 403 271 458 294 [[Bönnsch]]
</imagemap>
[[Datei:Deutsche Dialekte.PNG|thumb|right|300px|[[Ripoarisch|Ducksch Mungkaate zick 1945 de ripoarische Sprochjajend [Nr 36 ] tosche der ''maken-machen'' onder ''dorp dorf'' Linnig)]]]]
'''Ripoarėsch Sprooche''' eß enne Bovverbejreff för Sprooche usem Rhingland uß dä Jääjend zwesche [[Sankt Vith (Eifel)|ttk Viv]][[Aahwieler|Aahwieleor]]? um [[Kirchroa|irchroa]] [[Nüss|Nuss]] [[Jläbbisch|Jlabbisch]] Rom[<nowiki/>[[Waldbröl|Wldbrol]]] [[Sieburch|Siburg]][[Remaren]]<nowiki/>met [[Oche]] [[Bonn]] un [[Kölle|Kole]] dren Et jitt e ne Houfe Ripoarėsch Sprooche jood miiwi 120 un fass övverall sin se sesch jannz aanlesj wenn et de [[Nohper]]e sin un de Ungersheed weede emmer jruußerwënn se wigger usseneeijn sinnEs jet weed og e [[Dijalekskontiinuum]] jenannd?
?
== Ripoaresche Sprooche ==
Fun de Ripoarische Sprooche un Sprooche-Jroppe, un di Sprooche wo mer_et nit jannds_esu jenou saare kann, de su jenanndte Jränß_Dijalägte, eß hee enß enne kümmerlijje Aanfang fun_enne Lėßß do_fun, noh_m [[Allfabeet]] zotteet
=== Ripoaresch ===
Janß oohne Frore sinn dat hee ripoaresch Sprooche:
# [[Öcher Platt]]
# [[Aalerödder Platt]]
# [[Bachemer Platt]]
# [[Berchemer Platt (Troisdorf)|Berchemer Platt]] us [[Trooßdorf|Trooßdorf-Berchem]]
# [[Berchemer Platt (Berchem Erf)|Berchemer Platt]] (da jit es zweierlei vunn), jetz is dat [[Platt (Sprooch)|Platt]] us [[Berchem an de Erf]] jemend
# [[Berjesch Platt]]
# [[Bóchezer plat]], [[Bocheser Platt]]
# [[Bönnsch (Sprooch)|Bönnsch]]
# [[Bënnroother Platt]]
# [[Beueler Platt]]
# [[Breisiger Platt]]
# [[Breyeller Platt]]
# [[Dürener Platt]]
# [[Düsseldorfer Rheinisch]]
# [[Jodesberjer Platt]]
# [[Efeler Platt]]
# [[Öhskirschene Platt]]
# [[Eschweiler Platt|Aischwiele Platt]]
# [[Holper Platt]]
# [[Hommersch]]
# [[Höttener Platt]]
# [[Jömelejer Platt]]
# [[Jülicher Platt]]
# [[Kaaschter Platt]]
# [[Kirchröadsj]]
# [[Kölsch (Sprooch)|Kölsch]]
# [[Kölsch (linksrheinisch)]]
# [[Kölsch (rechtsrheinisch)]]
# [[Landkölsch]]
# [[Lemiersj]], [[Lemiersjer plat]]
# [[Luhmere Platt]] → [[Luhme]]
# [[Muusböcher Platt]]
# [[Mücher Platt]]
# [[Nüsser Platt]]
# [[Zumpfeldsj]], [[Zumpelvelds]]
# [[Rotinger Platt]]
# [[Sieburjer Platt]]
# [[Sieshloorer Platt]]
# [[Stolberjer Platt]]
# [[Südbërrjich]]
# [[Trooßdoorfer Platt]]
# [[Völser Platt]], [[Völzer]]
# [[Vüürjeberschßplatt]]
# [[Wäästemer Platt]]
# [[Wööschelter Platt]]
#Zöllescher Platt
=== Ander Sprooche ===
Nit onbeding ripoaresch, ävver med mansche oddo fille Ëijeschaffte noh draan sin:
# [[Dremmener Platt]]
# [[Düsseldorfer Platt]] (L)
# [[Hötter Platt]] (*)
# [[Jirresteener Platt]] (M)
# [[Jömelejer Plat]] (L)
# [[Kerkever Platt]] (L)
# [[Kriievelsch]] (L)
# [[Schälser Platt]] → [[Schälse]] (L)
# [[Seijerländer Platt]] (M)
# [[Venloer Plat]] (L)
# [[Welkenraatsj]] (B)
<small>
(*) dat [[Hötter Platt]] eß faßß ußjeshtorrve, eß këij ripwarische Sprooch, mer hann_et hee nattööelesh opjenůmme, wëijl_et nuur em Jebeed zwesche de ripuarische Sprooche jekallt weed.
<br />
(?) dat künnt janz fokiehjt jeschrivve sinn. Do moss_ens_enne Ėijhëijmische raan.
<br />
(L) dat hüot bej de [[Limburjėsh-Bërrjėshe Sprooche]], di_mo ijo sällde bej de rippoarėsche Sprooche zälle dëijdt.
<br />
(M) dat hät fill fun de [[Mosel-Frënkėshe Sprooche]] aan sesch.
</small>
==Böcher för rejonaale Dialekte==
* ''{{lang|de|'''Rheinisches Wörterbuch''', im Auftrag der preußischen Akademie der Wissenschaften der Gesellschaft für rheinische Geschichtskunde und des Provinzialverbandes der Rheinprovinz.}}''
**Band I, A-D, hrsg. von [[Josef Müller]], [[Bonn]] [[1928 (Johr)|1928]]
**Band II, E-G, hrsg. von Josef Müller, [[Berlin]] [[1931 (Johr)|1931]]
**Band III, H-J, hrsg. von Josef Müller, Berlin [[1935 (Johr)|1935]]
**Band IV, K, hrsg. von Josef Müller, Berlin [[1938 (Johr)|1938]]
**Band V, L-M, hrsg. von Josef Müller, Berlin [[1941 (Johr)|1941]]
**Band VI, N-Q, hrsg. von Josef Müller, Berlin [[1944 (Johr)|1944]]
**Band VII, R-Sch, hrsg. von [[Karl Meisen]], Berlin [[1948 (Johr)|1948]]-[[1958 (Johr)|1958]]
**Band VIII, Se-T, hrsg. von Karl Meisen, Berlin [[1958 (Johr)|1958]]-[[1964 (Johr)|1964]]
**Band IX, U-Z, {{lang|de|nach den Vorarbeiten von}} Josef Müller, Berlin [[1964 (Johr)|1964]]-[[1971 (Johr)|1971]]
===[[Aischwiele]]===
*[[Leo Braun]]: „''{{lang|de|Eschweiler Mundartwörterbuch}}'': wie me bei os sprich.“, ''{{lang|de|Eschweiler Geschichtsverein}}'', [[Aischwiele]] [[2003 (Johr)|2003]], ISBN 3-9803354-5-3
===[[Bachem]]===
* [[Martin Fuß]]: ''{{lang|de|Bachemer Platt - Eine Dokumentation der Mundart von Niederbachem und Oberbachem. Mit 24 Sprachaufnahemen auf einer CD, Eine Publikation des [[Landschaftsverband Rheinland|Landschaftsverbandes Rheinland]], [[Amt für Rheinische Landeskunde]] [[Bonn]]}}'', [[Siegburg]], [[2001 (Johr)|2001]], ISBN 3-87710-320-0
===[[Berchem aan de Erf]]===
* [[Anton Frambach]], [[Norbert Esser]]: {{lang|de|Erftländer Sprachschatz, Wörter, Ausdrücke, Begriffe, Redensarten in der ripuarischen Mundart, Teil I und II}}, {{lang|de|Herausgeber}}: {{lang|de|[[Verein der Heimatfreunde von Niederaußem und Auenheim e.V.]]}}
===[[Beuel|Bonn-Beuel]]===
*[[Johannes Bücher]]: Bonn-Beueler-Sprachschatz, Rheinische Mundarten, Beiträge zur Volkssprache aus den rheinischen Landschaften, Hrsg. [[Landschaftsverband Rheinland]], [[Amt für Rheinische Landeskunde]], Band 3, 2. Auflage, [[Shtadt Kölle|Köln]], [[1987 (Johr)|1987]]
===[[Bonn]]===
*[[Herbert Weffer]]: Von aach bes zwöllef- Ein bönnsches Wörterbuch, Hrsg. [[Bonner Genealogischer Arbeitskreis]], Band 1, 2. Auflage, [[Bonn]], [[2000 (Johr)|2000]].
*[[Herbert Weffer]]: Band 2: Bönnsches Wörterbuch, Hrsg. [[Westdeutsche Gesellschaft für Familienkunde, Bezirksgruppe Bonn]], 1. Auflage, [[Bonn]], [[2000 (Johr)|2000]].
=== [[Bursched (em Berjesche)|Bursched]] ===
* [[Werner Heinrichs]]: ''{{lang|de|Bergisch Platt - Versuch einer Bestandsaufnahme}}'', [[Bursched (em Berjesche)|Burscheid]], [[1978 (Johr)|1978]].
=== [[Dremmen]] ===
* [[Leo Gillessen]]: ''{{lang|de|Mundart im [[Heensbersch (Shtadt)|Heinsberg]]er Land}}, [[Rheinland-Verlag]]'', [[Kölle]], [[1999 (Johr)|1999]], ISBN 3-7927-1739-5
=== [[Düren]] ===
* [[Josef Heinrichs]]: ''{{lang|de|Ons Mottersproch: Ein Wörterbuch für Dürener Mundart früher und heute}}'', [[Verein Dürener Platt e.V.]], Hahne u. Schloemer Verlag, [[Düren]], 2012, ISBN 978-3-942513-06-7.
=== [[Düsseldorf]] ===
* [[Alfons Houben]]: Do beste Platt - ''{{lang|de|Düsseldofer Mundartbrevier}}'', Triltsch Verlag, Düsseldorf, [[1988 (Johr)|1988]], ISBN 3-3998-052-2
* [[Hans Nüsser]]: [[Düsseldorfer Platt]] - Mer schriewe wie mer spreche - Protokoll einer Sprache - Eine Mundartwörtersammlung mit Hinweisen der Herkunft und Beispielsätzen der Verwendungsmöglichkeit. Herausgeber: [[Mundartfreunde Düsseldorf 1969]] e. V. 202 Seiten. Düsseldorf, [[1979 (Johr)|1979]].
===[[Hennef]] un dröm eröm===
*[[Helmut Fischer]]: '''{{lang|de|Wörterbuch der unteren Sieg}}''. ''{{lang|de|Rheinische Mundarten. Beiträge zur Volkssprache aus den rheinischen Landschaften Band 4}}''. [[Bergisch Gladbach]] [[1985 (Johr)|1985]]. ISBN 3-7927-0783-7
===[[Jemmernich]]===
* [[Jules Aldenhoff]], [[Jean Gerrekens]], [[Pierre Straet]]: [[Diksjonäär]] van et [[Jömelejer Plat]]. [[Grenz-Echo-Verlag]], [[Eupen]], [[2003 (Johr)|2003]]. 392 Sigge, 14540 Enndrääsh. ISBN 9054331828
===[[Jirrelsteen]]===
* [[Wilma Herzog]]: Spaß äm Platt - om Jirrelsteener Land. ''{{lang|de|Stimmen der Landschaft Band 37}}''. Verlag Kaltenmeier und Söhne, Krefed-Hüls, [[1994 (Johr)|1994]]. ISBN 3-9803991-0-9
* Jirrelsteener Donger, Schneider-Druck GmbH, 2003. ISBN 3-936276-13-7
===[[Kirchroa]]===
* 21 Schriever: Kirchröaddsjer Dieksiejoneer, een uitgave van de Stichting Kirchröaddsjer Dieksiejoneer, [[Krichroa|Kerkrade]], [[1987 (Johr)|1987]].
===[[Kölle]]===
*[[Fritz Hönig]]: ''{{lang|de|Wörterbuch der Kölner Mundart'', mit einer Einleitung über die Laute der kölnischen Mundart und deren Bezeichnung von Fr. Wilh. Wahlenberg}}. [[Kölle|Köln]], Friedrich Heyn, [[1877 (Johr)|1877]].
*[[Adam Wrede]]: ''{{lang|de|Neuer Kölnischer Sprachschatz in drei Bänden}}''. [[Kölle|Köln]] [[1956 (Johr)|1956]]-[[1958 (Johr)|1958]]:
*# Band: A-I, ISBN 3-7743-0155-7
*# Band: K-R, ISBN 3-7743-0156-5
*# Band: S-Z, ISBN 3-7743-0157-3
*[[Christa Bhatt]] und [[Alice Herrwegen]]: ''{{lang|de|Das Kölsche Wörterbuch. Kölsche Wörter von A-Z}}''. ''[[Akademie för uns kölsche Sproch]], [[Kölle|Köln]] [[2005 (Johr)|2005]], ISBN 3-7616-1942-1''
===[[Küürden]]===
* [[Maria Loiuse Denst]]: ''Olper Platt - Bergisches Mundart-Wörterbuch für Kürten-Olpe und Umgebung''. Schriftenreihe des Bergischen Geschichtsvereins Abt. Rhein-Berg e. V. Band 29. Bergisch Gladbach [[1999 (Johr)|1999]]. ISBN 3-932326-29-6
===Lützenkirchen-Quettingen===
* [[Hans Bruchhausen]] und [[Heinz Feldhoff]]: ''Us Platt kalle un verstonn - {{lang|de|Mundartwörterbuch Lützenkirchen-Quettingen}}''. [[Jläbbich|Bergisch Gladbach]] [[2005 (Johr)|2005]]. ISBN 3-87314-410-7
===[[Neunkirchen-Seelscheid]]===
* [[Leo Lammert]] und [[Paul Schmidt]]: ''Neunkirchen-Seelscheider Sprachschatz'', herausgegeben vom Heimat- und Geschichtsverein [[Neunkirchen-Seelscheid]] [[2006 (Johr)|2006]]. (ca. 7300 Wörter)
===[[Niederaußem]], [[Auenheim]] ===
* [[Anton Frambach]], [[Norbert Esser]]: ''{{lang|de|Erftländer Sprachschatz - Wörter, Ausdrücke, Begriffe, Redensarten der ripuarischen Mundart, geordnert in alphabetischer Reihenfolge. Herausgegeben vom Verein der Heimatfreunde von [[Niederaußem]] und [[Aueneheim]] e. V.}}'', [[Bergheim]], [[1991 (Johr)|1991]].
=== [[Remsched]] ===
*[[Gustav Hermann Halbach]]: ''{{lang|de|Bergischer Sprachschatz - Volkskundliches plattdeutsches Remscheider Wörterbuch}}''. [[Remscheid]] [[1951 (Johr)|1951]]
=== [[Rheinbrohl]] ===
* [[Hansjörg Hausen]]: ''Rääfes, Räan on Rammedötzer'' - ''{{lang|de|Die Ortsmundart von Rheinbrohl}}'', 376 Seiten, 2 CDs, KEB Katholische Erwachsenenbildung Rheinbrohl, [[Rheinbrohl]], [[2005 (Johr)|2005]].
=== [[Schladern]] un [[Windeck]] ===
* [[Emil Hundhausen]]: D'r letzte „Chlöckner“ - ''{{lang|de|Ein Bergischer Wortschatz}}'', Druck und Verlag F. Stromberg, [[Herchen]] aan de [[Sii]], [[1968 (Johr)|1968]].
=== [[Stolbersch (Rhingland)]] ===
* [[Peter Rösseler]]: „''{{lang|de|Wörterbuch der Stolberger Mundart}}''“, 100 Sigge, [[Alsdorf]], [[1998 (Joohr)|1998]], ISBN 3-928877-01-1
== Websigge ==
* [https://web.archive.org/web/20170821030434/http://wikoelsch.dergruenepunk.de/ Ripoarėsch Testwikki] (shtilljelaat, de luuerß hee op dä Nachfolljer)
* [https://web.archive.org/web/20070102024254/http://www.uni-bonn.de/Unileben/Rheinisches_Lexikon/Typisch.html Bönnsch un Beueler Platt]
* [https://www.eischwieleplatt.de/ www.eischwieleplatt.de] - Wörterbuch der Eschweiler Mundart
* [https://mundart.net/ Mundart-Net(z) — En Rheinische Hompäätsch]
[[Saachjrupp:Sprooch vum Rhing]]
[[Saachjrupp:Rhingland]]
jijbki2sc8j1l828zh5vv0p1ybd3jd4
Kirchroa
0
1400
1610980
1608251
2026-04-07T20:42:30Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610980
wikitext
text/x-wiki
{{Lemma Lokal}}
{{dialekt-NL|Kirchröadsj}}
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" width="250" align="right" style="margin-left:1em; background:#e3e3e3;"
! Wappe
! Kaat
|- bgcolor="#FFFFFF" align="center"
| style="width: 145px;" | [[Datei:Coat_of_arms_of_Kerkrade.png|140px|Wappe va Kirchroa]]<br />
| width="150" | [[Datei:LocatieKerkrade.png|150px|Laag va Kirchroa i Hollesj Limburg]]
|-
! colspan="2" | Basisdaten
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Provincie (Niederlande)|Provincie]]: || [[Hollesj Limburg|Hollendsj Limburg]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie jroeës is dat? || 21,94 [[Kwadraatkilometer|km²]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Wie vöal lü woeëne doe?|Wie vöal lu woeëne doa?]] || 45.951 ''<small>(01.04.2016)</small>''<ref>http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=37230NED&D1=17-18,20&D2=57-60,63-65,67-71,73,75-77,81-82,84-86,88-91,93-97,100</ref>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Lück pro kwadraatmeter|Lu pro kwadraatmeter]]: || 2.094 <small>Miensje pro km²</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie huh ligk dat? || 140-170 N.N. <!--http://www.ahn.nl/pagina/apps-en-tools/hoogteprofiel.html-->
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Postleitzahl|Poskode]]: || 6460-6471
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Telefonvorwahl|Vuurwal]]: || [[045]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Woeë is dat jenau? || 50° 52' n. Br., 06° 04' ö. L.
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Sjtaddeel: || 3 sjtaddeler
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Officiele website: || [https://www.kerkrade.nl www.kerkrade.nl]
|----bgcolor="FFFFFF"
! colspan="2" | Politiek
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bürjermeijster|Burjemeester]]: || 't Petra Dassen-Housen <small>([[Christen Democratisch Appèl|CDA]])</small>
|}
[[Datei:NL_Kerkrade.png|right|thumb|150px|Laag va Kirchroa i Hollesj Limburg]]
'''Kirchroa''' (Óp 't Limburjiesj: ''Kèrkraoj'' of ''Kirkroa''; Hollendsj: ''Kerkrade''; Duutsj: ''Kirchrath'') is ing [[Kirchroa (gemeinte)|jemeende]] en ing sjtad in 't zuudoste va [[Nederlands Limburg|Hollendsj Limburg]]. De lu kalle hei 't [[Kirchröadsj]], inne [[Ripuarische]] dialek, wie óch i [[Bóches]], [[Zumpelveld]] en i [[Vols]]. Jet jans angesj wie de mieëtste Limburjer kalle.
De sjtad hauw óp d'r 31e [[jannewarie|jannewaar]] va [[2019]] 45.699 i-woeënere. D'r Burjemeester is 't Petra Dassen-Housen van 't CDA. Ieëmoals woare 't Duutsje [[Hertseroaj|Roa]] (''Herzogenrath'') en Kirchroa tsezame ing sjtad mit d'r naam Roa. De sjtad bejon rónks-erum 't kloeëster va Rolduc tse wase. Allewiel likt de jrens mit Limburg en 't Duutsj durch Roa en sjeit Kirchroa va [[Hertseroaj|Roa]] (''Herzogenrath''). Tsezame mit [[Heële]], [[Lankgraaf|Lankjraaf]] en, a jen angere zie va de jrens, Oche en Roa, is Kirchroa ing min of mieë anee jewase jroeëssjtad woeëde. De jemeendets Roa en Kirchroa weëde hu tse daags de "Europasjtad" of "[[Eurode]]" jenómpd. Nit wied doa-oave likt Oche.
==Sjtadsjesjiechte==
De sjtad hat jing jesjiechte wie jroeëse handelssjtad, woadurch me i Kirchroa ummezuns zal zukke noa vöal auw jebäuer. Zie is vuur 't wiechtiegste deel noa d'r krig entsjtange - de nui sjtadsvieëdele völle de löcher óp tusje de auw dörper, die me döks nog jód tseruk ziet. Wieër is Kirchroa bekankd um zieng wieë anlaag, jadens wie d'r Botaniesje Jaad, die de i-woeënere lóf mósse jeëve. Tsezame mit Heële en [[Lankgraaf|Lankjraaf]] weëd Kirchroa waal "[[Parksjtad Limburg]]" jenómpd. I [[2005]] is i Kirchroa d'r ieësjte richtieje Limburgse [[zoo]]/deerjaad ópjange: d'r [[Jaiajaad]].
Wie vöal plaatsje i [[Nederlands Limburg|Limburg]], woar Kirchroa óch i d'r [[Romeinse tied|Roeëmiesje tsiet]] al jehoesd. Archeologiesj óngerzuk hat zoeëjaar woeënoeng oes de prehistorie bewieëze. De ieëtsjte moal dat 't dörp weëd jenómpd woar i [[960]], in dat joar woeët in 't dörp ''Rode''/Roa ing kirch jejrund. Mit 't kloeëster va [[Rolduc]] koam de plaatsj in de [[Middeliewe|Middelieëwe]] hoeëg, en i [[1630]] woeët 't bis herliegheet ekstemeerd. Noa d'r [[Achtsiegjöarige Krig|Achtsiegjöarieje Krig]] bloof de plaatsj in Sjpaniesje heng, sjpieëder jong 't uvver i Österiechse. Tseer [[1815]] is Kirchroa vuur 't jruetste deel Hollendsj, bis ing jrensaffeer mit [[Duutsjland|Pruse]] d'rvuur zörjet dat 't i tswai jesjtukkerd woeët - Doe kroog 't deel óp 't Duutsj d'r naam [[Roa]] of Hertseroa, de Nuisjtraos en d'r [[Worm|Wórm]] woeëte de jrens.
Al in 't [[twelfde iew|12de joarhónged]] woeëte i Kirchroa koale jewonne. Noa d'r [[Franse tied|Frantsueziesje tsiet]] zunt de [[koel]]e i kótte tsiet jroeëser woeëde; durch de immiejratsiejoeën waset Kirchroa tsejeliechertsiet mit, van e jroeës dörp bis ing richtieje sjtad. Noa 1900 woeët 't evver durch Heële uvverhoale.
*[[D'r Joep|D'r Joep/ D'r Joepeman]], ózze koempel is e bild óp d'r maat.
==Wappe==
Óp 26 fibberwaar 1887 krig Kirchroa van d'r [[Hoeëge Road van Adel]] e wappe tsouwjekaank, dat ziech zoeë liet [[heraldiek|umsjrieve]]:
:In ee veld va jood (''jeël'') 't bild van d'r H. Lambert, jekleed mit [[pluviale]] va keël (''roeëd''), mit mantelkrans va jood, woa-ónger inne [[alba]] va zilver (''wies''), hoadend i jen rechterhank ee zjweëd va zilver en i jen linke inne bisjofssjtaf va jood; haufweëg oeskómmend hinger ee sjild va zilver, beloa mit inne lieëw va keël, mit doebbele sjtart, jetónk en jekrald va jood; hinger 't sjild pikkelhammere en sautoir.
Vuur de Franse tsiet maachet Kirchroa as [[sjepebank]] en [[hierlekheid|herliechheed]] deel oes van 't Land va Roa. D'r lieëw va keël is 't wappe va (Hertse)Roa. D'r Lambert is d'r petroeën va Kirchroa. Ooch op ao zieëjele zunt dizze tswai simbole tse vinge. Bij 't aavroage van 't wappe woar Kirchroa al ing jrosse koempelesjtad, vandoa dat de tswai pikkelhammere as simbole va jenne koel woeëte tsouwjevoogd.<ref>[http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Kerkrade Heraldrywiki - Kerkrade]</ref>
==Historische inweunertsale==
Hei-ónger is jód tse zeen wie 't dörp Kirchroa vanaaf d'r tswaide helft van d'r nüngtsiende ieëw oeswees bis ing riechtieje sjtad. Doatseënuëver sjteet dat d'r krimp hei ooch ieëder begós: me zuut dat al in de joare zessieg. Dizze krimp jeet bis op d'r daag van hüj durch.
{|
|- valign=top
|
{| class=wikitable
! Joar !! Tsaal !! Waas (jans Limburg)
|-
| 1830 || 3.425<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1830_00_B.xls Volkstsellóng 1830]</ref> || --
|-
| 1840 || 3.830<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1840_00_S11.xls Volkstsellóng 1840 - Limbörg]</ref> || +11,8% ''(+5,6%)''
|-
| 1849 || 4.240<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1849_06_H2.xls Volkstsellóng 1849 - Hertiegdóm Limburg: jemingdesjewies indelóng va jen provins]</ref> || +10,7% ''(+4,3%)''
|-
| 1859 || 4.800<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1859_01_H3A.xls Volkstsellóng 1859 - Plaatsjlieje indelóng]</ref> || +13,2% ''(+4,4%)''
|-
| 1869 || 5.037<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1869_01_H4A.xls Volkstsellóng 1869 - Egentlieje of jetselde bevölkeroeng in eder jemingde van 't riek]</ref> || +4,9% ''(+4,5%)''
|-
| 1879 || 6.105<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1879_05_H1.xls Volkstsellóng 1879 - Limburg: plaatsjlieje indelóng]</ref> || +21,2% ''(+7,0%)''
|-
| 1889 || 7.017<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1889_13_H1.xls Volkstsellóng 1889 - Limburg]</ref> || +14,9% ''(+6,8%)''
|-
| 1899 || 9.389<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1899_11_H1.xls Volkstèlling 1899 - Limbörg]</ref> || +33,8% ''(+10,2%)''
|}
|
{| class=wikitable
! Joar !! Tsaal !! Waas (jans Limburg)
|-
| 1909 || 15.666<ref>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/imageview/VT190901T/index.html Volkstsellóng 1909 - Plaatslieje indelóng]</ref> || +66,9% ''(+17,8%)''
|-
| 1920 || 25.494<ref>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/imageview/VT192001T/index.html Volkstsellóng 1920 - Plaatsjlieje indelóng]</ref> || +62,7% ''(+32,6%)''
|-
| 1930 || 36.705<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1930_01_T1.xls Volkstsellóng 1930 - Plaatsjlieje indelóng]</ref> || +44,0% ''(+25,1%)''
|-
| 1947 || 40.641<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1947_B1_T.xls Volkstsellóng 1947 - Plaatsjlieje indelóng]</ref> || +10,7% ''(+24,2%)''
|-
| 1956 || 47.131<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/WT_1956_B1_T.xls Woeënóngtsellóng 1956 - Wiechtiegste jejeëves per jemingde]</ref> || +16,0% ''(+27,3%)''
|-
| 1960 || 49.184<ref>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/imageview/VT196002T1/index.html Volkstsellóng 1960 - Bevölkeroeng va jemingde en óngerdele va jemingde]</ref> || +4,6% ''(+7,4%)''
|-
| 1971 || 47.350<ref>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/images/pdf/VT_1971_B1A_T.pdf/VT_1971_B1A_T.pdf Volkstsellóng 1971 - Plaatsjlieje indelóng]</ref> || -3,7% ''(+13,9%)''
|}
|}
;Bemerkoenge
* Alle tsale zunt nog oane [[Egelze|Ejelze]] wat ieësj in 1982 bij Kirchroa koam.
* De tsale vuur 1971 zunt aafjerunk óp janse vunneftsale.
;[[Indexciefer|Rillatief entwiklóng]] van 1830 bis 1971
([[logaritme|logaritmische]] sjoal; ''v''<sub>1830</sub>=100)<br>
<timeline>
ImageSize = width:755 height:430
PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20
TimeAxis = orientation:horizontal
AlignBars = justify
Colors =
id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:1830 till:1971
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1830
PlotData =
bar:3162 color:gray1 width:1
from:start till:end
bar:1000 color:gray1
from:start till:end
bar:316 color:gray1
from:start till:end
bar:100 color:gray1
from:start till:end
bar:32 color:gray1
LineData =
layer:front
points:(40,120)(90,125) color:blue width:1 #1830-40 index 100-105,6 formule: 200log(1/10x)-80 boebij x=index
points:(90,125)(135,128) color:blue width:1 #1840-49 index 105,6-110,2
points:(135,128)(185,132) color:blue width:1 #1849-59 index 110,2-115,0 (nao bove aofgerund vaan 114,9...)
points:(185,132)(235,136) color:blue width:1 #1859-69 index 115,0-120,2
points:(235,136)(285,142) color:blue width:1 #1869-79 index 120,2-128,7
points:(285,142)(335,147) color:blue width:1 #1879-89 index 128,7-137,1
points:(335,147)(385,156) color:blue width:1 #1889-99 index 137,1-151,1
points:(385,156)(435,170) color:blue width:1 #1899-1909 index 151,1-178,2
points:(435,170)(490,195) color:blue width:1 #1909-20 index 178,2-236,4
points:(490,195)(540,214) color:blue width:1 #1920-30 index 236,4-295,7
points:(540,214)(625,233) color:blue width:1 #1930-47 index 295,7-367,2
points:(625,233)(670,249) color:blue width:1 #1947-56 index 367,2-443,0
points:(670,249)(690,255) color:blue width:1 #1956-60 index 443,0-475,6
points:(690,255)(745,267) color:blue width:1 #1960-71 index 475,6-541,5
points:(40,120)(90,130) color:green width:1
points:(90,130)(135,139) color:green width:1
points:(135,139)(185,149) color:green width:1
points:(185,149)(235,154) color:green width:1
points:(235,154)(285,170) color:green width:1
points:(285,170)(335,182) color:green width:1
points:(335,182)(385,208) color:green width:1
points:(385,208)(435,252) color:green width:1
points:(435,252)(490,294) color:green width:1
points:(490,294)(540,326) color:green width:1
points:(540,326)(625,335) color:green width:1
points:(625,335)(670,348) color:green width:1
points:(670,348)(690,351) color:green width:1
points:(690,351)(745,348) color:green width:1
</timeline>
Jrun: Jemingde Kirchroa<br>
Bloa: Provins Limburg
==Eveneminte==
* [[Orlandofestival]], e joarlichs festival vuur [[kamermeziek|kamermoezziek]].
* [[Wereld Muziek Concours]], veerjoarlichs internationaal moezziekfestival.
==Jehuchte en buurtsjappe==
[[Gehuch|Jehuchte]] en [[buurtsjap]]pe va Kirchroa:
*[[Berenboesj]] ([[Berenbos]])
*[[Blieërhei]] ([[Bleijerheide]])
*[[Eresjteng]] ([[Erenstein]])
*[[Egelze]] ([[Eygelshoven]])
*[[Haander]] ([[Haanrade]])
*[[De Ham (Kirchroa)|Ham]]
*[[De Heilust]] ([[Heilust]])
*[[De Hoots]] ([[Holz]])
*[[De Jraat]] ([[Gracht]])
*[[Kaalhei]] ([[Kaalheide]])
*[[Kloeësterbusj]] ([[Kloosterbos]])
*[[Krichelenberg]] ([[Krekelenberg]])
*Kirchroa ([[Kerkrade]])
*[[De Klink]] ([[Klink]])
*[[De Loeët]] ([[Locht]])
*[['t Mucherveld|'t Muucherveld]] ([[Mucherveld]])
*[[Nulled]] ([[Nulland]])
*[[Panneshei]]
*[[Rolduckerveld]]
*[[Sjevemet]] ([[Chèvremont]])
*[[Sjpekhei]] ([[Spekholzerheide]]) en [[Ónger Sjpekhei]]
*[[Terwinsele]]
*[[Valkenhoeze]] ([[Valkenhuizen]])
*[[Vauputs]]
*[[De Vink]]
==Bekinde Kirchröadsjer==
* [[Willy Brokamp]], foesballer MVV, Ajax en Oranje
* [[Wiel Coerver]], bekankde foesbaltrainer
* [[Piet Giesen]], foesballer va Roda Sport, PSV, ADO, Fortuna, AS Oostende en 't Nederlands elftal
* [[Frans Haselier]], buutereedner
* [[Gerard Hoenen]], foesballer van Roda Sport, PSV, MVV
* [[Andrew van Horssen]], óesvinger en politieker
* [[Sjaak Janssen]], buutereedner
* [[Ger Kockelkorn]], politieker
* [[Ralf Krewinkel]], politieker
* [[Wiel Kusters]], diechter en sjriever
* [[Tij Kools]], sjriever en publicist
* [[Niek Ploum]], zenger, sjriever
* Ludwig Rutar, bekind va [[Leni & Ludwig]]
* [[Hein Simons]], zenger
* [[Yvonne Timmerman-Buck]], vuurzitter Ieësjte Kamer
* [[Jack Vinders]], theaterman en zenger
* [[Paul Weelen]], sjriever en dichter
* [[Frans Wiertz]], bissjof
* [[Thijs Wöltgens]], politieker
==Dörpsveraine==
* ''D'r Wawwel'', dialekverain
* [[Harmonie|Harmenie]] Sint Pancratius Nullet
==Extern linke==
*[https://www.kgv.nl Startpajina vuur Kirchroa]
*[https://www.rodajc.nl Website va vootbalclub Roda JC]
== Rifferensies ==
<references/>
==Quelle==
<references/>
[[Saachjrupp:Kirchroa]]
[[Saachjrupp:Stadt en Holland]]
9o30820yhdhbgw2vsb52g0jdyo9izqh
Willi Ostermann
0
1410
1611224
1609492
2026-04-07T23:48:44Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611224
wikitext
text/x-wiki
[[Image:Willi ostermann melaten.jpg|thumb|right|Graafstejn vum Willi Ostermann op [[Meloote]] en [[Kölle]]]]
'''Wilhelm „Willi“ Ostermann''' jeboore am [[1. Oktober]] [[Joohr 1876|1876]] en [[Köln-Mühlheim|Möllem]] aam [[Rhein|Rhing]] (hückzedaach Köln-Mülheim); jestorve am [[6. August]] [[Joohr 1936|1936]] en [[Köln|Kölle]]) woor eene vun dä joodjeliggenste un erfolgreichste Kölsche Leedermaacher un Karnevals-Komponeeste.
== Lääwe ==
Ostermann es en dä elderlichen Wonung en Möllem als Sounn vum Peter Ostermann, dä bej de Iisebahn wor, un singer Frau Gertrud, geb. Paas, jeboore. 1878 troock de Familisch noh [[Köln-Deutz|Düx]], wo singe Vatter en bessere Stell jefunge hat. Düx wor domols Garnisonsstadt, un su kom Willi Ostermann schon vun Kindsbeen aan en Kontack met Militärkapelle, die durch de Düxer Stroße troocke, un däät schnell Spass aan dä Musick finge.
Vun 1883 bes 1891 hätt_e de katholische Voleksschoull en Düx besööck. Wejl hä e klee [[Fuss|Füssje]] wor, jowen die Pänz em schnell de Spetznaam "Ostermanns-Fuss". Schoullkamerade dääten späder öwer inn sare, dat hä alt in de Schoull neujelierte Saache nohmaache, un immer de neuste Fastelovendsleedscher usswendisch wesse däät.
Noh singer Schoullzick hätt Willi Ostermann en Liehr em Elektrohandwerk aanjefange, äwer se noh paar Moont affgebroche, wejl e Krach met singem Mejster jekrääje hätt. Doropp häät_e en_ne_ner Düxer Druckerej Stereotüpör un Galvanoplasticker jeliehrt. <br /> Bes 1900 moss_e singem geliehrte Berof nohjegange sen, jenaueres wees me äwer net.
Zick 1895 wor Ostermann Metglied en_e_ner Laienspilljrupp, un hatt usserdämm Erfahrunge met singem ejene Poppetheater jemaat. Öm e paar Jröschelsche zo verdeene troote en Düx op Familijefeste un en Wiertschafte op, hätt sich äwer immer nevenbej öm faste Engagements in Varités ode Theatere bemöht.
Dänne Kölsche es_e et ierschte Mohl 1899 durch sing Leed ''Et Düxer Schötzefeß'' bekannt gewoode, dat_e beijm Düxer Schötzevereijn vürjedraare hätt.
:''Jo nom Düxer Schötzefeß, do loß mer gonn,''<br />
:''wenn de Lappe vun de Stiwele fleute gonn,''<br />
:''jo om Düxer Schötzefeß, do eß et schön,'' <br />
:''do määt Freud un Spaß sich selevs die ählste Möhn!''<br />
1903 hätt Ostermann sing Frau Katharina Maria Striebeck jehierod, un wutt doropp vum Vürsetzende vun de Kölner Karnevalsjesellschaff „entdeck“. Dä jof_em och dä Tipp för de Session 1906/1907 e Fastelovendsleed ze schriewe. Dat Erjebnis doruss wor dat Leed ''Dämm Schmitz sing Frau es durchjebrant'', dat zom Ruusemondaachshit 1907 wärde soullt. 1908 kräät_e en Auszejchnung för_et beste "Kölner Mundartlied" ''Wer hätt dat vun der Tant gedaach!''
En dä Johre dorop wuud Ostermann immer bekannter; hä schriff un komponeete Stimmungs- und Fastelovendsleeder, die hä och selefs russbränge däät, öm singe Läwensungerhalt ze verdeene.
Die mieste Leeder sung_e selewer vür, äwer och für andere Künsler dät_e Leeder schriewe. Weil_e in_ne_ner Agentur jeboch wor, es_e in janz Deutschland bekannt jewoode, un däät net nur kölsche sondern och janz normale Stimmungsleeder un Walzer schriewe. E paar Schallpallte vun imm woren für die domolige Zick außerordentliche Kasseschlager.
Jään het Engk vun der 20er Johr vum 20. Jahrhundert wor och Ostermann vun d'r Weltwirtschaftskries betroffe. Hä kräät wenijer Auftritte un wenijer Jeld. Öm överläwe ze künne braat_e för andere Komponeeste in singem eijene Verlag Note russ. 1930 kom_e op die Idee e humorvoll Wocheblättche met däm Naam ''[[Tünnes und Schääl]]'' russzejäwe, dat äwer 1931 enjestallt werde moht, wejl et keener lääse woult.
In de 30er Johre wor Ostermann widder met zahlreiche Jassspill op Jöck. Bei singen letze Opptritt 1936 in [[Bad Neuenahr]] brooch_e zesamme un es direk en_nen Klinik noh Kölle enjeliwert wuude, wo am Maare operiert werde moht. Doh hätt_e zwej Moont jelähje un wie e Vermäschnis sing letz Leed ''Heimweh nach Köln'' komponeet un jeschriwwe.
Am 6. Aujuss 1936 es Willi Ostermann im Krankehuus jestorve. Bej singer Beäädigung am 10. Aujuss hann mie als Zehndausend Kölsche dä Wääsch vum Trauerzoch vum Nüümaat bes noh Meloote aan de Oochener Stroß jesühmp. En_e_nem Nohrof am oppe Graaf drooch e_ne Fründ dann zom ierschte Mol dä Refräng vun singem letze Leed, dat zo singem bekannteste Leed wääde soult, för: „Heimweh nach Köln“.
Dat Leed jilt en de Köln-Bonner-Bucht, dämm ehemolige Kur-Kölle, wo_mer de Dom noch sin kann als inoffiziell rheinische Hym, wejl all rheinische Junge, die em Zwejte Weltkreesch fään vun de Heijmaat aan de Front sooße, Trone kriesche dääte (un dunn), als se dat Leed em Radio hüüre dääte.
[[Datei:NohKölle 3343.JPG|thumb|right|''Noh Kölle'']]
<poem>
:
:''En Köln am Rhing ben ich jeboore''
:''ich hann, un dat litt mir em Senn,''
:''ming Muttersprooch noch net verloore,''
:''dat is jätt, wo ich stoulz dropp ben.''
:
:''Wenn ich su aan ming Hejmat denke''
:''un sin d'r Dom su vür mir stonn,''
:''mösch ich direk op Hejm aanschwenke,''
:''ich mösch ze Foß noh Kölle jonn.''
:''Mösch ich direk op Hejm aanschwenke,''
:''ich mösch zo Foß noh Kölle jonn.''
:
:''Un deit d'r Herrjott mich ens roofe,''
:''däm Petrus saren isch alsdann.''
:''Ich kann et reuisch dir verzälle,''
:''dat Sehnsuch isch noh Köllen hann.'
:
:''Wenn ich su aan ming Hejmat denke''
:''un sin d'r Dom su vür mir stonn,''
:''mösch ich direk op Hejm aanschwenke,''
:''ich mösch ze Foß noh Kölle jonn.''
:''Mösch ich direk op Hejm aanschwenke,''
:''ich mösch zo Foß noh Kölle jonn.''
:
:''Un luuren isch vum Himmelspöörzje''
:''dereins he op ming Vatterstadt,''
:''well stell ich noch do bovven sare,''
:''wie jään isch dich, mi Kölle, hatt.''
:
:''Wenn ich su aan ming Hejmat denke''
:''un sin d'r Dom su vür mir stonn,''
:''mösch ich direk op Hejm aanschwenke,''
:''ich mösch ze Foß noh Kölle jonn.''
:''Mösch ich direk op Hejm aanschwenke,''
:''ich mösch zo Foß noh Kölle jonn.''
</poem>
== Böcher ==
* Thomas Liessem: ''Willi Ostermann — {{lang|de|Ein Leben für den Frohgesang am Rhein}}''. Gustav Göller Verlag, Kölle, 1936/1951.
* Wilhelm Staffel: ''Willi Ostermann''. Greven Verlag, Kölle, 1976. ISBN 3774301379
== Wäbbsigge ==
* {{DNB-Portal|103859403||Ostermann,Willi|}}
* [https://www.kallendresser.de/ostermann/ Liste aller Ostermann-Titel] (''övverwiijend_op [[Hochdeutsch|deutsch]]'')
* [https://www.williostermann.de Homepage der Willi Ostermann Gesellschaft Köln 1967 e.V.] (''op deutsch'')
* [https://web.archive.org/web/20090224155226/http://www.koelner-karneval.info/Karnevalskuenstler/Willi_Ostermann.htm Övver dä Willi Ostermann]
== Kiik och hee ens ==
* De [[Ostermann-Medallje]]
{{DEFAULTSORT:Ostermann, Willi}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Musiker]]
ru6e7e3rqyknwdxddqrt4wkc8orjqbo
Äärdbävve en d'r Kölner Bucht
0
1412
1611259
1603501
2026-04-08T00:00:56Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611259
wikitext
text/x-wiki
[[Image:Erdbebenzonen.png|thumb|right|Äärdbävvejebiete DIN 4149]]
De '''Kölner Bucht''' määt_e_ne Deel us vum rheinische Äärdbävvejebiet, dat sich vun Basel bes_e_rop en de [[Beneluxländer|Beneluxstaate]] erstrick.
== Wie kütt et zo Äärdbävve ==
De [[Kölner Bucht]] litt net aan_e_ner Jrenz zwesche zweij [[Plattentektonik|Kontinentalplaate]], wo söns [[Erdbeben|Äärdbävve]] opträdde, söndern kritt vun d'r afrikanische Plaat södlich vun [[Italien|Italie]] Druck aff, die jäjen de eurasiche Plaat dröck un dä Druck wiggerleite deijt.
Su kütt_et en [[Mitteleuropa|Meddeleuropa]] zo Äärdspannunge, die sich aan schwaache Stelle wie d'r Kölner Bucht als Äärbävve entlade, un dä Bodem jedesmol öm e paar Zentimeter affsinke loosse.
Wessenschaffler halden et för möchlich, datt en d'r Kölner Bucht Äärdbävve bes zo e_ner Stärk vun 6,4 op d'r [[Richterskala]] stattfinge könnte. Grundsätzlich kame sare, dat me aff_e_ner Stärk vun 5,0 en Deckung jonn soullt, un aff 5,5 ne_mie stonn un wegloofe kann.
== Fröötere Äärdbävve ==
* [[Joohr 1223|1223]] Bävve beij [[Köln|Kölle]]
* [[Joohr 1348|1348]] Bävve beij [[Altenkirchen|Altenbersch]]
* [[Joohr 1640|1640]] - Äärdbävve met [[Epizentrum]] en de Jäjend öm [[Düren]]. Wie stärk et woor, wees me net. Kleenere Schäde aan Hüüser in Düren un Kölle.
* [[19. Februar]] [[Joohr 1673|1673]] - E Äärdbävve läss_e_ne Deel vun de [[Burg Rolandseck]] enfalle.
* [[Joohr 1755|1755]] - Kleene Äärdstüss in dä Jägend öm [[Aachen|Ooche]]
* [[18. Februar]] [[Joohr 1756|1756]] - Bes dohmols et vermutlich stärkste Äärdbävve en Meddeleuropa met_e_ner Stärk von 8 op d'r [[Mercalliskala]]. Et Epizentrum looch beij Düren, zwei Duude un veel zesammejefallene Hüüser. In Ooche kippten över 300, in Kölle över 100 Kamine öm. E jruß Deel vun d'r [[Stadtmauer|Stadtmuer]] vun Düren un [[Bad Münstereifel|Bad Münsteeijfel]] feelen zesamme un woren kapott. Et Schloss [[Nideggen]] un et [[Kluster Wenau]] woren su kapott, dat me ne_mie drin wohne konnt. In [[Jülich]] feel en [[Kaserne|Kasään]] zesamme. Ussläufer vun dem Bävve woren bes noh [[London]] un [[Straßburg]] ze föhle. Vür kuurte Zick hätt me russjefunge, dat dat Bävve en Stärk vun 6,2 op d'r Richterskala jehatt moss hann.
* [[Joohr 1878|1878]] - Bävve met Epizentrum en d'r Nöh vun [[Tollhausen]] beij [[Elsdorf]] met_e_nem Duude un paar kapotte Hüüser.
* [[Joohr 1873|1873]] - Äärdbävve met Epizentrum beij [[Herzogenrath]]. Me hüürt vun Schäde aan Hüüser.
* [[Joohr 1877|1877]] - Alt widder e Äärdbävve en d'r Jägend öm [[Herzogenrath]] un och widder kapotte Hüüser.
* [[14. März]] [[Joohr 1951|1951]] - E Äärdbävve vun dä Stärk 5,2 op de Richterskala en der Jägend beij [[Euskirchen|Üüskiche]] määt Millioneschäde; 11 Persone wutten verletz.
* [[Joohr 1971|1971]] - Bävve beij [[Roermond|Rurmond]] dat en Stärk vun 4,7 op d'r Richterskala jehatt hätt.
* [[Joohr 1982|1982]] - Bävve met Epizentrum beij [[Waldfeucht]] met 3,2 op d'r Richterskala.
* [[Joohr 1984|1984]] Aanfang [[Februar]] - Bävve en d'r Jägend öm [[Lüttich]] jäjen 1:00 Uhr Naax met_e_ner Stärk vun 5,1 op d'r Richterskala. Dat Bävve kounnt am [[Rehin|Rhing]] noch wohrjenomme wääde.
* [[13. April]] [[Joohr 1992|1992]] - In de Naach vun [[Palmsonntag|Palemsundaach]] op Karmondaach konnten de Minsche em Rheinland keene Schlof finge. Öm 3:20 Uhr joff et drusse ne janz unhejmlische Knall un donoh fung de Äärd langsam aan ze zeddere, bes me regelrecht durchgeschoddelt wuurd un et letzte Stöndsche jekomme sen sooch. Dat wor et Bävve vun Rurmond (Roermond) en de [[Provinz (Nederläng)|Provinz]] [[Limburg (Profins, Nederläng)|Limburg]] vun [[Nederläng|Holland]] met_e_ner Stärk vun 5,9 op d'r Richterskala. Et Epizentrum looch 18 km deef beij [[Heinzbersch]] södwesslich vun Rurmond. Dat Bävve wor su stärk, dat me_et noch en [[Berlin]], [[München]] un [[London]] föhle kounnt. Et wor et stärkste Bävve zick 1756, mie als 30 Persone wutte verletz, un de mieste hatten ne Schreck en de Knoche dä me net beschriewe kann. En Kölle feelen ahle Jivvele op de Autos, un am [[Kölner Dom]] durchschloch en schwere [[Kirche|Kreuzbloom]] et Daach un feel medden en et [[Kirche]]scheff. Dä jesampte Schade beleef sich dohmols op ca. 300 Mellione [[Deutsche Mark]], unjefähr 150 Mellione [[Euro]].
* [[20. Januar]] [[Joohr 2000|2000]] - 4:03 Uhr Äärdbävve beij [[Meckenheim]] met_e_ner Stärk vun 3,9 op d'r Richterskala. De janze [[Rhein-Sieg-Kreis]] wutt uss_em Schlof jerisse.
* [[22. Juli]] [[Joohr 2002|2002]] - Öm 7:41 kom_et zo_e_nem Bävve met dä Stärk 5,0 en [[Alsdorf]] en de Nöh vun Ooche 14,4 km unger de Äärd. Verglesche zom Bävve vun 1992 wor_et harmlos, un hätt nur kleenere Schäde jemaat.
* [[6. August|06. Aujuß]] [[Joohr 2003|2003]] — Öm 23:16 joov_et e Bävve met_e_ner Stärk vun 3,0 unger [[Sterkrade]] Nord.
* [[23. Mai|23. Meij]] [[Joohr 2004|2004]] — En Serije von Bäve unger [[Plaidt]], et dollste öm 5:19 hädd_en Stärk vun 3,8 op d'r Richterskala.
* [[9. September|9. Septembor]] [[Joohr 2004|2004]] — En Serije von Bäve unger [[Königswinter|Könichswinte]], et dollste öm 2:37 hädd_en Stärk vun 2,2 op d'r Richterskala.
* [[3. August|3. Aujuß]] [[Joohr 2007|2007]] — En Aanzahl Bäve beij un unger däm Oot [[Plaidt]], et dollste öm 2:58 hädd_en Stärk vun 3,9 op d'r Richterskala.
== Wäbbsigge ==
*[http://www.seismo.uni-koeln.de/index.htm Äärdbävvestation Bensbersch]
*[https://www.uni-koeln.de/math-nat-fak/geologie/seismo/events/index.htm En Leß vun Äärdbävve en de Kölsche Booch]
{{DEFAULTSORT:Aardbavve en dr Kolner Bucht}}
[[Saachjrupp:Kölle]]
[[Saachjrupp:Rhingland]]
cxjkhevrl6cy6nrb1hs1slimodi8b7z
Altbier
0
4615
1611260
1610411
2026-04-08T00:01:08Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611260
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Öcher Platt}}
[[Beld:Diebels Altbier.jpg|miniatur|left|100px|Altbier]]
'''Altbier''' es en schwatzes Bier dat dä [[Düsseldorf]]er unn de Lückscher vumm [[Niederrhein|Niderrhing]] jään drinke.
Et ess övverjärisch wi [[Kölsch]], [[Bönnsch]], [[Degraa]] unn angere Biere vumm [[Rhein|Rhing]]. Äwwer et es schwaat unn nėt helljelb wi Kölsch oder Pils. Dat Maalz ußß däm dat Bier jebrout weed bliiv jet ze lang inn dä Broodröhre unn ėßß däswäjje dunkler wi dat Maalz watt ma föör Kölsch brouch. Et schmäck och jet süßer unn krääftjer wi et Kölsch. '''Alt''' kann jeder broue, nit nur in Düsseldorf. De bekannteste Brouerei föör Altbier ėßß [[Diebels]]. Bolten in [[Korschenbroich|Korschebrooch]] ėßß dä aalste Brouerei und brout och en ''Ur-Alt''. Altbier jitt_et och woangers op dä Welt, zem Beijspill dat ''Pale-Ale'' vunn dä ''Eisenbahn-Brauerei'' in ''Blumenau (Brasilien)''.
Altbier jehüürt zo de [[KAP]] un dat jitt_et och emm [[Pittermännsche]].
== Websigge ==
*[http://www.diebels.de/ Websigge vunn dä Diebels-Brouerei]
*[https://web.archive.org/web/20050824110823/http://schumacher-alt.de/index2.html Schumacher uß Dößßeldorrəf]
*[https://www.uerige.de/ Websigge fum Uerige en Dößßeldorrəf]
*[https://www.fuechschen.de/ Füchschen en Dößßeldorrəf]
*[https://www.zumschluessel.de/ Schlüssel en Dößßeldorrəf]
*[https://web.archive.org/web/20070606045655/http://www.frankenheim.de/ Frankenheim Alt Brouerei]
*[http://www.schwelmer.com/ Övver et Schwelmer Alt]
*[http://www.hannen.de/ Övver et Hannen Alt]
{{Esse & Drinke}}
[[Saachjrupp:Bier]]
8kpj0wqqpnw0bhxuls59qdaq3nf9t6a
Bilderboochmuseum
0
4924
1611008
1608949
2026-04-07T21:23:35Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611008
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Burg Wissem.JPG|thumb|250px|Heerehuus vun Bursch Wissem]]
Et '''Bilderboochmuseum''' in [[Troisdorf|Trooßdoorf]] ees dat eeijnzichste singer Aart en janz Europa. Et befass sich met:
* künstlerische Bildderboochillustratioone
* aale un neue Bildderbööcher
* Künstlerbööcher
Dat Bilderboochmuseum ees en dä [[Burg Wissem|Bursch Wissem]] ungerjebraach. Alle zwei Joor witt em Museum seleves dä Trooßdoorfer Bilderboochpreis verjovve.
== Jeschichte ==
Em Joor 1982 schenk dä Trooßdoorfer Kaufmann [[Wilhelm Alsleben]] dä Shtadt sing ömfangreiche Sammlung an Bilderbööcher. Dorunger woren richtije Raritääte un Orijinalzeichnunge äver och moderne Bööcher. Die Sammlung sullt dä Öffentlischkeeijt jezeesch werde un su wudd dat Museum en de Bursch Wissem opjemaat. Die Nöh zom Shtadtwald un zo de Rehjeheeje määt et Bilderboochmuseum un die Bursch zo enem beliebts Ausfloochziel.
== Usstellunge ==
Neve dä ursprüngliche Ussstellungstööcke vun de Alslebe Stiftung befinge sich mitlerweile och zeemlisch seltene Bööcher em Besitz vum Museum. Unger anderem sin och Bööcher vun dä berühmte Autore [[Helme Heine]], [[Janosch]] oder [[Leo Lionni]] en de Sammlung.
=== De Sammlung Brüggemann ===
1995 joov dä Jugendboochexperte Proffessor Brüggemann sing circa 2.000 Exemplare ömfassende Sammlung vun Kinderbööcher en et Museums. Et älteste Booch dovun ees us dem Joor 1498.
=== De Sammlung Waldmann ===
Dat Schwizzer Päärchje Elisabeth und Richard Waldmann hatten en 30 Joor övver 800 [[Buch|Bööcher]], Illustratioone un Graafikke zom Thema [[Rotkäppchen|Ruutkäppsche]] zesammejedraache. Dovun ees dat ällste us em 18. Joorhundert. De waldmanns han dann 2002 die Sammlung demm Museum jeschenk. Se ees höck en_enem eeijene Rauum ze sehen.
=== De Dauerleihjabe vum Janosch ===
Em Joor 1999 hätt sich dä Bildderboochkünstler Janosch dozoo entschloosse, sing Orijiinalzeichnunge däm Bildderboochmuseum usszeliehne. Dodoorch hätt dat Museum en Trooßdoorf de jrüützte Sammlung vun Janosch Orijiinalzeichnunge en de janzen Welt.
== Websigge ==
*[https://www.bilderbuchmuseum.de/ Bilderbuchmuseum] (op [[Hochdeutsch|deutsch]])
*[https://web.archive.org/web/20060719192800/http://www.janosch.ag/ Janosch Film und Media AG] (op deutsch)
*[https://www.troisdorf.de/ Internetseite der Stadt Troisdorf] (deutsch)
[[Saachjrupp:Booch]]
[[Saachjrupp:Musejum]]
mvmojjyzgrtj73tyqy360houy8acvra
Blindtex
0
4930
1611084
1591160
2026-04-07T22:11:04Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611084
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Kölsch}}
'''Blindtex''' pack mer do hin, wo jet shtonn sull, wat die [[Tex]] ußß_süüsh, wo et ävver nit drop aankütt, wat dat für ene Tex iß, un dat dä övverhoup ene Inhalld hätt. Blindtex iß nit för ze Lesse, dä sull nuur för Aanzeluure jood sinn.
En tüppijje Aanwenndung fö Blindtex iß, wamm_er als_enne Säzzer en [[Layout|Läj_Aut]] voorfüühre well. Dobeij weed demonnßtreet, wie Sigge opjedeeijlt sinn, wat fö_n Schriftüüpe do nemme well, wat se förr_enne Jesammp_Enndruck maache. En Anmuutung wie mer säät. Do mußß dä Plahz för Text schunn med Schreff jevüllt wääde, sünnß wö dat nit rääsh. Allso kütt ene Blindtext erinn.
Bei Sujet well me di [[Mensch|Minsche]], die dat aanluure un bejoodachte sulle, na Mööshlishkeijt jo nit aan et Lesse brenge, dorbeij dääten se uß dämm Shtantpunk vun dänne Maacher jesinn, jo blooß de Zick verplempere un dääten ier jood Werk dobbeij jaa nid_ens waanemme. Doröm han di_sish ald in de jannz aale Zick vum Aanfang vun dä Kunnß vun dä [[Druckerei|Boochdrokereij]] ene Knifv_ußßjedaach —
die jan zwa jet jeschrivve, ävver ne Texx oone ääshte Jehalld. Wööt, die meddenander joot ußsooche, ävver jannz vüürwiijent keijn_ääshte Wööt woore. Un wiel_dat zintemoolen vill Lattajnisch jesatz woode eßß,
mußß mer sish nit wunndere, dat ene jannz heufijje Blindtex och op unääshte lattajnische Wööt opjeboud_eß, dat „Lorem ipsum“ jenannt, shliißlish fängk dat met denne alz eezte Wööt aan.
Ene andere Bejreff för Blindext eß ''Plazhallder'' —dä hällt der Plahz emm Sazz, denn_emm [[Bleisatz|Bleij_Sazz]] däät dä Raame der oohne waasheinlijj_ussenannderfalle, weil_et zo labberish wöör.
Unger Plaatzhallder vershteijt mer allerdinx nit nuur ene Blindtext-Bereijsj_alleijn, et künne och Freijschläähsh för Billder unn_su domett jemeindt sinn.
Enne schööne Blindtex follesh de jannz nommaale Sprooch ihr Schreff:
* met singer Verdeijlung vun de [[Buchstabe|Boochshtaav]]en,
* met der Verdeijlungk vun Majußkele unn Minußkele
* met de Bovverlänge un de Ungerlänge
* met de Wöötzweschereum] un Keile un de Wootlänge
* un esu wigger …
Da iß nattüüelish vun eijne [[Sprache|Sprooch]] zu de Anndere ungershiedlish. Drömm määt mer och, wenn et jenau drop aanküüt, för jede Shprooch enne eijene Blindtex. Ävver nuur dann.
== Lorem Ipsum ==
Dat „'''Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur, adipisci velit''' … “
iß enen jannz bekannten un övver je jannze Wellt jebruchten Blindtexx.
Dä jidd_et in dousenderleij Wäsjoone.
De äälßte sin zick däm [[16-te Joohunndert|Sexeente Joohunndert]] en jebruch.
Hä es en verkiehrtem Lattajn,
allso süüht uß wie Lattajn,
ess_ävver keijn.
Dää kütt uursprünglish vumm aalte [[Cicero]].
Dä hätt im Johr 45 vüür in singem:
„''De finibus bonorum et malorum ''“,
dat heijß:
„Övver de Jrännzen vun dämm Jooden un dämm Schlääshten“,
ė_m Affshnitt ''1.10.32'' un ''1.10.33'',
geshrivve:
:„''Neque porro quisquam est, qui dolorem ipsum, quia dolor sit, amet, consectetur, adipisci velit'' … “
:„Et jitt keijner, dä dä Shmächz selvß jän hann däät, dä inn söök unn hann wėll, eijnfach deswääje, weil_et dä Shmächz eß … “
Dat hann di Lück fuffzeenhunndert odder sexeenhunndert Joohr spääder ömjemoodelt,
bes dat dat Orjinnaal do nit mieh rääch zo erkenne woo,
un och keijne Sėnn mieh drin ze_vinge_woo.
Erussjefunge,
woo_t herkoom,
hätt eetz köözlijj_ene [[Latein]]_Liehrer,
dä [[United States|Ammi]] [[Richard McClintock]].
Denne Booshtaaven ihr Verdeijlung in dämm Lorem Ipsum,
paßß etwa zo_m ääshte Lattajn,
wie se do in Natuur eß.
Vun dä Verdeijlung vun Deutsch eß se doch e Stöck fott,
et sin jo nidd_ens [[Umlaut|Ömluut]]e dren,
un vunn Unns Sprooche,
mößße mer jaa nit eetz et Redde aanvange.
Drömm joov_et och övver de Zick ėmmer widder neu zerääshjemaate un in Kleijnishkeijte aanjepaßßte Fassunge,
miehtßtens wooten einjach he unn doo e paa Boochstaave
— ävver och Keijle —
öönzwoo et jepaßß hätt,
dozweschejedeut.
In der 1960er Joore noch wooten Lorem Ipsum Texx vun [[Letraset]],
[[Bertram]],
un anndere jebruch, öm ihr [[Schrift|Schrefftüp]]e vüür_ze_vüüre.
Kloor,
datt die dann och op [[Computer|Kommpjuter]]e jebruch woote.
Unn Hück määt mer Enntwüürev_vör Websigge domet.
== E Beispill ==
He iss_ene längerre Beispilltexx för ene '''Blinntexx''' met Affshnitte dren. Wem_mer_t nit jenauu lißß, fallen_di Widderhoolunge jaa_nit op:
:''Lorem ipsum dolor sit amet, consetetur sadipscing elitr, sed diam nonumy eirmod tempor invidunt ut labore et dolore magna aliquyam erat, sed diam voluptua. At vero eos et accusam et justo duo dolores et ea rebum. Stet clita kasd gubergren, no sea takimata sanctus est Lorem ipsum dolor sit amet. Lorem ipsum dolor sit amet, consetetur sadipscing elitr, sed diam nonumy eirmod tempor invidunt ut labore et dolore magna aliquyam erat, sed diam voluptua. At vero eos et accusam et justo duo dolores et ea rebum. Stet clita kasd gubergren, no sea takimata sanctus est Lorem ipsum dolor sit amet. Lorem ipsum dolor sit amet, consetetur sadipscing elitr, sed diam nonumy eirmod tempor invidunt ut labore et dolore magna aliquyam erat, sed diam voluptua. At vero eos et accusam et justo duo dolores et ea rebum. Stet clita kasd gubergren, no sea takimata sanctus est Lorem ipsum dolor sit amet.''
:''Duis autem vel eum iriure dolor in hendrerit in vulputate velit esse molestie consequat, vel illum dolore eu feugiat nulla facilisis at vero eros et accumsan et iusto odio dignissim qui blandit praesent luptatum zzril delenit augue duis dolore te feugait nulla facilisi. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis autem vel eum iriure dolor in hendrerit in vulputate velit esse molestie consequat, vel illum dolore eu feugiat nulla facilisis at vero eros et accumsan et iusto odio dignissim qui blandit praesent luptatum zzril delenit augue duis dolore te feugait nulla facilisi.''
:''Nam liber tempor cum soluta nobis eleifend option congue nihil imperdiet doming id quod mazim placerat facer possim assum. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetuer adipiscing elit, sed diam nonummy nibh euismod tincidunt ut laoreet dolore magna aliquam erat volutpat. Ut wisi enim ad minim veniam, quis nostrud exerci tation ullamcorper suscipit lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat.''
:''Duis autem vel eum iriure dolor in hendrerit in vulputate velit esse molestie consequat, vel illum dolore eu feugiat nulla facilisis.''
:''At vero eos et accusam et justo duo dolores et ea rebum. Stet clita kasd gubergren, no sea takimata sanctus est Lorem ipsum dolor sit amet. Lorem ipsum dolor sit amet, consetetur sadipscing elitr, sed diam nonumy eirmod tempor invidunt ut labore et dolore magna aliquyam erat, sed diam voluptua. At vero eos et accusam et justo duo dolores et ea rebum. Stet clita kasd gubergren, no sea takimata sanctus est Lorem ipsum dolor sit amet. Lorem ipsum dolor sit amet, consetetur sadipscing elitr, At accusam aliquyam diam diam dolore dolores duo eirmod eos erat, et nonumy sed tempor et et invidunt justo labore Stet clita ea et gubergren, kasd magna no rebum. sanctus sea sed takimata ut vero voluptua. est Lorem ipsum dolor sit amet. Lorem ipsum dolor sit amet, consetetur sadipscing elitr, sed diam nonumy eirmod tempor invidunt ut labore et dolore magna aliquyam erat.''
:''Consetetur sadipscing elitr, sed diam nonumy eirmod tempor invidunt ut labore et dolore magna aliquyam erat, sed diam voluptua. At vero eos et accusam et justo duo dolores et ea rebum. Stet clita kasd gubergren, no sea takimata sanctus est Lorem ipsum dolor sit amet. Lorem ipsum dolor sit amet, consetetur sadipscing elitr, sed diam nonumy eirmod tempor invidunt ut labore et dolore magna aliquyam erat, sed diam voluptua. At vero eos et accusam et justo duo dolores et ea rebum. Stet clita kasd gubergren, no sea takimata sanctus est Lorem ipsum dolor sit amet. Lorem ipsum dolor sit amet, consetetur sadipscing elitr, sed diam nonumy eirmod tempor invidunt ut labore et dolore magna aliquyam erat, sed diam voluptua. At vero eos et accusam et justo duo dolores et ea rebum. Stet clita kasd gubergren, no sea takimata sanctus est Lorem ipsum dolor sit amet.''
== Websigge ==
*[[s:la:Lorem_ipsum|Beijspiltexx]] (op Latein)
*[https://generator.lorem-ipsum.info/de Lorem Ipsum - Generator] (op deutsch, för ville Sprooch ung Zeischensätze)
*[https://www.lipsum.com www.lipsum.com]
[[Saachjrupp:Ennzoteere!]]
47qz25q9fg6n5r2prll0fch1a0z5oxk
Bund Nöüj Döüjtschlanndt e.V.
0
5087
1611041
1591195
2026-04-07T21:33:03Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611041
wikitext
text/x-wiki
Dä '''Bund Nöüj_Döüjtschlanndt e.V.''' affjekööz ''ND'', ess_enne [[Verein|Foäjn]], dä am Äng fum [[Erster Weltkrieg|Eetzte Wälldt_Kreesh]]
jejründt woode eß, ävver do ald aale Füürlöüjfor jehatt hätt. Su eßß_e ne jannz aale [[Pfadfinder|Faadfindor_Foräjn]], dä_t_ėmmo_noch_jitt.
En [[Köln|Kölle]] sezz_e en de Jabelßbärjer Shtroohß, janz noh amm Süüd_Baanhoff aan dor Baan.
== Websigge ==
* [https://bund-neudeutschland.de/ Däm ND sing Houm_Päjdsh] (''op [[Hochdeutsch|deutsh]]'')
[[Saachjrupp:Orjanisatiune]]
jhy7rs9zdujtdfhsrssvmrz0qyr1d4r
Dachkall
0
5448
1611085
1610317
2026-04-07T22:11:06Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611085
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch|}}
[[Beld:Zwaluwen_op_dakgoot_schaliedak.JPG|miniatur|left|E modern leije Daach, met Kall, un Schwallve do drop]]
En '''Daachkall''' iß bovve am Huuß un et [[Regen|Rään]]waßßer leuf vum Dach do erin, un weed do hin jeleijdt, wo mer et jään hann wėll. Su leuv_et eijnem nit de Wäng_eraf. Uß dä ''Kall'' leuf dat Wasser dann ewwens in en Rääntonn, odder in der [[Bach]]. Un wo mer su_jet nit hätt, in de [[Regenrinne|Sooht]], odder tirek en e Rüühr, un vun do ėn der [[Kanal|Kannahl]].
Die Kalle sin miehßtenß uß [[Zink]]blesh jemaat oder uß [[Plastik|Plaßtik]], jannz sellde uß sönß_jet. Unn se sinn unjeväär uß, wie die Rüüere wo se rinnloufe, der Läng lanß op Hallev opjeshnedde.
Unjeväär. Wem_mer jenauer hinnluuert, da süüt mer, dat di Kannte noch jet schööner jemaat sin. Rund, domed_et nidd_e_su leijch eß, sich draan wii_ze_donn, un dat se stabiiler op ihr Läng sinn.
{{Dijaläk un bochshtabbeet|
|öch=
|öhs=
|bön=
|fra=
|deu=Dachrinne
|dre=Kal, Daakal
|eisch=
|erk=
|hom=
|jöm=kangel, kornisch, korniiç
|kirchröadsj=
|ksh-Akademie=
|ksh-rd=Kal, Daachkal
|ksh-rt=Kall, Daachkall
|ksh-Wrede=Kall, Daachkall
|ksh-wreka=Kall, Daachkall
|lat=canale
|lim=
|lzb=
|mei=
|nds=
|nds-nl=
|nld=Dakgoot
|pfl=Kandel
|qkp=Kall, Daakkall
|rbg=
|sto=Kandl
|vls=
|vür=
|wal=
|westeifel=
|wil=<!-- nicht im Hügen -->
|zea=
|söns=
}}
Mer kann [[Frikadelle]] drin kööle, wiej_et et [[Trude Herr]] en däm Leed „De Kall es verstupp“ besunge hätt. Mer kann och drin drieße, wiej_et dä Kallendrėßßer am [[Aldermaat]] ėn [[Köln|Kölle]] ėm Billd määt.
Fö_jewöönlish schmießen de [[Baum|Beum]] ihr wellke Blädder en der Winnt, un dä Winnd_ess_esu jrooßhäzzish datt_e se wigger_vershenk, un bei unß ėn de Kall versenk. Besönders em [[Herbst|Herbß]], wenn et schöön naaß eß un se joot klääve, un och flöck jammelish weede, deijt_e dat. Do möße mier de Kall saubermaache.
== Websigge ==
* [https://web.archive.org/web/20090124112737/http://www.dach.de/entwaesserung/dachentwaesserung/dachentwaesserungs-systeme/ Dach.de] (op [[Hochdeutsch|dütsch]])
* [https://www.rheinzink.de e Projramm öm Daachkalle ze plane un ußzerräschne] vun [[Rheinzink]] (op |dütsch]])
{{Commonscat|Drain pipes}}
[[Saachjrupp:Huuß]]
lh2mtfftqm8fqilfz3rmz56f39g8xoy
Deutscher Hotel- und Gaststättenverband
0
5478
1611322
1591298
2026-04-08T00:28:36Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611322
wikitext
text/x-wiki
Allß '''Deutscher Hotel- und Gaststättenverband''' odder ''DEHOGA'' hann sesh sibbezeen Landeßfobänndt un drëij FaachFobänndt zesamme jedonn, un sinn domet dä deutsche BrangscjenFobanndt fö de [[Hotel|Hotäll]]s_un et JaßßJewärrbe en [[Bundesrepublik Deutschland|Deutschlanndt]].
<div align=right style="float:right; clear:none margin:0; border:0; padding:1em; padding-right:0">[[Image:Dehoga.gif]]</div>
Zu singe Aktiviääte jehüüre:
* Et Enzotteere fun Hotälls_en de [[Hotelkategorie|Kattejorii]]e noh de su_jenanndte ''{{lang|de|[[Deutsche Hotelklassifizierung]]}}''.
* Lobby_Ärbëijdt för de Branscje un de Betrihbe.
* Zentraale [[Marketing|Marrketing]]_Akzjoone.
* De Luun_Fohanndlunge met de [[Angestellter|Aanjeshtällte]] un iire [[Gewerkschaft|Jerwerrekschaffdt]]e alls_enne Ärbëijdt_Jëvver_Fobanndt un alls dä Tarrihf_Pachtnor.
* E Süßteem för Övvernaachunge en de Hotällß ze Booche.
Hä hädd_en Feedelmilljoon Medjleeder, esu ättvo.
== De Faach_Fobänndt ==
De Faach_Fobänndt em DEHOGA sinn:
* ''{{lang|de|Hotelverband Deutschland}}'' (IHA)
* ''{{lang|de|Union der Pächter von Autobahn-Service-Betrieben}}'' (UNIPAS)
* ''{{lang|de|Verband der Internationalen Caterer in Deutschland}}'' (V.I.C.)
== Websigge ==
* [https://www.dehoga.de/ Em DEHOGA sing Houm_Pëijtsch]
[[Saachjrupp:Orjanisatiune]]
rruy9a75twifeznqbfl0c36oe2xrjp6
Düsseldorf
0
5562
1611113
1610700
2026-04-07T22:34:32Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611113
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Öcher Platt}}
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" width="250" align="right" style="margin-left:1em; background:#e3e3e3;"
! Wappe
! Kaat
|- bgcolor="#FFFFFF" align="center"
| style="width: 145px;" | [[Datei:DEU Düsseldorf COA.svg|120px|Stadtwappe]]<br />
| width="145" | [[Datei:NRW_Duesseldorf.png|150px|Wo iss dat?]]
|-
! colspan="2" | Övverseesh
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]]: || [[Nordrhein-Westfalen|Nordrhing-Wääßfaale]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" {Noreg0}
| [[Rijierungsbezörk]]: || [[Düsseldorf (Rejierungß Bezörrək)|Düsseldorf]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Landkreijs]]: || [[kreijsfreije Stadt]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie jruuß iss dat? || 217.0 [[Kwadraatkilometer|km²]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wi vill Lück wohne da? || 587 346 ''<small>([[31.8.]][[2010 (Joohr)|2010]])</small>''
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Lück pro [[Kwadraatkillemeter]]: || 2 658 <small>Lück pro km²</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie huh litt dat? || 38 [[Meter|m]] ü. [[Normalnull|NN]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Pooßleijzahl]]: || [[40000]]–[[40629]] (beß [[1993]]: [[4000]])
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Telefonvorwahl|Vüürwahle]]: || [[0211]] (vüür allem), [[0203]] (vüür allem [[Düüßbursch]]), [[02104]] (vüür allem [[Mättmann]])
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Wo iss dat jenau? || 51° 13' n. Br., 06° 46' ö. L.
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Autokennzeijshe]]: || <code>[[D]]</code>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Amplisher Jemeijndeschlüssel|Jemeijndeschlüssel]]: || 05 1 11 000
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Veedel: || 10 Bezörke unn 49 Veedel
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Adräss vunn dä Stadtverwaltung: || <small>Marktplatz<br />[[40213]] Düsseldorf</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Offizielle Website: || [http://www.duesseldorf.de www.duesseldorf.de]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| E-Mail-Adräss: || [mailto:info@duesseldorf.de info@duesseldorf.de]
|-
! colspan="2" | Politik
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bürjermeijster]]: || [[Thomas Geisel]] [[SPD]]
|}
[[Datei:Duesseldorf_Old_City_Panorama.jpg|miniatur|left|Panorama Altstadt]]
'''Düsseldorf''' (och ''Dösseldorp'' oder ''Dösseldörp'') eßß en Stadt am [[Rhein|Rhing]] em [[Himmelsrichtung|Noorde]] vumm [[Rheinland|Rhingland]]. Et eßß de Houpshtadt vunn [[Nordrhein-Westfalen|Noodrhing-Weßßfaale]] unn de zweijtjröößte Stadt vumm Rhingland. En Düsseldorf schwaadt mer [[Düsseldorfer Platt]]. Anjeflisch künne de Düsseldorwer die Kölsche nitt liggen, ob dat wirklisch su is, dat weijß mer nitt.
<br style="clear:left;" />
== Wo liescht datt jenau? ==
Düsseldorf lijjt vüür allem am rääschte Rhingufer, an dä Mündung vun dor [[Düssel]]. Noor
[[Düsseldorf-Oberkassel|Oberkassel]], [[Düsseldorf-Niederkassel|Niederkassel]], [[Düsseldorf-Heerdt|Heerdt]] unn [[Düsseldorf-Lörick|Lörick]] lijjen op dä linke Sick. Düsseldorf eßß janz noh am [[Ruhrgebiet|Pott]].
Janz in dä Näh vunn Düsseldorf sinn [[Duisburg|Düüßbursch]] unn [[Rotinge]] em Noorde, [[Mettmann]], [[Erkrath]] unn [[Hilden]] em [[Himmelsrichtung|Osten]], [[Langenfeld]] unn [[Monheim am Rhein]] (Monnem am Rhing) em Süden unn [[Dormagen]], [[Nüss]] unn [[Meerbusch]] em Westen.
Düsseldorf is ejn vun dä dreij [[Landeshaupstadt|Landeshaupstädt]] am Rhing.
Düsseldorf hätt 10 Bezörke unn 49 [[Stadtviertel|Veedel]]:
{|
| valign = "top" |
* '''Bezirk 1''': [[Düsseldorf-Altstadt|Altstadt]], [[Düsseldorf-Derendorf|Derendorf]], [[Düsseldorf-Golzem|Golzem]], [[Düsseldorf-Carlstadt|Carlstadt]], [[Düsseldorf-Pempelfort|Pempelfort]], [[Düsseldorf-Stadtmedde|Stadtmedde]]
* '''Bezirk 2''': [[Düsseldorf-Düsseltal|Düsseltal]], [[Düsseldorf-Flengere|Flengere-Nord]], [[Düsseldorf-Flengere|Flengere-Süd]]
* '''Bezirk 3''': [[Düsseldorf-Billek|Billek]], [[Düsseldorf-Flehe|Flehe]], [[Düsseldorf-Friedrichstadt|Friedrichstadt]], [[Düsseldorfer Hafen|Hafen]], [[Düsseldorf-Hamm|Hamm]], [[Düsseldorf-Ovverbillek|Ovverbillek]], [[Düsseldorf-Ungerbillek|Ungerbillek]], [[Düsseldorf-Volmerschwäht|Volmerschwäht]]
* '''Bezirk 4''': [[Düsseldorf-Heerdt|Heerdt]], [[Düsseldorf-Lörick|Lörick]], [[Düsseldorf-Niederkassel|Niederkassel]], [[Düsseldorf-Oberkassel|Ovverkassel]]
* '''Bezirk 5''': [[Düsseldorf-Angermund|Angermund]], [[Düsseldorf-Kaiserswerth|Kieschwäht]], [[Düsseldorf-Kalkum|Kalkum]], [[Düsseldorf-Lohausen|Lohuuse]], [[Düsseldorf-Stockum|Stockum]], [[Düsseldorf-Wittlaer|Wittlaer]]
| valign = "top" |
* '''Bezirk 6''': [[Düsseldorf-Lichtenbroich|Lichtenbroich]], [[Düsseldorf-Mörsenbroich|Mörsenbroich]], [[Düsseldorf-Rath|Rath]],[[Düsseldorf-Oberrath|Oberrath]], [[Düsseldorf-Unterrath|Unterrath]]
* '''Bezirk 7''': [[Düsseldorf-Jerreshem|Jerreshem]], [[Düsseldorf-Grafenberg|Grafenberg]], [[Düsseldorf-Hubbelrath|Hubbelrath]], [[Düsseldorf-Ludenberg|Ludenberg]]
* '''Bezirk 8''': [[Düsseldorf-Eller|Eller]], [[Düsseldorf-Lierenfeld|Lierenfeld]], [[Düsseldorf-Unterbach|Unterbach]], [[Düsseldorf-Vennhausen|Vennhausen]]
* '''Bezirk 9''': [[Düsseldorf-Benraath|Benraath]], [[Düsseldorf-Hassels|Hassels]], [[Düsseldorf-Himmelgeist|Himmelgeist]], [[Düsseldorf-Holthausen|Holthausen]], [[Düsseldorf-Itter|Itter]], [[Düsseldorf-Reisholz|Reisholz]], [[Düsseldorf-Urdenbach|Odebach]], [[Düsseldorf-Wähschde|Wähschde]]
* '''Bezirk 10''': [[Düsseldorf-Jarraath|Jarraath]], [[Düsseldorf-Hellerhof|Hellerhoff]]
|}
== Watt jitt et do? ==
De bekannteste Strooß vunn Düsseldorf eßß de [[Königsallee|Kö]]. Da jangk me für enzekoufe. Mieh Umsatz hätt äwwer de Schadowstraße, ejn vunn dä jrüüßte Eijkoufsstrooße en [[Europa]]. Aale Jebäude jitt_et in dä Innenstadt koum noch, äwwer en dä Oußenbezörke wohl.
== Scholl för Düsseldorwer Platt ==
Dat Vereinshuus von de Hans-Müller-Schlösser-Akademie es om Stiftsplatz. Do ka'me om Owend dat Düsseldorwer Platt liere. [[Hans Müller-Schlösser]] wor ene Heijmatdeechter (* 1884 in Düsseldorf, † 1956 ebenda). Bekannt jewoode es hä met singem Böhnestöck „[[Schneider Wibbel]]“.
== För noh ze lese ==
* Theo Lücker: „Düsseldorf - Ons Stadt op Platt“. Düsseldorf 1990. ISBN 3-7998-0020-4
* Werner Beutling, Do hämm wi't all werra, ''{{lang|de|Erlebnisse und Erzählungen rund um die Gerrresheimer Glashütte}}, Verlag Werner Beutling, 1993
== Websigge ==
{{Commons|Düsseldorf}}
* [https://www.mundart.net Düsseldorfer Platt]
* [https://web.archive.org/web/20120121135117/http://www.grupello.de/dateien/C058.pdf] Heinrich Spohr: Das Düsseldorfer Rheinisch
* [https://web.archive.org/web/20130426123833/http://www.mundartfreunde.de/mundart.htm Mundartfreunde Düsseldorf 1969 e.V.]
* [https://web.archive.org/web/20060803053018/http://www.duesseldorferjonges.de/ Heimatverein Düsseldorfer Jonges e.V.]
* [https://www.duesseldorf.de/ Websigg vun dä Stadt sellevs]
* [https://www.schuetzen1316.de/ St. Sebastianus Schützenverein Düsseldorf 1316 e.V.]
* [https://web.archive.org/web/20060804014213/http://comitee-duesseldorfer-carneval.de/ Comitee Düsseldorfer Carneval e.V.]
* [https://www.karneval-in-duesseldorf.de/ Fastelovvend enn Düsseldorf]
{{Navvi Shtädt Rb Dößßeldorf}}
{{Navvi Shtädt NRW}}
[[Saachjrupp:Düsseldorf]]
[[Saachjrupp:Stadt am Rhing|Dusseldorf]]
[[Saachjrupp:Stadt em Rhingland|Dusseldorf]]
[[Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen|Dusseldorf]]
4qlluvownpn22eh2aokpbyj7lyekj1e
Eijfel
0
5667
1611104
1610632
2026-04-07T22:28:09Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611104
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Öcher Platt}}
[[Beld:Eifel - Deutsche Mittelgebirge, Serie A-de.png|200px|miniatur|Esu süüt de Ejfel uß]]
De '''Ejfel''' is en Mitteljebirsh unn jehüürt zum linkrhejnischen Jebiet vum [[Rheinisches Schiefergebirge|rhejnischen Schieferjebirsh]].
== Ömjebung ==
Zesamme mit de [[Ardennen|Ardenne]] es et en jrooße Jebirshskett zwesche [[Rhein|Rhing]] unn [[Mosel|Musel]]. De Ejfel bestoht usß Vulkanejfel, Waldejfel, Huheijel unn Schnejfel. Vür allem in dä Vulkaneijfel is vill vulkanische Aktivität ze besishtije, zem Bispill [[Maar]]e wie dä [[Maria Laach|Laacher]] See.
Em Norde un em Süde hät se en Jebeed, wat de Föhreijfel jenonnt weed. Em Norde eß dat, wo et em Land öm [[Erff]] on [[Maas|Maaß]] noh dämm [[Norddeutsches Flachland|Norrdeutsche Plattland]] un [[Niederlande|Neederland]] jeed, fun [[Euskirchen|Öskerche]], un [[Düren|Düere]], beß noh [[Jülich|Jüülisch]]. Em NW em Osste hinger de Errff trik sesh fun [[Rheinbach|Rhingbach]] un [[Meckenheim|Mäkkeheejm]] bes noh Walberbärresch un Liblaa de [[Ville]] hen, di als nit beij e Eijfeler Landschaff jereschnet weed, och wenn se huh es un ööhndlish [[Wald]] drop hät.
== Städt ==
Wishtije Städt in dä Ejfel sinn: [[Mayen|Maye]], Mennech, Weive, [[Wittlich]], [[Bitburg|Bitburch]], [[Prüm|Prömm]], [[Gerolstein|Jerolstejn]], Maria Laach, [[Monschau]], [[Rütsche]], [[Heimisch]], [[Gemünd|Jemünd]], [[Schleiden|Schleede]], [[Hellenthal|Hellendal]], Adde. Wishtije Städt in dä Vürejfel sinn: Öskerche, [[Düren|Düre]], [[Aachen|Oche]], Rhenbach, Meckem, [[Bad Münstereifel|Mönsterejfel]], [[Zülpich|Zöllech]].
De nääßte Jrooßßstädt sinn [[Köln|Kölle]], [[Düsseldorf]], Oche, [[Koblenz|Kowwlenz]], [[Bonn]], [[Trier]], [[Luxemburg|Luxembursh]].
== Bööscher ==
* Peter Kremer: ''{{lang|de|Wo das Grauen lauert. Blutsauger und kopflose Reiter, Werwölfe und Wiedergänger an Inde, Erft und Rur.}}'' Düren 2003, ISBN 3-929928-01-9
== Süsh Och ==
{{Commonscat|Eifel|De Saachjrob_Ëijfell}}
== Websigge ==
* [http://dispatch.opac.d-nb.de/DB=4.1/SET=7/TTL=21/REL?PPN=04013749X {{PAGENAME}}-Bööscher] em Kattaloch fun de „Deutsche Bibliothek“
* [http://www.eifel.de - Portal met Reklame for de Rejjion {{PAGENAME}}] (''op [[Hochdeutsch|deutsch]]'')
* [https://www.diederich.com/EifelDistrict.htm Övver dä {{PAGENAME}} ier Jescheesh] (''op [[Englische Sprache|änglesch]]'')
[[Saachjrupp:Jebirje]]
[[Saachjrupp:Rhingland]]
7j86ehi11taepyh6gjbt7ivvxpa3qc8
Flashmob
0
5874
1611273
1610381
2026-04-08T00:05:09Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611273
wikitext
text/x-wiki
Dat Woot '''Fläshmop''' küdd_ussem_änglish fun [[United States|Amärrika]] zo unß.
Do häjs_et
''{{lang|en|flashmob}}'' fun
''{{lang|en|flash}}'', dä [[Blitz|Blez]], un
''{{lang|en|mob}}'', dä [[Pöbel]], ävver orr_enne [[Mensch|Minsche]]_Knubbel, dä Radau määt.
Enne Flashmob weed orjanisėeet, fö jewöönlijj_övver [[Weblog]]ß, [[Newsgroup]]ß, Fläshmop_Wikkieß oddo [[e-Mail]]-Kette,
un dann ann_ennem fürher beshtemmpte Plaz affjehallde.
För Aanungßlooß Lück, di do erömshtonn, süüt dat esu uß, allß wi wenn sijj_enne jruuße Aanzal Minnsche obb_en jehäjmißvolle Aat ob_äjnmoohl äjnish sinn, dat_se all_et sellve důnn un sijj_ejaal forhallde. Wat_se donn_eß janns_öff jät koomishet. Oohne Jrund op äjnmool Bäjfall klatsche för zwäj Menutte, oddor_e Leed senge, all mem [[Handy|Hänndi]] am lenke Uur met de Shweejemotte övver ruute Ruuse schwaade un dorbäj övverm_Kopp met de rääshte hannd_en de Luvv_eröm_fuchtelle, su jät.
Esu_enne '''Fläshmob''' eß nommal flöck widdo_föerbäj, un_di Lücksher jonn ööhnzwohen, allß wi wänn nix jewääse wööh.
Aanjevange hädd_et em Amiland, un övver_en Kunns Akzjoohn en {{lang|en|[[New York City]]}} en USA em Juni 2003
met allorläj Medije Äsho koohm en jannze Wäll fun Flashmopß flögk noh [[Europa]] erövver_jeschwapp. En alle jröößere [[Stadt|Shtädd]]_un [[Metropole|Mettropoole]] joov_ed_se, [[Kopenhagen|Koppenhaaren]], en [[Zürich|Züerish]], [[Rom]], [[Athen|Atteen]], [[Wien]], [[Berlin|Bällin]], en [[Düsseldorf|Düßßeldorv]]_un [[Köln|Kölle]], dä Shtadt [[Münster|Münßtor]].
Och wänn di Wäll flögk widdor noohleeß, joov_et doch norre_paa ingernazjonaale Fläshmops fordäjld_op ungerscheedlijje ööt en de Wääldt, wi_jo_m 25. Oktoober 2003 unn_o_m 18. Juuni 2004.
Enzwesche hann och [[Firma|Firrme]] dat Flashmobbing för sijj_äntdägg_unn mache Reklame domed_un dofüür: Am 9. Dezember 2005 um 13:06 Uur ([[MEZ]]) hät dä Färnsee_Sändor [[Eurosport]] med Swatch en ettlijje Jruuß_Städd_en Europa Flashmopß orrjaniseet,
wääje enne Ußloosung för de Fooßball_Wääldt Mäjsorschaff fun_de [[FIFA]].
== Websigge ==
* [https://web.archive.org/web/20190126042957/http://www.mashflob.com/ MashFlob :: The Worldwide Flashmob Community]
* [https://www.zeit.de/2003/38/Flashmobs En Zäjdungs_Attikkel övver Fläshmopß] un Smart Mobß en de Zigk (''op [[Hochdeutsch|deutsch]]'')
* [https://web.archive.org/web/20060221133717/http://www.sixtus.net/article/45_0_2_0_C/ Ennen Zäjdungs_Attikkel övver Fläshmopß] fun Mario Sixtus em Shpeejel (''op deutsch]]'')
* http://www.flash-mob.de/ — Foraffredunge un Bereeshde (''op deutsch'')
* https://web.archive.org/web/20050829070939/http://flash-mobbers.net/ — Foraffreedunge (''op deutsch'')
* [https://web.archive.org/web/20060203162808/http://flash-mob.com/ Fläshmop Websigge un Lėnggs_uß allor Wäldt] (''op deutsch'')
[[Saachjrupp:Internet]]
doqwx9cxh6zvq4yzivxmp21ow9dqb50
Gleumes (Krievel)
0
6178
1611314
1603693
2026-04-08T00:23:43Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611314
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch|}}
[[Beld:Gleumes_Krefeld.jpg|miniatur|right|D Brouerëij Jleumes en Kriievel]]
'''Gleumes''', ooder op krieewelsch Platt, de '''Jleumes''', es_ene kläjne [[Brauerei|Broueräj]] noh zem Zänntrumm fun [[Krefeld|Krievel]], joode hunndot [[Meter|Meeter]] nöchtlish fum Friedrichßplaz.
Alß '''Jleumeß''' känndt_mer orr_en ''ovverjärrish'' hallv_dunngkel_[[Lagerbier|Laaro_Bier]], wat — mer weed_et koum jlöüve — bäjem Gleumes jebroudt weedt. Zig_e paa Joohre han_se on_noch zwäij annder Bier_Zoote äm Aanjebott.
Diräg_do em Brouhuß_veed_Jleumes_och ußjeshengk, un orr_ėn ettlijje Knejpe en Kriivel kam_mer_et han. Jleumeß kriß_De en Kriievel bäjna en jeedem Jetränke_Hanndel.
== Wat fröjer woo ==
1896 hät dä ''Aujuß Jleumeß'' di Broueräij, di Mällzeräij un_di Weetschavv_jekouf. Dä Aujußß Jleumeß woo alld zig 1893 med_em Maria Wienges verhiirodt. De Wienges eß hück norr_en annder aale Huuß_Broueräj en Kriivel d_ävver di loohße zigg_e paa Joohre ier Bier annderswo bräue, allordingß noh_m Orrijinaal_Rezäpp. Och wänn do füür_em och alld_en [[Brauhaus|Brouhuuß]] an däm Plaaz woo, hä hädd_et jo shliißlish jekouf,
eß dä Aujußß Jleumeß dä Bejrünndo_fun_de Brouräj jewääse, wi_mer se hü_känndt.
Zigk 1896 weed_at Gleumeß Lager jebräudt.
== Gleumes sing Bier Zoote ==
Mer kritt bäjm Jeumeß di sellvßjebröüte Bier_zoote:
# ''Jleumes Larerbier'' Och bėkannd_allß ''Jleumes Alldt''
# ''Jleumes Hellbier''
# ''Jleumes Wäijze''
== Websigge ==
* [https://brauerei-gleumes.de/ Brauerei Gleumes] (''op [[Hochdeutsch|deutsch]]'')
[[Saachjrupp:Firrma]]
2bhkclg1eovx78jjmi0jgf3l4lu0aeh
Himmel un Äd
0
6380
1611305
1610516
2026-04-08T00:15:10Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611305
wikitext
text/x-wiki
{{Lemma_Wrede}}
'''Himmel un Äd''' iss en Biiloch uss [[Kartoffel|Ädäppel]]- unn [[Apfel]]breij, oddo [[Apfelkompott|-kommpott]].
Dat iss en Jerisht, dat ma in alle [[Köln|kölsche]] unn [[Rheinland|rhingländische]] Kneipe krijje kann. Et iss och flöck selbz jemaat unn ma isst_et och dohejm. Tüppisch iss_et als Biiloch zo [[Flönz (Woosch)|Flönz]], [[Blutwurst|Blotwosch]], [[Öcher Puttes]] of ou jebroen [[Leberwurst|Läwwewoosch]].
Dä Nom kütt wejl de Appel im Himmel hang unn dä Äädäppel in dä Ääd, klaa. Dozo drenk ma [[Kölsch (Bier)|Kölsch]], watt himmlijj schmäck, unn sintemalen paaß dä Nom besonders joot. In [[Neuss|Nüüß]] drenk ma en Samtkrare dohinger, dat iss jet för ze drinke met [[Schabau]].
Un wer et noch nit weiß, Himmel & Äd kann m´r och hüüre ! (https://web.archive.org/web/20121102080046/http://www.himmelunaed.de/). Kölsches Musikduo spellt nit nur kölsche Tön.
== Websigge ==
* [https://web.archive.org/web/20061115101619/http://www.rezeptewiki.org/wiki/Himmel_und_Erde E Rezëbp fö ''Himmel unn Ääd'' em Wikki med Rezëbde] (''op [[Hochdeutsch|döütsch]]'')
* [https://www.chefkoch.de/rezepte/49361017150083/Himmel-und-Erde.html E Rezäp un e Belld] (''op döütsch'')
{{Esse & Drinke}}
[[Saachjrupp:För ze Esse|Himmel un Ad]]
mgs9c6rkg2k5nmmfpfz45j38md543cd
Jrußbritannie
0
6795
1611161
1609322
2026-04-07T22:47:11Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611161
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Flag of the United Kingdom.svg|miniature|250px|right|Vaahn va Jrußbritannie]]
'''Jrußbritannie''' es ö [[Königreich|Könnigrich]] em Nordweste va [[Europa]]. Dö jrützde Insel va Europa bösteehd us d Deeler [[England]], [[Schottland]], [[Wales]] suwi [[Nordirland]], dat ävver net vass met di anger Deeler vorbonge es. Ävver och onjöväär 1000 kleng Insele, di sisch öm Jrußbritannie vordeele, jöhüüre dozo. Dat Land wood em Joohr 1920 jöjründ. Sing Hauptstadt es [[London]].
== Wo dr Naam Jrußbritannie herkütt ==
Dä Deel ''Britannie'' ä Jrußbritannie kütt van ö Wood, dat d au [[Kelte]] jöbrud hand. Öt steehd vöör ''Birth'', watt ösu jätt wi ''bont'' bödüüt. Dä Wooddeel ''Jruß'' kütt net va d Ängländer, d Franzuse brudde dat Wood. Hüü z Dachs moss ävver net mi va Ängland övv Jrußbritannie jösproche wäde. Dr richtije Naam van dat Land es ''Voreenichtes Könnigrich va Jrußbritannie un Nordirland''.
== Öt Wäär ==
Öt Wäär ä Jrußbritannie hängd van dr [[Golfstrom|Jolfstrom]] aav. Däm si wärm [[Wasser]] sorchd dovör, da töt op d Insel wärmer es als ä anger Deele op önö vorjlichbare [[Breitengrad|Breitejraad]]. Alljemeen lädt sisch saare, da töt em Norde van öt Land mi räänt als em Süde. Do es öt ävver wärmer.
Dat bökannd schläät Wäär va Ängland lädt sisch nowiise. Stonde ohne wolkevorhange Hemmel jitt öt öm d 1700, em Norde send öt komm 1000.
== Landschaff ==
[[Datei:Uk-map-de.png|miniatur|200px|right|D Deeler va Jrußbritannie]]
D Landschaff va Jrußbritannie lädd sisch ä 2 Deeler opdeeele. Em Süde es öt platt Land, em Norde hövvelisch. Öt moss beij di Deeler ongescheede wäde tösche di enkele Deeler va Jrußbritannie:
=== Ängland ===
Ängland es met 130.279 km² un jott 54,7 Milliun [[Mensch|Mänsche]] (2015) dr jrützde Deel va Jrußbritannie. Dr Norde va Ängland es ön hövvelije Jäjend, di sisch van dr platte Süde dütlich ongerscheed. D hükßde Stell va Ängland räckd mä knapp 978 Meter övver dr [[Meeresspiegel|Meeresspeijel]].
=== Wales ===
[[Wales]] es dütlich klenger als Ängland. Öt es mä 20.779 km² jruß, un knapp 3,0 Milliun Lüüh wonne do. Wales hükßde Stell es 1085 Meter huch.
=== Schottland ===
[[Schottland]] litt em Norde va Jrußbritannie un had ön Jrüde va 78.772 km². 5,1 Milliun Mänsche böwonne dat Landesdeel. D Städt met dö meetzde Äwonner va Schottland send [[Glasgow]] un [[Edinburgh]] suwi [[Aberdeen]].
=== Nordirland ===
[[Nordirland]] es dr kleenzde Deel va Jrußbritannie. Op di 13.843 km² lääve 1,7 Milliun Mänsche. Sing hükßde Stell es mä 849 Meter övver dr Meeresspeiel. Nordirland had zwei Jrußstädt, [[Belfast]] un [[Derry]].
== Sproche ä Jrußbritannie ==
Bo jädder ä Jrußbritannie sprecht [[Englische Sprache|Änglisch]] als ischde Sproch, ävver och anger Sproche komme ä Landesdeeler vöör. So weed ä Wales [[Walisisch|Walisesch]] jösproche. Ä Schottland es [[Gälisch]] d anerkannd Amtssproch.
== Wä Jrußbritannie böwonnt ==
Ängland es opjrond va sing Vorjangeheed als Kopp van dr [[Commonwealth]] ö Land met völl vorschiide Mänsche. Zösamme lääve jott 60 Milliun Lüüh en öt Land, di sisch zo 83,7 % op Ängland, zo 8,5 % op Schottland, 4,9 % op Wales un 2,9 % op Nordirland vordeele.
92,7 % van d Lüüh ä Jrußbritannie send Wisse.
== Religiun ==
74 % van d Mänsche ä Jrußbritannie saare, dat sö [[Christentum|Christe]] send. Dobeij moss bödaat wäde, dat Jrußbritannie met d [[Anglikanische Kirche|anglikanische]] Kerch ön eeje Religiun had, di zwar christlich es, ävver sisch van d römisch-kattolische Kerch ongerscheed.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/ Övver öt Land]
{{Navvi Europa Shtaate}}
[[Saachjrupp:Europa]]
[[Saachjrupp:Staat]]
[[Saachjrupp:Jruußbrittannje| ]]
eugsxbsuctxpbcyz5v50sokm7x22ubk
Kallendresser (Band)
0
6955
1611287
1603570
2026-04-08T00:11:44Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611287
wikitext
text/x-wiki
De '''Kallendresser''' sin en [[Bänd]] us [[Kölle]].
Se singe nor op [[Kölsch (Sprooch)|Kölsch]].
Se tredde em [[Fastnacht|Fastelovend]] op, spille ävver och söns et janze Johr övver.
Et jitt se zick 1987, ävver de Besetzung hät ald ens jewääßelt.
== Et Päsonnal ==
* Dä Matthias Esser [[Sänger|sėngk]],
* Dä Norbert Schumacher sėngk och un mät et Jerappels,
* Dä Andreas Gebhardt sėngk un shpillt [[Gitarre|Jitta]],
* Dä Frank Wachendorf sėngk un shpillt de Flitsch und de Jitta,
* Dä Thomas Gebhardt shpillt de [[Akkordeon|Quetsch]] un heut ėn de Taßte
* Dä Thorsten Flach shpillt de [[Bass]].
== Dä_Vädejangk ==
Vier vun dä Junge kumme ürshprönglij_uß Lunke, dä Bäätes kütt uß Esch un dä Thorsten kütt uß Sürth.
Anjefange hät alles irjendwann am Engk vun de 80er Johr bei enem Famillijefess, wo vier vun denne »Kallendresser« (dat wore Andreas, Thomas, Mattes un Frank) zesammesoße. Un wie dat esu ess, wann ene Kölsche fiere well, wood jelaach un jesunge, un die Junge jreffe no ehre Instrumnete (die wore domols zom Deil noch jeliehnt), öm jet för et Hätz zo singe.
Die vier kannte sich ald jet länger us d'r Nohberschaff, spillte zesamme Foßball un wore och musikalisch aktiv: se sange zesamme em Lunker Jugendchor un em »Collegium Cantorum Köln«, dat wor domols en a-capella-Jrupp, die Saache vum Meddelalder övver Spiritual un Gospel bes hin zo Pop-Leedcher »in closed harmony« jesunge han. (Dat »Collegium« is övvrijens och hück noch ahm exesteere.)
Ävver die kölsche Tön hatten et de Junge esu richtig anjedon: geprob woode Leedcher vun BAP, vun de [[Bläck Fööss]] un [[Höhner]], öm die dann bei jeder Jeläjenheit zo spille. Unverjeßlich bliev dobei ene spontane Session om Alder Maat, bei dem unger anderem dat »Kallendresser-Leed« gespillt wood un dodrop ene nette Huusbewohner e Präsentkörvje för »de Kallendresser« erungerjelooße hät. Un su hatte die Jrupp dann och endlich ene richtije un passende Name. Wie et dann esu jeiht, kome noh un noh (mit e paar Mol Wääßele) noch zwei wiggere Dresser (Norbert un zoletzt och noch Thorsten) dozo, un in d'r Besetzung vun hück es die Jrupp zick Mai '98 zosamme.
De Kallendresser sin ene kölsche Band die »irjendswie e beßje anders« es: et weedd för ene Optrett ald ens kei Jeld verlangk, mer es och ens met (kölsche) Naturalie zofridde - de Haupsaach es, et määt Spaß.
Mer d'r Zick han de Kallendresser ehre Spass an ahle, ald fass en Verjessenheit gerode kölsche Leedcher vum [[Willi Ostermann|Ostermanns Will]], vum Karl Berbuer, [[Gerhard Jussenhoven]] und noch andere mieh entdeck. Su ahle Leeder sin immer in ehrem Projramm, weil se off besonders wie för die Junge un ehr aat zo spille jemaat sin: spontan, ohne jroßes Jedöns und off och janz ohne Strom, einfach esu us Spaß an d'r Freud in irjendein kölsche Kneip.
Em Johr 2001 wood dann ävver en CD opjenomme, die de Kallendresser och selvs erusjebraht han.
== Plaate ==
* „Nor eimol Kölle jitt“ — K-DR Kölle (2001), CD
== Websigge ==
* [https://www.kallendresser.de/ Dä Kallendresser ihr Sigge]
[[Saachjrupp:Bänd|Kallendresser]]
[[Saachjrupp:Kölle]]
eoo6xquxwy41u9pzqa6fxx9xuop3vph
Kölsche Kaviar
0
7246
1611147
1608589
2026-04-07T22:45:57Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611147
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Himmel_un_Ääd.JPG|thumb|''Kölsche Kaviar'']]
{{Lemma_Wrede}}
'''Kölsche Kaviar''' es de kaale [[Flönz (Woosch)|Flönz]] met enem [[Röggelsche]], [[Mostert]] un [[Musik (Jemoes)|Musik]], dat es kleijgeschnette [[Zwiebel|Öllich]]. In [[Düsseldorf|Düsseldoof]] säät ma däsweje och ''Flönz met Öllisch'' dobei, unn im [[Et Berjische|Berjischen]] säät ma ''nekke Hennes''. Kölsch Kaviar hat nüüt mit däm [[Rußland|russische]] [[Kaviar]] ze donn. Et sieht nit ens so us.<ref>[http://www.kirchenweb.at/kochrezepte/schweinefleisch/wurst/blutwurst.htm Kölsche Kaviar]</ref>
== Websigge ==
* [https://www.koelnreporter.de/lecker/rezepte-a-z/koelsche-kaviar.html Kölsche Kaviar - Blotwoosch, Flönz und viele Namen]
== Quälle ==
<references />
{{Esse & Drinke}}
[[Saachjrupp:För ze Esse]]
[[Saachjrupp:Kölsch]]
kb0nt2sxhygwcg952pn74kpgtilncvq
Landschaftsverband Rheinland
0
7372
1611133
1603418
2026-04-07T22:42:46Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611133
wikitext
text/x-wiki
Dä '''Lanntshaffßfobannt Rhinglant''', offizzjäll: „''{{lang|de|Landschaftsverband Rheinland}}''“ odder '''LVR''', eß en [[Jedeedtßkörreposhaff]] em [[Rhingandt]] ennerhallef vun [[Noocht Rhing Wäßßfaale]]. Hä sull, su weet jesaat, '[[Regijon|Rigijonaale]] Oppjaave' övvernämme uß dä su jenannte
'[[Kommunale Sellevßforwalldung]]e', dat määt hä zom Bäjshpill aß ene [[Bowdrääjer]] odder [[Krankehusdräjer]] unnesuwigger. De Äjn sare dat eß domet de Jemäjnde nit zo mäshtish wääde, de anndere sare et eß öm dä Jemäjnde unnüüdish koßte un lück ze shpaare un övverhoup op en bäßßer Kvallitäät ze kumme, un öm ''jemäjnsəm'' Saache övverhowp fädish ze kiije, di ''jede_fö_sijj_alläjn'' mih_wi ärresh fimpshish, am_eng, ußfalle mööte.
== Zaale un Fakte ==
Dä Landshaffßferbannt woot [[1953 (Johr)|1953]] jejründt. Zoshtändish eß_e fö_dä Nodht_Däjl vun de aale [[Rhingprovinz]] vun de [[Proüße]], di_t zick däm [[Zwäjte Weltkreesh]] jo nit mieh jit. Hä häldt etwa achzeen Dousend Lück aanjeshtelldt. Hä hät singe Houpsez en [[Düx]] en [[Kölle]], ävver ungerhäldt a paa Ußßeshtälle, un bej Bedrarref och Boushtelle. Jeede [[Lantkring]] jeed [[Shtadt]] em Rhinglant sin Metjleed em LVR, un dä LVR eß dann domet och för di zoshtändish.
== De Metjleeder vum Fobanndt ==
Hee sinn (Shtanndt af Medde 2004) de Metmaachere bäjem Lanndschaffßfobannt un dozoo iir ''offizzjälle Noome'' un de Aanfangß_Boochstaave vun dänne iir Awto_Nummere:
{|
!|De '''[[Landkreis|Kringe]]'''
!|De '''[[Kreisfreie Stadt|Shtädt]]'''
|-
| valign="top"|
# Dä [[Kreijß Oche|Kring Ooche]] — ''{{lang|de|Kreis Aachen}}'' — [[AC]]
# Dä [[Kring Düüre]] — ''{{lang|de|Kreis Düren}}'' — [[DN]]
# Dä [[Errftkring]]/[[Kring Barrschem]] — ''{{lang|de|Rhein-Erft-Kreis}}'' — [[BM]]
# Dä [[Kring Üßkirshe]] — ''{{lang|de|Kreis Euskirchen}}'' — [[EU]]
# Dä [[Kring Hajnßbersh]] — ''{{lang|de|Kreis Heinsberg}}'' — [[HS]]
# Dä [[Kring vun Kleve]] — ''{{lang|de|Kreis Kleve}}'' — [[KLE]]
# Dä [[Kring Mätmann]] — ''{{lang|de|Kreis Mettmann}}'' — [[ME]]
# Dä [[Kring vun Nüüß]] — ''{{lang|de|Rhein-Kreis Neuss}}'' — [[NE]]
# Dä [[Boverbärrjische Kring]] — ''{{lang|de|Oberbergischer Kreis}}'' — [[GM]]
# Dä [[Rhing-Bärrjische Kring]] — ''{{lang|de|Rheinisch-Bergischer Kreis}}'' — [[GL]]
# Dä [[Rhing Siesh Kring]]— ''{{lang|de|Rhein-Sieg-Kreis}}'' — [[SU]]
# Dä [[Kring Fiierse]] — ''{{lang|de|Kreis Viersen}}'' — [[VIE]]
# Dä [[Kring Weesel]] — ''{{lang|de|Kreis Wesel}}'' — [[WES]]
| valign="top" |
<ol start=14>
<li> [[Aachen|Ooche]] — ''{{lang|de|Stadt Aachen}}'' — [[AC]]</li>
<li> [[Bonn|Bunn]] — ''{{lang|de|Stadt Bonn}}'' — [[BN]]</li>
<li> [[Duisburg|Düüßbursh]] — ''{{lang|de|Stadt Duisburg}}'' — [[DU]]</li>
<li> [[Düsseldorf|Dößeldorref]] — ''{{lang|de|Stadt Düsseldorf}}'' — [[D]]</li>
<li> [[Essen|Äßße]] — ''{{lang|de|Stadt Essen}}'' — [[E]]</li>
<li> [[Köln|Kölle]] — ''{{lang|de|Stadt Köln}}'' — [[K]]</li>
<li> [[Krefeld|Kriievel]] — ''{{lang|de|Stadt Krefeld}}'' — [[KR]]</li>
<li> [[Leverkusen|Lävverkuuse]] — ''{{lang|de|Stadt Leverkusen}}'' — [[LEV]]</li>
<li> [[Mönchengladbach|Mönshenjlatbach]] — ''{{lang|de|Stadt Mönchengladbach}}'' — [[MG]]</li>
<li> [[Mühlheim an der Ruhr|Möllem]]/[[Ruhr]] — ''{{lang|de|Stadt Mülheim an der Ruhr}}'' — [[MH]]</li>
<li> [[Oberhausen|Ovverhause]] — ''{{lang|de|Stadt Oberhausen}}'' — [[OB]]</li>
<li> [[Remscheid|Rämshejd]] — ''{{lang|de|Stadt Remscheid}}'' — [[RS]]</li>
<li> [[Solingen|Solinge]] — ''{{lang|de|Stadt Solingen}}'' — [[SG]]</li>
<li> [[Wuppertal]] — ''{{lang|de|Stadt Wuppertal}}'' — [[W]]</li>
</ol>
|}
=== De Shtädt un Jemëjnde en de Kringe fum Fobanndt ===
<div style="margin:0; border:0; padding:0 1em">
{{Navvi Shtädt Kr Oche}}
{{Navvi Shtädt Kr Dürre}}
{{Navvi Shtädt Kr Barrschem}}
{{Navvi Shtädt Kr Üßkirshe}}
{{Navvi Shtädt Kr Hajnßbersh}}
{{Navvi Shtädt Kr Kleve}}
{{Navvi Shtädt Kr Mettmann}}
{{Navvi Shtädt Kr Nüß}}
{{Navvi Shtädt Kr Boverbärrsh}}
{{Navvi Shtädt Kr Rhing-Bärrsh}}
{{Navvi Shtädt Kr Rhing Siesh}}
{{Navvi Shtädt Kr Fierse}}
{{Navvi Shtädt Kr Wesel}}
</div>
== Luur och ens ==
* [[Landschaftsverband Westfalen-Lippe|Lantshaffßfobannt Weßßfaale-Lippe]]
== Websigge ==
* De [https://www.lvr.de Websigge vum „''{{lang|de|Landschaftsverband Rheinland}}''“] (''et miitß op [[deutsch (Shprooch)|deutsch]]'')
[[Saachjrupp:Rhingland]]
[[Saachjrupp:Nordrhein-Westfalen]]
6778eb3l5wqkfmy66wmu0zeuhrelvqk
Microsoft Windows
0
7707
1611118
1609020
2026-04-07T22:35:00Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611118
wikitext
text/x-wiki
'''Microsoft Windows''' {{IPA|ˈmaɪkɹəsɒft ˈwɪndoʊz}} is' ene [[Markennom]] för ene [[Bedriefsystem]] vun [[Microsoft]]. Janz primitif wör ''Microsoft Windows'', wee als bloodisch Vüürlog [[GEM]] oder [[Rohmenarbick]], en jroofische Erwickerung des Betdreevsystäämchers [[MicroSoft-DiskettOperazioonsSüsteem]]. Inzwische hat Finster/Windows das DOS-Fundament links lejje jeloße un preißt sisch selvs zum Noohfoljer odder Alternatief jääje DOS.
== Prodüktleencher ==
=== 16-Bit-Vesiunne vun Microsoft Windows ===
* [[Microsoft Windows 1.0|Windows 1.0]]
* [[Microsoft Windows 2.0|Windows 2.0]]
* Windows 3.0 (Nöher beschriwwe unger [[Microsoft Windows 3.x|Windows 3.x]])
* Windows 3.1
** Windows 3.11
* Windows för de Arbigsjroppe 3.1
** Windows för de Arbigsjroppe 3.11
=== DOS-Linnisch för 32-Bit-Rechner ===
De [[32-Bit-Aaschitektur|32-Bit]]-Vesiunne baseeren op et [[MS-DOS]]-Süstääm, besitzen äwwer enen eije Süstäämkern ([[Kernel]]), dä noh dämm Süstäämstart de Süstäämzejreffe steuert. ''MS-DOS'' is trutzdääm intejraler Bestandtejl, jenau wie och dat Projramm [[Scandisk]]. Sig
''Microsoft Windows 95'' jitt et usserdääm de ejjeschränk Ungerstützung för [[prämptiefes Multitasking]] un dr Spischerschotz. Diss Linnisch weed uch als ''Windows 9x'' bezejschnet.
Windows 95 baseete Vesiunne:
* [[Microsoft Windows 95|Windows 95]]
** Windows 95
** Windows 95A
** Windows 95B
** Windows 95C
* [[Microsoft Windows 98|Windows 98]]
** Windows 98
** Windows 98SE
* [[Microsoft Windows ME|Windows ME]]
=== NT-Linie ===
Die ''Microsoft Windows NT''-Serie besitz ene eije [[Kernel]] bzw. Bedreevsystem-Kern. Dat Kürzel '''NT''' stejt luut Microsoft för '''New Technology''', wie ejner Relies-Ankündijong vun 1993 zu entnehme ist und nit, wie jelejentlich aanjenomme, för ''N-Ten'' (N10), ingem Emulator, op welschem dat Süstääm vun Microsoft in dä Anfangsfoos bedrivve wurd.
== Ußßerdämm ==
* [[Betriebssystem]] (operating system)
== Websigge ==
* [https://www.winhistory.de/ Seite mit allen Windowsversionen und dazugehörigen Screenshots und Infos]
* [http://www.microsoft.com/germany/windowsxp/praxis/history/default.mspx Geschichte von Microsoft Windows 1.0 bis XP aus der Perspektive Microsofts]
* [http://www.neowin.net/articles.php?action=more&id=53 Geschichte von Microsoft Windows] (englisch)
* [http://www.microsoft.com/windows/WinHistoryDesktop.mspx Microsoft Windows Desktop Products History] (englisch)
* [https://www.winfaq.de/ Fragen und Antworten rund um Windows, die ultimative FAQ im Internet]
* [http://www.windowszone.de/ Microsoft: Wissensportal rund um Windows]
* [https://www.levenez.com/windows/ Windows-Versions-Geschichte]
* [https://web.archive.org/web/20051108173140/http://www.windowszone.de/Windows_95_Vista.Windows Das Treffen der Generationen: Windows 95 und Windows Vista. 10 Jahre Entwicklungsgeschichte (Teil 1, Windows 95 erscheint)]
[[Saachjrupp:Kompjutorëij]]
mdw6jj5jolcxgw5kk6i1x1aj43aovw9
Mölmsch
0
7783
1611264
1603515
2026-04-08T00:01:42Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611264
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel op|Kölsch|}}
'''Mölmsch''' weed in [[Mölm (Ruhr)|Möln]]/[[Ruhr]] jeschwaadt, dat is denne Müllemer doo ihr [[Shprooch]].
Mölmsch iß ene [[Süüdjeldersch (Shprooch)|Süüdjeldersch]]e [[Dialekk]] unn allso jood verwandt med däm [[Arneemsch (Shprooch)|Arneemsch]] zom Beijshpill, un dää Shprooche vun [[Nijmegen]] odder [[Zevenaar]]. För dat Södjelldersch weet och [[Deutschneederlänndisch (Shprooch)|Deutschneederlänndisch]] jesaat, wat ävver och ene [[Bovverbejreff]] eß, wo et nuur beij hüürt. Mölmsch is och eijne vun dä [[Oßßberrjisch (Shprooch)|Oßßberrjische Sprooche]], wo ußßerdämm noch dat [[Waddisch Platt|Waddisch]] un dat [[Kettwijjer Platt]], beij hüüre. Dat sin [[Niederfränkisch (Shprooch)|Neederfränkisch Sprooche]], wo dat [[Berrjisch (Shprooch)|Berrjisch]] ene Ennflußß drop jehatt hätt, keijn Wunder wo dat Jebeed sintemool enne Deeijl vun em [[Bärrjische Lannd]] jewääse eß.
Die Süüdjelldersche Shprooche un die [[Limburjisch]]e Dialekkte maache <!--jemeijnsaam-->zosamme och de [[Südneederfränkisch (Shprooch)|Südneederfränkisch]]e <!-- ([[Niederfränkisch]]e) --> Dialekkte op, die widder beij et [[Nėederdeutsch (Shprooch)|Neederdeutsch]] odder [[Plattdeutsch (Sprooch)|Plattdeutsch]] jezallt weede.
Op de andere Sick, [[Holten]] un [[Sterkrade]], Deijle von hück [[Ovverhause]], un [[Ruhrocht]], hück noh [[Düüßbursch]] ėnnjemeijndt, han zominnßtens frööjer en [[Kleverlänndisch (Shprooch)|Kleverlänndisch]]e Sprooch jeschwaadt. Dat Kleverlänndisch jilld och alls ene Deutschneederlänndisch Shprooch.
[[Äßße-Wadden|Wadden]] un [[Äßße-Këttwish|Këttwish]] jehüüre hück zo Essen, ävver in [[Äßße (Shtadt)|Essen]] weed alld, als wie en [[Osterfeld]], wat hück och ene Deijl vun Ovverhausen eß, mieh ėnn en Aat [[Weßßfäälisch (Shprooch)|Weßßfäälijje Shprooch]], en dat [[Fränkisch-Weßßföölisch]], jekallt. A jood Beispiel dafö es dat [[Borbecksch Platt|Borbecksch]]. De nöchtlishßte Linnisch, vun dämm — wie mer säät — [[Rheinische Fäsher]], dat eß de [[Eijnheijzplurrallinnisch]]. Se weet nommaal als de Kannt vun däm Jebeedt aanjesinn<!--loort-->, wo de Lück [[Weßßföölisch (Shprooch)|Weßßföölisch]] schwaade.
== Mölmsch Leeder ==
Et bekanntste Möllemsch Leed iß dat Zinnt Määtes Leed „Ssinter Mätes Vögelsche.“ Dat is wie dat Leed „Der [[De Hillije Zinte Määtes|hillije Zinte Määtes]]“ e Leed wat beijm [[Kötte]] jesunge weed, hüürt beij de histoorische „Heischeleeder“, un sing Woozele kumme uß dä Zick vun de aale [[Jermaane]]. Et iß jööß bekanndt vun [[Flander]]e övver [[Brabant]], un [[Limburg (Provinz)|Limburg]] un der [[Niederrhing|ungere Rhing]].
== Websigge ==
* [https://www.muelheim-ruhr.de/moelmsch_platt1.html Mölmsch] (''op [[deutsch (Shprooch)|deudjj]] un mölmsch'')
* [http://www.lvr.de/FachDez/Kultur/Landeskunde/Alltagskultur/kompetenz/Sprache/sprache/platt.htm Rheinische Sprache] (''op [[deutsch (Shprooch)|deutsch]]'')
[[Saachjrupp:Sprooch]]
e0shfq28mcd36rln6ccj3y8y17egzxa
Norden (Stadt)
0
8015
1611092
1597107
2026-04-07T22:13:31Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611092
wikitext
text/x-wiki
{{Lemma Amplisch}}
{{Atikel_op|Kölsch}}
[[Beld:Schöninghsches Haus msu88.jpg|miniatur|100px|left|Schöninghsches Huuß en Norden]]
'''Norden''' eß en [[Stadt]] en [[Ostfriesland|Ossfrißland]].
Meddenem [[Bahnhof|Baanhoff]] un Kriehsforwaldung un ennem [[Rathaus|Roodhus]] un [[Kaserne|Kassärne]]. Ävver oohne [[Meer]]. Do för litt Norde ävver am [[Norder Tief]], wat am Engk, e janz eng fott, en [[Siel|Siejl]] hät. Un janz noh hät et dä Oot [[Norddeich|Norddeisch]], do essene [[Deisch]], ne [[Hafen|Haafen]] unn_et Meer. Jottseitdank jibbet et Mittelhaus.
==Weblink ==
[https://www.norden.de Norden]
{{Commons|Norden (Ostfriesland)|Norden}}
[[Saachjrupp:Stadt en Niedersachsen]]
34dzhly8re2f289jimcoy8cv64xyjd7
Paveier
0
8281
1611107
1603447
2026-04-07T22:30:21Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611107
wikitext
text/x-wiki
Di '''Paveier''' sin en [[Bänd]] uß [[Köln|Kölle]]. Se senge vill op [[Kölsch (Sprooch)|Kölsch]] ävver nit nuo. Se dunn fill em [[Karneval|Kanevall]] shpille, hatte haufewies Faßtelooventßtophits, se sinn ävver och sönß joot dobäij un shpillen_et_jannze Joohr övver. Zick ville Johre jehüühre se zo dä Top-Bänds us d´r Domstadt - däm kölsche Kleeblatt.2013 weed die Bänd 30 Johr alt. Am 2. Juni dunn se kräftisch Jebootsdach fiere - met enem Open-Air am Tanzbrunne.
== Et Päsonnal, wie se hück spille==
* Dä ''Hans Brühl'', jenannt ''Bubi'', shpillt [[Gitarre|Jitta]],
* Dä ''Sven Welter'' [[Sänger|sėngk]] un spillt Jitta
* Dä Minibömmel ''Klaus Lückerath'' sėngk un shpillt de Jitta,
* Dä ''Bodo Schulz'' shpillt de Jitta, un
* Dä Detlef Vorholt heut ėn de Taßte.
* Dä ''Johannes Gokus'', jenannt „''Johnny''“, shpillt et [[Schlagzeug|Schlachzeuch]].
== Et Päsonnal en de Ursprungsbesetzung ==
* Dä ''Hans Brühl'', jenannt ''Bubi'', shpillt Jitta,
* Dä ''Micky Brühl'' sėngk
* Dä Minibömmel ''Klaus Lückerath'' sėngk un shpillt de Jitta,
* Dä ''Bodo Schulz'' shpillt de Jitta, un
* Dä ''Detlef Vorholt'' heut ėn de Taßte.
== Dä Vädejangk ==
De miißte vun dä Junge kumme ürshprönglij_uß [[Dellbrück]], nur dä Minibömmel kütt wall uß [[Sölz]]<!-- un dä [[Imi]] Detlef wonnt hück en ??-->. Die hatte ald alß Pänz en_de Scholl meddenann_ze_donn_un Mussik jemaat. De Bänd hät et ald vüür dä Jründung [[Jahr 1983|1983]] jejovve un do hät se sich noch de ''Colonia Rangers'' jenanndt, un se han füür_allem [[Kanntri Mussik]] op [[Kölsch (Shprooch)|Kölsch]] jemaat, met ier winnish Äfollesch.
Nohdämm se sish dä Naame aveier verpaßß hatte — noh dä [[Paveier (Beruf)|Paveier]] di_t [[Pflasterer|Plaßter]] op unß [[Straße|Shtrooße]] maache — do hann se dä {{lang|en|Kanntri}} fottjelohße.
Dä Naame hätt övverijjenß et ''Heidi Knipp'' uss_em Kölsch_Nohkiksel eruß_jesöök.
Zick dämm hann se sish met ettlijje Fasteloovenzhiz joot Jehüer voschaff. Die wooren faß_all vum ''Hans Knipp'' ußjedaach, dä och fö_de [[Bläck Fööss]] schriiv. Et jingk_loßß_med „Am Ruusemondach“ un däm shtimmungßfolle „Ich nemm d'r Dom met“ di bäij [[EMI Electrola|EMI]] erußkoohme.
Koot drop hät dä ''Günter Ilgner'' se en sing ''Gerig Musikverlage'' jehollt un op däm Läjbel ''PAPAGAYO'' produzėet. Hee jov et en jannze Räij joot bekannte, un Leeder di aankoome_un de Pavaijer beqannt jemaat han, wi_dat Danzleed „Beim Toni aan d'r Iesbud“ vüür_allem ävver 1986 dä Supper_Fasteloovenz_Hit „Heut' brennt mein Iglu … (Snappköppskassörsken)“
== Plaate ==
Dat eß nuur en Ußwaal:
* „Üvverall“ — Papagayo Kölle (1987), LP — {{EAN|5 099915 954411}}
* „20 Erfolge“ (ßämplo) Papagayo Kölle (1990), CD — {{EAN|4013127002532}}
* „Lieber Schweigen“ Pavement Records Kölle (1991), CD — {{EAN|4012122200011}}
* „Beinah“ Kölle (1993), CD — {{EAN|401212260019?}}
* „Alles okay“ Pavement Kölle (1994), CD — {{EAN|4012122600309}}
* „Zwesche Himmel un Ääd“ Kölle (1995), CD — {{EAN|401212260050?}}
* „Joot jelaunt“ Pavement Records Kölle (1996), CD — {{EAN|401212260060?}}
* „15 Johr“ (ßämplo/Läijf) Pavement Records Kölle (1997), 2 CD<nowiki></nowiki>s — {{EAN|4012122600705}}
* „Let's go Kölle“ Kölle (2001), CD — {{EAN|401212260080?}}
* „Sulang“ Kölle (2002), CD — {{EAN|401212260106?}}
* „Heimat es“ Kölle (2012), CD
== Websigge ==
* [https://www.paveier.de/ Dä Paveier ihr Sigge] (op ''[[Hochdeutsch|deutsch]]'')
* [https://www.pavement.de/ Pavement Records] (op ''deutsch'')
[[Saachjrupp:Bänd]]
[[Saachjrupp:Kölle]]
02hgw6qwlyzk7ip8zrguufcf2jitx2l
Red Cientifica Peruana
0
8485
1611174
1610314
2026-04-07T22:51:48Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611174
wikitext
text/x-wiki
De ''{{lang|es|'''Red Cientifica Peruana'''}}'' hät dä [[nic.pe]] unger sesh. Dä älleedish en [[Peru|Perruh]] de [[Zoodëijlung]] fun de {{lang|en|[[Subdomain]]s}} unger [[.pe]] dä [[Top Level Domain]] fun Perruh em [[Internet]].
== Websigge ==
* [https://web.archive.org/web/20080704164904/http://www.iana.org/root-whois/pe.htm De Sigg för .pe] bäij de [[iana]]
* [https://www.nic.pe/ nic.pe - Red Cientifica Peruana - sing Houm_Päjtsch] (''op [[shpanesh (Shprooch)|shpanesh]]'')
[[Saachjrupp:Südamerika]]
[[Saachjrupp:Internet]]
ql7b0avahkweesjxy3x4euigm871aha
Rheinland-Pfalz
0
8510
1610995
1610191
2026-04-07T20:46:01Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610995
wikitext
text/x-wiki
{{Lemma Amplisch}}
{| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;"
|+<font size="+1">'''Rhingland-Pallz'''</font><br />
! Landesfahn
! Landeswappe
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| align="center" | [[Datei:Flag of Rhineland-Palatinate.svg|150px|Fahn vun Rheinland-Palz]]
| align="center" | [[Datei:Coat of arms of Rhineland-Palatinate.svg|80px|Wappe vun Rheinland-Palz]]
|-
! colspan="2" | Basisdaten
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Landeshoupshtadt]] : || [[Mainz]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Jebiet]]: || 19.847,39 [[km²]] <small>([[Liste der deutschen Bundesländer, geordnet nach Fläche|9.]])</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Enwohner]]: || 4.059.604 <small>([[Liste der deutschen Bundesländer, geordnet nach Einwohnerzahl|7.]])</small><br /> <small>''(30. Juni 2005)''</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Lück pro Kwadraat-<br />killometer: || 205 Enwohner/[[Kwadraatkillomeeter|km²]] <small>9.</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Schulde: || 6.262 € pro Enwohner <br /><small>''(2002)''</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Schulde jesamp: || 25,4 Mrd. € <small>''(2002)''</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[ISO 3166-2:DE|ISO 3166-2]]: || <tt>DE-RP</tt>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Offiziell Websick: || [https://www.rlp.de/ www.rlp.de]
|-
! colspan="2" | Pollitik
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Stemmen em [[Bundesrat (Deutschland)|Bundesroot]]: || 4
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Ministerpräsident]]: || [[Kurt Beck]] ([[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]])
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Rejierende Parteie: || [[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]]-[[Freie Demokratische Partei|FDP]]-Koalition
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top" |
| [[Sitzverteilung in den deutschen Landesparlamenten|Sitzverteilung im Landtag]]<br />(101 Sitze):
| [[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]] 49<br />[[CDU]] 38<br />[[Freie Demokratische Partei|FDP]] 8<br />[[Bündnis 90/Die Grünen|B90/Grüne]] 6
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Letzte Landdaachswahl: || [[26. März]] [[2006]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Nächste Landdaachsswahl: || [[2011]]
|-
! colspan="2" | Landkaat
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| colspan="2" align="center" | [[Datei:Germany Laender Rheinland-Pfalz.svg|300px|Bundesland Rheinland-Pfalz im Südwesten Deutschlands]]
|}
'''Rhingland-Pallz''' es_e [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]] em [[Himmelsrichtung|Södweste]] vun [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]], dat am [[18. Mai]] [[Joohr 1947|1947]] jebilt es wudde.
Et jrenz aan de Länder [[Baden-Würthemberg|Bade-Wöötebersch]], [[Hessen|Heßße]], [[Nordrhein-Westfalen|Noodrhing-Wäßßfaale]], un et [[Saarland]], un aan de [[Shtaat|Länder]] [[Belgien|Beljie]], [[Luxemburg|Luxembursh]] un [[Frankreich|Frankrish]]
{{Navvi Shtädt Rhingland-Pallz}}
{{Navvi Bunndeßlänndo Döütschlanndt}}
[[Saachjrupp:Rheinland-Pfalz| ]]
[[Saachjrupp:Bundesland (Dütschland)]]
rw9qizvfudqh0qsjvrlqalvxauqg58h
Rénmínbì
0
8545
1611139
1610615
2026-04-07T22:43:13Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611139
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Kölsch}}
'''Rénmínbì''' (schinesisch 人民币 rénmínbì, wötlisch ''Volkswährung'') is dat [[Jeld]] vun dä Schineesen in dä [[Volxrepublik Schina]].
Noh der ISO 4217 weed et mėt „[[CNY]]“ affjekööz. In China selvs bruchen se ävver „[[RMB]]“ dovür. Dat Sümmbol för Rénmínbì eß ¥.
Jezällt weed dat Jeld in Schina in ''Yuán'' (formell: 圆, dat eß ''Einheit'', söns jewöönlish: 元). Ene ''Yuán'' sin 10 ''Jiǎo'' (角) un dat sin widder 100 ''Fēn'' (分).
Wäm_mer janz jewöhnlish de Schlabberschnüßß schwadt säät mer fö_dä ''Yuán'' öff ''Kuāi'' (块, dat es ''Stöck'') un fö_de ''Jiǎo'' dann ''Máo'' (毛).
== Wat de Aanpacke kannß ==
Et jitt Sching för 100, 50, 20, 10, 5, 2 un 1 ''Yuán''; Sching vun 5, 2 un 1 ''Jiǎo''; dozoo 5, 2 un 1 ''Fēn''.
Et Mönnzjeld eß 1 ''Yuán''; 5, 2 un 1 ''Jiǎo''; un zolez 5 un 1 ''Fēn''-Shtöck.
Dat janze ''Fēn''-Jeshräppel — Metall- wi Papierjelld — weed winnish jebruch un mer kridd_et bloß noch sellten ėn de Finger.
== Beschänkunge ==
Rénmínbì jidd_et bloß in [[Volksrepublik China|Shina]]. Anderswo darf mer se nit hinbrenge oder metnemme un dröm kammer se och nit kriije. Wenn de Jelld noh Shina metnemme schecke odder övverviese wells, mußte en andere Wäerung nemme. Dat jeiht.
== Ömwääßele ==
Zick [[1994 (Johr)|1994]] es dat Shinesische Jeld met der Ammis ihre [[USDollar|Dollaars]] verbonge.
== Falsch_Jellt ==
Nohjemaate Sching jiddet öffter. Besönderß de neüe 50 un 100 ''Yuán'' Rénmínbì hannet der Fällscher aanjedonn. Wann ene Frembde domet aankütt, dann luuren de Schineesen janz besönders joot drop — Mißßtraue. Och ėn der Spaarkaßß kannß_De ėn Schina nit sicher sinn, dat_De kein verkierte Sching aanjedrieht krißß. Extra oder Doofheijt, dat weet mer nit weßße.
== Websigge ==
* {{commons|Chinese coins|Chinesisch Mönzjelldt}}
* [https://web.archive.org/web/20050904071003/http://www.pbc.gov.cn/english/ People's Bank of China — Nazjonaalbank vun der Volxrepublick China] ''(op schinesisch un [[Englische Sprache|änglisch]])''
* [https://www.bis-ans-ende-der-welt.net/China-B.htm de Sching fum Yuán Rénmínbì (CNY / RMB) 1953-2019] ''(op [[Hochdeutsch|dütsch]] un [[Englische Sprache|änglisch]])''
* [https://www.bis-ans-ende-der-welt.net/China-X-B.htm de Sching fum Yuán FEC (FEC) 1980-1994] ''(op [[Hochdeutsch|dütsch]] un [[Englische Sprache|änglisch]])''
[[Saachjrupp:Jeld]]
[[Saachjrupp:China]]
9bznoj06zsjx67msgf2fhcjy0nvnvgn
Rösrod
0
8547
1611080
1609047
2026-04-07T22:10:50Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611080
wikitext
text/x-wiki
{{Lemma Lokal}}
{{Atikkel_op|Kölsch|Wrede oder Akademie}}
{{clear}}
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" width="250" align="right" style="margin-left:1em; background:#e3e3e3;"
! Wappe
! Kaat
|- bgcolor="#FFFFFF" align="center"
| style="width: 145px;" | [[Image:DEU Roesrath COA.svg|120px|Wappen der Stadt Rösrath]]
| width="145" | [[Image:NRW_Roesrath.png|150px|Hee litt Rösrod]]
|-
! colspan="2" | Üvversich
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]]: || [[Noodrhing-Wäßßfaale|Noordrhing-Wääßfaale]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Rejierungsbezirk]]: || [[Kölle (Rejierungß Bezörrək)|Kölle]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Landkreis]]: || [[Rheijnesch-Berjische Kreis|Rheinisch-Berjischer Kreis]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie jrooß es dat? || 38,8 [[Kwadraatkilometer|km²]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Wievill Lück wonne do?]] || 27.102 ''<small>(31. Dezember 2009)</small>''
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Lück pro Kwadraatkilometer]]: || 698 <small>Minsche pro km²</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie huh litt dat? || 71–260 m ü. [[Normalnull|NN]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Postleitzahl]]: || [[51503]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Telefonvüürwahl]]: || [[02205]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| [[Wo es dat jenau?]] || 50 54' n. Br., 7 11' ö. L.
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Autokennzeeche]]: || <code>[[GL]]</code>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Amplisher Jemeijndeschlüssel|Jemeijndeschlüssel]]: || 05 3 78 028
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Veedel: || 4 Veedel
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Ripuarische Dialäkk: || [[Kölsch (Shprooch)|Kölsch]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Adreß vun de Stadtverwaltung: || <small>Hauptstr. 229<br />51503 Rösrath</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Offizielle Websigg: || [http://www.roesrath.de www.roesrath.de]
|-
! colspan="2" | Politik
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bürjermeister]]: || Marcus Mombauer (CDU)<br />zick 2008
|}
'''Rösrod''' (amplisch: '''Rösrath''') es e Städtche tirektemang nevve [[Kölle]]. Et litt esu öm die fuffzehn Kilometer südösslich vum [[Kölner Dom|Dom]] op de [[Schäl Sick]].
==Jeografie==
===Wat fingk mer do?===
Halv Rösrod es ene jruuße Bösch. Em [[Köönichsfors]] un en de [[Waaner Heed]] kammer et sunndaachs un de Woch üvver wandere, loofe, mem Rädche fahre un sujar rigge. Nor Pilze plöcke es em Naturschutzjebiet verbodde. Dr hüchste Berch es dä [[Lüderich]]. 260 Meter jeiht et do erop. Fröher han se om Lüderich Berchbou bedrivve. Bes 1978 woodt hee Zink-Ääz avjebout. Och de ahl Römer han allt om Lüderich en dr Ääd jebuddelt. Durch Rösrod flüüß de [[Sülz (Fluss)|Sülz]]
===Nevvenaan===
[[Bensberg|Bänsberch]] litt em Norde. Dan kütt em Uhrzeijersenn [[Overath|Ovverod]], [[Luhme|Luumer]], [[Troisdorf|Trooßdorf]] un [[Kölle]].
==Veedel==
* [[Voaschbich]] (Forsbach)
* [[Hoffnungsthal]]
* [[Kleeneeche]] (Kleineichen)
* Rösrod meddendren (Rösrath Mitte)
==Vekier==
[[Image:Roesrath_Willkommen.jpg|thumb|left| Süül am Enjang vum Städtche]]
Rösrod hät ene eije Autobahnanschluss an de {{A|3}}. Ävver et jitt nor en Opfaht noh Kölle un en Avfaht us Richtung Kölle. För die Op- un Avfaht noh un us Richtung [[Frankfurt]] wor kei Jeld mieh do. Die Op- un Avfaht Richtung Frankfurt fingk mer doför em Nohberstädtche Luumer (Lohmar). Och en Luumer woren se kniestich. He han se de Op- un Avfaht Richtung Kölle enjespart.
Rösrod selver un Hoffnungsthal han_ene Bahnhoff un lije aan dä Linnich vun Kölle erop noh [[Engelskirsche]], wo etwa jede [[Shtund|Stund]] ene Zoch wigger, üvver [[Diringhause]] un [[Jummersbach]] bes noh [[Marienheed]] un zoröck jeiht, un en dä halve Stunde dozwesche blos bes_un vun [[Ovverod]].
De Iesebahn zwesche Bänsberch un Rösrod jitt et nit mieh. Dä letzte Zoch es 1961 durch dr Köönichsfors jebimmelt. Aan der Stell, wo die Bahn üvver de Stroß (L170) fuhr, jov et keen Schranke. Ene Kääl met en Fahn sprong vun der Lokomotiev erav un heelt de Vekier op, sulang bes dä Zoch verbei wor. Hückzedaach triff mer op dä ahle Bahntrass Minsche, die hee wandere, loofe udder mem Rädche fahre.
{{clear}}
==Ne jruuße Laade==
Ne jruuße Laade es et Möbelzentrum. Vill Lück kummen vun wigg her, öm sich hee e neu [[Schaaf]] ze koofe.
==Wohrzeeche==
[[Image:Roesrath_Schloss_Eulenbroich_Torhaus_2006.jpg|thumb|right|Die Pooz]]
Die Pooz vum [[Schloss Eulenbroich]] es quasi dat Wohrzeeche vun Rösrod. Wann de Rösroder Bürjermeister ene Bref schriev, dan es en demm [[Brefkopp]] dat [[Logo]] vun dä Pooz avjebild. Die Pooz fingk mer och allewähs op Plakate udder Fessschreffde. Och op de Websigg vum Städtche es die Pooz ze sinn.
{{clear}}
==Fründschaffte met andere Städtche==
* [[Veurne]] ([[Belljie|Belgien]]), zick [[1974]]
* [[Chavenay]] ([[Frankrich|Frankreich]], [[Yvelines]]), zick [[1998]]
* [[Crespières]] (Frankreich, Yvelines), zick [[1998]]
* [[Feucherolles]] (Frankreich, Yvelines), zick [[1998]]
* [[Saint-Nom-La-Bretèche]] (Frankreich, Yvelines), zick [[1998]]
==Fastelovend==
[[Image:Roesrath_Torhaus_Schloss_Eulenbroich_Modell.jpg|thumb|left|Schloss Eulenbroich em Karnevalszoch]]
Nit nor de Kölsche sin an [[Ruusemoondaach]] jeck. Och en Rösrod jitt et ene Ruusemoondaachszoch. En Voaschbich un Hoffnungsthal jonn die Veedelszöch allt am Karnevalssunndaach. Un wie soll et anders sin, natörlich wor och die Pooz vum Schloss Eulenbroich em Karnevalszoch allt dobei, wie ehr an demm Beld nevvenaan sinn künnt.
{{clear}}
==Schörreskaarerenne==
[[Image:Schuerreskarrenrennen_Forsbach.jpg|thumb|Schörreskaare met jet drop]]
Fröher han die Buure met de [[Schörreskaar]] schwer Körv, Kessde udder Knolle noh'm Maat jebraat. Hückzedaach fingk mer die ahl Holzkaare nor noch beim Schörreskaarerenne. Alle naslang jitt et em Berjische Land en Kirmes met enem Schörreskaarerenne. Dobei jeiht et nit nor dodröm, se flöcks de Stroß erav ze schörje. Die Kaare weede staats erusjeputz un löstije Fijure un Spröch draan- un dropjebaut. Am Engk vun demm Spektakel kritt die schönste Kaar ene Pries.
{{clear}}
==Veraanstaltunge en Mundaat==
*'''Kölsch en Wööt un Tön''' - Allemolde em Janewar jitt et en Rösrod ene Kölsch-Wörkshop. Dann weed em Schloss Eulenbroich an enem Wochenengk vun morjens bes ovends kölsch jeschwaad un jesunge. Orjaniseet weed der Kölsch-Unterrich vum Monika Kampmann. Dat Monika kennt sich us met de kölsche Sproch. Et es en Kölle un dröm eröm bekannt för sing Jesangsinterpretatione en kölsche Mundaat.
*'''Mess op Kölsch''' - En de Fastelovendszigg jitt et en Voaschbich en de Kirch en Hillije Mess op Kölsch. Do deit dä Pastuur op kölsch prädije.
==Lück, die jet met Rösrod ze dun han==
* Karl Otto Conrady, Literaturhistoriker, wonnt en Rösrod.
* [[Monika Kampmann]], mäht un singk kölsche Leeder, wonnt en Stöcken un luurt vun do us jään op dr Kölner Dom.
* Alfred Neven DuMont, Zeitungsverleger, hät en Rösrod e Huus.
* Anke Engelke hät 1984 an de Freiherr-vom-Stein-Schull en Rösrod et Abitur jemaat. Die Quatschschnüss es bekannt jewoode mem Schullchor "Die Sonntagskinder".
* Chris Howland, Entertääner, wonnt en Rösrod.
* Babrak Wassa, kütt us Afjaanistaan un es dä Komponiss vun dä neu afjaanische Nationalhymne. He wonnt allt zick 1981 en Rösrod.
==För et Böcherschaaf==
* [[Klaus-Dieter Gernert]], [[Helmut Wolff]] u. a. (Hrsg.): {{lang|de|Chronik der Gemeinde Rösrath}}. Rösrath [[1993]]:
*# {{lang|de|Band: [[Volberg]] - Von den Anfängen bis zum Ende des [[18. Jahrhundert]]s.}} ISBN 3-922413-35-8
*# {{lang|de|Band: Rösrath - Von der [[Franzuusezick|Franzosenzeit]] bis zum Ende des [[zweijter Weltkreesh|Zweiten Weltkrieges]].}} ISBN 3-922413-36-6
==Websigge==
{{commonscat|Rösrath}}
* [http://www.roesrath.de/ De offizielle Websigg vum Städtche]
* [https://web.archive.org/web/20050418204133/http://www.gv-roesrath.de/sw/00000013.HTM Mieh üvver de Jeschichte]
* [https://www.partnerstadt-roesrath.de Mieh üvver de Fründschaffte]
{{Navi Städt Rheinisch-Berjische Kreis}}
[[Saachjrupp:Stadt em Rhingland|Rosrod]]
[[Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen|Rosrod]]
[[Saachjrupp:Berjisches Land]]
inuk8um1obh6zkw278fvpcuqk3b7gxu
Theodor Storm
0
9258
1611308
1609060
2026-04-08T00:19:49Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611308
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Theodor Storm (1817-1888).jpg|miniatur|right|150px|Theodor Storm]]
'''Hans Theodor Woldsen Storm''' (* [[14. September]] [[Joohr 1817|1817]] in [[Husum]]; † [[4. Juli]] [[Joohr 1888|1888]] in [[Hademarschen]]) wor enen nochtdoütschen [[Schriftsteller|Novelle_Shriivo]] un [[Dichter|Deeshto]].
De [[Familie|Familish]] vun sing Motte hätt ald zik Jenerazjoone in Husum jelääef.
Do un en [[Lübeck]] eß zor Schull jejange, shtudeet hätte dann en [[Kiel]] un in [[Berlin]] [[Jura|Rääch]].
En Kiel woa hä och ene Frünnd vun Theodor un Tycho Mommsen, met dänne zesamme hä Saagen uß Shläßwish un Hollshtäjn sammele däät.
1843 joaven se zesame dat „''{{lang|nds|Lederbook vun dree Frünnen}}''“ eruß.
En däm jlishe Joar hätt sish dä Theodor Storm als_enne Rääshßanwallt en singe Vattershtadt nidder un hieroadt 1845 sing äjen Kusiin, et Constanze Esmarch, di ald 1865 duud jeblivve es.
Met dä däänishe Rejierungk vun Husum doamoals koam hä avver övver krüttß un dröm hät hä im Joa 1852 singe Poßte voloare. <!-- als enne selvßständijje Rääshvodriijo ? koomish. -->
Hä trood_en dä preußishe Deenß en, eetß als_enne Assessoe en [[Potsdam]] un em Joa 1856 as_enne Kreisrishto in [[Heiligenstadt|Hillijeshtadt]]. Ävver sing Sääne no do Häjmaat vojing imm in_de Främbde nit.
Wi [[Schleswig-Holstein|Shläßwish-Hollshtäjn]] em Joa 1864 deutsch woat, doa koam dä Theodor Storm tirek no Husum zerökk, woa hä ne Landvocht woot un 1866 de zweete Ehe injingk med_dem Dorothea Jensen.
1867 woot hä Ampsrishto, un 1879 es hä opjeshtiije zom Ampsjereechtsroat. 1880 es hä Rau jetrodde un trok öm, noa Hademarschen. Doa es hä am 4. Juuli 1888 shliislish jestorve.
Theodor Storm woor anfangs mii enne Lürriko wi ene Novelleshrivo, un hä hät sish sellevs emmo soa jesin. En singe jedeechte spöet mer singe saachte natuur, sing vürneeme Shlishdishkäjt, sing fäjn hööshe Shtimmunge, un hüüot su jät wi de lejs Mussik dren. Sing enfache meloodishe Aat ze Vozälle hatt vill vun Läävensloßß aan sish, dobeij ävo och jet vun Drourishkäjt. Do is öff de Reed vun Verdroß mid_dem Leeve, vum vosüümpde Jlök, un shtelle Lejd.
De fröhe Novelle sin nit emmer jraad unnsentementaal jeshrivve, fö_n Bäjshpill nemm „''{{lang|nds|Immensee}}''.“ Shpääder saz sish dann mii ene kloorere
Rejalismus dörch, wi em „''{{lang|nds|[[Pole Poppenspäler]]}}'',“
un dat Bäste vun däm Storm sing Wärreke, dat is de Novell „''{{lang|de|[[Der Schimmelreiter]]}}''“ (Dä o_m Shimmel am rigge eß)
wo_de Minsch un_de Natuur middenäjnn in_do Kammf jeroade sin.
== Werreke ==
* „''{{lang|de|Immensee}}''“ (1849)
* „''{{lang|de|Im Sonnenschein}}''“ (1854)
* „''{{lang|de|Gedichte}}''“ (1857)
* „''{{lang|de|Auf dem Staatshof}}''“ (1859)
* „''{{lang|de|Veronica}}''“ (1861)
* „''{{lang|de|Auf der Universität}}''“ (1862)
* „''{{lang|de|Die Regentrude}}''“ (1866)
* „''{{lang|la|Viola tricolor}}''“ (1874)
* „''{{lang|nds|Pole Poppenspäler}}''“ (1875)
* „''{{lang|la|Aquis submersus}}''“ (1877)
* „''{{lang|de|Carsten Curator}}''“ (1878)
* „''{{lang|de|Hans und Heinz Kirch}}''“ (1882)
* „''{{lang|de|Zur Chronik von Gruishuus}}''“ (1884)
* „''{{lang|nds|Bötjer Basch}}''“ (1887)
* „''{{lang|de|Der Schimmelreiter}}''“ (1888)
== Bööscher ==
* ''{{lang|de|Husumer Beiträge zur Storm-Forschung}}'' (HuB)“, beß jätß 5 Bände, Erich Schmidt Verlag Berlin, <nowiki>[</nowiki>[http://www.ESV.info/set/TE380/katalog.html ESV]<nowiki>]</nowiki>
* ''{{lang|de|Storm - Briefwechsel}}'' (StBw)“, beß jätß 16 Bände, Erich Schmidt Verlag Berlin, <nowiki>[</nowiki>[http://www.ESV.info/set/TX086/katalog.html ESV]<nowiki>]</nowiki>
* Georg Bollenbeck: „Theodor Storm“, Insel Verlag Frankfurt/Main, (1988)
* Regina Fasold: „Theodor Storm“, Bibliographisches Institut Leipzig (1988)
* Winfried Freund: „Theodor Storm“, Kohlhammer-Verlag Stuttgart (1987)
* Roger Paulin: „Theodor Storm“, Verlag C.H.Beck München (1992)
* No-Eun Lee: „''{{lang|de|Erinnerung und Erzählprozess in Theodor Storms frühen Novellen}}'' (1848-1859)“, Erich Schmidt Verlag Berlin, (2005), 164 Seiten, 15,8 x 23,5 cm, fester Einband, ISBN 3-503-07927-0, <nowiki>[</nowiki>[http://www.ESV.info/3-503-07927-0 ESV]<nowiki>]</nowiki>
* Hartmut Vinçon: „Storm.“ rororo Bildmonographien, Rowohlt-Verlag Reinbek bei Hamburg (1999) ISBN 3-499-50186-4
== Websigge ==
* [https://www.storm-gesellschaft.de de ''Theodor Storm Gesellschaft'' iir Houpsigk] (op deutsch)
'''Orjinaal Texde vu_m Theodor Storm:'''
* [https://web.archive.org/web/20050213172038/http://www.uni-mainz.de/%7Epommeren/Gedichte/Storm „''{{lang|de|Gedichtesammlung}}'' “] (op deutsch)
* [https://web.archive.org/web/20060206205959/http://digbib.org/Theodor_Storm_1817/Gedichte „''{{lang|de|Gedichte}}'' “] (op deutsch)
* [https://web.archive.org/web/20060206210333/http://digbib.org/Theodor_Storm_1817/Pole_Poppenspaeler „''{{lang|nds|Pole Poppenspäler}}'' “] (op deutsch)
* [https://web.archive.org/web/20050427114928/http://www.phil-fak.uni-duesseldorf.de/germ4/novelle/kirch1.htm „''{{lang|de|Hans und Heinz Kirch}}'' “] (op deutsch)
* [https://web.archive.org/web/20060206210327/http://digbib.org/Theodor_Storm_1817/Der_Schimmelreiter „''{{lang|de|Der Schimmelreiter}}'' “] (op deutsch)
* [http://gutenberg.spiegel.de/autoren/storm.htm Theodor Storm - (op ''gutenberg.de'')] (op deutsch)
* [https://www.digbib.org/Theodor_Storm_1817/ Theodor Storm - (bäj DigBib.Org)] (op deutsch)
[[Saachjrupp:Mann|Storm, Theodor]]
q5ah0wm9tq1s4tmmdaadut5t7ll29n2
Tok Pisin
0
9269
1610982
1592560
2026-04-07T20:42:40Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610982
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
'''Tok Pisin''' es ön Sproch, di op [[Papua Neuguinea]] jösproche weed. Ä dat Land es öt dö Amtssproch. Sö weed och ''Pidgin Englisch'' jönannd.
== Wä Tok Pisin sprechd ==
Tok Pisin weed van onjöväär 120.000 [[Mensch|Lüüh]] als ischde Sproch, als [[Muttersprache|Moddersproch]] jösproche. Dozo komme noch 3 – 4 Milliun Mänsche, di öt als Zweidsproche mulle.
== Entwäggelung van d Sproch ==
Tok Pisin es ön Sproch, di sisch us änglische, melanesische un dütsche Wööd zösamme setzt. Vorscheedene [[Dialekt]]e zeeje dütlische Ongerscheede tösche dö Zösammesetzung van di Sproch. Tok Pisin zeechd ön Vorwandschaff zo d Sproche [[Pijin]] op d [[Salomone]] un [[Bislama]] op [[Vanuatu]].
== Jätt va vreuer ==
Dr Orsprong van di Sproch es en ön Zitt z sökke, als Walvänger em Stelle Ozean ongerwääß wore, un sisch met dat Volk, dat op dö Insele läävde, ongerhalde mood. Öt joov önö Mischmasch, dä us Änglisch un dö Lokalsproche zösammejesatze woch. Ängß van öt 19. Jahrhondöt wood di Sproch ön Handelssproch op di Scheffe, di met [[Kopra]] handele dänge. Öt zeechd sisch, dat Tok Pisin sisch flott ändere deed un sälvs tösche zwei Jeneratiune dütlische Ongerscheede en d Sproch z vänge send. Och tösche d Bure op öt Land un öt Volk en d Städte zeeje sisch Ongerscheede beij öt Spräche.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.linguist.de/TokPisin/ Övver d Sproch (Dütsch un Änglisch)]
[[Saachjrupp:Sprooch]]
m5g3vslmiqyqlpw9y1eba4g4aklhtts
Troisdorf
0
9285
1611045
1608664
2026-04-07T21:53:56Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611045
wikitext
text/x-wiki
{{Lemma Amplisch}}
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" width="250" align="right" style="margin-left:1em; background:#e3e3e3;"
! Wappe
! Kaat
|- bgcolor="#FFFFFF" align="center"
| style="width: 145px;" | [[Image:Wappen Troisdorf.svg|140px|Da Stadt Troisdorf ihr Wappe]]<br />
| width="145" | [[Image:NRW_Siegburg.png|190px|Hee litt Trooßdorf!]]
|-
! colspan="2" | Övverseesh
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Bundesland: || [[Nordrhein-Westfalen|Noordrhing-Wääßfaale]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" {Noreg0}
| Rijierungsbezörk: || [[Köln|Kölle]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Landkreijs: || [[Rhein-Sieg-Kreis|Rhing-Siesh-Kreijs]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie jrooß iss dat? || 62,17 km²
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wi vill Lück wohne da? || 76.826 ''<small>({{Name_Moohnd|6}} 2010)</small>''
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Lück pro Kwadraatmeter: || 1226 <small>[[Mensch|Minsche]] pro km²</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie huh lisht dat? || 55 m ü. [[Normalnull|NN]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Postleitzahle: || 53840, 53842, 53844
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Telefonvüürwahle: || 02241, 02203, 02246, 0228
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Wo iss dat jenau? || 50 49' n. Br., 7 9' ö. L.
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Autokennzeijshe: || <code>SU</code>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Jemeijndeschlüssel: || 05 3 82 068
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Veedel: || 12 Veedel
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Adräss vunn dä Stadtverwaltung: || <small>Kölner Str.176<br />53840 Troisdorf</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Offizzjelle Websigk: || [http://www.troisdorf.de www.troisdorf.de]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| E-Mail-Adräßß: || [mailto:pressestelle@troisdorf.de pressestelle@troisdorf.de]
|-
! colspan="2" | Politik
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Bürjermeijßter: || Alexander Biber [[CDU]]
|}
'''Troisdorf''' is de grüüßte Stadt im Rhing-Siesh-Kreijß un litt öößlich vunn [[Bonn]] unn [[Köln|Kölle]]. Me fingk et im Südooßte vunn dä Kölsche Bucht unn nördlich vumm Wääßterwaald. Zur Zick leeve 76.596 Eijnwohner (31.12.2005) in dem Industriestädtje em Grööne, su wie die Trooßdorfer ihr Städtje selever nenne.
Trooßdoorf hätt zwöllef Stadtdeel, die sich opp en Fläch von 62,17 [[Quadratkilometer|km²]] verdeele.
==Die Veedel heeßen:==
* Trooßdoorf
* Trooßdoorf Wess
Dat Veedel witt och ''ruude Kolonie'' jenannt. Dat litt an dä Daachziejele, die he all en Ruud jehalle sinn. Trooßdoorf Wess ees eener dä jüngste Veedel vun Trooßdoorf. Et wudd iirz em Oktoober 1999 noh de [[Kommunalwahl]] vum neue Shtadtrat jejründ. Früher dät dat Jebiet deelwies zo Overloor un zo Trooßdoorf jehüüre.
* Aleroth
Aleroth hätt en bewäächte Jeschisch hinger sich. Et wor nämlich en janze Zick lang jaanitt bewunnt, weil de Soldate em [[Zweiter Weltkrieg|zweite Weltkreech]] Platz brooten, öm ze üübe. Dat däten die en de [[Wahner Heed]] un en Aleroth. Dat Dörfje wud äver noh'm [[Krieg|Kreech]] widder besiedelt. Av 1969 jehüürt Aleroth zo Trooßdoorf. Dofüür dät et bei [[Lohmar|Luhmer]] jehüüre. Die Eenwunner vun Aleroth werde ''Sandhase'' jenannt.
* Sieshloor
De Eenwunner vun Sieshloor werde ''Ööchs'' jenannt.
* Overloor
* Friedrich-Wilhelms-Hött (kurz de Hött)
De Hött ees öm 1900 als Arbeedersiedlung vum nohjeläjene [[Stahlindustrie|Stohlwerk]] jejründ wudde. Dat Werk heeß hückzedaach [[Klöckner Mannstaedt Werke]]. Die Arbeeder komen us Kölle, uß [[Kallek]]. De Hött witt och de ''Schwaaze Kolonie'' jenannt. Dat hänk met dä [[Dachziegel|Daachziejele]] zesamme. Die sinn nämlich doorchweg [[Schwarz|schwaaz]]. Bes 1969 dät de Hött bei dat Amp Mengde jehüüre.
* Spich
De Eenwunner vun Spich werde ''Bleimöps'' jenannt.
* Kreesdorf
De Eenwunner vun Kreesdorf werde ''Lehmträtscher'' jenannt.
* De Rotter See
* Eischem
* Müllekove
De Eenwunner vun Müllekove werde ''Krööh'' jenannt.
* Berchem
De Eenwunner vun Berchem werde ''Frösch'' jenannt.
Die letzte drei jehüüre zom sujenannte Balkan, zo dämm och Mondorp un [[Nidderkassel]] zälle.
==Wat ees he alles passeert ?==
Trooßdoorf wudd et irtzte Mol eem Joor 1075 en_ener Uurkund vun de Benedektiner Mönche us'em Kluuster in Siebursh erwähnt. Äller sin nur die Veedel Eischem un Sieshloor. Die zwei wutten ad 832 urkundlich erwäähnt.
Em 19. Joorhundert hät dann de [[Industrie]] Einzoch jehalle en Trooßdoorf. 1815 hann se en Spich en Alaunhütt in Betrieb jenomme un 1816 ees en Jlockejeesserei in Sieshloor in Betrieb jejange. 1825 wudd met dämm Bau vun de Friedrich Willhelms Hütt aanjefange. Dat wor zeiirzt nur ene [[Hochofen|Huuhovve]]. Bees hück ees doruss de ''Mannstaedt-Werke'' jewudde, die weltweit bekannt sinn für ihr jewalzte Iiseprofile. 1887 ees met dämm Bau vun_ener Zündhööttchefabrik aanjefange wudde. Dorus hätt sich bees en uns Daach de [[Dynamit Nobel AG]] entwickelt.
Am [[1. April]] [[Joohr 1899|1899]] wudd Trooßdoorf zo ener eejene Bürjermeisterei.
Em 20. Joorhundert hätt sich Trooßdoorf doorch die Wirre vum [[Erster Weltkrieg|eezte Weltkreech|1.]] und 2. Weltkreech kämpfe mösse. Am schlimmste mooten die Alerödder dorunger ligge, denn av 1938 wudd dä Truppeübungsplatz en de Wahner Heed usjeweitet, un so hatten se ihr Dörfje zo verlosse. Iirz 1945 noh'm Kreech kunnt de Oocht wedder besiedelt werde.
Äver en de zweite Hälefte vum 20. Joorhundert jing et dann steil berchop. Ab 1952 darf sich Trooßdoorf janz amplich Stadt nenne. Un noh der kommunalen Neuoordnung vum 1. Aujuss 1969 hätt Trooßdoorf die Ausmaaße, die et och hück noch hätt. Neven Aleroth un de Friedrich Wilhelms Hütt komen die Bürjermeisterei Sieshloor un sing Oochte zom Stadtjebiet dozoo.
==Wat kamme sich hee aangucke ?==
Sehenswürdichkeite en Trooßdoorf sinn unger anderem:
* Et Bilderboochmuseum
* De Bursch Wissem
* Et Berchemer Fahr
* Et Fischereimuseum
==Wer ees hee jeboore wudde ?==
* Gerhard Romilian von Kalcheim, gen. Leuchtmar (* 5. {{Name_Moohnd|12}} 1589 in Spich ; † 18. {{Name_Moohnd|10}} 1644 Berlin) wor ene deutsche Juriss un Diplomat.
* Wilhelm Hamacher (* 11. {{Name_Moohnd|10}} 1883; † 21. {{Name_Moohnd|7}} 1951 en Bonn) Politiker vun de (Zentrumspartei), MdB, Vertreter vum Rhingland em Reichsroot, Kultusminister von Nordrhing-Wessfale, Parteivürsitzender.
* Paul Schäfer (* 4. {{Name_Moohnd|12}} 1921), wor ene Sektenjründer und Jründer un Herrscher von dä „Colonia Dignidad“ en Chile.
* Uwe Göllner (* 14. {{Name_Moohnd|2}} 1945), Bundesdaachsavjeordneter vun de SPD vum 12. {{Name_Moohnd|2}} 1996 bis 18. {{Name_Moohnd|9}} 2005 und ehemaliger (iihrenamplischer) Bürgermeester vun Trooßdoorf (vun 1993 bis 1998)
* Günter Assenmacher (* 3. {{Name_Moohnd|3}} 1952 in Sieshlor) ees Offizial vum Erzbistum Kölle
* Tom Buhrow (* 29. {{Name_Moohnd|9}} 1958), Usslandskorrespondent vun dä ARD en Washington (D.C.) (USA)
* Sophie Moser (* 29. {{Name_Moohnd|5}} 1984) deutsche Jeijerin.
==Lück, die wichtisch für Trooßdoorf woren oder sinn ?==
* Emil Langen (* 24. {{Name_Moohnd|6}} 1824 en Solingen; † 1. {{Name_Moohnd|10}} 1870 en Salzjitter); vun 1846 bes 1867 Direktor vun de Friedrichs Wilhelms Hött.
* Rupert Neudeck (* 14. {{Name_Moohnd|5}} 1939 en Danzig) deutscher Journalist, Jründer vum Komitee Cap Anamur / Deutsche Notärzte e.V. un Vürsetzender vum Friedenskorps Grünhelme e.V.
* Jean Claude N'Kolde Kibala, dä eäzte Trooßdorfer, dä föör et kongolesische Parlament kandedeet hätt.
== Weblinks ==
{{commonscat}}
* [https://www.troisdorf.de/ Siij Trooßdorf]
{{Navvi Shtädt Kr Rhing Siesh}}
[[Saachjrupp:Stadt em Rhingland]]
[[Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen]]
nmuxvq6ctaxucbzyc2vxgvdmyer8ckh
Welkenraedt
0
9710
1611121
1608908
2026-04-07T22:37:26Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611121
wikitext
text/x-wiki
{{Lemma Amplisch}}
{{Atikkel_op|Kölsch||}}
[[Image:B_Welkenraedt.png|thumb|Hee litt Welkenraat]]
'''Welkenraat'''/'''Welkenraedt'''
is en Dörp un en Jemeijnde
em [[Arrondissement|Arronndißßemang]] [[Verviers]]
ėm Nocht_Ossdejl vun dä [[Belljie|Belljische]] [[Provinz (Belljie)|Provinz]] [[Lüttich (Provinz)|Lüttish (Luik, Liége)]] unn litt inn dämm Jebeet vun der [[Jemeinschaff vun denne die in Belljie Deutsch schwaade dunn]].
Et hätt ėm Joohr [[1994]] offizjäll 8466 unn ėm Jannowaa vum Joohr 2005 knappe nünng dousend hundertveezish [[Lück]]sher drinn wunne jehatt, un daat vierunzwannzish un ene halve [[Qwadraatkillmeeter]] Land op de Ääd belääje. Sing Poßßleijzaal eß B-4840.
Vun Greeenwich uß jesinn litt datt up 50° 39' Nocht un 5° 58' Oßß,un et eß zwesche 230 et 354 [[Meeter]]e huu övver [[Nommaalnull]]. De Uure Jonn em Winnter eijn [[Shtund]], un emm Summer — jenau Appril beß Oktoober — zweij Stund vüür dä [[Greenwich Mean Time]].
Och wenn dat in dä [[Wallonie]] litt un doo offizjääl franzüüsisch jeschwaadt weet, hann die Lück doch em Joohr [[1963]] en Waalmööshlishkeijt met dä belljische Bövvere errußjeholldt, esu künne se och de „Minderheijdtesprooche“ Neederlannß un Deutsch rädde un vüür allem, iir eijnhejmische Shprooch, di offizzjäll bei de Limburjische Sprooche jezallt weed, ävverre en ripuarishe Sprooch eß, wann ich rishtish enformeet ben. Welkenraad_eß allso en [[Faciliteitengemeente|Faziliteijtenğemeente]].
Dä Noobersch_Oot [[Hendrikkapelle]] — of franzzüüsisch [[Henri-Chapelle]] — eß met Welkenraedt en eijn Jemeijnd zosammejelaat. En Hendrikkapelle hätt de [[US-Army|Ju_Eß_Aamii]] en Museeum unn enen Zalldaatefiithoff hann_se doo och.
Welkenraat iss_ene kleijne Iisebaan_Knootepungk aan de Linnije vunn sönnswoo övver Lüttish (Luik, Liége) noh [[Oche (Shtadt)|Ooche (Aken, Aix-la-Chapelle, Aachen)]] unn wigger, unn vunn Welkenraat aff noh [[Eupe]]n. Et sinn blooß fuffzeen [[Killomeeter]]e vun Welkenraedt beß Ooche.
== Wat frööjer woo ==
Vum zwüllefte Joorhundert aan, woo dat ene wischtijje Maatsoot för_t Ömlant.
== Weetschafflish ==
De wishtishste Weetschtsberejshe vun dä Stadt sin der Handel, der Turißmuß, un Fabrikke die Hollz verärbejde dunn.
<poem>
‘’’Os Moddersjprook’’’ (Leo Teller)
(vuur vergelieking tössje häökskes 't Doondesj Plat (Doenrade), zoeën 30 kilometer Noordelik vah Welkenraedt)
Wat men zech neet let gevalle, (wat me zich neet leet gevalle)
Es, went men os verbet te kalle (es, went me os verbaejt te kalle)
De sjprook, die os Modder os geliët, (de sjpraok, die os moder os gelieërd [haet])
En jekerenge hoeëg veriët. (en jieëkeree hoeëg verieërd)
De Moddersjprook es, vöar miensjelaeve, (de moderspraok is, vuur miensjelaeve [lang])
Onde, deep i gen hat gesjreve; (ónger, deep ì gen hart gesjrieëve)
En waet men ooch honderd joren oot, (en wirt me ooch honderd jaor oud)
Da verget me noch neet Oddesj woat. (dà vergèt me noch neet ouwesj woeërd)
Wie vruë woor der soldoot a gen front. (wie vruide zich de soldaot aan 't front)
Went en doo ene Plattütsche vond. (went 'r dao ènne Platduutsje vóng)
Wi hoof zech i gen brost et hat (Wie verhoof zich ì gen/de borst 't hart)
Went ze do kalden op hizeger plat! (Went ze dao kalde op zien ege plat!)
Et gel el ooch dom, egebeelde luuj, ('T goof aevewaal ooch dom, ìgebeelde luuj)
Dat zönt van die nömodesje va huuj, (Dat zint vah die nuujerwètse vah huuj/vandaag)
Die koom en vremde sjprook versjtönt (Die koom 'n vraem sjpraok versjtaon)
En domit an 't behaaj make zönt. (en daomit aan 't behej make zint)
(Welkender Plat - Leo Teller)
</poem>
== Websigge ==
* [https://www.welkenraedt.be Welkenraat sing Offizjälle Websigge (op [[franzüüsish]])]
* [https://web.archive.org/web/20050723015620/http://www.juridat.be/cgi_loi/legislation.pl „''art. 3 4° de la Loi du 30 juillet 1963 "concernant le régime linguistique dans l'enseignement"''“] — Dat Shprooch_Shtattutt (op [[franzüüsisch]])
[[Saachjrupp:Dorp en Belljie]]
7c4pwtt48j43kh9avo5wnqjhe3iv8im
Wienges
0
9717
1611122
1603727
2026-04-07T22:39:16Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611122
wikitext
text/x-wiki
'''Wienges''' es_ene kläjne [[Brauerei|Broueräj]] em Zänntrumm fun [[Krefeld|Krievel]], di bräue allordingß zigg_e paa Joohre nit mieh selleve, un loohße noh_m Orrijinaal_Rezäpp ier Bier annderswo bräue.
De Wienges sinn_orr_en aale Bierbräuer_[[Familie|Famillish]] en Krieevel. Dä Brou_Meeßto Aujußß Jleumeß woo alld zig 1893 med_em Maria Wienges verhiirodt, wi hä [[Joohr 1896|1896]] sing äijen Huuß_Broueräj em [[Himmelsrichtung|Norde]] fum Wiengeß opmaat → [[Gleumes (Krievel)]]
== Websigge ==
* [https://brauerei-gleumes.de/ Brauerei Gleumes] (''op [[Hochdeutsch|deutsch]]'')
* [http://www.brauereiausschank-wienges.de Informatiune övver öt Wienges] (op Huchdütsch)
[[Saachjrupp:Firrma]]
jwmktzcvpgj9aoq8l65mgn4l1dgm1t7
Zoot Woman
0
9871
1611014
1603689
2026-04-07T21:24:12Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611014
wikitext
text/x-wiki
[[Beld:ZootWomanLive2008.jpg|miniatur|ZootWoman]]
'''Zootwoman''' eßß en brittische Bänd di spillt en [[electroclash]] [[Musik|Musick]] datt höört sisch beßßje aan wi dä aale 80er Sinti-Popp. ''Stuart Price'' eßß dä Kopp vunn dä Bänd un hä spillt och in joot en Hangkvull aandere Projekte.
== Wä spillt da?==
* Stuart Price: Jesaang, Bass
* Johnny Blake: Jesaang
* Adam Blake: Taaßde
=== Aalbe ===
* 2003 - ''Zoot Woman''
* 2001 - ''Living In A Magazine''
=== Singels ===
* 2004 - ''Taken It All''
* 2003 - ''Grey Day''
* 2003 - ''Gem''
== Websigge ==
*[https://www.zootwoman.com/ D Website]
[[Saachjrupp:Bänd]]
aezi9c16zg8jap9lul8drvr2ecenyhp
Rund öm Kölle
0
10097
1611342
1592400
2026-04-08T00:36:18Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611342
wikitext
text/x-wiki
Jedes Johr am Ostermondaach jitt et öm Kölle eröm dä Radklassiker '''Rund um Köln'''.
[[Datei:Schloss_Bensberg_Pflaster.jpg|thumb|Koppsteinflaster am Bänsberjer Schloss]]
Dobei stemp dat eijentlich jaanitt met dem ''Rund um Köln''. Dat Radrenne jeiht haupsächlich dorch et Berjische Land. Et jeiht loss en [[Leverkusen]], alsu op dr [[Schäl Sick]]. Üvverall em Rheinisch-Berjische Kreis stonn die Lück an dr Stroß und luuren sich das Spektaakel aan: En [[Burscheid]], [[Wermelskirchen]], [[Odenthal]], [[Kürten]], [[Bergisch Gladbach]], [[Rösrath]] un [[Overath]]. Am [[Schloss Bänsberch|Bänsberjer Schloss]] jeiht die Streck piel de Berch erop. Bei däm Koppsteinflaster mösse die Pedaalspezialiste oppasse, dat se nit usrötsche un fies op et Fötsche falle. Dan driehe se noch en Rond em Berjische un klimmen donoh noch ens dä Bänsberjer Berch erop. Do stonn allemolde vill Lück, die dat Radschmölzje aanfeuere.
Am Engk vun dä 200 Kilometer jeiht et üvver de Düxer Bröck tirektemang noh Kölle erinn. Dat Ziel es am Rhingufer en dr Nöh vun dr Zoobröck. 2006 wor dat allt et 91. Mol, dat se mem Rädche rund öm Kölle jejöck sin.
== Websigge ==
* [https://www.rundumkoeln.de/ de offizjëlle Websaijt fun „Rund öm Kölle“] (''Op [[Hochdeutsch|döütsch]]'')
[[Saachjrupp:Kölle]]
[[Saachjrupp:Sport]]
3i8eabg4s61snbdcrooiq1k2mlqznuo
Hennef (Sieg)
0
10101
1611325
1608356
2026-04-08T00:29:40Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611325
wikitext
text/x-wiki
{{Lemma Amplisch}}
{| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;"
! Wappe
! Landkaat
|- bgcolor="#FFFFFF" align="center"
| style="width: 145px;" | [[Image:DEU Hennef COA.svg|120px|Wappe vun Hennef (Sieg)]]
| width="145" | [[Image:NRW_Siegburg.png|150px|Hee litt Hennef an d'r Siesch!]]
<!-- Schön Jröß en de Waath -->
|-
! colspan="2" | Basisdate
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]]: || [[Nordrhein-Wessfale]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Rejierungsbezirek]]: || [[Kölle]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Landkreis|Kreis]]: || [[Rhein-Siesch-Kreis]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Jebiet]]: || 105,79 [[Quadratkilometer|km²]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Enwohner]]: || 45.238 ''<small>(30. Juni 2005)</small>''
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bevölekerungsdeesch]]: || 427,6 Enwohner/km²
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Hüh öwe [[NN]]: || 68 m
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Hüxte Punk öwe NN: || 280 m
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Nedrischste Punk öwe NN: || 59 m
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Läng vun d'r Stadtjrenz: || 60,3 [[Kilometer|km]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Possleitzahl]] : || [[53773]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Telefonvorwahl|Telefonvürwahle]]: || [[02242]], un [[02248]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Jeojrafische Laach]] : || {{Koordinate Text Artikel|50_47_N_7_17_E_type:city(44922)_region:DE-NW|50° 47' n. Br., 7° 17' ö. L.}}
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Kfz-Kennzeijche]]: || <code>[[SU]]</code>
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Ampliche Jemeindeschlössel|Jemeindekennzahl]]: || 05 3 82 020
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Jliederung vum Stadtjebiet: || 91 [[Dörpp]]e
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Adress vun d'r <br />Stadtverwaltung: || Frankfurter Str. 97<br />53773 Hennef
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Wäbsigck: || [https://www.hennef.de/ www.hennef.de]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| E-Mail-Adress: || [mailto:info@hennef.de info@hennef.de]
|-
! colspan="2" | Politik
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bürjemeester]]: || Mario Dahm ([[SPD]])
|- bgcolor="#FFFFFF"
|}
'''Hennef (Sieg)''' es en Stadt em [[Rhein-Sieg-Kreis|Rhein-Siesch-Kreis]], met 91 Ortschaffte, am Fluss [[Sieg (Fluss)|Siesch]]. Die Zahl 91 entsprich dobei net jenau dä Aanzahl vun der tatsächliche Ortschaffte, söndern setz sich och uss Jruppierunge vun kleenere Dörppe zesamme, die vun d'r Stadt jebildt wudde sen, su datt die eijentliche Zahl noch vell hühter litt. Uss dämm Grund dräät Hennef och dä Beijnaam „Stadt vun dä 100 Dörppe“.
== Jeografie ==
=== Jeografische Laach ===
Hennef litt zwesche em [[Bergisches Land|Bergische Land]] un em [[Westerwald]] am Engk vum Sieschtal, zirka 30 km Lufflenisch südösslich vun [[Köln|Kölle]] un zirka 14 km Lufflenisch ost-nordösslich vun [[Bonn]].
=== Jröße vum Stadtjebiet ===
Et Jebiet vun Hennef es zirka 105 Quadratkilometer jruß.
=== Nopperjemeinde ===
Im Weste jrenz [[Siegburg|Siebursch]] un [[Sankt Augustin|Zint Aujustin]] aan et Stadtjebiet, em Norde die Jemeinde Nüngkirche-Seelscheid un Ruppischterott, em Oste die Jemeinde [[Eitorf|Eitorff]], em Süd-Oste die Verbandsjemeind [[Asbach (Westerwald)|Asbach]] en [[Rheinland-Pfalz]] un em Südde [[Königswinter|Köningkswinte]].
=== De Shtadt ier Jliederung ===
Dä städtebauliche Kään vum Stadtjebiet bilde Hennef im Nordweste, Jeestinge em Südweste suwie im Oste de Waath, dämm ''Vringsveedel'' vun Hennef. Jeestinge un de Waath op d'r eene Sigck un et ahle Hennef op d'r anderen Sigck sen durch die ahle Iiesebahnstreck Kölle - Frankfurt am Main jetrennt, op dä noch en de 1970er Johre Dampflocks enjesatz wutte un de janze Waath en Schwadem lääje dääte. Die Bahnlenisch kann aan mietere Bahnöwerjäng un_e paar Bröcke öwerquert wääde.
Hennef litt an d'r Siesch, kuurt Sie jenannt. Zick 2005 besteht en durchjängije Uferpromenad am ''Chronos-Areal'', die vun Radfahrer un Fußgänger benotz werde kann. Äwer och op andere Wääsch kütt me aan de Siesch. Em Dörppsche Weingartsgasse jitt_et en Weetschaff direk am Ufer vun d'r Siesch. Am Sie-oppwäärtijje Engk fumm aale Jöderbaanhoff krüzz dä Hanfbach be Baanlinnish un unger de Ääd och de hennfer Houpshtroohß, un flüß dann en de Siej_erinn. En de 1990-er Joohre woohr dofun nix ze sinn, dat woor all unger de Ääd jelääje. Dann hätt en Huhwasser noh ennem schwere Räähn di Hüüser aan de Sie övver em Hanfbach half zosamme falle loohße. Se woodte do_noh jannz affjebroche un esu hät mer jez e beßje Jröön do, un kann däm Hanfbach singe Louf op de läzde Meeter norr_ens sinn.
Die övrige Dörppe sen miestens en sich jeschlosse un uss ehemolige Buurehöff entstande. En Ussnahm maache Uckeroath], Bierth un Lichtebersch. Weil doh et Land und die Grondstöck billisch wore, sen doh emme mie Immis hinjetrocke, su datt die Dörppe bahl zesamme waaße. Uckerath wor att imme e eeje Dörpp un es hück et grüßte ''Subzentrum'' vun dä noh de Jemeindereform [[1969]] neujebildeten Stadt Hennef. Et litt direk aan de Jrenz vun [[Nordrhein-Westfalen|Nordrhein-Wessfale]] zo Rheinland-Pfalz aan de B8, wat de Houpshtroohß en der Westerwald eß, en dä Jääjend. Do wääßeld och de Sprooch zwesche dem ''Wäller Platt'' öm Aalekirrshe un däm [[RiS|ripoarėshe Platt]] fun Eitorf, Ukkerood, Uthwieler, un Niederpleiß, pakktesch jenou met de Landeß_Jrënz.
== Jescheesch ==
Dä Naam vun ''Hennef'' leitet sich vum Hannefbach aff, dä se fröher ''Hanapha'' jenannt hann, un aan dämm Hannef für de Kleeder aanjebaut wutt.
* Jeestinge es schon 885 en_e_ner Schenkungsurkund aan het Cassiusstiff vun Bonn erwähnt wudde.
* 1075 ierschte urkundliche Nennung vun ''Hannafo''
* 1181 ierschte urkundliche Nennung vun Blankenbersch
* 1420 ierschte urkundliche Nennung vum [[Schloss Allner]]
* 1859 "De Zoch kütt!" Aanbindung an et Iiesebahnnetz Kölle-Düx-Hennef
* 1903 Ferdischstellung vum Redemtoriste Kluster Jeestinge
* 1934 Einjemeindung vun Blankenbersch noh Jeestinge, Oplüsung vum Amp Hennef un Gröndung vun d'r Jemeinde Hennef zesamme met Jeestinge
* 1953 Ömbenennung vun Blankenbersch in „Stadt Blankenberg“ uss historische Jrönd
* 1969 durch de kommunale Neuoordnung vun Nordrhein-Wessfale entsteht et neue Hennef uss der drei Jemeinde Hennef, Lauthause un Uckeroath.
* 1. Januar 1981 Hennef witt Stadt - De Stadt Blankenbersch hat äwer att zick 1245 bes 1805 Stadträcht]e als de dohmohlß kleenste Stadt vun Deutschland jehatt.
[[Saachjrupp:Stadt em Rhingland]]
[[Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen]]
nyv7wopbymhdeve57bnphvgg7v7azm0
Schloss Bänsberch
0
10111
1611309
1608883
2026-04-08T00:19:53Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611309
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch|Wrede oder Akademie}}
[[Beld:Bensberg_Rathaus_Schloss.jpg|miniatur|left|300px|Bänsberch, Rothuus un Schloss]]
'''Schloss Bänsberch''' litt em Veedel vun [[Bensberg|Bänsberch]] vun dä Stadt [[Bergisch Gladbach|Berjisch Jladbach]] em Berjische Land.
Johann Wilhelm II. wor Herzooch vun Jülich un Berch vun 1679 bes 1716. He es bei dänne Lück als ''Jan Wellem'' en Erennerung jeblevve. Sing Residenz hatt'e en [[Düsseldorf]]. Noh Bänsberch kom he allemolde em Hervs. Em benohberte [[Könichsfors]] jing he et leevs op Jach. Sing Frau, dat Anna Maria Luisa, wor janz bejeistert vun däm herrliche Bleck op et hüjelije Berjische Land. Die Aussich dät se an ehr Heimat, de [[Toskana]], erinnere.
Nit zoletz öm singer Frau en Freud zo maache, hät dä Jan Wellem dat neue Bänsberjer Schloss baue losse. Singe Architek Jraaf Matteo d'Alberti hät dat [[Barock]]schloss jenau op dr [[Dom (Kölle)|Kölner Dom]] usjerich, su dat dä Jan Wellem vun Bänsberch us en prima Aussich op dr Dom hatt. 1711 woren de Wäng un et Daach fäädich. För dat Interieur ze sorje hatte renommeete Künsler wie [[Antonio Belluci]], [[Antonio Pellegrini]], [[Jan Weenix]] un [[Dornenico Zanetti]].
Jan Wellen es 1716 jestorve. Do wor dat Schloss noch nit fäädich. Die Monarche, die hinger em kome, hät dat Schloss nit besonders interesseet.
Alle naslang jov et dan andere Lück, die en däm Schloss sich breid jemaat han. Dat Jebäude wor Lazarett, Apotheek, Preußische Kadettenanstalt, Kasern, Schull un Internaat.
1997 han se dat Schloss renoveet un e Hotel druss jemaat. Dat es hückzedaachs en janz fing Adress, wo mer fürslich esse un drinke un üvvernaachte kann.
Vun 2002 bes 2005 wood em Schloss Bänsberch dä ''[[Grimme Online Award]]'' verjovve. Bei de Foßballweltmeisterschaff 2006 wor de Foßballmannschaff vun [[Südkorea]] em Schloss ungerjebraat.
== Websigge ==
* [https://web.archive.org/web/20080612062924/http://www.graf-von-berg.de/burgen/bensberg-neues-schloss/index.htm Neues Schloss Bensberg] (''op [[Hochdeutsch|deutsch]]'')
* [https://www.schlossbensberg.com/ Grand Hotel Schloss Bensberg] (''op deutsch un [[Englische Sprache|englisch]]'')
[[Saachjrupp:Schloß]]
0sbalpvvi3jaqj8kaxmuhq9m3kuvrhm
Schloss Eulenbroich
0
10174
1611127
1609050
2026-04-07T22:42:11Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611127
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch|Wrede oder Akademie}}
[[Image:Roesrath_Schloss_Eulenbroich_Herrenhaus_2004.jpg|thumb|De ''Jot Stuff'' vun Rösrod]]
'''Schloss Eulenbroich''' litt em Städtche [[Rösrod]] em Berjische Land. Die nobel Adress es de ''Jot Stuff'' vum Städtche.
== Wä hät hee jewonnt? ==
En eeschte Burch jov et allt em 13. Johrhondert. Ene kleine Ress dovon han se beim Buddele en de [[Erde|Ääd]] jefunge. Üvver die [[Mensch|Lück]], die domols hee jeleev han, wesse mer nix.
En en ahl Urkund vun 1401 es dä Name ''Stael von Holstein'' dokumenteet. Die [[Familie|Famillich]] ''Stael von Holstein'' hät en zweite Burch met Wasser dröm eröm jebout. Bes 1762 hät die Famillich en Eulenbroich jewonnt.
Dan kom Johann Werner Freiherr von Francken un hät us dä ahle Burch usem Meddelalder e schön Barockschlössje jemaat.
Vun 1851 aan wor Schloss Eulenbroich zickwielich et Bürjermeisteramp vun Rösrod. Dä Bürjermeister Robert Rohr kom us [[Köln|Kölle]]. He hott do en Fabrik.
1908 es Emil Biedermann en Eulenbroich enjetrokke. Tirek nevvenaan hätte dan en Ledderfabrik jebout. Demm kölsche Architek Hermann Pflaume (d.J.) hätte dä Auftrach jejovve, dat Schlössje ömzeboue. Erusjekumme es dobei en staatse Villa för ze strunze.
Nom [[Zweiter Weltkrieg|Zweite Weltkreech]] wonnten en demm Jebäude beljische [[Mädchen|Mädche]]. Die jinge em benohberte ''Haus Venauen'' en dr Schull.
Vun 1955 aan hät för en lang Zigg keiner en demm Huus jewonnt. Dobei es dä Bou ärsch erungerjekumme. En düür Renovierung wor nüdisch, domet Schloss Eulenbroich 1984 för de Rösroder Bürjer zojänglich jemaat weede kunnt.
== Die Pooz ==
[[Image:Roesrath_Schloss_Eulenbroich_Torhaus_2006.jpg|miniatur|left|Die Pooz]]
Die Pooz vum Schloss Eulenbroich es quasi dat Wohrzeeche vun Rösrod. Wann de Rösroder Bürjermeister ene Bref schriev, dan es en demm Brefkopp dat Logo vun dä Pooz avjebild. Die Pooz fingk mer och allewähs op Plakate udder Fessschreffde. Och op de Websigg vum Städtche es die Pooz ze sinn.
{{clear}}
== Hückzodaach ==
[[Beld:Roesrath_Torhaus_Plakatmotiv.jpg|miniatur|left|Die Pooz op enem Plakat]]
Hückzodaach kamer en Eulenbroich standesamplich hierode un donoh em Schloss met alle Mann öntlich Huhzigg fiere. Alle naslang weede kulturelle Veraanstaltunge aanjebodde. Kunsausstellunge, Thiaterstöckelche, Literaturovende un Musik jitt et ze basch. De Musikschull Rösrath/Overath es en Eulenbroich zo Hus. Usserdemm jitt et noch en richtije Zauberschull em Schloss. En dä Pooz hät de Jeschichtsverein si Bürro.
{{clear}}
==För et Böcherschaaf==
* {{lang|de|Geschichtsverein Rösrath (Hrsg.): „''Haus Eulenbroich - Von der Burg zum Bürgerhaus''“. Schriftenreihe des Geschichtsvereins Rösrath Band 11. Rösrath 1984}}
==Websigge==
*[https://www.roesrath.de De offizielle Websigg vum Städtche]
*[https://web.archive.org/web/20050920224722/http://www.schlosseulenbroich.de/index.php?option=com_events&Itemid=46 Schloss Eulenbroich - Wat es do loss?]
*[https://web.archive.org/web/20070313141621/http://www.gv-roesrath.de/torhaus.htm Belder vun dä Pooz]
[[Saachjrupp:Schloß|Eulenbroich]]
17yvwpppfx6k3g4q84350mpa1wvoflz
Maibrauchtum
0
10394
1611226
1603695
2026-04-07T23:48:59Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611226
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Bönnsch}}
[[Datei:Maibaum Braunsrath(Kreis Heinsberg).jpg|thumb|250px|left|Maiboom]]
[[Datei:BNEEIERK.jpg|thumb|250px|left|Eiekroon]]
Et ''''''Maibrauchtum'''''' em Rheinland es wie andere lokale Brauchtümer sehr speziell un deet sich von Dörp ze Dörp ungerscheede.
== Maiboom ==
En de Naach zom ierschte Mai trecke Jungjeselle zesamme en de Bösch, fälle junge Birke, un schmöcke die Bööm met bontem Krepppapier för ihr Leevje. Dä Maiboom witt dann noch en d'r sälewen Naach met veel Kraach un Jedöns för et Finster von dämm Mädche jesatz. Wer als Mädche keene Maiboom gesaatz kritt, jilt em Dörp als "verdrüsch".
== Maiaansinge ==
För de Haupplatz em Dörp wierd en besonders jruße Birk jeschmöck, unger dä de Männerjesangverein am ierschte Mai de Mai un de Fröhling met Fröhlingsleedsche bejröße deet.
== Maiaandach ==
En de Kirch fiert me Maiaandachte aam met Fröhlingsbloome jeschmöckte Maialtar, un deet de Modderjoddes veriehre, dä de Mai jeweiht es un die och "Maienkönigin" jenannt wierd.
== Versteijerung von de Maibräut ==
En veel Dörpe fingk en Versteijerung von de Maibräut statt. Dobei werde all "Jungfraue", alsu die unverhieroate Mädche aff 16 Johr, unger de Junggeselle vom Dörp versteijert. Su witt de [[Maikönijin]] ermittelt. Dä hüüxbeedende Jungjesell, dä dat Mädche ersteijert hätt, es dann bes zom nächste Johr de [[Maiköning]] vum Dörp. Ze Iiehre vom Maiköningspaar fieren se dann et [[Maifess]] met e'nem Fesszoch durch et Dörp un e'nem Krönungsball.
== Eiekroon ==
En '''[[Eiekroon]]''' witt em Mai von de Junggeselle vom Dörp jemaat un näwe, ode am Maiboom opjehange. Dat wor ursprünglich e'ne Fruchtbarkeitsbrauch von de Heide, dä wie su veel andere Bräuch christianiseert un op [[Pingste]] verläsch wudde es.
De Eijekroon bleff fröhe su lang hange bes de ierschte Äärntewaare drungerherjefahre wor.
== Websigge ==
* [https://www.rhein-lahn-info.de/geschichte/roth/roth-6.htm Eiekroon von Lahnstein]
[[Saachjrupp:Brauch]]
2dqv23wp8ap36lxsno9jsas4zquyivn
Relativitätstheorie
0
10425
1611098
1610701
2026-04-07T22:14:12Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611098
wikitext
text/x-wiki
<div style="margin:1ex 1ex 1ex 0; border:0; border-bottom:1px solid lightgray; padding:1ex 1em 1ex 0.1ex; background-color:white; font-weight:lighter"><table align="center" border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" width="100%"><tr><th valign="top">[[Datei:Disambig.svg|15px]] </th><td align="left">''Hee dä Artikel beschrief dem Albert Einstein sing füsikalische Tejorije. Noh ander Bedeutunge luurt unger → [[Rellativität]].''</td></tr></table></div>
De '''Rellativitätstheorie''' ier Teeme_Jebbed_ess dä Oppbau fun [[Roum (Physik)|Roum]] un [[Zeit|Zick]]. Dobeij kumme de Eijenaate fun d'r [[Jravitazjohn]]. Et sinner zweij füssikalische [[Thejori]]je, di hät fürwiejend dä [[Albert Einstein]] opjeschrevve. Die eijn hät hä [[Joohr 1905|1905]] erussjebraat, de [[spezjelle Relativitätstheorie]], un [[Joohr 1916|1916]] fäädish jewoode es de [[alljemeejne Relativitätstheorie]]. De shpezjälle beschrief et Verhalde vun Raum un Zick uss dä Seesch vun zweij Zoschauer, di sich jääjenander am bewäje sinn, ävver am Tempo ändert sish dobëij nix, un die Eijenarte die dohmet verbunge sen. Dodropp baut de alljmeene Relativitätstheorie op, un äkliert de Jravitation övver enne [[Mathematik|matemaatische]] Bejreff, dä de „Krömmung vun Roum un Zick“ jenannt weed, dä mer [[Messe (Füsik)|messe]] un ußräschne kann, di nävven andere Ursaache dorresh de beteilishte Masse zostand kütt.
De Relativitätstheorie hät et Verständnis fun Roum un Zick revolutioneet un merkwürdije Saache oppjedeck, di mansh eijne sich bildlich net mieh vürstelle kann. All di Saache lohsse sich äwer mattematisch nohräschne, un mer kann se experimentell enzwesche janz jenau nohwiese. En dä zweij Theorieë eß, als enne Jrenzfall, ihre Vürjänger, de [[newtonsche Physik|Füsik fum Newton]], dren enthalde, un se erfölle dohmet et sujenannte [[Korrespondenzprinzip]].
De Relativitätstheorie es eejn vun dä zweij „Süüle“ vun dämm, wi mer su säät, „Bouwerrek“ fun d'r Füsik ier Tejorihje.
Met d'r [[Quantetejorie]], di de zweijte „Süül“ fun d'r Füsik darshtelle dëijt, hät se sesh bis hück noch net follshtändish
zosammeläje loohße, da'ß no'nit jelonge, un zällt zo de jrüßte Opjave vun d'r fyssikaalische [[Jrundlareforschung]] hückzedaach.
Hee en dämm Atikel witt nur dä jrundlääjende Oppbau un die Eijenarte vun dä Theorieë zesammejefass. Ussführlich künnd'r dat unger [[spezielle Relativitätstheorie]] un [[allgemeine Relativitätstheorie]] nohlässe.
== De shpezjelle Rellativitätsthejori ==
=== De Rellativität fun Roum un Zick ===
Die zweij foljende Fessstellunge ka_me als [[Axijom|unveränderbare Jrondsätz]] vun d'r Relativitätstheorie opfasse, uss dä me alles söns russleite kann:
[[Datei:KonstdLichtgeschw.svg|thumb|right|220px|Zweij Beobachter messe för de Jeschwindigkeijt vum Leesch dä selewe Wert, obwohl dä linke sich bewääsch.]]
* Messe verschiedene Beobachter die [[Jeschwindigkeijt]] vun_e_nem Leeschstrahl relativ zo ihrem Standplatz, su koumme se unaffhängisch vun ihrem eijgene Bewäjungszostand zom selewe Erjebnis. Dat sujenannte ''Prinzip vun dä unveränderbare Jlichheijt vun d'r [[Leeschjeschwindigkeijt]]'' is met unsere normalen Oppfassung vun Raum un Zick net ze erkläre, sondern kütt unß wi e [[Parradox]] für.
* All physikalische Jesetze hann för all Beobachter, die sich met jlicher Jeschwindigkeijt bewäje, soull heeße keener Beschleunijung ungerlieë, dieselewe Usswirkung un Form. Dä Ömstand nennt me [[Relativitätsprinzip]] un sprich vun [[Inertialsystem]]e, in dänne sich die Beobachter befinge.
Z’r Oplüsung vun dämm för uns schingbare Paradoxon mössen de alljemeine Vürstellunge vun_e_nem absolute Raum un_e_ner absoluten Zick opjejowe weede: Raum- un Zickaanjabe sen en d’r Relativtätstheorie net allgemeen jültig, sondern als räumliche un zeitliche Affstand vun e_nem gleichzeitige Ereischnis opzefasse, dat vun zweij Beobachter in zweij verschiddene Bewäjungszuständ [[Intertialsytem]] ungerschiedlich beuurdeelt witt. Die Frooch, wär vun dänne zweij dat Ereischnis zor jlichen Zick richtisch beschriefe un schildere kann eß doröm sinnlos, weijl all bewäschte Objekte sich em Verjlich zom Ruhestand en Bewäjungsrichtung als verküürz vürkoumme, un bewäschte Uhre langsamer loofe. Die festjestallte [[Längenkontraktion]] un [[Zeitdilatation]] läss sich eijentlich janz leech met [[Minkowski-Diagramm]]e un met dämm bekannte [[Zwillingsparadoxon]] beschriewe.
All die Eijenarte maache sich äwer iersch beij sehr huhe Jeschwindigkeijte die d’r Leeschjeschwingkeijt nähere bemerkbar, so datt me se em normale Alltag net bemerk.
=== Jlichheijt vun Masse un Energie ===
En_e_nem Süstem met d'r Mass ''m'' läss sich och em unbewäscchte Zostand en [[Energie]] ''E'' zoordne, un zwar noh dä Formel:
<center>'''<math>
E = m \cdot c^2
</math>'''</center>
wobei ''c'' de Jeschwindigkeijt vum Leesch es. Boven die Formel es enn vun dä beröhmteste Formele en d’r Physik.
Off witt behaupp, dat me die Formel zor Entwicklung vun d’r Atomboumpp jebruch hätt. Datt stimp äwer net, weijl se beij dä Veröffentlichung vun dä Formel in d’r Atomphysik at vell wigger geforsch hatte. Allerdings kounnt me späder met dä Formel öwer ne andere Rechenwääsch die Erjebnisse vun d’r Atomphysik öwerpröfe.
=== Vereinijung vun Raum un Zick zo d'r Raumzick ===
Raum un Zick erschingen en de Jrundjleischung vun dä Relativitätstheorie zom jrüzte Deel jlischwertich nevenander un loossen sech doher zo ener vierdimensionale [[Raumzick]] vereinije.
Dä Ümstand, dat mir Raum un [[Zick (Füsikk)|Zick]] als ungerschiedliche Erscheinunge wohrnemme lossen sich am Schluß op eh einzijes [[Vürzeiche]] zeröckführe, dorch dat sich de Art un Wies, wie ene Avstand em [[euklidische Raum]] defeniert witt, vun de Bestimmung vum Avstand en de vierdimensionale Raumzick ungerscheed. Us jewöhnliche dreijshtellije Vektore werden dobei Vierervektore.
== Wäbsigge ==
{{Commonscat|Theory of relativity}}
* [https://www.tempolimit-lichtgeschwindigkeit.de/ Tempolimit Lichtgeschwindigkeit] - Visualisierung der Phänomene der Relativitätstheorie
* [https://web.archive.org/web/20070927224738/http://www.caiuszip.com/relativiting.htm General Relativity - How to explain Einstein's theory?]
* [https://web.archive.org/web/20140601190245/http://www.einstein-online.info/ Einstein online]
* [https://web.archive.org/web/20041210170438/http://www.ap.univie.ac.at/users/fe/rel.html Zur technischen Anwendung der Allgemeinen Relativitätstheorie in GPS-Systemen]
* [http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Special_relativity.html Zur Geschichte der speziellen Relativitätstheorie]
{{Wikibooks|Einsteins Welt|Einsteins Welt – Die Welt der Speziellen Relativitätstheorie}}
{{Wikibooks|A. Einstein, Zur Elektrodynamik bewegter Körper. Kommentiert und erläutert.}}
{{Wikibooks|Spezielle Relativitätstheorie: Inhalt|Spezielle Relativitätstheorie I-V}}
=== Videos ===
* [[Real Video]] (Aus der Fernsehsendung [[Alpha Centauri (TV)|Alpha Centauri]]):
** [https://web.archive.org/web/20060615174611/http://www.br-online.de/cgi-bin/ravi?v=alpha/centauri/v/&f=010610.rm&g2=1 Was ist Gleichzeitigkeit?]
** [https://web.archive.org/web/20060615174557/http://www.br-online.de/cgi-bin/ravi?v=alpha/centauri/v/&f=010304.rm&g2=1 Was ist Zeit?]
** [https://web.archive.org/web/20060615174626/http://www.br-online.de/cgi-bin/ravi?v=alpha/centauri/v/&g2=1&f=040204.rm Was war der Äther?]
** [https://web.archive.org/web/20060619123257/http://www.br-online.de/cgi-bin/ravi?v=alpha/centauri/v/&g2=1&f=040414.rm Was sind Myonen?]
** [https://web.archive.org/web/20060619123318/http://www.br-online.de/cgi-bin/ravi?v=alpha/centauri/v/&g2=1&f=050105.rm Kann man mit Lichtgeschwindigkeit reisen?]
** [https://web.archive.org/web/20060616144332/http://www.br-online.de/cgi-bin/ravi?v=alpha/centauri/v/&g2=1&f=040707.rm Gibt es Überlichtgeschwindigkeit?]
{{Weßßeschaaf & Teschnigk}}
[[Saachjrupp:Fisik]]
1ir3vuc4rlckn280mdofekx4ce387bs
D Simpsons
0
10546
1611129
1599576
2026-04-07T22:42:20Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611129
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:The Simpsons Logo.svg|miniatur|260px|Öt Logo D Simpsons]]
D '''Simpsons''' es ön [[Zeichentrickfilm|Zeechetrickserisch]], di en d [[United States|USA]] entstange es. Öt es d am längßde loufende jözeechnede Serisch, di en dat Land läufd. D Simpsons hand önö Hoof Priise kräje.
== Wi öt avong ==
[[Datei:Matt Groening.jpg|miniatur|150px|Matt Groening]]
[[Matt Groening]] hod em [[Joohr 1985]] di Idee un zeechnede ä mä 15 Minütte di Persune, di beij d Simpsons dö jrüützde Roll spelle. Zo di Zitt sollte di Fijure ävver net en ön eeje Serisch spelle, sö sollte en ''Life in Hell'' opträäne. Häm schingde ön eeje Serisch ävver besser, als sö en ön anger äzöbouwe. Su schoff hä dö Simpsons. Öt ischde Mol leefe di Fijürcher am 19. April 1987 övver dr Beldscherm. Watt en dat Joohr mä önö enkele Film woch, wood 1989 zo ön Zeechetrickserisch, di dr US-Kanal [[Fox]] ussstrahlde. 1991 koom sö en öt [[ZDF]], un 1994 övvernomm [[Pro 7]] dö Ussstrahlung.
== Watt beij d Simpsons aavjeed ==
D Simpsons lääve en ön Stadt, di dr Naam [[Springfield (Simpsons)|Springfield]] had, önö Naam, dä en d USA döck vörkütt, watt dorop häwiise söll, dat dat, watt beij d Simpsons paßeerd, övverall passeere kann. Dat Springfield van d Simpsons jitt öt ävver nerjens.
== Watt d Simpsons beij öt Volk do solle ==
D Serisch had di Opjaav, öt Volk, bösongisch dat en d USA, op di Vähler, di öt Süstem had, hä z wise. All dat Jäcke, dat mo en d USA vängd, nämme di Zeechetricklüüh op öt Koor. Kee Thema weed usjölosse.
== Wä beij d Simpsons metspelld ==
=== Homer Simpson ===
''Homer Simpson'' es dr övvischde en d [[Famelisch]]. Hä, dr [[Mann]] va Marge, es dr Papp va drei [[Kind|Kenger]]: ''Bart'', ''Lisa'' un ''Maggie''. Homer es tösche 36 un 42 Joohr ald. Dat Alder ongerscheed sisch tösche d enkele Folje. Watt jlisch bliid, es, dat Homer en ö [[Kärkraftwerk]] werkd un do vöör d Secherheet zoständich es. Dat hä va si Werk nüüß vorstehd, spelld vöör häm kenn Roll.
Homer well jätt va si Lääve ha, drengkd sisch ovends at öns jäähr ee övv zwei Biir un sing schlääte Senn lädd hä och at öns a angere us.
Homer es öt Jäjedeel van önö Held.
=== Marge Simpson ===
''Marge Simpson'' es öt jooh Stöck van d [[Familie|Famelisch]]. Sö sorchd dovöör, dat öt Huuß ä Ordnung kütt, dat dö Kenger ertrocke wäde, un vöör jooh Senn sorchd sö och. Marge ongerscheed sisch van di anger Fijure dörch höör blau Hoore, di huch opjöstoche send.
=== Bart Simpson ===
''Bart Simpson'' es dor zeehnjörje [[Jong]] va Homer un heechd ejentlich ''Bartholomäus''. Hä jeed no d [[Grundschule|Jrondschüll]]. Do had hö Schwirichkeete, op z paaße.
Dr Naam ''Bart'' steehd vöör öt änglische ''brat'', watt op [[RiS|Ripuaresch]] met ''Balsch'' övversatze weed.
=== Lisa Simpson ===
Dat Mädsche ''Lisa Simpson'' es 8 Joohr ald un es öt meddelste van di drei Kenger. Öt es ö hell Köppche un had önö IQ va 159. Doher had sö och koom Vreunde, watt dovör sorchd, dat sö öff alleen es un sisch net jott völd. Lisa spelld Musik un essd kee Vleesch.
=== Maggie Simpson ===
Öt jöngßde van di drei Kenger, ''Maggie Simpson'', es jraad öns ee Joohr ald. Lisa drätt önö blaue Strampelanzoch un had döck önö [[Schnuller]] en d [[Mund|Mull]]. Sö schaffd öt, sisch met d [[Hand|Häng]] met Lisa z vorzälle. Spräche kann Maggie mä ee Wood. Ä enn Folje sätt sö „Daddy“.
== Watt d Serisch usszechnet ==
D Simpsons zeechne sisch dodörch us, dat sö ni dat mache, watt mo erwaad. Dodörch kütt öt zo ön Jäckereie, di sisch dörch all di Filme träcke.
[[Datei:DuffBeer.jpg|miniatur|50px|right|Duff-Biir]]
D [[jääl]] Värv van d Fijure välld direkt en öt [[Auge|Oohr]], ävver och di viir [[Finger|Vengere]] send jätt, dat beij jedde van di Fijure opvälld. Dat di Fijure jääl wode wore, söll dora liije, dat Matt Groening, als hä met öt Zeechne aavong, mä jääl Stefte jöhad ha söll. Zo di viir Vengere soll öt komme se, weil mo viir besser als vönf mole kann.
Sälvs öt Biir, dat Homer jäähr drenkd, ''Duff-Bier'', wood ervonge. Da töt dat hüü z koofe jitt, litt dora, dat öt dörch di Serisch bökannd woode es.
== Simpsons – Dr Film ==
Onger dr Naaam Simpsons – Dr Film entstäng em Joohr 2007 önö 83 minütije eeje Film, dä öt ischde Mol am 26. Juni 2007 em Kino z see woch.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.ofdb.de/film/9689,Die-Simpsons Övver dr Film]
[[Saachjrupp:Fernsehn]]
d9g5zhu5m56gv7mits6ma97ou7wjq5q
Ruhrpott
0
11142
1610987
1608931
2026-04-07T20:45:23Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610987
wikitext
text/x-wiki
{| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;"
! colspan="2" bgcolor="#BBDDFF" | <font size="+1"> Ruuerjebeet
|-bgcolor="#FFFFFF"
| colspan="2" align="center" bgcolor="#FFFFFF" |[[Datei:Ruhr_area-map.png|thumb|350px|Kaat vum Kollepott]]
|-
|---- bgcolor="#BBDDFF"
! colspan="2" | Övverseesh
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Bundesland: || Nordrhing-Wääßfaale
|---- bgcolor="#FFFFFF" {Noreg0}
| Rijierungsbezörke: || [[Regierungsbezirk Düsseldorf|Düsseldorf]], [[Regierungsbezirk Münster|Münster]], [[Regierungsbezirk Arnsberg|Arnsberch]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie jruuß iss dat? || 4.435 km²
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wi vill Lück wohne da? || 5.245.598 ''<small>(30.6.2007)</small>''
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Lück pro Kwadraatkillemeter: || 1.183 <small>Lück pro km²</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Offizielle Website: || [https://www.ruhrgebiet.de www.ruhrgebiet.de]
|}
Dä '''Ruhrpott''' is e Jebiet in [[Nordrhein-Westfalen|Nordrhein-Wessfale]] in däm vill jruße Städt op eenem Pleck stonn, un wo bis in_et 20. Jahrhunnert vill jeschuff weede moot. Vür allem in dä jruße [[Kohle|Koll]]-[[Bergbau|Berschhwerke]]. Ävver esu allmählisch sin die erschöpff un de Berscharbeijder mooten andere [[Beruf|Berof]]e liehre.
Die jrüßte Städt im ''Kollepott'' sin [[Essen|Äßße]], [[Duisburg|Dortmund, Duisburch]], [[Bochum]], [[Gelsenkirchen|Jelsenkirche]], [[Mülheim|Möln]], [[Oberhausen|Ovverhause]], [[Bottrop]] un [[Moers]].
Di Lück fun doo saare och dä ''Pott'', un de huue [[Hochdeutsch|Doitsche]], „''Das Ruhrgebiet''“ do füüer. Di schwaaden en jannß eijen Shprooch, et [[Ruuer Platt]].
== Websigge ==
{{Commonscat|Ruhr area|et Ruhrjebeedt}}
* [https://web.archive.org/web/20150717064529/http://www.rvr-online.de/ Dämm Regionalverband Ruhrgebiet sing Websigge] (''op döütsch'')
* [http://www.ruhrgebiet-regionalkunde.de Regionalkunde Ruhrgebiet] (''op döütsch'')
* [http://www.route-industriekultur.de Route Industriekultur] (''op döütsch'')
* [https://web.archive.org/web/20060622170609/http://www.ub.ruhr-uni-bochum.de/Internet-Tips/ruhrgebiet.html Dä Unni Bochum ier Lenk_Sammlung] (''op döütsch'')
* [https://www.ruhr-uni-bochum.de/isb/bdr ''Bibliothek des Ruhrgebiets''] (''op döütsch'')
* [https://www.ruhrig.de/ Literatur aus dem und über das Ruhrgebiet] (''op döütsch'')
[[Beld:Zollverein_Schacht_12.jpg|miniatur|300px|left|De [[Zeche Zollvwerein|Zech Zollvereijn]]]]
[[Saachjrupp:Nordrhein-Westfalen]]
rqe42ftjja5ra6tlc9ee8bb4ure0mep
Akademie för uns kölsche Sproch
0
11214
1610986
1608586
2026-04-07T20:43:29Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610986
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch|Akademie|}}
Bei der '''Akademie för uns kölsche Sproch''' ka' mer [[Kölsch (Sprooch)|Kölsch]] liere. [[Mensch|Lügg]], die sich doför intresseere, künne kölsche Originale, Stadtgeschichte, Literaturkunde, Grammatik un Brauchtum studeere. Am Engk vum Semester gitt et dann Note:
* metgemaht
* ööntlich bestande
* god bestande
* ärg god bestande
De Akademie hät usserdäm en Standard-Orthographie för et Kölsche vörgeschlage, die miestens op die Schrievgewennde vun dä ahle kölsche Deechter wie Willi Ostermann angelehnt es, ävver och jet moderniseet es; för e Beispill schleiht die Akademie nit vör, Wööder wie ''es'', ''Gass'' usw. met ß ze schrieve, wie der Ostermann dät. En Kuntrass met de ander geläufige Schrievwiese för et Kölsche schriev mer dä ahle G-Laut, dä zo andere Laute gewoode es, immer "G", wenn mer si Kölsch an de Regele vun der Akademie anpass: ''god'' nit ''jod'', ''Dag'' nit ''Daach''. Üvver aachzehndausend Endräg gitt et em Mundartwööterboch vun der Akademie. All die kölsche Wööt, die mer hüggzedags gebruch, sin dodren orthographisch opgeschrevve. Die Sprochwesseschaffler han sugar de internationale Lautschreff (IPA) met erengebraht.
De Kootgrammatik vun der Akademie, die ''De kölsche Sproch'' heiß, liehrt einem, wat richtig es un wat verkeht es em Kölsche, och wenn de Kölsche vun hügg immer mieh tendeere, dat Verkehte ze maache, weil et em Deutsche esu es. För e Beispill ka' mer do liere, dat mer "ich wöödt gän e Kölsch drinke" nit sage kann; et muss "ich '''dät''' gän e Kölsch drinke" heiße. Noch e Beispill us der Grammatik es, mer kann "Ich saht dat zom Pitter" nit sage, denn et heiß "Ich saht dat '''för''' der Pitter".
<!-- ======= ==opgepass==
De Schrievwies vun däm Artikel hee es angepass an de orthographische Regele vun der Akademie. Domet die vun der Akademie nix ze nöttele han, sid esu god un dot denne ehr Regele enhalde, wan'ehr jet neus dozo schrievt.
-->
==Böcher==
* {{lang|de|Christa Bhatt und Alice Herrwegen: „''Das Kölsche Wörterbuch. Kölsche Wörter von A-Z''“. Herausgegeben von der Akademie för uns kölsche Sproch}}, [[Köln]], 2005. ISBN 3-7616-1942-1
* Alice Tiling-Herrwegen: „''De kölsche Sproch. {{lang|de|Kurzgrammatik Kölsch - Deutsch}}''“. {{lang|de|Herausgegeben von der Akademie för uns kölsche Sproch}}, Köln, 2002. ISBN 3-7616-1604-X
* Christa Bhatt: „''{{lang|de|Kölsche Schreibregeln. Vorschläge für eine Rechtschreibung des Kölschen}}''“. {{lang|de|Herausgegeben von der Akademie för uns kölsche Sproch}}. Köln, 2002. ISBN 3-7616-1605-8
==Kick och ens hee==
Dat Mundartwörterboch vun de Akademie es e orthographisch Wörterboch. Däm [[Adam Wrede|Wrede]] singe ''{{lang|de|Sprachschatz}}'' es ald jet älder un es mih en semantische Sammlung vun Usdröck.
==Websigge==
*[https://www.koelsch-akademie.de Akademie för uns kölsche Sproch]
[[Saachjrupp:Kölsche Sprooch]]
petsnkau1eb1dge83pshsg7i4rdb3sf
Luhme
0
11237
1611103
1598068
2026-04-07T22:27:56Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611103
wikitext
text/x-wiki
{{Lemma Lokal}}
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" width="250" align="right" style="margin-left:1em; background:#e3e3e3;"
! Wappe
! Kaat
|- bgcolor="#FFFFFF" align="center"
| style="width: 145px;" | [[Datei:DEU Lohmar COA.svg|120px|Wappe von Luhme]]<br />
| width="145" | [[Datei:NRW_Lohmar.png|145px|He lich Luhme]]
|-
! colspan="2" | Övvesich
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]]: || [[Noodrhing-Wäßßfaale|Noordrhing-Wääßfaale]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Rejierungsbezerk]]: || [[Kölle (Rejierungß Bezörrək)|Kölle]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Landkreis]]: || [[Rhing-Siech-Kreis]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie jruß es dat? || 65,5 [[Kwadraatkilometer|km²]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Wivel Lök wonne do?]] || 31.223 ''<small>(30. {{Name_Moohnd|09}} 2005)</small>''
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Lök pro Kwadraatkilometer]]: || 476 <small>Minsche pro km²</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie huh lich dat? || 64-230 m ü. [[Normalnull|NN]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Postleitzahl]]: || [[53797]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Telefonvöewahl]]e: || [[02206]], [[02246]], [[02247]], [[02205]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| [[Wo es dat jenau?]] || 50 49' n. Br., 7 13' ö. L.
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Autokennzeijshe]]: || <code>SU</code>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Amplisher Jemeijndeschlüssel|Jemeindeschlössel]]: || 05 3 82 028
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Veedel: || 12 Veedel
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Adress von de Stadtverwaltung: || <small>Rathausstr. 4<br />53797 Lohmar</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Offizielle Websek: || [https://www.lohmar.de www.lohmar.de]
|-
! colspan="2" | Politik
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bürjermeister|Börjemeeste]]: || Wolfgang Röger [[CDU]]
|}
'''Luhme''' (amplisch: '''Lohmar''') es e Städtche em [[Rhing-Siech-Kreis]]. Et lich zwesche [[Rösrod]] em Norde on [[Siebursh|Siechburch]] em Süde.
== Luhmere Platt ==
E paa Ongescheede zwesche'm Kölsche on Luhmere Platt:
{| align="left" border=1 cellspacing="0" cellpadding="2" bgcolor=#DDEEFF
|- bgcolor=#BBCCFF
|em Huhdeutsche||en Kölle||en Luhme
|-
|<center>Bursche</center> || <center>Poosch</center> || <center>Pu'esch</center>
|-
|<center>für</center> || <center>för</center> || <center>vüe</center>
|-
|<center>viel zu tun</center> || <center>vill ze dun</center> || <center>vel ze don</center>
|-
|<center>aber</center> || <center>ävver</center> || <center>äve</center>
|-
|<center>nicht nur</center> || <center>nit nor</center> || <center>net nue</center>
|}
<br style="clear:left;" />
E Luhmerer Mundartwörterboch jit et noch net. Äve dea Bernhard Walterscheid-Müller hät am Eng von sengem Boch ''Lohmarer Mundart in Reim und Prosa'' övve 900 Wöd opjeschrevve.
Kiek och noh de [[Wenker Säz op Luhmere Platt]] un de [[Swadesh Lėßß för et Luhmere Platt]].
== Wappe ==
[[Datei:Suelzmuendung.jpg|left|thumb|Die Stell, wo de Sülz on de Aache zesammekumme]]
Dat Wappe hät zwei Deel. Ovve süüt me de Berjische Löwe. Net nue en Luhme vengk me dat Deer em Stadtwappe. Wemme sech de Wappe em Berjische Land beluet, dann jit et dodren dökes ne rude Löwe. Onge süüt me die Stell, wo de [[Sülz (Fluss)|Sülz]] on de [[Agger|Aache]] zesammekumme.
<br style="clear:left;" />
== Vüe et Böcherschaaf ==
* [[Bernhard Walterscheid-Müller]]: ''{{lang|de|Lohmarer Mundart in Reim und Prosa}}''. Lohmar [[1983]]. ISBN 3-924268-00-2
== Websegge ==
* [https://www.lohmar.de Websek vom Städtche]
{{Schablon:Navvi Shtädt Kr Rhing Siesh}}
[[Saachjrupp:Stadt em Rhingland]]
[[Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen]]
grwfdp9ixtck3f7h61qd9pbcdtldif3
Ketteplöck
0
11340
1611013
1610581
2026-04-07T21:24:08Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611013
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel op |Bönnsch|}}
[[Datei:Loewenzahn_pae.jpg|thumb|Ketteplöck]]
[[Datei:Taraxacum officinale Weber.JPG|thumb|Ketteplöckblööt]]
[[Datei:Pusteblume_1.jpg|thumb|Ketteplöcksohme]]
'''Ketteplöck''' (''Taraxacum'' sect. ''Ruderalia'') es en miejöhrige Planz uss d'r Familisch von de Korbblötejewääße (Asteraceae). Die miejöhrige Planz witt zwesche 10 un 30 cm huh. Ihr Blädder sehe säjezahnartisch uss, un driewen rond öm_en Poohlwuurzel uss. Aam Engk vom leere met Mileschsaff jefüllte Stengel setz_e'ne jääle Blötekopp, dä nur bei Sonneleesch opjeht. Blöhe deet de Ketteplöck von April bis Oktober. Wenn dä Ketteplöck verblöht es un Sohme jebildt hätt, zeich sich die sujenannte „Pustebloom“ met dä Kinder jään spille, indäm se dä Sohme öwe de Wiss bloose. Ketteplöck es fass öwerall ze finge. Hä wiers op suure Wíese, langs de Wääschränder un en Jäärde in [[Europa]], [[Aasije|Asien]] un [[Nochd Ammärrika|Nochtamerika]]. En de Bersch wiers'e bis zirka 2.800 m öwer [[NN]].
== Esse un net Esse ==
Die Stängele sen drinne hool, un ed_es en Aat Millesch dren, die jeftisch es. Äwev de Blädder, vür allem, wänn se jung sen, kamme esse un e'ne Schloot druss maache, ode se en de jrööne Schloot donn, öm de Jeschmack jätt aanzehäwe. Dat schmeck jood un es schwer jesond.
== Websigge ==
{{Commons|Taraxacum officinale|Löwenzahn}}
* [https://www.giftpflanzen.com/taraxacum_officinale.html Inhaltsstoffe des Löwenzahns]
* [https://web.archive.org/web/20060222024910/http://www.xn--lwenzahn-n4a.at/ Fast alles über den Löwenzahn]
* [https://web.archive.org/web/20060615013603/http://www.natur-lexikon.com/Texte/MZ/001/00010/MZ00010.html Löwenzahn im Natur-Lexikon]
* [https://web.archive.org/web/20060501104059/http://wetterchronik.de/mm/pflanzen/loewenzahn.htm Foto: Löwenzahnwiese]
* [https://www.zauber-pflanzen.de/taraxum.htm Der Löwenzahn]
{{drunger}}
{{Dijaläk un bochshtabbeet
|bön=Ketteplöck
|de=Löwenzahn
|dre=Käte̩schtruuk
|jöm=keteskruut, peeçbloom
|ksh-Wrede=Ketteblom
|qkp=Ketteschlaat
|rbk=Käte̩bosch, Kublum
|sto=Kettestruch
|wil=Kettepöösch
}}
[[Saachjrupp:Planz]]
8i7s8vlcfhee27r53uwu7xn4wpab434
Wilhelm Schäfer (Kölle)
0
11587
1611197
1609063
2026-04-07T23:28:43Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611197
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch|}}
'''Wilhelm Schäfer''' (* [[22. Dezember|22. Dezämber]] [[Joohr 1936|1936]] en [[Köln|Kölle]]; † [[11. Juni]] [[Joohr 2006|2006]] doselbs) wor enne Kölsche Buur us [[Widdersdörp]] un hät övver fünnefundrissich Johr de Jeißböck vum [[1. FC Köln|FC]] jrußjetrocke un op se opjepass.
Schäfers Willi hät met sing Frouw [[Hildegard Schäfer|Hildejard]] ene Buurehoff en Widdersdörp em Weste von Kölle onderhaale un hät do sick [[Hennes III.]] all die Jeißböck vum FC ongejebraat. Wie er gestorve ess, woor et ald [[Hennes VII.]], der op sing Hoff gelääf hat.
En all der Johr hät hä der Jeißbock zo alle Heimspille vum FC in Müngersdörp jefahre un em Stadion aam Bändche erömjeführt. Nur [[2001]] hädder dat für sechs Wooche nit jedurf, weje dä [[Muul- un Klaueseusch]]e, die zo dä Zick en Deutschland omjingk.
Trotzdämm dat hä et nit esu wirklisch wullt, ess hä vill in de Ziedunge un och en de Flimmerkess jewesse, zom Beispill wor hä beim [[Stefan Raab|Raabse Stääf]] un beim [[Harald Schmidt|Schmitze Harry]], wu hä dä Bock de Lück jezeech hät.
En de letzte Johr hät hä dä Bock mieh deswäje bei sich jehatt, weil hä dat Dier leev jehat hät, un nit so weil hä su ne jruße Fän vum FC wor. Hä hät jesaat dat de Spieler nit mieh noh de Bock jeluurt hann un dat dä Verein och e bessje jät kniepish wor beim bezahle vür et Foder vun däm Dier.
Gestorve ess hä wie hä nüngunsechzich Johr ahl wor, weil sing Hätz et nimmer wollt.
== Sprüchelche ==
* Er läuft perfekt an der Leine, hat gute Zähne und kann mit dem Ball umgehen."<ref>[https://www.welt.de/print-welt/article296977/Warum_der_Geissbock_nun_Trainer_werden_muss.html DIE WELT: „Warum der Geißbock nun Trainer werden muss“], [[01. {{Name_Moohnd|4}}]] [[2004]]</ref> – ''Schäfer övver de Kwalitäte vun singe Bock''
* "Also früher haben sich die Spieler mehr um den Bock gekümmert. Die sind auch mal stehen geblieben und haben ihn gestreichelt, heute machen die das nicht mehr."<ref>[http://www.berlinonline.de/berliner-zeitung/archiv/.bin/dump.fcgi/2001/0428/sport/0081 Berliner Zeitung: „‚Der Hennes ist immer in Topform‘ – Bauer Schäfer über Kölns Maskottchen“], [[28. {{Name_Moohnd|4}}]] [[2001]]</ref>
* "Sepp Maier"<ref>ebd.</ref> – ''Schäfer övver dem Jeißbock singe leevste Spieler, dä hät em nämlich immer jään jekrault.''
* "Willi war ein guter Typ, er war ein Stück FC, ein Stück Köln."<ref>[http://www.ksta.de/html/artikel/1149702594211.shtml Kölner Stadt-Anzeiger: „Die Zukunft von Hennes ist unklar“], [[12. {{Name_Moohnd|6}}]] [[2006]]</ref> – ''[[Lukas Podolski]] övver Schäfer''
=== Wo die Saache herkumme ===
<references/>
== Websigge ==
* [https://web.archive.org/web/20060615061828/http://fc-koeln.de/index.php?id=3539 1. FC Köln: „Wilhelm Schäfer gestorben“] (''op [[deutsch (Shprooch)|deutsch]]'')
{{DEFAULTSORT:Schafer, Wilhelm}}
[[Saachjrupp:Mann]]
2e15bp4bphgitxqofb3y8r7sfotw70l
Kölner Dom
0
12479
1610974
1607759
2026-04-07T20:41:44Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610974
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch}}
[[Datei:Kölner Dom - Westfassade 2022 ohne Gerüst-0968.jpg|miniatur|Kölner Dom - Wääßbleck]]
Dää '''Kölner Dom''' es dat, wat die Touriste en [[Kölle]] aanluure wulle.
Wäm et doobej nit schlääsch wede kann, dää kann en ejnem von denne Türm (dämm "Südturm") huhklimme.
Anjefange han se met däm Jebau em Johr [[Joohr 1248|1248]]. Fäädich jewoode sin se dann [[Joohr 1880|1880]].
Di Kerch es 157 Meter huh, un bess 1884 joov et kejne Jebau in dää janze Wält, dää hüjer woor. Ääwer dann hann se dann in Ulm noojelaat un dat [[Ulmer Münster]] met 161 [[Meter|m]] im Johr 1890 fädischjemaat. Nirjens hann die zigg däm kejn hüjere Kerch jemaat.
In Spanië hann se dann ooch noch ens noojelaat. Däm [[Antoni Gaudí]] (1852-1926) singe [[Templo Expiatori de la Sagrada Família]] weed dann, - wenn di dää Jebau 2026 fädischmache -, 170 [[Meter|m]] huh, meet 13 m mii, dää Dom dann op Platz dreij stelle, wenn mer dää [[Chicago Temple]] (173 m) und di Hassan-II.[[-Moschee]] (210 m) net miträchne dät, ääver dat sin joh kejn Kerche.
== Em Dom ==
[[Datei:Inside Cologne Cathedral.jpg|thumb|left|Bleck vun de Vierung nohm Chor]]
Dää Dom es 144 Meter lang un hät dat hüschste Jewölbe em Meddelscheff meet 43 Meter un 35 Zentimeter. Et jitt bloß drei op der Ääd, die noch jet hüer sin.
== Dombauhött ==
[[Datei:Dombauhütte Köln - Schriftzug.jpg|thumb|right|Dombauhütt]]
Alle naslang jitt et am Dom jet zoo repariere. Dä Schwäfel en de Luff hät ussen eröm die Fijure kapottjemaht. Die Lück vun de Dombauhött han allemolde jet zoo dunn.
== Dombaulotterie ==
Dat Repariere koss vill Jeld. Öm die Nüsele zesamme ze krije, han se de [[Dombaulotterie]] erfunge. Kaufe kammer die Lose em Sommer op dr [[Domplaat]], tirektemang vür em Enjangsportaal.
== Kulturelle Ärv vun d'r Welt ==
Em Dezember [[1996 (Johr)|1996]] hät de [[UNESCO]] dr Dom en die Liss för et [[Weltkulturerbe]] enjedrare. Dobei han se ävver verjesse, en Pufferzone öm dr Dom eröm fesszeläje. Em Määz [[1998 (Johr)|1998]] hät dä [[Bernd Droste zu Hülshoff]] (Tirektor vum Welterbezentrum) noch ens op die [[Pufferzone]] hinjewese. Trotzdäm han em November [[2003 (Johr)|2003]] die Bövverschte vun Kölle (Rat der Stadt Köln) janz en dr Nöh vum Dom, op dr [[Schäl Sick]], dä [[LVR-Tower]] (LVR = [[Landschaftsverband Rheinland]]) jenehmich. Dä 103 Meter huhe Wolkekratzer wor för de UNESCO ze huh. Dat dät de Bleck op die Kathedraal beeinträchtije. Dr Dom kom op de Ruud Liss. Nä wat jov dat ene Knaatsch. Nit nor de Bürjermeister wor us em Hüsje. Och die Bövverschte vun de Kirch woren enjeschnapp. De [[Dombaumeiste]]rin [[Barbara Schock-Werner]] un de Dompropst [[Norbert Feldhoff]] reefen: Oh jömmisch - wat för en ''Nationale Schande''.
Em Dezember [[2005 (Johr)|2005]] han die Bövverschte vun Kölle die Plän för noch mieh Wolkekratzer op dr Schäl Sick opjejovve. Nit mieh wie 60 Meter huh darf jetz jebaut weede. Em Juli [[2006 (Johr)|2006]] hät de UNESCO dr Dom deswäje widder vun de Ruud Liss jestriche.
== Dää dikke Pitter ==
[[Datei:CathedralCologneBell.jpg|thumb|Dää dikke Pitter]]
Dää [[Daachstohl]] es nit wie söns us Holz jemaat, sondern us [[Ieser]]. Dodrin han se elf Jlocke opjehange. Wann die all lügge, hürt mer dat noch bes wigg op de Schäl Sick. Dää [[decke Pitter|dikke Pitter]] es de jrößte Jlock vun de Welt, die frei am Schwinge es. [[1923 (Johr)|1923]] wood se jejosse, hät ene Durchmesser vun jood 3,2 m un wooch 24 Tunne. Se weed nor jelügg et ovends vör huh [[Kirchefes]]te.
[[Datei:Cologne_Koelner_Dom_1925.jpg|thumb|left|Dr Kölner Dom etwa em [[Johr 1925]]]]
[[Datei:Koeln-124-Dom-Dachdecker-1989-gje.jpg|thumb|Daachdecker op em Dom]]
== Websigge ==
* [https://www.koelner-dom.de Kölner Dom]
* [http://www.wdr.de/themen/global/webcams/domcam.jhtml Webcam met Bleck op dr Dom] vum [[WDR]] singem Ashiiv-[[Huhous]] singem [[Dach (Bou)|Dach]]
[[Saachjrupp:Kölle]]
[[Saachjrupp:Kerchejöbäude]]
8m2q31x1j9fmeg6ukeokd2fjtmdd5z6
Kaasch
0
12597
1611096
1608357
2026-04-07T22:14:08Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611096
wikitext
text/x-wiki
{{Lemma Lokal}}
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" width="250" align="right" style="margin-left:1em; background:#e3e3e3;"
! Wappe
! Kaat
|- bgcolor="#FFFFFF" align="center"
| style="width: 145px;" | [[Datei:WappenKaarst.svg|120px|Et Wappe fun Kaasch]]<br />
| width="145" | [[Datei:Lage der Stadt Kaarst in Deutschland.png|150px|Kaarst]]
|-
! colspan="2" | Övverseesh
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bundesland|Bundesland (Deutschland)]]: || [[Noodrhing-Weßßfaale]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" {Noreg0}
| [[Rijierungsbezörk]]: || [[Düsseldorf (Rejierungsbezörk)|Düsseldorf]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Landkreijs]]: || [[Rhing-Kreijs-Nüss]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie jrooß iss dat? || 37,48 [[Kwadraatkillometer|km²]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wi vill Lück wohne da? || 42.200 ''<small>(Juuni 2005)</small>''
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Lück pro [[Kwadraatkillemeter]]: || 1.110 <small>Lück pro km²</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie huh lisht dat? || 35-45 m ü. [[Normalnull|NN]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Pooßleijzahl]]: || 41564
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Telefonvorwahl|Vüürwahl]]: || 02131
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Wo iss dat jenau? || 51° 13' Nn. Br., 06° 37' ö. L.
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Autokennzeijshe]]: || <code>NE</code>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Amplisher Jemeijndeschlüssel|Jemeijndeschlüssel]]: || 05 1 62 016
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Veedel: || 9 Veedel
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Adräss vunn dä Stadtverwaltung: || <small>Am Neumarkt 2<br />41564 Kaarst</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Offizielle Website: || [https://www.kaarst.de www.kaarst.de]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| E-Mail-Adräss: || [mailto:buergerbuero@kaarst.de buergerbuero@kaarst.de]
|-
! colspan="2" | Politik
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bürjermeijster]]: || Franz-Josef Moormann [[CDU]]
|}
'''Kaasch''' (amplisch: ''Kaarst'') is ene [[Stadt]] in [[Nordrhein-Westfalen|Nordrhing-Weßßfale]] un litt beij [[Nüss (Stadt)|Nüss]].
Em Foljenden wööd zwische Kaasch un [[Büttsche]] ungerschiede. Dat heiß dat usser bei d'r Schull un d'r Politikk de Date un Fakte für Büttsche in_ne separaade Aatikkel besproche weede.
== Jeschech ==
[[1218]] wööd Kaasch (amplisch: {{lang|de|Kaarst}}) et eetste Mohl erwännt, do hees et Carlesforst.
Worum jraat Carlesforst, is bis hück noch nit janz jeklärt.
De inne saache, et küüm vun [[Kaal dä Jruuße|Karl dem Jrooßen]], de angere saache, et kütt vun jet angisch.
Inne [[Dreißischjährije Kriesch]] wood Kaasch uch in Mitleideschaff jezoje. Een Mohl sin die Hesse jekumme, han de Pfarrer jelünscht un de [[Kirsch]] verusselt.
[[1877]] hät Kaasch sin eetste Ihserbaan bekumme, wat et Jewärbe un de Industrie nach Kaasch jebracht hät.
[[1936]] woode Kaasch un [[Büttsche]] zum eetste Mohl zesamme jeleesch, dat wood nach_em Kriesch ävver widder rückjängisch jemaat.
[[1975]] ävver woode se dann ahls widder zesammejedonn, wat de Büttscher övverhop nit jood fande, weijl se bis dohinn selbstständisch wohre und dat uch blivve wullde. Büttsche verloor nit nur sinne Selbstständischkeit, se hadde uch e Dreddel vun der ihrem Territorium afzotreede (an [[Kooschebröök]] un [[Willisch]]). Noch hück sin de Büttscher deswäjje drissisch op de Kaaschter, obwull die dofür ja joornix kunnte, weijl de Rejierung in [[Düsseldorf]] dat enschiede hadde.
[[1989]] hät Kaasch dann_ene Paatnerschaff mit de franzöisische Oot [[La Madeleine]] afjeschlosse, un sitdemm besööke sich Schuule un Vereine rejelmäßisch.
Bis [[1993]] hat Kaasch de Poozleitzahl [[4044]] jehatt, jetz heeß se [[41564]].
== Politikk ==
Kaasch woor un is ne Hoochbursch vun d'r [[CDU]].
Dat lisch daran, dat Kaasch chrislisch, ävver vur allem katholisch is un woor.
Uch de joode Kaufkraff vun de Bürjer maake d'r CDU ville Wählerstimme.
Dä [[SPD]] versöck zwor immer nach obe zu komme, schaff dat ävver nie, weijl hee einfach zu wennisch Industrie un domit verbunne Arbeijer sin. Kaasch is also schwatt wie de [[Naach]].
== Schull ==
Et jivv 8 Jrundschulle, 1 Hauptschull, 2 Realschulle, 2 Jümnasie, 1 Schull für Lernbehinderte un 1 Schull für jeistisch Behinderte Kinger un Jujendlische.
== Schötzefess ==
Em zwedde Wuchenend im Juuni hät Kaasch sing Kirmes, wo üvver 2000 [[Schötzebröder|Schütze]] marschiere dunnt.
== Verkehr ==
Üvver de [[REGIO-Baan]] is Kaasch ann_et Schienenetz em [[VRR]] anjeschlosse.
Et fohre zudämm noch mehrere Buslinijen dursch Kaasch un nach [[Nüss (Shtadt)|Nüss]] un [[Düsseldorf]].
== Sprooch ==
De Kaaschter shpräsch_ene Dialekt vum [[Ripoarėsch (Shprooch)|Ripuarische]], der ävver stark vum [[Süüd-Nidderfränkisch]]e beeinfluss wööt. Vun d'r [[Jrammatik]] jehorscht dat [[Kaaschter Platt]] däm Ripoarische wejen sinner Nähe zum [[Nüsser Platt]], mansche Usshprooche hüüre sisch ävver an, als wenn_se ussem [[Niederfränkisch (Shprooch)|Niederfränkische]] käme.
''Luur uch op'' [[Platt in d'r Jemeinde Kaasch]].
{{Schablon:Navvi Shtädt Kr Nüß}}
[[Saachjrupp:Stadt em Rhingland]]
[[Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen]]
ge1wmy4djmvfh22xp766jqep4unkgle
Langefääl
0
12995
1611034
1610258
2026-04-07T21:32:27Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611034
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch|wi_mer_t_shprish}}
{{clear}}
{| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;"
! Wappe
! Kaat
|- style="background: #ffffff; text-align: center;"
| style="width: 145px;" | [[Datei:DEU Langenfeld COA.svg|130px|Wappen der Stadt Langenfeld Rhld.]]
| style="width: 145px;" | [[Datei:Lage der Stadt Langenfeld (Rhld.) in Deutschland.png|140px|Karte Langenfeld/Rhld. in Deutschland]]
|-
! colspan="2" | Övverseesch
|- style="background: #ffffff;"
| [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]]: || [[Nordrhein-Westfalen|Noordrhing-Weßßfaale]]
|- style="background: #ffffff;"
| [[Regierungsbezirk]]: || [[Regierungsbezirk Düsseldorf|Düsseldorf]]
|- style="background: #ffffff;"
| [[Landkreis|Kreis]]: || [[Kreis Mettmann|Mettmann]]
|- style="background: #ffffff;"
| [[Geografische Lage]]: || 51° 7' N, 6° 57' O
|- style="background: #ffffff;"
| Hüh: || 51 [[Meeter|m]] ü. [[Normalnull|NN]]
|- style="background: #ffffff;"
| Hühste Stell: || 111,5 [[Meeter|m]] ü. [[Normalnull|NN]]
|- style="background: #ffffff;"
| Teefste Stell: || 37,0 [[Meeter|m]] ü. [[Normalnull|NN]]
|- style="background: #ffffff;"
| Jrundfläch: || 41,1 [[km²]]
|- style="background: #ffffff;"
| Lück wo he lävve: || 58.899 <small> ''([[31. Dezember]] [[2003 (Joohr)|2003]])''</small>
|- style="background: #ffffff;"
| [[Bevölkerungsdichte]]: || 1433 Einwohner je [[km²]]
|- style="background: #ffffff;"
| Läng vun Nord noh Süd: || ca. 9,1 [[km]]
|- style="background: #ffffff;"
| Briet vun West noh Ost: || ca. 6,8 [[km]]
|- style="background: #ffffff;"
| [[Postleitzahl]]: || [[40764]]
|- style="background: #ffffff;"
| [[Telefonvorwahl|Vürwaale]]: || [[02173]], ([[02171]]), ([[0212]])
|- style="background: #ffffff;"
| [[Kfz-Kennzeichen]]: || <code>[[ME]]</code>
|- style="background: #ffffff;"
| [[Amtlicher Gemeindeschlüssel|Jemeindeschlössel]]: || 05 1 58 020
|- style="background: #ffffff;"
| Stadtopdeijlung: || 5 [[Veedel]]
|- style="background: #ffffff;"
| [[Website]]: || [http://www.langenfeld.de/ www.langenfeld.de]
|-
! colspan="2" | Politik
|- style="background: #ffffff;"
|Wahlerjebnisse:||[http://www.langenfeld.de/wahlergebnisse Auflistung seit 1946]
|- style="background: #ffffff;"
| [[Bürjermeester]]: || Frank Schneider ([[Christlich Demokratische Union Deutschlands|CDU]])
|- style="background: #ffffff;"
| Rejierende [[Politische Partei|Partei]]: || [[Christlich Demokratische Union Deutschlands|CDU]]
|}
De '''Stadt Langefääl (Rhingland)''' litt em Bundesland [[Nordrhein-Westfalen|Noordrhing-Weßßfaale]] un is ene Mittlere kreisangehörige Stadt vum [[Kreis Mettmann]] em [[Regierungsbezirk Düsseldorf]].
== Jeojrafie ==
De Stadt Langefääl litt em Sööde vun [[Düsseldorf]], em Weste vun [[Solinge]] un em Noorde vun [[Levverkusse]] un em Oste vun [[Monnem am Rhing]]. Langefääl es us denne beide Ootschafte Richroth un Rösroth jemaaht woode. Die wore fröher dürsch e lang Fääl ( vun do kütt och dä Nome) usenanger. Et Rääsch sech Stadt ze nenne krooch Langefääl 1948.
Hück jid et en Langefääl de Veedel:
{|
|Immichroth/Stadtmitte
|(27.317 Einwohner)
|-
|Richroth
|(15.280 Lück)
|-
|Rösroth
|( 7.238 Lück)
|-
|Berches
|( 5.649 Lück)
|-
|Wiescheed
|( 3.229 Lück)
|}
wat zesamme 58.713 Lück määht (2006).
== Jeschich ==
[[Datei:Langenfelder Grenzstein mit Wappen.jpg|thumb|left|Et Langefääler Wappe op nem Jrenzsteen en Mählbroch]]
'''In Langefääl - "do jeijht de Poss af, do es dä Löw loss!"'''
Dä Sproch es en Aanspeelung op et Wappe vun Langefääl - dä Berjische Löw steijht för de [[Jrafschaf Berch]] un dat Posshoon zeijsch op de lang Tradition em Posswäse vun dä Stadt.
Et Geschichsbooch vun Langefääl jeit bis in de Johre vun 1100 zoröck. Et ältzte wat mer esu römstonn han, is dä Türm vun dä Kirch vum hillije Määtes en Richroth. Dä han se öm 1150 opjestallt.
Dat Langefääl es us denne Kirchspeele Richroth un Rösroth jemaaht woode. Richroth is ävver äälder wie Rösroth.
Zwesche [[1090 (Joohr)|1090]] un [[1120 (Joohr)|1120]] es et eezte Mol dä Name Richroth en en Oorkund jeschrivve woode. För Rösroth han se de eetzte Oorkund eesch 1281 jeschrivve. Dat Ding han se em Kluuster en Aaldeberch jefunge. Övver de Kölle-Aanheijmer-Schossee (hück [[Bundesstraße 8|B8]]) un dä Verbindung Hitdöper Rhinghaafe (Levverkussen) un däm [[Bergisches Land|Berjische Land]] sinn fröher Possreijter jeridde un Posskotsche jefahre. De eetzte Poss en dä Jeschich vun dä Stadt wood [[1774 (Joohr)|1774]] als "Kayserliche Reichs-Posthalterey" vun dä Häärre von Thurn und Taxis opjemaaht.En dä blööt öm de Midde vum [[19. Johrhondert]] wore en dä Poss övver 90 Pääds. Sick 1845 wor de Köln-Mindener-Eisenbahn dä stärker Konkerrent.
En dä "Franzuuse-Zick" af [[1808 (Joohr)|1808]] jof et de "Mairie" (Bürjermeestereij) Richroth. Se bestunnt un denne Spezialgemeinden Richroth un Rösroth. Em Johr [[1910 (Joohr)|1910]] woode die zweij Spezialgemeinden zo en Jemeind "Richroth-Rösroth" zesammehjelääch. Sick demm Johr 1936 heeß dat janze amptlich "Langefääl Rhld.". Em Johr 1939 wood dat Wappe verlinnt un em Johr [[1948 (Joohr)|1948]] dä Tittel "Stadt". De Stadt Langefääl hät 2008 ehr 60-jöhrisch Stadterhebungs-Jubiläum jefiert.
== Wo mer hin muß ==
'''Wasserburch Huus Jraven '''
De Wasserburch "Huus Jraven" wööd zem eetzte Mol em Johr [[1334 (Joohr)|1334]] en en schreff jenannt. Se wood ald en Retterburch wahrscheinlich öm [[1300 (Joohr)|1300]] opjestallt; de rischtije Johreszohl hät noch kinner jefunge. Noh däm Wesse vun Hück, kammer dovun usjehe, dat se dä Nohfoljebaou vun dä Holzäädburch, dä „Motte Schwanenmühle“ us em Mettelalder es. Se litt esu ömm 800 m vum Huus Jraven fott, en Rächtong Schwonemööhl. Dä U-förmije Backsteenbaou es aan dreij Sigge vun briete Wasserjräve ömjovve. De Hüüser em Söödweste, die noch do sin, kumme us em [[16. Johrhondert|16]]. un [[17. Johrhondert]].
De Wasserburch Huus Jraven ess en Privotbesetz. Rinkicke derf mer ligger nit.
Standort: Langenfeld-Wiescheid, Graf-von-Mirbach-Weg.
'''Schwonemööhl'''
De Schwonemööhl wööd jät [[1341 (Joohr)|1341]] en en Oorkund em Zusammehang met Huus Jraven jenannt. Se es domet de eetzte Mööhl us Langefääl, wo mer jet schreflich jefunge hät. Se stunnt fröher beij dä Wasserburch "Huus Jraven" un wor lange Johr et Eijentum vun de Jrafe vun Mirbach.
Standort: Langenfeld-Wiescheid (Krüdersheide), Zur Schwanenmühle 1
'''Kath. Kirche St. Martin, Langenfeld-Richrath '''
[[Datei:St-Martin-Langenfeld.jpg|thumb|Kirsch vum hillije Määtes in Richroth]]
Dä us Kohlesandsteijn un Tuffquadere jebaoute Türm vun dä Kirsch vum hillije Määtes es 22 M huh un et ältz Bouwerk en Langefääl.Vum Aanluure noh es hä us dä zweijte Hälf vum [[12. Jh.]]. Tatsach es, dat de ältz Kirsch woll vill äälder es. Wat se beijm Buddele gefunge han, löss dovun usjehe, dat de eetzte Steenkirsch em [[10. Jh.]] opjestallt wood. Die denke, dat ze eesch en Kirsch us Holz opjestallt wor, se han ävver dovun nix mieh jefunge. En paar Jräve us dä Zick lööß sujet denke. För dä Baou kütt et [[9. Jh]] en bedrach. Fondstöck us Ton beläje dat. Jet besündisch en dä Kirsch es et Däufbecke us [[Drachenfels]][[trachyt]] (2. Hälf vum 12. Johrhondert) un en Fijur us Lindeholz „Madonna mit Kind“ (öm [[1480 (Joohr)|1480]]).
'''Further Moor'''
Dä Kään vum Natoorschotzjebiet Further Moor hät 43 Hektar Fläche un stallt en em Kreis selde Heidemoor- un Üvverjangsmoorfläch met gefäähdete Planteaate dor. Öm dä Kään läät sech schötzend ne dechte Wald us ongerscheedleche Boomaate.
Am mieste fingt mer ne feuüchte Moorbirkewald un en dicke Kruutschech met Torfmoose drin un richtich vill dudes Holz. He wähs stellewies och dä Mittlere Sonnentau. De Feuchtheide- un Övverjangsmoorfläche sin dürch aahnjefangene Rejenerationsaahnstrengunge (u. a. Widdervernässung) zem Deijl ärsch nass un miestens önwechsam. Op däm mieste vun dä Fläch kam mer nit jon. De Wäje em Further Moor sin miestens jot usjebaout un även. Se sin doher jot zem fahre mi m Drohtessel un zem Dschogge.
Et Further Moor is en tüpisch Neederrhinglandschaf un et letz Stöckche vun en em jruuße zesammehängend Moorgebiet. Hück is et fass dä letzte Läävensraoum för selte jewodene Plante un Deere un ald huhwertich [[Biotop]] e bedeutend Natooschotzjebiet. Deere un Plante die mer angerswo koom süht, han he e Stöckche zom Övverlääve jefonge:
[[Torfmoos]] un [[Gagelstrauch|Jarelstruuch]] bedecke de Moorschich, dat Jefleck [[Knabenkraut|Jongekruut]] un dä fleeschfressende [[Sonnentau]] blöhe unjestört. [[Libellen]], [[Frösche|Frösch]] un [[Eidechsen]] lääve en dä Moorjäjend. Vill Vurelaate, dobeij och selten Jäss wie dä [[Kleinspecht]] un de [[Waldschnepfe]] brööte he. Doröm müsse die Lück och op dä usjewiesene Wäje blieve.
'''Dückeburch'''
En fröhere Wasserburch an dä Rösrother Stroß. Bess en et 15. Johrhondert zoröck is de Jeschich ald erforsch.
Standort: Langenfeld-Reusrath, Reusrather Straße
'''Evangelische Kirche Reusrath '''
Baouwzick: vun [[1792 (Joohr)|1792]] bis [[1794 (Joohr)|1794]]. De Jründung vun dä evangjillische Kirschejemeijnd fällt in et Johr [[1553 (Joohr)|1553]], [[1625 (Joohr)|1625]] jangk se unger un wood [[1683 (Joohr)|1683]] neu jegründt. De evangjillische Kirschejemeind is eijn vun de ältzte em Berjischen Land. Et Kirschehuus steijht unger Denkmolschotz, vör allem wäjen dem kossbare Orjelprospekt, dä de Kirschejemeind [[1803 (Joohr)|1803]] jekööf hät.
Standort: Langenfeld-Reusrath, Trompeter Straße
'''Gut Hecke'''
Baouwjohr: [[1717 (Joohr)|1717]]. Dat Huus is e sujenannt "Vorlaubenhaus", rischtisch selte en dä Jäjend, aan dä B 8 in Rösroth. Dä Vürbaouw es en Deel vom Huus, mäht e Dach övver dä Trottewaar un litt op jroße Pöhl. Fröher kome do de Pääds un de Kutsch drunger. Mer sääht, dat Napoleon en dämm Huus jeschlofe han soll.
Standort: Langenfeld-Reusrath, Opladener Straße
'''Baouwdenkmöler en Langefääl'''
[[Datei:Haus Arndt Langenfeld.JPG|thumb|Huus Arndt]]
Dä "Umweltschutz- und Verschönerungsverein Langenfeld e.V." hät schon aan e paar Hüüser Denkmoolschildches dranjemaaht öm de Lück jet övver de Hüüser ze verzälle wemm se jehühre un wat fröher met denne Hüüser wohr:
* Rietherbach, Riethrather Mühle
* Wiescheed, Wasserburch Huus Jraven
* Wiescheed, Gehöft Wiescheed
* Feldhuusen
* Richroth, Kirchturm Hillije Mätes
* Alt Jläbbisch, Zur Bleiche 4,6+8
* Jläbbisch, Jläbbischer Hoff
* Berches, Brandshoff
* Immichroth, Kath. Pfarrkirche Hillije Jupp
* Immichroth, Historisches Schullhuus
* Am Maatplatz, Huus Arndt
* Berliner Platz, Huus Wagner
* Rösroth, Jut Dückeburch
* Langefääl, Rheinische Kliniken
* Rösroth, Evgl. Martin Luther Kirsch
* Rösroth, Evgl. Pfarrhaus
* Rösroth, Kath. Hillije Barbara-Pfarrkirsch
[https://web.archive.org/web/20060512082102/http://lfeld.de/a-z/bilder/baudenkmaeler/baudenkmaeler.htm Texte der Denkmaltafeln und Fotos der Baudenkmäler]
=== Berches ===
Dat Veedel jrenz em Noorde an Düsseldorf, em Weste an Monnem-Boomberch hät övver dä Dumme 5.649 Lück un et jitt ald besondesch e Dreijjesteen dat Helau rööf.
En de Jemarkung Berches jehüüre de Ootschafte Wulfet (Wolfhagen), Fuhrkamp, Stefenshofen und Langfort.
En Berches jitt et ne zimmlisch joode Spochtvereijn - dä "SSV Berghausen" - , de eetzte Fußballmannschaff spillt en dä Bezirkslija, dä Kirschenchor Hillije Cäcilia, dä Männerchor MGV Philomele Berghausen gegr. [[1880 (Joohr)|1880]] un dä Heijmotvereijn Kirmesjonge Berghausen gegr. [[1929 (Joohr)|1929]].
Berches is e Dörp en dä Stadt. Ofwoll en de letzte 20 Johr vill neuje Lück en et Dörp jekumme sinn, es dä Karackter vum Dörp immer jeblieve. In Berches wööd ne eijene Faasteleer met Dreijesteen un Zoch am Sunndach jefiert, un '''jed zweijte Wocheeng em September is Kirmes''' mit Fesszelt un Fahrjeschäff (2-3).
[[Datei:Schuerreskarrenrennen Forsbach.jpg|thumb|Schörreskaare met jet drop]]
De Fessfolch is immer et selve:
Samsdachnommiddach öm Dreij is Fassaanstich, öm fünnef en Fessmess in uns Heimotsproch un hingerher ene Fesszoch dörch et Dörp. Em aahle Dörp wööd dä Zachäus usjebuddelt un dä Fesszoch jeiht dann in et Fesszelt zem danze. Am Sunndach is ömm zehn Kranzniederlejung am Ihremol un ab ellef e [[Schörreskaar|Schürreskarrerenne]]. Nommeddachs is dann de Siejerihrung un widder Danz. Am Monndach wööd ne Kranz am Ihremol en Wulfet hinjelaaht, un aanschleeßend is Tombola un widder Danz. Oovens af aach wööd dä Zachäus widder unger de Ääd jebraach un de Kirmes jeiht met Füerwergk un Danz ze eng.
=== Richroth ===
=== Wiescheed ===
=== Immichroth/Stadtmitte ===
=== Rösroth ===
D'r Ootsdeijl Rösroth is dä Ootsdeijl vun Langefääl, dä janz unge em sööde litt. Rösroth jrenz do unge tireck an Levverkusse. In Rösroth is de "Kölsch-Alt-Jrenz", un och de "Alaaf-Helau-Jrenz". E Beijspill: Rösroth is d'r eijnzije Ootsdeijl vun Langefääl, wo em Faasteleer [[Alaaf|"Alaaf"]] jerofe wööd. Die angere nähme leever dat Düsseldorfer "Helau".
In Rösroth jitt et och en Fasteloovenszoch d'r "Lichterzoch": Am Karnevalssunndaach wenn et dunkel weed, jonn die Rösroder Jecken
mit ville kleene Lichter jeschmückt durch et Dörp. Vill Lück die do lääven schmücke och de Jääden un fiere do schon lang befor d'r
Zoch kütt.
En de Jemarkung Rösroth gehüüre de Ootschafte: [[Mählbruch]], [[Jieslenberch]], Hapelrath un Furth.
== Weetschaff ==
Langefääl hät en jood Vohältnis vun kleijne, mettlere un jroße Betriebe.
Doher is Langefääl och de penunsemässich am beste opjestellte Stadt öm 60.000 Lück en dä ganze Republik. Sick dem [[3. Oktover]] [[2008 (Joohr)|2008]] is Langefääl de eetste Stadt met en Eijnwohnerzohl zwesche 50.000 un 100.000 die kinn Scholde mie, dofür eije Jeld hät.
Weijl e neu Endostriejebeet em Fuhkamp en d'r nöh vun [[Düsseldorf-Hellerhof]] opjemaht wood, kunnte vill neuje Ongernähme jewunne wääde (u. a. Goldbeck-Bau, et Postverteilerzentrum vun d'r deutschen Post, Orthomol).
'''De jrößte Aarbeijtjevver'''
* ara Shoes AG (Schohnsfabrikk)
* [[Deutsche Post AG]] (Briefverteilerzentrum Brief- und Paketlogistik)
* Goldbeck Bau (Baubranche)
* [[Hallo Pizza]] (Franchise Unternehmen)
* [[Kye Systems|Kye Systems Europe GmbH]] (Computerperipheriehersteller)
* [[Lanxess]] (Chemie)
* Kraftverkehr Nagel (Spedition)
* Orthomol (Pharmazie)
* [[RWE AG|RWE Rhein-Ruhr AG]] (Energie)
* [[Strauss Innovation|Strauss Innovation GmbH & Co.KG]] (Einzelhandel)
* [[Rheinische Kliniken Langenfeld, Fachklinik für Psychiatrie, Neurologie und Psychotherapie]] (Gesundheitswesen)
== Inkoofe ==
[[Datei:Stadtgallerie.JPG|thumb|left|Stadtjalerie vun hinge]]
[[Datei:Marktarkaden Langenfeld.JPG|thumb|Maatarkade]]
[[Datei:Markthalle Langenfeld.JPG|thumb|Maathall]]
En Langefääl jütt et en d'r Stadtmett einije jrößere Plätz wo mer joot Inkoofe kann. Do es de Maathall op demm Maatplatz, de Maatakaade, de Stadtjalerie un sick dem Herbs 2008 noch e neu Inkoofzentrom, et Maatkarree.
== Voanstaltonge on Fäss die eijmol em Johr sinn ==
=== Fastelovend ===
* Samsdaach Zoch en Langefääl
* Sunndaach Zoch en Berches
* Sunndaach, des Nääts Lichterzoch en Rösrod
=== April ===
* Stadtfäss
=== Juni ===
* [[ZNS – Hannelore Kohl Stiftung|ZNS]]-Sommerfäss, sigg 1989
=== September ===
* Kermes in Berches, sigg 1929
* Schötzefäss met Kermes en d'r Stadtmett
* Schoppefäss, sigg 1978
== Kultuur ==
[[Datei:Stadthalle Langenfeld Schauplatz.JPG|thumb|Stadthall mit Schauplatz]]
En d'r Stadtmitt vun Langefääl is en d'r Stadthall d'r Schaupatz, wo Kabarett un Musikvoanstaltonge jemaht wäde. Tireck dobei es de Böchereij. Schräch jejenövver ham mer dat REX Kinno, dat och vun d'r Stadt ongerstötz weed.
Kons em öffentleche Roum es en Langefääl e jroß Ding.
2007 wood met demm Opbouw vum Wiescheeder [[Kotten (Haus)|Kotte]], dämm Huus vum letzte Langefääler Schaleschniggo Wilhelm Jakobs en ner jroße un modään Vopackung us Jlas, jenau wie d'r Opbouw vun de sujenannte „Schwaadlappe“ vum Langefääler Könslo Franz Leinfelder en Immichroth an d'r [[Bundesstraße 8|B8]] zwei wechtije Konswerk neu opjestallt. 2008 - zem 60. Stadtjubiläum - is en 16 Meter huh un onjefäär 600.000 Euro düüre Fijur vum ingonazional bekannte Könslo [[Heinz Mack]] als Schänkong vun zwei wechtije Langefääler Ongernähme opjestallt woode.
=== Voeijne un Istituzione die met Kultuur ze dunn han ===
* Quartettvoeijn Jladbach
* Langefääler Frauechor
* Männerjesangvoeijn "Harmonie"
* Männerjesangvoreijn "Philomele Berches gegr. 1880"
* LaFraThe Langefääler Frauetheato
* Jospelchor Langefääl
* Kerchechöre en Richtoth, Rösroth, Immichroth, Berches un Hardt
* Musikschull Langefääl
* Rhingstäänche (Tanzjrupp us Pänz)
== Wie m'r hin kütt ==
Em '''[[Öffentlicher Personennahverkehr|Öffentlische Persunnenohverkehr]]''' is de Stadt övver die Haltestëlle „Langefääl (Rhld)“ und „Langefääl-Berches“ aan de [[Liste der SPNV-Linien in NRW#S-Bahn-Verkehr|S 6]] Essen – Rotinge-Oss – Düsseldorf Hbf – Düsseldorf-Benroth – Langefääl – Kölle Hbf – Kölle-Nippes aanjebonge. Ußerdämm verkehre einije [[Omnibus|Buslinie]].
De Stadt jehüürt zem [[Verkehrsverbund Rhein-Ruhr]]. Beij Fahrte noh [[Levverkusse]] und [[Leijchlinge]] jelte de Preijse vum [[Verkehrsverbund Rhein-Sieg]].
''En sing Eijeschaff als Schnettstell zwesche denne Verkehrsverbönde [[Verkehrsverbund Rhein-Ruhr|Rhein-Ruhr]] un [[Verkehrsverbund Rhein-Sieg|Rhein-Sieg]] hät Langefääl (Rhld) im ÖPNV zimmlisch jroße Bekanntheijt jekritt.''
Em '''Stroßenverkehr''' wööd Langefääl dürch de Bondesautobahne [[Bundesautobahn 3|A 3]], [[Bundesautobahn 59|A 59]] un [[Bundesautobahn 542|A 542]] aanjebonge, wie och dürch die [[Bundesstraße]] [[Bundesstraße 8|B 8]] un [[Bundesstraße 229|B 229]].
Aan de '''Fluchhäfe''' vun Düsseldorf [[Flughafen Düsseldorf International|Düsseldorf International]](ca. 28 km fott) - dat is dä jrößte in NRW - un Kölle [[Köln Bonn Airport|Köln-Bonn]] (ca. 35 km fott)kütt mer och schnell draan.
== Schull ==
En Langefääl jütt et e Jümasium, en Jesambpschull, zweij Realschulle, dreij Hauppschulle, en janze Meng Jrundschulle un en Schull för Pänz die besonder Hülp zem liere bruche.
[https://web.archive.org/web/20060903014626/http://www.lfeld.de/a-z/schulen.htm Liss vun dä Langefääler Schulle]
== Spocht ==
Et jütt u. a. foljende Spochtvereine: TC Grün-Weiß Langenfeld (Tennis),Golf am Katzberg e.V. (Golf), FC Langenfeld (Badmintonbundesliga), Langenfeld Longhorns (2. Football-Bundesliga), Kanu Club Langenfeld, SG Langenfeld (eigenes Bewegungszentrum), darunter die SGL Devils (1. Skaterhockey-Bundesliga Herren und auch 1. Skaterhockey-Bundesliga Damen), GSV Langenfeld (inzwischen zugehörig zur SGL), Tuspo Richrath, VfB 06 Langenfeld, SSV Berghausen, SC Germania Reusrath, HSV Langenfeld, SCP Panther (alle Fußball), DJK Unitas Langenfeld (Tischtennis), Judo Club Langenfeld eV, Bogensportgilde Langenfeld eV un Wasserski Club Langenfeld.
== Städt mit denne ne Klüngel ess ==
* [[Datei:Flag of France.svg|25px]] [[Senlis (Oise)]], [[Frankrich]], sick [[1969]]
* [[Datei:Flag of Poland.svg|25px]] [[Gostynin]], [[Pole]], sick [[1998]]
* [[Datei:Flag of the Philippines.svg|25px]] [[Batangas (Stadt)|Batangas City]], [[Philippinen]], sick [[1998]]
Städtefründe sinn:
* [[Datei:Flag of Israel.svg|25px]] [[Kirjat Bialik]], [[Israel]], sick [[1991]]
* [[Datei:Flag of Germany.svg|25px]] [[Köthen]], [[Sachsen-Anhalt]], [[Deutschland]], sick [[1990 (Joohr)|1990]]
== Pänz us dä Stadt die mer kenne sullt ==
* [[Felix Metzmacher]] (* [[15. Määz]] [[1877 (Joohr)|1877]] in Burscheed; † 31. Oktober 1914 em Eetzte Weltkriesch, Fronkreijch), vun [[1908 (Joohr)|1908]] bes [[1914 (Joohr)|1914]] Bürjermeester vun Langefääl
* [[1953 (Joohr)|1953]], [[14. März]], [[Jürgen Kohler (Rechtswissenschaft)|Jürgen Kohler]], [[Räschswesseschaf]]tlo
* [[1976 (Joohr)|1976]], [[26. Dezember]], [[Cora Schumacher]], en [[Moderator (Beruf)|Moderatorin]], [[Fotomodell]] un de Ehefrau fum [[Rennfahrer]] [[Ralf Schumacher]]
* [[1981 (Joohr)|1981]], [[30. Januar]], [[Björn Joppien]], deutscher [[Badminton]]spieler
* [[Jörg Bergmeister]] [[Rennfahrer]] en de [[Deutsche Touren Meisterschaff|DTM]] un de [[amerika]]nische [[Indy Serie]]
* [[Stefan Kießling]] (* [[25. Januar]] [[1984 (Joohr)|1984]] in Lichtenfels), deutscher Fußballprofi, spillt för Bayer 04 Leverkusen, hätt mol en Langefääl geläävt, äwa jetz en Leverkuse
* [[Benjamin Süß]], Weltmeester em Wakeboarde, es jeboore un läävt en Langefääl
== Jet ze lääse ==
* [[Rolf Müller]]: ''{{lang|de|Stadtgeschichte Langenfeld.}}'' - Jebunge Ußjov - 1008 Sigge - Langenfeld [[1992 (Joohr)|1992]] - ISBN 3-929365-01-4
* [[Manfred Stuckmann]]: ''Verzällchentour durch Langenfeld, {{lang|de|Leben und Leute, Gestern und Heute}}.'' 129 Sigge met [[CD-ROM]] - Langenfeld [[2004 (Joohr)|2004]] - ISBN 3-929365-17-0
== Websigge ==
{{Commonscat|Langenfeld (Rheinland), Germany|Langenfeld (Rheinland)}}
* [http://www.langenfeld.de/ Offizielle Website der Stadt Langenfeld (Rheinland)]
* [https://web.archive.org/web/20061004233032/http://www.unternehmen-langenfeld.de/ Wirtschaftsportal für Langenfeld]
* [http://www.l-town.de/ Informationen, Veranstaltungen und Diskussionsmöglichkeiten rund um Langenfeld]
* [https://web.archive.org/web/20060809070606/http://www.lfeld.de/ Informationen zur Stadt, Bilder, Links u. Veranstaltungskalender]
* [https://web.archive.org/web/20070525153036/http://dmoz.org/World/Deutsch/Regional/Europa/Deutschland/Nordrhein-Westfalen/Landkreise/Mettmann/St%c3%a4dte_und_Gemeinden/Langenfeld,_Rheinland/ Langenfeld im Open Directory Project]
* [https://web.archive.org/web/20070102050208/http://tc-gruen-weiss-langenfeld.de/ TC Grün-Weiß Langenfeld]
* [https://www.ssv-berghausen.de/ SSV Berghausen]
* [https://web.archive.org/web/20060115122801/http://www.mgv-philomele.de/ Männergesangverein "Philomele" Berghausen gegr.1880]
* [https://web.archive.org/web/20070324012117/http://www.kirmesjonge.de/ Kirmesjonge Berghausen]
* [http://www.berches.de/ Websick vun Berches]
{{Navvi_Städt_Kr_Mettmann}}
{{Navvi Städt NRW}}
[[Saachjrupp:Stadt em Rhingland|Langefaal]]
[[Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen|Langefaal]]
sb379iq7535ckqubsg5kppbj4nv7k9i
Aischwiele
0
13316
1611059
1610685
2026-04-07T21:56:05Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611059
wikitext
text/x-wiki
{{Lemma Lokal}}
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" width="250" align="right" style="margin-left:1em; background:#e3e3e3;"
! Wappe
! Kaat
|- bgcolor="#FFFFFF" align="center"
| style="width: 145px;" | [[Image:DEU Eschweiler COA.svg|130px|Stadtwappen der Stadt Eschweiler]]
| style="width: 145px;" | [[Image:Lage der Stadt Eschweiler in Deutschland.png|150px|Wo iss dat?]]
|-
! colspan="2" | Övverseesh
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]]: || [[Nordrhein-Westfalen|Noodrhing-Weßßfaale]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" {Noreg0}
| [[Rijierungsbezörk]]: || [[Rijierungsbezörk Kölle|Kölle]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Landkreijs]]: || [[Städterejion Oche]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie jrooß iss dat? || 76,559 [[Quadratkilometer|km²]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wi vill Lück wohne da? || 55.539 ''<small>(30.06.2015)</small>''<ref>https://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/bevoelkerungszahlen_zensus/zensus_rp3_juni15.html</ref>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Lück pro [[Kwadraatkillemeter]]: || 725 <small>Lück pro km²</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie huh lisht dat? || 110-262,5 m ü. [[Normalnull|NN]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Pooßleijzahl]]: || [[52249]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Telefonvorwahl|Vüürwahl]]: || [[02403]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Wo iss dat jenau? || Koordinaten: 50° 49' N, 6° 17' O
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Autokennzeijshe]]: || <code>AC</code>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Amplishe Jemeijndeschlüssel|Jemeijndeschlüssel]]: || 05 3 54 012
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Veedel: || 22 Veedel
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Adräss vunn dä Stadtverwaltung: || <small>Rathausplatz 1<br />52249 Eschweiler</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Offizjäll Website: || [https://www.eschweiler.de www.eschweiler.de]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| E-Mail-Adräss: || [mailto:stadtverwaltung@eschweiler.de stadtverwaltung@eschweiler.de]
|-
! colspan="2" | Politik
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bürjermeijster]]: || [[Patrick Nowicki]] [[CDU]]
|}
'''Aischwiele''' (amplisch: '''Eschweiler''') es änne Shtadt em [[Rheinland|Rhingland]] zwesche [[Oche]] un [[Kölle]].
== Wo lischt datt? ==
Jenauer jesaat lick Aischwiele en de [[Städterejion Oche]]. De Noobore ringseröm (wenn man wie et Ührsche jeiht) sin de Öcher, de [[Wöschele|Wöscheler]], de [[Allsdörp|Allsdörper]], dr [[Krees Düre]] un de Lüh us [[Stolbersch (Rhingland)|Stolbersch]].
== Watt möößte aaluure? ==
In dr "City", wie man hück esu schönn sädd, kammer prima enkoofe, wenn eenem Ooche odde Düre zo weg fott es, und de Türm vun dr Bursch en [[Nothberg|Nootbersch]] odde en [[Kinzweiler|Kinzweejle]] aaluure un de aal Kersch St. Pitter un Paul. Joot fiere kamme inet Schnällejeisje un op dr Maat. In Aischwiele jiddet vell Burje, [[Wald|Bösch]] un Enkoofsmööschlischkeede. Dat mieste Wasser op dr Aischwiele Ääd es in dr [[Eng]] un in dr [[Blausteinsee]]. Aischwiele hät dr jröößte [[Rosenmontagszug|Ruusemoondaachszoch]] noo [[Kölle]] un [[Mainz]].
==Watt net em Baedeker zu lesse es==
Fröjer han de aal Löck jejlööv, dat mer et naats net vun Kinzweijler no Hehlroot zu Voos odde alleen joon sullt. De Buure en [[Hehlrat|Hehlroot]] woren ööstisch on kunde sech en ne "[[Stöpp]]" verwandele, dat woër ne [[Wärwulf]], on dann dooten se anger Löck duud bieße on opfresse.
==Watt me in Aischwiele jähn iss==
[[Blutwurst|Puttes]], [[Sauerbraten|Soorbrode]] un [[Reisfladen|Riesflam]].
==Bööscher==
* [[Peter Kremer]]: ''{{lang|de|Wo das Grauen lauert. Blutsauger und kopflose Reiter, Werwölfe und Wiedergänger an Inde, Erft und Rur.}}'' [[Düren]] [[2003]], ISBN 3-929928-01-9
== Wäbbsije ==
{{commons|Eschweiler|Aischwiele|Album mit Bilder op [[Wikimedia Commons]]}}
* [https://www.eschweiler.de/ De Shtadt ier Wepsije] (''op [[Hochdeutsch|huhdeutsch]]'')
* [https://web.archive.org/web/20070818021222/http://www.liszt-eschweiler.de/ Franz-Liszt-Gesellschaft Eschweiler] (''op [[Hochdeutsch|huhdeutsch]]'')
* [https://www.eischwieleplatt.de/ www.eischwieleplatt.de] – Wörterbuch der Eschweiler Mundart
==Quälle==
<references/>
{{Navvi Shtädt Kr Oche}}
[[Saachjrupp:Aischwiele]]
[[Saachjrupp:Stadt em Rhingland]]
[[Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen]]
9nq06e0kypb27l05qifilpwkduf9kmr
OmegaWiki
0
13355
1611044
1608859
2026-04-07T21:37:36Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611044
wikitext
text/x-wiki
Dat '''OmegaWiki''' ess en ellëtronesch [[Wööterbooch]] em [[Internet]]. Et weed jän med '''OW''' [[Affköözung (Schriive)|affjekööz]]. Ed eß em Opbou, un sůll enß e [[Nohkixel]] wääde, wo mer alle [[Woot (Kalle)|Wööter]] en alle [[Sprooch]]e medd en Äklierong en alle Sprooche, un dänne ier [[Övversäzze|Övversäzong]] en alle Sprooche nohluure künne sull. Un noch enne Houfe mieh Ennfommazjone un Daate zo jedem Woot.
== Tëshnigk ==
Opjeboud_eß_dat_Jannze op dä Söüle:
# Et hadd_en [[Web_Sigk]], woh mer sesh de Wööterbooch_Date, un e paar Sigge dröm_eröm, aanlure un enjëvve kann.
# Et eß e [[Wiki]], wo ville Minsche jemëijnsam draan werreke künne, un ier Weßße ennjävve, su dadd_et zosamme jenumme widdo aan dii errußjejovve wääde kann, di dornoh froore.
# Et hädd_en [[rellazjonal DaateBank]], woh de jannze [[Wööter]] un denne ier [[Daate]] dren stääshe. Dat määt, dat mer di joot en jeede Aat fowënnde kann, di mer met däm [[Tax_Date|Täx]] fun de nommaale Wikkiß nedd_esu joot_künndt.
== Websigge ==
* [http://www.omegawiki.org/Development_wiki:Main_Page/ksh Em OmegaWiki sing Ennjangß_Sigk]
* [http://www.omegawiki.org/Portal:ksh Em OmegaWiki sing Sigk övver de Kölsche Shprooch]
* [[meta:Category:Ultimate_Wiktionary|Infomazjon övver de Aanfäng op Metta_Wikki]] (''op [[Englische Sprache|änglesch]]'')
* [http://wiktionaryz.blogspot.com/ Et Blog fum WiktionaryZ singe Kommißßjon] (''op änglesch'')
* [https://omegawiki.blogspot.com/ Et Blog fum OmegaWiki singe Kommißßjon] (''op änglesch'')
* [https://web.archive.org/web/20060424064149/http://www.eionet.eu.int/GEMET GEMET]
[[Saachjrupp:Internet]]
oaxsx03v9cvofhzjk5u545k1gx13v0j
Reviertalk
0
32474
1611234
1590198
2026-04-07T23:54:18Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611234
wikitext
text/x-wiki
'''Reviertalk''' ess_en Websaijt wo_t öm de [[Sprache|Shprooch]] un_de Wööt ußß_em [[Ruhrgebiewt|Ruhrpott]] jëijt. Zigk 2005 kam_mo do nohlësse, wi dä [[Kumpel]] un sing Nohfaare schwaadt, also et su jenannte Ruhrdöütsch, wad_e Jemänge uss_em aale [[Wäßßfäälėsch (Shprooch)|Wäßßfäälėsch]] un [[Hochdeutsch|Döütsch]] un dä divärrse Dijalägkte uß dä Ööt un Shtädd_un dä domoolije Ėnnwandoro ier Shprooche wooh, un enne janz ëijenne [[Rejolägk]] jewooden_eß.
Pro [[Tag|Daach]] kritt die Websigg_öm de 6 Wööto_oddo_Ußdrögk, 2 beß 3 Bëijspell_Sätz, 1 Belld_unn_en ¼ Ton_Dattëij dobëij.
Se hädd_em eezte Joohr wo_t_se joof alld mieh wi 20000 Besööko jehadd_un
Och wann dė Äklieronge fö_dat_all op [[Hochdeutsch|Huhdöütsch]] senn, määd_et doch Shpaß, do_enß erömm_ze_lässe, un op de Äänleschkëijte un de Ungerscheed zwesche däm Ruhrpöttlerėsch un unß [[RiS|Ripůarėsche Sprooche]] ze luuere.
== Websigge ==
https://www.reviertalk.de/ — ''{{lang|de|Lexikon der Ruhrgebietsterminologie}}'' — (''op döütsch un Ruhrdöütsch'')
[[Saachjrupp:Internet]]
[[Saachjrupp:Shproochweßßeschaff]]
[[Saachjrupp:Ruhrpott]]
49tunv28wm7v1xw0uhksyfw4xr5bwko
Ludger Stratmann
0
32546
1611141
1606667
2026-04-07T22:43:24Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611141
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Ludger Stratmann 09.jpg|miniatur|Ludger Stratmann (2014)]]
Dr. '''Ludger Stratmann''' (jeboore am [[23. Juuli]] [[Joohr 1948|1948]] en [[Verl]]) lääf en [[Essen|Ëßße]] zigk dämm dä zeehn Joohr all eß. En [[Bottropp]] hätt e bess enn et Joohr 2002 erėnn alls een edojelohßene Aads en Praxeß fö alle Kaßße jehatt. Di hätte dann opjejovve. Zigk dämm eßß e blooß noch em [[Kabarett|Kabbarëtt]] zerjang.
Em aale Europahuus am Kenneyplads en Äßße, do hätt e med sėngem Broodo zesamme et „heitere medizinisch Kabbarëtt Thijater“. Dat löüf zig 1994.
Alß '''Jupp Stratmann''' spöllt hä och zigk Joohre em Fërrnseje fum [[WDR]] un [[RTL]], zem Bëijshpöll Klamaug un Kabbarett enno Knëijp med [[Ruhrgebiet|Ruhrpoot]] Ambijënnte, em ''Stratmanns''. Do klopp hä Shpröch, wi: „''{{lang|de|Mach mich nich datt Blut am klumpen!}}''“, „''{{lang|de|[[Bonn]] war früher die Abkürzung für Bundeshauptstadt ohne nennenswertes Nachtleben.}}''“, „''{{lang|de|Für manchen ist die Zigarette danach jetzt schon wichtiger, als der Sex davor.}}''“, do trett hä sällvo op, spellt dä Weet, un sääht sing Kolleje aan.
== Websigge ==
* {{DNB-Portal|123431611}}
* [http://www.wdr.de/comedy/stratmanns/index.phtml Jupp Stratmanns Kneipentheater im Pott] — bëijem WDR -— (''op [[Hochdeutsch|döütsch'')]]
* [https://www.stratmanns.de/ Et Stratmanns Thijater em Europahuß en Äßße] — (''op döütsch'')
* [http://www.doktor-stratmann.de/ Doktor Stratmann] — Heiteres Medizinisches Kabarett — (''op döütsch'')
{{Commonscat}}
[[Saachjrupp:Mann|Stratmann, Ludger]]
kj7ngnrwc7wtjmkezd1myahhryvaeac
Eurode
0
53478
1611051
1591391
2026-04-07T21:54:28Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611051
wikitext
text/x-wiki
'''Eurode''' essene Aat Stadt, symbolėsch zesammejesaz uß
* [[Herzogenrath|Hächzoreroth]] en [[Bundesrepublik Deutschland|Deutschland]]_em [[Städteregion Aachen|Kriiß Ooche]] en Döütschlannd_un
* [[Kerkrade|Kirchroa]] en de [[Niederlande|Nederläng]]_en Söd_Limborresh en Hollanndt.
Dad_eß de eezte Europa-Shtadt.
''Kirchroa'' heis_op [[Hochdeutsch|deutsch]] ''{{lang|de|Kirchrath}}'', op neederlängsch ''{{lang|nl|Kerkrade}}'',
unn_op limmbůrjėsch te ''{{lang|li|Kèrkrao}}''. Dat hüüort on_noch bëijm Zwëkfobandt Parkstad Limburg do_bëij,
un litt en_de [[Euregio Maas-Rhein]].
''Hächzoreroth'' heis_op neederlängsch ''{{lang|nl|'s-Hertogenrade}}'' un op deutsch ''{{lang|de|Herzogenrath}}'',
op limmbůrjėsch ''{{lang|li|Hertserao}}''. Et hüüot bëij de StädteRegion Aachen, en do Lanndschaffßfobanndt Rhinglandt],
un lėdd_en_de Euregio Maas-Rhein.
Zig dämm zwöllefte Johongot wooche di zwëij ëijn Shtadt, bess_em Joohr 1815 de Jränz zwesche se jelaat wood.
Dä Quatsch woo dä Ääntß vum [[Wiener Kongress|Wiener Kongjrëß]] vun 1815. Do hann_se dem [[Napoléon Bonaparte|Napoleon]] sing [[Frankreich|franzüüsėsh]] Deppachtemeng fun Beneden-Maas oppjelööß, unn_et zwesche de Künninge fun de Nederläng un [[Preussen|Pröüße]] oppjedëijldt. Do_bëij koohm de Burrsh Rode mem Hächzoch noh Döütschlandt_ße lijje, de Afdëij Rolduc med_de Kerresh en de Nederläng. Do fun kumme wall och de naame her, di di Dëijle dann krääte. Ävver op bëijde Sigge fun de neuje Jränß schwaadt mer de sellve Shprooch, en [[RiS|rėpůarėsch]], do wunne de_sëlleve Famillije, fiert mer do [[Fastnacht|Faßteleer]] op de sellve, ëijen Aat — med: „Roda Alaaf!“
''Roda'' oddo ''Rode'' eß Dëijl vun däm Name, schliißlėsch nannt_mer di jannze Jääjndt övver Joohonndotte: „et Land van Rode“ of: „et Land van 's Hertogen Rode“ onger em „Land van Euvermaas“. Winnishßtenß av_em Joohr 1104 bėkannd_eß de Burrsh Rode],
hügg_en Hächzoreroth; un och dä „Schötz fun Rode“ eß alls_enne Hëld_beß hück en de Köpp, un lebëndėsh jeblevve.
Europa es dä anndere Nomens_Dëijl, kloo, wëijl_me_de hoffnong hätt, datt dat Jedrißße med_dä Jränß med [[Europäische Union|Europa]] enß bahl förbëij sinn weed.
Doll eß, di hann do en Shtrooß, di hëijs_och ußjeräshned_de „Nöü_Shtroohß“, op deutsch ''{{lang|de|Neustraße}}'', op neederlängsch de ''{{lang|nl|Nieuwstraat}}''<!--, unn_op limmbůrjėsch te ''{{lang|li|wessemernonit}}''-->, do löüf de Jränß jenou_en_de_medde_fun. De ëijn Sigk eß en Lėmmbůrresh, de anndo en Döütschlanndt. Wėijl_de Schėlldo en Hollandt bellijo senn,
han se de Schelldo fun do jeholldt, un och de Buß_Hüüsje sen holländėsch, noh_dämm do de Bußße fun de [[ASEAG]] faare.
öm 2000 eröm, wood_et Eurode-Business-Center jeboud, eh Huuß, wadd_am_Ëng_fun_dä Shtroohß jäds_och jenou övver de Jränß shtëijdt.
De Pollizëij es do och dren enjetrokke.
Dä zosammeschloß jidd_et zigg_em Joohr 1991, woh dä Fodraach fun Anholt dä obb_en öffentlėsh_rääshlėshe Basis mööshlesh jemaat hätt. M'r ärrbëijdt zosamme obb_en ökkonoomėsche Aat en de Weetschavv_un en de kultuur un en sozjaale saache. Zigg_em Joohr 1998 jidd_et on_noch dä Openbaar Lichaam Eurode enne Rood uß bėijde Jemäijnde wo sesh de bėijde Börrjo_Meeijstore em Fürsez afwääßßelle důnn.
Hoffe mer_enz, dat dat Bëijspell fun Eurode wörreklesh hellef, dat de Jränß widdo uß de Köpp un de Häzze fun de Lück foschwėndt.
== Websigge ==
*[https://www.eurode.nl/ Websigge vin Eurode] (neederlängsch, deutsch, englisch)
[[Katejori:Stadt]]
cglgp720p2cl61hj8xxiqpysnhcuyyv
EUREGIO
0
53487
1611176
1603626
2026-04-07T22:52:19Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611176
wikitext
text/x-wiki
De '''EUREGIO''' — oohne enne besönnerre Name — wood [[Joohr 1958|1958]] jejröndt, un eß de eezte Euregio, di_jet_joov. Di shpääder koohme hann_dann ëkßtra Naame krääje, esu wi di nöüre ''Euregio Rhein-Maas-Nord'' un de ''Euregio Rhein-Waal'', di sesh med_te 'EUREGIO zem Dëijl övvorlappe.
En de EUREGIO' fundte sesh övver 130 Körrposchaffte uss_em [[Himmelsrichtung|nöchtlijje]] Wäßßte fun däm Fäßßland fun [[Europa]]
zesamme un sėnn do fotrodde. Ed_ess_en Jränzrejon fun [[Staat|Shtaat]]e, [[Bundesland|Bunndeßlänndor]]_un Profinnße un mieh,
nämmlijj_enne janz aale Weetschaffsroum un Shproocheroum — onjevääo_de Jääjend, wo me fröjo et Deutschnederlängsche jeschwaadt hät, ävvo orr_e beßßje mieh, unn_e beßßje winnijor.
Wä dobëij eß , es uss
* d [[Bundesrepublik Deutschland|Deutschland]], ([[Niedersachsen|Niidosaxe]], [[Nordrhein-Westfalen|Noodrhing-Wëßßfale]])
* d [[Niederlande|Nederläng]]
== Wëbb_Sigge ==
* [https://www.euregio.de/ Ofizjäl Wëbsigge fun de EUREGIO ierem döütsche Aandëijl] (''op [[Hochdeutsch|döütsch]]'')
* [https://www.euregio.nl/ Ofizjäl Wëbsigge fun de EUREGIO ierem needoländesche Aandëijl] (''op [[Niederländisch|neederlands]]'')
[[Saachjrupp:Europa]]
[[Saachjrupp:Euregio]]
5xl1z0grewyx8un6hug3j89kttpwwbo
Pief
0
54404
1611272
1608864
2026-04-08T00:05:06Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611272
wikitext
text/x-wiki
En '''Pief''' eß dat Rüühr, wadd ussem [[Ofen|Ovve]] ruß küt, wo do heijße [[Qualm|Quallem]] dorsch trick un de Buud och noch jet wärremp.
Die Pief jeijt fö jwöönlesch en de Wannd errinn. Do jeijt se en en annde Pief.
Die Piefe en de Wäng jonn noh unger beß en der Keller eraf. Do unge sammt sesch dä Dräk un [[Ruß]]. Noh bovve zu jon se jraad ussem [[Daach]] eruß, un sen do offe, do jeijd dä Qualem fun der Övve eruß en de [[Luff]] un deijt unß de Schadtluff fopäßte, jedenfallsem Winnte.
Minsche hann och noch af un ann Piefe em [[Muul]]. Do dunn se et sellve wi de Övve, qualleme. Der Mische dun [[Tabbak]] en der Piefekopp stuppe. Dann zonde se dä aan un piefe sesch eijn. Wät maach.
Em Orscheßto hann se och Piefe, ävver di maach emussik, keijne quallem. Em Fasteloovend, do hann se Piefe un Trommelle, die maach esch besöndors jään.
<gallery>
Beld:Westwall oven.jpg|Pief
Beld:Baffvolcano.jpg|Pief en d Mull
</gallery>
== Weblinks ==
* [https://www.pfeife-tabak.de/ Piefe]
* [https://web.archive.org/web/20090317203015/http://www.anderweit.de/I_anderweit/I_4_Programm/3931824160.pdf Övver Piefe]
[[Saachjrupp:Technik]]
ndbevb5hrlzqg2kivommm2pe0406e7f
Altenberger Dom
0
124177
1611338
1606720
2026-04-08T00:34:20Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611338
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel op|Bönnsch}}
[[Beld:Altenberger_Dom01.jpg|200px|left|Ahleberjer Dom]]
D'r '''Ahleberjer Dom''' es'en fröhere [[Kloster|Kluhster]]kirch unn jehührte zo ner [[Abtei|Apteij]] von demm [[Zisterzienser]]urden. De Kirch leht omm [[Altenberg|Ahleberch]], nitt wigg fott von demm Platz, wo im [[Mittelalter|Fröhmiddelalter]] de Stammburch vun den Jraafen vun Berch jestangen hätt, mit denn singen Steenen d'r Ahleberjer Dom uch deelwies mitjebout wuurden is. Ahleberch selver is enn Ue'tsdeel vun d'r Jemeend [[Odenthal]] em [[Bergisches Land|Berjische]]. De Kirch würd zwar hück [[Dom]] jenannt, is äver kinne Bischofskirche unn jehührt zum [[Erzbistum Köln|Erzbistum]] vum [[Köln|huhhillijen Kölle]], äver jenausu zo d'r [[Rheinische Landeskirche|Rheinischen Landeskirche]], weil ett hück enn Simultansakralbou is.
== De Historie vun demm Dom ==
Em Joahr 1259, jenau jenommen am [[3. März|3. Mährz]] [[Joohr 1259|1259]] wuurd unger demm Jraaf [[Adolf IV. vun Berch]] doamit aanjefangen, de Kirch, de mer hück ''Berjische Dom'' nennen dunnt, ze boue.
Wä sisch denn Dom aanluuren deht, dä ställt fast, dat häh im [[Gotik|jotische]] Stil jeboud wuurden is. Em [[Chor (Gebäude)|Chor]] sinn de äldesten Finster ze fingen. Watt doabäi uppfällt, is, datt de äldeste Finster noch kinne Färven hannt, datt äver mit fallend Alder de Finster immer bunkter un kräftijer jemoahlt sinn.
[[Beld:Altenberger Dom 1925.jpg|thumb|Altenberger Dom em Joohr 1925]]
Em Joahr [[Joohr 1803|1803]] koom ett zo d'r [[Säkularisierung]], datt däht heeßen, datt d'r Besitz vun denn Klühstern verkooft wuurd. Su is'ett uch demm Ahleberjer Dom erjangen. D'r ''Pleunissens Juhann Hinrich'', d'r enn Koofmann woar, koofte de janze Apteij unn de [[Chemie|Chemiker]] ''Johann Goffried Wöllner'' unn ''Friedrich Mannes'' dähten dat Jelände pachten. Su koahm ett, datt doa enn Fabrik entstangen is. Durch enn Fühjer em Joahr 1815 jing bahl alles kapott, unn datt, watt överich blivv vom Kluhster, verfeel immer mie. Em Joahr 1834 koofte d'r Franz Ejon vun Fürstenberch-Stammheem de Kirch unn braht wichtije Deele widder in Schuss. D'r Preußenkünnich [[Friedrich Wilhelm III.]] joahv uch noch enn Hoofen Jeld doabäi. Äver doaföhr moahten emm äver versprächen, dat de Kirch uch vun de Evangjillsche jenutzt werden durf. De ierschte evangjillische Mess wuurd am 13. Aujust 1857 aavjehahlen.
De janzen Ärbeeden runk ümm de Widderherstellung vom Ahleberjer Dom jingen noch innet 1894, 1912 unn uch noch inz' in denn 1960er Joahren wigger.
Vill Ärbeed feel 1987 aan. De Brasseläi duherte bes zum Summer 2005, unn am 25. Aujust 2006 fieherte de Kirchenjemeende de ierschte Mess in d'r Kirch.
== Jätt z läße ==
* ''{{lang|de|Festschrift: 75 Jahre Altenberger Dom-Verein 1894-1969}}''; Bergisch Gladbach, 1969 (''ä [[Hochdeutsch|Huchdütsch]]'')
== Websick ==
* [https://www.altenbergerdom.de Dr Ahleberjer Dom-Verein]
{{Commonscat|Altenberger Dom}}
[[Saachjrupp:Kerchejöbäude]]
shqrwv00boctl6vceg9dmv1yveq2djq
Die Feuerzangenbowle
0
140035
1611194
1608257
2026-04-07T23:28:26Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611194
wikitext
text/x-wiki
'''Die Feuerzangenbowle''' eß der Titel von e'nem [[Roman]] uss dämm [[Joohr 1933|Johr 1933]], dä von [[Heinrich Spoerl]] verfass wudde eß.
== Inhalt ==
Dä Tittel von dämm Roman kütt dovon, dat zo Beginn von dämm Roman en Häärerond bei e'ner Feuerzangenbowl Jescheechte von ihre Schullzick verzälle. Dä junge erfolchreiche Schriffsteller Johannes Pfeiffer eß op sing Vründe eifersüchtig, weil hä nur von e'nem Huuslehrer alles beijebraat bekomme hätt. Dorop beschleeße die Vründe, dat dä Pfeiffer noch ens verkleed in en richtige Schull jonn soll, öm all die Streech nohzeholle, die sing Vründe fröher op d'r Schull jemaat hann. Jesaat, jedonn, hä jeht op die Schull, spellt sing Streech un hierot am Engk die Dochter vum Direktor.
== Verfilmunge ==
Die bekannteste Verfilmung eß us öt Joohr 1944 met [[Heinz Rühmann]] un [[Paul Henckels]].
Een von dä bekannteste Szene uss däm Fillem, eß die Szen mem Lehrer Crey, jenannt "Bömmel": Die Pänz en d'r Klass verstecke sing Schohn, als hä en [[Dampfmaschin]] erkläre will: "Da stelle me uns e mal janz dumm. Watt is en Dampfmaschin? ..." Als hä am Engk von d'r Physikstond bemerk, dat die Pänz im die Schohn nit zeröckjäwe wolle, blief hä su lang setze, bis die Pänz im die Schohn zeröckjejowe hann. Hä verläss die Klass met däm Satz: "Ba, watt habt ihr für e'ne fiese Charakter!".
== Veröffentlichunge ==
* ''Die Feuerzangenbowle'', Fischer Taschenbuchverlag, ISBN 3492235107
* Hörboch ''Die Feuerzangenbowle'', jeläse vom Götz Alsmann, Indigo, Hamburg 2003
== Websiij ==
*[https://www.filmportal.de/film/so-ein-flegel_333736b8329a477d98575ace1c46abe8 ''So ein Flegel'' met 3 Belder]
[[Saachjrupp:Booch]]
[[Saachjrupp:Spellfilm]]
8stq5uxvh493tz7yzqhbpl4dh7t63f0
Stadtwerke Bonn
0
140139
1611307
1609059
2026-04-08T00:15:17Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611307
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Bönnsch|}}
De '''Stadtwerke Bonn''' weede od met '''SWB''' [[Affköözong (Schriive)|affjekörz]].
De SWB-Konzään eß met rond {{Formatnum:2500}} Aanjestellte, verdeelt op die Standöört [[Bonn]], [[Siegburg]], un [[Adenau]] eent von dä jrüßte Wirtschaffsungernehme em Jebiet Bonn/Rhein-Sieg met e'nem konsolide Johresömsatz von öwe 450 Millione Euro.
Die Dochterjesellschaffte sen em [[öffentliche Nahverkehr]], en d'r [[Energieversorjung|Energie]]- un [[Wasserversorjung]] suwie en d'r [[Abfallwiertschaff]] tätich. M'em [[Wahnbachtalsperreverband]] ([[WTV]]) versorje de SWB rond een Million Minsche em südliche [[Nochtrhingwëßßfahle|NRW]] un Norde von [[Rheinland-Pfalz]] met [[Drinkwasser]].
De '''SWB GmbH''' als [[Holdingjesellschaff]] rejelt de jesamte kaufmännische Aanjelegenheite für die Konzäänjesellschaffte. De SWB jehüren ze 100 Prozent d'r [[Stadt Bonn]].
Zom Konzään jehüre die Dochterjesellschaffte [[SWB Energie un Wasser]], [[SWB Bus un Bahn]], [[SWB Mobil]], [[SWB Service]], [[SWB Verwertung]], de [[Jesellschaft für Energie un Jebäudemanagement]] (EMG), SWB Regional en Adenau suwie de [[Verkehrsbetrieb Wessfale-Süd]] (VWS) en Siegen. Usserdämm sen die SWB aan zahlreiche öwerije Ungernehme en d'r Region beteilich.
==Websigge==
* [https://www.wahnbach.de Wahnbachtalsperreverband] (WTV)
* [http://www.bonn.de/ Stadt Bonn]
* [https://www.stadtwerke-bonn.de/SWB_Energie_und_Wasser.33.0.html SWB Energie un Wasser]
* [https://web.archive.org/web/20070328205819/http://www.stadtwerke-bonn.de/SWB_Bus_und_Bahn.34.0.html SWB Bus un Bahn]
* [https://www.stadtwerke-bonn.de/SWB_Mobil.32.0.html SWB Mobil]
* [https://web.archive.org/web/20070205204041/http://www.stadtwerke-bonn.de/SWB_Service.31.0.html SWB Service]
* [https://www.stadtwerke-bonn.de/SWB_Verwertung.30.0.html SWB Verwertung]
* [https://www.egm-bonn.de (Jesellschaft für Energie un Jebäudemanagement)] (EMG)
* [https://web.archive.org/web/20070310180042/http://www.vws-ag.de/ Verkehrsbetrieb Wessfale-Süd] (VWS)
* [https://web.archive.org/web/20070205203237/http://www.stadtwerke-bonn.de/Beteiligungen.28.0.html de SWB sen an Ungernehme en d'r Region beteilich]
[[Saachjrupp:Bonn]]
lzdgefisb3x319o61xwxm6kt0xkamn4
Mechernich-Lessenich
0
140152
1611171
1609016
2026-04-07T22:51:36Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611171
wikitext
text/x-wiki
{| cellpadding="2" cellspacing="1" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em;"
! Wappe
! Kaat
|- style="background: #ffffff; text-align: center;"
| style="width: 145px;" | [[Image:Wappen_M-Lessenich_gr.jpg|139px|Wappe vun Lessenich]]
| style="width: 145px;" |
|-
! colspan="2" | Basisdaten
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]]: || [[Nordrhein-Westfalen]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Rejierongßbezörrëk]]: || [[Rejierongßbezörrək Kölle|Kölle]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Landkrëijß]]: || [[Kriis Öskerche|Öskerche]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Shtadt]]: || [[Mechernich]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" <!..
| [[Geografische Lage]]: || {{Koordinate Text Artikel|50_36_30_N_06_43_18_E_type:city(400)_region:DE-NW|50° 36' 30'' N <br> 06° 43' 18'' O}} -->
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Höhe über dem Meeresspiegel|Höhe]]: || 238 - {{Höhe|260|DE-NN|link=true}}
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bewunner]]: || 453 <small>''(4. August 2006)''</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Poßleitzahl]]: || [[53894]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Telefonvorwahl|Vorwahl]]: || [[02256]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Kfz-Kennzeichen]]: ||<code> [[EU]]</code>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Websigge: || [https://www.lessenich-in-der-eifel.de/ Jemëijnde Leissenich]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| E-Mail-Adrëßß: || <small>[mailto:ortsvorsteher@lessenich-in-der-eifel.de Ootßfürstejo fun Leissenich]</small>
|-
! colspan="2" | Politik
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Ootßfürstejo]]: || [[Michael Wolfgarten]] ([[Unabhängige Wählervereinigung|UWV]])
|}
'''Leissenich''' is ene Oort am Nordrand von d'r [[Eifel]], der zor Stadt [[Mechernich]] em [[Kreis Euskirchen]] jehürt.
Leissenich litt onjefär en de Medde von [[Meichernich]], [[Öißkirshe]] un [[Mönstereefel]].
Die aal römische [[Eifelwasserleitung]] no [[Kölle]] un die Autobahn [[Bundesautobahn 1|A1]] jeht direk am Ortsjebiet vorbej.
== Zem Lässe ==
*„Liif on Sięl“ us der Reihe „Geschichte im Kreis Euskirchen“, Wörderboch un -löseboch us de Antwieler Senke vun [[Hermann Jupp Kesternich]] onger Hölp vun [[Ä. Geusen]] un dem Wöderebochclub, [[1989]]
*„Wält un Ömwält“ us d'r Reih „Geschichte im Kreis Euskirchen“, Wörderboch us d'r Antweiler Senke von [[Hermann Jupp Kesternich]] onger Hölp vun [[Ä. Geusen]] un dem Wöderebochclub, [[1995]], ISBN 3-9802996-5-1
== Websigge ==
* [http://www.lessenich-in-der-eifel.de {{lang|de|Webseite des Ortes Lessenich}}] (''Op [[Deutsch (Shprooch)|Deutsch]]'')
* [https://web.archive.org/web/20070311173907/http://www.tus-veytal.de/ TuS Veytal] (''Op [[Deutsch (Shprooch)|Deutsch]]'')
[[Saachjrupp:Dörp]]
9xoaj23ozm8kc07mjarcvzw0srmqati
Jemeende
0
140860
1611088
1608806
2026-04-07T22:11:21Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611088
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Administrative divisions of Germany.svg|lang=de|thumb|D Vorwaltungsorjanisatiun va Dütschland]]
D '''Jemeende''' es d kleenste räumliche Vorwaltungsorjanisatiun ä [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]].
== Alljemeenes ==
Ön Jemeende kann op si Jebiid bestämme, wo öt lang jeed. Dat bedüüd, dat hör dat [[Recht|Räät]] zosteehd, jätt z entscheede. Dat heeschd ävver och, dat ön Jemeende vöör alles zoständich es, watt en öt Jebiid välld.
Dörch dat Waaße va Jemeendens wood völl neu jekroomd un di Zaahl had sisch döck jeändert. Besongisch en di [[Bundesland|Bundesländer]], di vreuer zo d [[DDR]] jehoote, bleed komm jätt, wi öt woch.
== D Zaahl van dütsche Jemeendens ==
Ön Övversischd övver d Zaahl van d dütsche Jemeendens en di enzelne Bundesländer jitt di Tabell:
{| class="prettytable sortable"
|- bgcolor="#e0e0e0"
! Bundesland !! Jemeendens <br><sup>(1.1.2009)<sub> !! dova Städte !! dörchschn.<br> Äwohnerzaahl<br><sup>(31.12.2006)<sub> !! dörchschn<br> Fläch (ä km²)<br><sup>(31.12.2005)<sub>
|-
| [[Baden-Württemberg|Bade-Württemberch]] || align="right" | 1.101 || align="right" | 312 || align="right" | 9.754 || align="right" | 32,47
|-
| [[Bayern|Bayere]] || align="right" | 2.056 || align="right" | 315 || align="right" | 6.076 || align="right" | 33,03
|-
| [[Berlin (Bundesland)|Bälliin (Bundesland)]]|| align="right" | 1 || align="right" | 1 || align="right" | 3.404.037 || align="right" | 891,85
|-
| [[Brandenburg|Brandeburch]] || align="right" | 419 || align="right" | 112 || align="right" | 6.081 || align="right" | 70,35
|-
| [[Bremen (Bundesland)|Breme]]|| align="right" | 2 || align="right" | 2 || align="right" | 331.990 || align="right" | 202,14
|-
| [[Hamburg|Hamburch]] || align="right" | 1 || align="right" | 1 || align="right" | 1.754.182 || align="right" | 755,16
|-
| [[Hessen|Hesse]]|| align="right" | 426 || align="right" | 189 || align="right" | 14.261 || align="right" | 48,80
|-
| [[Mecklenburg-Vorpommern|Meckleburch-Vorpommere]] || align="right" | 842 || align="right" | 84 || align="right" | 2.012 || align="right" | 27,53
|-
| [[Niedersachsen|Niedersachse]] || align="right" | 1.022 || align="right" | 164 || align="right" | 7.811 || align="right" | 45,24
|-
| [[Nordrhein-Westfalen|Noodrhing-Wäßßfaale]] || align="right" | 396 || align="right" | 268 || align="right" | 45.527 || align="right" | 86,07
|-
| [[Rheinland-Pfalz|Rhingland-Pallz]] || align="right" | 2.306 || align="right" | 123 || align="right" | 1.758 || align="right" | 8,61
|-
| [[Saarland]] || align="right" | 52 || align="right" | 17 || align="right" | 20.061 || align="right" | 49,40
|-
| [[Sachsen|Sachse (Bundesland)]]|| align="right" | 493 || align="right" | 178 || align="right" | 8.620 || align="right" | 37,35
|-
| [[Sachsen-Anhalt|Sachse-Anhalt]] || align="right" | 960 || align="right" | 120 || align="right" | 2.544 || align="right" | 21,30
|-
| [[Schleswig-Holstein|Schleswijj-Holsteijn]] || align="right" | 1.116 || align="right" | 63 || align="right" | 2.540 || align="right" | 14,16
|-
| [[Thüringen|Thüringe]]|| align="right" | 955 || align="right" | 126 || align="right" | 2.420 || align="right" | 16,93
|- class="sortbottom"
| '''Dütschland''' || align="right" | '''12.148''' || align="right" | '''2.075''' || align="right" | '''6.775''' || align="right" | '''29,02'''
|}
== Opjaave van ön Jemeende ==
Zo d Opjaave van ön Jemeende jehüüd öt, sisch öm dr [[Abfall|Möll]] z kömmere, d Strooße saubr z halde un d Daate van Persune, di op öt Jebiid van d Jemeende lääve, op z nämme. Anger Denger wi [[Sport]], [[Theater|Theatr]] un d Usstattung va Böchereie kann van ön Jemeende waahrjenomme wääde, brud di ävver nett. Öt hängd van öt Jeld aav, dat ön Jemeende had.
Jeld kütt dörch [[Steuer|Stüür]] zo d Jemeende. Su es di [[Gewerbesteuer|Jewärbestüür]] ön Quell, öm di sisch d Jemeendens risse. Dobeij mösse s ävver em [[Auge|Oohr]] behalde, dat s kenne Jewinn maache sölle, dat Jeld, dat örä kütt, soll mä dr Jemeendebezirk helpe. Dat heeschd, ön Jemeende söll net op Vräck misch komm öruss schrabbe, s soll ä Mosse kassiire un dat vordeende Jeld vornönvtisch en d Jemeende äsätze. Ävver d meetzde Jemeendens hand nett zövöll Jeld, öt vääld an all Äcke un Kante.
Dä Bejreff Jemeende bedüüd ä Dütschland net jätt Bestimmdes. Alleen beij d Jemeendens oohne Kreijsopjaaven ongerscheed mo 10 Zoote va Jemeendens. Dozo komme noch Jemeendens met Kreijsopjaave un ön jruuße Zaahl va Spezialjemeendens. Dä Bejreff Jemeende maad also alleen kenne Senn, dänn dat kann önö Ocht, ävver och ön Stadt se.
== Websiij ==
* [https://archive.ph/20130106022817/http://www.kommunalforum.de/Kommunen.html Opjaave van ön Jemeende]
* [https://www.destatis.de/gv/suche_gv2000.htm Jemeendevorzeichnes]
[[Saachjrupp:Orjanisatiune]]
538sp0m40ops8jpypz4dh6ud6vm1db2
AMK1
0
141902
1611134
1603784
2026-04-07T22:42:48Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611134
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Mercedes-Benz_prototypes_amk1.jpg|thumb|Dr AMK1 (vööre) un dr C 111 em Hängerjrond]]
Dr '''AMK1''' es önö Protyp, dem [[Mercedes-Benz]] herjestalld had. Dat Auto weed en öt [[Museum]] va Benz ussjestalld.
== Wovör entweggeld ==
Mercedes-Benz werkd völl an d Vorbesserung va Autos. Völl Denger wääde entweggelt, di mo ni op d Strooß z see kidd. Dozo jehüüre besongisch d [[Motor]]e ävver och janze Autos vöör z. B. dr [[Windkanal|Wenkkanal]] wääde väädisch jemaad, damet s ö paar Daach, Wäche övv Mond vöör Vorsuche jebrudd wääde könne. Domet dat ävver net alles op dr [[Schrott]] land had sisch Mercedes övverlaad, d beijdste Stöcker en ö Museum us z stelle. Su entstänge Räum, di völl van d Jeschichte, di [[Gute alte Zeit|jo au Zitt]] ävver och d Neuentweggelunge va Benz ömvasst. En di Räum weed och dr AMK1 usjestalld. Watt jezeechd weed, dat es ö selverjrau Modell.
== Wat dobeij örusskoom ==
Beij dr AMK1 bestäng dä Opdrach an d [[Designer|Deßaijner]], d Technik un öt Schünne ä Äklang z bränge. Besongije Wääd wood dobeij op öt [[Fahrwerk|Vaarwerk]] jelaad. D [[Konstrukteur|Konstruktör]]e sollde d Fantasi spelle losse. Watt jeschaffd wood, kutt sisch see losse. Öt send net mä d Vleueldööre, di en öt [[Auge|Oohr]] valle. Di jjov öt jo och at en d SL-Versiune ävver he woode s angisch ajebraad un stönd en önö janz angije Wenkel zm Auto.
Beij öt Vaarwerk entstäng ö Auto beij dem sisch dr Sturz van d Räähr sisch öm bes zo 20 % ändere kutt. Öm dat möjelisch z maache wooch öt nüüdisch, 2 Jummimischunge ä enne Reef z vorwände. Dodörch woch d Reef usse hell un enne weech. Dr Dörchmesser veel va 19“ usse op 17“ enne.
Ävver och van öt normal Lenke es Mercedes he aavjejange. Öt wood ön ''Draiv-bei-Waier-Technik'' entwäggelt, öt joov kenn Vorbindung usser övver Stromkabele tösche öt Lenkrad un d Räähr.
== Technische Date: ==
* Tempo: 240 km/h
* Zülender: 6
* Hupraum: 3199 cm³
* PS: 224
* Jeweet (lääch): 1585 kg
* Längde: 3979 mm
* Breede: 1890 mm
* Hüüde: 1150 mm
Van öt Auto wood mä 1 Stöck jebouwd, dat op d [[Tokyo Motorshow|Tokyo Motorschou]] em Joohr 2001 ussjestalld wood.
== Websiij ==
* [http://www.hotcars.de/sportwagen/designstudien/Mercedes-Benz-F400-Carving.php Technik un öt Schünne em Äklang]
* [https://www.traumautoarchiv.de/html/5102.html Önö Droom van ö Auto]
[[Saachjrupp:Auto]]
axid63zxc6uzis2b35h1tqqi03mx64k
Carl Friedrich Benz
0
141903
1611033
1608242
2026-04-07T21:32:20Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611033
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Carl-Benz coloriert.jpg|thumb|Carl Friedrich Benz]]
'''Carl Friedrich Benz '''(* [[25. November]] [[Joohr 1844|1844]] ä [[Mühlburg]] beij [[Karlsruhe]]; † [[4. April]] [[Joohr 1929|1929]] ä [[Ladenburg]]) woch önö [[Ingenieur|Injeniör]], Ärvänger un enne van d ischde, di [[Auto]]s entwäggelnde, önö [[Autopioneer]].
== Si Lääve ==
Carl wood am als ''Karl Friedrich Michael Wailend'' jeboore, dämm sing Mamm hod ö Küddelche met önö Mann, oohne met däm vorhiirod jewääh zu se. Ö Joohr no Karls Jeburd hiirode s ävver ''Johann Georg Benz'' un Carl noom dr Naam Benz a. Singe neue Papp storv 1 Joohr spiidr ävver Carl bleed beij singe Naam, ändernde ävver dä Vöörnamm va ''Karl Friedrich Michael'' ä ''Carl Friedrich''.
No öt Studium ä Karlsruhe hiirode Carl am 20. Juli 1872 öt ''Berta Ringer''. Öt Pärche braad 5 Kenger op d Welt. Nävver sing [[Familie|Famelisch]] spelld öt Werk vöör Carl ön jruuße Roll ä si Lääve. Carl wood önö Pioneer beij d Entweggelung va Autos.
== Carl un d ischde Autos ==
Als Carl avong, sisch öm [[Automotor]]e z kömmere, do joov bo janüüß. Wä Spass dora hott, dä moot sälvs vrekkele un dat däng Carl Daach un Naat. Hä hod sing kläng Garach, ön Werkstatt, eejentlich woch dat mä ö kleng Büdch un laad eefach looß.
[[Datei:Patentmotorwagen mit Benz.jpg|thumb|Benz op si ischde Auto]]
Öt duurde net lang un Benz hod önö [[Verbrennungsmotor|Vorbrännungsmotor]] als [[Zweitaktmotor|Zweitaktr]] jebouwd, dat wat mo hü än ö [[Moped]]s had. Bald dono jäng öt wiir un us önö Zwei- wood önö [[ViertaktmotorViirtaktr]]. Dat reichde häm ävver noch net un hä vrekkelde wiir. Öt entstäng ä [[Getriebe|Jetriibe]]. Mi un mi koom si Werk ö normal Auto nööder un nööder. Als no ön Zitt och d Längkung, d [[Zündkerze|Zündkääze]] un all dä angere Krom väädisch woore, schaffde hä öt als ischde, ö Auto op d Bee z ställe. Öt hod zwar mä 3 Räähr ävver dat speld kenn Roll. Öt voohr un dat zalld. 1866 voohr öt dörch Mannheim un schaffde 18 km/h. Singe Motor braad öt op 0,8 [[PS]].
Am [[29. Januar]] [[Joohr 1886|1886]] melde Benz sing Kaach zm [[Patent]] a un schreev domet Jeschichte, dänn domet woch öt Auto jeboore.
Schwiirichkeete kannd Benz komm. Hä sood emmer önö Usswääch. Su lävverde ön Apöthek häm Sprit. Dat bedüüd, dat di Apöthek di ischde Tankstell van d Welt wood.
1889 woode d Autos va Benz op d [[Weltausstellung Paris|Weltausstellung va Paris]] jezeechd.
== Anger Entweggelunge va Benz un sing Firme ==
[[Datei:Erster Benzin-Omnibus der Welt.jpg|thumb|Dr ischde Bus va Benz]]
Als Benz merkde, dat sing Ideee opjänge, maade öt häm noch mi Vreud, Autos z entweggele. Su entstäng och at önö klenge [[Bus]] ä sing Werkstatt.
Dat Werke va Benz kosde önö Hoov Jeld un d [[Bank]]e woohle ha, dat hä sing Firma en ön [[AG]] ömwandelnde. Hä maade dat ävver öt Zsammewerke met dr [[Aufsichtsrat|Opsichtsroot]] klappde net jott un Benz hood ä sing Firma op. 1883 maade hä ävver met d ''Rheinische Jasmotorefabrik'' ön neu op, di 1899, öm flüssich z bliive, och ön [[Aktiengesellschaft|Aktiejesellschaft]] wood. Ön Zitt lang woch sing Firma dr jrützde Hersteller va Autos op d Welt. Als häm öt Vrassele em Joohr 1903 schwöder un schwöder veel, hood hä domet op un maade 1906 mä no ön kleng Firma onger dr Naam ''Carl Benz Söhne'' op.
Benz ischde Firma, di sisch ''Benz & Co. Rheinische Gasmotorenfabrik Mannheim'' nannde, un d [[Daimler Motorenwerke]] fusioneerde 1926 zo d [[Daimler-Benz AG]].
Benz storv am 4. Aprel 1926 ä Ladenburg.
== Loor och hee ==
* [[Bertha-Benz-Jödächtniswääch]]
<gallery>
Image:Werkstatt Carl Benz.png|Carl Benz sing Wärkstatt ä Mannheim
Image:Benz Patent Motorwagen 1886 (Replica).jpg|Önö Nobau va Benz si Patentauto us öt Joohr 1885
Image:Benz Patent Motorwagen Engine.jpg|Dr Motor van öt Patentauto
Image:Karl Benz Führerschein.jpg|Dr ischde örussjöjovvene Vührersching va Benz vam Ischde Aujus 1888
Image:Automuseum Dr Carl Benz.jpg|Öt Automuseum van dr Dr. Carl Benz ä Ladenburg
Image:Patentmotorwagen mit Karl und Bertha Benz.jpg|Carl un Bertha Benz
Image:berthabenzmemorialrouteschild.jpg|Öt Zeeche van dr [[Bertha-Benz-Jödächtniswääch]], d ischde lang Tuur, di Benz met si Patentauto 1888 maade
Image:WslErsteTanke.jpg|D ischde Tankställ en ön Appöthek ä Wiesloch
</gallery>
== Websiij ==
{{Commons|Carl Benz}}
* [https://www.automuseum-dr-carl-benz.de Automuseum Dr. Carl Benz, Ladenburg]
* [http://www.bertha-benz.de Bertha Benz Memorial Route]
{{DEFAULTSORT:Benz, Carl Friedrich}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Ongernehmer]]
cx5liw1s0gab66to49z55te24d73dtj
Peter Kreuder
0
141991
1611214
1603815
2026-04-07T23:35:01Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611214
wikitext
text/x-wiki
'''Peter Kreuder''' (* [[18. August|18. Ojjoß]] [[Joohr 1905|1905]] en [[Aachen|Ooche]] un † [[28. Juni]] [[Joohr 1981|1981]] en [[Salzburg|Salzbursch]]) woh enne Komponiß, [[Pijaniß]] un Dirijänt un hät för ättlijje Orsjästere, [[Oper]]e, [[Operette]], [[Musical|Mjuusikell]]e un knapp 200 [[Film]]e de [[Musik|Mussik]] ußjedaar un opjeschrevve, esu [[Stöck (Mussik)|Stöck]]er övver 4000, di mer en sengem Nohlaßß opjevonge.
Hä wohr für un noh'm [[Zweiter Weltkreig|Kreesch]] bekannd un beliep, mer häd em ettlije flotte Schlarer zo verdanke, zem Beispill „''Bel Ami''“ un sinne Jeneratjone-Hit „''Ich brauche keine Millionen''“.
== Weblinks ==
* {{DNB-Portal|118566725}}
* [http://www.PeterKreuder.com Peter Kreuder]
* [https://www.meiselmusic.de dä Pitter Kreuder bei de Meisel-Verlare] (''op [[Hochdeutsch|döütsch]]'')
<!--
[[Saachjrupp:Deutscher Komponist|Kreuder, Peter]]
[[Saachjrupp:Österreichischer Komponist|Kreuder, Peter]]
[[Saachjrupp:Komponist (Filmmusik)|Kreuder, Peter]]
[[Saachjrupp:Komponist (Schlager)|Kreuder, Peter]]
[[Saachjrupp:Komponist (Musical)|Kreuder, Peter]]
[[Saachjrupp:Pianist|Kreuder, Peter]]
[[Saachjrupp:Dirigent|Kreuder, Peter]]
[[Saachjrupp:Deutscher|Kreuder, Peter]]
[[Saachjrupp:Österreicher|Kreuder, Peter]]
[[Saachjrupp:Geboren 1905|Kreuder, Peter]]
[[Saachjrupp:Gestorben 1981|Kreuder, Peter]]
[[Saachjrupp:Mann|Kreuder, Peter]]
{{Personendaten|
NAME=Kreuder, Peter
|ALTERNATIVNAMEN=
|KURZBESCHREIBUNG=deutscher Komponist, Pianist und Dirigent
|GEBURTSDATUM=[[18. August]] [[1905]]
|GEBURTSORT=[[Aachen]], Nordrhein-Westfalen, Deutschland
|STERBEDATUM=[[28. Juni]] [[1981]]
|STERBEORT=[[Salzburg]], Österreich
}}
-->
hfbthx8r0pvwtkd8f0h80didtzgi2lw
Rouen
0
146313
1611181
1609045
2026-04-07T23:19:14Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611181
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Panorama Rouen.jpg|thumb|right|250px|Enne Panoramableck övver de Shtadt Rouen]]
'''Rouen''' iß de Houpshtadt vun de [[Huh-Normandie]].
== Museen ==
* de ''[[Musée maritime fluvial et portuaire de Rouen|Musée maritime fluvial et portuaire]]'' iß de maritime Museum vun der Shtadt
== Websegge ==
* [https://www.rouen.fr Website vun der Shtadt] (''op [[franzüüsesch (Shprooch)|franzüüsesch]]'')
* [https://web.archive.org/web/20070803181901/http://www.rouentourisme.com/default.asp?ext=en Rouen Tourist Office] (''ob [[Englische Sprache|änglesch]]'')
* [https://web.archive.org/web/20070928093830/http://www.rouentourisme.com/default.asp?ext=ge et Främbe_Fokėėeß_Bürro fun Rouen] (''op [[Hochdeutsch|döüjtsch]]'')
{{Commons|Rouen}}
[[Saachjrupp:Stadt en Frankreich]]
pq098k5hh9ejukor9apyczf8rccv08c
Breenijerberch
0
146452
1611002
1591179
2026-04-07T20:47:12Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611002
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Breinigerberg.jpg|thumb|Dat es dr Breenijerberch wenn mor van der Schlangebersch kickt]]
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" width="250" align="right" style="margin-left:1em; background:#e3e3e3; clear:right"
! colspan="2" | Övverseesh
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]]: || [[Noodrhing-Weßßfaale]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" {Noreg0}
| [[Rijierungsbezörk]]: || [[Rijierungsbezörk Kölle|Kölle]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Landkreijs]]: || [[Kreijß Oche]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wi vill Lü wohne he? || 971 ''<small>(31.12.2005)</small>''
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Postleitzahl|Pooßleijzahl]]: || [[52223]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Vüürwaal|Vüürwahl]]: || [[02402]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Wo iss dat jenau? || Koordinaten: 50° 44' N, 6° 14' O
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Autokennzeijshe]]: || <code>[[AC]]</code>
|}
Dr '''Breenijerbersch''', dä amptlich ''Breinigerberg'' heescht, es e van 19 [[Stadtteil|Stadtdeele]], di zo [[Stolberg Rhld.|Stolbersch]] jehüre, wat enn van de jrüüdste Städt em [[Städteregion Aachen|Kreiß Oche]] es. Dr Breenijerbersch jehüüd en dr [[Regierungsbezirk Köln|Bezörk Kölle]]. Op dr Bersch wonnde am 31. Dezember 1999 jenau 971 Lüü. De hüüdste Stell is dr [[Schlangenberg|Schlangebersch]] em ''[[Naturschutzgebiet Schlangenberg|Naturschotzjebiet Schlangebersch]]''. Hä es 276 Meter huch.
De Hauptstroß, die jenau dörch dr Breenijerbersch jeht, verbengt ''Breenich'' mit dö Kreuzung am ''Nahtijällche''.
Im [[Himmelsrichtung|Oste]] vam Breenijerbersch vängt dr Stolberjer Bösch met dr Schlangebersch a. Dä es bekannt dörch sing [[Galmeiveilchen|Jalmeiveilcher]] un all die anger Blomme, die mä do wahse, wo [[Galmei|Jalmei]] em Boohm is.
Vreuer woore ob dr Bersch völl Kulle. Doren hodde sö no Jalmei jebuddelt, öm doruss ä Stolbersch [[Messing]] zö mache. Sälf hü merkt mo noch an Name wie dr Bleiweg, dat he no Erz jejraave wood.
Unjeväär 100 Joohr vöör Christi Jeburt hant he at die Römer jeläävt. 25 Münze un Reste van Hüüser had mo he jevonge.
En de alt Hauptschüll, die 1988 zojemaat woode es, had dr Heimatverein ö kleng Museum ajelaad. Do weed jezeecht, wat mo övver dr Schlangebersch weeß.
Op [[Büsbach|''Bösbijer Sie'']] do litt dor ''Brockebersch'' un dr ''Bäresteen''. Do wahse och Jalmeiveilscher, die öt mä do jitt, wo Jalmei em Boohm es.
Dr wichtichste Daach vör de Breenijerberger es enn Wääsch no Pingste. Da viere de Hahne Kirmes.
Dr Spetznaam vöör d Lüü vam Breenijerbersch es [[Balkan (Breinigerberg)|Balkanese]].
''D Balkanesen'' es dr Karnevalsverein vam Breenijerbersch.
== Weblinks ==
* [https://www.breinig.de Dat is d Sie van Breenich un dr Breenijerbersch im Internet] (''ä [[Hochdeutsch|Huchdütsch]]'')
== Jätt z Kikke ==
{{commons|Bilder_aus_Stolberg|Belder us Stolbersch|(''ä Huchdütsch'')}}
{{Navvi_Ööt_Stolbersch_(Rhingland)}}
[[Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch]]
eubvh3ei372xtspg3ewp788er5pbfyi
Bösbisch
0
146648
1611156
1606750
2026-04-07T22:46:33Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611156
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:St. Hubertus, Stolberg-Büsbach.JPG|miniatur|left|De Kersch ä Bösbisch]]
'''Bösbisch''', amptlich heechd dat ''Büsbach'', es e van 18 Stadtdeele, di zo [[Stolberg Rhld.|Stolbersch]] gehüre. He wonne unjevär 7.200 [[Mensch|Lüüh]], wie se engs 2005 jezallt hant.
== Jätt va vreuer ==
Wä vreuer ä Bösbisch woch, da wood van der Apt e [[Kornelimünster|Mönster]] do he jeschekt, denn dä hot jät verbroche. Dä mood an dr [[Flachsbach|Flaasbach]] wirke. Mo kütt sare, dat wat [[Australien|Australie]] vör de [[Großbritannien|Ängländer]] woch, dann woch Bösbisch vor di van öt Kluster ä Mönster.
Dat soll ävver net hesche, dat ä Bösbisch mä Verbrescher wonnde, dat jedder jet usjevresse hot. Öt joov och a paar [[Landwirte|Bure]] he. Dat wore ävver ärm Schinnöster. Di kutte Dach und Naat wirke. Risch woode di dobei net. Morjens melke, över daag op de Velder un Ovens werm melke. Elektrisch Lett hodde die noch net un wenn öt düster wood, dann jeng öt in dr [[Bett|Püss]]. Su es Bösbisch jewaaße.
Bes 1935 paassde di ä Bösbisch op sich selvs op. Donoh jehoote de Bösbijer zo Stolbersch. De au Börgermeesterei jitt öt hü noch. Mä weet hü do net mie jewerkt. Do kan moch viere.
== Su es öt hü ==
Hü litt Bösbisch tösche dr [[Breinigerberg|Breenijerberch]], [[Breinig|Breenich]], dr [[Brand]] un [[Münsterbusch|Mönsterbösch]]. Va der Buschebersch us ka mo op Stolbersch araaf kicke. Mo sitt dr [[Prym|Preem]] und dr [[Dalli]] janz jott. Un natürlich d [[Burg (Stolberg)|Burch]].
Wä no Bösbisch kütt, da solld sich öns de Kersch a kicke. Vör a paar Johr hat mo dr Turm avrisse mösse. Dä wör sonst ömjevalle. Dat hat de Kirsch zämlisch verändert. Äver dat es nüüß dajeje wenn moch bedenkt, dat vreuer ön Kapell statt de Kersch do jestange hot. Belder jitt öt van di Kapell ävver net mi. Ön Kapell hat Bösbisch ävver immer noch. Di steht nu em Heim in de Nöh van de Schüll jejenövver van öt Ehrenmahl.
Wä eemol ä Bösbisch ess, dä moss sich op jädde Vall dat Denkmol van dr [[Bareschesser]] akicke. Dozu muss mo wesse, dat mo a Bösbijer Bareschesser sädd. Wä öt Denkmol söckt, da söll no dr Maat jo. Do steht öt vör de Bank tösche a paar [[Hecke|Häggelcher]].
== Hätt z lääse un z kikke ==
*[https://www.buesbach.de/index.php3 D Sie va Bösbisch] (''Ä [[Hochdeutsch|Huchdütsch]]'')
{{commons|Bilder_aus_Stolberg|Belder us Stolbersch|(''ä Huchdütsch'')}}
{{Commonscat|Büsbach (Stadtteil von Stolberg (Rheinland), Germany)|Belder us Bösbisch|(''ä Huchdütsch'')}}
{{Navvi_Ööt_Stolbersch_(Rhingland)}}
[[Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch]]
f9zq4uvnfb2tqmnwo2ki0zfiwni0et7
Bareschesser
0
148423
1611025
1588129
2026-04-07T21:29:25Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611025
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Bareschesser.jpg|miniatur|left|300px|Jussens Hein, dr Bösbijer Bareschesser]]
Dr '''Bareschesser''' jehüüt zo [[Büsbach|Bösbisch]] wie dr Dom zo [[Köln|Kölle]]. Dat janze vong [[Joohr 1907|1907]] a. ''Jussenz Hein'' woch em Jesangsvörein un wii di dat asu jöwänd wore jänge sö donoh op ö Bierchö of zwei drei. Do joov öt jo dr [[Brauereien in Stolberg|Ketschebursch]] noch. Hein jäng dann met a paar Lüüh övver de Hauptstrooß. Hüh heecht di ''Konrad-Adenauer-Strooß''. Se koome bes unjeväär an de Eck wo öt no d ''Azena'' jeet, jenau jäjöövver van dr ''Empt''. Do moot Jussenz Hein öns op dr Klo. Ävver do woch nüüß zö vänge. Op emoll soch hä jätt. Vöör a Huus do stäng ön Bach. Dat es ön jruuße Jrüll us Stee. Dorenn hant sö vröuer Bunne äjömaat. Dä Hein soch di Bach un hott si Klo vonge. Di Angere sore dat un dr näkßde Dach hot Bösbisch mä noch e Jöspräsch. Öt duurde net lang, do woss mo dat och ringsörum un de [[Mensch|Lüüh]] sproche van de Bösbijer mä noch als d Bareschesser. Dat is bes hü osu. Önö Bösbijer es önö Bareschesser.
1994 hant d Bösbijer ö Denkmoll kräje. Öt zecht ''Jussens Hein'' un sing Bach. Dr ''Hein'' un d Bach send us [[Kupfer|Koffer]] jömaat. Als dat Denkmolll opjestalt wood hant se di au Jöschichte noch öns verzallt un sälvs hü komme noch d Lüüh un kicke sich dat Barschesser-Denkmoll op dr Maat vöör d Bank a.
== Jätt z lääse un z kikke ==
*[https://www.buesbach.de/index.php3 D Sie va Bösbisch] (''Ä [[Hochdeutsch|Huchdütsch]]'')
{{commons|Bilder_aus_Stolberg|Belder us Stolbersch|(''ä Huchdütsch'')}}
[[Saachjrupp:Dengkmool]]
[[Saachjrupp:Shpeznaame]]
[[Saachjrupp:Stolbersch (Rhingland)]]
rv6gnz4im0ej8y1cw74ciyp80kbqr2b
Brouwereie ä Stolbersch
0
150182
1611048
1603441
2026-04-07T21:54:12Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611048
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
D '''Ketschebursch''', amptlich heecht di ''Ketschenburg'', wor än va [[Stolberg Rhld.|Stolbersch]]s [[Brauerei|Brouwerei]]. Öt joov a paar en öt Stättsche. [[Trinken|Suffe]] kutte de Stolberjer at immer jott. Dobei es d Ketschebursch dö bekanndste un woch öt längste [[Bier]] am maache. ''Bröckmanns Chris'' hot [[Joohr 1817|1817]] met öt Bier ajevange. [[Joohr 1985|1985]] mahde se de ''Ketschebursch'' zo. Öt luhnde sich net mii. Ävver mo kutt ön Zitt lang noch ''Ketschenbursch Pilz'' koofe. Än Brouwerei ä [[München|Münche]] hot dat Rezept jekooft. Ävver dat es nu vorbeij. Öt jitt ke Ketschenburjer Bier mi. An a Paar Wetschafte hange ävver immer noch Schelder va Ketschenbursch.
Völl [[Mensch|Lüüh]] sahte, dat mo dat Bier mä drenke kutt, wenn mo Kopping jähr hott. Angerö krääte nett jenoch dovan. Öff öt an öt Wasser us der Baach looch? Isch kann öt üsch nett sahre.
Hü wirke di vam ''[[Wasserwerk]]'' en dat vreuer Brouwereihuus. Önnö Deel hand se avjerisse.
[[Beld:Ketschenburg.jpg|miniatur|left|Su sitt d Ketschebursch hüü us]]
Em Joohr 2008 ändernde sich noch ens jätt öm d Ketschebursch-Brouwerei. Ön Prevatpersun koovde dat Räät op, Ketschenburjer Biir brouwe z dörfe. Seijd di Zitt jitt öt dat Biir wärm ä Stolbersch un en sing Nöhde z koove. Stamme deed öt zwar noch us Münche, ävver öt weed met dä Jedanke jespelld, dat Biir wärm en sing ald Heemöt z brouwe.
==Anger Brouwereie ä Stolbersch==
Nevver d Ketschebursch joov öt ävver och noch anger Brouwereie. Övver de meetste wees mo nett völl. Irjendwann maade se op, irgendwann werm zo. Un dotösche hot kenne jätt opjeschrevve.
D Vorwantschaft va ''Bröckmanns Chris'', dä jo d ''Ketschebursch'' opjemaad hot, vong och met et Bierbrouwe a. Dat woch unjeväär 40 Joohr spiider. Önö met Vörnam H. maade jäje 1870 ön Brouwerei op. Us di wood dann spier d ''Brouwerei Mommertz''. Wi lang di sich jehalde hat, wess mo nett asu jenau.
Önö ''J.Bröckmann'' jöhood ön anger Brouwerei. Di had spiier önö ''A.R. Bröckmann'' övernomme. Mo wees, dat se 1920 ''Hubät Bröckmann'' jehood. Wii lang di do Bier jemaat hand, kann mö net jenau sahre. Hü jiddet se nemmi.
Un dann woch do noch d Brouwerei va ''Katterbachs''. Di vonge och so jäje 1865 a un hoote jäje 1908 öv 1919 op.
''Welters'' hodde och ön Brouwerei ä Stolbersch. Va 1865 bes irjendwann no 1904. Da joov öt och ke Bier va ''Welters'' mi.
Di Äldere ä Stolbersch hand d ''Weete-Brouwerei'' noch nett vorjeijsse. Di joov öt op jedde Vall 1936 noch. Dö Aue sahre, dat dat Bier va d ''Weete'' lecker jewäh see söll.
Un dann woch do noch d Brouwerei ''Frankedahl''. Do hodde se och Bier jebrouwt. Va wann a bes wann? Isch kutt öt nett örusvenge. Isch glööv, dat wees kenne mii.
===Websiie===
*[https://www.klausehm.de/S13.html Das große historische Brauereiverzeichnis] (''Ä [[Hochdeutsch|Huchdütsch]]'') sökk onger ''Stolberg/Rheinl.''
{{commons|Image:Ketschenburg.jpg|Beld van d Ketschenburg-Brouwerei|<nowiki/>}}
[[Saachjrupp:Bier]]
[[Saachjrupp:Stolbersch (Rhingland)]]
[[Saachjrupp:Jöbäude]]
m6d9f8f8tm3tixvm69kxfdojm2pp48j
Breenich
0
168941
1611006
1606363
2026-04-07T20:50:53Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611006
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
'''Breenich'''. op [[Hochdeusch|Huchdütsch]] weed va ''Breinig'' jesproche, es ö Stadtdeel va [[Stolberg Rhld.|Stolbersch]] un hott Ängs 2005 jenau {{formatnum:4987}} Äwohner. Domit es Breenich e van d jrüützte Stadtdeele, di zo Stolbersch jehüüre. Ö Ortsdeel va Breenich es dr [[Breinigerberg|Breenijerberch]], dä ävver och als Stadtdeel va Stolbersch zällt. D Breenijerheed jehüüd och zo Breenich, äs ävver net unavhängich un weed immer z Breenich jerechnet.
[[Beld:Alt-Breinig.JPG|thumb|Alt-Breenich met sing Brochsteenhüüser]]
Kikkt mo en d alt Bösch, dann sitt moch, dat Breenich 1303 öt ischte Mol optaucht. Ävver d au [[Römer]] kannte Breenich at als „Britiniacum“. Reste va Hüüser un va Öffent us di Zitt hat mo jevonge. Ön Strooß, di van d [[Frankreich|Franzuse]], damols hosche di jo [[Gallier]] un van [[Belgien|Bälje]] koom, jäng dörch Breenich un dr Breenijerberch övver [[Gressenich]] un [[Düren|Düre]] no [[Köln|Kölle]].
Janz vreuer, dat heescht va 817 a, jehoote di paar Hüüser, di spiir Breenich woote, zo [[Kornelimünster|Mönster]], jenau wi [[Büsbach|Bösbisch]] und dr [[Brand]]. D [[Kupfermeister|Kupfermeester]]e holpe d Breenijer dozo, Werk z vänge. An dr [[Naturschutzgebiet Schlangenberg|Schlangeberch]] soohte se [[Galmei|Jalmei]] in d Kulle un Stolle. Dodörch koom Jeld no Breenich.
Em [[Dreißigjähriger Krieg|Dreeßichjöhrige Kresch]], öt woch jenau im Joohr 1648, wood Breenich jöplündert un völl wood kapott jemaat. 1756 maade ö Erdbeben wärm önö Hoof Hüüser kapott.
1858 wooch öt ösu witt. Breenich kräät ön richtije Kersch, di di Kapell va 1731 ersatze hat. Va do a jehood ''St. Barbara'' zo öt Beld va Breenich.
Wä Breenich besöckt, dä moss dörch Alt-Breenich jo. De Hüüser send bo all us Brochsteen jebout, dä meestens us dr [[Schomet]] koom. Em Schomet vängt mo Blausteen, un dä weet no ön Zitt schün wiss un sitt asu jott us, dat de Strooß ''Alt-Breenich'' jeschötzt es. Mi als 90 Hüüser send ä Ordnung jebraat woode. Dat es su jott woode, dat sälvs öt Fernsehn en de Stroße Filme jedrient hat.
==Weblinks==
*[https://www.breinig.de Dat is d Sie van Breenich im Internet] (''ä [[Hochdeutsch|Huchdütsch]]'')
==Jät z Kikke==
{{commons|Bilder_aus_Stolberg|Belder us Stolbersch|(''ä Huchdütsch'')}}
{{Navvi_Ööt_Stolbersch_(Rhingland)}}
[[Saachjrupp:Veedel vun Stolbersch]]
183fomfvzdtb6u69u33cbu26xutltah
Swetlana Sawizkaja
0
187034
1610990
1596577
2026-04-07T20:45:34Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610990
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:1983_CPA_5375_(1).jpg|miniatur|right|Swetlana Sawizkaja]]
'''Swetlana Jewgenjewna Sawizkaja''' * [[8. August|8. Aujust]] [[Joohr 1948|1948]] ä [[Moskau]]) es ön vreuöre russische [[Kosmonaut]]in.
== Als Kengk ==
Swetlanas Papp ''Jewgeni Sawitzki'' wooch önö doll Pilot em [[Zweiter Weltkrieg|Zweide Weltkresch]] un en van di Övvischde van d Luftwaffe ä Russland. Hä hat sing Dooter jeholpe, [[Pilotin]] z wääde. 1972 maade se hör Diplom an d Huchschüll va Moskau.
== Pilotin un Kosmonautin ==
Di wahrhalsijö Vrau wood tösche 1975 un 1978 Testpilotin un stalt a paar Rekorde op. So wood Swedlana am 22. Juni 1975) met ö Tempo va 2.683 Stondekilomiter d flottste Pilotin, di öt bes dohin jöjovve hod.
1980 wood Swetlana Kosmonautin. Zweimoll es sö met Raketö en dr Hemmel jeschosse woode un hat do 20 Dach vorbraat. Öt wooch och noch önö dreide Fluch jeplant, ävver dä hat ni stattjevonge. Swetlana kräät ö [[Kind|Kengk]] un dorf nät mi vleeje.
== Donoo ==
1989 wood Swedlana en öt russische [[Parlament]], dö [[Duma]], jewäält un vertreent do d Interesse van öt Voolk.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.spacefacts.de/bios/cosmonauts/german/savitskaya_svetlana.htm spacefacts.de: övver t Swetlana Sawizkaja] (''ä [[Hochdeutsch|Huchdütsch]]'')
{{DEFAULTSORT:Sawizkaja, Swetlana}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Raumvahrer]]
hv0i8u7kdxanx1wjel8fi2pw0of9m4m
Napoléon Bonaparte
0
191062
1610996
1610629
2026-04-07T20:46:14Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610996
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
'''Napoléon Bonaparte''' (* [[15. August|15. Aujust]] [[Joohr 1769|1769]]) ä [[Ajaccio]] op [[Korsika]]; † [[5. August|5. Aujust]] [[Joohr 1821|1821]] op ''[[St. Helena]]''. Hä woch önö Staatsmann un [[Feldherr|Veldhäär]].
Em singe Name weed op [[Frankreich|Franzüüsesch]] wie {{IPA|napoleɔ̃ bonɑpɑrt}} ußjeshproche.
=== Als Kengk ===
Napoleon wood als ''Napoleone Buonaparte'' ä ''Ajaccio'' op ''Korsika'' jeboorö. Sing Äldere woore ''[[Carlo Buonaparte]]'' un ''[[Laetitia Ramolino]]''. Hä hott Zwölf Jeschwistere wobei hä dr Zweitäldste woch. Napoleon besoot d Schüll ä Ajaccio un hott Spass am Läse un an Jeschichte. Singe Papp hott vreuer davöör jekämpft, dat Korsika van d Franzuuse unavhängisch wood. Dä Jedanke hat Napoleon lang em Kopp jehatt.
=== Als jonge Mann un bei öt Militär ===
Napoleons Papp schaffte öt, dat Napoleon bei öt [[Militär]] van d Franzuuse usjebeld wood. Em Dezember 1778 koom hä zösamme met singe äldere Brooch no ''Autun'', öm do d französische Sproch richtisch z liire. Ö Jooch spiir jäng hä als jonge Soldat no ''Brienne'', öm do usjöbeld z wääde. Hä koom bei di ange jong Soldate ävver net jott a.
Än d Schöll wooch hä mä em Rechne un en Jeschichte jott. En ö paar Fäscher wood hä isch jar net jeprööft. Watt häm ävver siir jott jöveel woch en Jeschichte d Kämpfe va [[Alexander der Große|Alexander dr Jruuße]] un [[Gaius Julius Caesar|Julius Caesar]].
Hä packte ävver d Pröfung un sollt en d [[Marine]] joo, ävver sing Äldere schaffde öt, dat hä no d Artillöre koom. Joohr 1784 wood hä an d beitste Militärschüll va Paris ajönomme.
Am 24. Aujust 1785 storv Napoleons Papp un hö wood dr Chef van d Familisch, da singe äldöre Brooch Pastuur woode wooch. Met 16 Jooch schaffte Napoleon öt, Offizier z wääde. 1786 wood hä Leutnant em Rejiment ''La Fère ''. Zwei Jooch spiidr, 1788, wood hä no Auxonne vorsatze.
=== D Revolutiun ===
[[Datei:The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries, by Jacques-Louis David (1812) - National Gallery of Art (Samuel H. Kress Foundation) - 2.jpg|thumb|Napoleone Buonaparte (1812)]]
Napoleon soch en d Revolutiun va 1789 ön Möjölischkeet, Korsika va Frankreich unavhängisch z maache un woch doher önö Vreund van d Revolutionäre, henger di hä sisch met si Rejiment stallt. 1791 wood Napoleon zom Premiumleutnant va sii Rejiment. Am 17. Juli 1791 troon Napoleon zo d Republikaner övver un wood Medglied van dr Jakobinerbond. Em selbe Joohr wood Napoleon dr Chef van d Nationaljarde op Korsika. Dobei jeroont hä ävver ä Kämpfe un Napoleon jeht no d Franzuuse zöröck.
1792 wood Napoleon us d Armee entlosse. Hä hott Flupp. Als hä no [[Paris]] jäng, öm jäje sing Entlossong z klaare, do hant se häm net mä neu äjestalt, se hant häm zom Hauptmann jemaat. Napoleon jäng bald weer no Korsika zöröck un kämpfte jäje Sardinie. Als dr Nationalkonvent sisch jäje Napoleon ussproch, moot Napoleon met sing Familisch en öt Exil no Frankreich joo.
Als ä Frankreich d [[Jakobiner]] va ''[[Maximilien de Robespierre]]'' d Macht övvernomme hodde, jäng Napoleon zo si Rejiment no Südfrankreisch zöröck. Sei hellte häm vöör önö johe Vreund un maade Napoleon zm Chef van d Artillerii un hä söllt helpe, de Stadt Toulon ezönemme. Met d Hölp va Napoleon hat dat am 19.Dezember 1793 gefluppt un am 22. Dezember 1793 wood Napoleon zom Brijadejeneral gemaat. Hä wood Chef van d Armee ä [[Italie]]. Önö Schlaach en öt Jeneck kräät hä ävver als d Jakobiner verloore un hä sujaar en öt Jevängnis joo mood un hä öt Komando verloor.
Napoleon läävde nu ä [[Marseille]] un hott do ö Küddelche met ''[[Désirée Clary]]''.
Napoleon jäng no Paris un holp ''[[Paul de Barras]]'' bei önö Opstand, watt Napoleon dr Rang van önö Divisionsjeneral äbraat. Spiir wood hä sujaar övvischte Befehlshaber van öt Ennere.
Am Nüngde März Sövvezehhondötsääßunnüngßisch ([[19.3.]]1796) hiroode Napoleon ''[[Joséphine de Beauharnais]]''.
=== Dr Kresch jäje Italie ===
Zwei Daach no sing Huchzitt jäng Napoleon wärm no Italie, wo sing Armee op häm waade. Hä schaffte öt us dä welde Hoof ön modern Armee z maache. Am 10. Mai 1791 hat sing Armee jäje d [[Österreich]]er, dovöör at jäje dr ''König va [[Sardinien|Sardinie]]'' jewonne. Sing Ärfolge maade häm zwar ä Italie beliept, ävver ä Frankreisch traude se häm nät asu janz. Maache kutte se do ävver nät völl.
=== Äjipten ===
Am 1.Juli 1798 koom hä met 38.000 Soldate ä [[Ägypten|Äjipten]] a. Vörhen hot hä at [[Malta]] besatze. Am 23. Juli 1798 trock hä ä [[Kairo]] enn. Do kräät Napoleon d Informatiun, datt sing Scheffe van d Ängländer versenkt woode send. Hä woch dodörch van sing Heemöt avjetrennt. Wesseschaftler, di bei häm woore, maade en di Zitt völl Entdeckungen, ävver ewisch kutt un wool Napoleons Armee nät än Äjipten bliive. Dozo koom, dat d [[Pest]] völl Soldate ömbraat. Hä leed völl van sing Soldate zöröck un jäng wärm no Frankreisch, wo hä am 9. Oktober 1799 akoom.
=== 18. Brumaire VIII. un watt druss wood ===
[[Datei:Emmanuels.jpg|thumb|[[Emmanuel Joseph Sieyès]]]]
Do känne ä Paris me an önö Erfolsch van öt Direktorium jlood, spellte ''[[Emmanuel Joseph Sieyès]]'' un ''[[Roger Ducos]]'' met dä Jedanke, öt Direktorium z stürze. Napoleon sollt hälpe un met sing Hölp hand se öt jeschafft. Bonaparte, Sieyès un Ducos woode Konsule. Napoleon schaffte öt dobei dr ischte z wääde un moch ka sahre, dat hä allein rejierde. Am 25. Dezember 1799 wood bestemmt, dat Napoleon als ischte Konsul vöör 10 Joohr em Amt blieve kutt. Z ischt kämpfte hä jäje alle us d Oppositiun. Ävver öt rischtije Kämpfe kutt hä och net losse. Am 10. Juni 1800 jewonn hä em zweide Koalitionskresch. Am 8. Oktober 1801 maade hä Vreede met do Russe, am 25. Määz 1802 met [[Großbritannien|Ängland]] . 1803 vorkoofde Napoleon [[Louisiana]]. 1802 leed Napoleon sisch zm Konsul vöör dr Rest va si Lääve wääle.
=== Kresch jäje Russland un Dütschland ===
Als d [[Preußen|Preusse]] d Franzuuse saahte, sei sollte sich hänger dr [[Ring]] zöröcktrecke, do entscheed Napoleon, dat sing Soldate dörch [[Thüringen|Thüringe]] no [[Berlin]] träcke sollte. Bei [[Jena un Auerstätt]] verloore d Preusse un d Franzuuse marscheerde ä Berlin än. Ävver hä trock wiir. Suu verbraat hä dr [[Winter|Winkter]] 1806/1807 ä Warschau, wo hä ö Küddelche met Maria Walewska hot un höör ö [[Kind|Kengk]] maade. Am 7. Juli 1807 joov öt Vreede tösche Frankreisch, [[Russland]] un Preussen dörch dr Vreede va [[Tilsit]]. Bo janz Zentraleuropa wood nu va Frankreisch kontrolliert.
=== Önö neue Kresch jäje Russland ===
[[Datei:Andrieux - La bataille de Waterloo.jpg|thumb|Waterloo]]
Dr Zaar [[Alexander I.]] wool nät mi länger d [[Kontinentalsperre]] jäje Ängland metmaache. Doropp hän trock Napoleon all sing Soldate zösamme un hot övver 675.000 Mann an d Jrenz zo Russland stooh. Hä kämpfde wi önö Welde, ävver dat Land wooch asu jruuß, dat hä zövöll Soldate verloor. Bei d [[Schlacht va Borodino]] veele allein 80.000 Soldate. Hä kutt zwar noch [[Moskau]] änämme, ävver am 18. Oktober 1812 entscheed hä, aavzötrecke. Mä 18.000 Soldate koome heem.
=== Wärm Heem ===
Als hä heem woch, do zeechte öt sich, dat sing Vreunde sich neu Vreunde soohte. Hä vorloor dr Röckhalt en d Armee. Am 31. Määz 1814 vorloor hä Paris. Am 11. Aprel 1814 joov hä op. Hä wood dorop hen dr Herscher va [[Elba]] un kräät 1.000 Soldate.
=== Op Elba un St. Helena ===
[[Datei:Paris Tombeau Napoléon.jpg|thumb|Öt Jraav va Napoléon]]
Am 4. Mai 1815 koom hä ä Elba a un versoot am 1. Määz 1815 weer no Frankreisch zöröck z joo. Napoleon schaffte öt, 125.000 Soldate z sammele un trock jäje Österreich, Russland, Ängland un Preußen. Hä hat zwar a paar Schlachte jöwonne ävver ä [[Waterloo]] vorloor hä jäje d Armee va [[Wellington]]. Doropp beschlosse d Alliierte häm no [[St. Helena]] en öt Exil z schecke. Am 5. Mai 1821 storv hä. Seit dr 5. Dezember 1840 litt hä em [[Invalidendom]] ä Paris bejraave.
=== Websigge ===
* [https://www.napoleon-online.de/ Napoleon-online.de]
* [https://www.napoleon-portal.de/ Das Napoleon Portal]
* [https://www.napoleonguide.com/ Napoleonguide.com]
{{DEFAULTSORT:Bonaparte, Napoleon}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Pollitiker]]
[[Saachjrupp:Historie]]
ghgtxjr47btb72y6vdx4e12kt1wu9n2
Ajaccio
0
199192
1610981
1601204
2026-04-07T20:42:38Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610981
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
'''Ajaccio''' es d Hauptstadt van d Insel [[Korsika]]. Em Joohr 1999 wonnde ä Ajaccio onjöväär 52.800 Lüüh. Öt jehüüd zo [[Frankreich|Frankreisch]]. Ajaccio litt em Weste va Korsika.
== Jeschichte ==
Em [[Joohr 1492|Joohr 1492]] wood Ajaccio van Lüüh us [[Genua|Jenua]] jejrönd. Ävver öt duurde bes en öt 17. Jahrhondöt un 18. Jahrhondöt, bes moch övver Ajaccio avong z mulle. Dat hott met de Franzuuse z do. 1768 övvernomm Frankreisch d Insel un Ajaccio wood ön wischtije Statt, 1811 ön Art [[Hauptstadt]].
[[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] wood ä Ajaccio 1769 jeboore.
Va 1982 a es he öt korsische [[Parlament]].
== Fooßball ==
En de Stadt Ajaccio jidd_et ene [[Fußballverein|Fooßballverein]], dä [[AC Ajaccio]].
== Websiije ==
* [https://www.ajaccio-tourisme.com Office Municipal du Tourisme d'Ajaccio] – vöör Turistö ä franz. un änglisch
[[Saachjrupp:Stadt en Frankreich]]
8j8hpcg22m99aww813ry5nrleqhrxjf
Ingmar Bergman
0
200473
1610973
1609476
2026-04-07T20:41:35Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610973
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Ingmar Bergman Smultronstallet.jpg|thumb|Ingmar Berman em Joohr 1957]]
'''Ernst Ingmar Bergman''' (* [[14. Juli]] [[Joohr 1918|1918]]) ä [[Uppsala]]; † [[30. Juli]] [[Joohr 2007|2007]] op [[Fårö]]) woch önö [[Regisseur]] us [[Schweden|Schweede]].
=== Si Lääve ===
Ingmar Bergmans Papp woch dr Pastuur Erik Berman, sing Mamm hosch Karin Bergman. Met 19 Joohr jäng hä no [[Stockholm]] un studiirde Literatuur. Dat leev ävver net wi hä sisch dat vörjestallt hot un hä maade dat net bes zum Äng.
Ingmar hot at immer Spass an öt Theatr un jehood zo ön Studentejrupp, di Theatr maade. Hä woch do d ischte Hölp van dr Rejissör. Än di Zitt koom dr Film op un hä vong och domet a.
Nävver si Wärk met Filme werkte hä völl an öt Theatr, wobei hä besongisch ä sing Heemöt [[Helsingborg]] un och ä [[Göteborg]] un [[Malmö]] völl werkte. Va 1963 bes 1966 woch hä dr Chef van öt Theatr ä [[Stockholm]]. Tösche Joohr un 1985 woch Bergman am Residenztheatr ä [[München|Münche]]. 1995 trock hä sisch janz vam Theatr zoröck.
Ingmar woch vönfmoll vorhiirod un hott nüng [[Kind|Kenger]].
Bermans driinde övver 35 Filmö un schreev och Driiböch zo 6. Ä [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]] wood hä bekannt dörch Filme wii [[Wilde Erdbeeren|Weld Älbörö]] ''(Smultronstället)'' un [[Szenen einer Ehe|Krach en d Ehe]] ''(Scener ur ett äktenskap)''. Vöör sii Wärk kräät hä 58 [[Filmpreis|Filmpriise]].
Ingmar Bergman storve am 30. Juli 2007 met 89 Joohr op d Insel [[Fårö]].
== Jätt z lääse ==
* {{Commons|Ingmar Bergman}}
* {{DNB-Portal|118509519}}
* {{IMDb Name|ID=0000005|NAME=Ingmar Bergman}}
* [https://www.ingmarbergman.se Sii van d Ingmar-Bergman-Stiftung] (''ä [[Englische Sprache|Änglisch]]'')
{{DEFAULTSORT:Bergmann, Ingmar}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Regisseur]]
o0ehk2borb4v9oek4fsb5nsaa8mnmur
St. Helena
0
203905
1611332
1608643
2026-04-08T00:33:57Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611332
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Flag of Saint Helena.svg|thumb|226px|Vaahn va St. Helena]]
[[Datei:Topographic map of Saint Helena-en.svg|thumb|226px|St. Helena]]
'''St. Helena''' es ön Insel un litt em [[Atlantik|Südatlantik]]. Im Joohr 2016 hod öt 4.534 Äwohner.
St. Helena jehüüd zo d änglische Jebiite ä Övversee, weed ävver zösamme met [[Ascensoin]] un [[Tristan de Cunha]] verwalt. D Insele liie öf Dusende Kilometr usseree.
Wenn moch övver St. Helena spreecht, dann moss moch bedänke, dat d Insel mä 122 km² jruuß es un entstange es dörch vulkanische Aktiviteit.
St. Helena speelt an sisch komm ön Roll ävver eemoll hand d Lüü övver d kleng Insel jesproche. [[Napoléon Bonaparte]] wood 1815 van d Alliierde heehänn en öt Exil jescheckt. Em Joohr 1821 storv hä och op d Insel.
St. Helena wood van d [[Portugal|Portujiise]] entdeckt jehüüd ävver seijd 1833 zo [[Großbritannien|Ängland]].
== Weblinks ==
* [https://www.sainthelena.gov.sh D Sii van d Rejiirung] ä Änglisch
{{Commons}}
{{Stub}}
{{Navi Europa Staate}}
[[Saachjrupp:Staat]]
ohr6cr93bf5v3456526pj6w9cfrm4tt
Joldene Linnisch
0
205820
1611067
1603577
2026-04-07T22:01:32Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611067
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[image:Harlebucht_Plan.jpg|thumb]]
D '''Joldene Linisch''', amptlich heecht di ''Goldene Linie'' vam [[22. Dezember]] [[Joohr 1666|1666]] wooch ön Jrenz tösche [[Ostfriesland]] un [[Oldenburg|Oldenbursch]]. Sei entstong em 17. Jahrhondöt un besteht hüü noch als Jrenz tösche d Kreijse [[Wittmund (Kreis)|Wittmund]] un [[Friesland (Kreis)|Friesland]].
Dr Jrund vöör di Jrenz wooch, dat öt bei öt Ädeische kenne Stritt tösche [[Christine Charlotte]] va Ostfriesland un Graf [[Anton Günther]] va Oldenbursch jävve sollt. D Jrenz leef jenau van d Aavang van dr Deisch tösche d Insele [[Spiekeroog]] un [[Wangeroog]].
Trotz di Jrenz hat öt noch ön Zitt lang Stritt tösche di 2 Städte jejovve. Dä wood isch Joohr 1743 beänd als Oldenbursch {{formatnum:11000}} Taler a Friesland zahlde.
D Laach van d Insele hat sich verschobe un de Joldene Linnisch läufd hüü dörch Spiekeroog.
== Websigge ==
*[http://www.museumsweg.de/goldene_l.htm Museumswäsch Carolinensiel] (''ä [[Hochdeutsch|Huchdütsch]]'')
*[https://www.dshm.de Dütsche Sielhafenmuseum ä Carolinensiel] (''ä Huchdütsch'')
[[Saachjrupp:Oßßfriißland]]
[[Saachjrupp:Nordsee]]
l1hpsql48w37rgxfraj07jvoeniwv8c
Oliver Hardy
0
211280
1611212
1592251
2026-04-07T23:30:22Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611212
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Laurel and Hardy in Lucky Dog.jpg|miniatur|left|Oliver Hardy en önl Film va 1921]]
'''Oliver Norvell Hardy''' wood am [[8. Januar]] [[Joohr 1892|1892]] ä Harlem en dr Staat Georgia en d [[United States|USA]] jeboore un storv am [[7. August|7. Aujust]] [[Joohr 1957|1957]] ä [[Hollywood]]. Hä woch önö Schauspieler, dä zösamme met [[Stan Laurel]] ä [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]] als “Dick un Doof” bekannt wood.
== Sii Lääve ==
Met 10 Mond storv Olivers Papp un hä läävde met sing Mamm zösamme, di en ö Hotel ä Milledgeville werkde. Oliver hott Spass an öt Sänge un noom spiir Ongericht an öt Konservatoriom ä [[Atlanta]].
1910 kräät hä dr ischte Kontakt zo dr Film, da jo do isch opkoom un versoot ä Filme opzöträäne, watt ävver isch 1914 fluppde. Singe ischte Film, dem hä ä [[Jacksonville]] driihnde, woch ''Outwitting Dad''. Töschebee hott hä sing ischte Vrau Madelyn Saloshin kennejeliirt un jehiirod.
1921 liirde hä Stan Laurel kenne un driihnde met hem dr Film ''The Lucky Dog''. Bes 1927 maade hä övver 270 Filme. D meetste send dovan verloore jejange.
1927 maade Oliver met dr Produzent [[Hal Roach]] önö Vortrach un werkte va do a met Stan Laurel zösamme. Met häm entstonge noch öns 106 Filme.
Oliver Hardy kräät 1956 önö Schlaach un wooch bo janz jeläähmt. Hä storve am 7. Aujust 1957 un wood äm Valhalla Memorial Park bei d Freimaurer begraave.
Dr Asteroid [[2866 Hardy]] hat singe Naam no Oliver Hardy.
== Websigge ==
* [https://www.steffi-line.de/archiv_text/nost_stumm/09_laurelhardy.htm jät övver Oliver Hardy] (''ä [[dütsch (Shprooch)|dütsch]]'')
{{DEFAULTSORT:Hardy, Oliver}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Schauspeller]]
60wu4vir12g16a9ururhv7plhj9fr3c
Wikkitex
0
214522
1611254
1593292
2026-04-08T00:00:41Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611254
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch|}}
'''Wikkitex''' nännt mer en ennem [[Wikki]] dat [[Forrmaat]] fun däm [[Qwälltäx]] fun de [[Sigg (Wikki)|Sigge]] un der Qwëlltëx selləfß.
Wann en Sigg_em Wikki aanjezëijsh weed, als_en Sigg_en_dä [[Wëpßaijt]], dann süüht mer nit dä Wikkitäx, sönndon dat [[html]], wat de Wikki_[[ßoffwäer]] druß määt.
<div style="float:right; clear:right; width:45%; max-width:45em; margin:1ex 0 1ex 1em; border:1px solid gray; padding:0.5ex; background-color:white">
<div style="margin:0; border:1px solid #333333; padding:1ex 1em; background-color:#eeeeee; font-style:monspace"><code style="background-color:#eeeeee; font-style:monspace"><nowiki>'''Wikkitex''' nännt mer en ennem [[Wikki]] dat [[Forrmaat]] fun däm [[Qwälltäx]] fun de [[Sigg (Wikki)|]]e, un der Qwëlltëx selləfß.
Wann en Sigg_em Wikki aanjezëijsh weed, als_en Sigg_en_dä [[Wëpßaijt]], dann süüht mer këijne Wikkitäx, sönndon dat [[html]], wat de Wikki_[[ßoffwäer]] druß määt.</nowiki></code></div>
<div style="margin:0; border:0; padding:1ex">E Bëijshpell förr_enne Wikkitëx.
</div>
</div>
Koot jesaad_eß dä Wikkitäx süühd_onjefäär_esu simpel uß, wi_j_e_Shtök Papier med de Schriifmaschin jeschrevve. Dojääje süüd_en Wäpsigk iihr_esu uß, wi_j_e Booch med ongerscheedlijje Tüppe fun [[Schreff]]te, on Belldscher, un esu_n Schöönhëijte. Di shtonn zwa em Wikkitëx med dren, ävver als [[Kloortëxt]]_[[Kommando]]ß, un nit ußßjefööhrt, wi en_de Wëbsigk.
== Kommandoß em Wikkitëx ==
De ongerscheedlijje Wikkis — jenoujenomme dänne ier ßoffwäer — hann_e beßßje ongerscheedlijje Kommandos för_en_de Wikkitëx. E paa Bëijshpell för tüppėsche Kommandß, di_de_miihßte kėnne donn, senn di_hee:
;Am Aanfang fun_enne Rëihj<nowiki>:</nowiki>
* <code><nowiki>=== Üvverschreff ===</nowiki></code> — määhd en [[Övverschreff (Typpojrafii)|Övverschreff]], de Aanzahl fun dä <code>=</code>-Zëijsche sääht, wi klëijn dat_se eß.
* <code><nowiki>*</nowiki></code> — määhd enne Affschnedt med_ennem Punkt do_föer.
* <code><nowiki>#</nowiki></code> — määhd enne Affschnedt med Nümmosche do_föer.
* <code><nowiki>:</nowiki></code> — määhd enne [[Ennzoch (Typpojrafii)|ennjeröckte]] Affschnedt.
;Meddsen em Täx<nowiki>:</nowiki>
* <code><nowiki>'''Fättschreff'''</nowiki></code> — määht en [[Fëtt Schreff|fëtte Schreff]].
* <code><nowiki>''Schëijve Schreff''</nowiki></code> — määht en schëijve Schreff, esu jenannt [[Korsiif Schreff]]
* <code><nowiki>[[Wikki_Lengk]]</nowiki></code> — määhd_enne Lengk em Wikki.
* <code><nowiki>[http://example.com/ Lengk]</nowiki></code> — määhd_en Lengk noh https://example.com/ ußßerhallef_fum Wikki.
[[Saachjrupp:Kompjutorëij]]
ch9gq3piqt80pkip7sl2doqu6x621h5
Norderney
0
215379
1611340
1610053
2026-04-08T00:34:27Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611340
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Aerial image of Norderney (view from the west).jpg|thumb|Norderney]]
'''Norderney''' es änn van d sövve [[Ostfriesische Inseln|Ostfriesische Insele]] un jehüüd zom Kreijs [[Aurich]]. Zösätzlisch es Norderney och ön Stadt, di op d Insel litt. Norderney hat unjeväär {{formatnum:6200}} Äwohner. Met öt Boot kütt moch va d Norddeich Mole in ön joo Stond op d Insel. D nöödste Nobberinsele send [[Baltrum]] un [[Juist]].
Norderney es 15 Kilometer lang un an d breedste Stell 2,5 Kilometer breed.
Vöör völl Tuuriste es dr 14 Kilometer lange Sandstrand dr Jrond, op d Insel z komme. D Süden und dr Oste va Norderney jehüüre zom „''{{lang|de|[[Nationalpark Niedersächsisches Wattenmeer]]}}''“.
== Wie Norderney entstäng ==
Norderney entstäng isch em 16. Jahrhondöt. Öt weed ajenomme, dat em Joohr 1362 d Insel [[Buise]], di an di Stell looch, bei ön [[Flut]] ussöree broch. Ee Deel, d Insel Buise, wood immer kleener un löösde sich irjendwann janz op. Zo d selbe Zitt wochs dä zweide Deel Insel, die spiier Norderney wood. 1550 tauchte dr Naam öt ischte Moll als „Norder neye Oog“ än d Bösch op.
Am Aavang läävde d Lüü op d Insel van öt Vange va [[Fisch|Vesche]], spiier koom d [[Schifffahrt|Scheffvaart]] dozo. Hüü kütt önö Hoof Jeld durch d [[Tourismus|Tuuriste]] op d Insel. At 1797 wood Norderney ö Heilbad un va 1946 a es Norderney och ön eeje [[Stadt]].
== Wä op d Insel well ==
[[Datei:Tuuristen.jpg|thumb|Tuuriste bei ö Konsert]]
Wä mät öt [[Auto]] op d Insel vaare well, dä ka dat do, moss öt ävver op Parkplätz aafstelle. Völl Deele van d Insel dörfe mä [[z Voss]] betroone wääde. Selvs [[Vaahrrähr]] send vorboohne. Heezo jehüüre d [[Naturschutzgebiet|Naturschutzjebiit]]e op d Ostsii.
Wä jenoch Knöpp hat, da kann och met dr [[Flugzeug|Fliejer]] op Norderney lande. D Landebahn es {{formatnum:1000}} Meter lang.
== Jott z wesse ==
Op Norderney jitt öt d „[[Badeziidung]]“. Dat es d kleenste sälvständije [[Zeitung|Ziidung]] va [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]].
Öt jitt och önö eeje [[Radiosender]], dä [[Radio SWS]] (Sturmwellesende) heecht.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.norderney-chronik.de/ Jätt övver d Zitt wi Norderney entstäng]
* [http://www.stadt-norderney.de/ Norderney]
{{Navvi Oßfriesesche Enselle}}
[[Saachjrupp:Stadt en Niedersachsen]]
fykbafnzlezn76yx1j05yd4z4mkq4rl
Mildred va Minster
0
217773
1611199
1592149
2026-04-07T23:28:50Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611199
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
'''Mildred va Minster''' † [[13. Juli]] [[Joohr 734|734]] weed en d Bösch och ''Mildrith'' öff ''Mildryth'' jenannt. Sö es ön änglische Hellije.
=== Hör Lääve ===
Mildred, hör Jeburtsdatum es net bekannt, woch d Dootr van Könnig [[Merowald va Magonset]] un d Prenzessin [[Ermenburga von Kent]]. Mo nämmt a, dat sei en d zweide Hälfde van öt Sövvende Jahrhondöt jeboore wood.
Dat Kluster va [[Minster]] hodde d Äldere va höör op d Insel Thanet ä [[Kent]] jöjrünt. Mildred wood Nonn en dat Kluster, hör Mamm woch do d Abtissin. Em Joohr 735 övvernomm Mildred dat Amt.
Mildred storv am 13. Juli 734 un hör Reliquiö woode övver 300 Joohr en öt Kluster opbewahrt, spiir no [[Canterbury]] jebraat, wo sö irjendwann kapott öff vorloore jänge. Dr Jeburtsdach va Mildred, dr 13.7. es en d katholische Kerch dr Jedänkdach va Mildred va Minster.
== Websigge ==
* [https://www.heiligenlexikon.de/BiographienM/Mildred_von_Minster.html Öt Lääve va Mildred]
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Abt]]
[[Saachjrupp:Hellije]]
7ytism8tjmv7xb6rqne6fmw9v11rjl9
Grolsch
0
238074
1611012
1603712
2026-04-07T21:24:06Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611012
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Boekelo Enschede Grolsch brewery.jpg|miniatur|D Brouwerei va Grolsch]]
'''Grolsch''' heechd ejentlich '''Koninklijke Grolsch N.V.''' un es ön [[Brauerei|Brouwerei]] ä [[Niederlande|Holland]]. S litt en d Nööde va [[Enschede]]. Grolsch es d 21. jrützde Brouwerei van d [[Erde|Wält]] un öt Biir weed ä 70 Länder vorkoovd.
Dat Grolsch [[Bier|Biir]] es bekannd dörch sing jrön Büjelflasch, en di öt vorkoovd weed.
== Jätt va vreuer ==
[[Beld:Grolschpremiumweizen.jpg|miniatur|left|Weizebiir va Grolsch]]
Janz vreuer, dat woch em [[Joohr 1615]], brouwde [[Willem Neerfeldt]] si Grolsch-Biir ä ''Groenlo'', dä och onger d Naam ''Grol'' bekannd es, wo hä öt ischde Jebäude häsatz. Grol joov dann och öt Biir singe Naam. Dat Jeschäff leev ösu jott, dat em Laufe van d Zitt ön zweide Brouwerei-Huuß en d Nööde va Enschede entstäng.
No ön Explosiun am 13. Mai 2000 wood d janze Brouwerei an di Plaatsch, wo s hü steehd, vorlajert un der Aavangsstandochd Groenlo opjejovve.
Dat Biir weed no öt [[Deutsches Reinheitsgebot|dütsche Reinheitsjebot]] jebrouwd. Domet es Grolsch d enzije holländische Brouwerei, di dat maad.
== Eejedömmer ==
D zweidjrützde Brouwerei va Holland wood am 20. Määz 2008 dörch [[SABMiller]] övvernomme.<ref>[http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aW6EfhxtMxS8&refer=uk D Övvernaam va Grolsch]</ref>
== Biirzohte ==
D Hauptbiire va Grolsch send öt Pils, öt [[Altbier]] un öt [[Bockbier|Bockbiir]], dat ävver mä zm Joohresäng jebrouwd weed.
Dr Maad vorlangde zosätzlich ä [[Weizenbier|Weizebiir]] un Grolsch entscheed sisch, och dat a z beene. Seijd öt Joohr 2007 jitt öt dat och als ö dunkel Biir.
Nävver d normal Biire ställd Grolsch och [[Malzbier|Malzbiir]]e en d Rejale. Usserdäm wääde Jemische us Biir un [[Limonade|Limo]] an dr Mann jebraad.
== Priißaavsproche ==
Em Joohr 2007 vorhängde d [[EU]]-Kommissiun ön Strohv va 32 Milliun [[Euro]] övver Grolsch. Öt söll Aavsproche beij d Biirpriise jejovve ha.
== Quelle ==
<references/>
== Websiij==
* [https://www.grolsch.de/ Di Siij va Grolsch]
* [https://www.grolsch.com/ Grolsch vöör d Welt]
[[Saachjrupp:Bier]]
[[Saachjrupp:Holland]]
qsfcjwuozvnazqp3a9visi5f67mqvpb
Computertomography
0
257848
1611072
1610739
2026-04-07T22:06:19Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611072
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Eosinophilic gastroenteritis CT.jpg|thumb|thumb|CT van önö Mensch]]
D '''Computertomographie''' es ohne dr Computer un ö jooh [[Röntgengerät|Rötschenjerät]] net meuölisch. Dat CT, dat es dat kott wood dovöör, maat us hondede Röntschenbelder ö neu Beld un dat zeecht dat Objekt ä drei Dimensiuune.
== Wi entstäng dat? ==
Damet dat Janze klappde brudde s de Hölp van önö österreischische Mathematiker. Dat Rechenjenie woch [[Johann Radon]]. Dä stallt ö Reschenvorvahren op, die Radontransformatiun. Domet kutt moch Körpere ohne dobei d Belder kapott z maache, berechne. Och öt Ännere van d Körpere kutt moch domet berechne.
D ischte Opnahm met ö CT maade s 1971. Dovöör krääte d Wessenschaftler 1979 dr [[Nobelpreis|Nobelpriis]].
En d leitzte Joohre hand s völl an dat Vorfahren jewirkt un su kann moch hüü och van a schlaarend Hätz Belder opnämme.
== Wi werkt öt? ==
Bei öt normale Röntsche sitt moch do, wo d decke [[Knochen|Knouche]] send dr meetste Schatte op dr Film. Watt moch net entscheede kann es, wi öt en dr Knouch ussitt. Bei öt CT wääde völl Belder us alle mäueliie Richtunge jemaat. Domet kann moch d Informatiune övver öt Ennere van dr Knouch kriie. Dozo brutt moch ävver önö jooe Computer, sonst jeet dat net.
== Wo weed öt jebrutt? ==
Mo kännt öt us d Krankehüüser ävver d Wesseschaft brutt öt och a völl Ställe. Su weet op di Art un Wiis och Material jepröövt. Öm je no Zwäck öt richtije Jeräät z haa, woode önö Hoof Tüpe ärvonge. Ävver dat jäng z witt, op all di Ongerscheede z spräche z komme.
== Schaad öt, ö CT jemaat z kriiö? ==
Wä ö CT jemaat kitt, dä moss met onjeväär 1000 Moll asu völl Strahle rechne wi bei ön normal Röntscheopnaam. Do Strahlung net jesund es, kann moch sisch vörstelle, dat moch besser ke CT jemaat kitt. Ävver völl Krankheete kann moch janet angisch erkenne un dann moss mo sisch doch vöör ö CT entscheede.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.netdoktor.de/ratschlaege/untersuchungen/ctscanning.htm Computer-Tomographie ä [[Hochdeutsch|Huchdütsch]]]
* [http://www.pm.rub.de/pm2007/msg00110.htm Gefährliche Strahlenbelastung ä Huchdütsch]
*[https://web.archive.org/web/20160131013000/http://www.ctcases.net/ Computertomography - CT Cases.net,] Imaging cases of medical interest
[[Saachjrupp:Technik]]
n8ekmtc6j69criv3i925fjkxuwsvj5o
Hundsangen
0
262747
1611230
1603016
2026-04-07T23:49:33Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611230
wikitext
text/x-wiki
[[Beld:DEU Hundsangen COA.svg|thumb|Hundsangen]]
'''Hundsangen''', det is en [[Ort]] im [[Westerwald|Wesderwald]]. Hier wohne übber {{formatnum:2200}} [[Mensch|Leut]].
== Lenks ==
* [https://www.hundsangen.de/ Hundsangen Hompätsch]
[[Saachjrupp:Dorp en Rheinland-Pfalz]]
3h4s85nas16fr1b1nq2pfkj2noy54jt
Alljemeen Ziidung Namibia
0
265695
1611323
1596427
2026-04-08T00:28:44Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611323
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:AllgemeineZeitungNamibia.png|miniatur|left|Alljemeen Ziidung Namibia]]
D '''Alljemeen Ziidung''' es d äldste Ziidung, di öt ä [[Namibia]] jitt un jlischzittisch d eenzije en d dütsche Sproch.
D [[Zeitung|Ziidung]] maade met öt ischte Blatt am [[22. Juli]] [[Joohr 1916|1916]] op. Damols hosch s noch „Der Kriegsbote“ wat dorop häwiißt, dat d Ziidung vöör d Soldate em [[Erster Weltkrieg|Ischde Weltkresch]] ä Südwest jemaat wood. Dr. Kresch wood vorloore, de Ziidung bleed. Dr. Naam änderte sisch en „Alljemeen Ziiding“.
D Ziidung weed met unjeväär 5.500 Stöck opjölaat ävver öt jitt och ön Internät-Ussjaav. Bo jedde dä d dütsche Sproch ä Namibia vorsteeht, kitt ö Exemplaar un och no [[Südafrika]] wääde Ziidunge jöscheckt.
1991 kräät d Ziidung önö neue Häär. Stefan Fischer koovde dr Vorlaach un maade völl Denger moderner.
== Websiggke ==
*[https://www.az.com.na/ Alljemeene Ziiding online]
[[Saachjrupp:Afrika]]
[[Saachjrupp:Ziidung]]
rts7w46duzfkpsnd3ojjtycfxjblclg
Tellefoon
0
306634
1611302
1609944
2026-04-08T00:14:54Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611302
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch|}}
[[Datei:ADER phone 1880.jpg|thumb|En Tellefohn uß der [[1880er Johre]]]]
[[Datei:1896 telephone.jpg|thumb|En Tellefohn uß der [[1890er Johre]]]]
[[Datei:W48 DBP.jpg|thumb|En Tellefohn uß der [[1950er Johre]]]]
[[Datei:Ericsson Dialog 013.jpg|thumb|En Tellefohn uß der [[1970er Johre]]]]
[[Datei:FeTAp 756D-1.jpg|thumb|En Tellefohn uß der [[1980er Johre]]]]
[[Datei:Telefon_t-sinus-700.jpg|thumb|En [[Schnurlostelefon]] uß der [[1990er Johre]]]]
En '''Tellefoon''' oder '''Telefon''' eß ennen [[Apparat]] för met ze tellefonėerre. Et es e su jenannt [[Entjerräät]]. E Tellefon es aan enne Lëijdong, oddo nojodingß och aam ängk fun_enne [[Funkfobėndong]], do zwesche ess_e [[Tellefon Näz]]. Övvor dat Näz wääde [[Tellefonaat]]e [[Formeddelle|formedeldt]].
Fun ëijnem Tellefohn zom anndere kam_mer schwaade.
Dat Tellefon hädd_e [[Mikkrofohn|Mikkro]] ennjebout, wadd_uß dä [[Ton|Tön]] fum Schwaade [[elläktrėsche Ėmpullß|elläktrėsche Ėmpullse]] määt. Di könne dann övver de [[elläktrėsche Läijdong|Dröht]] oddo övvo dä [[Fongk]] wigoojejovve wääde. Dat Tellefon aam annde Ëngk fon dä [[Fobenndong]] hädd_enne [[Loutspräsho]] ennjbout. Dä weed med dä elläktrėsche Ėmpullse jeföödot, di do erėnnkomme, un esu wääde widdo Töhn un [[Schall]] druß.
Dat Woot „Tellefoon“ eß e [[Kunnß Woot]]. Et eß jebėlldt uß de [[jriishėsh (Shprooch)|jriishėshe]] Wööt {{lang|gr|τῆλε}} (''têle'') fö „wigk“ oddo „fääan“ un {{lang|gr|φονή}} (''phonē'') fö „Shtemm“, alsů „Fään_Shtemm“. Op döütsch hëëijs_et och „Fäänshpräscho“. Bëij de [[Poßß]] un de Täshniko och „Fäänshpräschapparat“, [[Affköözong (Schriive)|affjekööz]]: [[FeAp]].
Wam_mer fun „et Tellefon“ schwaadt, esu en dä Aat „…do nemm doch et Tellfon un sach mer dat dorresch!“, do mëijnt mer och enß dat jannze Süßteem uß dä Tellefoone, em Näz, un de Fomeddollong zosamme.
== Literatur ==
* ''Telefonbuch : Beiträge zu einer Kulturgeschichte des Telefons'', hrsg. von Stefan Münker und Alexander Roesler, Frankfurt am Main : Suhrkamp, 2000, Edition Suhrkamp 2174
* ''Fern-sprechen : internationale Fernmeldegeschichte, -soziologie und –politik''. hrsg. von Jörg Becker, Berlin: Vistas, 1994
* Collard, J. (1928/29): ''Theoretische Studie über Artikulation und Verständlichkeit in Telefonstromkreisen''
* Fletcher, H.; Steinberg H.C.(1929): ''Articulation testing methods''
* Kaszynski/Schönhoff (1991): ''Fernsprechendgeräte'', Berlin: Verlag Technik GmbH. Mit sehr umfangreicher Bibliographie.
* ''Telefone 1863-2000: aus den Sammlungen der Museen für Kommunikation'', hrsg. von Christel Jörges, Heidelberg: Edition Braus, 2001 (Kataloge der Museumsstiftung Post und Telekommunikation, 9)
* ''Mensch Telefon. Aspekte telefonischer Kommunikation'', hrsg. von Margret Baumann und Helmut Gold. Mit Beiträgen von Eva Apraku..., Heidelberg: Umschau/Braus, 2000 (Kataloge der Museumsstiftung Post und Telekommunikation, 8)
* Avital Ronell, ''Das Telefonbuch'', Berlin:Brinkmann und Bose, 2001
* Schwender, Clemens: ''"Wie benutze ich den Fernsprecher?" Die Anleitung zum Telefonieren im Berliner Telefonbuch 1881-1996/97'', Berlin, Bern, New York 1997
* Frank Thomas, ''Telefonieren in Deutschland : organisatorische, technische und räumliche Entwicklung eines großtechnischen Systems'', Frankfurt/Main [u. a.] : Campus-Verlag, 1995
== Sigge em Wäb ==
{{Commonscat|Telephones|Tellefoon}}
* [https://www.museumsstiftung.de/ Museumsstiftung Post und Telekommunikation], Berlin, Frankfurt, Hamburg, Nürnberg
* [https://www.mfk.ch Museum für Kommunikation], Bern
* [https://www.eurocommuseum.com/ Virtuelles Museum für Telekommunikation] (bruch ävver [[Adobe Flash]])
[[Saachjrupp:Kommunikatiun]]
3q39q8l1e2dw3mygcpu1ygs5trbqkbt
Ludwig Erhard
0
314703
1611326
1599677
2026-04-08T00:29:54Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611326
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Ludwig Erhard1.jpg|miniatur|left|130px|1971]]
Ludwich Erhard wood als '''Ludwig Wilhelm Erhard''' am [[4. Februar]] [[Joohr 1897|1897]] ä [[Fürth]] jeboore un storve am [[5. Mai]] [[Joohr 1977|1977]] ä [[Bonn]]. Hä woch önö [[Politiker]] van d [[CDU]], tösche [[Johr 1949|1949]] und [[Johr 1963|1963]] [[Wirtschaftsminister|Menester vöör d Weetschaft]] und donoch noch bes 1966 [[Bundeskanzler|Kanzler va Dütschland]].
== D Ischte Joore ==
Ludwich wood em Joohr 1897 als [[Kind|Kengk]] va Wilhelm Philipp Erhard un däm sing Vrau Aujusta ä Fürth jeboore. Öt Abitur schaffte hä nät un jäng no d Mittlere Reife aav, maade ön Liihr un kämpfde em Ischde Weltkresch. 1918 wood hä asu schwoch vorlätzt, dat hä 1919 usscheed. Kott no Heem studiirde hä ä Nürnberch Weetschafts- un Sozialwesseschaft. Doraa schloss hä noch ö paar Studie va anger Fäscher a.
1923 hiirode Erhard öt Schustich Luis. Sei krääte ö Mäddche, dat Lisbeth hosch.
Jott usjöbeld koom hä no sing Äldere, di jo önö Betrieb hodde und övvernomm dem. Dat leev och bes dr Schwazze Friddach em Joohr 1928 alles kapott maade. Öt bleed hm nüüß mi un hä wood wessenschaftliche Hölp, spiir och Chef van ö Institut ä Nürnberch. Wiir braade hä öt do net, denn hä wooh jäjä d NSDAP, di jo do öt saare hott.
1947 wood Erhard Professor ä Münche un jäng donoo (1950) no Bonn an d Uni.
== Menester vöör d Weetschaft ==
Seid 1949 woch Erhard en d CDU un hot en d Rejiirung ön joo Stell als Menester vöör d Weetschaft. Tösche 1966 un 1967 woch hä Vörsetzende van d Bundes-CDU. 1949 hand hm d Amerikaner jöholpe un hm zm Menester vöör Handel un Jöwerbe jemaad.
At 1947 leidene hä ön Kommisiun vöör Jeld un Kredit, ich well domet net saare, dat hä os zeechte, wat önö richtije Plackkopp es. Nä, hä paasde op, dat alles met öt neu Jeld ä Ordnung jäng. Dobei hat hä d Amerikaner döck jözeecht, dat hä önö dütsche Deckkopp es. 1948 wood Erhard ösu jätt wi önö Menester vör d Weetschaft ävver ön Rejierung hodee mo do jo noch net.
Völl saare dat Erhard vöör öt Weetschaftswunder vorantwortlich es.
1949 woch öt dann ösu witt. Am 20.9.1949 wood hä Menester vöör d Weetschaft und dat onger [[Konrad Adenauer]]. 1957 maade hä noch önö Sprong no ovve un wood Vizekanzler, vöör dr Vall, dat dr aue Adenauer öt nät mi schaffde.
Adenauer, dä jo als Kanzler z saare hott, woch ni singe Vreund. Övver d Weetschaft daat Adeneauer janz angisch un d Zwei hodde iwich Kniis. Öm öns ö Beispeel z nänne. Dr Jeneratiunevortrach wool Adenauer ha, Erhard ävver net. Desmol satz Adenauer sich dörch.
Dreimol vorsoot Erhard Bundespräsidänt z wääde. 1959, 1961 un 1962. Jefluppt hat öt häm ävver net.
== Kanzler ==
Am [[Joohr 1963|16.10.1963]] wood Erhard zm Kanzler jewääld. Adenauer hott önö Daach vreuer aavjödankt. Völl helde Erhard ävver vöör känne joohe Kanzler un daahte, dat hä mä jät vöör ön kotte Zitt wöch.
Völl Jlöck hat hä als Kanzler och nät jehat. Met d Vröndschaft zo d Franzuuse jäng öt dr Berch öraav un och Adenauer vorwerkte emmer wärm en d Politik dotösche.
1966 joov öt Kniis. Dr US-Präsident Johnson wool va Dütschland önö Hoof Jeld ha, mii als Erhard erwaad hott. Kotte Zitt dono wood d Zahl van d Arbeitslose jrüüßer un jrüüßer.
1966 bleed Erhard mä övverich, ön Minderheitsrejiirung us CDU un CSU z belde. Am 1. 12.1966 troon Erhard zöröck. Neue Kandidat vöör dr Kanzler wood Kurt Kiesinger.
Bejraave wood Erhard ä Gmund an dr Tejernsee.
== Jät z Lääse ==
* Andreas Metz: Die ungleichen Gründerväter, UVK, ISBN 3-87940-617-0
* Jess M. Lukomski: Ludwig Erhard der Mensch und Politiker, Düsseldorf 1965.
* Bernhard Löffler: ''Soziale Marktwirtschaft und administrative Praxis. Das Bundeswirtschaftsministerium unter Ludwig Erhard.'' [2003, ISBN 3-515-07940-8
== Websigge ==
* [https://www.dhm.de/lemo/html/biografien/ErhardLudwig Biographie bei Lemo]
* [http://www.ludwig-erhard-stiftung.de Ludwig-Erhard-Stiftung]
* [http://www.cosmopolis.ch/geschichte/73/ludwig_erhard.htm Mierzejewskis Biografie von Ludwig Erhard]
{{Bundeskanzler}}
{{DEFAULTSORT:Erhard Ludwig}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Bundeskanzler (Dütschland)]]
kqeyn60qw7fy0x2bqlu2d0mxnb984xu
Nikolaus von Myra
0
314785
1610997
1610405
2026-04-07T20:46:18Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610997
wikitext
text/x-wiki
Dä Brauch, dat de '''"Helije Zinte Kloas"''' am [[5. Dezemmber|6. Dezember]] de Pänz besöke deet, eß em Meddelalder entstande. Domet deet me aan de hl. Nikolaus von Myra erinnere, dä em 4. Jahrhundert en Kleinasië jelääf un ärm Lück beschenk hätt.
Nikolaus von Myra eß de Schotzhelije von de Scheffsfahrer un Seelück.
De echte Nickelaus kütt mem [[Hans Muff]] un dräät Kleeder wie e'ne [[Bischhoff]] met [[Mitra]] un [[Bischoffsstab]]. Dä falsche rut-wieße Nickelaus ode Weihnachtsmann hätt Coca-Cola öm 1920 für Werbezwecke erfunge.
En Holland fiert me de "Sinterklaasavond" am 5. Dezember janz besonders. Ne als Bischoff verkleete Mann kütt d'r Legend noh extra mem Scheff uss Spanië un brengk dä Pänz de Jeschenke met, die en Deutschland am Helije Ovend et Chrisskind brengk.
Uss Holland kütt och de [[Spekulatius]], dä me en de [[Advent]]szick un [[Weihnachte]] eiße deet.
== Weblink ==
* [https://www.nikolaus-von-myra.de/index.html Nikolaus von Myra]
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Ennzoteere!]]
aanadxz93wc3xxa1vswyvjcqfat7keu
Wellem Busch
0
323739
1611102
1597429
2026-04-07T22:14:53Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611102
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Wilhelm Busch 1878.jpg|thumb|Wilhelm Busch em Jooch 1878]]
'''Willelm Busch''' (op Huchdütsch heecht dä Wilhelm Busch) (* [[15. April|15. Aprel]] [[Joohr 1832|1832]] ä [[Wiedensahl]]; † [[9. Januar]][[Joohr 1908|1908]] ä [[Mechtshausen]]) woch önö Dichtr, dä öt vorstäng op drollije Aart un Wiis d Lüü jät klooch z maache. Dozo brudde hä döck Beldr. Völl saate, dat hä d [[Komics]] domet ervonge hott.
== Si Lääve ==
Busch wood als sövvendes Kenk jeboore. Met nüng Jooch kömmerde sich singe Onkl om häm. Dä wooch [[Pastor|Pastuch]] ä [[Ebengötzen]], ö kläng Örtchö bei [[Göttingen|Jöttinge]]. Dä braat häm alles dat beij watt moch ösu brütt, öm z övverlääve. Singe Vrönd wood [[Erich Bachmann]]. Di Vröndschaft helt öt Lääve lang. Völl Lüü saare dat d Jeschichte di Wilhelm Busch vorzällt dat Lääve van di zwei Känger weerjitt. Su soll d [[Mühle|Möllö]] van ''[[Max un Moritz]]'' di van Erichs papp jewää se.
Willelm studiirde met 15 Jooch [[Maschinenbau|Maschinebau]] ä [[Hannover]]. Ävver dat fluppde net un hä hood op un vong öt Moolö a. Dovöör jäng hä z isch no [[Düsseldorf|Düsseldorp]], dann no [[Antwerpen|Antwerpe]] un zm Schluss no [[München|Münche]]. Do tronn hä dr Kunstvorein ''Jung Münche'' beij. Em Joohr 1865 vorkoofte hä d Rääte van si Stöck ''Max un Moritz'' vöör {{formatnum:1700}} [[Goldmark|Joldmark]].
Ön Zitt lang hat Busch ä Wiedesahl jewonnt, reiste no [[Italien|Italie]] un no [[Niederlande|Holland]]. 1898 trock hä no Mechtshausen. Dat litt em [[Harz]]. Do storv hä 1908.
== Sing Werke ==
Völl van sing ischte Werke vong moch ä [[Zeitung|Ziidunge]], so in d ''Vleengende Blääch'' övv en dr ''Belderbooch va Münche''. Dörch ''Max un Moritz'' wood hä bekannt. Ävver och ''[[Hans Huckebein]]'' holp häm dobeij.
Anger Werke woore:
* D kühn Möllischdootr
* Dr hellije Antonius
* D fromm Helene
* Dr Patr Filizius
Öt joov ävver noch önö Hoof [[Theater|Stöcker]], di hä jeschrevve hat. Di kann moch janet all opzälle. Hä hat ävver och övver {{formatnum:1000}} Beldr jemoold. Völl woode isch no singe Duud bekannt.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.wilhelm-busch-seiten.de/ Die Wilhelm-Busch-Seiten]
{{DEFAULTSORT:Busch, Wellem}}
[[Saachjrupp:Mann|Busch, Wellem]]
tp5bubpzvd0hqcabkkwvf1tsas90sb3
Oberhausen
0
323740
1611023
1594509
2026-04-07T21:29:12Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611023
wikitext
text/x-wiki
{{Oat Kaste
|= # CSS
|clear =
|float =
|align =
|= #
|Name = {{PAGENAME}}
|= # Övoshrefte
|Övverseesh Lbl =
|Nommere Lbl =
|Nommere Lbl Sig =
|un Lbl =
|Koods Lbl =
|Koods Lbl Sig =
|Zahle Lbl =
|Zahle Lbl Sig =
|Fowaldong Lbl =
|Fowaldong Lbl Sig =
|Politik Lbl =
|Politik Lbl Sig =
|= # Belder
|Wappe = DEU Oberhausen COA.svg
|Wappe Lbl Sig =
|Wappe Lbl =
|Wappe Tex =
|Wappe Nix =
|Kaat = Lage_der_kreisfreien_Stadt_Oberhausen_in_Deutschland.png
|Kaat Lbl Sig =
|Kaat Lbl =
|Kaat Tex =
|Kaat Nix =
|= # 1× aajeve, Link extra
|Motto = Oberhausen, Wiege der Ruhrindustrie
|Motto Sig =
|Motto Lbl =
|Motto Lbl Sig =
|Shtaat = Dütschland
|Shtaat Sig =
|Shtaat Lbl =
|Shtaat Lbl Sig =
|Bunsland = Nodring-Wesfale
|Bunsland Sig =
|Bunsland Lbl =
|Bunsland Lbl Sig =
|RegBez = Düsseldorf
|RegBez Sig =
|RegBez Lbl =
|RegBez Lbl Sig =
|Rejjohn =
|Rejjohn Sig =
|Rejjohn Lbl =
|Rejjohn Lbl Sig =
|Depacht =
|Depacht Sig =
|Depacht Lbl =
|Depacht Lbl Sig =
|Arrongdiß =
|Arrongdiß Sig =
|Arrongdiß Lbl =
|Arrongdiß Lbl Sig =
|Kanton =
|Kanton Sig =
|Kanton Lbl =
|Kanton Lbl Sig =
|Landkris =
|Landkris Sig =
|Landkris Lbl =
|Landkris Lbl Sig =
|Kris = kreijsfreije Shtadt
|Kris Sig =
|Kris Lbl =
|Kris Lbl Sig =
|Shtadt =
|Shtadt Sig =
|Shtadt Lbl =
|Shtadt Lbl Sig =
|StadtBez =
|StadtBez Sig =
|StadtBez Lbl =
|StadtBez Lbl Sig =
|Jemeinde =
|Jemeinde Sig =
|Jemeinde Lbl =
|Jemeinde Lbl Sig =
|Bez =
|Bez Sig =
|Bez Lbl =
|Bez Lbl Sig =
|Veedel =
|Veedel Sig =
|Veedel Lbl =
|Veedel Lbl Sig =
|Oat =
|Oat Sig =
|Oat Lbl =
|Oat Lbl Sig =
|Oatsdeel =
|Oatsdeel Sig =
|Oatsdeel Lbl =
|Oatsdeel Lbl Sig =
|= # 1× aajeve, Link automatesh
|e-mail =
|e-mail Lbl =
|e-mail Lbl Sig =
|Website = www.oberhausen.de
|Website Lbl =
|Website Lbl Sig =
|JeoKoord = 51° 33′ 00″ N, 6° 51′ 00″ O
|JeoKoord Lbl =
|JeoKoord Lbl Sig =
|= # 1× aajeve, ne Link künt mer maache, es äver oane.
|Jemschl = 05 1 19 000
|Jemschl Lbl =
|Jemschl Lbl Sig =
|= # Met Links (dren) aajeve, kann mieh wi 1 aajeve.
|Autos = [[OB]]
|Autos Lbl =
|Autos Lbl Sig =
|Locode = DE OBE
|Locode Lbl =
|Locode Lbl Sig =
|PLZ4 =
|PLZ4 Lbl =
|PLZ4 Lbl Sig =
|PLZ4 Bes =
|PLZ = [[46001]]-[[46149]]
|PLZ Lbl =
|PLZ Lbl Sig =
|Tel = [[0208]]
|Tel Lbl =
|Tel Lbl Sig =
|Adres = Schwartzstr. 72 <br /> [[46045]] Oberhausen
|Adres Lbl =
|Adres Lbl Sig =
|Bürjermeister = [[Klaus Wehling]] ([[SPD]])
|Bürjermeister Lbl =
|Bürjermeister Lbl Sig =
|= # 1 Zal, de Einheid med Link, un der Stand mem Datum (un Link op de Kwell, wan möshlesh)
|Hüh = 25 bes 78
|Hüh Lbl =
|Hüh Lbl Sig =
|Hüh Ein =
|Hüh Shtand =
|Wigde = 77.04
|Wigde Lbl =
|Wigde Lbl Sig =
|Wigde Ein =
|Wigde Shtand =
|Bewoner = 217108
|Bewoner Lbl =
|Bewoner Lbl Sig =
|Bewoner Ein =
|Bewoner Shtand = [[31. Dezämbor]] [[Joohr 2007|2007]]
|BewPro = 2818
|BewPro Lbl =
|BewPro Lbl Sig =
|BewPro Ein =
|BewPro Shtand =
|= # ?
|ZalStadtbez = ?
|ZalStadtbez Lbl = ?
|ZalStadtbez Lbl Sig = ?
|ZalStadtbez Ein = ?
|ZalStadtbez Shtand = ?
|= #?
|Sproache = #
|Sproache Lbl = #
|Stadtbezörke = #
|Bezörke = #
|Veedelle = #
|= #?
|Landschaffsfoband = M/R ?
|Landschaffsfoband Lbl = ?
Regionalverband: Ruhr
Landschaftsverband: Rheinland
NUTS: DEA17
Gliederung des Stadtgebiets: 3 Stadtbezirke und 23 Stadtteile
Schulden: 1,4 Mrd. € (Stand: 31. März 2007)
}}
[[Datei:Gasometer_Oberhausen_aussen.jpg|200px|left|thumb|Dä [[Gasometer (Ovverhouse)|Gasometer]]]]
'''Ovverhouse''', och [[deutsch (Shprooch)|deutsch]] '''Oberhausen''', es en [[Shtadt]] em
[[Ruuerjebeet]].
Em Dezämbor [[Joohr 2007|2007]] wore {{formatnum:217108}} Minnsche me'm eezte Wunnsetz en Ovverhouse jemeldt.
In Ovverhouse weed unter onderem [[Borbecksch Platt|Borbecksch]] un [[Königshardter Platt]] jeschwaadt.
== Wat mööt Er Üsh do aalooere? ==
* et [[CentrO]]
* dä [[Gasometer (Ovverhouse)|Gasometer]]
* et [[Schloss Ovverhouse]]
* de [[König-Pilsener-Arena]]
== Websigge ==
{{Commons|Oberhausen}}
* [https://www.oberhausen.de/ de Websigge fun der Shtadt Ovverhouse] (''op [[deutsch (Shprooch)|deutsch]]'')
* [https://www.theater-oberhausen.de/ et Theater en Ovverhouse] (''op [[deutsch (Shprooch)|deutsch]]'')
{{Navvi Shtädt Rb Dößßeldorf}}
{{Navvi Shtädt NRW}}
[[Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen]]
8u51783qbgj3me5ul97eenpif59f3iv
Steiff
0
323960
1610966
1603743
2026-04-07T20:40:57Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610966
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Münchenbilder07-20.jpg|thumb|Deere un Fijure va Steiff]]
Wä va '''Steiff''' sprecht, däm valle d [[Teddybär|Täddybäär]]e en. Ävver Steiff s jo völl mi. Steiff s en [[Firma]] ä [[Giengen (a. d. Brenz)|Giengen]] an der [[Brenz]], ön Firma, di öt seit 1880 jitt und va [[Marjarete Steiff]] jejründ wood. Z isch wood he mä Krom us [[Velz]] jemaat. Dat [[Spielzeug|Spellzüsch]] koom isch spiidr dozo. Hü maad Steiff bo mä noch [[Plüschtier|Plüschdeere]]. Bes 1970 wood he och Holzspellzüsch jeboud. Ävver och hü maache di bei Steiff noch [[Kleidung|Kängerkleer]].
Wä a [[Steifftier|Steiffdeer]]e denkt, däm vällt dr Knopp en öt Uhr ä un tatsächlich hat jäddes Stoffspellzüsch va Steiff önö Knopp em Uhr. Dat s öt [[Markenzeichen|Markezeeche]] va Steiff. Ervonge hat dat [[Franz Steiff]] em Joohr 1904. Övverings jilt Steiff als dr Ervinder van d Teddybäre un völl Experte jävve Steiff räät. [[Richard Steiff]] söll dem ervonge ha.
Bes hü es Steif en d Hand van d Famelie. Insjesamt hand 53 Lüü do jet z kamällö.
== Museum ==
Em Joohr 2005 maade Steiff ö eeje Museum op, dat sisch „[[D Welt va Steiff]]“ nennt.
== Websije ==
* [https://www.steiff.de Websi van d Steiffs]
[[Saachjrupp:Firrma]]
nw4bwcxzfkgtrmuqp55oda3cvlej8ie
Vinzenz Liechtenstein
0
324733
1611238
1592608
2026-04-07T23:56:39Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611238
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
'''Vincenz Liechtenstein''' (* [[30. Juli]] [[Joohr 1950|1950]] ä [[Graz|Jraaz]]; † [[14. Januar]] [[Joohr 2008|2008]] ä [[Waldbach (Steiermark)|Waldbach]] en d [[Steiermark]]) woch önö [[Politker]] us [[Österreich]] un jehood d [[Volkspartei]] a.
Rischtisch hosch Vinzenz jo Vinzenz Prinz va Liechtenstein un woch dr äldste va 5 Kenger. Singe Papp woch ''Heinrich Prinz van un zo Liechtenstein'', sing Mamm öt ''Lisbeth va Österreich''.
Vinzenz studiirde [[Jura|Räät]] an d [[Universität Graz|Universität va Jraaz]] un maade do singe [[Doktorwürde|Doktoch]].
Hä hiiroode öt ''Leenche va Cossé-Brissac'' un di zwei krääte 2 Kenger, öt ''Adelheid va Liechtenstein'' un öt ''Hedwich va Liechtenstein''. Ävver di Ehe heeld net iiwich und donoo hiiroode hä ''Roberta Valeri Manesa''.
Vinzenz woch äne van d Jründer van d [[JES-Studenteninitiative]], jehood ävver och der Kattolische Famelienverband a un d [[Sudetendeutsche landsmannschaft|Sudetendütsche Landsmannschaft]] a.
Vinzenz jehood dr [[Bundesrat Österreich|Bundesroot va Österreich]] an un woch tösche 2004 un 2006 [[Abgeordneter|Avjeordneter]] van dr [[Nationalrat|Nationalroot]].
Vinzenz Liechtenstein storv am 14. Januar 2008 ä sing Wonnig ä Jraaz.
== Websiije ==
* [https://www.parlament.gv.at/WWER/PAD_00879/ Övver Vinzenz Lichtenstein]
{{DEFAULTSORT:Liechtenstein Vinzenz}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Pollitiker]]
kfge79fqux6y47qew1v1o8fg0nyaz0e
Bradley Barron Renfro
0
324954
1611125
1591172
2026-04-07T22:39:43Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611125
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Brad Renfro mug shot.jpg|miniatur|left|Bradley Barron Renfro]]
'''Bradley Barron Renfro''' (* [[25. Juli]] [[Joohr 1982|1982]] ä [[Knoxville (Tennessee)]]; † [[15. Januar]] [[Joohr 2008|2008]] ä [[Los Angeles]]) woch önö [[United States|amerikanische]] [[Schauspieler|Schauspeller]].
== Öt Lääve ==
Renfro woss beij sing Oma op. Vöör dr Film wood hä 1994 entdäckt. Hä driinde „Dr Kliänt“ va [[John Grisham]]. Spiir soch moch häm ä Filme, die gedriihnt woode, öm domet Jeld z verdeene ävver och en Filme, beij dönö öt Jeld nät ösu wichtisch es. Dozo zallte d Filme „Sliipers“ us öt Joohr 1996 un „Dr Mussterschüller“ va [[Stiiven King]]. Dä stammde us öt Joohr 1998. Ävver öt koome noch änö Hoov anger Filme dozo. Singe leitzte Film driihnde hä 2006.
Dreimoll hot hä kromm Denger jedriihnt un mood dovör en öt Jevängnes. 2002 maade hä ön Kuhr jäje Droje, di hä jenomme hott. Jeholpe hod dat ävver net lang, denn 2005 koom hä dovör wärm hänger Jitter.
Am 15. Januar 2008 wood Renfro duud ä sing Wonneg en Los Angeles jevonge.
== Websiij ==
* [https://www.nndb.com/people/689/000025614/ Sii Lääve]
{{DEFAULTSORT:Renfro Bradley Barron}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Schauspeller]]
pcwhwi6nvjldy6zh5emrw1htfffmola
Uetersen
0
326484
1611233
1600952
2026-04-07T23:49:59Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611233
wikitext
text/x-wiki
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" width="250" align="right" style="clear:right; margin-left:1em; background:#e3e3e3"
! Wappe
! Kaat
|- bgcolor="#FFFFFF" align="center"
| style="width: 145px;" | [[Datei:Uetersen Wappen.png|140px|De Shtadt Uetersen ihr Wappe]]<br />'''Uetersen'''
| width="145" | [[Datei:Lage des Kreises Pinneberg in Deutschland.png|190px|Hee litt <!-- och -->Uetersen!]]
|-
! colspan="2" | Övverseesh
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]]: || [[Schleswig-Holstein|Schleswijj-Holsteijn]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Landkreijs: || Krëijß Pinnebersh
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie jrooß iss dat? || 11,43 km²
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Wi vill Lück wohne da? || 17.865 ''<small>(30. {{Name_Moohnd|9}} 2006)</small>''
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Lück pro Kwadraatmeter: || 1.563 <small>Minsche pro km²</small>
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie huh lisht dat? || 1-18 m övver NN
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Postleitzahl: || 25436
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Telefonfüürwahl: || 04122
|- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Autokennzeijshe: || <code>PI</code>
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Jemäjndeschlößel: || 01 0 56 049
|- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Adräss vunn dä Shtadtfowaldong: || <small>Wassermühlenstr 7<br />25436 Uetersen</small>
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Offizzjelle Websigk: ||[https://www.uetersen.de/ www.Uetersen.de]
|-
! colspan="2" | Politik
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Börjermeijßter: || Wolfgang Wiech pateilos
|}
[[Beld:Uetersen Stadtwerkehaus.jpg|miniatur|left|Museum in Uetersen]]
'''Uetersen''' ('''gesprochen ({{IPA|ˈyːtɐzən}}''') is en Shtadt an de Floss [[Pinnau]]. Et is ovenreshts vun [[Hamburg|Hammborsh]] un unte de Kreijsshtadt [[Pinneberg]]. Bekannt is de Shtadt duch sin Kloster un de Rosarium (Rosenpark).
{{Commons|Uetersen|Uetersen}}
[[Saachjrupp:Stadt en Dütschland]]
6sjuvjqfaycf3ivljsjw9072hesu3j7
Barack Obama
0
327878
1610983
1609458
2026-04-07T20:42:42Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610983
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:President_Barack_Obama.jpg|thumb|Barack Obama em Joohr 2012]]
'''Barack Hussein Obama, Jr.''' (* [[4. August|4. Aujust]] [[Joohr 1961|1961]] ä [[Honolulu]], [[Hawaii]]) wor de [[Präsidentenliste|44. Präsident]] von d [[United States|USA]]. Hä jehüüd d [[Demokratische Partei]] a un wor dr Nachvoljer va [[George W. Bush]] un dr Vörjänger va [[Donald Trump]].
En öt Joohr 2004 wood hä [[Senator (USA)|Senator]] vöör dr [[Illinois (Bundesstaat)|Staat Illineus]]. D [[Afroamerikaner|Afraamörikaner]] es domet dr vönvte schwazze [[Senator]], däm d USA jehatt hand.
Em Februar 2007 joov hä sing Kandidatur bökannt un sing Ärjebnisse beij d Vöörwaahle spräche dovöör, dat hä jo Möjjelichkeete hat, vöör d Demokrate als Präsident z kandideere.
== Sii Lääve ==
Barack Obama wood ä Honolulu, dat litt op Hawaii, jeboore. Singe Papp koom us [[Kenia|Kenija]] un hä jehood zo dr Stamm van d Luo. Sing Mamm woch ön wisse US-Amörikanerin. Sing Äldere hiirode op Haweij zo ön Zitt, wo [[Schwarzer|Schwazze]] un [[Weißer|Wisse]] noch nät ä jedde Staaht van d USA hiirode dorfe.
Sing Äldere leete sisch scheede un Barack jäng zsamme met sing Mamm, di töschebee önö Ölmännäjer us Indonesiö jehiirod hott, no [[Jakarta]]. 2 va sing Jeschwister woode do jeboore, enn, Maya, hat spiir ä [[Heidelberg]] studeert, di anger läävd ä [[Nairobi]], Kenia.
1971 trock Obama no Hawaii zoröck. Sing Om trock häm do op. Hä maade singe Avschloss op d Huchschüll met d beitste Nuute.
Obama studiirde 2 Joohr lang ä [[Los Angeles]] un wäähßelde dann no d Columbia University ä [[New York City|New York]]. Va 1983 a werkde hä ö Joohr lang vöör önö Weetschaftsberooner. 1985 jäng hä no [[Chicago]]. Do satz hä sisch vor d Ußbeldung va Lüüh ä ärm Stattveedele än.
Dono studeerde hä 3 Joohr lang Räät an d Räätsschüll va Harword un schloss met „Summa kum Laudö“ aav.
2004 wood Obama ä [[Illinois]] zm Senator jewäähld.
== Politiker ä Illineus ==
Va 1992 a woch hä en d Politik aktiv. Hä orjanisieerde Saache, di sisch met d Rääte van d Afraamörikaner befassde. 2000 verlooch hä beij d Vöörwaahle vöör öt Repräsentantenhuus jäje Bobby Rasch (Bobby Rush). 2002 wood hä en dr Senat va Illinois jewäähld un ongernomm önö Hoov Denger, di Illinois holpe. Obama sproch sisch jäje dr Kresch em [[Irak]] uss un held däm vöör önö domme Kresch. Obama jewonn d Vöörwaahle vöör d Senatswaahle em Joohr 2004 met 52 %.
== Em Senat ==
Beij d Senatswaahle troon hä jäje Jack Ryan a. Am 25. Juni 2004 joov Ryan op un Obama woch dr enzije Kandidat van d Demokrate. Hä troon jäje Alan Keyes a.
Obama jewonn d Waahl met su jruuße Erfolsch, dat hä selvs Kandidate ä anger Staate ongestötze kutt.
== Demokrätik Nätchional Conväntion ==
2004 helt Obama d Jrondsatzreed vöör dr Demokrätik Nätchional Conväntion ä Boston. Bekannt wood dä Deel van d Reed, wo hä saat, dat sing Famelisch an dr „[[American Dream]]“ jlöövd. Am 4. Januar 2005 wood Obama Senator va Illineus. Am 30. Januar 2007 stallt hä önö Plan op, öm sisch us dr Irak zöröck z träcke.
== D Kandidatur vöör d Präsidentschafft ==
Am 10. Februar 2007 joov hä bekannt, dat hä Kandidat vöör d Präsidentschaft em Joohr 2008 es. Obama woch siihr ärfolgreich beij die Vöörwaahle un kräät bes zo d Waahle vam 19. Februar 2008 1157 Delejiirdestämme. [[Hillary Clinton]] bleed sing jrützde Jeschnörin in d Vöörwaahle. Hä wood em November 2008 zm 44. Präsidente van d USA jewähld un noh vier Johr em November 2012 widdejewähld.
== Websiije ==
* [https://www.barackobama.com/ Barack Obamas Obamas Siij]
* [http://obama.senate.gov/ Obamas Siij als Senator]
{{Navvi USA Präsidënte}}
{{DEFAULTSORT:Obama, Barack}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Präsident (USA)]]
5ur46r7nrp7b43vlnrwc0evz7nb2ikh
Hillary Clinton
0
328811
1611065
1609880
2026-04-07T21:58:24Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611065
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Hillary Clinton official Secretary of State portrait crop.jpg|thumb|Hillary Clinton]]
'''Hillary Diane Rodham Clinton''' wood am [[26. Oktober]] [[Joohr 1947|1947]] ä [[Chicago]] en dr US-Bundesstaat [[Illineus]] jeboore. Damols hosch se noch Hillary Diane Rodham. Sei es ön Juristin on Politikörin van d Demokratische Partei. Tösche 2009 un 2013 woch se Usseministerin von dr Vereenichte Staate va Amerika
Tösche 1993 un 2001 woch hörö Mann [[Bill Clinton]] dr Präsident von dr Vereenichte Staate va Amerika un Hillary d [[First Lady|Först Leidi]]. Tösche 2001 un 2009 woch Hillary Senatorin van dr Staat [[New York State|Nju Jork]].
Hillary kandideert vöör d Demokrate vöör d Präsidentschaft en öt Joohr 2008, joov ävver spiir op. Ooch en öt Joohr [[2016]] kandidiertse sie vöör de Demokrate vöör d Präsidentschaft, ävver verlor. [[Donald Trump]] es dr republikänische Nachvoljer va dr Demokrat [[Barack Obama]].
== Hör Lääve ==
Hillary woss als ''Hillary Rodham'' ä Park Ridge en dr Staat Illineus op. Sei jehüüd zo ön [[methodist]]isch [[Familie|Famelisch]]. Hörö Papp jöhod ön kleng Firma. Hillary jäng no öt Elite-Kolledsch. Dat es enn van d bekanndste van d Sövve-Schwesterö-Schülle. Hörö Doktor schreev Hillary övver „Saul Alinski“.En d Sövvezijer Joohre studiirde Hillary Räät an d [[Yale University|Jeil Universität]]. Do liirde se hörö spiidere Mann [[Bill Clinton|Bill]] känne. Sei hiirode 1975. 1980 wood hör Doohter Tchelsi jeboore.Hillary woch Räätsanwältin beij d Kanzlei Rous ä Little Rock un Professorin an d Rääts Schüll an d Universität va [[Arkansas]] ä Fajettvill. Do kräät sei dr ischte Kontakt zo d Politik va [[Washington]].
Als Bill dr Präsident va [[United States|Amerika]] wood, trock d Famelisch en öt Wisse Huus no Waschington. Hillary övvernomm d Opjaav d Jesondheetsreform z plaane. Dat fluppde ävver net ösu wi se sisch dat jewönscht hott. Hillary deng völl vöör d Rääte van d Vraue un d Rääte van d Mänsche. Ävver öch d Känger koome net z kott.
Völl Ärjer hott Hillary dörch d [[Lewinski-Affäre]] ävver hörö Mann und Hillary braat dat nät usseree.
== Höör Karriär ==
Em Joohr 2000 kandideerde Hillary vöör öt Amt als Senatorin va New York. Öt fluppde direkt un sei kräät 55 Prozänt van d Stemme. 2006, als noch öns jewäähld wood schaffde Hillary suujar 67 Prozent
== Kandidatur vöör d Präsidentschaft ==
Am 20. Januar 2007 joov Hillary hör Kandidatur bökannt. D Waahlerjebnisse wore bes zm Schluss net ösu, dat moch entscheede kutt övv Hillary oder [[Barack Obama|Barack]] als Kandidat vöör d Demokrate aträäne weed. Isch Ängs Vröschjoohr 2008 joov Hillary op.
== Web Siije ==
{{Commonscat|Hillary Rodham Clinton|{{PAGENAME}}}}
* [https://www.hillaryclinton.com/ Hillaris Websiij] (englisch)
* [https://web.archive.org/web/20090325103039/http://clinton.senate.gov/ Sii övver höör Zitt em Senat] (englisch)
gqngz3ch25o0xrej2jua0iyvdajagsd
Heimisch
0
328823
1611132
1609603
2026-04-07T22:42:35Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611132
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Heimbacheifel.jpg|miniatur|200px|Heimisch]]
{{Lemma Lokal}}
'''Heimisch''' (amplisch: '''Heimbach''') es en Stadt im [[Himmelsrichtung|Süde]] vom Krees [[Düren|Düre]]. Et es die kleenste Stadt in [[Nordrhein-Westfalen|NRW]]. Et hät öm de 4.800 Eenwonnere un bestejt us de Ortsdeele Bleis, Düdeling, [[Hasenfeld|Hasefeld]], Heerjade, Heimisch selvs, [[Huse]] und Vlatte. En dr Käänstadt selvs lävven 1.200 Lück. Heimisch is ene aanerkannte [[Luftkurort]].
Di Stadt litt in enem enge Daal aan dr Rur. Dä Floß witt op em Stadtjebèt zwejmôl opjeschtout on beldt deswäje zwej Sìe. Dr Rursì Schwammenouel es dr zwejtjrüetsde Schtousì in Dütschland. Di jìhe Bärresch, vun denne Heimisch omjävve es, senn bes zo 525 m hù. Se senn met Böisch bedeck on jehüre zom Deel zom Nazionalpark Eefel, dä vun drej Sigge aan de Stadt jränz.
Medden en dr Stadt litt op enem jìhe Vääls di Burresch Hengebach, di dr historische Kään vun Heimisch es. Öm di Burresch eröm träcke sech di enge Strôße on Jaesse vun dr Altstadt, di nô’m Zweede Wäältkrèch wedde em aale Faachwärrekstil opjebout wôede es.
Heimisch is an Düre aanjeschlosse met der [[Eisenbahn|Bahn]]. Et verkehrt daachsövve jede Stond die [[Rurtalbahn]]. Et jit ooch ene Haalt en Huse un Bleis.
Bekannt is Heimisch evefaals für et Kloschter [[Kloster Mariawald|Mariawald]]. Dat Klooschter lit zwejsche Heimisch und [[Gemünd|Jemüngk]].
== ==
<gallery class=center caption="Heimbach">
Heimbach-Burg Hengebach-06-2023-gje.jpg|Burresch Hengebach
Heimbach-Burg Hengebach-34-2023-gje.jpg|Burresch Hengebach
Heimbach-St Salvator-02-St Clemens-2023-gje.jpg
Heimbach-St Clemens-22-Altar-2023-gje.jpg
Heimbach-St Salvator-06-2023-gje.jpg
Rurtalsperre-Schwammenauel-16-Yachthafen-2023-gje.jpg|Schwammenouel
Heimbach-Jugendstil-Kraftwerk-14-2023-gje.jpg
Heimbach-Stausee-08-Stauanlage-2023-gje.jpg
Heimbach-Abtei Mariawald-226-Kreuzweg-05-Simon von Cyrene hilft Jesus das Kreuz tragen-2023-gje.jpg
Heimbach-Abtei Mariawald-104-2024-gje.jpg|Kloschter Mariawald
</gallery>
== Websiij ==
* [https://www.rureifel-tourismus.de Övver Heimisch]
{{Navvi Shtädt Kr Dürre}}
[[Saachjrupp:Stadt em Rhingland]]
[[Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen]]
[[Saachjrupp:Krees Düre]]
2iqprszs5b6iflw5elmsk6sdxkvgjm0
Aujustinuskeller
0
328826
1611016
1591109
2026-04-07T21:26:09Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611016
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Münchenbilder07-18.jpg|thumb|Aujustinuskeller]]
D Aujustinusbrouwerei es d äldste [[Brauerei|Brouwerei]], di öt noch ä [[München|Münche]] jitt. D Weetschaft dr '''Aujustinuskeller''' van d Brouwerei litt en d Haupt-e-koofsstrooß, direkt tösche dr [[Stachus]] un öt [[Rathaus (München)|Roothuss]].
== Wi öt dozo koom ==
Wi ösu döck vonge d Mönsche met öt Biirbrouwe a un onjöväär 1328 laate d Aujustinus-Mönsche ä Münche domet loos. Uss e Biir woode önö janze Hoof. Dat jäng jott bes 1803. Do woode d janze [[Kloster|Klustere]] dörch d [[Säkularisierung|Säkolarisirung]] zo jemaat. [[Bier|Biir]] wood prevat wiir jebroud. Va 1829 a deng dat d [[Familie|Famelisch]] Wagner. Hü jehüüd 51 % van d Firma ön [[Stiftung]], d Rest es op önö Hoof Lüüh vordeehlt.
== Wat hüü druss woode es ==
D Aujustinusbrouwerei maad 8 Zoote Biir. 2005 woode {{formatnum:950000}} [[Hektolitr]] vorkoovd. Öt meedste jäng no Bayere.
En dr Aujustinuskeller kann moch jott eiße un a jo Biir jitt öt och do.
== Websiije ==
* [https://www.augustiner-braeu.de/ Sij van öt Aujustinusbräu]
[[Saachjrupp:Weetschaff]]
[[Saachjrupp:München]]
kocx9q1jjmx6973o7naw916q5qkoxxk
Justizpalast
0
328844
1611288
1603559
2026-04-08T00:11:48Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611288
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Image:Münchenbilder07-29.jpg|thumb|Dr Justizpalast]]
Dr '''Justizpalast''' ä [[München|Münche]] litt en d Nööde van dr [[Stachus]] un nävver dr Alde Botanische Jaade. Öt es ö Jerichts- un Vorwaltungshuus.
Jeboud wood öt en d Joohre tösche 1890 un 1897. Dr Architekt woch dä us Münche stammendö Fritz va Thiersch. D Künstler saare dat öt em Neubarock jemaad wood.
Vreuer stäng an di Ställ ö kleng Schlöößje, dat se Clemensschlöößje jenannt hodde. Ävver dat jitt öt net mi.
Nävver dr Justizpalast wood öt „Neu Justizhuus“ jesatze. Dr Justizpalast wood jo bald z kleen.
En d Nazi-Zitt maade dr Folksjerichtshoff en dr Justizpalast sing Schauprozesse. Jäje d Lüüh van d „Wisse Ruuse“ wood he vorhandelt.
== Websije ==
* [https://www.justiz.bayern.de/ Övver d Justiz ä Bayere]
[[Saachjrupp:München]]
q6pzmevrlo3l6rn23fy53tfoypie2ao
Roothuus (Münche)
0
328869
1611344
1603504
2026-04-08T00:36:25Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611344
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Image:Münchenbilder07-15.jpg|miniatur|left|Öt Roothuus]]
Öt '''Roothuus''' va Münche litt an dr Mariepleij un domet an d [[Kaufingerstraße|Kaufingerstrooß]] un en d Nööde van öt [[Hofbräuhaus|Hofbräuhuus]]. Va do us kann moch no öt [[Donisl]] speue. Ösu noo es dat. D U-Bahn häld jenau dovöör.
Dr Häär van öt Roothuus es dr Bürjermeester. Dr Stattroot hat och singe Sitz doren.
Jeboud wood dat Roothuus tösche 1867 un 1909 va Hauberissers Schorsch en dr neujotische Stil. Wi mo sitt, hat öt ewisch jeducht, i öt vädisch woch. Em [[Zweiter Weltkrieg|Zweide Weltkresch]] hand sö dann wärm önö Hoov dovan kapott jemaat, dat dann wärm jefleckt wääde mood.
Ön besongisch Attraktiun es öt Jlockespell en dr 85 Meter huhe Turm. 85 Jlocke spelle, wobeij 43 Fijuure sisch do ovve driine.
== Websije ==
* [https://www.muenchen.de/Tourismus/Sehenswuerdigkeiten/Oeffentliche_Gebaeude/132797/Neues_Rathaus.html muenchen.de: Öt Neu Roothuus]
[[Saachjrupp:München]]
2qzsz753adraueqsqefku11qzwg67aa
Dütsche Jachtmuseum
0
328870
1611261
1601666
2026-04-08T00:01:15Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611261
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Das Jagd- und Fischereimuseum in München.JPG|miniatur|left|Öt Jachtmuseum]]
Medde en d [[Kaufingerstraße|Kaufingerstrooß]] ä [[München]] litt an önö Eck öt '''Dütsche Jacht- un Veschereimuseum'''. Wä sisch dat Museum va drusse akikkt, dä hält dat mi vöör ön Kerch. Dat litt dodra, dat do vreuer ön Kerch van d Aujustinermönche woch. Ävver dat es at lang her. 1934 hand sö dat opjemaat.
Wä sisch dovöör enteresseerd, dä kann sich övver 500 Deere bökikke. En dr [[Zweiter Weltkrieg|Zweide Weltkresch]] hodde sö di jott vorstoche. Wat nett vorstoche woode woch, dat es jeklaut woode. Ävver d Münchener hand noch öns Flupp jehad. Hü luhnd öt sisch önö Bleck örä z wärpe.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.jagd-fischerei-museum.de/ Övver öt Museum]
[[Saachjrupp:München]]
[[Saachjrupp:Musejum]]
7tcsftyij38mdui0kejgcrl04jc1nyy
John McCain
0
329341
1611155
1598553
2026-04-07T22:46:30Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611155
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:John McCain official photo portrait.JPG|thumb|John S. McCain III.]]
'''John Sidney McCain III''' wood am [[29. August|29. Aujust]] [[Joohr 1936|1936]] ä Coco Solo en d Zoon van dr [[Panamakanal]] jeboore. Hä es önö Politiker us d [[United States|USA]]. McCain jehüüd zo d Republikanische Partei. Va 1987 a es hä Senator en dr Staat [[Arizona|Arisona]].
Em Joohr 2000 kandideerde hä vöör öt Präsidenteamt, vorloor ävver jäje [[George W. Bush]]. 2008 probeerd hä öt noch ens un desmol hat hä d beidste Schanse onger all de Republikaner.
Hä, önö Pilot us der [[Vietnam-Krieg|Viätnam-Kresch]], woch ö paar Joohr ä [[Vietnam|Viätnam]] en Jevangeschaff.
== Sii Lääve ==
John McCain es dr Soohn va John S. McCain, Jr. un Roberta Wright McCain (* 1912). Hä woch en d Panamakanalzoon jeboore woode un hat noch zwei Jeschwistere. John besood en de ischte Joohre Schülle van öt Militär. No dr Zweide Weltkresch trock hä met sing Famelisch no [[North Virginia|Norß Virjinija]], dono wärm a paarmoll dörch d USA, dänn singe Papp wood a völl Ställe äjösatze.
=== Viätnam-Kresch ===
Äm Vijetnam-Kresch woch hä Pilot beij d Marine. Am 29. Juli 1967 entjäng jä mä knapp singe Duud. Dörch Explosiune van ön amerikanische Rakeet wood sing Maschiin jetroffe, di dann explodeerde. Beij dat Onjlöck storve 134 Männsche.
Ängs 1967 wood hä aavjeschooße un koom ä Jevangeschaff. Än öt Laajer „[[Hanoi|Haneu]] Hilton“ wood hä jefoltert. Isch 1973 wood McCain entlosse. 1981 troon hä us d Mariine us. Hä hot do dr Rang van önö Käptön. McCain wood met önö Hoof Orden usjezeechnet.
John McCain hat viir eeje Kenger, e ajönomme [[Kind|Kengk]] un zwei us ischter Ehe.
Sing ischte Vrau woch Karol Schepp. Met höör woch hä tösche 1965 un 1980 vorhiirod. D zweide Vrau es Sindi Hänslei McCain.
=== Senator ===
Äm Senat hat McCain önö Hoof va Positiune un es ä völl Ausschüss. Singe Jesätzesentworf zr Behandlong va Jevangene wood ajönomme.
McCain vortreent ön libörale Äwanderungspolitik un ongerstötzt d Politik em [[Irak]]. Hä jilt als önö Jeschner van d Avtreibung.
=== D Präsidentschaftskandidatur va 2008 ===
Am 4. Määz jitt McCain bekannd, dat hä dr Kandidaat vöör d Prädisentschaft van d Republikaner es. Sing Revaale beij d Demokraate send [[Hillary Clinton]] un [[Barack Obama]].
== Jät z Lääse ==
* Kira Wizner: ''John McCain - Profile of a Leading Republican'', 2007, ISBN 978-1-4042-1911-3
== Websije ==
* [https://www.johnmccain.com/ Sijn Sii]
{{DEFAULTSORT:McCain, John}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Pollitiker]]
bm8ujjgklncdsw5ked9wlvi5aiyqbop
Hennes (Jeißbock)
0
329722
1611055
1606670
2026-04-07T21:54:53Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611055
wikitext
text/x-wiki
[[File:Einweihung Carola-Williams-Park 04.jpg|mini|Hennes VIII. (2018)]]
Dae '''Hennes''' is eine allt [[Ziege|Jeissbock]] di de [[1. FC Köln|F.C.]] vur 50 Johr jeschenk jekriet haett. Danach wora imma beim Spill dabei un is jez ne Art [[Maskottchen|Masskottche]].
== Websiij ==
*[https://www.geissbockfans.de/verein/hennes.htm Fotos van Hennes]
[[Saachjrupp:Sport]]
[[Saachjrupp:Seujödeere]]
[[Saachjrupp:Kölle]]
3b48huv03ctnedpan01dfxqvstsgsh4
Kokokköl
0
329801
1610967
1591971
2026-04-07T20:41:01Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610967
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Herbstzeitlose-Blüte.jpg|miniatur|left|Ön Kokokköl]]
'''Kokokkölö''' heeche op [[Hochdeutsch|Huchdütsch]] ''Herbstzeitlose''. Jedde dä jäähr spazeere jeet, dem valle d blau Blööte em [[Herbst]] op. S ständ meestens mädde em Bend un send schünn us. Öm di Zitt vleeje jo och noch Hummele öröm un döck bösökke di d Kokokkölö.
Jeet moch ö paar Mond spiidr dörch d sälve Jäjend, dann sitt moch van d Blööte nüüß mi. Mä noch opvallend jrön Bläähr stönd öröm.
Op jätt moss opjöpaaßt wääde. Kokokkölö send jeftisch un söllö net ajöpakt wääde. Dat moch di net eiße darv brutt moch net z saare. Dat Jeff va Kokokkölö voraädert dat Ervjut un kann bösongisch vöör Kenger schlemm see. Doher: Vängere vott va Kokokkölö. Mä öt [[Auge|Oohr]] darv do dra jo.
== Wäpsie ==
* [https://www.giftpflanzen.com/colchicum_autumnale.html Övver d Kokokköl]
[[Saachjrupp:Planz]]
4lt3s18kuj5vkvu8jn5hc0iro2a2rzw
Teufelsbraten
0
329810
1611275
1603803
2026-04-08T00:05:16Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611275
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Film|DT= Teufelsbraten
| OT= Teufelsbraten
|PL= [[Deutschland]]
|PJ=[[Fillemjohr 2007|2007]]
|LEN=je 85
|OS=[[Deutsche Sprache|Deutsch]]
|AF=
|PRO= [[Günter Rohrbach]]
|MUSIK =
|KAMERA = [[Sebastian Edschmid]]
|SCHNITT =
|REG= [[Hermine Huntgeburth]]
|DRB= [[Volker Einrauch]]
|DS=
* [[Lucas Gregorowicz]] als Lehre Geffken
* [[Barbara Nüsse]] als Oma
* [[Peter Franke]] als Opa
* [[Nina Siebertz]] als Hildegard 1
* [[Charlotte Steinhauer]] als Hildegard 2
* [[Anna Fischer]] als Hildegard 3
* [[Ignaz Kirchner]] als Lehre Mohren
* [[Margarita Broich]] als Mamm
* [[Ludger Pistor]] als [[Pastur]]
* [[Petra Welteroth]] als Tant Berta
* [[Ulrich Noethen]] als Bapp
* [[Harald Schmidt]] als [[Kiepekääl]]
}}
'''Teufelsbraten''' en uusem Platt ''"Düwelsbroade"'' eß e'ne zweideelije Fernsehfillem vom [[Hermine Huntgeburth]] uss em Johr 2007, en Produktion von de [[Colonia Media]] em Aufdraach vom [[WDR Fernsehen|WDR]] un [[ARTE]]. Die Jescheech erstrick sich öwe elef Johr von 1951 beß 1962. Hildegard Palm, de Haupdarstellerin, eß am Aanfang vom Fillem fönef Johr un am Engk vom Fillem säckszehn Johr alt. Dä Fillem spillt em "fiktive" Dondorf aam Rhing zwesche [[Kölle]] un [[Düsseldorf]] jeläje, net ze verwääßele met dämm echte Dondorf, e Dörp von [[Hennef (Sieg)|Hennef aan d'r Sie]]. Deshalef sen och die mietzte Opnaame in [[Krefeld|Kriefeld]] un [[Duisburg|Duisbursch]] jedrieht wudde. Dä Fillem drieht sich öm et Heraanwaaße von e'nem intilijente Mädche, dat sich uss em kölsch-katholische Arbeedermillieu von de "Wirtschaftswunderjohre" befreië will.
== Handlung ==
Et kleene Hildegard, Dochter von e'nem Arbeeder un e'ner Botzfrau, wierd von singer Famelisch, en dä och noch de Jrußäldere un en Tant läwe, "Düwelsbroade" jeschanndt. Weil dat opjeweckte Kind neugierig eß un unbedingk läse un schriewe liere will, wierd et von dä Fraulück un singem verbetterte Vatter als schwatz Schof von d'r Familesch behandelt. Nur beim Opa, der imm de Stipp hält, vürläse un verzälle deet, fingk et Tros.
Met 10 Johr kütt Hildegard op de Meddelscholl. Do liert et Huhdeutsch, sich met Böcher zo beschäfftije, und fingk Schollfründe uss em Meddelstand. Et liert met Metz un Jaffel ze eiße, un sprich och Zehuus Huhdeutsch. Dodurch eß et en singer Famellisch, die nur Platt sprich, e'ne Ussenseiter. Singe Vate versök em met Jewalt enzetrichtere, dat et och durch singe vürnähme Benämm nix "Besseres" wör un immer dat bliefe wütt, wat et wör - e Kind uss'm Arbeedermillieu. Hildegard föhlt sich zwesche beede Millieus hin- un herjetrocke, blief singer Famelisch äwe treu.
Met säckszehn Johr krië de Äldere vom Hildegard en Empfehlung, dat Kind op et Aufbaugymnasium ze schecke, domet et et Abitur maache kann. Trotz dä Empfehlung schecken se et äwe en de Fabrik, wo et als Sekretärin bei e'nem "Böro-Drache" landt, dä et schekaniere deet. Weil et Hildegard, opjeweck wie et eß, sich die Schekanierereie net jefalle löss, kritt et en Affmahnung un wierd zom Personalchef bestallt. Dodrop wierd et Zehuus vom Bapp [[verkammesöle|verkammesölt]]. Unjlöcklich dodröwe, dat et en de Fabrik jonn moss un net op et Gymnasium jonn darf, kööf et sich [[Schabau]] un fängk et Suffe aan.
Op e'nem Klassetreffe tauch Hildegard völlisch aanjesoffe op un wierd von singem ehemolige Realscholl-Klasselehre ze Rädd jestallt. Dä Lehre erkennt de Situation en dä dat Mädche stich un orjaniseet e Treffe zwesche Äldere, Pastur un singem ehemolige Volksscholllehre, en dämm die Äldere dovon öwezeusch werde, dat Kind op et Gymnasium ze schecke un sich öm et Scholljeld keen Sorje ze maache. Joden Ends darf et Hildegard op et Gymnasium jonn.
== Ussläjung ==
Dä Fillem beschrief e sozial Millieu en d'r Zick von d'r "Wirtschaftswunderjohre" noh 'em Kreesch un zeich, wie ärm Mädche vom Land benohdeelich wudde sen. Em Jäjensatz zom naturalistische Drama wierd dat Millieu äwe net als unveränderlich opjefass, sondern dä einzelne Minsch steht em Meddelpunk. Et wierd jezeich, wie schwierich et trotz eejenem Wille eß, uss e nem Millieu érusszekomme, wä'me keen Hölep von Drusse kritt.
Met relativ esch nohjemaate Wonnunge, Krankezemmere, Böros, Fabrikhalle, Schollklasse un Musick uss d'r 1950er Johre zeich dä Fillem och kultur- un zeitjeschichlich die Ömständ, wie me domols jelääf hätt.
== Literarisch Vürlaach ==
De Roman ''"Das verborgene Wort"'' vom [[Ulla Hahn]] hät dämm Fillem als Vürlaach jedeent.
== Usszeichnunge ==
* De Produzent Günter Rohrbach hät für dä Fillem „Teufelsbraten“ (Düwelsbroade) 2007 op em Münchener Fillemfess de "VFF TV Movie Award" jekräje.
* Em Määrz 2009 eß „Teufelsbraten“ (Düwelsbroade) m'em [[Adolf-Grimme-Preis]] ussjezeichnet wudde.
== Websigge ==
* [http://www.arte.tv/de/woche/244,broadcastingNum=827085,day=7,week=10,year=2008.html Dä Fillem op ARTE am 8. Määrz 2008 (TV-Premiere)]
* [https://www.spiegel.de/kultur/gesellschaft/0,1518,540072,00.html Kritik em [[Der Spiegel|"Speejel"]]]
[[Saachjrupp:Fillem]]
[[Saachjrupp:Fernsehn]]
klvdpvpo1528mnehljjjr251r3yydtg
Johannes Kepler
0
330803
1611056
1608812
2026-04-07T21:55:07Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611056
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Kölsch}}
[[Datei:Portrait Confused With Johannes Kepler 1610.jpg|miniatur|right|Johannes Kepler 1610]]
Dä '''Johannes Kepler''' wohr enne [[Wissenschaft|Weßßeschafflo]]. Hä hät fum [[27. Dezember|27. Detßämber]] [[Joohr 1571|1571]] beß aam [[15. November|15. Novämber]] [[Joohr 1630|1630]] jelääf, en de Houpsaach en dohmohlß [[Bundesrepublik Deutschland|Düütschland]] un wat hück [[Österreich|Östrisch]] eß. Hä hät janß besönders bëijedraare, dat en sing Zick de [[Erde|Ääd]] em [[Abendland|Ovendland]] nit mieh als_en [[Scheibe|Schief]] aanjesinn wohd, un de [[Planet|Planeete]] sesh nit nur en de [[Realität|Relitäht]], söndonn och en [[Vorstellung|en de Köpp fun de Minsche]] öm de [[Sonne|Sonn]] ze driije aanfenge.
Hä wohr ene [[Mathematik|Mattemaateker]], [[Astronomie|Aßtronohm]], un [[Astrologie|Aßtroloore]].
Em Sibbezeehnte Johungert wohd de Aßtronommie ömjekrämpelt,
un der Keplers Johann hät doh enne jruuße Aandeil draan jehatt.
Noch hück kallt mer fun däm [[Keplersche Gesetze|Kepler singe Jesäzmäßeschkäijte fun de Planeete ier Bahne]],
di shpääder norr_ens neu nidderjelaat woode sin, ävver opjebout sin op däm Kepler
singem eije Wärrek, dä Bööcher:
* <span style="font-variant:small-caps">{{lang|la|Astronomia Nova}}</span> (de neue Astronomieh), un
* <span style="font-variant:small-caps">{{lang|la|Harmonices Mundi}}</span> (de Wält ier Harmonieje), un
* …
wat he sällver op Lattein jeschrevve hatt, de Shprooch fun de Weßechaff en singe Zick.
Däm Kepler sing Jesätz fun de Planetebewääjung wohr de Jrundlaach, op dä shpääder [[Leibnitz]] un [[Isaac Newton]] et alljemäijne Jesätz fun de [[Gravitation|Jravitazjuhn]] jefonge un opjeshtallt han.
== Literatur ==
* Volker Bialas: ''Johannes Kepler''. München: C. H. Beck, 2004. ISBN 3-406-51085-X
== Weblinks ==
{{Commons}}
* [http://bvba2.bib-bvb.de/V/NYX6GEEPT9BFCX4972973BV5IG7PA361ML666ANUN1VYIU8LXA-97659?<!-- -->func=history-short&set_number=045129 Verzeichnis der Werke Keplers] im [[VD16]]
* [http://www.archive.org/search.php?query=creator%3Akepler%20creator%3Ajohannes Digitalisate] von Werken Keplers bei [[archive.org]]
* [https://web.archive.org/web/20120119112119/http://www.jkgweil.de/index.php?id=50 Keplerbiographie]. Johannes Kepler Gymnasium Weil
* [https://www.astro.uni-bonn.de/~pbrosche/persons/pers_kepler-d.html Kepler, Johannes – Linkliste] (deutsch/englisch)
* [https://www.kepler-museum.de/ Kepler-Museum Weil der Stadt]
* [http://www.regensburg.de/museumsportal/museen/kepler_gedaechtnishaus.html Kepler-Gedächtnishaus Regensburg]
{{DEFAULTSORT:Kepler, Johannes}}
81g3qod0mzn9c78upy4v4d1h8kkbrv1
Bierfrangke
0
330825
1611105
1603825
2026-04-07T22:28:21Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611105
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch|}}
'''Bierfrangke''' ess_en Jääjend_en [[Franken|Frangke]] en [[Bayern|Bajore]] em [[Himmelsrichtung|Söd_Oß]]te fon [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]], woh de Lück em Schnett leever [[Bier]] wi_[[Wein|Wing]] drengke.
Dad_eß en de Houpsaar_en Boverfrangke un Meddelfrangke dr Vall.
Näve dä Jääjende öm de [[Stadt|Shtaädt]] [[Bamberg|Bambersh]], [[Hof (Stadt)|Hoff]], [[Kulmbach|Kullembaach]], [[Erlangen|Ërrlange]] un [[Nürnberg|Nörrenberrsch]] jehööd_och dä [[Frankenwald|Fangkewalldt]] doh bëij.
Sescher weed_doh hee un doh Wing aanjebout, ävver doför hann_se och enne Houfe [[Brauerei|Broueräj]]e doh.
Besöngish en Bovverfrangke med singe zweihunndot Brouwerëje un de [[Frankische Schweiz|frängkesche Schwäjz]] med ier övver hundot Brouereije, di_zemm_Deeijl zėmmlesch klëij sen.
Bovverfrangke, et Häz fun Bierfrangke, hät dubbeld_esu fill Brouerëije wi jeede anndere Rejjohn en Bajore, mieh Brouerëije wi jeedes Bundesland fon Dütschland sönß, un mieh wie jeede Shtaad_en [[Europa|Europpa]]<ref>noh ''{{lang|de|[http://map.bierland-oberfranken.de/ Bierland Oberfranken]}}'' (op dütsch)</ref>.
Med {{formatnum:5511}} Bewonner pro Brouerëij<ref>noh de ''{{lang|de|2=[http://www.hwk-oberfranken.de/article.php?sid=431&mode=thread&order=0&thold=0 Handwerkskammer für Oberfranken]}}'' (op [[Hochdeutsch|dütsch]])</ref> jidd_et nööhnzwoh söns_en_de_[[Erde|Wälld]]_esu_fill Brouerëije pro_Kopp wie_j_en Bovverfangke. Et sällve jellt pro Quadrahtmeete.
Dä Bezirrek Bovverfrangke hät ävver och mieh Brouerëije wi jeedeß Land op de Ääd ußer jood/knapp hallv_esufill wi [[Russland|Rußßland]] med {{formatnum:404}} Brouwerëije, un [[China|Schiina]] med {{formatnum:420}} Brouwerëije, unn_em [[United States|Ammilandt]] med sėng {{formatnum:1383}} Brouwerëije.
Keij Wonder, esu jet konnt sesh nur entwekkelle, wann de Minsche wörreklėsch_Shpass_am Bier_Drenke hann!
== Quelle ==
<references/>
==Wepsigge==
* [https://www.bamberger-bier.de Bamberger-Bier] - Övver de Broutraditzjohn en Bammbërsh
[[Saachjrupp:Frangke]]
[[Saachjrupp:Bier]]
8ljqfchn22j91y8jbmc7udcmzn9unlh
Wingfrangke
0
330909
1611179
1603843
2026-04-07T23:19:05Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611179
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch|}}
[[Datei:Weinfranken.jpg|miniatur|left|Wingfrangke]]
'''Wingfrangke''' eß de Jääjend en [[Franken|Frangke]] en [[Bayern|Bajore]] em [[Himmelsrichtung|Söd Oß]]te fon [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]], woh de Lück em Schnett leever [[Wein|Wing]] wi [[Bier]] drengke, un woh och dä Fangke ier Wing aanjbout weed. Dad eß en de Houpsaar en Ongerfrangke un Dëijl fon Meddelfrangke dr Vall.
Näve dä Jääjende öm de Shtaädt [[Bamberg|Bambersh]], [[Hof (Stadt)|Hoff]], [[Kulmbach|Kullembaach]], [[Erlangen|Ërrlange]] un [[Nürnberg|Nörrenberrsch]] jehööd och dä [[Frankenwald|Fangkewalldt]] doh bëij.
Sescher weed doh hee un doh Wing aanjebout, ävver doför hann se och enne Houfe [[Brauerei|Broueräj]]e doh. Besöngish en Bovverfrangke med singe zweihunndot Brouwerëje un de [[Fränkische Schweiz|frängkesche Schwäjz]] med ier övver hundot Brouereije, di zemm Deeijl zėmmlesch klëij sen.
Bovverfrangke, et Häz fun Bierfrangke, hät dubbeld esu fill Brouerëije wi jeede anndere Rejjohn en Bajore, mieh Brouerëije wi jeedes Bundesland fon Dütschland sönß, un mieh wie jeede Shtaad en [[Europa|Europpa]]. Med {{formatnum:5511}} Bewonner pro Brouerëij jidd et nööhnzwoh söns en de [[Ääd|Wälld]] esu fill Brouerëije pro Kopp wie j en Bovverfangke. Et sällve jellt pro Quadrahtmeete.
Dä Bezirrek Bovverfrangke hät ävver och mieh Brouerëije wi jeedeß Land op de Ääd ußer jood/knapp hallv esufill wi [[Russland|Rußßland]] med {{formatnum:404}} Brouwerëije, un [[Volksrepublik China|Schiina]] med {{formatnum:420}} Brouwerëije, unn em [[United States|Ammilandt]] med sėng {{formatnum:1383}} Brouwerëije.
==Süsh och noh==
* [[Bierfrangke]]
{{Navvi Wingboujebeed en Dütschland}}
==Wepsigge==
* [https://www.bamberger-bier.de Bamberger-Bier] - Övver de Broutraditzjohn en [[Bammbërsh]]
[[Saachjrupp:Frangke]]
[[Saachjrupp:Wing]]
j8gfzm6nuo78buqbodlaknh116dxtwq
Muslim Studenten Vereinigung in Deutschland
0
334808
1611341
1601584
2026-04-08T00:34:30Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611341
wikitext
text/x-wiki
De '''Muslim Studenten Vereinigung in Deutschland''' e. V. säät se eß en freje un unaffhängeje Intrëvertreddung för [[islam]]esche Studënte en [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]]. Se süht sesch sellver als en islamische Institution. Weil der ier Affköözung '''MSV''' esu öff förkütt, kööze se sesch sellver jähn met ''M.S.V.'' aff.
Dä [[Verein]] wood [[Joohr 1964|1964]] ėn [[München|Münche]] jejründt, sez ävver enzwesche em hillije [[Köln|Kölle]]. Dä es och Metjleed_en_de ''Islamische Jemeinschaf en Dütschland'', affjekööz ''IGD'' — do drövver saare di Schlapphööt fun em Ennemenester fun [[Nordrhein-Westfalen|Noodrhing-Wäßfaale]] singem Verfaßongßschoz en [[Düsseldorf|Düsseldorrəf]], dat doh de Muslimbroderschaff iere [[Ägypten|äjjėpptesche]] Afflääjer, äver schwer et Sare hann soll.<ref>[http://www.im.nrw.de/sch/doks/vs/neuauflage_islamismus.pdf ''{{lang|de|Islamismus – Instrumentalisierung der Religion für politische Zwecke}}''], dä Bereesh övver der Zosammehang zweschen M.S.V. un IGD (''op [[Hochdeutsch|dütsch]]'')</ref>
De ''{{lang|de|Muslim Studenten Vereinigung in Deutschland}}'' es och em dä ''{{lang|de|Föderation Islamischer Organisationen in Europa}}'' dobei, affjekööz heiß dat ''FIOE'', un en de ''{{lang|en|International Islamic Federation of Student Organization}}'', dat heiß „De Studente ier Ojanisazjuhne iere ėngernazjonale Bund“, un se don et met ''IIFSO'' äffkööze.
Dä Baas fun dä M.S.V. es ene jeweße ''Ibrahim El-Zayat'' un singe Shtällfoträdder es dä ''Mehmet Sabri Erbakan'', dä doför ens dä Jeneralvörsėzer en de ''IGMG'' jewääse eß.
== Websigge ==
* [https://www.islam.de/1629.php De M.S.V. övver sesch sellver] op [https://islam.de/ islam.de] (''op dütsch'')
=== Quelle ===
<references />
[[Saachjrupp:Orjanisatiune]]
5h37czzde51ftdv9wvbwknswpml8ldm
Dalai Lama
0
335118
1611289
1608766
2026-04-08T00:11:51Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611289
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
Dr '''Dalai Lama''', wat op [[RiS|Ripoarisch]] ösu völl wi “Öt Meer va Vorstand” heecht, es önö relijiüse Titel, dä ävver och met d Welt z do had. Denn do heecht dat och, dat hä en d Welt z saare hat. Dat stämmt ävver hü z daachs net mi, denn d Situatiun ä [[Tibet]] maat dat onmöjjelich.
Beij d [[Buddhismus|Budiste]] es dr Dalai Lama önö hue relijiüse Titel.
Em Moment es dr Mönch [[Tenzin Gyatso]] dr 14. Dalai Lama.
== Wi dr Budismus dr Dalai Lama sitt ==
Em Budismus es dr Dalai Lama dr wärm en öt Lääve als Mensch zröck jekommene Nirmanakaya. Hä had Metleed met d Mensche. Als Mensch es hä komme, öm Angere en dr Schlamassel z hälpe. Nüüdich hat hä dat net. Hä kütt och en dr Kreiß van d [[Wiedergeburt|Reinkanatiun]] äträäne ävver dorop vorzichtet hä.
== Wä weed Dalami Lama? ==
Dr neue Dalai Lama es d Reinkanatiun van dr alde Dalai Lama. Dat heecht, dat dr 14. dood se moss, eh mo no dr 15. söcke kann. Mönche vange no dr Duud a un söcke onger d neujeboore Kenger, di op ön opvällije Art jeboore woode. Öt weed en ö Kluster ärtrocke un liird alles övver dr Budismus, wat öt wesse moss. Ävver och öt Lääve ä Tibet un d Sproch van d [[Tibet]]er moss öt kenne.
== Jät us d Jeschichte van dr Dalai Lama ==
Dr ischte, dä dr Titel Dalai Lama kräät (dat woch em Joohr 1578 hosch [[Sonam Gyatso]]. Dä besot damols d Tümed-Monjole. Dalai Lama woch önö Iihretitel van d [[Mongolei|Monjole]]. Sonam Gyatso verleide sälvs önö Iihretitel an d Monjole. Op di Art un Wiiß koom och dat Reisch van dä Monjolestamm onger dr Schotz van dr Dalai Lama un hä kräät dr Schotz van d Monjole.
D 2 Vörjänger van Sonam Gyatsos ernannt moch em Noöree noch als Dalai Lama, so dat dr ische läävende Dalai Lama d Nommer 3 onger d Dalai Lamas woch.
En di Reih van Dalai Lamas joov öt manchmol önö Hoof Dörje on manchmol wood vorsoot, önö paaßende Dalai Lama op d Positiun z sätze. Ö paar woode sujar us öt Land jescheckt.
== Liiß van d Dalai Lamas ==
{| class="prettytable sortable"
|- class=" "
! Dr Naam || Beld || Läävde van … bes … || Rejiirde van … bes … || class="unsortable" |
|-
| [[Gendun Drub]]
| -
| -
| [[Joohr 1391|1391]]–[[Joohr 1474|1474]]
|-
| [[Gendun Gyatso]]
| -
| -
| [[Joohr 1475|1475]]–[[Joohr 1542|1542]]
|-
| [[Sonam Gyatso]]
|
| [[Joohr 1543|1543]]–[[Joohr 1588|1588]]
| -
|-
| [[Yonten Gyats]]
| -
| [[Joohr 1589|1589]]–[[Joohr 1617|1617]]
| -
|-
| [[Ngawang Lobsang Gyatso]]
| [[Datei:NgawangLozangGyatso.jpg|60px]]
| [[Joohr 1617|1617]]–[[Joohr 1682|1682]]
| [[Joohr 1642|1642]]–[[Joohr 1682|1682]]
|-
| [[Tsangyang Gyatso]]
| -
| [[Joohr 1682|1682]]–[[Joohr 1706|1706]]
| -
|-
| [[Kelsang Gyatso]]
| -
| [[Joohr 1708|1708]]–[[Joohr 1757|1757]]
| [[Joohr 1720|1720]]–[[Joohr 1757|1757]]
|-
| [[Jamphel Gyatso]]
| -
| [[Joohr 1758|1758]]–[[Joohr 1804|1804]]
| [[Joohr 1786|1786]]–[[Joohr 1804|1804]]
| -
|-
| [[Lungtog Gyatso]]
| -
| [[Joohr 1805|1805]]–[[Joohr 1815|1815]]
| [[Joohr 1808|1808]]–[[Joohr 1815|1815]]
| -
|-
| [[Tsultrim Gyatso]]
| -
| [[Joohr 1816|1816]]–[[Joohr 1837|1837]]
| -
|-
| [[Khedrup Gyatso]]
|
| [[Joohr 1838|1838]]–[[Joohr 1856|1856]]
| [[Joohr 1855|1855]]–[[Joohr 1856|1856]]
|-
| [[Trinle Gyatso]]
|
| -
| [[Joohr 1856|1856]]–[[Joohr 1875|1875]]
|-
| [[Thubten Gyatso]]
| -
| [[Joohr 1876|1876]]–[[Joohr 1933|1933]]
| [[Joohr 1895|1895]]–[[Joohr 1933|1933]]
|-
| [[Tenzin Gyatso]]
|
| zigg [[Joohr 1935|1935]]
| [[Joohr 1940|1940]]–[[Joohr 1959|1959]]
|}
== Websiije ==
* [https://www.dalailama.com D Siij över Dalai Lamas] (ä Änglisch)
* [https://web.archive.org/web/20160330230034/http://www.tibetinfopage.de/dalai.htm Dalai Lama – Woher dr Naam kütt]
[[Saachjrupp:Religiun]]
gjn0m07a1imvsf2zvy8z8g2dagag1wb
Gajewniki-Kolonia
0
336045
1610999
1608783
2026-04-07T20:46:24Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610999
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Gajewniki_drzewna_aleja.jpg|miniatur|left|Önö Bleck op et Dörp]]
'''Gajewniki-Kolonia''', op [[Polen|Polnesch]] weed dat ɡajevˈɲikʲi kɔˈlɔɲʲa ussjesproche, es ö kleng Dörpche en dr Bözirk va [[Gmina Zduńska Wola]]. Dat litt en öt Jebiid va [[Zduńska Wola County]], [[Łódź Voivodeship]] ä Zentralpole. Gajewniki-Kolonia es onjeväär 4 km östlisch va [[Zduńska Wola]] un 38 km südwestlich van d Rejiunshauptstadt [[Łódź]] z vänge.
== Jätt z läse ==
* [https://www.stat.gov.pl/broker/access/prefile/listPreFiles.jspa Övver Gajewniki-Kolonia]
* [https://web.archive.org/web/20120215202627/http://mapa.szukacz.pl/html/lodzkie/Zdunskowolski/29343.html Gajewniki-Kolonia]
[[Saachjrupp:Dorp en Pole]]
eyv15bnvnjba3v7aawnl5k1dry90ipf
.post
0
336146
1611114
1608600
2026-04-07T22:34:41Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611114
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch|}}
De [[Top Level Domain]] '''.post''' em [[Internet]] jidd_et nit,
ävver se eß förjeschlaare un eß zick Joohre am dispotėet wääde.
De UPU uß [[Bärn (Schwäijz)|Bärn]] en de [[Schwäijz]],
dat eß de ėngernazjonaale Fe-ëijnejong fun de Poßß-Deenßte, de [[Universal Postal Union]],
hät dänne bëij de [[ICANN]], de [[Internet Corporation for Assigned Names and Numbers]],
sejaat, se wollte se hann un dääte se [[sponsored top level domain|sponnserre]].
Se soll beschränngkt sėn, esu dat nuur offizjäll staatlesche un rejonaale Poßßforwalldonge fun [[Shtaat|Ländere]] [[Subdomain|Ongerdomains]] krääte, un privaate Ongernääme, woh se en äähnlijje Lëißtong onger Lizänz brääte.
Se hann sej_och en Aat ußjedaach, wi se Ongerdomains op de zwëijte un drette Eebene forjävve wollte. Dat ess_e_beßje komplizėert, un mer soll uß dä Name sinn künne, en wat förr_enem Shtaad_e Ongernäähme aansäßesch eß. Wat jenou, kam_mer en däm Aandraach (onge bëij de [[#Websigge|Wepsigge]]) nohlässe.
Aanfangs hatte mer sesch jeëijnesch, dat mer shpäzdenß em [[Johr 2005]] zo enne Ëntschëijdong övver et Ėnnreschte komme wollt. Dat eß ävver beß hüg nit paßėet.
== Websigge ==
* [https://www.icann.org/tlds/stld-apps-19mar04/post.htm dä Aandraach för .post] bäij de [[ICANN]] en de Faßong fon [[2004 (Johr)|2004]]
* [https://www.icann.org/tlds/agreements/sponsored/sponsorship-agmt-att12-13oct01.htm de Äjnejong övver et Shponnserre, fö .post] zwesche de [[Universal Postal Union|UPU]] un de [[ICANN]] fon [[2001 (Johr)|2001]]
* [http://www.upu.int/ de UPU ier Houmpäjtsj]
{{Navvi TLD}}
[[Saachjrupp:Internet]]
fsz5o1ms1tyreor33x0naoecha5eywv
Chaitén (Oot)
0
336164
1611208
1603630
2026-04-07T23:29:46Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611208
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Chaiten.jpg|miniatur|left|Dr klenge Ocht Chaitén]]
'''Chaitén''' es ö kleng [[Ort|Örtche]] van em Joohr 2003 onjeväär 3000 Äwohner. Öt litt em Süde va [[Chile]].
Wä Chaitén op d Kaat söckt, dä moss onjeväär 200 Kilometer em Süüde va [[Puerto Montt]] kikke.
En d Nööde va Chaitén vängt moch ö paar Vulkane. Dr [[Chaitén (Vulkan)|Chaitén]] hat dörch singe Ussbroch em Mai 2008 va sich rede jemaat.
Risch send d Lüüh ä Chaitén nett. S lääve van dr [[Fischfang|Veschvang]] und van d paar [[Tourismus|Turiste]], di sisch d schünn Jäjend akikke komme.
== Websiije ==
* [https://www.chaiten.com/ D Websiij van öt Örtche]
{{DEFAULTSORT:Chaiten}}
[[Saachjrupp:Stadt en Südamerika]]
j1z96uhrpgyq0qjc08y6vhz6b9fr4gh
Irena Sendler
0
338172
1611225
1601318
2026-04-07T23:48:56Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611225
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Irena Sendlerowa 2005-02-13.jpg|miniatur|left|Irena Sendler]]
'''Irena Stanisława Sendler''' (* [[15. Februar]] [[Joohr 1910|1910]] ä Otwock; † [[12. Mai]] [[Joohr 2008|2008]] ä [[Warschau]]), hosch op [[Polen|Polnesch]] ''Irena Sendlerowa''. Sei woch ön polnische [[Frau|Vrau]], di dr Weerstand jäje d NS ä Pole ohne Angst öm öt eeje Lääve ongerstötzt had. Dörch hör Hölp es et onjeväär 2500 jüddische [[Kind|Kenger]] jelonge, dr seschere Duud z entjoo.
== Hör Lääve ==
Irena, op Ripuarisch heecht dat dann Ireen, woch ön Krankeschwester. Dodörch woch öt hör möjelich, Zojang zo öt [[Ghetto|Jetto]] ä Warschau z bekomme. Dobeij soch s wi schläät öt d Mensche do jäng. Dörch hör Kurasch schaffde s öt, völl Kenger us öt Jetto öruss z schmuggele un s ä [[Kloster|Klüster]] övv beij Familije onger z brenge.
1943 wood Sendlers Ireen van d [[Gestapo|Jestapo]] jeschnappt un jefoltert. Dobeij woode her beede Been jebroche. Trotzdem hat öt Ireen kenne Naam van d Kenger vorroone. Ireen wood zm Duud vorurdeelt un isch en d leitzte Minütte fluppde öt hör, z entkomme. Öt läävde bes zom Äng vam Kresch onger önö valsche Naam.
1965 wood öt Ireen va Yad Vashem jeiirt un kräät dr Naam ''Jerääte onger d Völker''. Anger Uszeechnunge koome dono. Em Joohr 2007 wood s sujaar vöör dr [[Nobelpreis|Nobelpriis]] vörjeschlaare. Irena Sendler storv am 12. Mai 2008 ä Warschau.
== Websiije ==
{{Commonscat|Irena Sendlerowa}}
* [https://www.irenasendler.org/ övver öt Irene Sendler Projäkt] (ä Änglisch)
{{DEFAULTSORT:Sendler, irena}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Holocaus]]
ql93pwgw7o6jq0u0yl9f426wl93ibh0
Dwight D. Eisenhower
0
342651
1611083
1610585
2026-04-07T22:11:00Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611083
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Eisenhower official.jpg|miniatur|left|Eisenhower em Joohr 1956]]
'''Dwight "Ike" David Eisenhower''' (* [[14. Oktober]] [[Joohr 1890|1890]] ä [[Denison]] ([[Texas]]); † [[28. März|28. Määz]] [[Joohr 1969|1969]] ä [[Washington D.C.]]) woch tösche 1953 un 1961 dr [[Präsidentenliste|34. Präsident]] van d [[United States|USA]].
== Si Lääve ==
=== Sing Juurend ===
Ike, op [[Ris|Ripuaresch]] sprecht mo dat Aik us, önö Amerikaner dütscher Herkonft, wood als dreides [[Kind|Kengk]] va David Jacob Eisenhower un Ida Elizabeth Stover ä Denison jeboore. Am 11. Juli 1916 hiirode hä öt Mamie Geneva Doud (1896 - 1979). Met hör kräät hä 2 Kenger, wobei e at vrüsch storv.
Am 14. Juni 1911 troon hä öt [[Militär]] beij un jäng no d Militärakademi va West Point. Di schloss hä 1915 met Ärfolsch aav. Donoo klomm hä en d Räng van öt Militär hüüdr und wood 1917 Käptn. Bes 1941 reichde öt zm Stapschef van d 3. US-Armee un Aik wood sujar Brijadejeneral.
Em [[Zweiter Weltkrieg|2. Weltkresch]] jäng dä Opstiich wiir. Hä wood önö Viir-Stääre-Jeneral un woch sujar vöör dr D-Dei, d Invasiun en d [[Normandie|Normandi]], zoständich.
[[Datei:Eisenhower d-day.jpg|thumb|Aik an dr Daach vöör d Invasiun en d Normandi]]
No dr Kresch övvernomm hä dat Amt als Militärjuverneur van d US-Soldate en öt besätzde [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]].
Wi öt völl Amerikaner jäng, hott hä ö Küddelche met sing Sekretärin, öt Kay Summersby, ö nätt Vrommisch us [[Irland]].
1947 wood Aik dr Präsident van d [[Columbia University|Kolambia University]].
1950 wood Aik dr Chef van d [[NATO]]-Soldate ä [[Europa]]. Zwei Joohr spiidr, am 31. Mai 1952 joov hä si Militärwerk op, dänn hä mood sisch op dr Waahlkampf vöör d Präsidentschaft vörbereite.
=== Aik en d Politik ===
[[Datei:Eisenhower dollar obverse1.jpg|mini|201x201px|Eisenhower Daller, Prägung vun 1972]]
Aik mängelnde en Vorträje tösche d USA un [[Korea]] suwi [[Taiwan]] öröm. Usserdem sproch hä sisch jäje d Rassetrännung va [[Schwarzer|Schwazze]] un [[Weißer|Wisse]] ä Schülle uss.
Öt duurde bes 1952, iih Aik sisch entschloss, zm US-Präsident z kandideere. Dat fluppde un hä wood 1953 dr 34. Präsident van d USA.
En d Politik woch hä önö jemäßichte Präsident, dä öt d [[Republikaner]] un d [[Demokrate]] räät maade. En sing Zitt veel d Jründung van d [[NASA]].
1961 joov hä öt Amt op. Singe Nachfoljer wood [[John F. Kennedy]]. Aik storv am 28. Määz 1969 ä Washington D.C..
== Websiije ==
* [https://www.dhm.de/lemo/html/biografien/EisenhowerDwightD/ Övver Aik]
* {{DNB-Portal|118529668}}
{{Navvi USA Präsidënte}}
{{DEFAULTSORT:Eisenhower, Dwight D.}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Präsident (USA)]]
e8rn7g7milotlcq53ywz6gqycys7pbm
Zachary Taylor
0
342846
1611246
1610610
2026-04-07T23:59:12Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611246
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[BEld:Zachary Taylor.jpeg|miniatur|left|Zachary Taylor]]
'''Zachary Taylor''' (* [[24. November]] [[Joohr 1784|1784]] ä [[Barboursville]] en dr Staat [[Virginia (Bundesstaat)|Virginia]]; † [[9. Juli]] [[Joohr 1850|1850]] ä [[Washington (D.C.)]]) woch vam 4. Määz 1849 bes zm 9. Juli 1850 dr [[Präsidentenliste|12. Präsident]] van d [[United States|USA]] un önö bekannde [[General|Jeneral]].
Hä, önö ußjebelde [[Soldat]] kämpfde em Kresch va 1812 un beij Kämpfe, di zm Kresch met [[Mexiko]] vührde.
1848 wood hä als Präsidentschaftskandidaat opjestalld un kutt jewänne. Hä, önö Südstaatlr un Besetzer va [[Sklaverei|Sklave]], storv övverraschend am 9. Juli 1850. Öt kann a jenomme wääde, dat hä an ön [[Gift|Lävensmeddelevorjeftung]] storv. Z völl [[Kirsche|Keesche]] un kald [[Getränk|Zdrenke]] hodde vöör [[Durchfall|Dörchvall]] jesorcht. Dozo koom [[Übelkeit|Bräche]] un [[Fieber|Fiibr]].
<gallery>
Genl. Taylor at the battle of Resaca de la Palma (Currier & Ives).jpg|Dä Taylor bei däm Jebläkel am Resaca de la Palma (Currier & Ives)
President Taylor and his cabinet.jpg|Präsident Taylor un sing Kabinett
Atchison David Rice - Plattsburg MO 3.jpg|Dä Jupp van dr Rice-Atchison singe Jraafsteen
</gallery>
== Weblinks ==
* [https://www.nndb.com/people/841/000031748/ Si Lääve]
{{Navvi USA Präsidënte}}
{{DEFAULTSORT:Taylor, Zachary}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Präsident (USA)]]
6ogabuzk3oir1206bw5jq0s89qvr1nv
John Tyler
0
342847
1611068
1597188
2026-04-07T22:01:41Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611068
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:JtylerCopperplate.png|left|200px|miniatur|John Tyler]]
'''John Tyler''' (* [[29. März|29. Määz]] [[Joohr 1790|1790]] ä [[Charles City County]], [[Virginia (Bundesstatt)|Virginia]]; † [[18. Januar]] [[Joohr 1862|1862]] ä [[Richmond, Virginia]]) woch tösche dr 6. April 1841 un dr 4. Määz 1845 dr [[Präsidentenliste|10. Präsident]] van d [[United States|USA]].
John koom us ön rische [[Landwirt|Buureschfamelesch]] un woch önö [[Jurist|Räätsvordriiner]]. Hä woch at dr Vize va [[William Henry Harrison]]. Als dä storv röckde hä op un wood Präsident. Dat woch öt ischte mol, dat ösu jätt en d USA passerd woch.
Als John sisch jäje ön Nationalbank usssproch, worp häm sing enge Partei, d Whigs, öruss un hä wand sich d Demokrate zo. Spiir maade hä sujar dr bekannde Südstaate-Demokrat [[Calhoun]] zm Usseminester.
Ä sing Zitt veel d Eenijung tösche d USA un [[Großbritannien|Ängland]] övver d Jrenz tösche dr Staat [[Maine]] un [[Kanada]].
Am 4. Määz 1845troff häm dr Schlaach un hä storv.
== Websiije ==
* [https://www.nndb.com/people/851/000049704/ Sii Lääve]
{{Navvi USA Präsidënte}}
{{DEFAULTSORT:Tyler, John}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Präsident (USA)]]
hn73rxc26ppyn2p3ezjkl6huc8yy101
Andrew Jackson
0
342894
1611165
1610588
2026-04-07T22:49:24Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611165
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:78yo Andrew Jackson.jpg|miniatur|left|Jackson em Alder va 78 Joohr]]
'''Andrew Jackson''' (* [[15. März|15. Määz]] [[Joohr 1767|1767]] en d [[Waxhaw Siedlung]], dat litt tösche d Staate [[North Carolina]] un [[South Carolina]]; † [[8. Juni]] [[Joohr 1845|1845]] en d Nööde va [[Nashville]], [[Tennessee]]) woch tösche 1829 un 1837 dr [[Präsidentenliste|7. Präsident]] van d [[United States|USA]]. Hä woch dr Jründer van d Demokratische Partei en d USA.
== Si Lääve ==
Hä woch öt [[Kind|Kengk]] van dr [[Alde Andrew Jackson]] un sing Vrau [[Lisbeth Jackson|Lisbeth]], di s all öt Betti nannte. Di woore us [[Irland]] en d USA jekomme. Andrew werkde seid si 16. Lävensjoohr als [[Jurist|Räätsvordriener]]. Ä Tennesse maade hä su jooh Werk, dat hä bald en d Vorsammlung koom, di d Vorfassung va Tennessee opstald. 1798 wood hä Richtr an öt övvichte Jericht. En di Zitt kräät hä Kniiß met dr Präsident van d USA [[Thomas Jefferson]]. Dat jäng ösu doll zo, dat hä sisch ön Zitt lang us d Politik zörocktrock un op singe Buurehoff zöröckjäng. Do passeerde jät. Beij ö Duell wood hä schwoch vorlätzt, 2 Räbbe woode kapott jeschooße, si Häzz bo jetroffe.
== Beij öt Militär ==
1812 wood hä dr Chef van d Milizze va Tennessee un jaahrde d Muskogee-[[Indianer]] no Florida. [[1815 (Johr)|1815]] sooch öt ösu uss als övv d [[Großbritannien|Ängländer]] d Stadt New Orleans aajriife wööde. Öm dat netz o z losse wood Jackson zm Jeneralmajor jemaad. Als hä d Ängländer vordriive kutt, wood hä zm Nationalhälde.
== Jackson en d Politik ==
Jackson trock ön en d Politik zöröck. Hä wood Militärjuverneur va Florida un tösche 1823 un 1825 [[Senator (USA)|Senator]] van Tennessee. 1924 sooch öt ösu uss als övv hä Präsident wade kütt, hä hott jenoch Stemme, aver öt [[Representantenhaus|Repräsentantehuus]] laat sisch op [[John Quincy Adams]] vass. Isch 4 Joohr spiidr, fluppde dä Sprong. Am 4. Määz 1829 troon hä dat Präsidenteamt a. Ä sing Amtszitt hott hä völl met Indianer z do, ändernde dat Wahlräät un hä schaffde öt, d Weetschaft dörch ön Neuorjanisatiun z verbessere.
[[Martin Van Buren]] löößde häm [[1837 (Johr)|1837]] aav.
<gallery>
US20-front.jpg|Ne Zwantziger-Schinges met däm Andrew Jackson sing Konterfei drop
The Hermitage by Jim Bowen.jpg|Et Huus en Hermitage, Tennessee. Däm Präsident singe Bude, un de drettejeläufste Touristenattraktion
Andrew Jackson statue County Courthouse KC Missouri.jpg|Däm Andrew Jackson sing Statue vürm Jackson County ierem Jerechtsjebäude
</gallery>
== Websiije ==
* [https://www.synaptic.bc.ca/ejournal/jackson.htm Kritik: Andrew Jackson un d Indianer]
* [https://www.nndb.com/people/654/000026576/ Sii Lääve (engl.) in NNDB]
{{Navvi USA Präsidënte}}
[[Saachjrupp:Mann|Jackson, Andrew]]
[[Saachjrupp:Präsident (USA)]]
{{DEFAULTSORT:Jackson, Andrew}}
20pcrz62xpj77owk590crvrvhe75xku
Francisco Javier López Peña
0
342895
1611291
1608131
2026-04-08T00:13:46Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611291
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
'''Francisco Javier López Peña''' (* [[30. Mai]] [[Joohr 1958|1958]] ä Galdakao (Vizcaya) – dat litt en d Nööde va [[Bilbao]] - es önö Führer van d baskische [[ETA]], ön Ongerjrondorjanisatiun, di d Onavhängichkeet van öt [[Baskenland|Baskeland]] dörchsätze well.
Dä 49 jöhrije Francisco es och onger d Naam "Bartolo", "Zulos", "Pierre" un "Marcel" opjetaucht. Hä läävde ön lang Zitt em Ongerjrond, ö Joohr soll hä och ä [[Kuba]] ongerjetaucht se. Sescher es, dat Francisco beij d Vorhandlunge tösche d ETA un dr spanesche Menesterpräsident Zapatero dobeij woch. Als no önö Anschlach em Dezember 2006 d Vorhandlunge ongerbroche woode, soll Francisco em Juli 2007 öt äng van d Wafferou ajeordnet ha. Seid onjeväär 2006 soll hä dr Kopp van d ETA see.
Am 20. Mai 2008 wood hä en ä [[Bordeaux]] van d [[Polizei|Polisse]] vassjenomme.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.vienna.at/news/chronik/artikel/mutmasslicher-oberster-anfuehrer-der-eta-gefasst/cn/news-20080521-10301375/?origin=rssfeed Jätt over Francisco Javier López Peña]
{{DEFAULTSORT:Lopez Pena, Francisco Javier}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Ennzoteere!]]
e123fzklpyf7whxhtkcn2qogomqtr9o
Platt (Sprooch)
0
343776
1611146
1594352
2026-04-07T22:45:45Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611146
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel op|Kölsch|}}
'''Platt''' säät mer en de Houpsaach em [[dütsch (Shprooch)|dütsche]], em [[Norde]] un en der [[Medde]], em [[nederländėsch (Shprooch)|nederländėsche]], em [[fläämesch (Shprooch)|fläämesche]], em [[limborjėsch (Shprooch)|limborjėsche]], en dä [[friisėsch (Shprooch)|friisėsche]], un en fowandte [[Shprooche'roum|Shprooche'röüm]] för de ëijnhëijmesche, [[Lokalshprooch|lokaale Shprooche]], [[Diajläk]]te, ov [[Streektaal]]en. Dat iss en zimmlijje Fillfalt fon [[Jermaanėsche Shprooch]]e, di fom aahle [[Oßßpreußesch]]e beß noh'm [[Seeländėsch]]e bahl [[1500 (Zahl)|fufzeenhondert]] [[Killomeeter]] fun [[Oßß]] noh [[Wëßß]] un fon henger de [[Dänemark|dänesche]] Jrenß beß nohm [[Tüürėngerwald]] un aan de [[Muusel]] un de [[Saa (Floßß)|Saa]] öm de [[500 (Zahl)|fönnefhonndert]] Killomeeter fun [[Nocht]] noh [[Sööd]] ömfaß.
En der [[Nederläng]] un em nit-[[franzüüsesch]]proochijje [[Belljie]] saare se '''plat''' för alle Dijaläk, odder Streektaale, die nit et [[standaat]]määßejje [[Nederlängsch]] sin, ejaal wat, also de [[Nederfänkėsche Shprooche]], de [[Nedersaksish Shprooche (Nederläng)|Nedersakßėshe Shprooche]], de [[Wëßß Friisėsch (Shprooch)|Wëßß Friisesche]] Shprooche. Doh donn de Minsche „plat praate“ odder „plat praote“ — dat es et sëllve, wie wäm mier Platt kalle odder Platt schwaade, odder och wann se em Norde in Dütschland „Platt snake“ don. En [[Holland]], em [[Limborjesche]] un och en [[Flandere]] hëijße de ëijnzel Shprooche öff noh ierem Oot oder enne Jääjend, esu wi et [[Frysk]], et [[Groningsch]], et [[Klefs]], et [[Limburgs (Shprooch)|Limburgs]] odder [[Limburgs Plat]], et [[Jömelejer Plat]].
Em Norde un em Deijl fon de Medde fon [[Düütschland]] kalle de Lück [[Plattdüütsch]], un sare öf koot „Platt“ dö för. Dat zerfällt ävver jeneou jenomme in locker [[4000 (Zahl)|fier Dousend]] ëijnzel Dijakëkte, die en Jroppe un Ongerjroppe med dä Jäjend, woh se jekallt wääde, enne ëijene Naame han, esu wi j et [[Sauerländer Platt]], et [[Oßßfriiseplatt]], odder et [[Husummer Platt]].
Dat eß ußerhallef fom [[Plattdüütsch]]e Shproocheroum nit andersch, et [[Harzer Platt]], [[Rhöner Platt]], [[Hinterländer Platt]], [[Eifelplatt]] un [[Wäller Platt]] zum Bëijspell jehüüere bëij der [[Meddeldüütsche Shprooch]]eroum un wääde en iere jewëilije [[Meddeljebersch|Meddeljeberje]] jekallt. En e paa Ööt un klëijnere Jäjende hät sesch ennjebörjert, dat mer dat „Platt“ och fott lohße kann, wäm mer övver de Shprooch am Oot redt, esu kam mer en [[Krievel]] „[[Krieevelsch (Shprooch)|Krieevelsch]]“ un „[[Krievelsch Platt]]“ sare, odder en [[Bonn (Shtadt)|Bonn]] „[[Bönnsch (Shprooch)|Bönnsch]]“ un jenouesujoot wi „[[Bönnsch Platt]]“, odder „[[Hommersch]]“ wi „[[Hommersch Platt]]“ saare. Janz sellde eß dat Woot „Platt“ henge draan nit mieh üplėsch, zem Bëjspell bemm [[Kölsch (Shprooch)|Kölsch]] un em [[Kirchröadsj|Kirshröhdsch]], ävver dat hindert këinje draan, och för di Shprooche ëijfach fon „Platt“ ze kalle, wi överall sönß.
En Jrenß woh henger, em Sööde, mer nit mieh fon Platt schwaade dëijt, wam mer der [[Ootsdijalek|Dijalek vom Oot]] mëijnt, kam mer nit besöndersch jenou ußmaache. Se könnt fom södlijje [[Honsröck]] övver der [[Taunus]] un [[Meddel Hëße]], der [[Shpëßßaat]], de [[Röön]], un der [[Tüürėngerwald]] loufe. En [[Söthürėnge]] weed dat [[Fränkesch]] fon doh noch „Platt“ jenannt, ävver de [[Franke (Minsch)|Franke]] em [[Frankeland]] fon [[Bajore]] sare dat nit mieh, un och em [[Bade (Jääjend)|badesche]], en [[Wöchtemmbersch]], un en der [[Palz]] säät mer nit „Platt“ för der lokaale Dijaläk.
Dat Woot „Platt“ för de Aat ze schwaade küt ussem [[ahl Dütsch (Shprooch)|ahle Dütsch]] un hät urshprönglėsch esu jät wi „ëijfaach“ un „oohne Jeschnörkelß“ bedügk, ävver och esu jät wi „nidderėsch“ em Senn fom Shtand, alsů de Shprooch fon de ëijnfache Lück, un nit fom [[Adel (Shtand)|Adel]] dih.
== Websigge ==
* [https://www.atlas-alltagssprache.de/runde-1/f20/ Wo säät mer Platt, wo nit?] — en [[Landkaat|Kaat]] fun de [[Shprochewesseschaff]]ler met Älieronge (''op [[Düütsch (Shprooch)|Düütsch]]'')
[[Saachjrupp:Sprooch]]
93npo03b7qpfgaprg7h9k7yusdvw1z0
Windows Glyph List 4
0
343839
1611024
1605422
2026-04-07T21:29:20Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611024
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel op|Kölsch|}}
De '''Windows Glyph List 4''', fö jewööhnlesch [[Affköözong (Schriive)|affjekööz]] als '''[[WGL4]]''', di nënnt mer och der '''Pan europäjėsche Zëijschesaz'''. Dat eß en Sammlong uß 652 [[Zëijsche (Kompjuto)|Zëijsche]], di fon de nöüjßte [[Bedriifsüstem]]e fun dä [[Ferrma]] ''{{lang|en|[[Microsoft]]}}'' komme solle, un em [[Unicode]] dren sėn. Der Senn dohenger eß, en Rėschschnuur ze jëvve för dė Lück un Fėrrme, di [[Schreff]]te bou, wo mer de [[natörlėshe Shprooch]]e fun [[Europpa]] med opschriive kann. Fö allem jeijd et do bëij öm Schreffte, di j e Zëijsche, odder enne [[Jlühf]], fon mööshlėshß jeedem Schreffzëijshe uß alle Shprooche han. Schreffte, di dat han, künne fun sesch saare, dat se WGL4-kompatiibel sen, un mer kann domet reschne, dat se met ene jroße Aanzahl [[Projramm (Kompjuto)|Projramm]]e zosamme shpelle.
Zick [[2004 (Joohr)|2004]] sen de WGL4 Zëijshe de ëijnzėjje wo fon sescher sėnn soll, dat se met dä nöüjere Väsjohne fun de ''{{lang|en|[[Microsoft Windows]]}}''. Mansh ''{{lang|en|Unicode}}'' Zëijshe maach et nit jävve om neu inshtallėete Standaad-[[Windows-9x]] — zemm Bëijshpell [[Ameenėsch]] un [[Je'orrjėsch]]e — odder op Stanndatt-[[Linux]] — zemm Bëijshpell en [[Indije|Indėsche]] [[Devanajari]] — odder op [[Windows-XP]] — zemm Bëijshpell [[Ättijoopėsch]] odder de [[Ruune]]schreff — ävver de Europäjėsche WGL4 Jlüfe sen op alle wėshtėjje Väsjohne fom ''{{lang|en|Microsoft Windows}}'' allt fon Aanfang an drop.
== Ömfang ==
De WGL4-Zëijshe, esu wi se fun [[Microsoft]] zosamme jeshtallt woode senn, änthallde all de Zëijsche en Microsoft iere ''{{lang|en|[[code page]]s}}''
* [[windows-1252]] „Wesslesch Windows“,
* [[windows-1250]] „Meddel Europäjėsch“,
* [[windows-1251]] „Kürėllėsch Windows“,
* [[windows-1253]] „Jrėėschėsch Windows“, un
* [[windows-1254]] „Törkėsch Windows“,
un de Zëijsche fon de [[codepage 437]] fon [[MS-DOS]].
De kombeneerende [[dijakrettesche Zëijsche]] uß de [[code page 1258]] sin nit dobeëij, de [[thailändesch (Schreff)|thailändesch]] [[Bochshtave]] us de [[code page 874]] och nit, un de idejojrafėshe Zëijsche en de ''{{lang|en|code pages}}'' [[windows-932]], [[windows-936]], [[windows-949]], un [[windows-950]] fäähle och.
Hee sin de Berëijshe uss em [[Unicode]], di j em WGL4 dren sin:
{|class="wikitable" style="font-family:monospace"
|-style="font-family:serif"
! Rëije !! Zëlle !! Berëijsch
|-
!rowspan="2"| 00
| 20–7E
| Basic Latin (00–7F)
|-
| A0–FF
| Latin-1 Supplement (80–FF)
|-
!rowspan="2"| 01
| 00–7F
| Latin Extended-A (00–7F)
|-
| 92, FA–FF
| Latin Extended-B (80–FF <span title="U+024F">…</span>)
|-
! 02
| C6–C7, C9, D8–DD
| Spacing Modifier Letters (B0–FF)
|-
! 03
| 84–8A, 8C, 8E–A1, A3–CE
| Greek (70–FF)
|-
! 04
| 01–0C, 0E–4F, 51–5C, 5E–5F, 90–91
| Cyrillic (00–FF)
|-
! 1E
| 80–85, F2–F3
| Latin Extended Additional (00–FF)
|-
!rowspan="3"| 20
| 13–15, 17–1E, 20–22, 26, 30, 32–33, 39–3A, 3C, 3E
| General Punctuation (00–6F)
|-
| 44, 7F
| Superscripts and Subscripts (70–9F)
|-
| A3–A4, A7, AC
| Currency Symbols (A0–CF)
|-
!rowspan="3"| 21
| 05, 13, 16, 22, 26, 2E
| Letterlike Symbols (00–4F)
|-
| 5B–5E
| Number Forms (50–8F)
|-
| 90–95, A8
| Arrows (90–FF)
|-
! 22
| 02, 06, 0F, 11–12, 15, 19–1A, 1E–1F, 29, 2B, 48, 60–61, 64–65
| Mathematical Operators (00–FF)
|-
! 23
| 02, 10, 20–21
| Miscellaneous Technical (00–FF)
|-
!rowspan="3"| 25
| 00, 02, 0C, 10, 14, 18, 1C, 24, 2C, 34, 3C, 50–6C
| Box Drawing (00–7F)
|-
| 80, 84, 88, 8C, 90–93
| Block Elements (80–9F)
|-
| A0–A1, AA–AC, B2, BA, BC, C4, CA–CB, CF, D8–D9, E6
| Geometric Shapes (A0–FF)
|-
! 26
| 3A–3C, 40, 42, 60, 63, 65–66, 6A–6B
| Miscellaneous Symbols (00–FF)
|-
! F0
| 01–02
| Private Use Area (00–FF …)
|-
! FB
| 01–02
| Alphabetic Presentation Forms (00–4F)
|}
=== Zëijschetabëll ===
{| style="text-align:center"
! U+
!0!!1!!2!!3!!4!!5!!6!!7!!8!!9!!A!!B!!C!!D!!E!!F
|-
!002
| ||!||"||#||$||%||&||'||(||)||*||+||,||-||.||/
|-
!003
|0||1||2||3||4||5||6||7||8||9||:||;||<||=||>||?
|-
!004
|@||A||B||C||D||E||F||G||H||I||J||K||L||M||N||O
|-
!005
|P||Q||R||S||T||U||V||W||X||Y||Z||[||\||]||^||_
|-
!006
|`||a||b||c||d||e||f||g||h||i||j||k||l||m||n||o
|-
!007
|p||q||r||s||t||u||v||w||x||y||z||{|||||}||~||bgcolor="#CCCCCC"|
|-
!00A
| ||¡||¢||£||¤||¥||¦||§||¨||©||ª||«||¬||style="color:#CCC"|-||®||¯
|-
!00B
|°||±||²||³||´||µ||¶||·||¸||¹||º||»||¼||½||¾||¿
|-
!00C
|À||Á||Â||Ã||Ä||Å||Æ||Ç||È||É||Ê||Ë||Ì||Í||Î||Ï
|-
!00D
|Ð||Ñ||Ò||Ó||Ô||Õ||Ö||×||Ø||Ù||Ú||Û||Ü||Ý||Þ||ß
|-
!00E
|à||á||â||ã||ä||å||æ||ç||è||é||ê||ë||ì||í||î||ï
|-
!00F
|ð||ñ||ò||ó||ô||õ||ö||÷||ø||ù||ú||û||ü||ý||þ||ÿ
|-
!010
|Ā||ā||Ă||ă||Ą||ą||Ć||ć||Ĉ||ĉ||Ċ||ċ||Č||č||Ď||ď
|-
!011
|Đ||đ||Ē||ē||Ĕ||ĕ||Ė||ė||Ę||ę||Ě||ě||Ĝ||ĝ||Ğ||ğ
|-
!012
|Ġ||ġ||Ģ||ģ||Ĥ||ĥ||Ħ||ħ||Ĩ||ĩ||Ī||ī||Ĭ||ĭ||Į||į
|-
!013
|İ||ı||IJ||ij||Ĵ||ĵ||Ķ||ķ||ĸ||Ĺ||ĺ||Ļ||ļ||Ľ||ľ||Ŀ
|-
!014
|ŀ||Ł||ł||Ń||ń||Ņ||ņ||Ň||ň||ʼn||Ŋ||ŋ||Ō||ō||Ŏ||ŏ
|-
!015
|Ő||ő||Œ||œ||Ŕ||ŕ||Ŗ||ŗ||Ř||ř||Ś||ś||Ŝ||ŝ||Ş||ş
|-
!016
|Š||š||Ţ||ţ||Ť||ť||Ŧ||ŧ||Ũ||ũ||Ū||ū||Ŭ||ŭ||Ů||ů
|-
!017
|Ű||ű||Ų||ų||Ŵ||ŵ||Ŷ||ŷ||Ÿ||Ź||ź||Ż||ż||Ž||ž||ſ
|-
!019
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="2"| ||ƒ||bgcolor="#CCCCCC" colspan="13"|
|-
!01F
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="10"| ||Ǻ||ǻ||Ǽ||ǽ||Ǿ||ǿ
|-
!02C
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="6"| ||ˆ||ˇ||bgcolor="#CCCCCC"| ||ˉ||bgcolor="#CCCCCC" colspan="6"|
|-
!02D
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="8"| ||˘||˙||˚||˛||˜||˝||bgcolor="#CCCCCC" colspan="2"|
|-
!037
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="14"| ||;||bgcolor="#CCCCCC"|
|-
!038
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="4"| ||΄||΅||Ά||·||Έ||Ή||Ί||bgcolor="#CCCCCC"| ||Ό||bgcolor="#CCCCCC"| ||Ύ||Ώ
|-
!039
|ΐ||Α||Β||Γ||Δ||Ε||Ζ||Η||Θ||Ι||Κ||Λ||Μ||Ν||Ξ||Ο
|-
!03A
|Π||Ρ||bgcolor="#CCCCCC"| ||Σ||Τ||Υ||Φ||Χ||Ψ||Ω||Ϊ||Ϋ||ά||έ||ή||ί
|-
!03B
|ΰ||α||β||γ||δ||ε||ζ||η||θ||ι||κ||λ||μ||ν||ξ||ο
|-
!03C
|π||ρ||ς||σ||τ||υ||φ||χ||ψ||ω||ϊ||ϋ||ό||ύ||ώ||bgcolor="#CCCCCC"|
|-
!040
|bgcolor="#CCCCCC"| ||Ё||Ђ||Ѓ||Є||Ѕ||І||Ї||Ј||Љ||Њ||Ћ||Ќ||bgcolor="#CCCCCC"| ||Ў||Џ
|-
!041
|А||Б||В||Г||Д||Е||Ж||З||И||Й||К||Л||М||Н||О||П
|-
!042
|Р||С||Т||У||Ф||Х||Ц||Ч||Ш||Щ||Ъ||Ы||Ь||Э||Ю||Я
|-
!043
|а||б||в||г||д||е||ж||з||и||й||к||л||м||н||о||п
|-
!044
|р||с||т||у||ф||х||ц||ч||ш||щ||ъ||ы||ь||э||ю||я
|-
!045
|bgcolor="#CCCCCC"| ||ё||ђ||ѓ||є||ѕ||і||ї||ј||љ||њ||ћ||ќ||bgcolor="#CCCCCC"| ||ў||џ
|-
!049
|Ґ||ґ||bgcolor="#CCCCCC" colspan="14"|
|-
!1E8
|Ẁ||ẁ||Ẃ||ẃ||Ẅ||ẅ||bgcolor="#CCCCCC" colspan="10"|
|-
!1EF
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="2"| ||Ỳ||ỳ||bgcolor="#CCCCCC" colspan="12"|
|-
!201
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"| ||–||—||―||bgcolor="#CCCCCC"| ||‗||‘||’||‚||‛||“||”||„||bgcolor="#CCCCCC"|
|-
!202
|†||‡||•||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"| ||…||bgcolor="#CCCCCC" colspan="9"|
|-
!203
|‰||bgcolor="#CCCCCC"| ||′||″||bgcolor="#CCCCCC" colspan="5"| ||‹||›||bgcolor="#CCCCCC"| ||‼||bgcolor="#CCCCCC"| ||‾||bgcolor="#CCCCCC"|
|-
!204
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="4"| ||⁄||bgcolor="#CCCCCC" colspan="11"|
|-
!207
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="15"| ||ⁿ
|-
!20A
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"| ||₣||₤||bgcolor="#CCCCCC" colspan="2"| ||₧||bgcolor="#CCCCCC" colspan="4"| ||€||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"|
|-
!210
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="5"| ||℅||bgcolor="#CCCCCC" colspan="10"|
|-
!211
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"| ||ℓ||bgcolor="#CCCCCC" colspan="2"| ||№||bgcolor="#CCCCCC" colspan="9"|
|-
!212
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="2"| ||™||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"| ||Ω||bgcolor="#CCCCCC" colspan="7"| ||℮||bgcolor="#CCCCCC"|
|-
!215
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="11"| ||⅛
||⅜||⅝||⅞||bgcolor="#CCCCCC"|
|-
!219
|←||↑||→||↓||↔||↕||bgcolor="#CCCCCC" colspan="10"|
|-
!21A
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="8"| ||bgcolor="#CCFFFF"|↨||bgcolor="#CCCCCC" colspan="7"|
|-
!220
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="2"| ||∂||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"| ||∆||bgcolor="#CCCCCC" colspan="8"| ||∏
|-
!221
|bgcolor="#CCCCCC"| ||∑||−||bgcolor="#CCCCCC" colspan="2"| ||∕||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"| ||∙||√||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"| ||∞||∟
|-
!222
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="9"| ||∩||bgcolor="#CCCCCC"| ||∫||bgcolor="#CCCCCC" colspan="4"|
|-
!224
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="8"| ||≈||bgcolor="#CCCCCC" colspan="7"|
|-
!226
|≠||≡||bgcolor="#CCCCCC" colspan="2"| ||≤||≥||bgcolor="#CCCCCC" colspan="10"|
|-
!230
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="2"| ||bgcolor="#CCFFFF"|⌂||bgcolor="#CCCCCC" colspan="13"|
|-
!231
|bgcolor="#CCFFFF"|⌐||bgcolor="#CCCCCC" colspan="15"|
|-
!232
|bgcolor="#CCFFFF"|⌠||bgcolor="#CCFFFF"|⌡||bgcolor="#CCCCCC" colspan="14"|
|-
!250
|─||bgcolor="#CCCCCC"| ||│||bgcolor="#CCCCCC" colspan="9"| ||┌||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"|
|-
!251
|┐||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"| ||└||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"| ||┘||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"| ||├||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"|
|-
!252
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="4"| ||┤||bgcolor="#CCCCCC" colspan="7"| ||┬||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"|
|-
!253
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="4"| ||┴||bgcolor="#CCCCCC" colspan="7"| ||┼||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"|
|-
!255
|═||║||╒||╓||╔||╕||╖||╗||╘||╙||╚||╛||╜||╝||╞||╟
|-
!256
|╠||╡||╢||╣||╤||╥||╦||╧||╨||╩||╪||╫||╬||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"|
|-
!258
|bgcolor="#CCFFFF"|▀||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"| ||▄||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"| ||█||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"| ||▌||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"|
|-
!259
|bgcolor="#CCFFFF"|▐||bgcolor="#CCFFFF"|░||▒||▓||bgcolor="#CCCCCC" colspan="12"|
|-
!25A
|■||□||bgcolor="#CCCCCC" colspan="8"| ||▪||▫||bgcolor="#CCFFFF"|▬||bgcolor="#CCCCCC" colspan="4"|
|-
!25B
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="2"| ||▲||bgcolor="#CCCCCC" colspan="7"| ||bgcolor="#CCFFFF"|►||bgcolor="#CCCCCC"| ||▼||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"|
|-
!25C
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="4"| ||bgcolor="#CCFFFF"|◄||bgcolor="#CCCCCC" colspan="5"| ||◊||○||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"| ||●
|-
!25D
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="8"| ||bgcolor="#CCFFFF"|◘||bgcolor="#CCFFFF"|◙||bgcolor="#CCCCCC" colspan="6"|
|-
!25E
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="6"| ||◦||bgcolor="#CCCCCC" colspan="9"|
|-
!263
|bgcolor="#CCCCCC" colspan="10"| ||bgcolor="#CCFFFF"|☺||bgcolor="#CCFFFF"|☻||bgcolor="#CCFFFF"|☼||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"|
|-
!264
|♀||bgcolor="#CCCCCC"| ||♂||bgcolor="#CCCCCC" colspan="13"|
|-
!266
|♠||bgcolor="#CCCCCC" colspan="2"| ||♣||bgcolor="#CCCCCC"| ||♥||bgcolor="#CCFFFF"|♦||bgcolor="#CCCCCC" colspan="3"| ||♪||bgcolor="#CCFFFF"|♫||bgcolor="#CCCCCC" colspan="4"|
|-
!F00
|bgcolor="#CCCCCC"| ||bgcolor="#FFDDCC"|||bgcolor="#FFDDCC"|||bgcolor="#CCCCCC" colspan="13"|
|-
!FB0
|bgcolor="#CCCCCC"| ||fi||fl||bgcolor="#CCCCCC" colspan="13"|
|}
{| cellspacing="10" align="left" style="text-align:center"
!width="25%"| Lejendt
|bgcolor="#CCCCCC" width="25%"| nit jebruch
|bgcolor="#CCFFFF" width="25%"| frëijwellėsch
|bgcolor="#FFDDCC" width="25%"| för der Eijebedarref
|}
{{dronger}}
== Looer och noh ==
* de [[Adobe Glyph List]]
== Web Sigge ==
* [https://www.alanwood.net/demos/wgl4.html ''{{lang|en|Using special characters from Windows Glyph List 4 (WGL4) in HTML}}''] fum ''{{lang|en|[[Alan Wood]]}}'' (''op [[Englische Sprache|Änglesch]])
* [http://www.microsoft.com/OpenType/otspec/wgl4.htm ''{{lang|en|WGL4.0 Character Set}}''] op ''{{lang|en|[[Microsoft Typography]]}}'' (''op Änglesch)
[[Saachjrupp:Kompjutorëij]]
5y04w29zwqo4y7uynd85senhvoeq8vd
Kieler Wääch
0
349106
1611253
1610160
2026-04-08T00:00:39Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611253
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Kieler_Woche.JPG|miniatur|left| D Scheffe en d Hafen va Kiel beij d Kieler Wääch em Joohr 2006]]
D '''Kieler Wääch''' es ön [[Regatta|Rejatta]], di vöör [[Segelschiff|Sejelscheffe]] jäddes Joohr ä [[Kiel]] stattvängt. Öt es d jrüüdste Voranstaltung, die öt vöör d Scheffe op d [[Welt|Wält]] jitt.
[[Beld:Bootsklasse pirat.jpg|miniatur|Enn van d Rejattes beij d Kieler Wääch]]
==Jätt va Vreuer==
Aajevange hat dat am [[23. Juli]] [[Joohr 1882|1882]]. Va do a vängt jeddes Joohr ä Kiel de Rejatta statt. Watt vöör di Kieler ävver dozo jehüüd es ön jruuße [[Kirmes|Kermes]] un ö [[Feuerwerk|Vüürwerk]], dat sisch jeweiche hat. D Kermes es öt jrützde Volksvest va [[Bundesrepublik Deutschland|Nordddütschland]].
Ävver d Kieler Wääch hold net mä d Kieler us d Löucher. Och Hömmele Turiste, jeddes Joohr send dat öm d 3 Milliune, wälle sisch dat Spektakel akikke.
==Rejatta==
Watt d [[Mensch|Lüüh]] no Kiel träckt send d Rejattas. D meetste vange an d [[Schilksee]] a ävver och dr Wääch an d Förde entlang jehüüd dozo.
An di Rejattes nemme öm d 5000 Sejelboote deel, wovan onjeväär 2000 beij Rejattes metmaache.
Bekannt un döck em Fernsehe jezeecht weed d Windjammerparaad. Dobeij vaare d jruuße Segelscheffe, doronger döck d [[Gorch Fock|Jorch Fock]] an d Köste vorbeij un zeeje sisch öt Volk, dat met Stative un Kameras alles vasshäld.
== Websijje ==
* [https://web.archive.org/web/20110719052128/http://www.kieler-woche.de/ Jätt övver d Kieler Wääch]
* [https://www.esys.org/regatta/kielhist.html Jätt va Vreuer]
ecgxlousvpaoy8mue2meyne02aa1bmz
Princessje van d Stääre
0
349549
1611265
1610856
2026-04-08T00:01:48Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611265
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Image:Romblon in Philippines.svg|thumb|Wo öt Scheff ongerjäng]]
Dat Scheff '''Princess of the Stars''', watt op [[RiS|Ripoarisch]] ''Prinzessje van d Stääre'' heecht, es ön [[Fähre|Fäähre]], di d Filipino Scheffvaahrtsjesellschaf jehood. Se voor Sträkke tösche d Insele van d [[Philippinen|Filipine]]. Am 22. Juni 2008 sunk öt Scheff beij önö [[Taifun|Teifun]].
==Jätt övver öt Scheff==
Öt Princessje wood 1984 jeboud un fassde 23824 BRT. Öt Scheff woch 181 m lang un 29,40 m breed. Dr Deepjang looch beij 6,78m. Wenn d Fäähre jott met Lüüh volljestoppd weed, dann paaße 1992 Mensche dorop.
==Dr Ongerjang==
Am 21. Juni laat dat Scheff va [[Manila]] aaf un voohr Richtung Cebu City. Öt weed ajenomme, dat tösche 700 un 800 Mensche a Bort woore. Am spiihe Ovend van dr 21. Juni sand dat Scheff önö Notruf. Öt hod Ärjer met d Maschine en dr Sturm krääje. Dat woch en d Nööde van d [[Sibuyan Insel|Sibujan Insele]]. Zr Hölp wood ö kläng Boot jescheckt ävver dat kutt mä noch vasstelle, dat en öt Scheff ö Louch woch, öt zm Deel at onger Wasser woch un önö Hoof Duude em Wasser schwomme. Mä ö paar Lävende woode vonge. Dr [[Funk]] satz am 21. Juni jäje Meddach us. Onjeväär 24 Stond spiidr komm ö Rettungsscheff, kutt ävver känn lävende Mensche mi vänge.
Övverall wood jesood ävver öt woch mä jelonge, knapp 50 Lävende z vänge. Dä Rest van d Passajere bleed vorscholle. [[Taucher]] vorsöcke en dat ömjekippde Schiff z komme un hoffe noch Lüüh z vänge.
==Websijje==
* [https://web.archive.org/web/20080529223457/http://www.sulpiciolines.com/vessels.php?p=str Jätt övver öt Scheff]
* [https://www.gmanews.tv/story/102649/Some-of-the-deadliest-maritime-disasters-in-the-Philippines Övver öt Onjlöck]
7dbrmpuhl8dwdsqlstko1611teddert
Nelson Mandela
0
357413
1611211
1597457
2026-04-07T23:30:15Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611211
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Bill-Clinton-with-Nelson-Mandela.jpg|miniatur|left|Mandela met [[Bill Clinton]]]]
'''Nelson Mandela''' (* [[18. Juli]] [[Joohr 1918|1918]] ä [[Mvezo]], [[Transkei]], [[Südafrika]], † [[5. Dezember]] [[Joohr 2013|2013]]), dä eejentlich ''Rolihlahla Dalibhunga Mandela'' hosch, watt ösu völl wi „Aaß van önö Boom“ heescht, woch vreuer enne van d bekanndste Jechner van d [[Apartheit|Apartheed]] un dr 1. schwazze Präsident va Südafrika no öt Äng van d Apartheed.
== Sii Lääve ==
Nelson jehüüd öt Volk van d [[Xhosa]] a, studiierde un wood [[Jurist|Räätsvordriiner]]. Hä vorbraad 27 Joohre en ö Jevängnis va Südafrika. Mandela woch dreimoll vorhiirod un hod 6 [[Kind|Kenger]].
Dörch sing Zojöhürichkeet zo dr Stamm Xhosa jehood hä och zo öt Könnigshuus van [[Thembu]]. Hä vorbraad ön schünn Kengkheed oohne jruuße Schwiirichkeete. No Kniiß met d Rejiirung van sing Provinz vorloor hä si Amt un si Jeld.
No si Studium wood hä Räätsvordriiner un vong a, sisch en d Politik jäje d Apartheed z bötätije. 1942 troon hä dr [[ANC]] beij. No dr Siij van d [[NP]] wood hä dr Chef van der ANC. Hä wood vorhafft, ävver spiir vreij jesproche.
Dörch önö Vörvall em Joohr 1960, beij dem Schwazze erschooße woode, entscheed Mandela vöör sisch, dat öt nüüdich wöör, met Jewalt jett jäje d Apartheed z ongernemme. 1961 wood hä dr 1. Mann van dr bewaffnede Vleuel van dr ANC, watt häm ön lävenslang Jevängisstroof äbraat. Di solld hä zm Deel ob „Robin Ailand“ aavsetze.
1985 boone häm d Wisse a, hä kütt us öt Jevängnis vreij, wenn hä zosätt, nüüß mi jäje d Apartheed met Waffe ongernämme z wälle. Hä leehnde aav.
Am 11. Februar 1990 wood Mandela vreijjelosse. Hä vong zsamme met [[Frederik Willem de Klerk|Wellem de Klerk]] önö jewaltloose Wääch vott van d Apartheed.
1993 wood häm zsamme met de Klerk dr [[Nobelpreis|Nobelpriiß]] zojesproche.
No d Waahle em Joohr 1994 wood hä dr 1. schwazze Präsident va Südafrika. Hä däng si beitstes, öm oohne Jewalt dr Övverjang en önö apartheedvreije Staat z realiseere.
Em Juni 1999 troon Nelson Mandela als Staatspräsident zöröck.
== Websijje ==
* [http://www.anc.org.za/people/mandela.html Mandela-Biografie Övver der ANC]
* [https://www.nelsonmandela.org/ Nelson Mandela Faundeichon]
{{DEFAULTSORT:Mandela Nelson}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Pollitiker]]
2bcz8bbf9wkzk2ojuzpn7mbnf30d3w2
Wellem de Klerk
0
357425
1611290
1608120
2026-04-08T00:13:41Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611290
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Frederik Willem de Klerk.jpg|thumb|left|Wellem de Klerk]]
'''Frederik Willem de Klerk''' (*[[18. März|18. Määz]] [[Joohr 1936|1936]] ä [[Johannesburg|Johannisburch]], [[Südafrika]] - [[2021]]), dä op [[RiS|Ripuarisch]] ''de Klerks Wellem'' hesche wööd, woch va 1989 bes 1994 Präsident van d Republik Südafrika. Hä woch dr leitzte Präsident van ö sisch bekännend [[Apartheit|Apartheed]]rejiim.
== Si Lääve ==
Wellem woch dr Jong va Jan d Klerk, önö Senator en öt Parlament va Südafrika. Hä studiierde on wood spiir [[Jurist|Räätsvordriiner]]. Willem hiirode 1969 öt Marike un hodd met hör 2 Sööhn un 1 Doohtr. Seijt si Studium jehood hä d „Nänional Pati“ (NP), ön Apartheed ongerstötzende Parteij, a.
=== de Klerk en d Politik ===
Ajevange 1969 klomm hä en d Politik hüüdr un hüüdr. 1978 wood Wellem en öt Parlament jeroffe un bkleede a paar Menestrposte. 1989 löößde hä [[Pieter Willem Botha|Botha]] als Vörsetzende van d NP aav. Em Herbst van öt sälve Joohr wood hä och noch Staatspräsident. 1989 leed hä sisch als leitzte Präsident onger ö Aparheedsrejiim wääle.
En d Zitt va sing Präsidentschaf zerveel d Apartheed. Ajevange hod dat met Jespräche tösche d wisse Rejiierung un dr [[ANC]], öt Vreijlosse va Jevangene, doronger [[Nelson Mandela]], d Möjelichkeed, Schwazze en d NP op z nemme un dann öt Äng van d Apartheed-Jesetze.
Dörch d Waahrerjebnisse va 1994 wood dat Apartheedrejiim aavjelöst un dr ANC packde dr Sprong en d Rejiirung. Mandela lößde de Klerk aav, hä bleed ävver dr zweide Mann. Isch 1997 trock hä sisch us d Politik janz zöröck.
1998 leed hä sisch va sing Vrau Marike no 29 Joohr scheede un hiirode kott dono noch enns. 2001 storv Marike dörch önö Onvall met ö Auto. 2004 troon hä us d NP, di dr Namm ä NPP ändernde, uss.
== Websiije ==
* [https://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1993/klerk-bio.html Öt Lääve va de Klerks Welle]
{{DEFAULTSORT:Klerk, Wellem de}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Pollitiker]]
6y8d23ig0haj2rhaxegnkeda5vf3hyp
Südafrika
0
361421
1611131
1607724
2026-04-07T22:42:33Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611131
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Flag of South Africa.svg|thumb|Vaan va Südafrika]]
'''Südafrika''' es önö Staat ä [[Afrika]]. Öt litt an d Spetz em Süüde van öt [[Erdteil|Ärddeel]]. Südafrika had Köste an dr [[Atlantik]] un zm [[Indischer Ozean|Indische Ozean]] hen. Sing Nobbere send [[Namibia]], [[Botswana]], [[Simbabwe]] un [[Mosambik]]. [[Swasiland]] darf och net vorjeiße wääde. En d Medde van öt Land bvängt sisch dat Könnigkrisch [[Lesotho|Lesoto]].
Ä Südafrika lääve völl Völker, aajevange met d schwazze Stämm ävver och Äwanderer us [[Asien|Asie]] un [[Europa]]. Dat bedüüd, dat Südafrika önö Multi-Kulti-Staat es. Lang Zitt wood öt Lääve dörch d [[Apartheit|Apartheed]] jelenkt, di d [[Bure]] met hön Nationale Parteij [[NP]] am Lääve jehalde hodde. Ävver als [[Wellem de Klerk]] öt Rudr a [[Nelson Mandela]] övverjoov, wood us dat Land önö [[Demokratie|demokratische]] Staat met önö Hoof Schwierichkeete. D Weetschaf va Südafrika es d beitstentwäggelde ä Afrika.
2500 km Köste, ö Plato en ön Hüüde va 900 – 2000 m un Bärch met Spetze, di an d 3500 m komme, prääje öt Beld. Dodörch entstönd vorschiidene Wäärzone, di öt Planzewaxdom bstämme. Wüsteplanze waaße en d [[Kalahari]], di a Namibia jrenzt, tropische Planze stönd dojäje em Nordoste van öt Land. Selvs [[Schnee|Schnii]] välld en d Berch. Do Südafrika op di ongere Sii van d Ääd litt send d [[Jahreszeit|Joohreszitte]] jäjenövver [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]] vortuuscht. Dörch d Wäärtüpe lääve ä Südafrika mi als 20.000 ongerschiedliche Planzezoote. [[Wald|Bösch]] jitt öt ävver komm. Jenau wi beij d Planze lääve och völl Deere en öt Land am Kap. Völl vängt mo dovan ä Schotzjebiite wi dr [[Krüger Nationalpark|Krüjer Park]].
Dörch d völl Völker existeere och Hömmöllö Sproche, di jebrud wääde. 11 amptliche jitt öt en öt Land, wovan [[Großbritannien|Änglisch]], [[Afrikaans]] un d Zulu-Sproch d meetstjesprochene send. D änglische Sproch es ävver d wichtichste, di va s all vorstange un jesproche weed.
D jrüützde Stätte em Land send: [[Johannesburg]] met 4,4 Milliun Äwohner, [[Durban]] met 3,8 Milliun un [[Kapstadt]] met 3,7 Milliun Lüüh (2011). Zsamme lääve ä Südafrika knapp 48 Milliun Männsche.
Öt meetste jeld kütt döch dr Vorkoov va [[Gold|Jold]], [[Diamant]]e, [[Kohle|Koohle]] un [[Platin]] en öt Land. [[Tourismus|Turiste]], di sisch dat Land met sing Planze un Deere akikke welle, sorje zosätzlich vöör önä volle Jeldbüll van d Südafrikaner.
Watt Südafrika hü z Daaachs z schaffe maad es d jruuße Zaahl va Vorbräche un [[AIDS|Eids]]. D Arbeetslosichkeet sorcht dovöör, dat mi un mi Lüüh vorärme un irjendwi dörchkomme mösse. Ön Vörstellung, wi mo dat aajo söll had kenne un och dr Präsident em Joohr 2008 [[Thabo Mbeki|Tabo Mbeki]] vällt nüüß enn, dat flott helpt.
== Websiije ==
* [https://www.gov.za D Sii va Südafrika]
{{Navvi Shtaate Affrikka Süde}}
{{Navvi Shtaate Affrikka}}
[[Saachjrupp:Staat]]
7o7finiwj40v3utjrrn9xqvlff2fszc
Simbabwe
0
361448
1611050
1608888
2026-04-07T21:54:17Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611050
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Flag of Zimbabwe.svg|thumb|Vaan va Simbabwe]]
'''Simbabwe''' es ö Land em südlich [[Afrika]]. Öt entstäng us öt vreuere [[Rhodesien|Rhodesie]]. D derekte Nobberstaate send [[Südafrika]], [[Botswana]], [[Sambia]] un [[Mosambik]].
D jrüützde Stätte send [[Harare]] mit 1,6 Milliun Äwohner un Bulawajo, watt va ca. 653.337 Lüüh bewonnd weed (2012). I jans Simbabwe wonne ca. 16 Milliun Lüüh.
D [[Sommer]]e ä Simbabwe send wäm un vöch, en d [[Winter|Wenktere]] bliid d Temperatur beij 25°. Ävver en d hüüdere Jäjende kann öt sujar [[Frost|Vrooß]] jävve. Jraßland mit enkele Bööm maache dr jrüützde Deel van d Landschaf us.
Dr hüxde [[Berg|Bärch]] va Simbabwe es dr 2.592 M. huhe [[Inyangani]].
Dr jrützde Deel van d Simbabwer jehüüd zm Volk van d Shona. Donävver leeve ävver och völl Ndebele em Land. Di Zaahl van d [[Weiße|Wisse]] em Land nomm immer mi aav. Hüü z Daachs send dat mä noch onjeväär 28.000. Dat vüürde ävver zo jruuße weetschaftliche Probleme.
Ee van d jrüützde Probleme, di öt Land hat, es [[AIDS|Eids]]. Dodörch sterve ösu völl Lüüh, dat d Zaahl van d Simbabwer net mi steecht, sujar vällt. Öt weed dova ussjejange, dat tösche 24 un 35 % dora erkrankt send.
Simbabwe jäng us d vreuere änglische Koloni Südrhodesie hervöör. Nordrodesie wood zo [[Sambia]]. [[Joohr 1980|1980]] wood öt onaavhängich.
[[Robert Mugabe|Mugabe]] woor dr Präsident van öt Land. Hä es ärch omsträdde. Völl halde häm vöör önö [[Diktator]]. 2017 wood hä aafjesetz.
D [[Arbeitslosigkeit|Arbeitslosichkeet]] ä Simbabwe litt beij 80 %, d [[Inflation|Inflatiun]] beij 32 % (em Joohr 1998).
== Websiije ==
* [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/01-Laender/Simbabwe.html Informatiun van öt usswärtije Amt övver Simbabwe]
* [https://web.archive.org/web/20081024195135/http://www.gta.gov.zw/ Siij over Simbabwe]
* [https://www.nationmaster.com/country/zi-zimbabwe Simbabwe ä Zaahle]
{{Navvi Shtaate Affrikka Süde}}
{{Navvi Shtaate Affrikka}}
[[Saachjrupp:Staat]]
efvjmuqb762vsodb2agt57xsewz27b0
Tuur d Frongß
0
394582
1611202
1597200
2026-04-07T23:29:07Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611202
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Tour-de-France-2008.png|miniatur|left|D Tuur d Frongß em Joohr 2008]]
D '''Tuur d Frongß''', d Nät-Ripoaresch-Sprächende saare dora „Tour de France“ es enn van d bkanndste Radtuure, di önö Radrännvaahrer vaare kann.
D ischte Tuur vong [[Joohr 1903|1903]] statt. Van dat Joohr a jitt öt jeddes Joohr ö Ränne, ußjenomme woore di Joohre van dr [[Erster Weltkrieg|Ischte Weltkresch]] un dr [[Zweiter Weltkrieg|2. Weltkresch]]. Vam 1. bes zm leitzte Daach duurd öt onjeväär 3 Wäche. D meetzde Zitt weed dörch [[Frankreich]] jevvare ävver och di Nobberländer komme net z kott. Bekannd un sescher dr Duud vöör önö normale Radvaarer send d Sträcke dörch d Bärsch.
Em Joohr 2007 stalt sisch öruss, dat völl Vaahrer nojeholpe hodde, öm meujelischst jott do z stooh. [[Doping]] kutt bewesse wääde.
== Websiij ==
* [https://www.letour.fr/index.html D Siij van d Tuur d Frongß]
tdghz06yln4bhki686en4a69efkcuj4
Konzentratiunslajer Barth
0
464483
1611239
1609001
2026-04-07T23:58:30Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611239
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
Dat '''KZ Barth'''[http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=KZ_Barth&language=de¶ms=54.349259_N_12.719643_E_dim:2000_region:DE-MV_type:landmark] woch ö Usselajer van öt [[Konzentrationslager|Konzentratiunslajer]] [[KZ Ravensbrück|Ravensbröck]]. Öt wood em Joohr 1943 en d Nööhde van dr Ocht [[Barth]] opjebouwd, öm bellije [[Mensch|Lüüh]] z kriije, di vöör d [[Heinckel-Werke]] mallohrde.
== Wi öt aavong ==
En d [[Nationalsozialismus|NS-Zitt]] jäng öt d Lüüh en d Jäjend va Barth ärsch jott. Do woode Wärke jeboud un öt koom Jeld onger d Lüüh. Su maade s am 10. Juli 1936 do önö Vluchplatz am Rand va Barth op. Dä wood meetstens va d Heinckel-Werke jenotzt, denn di hodde en d Nööhde hön Werk.
== Öt Konzentratiunslager ==
Dörch dr [[Zweiter Weltkrieg|Zweide Weltkresch]] woode Lüüh, di zopacke kutte emmer knapper, dä Drock op d Firme ävver emmer jrüüßer. Su moote d Heinckel-Werke flotter un flotter [[Flugzeug|Vluchzeuje]] bouwe. Damet dat övverhaupt meujelich woch, satze s Jevangene us öt KZ enn. Dozo woode 6 Halle van dr Vluchhaafe ömzüngt, damet kenne vottloufe kutt. D ischte Lüüh, meetstens woore dat [[Judentum|Jüdde]] un Zijeuner koome em November 1943, 200 Mann, öm jenau z see. Ö paar Dach doropp koome noch ens 300. Un ösu held sich dat dra. Zsamme woode do övver 7000 Jevangene zm Werke jezwonge, [[Zwangsarbeiter|Zwangsarbeeder]], wi damols jesaat wood. 20 Natiune woore vortroone.
Di Lüüh jäng öt siihr schleet. Op 15 Quadratmetr moote 20 Persune en onbeheizt Zemmere schloffe. Jädder kräät 1 Däck, 1 Strüühmatt un ö kleng Koppkesse.
12 Stund wood 7 Daach d Wääch jewerkt, Daach un Naat.
Z Eiße joov öt ö dönn [[Suppe|Züppche]], jätt [[Ersatzkaffe|Muckefuck]] un 100 Jramm Bruut. Met völl Jlöck woch do jätt [[Butter|Botter]], [[Marmelade|Marmelad]] övv [[Käse|Kiiß]] dropp. [[Wurst|Woosch]] soore s sälde. Jädde Daach leefe d Jevangene met [[Hunger|Honger]] öröm.
Völl Jevange woode [[krank]], [[vorhöngere|vorhöngerde]] övv wood [[Erscheeße|erschooße]]. D [[Schwindsuch]]t koom övverall vöör.
== Öt Äng van öt Lajer ==
Am 30. Aprel 1945 wood öt Lajer opjejovve. D Kranke hod d [[Schutzstaffel|SS]] kott dovöör erschooße. Ä 3 Kolonne trocke d Männer van öt Lajer vott ä Richtung [[Rostock]], enn Jrupp [[Frau|Vrouw]]e kott dohänger. Enn Jrupp Vrouwe vorbleed em Lajer. Di solld als leitzte looß jo. Op eemol woore em Lajer all d SS-Lüüh vott un öt vluppde di Vrouwe, aav z houwe. Sei leeve en d nöxde Statt. Dat woch [[Ribnitz]]. Ävver do schnappde d [[Hitlerjurend]] d Vrouwe wärm un wool s allermol erschösse. D verblävve Lüüh va Ribnitz maade dönö ävver önö Strich dörch d Rächnung. Kenne passeerde jätt. Di anger Vrouwejrupp koom ongerwääß och vreij.
== Jedänkstätt ==
1955 wood ön Jedänkstäät do jebouwd, wo öt Lajer vreuer stäng. Duude, di moch vonge hodd, woode vornönftich bejraave. 1966 entstäng ön neu Jedänkstätt un d Duude woode wärm öns ömjebädd un zsamme met welche us ö [[Massengrab|Massejraav]], dat moch töschebee vonge hott, bejraave.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.dok-barth.de/ www.Dok-Barth.de – Vorein, dä sisch öm di Jedänkstätt kömmert]
* [https://web.archive.org/web/20101011040011/http://www.buergerhaus-rostock.de/pdf/Tafel_Barth_1.pdf KZ Barth]
* [https://web.archive.org/web/20050519215052/http://www.buergerhaus-rostock.de/pdf/Tafel_Barth_2.pdf KZ Barth]
* [https://web.archive.org/web/20071025031454/http://www.stadt-barth.de/gedenkstaetten.htm Watt do passeerd woch]
[[Saachjrupp:Nazizick]]
[[Saachjrupp:Holocaus]]
[[Saachjrupp:Konzentratiunslajer]]
nx0afry78z1uw4voe8qc5f65kjdw5jm
Fastelovenzjeck
0
464511
1610970
1603671
2026-04-07T20:41:16Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610970
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Rosenmontag-1890-koeln.jpg|thumb|Fastelovenzjecke em Zoch (1890)]]
Onger önö '''Fastelovenzjeck''' vorstehd mo önö Mensch vöör däm dr [[Fastnacht|Fastelovend]] mi wäät es als jedde angere Daach em Joohr. Do spelld öt Wäähr kenn Roll un do moss och dr leitzde Urlaubsdaach dra jlööve.
Vöör önö Fastelovenzjeck väng dr Fastelovend am [[11. November]] öm 11:11 Uhr a. Mo trefft sisch an enn aavjesproche Stell, döck es dat dr [[Marktplatz|Maat]] un do weed beij ö Jläsje [[Bier|Biir]], dö [[Köln|Kölsche]] bestönd do op [[Kölsch (Bier)|Kölsch]], d [[Düsseldorf|Düsseldorper]] op hön [[Altbier|Altbiir]], jeschunkeld un jesonge. Dat duurd dann ö Stöndche övv zwei un dann jeet öt en d Altstadt, öm do dr Daach ussklenge z losse.
D Weihnachtsdaach halde önö Fastelovenzjeck zwar van öt [[Schunkeln|Schunkele]] aav ävver met sing Jedanke bliid hä ni witt vott van d vönvde Joohreszitt.
D Daach va [[Schmutziger Donnerstag|Vettdonnersdaach]] bes [[Veilchendienstag|Veilchediinsdaach]] jehüüre d Fastelovenzjecke un kenne weed s dova aavhalde, 24 Stond dr Daach op Jöck z see. Vöör völl Fastelovenzjecke es dr [[Rosenmontag|Rusemondaach]] met singe [[Rosenmonatsgszug|Zoch]] dr wichtichste Daach van öt Joohr.
Am [[Aschermittwoch]] es vöör önö Fastelovenzjeck dr Fastelovend z Äng un mo jeed zm Veschesse.
== Websiij ==
* [https://hpd.de/node/1194 Tillys Narrenfreiheit] (''ä [[Hochdeutsch|Huchdütsch]]'')
´
[[Saachjrupp:Fastelovend]]
eakm01p0j5f4ybetehzoubdt22pnpx4
Et kütt wie et kütt (Sproch)
0
464525
1610975
1608973
2026-04-07T20:42:02Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610975
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
'''Et kütt wie et kütt''' es önö Sproch. Ä [[Köln|Kölle]] jilt „Et kütt wie et kütt“ als zweide Parajraf van öt [[Köln|Kölsche]], manche saare och öt [[Kölsche Grundgesetz|Jrundjesetz vam Rhingland]].<ref>[https://www.muenic.de/koeln/grundgesetz.html Kölsche Jrundjesetz]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071220031709/http://www.beikircher.de/artikeldetailseite.php?id=10]</ref>.
== Wat öt bedüüd ==
Dä Sproch bedüüd, dat mo kenne Schess vöör dat ha soll, watt op enne zokomme kann. Dat lädd sisch doch net ändere. Alles weed ösu paßeere, wi öt vorjeseeh es. „Et kütt wie et kütt!“
== Fastelovend ==
Dä Sproch „Et kütt wi öt kütt“ woch öt Motto van dr Kölsche Fastelovendszoch em Joohr 1992.
== Quelle ==
<references/>
[[Saachjrupp:Shproch]]
5dvfpli97zap39n6ix342w4u3m3t88v
Sebastian Vettel
0
465384
1611035
1608173
2026-04-07T21:32:31Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611035
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Sebastian Vettel 2008.jpg|miniatur|left|150px|Sebastian Vettel]]
'''Sebastian Vettel''' (* [[3. Juli]] [[Joohr 1987|1987]] ä [[Heppenheim]]) es önö [[Bundesrepublik Deutschland|dütsche]] Vaahrer en d [[Formel 1]].
Dörch singe Siich em Aujus 2008 ä [[Monza]] wood hä dr jöngste Jöwänner däm d Formel 1 bes dohen jehad hod.
== Websiije ==
* [https://www.sebastianvettel.de/ Sing Siij]
{{DEFAULTSORT:Vettel, Sebastian}}
[[Saachjrupp:Mann]]
bf0uoinpb6fojd7oty7ccutqlzubh1l
Neroberch
0
465403
1611220
1603571
2026-04-07T23:35:44Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611220
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Neroberg 1900.jpg|thumb|Neroberch öm 1900]]
Dr '''Neroberch''' es önö Hövvel beij [[Wiesbaden|Wissbade]]. Hä es 245 m huch. Bekannt wood dr Neroberch dörch d [[Nerobergbahn|Neroberchbahn]], ön [[Berchbahn]], di dörch Wasser di Baahne op dr Berch deut.
Usserdem jitt öt ön [[Orthodoxe Kirche (Wiesbaden)|ortodoxe Kerch]] op dr Berch, di öt sisch luuhnt a z kikke. Wä ö ussjevalle Dröppche Wing probiire well, da kann ä Wissbade och Wing vam Neroberch drenke.
== Websiije ==
[https://www.stadtpanoramen.de/wiesbaden/wiesbaden_3.html Ö paar Beldcher vam Berch]
[[Saachjrupp:Berch]]
[[Saachjrupp:Wiesbaden]]
gnlr5obs30ry1j1o5scease83cmxe4h
Monika Hauser
0
465495
1611030
1609021
2026-04-07T21:29:59Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611030
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Monika-Hauser-2004.jpg|miniatur|left|Monika Hauser]]
'''Monika Hauser''' (* [[24. Mai]] [[Joohr 1959|1959]] ä [[Thal]] en d [[Schweiz]]) es ön Vraueärztin un d Jewännerin van dr [[Alternativer Nobelpreis|Alternative Nobelpriiß]] em Joohr 2008. Hüü läävd Monika ä [[Köln|Kölle]].
Öt Monika jründe dr Vorein „[[medica mondiale]] e.V“. Dä setzt sisch vöör d Rääte van d Vraue enn.
Hauser solld öt Bundesvordiinstkrüzz vorlinnt wääde ävver Monika leehnde dat aav.
== Websiije ==
* [https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/monika-hauser/ Övver Monika Hauser]
* [https://web.archive.org/web/20120721205544/http://www.medicamondiale.org/ueber-uns/auszeichnungen/ Iehrunge fum Monika Hauser] (''op [[dütsch (Shprooch)|dütsch]]'')
{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Hauser Monika}}
[[Saachjrupp:Frau]]
4jjrs8pon7a65j32mxg8ingl858dz9y
Alternative Nobelpriiß
0
465496
1611209
1603002
2026-04-07T23:30:08Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611209
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Rightlivelihoodaward.jpg|mini]]
Dr '''Alternativer Nobelpriiß''' weed jäddes Joohr a Lüüh un Orjanisatiune vorjävve, di jätt Praktesches vöör d [[Mensch|Mänsche]] deed. D viir Jewänner pro Joohr könne sisch dat Priißjeld va 200.000 [[Euro|€]] deele.
''Jakob von Uexküll'' hat 1980 dat Jeld gestiffted dat jäddes Joohr a d Jewänner ussjejovve weed.
Jenau wi dr [[Nobelpreis|Nobelpriiß]] weed och dr alternative Nobelpriiß en öt [[Reichstag|Reichsdaachsjebäude]] va [[Stockholm]] verjävve.
== Websiije ==
* [https://www.rightlivelihood.org/ Övver d Orjanisatiun]
[[Saachjrupp:Iehrung]]
8glriuqf6ntzls9w08vvzcpnxgoimy5
Josephine Baker
0
465498
1611115
1603980
2026-04-07T22:34:43Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611115
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:JosephineBakerBurlesque.JPG|miniatur|left|Josefin Beiker]]
'''Josefin Beiker''', ä Änglisch hosch sö '''Josephine Baker''' (* [[3. Juni]] [[Joohr 1906|1906]] ä [[St. Louis]], [[Missouri]], [[United States|[USA]]; † [[12. April]] [[Joohr 1975|1975]] ä [[Paris]]) wood als '''Freda Josephine McDonald''' jeboore un woch ön Tänzerin un Schauspellerin uss [[Frankreich|Frankreisch]].
Öt Josefin läävde als ärm Mädche ä St. Louis un ärläävde do dr Rassehass jäje d Schwazze met. Hör Mamm zwong Josefin önö Mann z hiirode, dä völl älder woch. Dat jäng at no ö paar Wääche scheev un seij leete sisch scheede. En di Zitt veel höre ischte Optrett en ö [[Theater|Theatr]].
Em Joohr 1921 hiirode Josefin ö zweide Mol. Dat heeld ävver och net. Dä Naam Beiker van höre Ekx Beikers Will beheld s ävver beij.
Em Theatr fluppde alles. Met 16 Joohr troon s ä [[Philadelphia]] op. Wiir jäng öt met [[New York City|New York]], [[Paris]], [[Brüssel]] un [[Berlin]]. Öt Volk woch böjeistert un s sproche van d Schwazze Venus.
1937 wood Josefin Beiker önö Franzuuß. D Zitt van dr [[Zweiter Weltkrieg|Zweide Weltkresch]] troon öt beij d französische Soldate op. Öt maade dr Vluchsching un werkde sujar vöör dr Jeheimdeenst.
Am 8. April 1975 wood hör Lääve än d Schau „Josefin“ opjevüürt. Dat solld an 50 Joohr op d Büühn erinnere.
Josefin Beiker storv am 12. April 1975 ä Paris und wood ä [[Monacco]] bgraave.
== Websiije ==
* [https://www.zeit.de/2006/01/A-Baker?page=all Jätt övver Josefin Beiker]
{{DEFAULTSORT:Baker, Josephine}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Tänzer]]
65ayh7jpyzfzaf0sl9j9f7zslfdgzum
Schleesėsch (Shprooch)
0
465653
1611106
1608882
2026-04-07T22:30:03Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611106
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch|}}
[[Image:Schlesien Karte Dialekte Vorl%C3%A4ufig.png|thumb|200px|Untergliederung des Schlaescha|right]]
Et '''Schleesėsch''' es ene Knubbel [[Shprooch]]e, wo de Lück di se kalle, sellver {{lang|sli|doas '''Schläsche'''}} udder {{lang|sli|'''schläsisch'''}} udder {{lang|sli|'''Schläs'sch'''}} för saare. Et jehööt zo de [[Oßmeddeldütsche Shprooche]] un wood en [[Schlesije]] jekallt, un kütt doh hück widder e beßje op.
== Dialekte ==
Schleesėsch kam mer opdeile en: (Ludwig Erich Schmitt (Hrsg.): Germanische Dialektologie. Franz Steiner, Wiesbaden 1968, S. 143)
* [[Gebirgsschlesisch]]
* [[Mittelschlesisch]]
* [[Neiderländisch|Neiderländisch]]
* [[Westschlesisch]]
* [[Südostschlesisch]]
Dat Nordböhmische jeheert deelwäis dozo.
== Websigge ==
* [https://web.archive.org/web/20111111215759/http://home.arcor.de/jean_luc/Deutsch/mundart/schlesien.htm Wie der Schlesier spricht]
* [http://www.breslau-wroclaw.de/de/breslau/history/sprache/?staet=A Die Sprache von Breslauern]
* [http://freenet-homepage.de/Breslau-Ansichten/mundart/index.htm Schlesische Mundarten um Breslau]
* [https://www.liegnitz.info/mundarten.html Schlesische Mundarten um Liegnitz]
nltx5patyws69oolq3zooddqsvaibl3
Braunau
0
465687
1611043
1603683
2026-04-07T21:34:12Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611043
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Braunau am Inn Stadtplatz.jpg|thumb|Braunau an dr Inn]]
'''Braunau''' es ö kleng Städtche, dat op de [[Österreich|österreischische]] Siih van dr [[Inn (Fluss)|Inn]] litt, onjeväär 15 [[Kilometer|Kilometr]] van di Stell vott, wo dr Inn un d [[Salzach]] zsammeloufe.
== Va vreuer ==
Öt ischte Moll wood dr Ocht Braunau em Joohr 788 no Christi Jeburt en d Bösch opjeschrävve. Damols hosch öt ävver noch net ösu. Dat duurde bes 1120. 1260 kräät Braunau d Rääte van ön Stadt, ävver 1380 jäng öt met Braunau bärchaav. Dörch önö Brand wood bo alles kapott jemaat. Dono paßeerde dat, wat völl Städt ä Jrenznööde paßeerde. Öt joov Kreesch un öt wood jeschooße un kapott jemaad.
Ävver 1889 wood ä Braunau enne jeboore, däm öt Jott sei Dank mä eemol jejovve hat. [[Adolf Hitler]] koom he op d Welt. Un dann wood 1938 noch enns övver Braunau jesproche. D dütsche Soldate mascheerde dörch öt Städtche no Österreich örenn. Dono wood öt reuisch ä Braunau.
== Braunau hü z daachs ==
[[Beld:Mahnstein.JPG|thumb|Dr Jedänksteee]]
Hüü es Braunau ö modern Städtche. De Lüüh werke he wi övverall op d Welt. Wä no Braunau kütt, dä väärt met öt [[Auto]] övv nämmt d [[Eisenbahn|Bahn]].
Ävver d meetste Turiste, di no Braunau komme, dönnt dat, öm sisch enn Stell a z kikke, dat Huuß, wo Hitler jeboore wood. Önö Stee vöör di Stell wiißt dorop henn.
== Websiije ==
* [https://www.braunau.at/ D Sii va Braunau]
[[Saachjrupp:Stadt en Österreich]]
hrbw9a52ol8yy56dybci27w24g6t8kn
Bernhard Kohl
0
465735
1611299
1601724
2026-04-08T00:14:16Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611299
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Bernhard Kohl 20070824.jpg|miniatur|left|Bernhard Kohl beij d Tuur d Frongß]]
'''Bernhard Kohl''' (* [[4. Januar]] [[Joohr 1982|1982]] ä [[Wien]]) es önö Radrännvaahrer us [[Österreich]].
En d ischte Joohre va sing Kariäre als Beroffsvaahrer voohr hä vöör öt Tiim van d [[Telekom]]. 2007 un 2008 wäähßelde hä no öt Tiim va [[Geroldstein|Jeroldstee]]. Föör öt Joohr 2009 ongerzeechnede Bernhard Kohl önö Vordrach beij dr beljische Rännstall Silence-Lotto.
Em Oktober 2008 joov ön französische Ziidung bkannt, dat s ä Kohls Blot beij d [[Tour de France|Tuur d Frongß]] Dopingmeddele jevonge hand.
== Websiije ==
* [https://www.bernhardkohl.at Kohls Websiij]
{{DEFAULTSORT:Kohl, Bernhard}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Berof (Sport)]]
imsku7gqfg5wj8wrh2y3otfmithzyua
Porta Nigra
0
465740
1611004
1610517
2026-04-07T20:49:05Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611004
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch|}}
{{Stadtpooz
|Beld=
[[Beld:Trier Porta Nigra BW 1.JPG{{!}}170px{{!}}vun druße jesinn]]
[[Beld:Trier Porta Nigra BW 3.JPG{{!}}170px{{!}}vun de Shtadt jesinn]]
|jebouwd=öm et [[Johr 180]]}}
De '''Porta Nigra''' es en ahle [[Römer|römesche]] [[Schtadtpooz]] fun [[Trier]].
Dat es ene [[Latteijn (Shprooch)|lattäjnesche]] Name, dä ävver eetz ussem [[Meddelallder]] shtammp, un woh mir ''de schwatze Pooz'' för saare däte. Dohmohlß hät mer ävver och et <span style="font-variant:small-caps">{{lang|la|Porta Martis}}</span> doför jesaat, ''däm [[Mars]] singe Pooz''. Hück sare se en dä Shtadt fö jewööhnlesch bloß ''de Porta'' doför. Jebouwt woode eß se esu aff [[180 (Johr)|180]], janz jenou weiß mer dat nit. Aanfänglesch wohr di Pooz hell, ävver di Shtäijn woote övver de Johre düüster un schwatz, dat kohm fum [[Verweddere]]. Di Pooz hät övver de Zick en paa Aanboute krääje, di hück widder fott sin, un annder verloore, di se aanfangs jehat hät. Hück weed se als e [[Wohrzeiche]] fun Trier aanjesinn, un de [[United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|UNESCO]] hät se op de Leß mem [[Weltkulturerbe (UNESCO)|Weltkulturerbe]] jedonn.
== Wi di Pooz jebout wood ==
[[Beld:Trier Porta Nigra Modell.jpg|thumb|left|e Modell, wi de Porta Nigra en de [[Römerzick]], em [[veete Johongert]] looch]]
Mer schriive et [[Johr 180]], onjevähr, un wat mer hück als Trier kenne, heeß noch [[Augusta Treverorum]], dat es [[Latteijn (Shprooch)|lattäjnesch]] för ''em [[Augustus (Kaiser)|Augustus]] sing Shtadt em Land fun de [[Treverer]]''. De Treverer wohre enne [[Järmane|järmanesche]] [[Shtamm (Volk)|Shtamm]] en dä Jääjendt. Do woht ene neue Zohjang en de Shtadt fum Norde, un ene neue Ußjang, jebruch. Mer wohr nämmlesch jrad en neu [[Shtadtmoor]] aam opreschte. Dodoför woht [[Sandshteijn]] jenumme. Spääder es dat en Verjesseheit jeroode, wann di Pooz jenou jebout wood, un mer hät en Zick lang aanjenumme, et wöhr eets em [[3. Johongert|drette]] udder esujaa em [[4. Johongert|feete Johongert]] jewääse, dat hät sesch ävver nit dorschjesatz.
Di zweij Name för di Pooz, <span style="font-variant:small-caps">{{lang|la|Porta Nigra}}</span> un <span style="font-variant:small-caps">{{lang|la|Porta Martis}}</span>, sin ävver et eets en enem Booch uss_em [[12. Johunndot|zwöllefte Johrhongert]] ze lässe jewääse, dä <span style="font-variant:small-caps">{{lang|la|[[Gesta Treverorum]]}}</span>. Do heijs_et övver de Treverer:
„''Se nannte se de Mars-Pooz noh däm [[Mars (Jott)|Mars]], dä se als dä [[Jott (römesch)|Jott]] fum [[Kreesch]] ansooche; wann se erus trockke för en der Kreesch ze jonn, do sen se uß dä Pooz eruß mascheert. De Schwatze Pooz woot se ävver jenannt wäje dä Truuer, met dä se dorsch di Pooz zeröck heim kohme, wann se uss_em Schlaachfeld fott jerannt, un affjehoue wohre.''“
Et weed wall esu sinn, dat de Jrönd för di Name e betzje en [[Lejänd]] sin. Jedenfalls hät dä Schriiver dohmohls jejleuf, dat die Shtadt Trier em [[Johr 2003 för Krestus]] fun dä Treverer jebout woode wöhr. En Wohrheid eß se öm [[16 för Krestus]] eröm fun de Römer jejröndt woode.
== Belder ==
<gallery>
BEld:Trier Porta Nigra BW 2.JPG|Feldsiij
Beld:Porta_Nigra_Innenansicht.jpg|Porta Nigra va Enne
Beld:Porta_Nigra_Bilck_auf_St_Gangolf.jpg|Bleck us d Porta Nigra opSt.Gangolf
</gallery>
== Websigge ==
{{Commons|Porta Nigra}}
* [https://web.archive.org/web/20070928080528/http://www.trier.de/tourismus/sehenswertes/porta.htm offizielle Website der Porta Nigra]
* [http://www.stadtpanoramen.de./trier/porta_nigra.html Porta Nigra StadtPanorama] - Interaktives 360° Panorama - auch in großen Bildformaten
* [https://web.archive.org/web/20070927233933/http://www.trierer-orgelpunkt.de/360portanigra.htm 360-Grad-Panoramaaufnahme Porta Nigra/Simeonstraße]
* [https://www.moseltouren.de/1-trier-bernkastel-kues/1-01a-porta-nigra/ Ausführliche Geschichte der Porta Nigra]
* [http://www.die-roemer-online.de/staedte_bauwerke/trier/bauwerke/porta.html die-roemer-online.de Die Porta Nigra (deutsch)]
* [https://web.archive.org/web/20090220224032/http://www.markaurel.de/portanigra.htm Bild der Porta Nigra zur Römerzeit und nach der Entkernung]
* [https://web.archive.org/web/20070926221430/http://www.markaurel.de/mittelalter/portanigra.htm Zwei Bilder der Doppelkirche im Mittelalter]
* [https://web.archive.org/web/20070927001008/http://www.ewetel.net/~norbert.fiks/rab/rab06.html Briefmarken mit der Porta Nigra als Motiv]
* [http://bwpc08.fh-trier.de:8080/kuDb/servlet/ortObj?aktSchluessel=3178 Kulturgüter in der Region Trier]
* [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0128-2-17 Linde, Peter Adolph: Die Porta Nigra und das Capitolium der Treviris (1852)]
[[Saachjrupp:Shtadtpooz]]
e7ukdjlu0u76ff011ch829u38ra9qdx
Pokanoket
0
465789
1611241
1603780
2026-04-07T23:58:37Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611241
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
D '''Pokanoket''' di och ''Pocasset''' heesche, send önö Indianerstamm. S jehüüre zo d [[Wampanoag]]-Indianer. Vreuer läävde s en d Neuänglandstaate [[Rhode Island|Rowd-Ailand]] un [[Massachusetts|Mässächusäts]].
D bkanndste Häuptlinge van dä Stamm wore Massasoit un sing Sööhn Wamsutta un Metacomet. Dörch dönö entstäng dr Kontakt zo do wisse Äwandorer.
Z Äng jäng öt met dr Stamm dörch dr King Philips Kresch.
== Websiije ==
*[https://pokanoket.us/ Informatiune övver dä Stamm]
[[Saachjrupp:USA]]
cyvmfaxm43fjdfnivm9v3yv0w0xbz8b
D Sendung met d Muuß
0
465793
1611327
1591273
2026-04-08T00:29:58Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611327
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Sendung mit der Maus.jpg|miniatur|right|D jruuße Muuß op d Büühn]]
'''D Sendung met d Muuß''' es ö Fernseehprojramm, dat d [[ARD]] vöör Kenger ussstraahlt. Ajesproche wääde solle Kenger em Alder va önjeväär 5 bes 100 Joohr un äldr.
=== Jätt va vreuer ===
Öt ischte mol leef di Sendung em [[Joohr 1971]]. Ziihl es öt, d Kenger Spaß am Liire z vormittele. Seij solle op ön schünn Art un Wiiß liire, dat öt Vreut mache kann, jät z ervaahre. Di Sendunge komme van alle möjeliche Fernseehanstalte, dat heecht van dr [[WDR]], dr [[RBB]], dr [[SR]] un van der [[SWR]].
=== Öm watt jeet öt en d Sendungen? ===
Am beitste vorsteeht mo dat, wenn ma sisch Theme akikkt, övver di je jät jezeecht weed. So wääde Vroohre beantwood wi „Woröm es dr Hemmel blau?“, „Wisu vlütt ö Vluchzeuch?“ övv „Wisu es ön Banan scheev?“. Dörch d Sendunge kann d ARD ävver och önö Hoof Knöpp vordeene, denn anger Länder zaahle jäähr düühr Jeld dovör.
=== D jruuße Muuß ===
Nävver d Muuß em Film treent d Muuß och op d Büühn op. Önö [[Mensch|Mänsch]] en ö Kostumm van ön Muuß sorcht vöör Vreud beij d Kenger vöör d Büühn.
== Websiije ==
* [https://www.die-maus.de/ Die Seite mit der Maus]
[[Saachjrupp:Fernsehn]]
0iywqnq4q0ogeg0jwvmmzr3hdf52dpf
Perwis Kambachsch
0
465807
1611310
1589947
2026-04-08T00:21:47Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611310
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
'''Perwis Kambachsch''' es önö Ziidungsmänsch us [[Afghanistan|Afjanistan]]. Hö wood van ö afjanisch Jericht zm Duud vorurdeelt. Dat Urdeel wood ävver en d Töschezitt ä 20 Joohr [[Gefängnis|Klingelpötz]] ömjewandelt.
Perwis Kambachsch hod us öt Netz van ön islamische Siij önö Artikl öraavjelaane un dm sing Ziidungskolleje zr Diskussiun jejovve. Öt jäng öm d Rääte, di Vraue em [[Islam]] hand. Öt Jericht sooh öt als ärwesse ä, dat Perwis Kambachsch sisch dörch di Texte övver dr Islam lostisch jemaat had. Hä wood zm Duud vorurdeelt.
No dat Urdeel joov öt önö weltwitte Opstand. Dat Urdeel woch ävver su entstange, wi öt dr Islam zo jesteeht. Öt wood sujar van dr Senat bstäticht.
Am 22. Oktober 2008 wood bkannd, dat dat Urdeel ä 20 Joohr Jevängnis aavjeändert wood.
== Websiije ==
* [https://www.welt.de/politik/article1623759/Student_droht_Hinrichtung_nach_Recherche_im_Netz.html Övver dr Vall in d Ziidung Welt]
* [https://www.bazonline.ch/ausland/naherostenafrika/story/26757616 20 Joohr Jevängnis]
{{DEFAULTSORT:Kambachsch, Perwis}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Ennzoteere!]]
be27t1l14ajv68myah7fm19wxi2c8au
Antoniuskapäll
0
465814
1611028
1602854
2026-04-07T21:29:42Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611028
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Antoniuskapelle (Kornelimünster) 30.jpg|miniatur|left|Antoniuskapäll ä Mönster]]
D '''Antoniuskapäll''' es ön Kapäll ä [[Kornelimünster|Mönster]]. S steeht op dr Wäch va Mönster no [[Breinig|Breenich]].
Dat Kerchehüssje wood em Joohr 1718 jebouwd, ävver ösu richtich väädisch es dat damols net woode. Dörch ö Ärdbeebe wood öt wärm kapott jemaad. Öt had dann ön janze Zitt jeduurt, ii dr Abt va Mönster dr Opdrach joov, d Kapäll wärm op z bouwe. Dat woch em Joohr 1781.
Dono had sisch ävver noch döck jätt an d Kapäll jeändert. Dobeij wood us ö Dreiäck di Form, di mo hüü op dat Beldche sitt.
D Antoniuskapäll jehüüd zo en Jrupp va vönf Kapälle, di d Zentralkerch, öt Kluster va Mönster, ömjitt.
== Websiije ==
* [https://www.aachen.de/de/stadt_buerger/politik_verwaltung/stadtbezirke/kornelimuenster_walheim/sehenswuerdigkeiten_kornelimuenster/index.html Jätt övver Mönster]
* [https://www.abteigarten-komue.de/kornelimunster/korneliusmarkt.html#antoniuskapelle D Antoniuskapäll]
{{Commons|Antoniuskapelle in Kornelimünster|Antoniuskapäll ä Mönster}}
{{DEFAULTSORT:Antoniuskapall}}
[[Saachjrupp:Kerchejöbäude]]
nnhy5ho41mx51gzs31o1l36j6jx47dh
Burch Eltz
0
465849
1611266
1599498
2026-04-08T00:01:50Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611266
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
{{Schablon:Bursch Kaste|clear=right
|name=De Burch Eltz!
----
|Beld=[[Datei:Burg Eltz 2008.JPG |right|250px]]
----
|jejründt=[[12. Joohrhondöt]]
}}
D '''Burch Eltz''' es ön [[Burg|Burch]] an d [[Mosel]]. Völl saare, da töt enn van d schünnste Burje ä [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]] es. Dat Bouwwärk wood an dr Övverjang van d [[Eifel|Eefel]] no öt Maiveld jebouwd.
== Va vreuer ==
D Burch stammd us öt 12. Joohrhondöt, dat heecht öt es ö Bouwwerk us öt [[Mittelalter|Meddelaldr]]. Öt ischte mol tauchde d Naam em Joohr 1157 em Zosammehang met [[Friedrich Barbarossa]] en d Bösch op. Us di Zitt jitt öt noch dr [[Bergfried|Bärchfriid]] un önö Deel van öt Wonnhuuß.
Kott vöör 1268 deelde sisch d Eejedömmer dä Besetz op un Elias, Wellem un dr Theoderich, op Ripuaresch sätt mo dora dr Thei karate jäddr ö Stöck Burch. Su es dat bes hüü blevve.
[[Datei:Burg Eltz 2005.jpg|thumb|250px|Burch Eltz]]
== Dr Kniiß met Balduin va Luxemburch ==
[[Balduin von Luxemburg|Balduin va Luxemburch]] woohl si Jebiid op d Burch Eltz z vorjrößere. Dat paaßde ävver d Ritterslüüh net un s hand sisch weersatze. Es koom zo d [[Eltzer Fehde|Eltzer Feehde]]. Balduin va Luxemburch bouwde sujar d [[Burg Trutzeltz|Burch Trutzeltz]], öm va do us Burch Eltz onger Beschoss z nämme. Oohne völl kapott z mache, vonge d Eltzer un Balduin önö Wääch un d Burchlüüh woode Leehnslüüh van dr [[Trier|Triir]]er [[Erzbischof|Ärzbischoff]] Balduin.
== D Burch weed vorjrüßert ==
Tösche [[Joohr 1490|1490]] un [[Joohr 1540|1540]] wood an d Burch a jebouwd. D Rodendorfer Hüüsr koome dozo. D Naam Rodendorf kütt van d Hiirod tösche Katharine von Brandscheid zu Rodendorf un Hans Adolf zu Eltz.
Neu Aabouwte koome och tösche [[Joohr 1604|1604]] un [[Joohr 1661|1661]] an d Burch als öt Kempenicher Huuß jemuurd wood.
== Di Joohre dono ==
Völl Burje an dr [[Rhein|Rhing]] woode en dr Pfälzr Ärbfoljekresch kapott jemaad. Do hod d Burch Eltz flupp. Hans Anton zu Eltz-Üttingen woch önö huhe Militär un dodörch sorchde hä dovör, dat sing Burch janz bleed.
Em 19. Joohrhondöt wood d Burch wärm oppoliirt un op fing jemaad. Dovör kann mo sisch beij Jraf Karl va Eltz bedanke, dä dovöör önö Hoof Jeld locker jemaad had.
Hüü jehüüd d Burch dr Dr. Karl Jraf un Edle Häär van un zo Eltz-Kempenich, dä ävver sing Wonnök meeßtens ä [[Frankfurt a. Main|Frankfurt]] övv ä [[Eltville|Ältvill]] had.
== Jäät z lääse ==
Ute Ritzenhofen: ''{{lang|de|Burg Eltz, Deutscher Kunstverlag}}'' (2002), broschiert, 96 Sieje, ISBN 3-422-06248-3
== Websiije ==
{{Commons|Burg_Eltz}}
* [https://www.burg-eltz.de/ D Siij van d Burch]
{{DEFAULTSORT:Eltz, Burch}}
[[Saachjrupp:Burch]]
cn3pcccrhd1607rakg9q4dwlb9lo68g
Marmor
0
465868
1611248
1597470
2026-04-07T23:59:57Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611248
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:MarbleUSGOV.jpg|miniatur|left|Ö Stöck Marmor]]
'''Marmor''' es ön Zoot Steehn, di us [[Calcit]] övv us [[Dolomit]] besteet. Marmor jehüüd zo d [[Karbonat]]steen.
Marmor veel ävver net vam Hemmel. Hä entstäng, entstäng dörch önö Vorjang, dem mo Metamorphose nännt. Wann öt en d [[Biologie|Bioloji]] jitt, dat jitt öt och beij d Steen, en d [[Geologie|Jeoloji]]. Uss önö Ursprongsstee met winnichstens 50 % Karbonatjehalt beld sisch onger Drock va onjeväär 10 kBar un huhe Temperatur (400° C) dr Marmor. Döck sitt mo en dr Marmor noch d Karbonatknübbelcher.
== Eejeschafte ==
Marmor bsteeht us meddele un jruuße Mikrokristalle. Wöre di inzelne Kristalle saubr, dann wöch dr Marmor janz wiss. Ävver ö su saubr es dä sälde. Dodörch entsteeht d Marmorirung van dr Stee. Su jitt öt Marmor met önö schwazze, jääle, jrüne un oranje Stech. Wisse Marmor es dr wichtichste. Dä weet öt meetste jesood. Bkannd es dr wisse Marmor us [[Carara]].
== Marmor en d Konst ==
Marmor weed döck vöör Konstwerke jebrud. Di wisse Värv van d Stee un di Möjelichkeet, doruss schön Fujure un Säule z mache, maad däm besongisch jott jöeichnet. Wä sisch Kerche akikkt, dä kann ö Läddche dova sänge. Ävver och Kunstwärke wi d [[Venus von Milo|Venus va Milo]] zeeje dat jenau.
== Websiije ==
{{Commons|Marble|Marmor}}
* [https://www.geodienst.de/marmor.htm Jätt övver dä Stee]
[[Saachjrupp:Ennzoteere!]]
545exme0z8khu2t14ztpap84uxliagi
Louise Brooks
0
466016
1611178
1601739
2026-04-07T23:18:59Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611178
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Louise Brooks detail ggbain.32453u.jpg|thumb|Louise Brooks]]
'''Louise Brooks ''' (* [[14. November]] [[Joohr 1906|1906]] ä Cherryvale, [[Kansas]]; † [[8. August|8. Aujust]] [[Joohr 1985|1985]] ä [[Rochester]]) es ön [[Tänzer|Dänzerin]] us [[United States|Amerika]], di och dörch Rolle ä [[Stummfilm|Stommfilme]] bkannd wood.
Louise wood en ö kleng Dörp en Kansas jeboore. Dörch hör Mamm kräät öt [[Kind|Kengk]] Spass an d [[Musik]]. Hörö Nobber däng hör jätt a, „sexual abuse“ nänne dat d Amerikaner. Dat had höör Jevööhl va Leevde jöändert un Louise saad spiir, dat öt kenne normal Leevde empfänge kütt.
Louise vong öt Danze a un maade dat siihr jott. Op eemol kräät öt krach met hörö Chef un sooß op d Strooß. D Stell em Teatr woch vott. Ävver öt duurde mä ö paar Dach, do vong Louise wärm ön Stell, desmol beij d bkannd Jrupp „Ziegfeld Follies“. Dodörch wood [[Hollywood]] op hör opmerksam. Louise driinde Filme vöör [[Paramount Pictures]]. Dat woch 1925.
Als Louise [[Charlie Chaplin]] kenne liirde hod öt ö kodd Küddelche met hem.
Bes zm Joohr 1929 driinde Louise Brooks önö Hoof Filme ävver da passeerde dat watt völl [[Schauspieler|Schauspeller]] vassstelle moode. Dr [[Tonfilm|Tunfilm]] koom un d Stemm paasde net. „Net z bruche“, saad dr [[Regisseur|Rejisseur]] un uss woch dr Droom vam Film.
En [[Europa]] driinde Louise noch ö paar Filme. Su entstäng ä [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]] „Dö Bökß van d Pandora“ em Joohr 1929. Ävver och op datr [[Erdteil|Ärddeel]] satz sisch dr Tunfilm dörch un vöör Louise woch kenn Platsch.
Louise vorsoohd ävver wärm un wärm ä Filme Rolle z spelle. Su entstänge Filme met kotte Optrette bes en d Joohre 1938.
Am 8. August 1985 storv Louise Brooks an önö Häzzpaaf un wood ä Rochester bgraave.
== Jätt z lääse ==
*[http://www.goldensilents.com/stars/louisebrooks.html Jätt over Louise Brooks]
*[https://lenci-dolls.net/louise_brooks.html Höör Lääve]
mkzz2v17h5vftm6dfzut4hnaw51k3mm
Laurent Nkunda
0
466018
1611271
1592032
2026-04-08T00:04:59Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611271
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
'''Laurent Nkunda''' och '''Laurent Nkundabatware''' övv '''Laurent Nkunda Batware''' (* [[2. Februar]] [[Joohr 1967|1967]]) jenannd es önö vreuere jeneral us dr [[Kongo]]. Hüü z dachs es hä Schäf van d Rebelle, di en önö Deel van öt Land alles op dr Kopp stelle.
Va 2004 a kämpfde hä met sing RDC-Rebälle jäje d Rejiirung en öt land. Dobeij hand sing Soldate önö Hoof Vorbräche bejange. Öm dat z erkläre, saat hä dat hä d [[Tutsi]] vöör Verbräche beschötze mööd, di angere vöör hödde.
Em Oktober 2008 stönd sing Soldate vöör [[Goma]], en jrüßere Stadt van dr Kongo un send dobeij, d Stadt ä z nämme.
== Websiij ==
* [https://www.cndp-congo.org D Siij van d Rebälle]
6sw7rhzncjehpc6fwnwp4k5lubcal7l
Jrondschüll
0
466023
1611093
1599804
2026-04-07T22:13:47Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611093
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
D Jrondschüll es ön Schüllform ö [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]], [[Österreich]] un d [[Schweiz]].
Orsprönglich joov öt no dr [[Zweiter Weltkrieg|Zweide Weltkresch]] ä Dütschland d [[Volksschule|Volksschüll]]. Di wood no un no Ängs van d 60er Joohre dörch d Jrondschüll aavjelößt. Di Schüll es vöör Kenger em Aldr tösche 6 un 10, manchmol och 12 Joohre.
En os Kaiserzitt nannt mo d Jrondschüll Elementarschüll. Ävver dä Ussdrock weed ä Dütschland net mi jebrud.
Bes vöör kottem woode en enn Klass d Kenger us enne Joohrjang ongerricht, ävver dat hat sisch va 2007/2008 a jöändert. Ä [[Nordrhein-Westfalen|Noodrhing-Wäßßfaale]] un [[Berlin]] komme [[Kind|Kenger]] us 2 Joohrjäng zsamme. Dodörch weed erwaad, dat d schlau Kenger d schlääte metrisse.
Zm Ongerscheed va anger Schüllforme had d Klass en d Jrondschüll enne Klasseliihrer. Dä Liihrer söll d Klass van öt ischte bes öt leitzte Schülljoohr zr Siij stooh un vöör d Kenger dr Bezochsponkt see.
== Websiij ==
* [https://www.grundschulverband.de Jätt övver Schülle un dr Vorband]
[[Saachjrupp:Schüll]]
de34c2gvg0glqoog2m4z0o5oz90s24j
Hellije
0
466055
1611167
1603455
2026-04-07T22:49:35Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611167
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel op|Bönnsch}}
[[Beld:Fra Angelico 031.jpg|thumb|200px|Dr Hellije Benedikt von Nursia]]
E'ne '''Hellije''' eß e'ne [[Mensch|Minsch]], dä vür_em [[Gott|Herrjott]] e hellisch Lävve jeführt un sing [[Glaube|Jebodde]] jehaale hätt. Von imm wierd aanjenomme, dat e em [[Himmel|Hemmel]] beim Herrjott eß.
Jede Minsch eß noh de katholische Kirch zor Hellischkeet beroofe, ävver nur wennije führe e hellisch Lävve.
Die Minsche, die öffentlich e hellisch Lävve jeführt hann, weede vom [[Papst|Paps]] offiziell hellischjesproche un krië ne Jedenkdaach. Se dürfe beim Bädde aanjeroofe un veriehrt weede. Die Minsche, die em Stille e hellisch Lävve jeführt hann, hellisch un nett bekannt senn, hann ihre Jedenkdaach aan [[Allerheiligen|Allerhellije]].
== Websiij ==
* [https://www.heilige.de/ Hellije]
[[Saachjrupp:Kattoolesch]]
5oxjkvzq2s0jd42adkbdpre5wzhvsyq
Bremm
0
466061
1611095
1603488
2026-04-07T22:13:55Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611095
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Bremm.jpg|miniatur|left|Bleck op Bremm]]
'''Bremm''' es önö Wingocht an d [[Mosel]] un litt nävver [[Ediger-Eller]], va däm öt mä dörch dr [[Calmont]] jetrennt es.
Bremm had onjeväär 850 Äwoohner. [[Tourismus|Turiste]] komme meeßtens, öm op dr Calmont z klömme un dono ö Jlässje [[Wein|Wing]] z drenke.
Schrääch jäjenövver va Bremm litt d [[Klosterruine Stuben|Klusterruin Stuben]]. Dörch ön Bröck es Bremm met di anger Moselsiij un domet met [[Neef]] vorbonge.
== Websiij ==
* [https://www.bremm-mosel.de/ Övver Bremm]
[[Saachjrupp:Dorp en Rheinland-Pfalz]]
[[Saachjrupp:Mosel]]
q71ihcmprb4bvvbib7hc0zl9shoh35b
Klusterruin Stuben
0
466062
1611306
1591961
2026-04-08T00:15:13Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611306
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
{{Schablon:Bursch Kaste
|name=Klusterruin Stuben!
----
|Beld=[[Beld:Klosterruine Stuben 1.JPG |200px]]
----
|jejründt=[[Joohr 1137|1137]]
}}
D '''Klusterruin Stuben''' woch ö vreuer [[Kloster|Kluster]] van dr [[Augustinerorden|Aujustinerorde]]. Öt steeht an dr Rand van dr Ocht [[Bremm]] an d [[Mosel]].
== Sing Jeschichte ==
Öt vong em Joohr 1137 a, als dr Jrondbesetzer Egelolf önö Deel va singe Besetz an öt Kluster [[Springiersbach|Springiersbaach]] vormaade. Dorop solld ö Kluster jebouwd wääde, ä däm sing Doohter Nonn wääde solld. Seij wood d ischte Abtissin va Kluster Stuben. Dö janze Zitt ongerstäng Kluster Stuben öt Kluster Springiersbaach.
Öt wood flott ajevange und 1137 stäng at ösu völl, dat di Kerch dr [[Nikolaus von Myra|Hellije Nikolaus]] jeweiht wääde kutt. Dat Kluster woch ösu ussjelaad, dat 100 Nonne, öt weed va 100 Jongvraue övv Widwe jesproche, dorä Plaatsch hodde.
Damols loch das Kluster op ön Insel, Moselärm leefe op beede Siije öm das Klusterjebäude öröm. Doher nannte sisch die Nonne, d ''sorores de insula beati Nicolai in Stuppa'', watt ösu völl wi ''Schwestere von di St. Nikolaus-Insel'' heescht.
1140 koom noch jätt zm Kluster dozo. Su jehood d Kerch va Neef va do a zo Kluster Stuben. Dr [[Erzbischof|Ärzbischoff]] Albero schenkte di Kerch öt Kluster. 1184 koom och noch dr Hof Lönich dozo.
1208 kräät öt Kluster sing wichtigste [[Reliquie|Relikwie]], d [[Staurothek]]. [[Ritter]] Heinrich va Ulme hod di op önö [[Kreuzzug|Kreuzzoch]] ä [[Konstantinopel]] metjo losse. Bes dohin woch di in d [[Hagia Sofia]]. Dat Sanktuarium stammde us öt 10. Joohrhondöt. Vöör dat jo Stöck hod mo em Kluster ön besongisch Plaatsch, d Krüzzkapell.
Vöör 1352 jäng öt dat Kluster net jott. D Ernte wore su schläät, dat d Nonne dr Ärzbischoff va Triir bädde moote, winnijer Nonne em Kluster z losse. Di Zaahl va 100 wood isch op 40, dann op 30 öraav jesatze.
1512 koom prominänte Besöck. Dr Kaiser [[Maximilian I]]. övvernaade tösche d Klustermuure.
Richard va Greiffenklau sorchde dovöör, da töt em Kluster net mi ösu streng zojäng. Dat met di Kleer un och öt Vaaßte wood net mi ösu streng jenomme.
[[Beld:Klosterruine Stuben 2.JPG|thumb|250px|Dä Deel, wo d Nonne läävde]]
1695 wood di alt Klusterkerch aavjeresse un dörch ön neu, em spiijotische Stil jebouwde ärsatze. Äjeweiht wood di 1697. Di Muure send bes hüü z seeh un stelle di Ruin van d Belder do.
1789 wandelnde Kurfürst Clemenz Wenzelslaus va [[Trier|Triir]] dat Kluster en önö wältlich Voreijn öm.
1794 koome d [[Franzus]]e. D Nonne moote aavhouwe, un dat Kluster wood opjelößt. No önö Beschloss van dr Wiener Kongress us öt Joohr 1815 veel di janze Jäjend a Preuße un wood Besetz van dr Staat. Dä kutt ävver net völl domet aavange un vorsteijerde alles an d Nobberochte [[Bremm]], [[Ediger]] un [[Eller]].
1927 vong mo a, dat vorvallende Jemüür z sischere, denn d Lüüh wood klar, dat d Jeschichte van dat Kluster net vorjeiße wääde dorf.
Em Joohr 2001 vong mo domet a, en di Keije z buddele, Ussjrabunge nänne dat d Jeologe. Dobeij vonge s Reste van d vreuer Klusterkerch un och Reste van öt ald Klusterjebäude suwi Stöcker van d Krüzzkapell, wo vreuer d Staurothek opbewaahrt woode woch.
== Jätt övver dr Bouw ==
Van d vreuere Klusterkerch send alle Muure bes op d Westmuur erhalde. 45 m lang un 10 m breed es dat, wad övverich blävve es. Öt es noch z erkänne, wo d Bischtstööhl stänge, un och dr Krüzzjang kann mo noch dörch Löucher vöör d Daachbalke aahne. Dr Altar van d Kerch steeht hü z dachs en d Kerch St. Hilarius ä [[Ediger-Eller]]. Önö Steehaltar steht en d Reichsburch va [[Cochem]].
== Websiij ==
* [https://www.kloster-stuben.de/ D Klusterruin Stuben]
[[Saachjrupp:Kerchejöbäude]]
0l6pi6udk18rdrrivmrec7xbpuiy94p
Ediger-Eller
0
466063
1611190
1603542
2026-04-07T23:24:47Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611190
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:2006-07-10 ediger.jpg|miniatur|left|Bleck op Ediger-Eller]]
'''Ediger-Eller''' es önö Ocht an d [[Mosel]]. Hä litt nävver [[Bremm]] un es va d Ocht mä dörch dr Wingberch [[Calmont]] jetrennt.
Öt ischte Mol taucht Ediger-Eller, dat es dr Naam van d Ochte ''Ediger'' un ''Eller'', em Joohr 639 op. Wänn mo dono jeet, dat au Schärver us öt 2. un 3. Joohrhondöt jevonge wode, dann jitt öt Ediger-Eller sujar us d Römerzitt.
Dä Deel ''Eller'' woch 5. Joohrhondöt dr Setz van öt [[Kloster|Kluster]].
Önö Baahntunnel, met övver 4 km es dat dr längste Tunnel vöör d Baahn ä [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]], trennt Ediger van d Berch Calmont.
Wä net mä wäje dr Wing no Ediger-Eller kütt, dä soll net vorsümme, sisch di schünn Kerche a z kikke.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.ediger-eller.de/ D Siij va Ediger-Eller]
[[Saachjrupp:Veedel]]
qqyyapkneyu9f3u5idra0o6k9hwazoq
Klotten
0
466092
1611192
1603543
2026-04-07T23:28:19Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611192
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Klotten.jpg|miniatur|left|300px|Bleck op Klotten]]
'''Klotten ''' es önö Ocht an d [[Mosel]]. Öt litt önjeväär 5 km moselaavwärts va [[Cochem]].
Klotte litt tösche d Wingberch un d Mosel. Onjeväär 1300 Lüüh wonne he. Alle jepräächt dörch d Wing. Wingbuure un Wingkneipe jitt öt a jädde Äck.
D [[Burg Koraidelstein|Burch Koraidelstee]] litt op önö Hövvel am Rand va Klotte, kann ävver bo va jädde Äck us jeseeh wääde. Önö schünne Wääch vüührt bes do un önö angere wärm öraaf. Tafele erkläre watt öt övver dr Ocht z wässe jitt.
== Watt sich z kikke luuhnt ==
Wä eemol ä Klotten es, dä moss öt sisch net nämme losse, sisch d Kerch a z kikke. Och d [[Historische Fähre von Klotten|historische Fähre]], di Klotten met di anger Moselsiij vorbängt, es önö Bleck wäät.
== Websiije ==
* [https://www.klotten-info.de/ Jätt övver Klotten]
[[Saachjrupp:Dorp en Rheinland-Pfalz]]
7hh8ytom5sdeb7kbf4ltwu6lg19p9wv
Historische Fähre va Klotten
0
466096
1611245
1599005
2026-04-07T23:59:09Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611245
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Klotten Fähre.JPG|miniatur|left|300px|D Fähre va Klotten]]
D '''Historische Fähre va Klotten''' es ön ald Fähre, di [[Klotten]] met di anger [[Mosel]]siij vorbängt.
D Fähre weed an sisch net jebrud, bes zo d näkßte Bröck es öt net witt ävver d Vorwaltung va Klotten es öt wichtisch, di Fähre am lääve z halde un dä Fährmann maad öt Vreud, Persune, Vahrräähr un [[Auto]]s övver z setze. Usserdäm wood ö Seel övver d Mosel jespannd, di d Fähre net aavdriive lätt.
D Fähre veert bo jädde Daach un dat vam vreue Morje bes zm Ovvend.
== Websiije ==
* [https://www.klotten-info.de/ Jätt övver Klotten]
[[Saachjrupp:Verkiihr]]
[[Saachjrupp:Mosel]]
dvvxtvrzj19cgf196j0mbi84y93lztf
D Jeburt van d Venus
0
466099
1611331
1591267
2026-04-08T00:32:01Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611331
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|thumb|300px|D Jeburt van d Venus]]
Dat Beld '''D Jeburt van d Venus''' stammt va [[Sandro Botticelli]]. Öt zeecht d Jöttin [[Venus (Göttin)|Venus]]. Wä öt sisch akikke well, dä moss no d [[Uffizien|Uffizie]] no [[Florenz]] vaare.
== Watt öt zeecht ==
Dat Beld zeecht d Landung van d Venus an dr Strand va [[Zypern|Züpere]], ävver jedder nännt öt "D Jeburt van d Venus".
Venus steeht op ön Moschel. Jöttinne welle hör önö Mantel jävve, denn dä Wenk blooßt ärch an di Äck un Venus steeht jo [[Nacktheit|puddelnakß]] do öröm.
Dä Moohler hat jenau dr Strand jezeechnet, dobeij ävver net dorop jeacht, övv ösunn Planze övverhaupt do waaße könne.
Dr Liiv van d Venus es net wi en d Natur jemoohld. Dr Hals es völl z lang. Dat erinnert mi an dr Manerismus. Op jädde Vall es Venus siihr schünn dojestalld, ö nett Vrommisch hald.
Dat Beld es ee van d beitste Beld van d Moohlerei ä [[Europa]]. Öt vorherrlicht dr nakße [[Frau|Vraueliif]].
== Websiije ==
* [https://www.theoi.com/Gallery/S10.20.html D Venus de Medici, Vöörbeld vöör d Haldung van dr Liif va Botticellis Venus]
{{DEFAULTSORT:Jeburt van d Venus}}
[[Saachjrupp:Beld]]
fayztvqqlc0pq8uztcx36s0q9rhyfio
August Macke
0
466172
1611227
1610213
2026-04-07T23:49:04Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611227
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Bönnsch|}}
[[Datei:August Macke-Foto.jpg|thumb|August Macke 1913]]
'''August (Robert Ludwig) Macke''' (* [[3. Januar]] [[Joohr 1887|1887]] en [[Meschede]], [[Hochsauerland|Huhsauerland]]; † [[26. September]] [[Joohr 1914|1914]] södlich von [[Perthes-lès-Hurlus]], [[Champagne]]) wor e'ne deutsche Moler vom [[Expressionismus]].
== Läwe ==
Sing Neujier aan d'r Molerei wutt schon em älderliche Huß jeweck. De Vatter däät ahle Stesch sammele un Landschaffsbilder mole. Hä wochs en Kölle op, un eß 1900 met singe Äldere noh [[Bonn]] jetrocke. En Bonn hätt'e et Realgymnasium besök, un 1902 sing ierschte Aquarelle gemolt. Dier, Landschaffte un Minsche hann imm als Vürlaach jedeent.
1904 hätt'e et ierschte Skezzeboch aanjelaat. Insjesamp hätt'e en singem kuurte Läwe noch 77 Böcher produzeed. Zo dä Zick hätt'e die Bilder vom [[Arnold Böcklin]] entdeck un leet sich von dämm singer Molerei beenflusse. Späder fongk'e die Bilder vom Böcklin nimmie jood. Dat Skezzeboch öwer die Reis noh [[Italien|Italië]] (1905) zeisch stärk vereinfachte Probebilder, die mem Leesch spelle. Sing Bilder uss dä Zick sen düster un met wenisch Färwe jemolt.
En [[Basel]] hätt Macke Bilder von [[Impressionismus|Impressioniste]] kennejeliehrt, en Kunsrichtung, die domols en Deutschland kaum bekannt wor. Ierschte Bilder von imm versöke die jewonnene Endröck ze verarbeede. Bei eene von singe ierschte Reise noh [[Paris]] fongk'e die Bilder vom [[Édouard Manet|Manet]] besonders jood. Sing Skezzeboch däät'e met Bilder uss em Läwe von d'r Seine-[[Metropol]] vollmole. Enflöss vom [[Toulouse-Lautrec]] sen net ze leuschne.
Von 1904 beß 1906 hätt Macke de Kunßakademie Düsseldorf un dee Kunßjewerbescholl en Düsseldorf besök. Am Düsseldorfer Schauspellhuß hätt'e zenächs de Kostüme un Dekoratione für Macbeth von Shakespeare un Leonce un Lena aanjefärdisch. 1907 hätt'e en Paris de [[Henri Matisse]] kennejeliehrt, dämm sing Molerei inn stärk beéndröck hätt.
Beim [[Lovis Corinth]] leet sich Macke wigger ussbilde un hätt en dä kuurte Zick 15 Skezzeböcher aanjeläsch. Dodrin wore Vürlare von: Theater, Cafés un de Minsche von d'r Stadt.
<gallery>
Image:August_Macke_043.jpg|Selbstbildnis met Hot, 1909
Image:August_Macke_036.jpg|Bild von dä Frau von e'nem Könßler met Hot, 1909
Image:Macke indianer.jpg|Indianer, 1911
Image:August Macke 011.jpg|Unse Jaade met blöhende Rabatte, 1911
</gallery>
Wie en Paris hätt'e och en Berlin de Museë besök un sich met dä Moler von d'r [[Renaissance]] un vom 19. Johrhundert befass. Dodurch kom Macke aff 1909 met veel andere Moler en Kontack.
1909 hätt Macke et Elisabeth Gerhardt, die Doochte vom Carl Gerhardt, e'nem Bönnsche Ungernehmer jehieroat. 1910 trock'e met singer Frau aan d'r [[Tegernsee]]. Dodurch kräät mie Ideë un veel Entwöref uss singe Skezzeböcher hätt'e späder als jruße Bilder jemolt. Sing Motive wore noch immer de Minsche, de Landschaffte un Stillläwe. Am Tegernsee entstonten och Pastelle, aan dänne me die Enflöss vom [[Paul Cézannes]] erkenne konnt. Durch dä Enfluss von de französische Impressioniste hätt Macke lätzendlich zo singem eejenen Still jefunge.
Met [[Franz Marc]] wor'e befröndt. Met [[Wassily Kandinsky]], [[Alfred Kubin]] un em Franz Marc zesamme hann se de Könßlerjemeinschaff „[[Der Blaue Reiter|De blaue Reiter]]“ jejrönd, un unger dämm Naam drei singer Bilder 1911 en [[München]] ussgestalt.
Em Februar 1911 kom'e mit singer Frau widde zeröck noh Bonn en dat Huß aan d'r Bornheimer Stroß, wo'e sing mietste Bilder jemolt hätt. Hück eß en dämm Huß et Museum [[August Macke Haus]].
Dat Huß däät domols singem Schwiervatter Carl Gerhardt jehüre, dä doh en Firma hatt. Veel Bilder un Zeichnunge zeije deshalef Motive rond öm dat ehemolije Firmejeländ, wie me aan dämm Bild von 1911 „Unse Jaade met blöhende Rabatte“ sehe kann. Och de Viktoriabröck die op de andere Stroßesigg eß hätt'e en 22 Bilder jään jemolt.
Aff 1911 däät Macke net nur als Moler arbeede, sondern durch sing Kontackte zo beröhmte Moler un Museumsleiter konnte Ussstellunge für de [[Paul Klee]], [[Wassily Kandinsky]] un Vertreter von [[Die Brücke (Künßler)|Die Brücke]] orjanisiere.
<gallery>
Image:Macke Russisches Ballett 1.jpg|[[Ballets Russes|Russisch Ballett]], 1912
Image:August Macke 005.jpg|En Madame en jröner Jack, 1913
Image:August Macke Zwei Männer mit Frau.jpg|Zwei Männer met Frau, 1913
Image:August_Macke_033.jpg|Modefinster, 1913
</gallery>
[[Datei:August Macke Gedenkstein alter Friedhof Bonn 20080509.jpg|thumb|Jedenksteen für August Macke op em Ahle Kirchhoff en Bonn]]
Och op dä zweite Ussstellung em Johr 1912 von d'r Könßlervereinijung ''Der blaue Reiter'' en de Münchener Jalerie [[Hans Goltz]] wutten Arbeede von Macke jezeisch. En zosätzliche Fröndschaff me'm Franzuß [[Robert Delaunay]] hätt en in Kontack met d'r abstrakten Molerei jebraat. 1913 trok Macke en de [[Schweiz]]. Et wor et besste Johr von singem Schaffe. Aan singe Bilder konnt me die Enflöss von velle Könßler erkenne. Die Motive wore d'r Minsch un de Natur.
Op e'ner dreiwöchijen Reis noh [[Nordafrika]] bzw. [[Tunesien|Tunesië]] zesamme me'm [[Paul Klee]] un [[Louis Moilliet]] em Johr 1914 entstonten staaze [[Aquarell]]e. Hä däät Skizze un Fotos maache, die e späder zom Deel als Vürlaach für Öhlbilder jebruch hätt. Hä kom och imme widder noh [[Kandern]] em Südschwarzwald, wo'e vell Idee un Enfäll kräät.
En singen letze Bild [[:Image:August Macke 001.jpg|''Der Abschied'']] en düstere Färwe hatt'r vielleesch ad en Vürahnung, watt op inn zokomme sollt.
Macke eß am 8. August 1914 zom Kreeschsdeenß enjetrocke wudde un feel ad am 26. September en e'nem Jefech. Hä eß nur 27 Johr alt jewudde.
August Macke litt om Soldatekirchhoff von [[Souain]] bejrawe. Om Ahle Kirchhoff en Bonn wutt imm un singer Frau 1999 e'ne Jedenksteen noh Entwüref von singen Enkel, Dr. [[Til Macke]], jesatz.
E paar von singer Bilder wutten postum op d'r [[documenta 1]] (1955) un d'r [[documenta III]] em Johr 1964 en [[Kassel]] jezeisch. Am 26. September 1991 eß et August-Macke-Haus en Bonn eröffnet wudde. Unger dä Gäss wor och de Ministerpräsident von [[Nordrhein-Westfalen|Nordrhein-Wessfale]] [[Johannes Rau]], dä späder [[Bundespräsident]] jewudde eß.
== Bilder (Usswahl) ==
<gallery>
Image:August Macke 027.jpg|Mädche unger Bööm, 1914
Image:August Macke 023.jpg|Kairouan (III), 1914
Image:August_Macke_009.jpg|Felsige Landschaff, 1914
Image:August_Macke_024.jpg|Landschaff bei Hammamet, 1914
Image:Leute am blauen see.jpg|Lück am Blaue See, 1913
Image:August Macke Badende 1913-1.jpg|Badende, 1913
Image:August Macke Promenade 1913.jpg|Promenad, 1913
</gallery>
<!--
*1905, "Angler am Rhein"
*1907, "Elisabeth Gerhardt, Obst schälend"
*1909, "Selbstportrait mit Hut", [[Kunstmuseum Bonn]]
*1909, "Selbstbildnis", Bleistiftzeichnung, Nachlaß
*1910, "Segelboot", Öl auf Pappe, Sammlung Heumann, New York
*1910, "Frau, eine Blumenschale tragend", Öl auf Leinwand, Sammlung Dr. Bünemann, München
*1910, "Akt mit Korallenkette", [[Sprengel Museum]] [[Hannover]]
*1910, "Bildnis [[Franz Marc]]", [[Neue Nationalgalerie Berlin]]
*1911, "Elisabeth am Schreibtisch, Öl auf Pappe, [[Städtisches Museum (Kaiserslautern)]]
*1911, "Marienkirche im Schnee", [[Hamburger Kunsthalle]]
*1911, "Dorfstrasse mit Kirche in Kandern", [[Museum für Neue Kunst Freiburg]]
*1911, "Der Sturm", [[Saarland-Museum]], Saarbrücken
*1911, "Gemüsefelder", [[Kunstmuseum Bonn]]
*1912, "Kleiner Zoo in braun und gelb", Öl auf Leinwand, Privatbesitz
*1912, "Sparziergang am See", Öl auf Leinwand, Verbleib unbekannt
*1912, "Blondes Mädchen mit Buch", Öl auf Leinwand, Privatbesitz
*1912, "Im Zoo", Federzeichnung in "Der Sturm" V. Jahrg. 1915, Heft 21/22
*1912, "Leute auf der Straße", Pinselzeichnung, Nachlass
*1912, "Auf dem Sofa eingeschlafen", Aquarell, Privatbesitz
*1912, "Großes helles Schaufenster", Öl auf Leinwand, Sprengel Museum, Hannover
*1912, "Farbige Komposition (Hommage á Johann Sebastian Bach)"
*1912, "Vier Mädchen", Öl auf Leinwand, Kunstsammlungen der Stadt Düsseldorf
*1913, "Akte am Wasser", Öl auf Pappe, Privatbesitz
*1913, "Dame in grüner Jacke", Öl auf Leinwand, [[Museum Ludwig]], Köln
*1913, "Zwei Frauen vor einem Hutladen", Öl auf Leinwand, Sammlung Beck, Stuttgart
*1913, "Im zoologischen Garten", Federzeichnung, Privatbesitz
*1913, "Großer zoologischer Garten",(Tritychon) Öl auf Leinwand, Museum am Ostwall, Dortmund
*1913, "Farbige Formen I", [[LWL-Landesmuseum für Kunst und Kulturgeschichte]], [[Münster (Westfalen)|Münster]]
*1913, "Sonniger Weg", Westfälisches Landesmuseum für Kunst und Kulturgeschichte, Münster
*1913, "Promenade in Braun und Grün", [[Clemens-Sels-Museum]], Neuss
*1913, "Farbige Formen II", [[Wilhelm-Hack-Museum]], Ludwigshafen
*1913, "Hafen 22", Aquarell, Privatbesitz
*1913, "Blaugrüne Seiltänzerin", Öl auf Pappe, Verbleib unbekannt
*1913, "Herbstabend", Öl auf Leinwand, Verbleib unbekannt
*1914, "In der Manege", Kohlezeichnung, [[Clemens-Sels-Museum]], Neuss
*1914, "Weibliches Bildnis", (Rückseite von "Begrüssung" 1914), Öl auf Pappe, [[Suermondt-Museum]] Aachen
*1914, "Der Weg am Wasser", Kohlezeichnung, Nachlass
*1914, "Kinder am Brunnen", Öl auf Leinwand, Sammlung Bührle, Zürich
*1914, "Helle Strasse mit Leuten", Öl auf Leinwand, Privatbesitz
*1914, "Dorfstrasse", Aquarell, [[Wallraf-Richartz-Museum]], Köln
*1914, "Reiter und Spaziergänger in der [[Allee]]", [[Museum_am_Ostwall| Museum am Ostwall]], [[Dortmund]]
*1914, "Beflaggte Kirche", [[Städtisches Museum (Mülheim an der Ruhr)]]
*1914, "Hutladen", [[Museum Folkwang]], Essen
*1914, "Kathedrale zu Freiburg in der Schweiz", Öl auf Leinwand, Kunstsammlung NRW, Düsseldorf
*1914, "Strauß mit Gladiolen auf rosa Hintergrund", Öl auf Leinwand, Nachlass
*1914, "Rotes Haus im Park" [[Kunstmuseum Bonn]]
*1914, "Seiltänzer", [[Kunstmuseum Bonn]]
*1914, "Innenhof des Landhauses in St. Germain", Aquarell, Nachlass
*1914, "Kandern IV", Aquarell, [[Clemens-Sels-Museum]], Neuss
*1914, "Promenade", [[Staatsgalerie Stuttgart]]
*1914, "Lesender Mann im Park", [[Museum Ludwig]], Köln
-->
== Böcher ==
* Mathias T. Engels: ''{{lang|de|August Macke, Monographien zur rheinisch-westfälischen Kunst der Gegenwart, Band 1}}''. Verlag Aurel Bongers, [[Recklinghausen]], 1958.
* ''{{lang|de|Die Tunisreise. Aquarelle und Zeichnungen von August Macke.}}'' Verlag M. DuMont Schauberg, Kölle, 1958 (= ''{{lang|de|DuMont's Neue Kunst-Reihe}}''). ''{{lang|de|Das Buch enthält S/w- bzw. Farb-Reproduktionen von 12 Zeichnungen und 16 Aquarellen, die im thematischen Zusammenhang mit August Mackes Nordafrikareise entstanden.}}''
* Peter Dering, Margarethe Jochimsen: ''{{lang|de|Kontemplation und Glück: August Mackes Menschenbild.}}'' Verein August-Macke-Haus, [[Bonn]], 2000.
* Josef Niesen: ''{{lang|de|Bonner Personenlexikon}}'', Bouvier Verlag, Bonn 2007
== Websigge ==
{{Commonscat|August Macke|August Macke}}
* [https://www.august-macke-haus.de ''{{lang|de|August Macke Haus in Bonn}}''] (''op [[Hochdeutsch|dütsch]]'')
* [https://www.dhm.de/lemo/html/biografien/MackeAugust/ ''{{lang|de|Kurzbiographie Mackes vom Deutschen Historischen Museum in Berlin}}''] (''op dütsch'')
* [https://web.archive.org/web/20110917025149/http://www.augustmacke.de/ ''{{lang|de|Private Website über Macke}}''] (''op [[dütsch (Shprooch)|dütsch]]'')
* [http://www.sammlung-frieder-burda.de/content/deutscherexpr/macke/content.html ''{{lang|de|August Macke in der Sammlung Frieder Burda}}''] (''op dütsch'')
* [https://web.archive.org/web/20071006083627/http://www.the-athenaeum.org/art/by_artist.php?id=1340 54 W''{{lang|de|erke von August Macke}}''] (''op dütsch'')
* [http://cgfa.sunsite.dk/macke/index.html Werke bei CGFA] (''op dütsch'')
* [http://www.macke-august.de ''{{lang|de|Biografie, Werke und Literatur}}''] (''op dütsch'')
* {{DNB-Portal|118575864}}
{{DEFAULTSORT:Macke, August}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Möler]]
7ozl66vbehm14ok5xi3umfqy9xs6vkx
Zweide Weltkresch
0
466181
1611231
1609471
2026-04-07T23:49:39Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611231
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Wilhelm Keitel Kapitulation.jpg|thumb|Jeneralveldmarschall Keitel ongerschriivd d Kapitulatiunsurkund]]
Dr '''Zweide Weltkresch''' woch dr zweide jruuße [[Krieg|Kresch]] em 20. Jahrhondöt, em däm all di damalije [[Großmacht|Jruußmächde]] vorwäggeld woore. Bes zm Joohr 2008 joov öt kenne Kresch, ä däm ösu völl Lüüh öm öt Lääve komme send. Bes 2008 wood alleen mä en dä Kresch met [[Atomwaff]]e jekämpfd. Usserdäm, watt ävver och at em [[Erster Weltkrieg|Ischde Weltkresch]] passeerd woch, woode biolojische un chemische Waffe bönotzt.
D jenau Zaahl van d Duude us dr Zweide Weltkresch es net bkannd ävver öt weed dova ussjejange, dat tösche 55 un 60 Milliun Mensche hön Lääve voloore hand. Wä sisch jenau akkikt, wi dä Kresch aavleev, dä ställt vass, dat [[Kriegsverbrechen|Kreschvorbräsche]] vöör völl Duude vorantwortlich woore. Völl [[Zivilist]]e twoore betroffe. Zosätzlich veel en di Zitt van dr Zweide Weltkresch dr [[Holocaust]], watt met [[Konzentrationslager|Konzentratiunslajer]] wi öt [[Konzentrationslager Auschwitz-Birkenau|Konzentratiunslajer Auschwitz-Birkenau]] vorbonge es. Dörch dr Holocaust storve onjeväär 6 Milliun Mensche.
Dä Zweide Weltkresch vong z ongescheedliche Zitte a. Em [[Joohr 1937]] jäng di Schösserei tösche [[Japan]] un [[China]] looß. Dat woch onjeväär 2 Joohr bevöör dr Kresch ä [[Europa]] ussbroch. Am [[1. September]] [[Joohr 1939|1939]] övverveel [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]] dr Nobberstaat [[Polen|Pole]], dr Aavang van dr Zweide Weltkresch ä Europa.
== Watt zm Zweide Weltkresch ä Europa vüürde ==
Uss dr Ischde Weltkresch woore Staate ä Europa entstange, di angisch woore als vöör dr Kresch. Dütschland, vöör dr Kresch en van di stärke Länder, kräät s drövver un mood zaahle un aavjävve. Mo kann sisch vörstelle, dat d Dütsche dat ösu flott wi möjelisch ändere woohle. En di Zitt koome d Nationalsozialiste met [[Adolf Hitler]] op d Büühn. Hitler kutt mulle un vorzalld, watt d Lüüh hüüre woohle. Ävver d [[NSDAP]] woohl völl mi als ö paar Jrenze zörät rökke. S woohle ön neu Struktur ä Europa opbouwe.
En di Zitt veehl zosätzlich d [[Weltweetschaftskriiß]]. D bes dohen stärke Staate vorloore a Jeweet. D Staate [[United States|USA]], [[Frankreich]] un [[Großbritannien||Ängland]] schoffe ö Süstem, dat oohne Dütschland usskoom. Em Versailer Vordraach wood Dütschland vörjeschrävve, wat öt z do hod. Öt joov kenn Diskussiun tösch Partnere. Öt joov mä önö Zäddel met Opjaave, di Dütschland aav z werke hod. D Onmodd ä Dütschland woch jruuß ävver öt joov kenne Wäch us d Schlamassel. Dütschland wood alleen d Schold an dr Kresch jejovve.
En di Zitt schleefe ävver och di Lüüh ä Europa net, di di Situatiun vöör sisch notze woohle. Su koom ä [[Italie]] [[Mussolini]] a d Macht un d NSDAP notzde d Probleme va Dütschland och, öm stärkr un stärkr z wääde.
Watt d dütsche Vörstellung woch, kutt met knappe Wööd beschrävve wääde als „[[Danzig|Danzisch]] un [[Oberschlesien|Ovver-Schlesie]] mösse zöröck“.
=== D Situatiun van d NSDAP vöör dr Zweide Weltkresch ===
D Ziile van d NSDAP losse sisch en ö paar Sätz opschriive:
* D [[Judentum|Jüdde]] send an d [[Ischde Weltkresch]] schold.
* D internationale Finanzjüdde vororsache d schlääte weetschaftlische Situatiun va Dütschlands.
* Hitler ömschreev met dat Wood Sozialdarwinesmus dat Räät van dr Stärke, dr Schwache onger z bottere, ö Räät, dat hä spiir döck notzde.
* Hitlers Politik ziilde dohen, dr Oste onger sing Jewalt z brenge. Hä woohl dr Jermanetreck, dä no Süde un Weste jäng, no Oste länke. Hitlers Ziil woch dobeij [[Russland]], dat hä Dütschland ongerwerpe woohl. Ö Böndness met Italie woch dr ischde Schrett. Sälvs an önö Bond met Ängland daat Hitler ön Zitt lang.
Watt vöör d NSDAP ön jruuße Roll spelld, woch, dat s d Kontroll övver d [[Armee]] krääte. Dat woch ee van d ischde Ziile.
Su stalld Hitler an d dütsche Armee dä Opdrach, ä 4 Joohr äsätzbar z see un d dütsche Weetschaf solld och no 4 Joohr en d Laach se, önö Kresch us z halde. Am 5. November 1937 saad hä:
''Öt Ziil van d dütsche Politik es d Sescherung un dr Erhald van d dütsche Volksmass un s z Vormeehre. D dütsche Not hängd ävver van d Väälende Plaatsch aav. … D dütsche Zokonft weed doher mä dörch d väälende Plaatsch ussjelöößd. … D enzije Lösung litt dorän, neue Läävensraum z jewänne. … Dat lätt sisch ävver mä dörch Jewalt lüüse … dann bliid mä noch di Antwood op d Vroch „wann“ un „wi“. Solld dr Vüührer noch am Lääve se, dann su es öt singe Beschloss, spiidestens bes 1943/1945 d dütsche Raumvrooch z lüüse. Öm d militärpolitische Vrooch z vorbessere, moss op jädde Val löt ischde Ziil d Vorwäggelong en önö Kresch se, d Tschechei un Österreich mööte neerjeworpe wääde, öm sisch d Siije no Weste vreij z halde.''
Met di Wööd hod Hitler at dütlisch op d Vorbräche henjewesse, di hä vöör hod.
No öt [[Münchener Abkommen|Münchener Aavkomme]] vam September 1938 hod Hitler dr Ängländer [[Chamberlain]] jesaad, dat hä känn Anspröch op Jebiite ä Europa mi höd. Dat woch ävver jeloore, denn at em September 1939 jrevv hä Pole a.
Ävver net mä ä Dütschland ändernde sisch di Lach un d [[Faschist]]e trokke a Läähr. [[Mussolini]] schaffde öt 1922, si Rejiim ä Italie op z bouwe. Ä [[Spanien|Spanie]] joov öt tösche 1933 un 1939 önö [[Bürgerkrieg|Bürjerkresch]], us däm [[Francisco Franco|Franko]] als Jöwänner hervörjäng.
Ä Dütschland woch ät am 30. Januar 1930 ösu witt. Hitler övvernomm d Macht, wood [[Reichskanzler]] un bouwde ö Schräckensrejime op. Oohne völl z vroore, schnappde öt Dütsche Reich sisch 1935 öt [[Saarland]], 1936 öt [[Rheinland|Rhingland]]. Kott dono, am 12. Määz 1938 braad hä [[Österreich]] zo Dütschland un och öt [[Sudetenland|Sudeteland]] woch net vöör häm sescher, wi sisch am 1. un 2. Oktober 1938 zeechde. Dat dat oohne jruuße Probleme jäng, loch an di Politik, die d Ängländer un Franzuse zo di Zitt bedreeve. Dobeij bleed öt och, als Dütschland sisch em Vröchjoohr 1939 dä Räst van d [[Tschechei]] onger dr Naahl riss. Sujar [[Litauen|Litaue]] joov no als Dütschland sisch öt [[Memelland]] nomm. Alles vorleef oohne Schwierichkeete vöör Dütschland. Di angere helte d Uuhre stiif.
Dütschland jäng ävver noch önö Schrett wiir. D [[Slowakei]] wood önö eeje Staat, ongerstötzd va Dütschland un kenne traude sisch ä Europa d Mull op z maache.
1939 ongernomm Hitler dr leitzde Schrett bevöör dr Zweide Weltkresch los jo kutt. Hä schloss met [[Stalin]] önö Vordrach, dr Nichtangriffspakt, dä zosaat, dat sisch beede Staate net ajriife wööde. Zosätzlich stäng em Kleenjedrockte ävver noch, wi Europa onger di beede Staate opjedeelt wäde solld. Dä Deel van dr Vordrach krääte angere ävver net z lääse. Dä bleed jöheim. Watt dohänger stäng, dat woch, dat Pole tösche beede Staate opjedeelt wäde solld un [[Finnland]], d Staate em [[Baltikum]] un [[Rumänien|Rumänie]] a Russland valle solld. Ävver Hitlers Jedanke woore noch janz angisch. Hä woohl d Weltherrschaf ha.
Op di anger Siij van d Welt, ä Japan, soch öt och net jott us. 1936 ongerzeechnede Dütschland un Japan önö Vordrach, dä beede Staate jäje dr [[Kommunismus|Kommunesmus]] aavsescher solld.
== Dr Kresch jäje Pole ==
[[Datei:Bundesarchiv Bild 146-1979-056-18A, Polen, Schlagbaum, deutsche Soldaten.jpg|thumb|Dütsche Soldate mache d Jrenzaavsperrung no Pole kapott]]
Am 1. September öm 4:45 Uhr jäng dr Zweide Weltkresch em Joohr 1939 los. Dütsche Soldate jreffe Pole a, wobeij dat Land dörch d Anjreff övverraschd wood. Önö Kresch woch ni erkläärd woode. Em Jäjedeel. Hitler däng ösu, als ov Pole dä Kresch ha woohl, dö Dütsche wärm un wärm jeärschd höd, sälvs Agreffe simeliird höd. Dobeij hod d Armee va Pole, di zwar völl Soldate hod, ävver mä ald Waffe besoss, kenn Schangß jäje d dütsche Armee. Ängland un Frankreisch erklärde Dütschland am 3. September 1939 dr Kresch, womet di anger zwei Jruuße ä Europa, Russland held sisch jo wäje singe Vordrach met Hitler noch us dr Kresch öruss, en dr Zweide Weltkresch vorwäggelt woode.
Am 17. September] 1939 woch öt met Pole vorbeij. D Rejiirung woch aavjehouwe, d Armee jeschlaare. Watt em Weste Dütschland jemaad hod, dat däng em Oste Russland. Frankreisch un Ängland hand em Jäjezoch ävver wäje dä Ävall Russlands ä Pole öt russische Reisch ni dr Kresch erklärd.
Am 28. September joov d Hauptstadt Warschau op. En di Naat dovöör hod d dütsche Luftwaffe d Stadt met Bombe övverschott un völl dova kapott jemaad.
Am 8. Oktober 1939 deelden sisch Dütschland un Russland Pole op, d Viirde Deelung va Pole, wi spiir jesaad wood.
Vöör öt do läävende Volk vong en schlemm Zitt a. Dütschland brudde dörch dä Kresch [[Zwangsarbeit|Zwangsarbeeder]], di zo Dusende us Pole no Dütschland jehold wood. Usserdäm läävde ä Pole völl [[Judentum|Jüdde]] un dä Hass va Hitler jäje Jüdde troff komm ö Land mi wi Pole. Dr Holocaust woch komm schlämmer z erlääve als ä Pole.
Ävver och em Oste va Pole jäng öt öt Volk schläät. D Russe botternde all di Lüüh onger, di jäje dat Rejiim wore un völl Lüüh storve dobeij.
== D Westfront 1939 ==
Als Frankreisch Dütschland dr Kresch erkläärde, da drong sing Soldate en öt Saarland vöör, dat van d Dütsche jo 1935 zöröck jeholld woode woch. Di Dütsche kämpfde net, s trocke sisch mä bes an dr [[Westwall]] zöröck. Öt veel bo kenne Schoss. Hitler plande net, van di Ställ us jäje Frankreisch z kämpfe. Hä woohl dörch [[Niederlande|Holland]] un [[Belgien|Beljie]] no Frankreich vörstüsse. Us dä Jrond woch öt em Saarland reuisch. Öt wood van önö [[Stllungskrieg|Setzkresch]] jesproche. Ä Pole leef öt ävver net ösu jlatt wi Hitler dat jehoffd hod. Us dä Jrond vorschob hä da Anjriff op Frankreisch wärm un wärm. 29 mol wood „spiir“ jesaad.
== Ongerneehme Weserübung, dr Vall va Dänemark un Norweje em Joohr 1940 ==
[[Datei:Second world war europe 1940 map de.png|thumb|D Invasiun ä Dänemark un Norweje]]
Onger dr Naam „Ongerneehme Weserübung“ vorstehd mo d dütsche [[Invasion|Invasiun]] ä [[Norwegen|Norwege]] un [[Dänemark]] am 9. Aprel 1940.
Watt enteresserde d Dütsche an beede Länder? Öt joov a [[Skandinavien|Skandinavie]] önö Hoov [[Eisenerz|Iiserärz]], dat Dütschland vöör dr Kresch brudde, dänn Panzere woode us [[Eisen|Iiser]] jebouwd un Dütschland hodd komm eeje Quelle dovör. Usserdäm besooße beede Länder jruuße Hääfe, di d dütsche [[Marine]] bruche woohl. Domet hoffde Dütschland d z erwaadende Blockade Änglands va dütsche Hääfe z ömjo. Je mi Hääfe Dütschland onger sing Fitische hodd, je mi Möjelichkeete besoss dat Land Zojang zm [[Meer]] z ongerhalde.
Suwohl Dänemark als och Norweje helde sich us dr Kresch ä Europa öruss, Dänemark hod sujar önö Vordrach met Dütschland ongerschrevve, dat sisch beede Staate net ajriife wööde. Dänemark un Norweje wore neutral. Dat held Hitler ävver net dova af, am 9. Aprel 1940 ä z valle.
Dänemark woch zwar dörch singe Jeheimdeenst övver dütsche Plän informeerd woode, dat dütsche Soldate jätt jäje öt Land vöörhodde ävver Dänemark röörde sisch komm als am 9. Aprel dr Brassel losjäng. Jeschooße wood komm un am 10. Aprel joov Dänemark at op.
Ä Norweje soch d Laach ajisch us. Dat Land kämpfde un öt joov völl Vorluste op beede Siije. Su storve alleen beij d Schlach öm d Stadt Narvik op dütsche Siij 200 Mann, op norwejische 400. 10 dütsche [[Schiff|Scheffe]] un 2 norwejische un 2 änglische woode vorsänkd. Ävver och öm völl anger Städte wood jekämpfd.
D Invasiun ä Dänemark un Norweje woch vöör d Marine önö Schlaach en öt Jesesch. Huch Vorluste beij Mensche un Scheffe zeechde, dat Dütschland kenn [[Seefahrernation|Seevahrernatiun]] woch. Trotzdem holp d Invaiun Dütschland, övverhaupt dr Zweide Weltkresch dörch z stoo. Oohne dat Iiserärz va Norweje hödd mo no kotte Zitt ke iiser vöör Panzere un Waffe jehad.
== Russland övvervälld Finnland em Joohr 1939/1940 ==
[[Datei:Winterwaroverview.JPG|thumb|Dr Ävall ä Finnland]]
Beij dä Kresch, dä och Wenkterkresch jenannd weed, hat Russland singe Nobber [[Finnland]] övvervalle. Hä vong am 30. November 1939 a un duurde bes zm 13. Aprel 1940.
D Russe hodde jeplant, janz Finnland z erobere, watt ävver net fluppde. Öt woch d Finne sujar ön Zitt lang jelonge, d Russe op z halde. Isch em Februar 1940 woch öt d Russe jelonge, wichtije Positiune van Finnland z bösätze. Am 13. Februar 1940 ongerzeechnede beede Länder dr Vordrach va [[Moskau]], dä rejelde, wi beede zo önanger stönd. Finnland joov önö jruuße Deel va si Land op, bleed ävver önö onavhängije Staat.
Beij dä Övvervall storve öm di 70.000 Finne övv woode vorletzt. D Zaahl van öm öt Lääve komme Russe woch völl hüüdr, wood ävver ni bkannd jejovve.
Beij dä Kresch zeechde sisch, dat d russische Armee schleet orjaniseerd woch. Dat vüürde dozo, dat ön jruuße Ömorjanisatiun stattvong. D Dütsche krääte dat ävver komm met un ongerschätzde opjrond van d Schwirichkeete di Russland ä Finnland jehad hod, d Stärke van d russische Armee. Dä Väähler hand völl dütsche Soldatem et hön Lääve bezaahle mösse.
== Dr Westveldzoch ==
Onger dr Naam ''Westveldzoch'' vorsteehd mo dr Anjreff Dütschlands op d Länder Holland, Beljie, [[Luxemburg|Luxemburch]] un Frankreisch em Mai un Juni 1940.
At 1936, dat heecht kott nodäm Dütschland en öt Saarland ämarscheerd woch, erkärde sisch Belji vöör neutral un woohl us all d Ärjer öruss jehalde wääde. Jlichziitisch joov öt ävver met d westlische Staate önö [[Geheimvertrag|Jeheimvordrach]], dä hölp zosaad.
D Franzuse joov d Richtung vöör un plande känne Anjriff vöör 1941. S woore sescher, dat d Maginotlenisch önö dütsche Anjreff ophalde wööd un Richtung Beljie stänge jenoch Soldate, öm och do vöör Secherheed z sorje.
Ä Dütschland hod Hitler entscheede, direkt no dr Anjreff op Pole ä Frankreich ä z marscheere. D dütsche Armee kräät d Müll komm zo. All vörliijende Zaahle sproche dojäje, sunne Kresch jewänne z könne. Hitler bestäng ävver dorop un beij d Jeneräle vong ön weld Planerei a. Dobeij joov öt ävver mi un mi Probleme, su dat Hitler 29mol vorschiibe mood. Watt kloor woch, dat es, dat beede Siije bes an d Zäng bewaffnet woore. Dobeij spellde [[Panzer]]e un [[Flugzeug|Vluchzeuje]] ön völl jrüüßere Roll als noch em Ischde Weltkresch.
[[Datei:Rotterdam, Laurenskerk, na bombardement van mei 1940.jpg|thumb|Bombe woore op Rotterdam jevalle]]
Am 10. Mai 1940 öm 05:35 Uhr jäng öt los. En Deele van Beljie un Holland leev öt jott vöör d Dütsche ävver döck wood och schwoch jekämpfd un völl dütsche Soldate vorloore hön Lääve. Bombe veele op d jruuße Städte. Alleen [[Rotterdam]] troffe am [[14. Mai]] 1940 97 Tonne [[Bomb]]e, di us Vluchzeuje aavjeworpe woode, 814 Mensche storve dobeij. Am 15. Mai woode d [[Kapitulation|Kapitulatiun]] va Holland ongerzeechnet. D [[Könnijin]] va Holland hod öt Land at vorlosse. Am 17. Mai veel Brüssel un am [28. Mai 1940 wood d beljische Armee äjeschlooße un d Soldate zsamme met dr beljische [[König|Könnig]] [[Leopold III.]] jevange jenomme.
D dütsche Soldate wore ösu flott dörch Beljie dörch, dat d [[Großbritannien|Ängländer]] un [[Frankreich|Franzuse]] beij [[Dünnkerrsche]] äjökässeld woode.
D dütsche Armee schaffde öt dörch d [[Ardenne]] bes an d [[Maas]] vörzöstüsse. Am 12. Mai, knapp 57 Stond no dr Bejinn van dr Anjreff stänge dütsche Soldate an d Maas. Met d Hölp van d [[Luftwaffe]] dronge dütsche Soldate am 13. Mai] 1940 övver d Maas vöör. Am 27. Mai vonge di a, onjeväär 330.000 Soldate z evakuiire.
[[Datei:German soldiers before Arc du Carrousel 1940.jpg|thumb|Dütsche Soldate ä Paris]]
Am 5. Juni trocke d Dütsche jäje Frankreisch un at am 14. Juni stänge d ischde Soldate ä [[Paris]], dat oohne jruuße Kämpfe äjenomme wood. Am 17. Juni erkläärde Frankreisch, dr Kresch vorloore z ha.
Dä janze Kresch hod mä 6 Wääche un 3 Daach jeduurd. Hä kooßde ävver dat Lääve va 135.000 alleiirde Soldate un 46.000 dütsche Soldate vorloore hön Lääve. Dörch dä Kresch wood Frankreisch ä 2 Deele opjedeeld. Dr Norde un Weste woch va Dütschland besatze un dr Süüde un Oste bleed ä französische Häng. Dat Nobberland [[Schweiz]] woch wiir onavhängisch un wood va Dütschland ni besatze. [[Charles de Gaulle]] orjaniseerde dr französische Weerstand jäje d Dütsche.
== D Schlacht öm Ängland ==
D Schlacht öm Ängland woch önö Luftkresch un solld d [[Invasion|Invasiun]] vörbereite, zo di öt ävver ni komme es. D Schlacht öm Ängland wood als ''Ongerneehme Seemöwe'' bezeechnet.
Watt d Dütsche vorsoode, woch, d änglische [[Royal Air]]force, watt op Ripuaresch ''Röjal Ärforß'' ussjesproche weed, en d Knee z zwänge. Di hodde d Ängländer en kotte Zitt opjebouwd, öm sisch besser jäje Anjriffe wääre z könne. Pilote hodde s sälvs net jenoch un btrocke di us anger Länder wi Frankreisch, d [[United States|USA]], Pole, d Tschechoslowakei un dr janze [[Commonwealth]]. D [[Rüstung|Röstung]] schaffde öt en kotte Zitt övver 1400 [[Kampfflugzeug|Kampfvluchzeuje]] z bouwe. Hitler stald sisch vöör, d kapott z schösse un dann höd Ängland dr Modd vorloore un wööd oohne völl z kämpfe opjävve. D dütsche Luftwaffe jreff döck Ängland un do besongisch d Vluchhääfe a ävver dr Dörchbroch koom dobeij net öruss. Bei d Schlacht öm Ängland tösche dr 10. Juli un 31. Oktober 1941 had kenne jewonne. Öt koom ö Patt öruss. Völl [[Wissenschaftler|Wesseschaftler]] saare ävver, dat Hitler di Schlacht vorloore hod, denn öt ischde mol hod hä önö Kresch net jewonne.
Övver di Jrönd, wisu kenne di Schlacht jewonn weed jestredde ävver völl Lüüh saare, dat d Dütsche net d jruuße Städte bombadiire sollte. S hödde d [[Radarstatiun]]e onger Beschoss nämme mösse. Dat passeerde ävver völl z spii un z sälde. Su storve zwar völl Ziviliste, alleen ä [[London]] un [[Bristol]] koome 32.000 Lüüh öm, ävver önö Dörchbroch woch dat vüür öt anjriffende Dütschland net.
== Dr Balkanveldzoch em Joohr 1941 ==
=== Jugoslawie ===
[[Datei:Bundesarchiv Bild 101I-732-0129-26, Bei Belgorod, Infanterie im Gefecht.jpg|thumb|Kämpf ä Beljrad]]
Em [[Balkanveldzoch]], dä als [[Ongernehme Marita]] leef, jäng öt am 6. Aprel 1941 looß. Dütschland jreff [[Jugoslawien|Jugoslawie]] un [[Griechenland|Jriicheland]] a. D [[Italien|Italiäner]] un d [[Ungarn|Unjarn]] holpe dobeij.
Beij dä Anjreff met 33 Divisiunen woohle d Dütsche önö [[Blitzkrieg|Bletzkresch]] dörchvüühre, dä hön jo at döck jeholpe hod. Am 6. Aprel 1941 öm 5.15 Uhr jäng öt looß. Met 680.000 Soldate veele d Dütsche, oohne zvöör önö Kresch erklärd z ha, ä Jugoslawie un Jriicheland enn. Mi als 1100 dütsche un övver 300 Vluchzeuje us Italie woode äjesatze. D Jugoslawe hodde övverhaupt kenn Schangß. Va alle Siije wood ajejreffe. Bombe veele op all jruuße Städe un öt joov hömmele va Duude. Am 17. Aprel ongerschreeve d Jugoslawe hön Kapitualtiun.
Dat Land wood ä 10 Deeler ongerdeeld. Su entstäng önö onaavhängije Staat [[Kroatien|Kroatie]]. Och ö [[Serbien|Serbie]] wood jebeld ävver övverall mischde d Dütsche met un em Jrund woore dat mä Vasallestaate, di op öt Papiir entstänge. Ä völl van d Länder koom öt z jruuße Kreschvorbreche, Konzentratiunslajere woode jebeld un völl Mensche storve.
Partisane, zo dönö och [[Tito]] hehood, vorsoote, öt d Besatzer ösu schwoch wi möjelich z maache.
=== Jriicheland ===
Am 6. Aprel 1941 dronge dütsche Truppe no Jriicheland vöör. D [[Geographie|Jeojrafi]] van öt Land maade öt d aajrifende dütsche Soldate schwöder, Erfolje z ha un öt joov wärm völl enkele Anjreffe. Am 23. Aprel 1941 kapituleerde Jriichenland. Dat soore ävver net all Offiziire Jriichelands ösu un öt joov noch ön zweide un ön dreide Kapitulatiun, di am 23. Aprel ongerschrevve wood.
Janz z Äng woch d Kresch ävver noch net, denn op di Insele wood noch bei en dr Mai öränn jökämpfd.
D Alleiirde vorloore beij di Kämpfe öm d 12.000 Mann, d Dütsche öm d 2500 Soldate.
D janze jriichische Armee met övver 400.000 Mann wood zo Kriigsjevangene. Domet kutt Hitler ävver nüüß aavange un leed s spiir wärm vreij.
== Dr Övvervall van Russland ==
[[Datei:Second world war europe 1941-1942 map de.png|thumb|D Russlandveldzoch]]
Am 22. Juni 1941 broch dr Kresch an d russische Jrenz us. Dat woch onjeväär enne Mond spiidr als öt jepland woch. Usslöser woch dr Balkanveldzoch, dä länger jeduurd hod als Hitler vörjesee hod. Di vorloore Zitt leet sisch ävver net opholle, su dat d va Hilter vörjejovve Ziile net erreichd wääde kutte.
Am 22. Juni 1941 dronge 141 Divisiune op russische Boom vöör, di sisch ä 3 Deele opspalte sollde. D Jrupp Nord hod di Opjaav, öt [[Baltikum]] un spiir [[Leningrad|Leninjrad]] onger sing Jewalt z kriie, d Jrupp Medde, di bes no [[Moskau]] vördränge solld un d Jrupp Süd, di d [[Ukraine]] platt maache solld.
D Russe woohre net op önö Anjreff jevasst. Völl Soldate erjovve sisch un d dütsche Soldate maade jo Fortschrett, su dat s witt no Russland vördränge kutte. Isch no enn Wääch, am 29. Juni vorsoote d Russe sisch z berappele. En di Zitt woch ävver [[Minsk]] at äjökesseld woode un veel kott dono ä dütsche Häng. Sälvs em September, am [[26.September|26.]] veel [[Kiew]], soch öt noch net schläät vöör Dütschland us. Ävver dann vong dr [[Winter|Wengkter]] a un domet koom z isch [[Regen|Räähn]] un dann [[Schnee|Schneij]]. Us dr vaste Boom wood [[Schlamm]], di Autos bleeve stäche un öt woch kom ö Wiirkomme. D meetsde Divisiune, di op dr Wääch no Moskau woore, bleete em Schlamm stäche un dr Jedanke, vöör Wengkteraavang Moskau äzönämme, wood vallejelosse.
[[Datei:Bundesarchiv Bild 183-B22478, Stalingrad, Luftwaffen-Soldaten in Ruinen.jpg|thumb|Dütsche Soldate ä Stalinjrad]]
Am 5. Dezember 1941 vong dr Jäjeschlaach van d Russe onger dr Jeneral [[Schukow]] a. Hitler joov d Order, d Positiun z halde ävver dat klappde net un d dütsche Soldate woode wiir un wiir zöröckjedeut. Watt d Dütsche hoffde, woch, dat d Waffeproduktiun va Russland dörch Bombe kapottjemaad wäde kutt. Di hodde d Waffeproduktiunsstätte ävver hänger dr [[Ural]] vorlaat, su dat d dütsche Luftwaffe nüüß ussrichte kutt.
Em Süde schaffde öt d dütsche Armee onger huch Vorluste bes no [[Stalingrad|Stalinjrad]] dörchzkomme. Am 23. September veele d ischde Bombe op d Stadt un dütsche Panzere röckde en d Vöörstadt enn. Öt vong önö Kampf va Huuß zo Huuß a, dä dozo vüürde, dat zwar 90 % van d Stadt en dütsche Häng woch, dat ävver van di Stadt bo nüüß mi övverich bleed.. Alles woch kapottjeschooße woode. No ön Jejenoffensive van d Russe am 19. November wood d 6. Armee äjeschlooße. Medde Januar 1942 jreffe onjeväär 1 Milliun russische Soldate dr Kessel va Stalinjrad a, d Armee wood ä 2 Deeler jedeeld un di Situatiun ä Stalinjrad wood jedde Daach schlemmer. Am 2. Februar joov Jeneral [[Paulus (General)|Paulus]] op un 100.000 dütsche Soldate jänge ä Jevangeschaft. Mä 6.000 övverläävde dat un koome no Heem zöröck.
[[Datei:Second world war europe 1943-1945 map de.png|thumb|Dütsche Jäjeoffensive tösche 1943 un 1945]]
Am 21. Februar 1942 vorsoote d Dütsche önö Jäjeanjreff un ön scheen z jelinge, vorloore Jebiite zöröck z jewääne. Dobeij koom öt beij d Schlacht öm [[Kursk]] zo d jrüützde [[Panzerschlacht]], di d Menschheed jeseeh hod. Erfolje duurde ävver net lang un d Dütsche moote sisch zöröcktrekke. D Transportwääje woore ösu lang woode, dat dr [[Sprit]] ussjäng, d Waffe koom noch Munitiun hodde un sälvs net jonoch Eiße vöör d Soldate jelävverd wääde kutt.
D Dütsche hodde su huch Vorluste, dat s döck jarnet mi zöröckschlaare kutte. Am [3. Juli 1944 woch Minsk vöör d Weehrmacht vorloore. Övverall broch d Front en.
Am 1. Aujust 1944 ongernomm d polnische Heemötarmee önö Opstand ä [[Warschau]], dem d Dütsche net ongerbänge kutte. S woore z schwach dozo woode. Aavang [[1945 (Johr)|1945]] drong d russische Armee va Warschau kommend no Norde vöör un schnett [[Ostpreuße]] aav un aavangs Januar stänge s onjeväär 80 km vöör [[Berlin]]. Am 25. Aprel [1945 wood van d Russe dr Reng öm Berlin jeschlooße. Als sisch am 30. Aprel 1945 Adolf Hitler sälvs öt Lääve noom, hod dat Rejiim singe Vührer vorloore un 2 Daach spiidr, am 2. Mai 1945 joove d Dütsche Berlin op.
== D Äjriife van d USA em Joohr 1941 ==
Am 7. Dezember 1941 jreff Japan ä [[Pearl Harbor]] d Scheffe van d USA a un 4 Daach spiidr, am 11. Dezember 1941 erklärde Deutschland dat Land USA dr Kresch. Opjrond van d joo Beziehunge tösche Ängland un d USA beschlosse beede Siije, z isch jäje Dütschland z kämpfe, watt Ängß 1942 passeerde.
=== Kresch ä Nordafrika ===
[[Datei:Rommel at a staff conference in the Western Desert.jpg|thumb|Rommel met dütsche Soldate ä Nordafrika]]
Am 31. Määz 1941 jreff [[Erwin Rommel]] met sing Soldate d Ängländer ä [[Afrika]] a, di d Italiäner öt Lääve schwoch jemaad hodde. Hä siichde zwar ö paar mol ä [[Libyen|Libye]] ävver dr jruuße Dörchbroch woch dat net. Kämpf woode jewonne, angere vorloore.
Als d janze Schösserei nüüß braad, entscheed sisch Rommel, övver [[Ägypten|Äjüpten]] no dr [[Suezkanal|Sueskanal]] vörzostüsse. Dat scheen och z fluppe ävver beij [[El Alamein]] bleete d dütsche Soldate hange. D Ängländer starde önö Jäjeanjreff un d Dütsche moote sisch zöröckträcke.
Am 8. November lande Soldate us d USA ä [[Marokko]] un öt entstäng önö [[Zweifrontenkrieg|Zweifrontekresch]], däm d Dütsche net jewaaße wore. Am 13. Mai 1943 woch [[Nordafrika]] vorloore.
=== Italie tösche 1943 un 1944 ===
Am 10. Juli 1943 lande d Alleiirde ä [[Sizilien|Sizilie]] un öt duurde net lang, bes Mussolini sing Macht vorloor. Am 3. September krääte d Ängländer öt Festland onger d Vöss. Als d Italiäner önö [[Waffenstillstand|Waffeställstand]] voreinbaarde, övvernomme d Dütsche d Macht un am 10. September Rom besatze, Mussolini wood bövreit, no Ostpreuße jebraad un vüürde spiir önö van d Dütsche ongerstötzde Rejiirung ä Norditalie. 5000 Italiäner woode van dütsche [[Gebirgsjäger|Jebirchsjäjer]] erschosse, als sisch italiänische Soldate ä Jriicheland erjovve hodde.
D Dütsche kämpfde vorbesse ävver ön italiänische Partisanearmee mit öm d 250.000 Vraue un Männer, di jäje d dütsche Armee woch, held d [[Wehrmacht]] ä Schach. Dodörch, dat d Alleiirde ä Sizilie ajreffe, wood dr Kresch möjelischerwiiß vorlängert, denn d Dütsche hodde d Möjelichkeet, Waffe un Munitiun z beschaffe.
Am 25. Mai wood [[Rom]] van d Alleiirde äjenomme, d Dütsche hand Rom am [[4. Juni]] oohne z kämpfe vorlosse. Dütsche Soldate trocke sisch bes en d italiänische [[Alpe]] zöröck.
== D Westfront ==
[[Datei:Bundesarchiv Bild 101I-295-1586-31A, Nordfrankreich, Atlantikwall im Bau.jpg|thumb|Bouw van dr Atlantikwall]]
Am 6. Juni 1944 landete d Alleiirde en d [[Normandie|Normandi]]. 6700 [[Schiff|Scheffe]] un 13.000 Vluchzeuje woode dobeij äjesatze. Öt joov völl Duude un Vorlätzde. En d ischde Daach woche d Ärfolje van d Alleiirde mä kleng. Besongisch d Amerikaner vorloore völl Soldate.
Am 15. Aujust [1944 joov öt ön zweide Invasiun van d Alleiirde ä Südfrankreisch. S röckde flott vöra. Am 25. Aujust 1944 koom Paris wärm än d Hand van d Alleiirde. Hitler hod zwar bevoohle, dat di Stadt janz kapott jemaad wäde solld ävver jottseidank wore d dütsche Jeneräle ösu vornönftisch un hand dat net jedonn. Va Paris us jäng öt vlott vöra un am 3. September wood [[Brüssel]] bövreit, enne Daach spiider [[Antwerpen|Antwerpe]].
Am 21. Oktober 1944 veel [[Aachen|Oche]], d ischde dütsche Stadt. Övver dr [[Rhein|Rhing]] jäng öt am 7. Määz 1945 beij [[Remagen|Remage]], wo d börömt woode [[Brücke von Remagen|Bröck va Remage]] öt Övversätze leet maade.
Am 25. Aprel 1945 troffe sisch d Amerikaner un d Russe ä [[Torgau]]. Am 30. Aprel veel [[München|Münche]], am 22. Aprel hodde französische Soldate [[Stuttgart|Stuttjart]] bövreit.
== Öt Äng van der Zweide Weltkresch ä Europa em Joohr 1945 ==
D ischde Teilkapituatiun van Dütsche troon am 5. Mai 1945 ä Kraft. S wood va [[Hans-Georg von Friedeburg]] ongerzeechned. Am 7. Mai 1945 koom öt dörch d Ongerschref va [[Alfred Jodl]] zr Jesamtkapitulatiun van d janze Armee. Am [[8. Mai]] [[Joohr 1945|19450]] öm 23:01 Uhr troon s ä Kraft. Domet woch dr Zweide Weltkresch ä Europa z Äng.
== Impressiune us dr Zweide Weltkresch ä Europa ==
<gallery>
Germans in Stalingrad.jpg|Dütsche Soldate ä Stalinjrad
Soviet marines-in the battle of stalingrad volga banks.jpg|Russe kämpfe öm Stalinjrad
Bundesarchiv Bild 183-H26814, Aachen, Flüchtlinge.jpg|Op d Flucht
</gallery>
== Websiij ==
* [https://www.dhm.de/lemo/html/wk2/ ''Dr Zweide Weltkresch]
{{Commons|World War II|Zweiter Weltkrieg}}
{{DEFAULTSORT:Zweideweltkresch}}
[[Saachjrupp:Nazizick]]
[[Saachjrupp:Zweide Weltkresch]]
[[Saachjrupp:Holocaus]]
0etooek55dw89tzcucs77v48dtcjztw
Dagmar Metzger
0
466230
1611286
1603505
2026-04-08T00:11:34Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611286
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Karsten Barginda und Dagmar Metzger.jpg|miniatur|left|Dagmar Metzger]]
'''Dagmar Metzger''' (* [[10. Dezember]] [[Joohr 1958|1958]] ä [[Berlin]]) es ön [[SPD]]-Politikerin us [[Hessen|Hesse]] un Metjled van dr [[Landtag|Landdaach]].
== Hör Lääve ==
Dagmar Metzger es ö Berliner [[Kind|Kengk]] un studiirde do [[Jura|Räät]]. S es vorhiirod. Hörö Papp es dr vreuere [[Bürgermeister|Börjermeestr]] va Darmstadt [[Günther Metzger]].
== Politik ==
Seijd 1990 jehüüd Dagmar Metzger d SPD un seijd 1997 Stadtvorochdnete va [[Darmstadt]]. D Waahle em Joohr 2006 holpe hör en dr Landdaach z komme.
Em Määz 2008 joov Metzger bkannd, dat s öt [[Andrea Ypsilanti]] net ongerstötzde. Dat joov önö Hoov Ärjer ävver Dagmar saad, dat Jewessensjrönd dovör vorantwortlich wööre. Usserdam höd Metzger hör Wäähler vorsproche, net met d [[Die Linke|Lenke]] z koopöreere. Hör Entscheedung bedüüde, dat Ypsilanti mä enn Stemm en d eeje Parteij mi höd als nüüdich wöch.
Em Oktober 2008 ongerstötzde zosätzlich [[Carmen Everts]], [[Silke Tesch]] un [[Jürgen Walter]] hör Meinung. D jeplaande Waahl wood aavjesaad.
== Websiije ==
* [https://www.dagmar-metzger.de/ Persönliche Internetseite]
{{DEFAULTSORT:Metzger, Dagmar}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Pollitiker]]
ttza2qtcr1dayufjtaw4pdedffweh6d
Kommunalkreditbank Austria AG
0
466237
1611285
1603710
2026-04-08T00:11:29Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611285
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
D '''Kommunalkreditbank Austria AG''' es ön [[Bank]] us [[Österreich]]. S wood em [[Joohr 1958]] jejründt, öm Jemeindens än öt Land Kredite z jävve. En d leitzte Joohre werkde s och döck em enternational Jeschäf.
Ä Österreich es di Bank mä a enn Ställ vortroone dojäje jitt öt d Bank an ö paar Ställe ä [[Mitteleuropa|Meddeleuropa]].
D Kommunalkreditbank Austria AG joov 2008 onjeväär 1100 Lüüh Wärk.
Em Joohr 2007 hod di Bank ön Bilanzsumm va 32,8 Mrd. [[€]]. Dat bedüüd, dat öt d aach jrüützde Bank va Österreich es.
Dörch dr [[Zusammenbruch des Finanzmarktes im Jahr 2007 und 2008|Zsammebroch van dr Finanzmaat em Joohr 2007 un 2008]] woch d Bank besongisch bötroffe un entscheed em [[November]] 2008, önö [[Kredit]] van dr Staat a z nämme.
== Websiij ==
* [https://diepresse.com/home/wirtschaft/finanzkrise/427377/index.do Övver dr Kredit]
[[Saachjrupp:Bank]]
[[Saachjrupp:Ößtrish]]
kk1v200yytemwlnrscs8tp3hxqkmi6o
Öwersich met de Präsidente von de Vereenischte Staate von Amerika
0
466240
1611027
1610540
2026-04-07T21:29:30Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611027
wikitext
text/x-wiki
'''Öwersich met de Präsidente von de Vereenischte Staate von Amerika'''
[[Datei:Seal Of The President Of The United States Of America.svg|thumb|150px|Siegel des Präsidenten der Vereinigten Staaten]]
== Vom Unaffhängigkeitskreesch beß zom Börjerkreesch (1789–1861) ==
{|class="wikitable" style="text-align:center"
|- style="background:#B5B5B5"
! width="5%" | Nr.
! width="40%" colspan="2" | Präsident
! width="10%" | Partei
! width="10%" | Konfession
! width="15%" | Amtszeit
! width="10%" | Periode
! width="20%" colspan="2" | Vizepräsident
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="3" style="background:#9C9C9C" | '''1'''
| rowspan="3" | [[Datei:Gilbert_Stuart_Williamstown_Portrait_of_George_Washington.jpg|100px]]
| rowspan="2" | [[George Washington]]
| rowspan="2" | [[Parteiloser|parteilos]]
| rowspan="2" | [[Episkopalkirche der Vereinigten Staaten von Amerika|Episkopaler]]
| rowspan="2" | 30. April 1789 <br /> 3. März 1797
| height="30" | 1.
| rowspan="2" | [[John Adams]]
| rowspan="2" | [[Datei:Johnadamsvp.flipped.jpg|50px]]
|- style="background:#EEEEEE"
| height="30" | 2.
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#E6E6AA" | '''2'''
| rowspan="2" | [[Datei:Johnadamsvp.flipped.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[John Adams]]
| rowspan="1" | [[Föderalistische Partei|Föd.]]
| rowspan="1" | [[Unitarismus|Unitarier]]
| rowspan="1" | 4. März 1797 <br /> 3. März 1801
| height="60" | 3.
| [[Thomas Jefferson]]
| [[Datei:T Jefferson by Charles Willson Peale 1791 2.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="3" style="background:#FFCBFF" | '''3'''
| rowspan="3" | [[Datei:T Jefferson by Charles Willson Peale 1791 2.jpg|100px]]
| rowspan="2" | [[Thomas Jefferson]]
| rowspan="2" | [[Demokratisch-Republikanische Partei|Demokr.-<br />Rep.]]
| rowspan="2" | keine Zugehörigkeit
| rowspan="2" | 4. März 1801 <br /> 3. März 1809
| height="60" | 4.
| [[Aaron Burr]]
| [[Datei:AaronBurr.jpg|50px]]
|- style="background:#EEEEEE"
| height="60" | 5.
| [[George Clinton (Politiker)|George Clinton]]
| [[Datei:George Clinton.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="3" style="background:#FFCBFF" | '''4'''
| rowspan="3" | [[Datei:James Madison (cropped 3x4 close).jpg|100px]]
| rowspan="2" | [[James Madison]]
| rowspan="2" | [[Demokratisch-Republikanische Partei|Demokr.-<br />Rep.]]
| rowspan="2" | [[Episkopalkirche der Vereinigten Staaten von Amerika|Episkopaler]]
| rowspan="2" | 4. März 1809 <br /> 3. März 1817
| height="30" | 6.
| George Clinton
|
|- style="background:#EEEEEE"
| height="60" | 7.
| [[Elbridge Gerry]]
| [[Datei:Elbridge-gerry-painting.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="3" style="background:#FFCBFF" | '''5'''
| rowspan="3" | [[Datei:Jamesmonroe-npgallery.jpg|100px]]
| rowspan="2" | [[James Monroe]]
| rowspan="2" | [[Demokratisch-Republikanische Partei|Demokr.-<br />Rep.]]
| rowspan="2" | [[Episkopalkirche der Vereinigten Staaten von Amerika|Episkopaler]]
| rowspan="2" | 4. März 1817 <br /> 3. März 1825
| height="30" | 8.
| rowspan="2" | [[Daniel D. Tompkins]]
| rowspan="2" | [[Datei:Danieldtompkins4.jpg|50px]]
|- style="background:#EEEEEE"
| height="30" | 9.
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#FFCBFF" | '''6'''
| rowspan="2" | [[Datei:John Quincy Adams.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[John Quincy Adams]]
| rowspan="1" | [[Demokratisch-Republikanische Partei|Demokr.-<br />Rep.]]
| rowspan="1" | [[Unitarismus|Unitarier]]
| rowspan="1" | 4. März 1825 <br /> 3. März 1829
| height="60" | 10.
| [[John C. Calhoun]]
| [[Datei:John C. Calhoun.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="3" style="background:#AAAAFF" | '''7'''
| rowspan="3" | [[Datei:AndrewJacksonCongress.jpg|100px]]
| rowspan="2" | [[Andrew Jackson]]
| rowspan="2" | [[Demokratische Partei (USA)|Demokr.]]
| rowspan="2" | [[Presbyterianismus|Presbyterianer]]
| rowspan="2" | 4. März 1829 <br /> 3. März 1837
| height="30" | 11.
| John C. Calhoun
|
|- style="background:#EEEEEE"
| height="60" | 12.
| [[Martin Van Buren]]
| [[Datei:Martin Van Buren.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#AAAAFF" | '''8'''
| rowspan="2" | [[Datei:Martin Van Buren.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[Martin Van Buren]]
| rowspan="1" | [[Demokratische Partei (USA)|Demokr.]]
| rowspan="1" | [[Niederländisch-reformierte Kirche]]
| rowspan="1" | 4. März 1837 <br /> 3. März 1841
| height="60" | 13.
| [[Richard M. Johnson|Richard Johnson]]
| [[Datei:RichardJohnsonVP.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#FFFFCC" | '''9'''
| rowspan="2" | [[Datei:William_Henry_Harrison_by_James_Reid_Lambdin,_1835.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[William Henry Harrison|William H. Harrison]]
| rowspan="1" | [[United States Whig Party|Whig]]
| rowspan="1" | [[Episkopalkirche der Vereinigten Staaten von Amerika|Episkopaler]]
| rowspan="1" | 4. März 1841 <br /> 4. April 1841
| height="60" | 14.
| [[John Tyler]]
| [[Datei:John Tyler.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#FFFFCC" | '''10'''
| rowspan="2" | [[Datei:John Tyler.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[John Tyler]]
| rowspan="1" | [[United States Whig Party|Whig]]
| rowspan="1" | [[Episkopalkirche der Vereinigten Staaten von Amerika|Episkopaler]]
| rowspan="1" | 4. April 1841 <br /> 3. März 1845
| height="30" | 14.
| <small>vakant</small>
|
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#AAAAFF" | '''11'''
| rowspan="2" | [[Datei:Polkpolk.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[James K. Polk]]
| rowspan="1" | [[Demokratische Partei (USA)|Demokr.]]
| rowspan="1" | [[Presbyterianismus|Presbyterianer]]
| rowspan="1" | 4. März 1845 <br /> 3. März 1849
| height="60" | 15.
| [[George Mifflin Dallas|George M. Dallas]]
| [[Datei:George Mifflin Dallas.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#FFFFCC" | '''12'''
| rowspan="2" | [[Datei:Zachary_Taylor_by_Joseph_Henry_Bush,_c1848.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[Zachary Taylor]]
| rowspan="1" | [[United States Whig Party|Whig]]
| rowspan="1" | [[Episkopalkirche der Vereinigten Staaten von Amerika|Episkopaler]]
| rowspan="1" | 4. März 1849 <br /> 9. Juli 1850
| height="60" | 16.
| [[Millard Fillmore]]
| [[Datei:Millard Fillmore.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#FFFFCC" | '''13'''
| rowspan="2" | [[Datei:Millard Fillmore.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[Millard Fillmore]]
| rowspan="1" | [[United States Whig Party|Whig]]
| rowspan="1" | [[Unitarismus|Unitarier]]
| rowspan="1" | 9. Juli 1850 <br /> 3. März 1853
| height="30" | 16.
| <small>vakant</small>
|
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#AAAAFF" | '''14'''
| rowspan="2" | [[Datei:Franklin Pierce.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[Franklin Pierce]]
| rowspan="1" | [[Demokratische Partei (USA)|Demokr.]]
| rowspan="1" | [[Episkopalkirche der Vereinigten Staaten von Amerika|Episkopaler]]
| rowspan="1" | 4. März 1853 <br /> 3. März 1857
| height="60" | 17.
| [[William R. King]]
| [[Datei:WilliamRufusKing.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#AAAAFF" | '''15'''
| rowspan="2" | [[Datei:James Buchanan.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[James Buchanan]]
| rowspan="1" | [[Demokratische Partei (USA)|Demokr.]]
| rowspan="1" | [[Presbyterianismus|Presbyterianer]]
| rowspan="1" | 4. März 1857 <br /> 3. März 1861
| height="60" | 18.
| [[John Cabell Breckinridge|John C. Breckinridge]]
| [[Datei:JCBreckinridge1.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|}
== Vom Börjerkreesch beß zom Zweite Weltkreesch (1861–1945) ==
{|class="wikitable" style="text-align:center"
|- style="background:#B5B5B5"
! width="5%" | Nr.
! width="40%" colspan="2" | Präsident
! width="10%" | Partei
! width="10%" | Konfession
! width="15%" | Amtszeit
! width="10%" | Periode
! width="20%" colspan="2" | Vizepräsident
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="3" style="background:#FFAAAA" | '''16'''
| rowspan="3" | [[Datei:Abraham Lincoln head on shoulders photo portrait.jpg|100px]]
| rowspan="2" | [[Abraham Lincoln]]
| rowspan="2" | [[Republikanische Partei (Vereinigte Staaten)|Rep.]]
| rowspan="2" | keine Zugehörigkeit
| rowspan="2" | 4. März 1861 <br /> 15. April 1865
| height="60" | 19.
| [[Hannibal Hamlin]]
| [[Datei:Hannibal Hamlin, photo portrait seated, c1860-65.jpg|50px]]
|- style="background:#EEEEEE"
| height="60" | 20.
| [[Andrew Johnson]]
| [[Datei:Andrew Johnson photo portrait head and shoulders, c1870-1880-Edit1.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#AAAAFF" | '''17'''
| rowspan="2" | [[Datei:President Andrew Johnson standing.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[Andrew Johnson]]
| rowspan="1" | [[Demokratische Partei (USA)|Demokr.]]
| rowspan="1" | keine Zugehörigkeit
| rowspan="1" | 15. April 1865 <br /> 3. März 1869
| height="30" | 20.
| <small>vakant</small>
|
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="3" style="background:#FFAAAA" | '''18'''
| rowspan="3" | [[Datei:Ulysses S. Grant 1870-1880.jpg|100px]]
| rowspan="2" | [[Ulysses S. Grant]]
| rowspan="2" | [[Republikanische Partei (Vereinigte Staaten)|Rep.]]
| rowspan="2" | [[Methodistische und Wesleyanische Kirchen|Methodist]]
| rowspan="2" | 4. März 1869 <br /> 3. März 1877
| height="60" | 21.
| [[Schuyler Colfax]]
| [[Datei:Schuyler Colfax.jpg|50px]]
|- style="background:#EEEEEE"
| height="60" | 22.
| [[Henry Wilson (Politiker)|Henry Wilson]]
| [[Datei:HenryWilson.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#FFAAAA" | '''19'''
| rowspan="2" | [[Datei:President Rutherford Hayes 1870 - 1880 Restored.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[Rutherford B. Hayes]]
| rowspan="1" | [[Republikanische Partei (Vereinigte Staaten)|Rep.]]
| rowspan="1" | [[Methodistische und Wesleyanische Kirchen|Methodist]]
| rowspan="1" | 4. März 1877 <br /> 3. März 1881
| height="60" | 23.
| [[William A. Wheeler]]
| [[Datei:William Wheeler.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#FFAAAA" | '''20'''
| rowspan="2" | [[Datei:James Abram Garfield, photo portrait seated.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[James A. Garfield]]
| rowspan="1" | [[Republikanische Partei (Vereinigte Staaten)|Rep.]]
| rowspan="1" | [[Christian Church (Disciples of Christ)|Jünger Jesu]]
| rowspan="1" | 4. März 1881 <br /> 19. September 1881
| height="60" | 24.
| [[Chester A. Arthur]]
| [[Datei:Chester Alan Arthur.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#FFAAAA" | '''21'''
| rowspan="2" | [[Datei:Chester Alan Arthur.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[Chester A. Arthur]]
| rowspan="1" | [[Republikanische Partei (Vereinigte Staaten)|Rep.]]
| rowspan="1" | [[Episkopalkirche der Vereinigten Staaten von Amerika|Episkopaler]]
| rowspan="1" | 19. September 1881 <br /> 3. März 1885
| height="30" | 24.
| <small>vakant</small>
|
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#AAAAFF" | '''22'''
| rowspan="2" | [[Datei:President Grover Cleveland.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[Grover Cleveland]]
| rowspan="1" | [[Demokratische Partei (USA)|Demokr.]]
| rowspan="1" | [[Presbyterianismus|Presbyterianer]]
| rowspan="1" | 4. März 1885 <br /> 3. März 1889
| height="60" | 25.
| [[Thomas A. Hendricks|Thomas Hendricks]]
| [[Datei:Thomas Andrews Hendricks, photo portrait seated, 1860-65.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#FFAAAA" | '''23'''
| rowspan="2" | [[Datei:Benjamin Harrison Portrait.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[Benjamin Harrison]]
| rowspan="1" | [[Republikanische Partei (Vereinigte Staaten)|Rep.]]
| rowspan="1" | [[Presbyterianismus|Presbyterianer]]
| rowspan="1" | 4. März 1889 <br /> 3. März 1893
| height="60" | 26.
| [[Levi P. Morton|Levi Morton]]
| [[Datei:Levi Morton - Brady-Handy portrait.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#AAAAFF" | '''24'''
| rowspan="2" | [[Datei:President Grover Cleveland.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[Grover Cleveland]]
| rowspan="1" | [[Demokratische Partei (USA)|Demokr.]]
| rowspan="1" | [[Presbyterianismus|Presbyterianer]]
| rowspan="1" | 4. März 1893 <br /> 3. März 1897
| height="60" | 27.
| [[Adlai Ewing Stevenson sr.|Adlai E. Stevenson]]
| [[Datei:Adlai Ewing Stevenson I head-on-shoulders.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="3" style="background:#FFAAAA" | '''25'''
| rowspan="3" | [[Datei:Mckinley.jpg|100px]]
| rowspan="2" | [[William McKinley]]
| rowspan="2" | [[Republikanische Partei (Vereinigte Staaten)|Rep.]]
| rowspan="2" | [[Methodistische und Wesleyanische Kirchen|Methodist]]
| rowspan="2" | 4. März 1897 <br /> 14. September 1901
| height="60" | 28.
| [[Garret Hobart]]
| [[Datei:Garret A. Hobart three-quarter length portrait.jpg|50px]]
|- style="background:#EEEEEE"
| height="60" | 29.
| [[Theodore Roosevelt]]
| [[Datei:T Roosevelt.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="3" style="background:#FFAAAA" | '''26'''
| rowspan="3" | [[Datei:T Roosevelt.jpg|100px]]
| rowspan="2" | [[Theodore Roosevelt]]
| rowspan="2" | [[Republikanische Partei (Vereinigte Staaten)|Rep.]]
| rowspan="2" | [[Niederländisch-reformierte Kirche]]
| rowspan="2" | 14. September 1901 <br /> 3. März 1909
| height="30" | 29.
| <small>vakant</small>
|
|- style="background:#EEEEEE"
| height="60" | 30.
| [[Charles W. Fairbanks]]
| [[Datei:Charles Fairbanks photo portrait seated.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#FFAAAA" | '''27'''
| rowspan="2" | [[Datei:William Howard Taft.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[William H. Taft]]
| rowspan="1" | [[Republikanische Partei (Vereinigte Staaten)|Rep.]]
| rowspan="1" | [[Unitarismus|Unitarier]]
| rowspan="1" | 4. März 1909 <br /> 3. März 1913
| height="60" | 31.
| [[James S. Sherman]]
| [[Datei:James Sherman, Bain bw photo portrait facing left.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="3" style="background:#AAAAFF" | '''28'''
| rowspan="3" | [[Datei:President Woodrow Wilson portrait December 2 1912.jpg|100px]]
| rowspan="2" | [[Woodrow Wilson]]
| rowspan="2" | [[Demokratische Partei (USA)|Demokr.]]
| rowspan="2" | [[Presbyterianismus|Presbyterianer]]
| rowspan="2" | 4. März 1913 <br /> 3. März 1921
| height="60" | 32.
| rowspan="2" | [[Thomas R. Marshall]]
| rowspan="2" | [[Datei:VPthomasrmarshall.JPG|50px]]
|- style="background:#EEEEEE"
| height="30" | 33.
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#FFAAAA" | '''29'''
| rowspan="2" | [[Datei:Warren G Harding portrait as senator June 1920.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[Warren G. Harding]]
| rowspan="1" | [[Republikanische Partei (Vereinigte Staaten)|Rep.]]
| rowspan="1" | [[Baptisten|Baptist]]
| rowspan="1" | 4. März 1921 <br /> 2. August 1923
| height="60" | 34.
| [[Calvin Coolidge]]
| [[Datei:Calvin Coolidge photo portrait head and shoulders.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="3" style="background:#FFAAAA" | '''30'''
| rowspan="3" | [[Datei:John Calvin Coolidge, Bain bw photo portrait.jpg|100px]]
| rowspan="2" | [[Calvin Coolidge]]
| rowspan="2" | [[Republikanische Partei (Vereinigte Staaten)|Rep.]]
| rowspan="2" | [[Kongregationalismus|Kongregationalist]]
| rowspan="2" | 2. August 1923 <br /> 3. März 1929
| height="30" | 34.
| <small>vakant</small>
|
|- style="background:#EEEEEE"
| height="60" | 35.
| [[Charles Gates Dawes]]
| [[Datei:Charles Dawes, Bain bw photo portrait.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#FFAAAA" | '''31'''
| rowspan="2" | [[Datei:Herbert Hoover.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[Herbert C. Hoover]]
| rowspan="1" | [[Republikanische Partei (Vereinigte Staaten)|Rep.]]
| rowspan="1" | [[Quäker]]
| rowspan="1" | 4. März 1929 <br /> 3. März 1933
| height="60" | 36.
| [[Charles Curtis]]
| [[Datei:Charles Curtis.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="5" style="background:#AAAAFF" | '''32'''
| rowspan="5" | [[Datei:FDR in 1933.jpg|100px]]
| rowspan="4" | [[Franklin D. Roosevelt]]
| rowspan="4" | [[Demokratische Partei (USA)|Demokr.]]
| rowspan="4" | [[Episkopalkirche der Vereinigten Staaten von Amerika|Episkopaler]]
| rowspan="4" | 4. März 1933 <br /> 12. April 1945
| height="15" | 37.
| rowspan="2" | [[John Nance Garner|John N. Garner]]
| rowspan="2" | [[Datei:JohnNanceGarner.jpg|50px]]
|- style="background:#EEEEEE"
| height="20" | 38.
|- style="background:#EEEEEE"
| height="60" | 39.
| [[Henry A. Wallace]]
| [[Datei:HenryAgardWallace.jpg|50px]]
|- style="background:#EEEEEE"
| height="60" | 40.
| [[Harry S. Truman]]
| [[Datei:Harry-truman.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|}
== De Zick noh em Zweite Weltkreesch (aff 1945) ==
{|class="wikitable" style="text-align:center"
|- style="background:#B5B5B5"
! width="5%" | Nr.
! width="40%" colspan="2" | Präsident
! width="10%" | Partei
! width="10%" | Konfession
! width="15%" | Amtszeit
! width="10%" | Periode
! width="20%" colspan="2" | Vizepräsident
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="3" style="background:#AAAAFF" | '''33'''
| rowspan="3" | [[Datei:Harry-truman.jpg|100px]]
| rowspan="2" | [[Harry S. Truman]]
| rowspan="2" | [[Demokratische Partei (USA)|Demokr.]]
| rowspan="2" | [[Baptisten|Baptist]]
| rowspan="2" | 12. April 1945 <br /> 20. Januar 1953
| height="20" | 40.
| <small>vakant</small>
|
|- style="background:#EEEEEE"
| height="60" | 41.
| [[Alben W. Barkley]]
| [[Datei:AlbenBarkley.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="3" style="background:#FFAAAA" | '''34'''
| rowspan="3" | [[Datei:Photograph of Dwight D. Eisenhower - NARA - 518138.jpg|100px]]
| rowspan="2" | [[Dwight D. Eisenhower]]
| rowspan="2" | [[Republikanische Partei (Vereinigte Staaten)|Rep.]]
| rowspan="2" | [[Presbyterianismus|Presbyterianer]]
| rowspan="2" | 20. Januar 1953 <br /> 20. Januar 1961
| height="30" | 42.
| rowspan="2" | [[Richard Nixon]]
| rowspan="2" | [[Datei:Richard Nixon portrait.jpg|50px]]
|- style="background:#EEEEEE"
| height="30" | 43.
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#AAAAFF" | '''35'''
| rowspan="2" | [[Datei:John F. Kennedy, White House photo portrait, looking up.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[John F. Kennedy]]
| rowspan="1" | [[Demokratische Partei (USA)|Demokr.]]
| rowspan="1" | [[Römisch-katholische Kirche|Katholik]]
| rowspan="1" | 20. Januar 1961 <br /> 22. November 1963
| height="60" | 44.
| [[Lyndon B. Johnson]]
| [[Datei:Lbj2.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="3" style="background:#AAAAFF" | '''36'''
| rowspan="3" | [[Datei:Lbj2.jpg|100px]]
| rowspan="2" | [[Lyndon B. Johnson]]
| rowspan="2" | [[Demokratische Partei (USA)|Demokr.]]
| rowspan="2" | [[Christian Church (Disciples of Christ)|Jünger Jesu]]
| rowspan="2" | 22. November 1963 <br /> 20. Januar 1969
| height="20" | 44.
| <small>vakant</small>
|
|- style="background:#EEEEEE"
| height="60" | 45.
| [[Hubert Humphrey]]
| [[Datei:Hubert Humphrey crop.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="3" style="background:#FFAAAA" | '''37'''
| rowspan="3" | [[Datei:Nixon 30-0316a.jpg|100px]]
| rowspan="2" | [[Richard M. Nixon]]
| rowspan="2" | [[Republikanische Partei (Vereinigte Staaten)|Rep.]]
| rowspan="2" | [[Quäker]]
| rowspan="2" | 20. Januar 1969 <br /> 9. August 1974
| height="60" | 46.
| [[Spiro Theodore Agnew|Spiro T. Agnew]]
| [[Datei:Spiro Agnew.jpg|50px]]
|- style="background:#EEEEEE"
| height="60" | 47.
| [[Gerald Ford]]
| [[Datei:Gerald Ford.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#FFAAAA" | '''38'''
| rowspan="2" | [[Datei:Gerald Ford.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[Gerald Ford]]
| rowspan="1" | [[Republikanische Partei (Vereinigte Staaten)|Rep.]]
| rowspan="1" | [[Episkopalkirche der Vereinigten Staaten von Amerika|Episkopaler]]
| rowspan="1" | 9. August 1974 <br /> 20. Januar 1977
| height="60" | 47.
| [[Nelson Rockefeller]]
| [[Datei:Nelson Rockefeller.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#AAAAFF" | '''39'''
| rowspan="2" | [[Datei:Jimmy Carter.jpg|100px]]
| rowspan="1" | [[Jimmy Carter]]
| rowspan="1" | [[Demokratische Partei (USA)|Demokr.]]
| rowspan="1" | [[Baptisten|Baptist]]
| rowspan="1" | 20. Januar 1977 <br /> 20. Januar 1981
| height="60" | 48.
| [[Walter Mondale]]
| [[Datei:Mondale as Senator.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="3" style="background:#FFAAAA" | '''40'''
| rowspan="3" | [[Datei:Ronald Reagan 1981 presidential portrait.jpg|100px]]
| rowspan="2" | [[Ronald W. Reagan]]
| rowspan="2" | [[Republikanische Partei (Vereinigte Staaten)|Rep.]]
| rowspan="2" | [[Christian Church (Disciples of Christ)|Jünger Jesu]]
| rowspan="2" | 20. Januar 1981 <br /> 20. Januar 1989
| height="30" | 49.
| rowspan="2" | [[George Herbert Walker Bush|George H. W. Bush]]
| rowspan="2" | [[Datei:Vice President George H. W. Bush portrait.jpg|50px]]
|- style="background:#EEEEEE"
| height="30" | 50.
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="2" style="background:#FFAAAA" | '''41'''
| rowspan="2" |
| rowspan="1" | [[George H. W. Bush]]
| rowspan="1" | [[Republikanische Partei (Vereinigte Staaten)|Rep.]]
| rowspan="1" | [[Episkopalkirche der Vereinigten Staaten von Amerika|Episkopaler]]
| rowspan="1" | 20. Januar 1989 <br /> 20. Januar 1993
| height="60" | 51.
| [[Dan Quayle]]
| [[Datei:Dan Quayle, 1990.jpg|50px]]
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="3" style="background:#AAAAFF" | '''42'''
| rowspan="3" | [[Datei:Bill Clinton.jpg|100px]]
| rowspan="2" | [[Bill Clinton]]
| rowspan="2" | [[Demokratische Partei (USA)|Demokr.]]
| rowspan="2" | [[Baptisten|Baptist]]
| rowspan="2" | 20. Januar 1993 <br /> 20. Januar 2001
| height="30" | 52.
| rowspan="2" | [[Al Gore]]
| rowspan="2" | [[Datei:Al Gore, Vice President of the United States, official portrait 1994.jpg|50px]]
|- style="background:#EEEEEE"
| height="30" | 53.
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="3" style="background:#FFAAAA" | '''43'''
| rowspan="3" | [[Datei:George-W-Bush.jpeg|100px]]
| rowspan="2" | [[George W. Bush|George Walker Bush]]
| rowspan="2" | [[Republikanische Partei (Vereinigte Staaten)|Rep.]]
| rowspan="2" | [[Methodistische und Wesleyanische Kirchen|Methodist]]
| rowspan="2" | 20. Januar 2001 <br /> <small> voraussichtlich </small> <br /> 20. Januar 2009
| height="30" | 54.
| rowspan="2" | [[Dick Cheney]]
| rowspan="2" | [[Datei:Dick Cheney.jpg|50px]]
|- style="background:#EEEEEE"
| height="30" | 55.
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="3" style="background:#AAAAFF" | '''44'''
| rowspan="3" | [[Datei:Barack_Obama.jpg|100px]]
| rowspan="2" | [[Barack Obama]]
| rowspan="2" | [[Demokratische Partei|Demokr.]]
| rowspan="2" | Protestantisch
| rowspan="2" | 20. Januar 2009 <br /> 20. Januar 2017
| height="30" | 56.
| rowspan="2" | [[Joe Biden]]
| rowspan="2" | [[Datei:Joe Biden, official photo portrait 2-cropped.jpg|50px|Joe Biden]]
|- style="background:#EEEEEE"
| height="30" | 57.
|-
|colspan="8" align="left" |
|- style="background:#EEEEEE"
| rowspan="3" style="background:#FFAAAA" | '''45'''
| rowspan="3" | [[Datei:Donald Trump Pentagon 2017.jpg|100px]]
| rowspan="2" | [[Donald Trump]]
| rowspan="2" | [[Republikanische Partei (Vereinigte Staaten)|Rep.]]
| rowspan="2" | [[Presbyterianische Kirchen|Presbyterianisch]]
| rowspan="2" | 20. Januar 2017
| height="30" | 58.
| rowspan="2" | [[Mike Pence]]
| rowspan="2" |
|- style="background:#EEEEEE"
<!--| height="30" | 59.
|-
-->
|colspan="8" align="left" |
|}
== Farblegende ==
<!-- {{Zeitleiste US-Präsidenten}} -->
{|class="wikitable" style="text-align:center" width="40%"
|- style="background:#B5B5B5"
! width="25%" | Farbe
! width="75%" | Partei
|-
| style="background:#AAAAFF" |
| style="text-align:left" | [[Demokratische Partei (USA)|Demokratische Partei]]
|-
| style="background:#FFAAAA" |
| style="text-align:left" | [[Republikanische Partei (USA)|Republikanische Partei]]
|-
| style="background:#E6E6AA" |
| style="text-align:left" | [[Föderalistische Partei]]
|-
| style="background:#FFCBFF" |
| style="text-align:left" | [[Demokratisch-Republikanische Partei]]
|-
| style="background:#FFFFCC" |
| style="text-align:left" | [[United States Whig Party|Whig-Partei]]
|-
| style="background:#9C9C9C" |
| style="text-align:left" | [[Parteiloser]]
|}
== Literatur ==
* Prof. Dr. Peter Schäfer: ''Die Präsidenten der USA in Lebensbildern'', Komet, 2. Auflage, Köln 2005 ISBN 3-89836-450-X
* Klaus-Jürgen Matz: ''Wer regierte wann? Regententabellen zur Weltgeschichte. Von den Anfängen bis zur Gegenwart'', dtv, 5. Auflage, München 2001 ISBN 3-423-32523-2
== Weblinks ==
{{Commons|President of the United States|Präsidenten der Vereinigten Staaten von Amerika}}
* Frank Freidel/ Hugh S. Sidey: [https://web.archive.org/web/20070728050931/http://www.whitehouse.gov/history/presidents/ The Presidents of the United States]
* Robert S. Summers: [http://www.ipl.org/div/potus/ POTUS: Presidents of the United States]
* https://www.amerikanische-praesidenten.de
{{Navvi USA Präsidënte}}
{{DEFAULTSORT:Owersich met de Prasidente von de Vereenischte Staate von Amerika}}
[[Saachjrupp:Präsident (USA)|!]]
2yd2mbe20z7q9lyl6zuhbte9lmt9esi
Kongō Gumi
0
466663
1611243
1610155
2026-04-07T23:59:01Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611243
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Kongo Gumi workers in early 20th century.jpg|thumb|Werker va Kongō Gumi workers am Aavang van öt 20. Jahrhondöt]]
'''Kongō Gumi Co., Ltd.''' watt sisch op Japanesch '''株式会社金剛組''' schriivd, es dr Naam van ön [[Japan]]ische Kontruktiuns [[Firma]]. Kongō Gumi woch d äldste Firma van d Welt.
Kongō Gumi bestong övver 1400 Joohr bes s van ön anger Firma em Joohr 2006 opjekoovd wood. Öt Hauptkwarteer woch ä [[Osaka]]. Dr Fameliebetriib jäng bes op öt Joohr 578 zröck als dr ''Prenz Shotoku'' Metjledder van d Kongō-Famelisch no Japan braad, öm önö [[Schintu]]-Schrein, dä och hü noch steed, z bouwe. Dä Tempel övverstäng sälvs öt jruuße [[Erdbeben|Ärdbebe]] van [[Great Hanshin]] em Joohr 1995. Övver d Jahrhondöde maade Kongō Gumi beij d Konstruktiun va völl bkannde Hüüser, wozo och dat Osaka Schlooß us öt 16. Jahrhondöt un dr Hōryū-ji ä Nara jehüüd, met.
Ön övver 5 [[Meter]] lang Schreftroll us öt 17. Jahrhondöt vüürd all 40 [[Generation|Jeneratiun]]e op, di d Firma seijd dr Avang besetze hand. Ä völl japanische [[Familie|Famelie]] koome d Schweijersööhn zo d Fameliesch dozo. Su och bei Kongō Gumi. Dr dr Naam bleed ärhalde. Doher bleed dä Naam, sälvs wenn öt ä änn Jeneratiun mä [[Mädchen|Mädsche]]r als Kenger jejovve hod.
Em Joohr 2006 troff öt Kongō Gumi schwoch un öt jäng d Firma öt Jeld us. S wood va [[Takamatsu Corporation]] opjekoovd.<ref>https://web.archive.org/web/20070630072702/http://www.takamatsu-const.co.jp/ir/topics/20051214_22.html D Övvernaam va Kongō Gumi</ref> Als öt zo made, hod Kongo Gumi noch 100 Mann em Luun un maade önö Jöwenn va 70 Milliun [[$]]. Kongō Gumi hod sisch op dr Bouw va [[Tempel]]e spezialiseerd. Dr leitzde Schef va Gongō Gumi, dr 40. enn d Reih, woch Masakazu Kongō. Gongō Gumi es noch önö Deel va Takamatsu un Metgledder van d Kongō Famelisch werke noch vöör d Firma.
== References ==
<references/>
== Websiij ==
* [https://www.kongogumi.co.jp/ Kongō Gumi]
* [http://www.businessweek.com/smallbiz/content/apr2007/sb20070416_589621.htm?campaign_id=rss_topEmailedStories Businessweek – Öt Äng no 1400 Joohr]
{{Övversaz uß}}
{{DEFAULTSORT:Kongo Gumi}}
[[Saachjrupp:Wikipedia:Övversätzung van d Wääch]]
[[Saachjrupp:Firrma]]
qmw844bcxgcw0v16k85jlzliymuxn3i
Clovis-Kultur
0
466880
1611130
1594320
2026-04-07T22:42:24Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611130
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Clovis Point.jpg|thumb|Ön Spärspetz us d Clovis-Kultur]]
D '''Clovis-Kultur''' es d ischde övver ön jrüüßere Jäjend sisch ärstreckende Kultur va vöörjeschichtliche [[Mensch|Mänsch]]e op dr [[Neue Welt|amerikanische]] Kontinent.
== Dr Naam ==
Dr Naam Clovis kräät di Kultur van dr Ocht [[Clovis]] än dr US-Staat [[New Mexiko]], wo d ischde Spärspetze, di di Kultur usszeechnede, jevonge woode. Met d Hölp van d <sup>14</sup>C-Method kutt vassjestalld wääde, dat di Mänsche en d Clovis-Kultur voor ongeväär 11.000 bes 11.500 Joohr jeläävd hand.
== Öt Lääve van d Mänsche en d Clovis-Kultur ==
D Mänsche us d Clovis-Kultur fluppde öt, en mä 500 Joohr Nord- un [[Mittelamerika|Meddelamerika]] z besiidele, ussjenomme woore d Iißfläsche em huhe Norde un d Iißpanzere op d [[Rocky Mountains]]. Övverlääve kutte s mä dörch d Jaacht op [[Mammut]]s, Riise[[Faultier|Vuuhldeere]] un vöör allem öt [[Bison]].
Övver dat Lääve van d Mänsche weeß mo mä, dat s an d Ställe jewaad hand, wo d weld Deere vorbeij koome. Do woode [[Knochen|Knouch]]e vonge, di van d Jacht stamme moote. A anger Ecke vonge d Historiker Hömmele Stöcker va Stehen. Doruss wood jeschlooße, dat do ön Wärkstatt jewääh se mood. Usserdäm nämmt mo a, dat d [[Mensch|Lüüh]] damols ä Hööhle dr [[Winter|Wengkter]] vorbraate. Öt es och möjelich, dat s kläng Hötte bouwde, öm sisch vöör öt [[Wetter|Wäähr]] z schötze.
== D Spärspetze ==
D Spärspetze send d wechtichste Anzeeche van d Clovis-Kultur. Bes z 20 cm jruuß wore di. Meetzdens send di us Veuerstee jemaad.
== Öt Äng van d Kultur ==
Als no öt Äng van d Iißzitt völl Deere usstorve, jäng öt och met d Clovis-Kultur z Äng. Dat woch onjeväär 11.000 Joohr vöör Christi-Jeburt. No ön Teori schloch öm di Zitt önö Meteorit enn, watt dozo vüürde, dat d Deere ussstorve.
== Websiij ==
* [https://www.nps.gov/history/seac/outline/02-paleoindian/index.htm Paleoindian Period]
[[Saachjrupp:Amerika]]
6737ot19cqbkv6usuck3xstptr6ct6e
Vröndschaftsvordrach tösche d Rejiirung van d Monjolei un Tibet
0
466881
1611193
1606305
2026-04-07T23:28:23Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611193
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Tibet Mongolia Treaty.jpg|thumb|Öt Vordrachspapiir]]
Dr '''Vröndschaftsvordrach tösche d Rejiirung van d Monjolei un Tibet''' wood am [[2. Februar]] [[Joohr 1913|1913]] ongerzeechnet. Öt bestonge ävver Zwiivl övv di Ongerzeechnet dat Räät hodde, vöör d Völer z verhandele.
1982 wood dr Text van dr Vordrach van d [[Mongolei]] bekannd jejovve, no dem dä bes dohen ö Jehimnis blävve woch. 2007 wood dat Schriive och en d Tibetische Sproch öffentlich jemaad.
No dr Vall van d Qing Dünasti em Joohr 1911 erklärde sisch [[Tibet]] un d Monjolei onavhängich onger ö Ovverhaupt, dat önö Lama es. China had d Onavhängichkeet ävver ni zojestämmt. En d Vordrach tösche beede Länder hand sisch d Monjolei un Tibet beede akzepteert un hön Onavhängichkeet aerkannd. Dr 13. Dalei Lama saad spiir, dat hä kenne dozo ärmachtichd had, sunö Vordrach z ongerzeechne. Watt noch ön jrüüßer Roll spelld, woch, dat wedder dr tibetische Staat noch d religiüse Stelle dä Vordrach raatifizeerd hand.
Wi och emmer, d Onavhängichkeet van beede Staate wood van d meetste Staate net a erkannd. Em Jäjedeel, d Staate hand emmer akzepteerd, dat China ä beede Länder z saare hat.
== Websiij ==
* [https://www.tibetjustice.org/materials/treaties/treaties14.html Dr Vordrach]
{{Övversaz uß|en}}
{{DEFAULTSORT:Vrondschaftsvordrach tosche d Rejiirung van d Monjolei un Tibet}}
[[Saachjrupp:Wikipedia:Övversätzung van d Wääch]]
[[Saachjrupp:Asie]]
op2s003ngu0m4tw72j218ks161g4oon
Lord-Houw-Insele
0
474077
1611166
1601726
2026-04-07T22:49:31Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611166
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:LordHoweIslandFromKimsLookout.jpg|miniatur|left|Bleck over önö Deel van d Lord-Houw-Insele]]
D '''Lord-Houw-Insele''' send ön Inseljrupp, di tösche Australie un [[Neuseeland]] lid. D Inseljrupp jehüüd zo [[Australien|Australie]] un litt en d [[Tasmansee|Tasmansche See]], önö Deel vam [[Pazifik]], dä och als Stelle Ozean bkannd es. D Lord-Houw-Insel es önjeväär 11 km lang un 2 km breed. Zsamme ömfasst d Insel ca. 15 km². Watt en öt [[Auge|Oohr]] välld, dat send 2 Bärch va 777 m (Mount Lidgbird) un 875 m (Mount Gower). D Insel woch önö vreuere Vulkan, dä sisch vöör onjeväär 6,9 Milliun Joohre us öt Meer jedeut had. Dat Klima op d Insel es wi en d Trope. D Planze un Deere op d Insel paaße sisch a Australie un Neuseeland a. Op d Insel lääve mä 380 Lüüh. Zosätzlich dörfe dat [[Schutzgebiet|Schotzjebiid]], zo dat d Lord-Houw-Insel ernannd wood, mä jlichzittisch 400 Mänsche beträäne.
== Websiij ==
{{commons|Lord Howe Island|{{PAGENAME}}}}
* [https://www.lordhoweisland.info Övver d Insel]
[[Saachjrupp:Australie]]
[[Saachjrupp:Ėnnsel]]
0qct36zi8qd54bs9d21fgedmc4uvnnz
Johannes Heesters
0
474078
1611124
1609483
2026-04-07T22:39:32Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611124
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Johannes Heesters.jpg|miniatur|left|Johannes Heesters em Määz 2006 beij önö Optrett]]
'''Johannes „Jopi(e)“ Heesters''' (* [[5. Dezember]] [[Joohr 1903|1903]] in [[Amersfoort]], [[Niederlande|Holland]]; † [[24. Dezember]] [[Joohr 2011|2011]] ä [[Starnberg]]) es dr Künstlernaam va ''Johan Marius Nicolaas Heesters''. Hä es dr äldste aktive [[Schauspieler|Schauspeller]], däm [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]] em Joohr 2011 hott.<ref>[http://newsticker.sueddeutsche.de/list/id/266533 isch ben noch do]</ref>
Heesters wood ä Holland jeboore un maade z isch ön Liihr als Koofmann, entscheed sisch ävver met 16 Joohr Schauspeller z wääde. 1921 stäng hä öt ischde Mol op d Büühn, un 1924 soch mo häm än dr ischde Film „Cirque hollandais“.
[[Datei:Young Heesters.png|miniatur|right|Heesters em Joohr 1919]]
1930 hiirode hä Louise H. Ghijs. S bleede zsamme bes z hörö Duud em Joohr 1985.
1932 vong hä als Senger a un troon ä Operrätte op.
1936 trock hä no [[Berlin]] öm, wo hä jenau dr Jeschmack van öt Volk troff. Hä kräät dr Spetznaam Jopie.<ref>[http://www.whoswho.de/templ/te_bio.php?PID=242&RID=1 Sii Lääve]</ref> Sing bkanndste Roll woch “Danilo„ us d Operrätt „D Löstije Witwe“.
Heesters Vorhältnis zo [[Adolf Hitler]] woch ömsträdde. Hä troon och en di Zitt op, ävver öt jitt ke Zeeche, dat hä vöör häm woch. Us di Zitt jitt öt ö Beld, dat Heesters en öt Konzentratiunslajer Dachau zeechd. Watt hä do maade, es onbkannd.
1953 driinde Heesters singe ischde Film ä [[Hollywood]].
1992 hiirode Heesters sing zweide Vrau Simone Rethel, och ön Schauspellerin.
Met 104 Joohr troon Heesters en d Komödije ''½ Ritter – Auf der Suche nach der hinreißenden Herzelinde'' op.
== Quelle ==
<references/>
== Websiij ==
* [http://www.johannes-heesters.de/ Sing Siij]
* {{IMDb Name|ID=0373535|NAME=Johannes Heesters}}
* [https://film.virtual-history.com/person.php?personid=1202 Fotos va Johannes Heesters]
{{DEFAULTSORT:Heesters, Johannes}}
[[Saachjrupp:Sänger]]
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Schauspeller]]
lq54i8x8d83i0hmro7otjzle2l3po26
Boomhummer
0
474080
1611215
1608750
2026-04-07T23:35:06Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611215
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Dryococelus australis 02 Pengo.jpg|miniatur|left|Boomhummer]]
Öno '''Boomhummer''' es ö [[Insekt]] un jehüüd zo d [[Heuschrecke|Heuschräk]]ke.
== Beschriivung ==
Dr Boomhummer weed tösche 100 un 200 mm lang un had als erwaaße [[Tier|Deer]] ön brung, ruuhbrung övv schwazze Värf. Als jong Deer es öt, öm sisch besser vorstäche z könne, jrön. D Wiffjer wääde jrüüßer als d Männcher. Dr Boomhummer es öt jrützde Stabinsekt oohne Vleuele.
== Wo dr Boomhummer läävd ==
Vreuer läävde dr Boomhummer op d janze [[Lord-Houw-Insele]], di 580 km östlich va [[Australien|Australie]] liije. Hüü jitt öt häm noch op d Insel [[Ball's Pyramide|Balls-Püramid]], ön kleng Velseinsel, onjeväär 23 km em Oste van d Lord-Houw-Insel. Do lääve d leitzde 30 Deere op ön Fläsch va 6 * 30 m op önö klenge [[Baum|Boom]].
== Sing Jeschichte ==
Va 1920 a jalt dr Boomhummer als ussjestorve, bes im Joohr 1921 24 Deere op Balls-Püramid jevonge woode. Op d Lord-Houw-Insel woode all d Deere va [[Ratte]] jevrässe, di dohen em Joohr 1918 van ö jesonke Scheff jebraad woode wore.
Em Joohr 2003 entnoohm ''Stephen J. Fellenberg'' 4 Deere, 2 Männcher un 2 Wiffjer, öm met dönne neue zö träcke. Dat solld helpe, öm d Deere spiir wärm op d Lord-Houw-Insele uss z sätze. D Ratte sollde vörhen kapott jemaad wääde. Dat solld dörch Jeff paßeere. Öt Träcke ä Jövangeschaf van neu Deere fluppde un em Joohr 2005 joov öt wärm 100 Boomhummere.
{{Övversaz uß|de}}
== Websiij ==
{{Commons|Dryococelus australis|{{PAGENAME}}}}
* [https://web.archive.org/web/20081207185439/http://www.fnpw.org.au/enews2/Phasmids.htm Önö Atikel övver dr Boomhummer op d Siij van d ''Foundation for National Parks & Wildlife'' (ä Änglisch.)]
* [https://www.smh.com.au/articles/2003/10/18/1066364522158.html Önö Atikel övver dr Boomhummer op d Siij van ''The Sydney Morning Herald'' (ä Änglisch.)]
* [https://www.heise.de/tp/r4/artikel/23/23119/1.html Önö Atikel övver dr Boomhummer op d Siij va ''Telepolis'']
[[Saachjrupp:Deer]]
[[Saachjrupp:Wikipedia:Övversätzung van d Wääch]]
3poauvta7tk1jcml43psd679bfh53z2
Jemeenschaf Sant'Egidio
0
474568
1611195
1606441
2026-04-07T23:28:29Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611195
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Sant'Egidio.jpg|miniatur|left|D Kerch Sant’Egidio jehüüd zo d Jemeenschaf]]
'''Jemeenschaf Sant'Egidio''' es ön jelejiüse jrupp van d römisch-kattolische Kersch, di em Joohr 1968 va [[Andrea Riccardi]] jejründ woode es.<ref>[https://www.santegidio.org/de/contatto/cosa_e.html Övver d Jründung]</ref>
D Jemeenschaf kräät dr Naam no öt Kluster ''Sant’Egidio'' ä [[Rom]]. Dr Vörsetzende es ''Marco Impagliazzo''. Wivöll Lüüh z d Jemeenschaf jehüüre ka mä jeschätzt wääde. D Zaahle liihe tösche 1.200 un 50.000, vordeeld övver 70 Ländr.
Dr Meddelpunkt van d Jemeenschaf es d [[Bibel]] un öt [[Wood Joddes]] ävver och dr Vreede en d Wält un d kerchlische Jemeenschaft send d Jläubije wichtisch.
Andrea Riccard, dr Jründer van d Jemeenschaf Sant'Egidio, wood dr [[Karlspreis|Karlspriiß]] van d Stadt [[Aachen|Oche]] vöör öt Joohr 2009 zojesproche.
== Quellenangaben ==
<references/>
[[Saachjrupp:Italie]]
[[Saachjrupp:Kirch]]
tgryf3goy7onws6hym09ekve0nbcf3k
Bibel
0
474569
1611300
1597481
2026-04-08T00:14:19Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611300
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:P52 recto.jpg|miniatur|Ald Stöcker van ön Bibelopzeechnung]]
D '''Bibel''' es öt [[Heiliges Buch|Hellije Boch]] van d [[Judentum|Jüdde]] un d [[Christentum|Kriste]], di öt [[Heiliges Wort|Hellije Wood]] enthälld un dr Quell vöör dr Jlaube va beede [[Religion|Relijiune]] es. Öt es ön Zsammestellung va Schrefte, di en onjeväär 1200 Joohr entstange send.
D hebräische Bibel heechd [[Tanach]]. Sälvs dr [[Islam]] akzepteerd en völl Deele dat, wat d Bibel vöörjitt.
== Alljemeenes ==
Wä dat Wood övversätze well, dä stüssd op βιβλίον, watt ösu völl wi [[Papyrus|Papürosroll]] heechd. En d Zitt van d ald Jriiche joov öt sälvs ön Stadt Biblos, di bkannd vöör d Papürosproduktiun woch.
Nävver öt Wood ''Bibel'' vängd mo och döck dä Ussdrock ''Boch van d Bösch''. Dat düüd op di jruuße Roll, di d Bibel vöör d Relijiune spelld. Dobeij saare d meetste Konfessiune, dat Ideö vöör d Schrefde op derekte Wäch va Jott komme send.
Öt jitt ävver och Ongerscheede tösche dat, watt d Bibel vöör d Jüdde es un dat, watt sö vöör d Kreste es. Vöör d Kriste es dä Deel övver Jesus van d jrützde Roll, vöör d Jüdde driind sisch alles öm öt Böndnes, dat d Jüdde met Jott em [[Wüste Sinai]] jeschlooße hand.
== D Bibel van d Jüdde ==
D Bibel van d [[Jüddedom|Jüdde] besteeht us 5 Bösch, wobeij d ischte 4 vorzälle, watt us dat Volk Israel wood, wi öt Israel seijd Moses erjäng. Vorzalld weed bes zo di Ställ, wo dr Tempel va [[Jerusalem]] öt ischde Mol kapott jemaad wood. Usserdäm schriivd öt Boch övver d jruuße un d kleen Profete.
== D Bibel van d Kriste ==
[[Datei:Gutenberg Bible.jpg|miniatur|rähß|Ein van de [[Bibel met 42 Reije|Bibelle met 42 Reije]], di dä [[Johannes Gutenberg|Juteberschs Hännes]] en [[Mainz|Määnz]] em [[Johr 1455]] [[Druckerei|jedröck]] hät. Di litt hück em [[United States|Amilandt]] en de ''{{lang|en|[[Library of Congress]]}}''.]]
D kristliche Bibel weed ä zwei Deele ongerdeeld, öt Ald un öt [[Neues Testament|Neu Testament]]. En öt [[Altes Testament|Ald Testament]] send all Schrefte van d Bibel van d Jüdde äjeflooße. Dobeij woode s mä angisch jekroomd. D Bibel van d [[Kattolisch]]e ömfasst z. B. de Schrefte van öt Boch Judit, Tobit, Baruch, Jesus Sirach, öt Boch van d Schlaue, öt 1. un 2. Makkabäer-Boch suwi Zosätz zo d Bösch va Daniel un Ester. Beij d [[Ortodox]]e kommen öt 1. Boch va Esra suwi öt 3. Makkabäer-Boch, dr Psalm 151 un öt 4. Makkabäer-Boch dozo. D Bibel van d Slawische Kersch ömfasst och d Esra-Apokalüps.
Öt Neu Testament besteeht us d [[Evangelium|Ävanjelie]] va Mathäus, Markus, Lukas un Johannes sowie d Aposteljeschicht. Usserdäm ömfasst öt d Johannesbreefe, Kattolische Breefe, dr Breef an d Hebräer un d Offebarung van dr Johannes.
Beij d Zosammenstellung van d Schreffde vöör öt Neu Testament send sisch d Kriste us all Richtunge eenich. Mä d sürisch-ortodoxe Kersch stämmt net övverall zo.
== Websiij ==
* {{Commons|Bible|Bibel}}
* [https://www.bibelserver.de/ D Bibel ä vorschiidene Sproche]
[[Saachjrupp:Booch]]
[[Saachjrupp:Religiun]]
ozt68zfb5e0wbz3r8u9nml81x10kai5
Boochstabezupp
0
474588
1611279
1606681
2026-04-08T00:08:31Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611279
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch|}}
'''Bohchschtahbezupp''' säht mer för en [[Suppe|Zupp]] met [[Nudel|Bohchschtahbenuhdelle]] dren. Esu Wöht, wi „''Boochschtahbenuhdelzupp''“ udder „''Bohchstahvenöödelscheszupp''“ bruch mer nit, och wann se och paße dähte.
[[Image:Alphabet soup.jpg|left|thumb|166px|'''''Bovve''''': E [[Tëller]]sche ov [[Kump|Kümpsche]] met ene [[Bouillon|Bulljong]] als Bohchschtahbezupp, un ene [[Löffel|Läffel]] met paa Bohchstahbe un enem [[Möhre|Murre]]schtöckelsche drop<br />'''''Unge''''': De Zupp es bahl am Eng, un henge hät eine de Wööt „et Eng“ op [[Englische Sprache|änglesch]] hen jelaat.]]
De Bohchschtahbezuppe sen et mihts op ene Bulljong jemaat, un söns jähn söns en klohre Zupp, domet mer de Bohchschtahve do dren och joht äkänne kann.
== Websigge ==
* [https://www.ebbertz.de/geschichten/buchstaben/index.html „''{{lang|de|Onkel Theo erzählt von den Buchstaben}}''“] — en söße Jesscheesch fö de [[Kind|Pänz]] met Bohchstahvezupp
{{Esse & Drinke}}
[[Saachjrupp:För ze Esse]]
9w7y36xtjltw2d2ki903s8bvyy4uac8
Angola
0
474787
1611329
1601710
2026-04-08T00:31:52Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611329
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Flag of Angola.svg|miniatur|Vaahn va Angola]]
'''Anjola''' es ö Land em Süüde va [[Afrika]]. Sing Nobbere sen [[Sambia]], [[Namibia]], de [[Republek Kongo]] un de [[Demokratische Republik Kongo|Demokratische Republek Kongo]].
Dä Naam Anjola kütt van et woord "Ngola", de Titel van de Könninge van de State Matamba un Ndongo, de em 16. bes 18. Joorhondert södlisch van et historische Kongoreisch joof. An d Köste zm [[Atlantik]] litt önö Striif Land, ävver dr jrüützde Deel es ö Huchland, dat an sing hüükßde Ställ bes op 2619 m räckd.
== Jeojrafie ==
=== Öt Wäähr ===
Dörch di vorschiidene Hüühde van öt Land vängd mo do ongerscheedliche [[Klima]]regiune. An d Köste un em Norde liije d [[Temperatur]]e tösche 25° un 30° C. Em Huchland es öt völl köhler, un op d Spetze van d Bärch könne s sujar onger Null valle.
=== Planze un Deere ===
Beij d Vegetatiun vänd mo alles vam [[Räänwald]] em Norde, övver Bende en d Medde van Angola bes zo [[Wüste]]striife op Namibia zo. En d ongerscheedliche Jäjende lääve vorschidene Deere. Su vängd mo alles van d [[Elefant]]e övver d [[Zebra]]s bes zo [[Löwe]] un [[Flusspferd|Floßßpääder]].
== Jeschesch ==
=== De Zick voor de Kolonisierung ===
Op et Jebeed dat hück Angola is woore de ierste [[Mensch|Mensche]] [[Khoisan]], Verwandte vun de [[Buschmann|Buschmänne]]. Se leevde in klëine Jroppe vun de Jaachd, vum Veschfange in de Flöß un vum Sammele vun [[Obst|Vröschde]]. Am Aanfang vun et zwëite Joordeusend koome de [[Bantu]] op eere Wangerong vun [[Himmelsrichtung|Norde]] en deselvde Jejend. Se woore (und sen) stärker un vill mie als de Khoisan, de zom Deel absorbeert worde, zom Deel sesch noo [[Himmelsrichtung|Söde]] zeröcktrokke; en paa Jroppe lewwe do noch in Södangola, andere in Namibia, Botswana un Södafrika.
De Bantu sen in et janze Jebeed jebliwwe un han sesch met de Zick en en Zahl Völker opjedeelt, die [[Buure]] un Veezöschde woore un sen (un och jet Veschfang un Jaachd bedriewe). Se han sesch politisch orjanisiert, en jrooße un klëine "Könningstümer". Et jrüeste woor et Könningsrëisch Kongo, met de Houpstadt [[M'Banza Kongo]] in de [[Himmelsrichtung|Nordweste]] vun et hüüdije Angola, äwwe met deele et de hüüdije Demokratische Republik Kongo, de hüüdije [[Republik Kongo|Republek Kongo]] on et hüüdije [[Gabun|Gabon]]. Dozo gehüürde et janze [[Bakongo|Bakongovolk]]. En de Söde vun dese Rëisch joof et de kleinere Rëische [[Matamba]] un [[Ndongo]] wo de Bevölkerung [[Ambundu]] woore. In de [[Himmelsrichtung|Nordoste]] vun et hüüdije Angola un de Söde vun de hüüdije Demokratische Republek Kongo looch et Lundarëich met [[Lunda]]- on [[Chokwe]]-Völker. En et Zentrom un de Söde von et hüüdije Angola joof et klëine "Könningstümer" vun de [[Owimbundu]] un vun de [[Owambo]] - äwwe de meeste Owambo leevde in et hüüdije Namibija.
=== De Zick met portugiesische Siedlonge aan de Küs ===
1483 sen de Portugiese op ihre Seevaarte in Kontakt met däm Könningsrëisch Kongo jekumme. Se han de Könning un sing [[Familie|Familich]], un och de meste vun die wischtije Familije, zom Christendom bekiert un de portugiesische Sprooch, lese un schriewe geliert. Dofür dörfde se aanfange Handel ze driewe - un dat woor em allgemeen [[Sklaverei|Sklavehandel]]. Portugiesische Händlere jröndete klëine Siedlonge in däm Kongorëisch - an däm Kongofloss und direk södlich dovun an de [[Atlantik|Atlantiküs]] in Soyo, dat hück zo Anjola jehüürt.
Dat woor äwwe vöör de Portugiese nit jenoog, will dat mer in [[Brasilien|Brasilije]], in de karibische Ländere un ooch in Nordamerika imme mie Sklave jebruch hät. De Portugiese han deswäje 1575 södlich vun däm Kongorëisch en eijene Stadt aan de Atlantikküs jebout, in däm Jebied vun de Ambundu, un nannten se [[Luanda]].<ref> De Naam kütt vun de Axi-Lwanda, et Ambundu-Volk dat do jeläww hätt</ref> Luanda woor bes in et 19. Joorhonderd de Houpplaaz vun de portugiesische Sklavehandel, en die Portugiesen besetzde och et Jebieed direkt ößlisch vun Luanda, met klëine Siedlonge aan däm [[Kwanzafloß]]. In däm Sklavehandel woore de Könningsrëische Matamba un Ndongo wischtije Partner, äwwe et joof och of Konflikte med_em.
Vun Luanda us jröndete de Portugiesen noch andere, klëinere Handelssiedlonge aan de Atlantikküs meer södlisch, un 1617 en zwëite Stadt, [[Benguela]]. Vun do us wood nit alleen Sklavehandel jedriwwe. De Ovimbundu, die östlich vun Benguela un in de Berje vun et hüüdije Zentralanjola lewwe, orjaniseerde [[Karawane]] de vun Zentralafrika Waks, Honnich, [[Elfenbein|Elfenbëin]] u. a. no Benguela jebrach hänn, bis an et End vun däm 19. Joorhonderd. Luanda un Benguela, de klëinere Siedlunge aan de Küs un das Jebied drom herum wood in däm 18. Joorhonderd zesamme "Angola" genannt.
=== De Besetzong un Kolonisierong ===
Iers in de Aanvang vun däm 19. Joorhondert vinge de Portugiese aan, dat Hinterland ze besetze. Dozo moßde se öwwe drießisch Veldzöösch maache. Se hän dobei versoochd, soveel Land ze krijje wie mööschlisch, äwwe se moßte de Jränze met [[Belgien|België]], [[Bundesrepublik Deutschland|Deutschland]], [[Großbritannien|England]] un [[Frankreich|Frankrëisch]] verhandele, die in de Jäjend och Land besetzde. Iers in de 1920e Joore woor et Jebied vun däm hüüdije Angola definitief afjejränz on besetz.
En de Kolonie Anjola woord natüürlisch en Verwaltongsapparat enjeresch, dä op de een Sick en Infrastruktur opboude, op de andere Sick de Mensche kontrolleerde on [[Steuer|Stüüre]] on Ärbëid von önö verlangde. Katholische un evanjelische Missionare sorjde vöor de Verchrislischong vun praktisch de janze Bevölkerong, och vöör Schoole vöör en Minderhëid vun de [[Kind|Kindere]]. Et koome och imme mie Portugiese no Anjola - in de 1950e Joore wooren_et öwwe 200 000. Se woore allgemeen ärm un bedriewde Klëinhandel, Landweetschaf un Handwerk, äwwe se woore de Herre vun däm Land, wo et en kloore Trennong joof zwesche drëi Rasse: de Wëiße, de Schwazze un de Mischlinge (jenannt "mestiços") die als en ëijen Rasse anjesinn woore. De Wëiße woore all Staatsbürjer, och de mieste "Mischlinge", äwwe vun de Schwazze alleen en Minderhëid vun "civilizados", de Portugesisch kalle, schriewe un leese kunnte.
=== Dä Wedderstand jejen de Besetzong ===
De letzte Opstand vun en Volk (et woore de Vakuvale em Söde) joof et in de 1940e Joore. En de 1950e Joore joof et en opstand jejen de Zwangsanbou vun [[Baumwolle|Boumwoll]], en de Baixa da Cassanje, ößlisch vun Luanda. Et wischtischste woor äwwer, dat sich domols em Onderjrond Jruppe bildete, die vöör de Onafhängischkëid vun janz Angola woore - esu wie die vun andere Kolonië en Afrika. En de 1960e Joore orjaniseerde sesch drëi "nationalistische" Bewejongen:
* de Frente Nacional da Libertação de Angola (FNLA), däm sinn Basis houpsäschlisch Bakongo woore un dat sing Zentraal in Kinshasa hätt, will et nooberland [[Zaire]] all onafhänglisch woor;
* et Movimento Popular de Libertação de Angola (MPLA), dat sing Basis houpsäschlisch onder de Ambundu und die Mischlinge hätt un wo och en Zahl Wëiße metmaachde; sing Zentral woor in [[Algier|Alger]] un dann in Brazzaville;
* de União Nacional para a Independência Total de Angola (UNITA), wo de Basis houpsäschlisch us Ovimbundu un Völkere vun Osangjola woor.
En de Exklave Cabinda joof et noch de Frente para a Libertação do Enclave de Cabinda (FLEC), die vöör de Onafhänglischkeid vun Cabinda separat vun Anjola woor.
De vier Bewejonge vinge 1961 mit opstände em Nordweste un in Luanda aan, äwwe de Portugiesen woore ze stärk dovöör, sudat se vun 1964 aan met Guerillaakzione aanvinge. Dabei hadde se de Onderstützong vun en Zahl vun Ländere: de FNLA vun Zaire un China, et MPLA vun Aljerië, Congo-Brazzaville, [[Kuba|Cuba]], [[Guinea|Ginea]] un de Sowjetunion, de UNITA vun China, [[Sambia]] un et Aparthëid-Regime vun [[Südafrika|Södafrika]]. Dä "Befrëiongskriesch" düürte bes 1974, bleef äwwe faß janz op kleine Jränzjebiete beschränk on woor am End vöör de Bewejonge militärisch verluere.
===Entkolonisierong===
De Situation wood op eine Schlaach anders, als am 25. April 1974 in Portugal önö militärische Staatsstrëisch dat reaktionäre un autoritäre Salazar-Regime afschaffde, dat sick de 1920e Joore do existiert hätt. Dat neue, demokratische Regime ving direk domet aan, de Onafhänglischkeid vun de Kolonië vüürzebereide. In Anjola hüürte dä Kriesch met de Portugiese schun em April 1974 op, äwwe em Mai ving önö Kriesch zwesche de vier Bewejonge aan.
Ze iers woore FNLA un UNITA stärker als dat MPLA. Se han en däm Moment mie bewaffnede Lück em Land selws jehadd un han de Onderstötzong vun Zaire un Apartheid-Södafrika jehadd. Dat MPLA hätt en Luanda, Lobito un Benguela Milize vun jonge [[Mensch|Lück]] orjanisiert, met de helf vun desertierde portugiesische Militärs. Als de Saach vöör dat MPLA binoh verluere woor, het Kuba en paar Bataljone jescheck un esu de Sowjetunion dozo gebrach, och sing Onderstötzong ze jäwwe. MPLA un Kuba han bes November 1975 de wischtischsde Jebiede vun Anjola besetz, och Cabinda met singe Äädölquelle. Am 11. November 1975 hätt dat MPLA in Luanda de Onafhänglischkëid vun Anjola prokamierd, un en dä sälwe moment han FNLA & UNITA dat sälwe en Huambo jedonn.
===Onafhänglischkëid on Börjerkriesch===
MPLA & Kuba han derek donoh Huambo un de rest vun Anjola besäts. De Rejierong vun FNLA & UNITA hät praktisch nit funksioniert. De Lück vun däm FNLA sen noh Zaire zeröck jejange, äwwe en deel vun de FNLA-Soldate es vun Södafrika vöör en Söldnerbattaljon rekrutierd woore. De UNITA hädd sesch noh Ostanjola zeröckjetrokke und hädd derek aanjevange, önö Jerilljakriesch jejen dat MPLA zo orjanisiere, dä bes 2002 jedüürd hädd.
== Bevölkerong ==
=== D jrüützde Städte ===
[[Datei:LuandaJuin2005-1-br.jpg|miniatur|Bleck op Luanda]]
D meedsde Äwohner hät d Houpstadt Luanda met öwwer 6,5 Milliun Lüüh. Donoh komme d Städt [[Huambo]] met öwwer 665.000 un [[Benguela]] suwi [[Lobito]] met öwwer 150.000 Inwohner. Hück lewwe meer dann de Hälfde van de Anjolaner in Städte.
== Weetschaflische Situatiun ==
Anjola jehüüd zo de Länder de in de letzte Zick weetschaflisch am stärksde jewakse sinn (2010 meer dann 10%), speziell dörch [[Öl|Äädöl]] un [[Diamant]]e, un de Weetschaf vun Anjola es 2011 de aachtjrützde vun Afrika. Noor 30 - 40 % van öt Volk werkd en d Landweetschaf, wobeij vör allem [[Kaffe]] on Mais ajebouwd weed. Et jitt ooch industrie, äwwer net esu veel. En kleine Deel vun de Lück es risch, en Luanda es dis Joor (2011) de düursde Stadt in de Wäld, äwwer de meeste Lück sin ärm. 52% lewwe vun wennije dann 1 € am daach.<ref> ''Público'' (Lissabon), 26.9.2011.</ref> Mä onjeväär 30 % van d Lüüh hand Zojang zo Vorsorjung dörch önö Doktr.
== Websiij ==
* [https://www.welt-in-zahlen.de/laenderinformation.phtml?country=7 Ö paar Zaahle övver Angola]
== Referenze ==
<references/>
{{Navvi Shtaate Affrikka Zentral}}
{{Navvi Shtaate Affrikka Süde}}
{{Navvi Shtaate Affrikka}}
[[Saachjrupp:Staat]]
rc07irksmvvtam4icsn0ep3uafv2shq
Kanalinsele
0
474836
1610964
1601733
2026-04-07T20:40:49Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610964
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Guernsey sm02.png|thumb|D Kanalinsele]]
D '''Kanalinsele''' send ön Inseljrupp em [[Ärmelkanal]] vöör d Köste va [[Frankreich]]. S jehüüre zo [[Großbritannien|Ängland]] un wääde als Besetz van d änglische Kruun a jeseeh.
== Wi hesche d Insele? ==
D Kanalinsele böstönd us d Insele [[Jersey|Jörsei]], [[Sark|Serk]], [[Guernsey|Görnsei]], [[Alderney|Äldernei]], [[Herm|Hörm]] un [[Jethou|Jetau]]. D hükßde Ställ van all d Insele litt 109 m övver dr Meeresspeiel. Zosätzlich jitt öt noch ö paar Insele, di ävver ösu kleen send, dat do kenne drop wonnt.
== D Jeschichte van d Insele ==
Als [[Wilhelm der Eroberer|Wellem]] Ängland änoom, do jehoote häm och d Kanalinsele. Di Jäjende ä Frankreich jänge em Laufe van d Zitt vorloore un si Reisch bschrängde sisch op Ängland un d Insele, di bes hü bleete. Watt us d Zitt met Frankreisch bleed es d Sproch. Op d Insele bleed öt Platt, dat önö französische Ääschlach had.
Em [[Zweiter Weltkrieg|Zweide Weltkresch]] woode d Insele van d [[Bundesrepublik Deutschland|Dütsche]] äjenomme un. Jökämpfd wood dobeij net. D Äwonner hodde vörhen d Insele vorlosse.
== Jätt z lääse ==
* Roy MacLoughlin: ''Änglische Insele onger öt Hakekrüzz. D Dütsche op d Kanalinsele''. Links Verlag, Berlin 2003, ISBN 3-86153-305-7 (ä [[Hochdeutsch|Huchdütsch]])
== Websiij ==
* [https://www.gov.gg Övver d Insele]
[[Saachjrupp:Ėnnsel]]
[[Saachjrupp:Jruußbrittannje]]
jtim7rmh4uiv72y186jupdq7im6h7zf
Wööterböcher op Platt
0
475627
1611284
1603373
2026-04-08T00:09:39Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611284
wikitext
text/x-wiki
----
* ''{{lang|de|'''[https://woerterbuchnetz.de/RhWB/ Rheinisches Wörterbuch]''', im Auftrag der preußischen Akademie der Wissenschaften der Gesellschaft für rheinische Geschichtskunde und des Provinzialverbandes der Rheinprovinz.}}''
**Band I, A-D, hrsg. von [[Josef Müller]], [[Bonn]] [[1928 (Johr)|1928]]
**Band II, E-G, hrsg. von Josef Müller, [[Berlin]] [[1931 (Johr)|1931]]
**Band III, H-J, hrsg. von Josef Müller, Berlin [[1935 (Johr)|1935]]
**Band IV, K, hrsg. von Josef Müller, Berlin [[1938 (Johr)|1938]]
**Band V, L-M, hrsg. von Josef Müller, Berlin [[1941 (Johr)|1941]]
**Band VI, N-Q, hrsg. von Josef Müller, Berlin [[1944 (Johr)|1944]]
**Band VII, R-Sch, hrsg. von [[Karl Meisen]], Berlin [[1948 (Johr)|1948]]-[[1958 (Johr)|1958]]
**Band VIII, Se-T, hrsg. von Karl Meisen, Berlin [[1958 (Johr)|1958]]-[[1964 (Johr)|1964]]
**Band IX, U-Z, {{lang|de|nach den Vorarbeiten von}} Josef Müller, Berlin [[1964 (Johr)|1964]]-[[1971 (Johr)|1971]]
----
*[[Adam Wrede]]: „''{{lang|de|Altkölnischer Sprachschatz}}''“, [[Bonn]], [[1928 (Johr)|1928]].
----
*[[Leo Braun]]: „''{{lang|de|Eschweiler Mundartwörterbuch}}'': wie me bei os sprich.“, ''{{lang|de|Eschweiler Geschichtsverein}}'', [[Aischwiele]] [[2003 (Johr)|2003]], ISBN 3-9803354-5-3
----
*[[Herbert Weffer]]: Von aach bes zwöllef- Ein bönnsches Wörterbuch, Hrsg. [[Bonner Genealogischer Arbeitskreis]], Band 1, 2. Auflage, Bonn [[2000 (Johr)|2000]].
*[[Herbert Weffer]]: Band 2: Bönnsches Wörterbuch, Hrsg. [[Westdeutsche Gesellschaft für Familienkunde, Bezirksgruppe Bonn]], 1. Auflage, Bonn [[2000 (Johr)|2000]].
----
*[[Johannes Bücher]]: Bonn-Beueler-Sprachschatz, Rheinische Mundarten, Beiträge zur Volkssprache aus den rheinischen Landschaften, (= Rheinische Mundarten, Band 3), Hrsg. [[Landschaftsverband Rheinland]], [[Amt für Rheinische Landeskunde]], Band 3, Rheinland-Verlag, [[Kölle|Köln]], 1. Auflage [[1986 (Johr)|1986]], 2. Auflage [[1987 (Johr)|1987]], Nachdr. [[1991 (Johr)|1991]].
----
* [[Anton Frambach]], [[Norbert Esser]]: {{lang|de|Erftländer Sprachschatz, Wörter, Ausdrücke, Begriffe, Redensarten in der ripuarischen Mundart, Teil I und II}}, {{lang|de|Herausgeber}}: {{lang|de|[[Verein der Heimatfreunde von Niederaußem und Auenheim e.V.]]}}, 1991.
----
*Sophie Tremblau: „Von Aap bis Zubbel“, [[Shtadt Nüßß|Neuss]], [[1978 (Johr)|1978]].
----
* [[Heinrich Spohr]]: ''{{lang|de|Das [[Düsseldorfer Rheinisch]]}}'', [[Grupello Verlag]], [[Düsseldorf]], [[2006 (Joohr)|2006]], ISBN 3-89978-058-2
* Hans Müller-Schlösser: „''{{lang|de|Wie der Düsseldofer denkt und spricht}}''“, [[Düsseldorf]], [[1952 (Johr)|1952]].
* [[Heinrich Karl Ständer]]: „Wie säht m'r dit un dat op Düsseldorfer Platt?“, [[Düsseldorf]], (ohne Johr)
----
*[[Helmut Fischer]]: '''{{lang|de|Wörterbuch der unteren Sieg}}''. ''{{lang|de|Rheinische Mundarten. Beiträge zur Volkssprache aus den rheinischen Landschaften Band 4}}''. [[Rheinland Verlag]], [[Köln]], [[1985 (Johr)|1985]]. ISBN 3-7927-0783-7
----
*[[Fritz Hönig]]: ''{{lang|de|Wörterbuch der Kölner Mundart'', mit einer Einleitung über die Laute der kölnischen Mundart und deren Bezeichnung von Fr. Wilh. Wahlenberg}}. [[Kölle|Köln]], Friedrich Heyn, [[1877 (Johr)|1877]].
*[[Fritz Hönig]]: ''{{lang|de|Wörterbuch der Kölner Mundart'', von Freunden und Verehrern herausgegebene erweiterte Ausgabe}}. [[Kölle|Köln]], [[1905 (Johr)|1905]].
----
* [[Peter Caspers]]: „Op Kölsch“ ''{{lang|de|Das Wörterbusch — Hochdeutsch-Kölsch, Kölsch-Hochdeutsch}}'', Greven Verlag, [[Kölle]], ISBN 3-7743-0380-0
----
* [[Goswin Peter Gath]]: „Kleines Wörterbuch der Kölner Mundart“, [[Kölle|Köln]], [[1959 (Johr)|1959]].
----
* [[Maria Loiuse Denst]]: ''Olper Platt - Bergisches Mundart-Wörterbuch für Kürten-Olpe und Umgebung''. Schriftenreihe des Bergischen Geschichtsvereins Abt. Rhein-Berg e. V. Band 29. Bergisch Gladbach [[1999 (Johr)|1999]]. ISBN 3-932326-29-6
----
* [[Hans Bruchhausen]] und [[Heinz Feldhoff]]: ''Us Platt kalle un verstonn - {{lang|de|Mundartwörterbuch Lützenkirchen-Quettingen}}''. [[Jläbbich|Bergisch Gladbach]] [[2005 (Johr)|2005]]. ISBN 3-87314-410-7
----
* Julius Leithäuser: „Wörterbuch der [[Barmen|Barmer]] Mundarten nebst dem Abriß der Sprachlehre“ [Wuppertal-] Elberfeld, [[1929 (Johr)|1929]].
* Julius Leithäuser: „Nachträge zum Barmer Wörterbuch“ Wuppertal-Elberfeld, [[1936 (Johr)|1936]].
----
* F. W. Oligschläger: „Wörterbuch der Solinger Volkssprache“
* Rudolf Picard: „Solinger Sprachschatz, Wörterbuch und sprachwissenschaftliche Beiträge zur Solinger Mundart“, Duisburg, [[1974 (Johr)|1974]].
----
* [[Leo Lammert]] und [[Paul Schmidt]]: ''Neunkirchen-Seelscheider Sprachschatz'', herausgegeben vom Heimat- und Geschichtsverein [[Neunkirchen-Seelscheid]] [[2006 (Johr)|2006]]. (ca. 7300 Wörter)
----
*[[Gustav Hermann Halbach]]: ''{{lang|de|Bergischer Sprachschatz - Volkskundliches plattdeutsches Remscheider Wörterbuch}}''. [[Remscheid]] [[1951 (Johr)|1951]]
----
* Erich Leihener: „Cronenburger Wörterbuch“ (Deutsche Dialektgeographier, Band 2) Marburg [[1908 (Johr)|1908]]
----
* [[Hansjörg Hausen]]: ''Rääfes, Räan on Rammedötzer'' - ''{{lang|de|Die Ortsmundart von Rheinbrohl}}'', 376 Seiten, 2 CDs, KEB Katholische Erwachsenenbildung Rheinbrohl, [[Rheinbrohl]], [[2005 (Johr)|2005]].
----
* [[Peter Rösseler]]: „''{{lang|de|Wörterbuch der Stolberger Mundart}}''“, 100 Sigge, [[Alsdorf]], [[1998 (Joohr)|1998]], ISBN 3-928877-01-1
----
* [[Theodor Horster]]: Rheinberger Wörterbuch. Eine Dokumentation der Mundart am unteren Niederrhein. Mit einer Einleitung von Georg Cornelissen. (= Rheinische Mundarten, Band 9). [[Kölle|Köln]]: Rheinland-Verlag [[1996 (Johr)|1996]]. ISBN 3-7927-1472-8
----
* [[Arnold Knüfermann]]: Grafschafter Mundartlexikon. Leben und Arbeiten in der alten Grafschaft Moers. Hrsg. vom Arbeitskreis „Grafschafter und Vogteier Mundart und Volkskunde" in Zusammen-arbeit mit dem Amt für rheinische Landeskunde. (= Rheinische Mundarten, Band 6). [[Kölle|Köln]]: Rheinland-Verlag [[1993 (Johr)|1993]]. 978-3-7927-1056-2
----
* [[Manfred Konrads]]: Wörter und Sachen im Wildenburger Ländchen. (= Rheinische Mundarten, Band 1). [[Kölle|Köln]]: Rheinland-Verlag [[1981 (Johr)|1981]].
----
* [[Herbert Ackermann]]: Grefrather Mundartwörterbuch. 3 Bände. 2172 Sigge. [[Krefeld]]: Verlag van Acken [[2003 (Johr)|2003]]. ISBN 3-923140-89-4
----
* [[Martin Fuß]]: ''{{lang|de|Bachemer Platt - eine akustische Dokumentation der Mundart von Nieder- und Oberbachem. Mit 24 Sprachaufnahmen auf einer CD.}}'', Verlag Franz Schmitt, Siegburg, [[2001 (Johr)|2001]]. ISBN 3-87710-320-0
----
*Baron W. von Capitaine: „der Pierer Dialekt“, [[Oche (Shtadt)|Aachen]], [[1930 (Johr)|1930]].
----
* Dr. [[Karl Allgeier]], [[Jutta Baumschulte]], [[Meinolf Baumschulte]], [[Richard Wolfgarten]]: ''{{lang|de|Aachener Dialekt - Wortschatz}}'', Öcher Platt - Hochdeutsch und Hochdeutsch - Öcher Platt. Öcher Platt e.V. [[Oche (Shtadt)|Oche]], [[2000 (Johr)|2000]].
* [[Adolf Steins]]: ''{{lang|de|Grammatik des Aachener Dialekts. Herausgegeben von [[Klaus-Peter Lange]]. Rheinisches Archiv Band 141.}}'' Böhlau-Verlag, [[Kölle]], [[Weimar]], [[Wien]], [[1998 (Johr)|1998]]. ISBN 3-412-07698-8
* Prof. Dr. [[Will Herrmanns]]: ''{{lang|de|Aachener Sprachschatz. Wörterbuch der Aachener Mundart. Beiträge zur Kultur- und Wirtschaftsgeschichte Aachens und Seiner Umgebung, Band 1. Im Auftrag des Vereins „Öcher Platt“ für den Druck überarbeitet und herausgegeben von Dr. [[Rudolf Lantin]].}}'' 2 Bände. Verlag J. A. Mayer, [[1970 (Johr)|1970]]. ISBN 3-87519-011-4
* Ludeig Rovenhagen: Wörterbuch der Aachener Mundart, [[Oche (Shtadt)|Aachen]], [[1912 (Johr)|1912]].
----
* Wilhelm Evers (Hrsg): „Wörterbuch der Eupener Sprache von August Tonnar und Wilhelm Evers, mit sprachvergleichenden Worterklärungen von Wilhelm Altenburg“, [[Eupen]], [[1899 (Johr)|1899]].
----
* Gittfried Niessen: „Alsdörper Plattdüütsch van „A“ beß „Zett“ on anger Verzällchere uß de au Zitt förr grueße on klee Kenger“, im Selbstverlag des Verfassers, [[Alsdörp|Alsdorf]], [[1940 (Johr)|1940]].
----
* Josef Rahier: „Jülicher Mundart, Wörterverzeichnis des Jülicher Dialekts“, [[Jöllesch|Jülich]], [[1972 (Johr)|1972]].
* W. Tilgenkamp: „Wie der Jülicher lebt, denkt und spricht“, Jülich, [[1936 (Johr)|1936]]
----
* Hein Huppertz: [https://www.eischwieleplatt.de/ www.eischwieleplatt.de] – Wörterbuch der Eschweiler Mundart
----
* (?) Dürener Wörterbuch (?), Hrsg. Verein zur Pflege der Mundart 'Dürener Platt' e.V., c/o Hans Becker, An der Erk 1, 52355 Düren, 02421-61367, [[Düren]], [[2001 (Johr)|2001]]
----
*Theodor Branscheid (Hrsg): „Oberbergische Sprachproben. Mundartliches aus Eckenhagen und Nachbarschaft.“ Band 1, Eckenhagen, [[1927 (Johr)|1927]].
----
* [[Lanschaftsverband Rheinland]] (Hrsg), [[Hannes Martens]] und [[Josef Mari Lenzen]], u. v. a. „''{{lang|de|Rheinische Mundart Anthologie 1979.}}''“, Rheinland Verlag, [[Kölle|Köln]], in Kommission bei Rudolf Habbelt Verlag, [[Bonn]], Gesamtherstellung Joh. van Acken Verlag und Druckerei, [[Krefeld]], [[1979 (Johr)|1979]], ISBN 3-7927-0460-9
----
----
----
*[[Georg Wenker]]: „''{{lang|de|Das rheinische Platt}}''“, (''{{lang|de|Sammlung deutsche Dialektgeographie Heft 8}}''), Marburg, [[1915 (Johr)|1915]].
----
*[[Klaus J. Zöller]]: „''{{lang|de|Rheinisch auf Deutsch}}''“. Herkunft und Bedeutung rheinischer Wörter. 72 Seiten. Bruckmann Verlag, [[München]], [[1974 (Johr)|1974]]. ISBN 3-7654-1611-8
----
*Ernst Christmann, Julius Krämer: „Pfälzisches Wörterbuch“, drei Bände, [[Wiesbaden]], [[1965 (Johr)|1965]]…[[1968 (Johr)|1968]].
----
* Heinrich Meyers: „Beiträge zur Mundart der Schnee-Eifel. Mit Zugrundelegung der Mundart von Ihren, Sellerich und Weinsheim im Kreis Prüm“
----
* Johann Christa: „Wörterbuch und Wendungen der Prümer Mundart“, [[Prüm (Rhingland-Pallz)|Prüm]], [[1935 (Johr)|1935]]
----
* Peter Christa: „Wörterbuch der Trierer Mundart mit Sprachgesetzen derselben und Sprachproben in Prosa und Poesie“, [[Bad Honnef]], [[1927 (Johr)|1927]].
----
*Walter G. Diener: „Hunsrücker Wörterbuch“, [[Niederwalluf]], [[1971 (Johr)|1971]].
----
* J. Wegeler: „Wörterbuch der Coblenzer Mundart“, [[Kovvelenez|Koblenz]] [[1869 (Johr)|1869]].
----
* Hermann Bredtmann: „Die Velberter Mundart. Ein kurzer Abriß der Laut- und Formenlehre nebst einem Wörterverzeichnis.“ Wuppertal, [[1938 (Johr)|1938]].
----
* Bruno Buchrücker: „Wörterbuch der Elberfelder Mundart nebst Abriß der Formenlehre und Sprachproben.“ [Wuppertal-] Elberfeld, [[1910 (Johr)|1910]].
----
* August Diesdrichs: „Beitrag zu einem Wörterbuch der Remscheider Mundart“. [[Remscheid]], [[1910 (Johr)|1910]].
----
* [[Johannes Saß]]: „Kleines plattdeutsches Wörterbuch. Nebst Regeln für die plattdeutsche Rechtschreibung“, Hamburg, [[1972 (Johr)|1972]]
* [[Johannes Sass]]: Der neue Sass – Plattdeutsches Wörterbuch – Plattdeutsch – Hochdeutsch, Hochdeutsch – Plattdeutsch. 4. Auflage. Wachholtz-Verlag, Neumünster [[:2006 (Johr)|2006]]. ISBN 3-529-03000-7
----
* [[Günter Harte]], [[Johanna Harte]]: ''{{lang|de|Hochdeutsch Plattdeutsches Wörterbuch. Herausgegeben vom [[Institut für Niederdeutsche Sprache]].}}'' Verlag Schuster, [[Leer]], [[1986 (Johr)|1986]], ISBN 3-7963-0243-2
----
* [[Wolfgang Lindow]] (Bearb), [[C. Schuppenhauer]] (Hrsg): ''{{lang|de|Plattdeutsches Wörterbuch. Herausgegeben vom [[Institut für Niederdeutsche Sprache]], Bremen.}}'' Verlag Schuster, [[Leer]], [[1984 (Johr)|1984]], ISBN 3-7963-0215-7
----
----
----
* [[Rolly Brings]] un [[Christa Bhatt]]: Lück sin och Minsche. Enzyklopädie der Kölner Redensarten. Greven Verlag, [[Kölle|Köln]], [[2008 (Johr)|2008]]. ca. 300 Seiten. ISBN 978-3-7743-0407-9
----
*[[Christa Bhatt]] & [[Alice Herrwegen]]: Das Kölsche Wörterbuch - Kölsche Wörter von A-Z. Bachem-Verlag [[Kölle|Köln]]. 2. Auflage, [[2005 (Johr)|2005]]. ISBN 3-7616-1942-1
----
*[[Stefan Winter]]: ''Kölsches Synonymwörterbuch''. Wie säht mer söns noch för: arbeide, Blötschkopp, drinke, flöck, …, Erschienen in der kölsch-edition Sprache im [[J.P. Bachem Verlag]] [[2003 (Johr)|2003]]. ISBN 3-7616-1689-9
----
* [[Alice Tiling-Herrwegen]]: De kölsche Sproch. Kurzgrammatik Kölsch – Deutsch, Erschienen in der kölsch-edition Sprache im J.P. Bachem Verlag [[2002 (Johr)|2002]]. 320 Seiten, 19 x 20,5 cm, gebunden, ISBN 3-7616-1604-X
----
* [[Liette Derrmann-Loutsch]], Deutsch-Luxemburgisches Wörterbuch, Luxemburg (Éditions Saint-Paul) [[:2004 (Johr)|2004]], ISBN 2-87963-464-4
----
* [[Johannes Derksen]]: „Proot Platt. ''{{lang|de|Ein Wörterbuch der Emmericher Mundart.}}''“, [[Emmerich]], [[1969 (Johr)|1969]].
----
* [[Hermann Josef Eicker]]: „Straelener Mundart. Ein Niederrheinisches Wörterbuch“, [[Straelen]], [[1978 (Johr)|1978]].
----
* [[Herman Finkeldei]] (Hrsg): „''{{lang|de|Wörterbuch Mölmsch Platt - Hochdeutsch. Übersetzungen und Erläuterungen.}}''“ [[Mühlheim an der Ruhr]], [[1965 (Johr)|1965]].
----
* [[Raimund von Beckerath]]: „''{{lang|de|Das Wörterbuch der Krefelder Mundart}}''“, [[Krefeld]].
----
* [[Richard Freudenberg]]: „Söitelsch Platt. ''{{lang|de|Süchtelner Plattdeutsch mit Wörterverzeichnis und Dialektproben.}}''“, [[Viersen]], [[1888 (Johr)|1888]].
----
* [[Willy Leson]]: Kölsch von A–Z, Bd. 1: Kölsch – Hochdeutsch, J. P. Bachem Verlag, [[Kölle|Köln]], [[1995 (Johr)|1995]]. ISBN 978-3-7616-1175-3
* [[Willy Leson]]: Kölsch von A–Z, Bd. 2: Hochdeutsch – Kölsch, J. P. Bachem Verlag, [[Kölle|Köln]], [[1995 (Johr)|1995]]. ISBN 978-3-7616-1164-7
----
* [[Cornelissen, Georg]]: Rheinisches Deutsch. Wer spricht wie mit wem und warum. [[Kölle|Köln]]: Greven Verlag [[2005 (Johr)|2005]]. 2. Aufl. [[2005 (Johr)|2005]]. ISBN 3-7743-0367-3
----
* [[Honnen, Peter]]: Kappes, Knies und Klüngel. Regionalwörterbuch des Rheinlands. Mit 1500 erläuterten Mundartwörtern. [[Kölle|Köln]]: Greven Verlag [[2003 (Johr)|2003]]. 5. Aufl. [[2006 (Johr)|2006]]. ISBN 3-7743-0337-1
----
* [[Georg Cornelissen]]: Kleine niederheinische Sprachgeschichte (1300-1900). Eine regionale Sprachgeschichte für das deutsch-niederländische Grenzgebiet zwischen [[Arnheim]] und [[Krefeld]]. Met een Nederlandstalige inleiding. [[Geldern (Shtadt)|Geldern]], [[Venray]]: in Kommission bei B.O.S.S Druck und Medien [[2003 (Johr)|2003]]. 2. Aufl. [[2003 (Johr)|2003]].
----
* [[Peter Honnen]]: Geheimsprachen im Rheinland. Eine Dokumentation der Rotwelschdialekte in Bell, Breyell, Kofferen, Neroth, Speicher und Stotzheim. (= Rheinische Mundarten, Band 10). [[Kölle|Köln]], Rheinland-Verlag [[1998 (Johr)|1998]]. 2. Aufl. [[2000 (Johr)|2000]]. Mit CD. ISBN 3-7927-1728-X
----
* [[Georg Cornelissen]]/[[Eva-Maria Schmitt]] (Hrsg./red.): Dialekte und Dialektliteratur in der Euregio Rhein-Maas-Nord/Dialecten en dialectliteratuur in de Euregio Rijn-Maas-Noord. Unter Mitarbeit von/met medewerking van [[Pierre Bakkes]]. Akustische Dokumentation/geluidsbewerking: Hans-Peter Beyenburg. Mit CD/met cd. [[Kölle|Köln]], Rheinland-Verlag, [[1997 (Johr)|1997]].
----
* [[Hoffmann, Walter]]: Bibliographie zu Grammatik und Wortschatz rheinischer Dialekte. (= Rheinische Mundarten, Band 8). [[Kölle|Köln]], Rheinland-Verlag [[1994 (Johr)|1994]].
----
* [[Peter Honnen]], [[Cornelia Forstreuter]]: Sprachinseln im Rheinland. Eine Dokumentation des Pfälzer Dialekts am unteren Niederrhein und des „Hötter Platt" in Düsseldorf-Gerresheim. (= Rheinische Mundarten, Band 7). [[Kölle|Köln]], Rheinland-Verlag [[1994 (Johr)|1994]]. Mit CD. ISBN 3-7927-1456-6
----
* [[Specht, Katharine]]: Maikirschen. Kindheitserinnerungen an niederrheinisches Landleben. Grafschafter Platt - hochdeutsche Übertragung. Mit einer Einleitung von Fritz Langensiepen und Peter Honnen. [[Kölle|Köln]], Rheinland-Verlag [[1991 (Johr)|1991]]. Mit Tonkassette.
----
* [[Schmitt, Eva-Maria]]: Aufbau und Gliederung örtlicher Mundartwörterbücher. Anregungen und Tips für die Mundartdokumentation im Rheinland. [[Kölle|Köln]], Rheinland-Verlag [[1990 (Johr)|1990]].
----
* [[Schmitt, Eva-Maria]]: Mundartwörterbücher des Rheinlandes. Eine Bibliographie. [[Kölle|Köln]], Rheinland-Verlag [[1988 (Johr)|1988]].
----
* Das rheinische Platt – Eine Bestandsaufnahme. Handbuch der rheinische Mundarten, Teil 1: Texte. Hrsg. von [[Georg Cornelissen]], [[Peter Honnen]], [[Fritz Langensiepen]] (= Rheinische Mundarten, Band 2). [[Kölle|Köln]], Rheinland-Verlag [[1989 (Johr)|1989]]. Mit Tonkassette. ISBN 3-7927-0689-X
----
* Anlage einer Wortsammlung. Mundartdokumentation im Rheinland. Bearb. von [[Georg Cornelissen]] und [[Peter Honnen]]. [[Kölle|Köln]], Rheinland-Verlag 1986. 2. Aufl. [[1991 (Johr)|1991]].
----
----
* [[Heinrichs, Werner]]: ''{{lang|de|Bergisch Platt - Versuch einer Bestandsaufnahme}}'', Selbstverlag, Burscheid, [[1978 (Johr)|1978]]
----
* [[Herrmann-Winter, Renate]]: ''{{lang|de|Plattdeutsch-hochdeutsches Wörterbuch für den mecklenburgisch-vorpommerschen Sprachraum}}'' Verlag Hinstorff, [[1999 (Johr)|1999]]
----
* [[Herzog, Wilma]]: Spaß äm Platt om Jirrelsteener Land. (Stimmen der Landschaft. Herausgegeben von der Gruppe Rheinischer Mundartschriftsteller e.V. Band 37) Verlag H. Kaltenmeier Söhne, Krefeld-Hüls, [[1994 (Johr)|1994]]. ISBN 3-9803991-0-9
----
* [[Emil Hundhausen]]. D'r letzte "Chlöckner" - ''{{lang|de|Ein bergischer Wortschatz}}'', Verlag Fritz Franz, Stromberg bei Herchen/Sieg, [[1968 (Johr)|1968]].
----
* [[Kahl, Klaus-Werner]]: ''{{lang|de|Wörterbuch des Münsterländer Platt}}'', Verlag Aschendorff, [[2000 (Johr)|2000]]
----
* ''{{lang|de|Allgemeiner Deutscher Sprachverein}}'' (Erußjävver) ''{{lang|de|Wörterbuch der Elberfelder Mundart nebst Abriss der Formenlehre und Sprachproben}}'', Verlag Sändig, [[1967 (Johr)|1967]]
----
* [[Ackermann, Herbert]]: ''{{lang|de|Grefrather Mundart-Wörterbuch}}'', Verlag van Acken, [[2003 (Johr)|2003]]
----
* [[Bauer, Karl Werner]]: ''{{lang|de|Trierische Schimpfwörter - Ein Wörterbuch für Schwätzer und Dielebradschler}}'', Verlag Helios, [[1998 (Johr)|1998]]
----
* [[Bugert, Gerhard]]: Graad selääds - Schimpfwörter auf pälzisch von Affearsch bis Zoddelbock, Verlag Reinhold Gondrom, [[1984 (Johr)|1984]]
----
* [[Bücher, Johannes]]: ''{{lang|de|Bonn-Beueler Sprachschatz}}'', „Rheinische Mundarten“ Band 3, Rheinland-Verlag, [[Kölle]], [[1986 (Johr)|1986]]
----
* Prof. [[Peter Christa]] (Erußjäver) ''{{lang|de|Wörterbuch der Trierer Mundart mit Sprachgesetzen derselben und Sprachproben...}}'', Sändig-Reprint [[1969 (Johr)|1969]]
----
* [[Cornelissen, Georg]], [[Honnen, Peter]] (Bearb.), ''{{lang|de|Amt für rheinische Landeskunde Bonn}}'' (Erußjäver) ''{{lang|de|Anlage einer Wortsammlung - Mundartdokumentation im Rheinland}}'', Rheinland-Verlag, [[Kölle]], [[1986 (Johr)|1986]]
----
* [[Herbert Cürvers]]: ''{{lang|de|Kevelaerer Mundart-Wörterbuch - [[Kävels]] von A bis Z}}'', (Land und Leute zwischen Rhein und Maas. Veröffentlichunge zur Volkskunde und Kulturgeschichte. Herausgegeben von Robert Plötz. Band 1), Verlag Butzon & Bercker, Kevelaer, [[1983 (Johr)|1983]]. ISBN 3-76666-9283-6
----
* [[Dohmen, Marita]] un [[Gröbe Volker]]: „Plaatekopp un Schlabbermuul“, Compact-Verlag, [[2003 (Johr)|2003]]
----
* [[Degen, Kurt]]: ''{{lang|de|Rheinische Mundart in Burgbrohl - Ein Wörterbuch}}'', Selbstverlag [[1993 (Johr)|1993]]
----
* [[Engels, Heinz]]: „Ons Platt - schwazz op wiss: ''{{lang|de|Ein Lehr- und Wörterbuch der Düsseldorfer Mundart}}'' ...“, Droste Verlag, [[1996 (Johr)|1996]]
----
* [[Fellsches, Josef]]: ''{{lang|de|Duisburger Wortschätzchen (Umgangssprache)}}'', Mayersche Buchhandlung, [[1995 (Johr)|1995]]
----
* [[Frambach]], [[Esser]] (Schriiver) / ''{{lang|de|Verein der Heimatfreunde von Niederaußem uund Auenheim e.V.}}'' (Erußjäver) ''{{lang|de|Erftländer Sprachschatz - Wörter, Ausdrücke, Begriffe, Redensarten in der ...}}'', Selbstverlag, [[1991 (Johr)|1991]]
----
* [[Fülling, Fritz]]: Friedachs wohr Baadedach - ''{{lang|de|Ruhrorter Mundart: Wörterbuch, Redewendungen ...}}'', Klartext-Verlag, [[1999 (Johr)|1999]]
----
* Dr. [[Will Hermanns]], [[Rudolf Lantin]] (Erußjäver) ''{{lang|de|Aachener Sprachschatz - Wörterbuch der Aachener Mundart}}'', J.A.Mayer Verlag, [[1970 (Johr)|1970]]
----
* [[Kahl, Klaus-Werner]]: ''{{lang|de|Wörterbuch des Münsterländer Platt}}'', Verlag Aschendorff, [[2000 (Johr)|2000]]
----
* [[Kesternich, Hermann Josef|Hermann Josef Kesternich]]: Liif on Siel - ''{{lang|de|Mundartwörterbuch aus der Antweiler Senke I}}'', Selbstverlag, [[1989 (Johr)|1989]]
* [[Kesternichs Hermann Josef|Hermann Josef Kesternich]]: Wält on Ömwält - ''{{lang|de|Mundartwörterbuch aus der [[Antweiler]] Senke II}}'', Selbstverlag, [[1995 (Johr)|1995]]
----
* [[Hermann Josef Kesternich]] ''{{lang|de|Geschichtsverein des Kreises Euskirchen e.V.}}'' (Erußjäver) Woat vüe Woat - ''{{lang|de|Alphabetisches Mundartwörterbuch aus [[Euskirchen]] und Umgebung}}'', Selbstverlag, [[2002 (Johr)|2002]]
----
* [[Manfred Konrads]]: ''{{lang|de|Wörter und Sachen im Wildenburger Ländchen}}'', Rheinland-Verlag, [[Kölle]], [[1981 (Johr)|1981]]
----
* [[Walter Hoffmann]]: ''{{lang|de|Bibliographie zu Grammatik und Wortschatz rheinischer Dialekte}}'', Rheinische Mundarten - Beiträge zur Volkssprache aus rheinischen Landschaften, Band 8. Rheinland-Verlag, [[Kölle]], [[1994 (Johr)|1994]]. ISBN 3-7927-1467-1
----
* Dr. [[E.G. Zitzen]]: ''{{lang|de|Scholle und Strom - Rheinischer agrargeschichtlicher Wortschatz}}'', Bonn und Bergisch Gladbach, Selbstverlag, [[1948 (Johr)|1948]]
----
* [[Öcher Platt e.V.]] (Erußjäver) ''{{lang|de|Aachener Dialekt-Wortschatz: Öcher Platt - Hochdeutsch und Hochdeutsch + Öcher Platt}}'', Selbstverlag, [[2000 (Johr)|2000]]
----
* Dr. [[Hermann Bredtmann]]: ''{{lang|de|Die Velberter Mundart}}'', [[Wuppertal]]-[[Elberfeld]], [[1938 (Johr)|1938]]
----
* [[Jules Aldenhoff]], [[Jean Gerrekens]], [[Pierre Straet]]: Diksjonäär van et Jömelejer Plat. [[Grenz-Echo-Verlag]], [[Eupen]], [[2003 (Johr)|2003]]. 392 Sigge, 14540 Enndrääsh. ISBN 90-5433-182-8 <!-- http://www.grenzecho.be/gev/books_detail.asp?b=81 -->
----
* [[B. Küpper]]: [[1975 (Johr)|1975]], Wörterbuch von [[Alfter]].
----
* [[Pierre Bakkes]]: Moferts Waordebook. Monforts Woordenboek met onder meer de woordenlijsten Moferts-Nederlands en Nederlands-Moferts. 567 Sigge. Montfort 2007. ISBN 978-90-9022294-3
----
* [[Frans Debrabandere]]: Woordenboek van de familienamen in Belgie en Noord-Frankrijk. Grondig herziene en vermeerderde uitgave met medewerking van dr. Peter De Baets. Amsterdam, Antwerpen. 2003. ISBN 90-204-0207-2
----
* [[Helmut Lausberg]], [[Robert Möller]]: Rheinischer Wortatlas. Mit 90 farbigen Karten. Bonn 2000. ISBN 3-416-02952-6
----
* [[Peter Honnen]]: ''Alles Kokolores? - Wörter und Wortgeschichten aus dem Rheinland''. Greven Verlag, Köln 2008, ISBN 978-3-7743-0418-5
----
* [[Peter Honnen]], [[Georg Cornelissen]]: ''Anlage einer Wortsammlung. Empfehlungen und Vorschläge für die Mundartdokumentation im Rheinland.'' Rheinland-Verlag, Köln 1986. 2. Aufl. 1991. ISBN 3-7927-0926-0
----
* [[Peter Honnen]]: (vorgestellt nach Vorarbeiten von [[Fritz Langensiepen]]) ''Rheinische Dokumenta: Lautschrift für Rheinische Mundarten, Mundartdokumentation im Rheinland''. 2. Auflage, Rheinland-Verlag, Köln 1987, ISBN 3-7927-0947-3
----
* [[Georg Cornelissen]], [[Alexander Schaars]], [[Timothy Sodmann]] (Hrsg.), Unter Mitarbeit von/met medewerking van [[Christa Hinrichs]]: Dialekt à la carte. Dialektatlas Westmünsterland – Achterhoek – Liemers – Niederrhein. (= Rheinisches Deutsch, Band 5; Westmünsterland. Quellen und Studien, Band 3). Doetinchem, Vreden, Köln Rheinland-Verlag 1993.
----
* [[Christa Bhatt]], [[Markus Lindlar]] (Hrsg.): Alles Kölsch. Eine Dokumentation der aktuellen Stadtsprache in Köln. Mit 4 CDs. Publiziert von der Akademie för uns kölsche Sproch in Zusammenarbeit mit dem Amt für Rheinische Landeskunde. Bouvier Verlag, Bonn 1998. ISBN 3-416-02847-3
----
* [[Leo Gillessen]]: Mundart im Heinsberger Land. Dremmener Wörterbuch. (= Rheinische Mundarten, Band 11). Rheinland-Verlag, Köln, 1999. ISBN 3-7927-1739-5
----
* Dr. [[Georg Cornelissen]]: Der Niederrhein und sein Deutsch. Sprechen tun et fast alle. Köln: Greven Verlag 2007. 2. Aufl. 2007. ISBN 978-3-7743-0394-2
----
* Dr. [[Georg Cornelissen]]: Wie spricht der Niederrhein? Ein Quiz. Köln: Greven Verlag 2007. ISBN 978-3-7743-0401-7
----
* Dr. [[Georg Cornelissen]]: Meine Oma spricht noch Platt. Wo bleibt der Dialekt im Rheinland? Köln: Greven Verlag 2008. ISBN 3-7743-0417-3
----
* [[Alice Tiling-Herrwegen]]: De kölsche Sproch: Kurzgrammatik Kölsch - Deutsch, J. P. Bachem Verlag, Köln, 2002. ISBN 978-3-7616-1604-8
----
* [[Christa Bhatt]]: Kölsche Schreibregeln. J. P. Bachem Verlag, Köln, 2002. ISBN 978-3-7616-1605-5
----
* [[Ilona Priebe]]: Kölner Straßennamen erzählen. Zwischen Schaafenstraße und Filzgraben. J. P. Bachem Verlag, Köln, 2004. ISBN 978-3-7616-1815-8
----
* [[Hanns Nüsser]]: Düsseldorfer "Platt" "Mer schrieve wie mer spreche" Protokoll einer Sprache. Herausgeber: Mundartfrenude Düsseldorf 1969 e.V. - Gemeinnütziger Verein. Düsseldorf, 1979.
----
* [[Georg Stark]]: "Kalle wie ahl Kölsche sollt mer immer ..." Voruntersuchnug zu psychosozialen Wirkungsformen Kölner Stadtsprache. Durchgeführt im Auftrag der "Akademie för uns kölsche Sproch", Dezember 1983.
----
* [[Georg Heike]]: Zur Phonologie der Stadtkölner Mundart, Eine experimentelle Untersuchung der akustischen Unterscheidungsmerkmale. (Deutsche Dialektgeographie Band 57), N. G. Elvert Verlag Marburg 1964.
----
* [[Paul Eßer]]: Jenseits der Kopfweiden. Sprache und Literatur am Niederrhein, Grupello Verlag, Düsseldorf 2002, ISBN 3-933749-83-2
----
* [[Kurt-Wilhelm Graf Laufs]]: Niederfränkisch-Niederrheinische Grammatik - für das Land an Rhein und Maas. Plattdeutsche Strukturen, nord- und südniederfränkisch, am Niederrhein. Niederrheinisches Institut, Mönchengladbach, 1995. ISBN 3-9804360-1-2
----
* [[Rolf Bergmeier]]: Vom Stadtkölner Dialekt zur Hochsprache. Umsetzungsprobleme dialektgebundener Sprecher im Unterricht. Schriftliche Hausarbeit vorgelegt im Rahmen der erstn Staatsprüfungfür das Lehramt am Gymnasium. Köln, 1977.
----
* Kirchröadsjer Dieksiejoneer, hrsg. v. d. Stichting Kirchröadsjer Dieksiejoneer, Kerkrade, 1987.
----
* {{ISBN/3-925087-59-1}}
----
* [[Johannes Werner]]: ''{{lang|de|Lexikon des alten [[Krefelder Platt]]. Wörter Wendungen, Redensarten, ihre Bedeutung und ihre Herkunft. Aus dem Nachlaß herausgegeben, zuende geführt und bearbeitet von [[Paula Coerper-Becker]]. Stadtrchiv Krefeld, Krefelder Studien 13.}}'' [[Verlag van Acken]], [[Krefeld]] [[2004 (Johr)|2004]]. ISBN 3-923140-91-6
----
* [[Gottfried Krach]]: Min Modersprok - die Mundart in der ehemaligen Grafschaft Moers. Unveränderter Nachdruck der Ausgabe von 1924, Steiger-Verlag, Moers 1977, ISBN 3-921564-05-0
* "Vööl Köpp, vööl Senn" (veel koppen, veel zinnen), Moerser Idiom.
----
cgjs8frxf3csqtffbvokgubj27aodq2
Bochstabesallaat
0
477439
1611315
1610285
2026-04-08T00:23:50Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611315
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch|}}
'''Bochstabesallat''' kütt en de Houpsaach zoshtand, wann enne [[Computer|Kompjutor]], ene [[Drucker|Kompjuto-Dröcker]], odder esu jet, mem fokeehte [[Zeichensatz|Zëjschesaz]] ärbeide. Wat do ußjejovve weed, dat kam_mer dann jaa nit lässe, or nur zem Dëijl. Tüppesche Fäll bëij ons:
[[Datei:Mojibake.png|thumb|400px|De Sigg övver {{lang|jp|[[文字化け]]}} (Bochstabesallaat) en de Wikipedija op Japanesch ävver jezëijsh, wi wänn dat noh dä ISO-8859-1 Norrem kodeet wöhr — et eß ävver en Woohëit en UTF-8 övvermeddelt woode.]]
* De [[Ümluut]]e sen fott.
* För jede Ömluut un et [[scharfe s]] stëijt jet angersch do.
* Mer süüht nur ene exootesche Sammlong uß koomije Zëijshe.
Ene andere, selldene Fall eß, wann Ëiner op de verkeehte [[Tastatur|Taßtatuur]] eröm am klimpere eß, udder obb_en verkeeht enjeshtallte. Dann meint dä, hä hät dä ëijne Bochstabe jetipp, un wat eß? Ene andere kütt eruß.
== Ander Bezëishnonge ==
Der janz besonöndere Kompjutojeck säät och jän [[Englische Sprache|änglėsch]] mojibake udder japaanėsch {{lang|ja|文字化け}} doför, kleng beeds onjeväär ˌmɔdʒi'bake, dat eß esu äänlesch wi Mǫschibake. Dat Woot küt och uss_em Jappaaneėsche. {{lang|jp|文字}} (''moji'') eß Letter odder Bochshtave, un {{lang|jp|化け}} (''bake'') bedügg Verwandelong, udder Dorjeneijn, dat küt fun {{lang|jp|化ける}} (''bakeru''), un dat bedügg „koßtümeet opdouche“, un „sing Form verändere op …“, un „sesch noh_m Schlääshte wandelle“.
Ene andere änglesche Ußdrock unger Kompjutolück eß gibberish — mier däte Kauderwelsch sare — un dat klengk wi ˈdʒɪb.ə.ɹɪʃ.
För dat, wat uns Bochshtabesallaat sönß nochbedügge kann, han de Kompjutolück dä änglesche Ußdrock garbage, dat es mä [[Müöö|Möll]], Affall, Dreßß, ävver dat Woot weet dann och wider för e beßje mieh wi esu en Date-Onjlöcker jebruch. Et klengk wi ˈgɑːɹbɪdʒ en der [[United States|USA]] un söns ierter ˈgɑːbɪdʒ of ˈgɑːbɪtʃ.
== Ursaache för et Optredde ==
Dä Boochstabesallaht kütt et miehts zoshtand, wann de Zëijshe ier [[Kodierung|Kodeerung]], dä su jennannte „character encoding“ nit reshtesh medd_ennem Dokkemänt zosamme övverdraare wood, udder wan_su_n Dokemänt ohne di Enfomazjůn obb_en annder Komputo_Süßtem jekůmme eß, un dann „jlöüv“_enne Kompjuto, oddo dä Dröcker, et wöhr et „ëije“, un dat shtemmp ävver nit. Leider jidd_et ene Houfe esu en ungerscheidlijje Kodeerunge op der Welt, un di bruch mer och, un jede Firma, wo Komputore un Zubehör jemaat wääde, hät ier_er di se Vörtrecke, ävver de Länder, de Kultuurkriese, un de Shprooche hann_er och de iere. Wann jetz ene Kompjuto nit „wëiß“, wat met esu enem Dokkemänt loß eß, es dat öff jenou esu jot, wi wann de verkeehte Zëijshesatz-Enfomazjůn medd_em jekumme es. Odder dä Kompjuto hät ëijfach nit di Zëijsche sellver, di enn_enem Zëijshesaz dren sen, sarr_ens enne Dröcker en Europpa, un dä sät: „Schineesėsch, dat kann_esch nit“ — do hät dä Kompjuto këijn Schangs, dänn zom Schinesësch_Dröcke ze krijje. Wann dä Dröcker dann di Daate trotzdämm kritt, för se ußzedröcke, dann weet uß dämm eetzte [[schineesesch Zëijshe]], zem Bëispell et eetze latteinesch Zeijsche maache, uss_em zwëijte et zwëije, un esu, un am Eng kütt do Keu] beij_eruß.
Text en ungerscheedlijje Kodeerunge en ëijn un dersellve Shprooch odder Schreff künne och esu en Problme hann. [[Japan]]er künne e Leedshe dovun senge. Bëij dänne es dat lang uusuß, dat se hen handvoll ungerscheedlijje Kodeerůnge am bruche sėn. Zum Bëijshpell dat Woot „文字化け“ en UTF-8 weed fokeeht als „æ–‡å—化㑓 aanjezëijsh obb_enem PC, dä op dat su jenannte „wesslijje“ Windows-1252 enjeshtalld_eß, un fun dämm [[UNICODE]], also och UTF-8, nix foshtëiht.
Ene [[Webbrowser|Web-Brauser]] maach nit ungerschejde künne zwesche ene [[Webseite|Websigg]] em EUC-JP Kode un en andere en Shift-JIS, wann de Kodeerůng nit ußdröcklesch en enem [[Hypertext Transfer Protocol|HTTP]]-''eader''-Enndraach jenannt eß, dä zosamme met dä Sigg zo imm jescheck woode sėn moß, un wann se nit dann winnishtdenß en enem ''meta tag'' en dämm [[HTML]] fun dä Sigg dren shtëishe deiht, wann_et övverhoup en HTML-Sigg eß, wat ävver de miihßte Websigge sin. Met dämm ''meta tag'' för de Kodeerung kam_mer sesch dröm eröm laveeere, wann sijj_ene Webßöver nit esu eshtälle löht, dat dä de reshteje ''HTTP headers'' ruß_sende dëijt. Hät mer beeds nit, kam_mer noch met [[Heuristik|heureßtesche Metoode]] probeere, dä Zëishesatz eruß ze krijje, ävver dat jrenz aan Rohde, un do kann nit en jedem Fall jät Joohds bëij_eruß kumme.
Mer kann och ens e beßje Bochstabesalaat krijje wann de Kodeerunge zosamme ze paase schinge. Zem Bëijshpell, [[Microsoft Windows|Windows]] un [[Macintosh]] bröüshte ISO-8859-1 als dänne iere Zëishe-Kood, sare se. Shtemmp och, äver. Beeds bruche se en iere Süßteeme och noch Zëijshe, di em dä ISO-8859-1 Norrem jaa nit dren sin, un beeds künnte un donn nit drop aade, dat se di Zëijshe_Pusizjuhne nich bruche dörrve, wan ens e Dokkement up däm Kompjuto eruß jëiht. Nattöörlesch sin di Extra Zëijshe nit deselve un nit jlisch, zwesche dänne zwëij. Dröm sen Dokkemënte met dänne dren och nit kompatibel zwesche dä Systeme. Scheck mer se doch fun ëijne obb_et andere, zack, häß De för di paa Zëijshe der Bochshtabesalat.
== Lösunge ==
Aanwendunge, di UTF-8 alß dänne iere Shtanndatt hann, hann en hröößer Schangß, dat se met andere zosamme könne, wëijl dä Kood enzwesche öff jebruch weed, un ußerdämm och, wëil hä met dämm älldere, un och öff jebruchte US-ASCII kampatibel eß.
De Schwireschkëijte, met däm Bochshtabesallaat ömzejonn hange dofun af, wat dat förr_en Projramm ov Jerääd_eß, woh dä opdouch, un nattörlėsh, wi dä övvohoup zeshtand küt. Drëij fun de häufijje Projramme sen Web-Brauser, [[e-mail]]-Projramme, un Projramme för et Schriivee, woh mer dä Sallaat ald ens süüht. De Brausers hückzedaach un de mihßte neuere Texprojramme ongershtötze öff en jruße Zahl Zëijshe-Kodėerunge. Brausere don öff däm Minsch de Müjjeleschkëijt jevve, dat hä de Kodeerung för_et Aanzeije ömschallde kann, wi_j_et ėmm jevällt. Esu kam_mer met Erömprobeere af un aan jät riiße. De Texprojramme un de e-mail-Projramme dun dat fö_jewöönlesch nit, di söke sesch de Kodėerung uß, wann se en Datei opmaache].
Et weet noch komplizėeter, wann_et öm en Annwendung jëijt, di fun hus uß nit esu en jruuße Zahl Koddėerunge känne dëijt, zem Bëijshpell e Kompjutoshpell, wat këijne Unicode kann. En esu Fäll kann dä Minsch aam Kompjuto noch däm singem [[Betriebssystem|Bedriifssüßteem]] singe Zëijshesatz ömschallde, dat dä met dam Shpell zosamme paß. Ävver dat weet öff jenooch en andere Projrame, di alld doför op däm Kompjuto aam loufe woore, udder och bloß enshtallėet wohe, zo Zëijshsalaat föhre. Dat hëijß, dat ëijne odder dat andere, ävver nit beeds. Et neuere [[Windows XP]] hät de Müjjeleschkëijt, de eijmål ennjeshtallte ''locale'' en ennem Projramm ze ändere. Älldere Süßteme, [[Windows 98]] un doför, han öf jaa këij Müjjeleschkëit, ovvohoupß jät ze ändere, do hellef öff nur, wam_mer zwesche Süßteeme wääßelle dëijt, udder en [[Software|ßoffwäer]] för Kompjuuto-Schreffte fun_ennem andere Süßtem aanzezëije.
== Probleme met bestemmpte Shrooche ==
En Änglesh hät mer miihtß bloß Zëijshesalaat met dä Zäijsche, di zwesche Wööt un Sätz shtonn künne, alsu en lange (—) un koote (–) Jedangkeshtresch, en Aanföhrunge (“, ”), un esu enem Krohm. Dä Räß eß bahl emmer mem ASCII-Zëijshesatz kompatibel, met dämm me et änglesche lattëijnesche Allfabeet fun hückzerdachs schriive dëijt. För e Bëijshpell, dat Zëijshe för et änglesche Pungk „[[£]]“ süüht wi „£“ uß, wann ene Afsender dat em [[UTF-8]] kodeet hät, un dä et kritt, zëijsh_et met CP1252 odder ISO 8859-1 aan. Wann mer dat Spell öffters määt, da kütt „£“ eruß, dann „£“, un esu wigger.
En Japanesh säät mer {{lang|ja|文字化け}} (Klengk ähnlesch wi „Moschibake“, un et treff öff Lück, di met Kompjutere un Projramme ze donn krijje, di för en Japan ze verkoufe jemaat woode sen.
Op Schineesėsh saren se tradizjonäll jeschrevve {{lang|zh-hant|亂碼}} odder en dä modernere ëijnfachere Schreff {{lang|zh-hans|乱码}} doför, dat klengk wi „luànmǎ“, un bedügg esu jät wi „unööndlejje Koode“
Op Koreanėsh hëijs_et {{lang|ko|외계어}}, klengk äänlesch wi ''Oigye-eo'' un da bedügg_esu jät, wi „en främb Shprooch“.
Ih dat dä [[Unicode]] bahl övverall opjejreffe wohdt, hät mer dä Latin-3 Kood benoz, öm däm [[Esperanto]] sing Akzentzëijshe un Ömluute daazeshtelle, dat sinn_er: ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, un ŭ. En mansh_enem Zosammehang, un en ahle Web-Brausere, kumme di als wi wänn se en Latin-1 wöhre aan, un mer süüht de verkėėehte Zëijshe: æ, ø, ¶, ¼, þ, un ý.
== Websigge ==
* [https://web.archive.org/web/20081210213012/http://www.denbushi.net/blog/archives/000032.html Reprinted article from the Japan Times]
* [https://web.archive.org/web/20081014073855/http://coldfusion.sys-con.com/read/44480.htm Coldfusion Developers Guide article]
* [https://web.archive.org/web/20081218093727/http://gibberish.co.il/ Online decoder of Hebrew text] - Online decoder converts input into readable Hebrew text
* [http://www.fumizuki.com/mojibake.html Translators guide]
* [https://www.kanzaki.com/docs/jis-recover.html Recovery tool] – Recovery of Japanese text {{ja icon}}
* [https://mimizu.mine.nu:8443/tdict/mojibake.jsp Recovery tool] – Recovery of Japanese text
* [https://www.mandarintools.com/email.html Chinese E-mail Fixer] – Recovery of Chinese text
* [https://web.archive.org/web/20080415205324/http://decodr.ru/ Decodr.ru] - Fast Cyrillic decoder of e-mail and charsets
* [http://2cyr.com/decode/ Universal Cyrillic decoder] - Recovery of Cyrillic text
* [https://web.archive.org/web/20090510070547/http://www.online-decoder.com/ Multilingual online text decoder] - Online decoder converts scrambled input into readable text. Supported languages are russian, bulgarian, greek, hebrew and thai.
{{Övversaz uß}}
[[Saachjrupp:Kompjutorëij]]
njgbcp5tmaoie72x88o7s0h9sk3zd56
Funktionelle Analfabetismus
0
478865
1611022
1606311
2026-04-07T21:27:17Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611022
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
Dr Begreff '''Funktionelle Analfabetismus''' beträckd sisch op d Onfähichkeet va Lüüh, hön Fähichkeete z lääse, z schriive un z rechne em Alldach met Erfolch äzösätze. [[Analfabetismus]] es öt Onvörmöje, eefache Sätze ä erjendenn [[Sprache|Sproch]] lääse un schriive z könnö.
== Watt opvälld ==
Wä önö Analfabet es, dä kann övverhaupt net lääse un schriive, wä dojäje mä önö ''funktionelle Analfabet'' es, had ö Fönkche Gefööhl vöör öt Jeschrevvene, dat heecht öt Lääse un Schriive ä enn övv sing [[Muttersprache|Moddersproch]]. Watt vääld es d Jenauichkeet beij d [[Grammatik|Jrammatik]] un Ussdrockswiiß. Met knappe Wööd heechd dat, dat enne, dä önö funktionelle Analfabet es un önö Täxt vöörjelaad kitt, ä os Jesellschaf net jott zöräät kütt un öt net packd zm Beispell önö Anträäch vöör ön Ställ us z völle. Hä kann och kenn Vordräch övv schreftliche Erklärunge vorstoh, [[Zeitung|Ziidung]]e lääse, [[Verkehrsschild|Vorkiihrsscheld]]er vorstooh, ö [[Lexikon|Läkßikon]] z rooth träcke övv önö Busplan lääse.
Dr funktionelle Analfabetismus setzt d Möjelichkeet d Informatiuns- un [[Kommunikatiumstechnik]] z notze, äng Jrenze (z. B. beij dr Äsatz va [[PC]]s).
== Vorknöppung met Ärmod un Vorbräche ==
Di, di zo dö funktionelle Analfabete jehüüre, wääde döck en d Jesellschaf äjeschöchtert, hand Schwiirichkeete met d Jesondheet, lääve onger Sträss, hand winnijer Äkomme wi di angere un erliije anger Röckschlääch, di doher stamme.
D [[Polizei|Poliss]]e hand önö Zosammehang tösche di Eejeart un d Zaahl va Vorbreche vassjestalld. Öt wood erkannd, dat en öt 20ste Jahrhondöt 60 % van d Ärwaaßende ä [[Gefängnis|Jevängnis]]se van d USA onger funktionelle Analfabetismus liije. 85 % van d jong Ärwaaßende ledde och onger Probleme, di met Lääse, Schriive un öt Rechne z do hodde.
== Wi dock kütt öt vöör? ==
En d [[United States|USA]] lääve onjeväär 15 Milliun Mensche, di onger funktionelle Analfabetismus liije. Dat am Aavang van öt 21ste Jahrhondöt. Ön jruuße Vorsescherung „American Council of Life Insurers” schriivd, dat öm d 75 % van d richste 500 Firme vöör d Werker Ongerricht abeene, öm z helpe. En d USA send 30 milliun Mensche net en d Laach, eefache Denge, di met Lääse z do hand, uss z vüühre.<ref>[http://nces.ed.gov/naal/kf_demographics.asp]</ref>
Dat ''Nationale Zentr vöör d Statistik van öt Erträcke'' had örussjevonge, dat d Vähichkeet z Lääse dobeij ä 3 Zoote ongerdeeld wäde moss. Dat send öt Lääse va [[Gedicht|Jedicht]]e, Dokumente un Lääse ä jruuße Mänge. Jedde Zoot had d Ongerjruppe jrondleejend, meddelmoss un vornönftisch. Bökikkd mo sisch dat beij d Vähichkeet, Jedichte lääse z könne, dann bedüüt jroondleejende Vähichkeet, dat d Persun sisch kotte Täkßte akikke kann, öm dodörch kleng Stöckcher van onkompleziirde Informatiune z vorstooh.
== Watt öruss jevonge wood ==
Dörch Analfabete entstönd d Weetschaf Schäde van ö paar Milliarde [[Dollar]], dörch jering Werkung övv dörch Vähler un Onväll.
{{Övversaz uß|en}}
== Quelle ==
<references/>
== Websiije ==
* [https://www.lituraterre.org Lituraterre.org – Ön Züchiaterjrupp us [[Europa]], di sich öm Analfabete kömmerd]
[[Saachjrupp:Ussbeldung]]
[[Saachjrupp:Züschologie]]
[[Saachjrupp:Wikipedia:Övversätzung van d Wääch]]
ayye5xmrokya2xqj6jk5vjmcuuuwuzm
Zweitaktmotor
0
481623
1611319
1603635
2026-04-08T00:24:02Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611319
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Two-Stroke Engine.gif|thumb|Dat Prinzip van önö Zweitaktmotor]]
Dr '''Zweitaktmotor''' es önö [[Verbrennungsmoto|Vorbrännungsmotor]], dä dörch 1 Zündung va 1 Totpunkt no dr sälbe Totpunkt wärm zöröckkütt. Domet ongerscheed hä sisch van dr [[Viertaktmotor|Viirtaktmotor]].
== Wo mo Zweitakter vängd ==
Zweitaktmotorehalloooooooooo]], [[Heckenschere|Häggeschiir]]eun bo jädde Motor op [[Schiff|Scheff]]e wääd ösu bedrävve.
== Wi s werke ==
Em 1. Takt weed dä Kolbe am Totpunkt jezündt un öt kütt zo ön Explosiun en dr Brännraum. Dobeij weed dä Kolbe no onge jedeut.
Beij dr 2. Takt passeerd foljendes: Op dr Wääch no onge weed das [[Abgas|Avvjaß]] met Vreschjaaß ussjespold und ä Zülinder neu bövülld. Dä Kanal vöör das Vreschjaaß weed en di Zitt wo dä Kolbe no ovve saust, wärm vorschlooße, dat Jaaß dobeij dörch dä Kolbe zösammejedeut. Kütt dä Kolbe dann an d övvischde Totpunkt wärm a, dann weed noch ens jezünd un dr 1. Takt vängd va vööre a.
Ongerscheede jitt öt beij di Art un Wiiß, wi dat Spöle van dä Jaßraum aavläuvd.
== Vöör- un Noodeele ==
===Vöördeele ===
* Önö Zweitakter kann, vorjlesche met önö Viirtakter dubbel ösuvöll Leistung erbrenge.
* An önö Zweitakter kann net ösu flott jätt kapott jo.
* Önö Zweitakter ruggelt net ösu völl wi önö Viirtakter.
* Önö Zweitakter läuft och, wenn hä op dr Kopp steehd.
* Zweitakter schaffe ön huch [[Drehzahl|Driihzaahl]]
=== Noodeele ===
* D Zülinder losse sisch schläter als beij dr Viirtakter bövülle
* Beij huhe Driihzaahle jönd d Kolbe flötter kapott
* Öt entstönd mi un schlätere Aavjaase
== Websiij ==
* [https://www.schwabenkart.de/KnowHow/2Takte.html Wi dr Zweitaktmotor werkd]
{{Weßßeschaaf & Teschnigk}}
[[Saachjrupp:Technik]]
qhfbomj9edbryr3pc9v7u6ug70kwrig
Ponzius Pilatus
0
481781
1611296
1610140
2026-04-08T00:14:05Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611296
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Munkacsy - Christ in front of Pilate.jpg|thumb|250px|[[Jesus]] steehd
vöör Pontius Pilatus]]
'''Ponzius Pilatus''' woch tösche d Joohre [[Joohr 26|26]] un [[Joohr 36|36]] dr vönvde [[Präfekt]] va [[Rom]] ä [[Judäa]].<ref>''L'Année épigraphique'' 1963, Nr. 104 (https://www.joerg-sieger.de/einleit/nt/01gesch/nt06.htm#m Jätt övver häm).</ref> Hä wood van dr [[Kaiser Tiberius]] äjesatze. Ponzius Pilatus
hod, wi öt en d [[Bibel]] beschrevve steehd, [[Jesus Christus]] an öt Krüzz schlaare un ömbrenge losse.
== Si Lääve ==
Öt es net övverlävverd wann un wo Pilatus jeboore wood, öt jitt ävver Hänwiise, dat hä us [[Samnium]] komme es. Jesechert es ävver, dat Ponzius Pilatus em Joohr 26 va Tiberius dat Amt övverdraare kräje had. Singe Vörjäjer woch [[Valerius Gratus]], dä dat Amt tösche 15 un 26 bekleed hod. Pilatus moss dr Ritterstand ajehood ha, hod alsu ön huch Positiun beij d
Römer.
Öt wood övverlaad, övv Pilatus dörch Seianus, önö Huhe onger Tiberius, dä dodörch bökannd woode woch, dat hä mi wi angere jäje d [[Judentum|Jüdde]] äjestalld woch, ernannd woode es. Dat kütt erkläre, wisu Pilatus döck su sträng jäje öt jüddische Volk vörjejange woch. Di Strängde kutt önö Jrond se, dat Pilatus 10 Joohr lang Judäa onger singe Fittische hod.
Em Sommer van öt Joohr 36 woohl Pilatus önö Zoch va Lüüh dova aavhalde, op dr Bärch Garizim z träcke, dä als hellich jold. Dat jäng ävver mä met Jewald, di sing Soldate och äsätzde. Dorophenn mood hä no Rom, öm Pilatus Vorhalde z erkläre. Usserdäm wood häm vörjeworpe, hä hod ä sing eeje Tesch jeweedschafd un Jeld van dr Staat vöör sisch jebrudd. Su soll hä sisch önö
Wasseraschloss en öt Huuß ha läje losse. Ävver net mä dat. Ponzius soll Lüüh jeschmiird ha, soll angere beklaud ha, soll Lüüh ömbraad ha, oohne ö Urdeel aavzwaade.<ref>Philo von Alexandria. On the Embassy to Gaius. XXXVIII, 301-303. In: The Works of Philo, övversatze dörch C. D. Yonge, Övver öt Amt va Gajus.</ref> Pilatus reisde net mi no Judäa zöröck. [[Marcellus]] krääd dä Poste. Dat kann dora jelääje ha, dat beij öt Ätreffe va Pilatus, Tiberius at jestorve woch. Doher weeß kenne, wi dat ä Rom
avleev. Dat önö neue [[Kaiser]] neu Lüüh en d Provnze scheckde woch jo nüüß Neuts.
Öt kann och och net jesaad wäde, övv Pilatus erjendwann öns ö Wood övver d [[Kreuzigung|Krüzzijung]] va Jesus ä Rom vorloore had.
Ö paar onsesche Quelle saare, dat Pilatus sisch em Joohr 39 ömbraad höd. Övv dat stemmd weeß mo net jenau. Öt kann och mä Vorzäll see.
== Es öt sescher, dat öt Ponzius Pilatus joov? ==
Öt jitt völl Quelle, di beläje, dat öt Pilatus jejevve had ävver ösu janz sescher kutt dö Wesseschaff di Vroch ni böantwoode. vöör ö paar Joohr had sisch dat jeändert. Di Vroch ka met „Jo“ beantwood wääde. Em Joohr 1961 wood ö kleng Täfelche vonge, dat dä Tekßt "Pilatus, dr Präfekt va Judäa, bouwde un weijde dat Tiberium d sellije Jötter" hod.
== Watt bedüüd dr Naam Ponzius Pilatus? ==
Völl Lüüh denke, dat ''Ponzius'' dr Vörnaam va Ponzius Pilatus es. Dat stämmd ävver net. Dä es ja net övverlevverd. Pozius beddüd mä, dat di Persun zo d [[Familie|Famelisch]] van d [[Pontier|Pozier]] jehüüd. Di Famelisch spelld en d Jeschichte va Rom ön jruuße Roll. Su braad enne us di Famelisch [[Gaius Julius Caesar|Julius Cäsar]] öm. Pilatus kütt dojäje van öt Wood ''Pilum'', dat bedüüd, dat di Persun ä Späär dräd. Öt kann ävver och va ''pilea'' aavjeleid wääde. Dann bedüüde dat, dat Pontius Pilatus önö Hoddräjer wöch. Ön dreide Möjelichkeed wöch, dat dr Orsprong va Pilatus dat wood ''pilatus'' wöch, watt "oohne Hoore" heechd. Pilatus höd dono ön [[Glatze|Plääd]].
== Quelle ==
<references/>
== Jätt z Lääse ==
* [[Alexander Demandt]]: ''Häng ä Onschold: Ponzius Pilatus en d Jeschichde''. Böhlau, [[Köln]] 1999]], ISBN 3-412-01799-X.
== Websiij ==
{{Commonscat|Pontius Pilate|Pontius Pilatus}}
* [https://www.heiligenlexikon.de/BiographienP/Pontius_Pilatus.html Pilatus en öt Hellijelekßikon]
{{Navvi Judäa sing römesche Statthallder}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Pollitiker]]
[[Saachjrupp:Historie]]
2de769uj7qaq5sn0url9yduxc651mou
Brauerei im Füchschen
0
512844
1611159
1606674
2026-04-07T22:46:55Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611159
wikitext
text/x-wiki
{{Watt ėßß datt|Füchsche|}}
{{Atikkel_op|Düsseldorwer Platt|}}
[[Datei:Düsseldorf, Ratingerstraße Häuser Nr. 30, 32.jpg|right|thumb|Ratingerstr. Nr. 28 (angeschnitten), 30, 32]]
'''De Brauerei im Füchsche''', dat iss en alde Huus[[brauerei]] im Häzze vun [[Düsseldorf]]! He weed dat beliebte Füchsche Ald sit 1848 jebraut.
De „Fuchs“ als Zeeche de Brauerei kütt doher: Anstatt en Zohl schmückte ne „Fuchs“ dat Huus on doher Fuchs = Füchsche(n).
Äwwer… Dat Huus vun de Brauerei existiert schon sit 1640 un do wurde ooch schon Bier jebraut, jedoch nit et Füchsche. De Brauerei hät ihre Name sit 1908, wo de Düsseldorwer jung Theodor König mit sinner Frau Louise dat Huus op de Ratinger Stroß koofte on de Fuchs zum Zeeche för de Brauerei machte. Su is de „Brauerei im Füchsche“ jebore!
Doch de [[Zweiter Weltkrieg|Kreech]] jing ooch nit eenfach an dem Huus vörbei…
Esch 1950 nahm de Pitter (Peter) König wieder dat Lokal op on vun de Scharm hät et nix einjebüßt.
Ab 1995 is wieder de Pitter (Peter) König am Ruder on hät dat Füchsche op de Berücksichtigung der Tradition in et neue Jahrtausend jeführt.
== Websigge ==
* De [https://www.fuechschen.de Brauerei im Füchschen ier Websigge]
{{DEFAULTSORT:Brauerei Füchschen}}
[[Saachjrupp:Bier]]
rguofvj39h5oqlil0xcw4znq5898pk4
Dol2day
0
514134
1611126
1603831
2026-04-07T22:39:45Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611126
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:dol2day}}
'''dol2day''' is en [[Internet|Engornätßait]] un e sozial Netzwerk för Politikinteressierte. Se is [[europa]]weit et größte er Aat. En Metjleedschaf is ömesöns.
Die Sick is en Mischung us Forum un Rollenspill. Umfrage un Diskussione zo politische un gesellschaftliche Theme op dä ene Sick, et Wahl vunn dä Engornätkanzler för vier Monde un Arbeid en virtuelle [[Partei]]e (linke, liberale, konservative un unspezifische) op dä andre Sick. Dä Kanzler deit organisiere:
* Klaaf met Persönlichkeite us dä Politik un dä Jesellschafte un
* hä versöhk, et ''{{lang|en|Community}}'' wiggerzoentwickele.
Letzte Entscheider sin äwwe de Betreiber un Eigentümer, et Redaktion vunn dol2day.
dol2day is zick [[Joohr 2000|2000]] online. Di Engornätßait is dä Preisdräger vunn dä ''[[Grimme Online Award]]'' em Johr 2002, un hät dä ''Prix Ars Electronica'' vun 2004 kräje. Do Sprooch is [[Hochdeutsch|Huhdütsch]].
== Websigge ==
* [https://www.dol2day.com/ dol2day] (op hochdütsch)
[[Saachjrupp:Internet]]
[[Saachjrupp:Politik]]
[[Saachjrupp:Webßait]]
p49xc9ocfi2v5bsb79rks7cbe0u3fj3
Essen
0
514927
1611090
1610551
2026-04-07T22:11:35Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611090
wikitext
text/x-wiki
{| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;"
! colspan="2" bgcolor="#BBDDFF" | <font size="+1"> Essen
|-bgcolor="#FFFFFF"
| colspan="2" align="center" bgcolor="#FFFFFF" |[[Datei:Hotel Handelshof Essen.jpg|300px|]]
|-
|---- bgcolor="#BBDDFF"
! Wappe
! Kaat
|- bgcolor="#FFFFFF" align="center"
| style="width: 145px;" | [[Datei:DEU Essen COA.svg|120px|Stadtwappe]]<br />
| width="145" | [[Datei:Locator map E in Germany.svg|140px|Lage der kreisfreien Stadt Essen in Deutschland|Wo iss dat?]]
|-
|---- bgcolor="#BBDDFF"
! colspan="2" | Övverseesh
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]]: || [[Nordrhing-Wääßfaale]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" {Noreg0}
| [[Rijierungsbezörk]]: || [[Düsseldorf (Rejierungß Bezörrək)|Düsseldorf]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Landkreijs]]: || [[kreijsfreije Stadt]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie jruuß iss dat? || 210,37 [[Kwadraatkilometer|km²]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wi vill Lück wohne da? || 580.751 ''<small>([[30.6.]][[2008 (Joohr)|2008]])</small>''
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Lück pro [[Kwadraatkillemeter]]: || 2.761 <small>Lück pro km²</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie huh litt dat? || 26 - 202,5 [[Meter|m]] ü. [[Normalnull|NN]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Pooßleijzahl]]: || [[45001]] – [[45359]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Telefonvorwahl|Vüürwahle]]: || [[0201]], [[02054]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| [[Autokennzeijshe]]: || <code>[[E]]</code>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Veedel: || 9 Bezörke unn 50 Veedel
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Adräss vunn dä Stadtverwaltung: || Porscheplatz 1,
[[45121]] Essen
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Offizielle Website: || [https://www.essen.de www.essen.de]
|---- bgcolor="#BBDDFF"
! colspan="2" | Politik
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bürjermeijster]]: || [[Wolfgang Reiniger]] ([[CDU]])
|}
[[Datei:Essen-Südviertel Luft.jpg|miniatur|Essener Süüdveedel]]
Di Stadt '''Essen''' (op [[RiS|ripoarisch]] och ''Esse,'' [[limburjisch]] ''Äßße'') es en [[Stadt]] em
[[Ruhrgebiet|Ruuerjebeet]] un jrenz em [[Himmelsrichtung|Sööde]] aan et [[Bergisches Land|Berjesche]].
Essen litt aan der [[Ruhr]] un aan der [[Emscher]].
1896 hätt de Enwohnerzahl zom ierschte Mol die Jrenz vun {{formatnum:100000}} överschritte.
Essen es de achtjrüßte Stadt vun [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]] un jemeensam met [[Dortmund]] de jrüßte Stadt vun´m Ruuerjebeet.
Em Dezämbor 2008 wore {{formatnum:580751}} Minnsche met'm eezte Wunnsetz en Essen jemeldt.
In Essen weed unger onderem dat [[Borbecksch Platt|Borbecksch]], dat [[Kettwijjer Platt]] un dat [[Werdener Platt]] jeschwaadt.
Essen es vür allem wääje singer Industriekultur ([[Zeche Zollverein|Zech]] un Kokerei Zollvereijn, [[Villa Hügel]], Colosseum Theater Essen un [[Essen-Magarethenhöhe|Margarethenhöhe]]) un singen wichtijen Jebäuden ([[Essener Dom]], Ahl Synagog, Museum Folkwang, [[Philharmonie Essen]] un [[Schloss Borbeck]]) Kulturhoupstadt 2010 vun [[Europa]].
<gallery>
Datei:Münster Essen 20060326.jpg|Dä Essener Dom
Datei:Alte Synagoge Essen.jpg|De [[Ahl Synagog (Essen)|Ahl Synagog]]
Datei:Essen CityHall.jpg|Dat Essensch Rathuus
Datei:Zeche Zollverein Fördergerüst.jpg|De Zech Zollvereijn
Datei:Essen Gruga Park Grugapark.jpg|Dä Grugapark
Datei:SchlossBorbeck01.jpg|Et [[Schloss Borbeck]]
</gallery>
== Bezörke un Veedel ==
Essen hätt 9 Bezörke un 50 [[Stadtviertel|Veedel]]:
* Stadtbezörk I: Stadtkern, Oßßveedel, Nordveedel, Wäßßveedel, Süüdveddel, Süüdoßßveedel, Huttrop, Frilledörp
* Stadtbezörk II: Rüttenscheid, Rellinghausen, Bergerhausen, Essen-Stadtwald
* Stadtbezörk III: Altendorf, Fronhuuse, Holsterhuuse, Fulerum, Haarzopf, Essen-Margarethenhöhe
* Stadtbezörk IV: Schönebeck, Beddingroode, Frentrop, Delfken, Gasche, Borbeck, Baukholt, Bergeborbeck
* Stadtbezörk V: Altenessen-Nord, Altenessen-Süd, Karnap, Vüegelheem
* Shadtbezörk VI: Schonnebeck, Shtoppenberch, Karternberch
* Stadtbezörk VII: Shteele, Kray, Freisenbruch, Horst, Leithe
* Stadtbezörk VIII: Heisingen, Kupferdreh, Byfang, Überruhr-Hinsel, Überruhr-Holthausen, Burgaltendorf
* Stadtbezörk IX: Bredeney, Schuir, Werden, Heidhausen, Fischlaken, [[Essen-Kettwig|Këttwish]]
== Sport ==
=== Root-Weiss Essen ===
Dä jrößte Fooßballvoreijn vun Essen, datt eßß [[Rot-Weiss Essen|Root-Weiss Essen]]. 1955 wor de Club de Deutsche Meister.
Spieler vun fröher: [[Helmut Rahn]], [[Otto Rehhagel]], [[Willi Lippens]], [[Mario Basler]], [[Manfred Burgsmüller]], [[Willi Landgraf]], [[Barış Özbek]] un [[Serkan Çalık]].
=== Andere Vereine ===
* SG Essen-Schönebeck ''(Foßball)''
* Moskitos Essen ''(Eishockey)''
* Assindia Cardinals ''(American Football)''
* Tusem Essen ''(Handball)''
== Luur ooch ==
* [[Baldeneysee]]
* [[Gruga]]
* [[Karl Albrecht]] un [[Theo Albrecht]]
* [[Heinz-Horst Deichmann]]
* [[Alfried Krupp von Bohlen und Halbach]]
* [[Heinz Rühmann]]
* [[Diether Krebs]]
* [[Ingo Appelt]]
* [[Bert Rürup]]
* [[Jens Lehmann]]
* [[Marie-Luise Marjan]]
* [[Borbecksch Platt|Borbecksch]] <!-- shteiht äbber bovve och -->
* [[Kulturhouptstadt 2010]]
== Websigge ==
* [https://www.essen.de www.essen.de]
{{Navvi Shtädt Rb Dößßeldorf}}
{{Navvi Shtädt NRW}}
{{DEFAULTSORT:Essen Stadt}}
[[Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen]]
egjn9wov85yk2ndmcx5cx6qm9ifz06j
Ruuer Platt
0
515083
1611110
1608879
2026-04-07T22:34:13Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611110
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Locator map RVR in Germany.svg|thumb|240px|Hee litt dä Pott en [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]]]]
Et '''Ruuer Platt''' (opp [[Hochdeutsch|Huhdütsch]]: '''Ruhrdeutsch''' oder '''Ruhrpöttisch''') eß dä Regijolekk vum [[Ruhrgebiet|Pott]]. Em Wäßte vum Ruuerjebeet eß de Shprooch mehr [[Niederfränkisch (Shprooch)|Rheijnėsch]] jeprägt, em Oßte mehr [[Westfalen|Wäßfäälėsch]].
Et jibt ooch Elemente uß dä [[Polnisch|polnėsche Shprooch]].
== Ruuer Platt ↔ Ripoarėsch ==
:auf Jück ↔ op Jöck
:Bude ↔ Büdche
:u. a. Knallkopp, Dupek, Eschek, Tünnes ↔ u. a. Blötschkopp, Tünnes, Tring
:aus dem Lemäng ↔ us der Lamäng
:Knubbel ↔ Knubbel
:Kappes ↔ Kappes
:Fott ↔ Fott
:Fisematente ↔ Fisematente
:Matka ↔ Mütterchen
:dobrze ↔ gut
:Mottek (v. młot) ↔ Hammer
== Luur ooch ==
*Di [[Dijalekte (Ruuerjebeet)|Dijalekte]] vum Ruhrpott: u.a. dat [[Mölmsch (Shprooch)|Mölmsch]] un dat [[Borbecksch Platt|Borbecksch]].
== Websigge ==
* [https://web.archive.org/web/20101011075551/http://www.linse.uni-due.de/linse/esel/pdf/ruhrgebietsdeutsch.pdf www.linse.uni-due.de] (''opp Huhdütsch'')
* [https://www.freidok.uni-freiburg.de/volltexte/703/pdf/diss_aktuell_ohne.pdf www.freidok.uni-freiburg.de] (''opp huhdütsch'')
* [https://www.planet-wissen.de/laender_leute/nordrhein_westfalen/essen/essen_ruhrdeutsch.jsp www.planet-wissen.de] (''opp Huhdütsch'')
* [http://www.kamebo.de/cms/modules/edito/edito.php?idedito=3 www.kambeo.de] (''opp Huhdütsch'')
[[Saachjrupp:Sprooch]]
apb2hl3bxr8c8b93dspr91v11pggkv5
Tschett
0
517152
1610963
1610294
2026-04-07T20:40:45Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610963
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch|}}
Ene '''Tschett''' of '''Tschät''' es bei uns en Aat em [[Internet]] meddeneeijn ze [[kalle (Donn)|kalle]]. Dobei [[Schriive (Donn)|tip]] me op sing [[Tastatur]], un wat mer schriif, dat süt ene Andere op singem [[Kompjuterbeldscherrem|Scherrem]], un ömjedrriht jeiht dat och. Em Prinzipp kam_mer ävver och övver andere [[Kompjuter Näzwerrek|Näze]] tschätte, dat fungxjeneeht jenou esu. Dat [[Woot (Kalle)|Woot]] „tschätte“ shtammp vum [[änglesch (Shprooch)|änglesche]] ''{{lang|en|to chat}}'' aff, wadd_esu_fill wi „e beßje [[Klaafe]]“ un „meddeneeijn Kalle“ un „sesch Ongerhallde“ bedügk.
== Websigge ==
* En [https://web.archive.org/web/20090414174856/http://www.chat-kommunikation.de/ Webßaijt övver de shproochweßeschafflijje un kommunikazjuhnsweßenschafflije Forschung övver et Tschätte] (''op dütsch'')
* [http://www.chat-bibliography.de/ ''{{lang|en|Bibliography on Chat Communication}}'' — en Bööschersammlung övver de ingernazjonale Fochschung övver et Tschätte] (''op [[Englische Sprache|änglesch]]'')
* E [http://www.goethe.de/z/jetzt/dejchat/dejlehrh.htm Handbooch för der Lährer: Et Tschätte em Ongereesch för främp Sprooche] (''op dütsch'')
* [https://www.chat-surium.com/ Infommazjuhne övver der Tschätt]
[[Saachjrupp:Internet]]
rzx1bxcp8bjfp5o4xfrbxandz1b5bes
Wuhan
0
522613
1611111
1601851
2026-04-07T22:34:18Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611111
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[File:WuhanSkyline.jpg|thumb|Wuhan]]
'''Wuhan''' es ön Stadt ä [[China]] un di Hauptstadt van d Provinz [[Hubei]]. Met 6,6 Milliun Äwonner un 9,9 Milliun, wenn mo ö Ömveld äböträckt, es Wuhan d jrützde Stadt ä Zentralchina. Mo vängd öt em Oste van öt Vlachland va [[Jianghan]], jenau do wo [[Yangtze]] un [[Hanshui]] zsammeloufe.
D Stadt es us 3 Deele zsammejesatze: ''Wuchang'', ''Hankou'' un ''Hanyang''. S koome iisch 1927 zsamme un joove dobbeij Wuhan. Doher sprecht mo och van ''{{lang|en|Three Towns of Wuhan}}'', wat op Ripuarisch met „Drei Städt va Wuhang“ övversatze weed.
Wuhan lidd op ön Fläsch va 8494,41 [[km²]], meeßd es öt flach Land mit Hövvle un Seeö an ö paar Ställe. D [[Monsum]] sorchd dovör, dat d Stadt subtropisch Wäär had.
== Jät va vreuer ==
[[Datei:Wuhan 5.jpg|thumb|Önö Bleck op dr Haafe en d jo au Zitt]]
D ischde Lüüh koome onjeväär vöör 3000 Joohr en d Jäjend. In d [[Han (Dynastie|Han]] Dünasti wood Wuhan ön Haafestadt. [[3000 vöör Christi Jeburd]] vong he d ''Schlachd van d Ruuh Aavhäng'' statt. En di Zitt vong mo a, Muure öm d Stadt z bouwe. D Schotzmuure sorchde dovöör, dat öt Vorkoofe ä Wuhan sescher wood un sisch Kooflüüh he aasiidelnde. Domet koom Jeld en d Jäjend. Zosätzlich läävde he [[Dichter|Dischtr]] un [[Künstler|Künßtler]].
Am Äng van öt 19. Jaahrhondöt wood d Baahn no Wuhan jebouwd un völl Waach van öt Scheff op d Jleise vorlaane.
Em Joohr 1938 joov öt schwoch Kämpf em Kresch tösche d Schinese un d Japaner. 1944 jäng önö jruuße Deel van d Stadt dörch Bombe van d [[United States|Amerikaner]] kapott. Önö leitde jruuße Paav kräät Wuhan em Joohr [[1967 (Johr)|1967]] als d [[Kulturrevolution|Kulturrevolutiun]] Spure hängerleed.
== Vorwaltung ==
D Stadt lädd sisch ä 13 [[Shtadtbözörk (Schihna)|Bözirke]] ongerdeele:
* [[Jiang'an District|Jiang'an-qu]]
* [[Hongshan District (Wuhan)|Hongshan-qu]]
* [[Jianghan District|Jianghan-qu]]
* [[Caidian District|Caidian-qu]]
* [[Qiaokou District|Qiaokou-qu]]
* [[Dongxihu District|Dongxihu-qu]]
* [[Hanyang District|Hanyang-qu]]
* [[Hannan District|Hannan-qu]]
* [[Wuchang District|Wuchang-qu]]
* [[Jiangxia District|Jiangxia-qu]]
* [[Qingshang District|Qingshang-qu]]
* [[Huangpi District|Huangpi-qu]]
* [[Xinzhou District|Xinzhou-qu]]
== Vorkeer ==
=== Brögge ===
[[Datei:YangtzeWuhanFirstBridge.jpg|right|350px|D Ischde Bröck]]
Opjrond van d Nööde van di 2 jruuße Flöss spelle Brögge ön jruuße Roll ä Wuhan. Dozo jehüüd d ''First Bridge'', d ''Ischde Bröck'' wi mo op [[RiS|Ripuarisch]] sädd. S övverkwerd dr [[Yangtze]]. Dozo komme aver noch ön ''Zweide'' un d ''Dreide Bröck'', di mi als 4.500 [[Meeter|m]] un 3.500 m lang send.
=== Baahn ===
[[Datei:Wuhan-railway-station.JPG|thumb|Dr neue Baahnhoff va Wuhna]]
D Stadt had 2 [[Bahnhof|Baaahnhöff]], di en d vreure Städt Hankou un Wuchang liije. Dat beddüd, dat däjennije, dä no Wuhan met dr Zoch veerd, oppaaße moss do dr Naam Wuhan nerjens optauchd. Em Joohr 2006 wood ajevange, ön neu Statium z bouwe.
=== Ongerjrondbaahn ===
No d Städt [[Peking]], [[Tianjin]], [[Shanghai]], [[Guangzhou]] un [[Shenzhen]] krääd Wuhan als 6de Stadt ön [[Ongerjrondbaahn]].
=== Vluchhafe ===
1995 krääd Wuhan önö eeje [[Flughafen|Vluchhafe]]. Va do us vleeje [[Flugzeug|Vluchzeuje]] en öt Ussland. 2008 wood ö zweid Vluchhafejebäud väädisch.
=== Autobahn ===
D [[Autobahn]] [[Autobahn 318 (Schihna)|318]] jeed dörch d Stadt.
== Weetschaf ==
Wuhan es en d leizde Joohre ön Stadt met ön vöör anger Länder wichtije Weetschaf woode. Su send he 50 Firme us [[Frankreich]] vortroone. Su weede ä Wuhan Deele vöör [[Auto]]s, [[Stahl|Stoohl]], [[Medikament|Medekamente]] un völl anger Saache entweggelt un herjestald.
== Usbeldung ==
[[Datei:Xin Guangchang.jpg|thumb|D Guangchang Universität]]
Usbeldung speld ä Wuhan ön jruuße Roll. Su jitt öt he 35 Huchschülle. Dozo jehüüre d [[Universität von Wuhan|Universität va Wuhan]] un d ''Huazhong Universität vöör Wesseschafte''.
== Websiij ==
* [https://www.wuhan.gov.cn/ D Siij van d Stadt Wuhan]
[[Saachjrupp:Stadt en Asie]]
aax3qkd7xrgnfghxzvemvpp1merrxab
Musée d'Orsay
0
522638
1611293
1593962
2026-04-08T00:13:52Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611293
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:MuseeOrsay 20070324.jpg|left|miniatur|300px]]
'''Orsay''' es ö Musejum ä [[Paris]]. Öt heechd jenou jenomme ''Musée d'Orsay''.
Opjemaad wood dat Museum em [[Joohr 1986]]. Öt ömfassd 57.400 m². Em Joohr 2007 besoote öt 3 200 000 [[Mensch|Lüüh]].
== Jätt kikke un z lääse ==
* [https://www.musee-orsay.fr Övver öt Musée d'Orsay]
{{Commons|Musée d'Orsay}}
[[Saachjrupp:Musejum]]
[[Saachjrupp:Paris]]
[[Saachjrupp:Frankreich]]
h1huj1z8xyva6e30vy1tc9i5y1z8a6c
Dominik Brunner
0
522740
1611031
1610151
2026-04-07T21:30:16Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611031
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch||}}
Dä '''Dominik Florian Brunner''' wood en [[Ergoldsbach]] aam [[18. Mai|18. Mäi]] [[Joohr 1959|1959]] jeboohre, un aam [[12. September|12. Säptämber]] [[Joohr 2009|2009]] en [[München|Münche]] om S-Baahnhoff Fürstenried-Solln duudjeschlaare, nohdämm hä vier Pänz jäje Schlääjer en Schoz nämme wullt. Hä wohr dohmohls eine unger drei Jeschäffßföhrer vun dä ''Erlus AG'' en [[Neufahrn]] en [[Bayern|Nidderbayere]], en Ferrma, di Zijjele määt.
== Sing Levve ==
Dä Dominik Brunner es en ner [[Familie|Famillesch]] vun Ongernehmer en Ergoldsbach opjewahße. Hä wohr e Einzelkend. Singe Vatter wohr dä ''Oscar Brunner''. Hä schtundt zigk däm Aanfang vun de 1960er Johre en Leidungpusizjuhne en dä Erlus AG, di en de Houpsaach [[Dachziegel|Daachpann]]e määt, wi shpääder singe Sonn.
=== Ußbeldung un Berohf ===
Noh singem Abituur, wat hä en [[Landshut]] jemaat hat, hät hä [[Jura|Juresterei]] schtuddeet aan de [[Ludwig-Maximilians-Universität (München)|Ludwig-Maximilians-Universität]] en München. Donoh jingk hä bei de Erlus AG, woh singe Vatter aam ärbeide wohr. 1994 kohm hä en de Föhrungs_Etaasch vun dä Ferrma un wohr doh zohschtändesch för de Beraiche Jeld, Ojanisazjuhn, Päsonaal, Rääsch un Eijkouf.
== Websigge ==
* [https://www.erlus.de/ Der offizjällen Sigge vun de Erlus AG]
* [https://www.dominik-brunner-stiftung.de De Dominik Brunner Steftung]
* [http://www.faz.net/s/RubFC06D389EE76479E9E76425072B196C3/Doc~E163DC2265DF544FAAEE53BD01C42116C~ATpl~Ecommon~Scontent.html ''{{lang|de|Der Tod von Dominik Brunner - ein Fanal}}''] — ene Atikkel en de Frankfurter Alljemeine Zeidung (''op [[Hochdeutsch|Dütsch]]'')
* [https://www.merkur-online.de/nachrichten/muenchen/bayerischer-verdienstorden-mordopfer-dominik-meta-468729.html?cmp=defrss ''{{lang|de|Bayerischer Verdienstorden für Mordopfer Dominik B.}}''] — ene Atikel em Merkur-Online (''op Dütsch'')
* [https://www.tz-online.de/nachrichten/muenchen/muenchen-solln-opfer-weggeschaut-466318.html ''{{lang|de|Er hat nie weggeschaut}}'']: ene Atikel en de tz-online, met Belder (''op Dütsch'')
* [https://web.archive.org/web/20160228210440/http://www.focus.de/panorama/vermischtes/s-bahn-mord-13-jaehrige-zeugin-spricht-ueber-die-tat_aid_437322.html ''{{lang|de|13-jährige Zeugin spricht über die Tat}}''] — ene Atikkel em Focus, woh eins vun dä Pänz säät, wi et wohr (''op Dütsch'')
== Quelle ==
<references />
{{DEFAULTSORT:Brunner, Dominik}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Ennzoteere!]]
kh6dwpwmdy750tai8cd4rziml31r4qb
Kessenech
0
522941
1611153
1608996
2026-04-07T22:46:24Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611153
wikitext
text/x-wiki
[[Beld:Rosenburg (2).jpg|miniatur|left|Kessenech]]
'''Kessenech''' es e [[Stadtviertel|Stadtvierdel]] vun [[Bonn]]. Vun de Bonner Innestadt us litt et e bessje nohm Söde, et es do ävve nit wigg vun weg. Zom Beispill ka'me do vum Bahnhoff, wa'me de Linich 62 odde 61 nimmp, en e paar Minutte henfahre. Kessenech jrenz aan de Södstadt, aan [[Poppelsdörp]], aan [[Dottendörp]] un aan de [[Jronau]]. Wa'me en Kessenich noh [[Himmelsrichtung|Weste]]n deet lure, sitt me de [[Wald|Bösch]] un de [[Venusberg|Venusbirch]].
En Kessenech jit et vill kleen Weetschafte un Restorangs, aal Jässje un och e paar Siedlunge, un et es ensjesamp janz jemötlich. En Kessenech hann se och ene Foßball-Vereen un dat es [[Fortuna Bonn]]. De Fortuna spillt em Wasserland. Dat höt sich zoirz aan wie e Schwemmbad, es et ävve nit, sondern dat wor fröher e Sumpfjebiet, dat hät me drüchjelaat un do steht jetz att lang en jruß Sport-Aanlaach. En Kessenech jit et och en janze Reih Kirche, Schulle un Jeschäftche, wat esu alles zo nem aanständije Veedel dobeijehöt.
De [[Hans Riegel (sen)|Hans Riegel sen.]] hät 1922 en Kessenech de [[Gummibärchen|Jummibärche]] erfunge un dann aanjefange, unge däm Nam [[HARIBO]] (<u>HA</u>ns <u>RI</u>egel <u>BO</u>nn) Sößichkeete herzestelle. De Haupsetz vun dä bekannte Firma es hügg emme noch en Kessenech. Do dunn vill Lügg en Arbeed finge, un fröhe woren et er noch mieh. En de Stroße, die öm de HARIBO erömlijje, kütt et vür, dat et nommedaachs ens e bessje fies noh [[Lakritz]] un Schemikalien rüch. Nor wie dat su es: wa'me sich do irz ens draan jewönnt hät, kritt me vun däm Jestank jrad su e deef, hätzlich Jeföhl.
Die Kesseneche senn op alle Fäll stolz op ehr Veedel. Doröm jit et do eene, dä verkööf schwatze [[T-Shirt|Ti-Schört]]s, wo'r e met Wieß dropjedruck hät: "Kessenich ist Kult!" (Dat heeß op Platt "Kessenech es Kult", ävve dat versteht me jo.)
== Websigge ==
https://web.archive.org/web/20140605105612/http://www.bonn-kessenich.com/
https://feuerwehr-kessenich.de/
https://web.archive.org/web/20140719205932/http://www.kessenich-tv.de/
https://www.kessenich-ist-kult.de/
https://web.archive.org/web/20140616130836/http://www.kg-weissblau.de/
https://web.archive.org/web/20140610025932/http://www.lindenhof-bonn.info/
https://web.archive.org/web/20141218113524/http://weinstube-alt-kessenich.de/
https://www.markusschaenke.de/
{{Commonscat|Kessenich (Bonn)|Kessenich}}
[[Saachjrupp:Veedel vun Bonn]]
8uygchuzxr2uvwcbohxjr7cenfxsg6z
Bertha-Benz-Jödächtniswääch
0
522977
1611191
1608748
2026-04-07T23:28:15Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611191
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Berthabenzmemorialrouteschild.jpg|thumb| Jedächniswääch van öt Bertha-Benz]]
Dr '''Bertha-Benz-Jödächtniswääch''', watt op Neu-Dütsch ''Bertha-Benz-Memorial Route'' heecht, vüürd längs di Sträck ä Dütschland, di [[Bertha Benz]] em Joohr 1888 öt ischde Moll met öt va [[Carl Friedrich Benz|Carl]] ervonge [[Auto]] vooch. Dörch di jöfluppde Tuur schavvde öt Auto dr Dörchbroch.
== Wi öt dozo koom ==
Carl hod zwar dat Auto ervonge ävver d Lüüh kömmerde sisch komm doröm. Do schnappde sisch Carls Vrau Bertha di Kess un bösood domet d Vorwandschaff. Carl woos nüüß dovan un woch sälvs platt, dat Bertha öt va Mannheim us bes no Pforzheim jöschaffd hod. Dat sproch sisch rond un öt Volk merkde dat mo ö Auto vöör jätt bruche kutt.
== Wä sisch öm dr Jödächtniswääch kömmert ==
Zwei Voreine kicke no dr Wääch. Öt send d ''Bertha Benz Memorial Route e.V.'' und dr ''Bertha Benz Memorial Club e.V.'' Beede vorsöcke, dr Wääch onger öt Volk bökannd z maache. Em Joohr 2008 wood dr Jödächtniswääch ön [[Veriestrooß]].
== Wo öt Bertha jövaare woch ==
Dr Hennwääch vüürde Bertha dörch d Städt [[Mannheim]], [[Mannheim-Feudenheim|Feudenheim]], [[Ilvesheim]], [[Ladenburg]], [[Schriesheim]], [[Dossenheim]], [[Heidelberg]], [[Leimen (Baden)|Leimen]], [[Nußloch]], [[Wiesloch]], [[Bad Schönborn|Mingolsheim]], [[Bad Schönborn|Langenbrücken]], [[Ubstadt-Weiher|Stettfeld]], [[Ubstadt-Weiher|Ubstadt]], [[Bruchsal]], [[Bruchsal|Untergrombach]], [[Weingarten (Baden)|Weingarten]], [[Grötzingen (Karlsruhe)|Grötzingen]], [[Berghausen (Bade)|Berghausen]], [[Pfinztal|Söllingen]], [[Pfinztal|Kleinsteinbach]], [[Remchingen|Wilferdingen]], [[Königsbach-Stein|Königsbach]], [[Königsbach-Stein|Stein]], [[Eisingen (Baden)|Eisingen]] no [[Pforzheim]].
Zöröck jäng öt dörch [[Pforzheim]], [[Neulingen|Bauschlott]], [[Bretten]], [[Gondelsheim]], [[Bruchsal|Helmsheim]], [[Bruchsal|Heidelsheim]], [[Bruchsal]], [[Forst (Bade)|Forst]], [[Hambrücken]], [[Waghäusel|Wiesental]], [[Waghäusel|Kirrlach]], [[Reilingen]], [[Hockenheim]], [[Hockenheim|Talhaus]], [[Ketsch (Bade)|Ketsch]], [[Schwetzingen]], [[Mannheim-Friedrichsfeld|Friedrichsfeld]], [[Mannheim-Seckenheim|Seckenheim]] bes no [[Mannheim]].
== Websiij ==
* [http://www.bertha-benz.de/ Bertha Benz Memorial Route]
* [https://web.archive.org/web/20200430134257/https://www.tourismus-bw.de/berthabenz.329846.1443,1516,1830,1907,1916.htm Veriestrooße ä Bade-Württemberch]
* [https://www.gpsies.com/map.do?fileId=jaqjwnoubtjswpwi Wö sö op dr Hennwääch lang voohr]
* [http://www.gpsies.com/map.do?fileId=arvmwmpccdidylec Hörö Röckwääch]
t1cvbl3e6up755s9xsowudfdj6h3xts
Pikardesch (Sprooch)
0
523004
1610969
1608434
2026-04-07T20:41:14Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610969
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Aire de répartition du picard.PNG|right|thumb|200px|Jröhn aanjemohlt, woh me Pikardėsch_schpresch]]
'''Pikardesch''' es en [[Sprooch]] us däm [[Romaanesche Shprooch|romaanesche Knubbel]]. Se hät Ähnleschkeijte met [[Franzüüsesch (Shprooch)|Franzüüsesch]]. Mer kallt se en de [[Rejoon]] [[Pikardih]] em [[Norde (Reschtung)|Norde]] vun [[Frankrisch]], em [[Artois|Achtowa]] nevvedraan, em [[Franzüüsesch Flandere|franzüüsesche Deijl vun Flandere]], un em [[Hennejou]] en [[Belljie]], ußerdämm janz em [[Wäste (Reschtung)|Wäste]] vun dä bälljesche [[Rejohn Wallonih]]. Dat es alle laans de Jränz zwesche Belljie un Frankrisch, aanjevange e janz Shtöck vum [[Noodsee|Meer]] fott, beß knapp der hallve Wääsch noh [[Luxembursch]] erop.
En dä Rejjohn Pickardi nänne se se ''Pikardesch''. En Flandere un em Achtwa saren se ''Chti'' und ''Chtimi'' doför. Öm [[Lille]] un [[Valenciennes]] erö heijs_et ''Rouchi''. Em övverije Flander saare se öff bloß verwandt, ''Patois''. Et es ävver all et sellve.
De [[Wesseschaff vun de Schprooche]] nemmp fö jewöhnlesch ''Picardisch''.
== Kood ==
En dä [[ISO 639-3]] hät Pikkardėsch dä [[alfa-3]] [[Kood]] <code>[[PCD|pcd]]</code>. En dä andere Afdeijlunge vun dä [[Norrem]] küüt Pikkardėsch nit für.
[[Datei:Coat of arms of Wallonia.svg|right|thumb|99px|Wohpe vun de [[Walloni (Rejjohn)|Wallonesche Rejjohn]]]]
[[Datei:Armes province hainaut.png|right|thumb|99px|De [[Profinz Hennejou]] heis_op Pikardesch ''{{lang|pcd|Hénau}}'']]
== Schtattus ==
=== En Belljie ===
Em [[Johr 1990]] hät de [[Franzüüsische Schproochejemeinschaff (Belljie)|Franzüüsische Schproochejemeinschaff]] en Beljie de pikardesche Schprooch als en offizjäll [[Rejonaalschprooch (Belljie)|Rejonaalschprooch]] aanäkannt. Domet schteihd_et zosamme mem [[Waalsche Sprooch|Wallonėsch]], [[Lootringsch (Romanesche Schprooch)|Lootringsch]], [[Champenois]] un [[Lothringsch (Fränkesch Schprooch)|Frongkick]].
=== En Frankrisch ===
[[Datei:Blason Nord-Pas-De-Calais.svg|right|thumb|99px|Wohpe vun [[Nord-Pas-de-Calais]]]]
[[Datei:Flag of Picardie.svg|right|thumb|99px|De Fahhn vun de [[Picardi]]]]
Dä Staad_en Frangkrisch hät de Pikardesche Shprooch nid_esu aanäkannt.
Doh han se joh dä Jrundsaz en de [[Polletek]], dat mer kein ander Schprooch wi et janz offizjälle [[Franzüüsesch (Shprooch)|Franzüüsesch]] em Land han well, esu ähnlesch wi mer et en de [[Bundesrepublik vun Bonn]] vör em Zusammejonn met de [[Deutsche Demokrattesche Republek|DDR]] hatte.
Et jitt ävver och franzüüsesche Joodachte, di saare, dat dat Pikardesch en annder Schprooch es, wi et Franzüüsesch.
De Pikardesch_Schprooch deiht trozdämm vun däm ''{{lang|fr|Délégation Générale à la Langue Française et aux Langues de France}}'' vum [[Minsteerijum för de Kultuur (Frangkrisch)|franzüüsesche Minsteerijum för de Kultuur]] proffeteere.
== Websigge ==
* [[:pcd:|Wikkipedija op picardėsch]]
* [https://d-nb.info/gnd/4174684-3 Bööscher övver de Pikardesche Shprooch]_en de [[Düütsche Nazjonahlbööschereij]]
===Audio===
* http://ches.diseux.free.fr/sons/d85.mp3
* http://ches.diseux.free.fr/diri/dir85.htm
* ''Centre de Ressources pour la Description de l'Oral'' (CRDO) (http://www.language-archives.org/language/pcd)
{{DEFAULTSORT:Pikardesch}}
[[Saachjrupp:Sprooch]]
jjfmd2mnyuq0r7fsdiecce9op87tcsf
Joy Fielding
0
523080
1611036
1609502
2026-04-07T21:32:34Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611036
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Joy Fielding.JPG|miniatur|left|Joy Fielding beij öt Ongerzeechne van hör Böch em Joohr 2007]]
'''Joy Fielding''' (* [[18. März|18. Määz]] [[Joohr 1945|1945]]), op [[RiS|Ripuarisch]] weed dat Jeu Fiilding usjesproche, es en Schriiverin un [[Schauspellerin]] us [[Kanada]]. Hüü z Daachs läävd s ä [[Toronto]].
==Hör Lääve==
JoyBorn bösood d Universität va Toronto un speld isch net met dä Jödanke, Bösch z schriive. Öt hod Vreud an öt Teaterspell. Sälvs än ö paar Filme speld öt met. Erjendwann vong öt a, Stöcker z schriive. Doruss wood dann d Schriiverin Joy, di höre Naam, do z isch Teppermann woch, ä Fileding aavändernde.
Bes zm Joohr 2010 entstänge di Bösch: ''The Best of Friends'', ''The Transformation'', ''Trance'', ''Kiss Mommy Goodbye'', ''The Other Woman'',''Life Penalty'', ''The Deep End'', ''Good Intentions'', ''See Jane Run'', ''Tell Me No Secrets'', ''Don't Cry Now'', ''Missing Pieces'', ''The First Time'', ''Grand Avenue'', ''Whispers and Lies'', ''Lost'', ''Puppet'', ''Mad River Road'', ''Heartstopper'', ''Charley's Web'' un ''Still Life''.
== Jätt z Lääse ==
* [https://www.joyfielding.com/ D Siij va Joy Fielding]
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Schriiver]]
[[Saachjrupp:Schauspeller]]
{{DEFAULTSORT:Fielding, Joy}}
6g446dtmx8jrb99vxeubasm0v53eaky
Sabrina (Film)
0
523089
1611063
1601730
2026-04-07T21:56:33Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611063
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Sabrina11.jpg|thumb|[[Audrey Hepburn]] un [[William Holden]] ä Sabrina]]
'''Sabrina''' es önö Film, dä em [[Joohr 1954]] en d [[United States|USA]] van dr Rejisseur [[Billy Wilder]] jödriind woode es.
== Woröm jäng öt en dä Film? ==
D 2 Sööhn Linus un David send jrondvorscheede. Linus es önö Werkessel. Hä had kenn Zitt vöör Vraue un jeehd ä si Werk op. David dojäje läävd mä vöör sing Vreud. Hä viird jäähr un had döck Vröndinne. Sabrina, d Doohter van dr Vaahrer van d [[Familie|Famelisch]] had ö [[Auge|Oohr]] op David jeworpe, traud sisch ävver net, dr Mond op z mache. Als David dat opvälld sid öt ösu uss, dat hä och Spass an dat Mädche had. En d leitzde Minüt välld dann ävver David op, dat Sabrina d richtije Vrau vöör häm es.
Beij öt Bösetze van d Rolle joov öt Tuschereie. Jöpland woch, dat [[Gary Grant]] d Roll va Linus övvernomm. Dä wood ävver dörch [[Humphrey Bogard]] ersätze. William Holden, dä va Anfang a d Roll van David zojöschrävve kräät, kutt ävver Humphrey Bogard net rüsche. Dä woohl net met Audrey Hepburn zösamme spälle. Sing Vrau sold di Roll kriije. Dä Kniiß beij öt Driine van dä Film kann mo sisch vörställe.
== Usszeechnunge ==
Dä Film jöwonn enne [[Oscar]] vöör d beitzde Kostümme un önö [[Golden Globe|Jolden Gloub]] vöör öt beitzde Driihboch.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.reelclassics.com/Actresses/Audrey/audrey.htm Övver Audrey Hepburn un hör Filme]
[[Saachjrupp:Spellfilm]]
4o294yr2hgcyhc8tt4sa33umku2t2t9
Mae Busch
0
523097
1611009
1592089
2026-04-07T21:23:37Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611009
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Mae Busch Stars of the Photoplay.jpg|miniatur|left|Mae Busch]]
'''Mae Busch''' (* [[18. Juni]] [[Joohr 1891|1891]], † [[20. April]] [[Joohr 1946|1946]]) woch ön Schauspellerin us [[Australien|Australie]], di [[Stummfilm]]e ä [[Hollywood]] jedriihnt had. Su soch mo s döck ä Filme zösamme met [[Stan Laurel]] un [[Oliver Hardy]].
Em Joohr 1912 stäng Mae öt ischde Mol vöör d Kamera. Hörö Schef woch damols [[Meck Sennet]], wood ävver bald va [[Mabel Normand]] ersatze.
D beitzde Zitt erläävde Mae Aavangs 1920 met d Filme Foolish Wives, watt op Ripuaresch met ''Doov Vraue'' översatze weed. Als s em Joohr 1926 hörö Vortrach beij öt Studio MGM broch, joov öt önö Broch en hörö Börof als Schauspellerin. 1927 soch öt dann wärm besser us als s aavong met Stan un Olli zösamme z werke. Zösamme driinde s 13 Filme.
Mae hiirode dreimol un storv em Joohr 1946.
== Jätt z Lääse ==
* [https://www.wayoutwest.org/busch/index.html Övver Mae Busch]
{{DEFAULTSORT:Busch, Mae}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Schauspeller]]
p5devg36ud7i6td4ief5mlxl3ue72c1
Universität va Cincinnati
0
523098
1611180
1592581
2026-04-07T23:19:09Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611180
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:University of Cincinnati Main Campus 2008.JPG|miniatur|left|Önö Bleck övver d Universität va Cincinnati]]
D '''Universität va Cincinnati''' es ön [[Hochschule|Huchschüll]], di vam Staat ongerhalde weed. S litt, wi dr Naam at sädd ä [[Cincinnati]] un domet en dr Staat [[Ohio (Bundesstaat)|Ohio]], [[United States|USA]].
35.000 Studente mööhe sisch he aav. Öt es d zweidjrüütze Huchschüll en Ohio un wood em [[Joohr 1819]] jöjründ. Dä Böreich, dä met Musikk z do hat jöhüüd zo d beidste van Amerikka.
== Jätt z Lääse ==
* [https://www.uc.edu/ Övver d Uni]
[[Saachjrupp:Cincinnati]]
2q5lt28lu869in2944f0iwdw917spz6
Cheerleader
0
523099
1611069
1601729
2026-04-07T22:05:59Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611069
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Cincinnati Bengals cheerleaders.jpg|miniatur|left|Cheerleaders]]
Önö '''Cheerleader''' watt op [[RiS|Ripuaresch]] '''Tschiirliidr''' usjesproche weed, es ön Aart [[Sport]], beij dör öt Danze, Fukke un och d [[Gymnastik|Jümnastik]] zosamme bödrävve wäde.
== Wovör send s do? ==
D Cheerleader deene dozo ön Mannschaft em Sport Modd z maache. Övver öt es mi als mä dovör do z see, dat d eeje Lüüh net dr Kopp hange losse. Öt jitt sujar Wättkämpf beij dönö d beitzte Cheerleader ermäddelt wäde. Dobeij weed ermäddelt, wä sisch am beitzde böwäje deed, dobeij öt beitzde sängd, wi jott beedes zösamme paaßd. Usserdäm jeed öt doröm, wi jott di Fijure met d Musikk opee aavjöstemmd send.
== Jätt z Lääse ==
{{Commons|Cheerleading}}
* [https://www.c-v-d.info Voreenijung van d Cheerleader va Dütschland]
[[Saachjrupp:Sport]]
8wm8mjah44dy9ezwwc3v643wwdxk7h2
Lordi
0
523173
1610962
1608571
2026-04-07T20:40:31Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610962
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Lordi, 3-Majówka 2023 48.jpg|300px|mini|Lordi (2023)]]
'''Lordi''' wooh en [[Bänd]] uß [[Finnlandt]].
Se han em [[Joohr 2006]] der ''{{lang|fr|[[Grand Prix de Eurovision de la chanson]]}}'' jewunne.
Optredde don se en koomije [[Kostüm]]e fun Horror- un Fabelweese, woh mer de [[Gesicht|Jeseeschter]] vun dä [[Mensch|Minsche]] doh dren nit süüt.
Se spelle ''{{lang|en|[[Hardrock]]}}''.
Jejründt han se sesch em [[Joohr 1992]].
== Medmaacher ==
* Mr. Lordi
* Kone
* OX
* Hella
* Mana
== Plaate ==
* ''{{lang|en|Get Hevy}}'' (2002)
* ''{{lang|en|The Monsterican Dream}}'' (2004)
* ''{{lang|en|The Arockalypse}}'' (2006)
* ''{{lang|en|Deadache}}'' (2008)
* ''{{lang|en|Babez for Breakfast}}'' (2010)
* ''{{lang|en|To Beast or Not To Beast}}'' (2013)
* ''{{lang|en|Scare Force One}}'' (2014)
* ''{{lang|en|Monstereophonic – Theaterror vs. Demonarchy}}'' (2016)
* ''{{lang|en|Sexorcism}}'' (2018)
* ''{{lang|en|Killection}}'' (2020)
* ''{{lang|en|Lordiversity}}'' (2021)
* ''{{lang|en|Screem Writers Guild}}'' (2023)
== Kinno ==
* ''{{lang|fr|The Kin}}'' (2004)
* ''{{lang|en|Dark Floors}}'' (2008)
== Websigge ==
* [https://www.lordi.fi Dä Bänd ier Websigg]
{{Commonscat}}
[[Saachjrupp:Bänd]]
hdwv3zs600kcju1xgt1mkf1jfhcrvy6
Lakinsk
0
523185
1611313
1592024
2026-04-08T00:23:41Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611313
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Lakinsk.JPG|thumb|Lakinsk em Wengkter]]
'''Lakinsk''' es ön Stadt ä [[Russland]]. S litt em Bözerk [[Wladimir (Bözerk, Rußßlandt)|Wladimir]]. Lakinsk hod em Joohr 2009 onjöväär {{formatnum:15700}} Äwonner. Op [[Russesch (Shprooch)|Russesch]] schrievd mo se „{{lang|ru|Лакинск}}“.
Lakinsk vängd mo op ön Kaad ca. 30 [[Kilometer]] em Südweste va [[Wladimir (Shtadt, Rußßlandt)|Wladimir]]. Dat Städtche litt 120 [[Meter|m]] övver dr Meeresspeiel un lengkß dr Floss [[Kljasma]], dä en d [[Wolga]] läuvd.
Singe Orsprong had Lakinsk en öt 15. Joohrhondöt. Do stäng he öt Dörp ''Undol'', dat en d Bösch vorzeechnet es. Em 18. Joohrhondöt woch an d Ställ önö jruße Buurehoff. 1869 wood di Ställ dörch ön Wävereij bökannd. Singe Naam kräät Lakinsk ävver isch no d [[Oktoberrevolution|Oktoberrevolutiun]] als dat Dörp no dr Revolutiunär [[Michail Lakin]] Lakinsk jödöövd wood.
Isch 1969 wood Lakinsk ön Stadt.
== Jätt z Kikke ==
[[Datei:Kazan church in Lakinsk.JPG|thumb|D Kerch va Lakinsk]]
Wä öns no Lakinsk kütt dä soll sisch öns ö paar Minütte Zitt nämme un no d ''Kersch von d Ikone van d Joddesmodder va Kazan'' jo. Di es us öt Joohr 1693. Öt luund sisch.
== Schüllö ==
Lakinsk hat 2 Huchschülle, 1 Jümnasium un och ö Weisehuuß.
== Weetschaff ==
Si Jeld vordeend mo ä Lakinsk och hü z Daachs met öt Werke a Stoffe. Öt es ävver net mä mim d Wäverei, di at em 19. Joohrhondöt vöör Brud op dr Desch sorchde. Och Deschlereie un Lävensmeddele, di he vorwerkd wääde, bränge Jeld en d Teische von d Lüüh.
D [[Transsibirische Eisenbahn|Transsibirische Iisebaahn]] veerd lans Lakinsk, su dat öt dörch d Baahn met dr Rest va Russland vorbonge es. Öt duurd mä 2 ¾ Stond met dr Zoch bes [[Moskau]]. Usserdem kann mo met öt Auto övver d [[Autobaahn M7 (Rußlandt)|Autobaahn M7]] vaare, d Moskau met [[Ufa (Shtadt)|Ufa]] vorbängd.
== Jätt z lääse ==
[https://www.lakinsk.ru/ Övver Lakinsk]
[[Saachjrupp:Rußßlandt]]
22r0i35qmpxpt8xc5ejn8l0yutud33r
Mariana Bayon
0
523256
1611228
1608844
2026-04-07T23:49:08Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611228
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
'''Mariana Bayón''' (* [[Joohr 1991|1991]] ä [[Torreón]], [[Coahuila]]) woch d ischde Jöwännerin van Mexicos Top Model. Dodörch had öt Mariana 100.000 US$ als Priiß kräje. Zosätzlich dorv öt beij enn van d beitzde [[Model]]ajenture vörspräche. Ön Reiß no [[London]] un [[San Francisco]] woch och noch vöör Mariana dren.
== Jätt z lääse un z kikke ==
* [https://web.archive.org/web/20100328193008/http://mxntm.canalsony.com/blog/mariana-bay%C3%B3n-es-la-ganadora-de-mexico%E2%80%99s-next-top-model Jätt övver öt Mädche]
* [https://www.fashionmodeldirectory.com/models/Mariana_Bayon/ FMD – Mi övver Mariana Bayon]
{{DEFAULTSORT:Bayon, Mariana}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Model]]
qpiohqlr5qoj3zbpu0m5fyvwgv1741i
Pichilemu
0
523286
1611042
1597497
2026-04-07T21:34:09Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611042
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Coat of arms of Pichilemu.svg|thumb|Pichilemu]]
'''Pichilemu''' es ö kleng [[Dorf|Örtche]] van em Joohr 2003 onjeväär 12392 Äwohner. Öt litt em Süde va [[Chile]].
[[Datei:Pichilemu beach.jpg|thumb|Pichilemu|left]]
== Websiije ==
* [https://www.pichilemu.cl/ D Websiij van öt Örtche]
{{DEFAULTSORT:Pichilemu}}
[[Saachjrupp:Stadt en Südamerika]]
amnc4q15uiqjawdbmd2k4ltps67dewh
Ziegfeld Follies
0
523301
1611207
1593471
2026-04-07T23:29:41Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611207
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:ZigfeldFollies1912.jpg|miniatur|left|Plakat van d Ziegfeld Follies]]
D '''Ziegfeld Follies''', d ''Jäcke van dr Ziegfeld'', woch ön Revü, di tösche 1907 un 1957 op dr [[Broadway]] ä [[New York City|New York]] vöör Opsee sorchde. S vorändernde dörch hön Aart di anger Stöcker, di en di Zitt opjövüürd woode.
En d Revü van d Ziegfeld Follies jäng öt mä öm d Musikk un öt Danzö, ön Handlung jööv öt komm. Dat woch och net nüüdich, di Lüüh koome wäje d nättö Vraue, di öt do op d Büühn zö see joov.
Watt d Ziegfeld Follies op d Büühn zeechde, vorjlesche völl Lüüh met dat, watt anger Schows braate, ävver öt woch net ösu aröschisch, wi anger Büühne öt zeechde. Zwar veel aav un zo at öns ön [[Brust|Bross]] us d [[Bluse|Bluuß]], ävver dat woch dat, watt öt Volk erwaade, un öt hodde Spass dra.
Bökannde Stärcher send us d Ziegfeld Follies hervör jöjange. Dozo jöhoote [[Sophie Tucker]], öt [[Fanny Brice]] suwi [[Dorothy Dickson]] un [[Barbara Stanwyck]].
Öt Fernsehe vordrängde d Ziegfeld Follies, un em Joohr 1957 wood öt Projramm äjöstald.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.musicals101.com/ziegfeld.htm övver d Ziegfeld Follies]
[[Saachjrupp:Thiater]]
60aiep6117wi0jywlj77q5i4phae4cu
Cincinnati
0
523323
1611062
1593920
2026-04-07T21:56:28Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611062
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Cincinnati skyline.jpg|550px|right]]
'''Cincinnati''' es ön Stadt en dr Bundesstaat [[Ohio (Bundesstaat)|Ohio]] en d [[United States|USA]]. Met ca. 330.000 Äwonner es öt d dreid jrüützde Stadt, di Ohio opzöbeehne had. En d jrüßer Jäjönd öm Cincinnati wonne sujar 2,1 Milliun [[Mensch|Mänsche]], wobeij ävver och Lüüh us dö Staate [[Kentucky]] un [[Indiana]] metjözälld wäde.
== Wo öt op d Kaad z vänge es ==
Cincinnati lid jönau do, wo di 3 Staate Ohio, Indiana un Kentucky aneestüsse. Wä well, da kann zövoss no Kentucky jo, d [[Roebling Hängebrücke|Roebling Hängebröck]] vorbängd Cincinnati met dat op di anger Sii van dr Floss [[Ohio (Fluss)|Ohio]] lijende [[Covington]].
== Jätt va vreuer ==
Cincinnati entstäng em Joohr 1788 als en van d ischde Städt en öt Nordwestjöbiid. Damols wooch öt ävver mä ö Soldatelajer. Als dr Miamikanal väädisch wood un Cincinnati an d Baahn ajöschlooße wood, jäng öt met öt Städtche bärchop. Öt woode mi un mi Lüüh, di dohä trocke. En di ischde Joohre läävde völl Amerikkaner en d Stadt. Öm 1850 ändernde sisch dat ävver. Us [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]] trocke mi un mi Lüüh dohen. Dat jäng ösu witt, dat bes zo 60 % van öt Volk dütschlandstämmich woch.
== Wo dr Naam herkütt ==
Cincinnati had singe Naam van Lucius Quinctius Cincinnatus, önö Soldat em alde Rom erhalde. Hä sold domet jöiirt wäde.
== Watt sisch azökikke luuhnt ==
Wä sisch öns Cincinnati akikke well, dä moss dörch d Ennestadt jo un sisch [[Tyler Davidson Fountain]], dr vreuere Fountane-Square, d Platsch met dr jruße Sprengbrunne akikke. Va do us es öt net witt bes no d Roebling Hängebröck. Ovvends had mo önö schünne Bleck op d Huchhüüser met dr 175 [[Länge|m]] huhö [[Carew Tower]] suwi d [[U.S. Bank Arena]]. Öt [[Riverfront Stadium]] jitt öt jo net mi. Em September weed ä Cincinnati öt [[Oktoberfest (Cincinnati)|Oktoberfess]] jöviihrd.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.cincinnatiusa.com/ Övver Cincinnati]
[[Saachjrupp:Stadt en dr USA]]
a5bsri8ajdfnb5hgtv57lu0pv8bn4pt
Karl Albrecht
0
523326
1611304
1596355
2026-04-08T00:15:01Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611304
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
'''Karl Albrecht''' (* [[20. Februar]] [[Joohr 1920|1920]] ä [[Essen|Esse]]; † [[16. Juli]] [[Joohr 2014|2014]]) es önö [[Bundesrepublik Deutschland|dütsche]] Ongerneehmer un zösamme met singe Broohr [[Theo Albrecht|Theo]] Jründer van dor [[Aldi]].
== Singe Wääch zo dr Aldi-Maat ==
Karl un Theo hodde öt als [[Kind|Kengk]] net jott. Sö moote vrasselö, öm rond zö komme. Dr Papp woch önö [[Berchmann]], dö Mamm hod önö kleene [[Tante-Emma-Laden|Tante-Emma-Lade]]. Hä maade ön Liihr un övvernomm no dr [[Zweiter Weltkrieg|Zweide Weltkresch]] öt Lävölsmeddeljöschäff van d Äldöre.
En d köttzde Zitt bouwde di zwei 13 Jöschäfte op. 1962 entstäng önö ischde Aldi-Maat. Dä Naam Aldi kütt va ''Al''brecht-''Di''scount. En d 60er Joohre trännde d Brööhr Dütschland ä zwei Regiune op. Dr Norde kräät dr Theo, dr Süde jäng an dr Karl. Dö Jrenz woch en d [[Düsseldorf|Düsseldörper]] Eck.
== Si Prevatlääve ==
Övver häm weeß mo komm jätt. Hä es vorhiirod un had zwei Kenger suwi 6 Änkele. Karl läävd ä Essen.
== Öt Jäld ==
D Forbes-Liiß van öt Joohr 2010 zeechd, dat Karl d Nommer 10 onger d rischßde [[Mensch|Mänsch]]e es. Hä soll 23,5 Mrd. US-Dollar em Jeldbüll ha.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.welt.de/die-welt/vermischtes/article6429111/Das-Discounter-Prinzip.html Övver d Famelisch Albrecht]
{{DEFAULTSORT:Albrecht, Karl}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Ongernehmer]]
tb2vfjvji39vze5lca0x1xgrbffr230
Cuyahoga-Valley-Nationalpark
0
523343
1611335
1591264
2026-04-08T00:34:11Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611335
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Brandywine Falls1.JPG|miniatur|left|Önö Wasservall em Cuyahoga-Valley-Nationalpark [http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Cuyahoga_Valley_National_Park¶ms=41_14_30_N_81_32_59_W_type:landmark_ 41_14_30_N_81_32_59_W]]]
'''Cuyahoga-Valley-Nationalpark''' es dor Naam van ö jöschötzd Jöbiit, önö [[Nationalpark]], en dr [[United States|US]]-Staat [[Ohio (Bundesstaat)|Ohio]].
Dr Cuyahoga-Valley-Nationalpark es ö 130 km² jruuß Stöck Land em Nordoste va Ohio. Öt es dor enzije Nationalpark, däm dä Staat opzöbeene had. Dat Wood ''Cuyahoga'' kütt us ön Indianersproch un bödüüd ''jökrömmd'': dä [[Bach|Baach]], dä dörch di Jäjönd leuft, maad döcke Kurve.
== Jätt va vreuer ==
At em 19. Jaahrhondöt koome d Lüüh, damols noch met [[Pferd|Pääd]] un Waarel, en di Jäjend, öm do di winiije vrei Zitt zö vorbränge. Zosätzlich joov öt he önö Kanal op däm mo met ö Böötche vaare kutt. Damols woch dat ävver noch kännä Park, dat woch mä ö schünn Stöck Ääd, dat d Lüüh nötze dänge, öm sisch z erholle. Öm 1920 ändernde sisch dat. Kleng Stöcker woode als Park jönotzt. Öm 1960 stäng öt schläät öm dr Park. Mi un mi Hüüser woode do jöbouwd, wo Parkland woch.
Völl Lüüh satze sisch dovöör enn, dat us dä Park önö Nationalpark weed un am 27. Dezember 1974 ongerzeechnöde dr US-Präsident Gerald Ford ön Ongerlaach, dat önö Nationalpark ääjörichd wääde sölld. Am [[11. Oktober]] [[Joohr 2000|2000]] woch öt dann ösuwitt. Dr Cuyahoga-Valley-Nationalpark woch jöboore.
== Attraktiunö ==
Di [[Mensch|Lüüh]], di dä Park bösöcke, kikke sisch d Natur a: Wasserväll un d schünn Jäjönd öm dr [[Ohio un Erie Kanal]]. Dä Park es och vöör sing Deere bökannd.
== Jätt z lääse ==
* [https://ech.case.edu/ech-cgi/article.pl?id=CR9 Övver dr Cuyahoga Baach]
[[Saachjrupp:Ohio]]
[[Saachjrupp:Naturschotzjebiit]]
ol9j984zasi5uzbtj9aln72fpo1e7it
Schloss Ehreshoven
0
523369
1611040
1592447
2026-04-07T21:33:00Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611040
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Ehreshoven.jpg|miniatur|left|Schloss Ehreshoven [http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Dohuk¶ms=50_59_26.9_N_7_20_39.2_E_type:city 50_59_26.9_N_7_20_39.2_E]]]
'''Schloss Ehreshoven''' es ö [[Wasserschloss]] en d Nööhde va [[Engelskirchen|Engelskerche]]. Vöör öt Schloss wood önö Deel van d [[Seifenoper|Seefeoper]] [[Verbotene Liebe|Vorboone Leevde]] jödriihnt.
== Jätt va vreuer ==
En di ald [[Buch|Bösch]] vängd mo Schloss Ehreshoven öt ischde Mol em Joohr 1355. Zo di Zitt stäng do at ön kleng [[Burg|Burch]]. Bes 1922 bleed dat spiidörö Schloss Ehreshoven em Bösetz van dö [[Familie|Famelisch]] von Nesselrode. 1924 wood önö Stift Ehreshoven, ö [[Kloster|Nonnöklußter]], äjörichd, dat bes hüü bösteehd. Deele van öt Schloss send ävver hüüzödachs [[Miete|vormiid]].
Önö Deel van d Räum weed als [[Archiv]] jönotzt.
== Övver öt Schloss ==
Schloss Ehreshoven had dä Roff, ee van d schünnste Schlösser em [[Bergisches Land|Bergische]] zö see. Öt had nävver öt Haupthuuß ön schünn Vöörburch met 2 Jöschoße. Dohänger litt önö Plei, dä zöm Deel äjösiihnd es.
Schloss Ehreshoven es vorputzt un had önö [[Gelb|Jäälstech]]. Watt en öt [[Auge|Oohr]] välld, es do Meddelrisalit, dä sisch an dör [[Manierismus]], önö Stil us [[Italien|Italie]], aleehnt. Ön bree, jödeelde Trapp vüürd en öt Schloss.
Dat Ennerö van öt Schloss kritt mo net zö see. Öt weed böwonnt un kann net bösood wäde.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.stift-ehreshoven.de/ Övver Schloss Ehreshoven]
[[Saachjrupp:Schloß]]
hacuaynrbywxm2yz8rzy5rqfaqp6i53
Cathedral Basilica of the Assumption, Covington
0
523380
1611039
1591232
2026-04-07T21:32:49Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611039
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:St. Mary's Cathedral Basilica of the Assumption in Covington, KY.JPG|thumb|D Kerch [http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Dohuk¶ms=39_4_41,88_N_84_30_30.24_W_type:city 39_4_41,88_N_84_30_30.24_W]]]
D '''Cathedral Basilica of the Assumption''' es ön [[Römisch Katholische Kirche|römisch kattollische Kerch]] ä [[Covington]] un litt en dr Staat [[Kentucky]] en d [[United States|USA]].
== Jätt va vreuer ==
Em Joohr 1884 wood domet aajövange, di Kerch zö bouwe. Dr dreide Bischoff van dö Diozöse Covington satz dat dörch. D Bouwzitt solld 1915 vorbeij see, ävver sälvs hü weed noch dra jöwerkd.
Dä Bouw nomm Moss a d Kerch [[Notre Dame]] ä [[Paris]]. Wä sisch ävver enne ömkikkd, däm välld St. Denis ä Frankreisch en. D Rosettevenstörö send dö jrützde un dreidjrützde op d Wält. Wandmolereie va ''Frank Duveneck'' maache d Kerch bösongisch schünn.
Em Joohr 2002 wood dö ''Cathedral Basilica of the Assumption'' noch enns parat jömaad.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.covcathedral.com/ Övver d Kerch]
[[Saachjrupp:Kentucky]]
[[Saachjrupp:Kerchejöbäude]]
por0et54gqk11073f22qlhlg5faczq6
Usterkääz
0
523388
1611018
1592584
2026-04-07T21:26:18Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611018
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Osterkerze_und_Taufbecken.JPG|miniatur|left|Usterkääz]]
Ön '''Usterkääz''' es ön [[Kerze|Kääz]], di en d [[Kirchengebäude|Kerch]] ön jruußö Roll spelld. Sö weed en d Usternaahd jöweid un aajömaad.
== Wi öt dozo koom ==
At en [[Buch|Bösch]] us öt viirde Jahrhondöt weed böschrävve, dat öt Usterkääze joov. Damols woch öt noch ön Traditiun van d Heide, van Lüüh, di net a Jott jlöövö. Domet wood ö Vüühropfer jöbraad.
Hüüh sitt mo dat angisch. Dat Wakß, dat vöör d Usterkääz jöbrudd weed, wood jöbleechd. Dodörch steehd di Kääz vöör Reenheet, vöör dat watt di Jläubije sisch onger Jott vörställe. Met di reen Värv van d Kääz weed op d Natur van dr [[Mensch|Mänsch]] [[Jesus Christus|Jesus]] häjöwässe, an dr vorkläärde Liiv van dr operstange Joddes Soohn. Öt Vüühr van d Kääz steehd vöör d Joddesnatur va Jesus, dr Operstangöne.
Mo ka saare, dat dö Usterkääz ö Brandopfer es, dat Jott dojöbraad weed.
== Watt en d Kerch passeerd ==
En dö Usternaahd wwed d Usterkääz jöweihd un dann van dr [[Pastor|Pastur]] met dreimol usjösproche Wööd ''Lumen Christi'' (op [[RiS|Ripuaresch]]: ''Kristus, öt Ledd'') dörch d Kerch jödraare. Öt Volk antwood met ''Deo gratias'' (op Ripuaresch: ''Dank seij Jott''). Dono kütt di Kääz op önö [[Kääzelöter]], dä nävver dr Ambo jöstalld weed.
Dö Usterkääz weed en d Kerch zo bösongisch Jöläjönheete wi [[Taufe|Dööf]]ö övv [[Heirat|Huchzitt]]e aajömaad.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.candlecarving.info/ Övver Usterkääze]
[[Saachjrupp:Religiun]]
reh0ow2kmxbsq2nruzkamsrpxi3p9rq
Wisswiller
0
523394
1611282
1606420
2026-04-08T00:09:29Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611282
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:DEU Weisweiler COA.svg|thumb|Öt Wappe va Wisswiller]]
'''Wisswiller''', op [[Hochdeutsch|Huchdütsch]] heechd dat '''Weisweiler''', es ö Örtchö en d Nööhdö va [[Eschweiler|Eischwiller]].
== Dr Naam Wisswiller ==
Wiss düüd op dat huchdütsche Wood ''Wiese'' ([[RiS|Ripoaresch:]] [[Bend]]) hen.
== Jätt va vreuer ==
En d ald [[Buch|Bösch]] us öt Joohr 1282 vängd mo dr Naam van d Kerch va Wisswiller öt ischde Mol.
Dr Naam van dr Ocht Wisswiller kütt isch op ön Kaad us öt Joohr 1802 beij d [[Frankreich|Franzuse]] un dann isch wärm op ön Ongerlaach va 1846 vöör. Di hoddö dö [[Preußen|Preuße]] jöschrävve. Zo di Zitt schreev mo dat Huchdütsche ''Weisweiler'' ävver noch ''Weissweiler''.
Wisswiller, dat ön Zitt lang zo [[Düren|Düre]] jöhööd, veel em Joohr 1972 zo Eischwiller.
== Weetschaff ==
Jeld kann mo ä Wisswiller en öt Kraftwärk un en öt Ferrolejiirungswärk vordeene.
== Watt sisch zö bösöckö luunt ==
Wisswiller had ön [[Burg Weisweiler|Burch]]. Usserdäm luunt öt sisch önö Bleck op öt [[Huuß Palant]] z wärpe.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.eschweiler.de Övver Eischwiller un Wisswiller]
[[Saachjrupp:Aischwiele| ]]
[[Saachjrupp:Veedel]]
lpskuib5emsx0xvfo50jatoedhfloz2
Nuthberch
0
523406
1611000
1592238
2026-04-07T20:46:59Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611000
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Nothbergwappen.jpg|thumb|Wappen va Nuthberch [http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Nothberg&language=de¶ms=50.809722222222_N_6.2933333333333_E_region:DE-NW_type:city]]]
'''Nuthberch''', op [[Hochdeutsch|Huchdütsch]] weed va '''Nothberg''' jösproche, es önö Ocht ä [[Nordrhein-Westfalen|Nordrhein-Westfale]]. Nuthberch jöhüüd zo [[Eschweiler|Eischwiller]]. Öt es önö [[Wallfahrtsort|Wallfahrtsocht]].
== Jätt va vreuer ==
Tösche 1800 un 1815 jöhood Nuthberch zo Eischwiller un domet zo van dö Franzuse vorwald Jöbiit, koom dono ävver zo [[Düren|Düüre]]. 1932 veel öt zöröck a Eischwiller.
Di au Kerch va Nuthberch wood bauvällisch un em Joohr 1970 aavjöresse.
== Verkiir ==
Nuthberch es an d [[Euregiobahn|Euregiobaahn]] aajöschlooße. Anger Zösch halde do seijd öt Joohr 2009 net mi.
== Watt sisch z kikke luuhnt ==
Wä no Nuthberch kütt, da sold sisch di Zitt nämme, öm sisch d [[Burg von Nothberg|Nuthberjer Burch]] azökikke. Och dö Kerch St. Cäcilia solld mo jöseeh ha. Sö enthälld ön [[Pieta]] us öt 15. Jahrhondöt.
== Bökannde Persune ==
* Öt [[Michaela Schaffrath]] wood ä Nuthberch jöboore.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.eschweiler.de Övver Eischwiller un Nuthberch]
[[Saachjrupp:Aischwiele| ]]
[[Saachjrupp:Veedel]]
p9nmipwz1fx04n3o9au3u0xi4353xvd
Michaela Schaffrath
0
523416
1611303
1609018
2026-04-08T00:14:59Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611303
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Schaffrath.jpg|thumb|left|Michaela Schaffrath]]
'''Michaela Schaffrath''' ([[6. Dezember]] [[Joohr 1970|1970]] ä [[Nuthberch]]) es ön [[Bundesrepublik Deutschland|dütsche]] [[Moderator]]in un [[Schauspieler|Schauspellerin]]. Völl [[Mensch|Lüüh]] kenne Michaela och als dr Pornodorstellerin ''Gina Wild''.
== Hör Lääve ==
Michaela Schaffrath wood als ''Michaela Jancke'' ä Nuthberch jöboore un liirde no d Schüll Kengerkrankeschwester. Nävvebeij werkde sö als Hölp op Erotikmesse. Michaela deng völl dovör, öm als Pornostar jöbrud wäde zö könnö. Dozo jöhoote jrüüßer [[Brust|Bröss]] un blau [[Kontaktlinse]], ö paar Pond winnijer braad Michaela och op d Wooch.
Öt ischde Mol stäng Michaela em Joohr 1997 vöör d Kamera, troon ävver noch net onger dr Naam ''Gina Wild'' op. Di ischde Filme woore ävver schlääch en öt Wasser un hand Michaela mi jökooßd, als sö vordeend hod. Ee Joohr spiidr soch dat ävver at angisch us. Filme (hörö Dörchbroch als Gina Wild koom met dä Film ''Gina Wild – Jetzt wird es schmutzig'' op [[RiS|Ripuaresch]] heechd dat ''Gina Wild - jetz weed öt dreckich'') un Artikele en Sex-Ziidunge braate sö jruuß öruss.
Em Joohr 1999 un 2000 övverreichde sö Michaela dr Priiß [[Venus Award]], eemol als beitzde neu Pornodarstellerin un eemol als beitzde Pornostar övverhaupd.
Öt Eng em Pornojöschäff woch en dat Joohr, als Michaela dr Priiß kräät. Sö entscheed sisch opzöhüre un werkde seijd di Zitt als normal Schauspellerin vöör d Kinos un öt Fernsehe.
Michaela schreev och ö Boch, dat onger dr Naam ''Ich, Gina Wild'' völl Kööfer vong.
D Ehe met hörö ischde Mann Axel wood 2008 jöscheede, ee Joohr spiidr hiroode Michaela dr Michael Wanhoff un läävd als Michaela Schaffrath-Wanhoff en d Nööhdö va Frankfurt.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.michaela-schaffrath.de/ Michaela Schaffraths Siij]
* [https://web.archive.org/web/20100409050829/http://www.geilepornostars.com/gina-wild/ Gina Wild Siij]
{{DEFAULTSORT:Schaffrath, Michaela}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Schauspeller]]
7n3sgkcr0htstuc5e3s65paab8rna1z
Nuenen
0
523441
1611330
1592234
2026-04-08T00:31:57Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611330
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[File:Nuenen Sint Clemenskerk A.jpg|miniatur|D Kerch van dr hellije Clemens ä Nuenen [http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Nuenen¶ms=51_28_24_N_5_32_48_E_type:city_region:NL]]]
'''Nuenen''' es ö kleen Dörp ä [[Nordbrabant]], [[Niederlande|Holland]]. Hüü lääve do knapp 20.000 [[Mensch|Mänsch]]e.
Singe Naam kräät Nuenen van Nuenhem, watt ösu wi ''neu Heem'' heechd.
Nuenen wood dodörch bökannd, dat hee [[Vincent van Gogh]] zwei Joohr lang jöläävd had un öm d 180 Belder molde.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.nuenen.nl/ Nuenen em Internet]
[[Saachjrupp:Dorp en Holland]]
hkq851twup51q7zrcdd4rmiemcb22g7
Kyla
0
523466
1611021
1592004
2026-04-07T21:27:13Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611021
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
'''Kyla''' (* [[4. Januar]] [[Joohr 1981|1981]] als '''Melanie Hernandez Calumpad''') es ön bökannde [[Sänger]]in van dö [[Phillipinen|Philippine]].
== Hör Lääve ==
Kyla wood als dreide [[Kind|Kengk]] va viir jöboore un vong at met 10 Joohr a zö senge. Met 19 Joohr nomm sö hör ischde Album op. Anger Albe koomö no.
Hüü z dachs kann mö sö och en öt Fernsehe see. Di ischde Oprejung, di beij hörö Optrett em Joohr 2004 do woch, es beij dö ''Party Pilipinas'', wo sö 2010 z see woch, net mi zö vänge.
Kyla had völl Priise vöör hörö Jösang krääje.
Kyla es net vorhiirod, ävver met Rich Alvarez bövrönd.
== Jätt z lääse ==
* [https://hunkypretteenager.blogspot.com/2008/01/kyla-real-name-is-melanie-hernandez.html Övver Kyla]
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Sänger]]
2uq72iisdwifp7mipay2dffzj0l95dg
Manneken Pis
0
523467
1611032
1592099
2026-04-07T21:30:20Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611032
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Manneken Pis.jpg|miniatur|right|Manneken Pis [http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Manneken_Pis&language=de¶ms=50.845_N_4.35_E_region:BE_type:landmark]]]
Öt '''Manneken Pis''', op [[RiS|Ripuaresch]] sätt mo dora '''Pessend Männsche''', es önö klenge Springbrunne ä [[Brüssel]]. Öt es öt Woohrzeeche van d Stadt.
== Jätt va vreuer ==
Öt Manneken Pis wood em Joohr 1619 van ''Hieronimus Duquesnoy'' jömaad. Di 61 cm huch Fijur es us [[Bronze|Bronße]] jöjooße un an d Eck ''Rue de l'Etuve'' un ''Rue des Grands Carmes'' opjöstald. Öt Manneken Pis wood at döck jöklaud. Damet dat net wärm passeere kann, koom di Orijinalfijur en öt ''Maison du Roi'', dat och ''Broodhuis'' jönannd weed. Watt drusse an dr Brunne z se es, dat es ön em Joohr 1965 nojömaade Fijur us öt Joohr 1965.
Em Joohr 1450 wood öt Manneken Pis öt ischde Mol en di ald [[Buch|Bösch]] jönannd, dat heechd, onjöväär 150 Joohr bevöör di Fijur öt ischde Mol jöjooße wood.
== Jäjestöck zo öt Manneken Pis ==
Em Joohr 1985 wood öt Jäjestöck zo öt Manneken Pis, öt [[Janneken Pis]], ä Brüssel opjöstald.
== Vorkleed Fijur ==
Wä a bösongisch Daach no Brüssel kütt, dä sitt manchmol öt Manneken Pis met Kleer a. Su drätt dat Fijürche at öns öt Triko van d [[Belgien|belgische]] Vossball-Natiunalmannschaff. An dr [[Welt-Aids-Tag|Welt-Aids-Daach]] deed öt vorhüte.
== Schünn vöör Turiste un Fotojrafe ==
Öt Manneken Pis es öt Woohrzeeche va Brüssel, dat treckd völl [[Tourismus|Turist]]e a, di sisch vöör dä Brunne fotojrafiire losse welle. Ävver och [[Model]]e wäde aav un zo vöör öt Manneken Pis fotojrafiirt.
[[Beld:Nude in public - Exhibitionism.jpg|miniatur|250px|center|Model vöör öt Manneken Pis]]
== Jätt z lääse ==
* [https://www.ilotsacre.be/images/virtualvisit/manneken_pis.htm Övver öt Manneken Pis]
{{Commonscat}}
[[Saachjrupp:Dengkmool]]
[[Saachjrupp:Belljie]]
[[Saachjrupp:Brüssel]]
2j19vo1ofr291l1ktyfpndk7e5wf5kr
Lisa del Giocondo
0
523473
1611337
1608100
2026-04-08T00:34:16Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611337
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Leonardo da Vinci 043-mod.jpg|miniatur|left|Lisa del Giocondo als Monna Lisa]]
'''Lisa del Giocondo''' (* [[15. Juni]] [[Joohr 1479|1479]] ä [[Florenz]] als ''Lisa Gherardini''; † [[15. Juli]] [[Joohr 1542|1542]] en ö Kluster) woch dö [[Frau|Vrau]] van önö Koofmann.
Lisas Papp ''Antonio de Gherardini'' handelnde met Woll. Hör Mamm woch ''Caterina Rucellai''. Met 16 Joohr hiirode Lisa em Joohr 1495 ''Francesco del Giocondo'' un wood däm sing dreide Vrau.
Lisa del Giocondo es di Vrau, di [[Leonardo da Vinci]] als [[Mona Lisa]] jömold had.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.welt.de/kultur/article1756937/Lisa_del_Giocondo_ist_da_Vincis_Mona_Lisa.html Wi böwese wood, dat Lisa del Giocondo dö Mona Lisa es]
{{DEFAULTSORT:Giocondo, Lisa del}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Model]]
3g7ncux2w3f0t1dgcti784jzwwj7d7s
Gisele Bündchen
0
523504
1611185
1608504
2026-04-07T23:21:14Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611185
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Gisele Bundchen-011 (16251942456) (cropped2).jpg|mini]]
'''Gisele Caroline Bündchen''' (* [[20. Juli]] [[Joohr 1980|1980]] ä [[Horizontina]], [[Brasilie]]) es ö [[Model]] un ön [[Schauspieler|Schauspeller]]in.
== Hör Prevatlääve ==
Gisele wood als dreide va sääß [[Mädchen|Mäddche]]r en ön [[Familie|Famelisch]] [[Bundesrepublik Deutschland|dütscher]] Aavstammung jöboore.
Seijd öt Joohr 2009 es Gisele met Tom Brady vorhiirod. Am 8. Dezember 2009 wood hörö [[Junge|Jong]] Benjamin jöboore.
== Amborio als Model ==
Gisele veel dobeij op, als sö önö Laade va [[McDonalds]] bösood. Önö Chef van ön Modelajentur sooß do un daahd sisch, dat us di jong [[Frau|Vrau]] jätt z maache wöch. Ö paar Mond spiidr stäng Gisele at ä [[Paris]] vöör d Kamera. Va do a jäng öt steil berchop un 1999 wood sö öt Model van öt Joohr.
Bökannd wood Gisele dodörch, dat sö en d [[United States|USA]] [[Unterwäsche|Ongerweisch]] vöör d Firma [[Victorias’s Secrets]] vöörfüührde. Di Zösammearbeed hood ävver em Mai 2007 op. Gisele kräät dr Hals net voll. Sö woohl statt 5 nu 8,7 Milliun [[Dollar]] ha.
Gisele Bündchen soll öt beitzd bözaahlde Model op d Wält se.
== Jätt z lääse ==
{{Commons|Gisele Bündchen}}
* [http://www.giselebundchen.com.br Giseles Siij]
* [https://www.fashionmodeldirectory.com/models/Övver Gisele Bündchen]
{{DEFAULTSORT:Bundchen, Gisele}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Model]]
[[Saachjrupp:Schauspeller]]
hlb58g1wdcs8mez7b4p5srrz31gid28
Poulnabrone Dolmen
0
523510
1611237
1606738
2026-04-07T23:54:33Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611237
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[File:Burren Poulnabrone Dolmen.JPG|miniatur|250px| Poulnabrone Dolmen]]
'''Poulnabrone Dolmen''' es ö Jraav us d [[Steenzitt|Jongsteenzitt]], dat ä [[Irland]] vonge woode es. Öt litt 8 Kilometer südlich va [[Ballyvaughan]].
== Va wann öt stammd ==
Poulnabrone Dolmen, dat och dr Naam ''Louch van d Sorje'' drätt, vängd mo en ön steenije, ööd Jäjend em County Clare. Öt wood tösche 4200 un 2900 vöör Christi Jöburt erstalld.
== Watt vonge wood ==
Dat Jraav wood 1985 vonge un ee Joohr spiidr usjöjraave. Öt woch onger Dräck jott vorstoche. Em Ennere vong mo d Knouche va 16 – 22 unjöwaaße [[Mensch|Lüüh]] suwi 16 [[Kind|Kenger]]. Jöräte had mo zo di Duude jölaad, wozo [[Zweige|Ääß]] us Stee un [[Steingut|Poschölei]] jöhood. Jätt van dat Jraav vott woode och Knouche van ö kleng Kengk vonge, dat öm 1700 v. Christi Jöburt jöstorve woch.
Als mo sisch di usjöjraave Steehn akekk, veel op, dat zm Deel Resse en di Plaate woore, su dat mo enne Stee neu mache mod u nenne zösätzlich en dat Jraav äsätze mood. Sonß wöör öt ömjövalle .
Mo ka dova ussjo, dat an di Ställ bes en d [[Kelten|Kelte]]zitt hen jöbäähnd woode es.
== Wi öt Jraav opjöbouwd es ==
Dat Jraav had ön Hüüde va onjöväär 2 Meter, sije Däckelstee d Mosse va 3,5 * 2 Meter.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.megalithicireland.com/Poulnabrone.htm Övver öt Jraav]
{{Commonscat|Poulnabrone|Poulnabrone Dolmen}}
[[Saachjrupp:Steenzitt]]
9ofp6jc9dzpcoss42gnsxo9buz5gf4k
Sergei Michailowitsch Eisenstein
0
523527
1611189
1608153
2026-04-07T23:24:45Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611189
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[File:Sergei Eisenstein 03.jpg|thumb|Sergei Michailowitsch Eisenstein]]
'''Sergei Michailowitsch Eisenstein''' (* [[22. Januar]] [[Joohr 1898|1898]] ä [[Riga]], [[Lettland]]; † [[11. Februar]] [[Joohr 1948|1948]] ä [[Moskau]], [[Russland]]) woch önö [[Regisseur]] us Russland.
== Si Lääve ==
Sergeis Papp woch önö bökannde Architekt, dä ä Riga bökannde Bouwwerke bouwe leed. Su koom öt, dat hä rische Äldere hod. 1918 jäng Eisenstein no d [[Rote Armee|Ruuh Armee]], woch ävver net mä Soldat, hä zeechnede och.
Spiir trock öt Eisenstein nom Theatr. Hä bouwde Bühnebelder un kräät do dö Naaß an dr Film. Eisenstein notzde sujar Filme, öm sö em Theatr ä Stöcker ä zö bouwe.
Singe ischde eeje Film entstäng em Joohr 1923 met öt ''Tareboch va Glukow''. Bökannder wood ävver dr Film [[Streik (Film)|Straik]] us öt Joohr 1925. Eisensteins Dörchbroch koom em sälbe Joohr met dr Film [[Panzerkreuzer Potemkin]], ävver och [[Oktober (Film)|Oktober]] un [[Ivan der Schreckliche|Iwan dr Schreckliche]], dä us zwei Deeler böstäng, hodde jruuße Äfloss op dr Film.
Eisenstein storv am 11. Februar 1948 an önö Häzzschlach ä Moskau.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.russlandjournal.de/entertainment/film-dvd/russische-filmkassiker/sergej-eisenstein/ Övver Eisenstein]
{{commonscat|Sergei Eisenstein}}
{{DEFAULTSORT:Eisenstein, Sergei}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Regisseur]]
hgpv65oe9efsu9lp90hjqmawft61u1g
Kongruenz (Jeometri)
0
523544
1611052
1599324
2026-04-07T21:54:31Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611052
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
En d [[Geometrie|Jeometri]] sätt dä Böjreff '''Kongruenz''' us, dat Deele deckungsjlisch send.
== Watt bödüüd kongruent? ==
Zwei Deele send deckungsjlisch, wenn öt möjelich es, sö dörch Vorschiibe, [[Spiegel|Speijele]], Driihne övv Vorbenge enee z övvervühre. Dono dörfe sö net mi z ongerscheede se.
== Beispell ==
[[Beld:Kongruente Figuren.png|center| Kongruente un netkongruente Fijure]]
Di ischde zwei Fijure könne dörch Driihne öm 180° enee övvervüührd wäde. Di dreide Fijur sitt zwar us, wi d Nommer ee övv d op dr Kopp jöstalde Nommer zwei, kann ävver dörch kenn van di möjeliche Operatiune enee övvervührd wäde. Nommer drei es alsu net kongruent zo ee övv zwei. Dat jilt och vöör Fijur Nommer viir.
== Wann send Dreiecke kongruent? ==
[[Dreieck]]e send kongruent, wenn drei Siije jlich send. Kongruenz es och jöjävve, wenn enn Siij un di beede dora aalijende [[Winkel|Wenkel]]e jlich send. Send zwei Siije un dä doren äjöschlooße Wenkel va zwei Dreiecke jlich, dann send sö met Secherheet och kongruent. Dat trefft och zo, wenn zwei Siije und ä Jäjewenkel van dö länger Siij jlich es.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.cut-the-knot.org/pythagoras/SSS.shtml Jätt övver Kongruenz]
[[Saachjrupp:Mattematigk]]
jjghv2bu8jufbp5oxmfeav91qsjj2rt
Panzerkreuzer Potemkin
0
523572
1611019
1597241
2026-04-07T21:26:25Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611019
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Bronenosets.jpg|miniatur|200px|right|Filmposter us öt Joohr 1926]]
[[File:Броненосец «Потёмкин», noaudio.ogv|thumb|''Panzerkreuzer Potemkin'']]
'''Panzerkreuzer Potemkin''' es önö [[Stummfilm|Stommfilm]] us Russland. Hä entstäng em Joohr 1925. Singe Rejisseur woch [[Sergei Michailowitsch Eisenstein|Sergei Eisenstein]].
== Woröm öt jäng ==
Dä ä 5 Akte ongerdeelde Film böschriivd di Situatiun, di zo dr Opstand ä Russland em Joohr 1905 vüührt, dä dann zr [[Russische Revolution|Russische Revolutiun]] weed.
=== 1. Akt ===
D Soldate op öt Schlachtscheff Potemkin vüühre ö schläät Lääve. Sö mösse hell werke un send koom op öt Land. Als sö wärm öns va Made zorsatze Vleesch keue solle, mucke sö op. „Weer vresse dat net!“, es dat, watt di Scheffsövvischde z hüüre kriije. Di kikke sisch dat Vleesch a un saare, da töt jott wör.
=== 2. Akt ===
Dr Kapitän had d Naaß voll un well sing Lüüh zeeje, dat hä z saare had. Hä böschlössd, ö paar Mann erschösse z losse. Di wäde an önö Eck van öt Scheff onger ö Doch jödeut un anger Matrose sölle met hön Jewähre op di zojödäckd Lüüh schösse. Di Matrose halde ävver zösamme un öt jitt ön Meuterei. D Matrose övvernämme dat Scheff. Beij di Meuterei weed önö Matros, Wakulintschuk, erschooße.
=== 3. Akt ===
Dr Panzerkreuzer Potemkin kütt no [[Odessa]]. Op d Hafenmol weed d Lisch va Wakulintschuk, en ö kleng Zält opjöwaahrd. Öt Volk kütt, öm vöör häm z bäähne. Di Lüüh vaa Odessa halde zo d Matrose un vorsöcke dönö z helpe, bränge Läävensmeddele op öt Scheff un truure öm dä duude Matros.
=== 4. Akt ===
[[Datei:Potemkinmarch.jpg|miniatur|200px|right|Op d Trapp va Odessa]]
D Armee röckt a un well wärm di jöwände Ochdnung no Odessa bränge. Op d lang Trapp va Odessa treffe di Soldate met Jöwähre op dat Volk. Oohne lang z waade, schösse sö op alles, watt hönö en dr Wääch kütt. Völl Mänsche sterve. Bökannd es di Szeen, wo ö Mamm met Kengerwarel van di Kowele jötroffe weed un stirvd. Dat Kengk en dr Kengerwarel rolld di Trapp örav.
=== 5. Akt ===
Di Matrose op dr Panzerkreuzer Potemkin send en ön anger Jövaahr. D janze Marine röckd a, öm öt Scheff z böschösse. Als d Potemkin un di anger Marinescheffe opee zorase, entscheede di Matrose en di anger Marinescheffe, dat op d Potemkin hör Brööhr send un kenne Schoss välld.
== Alljemeen Informatiune övver Panzerkreuzer Potemkin ==
Eisenstein vorsöckd, di Mänsche, di sisch dä Film bökikke, zo ön Reaktiun z brenge. Sö solle net mä di Belder see, sö solle och entscheede, dat dat, watt di Matruse jödooh hand, öt Richtije woch. Sö solle Positiun böträcke.
Dä Film had komm Persune, di ön jrüüßere Roll spelle. Öt jeed öm Tüpe, wi di Matrose, wi di Vührer van öt Scheff un öt Volk.
Panzerkreuzer Potemkin wood enne van d bökanndste Filme us di Zitt. Hä wood damols net mä ä Russland jözeechd, auch usserhalb va Russland koom hä en d Kinos. Eisenstein wood dörch dä Film op d janze Wält bökannd.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.ofdb.de/film/8449,Panzerkreuzer-Potemkin Övver dr Film]
* {{IMDb Titel|0015648}}
[[Saachjrupp:Stummfilm]]
[[Saachjrupp:Rußßlandt]]
8e4t5ab9qq6litg37vep0ogpqlorh8f
Vollmond
0
523585
1611154
1610705
2026-04-07T22:46:25Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611154
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Mond Phasen.svg|miniatur|200px|Vollmond bei Phas 5]]
'''Vollmond''' es di Mondphas, beij dör dr [[Mensch|Mänsch]], dä sisch dr [[Mond|Mond]] van d [[Erde|Ääd]] us akikkt, di dö Ääd zojöwandte Siij janz see kann. Vollmond es öt Jäjestöck zm [[Neumond]].
== Astronomische Ursach ==
Dä Mond lööd net va sisch us. Hä erschingd mä hell dörch dat [[Licht|Ledd]], dat dö [[Sonne|Sonn]] op häm straahlt. Hä straahlt öt zöröck un dodörch schingd dr Mond ösu hell. Beij Vollmond weed jönau di Siij, di mo van d Ääd us see kann, böstrahlt. Di anger Mondsiije, di van d Ääd us net zu see send, bliive düster.
[[Beld:Mond Grafik.svg|miniatur|200px|center|Sonneledd treffd op dr Mond un jitt vorschide Mondphase; Phas 5 es Vollmond]]
Vöör dr Vollmond lije d Phase met zonämmende Mond un op Vollmond folchd dr aavnämmende Mond.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.astro.uu.nl/~strous/AA/nl/antwoorden/maan-tabel.html Ön Mondtabell]
[[Saachjrupp:Mond]]
k4orx932oynfv2a611vgfwh9zt0851x
Marlene Dietrich
0
523586
1611076
1602173
2026-04-07T22:06:35Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611076
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
'''Marlene Dietrich''' (* [[27. Dezember]] [[Joohr 1901|1901]] ä [[Berlin]]); † [[6. Mai]] [[Joohr 1992|1992]] ä [[Paris]]) woch ön [[Bundesrepublik Deutschland|dütsche]] [[Schauspieler|Schauspellerin]] un [[Sänger]]in, di önö jruuße Deel van här Lääve en d [[United States|USA]] jöläävd had. Hörö Jeburtsnaam woch: ''Marie Magdalene Dietrich''.
== Marlene als Kengk un jong Schauspellerin ==
[[Datei:Marlene Dietrich (4).jpg|miniatur|150px|left|Marle ä „Der Blaue Engel“]]
Marie Magdalene wood als zweide [[Familie|Doohter]] van önö [[Polizei|Poliss]] ä Berlin jeboore un joov sisch at em Alder va 11 Joohr dr Naam ''Marlene''. Als hörö Papp storv, hiirode hör Mamm ö zweide Mol, önö Mann, dä ävver em [[Erster Weltkrieg|Ischde Weltkresch]] öm öt Lääve koom. Em Joohr 1918 kräät sö Musikongerrecht an ön Musikhuchschüll ä [[Weimar]]. Drei Joohr spiidr, 1921, böschloss sö hör Studium ä Berlin wiir z maache, mood ävver opjrond van ön Krankheed ophüüre. Su entscheed sö sisch, Schauspellerin z wäde. No öt Vöörspräche am [[Deutsches Theater (Berlin)|Dütsche Theatr]] ä Berlin joov [[Max Reinhardt]] hör ön Stell. Öt wore zwar mä kleene Rolle, di hör zojösproche woode, ävver öt reichde, öm jönoch Jeld z vordeeene, öm z lääve, un Knöpp vöör Schauspellongerricht bleed och noch.
En di Zitt veel hörö ischde Film, önö [[Stummfilm|Stommfilm]], dä „Su send d Männer“ hosch. Angere koome dono, un zösamme met hörö bekanndste Stommfilm [[Der blaue Engel]] entstänge 16 Filme oohne Tun. Ä enne dovan liirde Marlene hörö spiidere Mann [[Rudolf Emilian Sieber|Rudolf Sieber]] kenne.
Em Joohr 1929 wood Marlene jövrood, övv sö Loss höd, en dr Film „Der Blaue Engel“, enne van d ischde dütsche Tunfilme, ön Hauptroll z spelle. D Roll van öt ''Lola'' vorholp hör zm Dörchbroch.
== Emijratiun ==
Zösamme met Regisseur [[Josef von Sternberg]] övvernomm Marlene Rolle ä Filme ä [[Hollywood]]. sö koom en Amerika su jott a, dat sö ö Anjebot va [[Josef Goebbels]] usschloch, wärm zöröck no Dütschland z komme. Filme onger d Rejii va [[Alfred Hitchcock]], [[Ernst Lubitsch]] un [[Billy Wilder]] vorholpe hör dazo, enn van d bökanndste Schauspellerinne ä Holywood z wäde. 1939 entscheed Marlene sisch, dö Staatsbürgerschaff van d USA a z nämme. Vo do a, holp sö dütsche Flüchtlinge, ä Amerika önö Voss op d Ääd z kriije.
1930 wood Marlene zm Kassejeff erklärd. Dat zwong hör, sisch anger Rolle z söcke. Su wood dat Marlene us dr Blaue Engel ön sängende un öm sisch houwende Barvrau.
== Marlene em Zweide Weltkresch ==
[[Datei:MarleneDietrich.jpg|miniatur|150px|left|Marlene sengd vöör Soldate]]
Marlene held [[Adolf Hitler|Hitler]] iwisch vöör önö Vorbrächer un ongerstötzde d Soldate, di em [[Zweiter Weltkrieg|Zweide Weltkresch]] jäje Dütschland kämpfde. Mo soch Marlene ä Europa un ä Afrika beij d Soldate un maade hör met hör Sänge un Danze Modd un Vreud.
Als Marlene Soldate bösood, wood sö van dütsche Vraue bejrööst un di laate sujar zösamme, öm hör önö Koch z backe. Dat wood ävver net övverall ösu jeseeh. Völl mente, dat sö dat net jäje Hitler däng, da töt jäje öt dütsche Volk wöch. Ä Amerika un [[Frankreich]] woode hör Orde vöör hör Wärk övverreichd.
== Marlene en d Nokreschszitt ==
[[Datei:Judgment at Nuremberg-Marlene Dietrich.JPG|miniatur|150px|Marlene Dietrich ä dr Film „Judgment at Nuremberg“]]
No dr Zweide Weltkresch woch sö komm noch ä Filme z see. Sö soch hör Roll op d Büühn, wo sö jruuße Erfolje hod. Shows op d janze Wält zeechde di Vrau, di met hör Stemm Opsee erreechde. Zosätzlich maate hör Kleer va sisch mulle, di su ussjövalle wore, dat di Ziidunge dorövver schreeve.
Ä [[Israel]] schaffde Marlene ön Sensatiun. Öt woch vorboone, Leddcher ä Dütsch op d Büühn z sänge. Marlene held sisch ävver net dora. Sö saad dozo, dat sö net ee Leddche sängd. Nüng woode va hör jesonge. Dat Volk, dat sö hood, kräät z iisch önö Schräck, ävver no ön kotte Zitt wood doruss Vreud un öt Klatsche noom ke Äng.
Dütschland bösood Marlene Dietrich ö paar Mol. Dobeij koome hör Optrette siihr jott a, ävver zweimol joov öt Ärjer. Eemol speude ä [[Mädchen|Mädsche]] ä [[Düsseldorf]] Marlene a, un eemol wood sö met ä Ei böworpe.
Marlenes leitzde Optrett woch em Joohr 1975 ä [[Australien|Australije]]. Dobeij broch sö sisch önö Knouch. 1979 wood hörö leitzde Film jedriihnd.
== Marlene no 1979 ==
[[Datei:Friedhof Schoeneberg III Marlene Dietrich.jpg|miniatur|150px|left|Marlene Dietrichs Jraav]]
No 1979 trock Marlene sisch en hör Wonnig ä [[Paris]] zöröck un woch net mi onger öt Volk z see. Marlene wood krank, hong an d Flasch un nomm Tablette. Marlenes Doohter kömmernde sisch öm hör Mamm. Önö jeplande leitzde Tatsachefilm met hör wood va Marlene aavjöbloose.
Marlene Dietrich storv am 6. Mai 1992 ä Paris, wood ävver ä Berlin bejraave. Hör Jraav litt en d Nöhde va dat van hör Mamm. Övver hörö Duud es winnich bökannd wode. Öt weed vorzalld, dat sö önö Schlachanvall kräje hod.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.marlene.com/ Hör Siij]
* [http://www.imdb.com/name/nm0000017/ Hör Filme]
{{DEFAULTSORT:Dietrich, Marlene}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Schauspeller]]
{{Saachjrupp:Sänger}}
j6qm3i90nf9s2qkzysmowcbjfliomzz
Tim Berners-Lee
0
523597
1611164
1594398
2026-04-07T22:49:17Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611164
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Tim Berners-Lee_CP.jpg|miniatur|left|Tim Berners-Lee]]
'''Sir Timothy John Berners-Lee''' (* [[8. Juni]] [[Joohr 1955|1955]] ä [[London]]) es önö [[Informatik]]er us [[Großbritannien|Ängland]]. Hä had [[HTML]] entwäggelt un jilt als di Persun, di öt [[World Wide Web]] jöjründ had. Em [[Joohr 2010]] es hä dr Chef van öt [[World Wide Web Consortium]]. Usserdäm es hä önö Professor an öt [[Massachusetts Institute of Technology]] ([[MIT]]).
== Si Lääve ==
Berners-Lee kütt us ön [[Mathematik]]er-[[Familie|Famelisch]]. At als jruuße [[Junge|Jong]] hod hä völl met [[Computer]] z do. No singe Schüllavschloss studiirde hä ä [[Oxford]]. Dono jäng hä en d Industri un entweggelnde [[Computerprojramm]]e. En di Zitt knöppde hä dr ischde Kontakt zm [[CERN]], wo hä va [[Joohr 1984|1984]] a werkde. Dodörch dat önö Deel van öt CERN op schwizzer, zm Deel och op französische Siij litt, paaßde di Informatiune van d Computersysteme no zonee. Berners-Lee schloch vöör, dörch dr Äsatz va [[HTML]], dörch dr ischde [[Browser]], dä hä entweggelnde suwi [[Webserver]] un öt [[Betriebssystem]] [[NeXTStep]], dö Computerinformatiune wärm paaßend z mache.
Berners-Lee entweggelte d ischde [[Webseite|Websiij]].
Em Joohr [[1994 (Johr)|1994]] jründe Berners-Lee öt World Wide Web Consortium, däm hä vorsetzt.
== Jätt z lääve ==
* [https://www.w3.org/People/Berners-Lee/Longer.html Övver si Lääve]
{{DEFAULTSORT:Berners-Lee Tim}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Wesseschaftler]]
[[Saachjrupp:Informatik]]
lftyyjbo75ajipvk8al4grkmvqk8ngs
Neumond
0
523605
1611109
1610706
2026-04-07T22:34:07Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611109
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Mond Phasen.svg|miniatur|200px|Neumond bei Phas 1]]
Onger '''Neumond''' vorsteehd mo di Mondphas, beij dör dä [[Mond]], dä am Hemmel es, van dr [[Mensch|Mänsch]], dä no häm kikkd, net jeseh wäde kann. Neumond es öt Jäjestöck zm [[Vollmond]].
== Astronomische Ursach ==
Dä Mond lööd net van alleen. Hä es mä hell, wenn dat [[Licht|Ledd]], dat van d [[Sonne|Sonn]] kütt, va häm zöröckjöstraahld weed. Beij Neumond trefft ävver mä Ledd di Röcksih, di mo van d Ääd us net see kann. Di os zojöwand Siij kitt ke Ledd aav un bliid vöör os düster.
Dat Beld zeechd di Situatiun, wobeij d Sonn va rääts schingt. Phas 1 jitt vöör dr Mänsch op d Ääd Neumond un duurd onjöväär 35 Stond.
[[Datei:Mond Grafik.svg|miniatur|200px|center|Sonneledd treffd op dr Mond un jitt vorschide Mondphase; Phas 1 es Neumond]]
Vöör dr Neumond lije d Phase met aavnämmende Mond un op Neumond folchd dr zonämmende Mond.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.astro.uu.nl/~strous/AA/nl/antwoorden/maan-tabel.html Ön Mondtabell]
[[Saachjrupp:Mond]]
m30bocih26i1w1oapsf9orgve19ktjk
Benedikt I.
0
523608
1610971
1591142
2026-04-07T20:41:27Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610971
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Benedict I.jpg|miniatur|200px|left|Benedikt I.]]
'''Benedikt I.''' († [[30. Juli]] [[Joohr 579|579]]) woch tösche dr [[2. Juni]] [[Joohr 575|575]] un singe Duud dr [[Bischof]]f va [[Rom]].
== Si Lääve ==
Benedikt, däm singe Naam ''dr Jesäähnde'' heeschd, woch dr Soohn van önö Mann, dä ''Bonifacius'' hosch. Als hä zm Papst jöwäähld wood, hod d Kerch ä [[Byzanz]] dat Räät, däm zostämme z mösse. Dörch dr Äävall van d [[Langobarde]] broch dr Kontakt zo d Kerch ä Byzanz bo janz aav, un öt duurde eevich, iih dr neue Papst si Amt änämme kond. Tösche dr Duud va [[Johannes III.]] un dr Amtsatrett va Benedikt I. loore 11 Mond.
Benedikt I., va däm winnije Sache övverlävverd send, övvernomm dat Amt en ön schwoch Zitt. D Langobarde veele en, stallte dat Land op dr Kopp. Krankheete un Honger raavde völl Lüüh us öt Lääve.
Benedikt bökleede si Amt övver 4 Joohr, 1 Mond un 28 Daach. Singe Nachfoljer woch [[Pelagius II.]]
Benedikt I. storv am 30. Juli 579 un wood op d Vöörplatsch van d Sakristei van dr [[Petersdom]] bejraave.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.newadvent.org/cathen/02427c.htm ''Pope Benedict I.'']
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Papß]]
lodaurdahk1xn9v5uocygx3fs1ovx2k
Ainola
0
523620
1611007
1607881
2026-04-07T20:51:00Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611007
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[File:Ainola (Järvenpää).jpg|miniatur|250px|right|Ainola [http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Ainola&language=de¶ms=60.453611111111_N_25.087222222222_E_region:FI-ES_type:landmark]]]
'''Ainola''' es dr Naam van öt Huuß, dat dä us [[Finnland]] stammnde Komponiss [[Jean Sibelius]] met sing [[Frau|Vrau]] Aino böwonnde un seijd. 1904 bötrock. Jean Sibelius un sing Vrau Aino woode op öt Jrondstöck böjraave.
== Wo dat Huuß litt ==
Dat Huuß leed Sibelius onjöväär 40 km va [[Helsinki]] vott en d [[Jemeende]] Järvenpää, en d Nööhde van dr See [[Tuusulanjärvi]], bouwe. Hä sood he di Rouh, di hä en d Jruußstadt net vänge kutt. Dat Huuß bösoß beij sing Vädischställung em Joohr 1903 noch kenne Wasseraschloss. Öt wood mä met [[Strom]] un öt [[Telefon]] vorsorchd.
== Watt Ainola z beene had ==
Ainola bösteehd ävvver net mä us dat Wonnhuuß. Op dat Jrondstöck wood och ön [[Sauna]] un önö Päätsstall jöbouwd. Ön Wärkstatt vängd mo och. Zosätzlich jitt öt he och noch önö jruuße Jaade.
== Ainola em Joohr 2010 ==
D 5 Dööhtisch va Sibelius vorkoovde Ainola em Joohr 1972 an dr Staat Finnland, dä us dat Huuß em Joohr 1974 ö Museum maade.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.ainola.fi/ D Siij va Ainola]
{{commonscat|Ainola}}
[[Saachjrupp:Jöbäude]]
bj5ty2zzc2pvfd516br157v6kbwtcdf
August Emil Enna
0
523650
1611163
1591108
2026-04-07T22:48:59Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611163
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:August Enna Hver8Dag 1900.jpg|miniatur|left|August Emil Enna]]
'''August Emil Enna''' (* [[13. Mai]] [[Joohr 1859|1859]]; † [[3. August|3. Aujust]] [[Joohr 1939|1939]]) woch önö [[Komponist|Komponiss]] us [[Dänemark]].
August Enna wood ä Dänemark jöboore. Sing [[Familie|Famelisch]] hod ävver singe Orsprong ä Sizilie. Als sö no Dänemark trocke, nomm d Famelisch dr Naam Enna a, öm dora z erinnere, dat sö us öt Örtche Enna op [[Sizilien|Sizilie]] stammde. En d Musik maade hä va sisch mulle dörch di Opere, di hä komponeerde, wi zm Beispell ''D Häkß'', op [[Hochdeutsch|Huchdütsch]] heechd dat ''Die Hexe,'' us öt Joohr 1892. Ävver och anger Musikstöcker, Lädcher un Sümphonie koome us sing Vähr.
Enna richde sisch beij sing Musik no [[Richard Wagner]], däm hä als Vörbeld sooh. Hä sälvs woch ävver och ö Beispell vöör völl anger Musiker us si Land.
==Jätt z lääse==
* [https://www.gravsted.dk/person.php?navn=augustenna Övver häm]
{{DEFAULTSORT:Enna, August Emil}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Musiker]]
5ohjj7r2qu3qe85sohuthedw9kwiuva
Spencer Tunick
0
523664
1611047
1608151
2026-04-07T21:54:10Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611047
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Spencer Tunick.jpg|miniatur|100px|left|Spencer Tunick]]
'''Spencer Tunick''' (* [[1. Januar]] [[Joohr 1967|1967]] ä [[Middletown]] em [[United States|US-Bundesstaat]] [[New York]]). Hä es önö bekannde Fotojraf, dä dodörch va sich mulle maad, dat hä döck jruuße Jruppe va [[Nacktheit|nakße]] [[Mensch|Mänsch]]e zösammeröfft un sö op d Belder vasshäld.
Tunick maade 1988 singe Aavschloss an öt Emerson College em Fach Konst. 1992 vong hä a, nakße Lüüh ä New York z fotojrafiire. Sing Opnahme made häm bekannd, wat dozo vührde, dat hä seijd 1990 op d janze Wält sun Fotos made. Bes 2010 send 65 Installatiune, wi hä sing Opnahme nennd, entstange. Tunick sitt sing Belder ävver net als [[Aktfotos]]. Hä sprechd va Belder van ön Landschaff.
Watt d [[Model]]e va Tunick usszeechnet, es, dat sö kee Jeld vöör hör Werk kriije. Jedde Nackte kitt ee Beld met ön Ongerschreff va Spencer Tunick.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.spencertunick.com/ Spencer Tucks Siij]
{{DEFAULTSORT:Tunick, Spencer}}
[[Saachjrupp:Mann]]
57jb3n6zz642luimi2zp6002xawcczh
Lena Meyer-Landrut
0
523667
1611060
1608838
2026-04-07T21:56:13Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611060
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Lena Oslo8-2 (cropped).jpg|miniatur|200px|left|Lena Meyer-Landrut (2010)]]
'''Lena Meyer-Landrut''' (* [[23. Mai]] [[Joohr 1991|1991]] ä [[Hannover]]) es ön [[Bundesrepublik Deutschland|dütsche]] [[Sänger]]in, di onger dr Naam Lena optreent. Sö had em [[Joohr 2010]] dr [[Eurovision Song Contest 2010]] jewonne.
== Hör Lääve ==
At en d Schüllzitt vang Lena öt Danze a, kräät ävver spiir och Vreud an öt Sänge. Dat vüührde dozo, dat Lena em Joohr 2007 zsamme met önö Schüllvrönd öt Jesangsduo „''{{lang|de|Stenorette 2080}}''“ jründe. D ischde sälvsjemaade Läddcher entstänge zo di Zitt. 2009 traude sö sich, ö Schriive a [[Unser Star für Oslo|Osö Star vöör Oslo]] aav z schecke. Onger 4500 [[Mensch|Lüüh]] woode 20 usjesood, em Fernsehe opträne z dörfe, doronger woch och Lena. No 8 Ronde bleed sö övverich. Domet stäng vass, dat Lena Meyer-Landrut am 29. Mai 2010 Dütschland] met öt Läddche „''{{lang|en|Satellite}}''“ vorträne weed.
== Lena beij dr Eurovision Song Contest 2010 ==
Am 29. Mai 2010 stäng Lena ä [[Oslo]] op d Büühn un song als 22. onger 25 angere hör Läddche. 39 Länder woode bövrood, Punkte vöör öt eeje Land dorfe net jejävve wäde. Öruss koom, dat Lena d metzde Punkte va sö all kräät. Zösamme koom höt op 246 Punkte, sö loch domet vöör d [[Türkei]] met 170 un [[Rumänien|Rumänie]] met 162 Punkte. Dö metzde Punkte sackde Lena va d Länder [[Dänemark]], [[Estland]], [[Finnland]], [[Lettland]], [[Norwegen|Norweje]], [[Schweden|Schwede]], d [[Schweiz]], d [[Slowakei]] un [[Spanien|Spanie]] en. Di joove 12 Punkte.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.lena-meyer-landrut.de/ Hör Siij]
* [https://web.archive.org/web/20100609044249/http://lena-meyer-landrut.sangroyal.com/ Beder va Lena Meyer-Landrut zm öraaflaahne]
{{Commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Meyer-Landrut, Lena}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Sänger]]
oj0q7u6g1gsobdqw2qigziidun9z4zn
Laura Berlin
0
523675
1611229
1603249
2026-04-07T23:49:25Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611229
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:MJK 33496 Laura Berlin (Medienboard Party 2019).jpg|thumb|Laura Berlin (2019)]]
'''Laura Berlin''' (* [[Joohr 1990|1990]] ä [[Berlin]]) es ön [[Bundesrepublik Deutschland|dütsche]] [[Schauspieler|Schauspellerin]] un ö [[Model]].
At als Schüllkengk werkde Laura als Model. Su woch sö op Modeschaue va [[Boss]] z see. Met 17 Joohr woch hör Beld öt ischde Mol op d vöschde Siij van ön Ziidung. Em Alder va 19 Joohr stäng Laura vöör dr Märchefilm ''Schneewittsche'', däm d [[Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland|ARD]] produzeerde, vöör d Kamera.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.gosee.de/news/model/viva-models-berlin-introducing-laura-berlin-5051 Övver Laura Berlin]
* [http://www.imdb.de/name/nm3546045/ Jätt övver hörö Film]
{{DEFAULTSORT:Berlin, Laura}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Schauspeller]]
[[Saachjrupp:Model]]
n23adsdhmlo9qkrrkmv7twau60wsu21
Bikini-Atoll
0
523682
1611311
1601731
2026-04-08T00:21:50Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611311
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Flag of Bikini Atoll.svg|miniature|200px|right|Vaan van öt Bikini-Atoll]]
Öt '''Bikini-Atoll''' es ön [[Atoll]] met 23 Insele em [[Pazifik|Stelle Ozean]]. Tösche 1940 un 1950 teste d [[United States|Amerikaner]] do [[Atomwaffe]]. Dr [[Bikini]] wood no öt Atoll benannd.
== Land un Wasser ==
Öt Bikini-Atoll litt 3000 Kilometer nordöstlich va [[Neuguinea]] un em Norde van d [[Marshall-Inseln|Marshall-Insele]]. 23 Insele met mä 6 km² Land ömschlösse ön Lagun, di 40 km lang un 24 km breed es, watt 600 km² Wasserfläch entsprecht.
== Wä öp öt Bikini-Atoll läävde ==
Bes d USA op öt Atoll d Atomwaffetests made, läävde op zwei van di 23 Insele [[Mensch|Mänsche]], op d jrützde, Bikini, 167 [[Lüüh]] un 29 op di klenge Insel [[Eneu]]. En d 1970er Joohre wood vorsood, Lüüh wärm op öt Atoll lääve z losse, ävver dat fluppde net, su dat em Joohr 2010 kenn Mänsche op öt Bikini-Atoll wonne.
== Jätt va vreuer ==
Öt Bikini-Atoll wood van d Spanier äntdeckt, spelte ävver kenn Roll vöör di Seevahrernatiun. 1825 koom [[Otto von Kotzebue]] no öt Bikini-Atoll un maade d ischde Kaate. D Jäjend nannd hä z Iihre va [[Johann Friedrich Eschscholtz]] d Escholtz-Insele. 1886 maade Dütschland d Insele zo ön dütsche Koloni. Jeld leed sich ävver met öt Bikini-Atoll net vordeene, su dat sich vöör di paar Männeke op di Insele nüüß ändere däng.
1914 wääßelde öt Eejedom un öt Atoll veel an d [[Japan]]er. Dat bleed ösu bes 1944 als d Amerikaner em [[Pazifikkrieg|Pazifikkresch]] di Insele övvernomme.
== Atomwaffetests ==
[[Datei:Operation Crossroads Baker Edit.jpg|miniatur|190px|right|Önö Käärwaffetest op öt Bikini-Atoll]]
Nodäm dr US-Präsident [[Harry S. Truman]] bestämmd hod, dat d USA op öt Bikini-Atoll suwi op öt donävver liijende [[Eniwetol-Atoll]] Waffe teste sollte, woode 67 Atombombe jezünd. Di Laach van öt Atoll, öt es witt aav van Scheffvahrtswäch, bo onbewonnt un va Wasser ömjävve, made öt zo ö jo Testjebiit. D Mänsche op di zwei bewonnde Insele wode no öt [[Rongerik-Atoll]] ömjesiidelt.
Beij di Tests leev net alles jlatt. Su entstäng ösu völl radioaktive Stöpp, dat dä och op d benobbernde Atolle veel. Dobeij wood mi vorsäuchd als erwaad wood.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.bikiniatoll.com/ Övver öt Bikini-Atoll]
[[Saachjrupp:Attoll]]
[[Saachjrupp:Shtille Oozėjaan]]
dcb00my26lgegqaqbyjinrh5bwhsgkg
D Bröss van dr Tiresias
0
523700
1611011
1595661
2026-04-07T21:23:55Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611011
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Tiresias.jpg|miniatur|left|"D Bröss van dr Tiresias" op d Bühn]]
'''D Bröss van dr Tiresias''' es ön [[Oper]] va [[Francis Poulenc]]. [[Guillaume Apollinaire]] schreev dat, watt jesonge wood, em [[Joohr 1903]]. Dörch sing Oper wood dä Bejreff [[Surrealismus]] äjevührd.
Am [[3. Juni]] [[Joohr 1941|1941]] hote d [[Mensch|Lüüh]] di Oper öt ischde Mol, als sö ä [[Paris]] en d Opéra-Comique opjevührd wood. Di Oper, di em Joohr 1930 spelld, wood va Poulenc 1939 jeschrävve. Öt durde ävver bes 1944, iih s vädich woch. Sö spelld, angisch als em Buch va Apollinaire vörjeseeh, en Zanzibar, dat en d Nöhde va Monte-Carlo litt.
==Woröm öt en di Oper jäng ==
Dat Stöck vängd domet a, dat dr Theatrdirektor d Lüüh vöör d Bühn sätt, dat öt en dat Stöck doröm jeeht, dat di Mänsche völl [[Kind|Kenger]] mache sölle.
Theresia läävd met hörö Mann jlöcklich en d Stadt Zanzibar. Di Zwei komme op d Idee, d Rolle va Mann un Vrau z tusche. Theresia lätt hör [[Brust|Bröss]], zwei kleng Bollongs, platze un weed zo önö Mann. Va do a nennt höt sich Tiresias. Hörö Mann weed zo ön Vrau. Als sich d Mänsche wongere, sätt sö, da töt d Opjaav van d Mänsche es, su völl Kenger z mache wi möjelich. Su brängt Tiresias a enne Dach 40.049 Kenger op d Wält.
Wäje di jruuße Zahl Kenger jeht dr Staat öt Jeld us, un ön Hongersnut brecht us. Als Tiresias jevrood weed, wi mo öt schaffd, ösu völl Kenger dörch z vohre, sätt sö, dat dat net schwoch es, öt jööv ja Lävensmeddelmarke. Zm Deel wöre di Kenger och at ösu jruuß, dat sö vöör sich sälvs sorje kütte.
Am Äng entscheed sich Tiresias, wärm ön [[Frau|Vrau]] z wäde, un och hörö Mann weed wärm su, wi hä vreuer woch.
==Jätt z läse ==
* [https://www.operone.de/komponist/poulenc.html Övver Poulenc]
[[Saachjrupp:Oper]]
470xr1n858vueevkvzn2hom6osvxuw0
Alexander Petscherski
0
523702
1611081
1597516
2026-04-07T22:10:54Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611081
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
'''Alexander Petscherski''' [http://www.spiegel.de/img/0,1020,332649,00.jpg ] (* [[22. Februar]] [[Joohr 1909|1909]] ä [[Krementschuk]], [[Ukraine]]; † [[19. Januar]] [[Joohr 1990|1990]] ä [[Rostow am Don]]) woch önö [[Judentum|jüddische]] Offizier us d [[Rote Arme|Ruuh Armee]]. Hä orjaniseerde dä Opstand em [[Vernichtungslager Sobibór|Vornichtungslajer Sobibór]] am 14. Oktober 1943.
== Si Lääve ==
Alexander studiirde Musik un Theatrwesseschaff ä [[Rostow am Don]]. Als dat fluppde, werkde hä als Leiter van öt Kulturamt, wo hä völl met Laieschauspeller zu do hod. Als d [[Bundesrepublik Deutschland|Dütsche]] em [[Zweiter Weltkrieg|Zweide Weltkresch]] [[Russland]] övverveele, wood hä äjetrocke un steech no ön kotte Zitt zm Leutnant op. Enne Mond spiidr jeroohnde hä ä Jevangeschaff, vorsood vott z laufe, wood ävver jeschnappd. D Dütsche scheckde häm en ö Lajer no [[Borissow]]. Als d Dütsche erkannde, dat hä önö Jüdd woch, wood hä en öt [[Getto Minsk|Jetto va Minsk]] jebraad. D Deportatiun en öt Konzentratiunslajer Sobibór stäng am 23. September 1943 a, wo hä met ca. 1500 angere Jevangene aakoom.
60 Jevangene, doronger hä, woode dörch Selektiun vöör d [[Gaskammer|Jaskammer]] böwaart. Sö moote als [[Zwangsarbeiter|Zwangsarbeeder]] vöör d Dütsche werke. Di angere storve noch am sälve Dach dörch Jas. Zo di Zitt hod sisch at rondjesproche, dat d [[6. Deutsche Armee|Dütsche 6. Armee]] beij [[Stalinjrad]] opjerevve wode woch un dat [[Heinrich Himmler]] dr Bevähl erlosse hod, Sobibór zo ö Konzentratiunslajer z mache. Spure us di Zitt als [[Vernichtungslager|Vornichtungslajer]] sollte vottjeschafft wäde. D Jevangene jlote, dat all [[Mensch|Lüüh]], di di Zitt meterläävd un övverläävd hand, ömjebraad wöde. Sö entscheede, dat di enzije Möjelichkeet, dörch z komme, d Flucht wöch.
D Jevangene maade önö Hoof Plän, wat mo do kütt, ävver kenne vorstäng jenoch van öt Militär, öm jätt jäje d [[Schutzstaffel|SS]] un d Bewacher us d [[Ukraine]] do z könne. Do koom Petscherski jrat zo d richtije Zitt. Hä entworp ä mä 6 Wäche önö Plan, di em Lajer werkende 17 SS-Lüüh öm zö brenge, d Kommunikatiun z ongerbräche un sich jenoch Waffe z beschaffe, damet di em Lajer vassjehalde 600 Jevangene ön Möjelichkeet hand, aav z houwe.
Petscherskis Plan jäng op. 150 van di 600 [[Mensch|Mänsche]] schaffde öt, en dr Bösch d Kouwele van d Jewehre z entkomme. 47 va dönö läävde am Äng vam Zweide Weltkresch noch.
Petscherski fluppde öt, sich no Russland dörchzöschlare, wo hä zösamme met Partisane jäje d Dütsche kämpfde. No ö paar Mond troff hä op russische Soldate un schloss sich dönö a. Als hä em Aujust 1944 schwoch am Bee vorletzt wode woch, scheed hä us d Armee us.
Zöröck ä Rostow hiirode Petscherski ö zweide Mol. Va sing ischde [[Frau|Vrau]] hod hä sich vöör dr Kresch scheede losse. Hä noom Kontakt z anger Lajerflüchtlinge op, watt ävver z Stalins Zitt vorbone woch. Dorophen vorloor hä sing Stell als Liihrer un mood sich met Jeläjenheetswerk dörchschlare. Iisch 1953 kutt hä wärm als Musikliihrer werke.
1963 saad hä vöör Jericht jäje Dütsche em Lajer va Sobibór us. Nom Weste dorv hä net reise.
Petscherski storv em Januar 1990 ä Rostow am Don.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.scifi-forum.de/off-topic/off-topic-allgemein/politik-geschichte/15735-all-vergiss-bitte-nie-remember-5.html D Opstand va Sobibór]
[[Saachjrupp:Mann|Petscherski Alexander]]
[[Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór]]
[[Saachjrupp:Övverläävende van dr Holocaus]]
3mp7jt5wr79ioaznbh578s1s00snba5
Ebon-Atoll
0
523703
1611142
1591344
2026-04-07T22:43:30Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611142
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:EbonAtoll.jpg|miniatur|200px|miniatur|left|Bleck op öt Ebon-Atoll[http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Ebon-Atoll&language=de¶ms=4.6333333333333_N_168.71666666667_E_region:MH_type:isle(741)] us önö Satellit]]
Dat '''Ebon-Atoll''' es önö Deel van d [[Marshall-Inseln|Marshall-Insele]] un litt em Süde van d [[Ralik-Kett]]. Vass Land had dat Atoll mä 5,7 km², wobeij di Lagun 108,4 km² Wasser ömschlössd.
1999 läävde op Ebon mä 741 [[Mensch|Mänsch]]e, ävver völl [[Vogel|Veuel]].
Em Joohr 1852 kome d ischde Missionare no Ebon.
== Jätt z läse ==
*[https://marshall.csu.edu.au/Marshalls/html/birds/ebonbirds.html Deere op öt Atoll]
[[Saachjrupp:Attoll]]
[[Saachjrupp:Shtille Oozėjaan]]
8u7o110b8mo4ni4qt394f8vy9nt6qz0
Tripper
0
523704
1611148
1606724
2026-04-07T22:46:02Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611148
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Gonococcal urethritis PHIL 4085 lores.jpg|miniatur|200px|right|Tripper-Uslöser]]
'''Tripper''', dä och dr Naam '''Gonorrhoe''' drätt, es ön [[Durch Sexualverkehr übertragbare Krankheiten|Jeschlechtskrankheet]].
== Watt d Krankheet uslößd ==
Usjelößd weed Tripper dörch ön Bakteriezoot, di sich ''Gonokokke'' nennt. Dörch di Övverdrachbarkeet tösche [[Mensch|Mänsche]] had sich Tripper op d janze Wält vorbreit. Sö kütt mä beij Mänsche vöör, kann dobeij ävver z. B. van ön kranke Mamm op hör onjebore [[Kind|Kengk]] övverdrare wäde. Tripper vängd mo net mä beij sujenannde Risikojruppe, woronger mo beispellswiiß [[Prostitution|Prostituiirde]] un [[Homosexuelle|Lengkße]] vorstehd. Mo vängd di Krankheet beij all di Jruppe, di öt met wäßelnde Sexualpartnere z do had. Dat kann och ön Persun se, va dör mö öt janet erwaad. [[Kondom]]e vorhindere ävver öt Övverdrare van di Erreger.
== Wat di Krankheet an dr Liiv maad ==
Beij dr [[Mann]] klääve di Bakterie van dr Tripper an dr Schlimm van d Harnröhr, beij d [[Frau|Vrau]] an dr [[Gebärmutter|Jebährmodderhals]]. Di Bakterie wäde zm Deel vam Liiv aavjevange un kapott jemaad, ävver zm Deel övverläve sö och un schade di Zelle, a dönö s kläve.
Beij dr Mann zeechd sich di Krankheet dörch ön Entzündung am [[Penis|Pimel]]. [[Eiter]] dröppd do öruss un vorursachd Ping.
Beij önö kleene Deel van d Männer es di Krankheet net z erkänne, sö kann ävver doch va dönö övverdrare wäde. Tripper kann och dovör sorje, dat d Prostata ajejreffe weed un dä Mann kenn Kenger mi zeuje kann.
Beij d Vraue bövalle d Bakterie d Schlimmhutt van dr Jebärmodderhals. Eiter weed jebälld un da vorklävd dr [[Eileiter]], watt dozo vühre kann, dat di Vrau kenn Kenger mi krije kann.
<gallery>
Beld:Flaccid human penis (Latino), with pubic hair.jpg|Jesonde Pimel
Beld:SOA-gonorroe-male.jpg|Önö dörch Tripper erkrankde Pimel
Beld:SOA-gonorroe-female.jpg|Öt Krankheetsbeld beij d Vrau
</gallery>
Di Bakterie könne ävver och anger Deeler van dr Liiv bevalle. Su kann di Persun Gonokokke an d [[Venger]]e ha un sich domet dörch öt [[Gesicht|Jesech]] riive. Di Bakterie jeroone en d [[Auge|Oohre]] un op d [[Haut|Hutt]], wo sö sich usbreite un alles entzünde.
Tripper an d Oohre un op d Hutt sitt ösu us:
<gallery>
Beld:Gonococcal ophthalmia neonatorum.jpg|Tripper an d Oohre
Beld:Gonococcal lesion on the skin PHIL 2038 lores.jpg|Tripper op d Hutt
</gallery>
== Watt sich jäje Tripper do lätt ==
Wä dörch Tripper krank weed, moss no dr Doktor jo, un dä ongersöckd di Persun. Dann weed ö [[Antibiotikum]] vorschrävve. Vreuer woch dat meeßd [[Penicillin]], ävver di Bakterie, di Tripper vorursache, hand sich döck dora jewendt un us dä Jrond mösse Kombinatiune va Antibiotika ajewandt wäde. Oppaaße moss mö, dat Mann un Vrau dat Antibiotikum kriije, sonß stäche sö sich jejendseitich wärm a.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.urologielehrbuch.de/gonorrhoe.html Övver Tripper]
{{Commonscat|Gonorrhea|Tripper}}
[[Saachjrupp:Medizin]]
[[Saachjrupp:Säkß]]
e74kyi3j23ocv9a7xeedepsbf1h1za1
Schünnheet
0
523712
1611001
1609053
2026-04-07T20:47:09Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611001
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Miss World 06 Tatiana Kucharova.jpg|miniatur|200px|right|Ön Schünnheet es Miss World 2006 [[Taťána Kuchařová]]]]
Onger '''Schünnheet''' vorstehd mo önö Bejreff, dä jätt beschriivd, dat önö anjenehme Ädrock beij önö [[Mensch|Mänsch]] hängerlätt. Dat kann ö schünn Beld, ön anjeneehm Värvzösammestellung övv ön schünn Persun see.
== Alljemeenes övver Schünnheet ==
Watt Schünnheet meent, hängd döck van d Zitt aav. Ä ee Jahrhondöt es jätt schünn, watt ö Jahrhondöt spiidr net mi als schünn aajeseeh weed. Jott sitt mo dat beij Modeartikele. Su woch dr [[Minirock]] ä ee Joohr dr leitzde Schrei un ö paar Joohr dono driihnde sich kenne mi no ön [[Frau|Vrau]] en dat Kleerstöck öm. Wesseschaffte wi d [[Soziologie]] un d [[Ästhetik]], önö Deel van d [[Psychologie]] vorsöcke Schünnheet en Aavhängichkeet van d Zitt z ongersöcke. Anger Wesseschaffte werke dönö zo.
Völl Jeneratiune hand sich at met dat Wood Schünnheet örömjeschlaare un vorsoote z beschriive, watt mo doronger vorstooh kann. Bekannde Mänsche, di sich Jedanke dozo jemaad hand, send [[Alexander Gottlieb Baumgarten]], [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] suwi [[Immanuel Kant]], dä z. B. Schünnheet als Jäjestand van ön Tätichkeet van d Urdeelskrafft beschriivd.
== Schünnheet un Konst ==
Schünnheet en d Konst es dat schünn jemaade, dat watt d [[Mensch|Lüüh]] vöör schünn halde, dat watt als schünn beschrävve weed. Völl schünn Denger z. B. beij Belder ongerliije önö Wandel un wäde mä vöör schünn jemaad. Dr Wäch zm [[Kitsch]] es dann net witt.
Wä sich au Belder akikkt, dä ställd vass, dat z. b. dönn Mänsche zo bestämmde Zitte als schünn ajeseeh wode, zo anger Zitte dojäje iihr decke. Dat Beld van ön schünn Persun ongerlitt önö Wandel. Mo sprechd va wäßelnde Schünnheetsideale.
== Jätt z lääse ==
* [https://web.archive.org/web/20090203010333/http://www.brigitte.de/mode/was-ist-schoenheit/hauptsache-schoen/index.html Schünnheet, watt öt och koßd]
* [https://www.schoenheitsmerkmale.de Schünnheet]
{{Commonscat|Beauty|Schünnheet}}
[[Saachjrupp:Jevööl]]
fj6d19g4n8drd6lc3z8jrg5gvetp9pv
Indiana
0
523713
1611333
1606711
2026-04-08T00:34:02Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611333
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Flag of Indiana.svg|miniature|200px|right|Vaahn va Indiana]]
'''Indiana''' es önö [[Bundesstaat]] van d [[United States|USA]] met d Hauptstadt [[Indianapolis]].
== Wo Indiana z vänge es ==
Indiana litt em Meddlere Weste van d USA. Sing Nobberstaate send [[Ohio (Bundesstaat)|Ohio]] em Oste un dr Bundesstaat [[Kentucky (Bundesstaat)|Kentucky]] em Süde. He send beede Bundesstaate dörch dr Floss [[Ohio (Fluss|Ohio]] jetrännt. Em Weste stüsst Indiana a [[Illinois (Bundesstaat)|Illinois]].
== Jätt va vreuer ==
Bevöör d [[Weißer|Wisse]] no Indiana kome, woch Indiana Indianerland. Do läävde vorschiidene Indianerstämm, doronger d [[Delaware-Indianer|Delaware]] un d [[Shawnee-Indianer]]. Dat ändernde sich 1679 als d Franzuse en öt Land koome. Di jachde d [[Indianer]] zm Deuvel, moote ävver 1763 dat Jebiit an d [[Großbritannien|Ängländer]] aavjävve. 1787 wood us Indiana un sing Nobbere öt Nordwestterritorium, dat 1800 ä Ohio un öt Indiana-Territorium jedeeld wood. 1805 un 1809 veele dann noch öt Michigan- un Illinois-Territorium dova aav un Indiana bleev alleen.
== Wä ä Indiana wonnt ==
En Indiana lääve 6,3 Milliun [[Mensch|Mänsche]], wovan 86 % Wisse un 8,7 % [[Schwarzer|Schwazze]] send. Mä 0,2 % van d Lüüh send Indianer. Völl Mänsche us Asije träcke no Indiana. 800.000 Mänsche jävve a, dat sö kattolisch send.
== D jrüüßde Städt ä Indiana ==
Indiana jehüüd zo di Bundesstatte van d USA, di meeßd dörch Landweetschaff jeprächd send. Öt jitt winnije jruuße Städt. [[Indianapolis]] met knapp 800.000 Äwonner es d Nommer Ee en dä Staat. Dohänger kütt [[Fort Wayne]] un [[Evansville]] ,di 230.000 un 115.000 Bewonner hand.
== Womet mo ä Indiana Jeld vordeent ==
D meetzde Mänsche ä Indiana vordeene als [[Bauer|Buure]] hör Jeld. Dobeij bouwe s meeßd [[Mais]], [[Sojabohne|Sojabunne]] un [[Weizen|Weeß]] a. Völl hand och [[Rind|Renger]], [[Schwein|Verker]] un [[Geflügel|Höhner]].
== Jätt z lääse ==
{{Commonscat|Indiana|Indiana}}
* [https://www.in.gov Siij va Indiana]
[[Saachjrupp:Indiana]]
1xqtg2hdb75jdmi61pp3kh2yajw1to9
Höfle Telejramm
0
523725
1611160
1591567
2026-04-07T22:47:06Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611160
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
Dat '''Höfle-Telejramm''' woch önö Funksproch, däm [[Hermann Höfle]] van d [[Schutzstaffel|SS]] am [[11. Januar]] [[Joohr 1943|1943]] övvermeddelde un van d [[Großbritannien|Ängländer]] aavjehood wood. Dä Funksproch nannd Zaahle övver di ä Vornichtungslajer ömjebraade [[Mensch|Mänsch]]e.
== Watt opjevange wood ==
[[Beld:Hoefletelegram.jpg|miniatur|450px|right|Funksproch va Höfle vam 11. Januar 1943]]
Am 11. Januar 1943 woode 2 Funkspröch aavjehood. Dä ischde Sproch kutt mä zm Deel opjevange wäde. Doruss jäng mä hervör, dat dä vöör [[Adolf Eichmann]] bestämmd woch. Mä di ischde Reih schnappde d Ängländer op. Domet kutte sö ävver nüüß aavange.
5 Minütte spiidr koom önö zweide Sproch, dä a [[Franz Heim]] van d SS ä [[Krakau]] bestämmd woch. Dä Funksproch wood janz van d Ängländer opjevange. Mo nämmd a, dat beede dr sälve Text övverdraare hand. En dat Telejramm stäng och dr Naam Höfle, dä dat Dokument spiir dr Naam joov.
== Watt em Telejramm stäng ==
L (= [[Konzentrationslager|Konzentratiunslajer]] [[Vernichtungslager Majdanek|Vornichtungslajer Majdanek]]) 12761, B (= [[Vernichtungslager|Vornichtungslajer]] [[Vernichtungslager Belzec|Vornichtungslajer Belzec]]) 0, S (= Vornichtungslajer [[Vernichtungslager Sobibór|Vornichtungslajer Sobibór]]) 515, T (= Vornichtungslajer [[Vernichtungslager Treblinka|Vornichtungslajer Treblinka]]) 10335<br />
zsammen 23611.<br />
“Stand.... [he vääld jätt: per? ] 31.12.42”<br />
L [=Lublin/Majdanek] 24733, B [=Belzec] 434508, S [=Sobibór] 101370, T [=Treblinka] 71355 [dat moss heeche: 713555]<br />
zusammen 1274166<br />
Schriivd mo di Zaahle en ön Tabell zösamme, sitt dat ösu us:
{| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" style="background-color:#B3B7FF;"
|+
|-
|width="200pt"|
|width="200pt"|<center>'''Ajekomme en dö zwei Wäche vör dö 31. Dezember 1942'''</center>
|width="200pt"|<center>'''Ömbraad bes zm 31. Dezember 1942'''</center>
|-
|L (KZ Lublin Majdanek)||<center>12 761</center> ||<center>24 733</center>
|-
|B (VL Belzec )||<center>0</center> ||<center>434 508</center>
|-
|S (VL Sobibór)||<center>515</center> ||<center>101 370</center>
|-
|T (VL Treblinka)||<center>10 335</center> ||<center>713 555</center>
|-
|'''Zösamme'''||<center>23 611</center> ||<center>1 274 166</center>
|}
== Watt di Zaahle ussaare ==
Di jenannde Zaahle jävve a, wivöll [[Judentum|Jüdde]] bes zo di jenannde Zitte ömbraad wode send. Di Jesamtzaahl stämmd met di Zaahl 1.274.166 övveree, di en önö angere Bericht opjevüührd weed. Di Zaahle, di em Telejramm stönd, paaße siihr jott zo dat, wat us anger Quelle övverlävverd wood.
Zo di damalije Zitt hand di Ängländer net vorstange, watt met dat Telejramm jemend woch. Sö ongernomme nüüß.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.zeit.de/2002/03/_zusammen_1274166 Övver öt Telejramm]
[[Saachjrupp:Holocaus]]
[[Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór]]
k6nmh000x3ed7ep90qpv7wfra6cwj8q
Taťána Kuchařová
0
523726
1611274
1608097
2026-04-08T00:05:13Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611274
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Miss World 06 Tatiana Kucharova.jpg|miniatur|200px|left|Taťána Kuchařová, d Miss World va 2006]]
'''Taťána Kuchařová''' (* [[23. Dezember]] [[Joohr 1987|1987]] ä [[Trnava|Tyrnau]]) es ä Fotomodell us d [[Tschechoslowakei]]. Sö wood em Joohr 2006 zor [[Miss World]] jewähld un woch domet d ischde Vrau us dat Land, dör dat fluppde.
== Hör Lääve ==
Taťána woss ä [[Opočno|Opotschno]] en d Nööhde va [[Königgrätz]] op un schloss do och d Schüll aav. Kott dono wood sö Miss Tschechoslowakei un em Joohr 2006 beij ön Ussscheedung ä [[Warschau]] Miss World.
Kuchařová saad, dat sö at iiwich Model wäde woohl un bald an d Uni studiire well. Taťána speeld jäähr [[Tennis]] un riihe deed sö och döck.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.smh.com.au/news/world/new-miss-world-crowned/2006/10/01/1159641194851.html Övver d Miss World 2006]
{{DEFAULTSORT:Kucharova, Tatana}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Model]]
1fp8muxepdr6laol2e02npeavy72948
Sobibór
0
523727
1611244
1593984
2026-04-07T23:59:05Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611244
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Wikipedia-sobibor-1.jpg|miniatur|200px|right|Baahnhoff va Sobibór]]
'''Sobibór'''[http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Sobib%C3%B3r¶ms=51_29_N_23_39_E_region:PL_type:city] es ö Dörp em Oste va [[Polen|Pole]]. Öt es önö Deel van d Jemeende [[Włodawa]], [[Powiat Włodawski]], un jehüüd zo dr Bezirk [[Woiwodschaft Lublin]]. Bes zo d [[Ukraine]] send öt onjeväär 10 [[Kilometer]]. 350 Mänsche wonne ä Sobibór.
== Vornichtungslajer ==
Sobibór wood dörch dat do em [[Zweiter Weltkrieg|Zweide Weltkresch]] van d [[Bundesrepublik Deutschland|Dütsch]] jebouwde [[Vernichtungslager Sobibór|Vornichtungslajer Sobibór]] bekannd. Do storve ca. 250.000 [[Judentum|Jüdde]].
== Naturschotzjebiit ==
Em Süde va Sobibór litt dat Naturschotzjebiit [[Sobiborski Park Krajobrazowy]].
== Jätt z lääse ==
* [https://www.stat.gov.pl/broker/access/prefile/listPreFiles.jspa Ö paar Zaahle]
[[Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór]]
[[Saachjrupp:Dorp en Pole]]
8amr2g76ov0dpbg9rhhfca0p53crbso
Pali (Sprooch)
0
523747
1611143
1599338
2026-04-07T22:43:38Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611143
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
'''Pali''' es ön Sproch us Meddelindie, di ävver möjelicherwiiß ni jesproche wood. Mo nämmt a, dat Pali en Sproch wi öt Kerchelating es, dat mä vöör religiöse Denge jebrud weed. Pali had jruuße Ähnlichkeet met d Sproch [[Sankskrit]].
== Pali-Kanon ==
[[Datei:Tipitaka1.jpg|miniatur|100px|right|Önö Pali-Kanon]]
Als dr [[Buddhismus|Buddesmus]] entstäng, tauchde och d ischde Rede va [[Buddha]] op, di hä ävver en d Sproch [[Ardhamagadhi]] jehalde had. Sing Rede un Ansproche woode ävver mä wiirvorzalld un net opjeschrävve. Mä dr [[Pali-Kanon]], dä ä Pali jeschrävve es, vührd all di Rede op. Dä stammd us öt 1. Jahrhondöt v. Chr. Sälvs hüü wäde ä buddestische Klüster noch Schrefte ä Pali vorfasst, öm sö a anger Klüster z schecke, di di Landessproch net vorstönd.
== D Schreff ==
Pali lätt sich ä jedde Schreff bruche. Su passerd öt, dat mö em Weste Pali met d ä Europa übliche Bochstabe schriivd, dat Pali ä asiatische Länder met di landesübliche Schrefte jeschrävve weed.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.buddhanet.net/pdf_file/ele_pali.pdf Pali zm Liire]
[[Saachjrupp:Sprooch]]
hfepdhettarko14zzqv8f3nyskxsoh2
Hairspray
0
523755
1610978
1591504
2026-04-07T20:42:13Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610978
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Musical Dome Hairspray-Reklame (9255).jpg|miniatur|150px|right|Dr Musical Dom ä Köllö met Reklam vöör öt Musical Hairspray]]
'''Hairspray''' es ö [[Musical]], dat am [[12. August|12. Aujust]] [[Joohr 2002|2002]] z isch ä [[Seattle]], dann ä [[New York City|New York]] uropjevüührd wood. Dö Vörlach stammd us dä Film Hairspray va [[John Waters]].
== Woröm öt en dat Musical jeht ==
Dat deck [[Mädchen|Mäddche]] Tracy Turnblad läävd em Joohr 1962 ä [[Baltimore]] un drömd dovan, dat öt eemol em Fernsehe bei d Serisch ''Corny-Collins-Show'' danze darf. Als dat fluppd, vänge d [[Mensch|Lüüh]] Tracy ösu jott, dat sö zo ön bekannde Persun, önö Star, weed. Sö notzt dat Mäddche dozo, Schwazz un Wiss am Theatr nöder z brenge.
Em Joohr 2007 wood önö Film no dat Musical jedriihnt.
== Jätt z läse ==
* [https://www.hairspray.de/ Övver öt Musical Hairspray]
[[Saachjrupp:Musical]]
ns647dizavte7kpxs0l5b3drfznsd30
Burning Man
0
523791
1611157
1591209
2026-04-07T22:46:39Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611157
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Lightmatter burningman.jpg|thumb|Dr „''Vorbrannde Mann''“]]
'''Burning Man''', op [[RiS|Ripuaresch]] heechd dat ''Vorbrannde Mann,'' es ö Fess, dat jeddes Joohr en d [[Wüste]] va [[Nevada]] jeviird weed.
== Alljemeenes ==
Dat Fess vängd jeddes Joohr em [[September]] a un duurd 8 Daach. Am 6. Daach weed ön jruuße Strüühpopp, dr ''Burning Man,'' ä Brand jestoche. Dat joov dat Fess dr Naam. Wä dr Burning Man besöcke well, dä moss z Voss övv met öt Vahrrad övver öt Jelände jo. Usserdäm send ''Mutant Vehicles'', dat send Autos, di als Konstwerke ömjebouwd send, zojelosse. Mö moss em [[Auge|Oohr]] behalde, dat öt beij dr Burning Man doröm jeet, Spass un Vreud z ha. Öt es ö jruuß Fess.
== Jätt va vreuer ==
=== Burning Man ä San Francisco ===
Aajevange had dat em Joohr 1986, als Larry Harvey am Strand va San Francisco met 20 Persune ä Fess viirde. Hä soll Ärjer met d [[Liebe|Leevde]] jehad ha. Dat Fess wederholde hä jeddes Joohr, wobeij d Zaahl van di Mänsche, di dr Burning Man besoote, jrüüßer un jrüüßer wood. Als 1990 vorboone wood, di Strühpopp am Strand z verbrenne, entscheed Larry Harvey sich, em Joohr 1991 dr Burning Man en d Wüste va Nevada z viire. Un su bleed dat.
=== Burning Man en d Wüste ===
Us dat kleen Treffe va 20 [[Mensch|Mänsch]]e ä San Francisco wood ö jruuß Fess, dat en d leitzde Joohre va mi als 47.000 Lüüh besood wood. Di Strühpopp es net mi dat kleen Pöppche, dat 1986 am Strand stäng. Sö es 12 Meter huch.
<gallery>
Beld:BlackRockRangerTekSage.jpg|Deelnämmer
Beld:At the Burning man.jpg|Deelnämmerin “[[Ovve ohne]]” un Deelnämmer em Kostümm
Beld:Burning Man 2007 - 155 (1354079282).jpg|Deelnämmer em Zelt
</gallery>
Va 1995 a had jedde Burning Man ö Motto. Öm di Platsch jeddes Joohr wärm nötze z könne, achte d Lüüh dorop, dat no öt Fess jott opjerümmt weed un kenne Apvall öröm litt.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.burningman.com Dr vorbrannde Mann]
[[Saachjrupp:USA]]
gwm2uzgqcjj4o1stre8p9pi8a9ezb4t
Critical Tit
0
523827
1610968
1595827
2026-04-07T20:41:03Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610968
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Nude cycling females at Burning man 2009.jpg |250px|left|Dr Critical Tit en d Wüste va Nevada]]
'''Critical Tit,''' op [[RiS|Ripuaresch]] wööd mo van ön '''Ussreichend jruuße Zahl va Bröss''' spräche, es ön Voranstaltung, di jeedes Joohr zösamme met dr [[Burning Man]] aavjehalde weed. Hebeij vahre als Demonstratiun Hondede [[Frau|Vrau]]e [[Oben ohne|ovve ohne]] övv [[Nacktheit|nakß]] op Vahrräähr dörch d Wüste va [[Nevada]] un hand dobeij hörö Liiv bekläävd övv bemolt.
== Wöröm jeehd öt beij dr Critical Tit? ==
Singe Naam had dr ''Critical Tit'' no ön Voranstaltung, di sich ''Critical Mass'' nennd un em Joohr 1962 öt ischde Mol stattvong. Domet solld met Vahrräähr protestiird wäde. Zo önö bekanndjejovve Zittpunkt troffe sich suvöll [[Mensch|Mänsch]]e wi möjelich met öt Vahrrad a enn Stell un vohre va do us loß. Kütt ön bestämmde Zahl va Radvahrer zösamme, su läufd op d Strooß nüüß mi vöör d Autos. ön bestämmde Zahl, d “Critical Mass” es nüdich, öm alles z blockeere.
Met dr ''Critical Tit'' welle d Vraue dorop opmerksam mache, dat sö net d sälve Rääte wi d Männer hand. Sö dörfe en d [[United States|USA]] net ''Ovve ohne'' römloufe, jätt, dat vöör dr Mann en dat Land kenn Schwirichkeete doställd.
== Wi dr Critical Tit aavläuft ==
Beij dr ''Critical Tit'' mache mä Vraue met. Sö bemole hör [[Brust|Bröss]], su dat sö ussend wi [[Gänseblümchen|Jänseblömche]]r. Angere bemole hörö Liiv met Flamme un Kreis. Weer angere send va Kopp bes Voss ä Verkensrosa övv Selver bemolt. Dodörch dat sö zo önö Hoof opträne, weed di Vraue di Secherheed jejovve, di hön em normal Lääve vähld.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.salon.com/entertainment/feature/1999/09/08/burningman Övver dr Critical Tit]
[[Saachjrupp:USA]]
[[Saachjrupp:FKK]]
ebm3hkggk6j1lanem22xzxk7dix9q91
Gustav Wagner
0
523828
1611292
1591498
2026-04-08T00:13:50Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611292
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
'''Gustav Wagner''' (* [[18. Juli]] [[Joohr 1911|1911]] ä [[Wien]]; † [[3. Oktober]] [[Joohr 1980|1980]] ä [[São Paulo]] woch em [[Zweiter Weltkrieg|Zweide Weltkresch]] Oberscharvührer beij d [[Schutzstaffel|SS]] un dr ställvortränende Övichte van öt [[Vernichtungslager Sobibór|Vornichtungslajer Sobibór]].
== Si Lääve ==
Wagner wood em Joohr 1931 Metjlett van d [[NSDAP]], di zo di Zitt ä [[Österreich]] noch vorboone woch. Als sö häm erwichde, [[Hakenkreuz|Hakenkrütz]]e an d Wäng jemolt z ha, wood hä vorhaft un türmde no [[Dütschland]], öm net wiir bestroft wäde z könne. Zö iisch troon hä d [[SA]] beij, wäßelde dann ävver zo d SS. Ä [[Hartheim]] woch hä domet betraud, Behinderde onger d [[Aktiun T4]] ömzebränge.
== Aktiun Reinhardt ==
Em Määz 1942 wood hä no [[Sobibór]] vorsatze, wo hä dr Vize va [[Franz Stangl]], va September 1942 a zm zweide Mann no [[Franz Reichleitner]] jemaad wood. Gustav Wagner hod domet d zweidhükßde Positiun em Vornichtungslajer Sobibór. Hä bekleede vam 12. Februar 1943 a d Positiun van önö Oberscharvührer van d SS. Ä sing Positiun entscheed hä an d Ramp van öt Lajer, wä noch ö paar Daach lääve dorv un wä ö paar Stond spiir ömjebraad wood. Öm d 250.000 Mänsche had hä op si Jewesse.
== Wat Wagner d Jevangene aadäng ==
Ö paar Väll övver öt Vorhalde va Wagner woode va [[Eda Lichtman]], ön Övverläävende us Sobibor övvermeddelt:
* Sö beschriivd, dat Wagner Züsch wod, wi ö [[Kind|Kengk]] beij ön neu ajekomme [[Frau|Vrau]] jebore wood. Dat Kengk vong jraad a z käke, do joov hä önö [[Trawniki|Trawnikimann]] dä Opdrach, dat Kengk em Klo z vorsuffe un d Mamm z vorjase.
* Önö angere Jevangene, Szaul Sztark, hod di Opjaav, d [[Gans|Jäns]] van d SS z höhne. Nomme di net flott jenoch zo, su schloor Gustav Wagner Szaul met d Peitsch. Als eemol en Jans storv, wood hä met Peitscheschläch dörch öt Lajer jejaachd un duud jeschlaare.
* Als Wagner ö 13 jöhrisch Mäddche soch, dat äjeschloffe woch, watt vorboone woch, schloch hä dat Kengk zr Stroof 25 Mol met ön Peitsch.
* Als met önö Transpocht önö Mann met donkle Hutt, singe Naam woch Szaul Flajszhakier, akoom, zwong Wagner häm ö Läddche z sänge.
<poem>
“Vi lustig ist de unser lebn,
Man tut unz tsu essen gebn,
Vi lustig ist im grynen vald
Vo ich mich ofhalt…”
</poem>
Op [[RiS|Ripuaresch]] heechd dat:
<poem>
“Wi schünn es os Lääve,
He kriije mo z eiße,
Wi schünn es öt vöör mich hee en d schünne Bösch
Wo ich jraad ben.“
</poem>
Va dä Daach a, woode alle em Lajer jezwonge, dat Läddche z sänge.
* Beij önö angere Vörvall woohl Wagner dä Jevangene Szaul Flajszhakier zwenge, önö angere Mann, dä ö Stöckche Botter jeklaud hod, 25 Peitscheschläch z jävve. Szaul saad, dat hä net met ön Peitsch ömjoo kütt. Da hat Wagner z iisch Szaul un dann dä angere 25 Schläch vorpaaßd.
* Vöör dr Besöck va Heinrich Himmler, dä sich akikke wohl, wi dat Lajer werkde, bestald Wagner ön Jrupp va jong Mänsche. Nodämm hä Himmler un sing Delegatiun öt Lajerdeel I un II jezeechd hod, jänge sö z öt Lajer III. Do waade di jong Lüüh, moote sich usträcke un woode vöör di [[Oohr]]e va Himmler un Wagner vorjaßd. Dono vührde Wagner vöör, wi di Lische vorbrannd wode un watt mo met di Eisch däng.
== Wagner un Himmler ==
[[Heinrich Himmler]] zeechnede Wagner vöör si Werk en öt Lajer va Sobibór us un nannd häm enne van d beitzde Männer beij d [[Aktion Reinhard|Aktiun Reinhard]]. Wagner woch dovör bekannd, dat hä d [[Judentum|Jüdde]] quälde, wo öt mä möjelich woch. Singe Spetznaam em Lajer woch „Dr Metzjer“ un „Dr lachende Dudesengel“. Angere sproche van dr „Wolf“. Öt wood vorzalld, dat Wagner ni z Meddach eiße wööd, wenn hä net vorhen önö Mänsch ömjebraad hod.
No dr [[Aufstand von Sobibór|Opstand va Sobibór]] mood hä dat Lajer schlösse un maade si Wärk ä [[Italien|Italije]] en d [[Sonderabteilung Einsatz R]] wiir.
== No dr Kresch ==
No dr Zweide Weltkresch vorstoch hä sich onger valsche Naam ä Graz, bevöör dr [[Vatikan]] häm holp, övver [[Syrien|Syrie]] no [[Brasilien|Brasilie]] z komme, wo häm am 12. April 1950 erlaubt wood, op Dauer onger dr Naam ''Günther Mendel'' em Land z bliive.
[[Simon Wiesenthal]] fluppde öt, häm vassnemme z losse. [[Stanislaw Szmajzner]], enne van mä 47 Övverläävende us öt Lajer Sobibór, identifizeerde häm. Völl Länder vorsoote, Gustav Wagner usslävvere z losse, watt Brasilie ävver net zoleet.
Am 3. Oktober 1980 braad hä sich öm. Jrönd send net bekannd. Secher es mä, wi hä dr Radiosender [[BBC]] verzalld had, dat hä ni ö schlääd Jewesse jehad had. Hä höd mä si Wärk jedooh un no Viirovvend net dorövver nojedaahd.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.zchor.org/testimonies/lichtman.htm Miriam Novitch: Sobibor - Camp of Death and Revolt: The Testimony of Eda Lichtman Övver öt Lääve ä Sobibór un öt Vorhalde va Gustav Wagner]
{{DEFAULTSORT:Wagner, Gustav}}
[[Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór]]
[[Saachjrupp:Holocaus]]
[[Saachjrupp:Mann]]
hqpany42vc9065scrlhbfez2s0le1o8
Ahrenshoop
0
523839
1611089
1601635
2026-04-07T22:11:31Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611089
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[File:Steilküste bei Ahrenshoop.jpg|thumb|left|Ahrenshoop]]
[[Beld:Schifferkirche Ahrenshoop Front.jpg|miniatur|left|D Schifferkerch va Ahrenshoop]]
'''Ahrenshoop''' es ön [[Gemeinde|Jemeende]] em Kreis [[Nordvorpommern]] ä [[Mecklenburg-Vorpommern]] un litt op d Halvinsel [[Fischland-Darß-Zingst]]. Van di drei Deeler, us di Ahrenshoop besteehd, jehüüd Ahrenshoop sälvs zo Vorpommeren, Althagen un Niehagen, di anger zwei Jemeendedeeler, dojäje zo [[Mecklenburg]].
== Jätt va vreuer ==
Öt jäng em Joohr 1390 looß, als [[Bogislaw VI.]] sich entschloss, Ahrenshoop, dat damols noch Arneshop hosch, zo ön Handelsstadt us z bouwe. Dozo wood ön Burch jebouwd. Dat Janze held ävver net lang, denn 1395 wood Ahrenshoop dörch Soldate kapott jemaad.
Dat Ahrenshoop, dat mo hüü kennd, entstäng 1760 dörch Seevahrer. Am Äng vam 19. Jahrhondöt wood doruss ö Seebad, dat völl Könstlere atrock.
Ä Ahrenshoop entstäng d ischde Möjelichkeet vöör Bürjer us d [[Deutsche Demokratische Republik|DDR]], [[Freikörperkultur|FKK]] z bedriive.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.ostseebad-ahrenshoop.de/ D Siij va Ahrenshoop]
{{commonscat}}
[[Saachjrupp:Mecklenburg-Vorpommern]]
[[Saachjrupp:FKK]]
3n3fhj8xxdhl7v57nvm1azcu6ipx2i9
Putativnutstand
0
523853
1610979
1592343
2026-04-07T20:42:16Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610979
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
'''Putativnutstand''' es önö Bejreff us öt [[Justiz|Stroofräät]].
Beij dr Putativnutstand jlöövd ön Persun, önger Nuut jätt do z mösse, watt ä Werklichkeet ävver janet ösu es.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.reference-global.com/doi/abs/10.1515/zstw.1932.52.1.48 Övver dr Putativnutstand]
[[Saachjrupp:Räät]]
r1wgnjvh96ookfftmd4fmrmk1e29qjx
Ovve ohne
0
523855
1611071
1592269
2026-04-07T22:06:16Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611071
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Woman topless in forest.jpg|miniatur|200px|Ovve ohne]]
Dä Usdrock '''Ovve ohne''' övv „'''Bross öruss'''“ beschriivd, wi ön [[Frau|Vrau]] övv önö [[Mann]] ohne Bekleedungsovverdeel met d [[Brust|Bröss]] öruss öröm leufd. ''Ovve ohne'' steehd em Jäjesatz zo d [[Freikörperkultur|FKK]], beij dör dr janze Liiv onbekleed, d Persun [[Nacktheit|nakß]] es.
== Va vreuer ==
Kikkd mo sich anger Zitte a, su sitt mo, dat beij d [[Minoer]] d Vraue met d Bross öruss öröm leefe. Dat sälve joov öt och ön Zitt lang no d [[Französische Revolution|Französische Revolutiun]] suwi em 17. Jahrhondöt ä [[Großbritannien|Ängland]]. Di Zitt es ävver vorbeij. Hüü z dachs jitt öt ''ovve ohne'' em normal Lääve mä beij d Bademode. He made dr [[United States|Amerikaner]] [[Rudi Gernreich]] em Joohr 1964 dr Aavang. Hä entworp ö Badekleed, dat ovve ''ohne woch'' un op dr [[Bikini]] opbouwde. Als sing Entwörp opjevüührd wode, ongerbroche d Polisse dat ävver no ö paar Minütte.
Ä [[Europa]] soch dat angisch us. Do stürde öt bo kenne mi, wenn ön Vrau mä met ö Bötzje bekleed, am Strand litt. [[Frankreich]] un d Insel [[Ibiza]] made he dr Aavang.
== Ovve ohne em 20. un 21. Jahrhondöt ==
''Ovve ohne'' könne sich d Vraue seijd d 1980er Joohre an völl Stränd un Schwemmbäckens bewäje, ohne dat sö Ärjer kriije. Ön vaste Rejel jitt öt ävver net, wobeij d Vraue als Jrönd vöör hör Vorhalde ajevve, dat sö an dr janze Liiv brung wäde welle.
Ä anger Länder sitt dat ävver angisch us. Su es ''ovve ohne'' ä Amerika un en völl arabische Staate vorbone.
== Ovve ohne als politisch Meddel ==
[[Beld:Volleyball N&B.jpg|miniatur|200px|left|Ovve ohne beij önö Mann em Spocht]]
Dat Meddel ''ovve ohne'' weed aav un zo als Meddel Opseeh z erreeje jenotzd. Domet solle politische Wönsch ongerstötzd un dörchjesatze wäde. Beij d Studenteproteste en d 70er Joohre wood ''Ovve ohne'' döck äjesatze.
== Ovve ohne Bewejunge ==
Ä völl Länder es ''ovve ohne'' net akzepteerd un beij Strof vorboone. Zo di Länder zälle d USA. Dat jliche Rääht vöör Männer un Vraue weed van d Bewejung [[topless equality]] vortroone, kann ävver koom dörchjesatze wäde. Ön Ussnahm es dr Bundesstaat [[New York (Bundesstatt)|New York]], wo ö Jericht entscheede had, dat jedde Vrau övverall ''ovve ohne'' römloufe darf.
[[Bara Bröst]] es ön Bewejung us [[Schweden|Schwede]], di vörsöckt, dat Räät vöör Vraue dörch z setze, ''ovve ohne'' ä Schwemmbäder schwemme z dörfe.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.gotopless.org/ Övver ovve ohne]
* [http://www.nbcchicago.com/around-town/events/Bare-in-Mind.html Dat Räät ovve ohne se z dörfe]
{{Commons|Toplessness|Ovve ohne}}
[[Saachjrupp:FKK]]
5cmbqvlgpdi5hwrmi9m0jy0xq5cwyqp
Marianne Faithfull
0
523862
1611150
1606672
2026-04-07T22:46:12Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611150
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Marianne Faithfull, Women's World Awards 2009 b.jpg|miniature|200px|left|Marianne Faithfull em Joohr 2009) ä [[Wien]]]]
'''Marianne Evelyn Gabriel Faithfull''' (* [[29. Dezember]] [[Joohr 1946|1946]] ä [[Hampstead]], [[London]]) es ön Sängerin un Schauspellerin us [[Großbritanien|Ängland]].
== Hör Lääve ==
En d 60er Joohre wood Marianna Faithfull ä Europa un en d [[United States|USA]] bekannd. En d Klatschziidunge wood sö dörch hör Küddelche met ''{{lang|en|[[Mike Jagger]]}}'' rondjetraschd. Als dat z Broch jäng, hong Marianne an d Nold, watt sö witt zöröckworp.
1979 vorsood sö neu aazövange, watt bedüüde, dat kenn Droje mi jenomme wode. Dat fluppde ävver iich em Joohr 1985. Usserdäm vorsood sö sich net mä als [[Sängerin]], sö woohl sich och als [[Schauspieler|Schaupellerin]] önö Naam mache. Läddcher wi „}}''[[The Ballad of Lucy Jordan]]“ un „''{{lang|en|Strange Weather}}''“ made sö op d janze Welt bekannd.
Em Joohr 2004 wäßelnde ''{{lang|en|Marianne Faithfull}}'' hörö Wonnsetz un trock va [[Dublin]], wo sö bes zo di Zitt jeläävd hod, no [[Paris]].
Als sö em September 2006 a [[Krebs (Krankheit)|Krebs]] an d [[Brust|Bross]] erkrankde, vong ön schwoch Zitt vöör hör a. Ävver Marianne schaffde dat un es hüü z Dachs jesond.
== Weblinks ==
* [https://www.mariannefaithfull.org.uk/ Hör Siij]
{{Commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Faithfull, Marianne}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Schauspeller]]
[[Saachjrupp:Sänger]]
i9ptrpe6s30xfqy443phvwrv62urcfn
Franz Wolf
0
523872
1611170
1591438
2026-04-07T22:51:30Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611170
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
'''Franz Wolf''' (* [[9. April]] [[Joohr 1907|1907]] ä [[Krummau]], [[Böhmen|Böhmen]]; † net bekannd) woch önö Scharvührer bei d [[Bundesrepublik Deutschland|dütsche]] [[Schutzstaffel|SS]]. Opjrond va Vorbräche em [[Vernichtungslager Sobibór|Vornichtungslajer Sobibór]], vöör di hä vorantwortlich jemaad wood, wood hä em [[Sobibór-Prozess] zo 8 Joohr Jevängnis vorurdeeld.
== Si Lääve ==
Wolf hod dr Berof [[Förster|Vöchter]] jeliird, vong ävver ke Werk und vordeende bes 1939 si ischde Jeld em Lade van önö Fotojraf. 1936 troon hä d Sudetendütsche Partei beij. Als öt [[Sudetenland|Sudeteland]] an öt [[Deutsches Reich|Dütsche Reich]] veehl, wood hä zo d [[Wehrmacht]] äjetrocke un kämpfde ä [[Polen|Poole]] un an d [[Westfront]].
Em Januar 1940 wood Wolf no [[Berlin]] jeroffe un mood kott dono ä [[Hadamar]] kranke [[Mensch|Mänsch]]e vöör d Vorjasung fotojrafeere, ö Werk, däm hä bes zm [[Frühling|Vröschjoohr]] 1943 nojäng. Si Werk ändernde sisch em Määz 1943, als hä övver Lublin no [[Sobibór]] koom, wo dö Dütsche ö [[Vernichtungslager|Vornichtungslajer]] opjebouwd hodde. Em Vornichtungslajer Sobibór bestäng sing Opjaav doren, dovör z sorje, dat di Kleer, di di [[Judentum|Jüdde]] vöör d Jaßkammer aavjelaad hodde, opjesammeld un no Jeld dörchsood wode.
Va Wolf wood övverlävverd, dat hä sisch övver di Persune, di ö paar Minütte spiidr sterve wöde, löstich jemaad had. Önö Sproch, däm hä döck brudde, woch: „Flott, flott, leev [[Frau|Vrau]]e, Werk maad öt Lääve söss.“
Dat Wolf beij öt Böschkommando jewerkd had, es jeseschert, övv hä beij öt Erschösse va Mänsche metjemaad had övv mä zöjekekke had, kann net bewesse wäde. Secher es ävver, dat hä met d Peitsch döck [[Mensch|Lüüh]] jeschlaare had.
Als no dr [[Aufstand von Sobibór|Opstand va Sobibór]] öt Lajer opjelößd wood, vorsatz mo häm no Italije, wo hä beij öt [[Sonderabteilung Einsatz R]], önö Äsatz zo d Vornichtung va Jüdde benotzd wood un jäje Partisane kämpfe mood.
Am Äng vam [[Zweiter Weltkrieg|Zweide Weltkresch]] maade Wolf sisch us dr Stöpp un vorstoch sisch ä [[Österreich]], wo hä ävver van Soldate us d [[United States|USA]] jevonge un en ö Lajer no [[Weiden]] jebraad wood. Als hä entlosse wood, werkde Wolf bes zm Mai 1946 als Fotojraf vöör d US-Armee.
1960 wood hä ä [[Eppenheim]] vassjenomme un em Sobibór-Prozess aajeklachd un vöör schöldich jesproche, winnichstens 39.000 Mänsche ömjebraad z ha. 8 Joohr mood hä aavsetze.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.betemunah.org/blatt/TheMurderers.htm Övver d Persune em Sobibór Prozess]
{{DEFAULTSORT:Wolf, Franz}}
[[Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór]]
[[Saachjrupp:Holocaus]]
[[Saachjrupp:Mann]]
isml76rvaotw9xdf0j5dbeanj33bst9
Wiwa
0
523877
1611205
1571802
2026-04-07T23:29:33Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611205
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
'''Wiwa''' es ön Musikjrupp us [[Schweden|Schwede]]. Sö besteehd us ''Pernilla Wallette'' un ''Michael Winton''.
== Wo dr Naam Wiwa herkütt ==
Dr Naam Wiwa es d Kombinatiun us d leitzde beede Bochstabe van d Familiename va Michael Winton (=Wi) un Pernilla Wallette (=Wa).
== Jätt övver d Metjledder ==
Pernilla Wallette un Michael Winton lääve em Süde va Schwede, onjeväär 2 Kilometer va [[Vaxja]] vott un dat bedüüd medde em Bösch. Bevöör sö d Läddcher onger dr Naam Wiwa örussjoove, spellte sö als Flashback.
== Övver d Musik un Videos va Wiwa ==
Wiwa had völl van hör Läddcher op [[youtube]] huchjelaahne. Dodörch wode Pernilla Wallette un Michael Winton bekannd. Su jehüd "Ballad of Lucy Jordon" zo d bekanndste Musikstöcker, di Wiwa z beene had.
Öt Huchlaahne va Videos broch di zwei ävver bo at öns öt Jeneck. Dat Läddche „A beautful lovesong“, watt op [[RiS|Ripuaresch]] met "Ö schünn Läddche van d [[Liebe|Leevde]]" övversatze weed, sold beij ö Musikfess ä Schwede vörjestalld wäde. Dobeij koom öruss, dat sö "A beautifuf lovesong" at als Video en öt Netz jestalld hodde, watt vorboone woch, su dat sö dat jemeld Läddche zoröckträcke moote.
Pernilla sitt mo en ö paar Videos [[Nacktheit|nakß]]. Dat es ävver ösu jott dojestalld, dat va Konst jesproche weed.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.wiwa.se Övver Wiwa]
* [http://www.youtube.com/user/SwedenWiwa Dr Youtube-Kanal va Wiwa]
[[Saachjrupp:Musiker]]
60ht5mp8n7xvpamcktjqkg5mnmhnk0x
Copernicium
0
523879
1610972
1601587
2026-04-07T20:41:32Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610972
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Cn-TableImage.svg|miniatur|300px|left|Copernicium]]
'''Copernicium''' es ö [[Periodensystem|chemisches Element]]. Öt drätt dat Zeeche ''Cn'' un had d Ordnungszaahl 112. Domet jehüüd öt zo d [[Transactinoide]]. Am 10. Juni 2009 wood dat bekannd jejovve. Singe vreuere Naam ''Ununbium'' es domet hänvällich. Bes zm Juli 2010 es Copernicium öt schwödzte anerkannd Element.
== Wi öt jemaad weed ==
Dat Element Copernicium wood am [[9. Februar]] [[Joohr 1996|1996]] ä Darmstadt dörch öt Beschösse va (<sup>70</sup>Zn) met <sup>208</sup>Pb jewonne. Watt vöör ön Reaktiun dobeij aavleef, weed he jezeechd:
: <math>\,^{70}_{30}\mathrm{Zn} + \,^{208}_{\ 82}\mathrm{Pb} \to \,^{278}_{112}\mathrm{Cn} ^{*} \to \,^{277}_{112}\mathrm{Cn} + \,^{1}_{0}\mathrm{n}</math>
Öt jitt ävver och noch anger Möjelichkeete, Copernicium her z stelle.
== Watt mo övver Copernicium weeß ==
Öt es schwoch, jätt övver Copernicium z saare, da mo mä 2 [[Atom]]e dovan jemaad had. Doruss erjoov sich ävver, dat öt sich wi [[Quecksilber|Queckselver]] vorhäld, wobeij di 2 Atome dörch Beschoss va [[Plutonium]] met [[Calcium]] entstange send un ön Halvwertszitt va 4 Sekonde hodde.
== Jätt z lääse ==
* [https://idw-online.de/pages/de/news161938 Övver öt Element 112]
* [https://www.nndc.bnl.gov/chart Nuklidkaat em Internet]
[[Saachjrupp:Schimie]]
[[Saachjrupp:Metall]]
jqm9rbkvk6v77k7fjok9nhusapx1m1k
Thermenmuseum
0
523889
1611119
1603376
2026-04-07T22:36:52Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611119
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:thermenmuseum_heerlen.jpg|miniatur|220px|left|Thermenmuseum ä Heerlen]]
Öt '''Thermenmuseum''' ä [[Heerlen]] es ö Museum, dat em [[Joohr 1977]] opjemaad wood un öm ö usjejraave römisch Badehuuß öröm jebouwd wood.
== Jätt va vreuer ==
[[Beld:WLANL - hsanneke - Flesjes voor badolie 1.jpg|miniatur|150px|right|Vläschjer met Badeöl]]
Am 18. Juni 1940 bleev önö [[Landwirt|Buur]], dä ö Veld do hod, wo hüü d Medde va Heerlen es, met singe [[Pflug|Ploch]] ä jätt hange. Öt stald sich öruss, dat dat Reste van ö römisch Badehuuß wore un zo d Siedlung [[Coriovallum]] jehood. Als mo sich dat jenauer akekk un a z buddele vong, stoss mo op d jrützde Ussjrabungsvelder va [[Niederlande|Holland]]. Damols had mo dat mä opjeschrevve un di Ussjravung sälvs met Dreck zojeworpe. Em Joohr 1975 wood alles wärm ussjejrave un ö [[Museum]] doröm jebouwd. Dat maade 1977 öt ischde Mol op. He wäde ävver net mä di Ussjravungsstöcker van öt Badehuuß jezeechd, mo vängd och anger Denger, di di Römer en d Jäjend övverich jelosse hand.
Öt välld net schwoch, sich vörzestelle, wi dat Badehuuß vreuer ussjeseeh had. Öt woch ö ömmuurd Stöck Land met ö Badehuuß, dat Mosse ca. 50 * 50 Meter hod. Dörch ön Säulejalleri koom mo en ö Ömtreckzemmer, ö zweid Zemmer, zwei [[Dampbad|Dampbäder]], ö [[Massage|Massaje]]zemmer un ö Wärmwasserbad. Usse woch noch ö Bad an d vresche Loff. usserdäm joov öt do och ö [[Klo]].
Dat Badehuuß wood em 2. Jahrhondöt no Christi Jeburt jebouwd un wood bes zm viirde Jahrhondöt jenotzt.
==Jätt z läse ==
[https://www.thermenmuseum.nl Websiij van öt museum]<br>
[[Saachjrupp:Holland]]
[[Saachjrupp:Musejum]]
l0cnh49kjj98nu5t8exwbjwbfrjlnbw
Oecher Penn
0
524248
1611183
1592246
2026-04-07T23:21:06Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611183
wikitext
text/x-wiki
{{Lemma_Oche}}
{{Atikel_op|Öcher Platt}}
[[Beld:AC Öcher Penn.JPG|miniatur|left|''Pinn-Zeldaat'']]
De '''Oecher Penn''' of eefach '''Penn''' sinn de Stadtzaldaate vun [[Aachen|Oche]] - so wi en [[Köln|Kölle]] de [[Funke]].
De Oecher Penn wood [[Joohr 1857|1857]] opjestellt (doröm weed et ou esuh alltmodisch med "oe" jeschrieve). Se hätt jrad 450 Mann unger Waffe. Et Houpkwartier eßß en deä [[Marschierpooetz]]. Dä Kommandant eßß Hauptmann Jürgen Brammertz, ''Jürgen va Marschierpooetz''.
Penn hejß se ned wejl se penne doot sonden weijl fröher de ääschte Stadtzeldaate nevve dä Aarbejt kleij Pinnsche jeschnitz unn verkouf hänn för mieh Jeld ze krijje. Da hätt mer se Pinn-Zeldaate jenannt.
== Weblink ==
* [https://www.oecherpenn.de/ Oecherpenn]
[[Saachjrupp:Fastelovend]]
[[Saachjrupp:Oche]]
tidz54d448xy3pcgextqofjafcvnesv
Denisova-Mensch
0
524299
1611280
1597252
2026-04-08T00:08:39Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611280
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Turist den-peschera.jpg|miniatur|left|Höhl en dör dr Denisova-Mensch vonge wood]]
Dr '''Denisova-Mensch''' woch ön Zoot [[Mensch|Mänsch]], di zo d Jattung [[Homo]] jezalld weed, ävver hüü z dachs net mi läävd. Sö es vöör onjeväär 48.000 bes 30.000 Joohr usjestorve. Van dr Denisova-Mensch woode mä zwei Stöckcher vonge, ee stammd van önö [[Finger|Vengerknouch]] un dat angere woch önö Backezaahn. Beede hand Wesseschafftler en d Joohre 2000 un 2008 en ön Hööhl ä [[Sibirien|Sibirie]] vonge.
== Jätt övver dat, watt vonge wood ==
Wesseschafftler us [[Russland]] hodde dä Knouch und ä Zaahn vonge, ävver öt fluppde isch ön Wesseschafftlerjrupp van öt Max-Plank-Institut us [[Leipzig]], öt Ärvjott van dr Vängerknouch op zö schlösse. Watt sö örussvonge, had d Wält lustere losse. Dr Denisova-Mensch es ön bes dohen onbekannde Jattung va Mensche, di mä witt met dr Neanderthaler vorwandt es.
Mo nämmt a, dat sisch dr Denisova-Mensch van dr [[Homo erectus]] jetrennt had, als däm sing Lenisch sisch van dr Homo heidelbergensis un dr [[Neanderthaler]] opdeelde.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.spiegel.de/wissenschaft/mensch/0,1518,736227,00.html Övver dr Denisova-Mensch]
* [http://www.focus.de/wissen/wissenschaft/archaeologie/archaeologie-weder-neandertaler-noch-mensch_aid_584204.html Noch kenne Mensch]
[[Saachjrupp:Historie]]
etpa98sgxcon2cg4jx4e2hso6pg2lh1
Michael Rensing
0
524342
1611263
1592138
2026-04-08T00:01:38Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611263
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Michael Rensing goalkeeper FC Bayern Munich.jpg|miniatur|left|Michael Rensing]]
'''Michael Rensing''' (* [[14. Mai]] [[Joohr 1984|1984]] ä [[Lingen (Ems)|Lingen]]) es önö [[Bundesrepublik Deutschland|dütsche]] Torwachd un spelld em Joohr 2011 bei dr [[1. FC Köln]].
== Övver sing Vossballspelle ==
Rensing spellde en d Jurendmannschaff van dr [[TuS Lingen]]. Em Joohr 2000 wäßelnde hä no dr [[FC Bayern München]]. Tösche 2002 un 2003 vong mo häm als Torwachd van d Rejionallijamannschaff. Si ischde Spell hod hä do am 8. Mai 2002. Zösamme braad hä öt op 111 Äsätz als Rejionallijatorwachd.
Van öt Joohr 2003 a spellde Rensing bei d Profis van dr FC Bayern München, wobeij hä jeläjentlich Oliver Kahn ersatze had. Nodäm dä ävver janz opjehood had, wood Rensing dr Stammtorwachd van dr Vorein. Em Mai 2010 wood bekannd, dat singe Vordrach net mi vorlängerd wood un su mood hä sisch jätt angisch söcke. Em Dezember 2010 ongerzeechnede hä önö Vordrach bei dr 1. FC Köln.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.fussballdaten.de/spieler/rensingmichael/ Michael Rensing op Fussballdaten.de]
{{DEFAULTSORT:Rensing Michael}}
[[Saachjrupp:Berof (Sport)]]
[[Saachjrupp:Mann]]
kyijtjc279m4335i1w37j4iqt3qcsqj
Ruth Bancroft Jaade
0
524379
1611252
1592410
2026-04-08T00:00:37Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611252
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
Dr '''Ruth Bancroft Jaade''' es ö onjeväär 10.000 m² jruuß Stöck Land ä [[Walnut Creek]] em US-Bundesstaat Kalifornie. Öt es dodörch bekannd, dat do mi als 2.000 [[Kaktus|Kaktöse]], [[Fettpflanze|Vettplanz]]e un Kröppelstrüch waaße, di us [[Afrika]], [[Australien|Australie]], [[Nordamerika|Nord-]], [[Mittelamerika|Meddel-]] un [[Südamerika]] no do braad woode send.
==Jätt va vreuer ==
Met dä Jaade vong öt em Joohr 1950 a, als dö ischde prevat jesammelde Planze aajebouwd woode, di [[Ruth Bancroft]] planze leed. Öt es bekannd, dat dr ischde Kaktös önö [[Aeonium]] woch, däm sö do en d Ääd jestoppd hand.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.ruthbancroftgarden.org/ Di Siij van dr Ruth Bancroft Garden]
[[Saachjrupp:Jaade]]
[[Saachjrupp:USA]]
jb7xffysgmuq5fk5bc094z3793bf9fe
Francisco de Goya
0
524517
1611005
1608127
2026-04-07T20:49:07Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611005
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Self-portrait_at_69_Years_by_Francisco_de_Goya.jpg|miniatur|left|Sälvsbeldnes va Francisco Goya em Joohr 1815]]
'''Francisco de Goya''' (* [[30. März|30. Määz]] [[Joohr 1746|1746]] ä [[Fuendetodos]], [[Aragonien|Aragón]], [[Spanien|Spanie]]; † [[16. April|16. Aprel]] [[Joohr 1828|1828]] ä [[Bordeaux]]) hosch met richtije Naam ''Francisco José de Goya y Lucientes''. Hä woch önö van d bekanndste [[Maler|Möler]] un [[Grafiker|Jrafiker]] us Spanie va sing Zitt.
== Si Lääve ==
Francisco de Goya woch öt viirde [[Kind|Kengk]] va ''José de Goya'' un ''Gracia Lucientes y Salvador''. Öt Jeschäff va José leef schläät un Francisco de Goya solld ö anger Handwärk liire. Doher jäng hä em Alder va 24 Joohr beij dr [[Barock]]möler José Luzán en d Liihr. Tösche 1775 un 1776 entweggelnde Goya Entwörp vöör ön Teppichfabrik ä [[Madrid]]. Seijd 1786 woch hä Möhler am Könnigshoff va [[Karl III. (Spanien)|Karl III. va Spanie]], spiir och onger [[Karl IV. (Spanien)||Karl IV.]]. Zo sing Wärke jehoote [[Freske]] en d [[Basilica del Pilar]] ävver och [[Altarbilder|Altarbelder]], Entwörp vöör [[Teppich]]e un [[Porträt|Belder va Persune]] jehoote dozo. Bekannd es öt Beld van d [[Familie|Famelisch]] va [[König|Könnig]] Karl IV.
[[Datei:Goya Maja ubrana2.jpg|thumb|Die unbekleidete Maja|''D bekleede Maja'', öm d Joohre 1800–03]]
[[Datei:La Maja desnuda por Goya.jpg|thumb|Beld D unbekleede Maja us öt Joohr 1800–03]]
1792 wood Goya schwoch krank, wood dozo vüührde, dat hä [[taub|doov op d Uuhre]] wood. Völl Lüüh spräche dova, dat Francisco zo di Zitt ö [[Verhältnis|Küddelche]] met d Herzojin va Alba jehad höd, ön [[Frau|Vrau]], di hä döck jemohld had. Jesechert es dat ävver net.
No 1790 ändernde Goya sing Aart z mohle. Sing Belder wore net mi mä vöör öt Könnigshuuß jedaaht, sö wore mi vöör öt Volk jemaad, Belder, di vöör Jeld van öt Volk z kriije wore. Belder wi di van d [[Unbekleidete Maja|onbekleede]] un d [[Unbekleidete Maja|bekleede Maja]] entstänge.
En d Politik ändernde sich ä Spanie jätt. D [[Bourbon]]e hodde wärm z saare. Dat bedüühde vöör Goya, dat hä wärm an dr Könnigshoff als Möler jäng. Dä Stritt öm d Macht sorchde ävver dovöör, dat känn Rau opkoom. Goya entscheed sich, op öt Land z trecke. Och do entstänge Belder, di onger dr Naame Schwazze Belder bekannd wode.
Goya woohle di, di ön anger politische Ästellung hodde, sälvs an dr Sack un hä woch jezwonge, Spanie z vorlosse un no [[Frankreich]] z reise. [[Bordeaus]] wood sing neu Heemöt. Belder van dr Stierkampf woore ee van d Motive, di hä döck wäählde.
Francisco Goya storv am 16. Aprel 1828 ä Bordeaux. Sing [[Leiche|Lisch]] wood no Spanie braad un 1919 en d [[Ermita de San Antonio de la Florida]] in Madrid beijjesatze.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.wga.hu/html/g/goya/index.html Web Gallery of Art]
{{Commonscat|Francisco de Goya y Lucientes|Francisco de Goya}}
{{DEFAULTSORT:Goya, Francisco de}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Möler]]
1gb7ydrxcminc08gcrbltnmv7y9xcoi
Brohlbaach
0
524587
1610998
1608953
2026-04-07T20:46:23Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610998
wikitext
text/x-wiki
De '''Brohlbaach''' is en ca. 20 km lange linke Zoflußß vom [[Rhing|Rhing]] in de [[Eifel|Ääfel]]. Er fleeßt dursh dat noh im benannte [[Brohltal]]. Er hät en owweirdischet Inzoochßjebeet vun 85,422 km² un en Hüheunnerschidd vun 456 m.
== Verloof ==
Entshpringe däät de '''Brohlbaach''' "in de Pütz" in de [[Gemeinde|Jemänd]] Hannebaach op en Hüh vun 510 m ü. NN. un fleeßt von doh an dursh die Jemände [[Wullscheid]], [[Holzwisse]], [[Niddedürmerish]], [[Owwezesse|Owwezeßße]], [[Niddezesse|Niddezeßße]], [[Weiler]] [[Burshbrohl]] un [[Brohl]]. Bei Brohl fleeßt er bei 52 m ü. NN. in de Rhing.
Wischtije Newweflöss sein unner anerre de vun [[Schäälepe]] kummende [[Perlebaach]], de [[Brenkebaach]] in Owwezesse, de [[Wirrbaach]] in Niddezeßße un de [[Jeläs]]ebaach.
==Jeschischt==
De '''Brohlbaach''' hät Pingßtsamsdaach im Joahr 1859 en jrußet Huhwaßße jehat, dat mehrere Mönschelewwe jekoß hät.
==Weblinks==
* [https://web.archive.org/web/20160408192212/http://www.kreis-ahrweiler.de/kvar/VT/hjb1991/hjb1991.27.htm Üwwe dat jruße Huhwaßße]
* [https://www.aw-wiki.de/index.php/Brohlbach AW-Wiki]
[[Saachjrupp:Floss]]
69ckne2g2nrxngn92gacbgogse20eh5
Baboo
0
524616
1611201
1601501
2026-04-07T23:29:05Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611201
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Flybaboo.jpg|miniatur|right|Vluchzeuch van d Flybaboo]]
'''Baboo''' es ön en d [[Schweiz]] aasässije [[Fluggesellschaft|Vluchjesellschaff]] met Setz ä [[Le Grand-Saconnex]].
== Jätt va vreuer ==
Nodäm d [[Swisss]] em [[Sommer]] 2003 d Vleujele jesträckt hod, vonge anger kleng Jesellschaffte neu a. Dozo jehood och d Baboo Airways, di mä met enn Dash 8 Q tösche [[Genf]] un [[Lugano]] dreimol dr Daach hin- un hervlooch. Di hodde sö ävver van d [[Cirrus Airlines]] jelinnt. Dat wood em Aprel 2004 angisch, als sö zo ön eeje Dash-8-315 koom. Dodörch woch öt möjelich, d Städt [[Venedig|Venedich]], [[St. Tropez]] un [[Prag]] en dr Vluchplan opzönämme. En Kooperatiun met [[Darwin Airline]] wood d Streck va Genf no Lugano bedrevve.
Baboo joov em November 2010 bekannd, dat d eeje Strecke va Darwin Airline övvernomme wäde. Da Naam Baboo bleed erhalde.<ref>[https://www.flybaboo.com/docs/Darwin_Baboo_Press_release.pdf D Medie övver öt Zösammewerke] (ä französisch)</ref>
== Ö paar Date övver Baboo ==
Baboo had 5 Vluchzeuje. Öt send zwei [[Bombardier Dash 8Q-400]] suwi drei [[Embraer E-Jets|Embraer 190]]. Opjrond van d Kooperatiun met Darwin Airlines wäde mä no di zwei Propellervluchzeuge jenotzt.
== Jätt z lääse ==
<references />
* [http://www.flybaboo.com/ D Siij van Baboo]
[[Saachjrupp:Vluchjesellschaff]]
[[Saachjrupp:Schwäjz]]
l6xgpwxbmqv0fbb8q8irkhfs7qve2hg
Darwin Airline
0
524619
1611316
1608769
2026-04-08T00:23:53Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611316
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Darwin_Airline_SB20_HB-IZH.jpg|miniatur|left|Saab 2000 van d Darwin Airline]]
'''Darwin Airline SA''' es ön [[Fluggesellschaft|Vluchjesellschaff]] us d [[Schweiz]]. Hörö Setz es dr [[Flughafen|Vluchhafe]] [[Lugano]].
== Jätt va vreuer ==
D Jesellschaff stammd us öt Joohr 2003, vorusachd dodörch, dat d Vluchjesellschaff [[Swiss]] Lugano us öt Streckenetz jestreche hod. Öt duurde ävver bes zm 28. Juli 2004, iih öt ischde Vluchzeuch van d Darwin Airline vam Boohm aavhoff.
== Date övver d Jesellschaff ==
Darwin Airline vlütt nationale un enternationale Vluchhäfe a. Öt send [[Flughafen Cagliari|Cagliari]], [[Flughafen Olbia|Olbia]], [[Flughafen Rom-Fiumicino|Rom]], [[Flughafen Bern|Bern]], [[Flughafen Genf|Genf]], [[Flughafen Lugano-Agno|Lugano]], [[Flughafen Zürich|Zürich]] un [[Flughafen London City|London]].
Em November 2010 wood metjedeeld, dat Darwin Airline d Jesellschaff [[Baboo]] övvernemmt, wobeij dä Naam va Baboo erhalde bliive weed.<ref>[https://web.archive.org/web/20101214114203/http://darwinairline.com/cmn/Comunicato_25_11_2011_IT.pdf Övver Darwin Airline en d Ziidung vam 25. November 2010] (italienisch)</ref>
Darwin Airline vlüd met 12 Vluchzeuje.<ref>[http://www.ch-aviation.ch/airlinepage.php?code1=DWT ch-aviation.ch – D Vluchzeuge van d Darwin Airline] </ref> Öt send alles [[Saab 2000]].
== Jätt z lääse ==
<references />
* [https://www.darwinairline.com/ D Siij va Darwin Airlines]
[[Saachjrupp:Vluchjesellschaff]]
[[Saachjrupp:Schwäjz]]
jr2a206xifdk9lv7ia5uv1m7z5fhsmh
Macharaviaya
0
525319
1610991
1592087
2026-04-07T20:45:44Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610991
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
'''Macharaviaya''' es ö [[Dorf|Dörp]] un [[Gemeinde|Jemeende]] en d [[Spanien|südspanische]] Provinz [[Málaga]].
Macharaviaya es Deel van d autonome Jemeenschaff va [[Andalusien|Andalusie]]. Öt litt onjeväär 27 Kilometer van d Provinzhauptstadt. 519 [[Mensch|Mänsche]] lääve do Wä ä Macharaviaya jeboore wood.
== Jätt z lääse ==
*[https://www.macharaviaya.es Websiij va Macharaviaya]
*[http://www.malagapueblos.com/macharaviaya Macharaviaya]
[[Saachjrupp:Dorp en Spanie]]
2kgbbqkf7jfenub4d4kesy57k6glwe2
Atajate
0
525320
1611101
1591100
2026-04-07T22:14:51Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611101
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Atajate.svg|miniatur|Wo mo Atajate op d Kaad vängd]]
'''Atajate''' es ön [[Dorf|kleen Dörp]] un [[Gemeinde|Jemeende]] en d [[Spanien|südspanische]] Provinz [[Málaga]].
Atajate es Deel van d autonome Jemeenschaff va [[Andalusien|Andalusie]]. Öt litt onjeväär 133 Kilometer van d Provinzhauptstadt. 127 [[Mensch|Mänsche]] lääve do Wä ä Atajate jeboore wood.
== Jätt z lääse ==
*[https://www.atajate.net Websiij va Atajate]
*[http://www.malagapueblos.com/atajate Atajate]
{{commonscat}}
[[Saachjrupp:Dorp en Spanie]]
3k71q6b9f7j5qsvltlavvsooki94f7m
Algarrobo
0
525325
1611276
1591042
2026-04-08T00:05:19Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611276
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
'''Algarrobo''' es ö [[Dorf|Dörp]] un [[Gemeinde|Jemeende]] en d [[Spanien|südspanische]] Provinz [[Málaga]].
Algarrobo es Deel van d autonome Jemeenschaff va [[Andalusien|Andalusie]]. Öt litt onjeväär 38 Kilometer van d Provinzhauptstadt. 6350 [[Mensch|Mänsche]] lääve do.
== Jätt z lääse ==
*[https://www.algarrobo.es Websiij va Algarrobo]
*[http://www.malagapueblos.com/algarrobo Algarrobo]
[[Saachjrupp:Dorp en Spanie]]
mm8v44vjicy8vbpw33g5hypiwssbslp
Concepción
0
525434
1611218
1600999
2026-04-07T23:35:38Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611218
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
'''Concepción''' es ön Stadt van em Joohr 2002 onjeväär 216061 [[Mensch|Bewonner]]. Öt litt em [[Himmelsrichtung|Süde]] va [[Chile]].
== Jeojrafie ==
* Wo iss dat jenau ? 36° 49' 41.5" S ; 73° 03' 04" W
* Wie huh lischt dat ? 12 m ü. NN
* Wie jrooß iss dat ? 222 km2
* Wi vill Lück wohne da ? 292 589 ([[2006]])
* Lück pro Quadraatkillemeter : 1 318 Lück pro km2
== Schülle ==
Concepción had met d [[Universidad de Concepción]] ön Universität met 25.000 Studente.
== Fooßball ==
En de Stadt Concepción jidd_et ene [[Fußballverein|Fooßballverein]], dä [[Club Deportes Concepción]], [[Club Deportes Fernandez Vial]] und [[Club Deportes Universidad de Concepción]].
== Gallerie ==
<gallery perrow=4>
Beld:Coat of arms of Concepcion, Chile.svg|Wappe va Concepción
Beld:Arco de Medicina UdeC.jpg
Beld:Moderno Edificio en Concepción.jpg
Beld:Desembocadura del Biobío.jpg
Beld:Ex Catedral de Concepción.jpg
Beld:Biobus01.jpg
Beld:Hotel El Araucano.JPG
Beld:Plaza de Armas Concepción.jpg
</gallery>
== Z lääse ==
* Ida Stevenson Weldon Vernon (1969) ''Pedro de Valdivia, Conquistador of Chile'', Greenwood Press
* John Milton Nickles, Marie Siegrist (1965) ''Bibliography and Index of Geology Exclusive of North America'', Geological Society of America, v.28
== Kick och ==
{{commons|Concepcion, Chile|Concepción}}
== Websiij ==
* [https://www.concepcion.cl/ D Websiij van d Stadt] {es}
{{DEFAULTSORT:Concepción}}
[[Saachjrupp:Stadt en Südamerika]]
pc7fq0p9h1lp0zvcupi1k6vwcx3bbou
Öcher Platt
0
525450
1611053
1606619
2026-04-07T21:54:43Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611053
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Öcher Platt}}
'''Öcher Platt''' weed jemullt in [[Aachen|Oche]]. Et hätt ene nidderrheijnische Singsang, äwwer et eßß en ripoarisch Sprooch. Holland eßß noh, dröm jitt et holländische Ußdröck em Öcher Platt.
Jätt besonderet eßß dä [[Nominativus absolutus]].
== Schrievwies ==
De Öcher Dialäkkspezijaliste schrieven et '''Öcher''', mer säät äwwer '''Öscher'''.
== Uus döm Böcherrejal of döm Böcherschaaf ==
* Dr. Karl Allgaier, Jutta Baumschulte, Meinolf Baumschulte, Richard Wolfgarten: ''{{lang|de|Aachener Dialekt - Wortschatz}}'', Öcher Platt - Hochdeutsch und Hochdeutsch - Öcher Platt. Öcher Platt e.V. Oche, 2000.
* Adolf Steins: ''{{lang|de|Grammatik des Aachener Dialekts. Herausgegeben von Klaus-Peter Lange. Rheinisches Archiv Band 141.}}'' Böhlau-Verlag, [[Köln|Kölle]], Weimar, Wien, 1998. ISBN 3-412-07698-8
* Prof. Dr. Will Herrmanns: ''{{lang|de|Aachener Sprachschatz. Wörterbuch der Aachener Mundart. Beiträge zur Kultur- und Wirtschaftsgeschichte Aachens und Seiner Umgebung, Band 1. Im Auftrag des Vereins „Öcher Platt“ für den Druck überarbeitet und herausgegeben von Dr. Rudolf Lantin.}}'' Verlag J. A. Mayer, 1970. ISBN 3-87519-011-4
== Süch och ==
* de [[Swadesh Lėßß]] för et Öcher Platt
* de [[Wenker Säz]] em Öcher Platt
* de [[:Saachjrupp:Sigk op Öcher Platt|Sigge op Öcher Platt]]
== Websigge ==
* [https://www.oecher-platt.de/ Oecher-platt.de]
[[Saachjrupp:Oche|Ocher Platt]]
[[Saachjrupp:Sprooch vum Rhing|Ocher Platt]]
o21xui2mjdimyr0rsmoy1xe44xjpim4
Kölsch (Sprooch)
0
525459
1611187
1610273
2026-04-07T23:22:58Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611187
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Kölsch}}
'''Kölsch''' (ussjesproche: [kœɫːɕ]), och '''Kölsch Platt''' ([kœɫːɕ pɫat]) ess en Variant vun de ripuarische Dialekte, die en [[Kölle]] un em Land dröm eröm jesproche, un noh Anzahl an Minsche, die et kalle, ess et Kölsche die jrößte Variant vum Ripuarische. Zesamme mem Mosellfränkische un mem Luxemburjische jehööt et Ripuarische un deshalv et Kölsche zom Mettelfränkische, dat sich en [[Düsseldorf]] vum Nidderfränkische avjrenz.
Ähnlichkeite jitt et selvsverständlich zwesche dem Kölsche un dem Deutsche, ävver och dem Franzüsische un Wallunische (vör allem phonetisch), dem Englische, dem Pälzische, un dem Holländische (vör allem in dä Kattejrie jrammatisch). Obwohl Kölsch vum Minsch zom Minsch e bessje ändere kann, dä et kallt, ess et mieh odder winnijer mööchlich ze sage, ov mer Kölsch kallt odder nit, weil et en de miehste Aspekte jenau bestemmp es.
== Wie et Kölsche entstande es ==
=== Am Aanfang wor et Latein ===
Ie dat Kölle jejründt un en Stadt wor, han de Minsche, wo dann Kölsche druss jewoode sin als ens de Schnüs jeschwadt.
De [[Römer]] han dann de Stadt jejründt, un eets en <span style="font-variant:small-caps">{{lang|la|oppidum ubiorum}}</span>, un dann en <span style="font-variant:small-caps">{{lang|la|Colonia}}</span> (Kollenie) met Aldaa druss jemaat. Domet kome e paar Wööt [[Latein]]isch en dä Kölsche ihr Sproch erin, die mer en [[Köln|Kölle]] bes hück bruche deit. Dä Dürpel (<span style="font-variant:small-caps">{{lang|la|durus postis}}</span>), de Muur (<span style="font-variant:small-caps">{{lang|la|murus}}</span>), de Pooz (<span style="font-variant:small-caps">{{lang|la|porta}}</span>), e ne Pohl (<span style="font-variant:small-caps">{{lang|la|palus}}</span>), de Pösje (<span style="font-variant:small-caps">{{lang|la|procuratiunculæ}}</span>), un de Trallije (<span style="font-variant:small-caps">{{lang|la|trichilæ}}</span>) sen e paare Beispillscher. Lutter Saache, die de jermanische [[Ubier]] zevür ja nit jekannt hann, ävver och dä Jux (<span style="font-variant:small-caps">{{lang|la|jokus}}</span>), de [[Ärger|Moleste]] (<span style="font-variant:small-caps">{{lang|la|molestia}}</span>), un dä [[WEin|Wing]] (<span style="font-variant:small-caps">{{lang|la|vinum}}</span>), die kannten se bestimp add, wann och de Jernmane em [[Himmelsrichtung|Norde]] vum Reich nit e su jään Wing drinke dääte.
=== Dann kome de Franke ===
Em fünfte Johrhundert noh Christus kome dann de [[Franken|Franke]] aan d'r Rhing, un drüvver. Dat wohr e ne Stamm vun de [[Germane|Jerrmane]], un die hann et et eetste Mohl vun zwei Mohl en aachzehnhondert Johr jeschaff, Kölle enzenämme, esu lang, wie Kölle noch en Stadtmuur hatt. Vun doh aan wood en Kölle ens Altfränkisch jeschwadt, un do hät sich bes hück nur winnisch draan jeändert. Ävver de Kölsche han ier Sproch fuffzehnhundert Johr lang immer e besje moderniseet, un uss alle häre Länder et ein ov andere opjenumme. Esu es allmählich dat Kölsch vun hückzedaachs druss jewoode.
== Kölsch hück ==
== Et Vatterunser op Kölsch ==
<div style="text-align:center; width=auto; clear:both" align="left" width="auto"><poem>
[[Vater unser|Vatterunser]]
Leeve Herrjott, hellich ess Dinge Name.
Vum Himmel us rejeers Do et janze Weltall
noh Dingem Welle.
Wie ne Vatter sorgs Do för de Minschheit,
die he op de Äd Di Rich erwaden deit.
Vill Nut es en der Welt, döm bedde mer:
maach doch, dat keine Minsch mieh muss
Hunger ligge.
Nemm vun uns alle Sündeschold,
domet och jederein ess jnädich de eije
Schöldner.
Helf Do uns, dat meer alle Versökunge
widderstonn,
un halt alles vun uns fähn, wat unsem
iwije Heil schade künnt.
Amen.<ref>övvernumme vun dä 139. Sigg us däm Booch vum [[Jean Jenniches]]: Foder för Laachduve, [[Greven Verlag]], [[Köln|Kölle]], [[2009 (Johr)|2009]]. ISBN 978-3-7743-0435-2</ref>
</poem>
</div>
== Luur och ens he ==
* de [[Swadesch Less]] vör et Kölsche
* de [[Wenker Sätz]] op Kölsch
* de [[:Saachjrupp:Sigg op Kölsch|Sigge op Kölsch]]
* [[Hochdeutsche Naame (un ier kölsche Översätzung)]]
* [[Rudkäppche op kölsch]]
== Quelle ==
<references />
== Böcher ==
* [[Adam Wrede|Wrede, Adam]]: ''{{lang|de|Neuer Kölnischer Sprachschatz}}''. 3 Bändt med 1168 Sigge. Greven Verlag, Kölle. 12. Auflach, 1999. ISBN 3-7743-0243-X
* Hoenig, Fritz: ''{{lang|de|Wörterbuch der Kölner Mundart. Nach der Erstausgabe von 1877}}''. J. P. Bachem, Kölle 1952
* Lützeler, Heinrich: ''{{lang|de|Philosophie des Kölner Humors}}'', Peters-Verlag, Hanau/Main 1954
* Heike, Georg: {{lang|de|''Zur Phonologie der Stadtkölner Mundart — (Deutsche Dialektgeographie Band 57)''}}, Marburg 1964
* Hirschberg, Martin & Hochhaus, Klaus: Kölsch för anzelore, Lütgen, [[Frechen]], 1990, ISBN 3-9802573-0-4
* Bhatt, Christa: ''{{lang|de|Kölsche Schreibregeln}}''. Bachem-Verlag, Kölle. 1. Auflach, 2002. ISBN 3-7616-1605-8.
* Tiling-Herrwegen, Alice: De kölsche Sproch, ''{{lang|de|Kurzgrammatik Kölsch-Deutsch''}}. Bachem-Verlag, Kölle. 1. Auflach, 2002. ISBN 3-7616-1604-X
* Resch, Helga & Bungter, Tobias: {{lang|de|''Sprachführer Kölsch (mit einer CD gesprochen von Tommy Engel)''.}} Verlag Kiepenheuer & Witsch, Kölle, 1. Auflach, 2004. ISBN 3-462-03557-6.<br />Resch, Helga & Bungter, Tobias: {{lang|de|''Sprachführer Kölsch 2 - für Fortgeschrittene (mit einer CD gesprochen von Tommy Engel)''.}} Verlag Kiepenheuer & Witsch, Kölle, 1. Auflach, 2005. ISBN 3-462-03591-6.
* Bhatt, Christa & Herrwegen, Alice: ''{{lang|de|Das Kölsche Wörterbuch}}''. Bachem-Verlag Kölle. 2. Auflach, 2005. ISBN 3-7616-1942-1
* Meyer, Stephan: ''{{lang|de|kleiner kölscher kosmos}}''. LUND-Verlagsgesellschaft mbH, Kölle, 1. Auflach 2005. ISBN 978-3-938486-01-6, ISBN 3-938486-01-5.
* ''{{lang|de|das kölsche liedbuch}}''. LUND-Verlagsgesellschaft mbH, Kölle, 4. Auflach 2006. ISBN 978-3-938486-00-9, ISBN 3-938486-00-7.
== Websigge ==
* [https://www.koelsch-akademie.de/ De Akademie för uns kölsche Sproch]
* [https://www.heimatverein-alt-koeln.de Heimatverein Alt Köln e.V.]
* [https://web.archive.org/web/20090409090548/http://dekoelsch.de/koelsch-uebersetzer.html Dütsch-Kölsch-Övversetzer]
* [http://www.omegawiki.org/Meta:Main_Page/ksh Omegawiki määd_e Wööterbooch fö Kölsch en alle Shprooche un retur]
* [http://www.magicvillage.de/~reinhard_kaaden/k-d.html hee jidd_et och e Kölsch_Wööterbooch]
[[Saachjrupp:Kölle]]
[[Saachjrupp:Kölsche Sprooch|!]]
[[Saachjrupp:Sprooch vum Rhing]]
khu5ekx6qm8832d0d59at2isywliqn6
Kölle
0
525562
1611321
1610748
2026-04-08T00:24:15Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611321
wikitext
text/x-wiki
{{Lemma Wrede}}
{{Atikkel_op|Kölsch|Ripoaresch Töhn}}
'''Kölle''' heeß bes [[Joohr 1919|1919]] och ''Cöln'', ''Cölln'', janz fröher ''Colonia'', unger de [[Römer]] ''[[CCAA]]'' affjekööz för ''<span style="font-variant:small-caps">{{lang|la|[[:la:Colonia Agrippina|Colonia Claudia Ara Agrippinensium]]}}</span>'', un op [[Hochdeutsch|deutsch]] sarre_se ''{{lang|de|Köln}}'', op Nederlands un Flämesch ''{{lang|nl|Keulen}}'', op Englesch un Franzüüsesch ''{{lang|fr|Cologne}}''.
Kölle es, op Bewonner un Jebeet betrocke, de veetjrüßte [[Stadt]] vun [[Deutschland]] un de jrüßte Stadt vun [[Noodrhing-Wäßßfaale]]. Em [[Meddelallder]] wooh Kölle noh Bewonner de jrüüßte Shtadd_en [[Europa]].
{{dronger}}
{| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;"
! [[Wappe]]
! [[Landkaat]]
|- style="background: #ffffff; text-align: center;"
| style="width: 145px;" | [[Datei:DEU Koeln COA.svg|120px|Dat Wappe vun Kölle]]
| style="width: 145px;" | [[Datei:NRW_Koeln.png|150px|Hee litt Kölle am [[Rhing]]!]]
|-
! colspan="2" | Basisdate
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]]: ||[[Noodrhing-Wäßßfaale]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Rejierungsbezirch]]: || [[Regierungsbezirk Köln|Köln]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Landschaffsverband]]: || [[Landschaftsverband Rheinland|Rhingland]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Landkreijs|Kreijs]]: || [[Kreijsfreije Stadt]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Wi jruuß es et? || 405,15 [[Quadratkilometer|km²]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Wi vell Lück wunne do? || 1.085.664<br />''<small>(31.12.2018)</small>''
<!--[http://www.ksta.de/lokal]''-->
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Lück pro Kwadraatkillometer: || {{formatnum:2434}} Min<small><small>sche/[[km²]] ''<small>(2006)</small>''
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Wi huh lischt et? || 37,5-118,04 [[Meter|m]] ü. [[Normalnull|NN]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Possleitzahl]]e: || [[50441]]–[[51149]] (''alt:'' [[5000]])
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Telefonvürwahl|Vüürwahle]]: || [[0221|0 221]]<br /> [[02203|0 22 03]] <small>(Poorz ohne Poll)</small><br /> [[02232|0 22 32]] <small>([[Meschenich]])</small><br /> [[02233|0 22 33]] <small>([[Rondorf]])</small><br /> [[02234|0 22 34]] <small>([[Lövenich]], [[Weiden]], [[Marsdorf]])</small><br /> [[02236|0 22 36]] <small>([[Godorf]], [[Hahnwald]], [[Immendorf]], Jewerbejebet [[Rodenkirchen]], [[Sürth]], [[Weiß]])</small>
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Laag || 50° 56' 33" N, 06° 57' 32" O
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Kfz-Kennzejche]]: || <tt>[[K]]</tt>
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Amplicher Gemeindeschlössel|Jemeindeschlössel]]: || 05 3 15 000
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[UN/LOCODE]]: || <tt>[[DE CGN]]</tt>
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Offiziell Websick: || [https://www.stadt-koeln.de/ www.stadt-koeln.de]
|-
! colspan="2" | Pollitik
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Overbürjermëijßter]]: || [[Henriette Reker]] (parteilos)
|-
! colspan="2" | Bevölkerung<br /> ''<small>(31. Dez 2004)</small>''
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Schulde (Ruude Zahle): || 2,51 Mrd. € <small>''([[2005]])''</small>
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Minsche ohne Ärbejt]]: || 13,3 % <small>''([[31. Mai]] [[2006]])''</small>
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Mijranteaandeel]]: || 17,2 %
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Alldersjroppe]]: || 0-18 Joohre: 15,8 %<br /> 18-65 Joohre: 67,5 %<br /> aff 65 Joohre: 16,7 %<br />
|}
Kölle jilt weetschafflisch, kulturell, jeijstisch un historisch als de Houpstadt vum [[Rhingland]] un es en d'r Welt vür allem wääje singer 2000-jöhrigen Jescheesch, wäjen singem kulturell un architektonisch Erbe un singer ingernazjonal bekannte Veranshtalltunge bekannt. [[1850]] hätt de Enwohnerzahl zom ierschte Mol die Jrenz vun {{formatnum:100000}} överschritte, un Kölle wood zo'ner [[Jroßshtadt]]. Em [[2006|November 2006]] wore {{formatnum:991500}} Minnsche me'm eezte Wunnsetz en Kölle jemeldt. 2010 woodt Kölle dann engklich Millionestadt, mettlerwiel levve he fass 1,1 Millione Minsche.
== Foßball ==
Dä [[Fooßballvoreijn]] vunn Kölle, datt eßß dä [[1. FC Kölle]]. Et däjt evver noch mieh Fooßballvereijnsher jevve, wie de [[Fortuna Kölle]]. De Fortuna hätt och ens en d'r ierste Bonnesleja jespellt un zemlich lang en'e zweijte. Jetz dümpele se evver wigger unge, en de veerde Leja, eröm.
== Fiktiewe Fijure uß Kölle ==
Eng vun de beröömteste, wenn och erfungene Enwohner vun Kölle es de [[Hausmeister Krause]].
[[Datei:Koeln-156-Tuennes und Schael-1989-gje.jpg|thumb|left|Tünnes un Schäl]]
[[Tünnes un Schäl]] kumme uß Kölle, säät mer.
De [[Heinzelmännsche]] sulle en Kölle jewerrek hann.
== Schringe un Relikwije ==
Zem aanluure jitt_et dä [[Kölner Dom|Dom ze Kölle]] mem [[Schring met de Hillije Drëij Künninge]].
Un [[Pantalejon]] mem [[hillije Bruno]] singem Schring, unn och em [[Theophanu]] singem.
<!-- Dä Dativ es dämm Jenitiv singe Duud, am Rhing es_se alt bejrawe. -->
<br clear="all" style="clear:both"/>
== Dat Rhingpannorama vun dä [[Düxer Brögg]]_uß: ==
[[Datei:Panorama cologne 20050114.jpg|700px|Dat Rhingpannorama vun dä Düxer Brögg_uß]]
== Bildche vum ahle Kölle: ==
[[Datei:Cologne_Haengebruecke_1925.jpg|thumb|400px|left|De Hindenburgbrögg hück Düxer Brögg vür'em Kreesch]]
[[Datei:Cologne_Gross_St_Martin_1925.jpg|thumb|200px|right|Jruß Sank Martin vür'em Kreesch]]
{{drunger}}
== Literatur ==
=== Städteböcher und Atlante ===
* ''Deutscher Städteatlas''; Band II, 2. Im Auftrag des Kuratoriums für vergleichende Städtegeschichte e. V. und mit Unterstützung der Deutschen Forschungsgemeinschaft, hrsg. von Heinz Stoob †, Wilfried Ehbrecht, Jürgen Lafrenz und Peter Johannek. Stadtmappe Köln, Autoren: Hansgerd Hellenkemper, Emil Meynen. Dortmund-Altenbeken, 1979. ISBN 3-89115-317-1
* ''Köln, der historisch- topographische Atlas'', hrsg. von Dorothea Wiktorin u. a. Emons, Köln 2001, ISBN 3-89705-229-6
* ''Preußens Städte'' - Denkschrift zum 100-jährigen Jubiläum der Städteordnung vom 19. November 1808; hrsg. im Auftrag des Vorstandes des Preußischen Städtetages von Prof. Dr. Heinrich Silbergleit, Berlin, 1908
* ''Rheinisches Städtebuch''; Band III 3. Teilband aus "Deutsches Städtebuch. Handbuch städtischer Geschichte - Im Auftrage der Arbeitsgemeinschaft der historischen Kommissionen und mit Unterstützung des Deutschen Städtetages, des Deutschen Städtebundes und des Deutschen Gemeindetages, hrsg. von Erich Keyser. Stuttgart 1956.
=== Monojraphie ===
* Curdes, Gerhard; Ulrich, Markus: ''Die Entwicklung des Kölner Stadtraumes - Der Einfluss von Leitbildern und Innovationen auf die Form der Stadt.'' Dortmunder Vertrieb für Bau- und Planungsliteratur, Dortmund 1997, ISBN 3-929797-36-4
* Dehio, Georg: ''Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler: Nordrhein-Westfalen I''. Bearb. von Claudia Euskirchen, Olaf Gisbertz, Ulrich Schäfer u. a. Einl. von Udo Mainzer. München 2005. XXX, 1312 S. mit 150 Grundrissen & Plänen, Glossar, Index, Ln. ISBN 3-422-03093-X
* Kier, Hiltrud: ''Kleine Kunstgeschichte Kölns''. Beck, München 2001, ISBN 3-406-47170-6
* Schuh, Christian: ''Köln 85 Stadtteile. Geschichte, Daten, Fakten, Namen. Von A wie Altstadt bis Z wie Zündorf'', Köln Bibliothek 10. Emons Verlag 2003, ISBN 3-89705-278-4
* Stelzmann, Arnold; Frohn, Robert: ''Illustrierte Geschichte der Stadt Köln'', 11. verbesserte Auflage. Bachem, Köln 1990 (1. Auflage 1958), ISBN 3-7616-0973-6
* Treeck, Bernhard van: ''Street Art Köln''. Edition Aragon (Deutschland), Moers 1996, ISBN 3-89535-434-1
* Wolff, Gerta: ''Das Römisch-Germanische Köln'' - Führer zu Museum und Stadt. Bachem, Köln 2000, ISBN 3-7616-1370-9
=== Reiseliteratur ===
* ''Köln'', Merian Heft 7. Juli 1988.
* Baedeker Allianz Reiseführer ''Köln'' 9. Aufl. 1994
=== Unterhaltsames über Köln ===
* [[Becker, Jürgen]]: ''Biotop für Bekloppte'' - Ein Lesebuch für Immis und Heimathirsche. Kiepenheuer & Witsch, Köln 1995, ISBN 3-462-02423-X.
* [[Biermann, Friedhelm]]: ''Drei Könige, elftausend Jungfrauen und noch etwas mehr'' - Ein unterhaltsamer Streifzug durch die Kölner Jahrhunderte. Emons, Köln 2001, ISBN 3-89705-228-8.
* [[Hüsch, Hanns Dieter]]: ''Köln''. Eulen, Freiburg 1993, ISBN 3-89102-235-2.
* [[Rademacher, Falko]]: ''Köln für Imis'' - Ein Leitfaden durch die seltsamste Stadt der Welt. Emons, Köln 2006, ISBN 3-89705-249-0.
== Websigge ==
* [https://www.stadt-koeln.de/ Dë Shtadt Kölle ier offizzjäll Websigge] (''op [[Hochdeutsch|deutsch]]'')
* [https://www.koeln.de/ Kölnportal] (''op deutsch'')
* [https://web.archive.org/web/20060923134736/http://www.viamichelin.de/viamichelin/deu/dyn/controller/mapPerformPage?expressMap=false&act=&pim=true&strAddress=&strCP=&strLocation=K%F6ln&strCountry=240&productId=&x=0&y=0 En Landkaat fun Kölle]
* [https://web.archive.org/web/20060211031802/http://www.veedels.info/ De kölsche Veedel em Internet]
* (https://www.kruecken.com ne aale Firma us Kölle
* [https://web.archive.org/web/20061129095547/http://soundmap.akustikfilm.com/ Kaat met Töhn uß Kölle] (''op [[Englische Sprache|änglesch]]'')
* {{dmoz|World/Deutsch/Regional/Europa/Deutschland/Nordrhein-Westfalen/Städte_und_Gemeinden/K/Köln/}}
{{commons|Cologne|Kölle}}
{{Navvi BZ Kölle}}
{{Navvi Shtädt Rb Kölle}}
{{Navvi Shtädt NRW}}
{{DEFAULTSORT:Kolle}}
[[Saachjrupp:Kölle| ]]
[[Saachjrupp:Stadt am Rhing]]
[[Saachjrupp:Stadt em Rhingland]]
[[Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen]]
g714m5l8wjfqgq8kufhzrr9rt9uz02v
Kölsch (Bier)
0
525616
1611168
1609006
2026-04-07T22:49:40Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611168
wikitext
text/x-wiki
{{Lemma Wrede}}
{{Atikkel op|Kölsch||}}
[[Image:Koelsch.jpg|thumb|E fresh jedsapp Kölsch]]
[[Image:Kranz Koelsch.jpg|thumb|Ene Kranz Kölsch]]
[[Image:Flaeschebier.jpg|thumb|Kölsch en Fläsche]]
'''Kölsch''' eß en [[bovvejärich|bovvejärrisch]] [[Bier (för ze drinke)|Bier]], [[blank]] jefiltert, kräfftisj jääl un hell. Et hädd enne wiiese Schoum un enne feijne, e kleij beßßje härrbe Jeschmagk.
Mer dringg et uß [[Shtang (Kölsch)|Shtang]]e. Bier Kännno saare, et wöö flößßijjer em Jeschmag qui [[Pils (För ze Drenke)|Pils]] un däät nit „esu fättish“ schmäkke, nuur eijn Zoot, dat [[Gaffel Kölsch|Jaffel]] wöör nit jannds esu dorrsh [[Jääre|jejoore]] un hädd esu enne kleijne „fättijje“ Aanklang, dä fun de sööße Aandeijle em [[Hoppe]] köhm. Et jidd e paa Dozend Kölsch Zoote un Brouereije. Wi övverall hät do och noh m Äng fum [[20. Joohundot|zwannzishßte Joohonndot]] zoo, et [[Brouereije Stėrrve]] zoojeschlaare, unn et woote ättlijje Kölsch Brouereije opjejovve oddo zoojemaat un zosammejelaat.
Jebroudt weed Kölsch bloos en [[Kölle]] un em Ömlandt. Doför dat „Kölsch“ enne fun de [[EG]] un jeds [[EU]] jeschözde Bejreff för n Heerkunnf eß, do hann sesh de [[Kölsch Brouereij]]e schleeßlijj en de [[1980 er Joohre]] jeeijnish. Noh feezish Jooh Jeklüngel un Zängkereije, wo se t nit henkrääje hann.
Lügk, di et weßße mößße, saare: „Kölsch kam mer äßße, un drenke.“
Jemeindt eß dat Kölsch esu naahavv eß, dat mer jannß oohne fäßßte Naarung ußkumme kann, wäm mer jenooch Kölsch zo sesh nimmp.
== Süsch och ==
* [[Kölschmarke]] — en Lėßß
== Uss em Bööscher Schaaf ==
* Franz Mathar]] (Tëx), Karl-Heinz Schrörs (Belldscher): „''{{lang|de|Die Kölsch-Story}}''“. ''{{lang|de|Eine bebilderte Geschichte des kölschen Brauwesens}}''. 1. Opplaach, 200 Sigge. [[Emons (Follaach)|Emons]], [[Kölle]], [[2003 (Johr)|2003]]. ISBN 3897053128 (''op [[deutsch (shprooch)|deutsch]]'')
* Detlef Rick, Janus Fröhlich: „''{{lang|de|Kölsch-Kultur}}''“. 192 Sigge. [[Emons (Follaach)|Emons]], [[Kölle]], [[2005 (Johr)|2005]]. ISBN 3897053772 (''op [[deutsch (shprooch)|deutsch]]'')
== Websigge ==
* http://www.stump.info/koelsch/marken.htm he hät dä [[Archim Stump]] Kölsch-Marke jesammd, un woh di wann fun wämm jebrout woode sinn. Intreßßandt, su n hißtoorishe Leßß.
* [https://web.archive.org/web/20051215082554/http://www.koelner-brauerei-verband.de/html/koelschdatei/konvention.htm De „Kölsch Konvenzjoon“ fun 1986 fun de Brouereije] (op [[deutsch (Shprooch)|deutsch]])
* https://www.koelsch-net.de Övver et kölsche Bier (op [[deutsch (Shprooch)|deutsch]])
{{Esse & Drinke}}
[[Saachjrupp:Bier]]
7re9witxutnrb3bwfytkyyd9lsqc715
Duisburg
0
525636
1611077
1598015
2026-04-07T22:07:12Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611077
wikitext
text/x-wiki
{{Lemma Amplisch}}
[[Datei:Stadtwappen der Stadt Duisburg.svg|miniatur|Wappe Duisburg]]
Di Stadt '''Duisburch''' (''shpresh:'' '''Düüßbursh''') (''op [[Hochdeutsch|döütsch]]:'' {{lang|de|'''Duisburg'''}}) litt aan der [[Ruhr]] un am [[Rhein|Rhing]] un hätt med [[Ruhrort]] der jröößte [[Binnehafen|Binnenhaaven]] ėn [[Europa]].
== Websigge ==
* [https://www.duisburg.de/ Duisburg]
{{stub}}
{{Navvi Shtädt Rb Dößßeldorf}}
{{Navvi Shtädt NRW}}
[[Saachjrupp:Stadt am Rhing]]
[[Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen]]
52d6zwjybyd02g0qvbu5viq85ol9a1q
Düx (Kölle)
0
525643
1611318
1607840
2026-04-08T00:23:59Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611318
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Bahnhofsgebäude Köln Messe Deutz - Gesamtansicht (4416-18).jpg|thumb|Dä [[Düxer Baanhoff]]]]
'''Düx''' ess_e [[Stadtviertel|Veedel]] vun [[Köln|Kölle]]. Et lidd_op de [[schääl Sick|schäl Sigk]]. Jejründt wood Düx vun de Röömer, di do e kläj [[Kastel|Kaßtäll]] <span style="font-variant:small-caps">({{lang|la|[[:la:castellum|castellum]]}})</span> hatte, öm iir Brök övver do [[Rhein|Rhing]] ze seshere.
Düx litt diräg_am Rhing un jränz no_hinge aan [[Köln-Kalk|Kallek]], der Rhing eraf aan [[Mülheim|Möllem]] un dä Rhing erop aan [[Poll]], un jeewailß do_zwesche em Norde aan [[Buchforst|Buchfochß]], em Süüde aan [[Gremberg|Jrämmbersh]].
Düx ess_en Haavenstatt. Övver dat äjnzije Haavenbäkken jäjt de Düxer Haave_Driihbröck. Ävver en Düx künne Shevv_och am Rhinguufer aanlääje.
En Düx kumme hück fönnef Bröcke uß_do Shtadd_aan. Vun bovve noh unge, der Rhing_eraf, Süüd noh Nocht:
* De [[Södbröck vun Kölle|Süüdbröck]] ess_en Iisebaanbröck wo mer och ze_vooß un mim Faarad rövver kann. Se kütt_am hingere Äng vum Haaven aan, un di Baan leuf dann zweschen_em Haaven_un dä Poller Wiß, zwesche Düx un Jrämbärsh dorsh.
* De [[Severinsbrücke|Severinsbröck]] övverqweert do_Enjang vum Haaven_un endt_am süüdlijje Äng fun_de aale Hüüser. Mer fiert vun do äntweedo övver der Jotenring am [[Düxer Baanhoff]] vürbei un noh [[Müllem]], noh_m Norde zo, oddo em Süüde öm Dügs_eröm o_m Outobaan Zobrengo Rishtung Jrembersh un Humboldt.
* De Düxer Bröck kütt vum Heumaat tiräg_op de Düxer Fräjhäjd_erus. Di ess_enne Däjl vun dä Shtroohß die vun [[Aachen|Oche]] kütt, kweer dorresch Kölle leuf, un övver [[Bensberg|Bensbersh]] wigger noh [[Olpe]] jäjt.
* De [[Hohenzollernbrücke|Hoenzollonbröck]] eß widder_en Iisebaanbröck, di verbingk dä [[Hauptbahnhof (Köln)|Houpbaanhoff]] me_m [[Düxer Baanhoff]] un mer kann an de Süüdsigk och mem Rad_un zo_Fooß vun dä Domplaat erövver.
* De [[Zoobrücke (Köln)|Zoobröck]] kütt vum [[Kölner Zoo]] övver der Rhing un aan dor Messe vorbäj_un övver_der [[Rheinpark (Köln)|Rhingparrək]] erövver, do eß Düx äjndlish_shonn_fass_am_Äng, un wigger am Düxerfält vorbäj, op de [[Autobahn|Autobaan]] aan.
[[Datei:Stadthaus Deutz, Lanxess-Arena, Köln-7890.jpg|left|thumb|Kölnarena]]
Düx hädd_enne äjene Baanhoff. Dä litt aan dä [[Himmelsrichtung|Oßß]]-Wäßß-Shträck nohm Houpbaanhoff fun Kölle, do_zwesche eß de Hoenzollonbröck un enne joode Killomeeter. Wat dorsh dä Houpbaanhoff dorsch un wigger fiert, ejal welshe Rishtung, kütt och dorsh Düx. Su hälld_en Düx baal jede Fään_Zoch. De anndere suwisu. För vill Zöch iß Düx de läzde shtazjon, befür se noh_m Düxerfällt affjeshovve wääde — odder se kumme vun doo un Düx es dä eezt Hallt. Ävver zoosäzlish hät dä [[Düxer Baanhoff]] unge norren Jläjß en nöchtlijje Rishtung, meddsen dor_jet Mäßßejelände, no Möllem. Zösh vun doo künne net dorsch der Houpbaanhoff, un dröm hallde hee de [[ICE]]_Zösh, di vun [[Frankfurt (Main)|Frankfocht]]/[[Main]], [[Siegburg|Sishbursh]] övver do [[Flughafen Köln/Bonn|Fluchhaven]]_un Kölle noh [[Düsseldorf|Düßßeldorref]] faare. Su jesinn eß Düx do bäßvosorshde Veedelsbaanhoff op_do_vääldt — wenn nid_en jannz [[Europa]].
== Verjangenhäjdt ==
De Röömer han Düx jejründt un iir <span style="font-variant:small-caps">castellum</span> do jehatt. En singe Aanfangszick hiis_et lateinisch <span style="font-variant:small-caps">{{lang|la|Divitia}}</span>, späädeßtenß in de 900-er Joohre dann <span style="font-variant:small-caps">{{lang|la|Tuitium}}</span>.
Zigg_em Joohr 1003 woo en Düx en [[Benediktiner|Bennetiktiner]]_[[Kloster|Kloßto]],dat däät Abtei Düx häjße. Dat hät dä [[Erzbischof|Ääzbishhoff]] vun Kölle, dä Heribert vun Kölle, am Plaaz vun däm aale Kaßtäll enjereshdt.
Em Joohr 1230 hät_tä Ääzbishhoff vun Kölle, dä Heinrich I. vun Kölle, Düx als_en äjenshtändijje Shtadt erhovve.
Beß dadd_et 1678 dä [[Friede von Nimwegen|Freede fun Nimwegen]] joov, han sich de Kölsche, [[Kurköln|Kurkölle]], un de [[Herzogtum Berg|Jrafe vum Bärrsj]]_öm Düx jezänk. En de [[Napoléon Bonaparte|nappoleonische Zick]] koohm Düx eez 1803 aan [[Nassau-Usinge]],
dann 1806 aan_et doomoolijje Jruußhechzochdom Bersh, un 1814 shliißljj_aan de [[Preussen|Preuße]].
Eez_zick 1888 eß Düx noh Kölle ennjemäjndt.
== Leedscher ==
Övver Düx weed och ens jesunge, för e Beischpell: „Lur ens vun Düx no Kölle“, eijentlisch „Et Rheinpanorama“, vum Ludwig Sebus.
== Websigge ==
* [https://www.stadt-koeln.de/1/stadtbezirke/innenstadt/deutz/ Dä Shtadt Kölle ier ofizjälle Websigk Stadt Köln övver Düx] (''op [[Hochdeutsch|deutsch]]'')
[[Saachjrupp:Veedel vun Kölle]]
85s5qxpppnjs9degv20whe3yhkexo6m
Mülheim an der Ruhr
0
525644
1611317
1610749
2026-04-08T00:23:57Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611317
wikitext
text/x-wiki
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" width="250" align="right" style="margin-left:1em; background:#e3e3e3;"
! Wappe
! Kaat
|- bgcolor="#FFFFFF" align="center"
| style="width: 145px;" | [[Datei:DEU Mülheim an der Ruhr COA.svg|120px|Keij Wappe]]<br />
| width="145" | [[Datei:NRW Muehlheim Ruhr.png|150px|Wo iss dat?]]
|-
! colspan="2" | '''Motto: Möln boven aan!''' <br />Övverseesh
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]]: || [[Noodrhing-Weßßfaale]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" {Noreg0}
| [[Rijierungsbezörk]]: || [[Düsseldorf]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Landkreijs]]: || [[kreijsfreij]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie jrooß iss dat? || 91,26 [[Kwadraatkilometer|km²]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wi vill Lück wohne da? || 169.905 ''<small>(30.6.2005?)</small>''
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Lück pro [[Kwadraatkillemeter]]: || 1.862 <small>Lück pro km²</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie huh lisht dat? || 26 - 152 m ü. [[Normalnull|NN]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Pooßleijzahl]]: || 45468-45481 (füür [[1993]]: 4330)
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Telefonvorwahl|Vüürwahl]]: || 0208
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Wo iss dat jenau? || 51° 26' n. Br., 6° 53' ö. L.
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Autokennzeijshe]]: || <code>MH</code>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Amplisher Jemeijndeschlüssel|Jemeijndeschlüssel]]: || 05 1 17 000
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Veedel: || 3 Bezörke unn 9 Veedel
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Adräss vunn dä Stadtverwaltung: || <small>Viktoriastraße 17 - 19<br />45468 Mülheim - Ruhr</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Offizielle Website: || [https://www.muelheim-ruhr.de www.muelheim-ruhr.de]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| E-Mail-Adräss: || [mailto:info@stadt-mh.de info@stadt-mh.de]
|-
! colspan="2" | Politik
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bürjermeijster]]in: || Marc Buchholz [[CDU]]
|}
Di Stadt '''Müllem''' (''op Mölmsch (Shprooch) :'' '''Mölm''', ''op [[deutsch (Shprooch)|deutsch]]:'' '''Mülheim''') litt aan der [[Ruhr]].
== Ußßerdämm ==
→ [[Mölmsch]] - Ick wait ne, wenn datt geschreewe hätt. Dat häist ne Müllem, dat ös Mölm op de ruuren und mit en "H" wett datt oak ne geschreewe!
{{stub}}
{{Navvi Shtädt Rb Dößßeldorf}}
{{Navvi Shtädt NRW}}
{{DEFAULTSORT:Moln Ruhr}}
[[Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen]]
q5qmwvj5hht392lhnun5uq3jtzddlpb
Nüss
0
525645
1611251
1609287
2026-04-08T00:00:26Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611251
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Nüsser Platt}}<!--{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" width="250" align="right" style="margin-left:1em; background:#e3e3e3;"
! Wappe
! Kaat
|- bgcolor="#FFFFFF" align="center"
| style="width: 145px;" | [[Datei:DEU Neuss COA.svg|120px]]<br />
| width="145" | [[Datei:NRW_Neuss.png|150px|Wo iss dat?]]
|-
! colspan="2" | Övverseesh
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]]: || [[Noordrhing-Wääßfaale]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" {Noreg0}
| [[Rijierungsbezörk]]: || [[Düsseldorf]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Landkreijs]]: || [[Rheijn-Kreijß Nüüß]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie jrooß iss dat? || 99.48 [[Kwadraatkilometer|km²]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wi vill Lück wohne da? || 152.633 ''<small>(31. Dezember 2005)</small>''
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Lück pro [[Kwadraatkillemeter]]: || 1534 <small>Lück pro km²</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie huh lisht dat? || 30 - 67.5 m ü. [[Normalnull|NN]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Pooßleijzahl]]: || 41460-41472 (vüür [[1993]]: 4040)
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Telefonvorwahl|Vüürwahle]]: || 02131, 02137 (Norf), 02182
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Wo iss dat jenau? || 51° 11' n. Br., 6° 41' ö. L.
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Autokennzeijshe]]: || <code>NE</code>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Amplisher Jemeijndeschlüssel|Jemeijndeschlüssel]]: || 05 1 62 024
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Veedel: || 28 Veedel
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Adräss vunn dä Stadtverwaltung: || <small>Markt 2<br />41460 Neuss</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Offizielle Website: || [http://www.neuss.de www.neuss.de]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| E-Mail-Adräss: || [mailto:presseamt@neuss.de presseamt@neuss.de]
|-
! colspan="2" | Politik
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bürjermeijster]]: || Reiner Breuer [[SPD]]
|}-->
'''Nüss''' (amplisch '''Neuss''') es en [[Stadt]] am [[Rhing]]. De [[Röömer (Folk)|Röömer]] han Nüss jejründt. Füe di wooh et der allerwischtischtßde Punk met Feßtungk, obb em Wääsch vun de [[Allpe]] üvver [[Trier]] beß ant Meer. Danoch koohme [[Xante]]n un [[Kölle]]n.
== Fokeer ==
* Nüss hätt enne wischtijje [[Haven (Nüss)|Haven]], enne [[Baanhoff]] un en [[Iisebaankrüz]] un fill [[Rangsjiere (Baan)|Rangsjierkappazität]].
* Nüss hädd enne [[Autobaanring]] un ettlijje Aanschlöß. Et jitt zwei [[Brögg]]<nowiki/>e övver der [[Rhing]].
== Wetschaff ==
Diverse [[japan]]ische Firmen han iier [[Niederlassung]] för [[Deutschland]] en Nüss sezze.
== Nachbaarstätt ==
Nüss is juut bevvründet met [[Kölle]], ävver mih oder winnischer verfeindet met [[Düsseldorf]]. De Kölsche dunnt Nüss deswäje och de ahlest Duuter vun Kölle nenne.
== Patroon ==
De hilje Sankt Quirinus es de Patroon von Nüss. Sinn Jebein lije im jroße Münsterdom.
<!--[[Datei:St. Sebastianus Kirche Neuss 2.JPG|mini|links|[[Kirresch]] St. Sebastianus]]-->
== Schötzefeßß ==
Nüss es de Hochburresch vum [[Schözzefeßß]] en Düütschland. Och en dä Ömjävvung esset Schötzefäss esu etwa et wischtischßte Fess em Joohr, wischtijjor wi dä [[Faaßteläer]] wo angersch eß. Wäe et nit kännt kannt nit jlöyve, wat dat för all di jrööhne Schötzebröder bedük, dat eß en Woch suffe un dreej Dach Koohma bovendrop!
[[Datei:Neuss rlt.jpg|thumb|left|Datt Rheijnische Landesthejater]]
== Nüsser ==
* [[Joseph_Kardinal_Frings|Jupp Kardinal Frings]] es en Nüss jeboore. Imm ze Iiere jidd et dat [[Woot (Kalle)|Woot]]: „[[fringse]]“.
* [[Werner Kopal]] kütt och uss Nüss. Dä spillt die Bass-Jitarr bei [[BAP]].
== Websigge ==
* https://www.neuss.de/ (''op [[deutsch (Sproch)|deutsch]]'')
{{Schablon:Navvi Shtädt Kr Nüß}}
[[Saachjrupp:Stadt am Rhing|Nuss]]
[[Saachjrupp:Stadt em Rhingland|Nuss]]
[[Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen|Nuss]]
gi327uzfqf3ytugmgnl72fte276tq3s
Kürten
0
525673
1611216
1606704
2026-04-07T23:35:14Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611216
wikitext
text/x-wiki
{{Lemma Amplisch}}
'''Küürden''' (amplisch: Kürten) es enn [[Jemëijnde|Jemëijnde]] em [[Et Berjische|Berjischen Land]] em [[Rheinesch-Berjische Kräis]]. Die Jäjend kennt mer och als Berjisch-Afjanistan.
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" align="right" style="margin-left:1em; background:#e3e3e3;"
|- bgcolor="#FFFFFF" align="center"
| style="width: 145px;" | [[Datei:DEU Kuerten COA.svg|140px|Wappen von Kürten]]
| style="width: 145px;" |
|}
== Kleenichkeeten zoo denn Namen in Küürden upp Küürdener Platt ==
Datt joa datt Küürdener Platt, watt sich selver noch in ville kleener Spillaahten uppdeelen deht wie zum Bäispill Ue'per Platt (doa jütt ett sujar enn Wöärterbooch zoo), zum Berjischen Platt südlich vun de Benrater Linie unn doamit zum Ripoarischen jehühren deht, is joa alljemeen bekannt. Datt deht uss äver nitt doavon affhahlen, datt mir föhr uuse Dörper unn Buurenhööffchen nitt uch wigger die eejenen unn ahltherjebrachten Namen verwenden dunnt, wie se bis zum Eng vum 18. Joahrhundert uch noch upp denn ahlen Kaaden druppjestangen hannt. Datt de ahlen unn uch hück noch jebräuchlichen Namen deelwies ärsch vum rheinischen Regiolekt, d'r joa eejentlich nur de preußischen Översetzungen vun uusen ahlen berjischen Ue'tsnamen innet Huhdütsche in datt Ümjangsrheinische rücköversetzen deht (watt sich föhr ne echte Berjische ärsch komisch aanhühren deht), affweechen dunnt, mach föhr denn een udder anderen Kölschen udder Öächer jett seltsam sing. Äver mir jonnt joa uch nitt hin unn saaren föhr "Köln" upp Ripoarisch "Köllen" udder sujett, weil joa jeder weeß, datt ett upp Kölsch nu inzen Kölle heeßen deht.
Deswäjen hie alsu de Ue'tdeele vun Küürden, su wie se bäi uss uch upp Platt wirklich heeßen dunnt:
De [[Uetsdëijl|Uetsdëijle]] vun Küürden sinn :
* [[Ahledung]]
* [[Over- und Ungerbärschten (Küürden)|(Omm) Bärschten]]
* [[Bechen]]
* [[Biesenmich]]
* [[(Omm) Beesfeil]]
* [[Billschten (Küürden)|Billschten]]
* [[Blissemich]]
* [[(Upp) Bornen]]
* [[(In d'r) Bosbich (Küürden)|(In d'r) Bosbich]]
* [[(In d'r) Bräibich (Küürden)|(In d'r) Bräibich]]
* [[Broch]]
* [[Broich (Küürden)|Broich]]
* [[Broichhuusen]]
* [[(Omm)Büchel (Küürden)|(Omm) Büchel]]
* [[Burchheem]]
* [[(Omm) Büsch (Küürden)|(Omm) Büsch]]
* [[(Omm) Dahl (Küürden)|(Omm) Dahl]]
* [[(In d'r) Delling (Küürden)|(In d'r) Delling]]
* [[Dörnchen]]
* [[Dorpe (Küürden)|Dorpe]]
* [[Duhr]]
* [[Dürscheed (Küürden)|Dürscheed]]
* [[Eichen (Küürden)|Eechen]]
* [[Eichhof (Küürden)|Eechhoff]]
* [[Iesenkaul]]
* [[Enkeln (Küürden)|Enkeln]]
* [[(Upp) Fohrschten (Küürden)|(Upp) Fohrschten]]
* [[(In d'r) Furth (Küürden)|(In d'r) Fuhrth]]
* [[(Omm) Jerhardsberch (Küürden)|(Omm) Jerhardsberch]]
* [[Haasbich (Küürden)|Haasbich]]
* [[Hachenberch]]
* [[Hahn (Küürden)|Hahn]]
* [[Heiderjansfeild]]
* [[Hemmich]]
* [[Herrscherthal (Küürden)|Herrscherthal]]
* [[Herrwech (Küürden)|Herrwech]]
* [[Höchstenv]]
* [[Hungemich]]
* [[Hutsherrwech]]
* [[Jähhardt]]
* [[(Omm) Johannesberch (Küürden)|(Omm) Johannesberch]]
* [[(In d'r) Junkermüll (Küürden)|(In d'r) Junkermüll]]
* [[(In d'r) Koas (Küürden)|(In d'r) Koas]]
* [[Kochsfeild]]
* [[Kolljroov (Küürden)|Kolljroov]]
* [[(Omm) Kuddenberch (Küürden)|(Omm) Kuddenberch]]
* [[Laudenberch]]
* [[(Upp d'r) Ling (Küürden)|(Upp d'r) Ling]]
* [[(In d'r) Mibbich]]
* [[(Omm) Meiersberch (Küürden)|(Omm) Meiersberch]]
* [[Müllenberch]]
* [[Nassensteen]]
* [[Nelsbich]]
* [[Overbärschten (Küürden)|Overbärschten]]
* [[Overbörsch]]
* [[Overkollemich]]
* [[Oeldorf]]
* [[(Omm) Offermannsberch]]
* [[(Upp d'r) Offermannsheed]]
* [[Ue'pen (Küürden)|Ue'pen]]
* [[Ue'perhoff (Küürden)|Ue'perhoff]]
* [[Ue'permüll (Küürden)|Ue'permüll]]
* [[(Omm Pittersberch (Küürden)|(Omm) Pittersberch]]
* [[Richerzhaaren (Küürden)|Richerzhaaren]]
* [[Schanze (Küürden)|Schanze]]
* [[Schnappe]]
* [[(In d'r) Schulltheeßmüll (Küürden)|(In d'r) Schulltheeßmüll]]
* [[Schwarzeln]]
* [[(In d'r) Sellbich (Küürden)|(In d'r) Sellbich]]
* [[(Upp) Spitze (Küürden)|(Upp) Spitze]]
* [[Sülze (Küürden)|Sülze]]
* [[(In d'r) Sürth (Küürden)|(In d'r) Sürth]]
* [[(Im) Stiche (Küürden)|(Im) Stiche(loch)]]
* [[Ungerbärschten (Küürden)|Ungerbärschten]]
* [[Ungerbörsch]]
* [[Ungerössemich]]
* [[Viersbich]]
* [[Waldmüll]]
* [[(Upp) Wiggen (Küürden)|(Upp) Wiggen]]
* [[Weier (Küürden)|Weier]]
* [[Wolfsorth]]
== Weblinks ==
{{Commonscat|Kürten|Kürten}}
* [https://www.kuerten.de Websigge vun de Jemeinde]
{{Navvi Shtädt Kr Rhing-Bärrsh}}
{{Navvi Ööt Küürden}}
{{DEFAULTSORT:Kuurden}}
[[Saachjrupp:Dorp em Rhingland]]
[[Saachjrupp:Berjisches Land]]
{{stub}}
g124ofdzbho4k91yufsdatdgtwzu087
Euro
0
525694
1611100
1608660
2026-04-07T22:14:48Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611100
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:European union emu map de.png|thumb|upright=1.2|Euro 2023]]
[[Datei:Euro logo plus character.png|thumb|200px|left]]
[[Datei:Euro banknotes.png|thumb|200px|left|Ene Fäscher me EURO-Sching]]
Dä '''Euro''', afjekööz met ''€'', un noh de ISO 4217 met ''[[EUR]]'', ess_en Zoot Jeld, en [[Währung|Wäärong]], di fun enem Deijl fun de [[Staat|Shtaate]] en de [[Europäische Union|Europäjesch Unijone]] en der 1990er Johre] als Opvolljer fun dämm [[EKÜ]] beschloße woode es. Aff 1999 kunt mer en för met ze räschne un bei de Banke un en de Boochföhrung jebruche, ävver eets em [[Joohr 2002]], mem [[1. Januar|1. Jannewaa]], johv_et en zem Aanpakke för de Minsche en dä Euro-Länder.
Em Johr 2002 hät dä Euro ald dä [[Karlspreis|Öcher Kalßpriiß]] krääje. Dä Baaß fun de Zentraalbank fun Europpa hät dä, als Shtällfotredder, aanjenůmme un op Hemmelfaat en Oche en de Häng jedaut bekumme.
== De Sching fum Euro ==
Dä Euro jit et met Sching för 5 € en jrou, 10 € en rut, 20 € en blou, 50 € en brung-jääl-appelsinefärf, 100 € en fies hell jröhn, 200 € beesch-kakfärf, un 500 € en lilla.
== De divärse Mönze fum Euro ==
Dem Euro sing Hattjält hät äjne un zwäj Cent en [[Kupfer|Koffer]], 10, 20, un 50 Cent en [[Messing]], äjne un zwäj Euros en half sillver-Blech un half Messing.
De Mönze sin en de Euro-Shtaate ungescheedlesch. Zwa sinn se op eine Sigg ejaal uß, ävvver de ander Sigg, un wat bei de jlatte Ränder uuße eröm jeprääsch es, dat eß nit ejaal.
== Websigge ==
* [https://www.ecb.int de Zentraalbank fun Europpa]
* [https://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Europa-B.htm de Sching fum Euro]
{{stub}}
[[Saachjrupp:Jeld]]
3eh695vxkvebykfirg734ok0xzpnfr6
Wöschele
0
525716
1611270
1610694
2026-04-08T00:04:54Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611270
wikitext
text/x-wiki
{{Lemma Lokal}}
{{Oat Kaste
|Wappe = DEU Würselen COA.svg
|Kaat = Lage der Stadt Würselen in Deutschland.png
|Kaat Txt = Wo iss dat?
|Översesh Lbl = Övverseesh
|Bunsland = Noodrhing-Weßßfaale
|Bunsland Lbl = Bunndsland
|Bunsland Lbl Sig = Bundesland (Deutschland)
|RegBez = Kölle
|RegBez Sig = Rijierungsbezörk Kölle
|RegBez Lbl Sig = Rijierungsbezörk
|Landkris = Städterejion Oche
|Landkris Lbl Sig = Landkreijs
|PLZ4 = 5102
|PLZ4 Lbl Sig = Poßleijzahl
|PLZ = 52146
|PLZ Lbl Sig = Poßleijzahl
|Tel = [[02405]]
|Tel Lbl = Vüürwahl
|Tel Lbl Sig = Telefonvorwahl
|Autos = [[AC]]
|Autos Lbl Sig = Autonummere
|JemSchl = 05 3 54 036
|JemSchl Lbl = Jemeijndeschlüssel
|JemSchl Lbl Sig = Amplishe Jemeijndeschlüssel
|Hüh = 191
|Hüh Lbl = Wie huh lit dat?
|Hüh Ein = [[Meter|m]] ü. [[Normalnull|NN]]
|Bewoner = 40.145<ref>[https://www.landesdatenbank.nrw.de/ldbnrw//online?operation=table&code=12411-01i&bypass=true&levelindex=0&levelid=1750236363127#abreadcrumb Bevölkerung der Gemeinden Nordrhein-Westfalens am 31. Dezember 2024 – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes auf Basis des Zensus 2022] Landesbetrieb Information und Technik Nordrhein-Westfalen (IT.NRW), afjerofe am 18. Juni 2025.</ref>
|Bewoner Lbl = Wi vill Minsche wonne do?
|Bewoner Stand = (31.12.2024)
|Wigde = 34.385
|Wigde Lbl = Wie jrouß is dat?
|Wigde Ein = [[Kwadraatkilometer|km²]]
|BewPro = 1.167
|BewPro Ein = <small>[[Lück]] pro [[km²]]</small>
|BewPro Stand = (31.12.2024)
|GeoKoord = 50° 49' n. Br., 06° 08' ö. L.
|GeoKoord Lbl = Wo is dat jenou?
|GeoKoord Lbl Sig = Läng un Breed
|Adres = Morlaixplatz 1<br />[[52146]] [[Würselen]]
|Adres Lbl = Adräss vun de Stadtverwaltung
|Website = www.wuerselen.de
|Website Lbl = Offizjäll [[Website]]
|e-mail = info@wuerselen.de
|e-mail Lbl = [[E-Mail]]-Adräs
|Politik Lbl = Politik
|Bürjermeister = [[Roger Nießen]] ([[CDU]])
|Bürjermeister Lbl Sig = Börjermeejster
}}
<!--
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" width="250" align="right" style="margin-left:1em; background:#e3e3e3;"
! Wappe
! Kaat
|- bgcolor="#FFFFFF" align="center"
| style="width: 145px;" | [[Beld:Wappen_von_Würselen.png|120px]]<br />
| width="145" |
|-
! colspan="2" | Övverseesh
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bundesland (Deutschland)|Bunndsland]]: || [[Noodrhing-Weßßfaale]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" {Noreg0}
| [[Rijierungsbezörk]]: || [[Rijierungsbezörk Kölle|Kölle]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Landkreijs]]: || [[Städterejion Oche]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie jrouß is dat? || 34.385 [[Kwadraatkilometer|km²]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wi vill Minsche wonne do? || 40.145 ''<small>(31.12.2024)</small>''
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Minsche op der [[Kwadraatkillemeter]]: || 1.167 <small>Lück pro km²</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie huh lit dat? || 191 [[Meter|m]] ü. [[Normalnull|NN]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Poßleijzahl]]: || [[52146]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Telefonvorwahl|Vüürwahl]]: || [[02405]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Wo is dat jenou? || 50° 49' n. Br., 06° 08' ö. L.
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Autonummere]]: || <code>[[AC]]</code>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Amplishe Jemeijndeschlüssel|Jemeijndeschlüssel]]: || 05 3 54 036
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Adräss vun de Stadtverwaltung: || <small>Morlaixplatz 1<br />[[52146]] [[Würselen]]</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Offizjäll Website: || [https://www.wuerselen.de www.wuerselen.de]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| E-Mail-Adräs: || [mailto:info@wuerselen.de info@wuerselen.de]
|-
! colspan="2" | Politik
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Börjermeejster]]: || [[Werner Breuer]] [[CDU]]
|}
--
{{#expr: 2 * 34,56 }} --
{{#expr: 2 * 34.56 }} --
{{#expr: 2 / 34,56 }} --
{{#expr: 2 / 34.56 }} --
{{#expr: 34.56 / 2 }} --
++
{{formatnum:{{#expr: 2 * 34.56 }} }} --
{{formatnum:{{#expr: 2 / 34.56 }} }} --
{{formatnum:{{#expr: 34.56 / 2 }} }} --
++
{{formatnum:{{#expr: 1234.56789 }} | 2 }} --
++
<!-- -->
'''Wöschele''' (amplisch: '''Würselen''') essen Schtadt en de Nöh vun [[Oche]] un [[Aischwiele]] en de [[Städterejion Oche]].
Et [[Ulla Schmidt]] eß uß '''Wöschele'''.
== Ööt un Veedel ==
* [[Bardenberg]]
* [[Bissen (Wöschele)|Bissen]]
* [[Broichweiden]]
* [[Dobach]]
* [[Elchenrath]]
* [[Euchen]]
* [[Linden-Neusen]]
* [[Markt-Preck]]
* [[Morsbach (Wöschele)|Morsbach]]
* [[Nassau (Wöschele)|Nassau]]
* [[Oppen-Haal]]
* [[Pley]]
* [[Scherberg]]
* [[Schweilbach-Teut]]
* [[St. Jobs]]
* [[Weiden (Wöschele)|Weiden]]
* Stadt Wöschele
== Wäbbsije ==
{{commons|Würselen|Wöschele|Album mit Bilder op [[Wikimedia Commons]]}}
* [https://www.würselen.de/ De Shtadt ier Wepsije] (''op [[Hochdeutsch|huhdeutsch]]'')
==Quälle==
<references/>
{{Navvi Shtädt Kr Oche}}
[[Saachjrupp:Stadt em Rhingland]]
[[Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen]]
{{Stub}}
eb880x9j0r5d4uevvvp2zliv1ia4hqi
Sömmert
0
525724
1611213
1610696
2026-04-07T23:34:57Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611213
wikitext
text/x-wiki
{{Lemma Lokal}}
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" width="250" align="right" style="margin-left:1em; background:#e3e3e3;"
! Wappe
! Kaat
|- bgcolor="#FFFFFF" align="center"
| style="width: 145px;" | [[Image:DEU Simmerath COA.svg|120px]]<br />
| width="145" | [[Image:NRW_Simmerath.png|150px|Wo iss dat?]]
|-
! colspan="2" | Övverseesh
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]]: || [[Noodrhing-Weßßfaale]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" {Noreg0}
| [[Rijierungsbezörk]]: || [[Rijierungsbezörk Kölle|Kölle]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Landkreijs]]: || [[Städterejion Oche]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie jrooß iss dat? || 111.43 [[Kwadraatkilometer|km²]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wi vill Lück wohne da? || 15.172 ''<small>(30.06.2015)</small>''<ref>https://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/bevoelkerungszahlen_zensus/zensus_rp3_juni15.html</ref>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Lück pro [[Kwadraatkillemeter]]: || 136 <small>Lück pro km²</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie huh lisht dat? || 280–560 m ü. [[Normalnull|NN]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Pooßleijzahl]]: || [[52152]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Telefonvorwahl|Vüürwahl]]: || [[02473]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Wo iss dat jenau? || 50° 36' n. Br., 6° 18' ö. L.
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Autokennzeijshe]]: || <code>AC</code>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Amplishe Jemeijndeschlüssel|Jemeijndeschlüssel]]: || 05 3 54 028
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Oode: || 19 Oode
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Adräss vunn dä Stadtverwaltung: || <small>Rathausplatz<br />52152 Simmerath</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Offizjäll Website: || [https://www.simmerath.de www.simmerath.de]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| E-Mail-Adräss: || [mailto:gemeinde@simmerath.de gemeinde@simmerath.de]
|-
! colspan="2" | Politik
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bürjermeijster]]: || [[ Bernd Goffar]] [[CDU]]
|}
'''Sömmert''' (amplish: '''Simmerath''') es de jrüüßte [[Gemeinde|Jemeinde]] van de [[Städterejion Oche]].
Die Jemein hät en lang Jeschich. At die Römer woren do! Sing eeste Nennung bekohm Sömmert at 300 Johr nohm Christkingche. Nochem Johr 1300 wurd et sing eijen Kierchejemein. Sick 1972 is de Jemein, wie se hück is.
==Quälle==
<references/>
{{Navvi Shtädt Kr Oche}}
[[Saachjrupp:Stadt em Rhingland]]
[[Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen]]
{{Stub}}
e5ugd70zl4f25oygpjj4ohro48ykl5y
Jotik
0
525732
1611294
1607760
2026-04-08T00:13:56Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611294
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Kölner Dom - Westfassade 2022 ohne Gerüst-0968.jpg|miniatur|Dr [[Köln|Kölner]] Dom]]
'''Jotik''', op [[Hochdeutsch|Huchdütsch]] weed va ''Gotik'' jesproche, es önö Stil en d [[Architektur]] un d [[Kunst|Konst]] us öt [[Mittelalter|Meddelalder]]. Dr Aavang es öm öt Joohr 1140 en d Jäjend öm [[Paris]] z vänge, trock sich dann ävver bes 1500, iih d [[Alpen|Alpe]] erreichd woode. D Jotik ersatz d [[Romanik]] un wood spiir van d [[Renaissance]] aavjelöößd. Dobeij weed tösche Vrösch-, Meddel- un Spiijotik ongerscheede.
En d Zitt van d Jotik speld d Dostellung van d kerchliche Ideen ön jruuße Roll. Dobeij wäde döck Symbole un [[Allegorie|Allegoriee]] jenotzd. Dr [[Spitzbogen|Spetzbore]] es dr Driih- un Angelponkt van d Jotik un jilt als dat Kennzeeche van önö jotische Bouw.
== Dr Naam „Jotik“ ==
Övversatze us öt Italienische heechd dat Wood „Gotico“ vremdartich övv barbarisch, watt domet zösamme hong, dat mo di neu Art Konst vöör klengkariird held, kenne jruuße Wääd dorop laad. Sö wood met d Konst us d Antike vorjleche un vöör messlonge jehalde. Mo ändernde zwar spiir d Meinung dorövver, ävver dr Naam Jotik bleed.
== Wi öt dozo koom ==
En d Vöörjängerzitt van d Jotik, d Romanik, spelte [[Kloster|Klüster]] un [[Kirche|Kerchebouwte]] ön jruuße Roll. Völl deende nävver vöör öt Bäähne och zm Schotz. Em 12. Jahrhondöt ändernde sich dat ävver. [[Stadtmauer|Stadtmuure]] koome op un löste di ald Schotzbouwte aav. [[Papst]] un [[Kaiser]] stredde doröm, wä beij d Konst öt Saare hod. Su woode d Kerche Deel van d Liturjii. So wesse op dat [[Jerusalem]] us d Zitt va [[Jesus]] hen. Dr Jlanz van d Kerche solld zeeje, dat d Kerch öt Saare hod, wä z. B. [[Bischof|Bischöff]] äsätze dorv. Dadörch dat d Weetschaff ä [[Europa]] woss, koom jenoch Jeld örän, un öt wood möjelich, jruuße un opwändije Kerche z bouwe.
== Wi d Jotik entstäng ==
[[Beld:PortailSudCathédrale Sens.jpg|miniatur|left|Kathedral va Sens (1140/1145)]]
Öt jenau Joohr es net jesechert, ävver mo nämmd a, da töt tösche 1130 un 1140 looß jäng. Do entstäng d [[Kathedrale von Saint-Denis|Klusterkerch va Saint-Denis]] als önö Vörjänger van d [[Kathedrale von Bourges|Kathedral va Bourges]], öt ischde jotische Kerchehuuß, dat 1195 vädisch wood, suwie d [[Kathedrale von Reims|Kathedral va Reims]].
Dr Orsprong van d Jotik woch d Romanik. Beij d Wääßel entstänge ävver kenn eeje Type. Önö Bouw wood beij d Jotik mi als ee Deel jeseeh, ä däm jeddes Deel öt Janze erjitt. Dobeij jäng dat ävver net op enne Schlach. Öt trock sich övver ön janze Zitt met Töschestufe, wie zm Beispell d Kerch [[Ste-Marie-Madeleine de Vézelay|Sainte Marie-Madeleine]] ä [[Vézelay]] met dr jotische [[Kreuzgang|Krüzzjang]] zeechd.
== Bouwelemente ==
Önö romanische Kerchebouw jeed op d Bouwarte van d au Römer zöröck. Dobeij wäde Elemente wi öt Vöörscheff, öt [[Atrium]], dr Turm un öt Langhuuß suwi völl anger Deeler zo ö Jesamtwerk. Dat bleed och en d Jotik ösu. Watt sich ävver ongerscheed, woch, dat hebeij jäddes Element van öt Janze aavhong un sich net mi wi en d Romanik addeerde. Völl [[Licht|Lett]] solld en d Kerch valle könne.
== Türm ==
[[Beld:Ulm Muenster.jpg|thumb|thumb|Öt Mönster va Ulm]]
Ee van d opvallendste Bouwelemente van de Kerche send d Türm. Sö solle zeeje, dat van d Kerch als Orjanisatiun Machd usjeehd, wobeij mo bes an d Jrenz van öt Möjeliche jäng, wenn öt öm d Hühde, öt Leete un öt orjanisch Opjebouwde jäng.
Ön Eejeart zeechd öt Mönster va [[Freiburg|Freiburch]], dat enne Turm had. Öt es 116 Meter huch un woch jätt, dat angere [[Stadt|Städt]] och ha woohle. Su entstänge Kerche no dat Vörbeld ä zm Beispell [[Frankfurt am Main|Frankfurt/Main]].
Nävver Enkeltürm vängd mo en d Jotik a völl Stelle mi als eene Turm. Ee Beispell es dr [[Limburger Dom|Dom va Limburg]] suwi d Kathedral va Laon met 5 Türm. Ä Reims woch sujar jeplant, ön Kerch met 7 Türm z bouwe, ävver mä 3 entstänge.
Zo d markandste Stilelemente van d Jotik jehüüre öt [[Kreuzrippengewölbe|Krüzzrebbejewölbe]], dr [[Spitzbogen|Spetzboohr]], dr Jedanke, statt Muure Glas z nemme. Öt weed mi Jeweed op d Hüühde, d Vertikale jelaad, watt dozo vührde, dat d Kerche ön bes dohen net bekannde Hüühde erreichde. [[Strebe]] halde di jrüüßer wädende Kerchescheffe zösamme, wobeij sö net mä öt Zösammevalle vorhindere solle. Öt soll och noch schünn usseeh. [[Pfeiler|Feilere]] helpe beij öt Stötze un helpe, dat Kerchescheff hoch erschinge z losse.
== Di Zitt van d Jotik ==
D Vrösch- Huch- un Spiijotik veel je no Land zo ongerschiidliche Zitte wi d Tabell zeechd:
{| class="wikitable"
|-
! || Vröschjotik || Huchjotik || Spiijotik
|-
| ''[[Frankreich]]'' || 1140–1200 || 1200–1350 || 1350–1520
|-
| ''[[Italien|Italie]]'' || va 1200 a || ||
|-
| ''[[Großbritannien|Ängland]] || 1170–1250 || 1250–1350 || 1350–ca. 1550
|-
| ''[[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]] || 1220–1250 || 1250–1350 || 1350–ca. 1520/30
|}
Em 16. Jahrhondöt lösde d Renaissance d Jotik aav.
== Jotik ä Dütschland ==
Ä Dütschland satz sich d Jotik iisch spii dörch. Enn van d iischde Kerche, di en d Övverjangszitt entstäng, woch d Dom va [[Magdeburg|Magdeburch]]. Hä wood 1209 vädisch. D Liebfrauekerch va [[Trier|Triir]] woch öt iischde Bouwerk, dat mä jotische Stilelemente zeechde. Romanik woch net mi z erkenne.
Ön Zoot va jotische Kerch vängd mo döck ä Dütschland un Frankreich. Öt es d [[Hallenkirche|Hallekerch]], wobeij mo di döck ä kleen Städt vängd.
== Jotik ä Net-Kerchliche Bouwte ==
[[Beld:Nuremberg city wall north part east maxtor inner f w.jpg|miniatur|right|Stadtmuur va Nürnberch]]
Nävver ä Kerche vängd mo jotische Elemente och ä normal Bouwte wi [[Burg|Burje]], wi zm Beispell d [[Prager Burg|Burch va Prag]], un [[Stadtmauer|Stadtmuure]] ([[Stadtmauer (Nürnberg)|Nürnberjer Stadtmuur]]). Sälvs beij Wonnhüüser vängd mo d Jotik, wi dr Maat va [[Pilsen]] zeechd.
== Backsteejotik ==
[[Beld:Munich Frauenkirche 2007-08-18.jpg|miniatur|left|Liebfrauekerch ä Münche]]
Em [[Himmelsrichtung|Norde]] va Dütschland, ävver och ä [[Skandinavien|Skandinavie]] un [[Polen|Poole]], vängd mo d Backsteejotik, jotische Kerche, di us Backstee jemaad wode. Besonders jott jefluppd es dat ä Städt wi [[Lübeck]] met d [[Marienkirche (Lübeck)|Mariekerch]]. Ävver och Stralsund und Wismar stönd ä nüüß no. Ä [[Bayern|Bayere]] stönd och ö paar Kerche ä Backsteejotik. Dozo zälld d [[Liebfrauenkirche (München)|Liebfrauekerch]] ä [[München|Münche]].
== Jotik en d Molerei ==
Bes kott vöör öt Äng van d Jotik wood alles ösu jemold, wi öt [[Auge|Oohr]] öt soch. Dobeij spelld ävver winnijer da tön Roll, watt jeseeh wood, öt jäng mi doröm, zm Beispell [[Mensch|Mänsche]] su z kroome, wi öt vöör d Religiun önö Senn joov. Jemold wood dat, watt vöör Altär, Religiunsbelder etc. nüdisch woch. Drop wood och d Värv aavjestemmd. Da völl Lett en d Kerch örä solld un dat dörch [[Fenster|Venstere]] ömjesatze wood, spellde d [[Glasmaleri|Jlasmolerei]] ön jruuße Roll. Usserdäm blööde och d [[Buchmalerei|Bochmolerei]] op, ön Konst, met dr Frankreich opwaade kutt.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.kathedralen.net/ Belder va jotische Kathedrale]
{{Commonscat|Gothic architecture|Gotik}}
[[Saachjrupp:Konst]]
kwy888ormfkusw9nuyn3knbvdnuo3go
Sankt Augustin
0
525794
1611066
1608367
2026-04-07T22:01:10Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611066
wikitext
text/x-wiki
{{Lemma Amplisch}}
'''Sankt Augustin''' is en Stadt an de Floss [[Siesh]] met 8 Veedel. Et is ovenreshts vun [[Bonn]] un unte de Kreijsshtadt [[Siegburg|Siebursh]], reshts kummse noach Hennef.
Heißße tut dat vunn dem [[hillije Aujustin]]us wejen de [[Steyler Missionare]] hie.
Et litt em [[Rhing-Siesh-Krëijß]].
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" width="250" align="right" style="margin-left:1em; background:#e3e3e3"
! Wappe
! Kaat
|- bgcolor="#FFFFFF" align="center"
| style="width: 145px;" | [[Image:DEU Sankt Augustin COA.svg|140px|De Shtadt Sank Aujustin ihr Wappe]]<br />[[Sank Aujustin]]
| width="145" | [[Image:NRW Siegburg.png|190px|Hee litt <!-- och --> Zint Aujustin!]]
|-
! colspan="2" | Övverseesh
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]]: || [[Noordrhing-Wääßfaale]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Rijierungsbezörk]]: || [[Kölle (Rejierungß Bezörrək)|Kölle]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Landkreijs]]: || [[Rhing-Siesh-Kreijs]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie jrooß iss dat? || 34,22 [[Kwadraatkilometer|km²]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Wi vill Lück wohne da?]] || 56.074 ''<small>(30. {{Name_Moohnd|9}} 2005)</small>''
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Lück pro Kwadraatmeter]]: || 1.680 <small>Minsche pro km²</small>
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie huh lisht dat? || 60 [[Meeter|m]] [[övver|ü.]] [[Normalnull|NN]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Postleitzahl]]: || [[53757]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Telefonfüürwahl]]: || [[02241]]
|- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| [[Wo eß dat jenau?]] || [http://kvaleberg.com/extensions/mapsources/?params=50_46_N_7_11_E_type:city(57500)_region:DE-NW 50° 46' n. Br., 7° 11' ö. L.]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Autokennzeijshe]]: || <code>[[SU]]</code>
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Amplisher Jemeijndeschlüssel|Jemäjndeschlößel]]: || 05 3 82 056
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Veedel]]: || 8
|- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Adräss vunn dä [[Shtadtfowaldong]]: || <small>Markt 1<br />53757 Sankt Augustin</small>
|- bgcolor="#FFFFFF"
| Offizzjelle Websigk: || [http://www.sankt-augustin.de www.sankt-augustin.de]
|- bgcolor="#FFFFFF"
| E-Mail-Adräßß: || [mailto:bmbuero@sankt-augustin.de bmbuero@sankt-augustin.de]
|-
! colspan="2" | Politik
|- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Börjermeijßter]]: || [[Klaus Schumacher]] fun den [[CDU]]
|}
[[Image:Siegburg map.jpg|250px|thumb|En Kaat wo dat is|center]]
<br />
== De Veedel ==
De Veedel vunn Sankt Augustin heeßen Buusdörp, Meendörp, Mülldörp, Mengde, Niddeplees
=== Birlekowe ===
Birlekowe (''op deutsch Birlinghoven'') is en wishtijer Shtandort vun dä Fruenhufer (fröher JMD).
=== Hangeloor ===
en Hangeloor (''op deutsch Hangelar''):
*de Houptshtandort vunn de Bundeßßpullizei (met JSJ 9 un en Fliejerstaffl)
*en Sejelflujhafe
*de Lojistikamt un de Informations- und Medienzentrale vun de Bundeßßwäär
*en Dienshtelle fun de Bundßßsarschiev
*dä Houptvorband dä jewerblishen Berufsjenossenschoffte
=== Ort ===
en Ort:
*dä HUMA Enkuufsparsh
*de Houptshtandort fun dä Fachhochschuhle Bonn/Rhing-Siesh
*en Doutschet Hertzzentrüm föör Pänz
== Websigge ==
:{{Commonscat|Sankt Augustin, Germany|{{PAGENAME}}}}
* [https://www.sankt-augustin.de/ De Shtadt ier Websigge] (''op [[deutsch (Shprooch)|deutsch]]'')
{{Navvi Shtädt Kr Rhing Siesh}}
[[Saachjrupp:Stadt em Rhingland]]
[[Saachjrupp:Stadt en Nordrhein-Westfalen]]
{{stub}}
9hgdwrhn64137wlpviwo87i70zxlkbb
Vereenichde Staate van Amerika
0
525815
1611138
1597542
2026-04-07T22:43:10Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611138
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Flag of the United States.svg|miniatur|Vahn van d Vereenichde Staate]]
D '''Vereenichde Staate van Amerika ''', op [[Englische Sprache|Änglisch]] weed van d {{lang|en|''United States of America''}} jesproche, kott och van d {{lang|en|''U.S.A.''}}, send ene Staat ä [[Nordamerika]]. D USA ömfasse ävver och ö paar Deeler, di usserhalb va Nordamerika liije. Su jehüüd [[Hawai]] als 50. Bundesstaat un ö paar Insele (z. B. Guam) dozo. D Hauptstadt van d USA es [[Washington D.C.]] D jrützde Stadt van d Vereenichde Staate es [[New York City]].
D USA ömfasse 40 Prozent van d Fläsch va Nordamerika un maache dat Land hänger [[Russland]] un [[Kanada]] zo öt dreidjrützde Land op d [[Erde|Ääd]].
Dr Orsprong van d Vereenichde Staate wore 13 [[Kolonie]], die sich em Joohr 1776 van öt Könnigrich [[Großbritannien|Jrußbritannie]] onaavhängich erklärde. Dörch [[Mensch]]e, di us [[Europa]] un [[Asien|Asije]], spiir och dürch Expansiun no [[Himmelsrichtung|Weste]], Aaeichnung va Jebiiete, di zo [[Mexiko]] jehoote un dörch d [[Industrialisierung]] am Aavang van öt 21. Jahrhondöt woss dat Land zo ön Supermacht.
Änglisch es d Amtssproch, ävver ä völl Ecke van öt Land weed och [[Spanische Sprache|Spanisch]] jesproche. Indianersproche spräche völl [[Indianer]].
== D Jrenze ==
[[Datei:Map of USA topological.png|miniatur|Landschaffte]]
D Vereenichde Staate hand ön Jrenz zo Kanada, di 8.895 km lang es, wobeij alleen 2.477 km tösche [[Alaska]] un Kanada liije. 3.326 km vorbenge d USA met Mexiko. D Jesamtlängde va alle Jrenze bedrätt 12.221 km. D [[Küste|Kösteläng]] zom [[Atlantik]], [[Pazifik|Stelle Ozean]] un [[Golf von Mexiko|Golf va Mexiko]] ömfassd 19.924 km.
D USA hand ön Fläch va 9.161.924 km², dozo komme 664.706 km² Wasserfläch, su dat sich dat janze Staatsjebiit övver 9.826.630 km² erstreckd.
Vam Norde no dr Süde, dat heechd tösche d kanadische un mexikanische Jrenz liije 2.500 km, tösche dr Stelle Ozean un dr Atlantik 4.500 km. Dr jrützde Deel van öt Land litt tösche dr 24. un dr 49. nördliche [[Breitengrad|Breetejrad]] un tösche dr 68. un dr 125. westliche [[Längengrad|Längejrad]]. D Vereenichte Staate hand viir [[Zeitzone|Zittzone]].
== D Landschaff ==
[[Datei:US map - geographic.png|miniatur|left|Öt Käärland van d USA]]
Dat Land lätt sich jott ä Deeler ongerscheede. Su vängd mo Jebirge wi d [[Rocky Mountains]], di va Norde no Süde loufe. Op d Wäärsiij van öt Jebirje vängd mo völl [[Wald|Bösch]], op d wenkaavjewande Siij dojäje drüh Ecke met [[Wüste]] un [[Prärie|Jrasland (Prärie)]]. Jruuße Flöss wi dr [[Mississippi]] un dr [[Missouri]] ermöjelichde at vrösch öt Besiidele, wojäje di drüh Ecke van öt Land bes hüü komm Mensche atrocke.
== Klima ==
Vöör öt Klima speld dr [[Jetstream]] ön jruuße Roll, dä jruuße [[Hochdruckgebiet|Hochdruckjebiite]] vam Nordpazifik brengd. Vorbänge di sich met di van d Atlantikköst, brenge di öt Land em [[Winter|Wengkter]] völl [[Schnee|Schnei]]. Do kee Jebirje dat Land va [[Himmelsrichtung|Weste]] no [[Himmelsrichtung|Oste]] dörchtreckd, weede di Schniiwolke net opjehalde, Neerschlach weed witt no Süde jebraat un em Sommer dojäje Hitze bes no Kanada zojelosse.
Di Temperature tösche d Jebirje schwanke döck stärk, wobeij mi övv winnijer Drüchde dozo kütt, va Norde no Süde ävver zonemmd. Kikkt mo sich d enkele Jebiite a, su välld op, dat dr Norde mi [[Regen|Rähn]] aavkitt, sujar döck [[Nebel|Nevvel]] had. Op Mexiko hen weed öt subtropisch met huhe Temperature im [[Sommer]] un huch [[Luftfeuchtigkeit|Loftvöchde]]. Bekannd es öt dörch d [[Wirbelsturm|Wirbelstürm]].
Alaska zeechnet sich dörch aktisch Klima us, wobeij d Berch d hükßde en d USA send ([[Mount McKinley]], 6195 m). Hawai brengd öt met dr [[Mauna Kea]] op 4.205 m, had ävver tropisch Klima.
== Planze un Deere ==
D Ostköst bes örop zo d [[Große Seen|jruuße Seee]] wore bes zm 19. Jahrhöndöt voll va Bösch, d Westköst zeechnede sich dörch huch Böhm us, di öt bes zo 100 m braate. Va dönö send ävver mä kleng Stöckcher wi d [[Redwood-Nationalpark|Redwoods]] övv dr [[Hoh-Regenwald|Hoh-Räänwald]] blevve. Völl Landwood wood zo Äckere jemaad övv bebouwd, önö jruuße Deel wood z jenotzde Bösch. Dobeij noohm d Zootezahl stärk aav. Mä dörch Schotzjebiite woch öt möjelich, önö jruuße Deel van d vreuer vorhandene 17.000 Planzezote z erhalde. Alleen op Hawai vängd mo 1.800 Blöteplanze, va dönnö völl mä do vörkomme.
400 Zote [[Säugetier|Säujedeere]], 750 [[Vogel|Vowelarte]] un 500 [[Reptilie]] un [[Amphibie]] suwi 90.000 Zote va [[Insekten|Insekte]] lääve en d USA, wobeij seijd öt Joohr 1973 ö eeje Jesetz vöör dr Schotz sorchd. 58 Nationalparks un Hondöde Schotzjebiite wiise ön huhe Zahl va Arte op, watt önö Ongerscheed zo di sönß jevonge Monokulture es.
== Jruuße Städt ==
[[Datei:Map of American urban areas by size.svg|miniatur|D jruützde Städt]]
80 Prozent va d Amerikaner läävde em Joohr 2000 ä Städt, wobeij 254 dova mi als 100.000 Bewonner hodde, öt joov sujar 50 Metropolregiune met mi als 1 Milliun Mänsche. D jrützde wore 2006 [[New York City|New York]] (18,6 Milliun), [[Los Angeles]] (13), [[Chicago]] (9,5), [[Dallas]] (6), [[Philadelphia]] (5,8), [[Houston]] (5,5) un [[Phoenix (Arizona)|Phoenix]] (4). D Jäjende met d meetzde Mänsche liije tösche New York un d Jruuße Seee suwi ä Kalifornie, Arizona, Texas un zm Deel och ä Florida.
== Bundesstaate ==
D Vereenichde Staate bestönd us 50 Bundesstaate, wobeij [[Alaska]] un [[Hawaii]] suwi d politisch aajeschlooße Ussejebiite [[Puerto Rico]] un [[Guam]] usserhalb van öt Käärland liije.
== Jätt z lääse ==
{{Commonscat|United States|USA}}
* [http://www.us-botschaft.de/ D Botschff van d Vereenichde Staate]
* [https://www.diplo.de/USA Länder- und Reiseinformatiune]
* [http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Publikationen/Fachveroeffentlichungen/Laenderprofile/Content75/USA,property=file.pdf Date övver öt Land]
[[Saachjrupp:Staat]]
8qc4kgdjplj6minugh0qvpdfb3hh4kc
Kreis Mettmann
0
525861
1611343
1608362
2026-04-08T00:36:21Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611343
wikitext
text/x-wiki
{| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;"
! Wappe
! Kaat
|- style="background: #ffffff; text-align: center;"
| style="width: 145px;" | [[Image:DEU Kreis Mettmann COA.svg|140px|Kreiswappen des Kreises Mettmann]]
| style="width: 145px;" |
|-
! colspan="2" | Basisdaten
|- style="background: #ffffff;"
| [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]]: || [[Noordrhing-Wäßfaale]]
|- style="background: #ffffff;"
| [[Regierungsbezirk]]: || [[Regierungsbezirk Düsseldorf|Düsseldorf]]
|- style="background: #ffffff;"
| [[Landschaftsverband]]: || [[Landschaftsverband Rhingland|Rhingland]]
|- style="background: #ffffff;"
| [[Verwaltungssitz]]: || [[Mettmann]]
|- style="background: #ffffff;"
| [[Fläche]]: || 407,95 [[Quadratkilometer|km²]]
|- style="background: #ffffff;"
| [[Einwohner]]: || 505.507 <small>''(31. Mai 2005)''</small>
|- style="background: #ffffff;"
| [[Bevölkerungsdichte]]: || 1.239 Einw./km²
|- style="background: #ffffff;"
| [[Amtlicher Kreisschlüssel|Kreisschlüssel]]: || 05158000
|- style="background: #ffffff;"
| [[Kfz-Kennzeichen]]: || ME
|- style="background: #ffffff;"
| Kreisgliederung: || 10 [[Gemeinde]]n
|- style="background: #ffffff;"
| Hausanschrift der<br />Kreisverwaltung: || Düsseldorfer Straße 26<br />40822 Mettmann
|- style="background: #ffffff;"
| [[Website]]: || <small>[https://www.kreis-mettmann.de/ www.kreis-mettmann.de]</small>
|- style="background: #ffffff;"
| [[E-Mail-Adresse]]: || <small>[mailto:kme@kreis-mettmann.de kme@<br />kreis-mettmann.de]</small>
|-
! colspan="2" | Politik
|- style="background: #ffffff;"
| [[Landrat]]: || Thomas Hendele <!-- ([[Partei]]) -->
|-
! colspan="2" | Karte
|- style="background: #ffffff;"
! colspan="2" | [[Image:North rhine w me.png|Lage des Kreises Mettmann in Nordrhein-Westfalen]]
|}
Dä Krëijs Mettmann is ene Krëijs em Ooste un Sööde vun Düsseldorf.
Hä is beij dä Gebietsrefoom 1974 us denne Shtädte: [[Rotinge]], [[Velbert]], [[Mettmann]], [[Hillijehuus]], [[Ärkroth]], [[Haan]], [[Hilde]], [[Langefääl]] un [[Monnem am Rhing|Monnem]] erusjekumme.
{{Navvi Shtädt Kr Mettmann}}
{{Navvi Shtädt Rb Dößßeldorf}}
{{Navi Städt NRW}}
[[Saachjrupp:Kreis em Rhingland]]
[[Saachjrupp:Kreis en Nordrhein-Westfalen]]
{{stub}}
sofl6lvf01uya7rk04yi8uc4h6axm93
Cincinnati/Northern Kentucky International Airport
0
525926
1611003
1608760
2026-04-07T20:47:16Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611003
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:18 Cincinnati airport-03.JPG|miniatur|left|Bleck övver dr Vluchhafe va Cincinnati]]
Dr '''Cincinnati/Northern Kentucky International Airport''' es dr [[Flughafen|Vluchhafe]] van d em US-Bundesstaat [[Ohio (Bundesstaat)|Ohio]] liijende Stadt [[Cincinnati]]. Hä bevängd sich onjeväär 21 km [[Himmelsrichtung|südlich]] van d Stadt em Bundesstaat [[Kentucky (Bundesstaat)|Kentucky]]. Dr Cincinnati/Northern Kentucky International Airport weed beij d [[IATA]] met ''CVG'' aavjekürzd. Hä entstäng em Joohr 1947.
Dr Vluchhafe had viir Start- un Landebaahne. Usserdäm stönd do 3 Terminals, enne es ävver seijd öt Joohr 2007 wäje Ömbouw jeschlooße.
Cincinnati/Northern Kentucky International Airport es öt dreijdjrützde Driihkrütz va [[Delta Air Lines]], wobeij besongisch [[Comair]], ön Doohter va Delta vortroone es. Usserdäm es öt ee va 6 [[DHL|DHL-Driihkrüzze]].
Dr Cincinnati/Northern Kentucky International Airport jehüüd zo d düür Vluchhäfe en d USA. Starts un Landunge koste mi wi angerswo, watt dozo vührde, dat bellije Bellichjesellschaffte vottjetrocke send, su dat d Zaahl va Vluchjäst tösche öt Joohr 2002 un 2010 va knapp 21 Milliun op winnijer als 8 Milliun veehl.
D meetzde Mänsche vloore van dr Cincinnati/Northern Kentucky International Airport no [[Atlanta]], [[Chicago]], [[Salt Lake City]] suwi [[Charlotte (Florida)]] un [[Dallas/Fort Worth]]. Dono koome isch [[Los Angeles]], [[Philadelphia]], [[New York]] un [[Denver]].
== Onväll ==
Tösche 1955 un 2011 koom öt zo 7 Onjlöcke, beij dönö öm d 170 [[Mensch|Mänsche]] hön Lääve vorloore.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.cvgairport.com/ Cincinnati-Northern Kentucky International Airport]
* [https://web.archive.org/web/20071022111646/http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=US12692&sch=KCVG worldaerodata.com Date övver dr Vluchhafe]
[[Saachjrupp:Cincinnati]]
m4vi3m161j9a83c4kntuzsrxgu39yhk
Bläck Fööss
0
526109
1611097
1608951
2026-04-07T22:14:09Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611097
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch}}
[[Datei:Übergabe einer Bläck Fööss-Gondel an das Kölnische Stadtmuseum-4334.jpg|mini|Bläck Fööss, 2020]]
[[Beld:Bläck Fööss im Gürzenich.JPG|De Bläck Fööss em Jörzenich vun Kölle (2006)|miniatur|400px]]
De '''Bläck Fööss''' sin en Bänd_uß [[Köln|Kölle]] un senge houpsäshlesh Leeder_op [[Kölsch]].
Mo säät joh, dat se nix an de Fööss hann. Ävver dat sull nit wohr sinn. Se hann se nur nit gewäsche.
== Jeschech ==
De Fööss nannte sisch zuees ''The Stowaways'' un han de Hits vun de [[Beatles]] un angere aanjesaachte Bands d'r 60er Joohre jespillt — Natüülisch op Änglisch — bis se drop aanjeshprooche woode, uch ens_e paar Kaanevalls-Lieder zu spille.
Dä eeteste jrooße Hit vun de Fööss woor „Drenk Doch Ene Mit“ usm Joohr 1972, dä vun [[Cornett]] — däät d'r [[BASF]] jehüüre — veröffenlischt wood. De EMI us Kölle hät se nit jewollt, obwohl dä Song ene Verkoofs-Schlaarer woor. Da kann ma nur saache: Dat wäär ihr Preijs jewässe. Bis hück han de Fööss vill Lück mit iiere Lieder jlöcklisch jemaat.
== et Päsonnal ==
Mitjlieder sin:
* Andreas Wegener, hä spillt [[Klavier]], Akkordeon un och op de Süntheseiser zick 2005.
* Mirko Bäumer, hä singk un es zick 2017 bëi der Bänd.
* Pit Hupperten, hä spillt Jitarr un singk och un es ooch zick 2017 bëi der Bänd.
* Hanz Thodam, hä spillt Bass un es zick 2018 bëi der Bänd
* Christoph „Raudi“ Granderath, hä spillt Jitarr, Mandoliin un singk och. Hä un es ooch zick 2018 bëi der Bänd.
* Alex Vesper, hä spillt dä [[Schlagzeug|Schlaachzeuj]] un es eesch zick 2023 bëi der Bänd
Nim_mieh dobëi sinn:
* Tommi Engel, hä sung, spillte ävver metzigge Schlaagzeug un Mungkharmonika; dobëi vun 1970 bes 1994; hä weed immer noch vun mänche vermiss.
* Kafi Biermann, he spillte Jitarr un sung, kom 1995 zor Bänd för Tommy Engel; hä woodt do zom kölsche Wessfaale
* Willy Schnitzler, bes 2005 dobëi es leider 2019 noch enem Unfall jestorve
* Dieter „Joko“ Jaenisch, leider zick 22 Johr ad dud.
* Rolf Lammers; hä hät spädder met dem Tommi un dem Arno Steffen en nöij Bänd opjemaht
* Peter Schütten, he sung (mit deefer Stimm) un spillte Jitarr bes 2017.
* Hartmut Priess, he spillte Jitarr, [[Bass]] un Mandoliin bes 2018 un joldt als „stille Foss“. He woodt en Berlin jebore, es ävver en Kölle opjewahße.
* Günter Lückerath, oddo „Bömmel“, dä sung un spillte [[Gitarre|Jitarr]], Fletsch un angere Saite-Instrumengk bes 2023.
* Erry Stoklosa, bes 2023 spillte he Jitarr un sung och.
* Ralph Gusovius, he woor dä [[Schlagzeug|Schlaachzeujer]] vun de Fööss un spillte och [[Akkordeon]] bes 2023.
== Plaate ==
* „Rievkooche Walzer“, 1970
* „Kölle bliev Kölle“, [[Cornett]], 1973
* „Op bläcke Fööss noh Kölle“, Cornett, 1974
* „''{{lang|de|Die Abenteuer des Wilderers Walter}}''“, Cornett, 1975
* „Lück wie ich un du“, Cornett, 1975
* „''{{lang|de|21 Wagen}}''“, Cornett, 1976
* „Bei uns doheim“, [[EMI Records|EMI]], 1976
* „Links eröm, rächs eröm“, EMI, 1977
* „Mer han 'nen Deckel“, EMI, [[1978 (Joohr)|1978]]
* „Wä op Zack es“, EMI, 1978
* „Uns Johreszigge“, EMI, 1979
* „D'r Rhing erop d'r Rhing eraf“, EMI, 1980
* „''{{lang|en|Live}}'' ''{{lang|de|am Tanzbrunnen}}''“, EMI, 1980
* „Wenn et jöck, … … dann weed et Zick“, EMI, 1981
* „De Bläck Fööss Live — live“, EMI, 1981
* „Morje, Morje“, EMI, 1982
* „Immer wigger …“, EMI, 1983
* „Mir klääve am Lääve“, EMI, 1984
* „Frankreich, Frankreich“, EMI 1985
* „Em richtije Veedel“, EMI, 1985
* „''{{lang|de|Heimweh Nach Köln}}''“, EMI, 1985
* „Schöne Bescherung“, |EMI]], 1985
* „Zweierlei Fööss“, EMI]], 1986
* „Endlich frei!“, EMI]], 1987
* „Pänz, Pänz, Pänz (''{{lang|en|live}}'')“, EMI, 1987
* „Was habst du in die Sack?“, EMI, 1988
* „Mer losse d´r Dom in Kölle“, EMI, 1988
* „''{{lang|en|Live}}'' ''{{lang|de|im Millowitsch-Theater}}''“, EMI, 1989
* „Et es 20 Johr jenau jetz her“, EMI, 1990<!-- (Covergestaltung in Anlehnung an das [[The Beatles|Beatles]] Album [[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]])-->
* „Nix es ömesöns“, EMI, |1991
* „''{{lang|de|A Cappella}}''“, EMI, 1993
* „''{{lang|de|Rheinhotel}}''“, EMI, 1994
* „Roxy“, EMI, 1996
* „''{{lang|de|Schönes Wochenende}}''“, 1998
* „Loss mer uns verdrare“, Pavement, 2000
* „''{{lang|de|30 Jahre Bläck Fööss}}''“, EMI, 2000
* „''{{lang|en|Best Of}}'' … zum Fiere“, EMI, 2001
* „K-BF 33“, Pavement, 2002
* „''{{lang|en|Best Of}}'' … zum Dräume“, EMI, 2003
* „Kölsche Weihnacht“, Pavement, 2003
* „''{{lang|en|Best of}}''... Silvesterparty“, EMI, 2003
* „Rut un Wiess“, Pavement, 2004
* „Usjebomb“, Pavement, 2005
* „Do laach et Hätz, do jrins die Fott“, Pavement, 2006
* „''{{lang|en|Best of}}''...zum danze“, EMI, 2007
* „Jommer noh Hus .... oder solle mer blieve?“ Pavement, 2008
* „Wie de Zick verjeiht — Bläck Fööss live“, EMI, 2009
*„ He deit et wieh un do deit et wieh“ em Johr 2010
== För Nohzelässe ==
* Matthias Becker (Hrsg.): Bläck Fööss - schwatz op wiess: 124 Lieder in Wort und Bild; Texte, Hintergründe, Kommentare, Kölsch-Lexikon, Chronik, Diskografie. Gerig-Musikverlage, De Bläck-Fööss-Musikverlag, Bergisch Gladbach Bensberg, 2000, 152 Seiten, kartoniert, ISBN 3-87252-312-0
== Websigge ==
{{Commonscat|Bläck Fööss}}
* [https://www.blaeckfoeoess.de/ De Bläck Fööss ier offizjälle Websigk]
* {{DNB-Portal|042238382}}
* [https://web.archive.org/web/20060505050715/http://www.koelner-karneval.info/Blaeck-Foeoess.htm Informationen über die Bläck Fööss]
{{DEFAULTSORT:Blackfooss}}
[[Saachjrupp:Bänd]]
8v4m5txagtkiuu5i8gmknn6t1ch3lsu
Carúpano
0
526173
1611336
1610904
2026-04-08T00:34:13Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611336
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
'''Carúpano''' es ön Stadt an d [[Karibik]]-Köst va [[Venezuela]] em Bundesstaat [[Sucre (Venezuela)|Sucre]]. Sö litt önjeväär 120 [[Kilometer|km]] [[Himmelsrichtung|östlich]] va [[Cumaná]], d Landeshauptstadt. Carúpano had öm d 170.000 Äwonner, woronger opjrond van d Universität (UDO) un ön Fachhuchschüll övverdörchschnettlich völl jong [[Mensch|Lüüh]] send.
D Stadt läävd van d [[Tourismus|Turiste]] un dr [[Fischfang|Veschvang]], usserdäm vam Vorkoov va [[Kakao]], [[Kaffee]], [[Baumwolle|Boohmwoll]] un [[Rum]]. D Stadt es önö ideale Ussjangsponkt vöör Lüüh, di ongerwääß dörch Venezuela send. Viir Schotzjebiite liije en d Nöhde van d Stadt, doronger d Paria Halvinsel, dä wi öt [[Orinoko]]delta ussseehende Nationalpark Turuepano, suwi Mochima un d Guacharohöhle.
Am [[7. Dezember]] [[Joohr 1814|1814]] leed [[Simón Bolívar]] ä Carúpano d [[Sklaverei|Sklave]] vreij. Och [[Christoph Kolumbus]] hod op sing dreide Reis en d Regiun beij Macuto z iisch un öt enzije Mol amerikanische Boohm betroone.
Vöör d Jeschichtsbösch wichtich es öt ischde Ongerwasser-Kabel, dat em 19. Jahrhondöt Amerika un [[Europa]] vorbong. Öt leev va [[Marseille]] ä [[Frankreich]] bes no Carúpano. Dat Kabelhuuß (Casa del cable) em alde Stadtkäär kann hüü noch bekekke wääde.
Am [[4. Mai]] [[Joohr 1962|1962]] koom öt ä Carúpano zo d „Carupanazo“, önö Militäropstand jäje [[Rómulo Betancourt]], dä ävver no enne Daach neerjeschlaare wood<ref>[https://www.venezuelatuya.com/historia/carupanazo_portenazo.htm Venezuelatuya]</ref>. 400 Opständije woode vorhaft, 6 storve un 15 woode vorletzd<ref>[http://www.aporrea.org/actualidad/a21774.html Aporrea.org]</ref>. Zo dönö jehoote Aavjeordnete van d kommunistische Partei, d [[Partido Comunista de Venezuela|PCV]], un d [[Movimiento de Izquierda Revolucionaria (Venezuela)|MIR]], su dat beede Parteie vorboone woode.
== Jätt z lääse ==
* [https://web.archive.org/web/20110317064043/http://www.venezuelatuya.com/oriente/carupanodeu.htm Informatiune övver d Stadt]
* [https://web.archive.org/web/20110626052455/http://carupano.org/ Informatiun övver Carúpano (op spanisch)]
== Quelle ==
<references />
{{Övversaz uß|de}}
[[Saachjrupp:Stadt en Südamerika]]
g8l588ccehyojpb2zli97jm8xh7rbq0
Bönnsch (för ze drinke)
0
526282
1611206
1608956
2026-04-07T23:29:38Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611206
wikitext
text/x-wiki
'''Bönnsch''' ėß eent vun dä [[bovvejärich|bovvejärije]] Biersoorte wie [[Kölsch (Bier)|Kölsch]] ode [[Alt]] un weed nur en eener Weetschaff in Bonn ussjeschenk.
[[Beld:Bönnsch.png|150px|thumb|right|''Bönnsch'' em Jlas]]
Bönnsch es anders wie Kölsch un Alt net nur en regional Biersoot, sondern och ene Maarkenaam. Vum Bönnsch jitt et janz jenau een Brauerei: Et [[Bönnsch (Brouhuus)|Bönnsch Brauhuus]] aan d'r [[Sterntorbrücke|Sterntorbröck]]. Im Jäjesatz ze Kölsch es et jätt tröwer un jätt betterer. Et weed winnijer jefeltert wi dat Kölsch un dat Alt.
[[Image:Boennsch2.jpg|thumb|left|Dat [[Bouhuus]] [[Bönnsch (Bouhuus)|Bönnsch]] en [[Bůnn]]]]
== Websigge ==
* [https://www.boennsch.de Websigge vumm Bönnsch Brouhuus]
* [https://web.archive.org/web/20041215023837/http://www.bonnaparte.de/locations_new.php3?locationid=8&subcat=40&art=Kneipe Kritik vumm Bönnsch Brouhuus]
{{Esse & Drinke}}
[[Saachjrupp:Bier]]
[[Saachjrupp:Bonn]]
46630mjfai4lfbi983ktfkh22hwlcty
Bönnsch Jlas
0
526288
1611298
1608957
2026-04-08T00:14:12Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611298
wikitext
text/x-wiki
<!-- Wenn da kannß maach dat widdo op Bönnsch zerrääsh !!
{{Template:Atikkel_op|Bönnsch|}}
-->
{{Atikkel op|Jemangs}}
[[Beld:Bönnsch.png|150px|miniatur|left|''Bönnsch'' em Jlas]]
Dat [[Bönnsch (För ze drinke)|Bönnsch]] es eent vun dä [[bovvejärich|öwerjährijje]] [[Bier (för ze drinke)|Bier]]soorte wie [[Kölsch (Bier)|Kölsch]] ode [[Altbier]] un weed nur en eener [[Bönnsch (Bouhuus)|Wiertschaff]] in [[Bonn|Boun]] ussjeschenk.
Doför han di do en extra Aat [[Bierjlas|Jlas]], wat wie dat Bier '''Bönnsch''' jenannt weed.
E '''Bönnschjlaas''' eß e bessje wie en breide [[Kölschstang]], e bessje krumm jeboore un op de ein Sigg on noch als wie jet ennjeblötsch, ävver jannz fing för de Fengere vun dä Hand wo mer med drinke deit. Et es jeforremb wie enne Handjreff, un de krumme Sigg es däm Kopp fun däm Drenker zoojewandt. Esu jesinn, es dat e jannz [[erjonomesch]] Jlas, kam mer jood druss drenke un sijj e Bierche süffelle.
== Websigge ==
* [https://www.boennsch.de Websigge vumm Bönnsch Brouhuus]
* [https://web.archive.org/web/20041215023837/http://www.bonnaparte.de/locations_new.php3?locationid=8&subcat=40&art=Kneipe Kritik vumm Bönnsch Brouhuus]
* [https://web.archive.org/web/20071113223047/http://hunkirchen.de/?p=70 En Bewertong fum Bönnsch Jlaß] noh [[ISO 9241]] (''op [[Dütsch (Shprooch)|Dütsch]]'')
{{Esse & Drinke}}
[[Saachjrupp:Bonn|Bonnsch Jlas]]
[[Saachjrupp:För op der Desch|Bonnsch Jlas]]
b2ij94i4oj3ud1dgv5ebx1ixra2d15l
Johannes Hermann Bruno Anton Weil
0
526351
1611204
1591630
2026-04-07T23:29:28Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611204
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Jo_weil_jubilaeumsparty_vl_3333.jpg|miniatur|left|Jo Weil]]
'''Johannes Hermann Bruno Anton Weil''' (* [[29. August|29. Aujust]] [[Joohr 1977|1977]] ä [[Frankfurt am Main]]) es önö [[Deutschland|dütsche]] Schauspeller, dä em Fernsehe un em Theater zö see es.
== Si Lääve ==
Jo Weil woss ä [[Petersberg (Hessen)|Petersbärch ä Hesse]] op un jäng ä [[Fulda]] zr Schüll. No si Abitur besood hä ä [[Köln|Köllö]] d Schauspellschüll un nomm Schauspell- un Jesangsongerecht.
Jo spelld döck vöör öt Fernsehe un stäng em Theater op d Bühn. Sing Stemm vorlinnt hä vöör usländische Filme, di en öt [[Deutsche Sprache|Dütsche]] övversatze wode. Usserdäm es hä vöör soziale Orjanisatiune am vrassele.
Hä spelld va November 2007 a d Roll van dr Oliver Sabel en d Seefeoper [[Vorboone Leevde]].
== Jätt z lääse ==
* [https://www.joweil.de/ Jo Weils Siij]
{{DEFAULTSORT:Weil, Johannes hermann Bruno Anton}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Schauspeller]]
5v2lvuuvagv3fr0d8ewmfqg3uqhgn8a
Agilolf va Kölle
0
526369
1611075
1591018
2026-04-07T22:06:29Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611075
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Rathausturm Köln - Agilolf (5991-93).jpg|miniatur|left|Ön Fijur va Agilolf am Kölsche Roothuus]]
'''Agilolf va Kölle''' woch tösche 745 un onjeväär 752 [[Bischof|Beschoff]] va [[Köln|Kölle]].
== Si Lääve ==
Mo nämmt a, dat opjrond van d Traditiunen em 11. Jahrhondöt Agilolf önö Abt em Kluster va Stablo-Malmedy woch, bevöör hä Beschoff va Kölle wood. Singe Amtsaatrett moss öm öt Joohr 745 jewääh se. Hä jehood zo dön Jrupp va [[Mensch|Mänsche]] öm dr Hellije [[Bonifatius]]. En önö Breef us öt Joohr 748 steehd singe Naam. Agilolf es öm öt Joohr 753 jestorve. Jenau lädt sich dat net mi saare.
Agilolf wood hellisch jesproche, un am 9. Juli weed jäddes Joohr dä vreuere Beschoff jedaahd. A dä Daach woode d Knouche va häm en dr [[Kölner Dom |Dom va Kölle]] jebraad.
Ön Strooß ä Kölle drädt singe Naam.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.heiligenlexikon.de/BiographienA/Agilof.htm Ökumenisches Heiligenlexikon]
* [http://books.google.de/books?id=uGoRAAAAYAAJ&pg=PP8&client=firefox-a#v=onepage&q=&f=false Online Handbuch des Erzbistums 11. Auflage 1866]* ''Reihenfolge der Kölner Bischöfe und Erzbischöfe, in: H.J.D. Asthöwer: ''Handbuch des Erzbistums Köln.'' Amtliche Ausgabe. 11. Aufl. 1866
{{commonscat|Agilolf von Köln}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Bischof]]
m3rmlw16i9h4doesb1y9h8aakg28ofb
Toyone, Aichi
0
526407
1611256
1592566
2026-04-08T00:00:49Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611256
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Aichi-toyone-village.svg|miniatur|left|Öt Dörp Toyone en d Regiun Archi]]
'''Toyone''' (豊根村|Toyone-mura) es ö Dörp ä [[Japan]]. Öt litt en d Regiun [[Kitashitara District, Aichi|Kitashitara]], [[Aichi Prefecture|Aichi]].
Em Joohr 2003 läävde do onjeväär 1368 [[Mensch]]e, watt 11,29 Lüüh op d km² send. Toyone had ön Jrüüde va 121,3 km².
Am 27. November 2005 vorschmolz öt Dörp Tomiyama met Toyone
Dr [[Shintoyone Damm]] litt beij Toyone.
==Jätt z lääse ==
*[https://www.vill.toyone.aichi.jp/ Toyone sing Websie]
[[Saachjrupp:Japan]]
fe488c55hxyandmhfop9mids45snhqq
Melissa Wolf
0
526419
1611257
1597058
2026-04-08T00:00:51Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611257
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
'''Melissa Wolf''' (* [[14. April|14. Aprel]] [[Joohr 1964|1964]] ä [[New Westminster]], [[British Columbia]], [[Kanada]]) wood als ''Lisa Ann Taylor'' jeboore un es ö [[Model]], dat sich dobeij döck [[Nacktheit|nakß]] zeechd. Sö werkd och als Schauspellerin.
Opjewaaße ä [[Vancouver]] vong sö em Alder va 18 Joohr als Model a. Em Juni 1985 erscheen sö öt ischde Mol en d Ziidung [[Penthouse Magazin|Penthouse]].
Melissa wood em September 2008 d Usszeechnung „Hall of Fame“ van d Usjevalle Dänzerin Ongerhaldung vöör Erwaaßene vorlinnt.
Als Schauspellerin troon sö en önö Hoof bellije Horrorfilme op.
Am 3. Januar 2007 koome d [[Polizei|Polisse]] en hör Huuß ä [[Atlanta]], Georgia un nomm sö wäje [[Prostitution|Prostitutiun]] un Besetz va [[Rauschgift|Rauschjeff]] vass. Sö bekannd sisch schöldich un wood zo ön Stroof va 150.000 $ vorurdeeld.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.melissawolf.com Hör Siij]
{{Commons|Melissa Wolf}}
{{DEFAULTSORT:Wolff, Melissa}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Model]]
[[Saachjrupp:Schauspeller]]
5kl9k42x422ydqhwml4efzj2tle4qv1
Annett Louisan
0
526450
1611339
1608573
2026-04-08T00:34:25Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611339
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Annett Louisan 03-2009 (cropped).JPG|miniatur|Annett Louisan em Joohr 2009]]
'''Annett Louisan''' (* [[2. April|2. Aprel]] [[Joohr 1977|1977]] ä [[Havelberg]]) es ön [[Bundesrepublik Deutschland|dütsche]] Sängerin. Met richtije Naam heechd sö ''Annett Päge''.
== Hör Lääve ==
Övver hör Jebortsjohr es mo sich net eenich. Annett sprechd va 1979, anger Quelle saare, dat sö em Joohr 1977 jeboore wood. Hör [[Kind|Kengkheed]] vorbraad sö beij hör Jruußäldere ä [[Schönhausen (Elbe)| Schönhausen]], iih sö met 13 Joohr zösamme met hör Mamm no [[Hamburg|Hamburch]] trock. Do studiirde sö an d Konsthuchschüll.
Tösche Dezember 2004 un Juni 2008 woch Annett met Gazi Isikatli vorhiirod, trennde sich ävver dann va häm. Bes 2010 läävde sö met dä us [[Kanada]] stammende Musiker ''Martin Gallop''. No 2 Joohr woch dat ävver wärm vorbeij, un sö woch wärm alleen.
Annett Louisan wood zr Botschaftlerin va [[Fairtrade]] ernannd suwi vöör d [[Deutsche José Carreras Leukämie-Stiftung|Dütsche José Carreras Leukämie-Stiftung]].
== Jätt z lääse ==
* [https://www.annettlouisan.de/ www.annettlouisan.de – Offizielle Website von Annett Louisan]
{{DEFAULTSORT:Louisan, Annett}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Sänger]]
2zbpwmxg1ova45z7fqrsmnx636trwwd
Neddeläng
0
526453
1611175
1609438
2026-04-07T22:51:59Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611175
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Flag of the Netherlands.svg|miniatur|right|Vahn van d Niederlande]]
D '''Neddeläng''', em [[RiS|Ripuaresche]] weed ooch va '''Holland''' jesproche, es ö [[Königreich|Könnigreich]] ä [[Europa|Westeuropa]]. Em [[Himmelsrichtung|Norde]] un [[Himmelsrichtung|Weste]] jrenzd d [[Nordsee]], em [[Himmelsrichtung|Süde]] [[Belgien|Beljie]] a Holland, un sing [[Himmelsrichtung|östliche]] Jrenz beld [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]]. D Hauptstadt es [[Amsterdam]], dr Setz von d Rejiirung [[Den Haag]]. Drei Insele en d [[Karibik]], [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] un [[Saba (Insel)|Saba]] jehüüre och z d Niederlande.
== D Landschaff ==
Watt opvälld, es, dat bo d Hälvde va Holland mä knapp önö Meter övver dr Meeresspeiel litt un ö Veedel sujar dronger. Öm dat Land z schötze, woode 3.000 Kilometer Deiche opjeschott. D hükßde Stell va Holland es dr [[Vaalserberg|Vaalserberch]], dä öt op 322,5 Meter brengd. Dr [[Rhein|Rhing]], d [[Maas]] un d [[Schelde]] send d bekanndste Flöss en öt Land.
== D Holländer ==
[[Datei:Kinderdijk holland.jpg|miniatur|left|[[Wenkmülle]] präje d Landschaff]]
Em Jannowaa 2024 läävde 17.948.000 [[Mensch]]e ä Holland. [[Niederländisch|Holländisch]] es d Amtsproch. Ä [[Friesland]] weed zosätzlich [[Friesische Sprache|Friesisch]] jesproche. Em [[Himmelsrichtung|Südoste]] vängd mo och öt [[RiS|Ripuaresche]] suwi em [[Himmelsrichtung|Nordoste]] öt [[Niedersächsische Sprache|Nedersäkßische]]. Van öt Holländisch leid sich dat ä [[Südafrika]] jesproche [[Afrikans]] aav.
== D Weetschaff ==
Jruuße Lävensmeddelongernehme wi [[Unilever]] un [[Heineken]] suwi Firme wi [[Akzo Nobel]], [[Shell]] un [[Philips]] brenge önö Hoov Jeld en öt Land.
== D Konst ==
Öt Land braad jruuße Könstlere hervör. Dozo jehoote [[Hieronymus Bosch]], [[Rembrandt van Rijn]] un [[Vincent van Gogh]].
== Jätt z lääse ==
* [http://www.regering.nl/ D Siij van d Rejiirung]
* [https://www.koninklijkhuis.nl/ D Siij van öt Könnigshuuß]
{{Commons}}
{{Stub}}
{{Navvi Europa Shtaate}}
[[Saachjrupp:Staat]]
[[Saachjrupp:Holland]]
gyn5xb9oi2z4gmfd9cwjlyxlp1r843p
Lisa Bassenge
0
526454
1611196
1601570
2026-04-07T23:28:37Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611196
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Lisa Bassenger 2009.jpg|miniatur|left|Lisa Bassenge em Joohr 2009]]
'''Lisa Bassenge''' (* [[Joohr 1974|1974]] ä [[Berlin]]) es ön [[Bundesrepublik Deutschland|dütsche]] Sängerin, di met [[Blues]], [[Chanson]]- un [[Popmusik]] z do had.
== Hör Lääve ==
Lisa Bassenge es d Dohter van önö Dütsche un ön [[Iran]]erin. Sö studiirde Jesang ä Berlin. Dobeij liirde sö Paul Kleber kenne, dä sö va do a immer beijstäng. Lisa reisde met hör Musik dörch [[Europa]], [[Vietnam]] un [[Thailand]].
1995 jründe Bassenge ön Dreimannband.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.lisa-bassenge.de/ Bassengers Siij]
{{DEFAULTSORT:Bassenge, Lisa}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Sänger]]
qp5g8ooa3t7fxaaziqc9brjh2a1hwn7
Frankreich
0
526462
1611151
1607725
2026-04-07T22:46:14Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611151
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg|miniatur|Vahn va Frankreich]]
'''Frankreich''' ([[Kölsch (Sprooch)|kölsch]] „Frankreich“<ref>Fritz Hönig: ''„Geschräppels.“ Humoresken. Erster Band''. Köln, 1875, S. 20</ref>, [[Dütsche Sprooch|huhdütsch]] „Frankreich“, [[Frangzösische Sprooch|frangzösisch]] „La France“) es önö [[Demokratie|demokratische]] Staat ä Westeuropa. Öt jrenzd a [[Belgien|Beljie]], [[Luxemburg]], [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]], d [[Schweiz]], [[Italien|Italie]], [[Monaco]], [[Spanien]] un [[Andorra]]. Usserdäm stüssd öt a d [[Nordsee]], dr [[Atlantischer Ozean|Atlantik]] suwi öt [[Mittelmeer|Meddelmeer]]. Ä Övversee jehüre zo Frankreich o. a. en d [[Karibik]] dr Norde van d Insel [[Saint-Martin]] un ä [[Südamerika|Südamerikka]] öt Jebiit [[Französisch-Guayana]].
== Alljemeenes ==
[[Datei:Arc Triomphe.jpg|miniatur|150px|left|D Triumpfbooch ä Paris]]
Frankreich had ön Jrüüde va 547.026 km². 67,6 Milliun [[Mensch|Lüüh]] (2017) wonne en dat Land. Önö jruuße Deel va Frankreich es platt Land. Mä em [[Himmelsrichtung|Südweste]] stüsse d [[Pyrinäen|Pürinäe]] un em [[Himmelsrichtung|Oste]] d [[Alpen|Alpe]] un d [[Vogesen|Vogese]] en öt Land örenn. Met 4.810 m es dr [[Mont Blanc]] dr hükßde Berch van öt Land.
== Städt ==
[[Datei:Langues de la France.svg|miniatur|Vordeelung van d Regiunalsproche]]
Frankreich had met [[Paris]] enn Stadt met mi als 1 Milliun Bewonner. Em Januar 2006 läävde do onjeväär 2,6 Milliun Lüüh, en d jrüüßere Ömjevung sujar övver 11 Milliun. D Nommer 2 ä Frankreich es [[Marseille]], vöör [[Lyon]] un [[Toulouse]].
== Sproche ä Frankreich ==
D alleenije Amtssproch ä Frankreich es [[Frangzösische Sprooch|Frangzösisch]]. Donävver jitt öt ävver och noch ö paar Rejiunalsproche. Hezo jehüüre: [[Picardisch]], [[Normannisch]], [[Gallo]], [[Saintongeais|Poitevin-Saintongeais]], [[Wallonische Sprache|Wallonisch]] un [[Champenois]]. Dozo komme [[Arpitan|Franko-Provenzalisch]], [[Okzitanische Sprache|Okzitanisch]], [[Katalanische Sprache|Katalanisch]], [[Elsässisch]] un [[Lothringisch (Fränkisch)|Lothringisch]] suwi [[Baskische Sprache|Baskisch]], [[Bretonische Sprache|Bretonisch]], [[Korsische Sprache|Korsisch]] un [[Flämische Sprache|Flämisch]].
== Jätt z lääse ==
{{Commons|France|Frankreich}}
* [https://www.france.fr/ france.fr] de offezejelle Siij vun de Frangzoose
* [https://www.diplo.de/Frankreich diplo.de/Frankreich] dütsche Siij övver Frankreich
{{Navvi Europa Shtaate}}
[[Saachjrupp:Europa]]
[[Saachjrupp:Frankreich]]
[[Saachjrupp:Staat]]
ge3bdekv0652fkie3ydabdhnausfpj6
Michel Velleman
0
526513
1611152
1597941
2026-04-07T22:46:17Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611152
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[File:Ben Ali Libi.png|thumb|Ben Ali Libi (1933)]]
'''Ben Ali Libi''' (* [[5. Januar]] [[Joohr 1895|1895]] ä [[Groningen]]; † [[2. Juli]] [[Joohr 1943|1943]] em [[Vernichtungslager Sobibór|Vornichtungslajer Sobibór]]), dä met richtije Naam '''Michel Velleman''' hosch, woch önö [[Judentum|Jüdd]] un va Berof [[Zauberer]]. Hä wood dörch ö Jedicht bekannd, dat dr [[Niederlande|holländisch]] Dichter [[Willem Wilmink]] övver häm jeschrävve had.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.poezie-leestafel.info/willem-wilmink Dat Jedicht ä Holländisch]
{{DEFAULTSORT:Velleman Michel}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Vornichtungslajer Sobibór]]
[[Saachjrupp:Jestorve dörch dr Holocaus]]
a7xp8lnaoy7j4eb6w6hresrfbui1ac6
Anschläch ä Norwege (2011)
0
526519
1611108
1609605
2026-04-07T22:30:25Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611108
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Explosion in Oslo, 22.07.2011.jpg|miniatur|left|Belder no d Explosiun va Oslo]]
Beij d '''Anschläch ä Norwege (2011)''' storve am [[22. Juli]] [[Joohr 2011|2011]] winnichstens 87 [[Mensch|Persune]]. Dr ischde Anschlach am Nommedaach woch ön Bombeexplosiun em Rejiirungsveedel va [[Oslo]]. Do storve winnichstens 8 Mensche. Am vreue Ovend koom öt zo önö zweide Anschlach op d Ferieinsel [[Utøya]], wo winnichstens 69 Lüh storve, doronger 32 Jurendliche, sowie de Arbeidernes Ungdomsfylking (AUF) ier Vorsätzende Tore Eikeland.
No Informatiune von d [[Polizei|Polisse]] send beede Asnchläch va dem rättsorienteerden [[Anders Behring Breivik]] usjevüührd woode.
== Jätt z lääse un z kikke ==
* [https://www.welt.de/politik/ausland/article13503142/Unfassbares-Massaker-eines-Einzeltaeters.html Di ischde Informatiune övver dr Anschlach]
{{Commons|2011 Oslo explosion|Bombeamschäch ä Oslo 2011}}
[[Saachjrupp:Anschlaach]]
3uyclnvf1mxq1yqj43dp6t97bgfh0ad
Juanes
0
526543
1611236
1591904
2026-04-07T23:54:28Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611236
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Juanes-live-02_edit.jpg|miniatur|left|Juanes em Joohr 2008]]
'''Juanes''' [ˈxu̯anes] (* [[9. August|9. Aujuß]] [[Joohr 1972|1972]] ä [[Medellín]] ä [[Kolumbien]] als ''Juan Esteban Aristizábal Vásquez'') es önö Sängör us Kolumbie. Hä jöhüüd zo di Sängör, di op d janze Wält bökannd send.
== Jätt z lääse ==
{{commons|Juanes}}
*[https://www.juanes.net/ Official website] (op Spanisch)
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Sänger]]
oxgp6dldf9f0hxy8l4b771f9ef0ze9s
Hännesje Tiater
0
526589
1610989
1598719
2026-04-07T20:45:29Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610989
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Hänneschen-Theater, Eingang-6661.jpg|thumb|231x231px|Dä Eenjang vum Hännesje Tiater]]
Et '''Hännesje Tiater''' ees eh Stockpoppetiater en [[Köln|Kölle]].
Do danze de [[Popp]]e un halde och alle Joohre en [[Poppesetzung]] en [[Knolledorf]] af.
De Houpfijure sen et [[Hännesje]] un et [[Bärbelsche]], de [[Bestefa]] un de [[Bestema]].
Wells_de erinnjonn, mos_de Kaate vürbeschtelle.
Et es e klein [[Theater|Tiater]] un hätt nur Platz für unjefähr jenau 284 Lück.
Mer fingk ed en Kölle am [[Iisemaat]], zwesche nem [[Hüümaat]] un em [[Rodhus]].
Spille dunn se zwei odder drei Mool am Daach, nommeddachs för de [[Kind|Pänz]] un oovens för de Jruuße.
== Jeschichte ==
Dat Tiater funk singhe Aanfang em Johr [[Joohr 1802|1802]] in de Mauthjass. Der [[Schniider]] [[Johann Christoph Winters]] hätt ed jejründt, öm en de [[Advent|Adventszick]] eh Krippespill för de [[Kind|Pänz]] zeije ze künne. Bis zom Johr 1919 hat dat [[Puppentheater|Poppetiater]] ene jruuße Erfolch, moot äver dann jeschloßße werde. Ed wutt bees dohin nur von Familliemitjlieder vun de Familich Winters jeführt. Och hätt ed zick 1823 en Avvordnung em Kölsche [[Ruusemoondaachszoch]].
1925 hätt sich dann de ''Kommission för de Widderbelebung vum kölsche Poppespill'' jejründt. Die hätt ed dann och ferdichbraat, dat ed Hännesje Tiater am 9. Oktober 1926
als Puppenspill vun de Shtadt Kölle widder opjemaat wudde ees.
== Websigge ==
* https://www.haenneschen.de/
{{Commonscat|Hänneschen-Theater}}
{{stub}}
[[Saachjrupp:Thiater]]
ncwzcyrkyo3jxnbpainbnc511sol75x
Willy Millowitsch
0
526591
1611064
1609065
2026-04-07T21:58:20Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611064
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel op|Kölsch|||}}
[[Beld:Willy millowitsch 19870912.jpg|miniatur|right|Willy Millowitsch (1987)]]
'''Willy Millowitsch''' (* [[8. Januar]] [[Joohr 1909|1909]] in [[Köln|Kölle]]; † [[20. September]] [[Joohr 1999|1999]] in Kölle) wo enne Schouspiller, Sänger, Enteräjner, unn dobeij
ėmmer Resjißßöeres, Shtöckeschriiver unn Baas an singem eijene Thiater en Kölle.
== Schaffe ==
Sing Schaffe eß riesisch. Hä hätt als enne Pänz ald etlijje dousend Moole op der Büün jeshtannde.
=== Tiater ===
En jannz kleijne Ußwaal vun dä Tijater Produkzjoone ''ußßerhallv'' vum [[Volkstheater Millowitsch|Millowitsch-Tiater]], di hä zom Däijl och dohäijm jeshpillt hätt:
* der Etappenhas
* "Fussig Julche"
* "[[Schneider Wibbel]]"
* das "Glücksmädel"
* "Tante Jutta aus Kalkutta"
=== Kinno ===
#''{{lang|de|Gesucht wird Majora}}'', (1949)
#''{{lang|de|Zwei blaue Augen}}'', (1955)
#''{{lang|de|Zwei Matrosen auf der Alm}}'', (1957)
#''{{lang|de|Schön ist die Welt}}'', (1957)
#''{{lang|de|Drei Mann auf einem Pferd}}'', (1957)
#''{{lang|de|Vater, Mutter und neun Kinder}}'', (1958)
#''{{lang|de|Liebe, Mädchen und Soldaten}}'', (1958)
#''{{lang|de|Zwei Herzen im Mai}}'', (1958)
#''{{lang|de|Scampolo}}'', (1958), met däm [[Romy Schneider]]
#''{{lang|de|Die Landärztin vom Tegernsee}}'', (1958)
#''{{lang|de|Lass mich am Sonntag nicht allein}}'', (1959)
#''{{lang|de|Alle Tage ist kein Sonntag}}'', (1959)
#''{{lang|de|Willy, der Privatdetektiv}}'', (1960)
#''{{lang|de|Der wahre Jakob}}'', (1960)
#''{{lang|de|Der Hochtourist}}'', (1961)
#''{{lang|de|Robert und Bertram}}'', (1961)
#''{{lang|de|Der Zigeunerbaron}}'', (1962)
#''{{lang|de|Die Fledermaus}}'', (1962), met [[Peter Alexander]], [[Marianne Koch]], un [[Hans Moser]]
#''{{lang|de|Dicke Luft}}'', (1962)
#''{{lang|de|Die drei Scheinheiligen}}'', (1964), met däm [[Harald Juhnke]]
#''{{lang|de|Otto ist auf Frauen scharf}}'', (1967)
#''{{lang|de|Herrliche Zeiten im Spessart}}'', (1967), met [[Liselotte Pulver]], [[Gila von Weitershausen]] un [[Hannelore Elsner]]
#''{{lang|de|Paradies der flotten Sünder}}'', (1968)
#''{{lang|de|Zum Teufel mit der Penne}}'', (1968), met däm Peter Alexander un däm Hannelore Elsner
#''{{lang|de|Warum hab ich bloß 2× ja gesagt}}'', (1969)
#''{{lang|de|Heubodengeflüster}}'', (1969)
#''{{lang|de|Charleys Onkel}}'', (1969)
#''{{lang|de|Klassenkeile}}'', (1969)
#''{{lang|de|Frau Wirtin bläst auch gern Trompete}}'', (1970)
#''{{lang|de|Die lustigen Vier von der Tankstelle}}'', (1972), met däm [[Uschi Glas]] un em [[Hans-Jürgen Bäumler]]
#''{{lang|de|Unsere Tante ist das Letzte}}'', (1973), met dem [[Eddie Arent]]
#''{{lang|de|Alter Kahn und junge Leute}}'', (1973), met däm [[Roy Black]]
#''{{lang|de|Der Geheimnisträger}}'', (1976) — Houproll
#''{{lang|de|Ein dicker Hund}}'', (1982)
#''{{lang|de|Die wilden Fünfziger}}'', (1983)
#''{{lang|de|"Hilfe, die Amis kommen"}}'', (1985) — Dä Willy en enner Jaßßroll
#''{{lang|de|Pizza Colonia}}'', (1991)
=== Färnseen ===
[[Beld:Willy Millowitsch Denkmal.jpg|right|miniatur|Dat [[Willy Millowitsch|Willy-Millowitsch]]-Dengkmool fun 1992 en Kölle am [[Iisemaat]] für em kölsch [[Hännesche-Theater|Hännesje-Tijater]]]]
Dä Willy woo fun de aller eezte Aanfäng vum Fernseen övverhoup beß zo singem Duud dobeij,
unn ėmmer widder en dä Keßß ze sinn.
==== De Aanfäng ====
27. Oktober 1953 der Etappenhas, de eetzte Laif Senndung en [[Bundesrepublik Deutschland|Dojtshlannt]] noh m [[Zweiter Weltkrieg|Kreesh]] uss enem Tijater. Seks Woche spääder woot die Senndung widderhollt — widder laif.
Em Joohr 1967 kohm de eetzte Laif Övverdraarong en Dojtshlannt en Bunt, och widder uss em Millowitsch singem Tijater.
==== Dä Entertäjner ====
''Hei Wi Tip Top'' woot enne Flop.
==== Dä Klefisch ====
Kommissar Klefisch Krimis:
1990 ''{{lang|de|Ein Fall für Onkel}}''
1991 ''{{lang|de|Dienstvergehen}}''
1993 ''{{lang|de|Tod am Meer}}''
1995 ''{{lang|de|Klefischs schwerster Fall}}''
1996 ''{{lang|de|Vorbei ist vorbei}}''
==== Der Affscheed ====
Em Joohr 1999 es dä Willy Millowitsch nünnxish Joohr jewoode. Hä kunnt koum noch loufe unn jannz schlääsh shtonn, troz er en neu Hüffjelengk dren hatt. Hä hatt knatschwiiße Hoor krääje unn sing Jeseesh hatt sish veränndert, et woo noch runnder jewoode un mansh eijner, jannz junge [[Mensch|Lück]], dä inn noh nit kenne daat saat, hä sooch bal wi n Frou us. Do hätt der [[WDR]] för dä Willy en Jobootßdaachßpaati oppjelaat, dat woo singe letße jruuß Optrett.
=== Plaate ===
Plaate hät hä räijshlish jemaat, he en kläijne Ußwaal:
* ''{{lang|de|Schnaps, das war sein letztes Wort}}''
* ''{{lang|de|Wir sind alle kleine Sünderlein}}''
* sing em Sommer 1999 opjenummene Tittel: „Wenn d'r Herrjott nit will“, „''{{lang|de|Das Leben ist doch herrlich}}''“ un dat Weinachtßleed „Wenn ich su ahn fröher denke“ voote noh singem Dud am Eng vum Oktober 1999 eetß eruß jebraat.
=== Präijse un Außzeijshnunge ===
Nevve hunnderte anndere Iihrunge:
* 1961/62 "Goldener Bravo-Otto"
* 1984 et Bundeßferdiinßkrüzz 1. Klasse
* 1989 am 17. Määz wood hä Iirenbürjer vun Kölle
* 1990 käät hä dä "Bambi"
* 1992 woo hä dä eetßte [[:Saachjrupp:Volxschoushpiller|Vollekß Showshpiller]] uß Deutschland, dä en singe Läävenszick ald en äijen [[Willy Millowitsch (Dengkmool)|Dengkmool]] kräät, et shteijt norr am Iisemaat in Kölle, odder jenoujenumme, et setz.
== Websigge ==
* {{DNB-Portal|118845535|Millowitsch, Willy}}
* [https://www.steffi-line.de/archiv_text/nost_film50_deutsch/52_millowitsch.htm Willy Millowitsch] (Op [[Hochdeutsch|deutsch]])
* [https://web.archive.org/web/20180804170234/http://www.willy-millowitsch.gedenkbuch.info/ En interaktiv Jedenkbooch] (en diverse Shprooche)
{{DEFAULTSORT:Millowitsch Willy}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Kölle]]
[[Saachjrupp:Schauspeller]]
ekmvydrnwbty0qc44c4595re40ixdrh
Österreich
0
526700
1611054
1608659
2026-04-07T21:54:46Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611054
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Flag of Austria.svg|miniatur|upright|Vahn va Österreich]]
'''Österreich''' es önö [[Demokratie|demokratische]] Staat ä [[Europa]]. Seijd [[Joohr 1922|1922]] bestehd öt us dr Zösammeschloss van d Bundesländer [[Burgenland]], [[Kärnten]], [[Niederösterreich]], [[Oberösterreich]], [[Salzburg (Bundesland)|Salzburg]], [[Steiermark]], [[Tirol]], [[Vorarlberg]] und [[Wien]]. Wien es zöjlich d [[Hauptstadt]] van öt Land.
== Wo Österreich litt ==
Österreich had Nobberländer. Em [[Himmelsrichtung|Norde]] jrenzd [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]] un d [[Tschechische Republik|Tschechei]] an öt Land. Em [[Himmelsrichtung|Oste]] stüssd Österreich an d [[Slowakei]] suwi a [[Ungarn|Unjarn]]. [[Slowenien|Slowenie]], [[Italien|Italie]] un d [[Schweiz]] vängd mo em [[Himmelsrichtung|Süde]].
== Jruuße Städt ==
Wien, d Hauptstadt, es d jrüützde Stadt va Österreich. Do läävde em Joohr 2017 öm d 2,6 Milliun [[Mensch|Lüüh]] un domet mi als ö Veedel van di 9,1 Milliun Persune (2023), di em janze Land lääve. Donävver send [[Graz|Jraz]], [[Linz]], [[Salzburg|Salzburch]] un [[Innsbruck]] d jrützde Städt.
== Jeojrafie ==
[[Datei:Austria satellite unannotated.jpg|miniatur|upright=1.4|Österreich]]
Dat Land weed dörch [[Gebirge|Berch]] jeprächd. D [[Alpen|Alpe]] dörchtrecke bo öt janz Österreich, watt dat Land och dr Naaam Alperepublik äbraad. Zm Oste hen välld öt Land ävver flach aav, su dat d hükßde Berch em Weste z vänge send. Österreichs hükßde Berch es met 3798 Meter dr [[Großglockner]]. Onger d [[Fluss|Flöss]], di dörch Österreich loufe, es d [[Donau]] d Nommer ee, ävver och [[Lech]], [[Isar]] un [[Inn]] spelle ön Roll beij d Wasservührung.
== Enklave Kleinwalsertal ==
Öt [[Kleinwalsertal]] spelld ön besongije Roll. Öt jehüd zo Österreich, es ävver, ohne z klömme, mä dörch Dütschland z erreiche. Mo sprechd van d Enklave Kleinwalsertal.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.city-map.at/ Övver öt Land]
{{Commons}}
{{Stub}}
{{Navvi Europa Shtaate}}
[[Saachjrupp:Staat]]
gn1824bp1r7x2dqxvo2d52nq7quiuaa
Şalom
0
526739
1611250
1593686
2026-04-08T00:00:16Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611250
wikitext
text/x-wiki
'''Şalom''' ([[Hebräisch]]: שלום, ''[[Friede|Vreede]]'') es ön jüddische-türkische Woche-[[Zeitung|Ziidung]], di öt ä [[Türkei]] jitt en d [[Türkische Sproch]] un een siije en d [[Ladino]] Sproch. De [[Redaktion]] vunn de Ziidung sez en [[Istanbul]]. D Ziidung wood em Joohr 1947 vunn d jüddische-türkische [[Journalist]] Avram Leyon jejründt. Şalom maade met öt ischte Blatt am [[29. Oktober|29. Oktoober]] [[Joohr 1947|1947]] op. Herausgeber es d [[Verlag|Verlaach]] Gözlem Gazetecilik Basın ve Yayın A.Ş.. D Ziidung weed met unjeväär 5.500 Stöck jede [[Mittwoch|Mettwoch]] opjölaat ävver öt jitt och ön Internät-Ussjaav. D Schriftleiter es d İvo Molinas.
== Websiggke ==
* [http://www.salom.com.tr Websiije vunn Şalom] (op türkisch)
* [https://www.salom.com.tr/news/list/category/19-Judeo-Espanyol.aspx Websiije vunn Şalom] (op ladino)
[[Saachjrupp:Asie]]
[[Saachjrupp:Ziidung]]
mt26h1kjg82k7dj9noid4tob8rhkxtn
Södwessindische Rögge
0
526776
1611262
1603857
2026-04-08T00:01:23Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611262
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel op | Kölsch | Akademie }}
Der '''Södwessindische Rögge''' es ene [[meddelozeanische Rögge]] ungerm Meer. Dä bildt de Nohtstell zwesche de [[Antarktische Plat]] un de [[Afrikanische Plat]].
Der Södwessindische Rögge geiht em [[Himmelsrichtung|Oste]]<ref>[https://adsabs.harvard.edu/abs/1988JGR....9313524R Positiun vun dä Rodrigues Triple Junction]</ref> över en der [[Zentralindische Rögge]] un der [[Südostindische Rögge]] un em [[Himmelsrichtung|Weste]]<ref>[https://adsabs.harvard.edu/abs/1976JGR....81.1857S Positiun vun de Bouvet Triple Junction]</ref> en der [[Meddelatlantische Rögge|Mittelatlantische Rögge]] un der [[Amerikanisch-Antarktische Rögge]].
== Quelle ==
<references/>
{{Övversaz uß|de}}
{{DEFAULTSORT:Sodwessindischer Rogge}}
[[Saachjrupp:Ennzoteere!]]
7w32ueqyflpvk3q1ut8zklfwgzu0thg
Boch (z lääse)
0
526839
1611283
1597294
2026-04-08T00:09:33Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611283
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Library-shelves-bibliographies-Graz.jpg|miniatur|left|Zösammejestallde Bösch ä Rejale]]
Ö '''Boch''' es ön jebonge Sammlung va Bläär, meeßd met Ömschlaach. Döck send di Bösch us [[Papier|Papiir]] övv ähnlich Zeuch. Öm tösche Bösch un loos Bläärsammlunge z ongerscheede had d [[UNESCO]] vassjesatze, dat ö Boch winnichstens 49 Bläär ha moss. Usserdäm dörfe di net rejelmäßich örusskomme. Ee van d bekanndste Bösch es d [[Bibel]]. Ä d leitzde Joohre wäde mi un mi Bösch als [[e-book]]s, dat heechd Bösch, di als Komputerdatei zösammejestalld send, vorkoovd.
== Jätt va vreuer ==
Dö Vörjänger van d Bösch woore Rolle us [[Papyrus|Papürus]], di vöör onjeväär 5000 Joohr beij d ald [[Ägypten|Äjypter]] opdauchde un dono van d [[Griechenland|Jriiche]] un Römer övvernomme, dann ävver dörch Codexe aavjelößd woode. Dat woch jevalde [[Pergament|Perjament]], Material, dat schwoch z maache un düür woch.
Öm 1400 no Christus lößde Papiir öt Perjament aav, wobei ön Papiirmölle us [[Nürnberg|Nürnberch]] als dr ischde Lefferant va Papiir övverlävverd es. Als dr [[Johannes Gutenberg|Aue Jutenberch]] öt Bedrocke va Papiir ervonge hod, jäng öt met d Bösch berjop. Mi un mi entstänge. Di Zitt, wo Papiir mä va d [[Mönch]]e ä d [[Kloster|Klüster]] jeschrävve woode, woch vörbeij.
== Öt Boch ä os Zitt ==
Nävver d normal Bösch wääde hüü z dachs e-books jemaad, Dateie, di öt Boch simuleere. „Books on Demand“ send Bösch, di op Wonsch jemaad wäde. Su entstönd völl Fotobösch als Books on Demand.
== Jätt z lääse ==
{{commons|Book}}
* [https://www.vl-ghw.uni-muenchen.de/buchgeschichte.html Jätt övver öt Boch]
[[Saachjrupp:Z lääse]]
3on546q6lsbl0lghxzq5ycjg5n8gti7
Mestreechs
0
526870
1611312
1606652
2026-04-08T00:23:38Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611312
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel op|Kölsch|}}
Et '''Mestreechs''' udder '''Maastrichter Platt''' es dat Platt, wat se em ahle Deil vun dä Stadt [[Maastricht|Maastrech]] kalle, di jans em Sööde vun der [[Niederlande|Neederläng]] aan der [[Maas (Floß)|Maas]] litt. De Mestreechse saare '''''{{lang|li|Mestreechs}}''''' doför, de Nederlander ''{{lang|nl|Maastrichts}}''. Et Mestreechs es ene [[Limburgisch|Limborjisch]]e [[Dialekt]], dä ävver jät mieh wi ander Limborjesche Sprooche ene jeweße Enfloß um [[Französisch|Franzüüsesch]] aan sesh hät.
Et Mestreechs schingk norr_en zemlesh lebändijje Sprooch ze sin.
== Jränze un Eijeschaffte ==
Et Mestreechs es ene Deil vum [[Westgermanische Sprache|Wessjermanisch]]e Dialek_Kontinuum un dröm ähnlesch met dä Dialekte drömröm.
De Sprooche em Land öm Maastrech sin anders wie et Mestreechs. Och en dä Dörper un vörmoolijje [[Gemeinde|Jemeinde]] [[Itteren|Itter]], [[Borgharen]], [[Amby]] un [[Heer (Maastrech)|Heer]], di em Joohr 1970 noh Maastrech enjemeindt woodte, schwaade se eijene Sprooche, och wann ene Houf Maastrechter noh dohen ömjetrocke sin, die dat wall nit donn.
=== Typpesch Mestreechs ===
E paa Eijeheite hädd et Mestreechs för sesch allein, un e paa fengk mer och em Land tiräk drömeröm, ävver nit angeschwoh. För de Lück vun ußerhallef klengt dat dann „tüppesch Mestreechs.“ Doh kam_mer aanföhre:
* Dat öff jebruchte lange ''ae'' {{IPA|εː}} vun ander Limborjesche Sprooche kennt mer em Mestreechs jaa nit. Doför säät mer em Mestreechs ''ee'' {{IPA|e:}}. Dat Woot ''{{lang|li|gere}}'' — bei uns „jähn“ wi en „esh han desh jähn“ — hätt mer övverhoup bloß em Mestreechs. Dat sull vum Enfloß vum modärne Neederlängsch kumme.
* En ''-sj'' udder en ''-sch'' {{IPA|ʃ}} aam Ängk vun enem Woot hädd_et Mestreechs sellver nit, et kütt bloß en Främbwööter vür. En ander Dialekte en Limborsh es et dermiehts nit selldener, wi bei uns, udder em [[Hochdeutsch|Deutsch]]. Em Norde en Limborsh jidd_et och Dialekte, die kei ''-sj'' am Engk vun Wööter han, ävver em Sööde es det Mestreechs der einzijje. För unsere „Fesch“ säät mer en Maaßtrish ''{{lang|li|vès}}'' un ußerhallf ''{{lang|li|vèsj}}'' un ''{{lang|li|vösj}}''.
* Et Mestreechs häd als einzije Sprooch vun däm Limborjesche Knubbel dat ''aajt'' ov ''aajd'' {{IPA|aːjt}}, för e Beishpell en esu Wööter, wi ''{{lang|li|aajd}}'', dat bedügg „ahl“, un ''{{lang|li|zaajt}}'', dat bedügg „Salz“. Ander limborjesche Sprooche han doför aan dä Ställe ''ald'', ''aad'', ''awd'', ''aod'' un ''oud''. Dat ''oud'' känne mer jo uch ussem Wäßripoaresch.
* Jraad wi em Wäßripoaresch trick mer och em Mestreechs de Sellefsluute Jähn janz besöndesch lang. De Ongerklasse en der Jesellshaff un de Kraade donn et extra doll, ävver et fälld överall op. Dood ens verjliishe:
{| cellpadding="0" cellspacing="6" border="0" class="wikitable align="center" x-style="clear:both;align:center;margin:1ex"
!colspan="5"|Mestreechs Platt||rowspan="99"| ||colspan="5"|Ander Limborjesch||rowspan="99"| ||colspan="3"|Bei ons||
|-
| ||''{{lang|li|maan}}''|| ||{{IPA|maːn}}|| || ||''{{lang|li|man}}''|| ||{{IPA|mɑn}}|| || ||Mann|| ||
|-
| ||''{{lang|li|keend}}''|| ||{{IPA|keː/nt}}|| || ||''{{lang|li|kind}}''<br />''{{lang|li|kèndj}}''|| ||{{IPA|kı/nt}}<br />{{IPA|kɛɲt<sup>j</sup>}}|| || ||Kėnd<br />Panz||
|-
| ||''{{lang|li|hoond}}''|| ||{{IPA|hoː/nt}}|| || ||''{{lang|li|hónd}}''<br />''{{lang|li|hóndj}}''|| ||{{IPA|hont}}<br />{{IPA|hoɲt<sup>j</sup>}}|| || ||Hongk||
|-
|}
=== Ongerscheide zwesche em Mestreechs un ander Lėmborjesche Dijalägde ===
Zwesche der Lėmborjesche Dialekte hät mer zom Dejl öhntlesch Ongerscheide ze bemärke. Maaßtresh, de Stadt, hät jlisch en Hääd Schproochejränze en singer Nöh. Doh sinn_er e paa weshtejje dronger. Esu küdd et, dat schunn Dijalägde en der Ömjävong janz anders klenge künne, wi et Mestreechs. Heh sin e paa Ongerscheidongsmärkmohle:
* Maaßtrish litt tiräk aan der [[Panninge Linnėsch]]. Di deilt Limbursch — em Norde in Wäste vun dä Linnėsch saare se ''{{lang|li|slech(t)}}'' un sön ''{{lang|li|schläsch(t)}}'' udder ähnlesch. Dat heiß se träänd och dat ({{IPA|s}} vum {{IPA|ʃ}}), schmaal vun breid. Zigg em [[2. Wältjreesch|läzde Kreesch]] jeiht di Linnisch ald dorsch Vör_ööt vun Maaßtresch. En der Stadt heis-et {{IPA|ʃ}}), ävver em Oste dovun, en Amby und Heer hööt mer ald ''{{lang|li|sjlech}}'' {{IPA|ʃlæç}}.
* Maaßtrish lidd_em Oste vun dä Linnije, di et ''ii'' vum ''äi'' un et ''uu'' vum ''öi'' tränne. En der Stadt schriiv mer noch ''{{lang|li|ies}}'', schpresh: {{IPA|iː/s}} un op Neederlängsch: ''{{lang|nl|ijs}}'', schpresh: {{IPA|ɛis}}, op Kölsch: „Ieß“‚‘. En Maaßtresch heis_et ''{{lang|li|hoes}}'', schpresh: {{IPA|huː/s}} un op Neederlängsch: ''{{lang|nl|huis}}'', schpresh: {{IPA|høys}}, op Kölsch: „Huuß“. En Maastresch sellver hürt mer ald ene Houfe Dubel-selfs_luute, wat em Norde un em Oßte vun Maaßtresch noch nit esu es. Mer kännt för e Beishpell ''{{lang|nl|bij}}'', spresch: {{IPA|bɛi}}, dat bedügg „bei“ oder „Bei“, je noh_m Tohn, un nit ''{{lang|li|bie}}'', wi anderswoh en Lėmborsch. Uns „Zick“ heiß övversaz ''{{lang|li|tied}}'' em Mestreechs un hät nur eine Selfsluut {{IPA|tiː/t}} ävver „Zigge“ heiß ''{{lang|li|tije}}'' un hädd_er ald ene dubbelte: {{IPA|tɛiə}}.
* Zwei Dubbel_selfs_luute uss_em [[Meddelneederlängsch (Sprooch)|Meddelneederlängsch]], ''ie'' un ''oe'', wääde em Mestreechs jenou esu jeschrevve un klenge {{IPA|iː}} un {{IPA|uː}}. „Ruud“ heiß allsu ''{{lang|li|roed}}'' un klengk {{IPA|ʁuːt}} jraad wi bei ons. Ävver en Meersse ess_et ''{{lang|li|rwad}}'' un klengk {{IPA|ʁwɑt}} un em [[Valkenburg|Valkenburjer]] Platt schrieve se: ''{{lang|li|road}}'' un saare: {{IPA|ʁoɑt}} doför.
* En ''-rs'' am Woot_engk hät et Mestreechs noch behallde vun älldere Zohschtänd vun de Sprooche. Ößlesch vun Maaßtrėsh es doh druß ävver ald ''-(r)sj'' jewoode, dat klengk: {{IPA|ʁʃ}}.
=== Ähnleschkeite zwesche em Mestreechs un ander Lėmborjesche Dijalägde ===
Der jrüüßte Deil vun singe Eijeschaffte hät et Mestreechs ävver met de andere Lėmborjesche Dialekte jemeinsam.<ref name=Karte1>[http://taal.phileon.nl/kaart/limburg.php Op dä Kaat es ze sinn, dat et Mestreechs de weeschteschßde Eijeschaffte vu de Lėmborjesche Jropp och hät]</ref>:
* Maßßtresh litt em Noodwäste vun der [[Benrather Linie|Benrother Linėsh]], un noch södößlesch vun dä [[Ürdinger Linie|Uerdinger Linėsh]]. Dat bedügg, dat mer heh ''{{lang|li|iech maak}}'' hüürt, un nit dat neederdüütsche ''{{lang|nds|ik maak}}'' un och nit dat meddel- un huhdüütsche ''{{lang|ksh|ech mach}}'' udder ''{{lang|de|ich mache}}''. Dat hallde vill vun de [[Sprachwissenschaft|SproocheWesseschaff]]ler för et weeschteschste Aanzeishe för ze entscheide, ov_ene Dialek Lėmborjesch es udder nit.
* Em Mestreechs kam_me de lange Selbe op zwei Aate bitoone. Wi bei ons jidd_et der Schleiftoon un der Stooßtoon. Dovun jeiht dä eezte eetz huh un dann widder eronger, un dä ander jeiht bloos_eraf. Weil di wi bei ons jelääjentlesch deene künne, för Wööter ze ongerscheide, zwesche dänne söns alles ejaal es bes op dä Toon, es et Mestreechs och en ToonSprooch. Ävver opjepaß: kood_em Sööde vun Maaßtresch, öm di Ööt [[Eijsde]]n_un [[Riemst]] eröm, jidde e klein Jebeed, woh mer di Töön zwa hät, wo se ävver hück kein Bedügdenesse mieh ongerscheide donn. <ref name="Cajot 2001">Cajot 2001</ref>.
* Em Lėmborjesche un Mestreechs kennt mer, angersch wi em Neederlängsch, der [[Umlaut|Ömluut]] en de Verkleinerungsforme, en de Plurahlforme vun de männlesche Wööter un beim jrammatesche Beuje vun de starke Värbe.
* Mer ongerscheidt noch zwesche drei jrammatesche Jeschlääschter em Mestreechs, wi em övverije Lėmborjesch, wat et Holländesch nit, un et |Braabantsche koum noch hät.
* Wööter, di orshprönglesh en de Einzahl ene koote Selfsluut hatte un em Plurrahl ene lange, di han em Mestreechs un em janze Lėmborjesch en beidse Fäll ene lange Selfsluut: ''{{lang|li|d<u>aa</u>k}}'', '{{lang|li|daker}}'' bedügg Dach, Dääsher jäjeövver em Neederlängsch: ''{{lang|nl|d<u>a</u>k}}'', ''{{lang|nl|daken}}''.
* Dat Woot '{{lang|li|Du}} kennt mer un bruch mer em Lėmborjesch un em Mestreechs noch. Em Neederlängsch dojääje es dat verschött jejange, un mer säät ''{{lang|nl|jij}}'' doför, wat vun de Sproochentwecklong heer mem ‚Ühr‘ verwand es.
* De Selfsluute ''ê'' un ''ô'' vum [[Urjermanisch (Sprooch)|Urjermanisch]] sin em Mestreechs nit zoh ''ie'' {{IPA|i, iː}} un ''u'' {{IPA|u, uː}} jewoode. Em janze Lemborjesh heis et '{{lang|li|beer}}'' {{IPA|beːʁ}}, ävve en Deutsch heis et ''{{lang|de|Bier}}'', un em Nederlängsch säät mer ''{{lang|li|bier}}'', dat klengk dann heh un dph je noh Landschavv un em Zosammehang em Saz {{IPA|biɑ}} udder {{IPA|biːr}} udder {{IPA|biːɹ}}.
* Dat ''sk-'' vum Aanfang vun urjermanisch e Wööt es wi em Deutsch zo {{IPA|∫}} un nit zo {{IPA|sx}} wi em Nederlängsch jewoode.
* E -[[t (Boochschtab)|T]] aam Engk vun de Wööter [[Elision|flüsch fott]] henger dä Metluute ''b'', ''ch'', ''d'', ''f'', ''g'', ''k'', ''p'' un ''s''. Noh enem ''m'' weed et zoh enem ''-p'' wi et och bei uns jewöhnlesch es. Noch enem ''ng'' weed et en e ''-k'' ömjewandelt, wat mer ons och esu känne.
* Dat [[w (Boochschtab)|W]] weed alleins met beide Leppe jebildt, der ohne de Zäng, [[bilabial]], wi mer en de Weßeschff säät, wat mier bloß jelääjentlesch un lang nit en alle Dialekte han.
* Et [[r (Boochschtab)|R]] weed wi em [[Kölsch (Sprooch)|Kölsch]]e un wi em Franzüüsesch janz vüüre met der Stroß jebild, mer sääd och e „jerevve R“, udder es der [[SproochWesseschaff|Wesseschaff]] „[[uvular]]e [[Approximant]]“ un schrief {{IPA|ʁ}} en de Engenazjonaale Luutschreff. Em Jäjesaz zom Mestreechs un övverije Lemborjesch hät mer em Neederlängsch der [[alveolar]]e [[Vibrant]] {{IPA|r}} udder der alveolare Approximant {{IPA|ɹ}} aan dö Shtell.
== De Tön ==
Jraad wi de ander Limborjesche Dialekte och, kännd et Mestreechs en janze Hääd Tön, un dobei sin_er vill sellefsluute, di et Neederlängsch un et Deutsch nit hät. Dröm han di Limborjesche Dialekte och ene Knubbel [[Dijakrėtėsch Zeijsche|dijakrėtėsche Zeijsche]], di em en Nederlängsch velleisch ens en Främbwööter liß, ävver söns nit känne deiht. Loor och onge onger de [[#De Ottojrafii|Ottojrafii]].
=== De Einzel Selfsluute ===
De einzel Sellefsluute em Mestreechs Plat sinn_er:
{| border="0"
|- style="vertical-align:bottom" valign="bottom"
|colspan="2" rowspan="2" | ''' Schreff- <br /> zeische '''
| rowspan="99" |
| rowspan="2" | ''' Ton <br /> {{IPA|IPA}} '''
|colspan="2" align="center" |—''' Beischpell '''—
| rowspan="99" |
| rowspan="2" | ''' Beischpell <br /> op Kölsch '''
| rowspan="99" |
|
|-
| ''' op Mestreechs '''
| ''' Övversaz '''
| ''' Dobei jesaat '''
|-
| || a || [ɑ] || ''kat'' || Katz || -- || es wi em Nederlängsch ene hengere Vokahl
|-
| || aa || [aː] || ''maan'' || Mann || Hahn || es öff länger
|-
| || ao || [ɒː] || ''maon'' || Mohnd || -- ||
|-
| || äö || [œː] || ''häöm'' || imm, inn || Blötsch || es öff ene Ömluut vum ''ao''
|-
| || e || [æ] ([ɛ]) || ''werk'' || Ärbeet || jät ||
|-
| || e || [ə] || ''de'' || di/dä || et || dat es ene [[Schwa]]
|-
| || è || [ɛ] || ''wèrke'' || ärbeide || jeck ||
|-
| || ee || [eː] || ''wee'' || wä || See || keine Nohschlaach!
|-
| || eu || [øː] || ''leus'' || (du/hä) liß || böß || keine Nohschlaach!
|-
| || i || [ɪ] || ''hin'' || Henn || fringse ||
|-
| || ie || [i] || ''diech'' || do, dir, dech || nix || dat es koot!
|-
| || ie || [iː] || ''zie'' || Meer || schpiele ||
|-
| || o || [ɔ] || ''lot'' || loß || fott ||
|-
| || ó || [o] || ''lótsj'' || lötsch || Boz ||
|-
| || ö || [œ] || ''dörp'' || Dörp || Söck ||
|-
| || oe || [uː] || ''hoes'' || Hus || tuute ||
|-
| || oo || [oː] || ''hoond'' || Hongk || doof || keine Nohschlaach!
|-
| || u || [ʏ] || ''un'' || Öllisch || Bützje ||
|-
| || uu || [yː] || ''vuur'' || Füür || Füür ||
|}
=== De Dubbel Selfsluute ===
Et jitt ääschte un unääschte Dubbel-Sellefsluute em Mestreechs:
{| border="0"
|- style="vertical-align:bottom" valign="bottom"
|colspan="2" rowspan="2" | ''' Schreff- <br /> zeische '''
| rowspan="99" |
| rowspan="2" | ''' Ton <br /> {{IPA|IPA}} '''
|colspan="2" align="center" |—''' Beischpell '''—
| rowspan="99" |
| rowspan="2" | ''' Beischpell <br /> op Kölsch '''
| rowspan="99" |
|
|-
| ''' op Mestreechs '''
| ''' Övversaz '''
| ''' Dobei jesaat '''
|-
| || aaj || [aːi] || ''aajd'' || ahl || -- || hät mer öff em Mestreechs
|-
| || aoj || [ɒːi] || ''slaoj'' || Schlooht || -- ||
|-
| || äöj || [œːi] || ''dräöj'' || Fädeme || -- || es sellde
|-
| || aj || [ɑi] || ''ajdste'' || ähleste(r) || fein, drei || es sellde, klengk nit janz wi em Kölsch
|-
| || au || [ɑu] || ''auto'' || Auto || Auto, Schabau || klengk spetzer wi wi em Kölsch
|-
| || aw || [ɑw] || ''klaw'' || Klau || -- || dat ''w'' kam_mer do joot hüüre
|-
| || ei, ij || [ɛ(ː)ɪ] || ''ei'' || Ei || Ei, dobei || manchmohl uch [ɛː] jeschproche
|-
| || ej || [æj] || ''hej'' || hätt || Sei || klengk nit janz wi em Kölsch
|-
| || ew || [æw] || ''klewke'' || Kläuche || -- || es sellde
|-
| || iew || [iːw] || ''kiew'' || Kiem || -- || hät mer nit esu öff
|-
| || oj || [ɔi] || ''trojt'' || [hä] hieroot || neu || klengk nit janz esu wi em Kölsch
|-
| || ooj || [oːj] || ''snooj'' || schnett || -- ||
|-
| || ou || [ɔu] || ''douf'' || doof || Bou || klengk spetzer wi wi em Kölsch
|-
| || ui || [øi] || ''buimke'' || Bäumche || Keue || es sellde, övv ene Ömluut vum ''ou'', klengk nit janz wi em Kölsch
|}
=== De Metluute ===
{| border="0"
|- style="vertical-align:bottom" valign="bottom"
|colspan="2" rowspan="2" | ''' Schreff- <br /> zeische '''
| rowspan="99" |
| rowspan="2" | ''' Ton <br /> {{IPA|IPA}} '''
|colspan="2" align="center" |—''' Beischpell '''—
| rowspan="99" |
| rowspan="2" | ''' Beischpell <br /> op Kölsch '''
| rowspan="99" |
|
|-
| ''' op Mestreechs '''
| ''' Övversaz '''
| ''' Dobei jesaat '''
|-
| || b || [b] || ''broor'' || Brooder || Bütt
|-
| || ch || [x], [ç] || ''ouch'' || och || -- || wie em Bönnsch, der Kölsche kännt dat nit
|-
| || d || [d] || ''daak'' || Dach || Dėng || aam Engk vun Wööter klengk et ävver wi [t]
|-
| || f || [f] || ''fien'' || fein, fing || Fott ||
|-
| || g || [ɣ], [ʝ] || ''good'' || jood || -- || ähnlesch wi et ''ch'', ävver shtemmhaff aam Silbeaanfang
|-
| || gk || [g] || ''lègke'' || lääje || Daggel || hät mer blooß em Ennere vun Wööter
|-
| || h || [h] || ''hei'' || heh || hä ||
|-
| || j || [j] || ''ja'' || joh || joht! ||
|-
| || k || [k] || ''klaor'' || kloh || Kall || niemohls med_ennem kleine ''h'' dobei!
|-
| || l || [l] || ''leef'' || lev || Lall ||
|-
| || m || [m] || ''miew'' || Möhw || Möhn ||
|-
| || n || [n] || ''nui'' || neu || Nüggel ||
|-
| || ng || [ŋ] || ''ing'' || eng, schmaal || bang
|-
| || p || [p] || ''pries'' || Pries || Pann || niemohls med_ennem kleine ''h'' dobei!
|-
| || r || [ʁ] || ''roond'' || rond || röösesch ||
|-
| || s || [s] || ''as'' || Achs || ens ||
|-
| || sj || [ʃ] || ''sjeep'' || Scheff || Schoppe
|-
| || t || [t] || ''tied'' || Zick || Tappes || niemohls med_ennem kleine ''h'' dobei!
|-
| || v || [v] || ''veer'' || vier || bovve || emmer met Schtemm!
|-
| || w || [w] || ''wien'' || Wing || wä? || emmer met beide Leppe un der ohne Zäng!
|-
| || z || [z] || ''zie'' || Meer || See || eine Luut, emmer met Schtemm!
|}
== De Orthojrafie ==
Met heh dä [[Bochstabe]] un Kombinazjohne vun Bochstabe weed et Mestreechs jeschrevve:
<center>
<div style="clear:both;margin:0;border:0;padding:0;text-align:center">
{|class="wikitable" style="border-collapse:collapse" align="center" width="100%"
|bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="21" | De '''[[Metluut]]e'''
|-
|width=3% align="center"|[[b (Boochshtaabe)|b]]
|width=3% align="center"|[[ch (Diijrahf)|ch]]
|width=3% align="center"|[[d (Boochshtaabe)|d]]
|width=3% align="center"|[[f (Boochshtaabe)|f]]
|width=3% align="center"|[[g (Boochshtaabe)|g]]
|width=3% align="center"|[[gk (Diijrahf)|gk]]
|width=3% align="center"|[[h (Boochshtaabe)|h]]
|width=3% align="center"|[[j (Boochshtaabe)|j]]
|width=3% align="center"|[[k (Boochshtaabe)|k]]
|width=3% align="center"|[[l (Boochshtaabe)|l]]
|width=3% align="center"|[[m (Boochshtaabe)|m]]
|width=3% align="center"|[[n (Boochshtaabe)|n]]
|width=3% align="center"|[[ng (Diijrahf)|ng]]
|width=3% align="center"|[[p (Boochshtaabe)|p]]
|width=3% align="center"|[[r (Boochshtaabe)|r]]
|width=3% align="center"|[[s (Boochshtaabe)|s]]
|width=3% align="center"|[[sj (Diijrahf)|sj]]
|width=3% align="center"|[[t (Boochshtaabe)|t]]
|width=3% align="center"|[[v (Boochshtaabe)|v]]
|width=3% align="center"|[[w (Boochshtaabe)|w]]
|width=3% align="center"|[[z (Boochshtaabe)|z]]
|}
{|class="wikitable" style="border-collapse:collapse;" align="center" width="100%"
|bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="31" | De '''[[Selfsluut|eijfache]]''' and '''[[Dubbelte Selfsluut]]e'''
|-
|width=3% align="center"|[[a (Boochshtaabe)|a]]
|width=3% align="center"|[[aa (Diijrahf)|aa]]
|width=3% align="center"|[[aaj (Triijrahf)|aaj]]
|width=3% align="center"|[[aj (Diijrahf)|aj]]
|width=3% align="center"|[[ao (Diijrahf)|ao]]
|width=3% align="center"|[[aoj (Triijrahf)|aoj]]
|width=3% align="center"|[[äö (Diijrahf)|äö]]
|width=3% align="center"|[[äöj (Triijrahf)|äöj]]
|width=3% align="center"|[[aj (Diijrahf)|aj]]
|width=3% align="center"|[[au (Diijrahf)|au]]
|width=3% align="center"|[[aw (Diijrahf)|aw]]
|width=3% align="center"|[[e (Boochshtaabe)|e]]
|width=3% align="center"|[[è (Boochshtaabe)|è]]
|width=3% align="center"|[[ee (Diijrahf)|ee]]
|width=3% align="center"|[[ei (Diijrahf)|ei]]
|width=3% align="center"|[[ej (Diijrahf)|ej]]
|width=3% align="center"|[[eu (Diijrahf)|eu]]
|width=3% align="center"|[[ew (Diijrahf)|ew]]
|width=3% align="center"|[[i (Boochshtaabe)|i]]
|width=3% align="center"|[[ie (Diijrahf)|ie]]
|width=3% align="center"|[[iew (Triijrahf)|iew]]
|width=3% align="center"|[[o (Boochshtaabe)|o]]
|width=3% align="center"|[[ó (Boochshtaabe)|ó]]
|width=3% align="center"|[[ö (Boochshtaabe)|ö]]
|width=3% align="center"|[[oe (Diijrahf)|oe]]
|width=3% align="center"|[[oo (Diijrahf)|oo]]
|width=3% align="center"|[[ooj (Triijrahf)|ooj]]
|width=3% align="center"|[[ou (Diijrahf)|ou]]
|width=3% align="center"|[[u (Boochshtaabe)|u]]
|width=3% align="center"|[[ui (Diijrahf)|ui]]
|width=3% align="center"|[[uu (Diijrahf)|uu]]
|}
</div>
</center>
== Et ''{{lang|li|Mestreechs Volksleed}}'' ==
Em [[Joohr 2002]] hät de Rejierung vun Maaßtresch ofizjäll e Leed en de Mestreechse Sprooch als Hümm för de Stadt aanjenumme. Dat Mestreechs Volksleed, wi se et nänne donn. De Mussik kohm em Ojinaal vum [[Alfons Olterdissen]], dä vun [[1865 (Johr)|1865]] bes [[1923 (Johr)|1923]] jelääf hät, un es de läzde Shtrof vun dä Mestreechse Oper ''{{lang|li|Trijn de Begijn}}'' vun [[1910 (Johr)|1910]].<ref name="mast">{{literatur
|Autor = Stadt Maaßtrėsch
|Titel = Maastrichts Volkslied
|Jahr = 2008
|Verlag = N.A. Maastricht
|Online = http://www.maastricht.nl/maastricht/show/id=64886/notextonly=42282
|Zugriff=5. {{Name Mohnd|08}} 2009
}}</ref>
<div style="margin:3ex 2em" lang="li">
<poem>
'''{{lang|ksh|Maastrish sing Stadtleed}}'''
(''Mestreechs Volksleed'' van [[2002 (Johr)|2002]])
;;;;; 1
Hoera! Vivat! Mestreech!!!
Jao diech höbs us aon 't hart gelege,
Mestreech, door alle ieuwe heer.
Veer bleve diech altied genege
En deilde dreufheid en plezeer.
Veer huurde nao dien aw histories
Te peerd op grampeer ziene sjoet.
Ues ouge blónke bij dien glories ·
Of perelde bij diene noet.
;:;;; 2
En dee vaan diech 't sjoens wèlt prijze,
In taol, die al wie zinge klink,
Dat dee op nui Mestreechter wijze
Zien aajd Mestreech mèt us bezingk.
Me zong vaan diech ten alle tije,
Eus mojers zonge bij de weeg,
En voolte veer us rech tevreie
Daan zong ze e leedsje vaan Mestreech.
;:;;; 3
Doe, blom vaan Nederlands landouwe,
Gegreujd op 't graaf vaan Sintervaos,
Bis weerdig dobbel te besjouwe,
Gespiegeld in de blanke Maos.
'n Staar, De witste oet de klaore,
Besjijnt diech mèt häör straole zach
En, um diech zuver te bewaore,
'nen Ingel hèlt bij diech de wach.
;;;;; 4
Wie dèks woorste neet priesgegeve,
Mèh heels dien kroen toch opgeriech
En ongeknak bis te gebleve,
Door euze band vaan trouw aon diech.
Daorum de hand us tòwgestoke,
't Oug geriech op 't stareleech;
En weur dat oug daan ins gebroke,
Daan beidt veur us het aajd Mestreech.
</poem>
</div>
== Böcher ==
* {{literatur
|Autor = P. Brounts, G. Chambille, J. Kurris, T. Minis, H. Paulissen, M. Simais
|Titel = De Nuie Mestreechsen Dictionair
|Ort = Maaßtrich
|Jahr = 2004
|Verlag = Veldeke-Krink Mestreech
|Online = http://www.veldekemestreech.nl/dictionairenspelling/dictionair_select.aspx
|Zugriff = 25. {{Name Mohnd|12}}. 2008
|Kommentar = Nederlands — Mestreechs
}}
* {{literatur
|Autor = F. Aarts
|Titel = Dictionairke vaan 't Mestreechs
|Auflage = 2.
|Verlag = Stichting Onderweg
|Ort = Maaßtrich
|Jahr = 2005
}}
* {{literatur
|Autor = F. Aarts
|Titel = Mestreechs, eus mojertaol
|Jahr =
|Verlag = <!-- Veldeke-Krink Mestreech
|Online = http://www.veldekemestreech.nl/dictionairenspelling/dictionair_select.aspx
|Zugriff= 25. {{Name Mohnd|12}}. 2008 -->
}}
* {{literatur
|Autor = F. Aarts
|Titel = 't Verhaol vaan eus Taol
|Verlag = Stichting Onderweg
|Ort = Maaßtrich
|Jahr = 2009
}}
== Websigge ==
* [https://www.kengkee.nl/ Kengkee.nl] - Websait för de Sprooch un Kultur vun Maastrech (op Mestreechs)
* [http://www.veldekemestreech.nl/ Veldenke Krink Mestreech Websait] (op Mestreechs)
== Quelle ==
<references/>
{{Övversaz uß|de|en}}
{{Övversaz uß|en}}
[[Saachjrupp:Sprooch]]
tvyn1320jwk2z1ui87u5x5ro99lobba
Beljie
0
526889
1611037
1606612
2026-04-07T21:32:37Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611037
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Flag of Belgium.svg|miniatur|Vahn va Beljie]]
'''Beljie''', op huhdütsch weed va '''Belgien''' jesproche, es önö Staat ä [[Europa|Westeuropa]]. Hä litt tösche d [[Nordsee]] em [[Himmelsrichtung|Weste]], [[Niederlande|Holland]] em [[Himmelsrichtung|Norde]] suwi [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]] em [[Himmelsrichtung|Oste]]. [[Luxemburg|Luxemburch]] un [[Frankreich]] stüsse em [[Himmelsrichtung|Südoste]] un [[Himmelsrichtung|Süde]] dozo. Dat Land es mä 30 528 [[Quadratkilometer|km²]] jruß. 11 Milliun [[Mensch|Lüüh]] lääve do (2017).
== Jätt va vreuer ==
Em [[Joohr 1830]] wood Beljie önö onaavhängije Staat, ö Könnigrich met ö Parlament. Mo sprechd van ön parlamentarische Monarchie. Zwei Volksjruppe deehle sich dat Land. Em Norde lääve d [[Flamen|Vlaame]], di [[Neederländesch (Sprooch)|Holländisch]] spräche, wojäje em Süde d [[Walonie|Walone]] [[Französisch]] spräche. Em Oste va Beljie wäde [[Hochdeutsch|dütsche]] Mondarte jesproche. Beede Jruppe vorstönd sich net jott, komme schwoch metnee us, su da töt döck Probleme tösche Vlaame un Wallone joov. Öm önö jangbaare Wäch z vänge, wood öt Land en önö Bundesstaat us Regiune un Jemeenschaffte ömjewandelt. Su entstänge französisch-, dütsch- un holländisch sprächende Jemeenschaffte. Brüssel es d Hauptstadt va Beljie.
[[Datei:BelgieGemeenschappenkaart.svg|miniatur|left|D Sprochjrenze ä Beljie (blau=Dütsch, Ruuh=Französisch, jrönlich=Holländisch)]]
Beljie es enne va di Staate, di d [[Europäische Union|EU]] met en öt Lääve jeroffe hand. Seijd di Zitt es Brüssel och dr Setz van d wechtichste EU-Institutiune.
Beljie, Holland un Luxemburg belde d Benelux-Staate.
== Övver öt Land ==
Önö jruuße Deel va Beljie es platt Land, dat meeßd van d [[Bauer|Buure]] jenotzd weed. D [[Ardennen|Ardenne]] send öt enzije Jebirje, da töt Land had, wobeij an d hükßde Stell 694 m erreichd wäde.
[[Datei:Saint-Hubert JPG04.jpg|miniatur|St. Hubert en d Ardenne]]
Dörch Beljie laufe ö paar Flöss. Dozo zälle dr [[Albertkanal]], d [[Amel (Floss)|Amel]], d [[Gileppe]], d [[Inde (Floss)|Inde]], d [[Maas]] un d [[Rur]]. Könstliche Wasserstroße send dr [[Kanal Brügge-Ostende]], dr [[Kanal Charleroi-Brüssel]], dr [[Kanal Gent-Brügge]] suwi dr [[Kanal Nimy-Blaton-Péronnes]]
== De Weetschaff ==
D Beljer vordeene hön Jeld zo 1 % dörch d Landweetschaff, z 27 % dörch d Industri un zo 72 % dörch öt Erbrenge va Deenstleistunge.
[[Tourismus|Touriste]] spelle ön jruuße Roll vöör d Beljer. D Nööhde zo Dütschland, Frankreich, Holland ävver och [[Großbritannien|Ängland]] brengd völl Mensche op dä Jedanke an d Köste va Beljie z vahre. Tuure no Brüssel, Brügge, Gent und [[Antwerpen|Antwerpe]] locke beij schünn Währ.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.belgium.be/de/ Övver Beljie]
{{Navvi Europa Shtaate}}
[[Saachjrupp:Europa]]
[[Saachjrupp:Staat]]
h2vpn41rk6kgkzkqf46ybzsxmgwa27f
Jenna Jane
0
526945
1611029
1606721
2026-04-07T21:29:50Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611029
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Vivian Schmitt & Jenna Jane @ Salon Mutzenbacher 2010 07.jpg|miniatur|left|Jenna Jane (ovve) beij önö Optrett met [[Vivian Schmitt]] (onge)]]
'''Jenna Jane''' (* [[Joohr 1975|1975]] es ö [[Model|Fotomodel]] suwi ön [[Tänzerin|Dänzerin]] us [[Ungarn|Unjarn]]. Jenna es dörch hör Optrette als [[Striptease|Stripperin]] bekannd. Hörö werkliche Naam es net bekannd.
== Jenna als Model ==
Jenna Jane wood dörch hör Optrette beij Erotikmesse bekannd. Su woch sö ä [[Athen]], [[Mailand]], [[Lissabon]] un [[Bukarest]] z see. Hör Beld vängd mo och op Erotikkalendere.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.model-kartei.de/sedcard/modell/1119/ Övver Jenna Jane]
* [https://www.facebook.com/pages/Jenna-Jane/333871726658422 Jenna Jane beij Facebook]
{{Commonscat|Jenna Jane}}
{{DEFAULTSORT:Jane Jenna}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Tänzer]]
ebt8dqmjgn4tptnabz4lr2ad4f9tb5j
Miley Ray Cyrus
0
526955
1611334
1597559
2026-04-08T00:34:07Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611334
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Miley cyrus fashion rocks 2008 smiling cropped.jpg |miniatur|Miley Cyrus (2008)]]
'''Miley Ray Cyrus''' (* [[23. November]] [[Joohr 1992|1992]] ä [[Nashville]], [[Tennessee]], als ''Destiny Hope Cyrus'' es ön [[Schauspieler|Schauspellerin]] un [[Sängerin]] us d [[United States|USA]]. Sö wood als ''[[Hannah Montana]]'' bekannd, ön Serisch, wo sö d Hauptroll spelld.
== Hör Lääve ==
At als [[Kind|Kengk]] hod Cyrus dr [[Spitzname|Spetznaam]] ''Miley'', önö Naam, däm sö em Joohr 2008 aanoohm. Va do a nannd sö sisch Miley Hope Cyrus. Usserdäm koohm dr zweide Naam Ray z Iihre va hörö Papp dozo.
Miley Cyrus woss op dr Buurehoff va hör Äldere op un besood och do d [[Grundschule|Schüll]]. Völl Zitt vorbraad sö ävver och ä [[Kalifornien|Kalifornie]], wo hör Äldere ö Huuß jehood.
== Hörö Beroff ==
=== Film ===
Em Alder va 9 Joohr kräät Miley Cyrus Spass an öt Schauspelle, un at em Joohr 2003 spellde sö ön Roll en önö Film. Met 11 Joohr vorsood sö d Hauptroll en d neu Serisch Hannah Montana z kriije, wood ävver aavjelehnd, weil sö z jong woch. Ee Joohr spiidr probeerde sö öt noch ens un krääd di Roll, di sö sisch jewönschd hod.
=== Musik ===
[[Datei:Miley ray and Billy ray.jpg|miniatur|left|Miley Cyrus beij önö Optrett]]
Zosätzlich zo d Filmrolle maade Miley Cyrus och Musik, di jott beij öt Volk aakoom. Ön jruuße Reih va [[Schallplatte|Plaate]] koom op dr Maad. Em Joohr 2010 wood bekannd jejovve, dat Miley Cyrus sisch mi öm d Filmrolle un winnijer öm d Musik kömmere weed. Da töt hör net schlääd erjange es, sitt mo dora, dat Miley alleen em Joohr 2007 öm d 18,2 Milliun US-Dollar ääjesackd had un domet dä „Jungstar“ met öt hükßde Äkomme es.
Em [[Madam Tussauds|Wachsfijurekabinett va Madame Tussaud]] es hör Fijur ussjestalld.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.mileycyrus.com Hör Siij]
{{DEFAULTSORT:Cyrus, Miley}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Schauspeller]]
[[Saachjrupp:Sänger]]
6sf217lm42vb481udbjn7uo4lw3jvhk
Moulin Rouge
0
526999
1611295
1602260
2026-04-08T00:13:59Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611295
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Moulin-Rouge01.JPG|miniatur|left|Moulin Rouge]]
[[File:HenriDeToulouse-Lautrec-AtTheMoulinRouge-TheDance-1889-90-VR.jpg|thumb|Henri de Toulouse-Lautrec: ''La danse au Moulin Rouge'' (1890)]]
Öt '''Moulin Rouge''', op [[RiS|Ripuaresch]] heechd dat ''D Ruuh Mölle'', es ö bekannd Varieté ä Paris.
== Jätt va vreuer ==
Jebouwd wood öt Moulin Rouge em [[Joohr 1889]] va ''Joseph Oller'' un ''Charles Zidler''. Am [[6. Oktober]] [[Joohr 1889|1889]] maade sö dr Laade op. Singe Naam had öt Moulin Rouge van di Ruuh [[Windmühle|Wenkmölle]], di op öt Daach opjestalld wood.
En d ischde Joohr wood öt vöör Bäll jenotzd, wo Dänzerinne optroone, doronger d bekanndste us d damolije Zitt.
Spiir jäng öt mi öm [[Operette]] un [[Revue|Revue]], di d [[Mensch|Lüüh]] en öt Huuß trocke. Va 1955 a wood öt zm Meddelponkt van de ''dinner-spectacles'', wobeij öt Chanson öt Volk aatrock. Önö Ömbouw em Joohr 1964, beij däm ö [[Aquarium]] op d Bühn entstäng, vührde dozo, dat [[Nacktheit|nackde]] Dänzerinne optroone un em Wasser schwomme. Bes zm Joohr 2000 schreev öt Moulin Rouge dann ruuh Zaahle un öt jäng isch em Joohr 2001 wärm berchop, ongerstötzd dörch dr Film ''Moulin Rouge'' us öt Joohr 2001.
Em Moulin Rouge vänge 850 Lüüh Platsch, 420.000 besoote öt em Joohr 2000.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.moulinrouge.fr/ D Siij van öt Moulin Rouge]
{{Commons|Moulin Rouge}}
[[Saachjrupp:Paris]]
nupyvxk9hfc63qvwn5oy04n523bwhma
Rihanna
0
527069
1611222
1610278
2026-04-07T23:48:18Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611222
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Rihanna, LOUD Tour, Florida 5.jpg|miniatur|left|Rihanna (2011)]]
'''Rihanna''' (* [[20. Februar]] [[Joohr 1988|1988]] ä Saint Michael op [[Barbados]]) es ön [[Karibik|karibischi]] Pop-Sängerin. Hörö richtije Naam es ''Robyn Rihanna Fenty'', Rihanna es hörö Könslernaam.
== Hör Famelisch ==
Rihanna’s Äldere heesche ''Ronald'' un ''Monica Fenty''. Hörö Papp stammd us Barbados un hör Mamm us [[Guyana]]. Sö had zwei kleenere Bröhr, di Rorrey un Rajad heesche.
== Musikkkarrier ==
Em Alder va 15 Joohr hod hör Kollejin sö dr Produzent Evan Rogers vörjestalld, dä op Barbados singe Urlaub maade. Dä maade met hör Demoopnahme un hod sö no ö paar Plaatelabels jescheckd, onger dönö ''Jay-Z'' un ''CEO'' va ''Def Jam Recordings'' woch, di sö och onger Vortrach jenomme hodde.
Em Joohr 2005 had sö öt Album „Music of the Sun“ örussjejovve un met d Single „Pon The Replay“ önö Welthit jeland.
Em Joohr 2006, mä 8 Mond no hörö ischde Optrett, erscheen öt zweide Album „A Girl like me“. Dat Läddche dorop “S.O.S. (Rescue me)” es bes hüü hör bekanndste.
Em Joohr 2007 es öt Album „Good Girl Gone Bad“ örusskomme. Dodrop send u. a. d Single “Hate That I love You” met Ne-Yo drop un “Umbrella” met Jay-Z.
So hat öt zemlich völl Usszeechnunge wiz m Beispell dr [[Grammy Award]] „Best Rap/Sung Collection: Umbrella (feat Jay-Z)“ un völl angere krääje.
== Websiije ==
{{Commonscat}}
* [https://www.rihanna.de Hör dütsche Siij em Netz]
* [http://www.thisisrihanna.com Hör enternationale Siij em Netz]
{{Övversaz uß|als}}
c9g6n3d5r6wfk778yskgv680kz8fftr
Valeria Bystritskaia
0
527070
1611135
1592585
2026-04-07T22:42:52Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611135
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Valeria Bystritskaia.jpg|thumb|left|Valeria Bystritskaia, 2011]]
'''Valeria Bystritskaia''' (* [[20. Juni]] [[Joohr 1986|1986]] ä [[Moskau]], [[Russland]]) es ön [[Bundesrepublik Deutschland|dütsche]] [[Schönheit|Schünnheetskönnijin]]. Sö wood beij d Endrond van d ''Miss Universe Germany'' Waahle beij d [[Berlin Fashion Week]] am 7. Juli 2011 zr ''Miss Universe 2011 va Deutschland'' jewähld.
Domet vortreent d ä Russland jeboore Vrau Dütschland beij d Waahl zr [[Miss Universe|Miss Universum 2011]] am 12. September 2011 ä [[São Paulo]], [[Brasilien|Brasilie]]. Sö es 25 Joohr ald, 176 cm jruuß und had d Mosse 86-60-90. Sö läävd zr Zitt ä [[Karlsruhe]].
== Jätt z lääse ==
*[https://www.missuniversegermany.de/ Hör Siij]
{{DEFAULTSORT:Bystritskaia Valeria}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Model]]
16wmtv8h2ljmpuqozr89t3c4pyb44ti
Marienthal (Ahr)
0
527099
1611049
1610139
2026-04-07T21:54:14Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611049
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Marienthal an der Ahr.jpg|miniatur|right|Marienthal]]
'''Marienthal''' an dr Floss [[Ahr]] es önö kleene [[Weiler]] em [[Landkreis Ahrweiler]]. Dr kleenere Deel van dr [[Ort|Ocht]] jehüüd zr [[Gemeinde|Jemeende]] [[Dernau]], dr jrützde zo d Stadt [[Bad Neuenahr-Ahrweiler]].
== Geographie ==
Marienthal litt tösche Walporzheim un Dernau, tösche Wingberch un [[Wald|Bösch]]. Dat Örtche litt lengkß van d Ahr. Rääts van d Ahr vängd mo tösche Marienthal un Dernau dr Krauzberch, önö kleene Berch, dä öt op 362 m brengd.
== Jätt va vreuer ==
Singe Aavang vong Marienthal en öm em Joohr 1137 jejründ Kluster, ä däm öm d 40 Nonne läävde. Ä ald [[Buch|Böch]] es mä övverlävverd, dat em Kluster 7 Werkstätt, ön Brennerei, ön Bäckerei un ö Huuß vöör Jäste ongerbraad wore.
Nodäm em [[Dreißigjähriger Krieg|Dressichjöhrije Kresch]] dat Kluster kapott jemaad wode woch, wood öt em 18. Jahrhondöt wärm opjebouwd. No d [[Französische Revolution|französische Revolutiun]] wood öt ävver opjelößd un d Muure als Steebroch jenotzd.<ref>Jakob Rausch: ''[https://web.archive.org/web/20140408061957/http://www.kreis-ahrweiler.de/kvar/VT/hjb1957/hjb1957.9.htm Marienthal an der Ahr]''; In Heimatjahrbuch 1957 Kreis Ahrweiler</ref> Bes hüü send Reste van d au Kerch z see.
== Weetschaff ==
Dat Jeländ wood ävver em Joohr 2004 a Prevatlüüh vorkoovd, un su vordeene d Buure ä Marienthal hön Jeld dörch dr Wingbouw. Op önö Deel van d Häng wäde neu Zoote jezüchd. [[Tourismus|Turiste]], di dr [[Rotweinwanderweg|Ruuhwingwanderwäch]] entlang jönd, brenge d Weetschafte va Marienthal Jeld en d Teisch.
== Watt sisch z kikke luhnd ==
Nävver d au Klusterkerch luhnd öt sisch, önö Bleck en d vreuere [[Regierungsbunker (Deutschland)|Rejiirungsbunker]] z werpe, ä däm 3000 [[Mensch|Lüüh]] övver önö Mond övverlääve kutte. Em Joohr 2001 wood aajevange, dä Bunker opzölööse. Am 1. Määz 2001 maade em Bunker ö Museum op.
== Jätt z lääse ==
* [http://www.wisoveg.de/wisoveg/artikel/fliesst/33marienthal.html D Siij van öt vreuere Kluster]
* [https://www.ausweichsitz.de/ D Siij van dr vreuere Rejiirungsbunker]
<references />
[[Saachjrupp:Dorp en Rheinland-Pfalz]]
[[Saachjrupp:Dorp em Rhingland]]
imdjv0kg8m4b9xob63s112abizr5c86
Ahr
0
527108
1611182
1610626
2026-04-07T23:21:02Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611182
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Ahrtal02.jpg|miniatur|left|D Ahr]]
D '''Ahr''' es önö Nävvefloss van dr [[Rhein|Rhing]]. Sö had ön Längde va 89 [[Kilometer|km]] un läuvd 12 Kilometer dörch dat [[Bundesrepublik Deutschland|dütsche]] Bundesland [[Nordrhein-Westfalen]] suwi 68 Kilometer dörch [[Rheinland-Pfalz|Rhingland-Pfalz]].
== Hörö Wäch ==
D Quell van d Ahr vängd mo en önö Keller van ö Huuß ä [[Blankenheim]]. Do komme öm d 700 Liter Wasser pro [[Minute|Minütt]] us d [[Erde|Ääd]]. Op hörö Wäch dörchläufd sö [[Antweiler]], [[Schuld (Ahr)|Schuld]], [[Altenahr]], [[Dernau]] un [[Bad Neuenahr-Ahrweiler]], bevöör sö em zo [[Remagen|Remage]] jehüürende Stadtdeel [[Kripp]] en dr Rhing münd.
== Wingbouw ==
D Weetschaff van öt öm d Ahr liijende Land weed zm jruuße Deel dörch [[Weinbau|Wingaabouw]] jeprächd. Besongisch [[Rotwein|ruhe Wing]] weed aajebouwd. [[Tourismus|Turiste]] besöcke z Dusende dr [[Rotweinwanderweg|Ruhwingwanderwäch]], dä dörch d [[Weinberg|Wingberch]] vührd un d [[Mensch|Lüüh]] dörch d bekannste Wingochte vührd.
== Jätt z lääse ==
* [https://web.archive.org/web/20130503012654/http://www.aw-wiki.de/index.php/Ahr AW-Wiki: Ahr]
* [http://www.arge-ahr.de/ Arbeitsjemeenschaff zm Schotz van d Ahr]
* [https://www.ahr-rotweinwanderweg.de/ Dr Ruhwingwanderwäch un anger Wanderwäch]
{{Commonscat}}
[[Saachjrupp:Floss]]
kjwmqfengh7qkklqnsr2a8ck3s67f9s
München
0
527264
1610993
1597306
2026-04-07T20:45:54Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610993
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Frauenkirche Munich - View from Peterskirche Tower.jpg|miniatur|left|Bleck övver Münche]]
'''München''', op [[RiS|Ripuaresch]] weed va '''Münche''' jesprochen, es d [[Hauptstadt]] va [[Bayern|Bayere]]. 1,3 Milliun [[Mensch]]e lääve do un mache Münche zo d dreidjrützde Stadt va [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]]. Em Jrußraum va Münche lääve sujar knapp 3 Milliun Mensche.
== Jätt va vreuer ==
Münche wood em [[Joohr 1158]] va [[Heinrich der Löwe|Heinrich dr Löw]] jejründ, nodäm dä d Bröck vam Bischoff va [[Freising]] beij [[Oberföhring]] ajezünd had. Dodörch woohl hä sälvs ön Hand en dr Salzhandel kriije. Knapp 400 Joohr spiidr, em [[Joohr 1506]] es Münche d Hauptstadt va Bayere woode. Em [[Dreißigjähriger Krieg|30 jöhrije Kresch]] wood Münche van d [[Schweden|Schwede]] besatze. Nodäm [[Napoleon]] öt [[Heiliges Römisches Reich deutscher Nation|Hellije Römische Reich Dütscher Natiun]] opjelößd hod, wood Bayere Könnigrich. Noom [[Erster Weltkrieg|Ischde Weltkresch]] un d Revolutiun dankde dr Könnig aav, Münche bleed ävver d Hauptstadt. Önö schlemme Dach erläävde Münche dodörch, dat am 24. Februar 1920 em [[Hofbräuhaus]] d [[NSDAP]] jejründ wood. Dreij Joohr spiidr, em November 1923, vong ä Münche dr Hitlerputsch statt. Em [[Zweiter Weltkrieg|Zweide Weltkresch]] send jruuße Deeler va Münche kapott jemaad woode. D XX. Olympische Speller woode em Joohr 1972 ä Münche uusjedraare.
== Watt sisch z kikke luuhnd ==
D bekanndste Stelle an va völl [[Tourismus|Turiste]] besoode Stelle send d [[Liebfrauenkirch]]e, öt [[Rathaus (München)|Au Rothuuß]], öt [[Hofbräuhaus|Hofbräuhuus]], dr [[Donisl]], dr [[Alter Botanischer Garten (München)|Aue Botanische Jaade]], d [[Asamkirche (München)|Asamkerch]], dr [[Justizpalast]], dr [[Augustinuskeller|Aujustinuskeller]], öt [[Deutsches Jagdmuseum|Dütsche Jachtmuseum]], dr [[Stachus]] suwi d [[Kaufingerstraße|Kaufingerstrooß]].
== Jätt z lääse ==
* [https://www.muenchen.de/ D Siij va Münche]
{{Commons|Munich|München}}
[[Saachjrupp:München|!]]
[[Saachjrupp:Stadt en Bayern]]
euhjurokm5u18qkmm8vjbod77y0xg85
Annemarie Eilfeld
0
527273
1610992
1598210
2026-04-07T20:45:52Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610992
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Annemarie Eilfeld – Schlagermove 2015 01.jpg|miniatur|left|Annemarie Eilfeld (2015)]]
'''Annemarie Eilfeld''' (* [[2. Mai]] [[Joohr 1990|1990]] ä [[Lutherstadt Wittenberg]]) es ön [[Sänger]]in us [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]].
== Hör Lääve ==
Annemarie woch öt [[Kind|Kengk]] van önö Liihrer us Dessau un vong at met 7 Joohr a, Musikk z mache. Öt duurde net lang, do maade sö beij Musikkwettbewerbe met. Su vorsood sö em Joohr 2004 bei „Star Search 2“ z jewenne un maade bes zm Äng met, jewonn ävver net. Kott dono koom hör ischde Plaat öruss, beij dör sö ävver onge dr Naam ''Anne Marie'' opjeliißd woch. Tösche 2005 un 2008 tingelnde sö met ongerscheedliche Musikkjruppe dörch öt Land. Hörö Optrett bei „Deutschland sucht den Superstar“, dä va RTL usjestrahld wood un sö als Nommer 3 bo jewenne leed, maade Annemarie bekannd. Neu Plaate kome örus. Och em Fernsehe soch mo sö, su beij „Gute Zeiten, schlechte Zeiten“, watt op [[Stolberger Platt|Stolberjer Platt]] met „Joo Zitte, schläte Zitte“ övversatze weed.
== Weblinks ==
* [https://www.annemarie-eilfeld.de/ Annemarie Eilfelds Siij]
{{DEFAULTSORT:Eilfeld, Annemarie}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Sänger]]
toxpyve2lsp1xt4wwtfocbhwv6lwkxh
Euklid va Alexandria
0
527303
1611091
1593749
2026-04-07T22:13:25Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611091
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Euclid Pisano OPA Florence.jpg|miniatur|left|Euklid op ön Kerch ä Florenz]]
'''Euklid va Alexandria''' (* [[Joohr 360 v. Chr.|360 v. Chr.]], † [[Joohr 280 v. Chr.|280 v. Chr.]]) woch önö Mathematiker us [[Griechenland|Jricheland]].
Euklids Werke ömfasse all di Denge, di d au Jriche va öt Rechne vorstonge, dat heechd Jeometrie un öt Rechne sälvs. Ävver och d Theori van d [[Musik]]k woch häm net vremd.
Euklids bekanndste Werk heechd „D Elemente“.
== Si Lääve ==
Övver Euklids Lääve es winnich bkannd. Mo nämmd a, dat hä öm öt Joohr 360 v. Chr. ä [[Athen]] jeboore wood. Jesecherd es, dat hä 13 [[Buch|Böch]] schreev, worän hä alles dat opschreev, wat bes dohen övver öt Rechne bekannd woch. Aavschrefde va di Böch woode, övversatze en öt Änglische, noch em 19. Jahrhondöt ä [[Großbritannien|Ängland]] als Schüllboch jebrud.
== Woröm öt en d Böch va Euklid jäng ==
D Böch ömfasse, nävver öt Rechne no dr Pythagoras, dr Aavang van d Zaahletheorie un och Rejele övver öt Deele va Zaahle. Euklid kutt zeeje, da tön ön onendliche Zaahl va Premzaahle, dat heechd, Zaahle, di mä dörch sich sälvs un dörch 1 jedeeld wäde könne, jitt. D Euklidische Jeometri drätt bes hüü singe Naam.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.anderegg-web.ch/phil/euklid.htm Övver Euklid]
* [http://www.opera-platonis.de/euklid D Elemente van dr Euklid]
{{Commonscat|Euclid|Euklid}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Historie]]
7867cks1gfzgd0x4tnxnadnndn4m987
Burch Alsdörp
0
527372
1611038
1601759
2026-04-07T21:32:41Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611038
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:2007-01-15 - 15-48 - Alsdorf Burg - 02.JPG|miniatur|left|D Burch Alsdörp]]
D '''Burch Alsdörp''' es ön Wasserburch us öt 14. Jahrhondöt, di en d Medde va [[Alsdorf|Alsdörp]] stäng.
== Watt van d Burch blevve es ==
Va di au Burch es net völl övverich blävve. Dr Süd- und r Westvleuel suwi dä Deel met öt Jevängnis had di Zitt övverstange. Su weed klooch, dat öt sich öm ön dunkelruuhe Burch jehandeld had. En d Nöhde van dr Ussjang em [[Himmelsrichtung|Süde]] stönd noch Deeler van di au Kerch, di em Joohr 1894 aavjeresse woode woch. Usserdäm kann mo sich noch d Jruft, wo di Burchhääre bejraave woode, em Park aakikke. A di Stell wood öm 1925 ön Kapell jebouwd. 1935 had d Stadt Alsdörp d Burch jekoovd.
== Jätt va vreuer ==
En ald [[Buch|Böch]] us öt Joohr 1150 vängd mo önö Gottfried va Lovenburg, dä zösamme met sing [[Kind|Kenger]] bes 1405 dr Häähr va Alsdörp woch. Dono övvernommbes 1478 vöör 2 Jahrhondöde d [[Familie|Famelisch]] von Harff. Jeneratiune „von Blankart“ koome dono un bleete bes zm 20. Jahrhondöt.
== Jätt z lääse ==
{{Commonscat|Burg Alsdorf|Burch Alsdörp}}
* [http://www.tiere-und-wir.de/burggesch.htm Va vreuer suwi Belder]
* [https://www.alsdorf-online.de/de/geschichte/grabkapelle/index.html Alsdörp met sing Burch]
{{DEFAULTSORT:Alsdörp, Burch}}
[[Saachjrupp:Burch]]
92l3nt9qvpsw1sv7or4ar4kuml5s5dl
Panker
0
527414
1611070
1606739
2026-04-07T22:06:04Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611070
wikitext
text/x-wiki
[[Beld:Punk Red Mohawk Morecambe 2003.jpeg|thumb|Panker]]
'''Panker''' och '''Punker''' ess [[denglisch]] orinijal '''Punk'''.
Ene Minsch dä [[Karwall]] mäet un met Bier-Fläsche un Büxe wirref, de [[Polizei|Polente]] opmesch de Lüg aan schimmf un bunt met kette un [[Irokese]] om Kobb erüm läuf.
== Weblink ==
{{Commonscat|Punk|Punk}}
* [https://www.jugendkulturen.de/ Punk]
[[Saachjrupp:Punk]]
nbx82ez450jpkxzcuc2xl33s67cyzjt
Fastelovend
0
527465
1611015
1603868
2026-04-07T21:25:58Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611015
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Maskenzug Koeln 1846.jpg|1846: Fastelovendszoch<br />''{{lang|de|[[Die hanswurstliche Colonie an der Weinküste]]}}'' en Kölle|thumb|140px]]
[[BEld:Held Karneval Koeln.jpg|uß Kölle:<br />Dä Held Karneval fun 1823,<br />dä shteiht hück em Mosejom|thumb|140px]]
D'r '''Fastelovend''' (ou ''Fasteleer'' of ''Karneval'') is et Pläsiersche vun jedem dä nit doof eßß. Häßß do ävver en Ratsch am Kappes, dann sääß do natöörlijj dat dä [[Aschermittwoch|Aschamettwoch]] et jrößte eßß. Dat stemp äwwer net. Saare de Fastelovendßjecke.
== Traditioon ==
Wie dä Mann zom Wiev jehööt, esu is et och mem Fastelovend unn dem [[Rheinland|Rhingland]]. Un dä [[Rosenmontagzug|Ruusemoondachszoch]] esuwieesu.
Äwwa wieso eijentlesch? Nunneja, im 30-järrijje Kriej do es et esu jewäse: Mir Rhingländer moote widder Wille och kempfe. Ävver mir hatte kee Luss! Dann hamme mer ejnfach beukottiert: Mir dääte mit [[Kamelle]] scheeße, worfe Strüßje un spillten lustijje [[Musik|Moseek]]. Esu erjoov sich dat.
== Äöffnung ==
Am [[11. {{Name_Moohnd|11}}|Ellefte im Ellefte]] öm Ellev_Uur Ellef weet de Sessjoon äöffnet.
En Kölle jäijt dat tradizzjoonäll o_m [[Alldermaat]] aff.
Nuur wänn_et doo nit jäijt, wann jraad en Bowshtäll eßß, dann wiishe_mer tradizjonäll op dä [[Heumaat]] uß.
Do kumme dann emmer e paa zeen dousend [[Mensch|Minsche]] zosamme un senge un schunkele, drenke sijj_eijn, danze un maachen sijj_en Freud. Wenn_t [[Wetter|Wädder]] schöön eß, dann jäijt dat bess_en_de [[Nach|Naach]].
In [[Berlin]] jangk ma noh dä ''StäV'', datt eßß wuh de Rhingländer sisch treffe.
== Sitzunge ==
Av däm Ellefte im Ellefte jitt en jedem [[Dorf|Dörfje]] rund öm [[Köln|Kölle]] en eijen Sitzung. Doh jitt ed Prunksitzunge, Kostümsitzunge, Mädschensitzunge, Herrensitzunge, Kindersitzunge un Fernsehsitzunge. Sujaa en Shtungksėtzung jidd_edd_en Kölle.
Ene Jeck] där jett op sich hält besöck mindestens eeijn Sitzung en de Session. Miistens äver mieh dovun.
Bei en Sitzung jehüüren jewisse Sache dobei wie ed Salz en de Supp.
=== Eleferroot ===
De Eleeferoot repräsenteert dä [[Karnevalsverein]] där die Sitzung veranstallte deiit. Der Kopp vum Eleeferoot ees de Präsident. Der kennt dat Projramm vun dä Sitzung un deiit die einzelne Projrammpunkte aahnsache.
=== Danzkorps ===
Eene Projrammpunk en_ener Sitzung ees eh Danzkorps. Eh Danzkorps stellt emmer en Abteilung vum [[Militär]] dar öm su an de Aanfang vom Fastelovend zo erinnere. De Jalleonsfejur vun enem Danzkorps ees et Mariesche. Die Firjur erinnert an de Marketenderinne, die de Zoldate domols versorch han.
=== Böttered ===
En Böttered ees ene witzije Wortfürdraach. Miistens stellt där Künsler en bestimmte Tüppe dar. Em Fürdraach witt alles möchlije durch de [[Kakao|Kakau]] jetrocke. Am leevste de [[Politiker]] äver och Lück wie Du un Isch.
Wenn zwei Künsler op de Bühn stonn nennt meh dat eh Zwiijespräch. Die ungerhallen sich dann eh bischje. Miistens speelt eeijner dovon ene Doof un dä andere ene normale Minsch.
=== Dreijesteen ===
[[Datei:Dreigestirn_72.jpg|200px|thumb|right|Et kölsche Dreijesteen 2005]]
Die eijentlische Rejent en de Session ees et [[Dreigestirn|Dreijesteern]]. Et besteeht us däm Prinz, dem Buur un dä Jungfrou. En kleener Dörfje jitt ed och Prinzenpaare oder eenfach nur ene Prinz. En ener Sitzung ees dä Auftritt vum Dreijesteern dä Hühepunk. Dä Prinz begröss dann sing närrisches Vulek un deit se dran erinnere dat se veel Spass han sulle un nitt emmer alles su eerns nemme sulle.
== Wieverfastelovend ==
An Wieverfastelovend fänk em Rhingland de [[Straßemnkarneval|Strooßekarneval]] aan. Me triff sich dann en de Kneipe un op de Strooß. All Jecke sin verkleed un jott dropp. De Uursprung vun Wieverfastelovend ess en [[Beuel]] (hügg bei [[Bonn]] jehüürich). Un zwar han sich do 1824 die Wäschwiever zesammejeschlosse un han e Damenkomitee jejründt für selever och Fastelovend ze fiere. Dat wor bes dohin nur för de Männer jedaach jewess. Zigg däm hätt sich de Wieverfastelovend em janze Rhingland verbreitet. En Bonn ess e ävve bes op hügg de heimlijje Haupdaach vom janze Fastelovend. En Beuel trick dann ene jruuße Fastelovendzooch doorch de Strooße un de Weetschafte sinn voll vun morjens fröh bes ovends spät. En Beuel jitt ed och keeijne Prinz sundern en Wäscherprinzessin für an de Ursprung vun Wieverfastelovend ze erinnere. En andere Dörfje werden op Wieverfastelovend Sitzunge avjehalde. Die suhjenannte Möönesitzunge oder Mädchesitzunge sin verjleischbar met de Herrensitzunge, weil do dann nur Froulück erinn dürfen.
== Ruusemoondaachszoch ==
[[Datei:Karneval_Bonn_2006.jpg|250px|thumb|left|De bönnsche Ruusemoondaachszoch 2006 vür'm ahle Roathuus]]
Dä [[Rosenontag|Ruusemoondaach]] me_m Ruusemoondaachszoch ees dä hüühtzte Fierdaach en de fünefte Joohreszick. En Kölle un veele andere Jemeinde zweesche [[Mainz]] un [[Düsseldorf]] trick ene lange Zooch met bunt jeschmöckte Waache un verkleedete Fooßjruppe doorch de Strooße un schmieße Kamelle un Strüüßje. Ed jitt äver och Dörfje un Shtädt die ad an Fastelovendsunndach odder iirz Fastelovendsdinnsdaach loosträcke. Nohm Zooch witt dan jefiiert bes spät en de Naach.
== Alternativkaaneval ==
Ett jitt vill Lück di saare, nää isch sinn doh nit jeck, isch will ming Pläsiir hann äwwer dä janze Drißß med Tatatataah unn [[Karnebvalsbütt|Bütt]] dat will isch nid. Da jittet dann de haade Junx wi dä [[Wolfgang Niedecken]] vunn [[BAP (Bänd)|BAP]] dä dat övverhoup ned will (dä jangk do ned föör Kooche hin). Unn dann jitt_et de Lück di wolle Fastelovend äwer ned ''esuh''. Däswäjje hätt sisch dann en Alternativkaaneval entwickelt, met Strunx, Prinzessin Au hur] unn [[Jeijsterzoch]]. Äwwer hück eßß dat jenouso wi dä nomaale Fastelovvend.
== Der Fasteleer angerschwoh en de Welt ==
[[Datei:Carnaval à trinidad 3.JPG|thumb|Ene Schnappschoß fum Fasteleer op [[Trinidad und Tobago|Trinidad un Tobääjo]]]]
=== Bei de Allemanne ===
Och bëij de [[Schwabe|Schwobe]] un andere, di Alemannesch kalle, jidd_et ene Fasteleer. Do sare se ävver dermiihts „''Fassenett''“ dorför. Zom joode Deijl es_se en de [[Schweiz|Schwäjz]] nit janz öm de sellve Zick, wi em Rhingland. En Basel jenau aach Daach späde, weil doh de Evangelische de Katholische noh em Äschermettwoch ärjere wollte.
=== Södamerika ===
En [[Südamerika|Södamärrika]] un en de [[Karibik|Karribbische See]] ier Enselle kennt mer der Fasteleer. Bei dänne es de Fasteloovendszick jo medde em [[Sommer]], dröm han di et lejsch, met winnisch aan en der Fasteleer ze trecke. Dozoh kütt, dat doh der [[Samba]] janz jruuß jeschrevve weed. Vör allem en [[Rio de Janeiro|Rio]] sen de [[Samba-Scholl]]e dat, wat aam Rhing de [[Fasteloovensverein]]e sen, se ojanisėere zosamme der Ruusemoondachszoch, ävver se maache esu jät wi en Danzparraadt do druß, met vill Pomp un Prongk.
=== Veneedisch ===
[[Datei:Venezia_carnevale_3.jpg|thumb|right|E Päärsche ussem Fastelovend en Weneedesch]]
En dä Lajunne-Schtadt [[Venedig|Veneedėsch]] en [[Italien|Itaalije]] aan der [[Adria|Adrija]] fieere se och. Dänne iere Fasteleer es berühmp övver de jannze [[Erde|Wält]] un trick alle Johre zehndousende vun [[Tourismus|Turißte]] aan. Jeviert weet doh ald zick vör 1100 A. D. un et künnt joot noch fröher aanjefange han. Doh han se janz düüre un opwändejje Koßtühme met Tradizjuhne övver de Johrhunderte. Beij de miehßte jehüüre Maske bei, di övver et hallve [[Gesicht|Jeseesch]] jon, un di Muul för et [[Speise|Äße]], Dringke, un [[Kuss|Bütze]] vrei lohße. Et jidd_ävver och Tradizjuhnßmaßke, di övver et Kenn jon, besöndersch di aan de ahle Peßmaßke äennere dunn, woh mer esu jät wi ene Schnäbbel draan hät, jruß wi dä Peck] vun enem [[Pelikan|Pellikahn]], wat ävver en wohrheid_ens_ene Lufffelter för dorsch ze ödeme jewääeß wohr, domet mer de Päß nit krijje sullt, un dä Jeschtangk vun dänne Dude nit esu rüsche sullt.
== Websigge ==
* ''{{lang|de|[http://www.koelner-karneval.info/ Koelner Karneval Info]}}'' (''op [[Hochdeutsch|deutsch]]'')
* ''{{lang|de|[http://www.st.vith.be/karneval/ Karneval in St.Vith]}}'' (''övverwiijend_op deutsch'')
* ''{{lang|de|[http://www.eastbelgium.com/de/pr/2006/karneval.html Karneval in Ostbelgien]}}'' (''op deutsch'')
* [https://www.carnevale.venezia.it/ Fasteleer en Veneedisch]] (''ob ėtalljähnesch]]'')
[[Saachjrupp:Rhingland]]
[[Saachjrupp:Fastelovend| ]]
sclore0vbg48nury8dr5colkj142o6e
Anastacia
0
527554
1611162
1610279
2026-04-07T22:47:13Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611162
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Anastacia, Women's World Awards 2009 a.jpg|miniatur|left|200px|Anastacia (2009)]] '''Anastacia''' ([[17. September]] [[Joohr 1968|1968]] ä [[Chicago]]) es ön [[Sänger|Sängerin]], Musikschriiverin un Stailestin.
== Hör Plaate ==
* 1999 - ''Not That Kind''
* 2001 - ''Freak of Nature''
* 2004 - ''Anastacia''
* 2005 - ''Pieces of a Dream''
* 2008 - ''Heavy Rotation''
* 2012 - ''It's A Man's World''
* 2014 - ''Resurrection''
* 2015 - ''Ultimate Collection''
* 1993: One More Chance
* 1993: Forever Luv (duet with David Morales)
* 1998: Mi Negra, Tu Bombón (duet with Omar Sosa)
* 1998: Not That Kind
* 1999: Tienes Un Solo (duet with Omar Sosa)
* 1999: I'm Outta Love
* 2000: Saturday Night's Alright for Fighting (duet with Elton John)
* 2001: Let It Be (duet with Paul McCartney, Anastacia other artists)
* 2001: I Ask of You (duet with Luciano Pavarotti)
* 2001: What More Can I Give (duet with [[Michael Jackson]] and other artists)
* 2001: Love Is Alive (duet with Vonda Shepard)
* 2001: 911 (duet with Wyclef Jean)
* 2001: Cowboys And Kisses
* 2001: Made For Lovin' You
* 2001: Paid My Dues
* 2002: One Day in Your Life
* 2002: Boom
* 2002: Why'd You Lie To Me
* 2002: You'll Never Be Alone
* 2002: I Thought I Told You That (duet with Faith Evans)
* 2002: You Shook Me All Night Long (duet with Celine Dion)
* 2002: Bad Girls (duet with Jamiroquai)
* 2003: Love Is a Crime
* 2003: We Are the Champions, We Will Rock You, Amandla (duet with Queen, Beyoncé, Bono, Cast and David A. Stewart)
* 2004: Left Outside Alone
* 2004: Sick And Tired
* 2004: Welcome To My Truth
* 2004: Heavy On My Heart
* 2004: I Do (duet with Sonny Sandoval)
* 2005: Everything Burns (duet with Ben Moody)
* 2005: Pieces Of A Dream
* 2006: I Belong To You (duet with Eros Ramazzotti)
* 2007: Sing (duet with Annie Lennox and other artists)
* 2008: I Can Feel You
* 2008: Absolutely Positively
* 2009: Holding Back the Years (duet with Simply Red)
* 2009: Defeated
* 2009: Stalemate (duet with Ben's Brothers)
* 2010: Safety (duet with Dima Bilan)
* 2010: Burning Star (duet with Natalia Druyts)
* 2011: What Can We Do (A Deeper Love) (duet with Tiësto)
* 2012: If I Was Your Boyfriend (duet with Tony Moran)
* 2012: Best Of You
* 2012: Dream On
* 2014: Stupid Little Things
* 2014: Staring at the Sun
* 2014: Lifeline
* 2015: Take This Chance
== Jätt z lääse un z kikke ==
* [https://www.anastacia.com/ Hör Siij]
{{commonscat|Anastacia}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Sänger]]
[[Saachjrupp:Musiker]]
pj6stbmu8uoduqn3hu96zx8q2xavr79
Kurt Georg Kiesinger
0
527559
1610965
1598607
2026-04-07T20:40:51Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610965
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
'''Kurt Georg Kiesinger''' (* [[6. April|6. Aprel]] [[Joohr 1904|1904]] en [[Ebingen]]; † [[9. März|9. Määz]] [[Joohr 1988|1988]] ä [[Tübingen|Tübinge]]) woch önö [[Bundesrepublik Deutschland|dütsche]] [[Politiker]]. Hä jehood d [[CDU]] a, dörö Vörsetzende hä tösche 1967 un 1971 woch.
== Sing Joohr bes 1945 ==
Kiesingers Mamm storv, als hä ee Joohr ald woch. Singe Papp hiirode ävver bald wärm. Nodäm hä d Realschüll besood hod, besood hä öt Liihrerseminar ä Rottweil. Zo di Zitt beschäffdichde hä sisch völl met Jedichte.
1925 wääßelnde hä no d Uni va Tübinge, wo hä Jeschichte un Philosofi studiirde. Hä bleed ävver mä ee Joohr do un trock dann no [[Berlin]]. Hä maade singe Doktor un werkde als Räätsvordriiner.
1933 troohn hä d [[NSDAP]] beij. Als Kiesinger em Joohr 1940 jetrocke wäde solld, entscheed hä sich, ön Stell em Usseministerium azönämme, wobeij häm d Opjaav zokoom, ussländije Rondfonkstatiune aavzöhüüre. Sing Jrupp werkde ävver och met [[Joseph Goebbels]] zösamme.
== Va 1945 bes 1966 ==
[[Beld:Bundesarchiv B 145 Bild-F023513-0002, Bonn, Rücktritt Bundeskanzler Erhard.jpg|miniatur|Kiesinger nävver Ehrhard]]
Va 1945 bes 1946 sooß hä wäje sing Vorjangeheed em Jevängnis, wood ävver 1948 vreijesproche. Kott dono werkde hä als Räätsvordriiner ä Tübinge un [[Würzburg|Würzburch]].
Tösche 1949 un Februar 1959 suwi 1969 bes 1980 woch hä Metjlett van dr [[Deutscher Bundestag|Dütsche Bundesdach]]. Hä ongerstötzde d Politik va [[Konrad Adenauer|Adenauer]].
1958 wood hä Menesterpräsident va [[Baden-Württemberg|Bade-Würteberch]].
== Kiesinger als Bundeskanzler ==
Nodäm [[Ludwig Erhard]] beij ön Rejiirungskries viir Menestere van d [[FDP]] vorloore hod, schaffvde Kiesinger öt, sich als Kanzlerkandidat dörchzösetze. Onger häm entstäng ön jruuße Koalitiun tösche d CDU un d [[SPD]]. Hä wood am [[Joohr 1966|1. Dezember 1966]] [[Bundeskanzler]], nodäm Ehrhard am 30. November zöröckjetroone woch. Beij d Wahle em Joohr 1969 vorloor hä ävver haushuch, un d Koalitiun broch ussereeh. [[Willy Brand]] wood neue Bundeskanzler, un d CDU jäng en d Oppositiun.
== No 1980 ==
Bes zm Joohr 1980 bleed Kisinger em Dütsche Bundesdach, trock sisch dann ävver us d Politik zöröck. Öt jeplande [[Buch|Boch]] övver si Lääve schreev hä mä bes zm Joohr 1958. Kiesinger storv am 9. Määz 1988 un wood op dr Kerchhoff va Tübinge bejraave.
== Jätt z lääse un z kikke==
{{Commons|Kurt Georg Kiesinger}}
* [https://www.dhm.de/lemo/html/biografien/KiesingerKurtGeorg Biografie op www.dhm.de]
{{Bundeskanzler}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Bundeskanzler (Dütschland)]]
hdx9zzv70uwa3wyt6nf9wnlgcmu3hnr
Helmut Schmidt
0
527583
1611268
1608121
2026-04-08T00:01:55Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611268
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Schmidt 01.jpg |miniatur|left| Helmut Schmidt]]
'''Helmut Schmidt''' (* [[23. Dezember]] [[Joohr 1918|1918]] ä [[Hamburg]]; † [[10. November]] [[2015]] ä [[Hamburg]]) woch önö [[Bundesrepublik Deutschland|dütsche]] Politiker. Hä jehood zo d [[SPD]] un woch tösche [[Joohr 1974|1974]] un 1982 dr [[Bundeskanzler]] van öt Land.
Am 1. Oktober 1982 wood hä dörch ö Messtrauensvotum aavjewähld, wodörch d [[SPD]]/[[FDP]]-Koalitiun dörch ön Koalitiun tösche [[CDU]] un FDP aavjelößd wood. [[Helmut Kohl]] wood dodörch Bundeskanzler.
Helmut Schmidt woch tösche 1967 un 1969 Vörsetzende van d SPD-Fraktiun, va 1969 bes 1972 Verteidigungsmenester, 1972 Weetschafts- un Finanzmenester, 1972 bes 1974 Finanzmenester. Seijd 1983 joof hä met angere zösamme d Ziidung „Die Zeit“ öruss.
== Jätt z lääse ==
* {{Commons|Helmut Schmidt}}
* [https://www.dhm.de/lemo/html/biografien/SchmidtHelmut Övver Helmut Schmidt]
{{Bundeskanzler}}
{{DEFAULTSORT:Schmidt, Helmut}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Bundeskanzler (Dütschland)]]
cq2tavhz1umuvrdrn8s281dj3c9dnez
Helmut Kohl
0
527592
1611144
1608122
2026-04-07T22:43:48Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611144
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Bundesarchiv B 145 Bild-F082413-0020, Bremen, CDU-Bundesparteitag, Kohl.jpg|miniatur|left|Helmut Kohl]]
'''Helmut Josef Michael Kohl''' (* [[3. April|3. Aprel]] [[Joohr 1930|1930]] ä [[Ludwigshafen|Ludwigshafe]] - 16 june [[2017]]) es önö Politiker van d [[CDU]]. Tösche 1982 un 1998 woch hä [[Bundeskanzler]] va [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]].
== Si Lääve ==
Helmut Kohl wood als dreides [[Kind|Kengk]] va Hans un Cäcilie Kohl jeboore. Als Hölp beij d [[Flugabwehrkanone|Flak]] deende hä noch ön kotte Zitt am Äng vam [[Zweiter Weltkrieg|Zweide Weltkresch]]. Nohm Abitur studiierde hä ä [[Heidelberg|Heidelberch]] un maade 1958 singe Doktor. Kohl hiirode 1960 sing Vröndin Hannelore.
== Kohl en d Politik ==
Kohl troon at 1946 d CDU beij un jründe d [[Junge Union|Junge Union]] va Ludwigshafe ee Joohr spiidr. En d näkßde Johre werkde hä sich en d Partei hüder, wood 1969 Menesterpräsident va [[Rheinland-Pfalz]] un braad öt 1974 zm Parteivörsetzende van d CDU va Rheinland Pfalz. En dat Joohr wood hä dann CDU-Vörsetzende.
Nodäm Kohl at öns em Joohr 1976 vorjäävens vorsood hod, jäje [[Helmut Schmidt]] als Bundeskanzler z kandideere, schaffde hä öt em [[Joohr 1982]]. Dat woch dr Aavang van ön 16-jöhrije Kanzlerschaff, di zm jruuße Deel dörch dr Vall van d Muur un d Oplösung van d [[Deutsche Demokratische Republik|DDR]] jeprächd wood. Em Joohr 1998 mood hä singe Poste als Bundeskanzler a [[Gerhard Schröder]] aavjävve.
== Jätt z lääse ==
{{Commons|Helmut Kohl}}
* [https://www.helmut-kohl.de Die Ära Koh'' Övver Helmut Kohl]
{{Bundeskanzler}}
{{DEFAULTSORT:Kohl, Helmut}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Bundeskanzler (Dütschland)]]
4sxuzrumvk8odu3x10yf1kxc210m5c6
Gorgoroth
0
527610
1611186
1597571
2026-04-07T23:21:15Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611186
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Gorgoroth - Pentagram - cover.jpg |miniatur|left|Gorgoroth-Logo]]
'''Gorgoroth''' es enn van d bekanndste us [[Norwegen|Norweje]] stammende [[Black Metal|Black-Metal-Bänds]]. Sö wood [[Joohr 1992|1992]] ä [[Bergen|Berje]] jejründ. Dä Naam stammd us dat va [[J. R. R. Tolkien]] jeschrevve [[Buch|Boch]] [[Der Herr der Ringe]] un beschriivd do önö aavjelääje Jäjend. Övversatze bedüüt öt ''Tal van d Schrecke''.
== Watt d Bänd well ==
[[Datei:Gorgoroth ´08 - 03(2).jpg |miniatur|right|Provakatiun op d Bühn]]
D [[Musik]]k van d Bänd wood jemaad, öm z provozeere. Dozo woode ävver net mä di Läddcher jeschrävve. Och d Bühn wood dono usjerichd un opjebouwd. Dodörch vorstösst Gorgoroth ävver döck jäje d Moralvörstellung van d [[Mensch|Mänsche]]. So songe sö Läddcher, di [[Gotteslästerung|Joddeslästerung]] dostelle. Op d Bühn woode [[Kreuz|Krüzzer]] opjebouwd, a di je zwei [[Nacktheit|nakße]] [[Frau|Vraue]] un [[Mann|Männer]] jehange woode.
== Werke van d Bänd ==
Usser hön Konserte entstänge dörch Gorgoroth och kotte Filme, sujenannde Promotiunsvideos. Tösche 1994 un 2011 nomme sö 9 Albe un een DVD op.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.gorgoroth.info/ D Siij va Gorgorth]
{{Commonscat}}
[[Saachjrupp:Bänd]]
aohj4co3ui20xoeryswcp8jl4id27zg
Zo'é
0
527614
1611057
1595824
2026-04-07T21:55:13Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611057
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Albert April in the Amazon, with a zo'è family.jpg|miniatur|left|Zo’é]]
D '''Zo’é''' send ön Indianerjrupp em Urwald va [[Brasilien|Brasilie]]. Öt lääve noch onjeväär 250 [[Mensch]]e, di zo d Zo’é jezalld wäde.
== Jätt övver öt Volk ==
D Zo’é läävde vorstoche em Urwald un hodde iisch em [[Joohr 1987]] Besöck va wisse Missionare. Di schleevde ävver Krankheete en, dönö d Zo’é nüüß entjäje z setze hodde. Bo ö Veedel van d Mensche storve en kotte Zitt. Als mo dä Zösammehang tösche d Krankheete un d Missionare erkannd, wood dönö vorboone, sich beij d Zo’é op z halde. Nodäm di aavtrocke, erholde sich di Zaahl va Zo’é wärm. Mi als 250 send öt bes hüü noch net woode.
== Bräuch van d Zo’é ==
D Zo’é valle dörch ö Stöck Holz op, dat hön dörch d [[Lippe]] jestoche wood. Dat mache sö em Alder va 7 Joohr. Jädde Zo’é had dat.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.survivalinternational.de/indigene/zoe/ Informatiune övver öt Lääve van d Zo’ é suwi önö Film (ä [[Hochdeutsch|Huchdütsch]])]
[[Saachjrupp:Ennzoteere!]]
oep5i024ob6ubnvvqtidod3zg12242t
Naahß
0
527631
1611026
1597315
2026-04-07T21:29:27Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611026
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
D '''Naahß''' es dat Orjan, met dem [[Wirbeltier|Wirbeldeere]] rüsche. Sö had d Naahßlöcher un d Naahsehöhle. Beij völl Deere und och beij dr [[Mensch|Mänsch]] litt sö en d Medde van öt [[Gesicht|Jesesch]].
== Jätt övver dat Orjan ==
D Naahß weed ä drei Deele ongerdeeld. Sö ömfassd d Naahßwozel, dr Naahseröck suwi d Naahsespetz. Dat Orjan jehüüd zo d ussere un ovvere Atemwäch.
D dörchschnettliche Naahseläng es bei d [[Frau|Vrau]] 5,1 cm lang, beij dr [[Mann]] dojäje 5,8 cm.
== Wovör d Naahß do es ==
Dörch d Naahß weed d [[Luft|Loff]] en un usjeöhmt. Dobeij weed sö aajewärmt un kleen Hoore en dat Orjan vange Stöpp op un sorche vöör jefilternde Loff vöör d [[Lunge|Long]]. Usserdäm es öt mä dörch d Naahß möjelich, z rüsche. D ''Regio olfactoria'', di dat op d Bee stelld, had hörö Setz en d Naahß.
== Jätt z lääse ==
* [https://flexikon.doccheck.com/Nase Övver d Naahß]
[[Saachjrupp:Körperdeel]]
7c1ttq7eyleelwyl43r4plu2nqkpo63
Woiwodschaff Lublin
0
527669
1611078
1593814
2026-04-07T22:07:15Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611078
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:POL województwo lubelskie COA.svg|miniatur|100px|left|Öt Wappe van d Woiwodschaff Lublin|]]
''' Woiwodschaff Lublin ''' es enn va 16 Woiwodschaffte, di öt ä [[Polen|Pole]] jitt. Sö litt em [[Himmelsrichtung|Oste]] van öt Land un es ä 20 Landkreise ongerdeeld. Sing östliche Nobbere send [[Weißrussland|Wissrussland]] un d [[Ukraine]]. D Hauptstadt van d Woidwodschaff es [[Lublin]].
D [[Weichsel]] un d [[Bug]] send d bekanndsde [[Fluss|Flöss]].
=== Jätt z lääse un z kikke ===
* [https://www.lubelskie.pl/ Övver d Woiwodschaff]
{{Commonscat|Lublin Voivodeship}}
[[Saachjrupp:Ennzoteere!]]
45rbu2wmoxdk07v7t6zkfqqv5s4zxu1
Rottleben
0
527724
1611086
1592397
2026-04-07T22:11:08Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611086
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Kirche Rottleben.jpeg|miniatur|150px|left|Kerch va Rottleben]]
'''Rottleben''' es ön [[Gemeinde|Jemeende]] em [[Thüringen|thüringische]] [[Kyffhäuserkreis]]. Sö litt tösche d [[Stadt|Städt]] [[Sondershausen]] un [[Bad Frankenhausen]]. Opjrond va sing Laach em Schatte van öt [[Kyffhäusergebirge|Kyffhüüserjebirch]] es öt en van d drüüdste Jäjende va [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]].
== Jätt va vreuer ==
En d ald [[Buch|Böch]] tauchd der Naam Rottleben öt ischde Mol em Joohr 1125 op, wääßelnde em Laufe van d Zitt ävver döck dr Besetzer.
== Watt sisch z kikke luhnd ==
En d Nöhde va Rottleben vängd mo d [[Barbarossahöhle|Barbarossahöhl]] un dorövver d Ruine van d [[Falkeburch (Thüringen) |Falkeburch]], di öm 1458 kapott jemaad wood.
== Bekannde Persune us Rottleben ==
* [[Eva Padberg]] woss ä Rottleben op.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.rottleben.de/ D Siij va Rottleben]
{{Commonscat|Rottleben|Rottleben}}
[[Saachjrupp:Jemeende en Thüringe]]
4d53tks6a05y1abx0e5pfrhyg2adndi
Falkeburch (Thüringen)
0
527733
1611116
1591400
2026-04-07T22:34:45Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611116
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Falkenburg Rottleben.jpg |miniatur|left|Ruin va d Falkeburch]]
'''Falkeburch''' heechd ön Ruin, di en d Nöhde va [[Rottleben]] un [[Steinthaleben]] em [[Kyffhäuserkreis]] ([[Thüringen|Thüringe]]) litt. Mo vängd sö ovverhalv van d [[Barbarossahöhle|Barbarossahöhl]].
== Jätt va vreuer ==
D Falkeburch entstäng em 11. Jahrhondöt un bestäng mä us ö Huuß, dat van önö deepe [[Graben|Jraav]] ömjävve woch. En d ald [[Buch|Böch]] vängd mo sö vam Joohr 1359 a. Damols läävde op hör önö ''Heinrich va Falkeburch''. Em [[Joohr 1458]] wood d Burch dörch ö jruuß Heer ömkämpfd un kapott jemaad.
== Watt va d Falkeburch övverich blävve es ==
Hüü vängd mo van d Falkeburch mä noch ö paar Rest Muur, di vreuer dr Wonnturm usmaade, suwi Reste van ön Zistern.
== Jätt z lääse un z kikke ==
* [https://www.karstwanderweg.de/kyff/kwk022.htm D Ruin van d Falkeburch ä Thüringe]
{{Commonscat|Falkenburg (Rottleben)|Falkeburch}}
[[Saachjrupp:Burch]]
27vqf0niaxcorzhk64kroeu58qjrjlp
Kirchröadsj
0
527750
1611140
1608826
2026-04-07T22:43:21Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611140
wikitext
text/x-wiki
{{Dialekt-NL|Kirchröadsj|}}
[[Beld:Meuse-Rhenish-nl.png|thumb|'t Rienlandsj sjproachlandsjaf]]
't '''Kirchröadsj''' plat is 't [[RiS|Ripuarisch]] dialek, dat i [[Kirchroa]] en umjeëving jekald weëd. Óch i [[Hertseroa]], i [[Dütschland|Dütsjland]], weëd 't jekald. 't Liechent vöal op 't [[Öcher Platt|Ucher plat]]. De sjprechere van 't Kirchröadsj numme hun sjproach noeëts "Ripuarisch" mar ummer "Limburgsj", plat of jeweun Kirchröadsj. Van oeërsjprung jitt 't ejentlich keen "Kirchröadsj". 't Joof vöal óngersjiede tussje de dörper, oeë de sjtad Kirchroa hüts oes besjteet. Noe zint de dialekte en die dörper evvel zoeë noa-eenanger jejruid, dat me jemekkelijerwies sjpreche kan van 't Kirchröadsj dialek.
==Kintseisje==
===Konsonante===
Kirchroa ligk jet zuudlisch va j'n [[Benrather Linie]]. Dees [[issojlos]] markiert de jrens tussje -k en -ch. Doadurch jehoeët de sjproach tsoe 't [[Ripoarisch]], en nit tsoe 't Limburgsj. Me zaat alzoeë "mache" en nit "make", wie me dat i [[Heële]] al doeë. Dees jrens jeet durch Limburg hin, jleisch ónger Heële en [[Lankjraaf]]. Boches, Zumpelveld en Vols ligke i Limburg, mar in 't Ripoarisch dialekroem. Óch typisch is dat 't [-t] e [-ts] weëd. Dat zeet me i wöad wie "tsiet". I Heële en anger Limburgse dialekte is 't "tied". 't Limburgsj "oet" weëd "oes" en 't [-p] weëd [-f], alzoeë: hope-hoffe. Dit versjinsel zeet me evven nit bei kótte vokale, alzoeë 't Dütsje "das" blieëf "dat". Natuërlisj is óch de oessjproach van 't [-g] jód huurbaar. Dat weëd e [-j].
===Vokale===
De Limburgse klank [oo] weëd óp 't Kirchröadsj [ó], verjeliesj "good" en "jód". Óch de [eu] weëd angesj: greun-jr'''u'''ng.
===Woadsjat===
't Kirchröadsj hat vöal Dütsje wöad, die 't in vöal anger Limburgse dialekte, oesjezóngerd 't [[Heëlesj]], nit jitt.
{| class="wikitable"
|-
! Hollendsj !! Limburgsj !! Kirchröadsj !! Dütsj
|-
| krant || gezèt || tsiedónk || Zeitung
|-
| twee || twie || tswai || Zwei
|-
| muziek || meziek || moezziek || Musik
|-
| voorbeeld || veurbeeld || baisjpiel || Beispiel
|}
==Beisjpiele==
(Hollesje sjpelling NL-D: u=è; oe=u; i=ì; uu=ü; ie=i)
* Wie d'r opa d'r janse nommedaag in d'r jaad hauw jebutteld en óp heem aa wool joa, zoog heë dat d'r klinge al an 't pöatsje óp hem sjtong tse wade.
* Dat dong deë wie zoenne truie Emiel jiddes kier, den e wós, dat heë dan wie jewend e lekker eppelsje oes de mangel kroog.
* 'Mensje broechet dan óch nit noa heem tse lofe, den e woeët bij d'r opa hingenóp de fiets heem aafjezatsd.
* Vuur 't Èse hoosj 't da waal ummer ieësj óprümme, sjun henker wèsje en beëne alier de middaag woeët ópjedusjd.
* 't Woar inne jemekkelieje jas, den al wat de mam 'm vuurzats oos heë, va sjlaat en sjpienaat, sjapeng en wölle boeëne bis kómpes of knöpjer.
* E hauw evvel óch e jód kaoshoes, den de mam dong ziech ummer vöal muite en sjtong sjtondelank in kuche an de ferneus tse reure.
* E hool va hatslieg en va zus, va tsoep, tsaus, jreuns, eëpel, vleesj en visj en óch 't kumpsje boeddieng loos heë zich jód sjmaache.
* Zieng eldere woare zier tsevreie, den d'r jong veuret zich in sjoeël jód óp, en in de vrij tsiet sjpieëlet heë mit nette vrunker.
* E woar óch bij de moezziek, sjpillet al e net sjtuks-je óp de fiengelieng en bij d'r voesbal woar heë inne duchtieje reëts-oes.
* Sjpieëder zouw deë 't besjtimd nog wied bringe, dat menete de meestere, de famillieë, en alle bekankde die mit 'm verkierete.
==Sjrievere van 't Kirchröadsj==
* [[Wiel Kusters]]
* [[Paul Weelen]]
* [[Wim Heijmans]]
==Moezziek óp 't Kirchröadsj==
*"Roda los mer joa": Foessbalverain Kloebleed (Klubleed Fussbalverein)
==Anger Ripuarische dialekte i [[Limburg (die Niederlande)|Limburg]]==
* [[Völzer plat]] ([[Vols]])
* [[Zumpelvelds]] ([[Zumpelveld]])
* [[Bóchezer plat]] ([[Bocholtz]])
==Literatoer==
* Kirchröadsjer Dieksiejoneer, Stichting Kirchröadsjer Dieksiejoneer, 1987, ISBN: 9070246341 en ISBN: 9070246090
* Kirchröadsjer Dieksiejoneer, Stichting Kirchröadsjer Dieksiejoneer, 2016, ISBN: 9789491561764<ref>https://www.kgv.nl/Dieksiejoneer#Versie_2016</ref>
==Websicke==
* [https://web.archive.org/web/20190424013305/http://www.limburgsedialecten.nl/download/kirchroanotedop.pdf Sjriefwies 2003 van 't Kirchröadsj in 't kót]
* [https://www.mijnwoordenboek.nl/dialect/Kerkraads MWB - Kerkraads dialect]
==Quelle==
<references/>
[[Saachjrupp:Sprooch vum Rhing]]
ms2fc86aqsypmv5rxqp6lvjnlsoyf88
Elisabethquell
0
527760
1610961
1608968
2026-04-07T20:36:00Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610961
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Elisabethquelle Bad Frankenhausen.jpg|miniatur|left|D Elisabethquell va Frankenhausen]]
D '''Elisabethquell''' litt em [[Himmelsrichtung|Südoste]] va [[Bad Frankenhausen]] un es en va 2 Salzwasserquelle en dat [[Stadt|Städtche]]. Sö enthäld 4,5 % Salz un deende zr [[Solesalzgewinnung|Salzjewennung us Salzbröh]], wobeij sauber Salz aavehl.
== Jätt va vreuer ==
Vöör d Quell woode en d Joohre 1857 un 1866 Leucher en d Deepde va öm d 343 [[Meter]]e jeboohrd.
== Schwirichkeete dörch d Elisabethquell ==
Opjrond va Ussspölunge dörch d Quell wood dr Boohm onger d [[Ovverkerch ''Unser Lieben Frauen am Berge'']] va Frankenhausen opjeweechd. Dodörch kippde dä Kercheturm zr Siij un wood zo enne van d scheevsde Kerchetürm ä [[Europa]].
== Jätt z lääse ==
* [https://web.archive.org/web/20160304233931/http://www.kyffhaeuser-therme.de/cms/1/?i=1.120.233.21....de Övver d Quell]
* [https://www.kyffnet.de/Ausflugsziele/Oberkirche/oberkirche.html D Ovverkerch]
[[Saachjrupp:Bad Frankenhausen]]
16iv3m0zv29vn57w78wxr6ic9lx6l77
Dörp
0
527765
1611120
1607951
2026-04-07T22:37:20Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611120
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Gillis van Tilborgh - Village Inn - WGA22406.jpg|miniatur|left|Öt Lääve en öt Dörp]]
[[Datei:Habitat sur pilotis au Bénin.jpg|mini|227x227px|Dörp]]
Ö '''Dörp''', op [[Hochdeutsch|Huchdütsch]] weed van ö ''Dorf'' jesproche, es ön kleen Jrupp va Hüüser, di meeßd önö [[Landwirtschaft|landweetschaftliche]] Orsprong hand. Öt jitt ävver och Dörper, di va [[Fischerei|Vescher]] övv va [[Weberei|Wäver]] un anger Beroffsjruppe jejründ woode.
== Jätt z lääse un z kikke ==
* [https://www.ecotope.org/anthromes/v1/guide/villages/ Övver Dörper (ä [[Englische Sprache|Änglisch]]])
{{Commonscat|Villages|Dorf}}
8ayyzr5iyfpf3nar6hfntnip53v7xd7
Schauspeller
0
527770
1611158
1610507
2026-04-07T22:46:43Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611158
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[File:Atkinson Rowan crop.jpg|thumb|Schauspeller]]
Önö '''Schauspeller''' es ön [[Mensch|Persun]], di met d [[Sprache|Sproch]] suwi d [[Mimik|Bewäjung]] va [[Gesicht|Jesech]] un [[Körper|Liiv]] ön Roll spelld. Dobei könne d Rolle en öt [[Theater]], beij dr [[Film]], ävver och em [[Fernsehen]] övv em [[Radio]] see. Döck jitt ön Persun, di [[Regie|Rejissör]] jenannd weed, vör, watt z do es. Su kann mo beschriive, watt önö Schauspeller maad: „A spelld d Roll va B, und C kikkd zo.“
== Jätt z lääse un z kikke ==
* [https://www.prospects.ac.uk/actor_job_description.htm Övver dä Berof Schauspeller]
{{Commonscat|Actors|Schauspeller}}
[[Saachjrupp:Berof]]
k2ku673ncst0eojy8123p9rjrt3zpqx
Tuppes
0
527822
1611094
1592571
2026-04-07T22:13:49Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611094
wikitext
text/x-wiki
Ene '''Tuppes''', dat is ene [[Mensch|Minsch]], dä is jet jeck im [[Kopf|Kopp]].
Dä frart sich et morjens: "Wo han ich denn meine Schlössel ad wörm ens?" un_sitz mit d'r [[Po|Fott]] drop.
Ma sacht auch Blötschkopp zu <sub>e</sub>su_eijne.
== Websiij ==
* [https://www.ruhrgebietssprache.de/beleidigungen.htm Tuppes]
[[Saachjrupp:Dialekk Ußdrock]]
g7uws3ixubunnypkzpuxxes6geha9j9
Schosster
0
527846
1611087
1599350
2026-04-07T22:11:14Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611087
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Bönnsch|}}
[[Datei:Schuhmacher 1880.jpg|thumb|left|En Schossterei öm 1880]]
Ne '''Schosster''' och '''Schohnmäscher''' (udde wie me't en [[Bonn]] ussprich: Schosste, Schohnmäsche) ess e'nen Handwerke, dä met Schohn hantiert. Fröhe wor et esu, wa'me jenooch Cäsh op Täsch hatt, do ess me nohm Schosste jejange on hät dofür jesaat: „Ich dät jäänn e Paar Schohn hann!“ Dann hät de Schosste däm de Föß vermesse on im e paar Nösele affjenomme. Die moot e direk hann, wäll noher, wann dä andre net bezahle kunnt, do kunnt e met dä op Mooß jemaate Schohn nix aanfange. Hüggzedaach kööf me sing Schohn als normale Minsch em Lade. Die sinn billije als bem Schosste, wäll se am Fließband zesammejeklopp sinn. Trotzdäm jit et och hügg noch vill Schosstereie, wo Schosste dren ärbeede. Wann nämmich su'ne Schohn ens kapott jeht, ka'me dä do henbrenge on de Schosste mät dä widde flott.
Met däm Word „Schosste“ muss mer e bessje oppasse. Wann de nämmich noh Norddeutschland fährs on fängs do met eenem e ne Klaaf aan, denks dir nix Ärjes on säs zo däm: „''Ach, Sie sind Schuster!''“ – dann künnt et sinn, dat dä dir eene kläv! Na jod, dat vleech net ombedingk, ävver e maach en de falschen Hals krijje. En Norddeutschland ess nämmich et Word „''Schuster''“, wat jetz bei uns janz normal ess, dat ess do net su jod anjesinn. Die sare miestendeels „''Schuhmacher''“ dofür on „''Schuster''“ hüre manche von däne net jern.
== Jet mieh ze lesse dodrövve (op Huhdeutsch) ==
* Paul Weber: ''Der Schuhmacher. Ein Beruf im Wandel der Zeit''. AT-Verlag, Aarau 1988, ISBN 3-85502-316-6.
* Bundesinstitut für Berufsbildung, Arne Schambeck (Red.): ''Schuhmacher, Schuhmacherin. Die staatliche Ausbildungsordnung; von den Berufs-Experten kommentiert; für Ausbilder, Auszubildende und Interessierte''. 1. Aufl., BW Bildung und Wissen Verl. u. Software, Nürnberg 2005 (= Erläuterungen und Praxishilfen zur Ausbildungsordnung), ISBN 3-8214-7161-1.
* Helge Sternke: ''Alles über Herrenschuhe''. Nicolai Verlag, Berlin 2006, ISBN 3-89479-252-3.
== Ande Sigge em Internet ==
{{Commonscat|Shoemakers}}
* [https://www.schuhmacherhandwerk.de De Sigg vom ''Zentralverband des Deutschen Schuhmacher-Handwerks (ZDS)'']
* [https://www.rhein-lahn-info.de/museum-nastaetten/schuster.html Hee fings de jet övve die zwei Bejreffe „''Schuster''“ on „''Schuhmacher“'' on kanns ens en en Werkstatt erinlure]
[[Saachjrupp:Berof]]
4nige5q8t4lvzs7nk6xyoxc4w9bqnrd
Wiesbaden
0
527891
1611099
1598174
2026-04-07T22:14:46Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611099
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Staatstheater Kaskadenbrunnen0106.jpg|miniatur|left|Et Staatstheater]]
'''Wiesbaden''' (och ''Wisbade'') eß en Stadt am [[Rhein|Rhing]]. Et eß de Haupstadt un de zweitjrüßte Stadt vun [[Hessen|Hesse]]. Wiesbade litt am rääschte Ufer vum Rhing, aan de Mündung vom [[Main]]. Janz in de Nöh vun Wiesbade sen [[Mainz]], [[Frankfurt am Main]] un [[Darmstadt]]
Wiesbade is een vun dä drei [[Landeshaupstadt|Landeshaupstädt]] am Rhing.
== Websigge ==
{{Commons|Wiesbaden}}
* [https://www.wiesbaden.de/ Websigg vun dä Stadt selefs]
[[Saachjrupp:Wiesbaden]]
[[Saachjrupp:Stadt am Rhing|Wiesbaden]]
926fmovfrh0p4d5qvgzc7rm6tudtct2
Adriana Lima
0
527899
1611137
1608731
2026-04-07T22:43:04Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611137
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Adriana Lima 2019 by Glenn Francis.jpg|miniatur|right|Adriana Lima in Hollywood California - July 2019]]
'''Adriana Francesca Lima''' (* [[12. Juuni]] [[Joohr 1981|1981]] ä [[Salvador, Bahia]], [[Brasilien|Brasilie]]) es ö [[Model]].
== Jätt z lääse ==
* [http://www.imdb.com/name/nm0992596/ Adriana Lima] - [[Internet Movie Database|IMDb]]
* [https://web.archive.org/web/20110707084402/http://www.adrianalima.com/ Websiij]
* [https://www.fashionmodeldirectory.com/models/Adriana_Lima Adriana Lima] - [[Fashion Model Directory|FMD]]
== Kick och ==
{{commons|Adriana Lima|{{PAGENAME}}}}
{{DEFAULTSORT:Lima Adriana}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Model]]
j06tme5ngso36ptonhhd565ch2hniff
Isabeli Fontana
0
527900
1610977
1591590
2026-04-07T20:42:09Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610977
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Isabeli Fontana.jpg|miniatur|left|Isabeli Fontana]]
'''Isabeli Fontana''' (* [[4. Juuli]] [[Joohr 1983|1983]] ä [[Curitiba]], [[Brasilien|Brasilie]]) es ö [[Model]].
== Jätt z lääse ==
* [http://www.imdb.com/name/nm2097764/ Isabeli Fontana] - [[Internet Movie Database|IMDb]]
* [https://www.fashionmodeldirectory.com/models/Isabeli_fontana Isabeli Fontana] - [[Fashion Model Directory|FMD]]
== Kick och ==
{{commons|Isabeli Fontana|{{PAGENAME}}}}
{{DEFAULTSORT:Fontana Isabeli}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Model]]
c8nem87wai20l8nmq4wcqsqst0lp248
Motorhead
0
527925
1611082
1608263
2026-04-07T22:10:58Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611082
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Motörhead wordmark.png|thumb|300px|Motörhead logo]]
[[Datei:Motorhead 5632.jpg|thumb|400px|Motörhead live [[2008]]]]
'''Motörhead''' wooh en [[Bänd]] uß [[Großbritannien|Englandtt]].
== Medmaacher ==
* Lemmy Kilmister
* Phil Campbell
* Mikkey Dee
== Plaate ==
* 1977: ''Motörhead''
* 1979: ''Overkill''
* 1979: ''Bomber''
* 1980: ''Ace of Spades''
* 1982: ''Iron Fist''
* 1983: ''Another Perfect Day''
* 1986: ''Orgasmatron''
* 1987: ''Rock 'n' Roll''
* 1991: ''1916''
* 1992: ''March ör Die''
* 1993: ''Bastards''
* 1995: ''Sacrifice''
* 1996: ''Overnight Sensation''
* 1998: ''Snake Bite Love''
* 2000: ''We Are Motörhead''
* 2002: ''Hammered''
* 2004: ''Inferno''
* 2006: ''Kiss of Death''
* 2008: ''Motörizer''
* 2010: ''The Wörld Is Yours''
* 2013: ''Aftershock''
* 2015: ''Bad Magic''
== Websigge ==
{{Commonscat|Motörhead}}
* [https://www.imotorhead.com Dä Bänd ier Websigg]
[[Saachjrupp:Bänd]]
3yr341g5kzrh1oushoc6527gtgglcjo
Serbien
0
527931
1611117
1608886
2026-04-07T22:34:49Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611117
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Flag of Serbia.svg|thumb|Vaahn vam Serbia]]
Dr '''Serbien''' s öt neuste Land ä [[Europa]]. Dä vreuere [[Jugoslawien|Jugoslawische]] Deelstaat. Serbien hat dat nett a erkannt un nennt „Autonome Provinz Kosovo un Metochien“ z „Autonome Provinz Vojvodina“.
Serbien litt mädde em [[Balkan]] un hat kenne Zojang zo öt [[Meer]]. Op d en Sii jrenzt dr Serbien a [[Bosnien-Herzegowina|Bosnien]], [[Kroatien]] an anger Ecke a [[Montenegro|Montenejro]], [[Rumänien|Rumänie]], [[Ungarn]], [[Bulgarije]] un em Nordoste a [[Albanien|Albanie]], [[Mazedonie]]. Dr Mällebend woch immer enn vöör d Buure wichtije Regijun. Schnei op d huch Berch rondöröm un dotösche Land vöör d [[Vieh|Kööh]] un d Jeeße, wenn dr [[Winter|Wenkter]] dovör sorchte, dat en d Berch kenne lääve kutt. Serbien hat {{formatnum:88361}} [[km²]]. Huuch Berch prääje dat Land. Dr hüüxte Berch es dr [[Djeravica]] met {{formatnum:2656}} [[Meeter|m]].
== Bürjerkreesch ==
Dat neue Serbie es uss e'nem blodije Büjerkreesch zwesche 1991 un 1999 entstande, der net nüdisch jewääse wör, un hät vell ze vell unschuldige Minsche het Lääwe jekoss. Noher sen se emmer schlauer, wat se jehat hann, un wat se verlore hann.
Wenn d'r menschliche Deefpunk vun Deutschland et KZ-Auschwitz is, dann is d'r menschliche Deefpunk vun Serbie et Massaker von Srebrenica. De Welt hät 1995 zojeluurt un de Welt hät wie 1943 nix ungernomme.
==Jätt ze lese==
* [https://www.beograd.rs/ Belgrad]
* [https://web.archive.org/web/20090821161032/http://onlinemaps.co.cc/pages/europe/serbia.php Serbien map] (ä Änglisch)
{{Commons}}
{{Stub}}
{{Navvi Europa Shtaate}}
[[Saachjrupp:Staat]]
phee30sco97n6co29dzn4o1fownhitd
Curitiba
0
527937
1611200
1600953
2026-04-07T23:28:58Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611200
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Brasão de Armas do Município de Curitiba.png|70px|left]]
[[Datei:'JardimBotanico.BotanicalGarden.CuritibaParanaBrasilBrazil.JPG|thumb| [http://tools.wikimedia.de/~magnus/geo/geohack.php?language=en¶ms=25_25_47_S_49_16_19_W 25° 25' 47" S 49° 16' 19" O]]]
'''Curitiba''' es d jrützde [[Stadt]] van [[Himmelsrichtung|Südde]] [[Brasilien|Brasilie]], Hauptstadt van [[Paraná (Bundesstaat)]]. Öm d 1.8 Mio. [[Mensch]]e lääve em Jrußraum va Curitiba un sujar knapp 3 Milliun en d Nöhde.
== Jeojrafie ==
* Wie jrooß iss dat? 435 km²
* Wi vill Lück wohne da? 1.851.215 (2009)
* Lück pro Quadraatkillemeter : 4111,9 [[Mensch|Lück]] pro km²
== Watt sisch z kikke luhnd ==
<center>
<gallery>
Datei:Bus Stops 3 curitiba brasil.jpg|<center>
Datei:Museu Oscar Niemeyer 2 Curitiba Brasil.jpg|<center>
Datei:Rua xv curitiba.jpg|<center>
Datei:Southern Brazil in the Winter.jpg|<center>
Datei:Universidade Federal do Parana 3 Curitiba Parana.jpg|<center>
Datei:CasteloDoBatel.Curitiba.Parana.JPG|<center>
Datei:Ópera de arame - Curitiba.jpg|<center>
Datei:PacoDaLiberdadeCuritiba1.JPG|<center>
Datei:ParkParqueTanguaCuritiba.jpg|<center>
Datei:'palacio.avenida.natal.christmas.curitiba.parana.brasil.jpg|
Datei:JardimBotanicoCuritibaBrasil.1.JPG|
Datei:Metropolitan Cathedral 2 Curitiba Brasil.jpg|<center>
</gallery>
</center>
== Kick och ==
[[Isabeli Fontana]]
== Websigge ==
* http://www.curitiba.pr.gov.br
* https://www.curitiba-brazil.com
{{commons|Curitiba}}
[[Saachjrupp:Stadt en Südamerika]]
021xlw3oj3hywrkh67vb3lf10i0q3kt
Augusto De Luca
0
527940
1611328
1609970
2026-04-08T00:31:46Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611328
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Augusto De Luca.jpg |miniatur|250px|''Augusto De Luca'' (1986)]]
'''Augusto De Luca''' (*[[1. Juli]] [[Joohr 1955|1955]] ä [[Neapel|Nejapel]], [[Italien|Italie]]) es önö Fotojraf us d Italie.<ref>https://web.archive.org/web/20101214114246/http://www.ziguline.com/2010/04/12/augusto-de-luca-il-fotografo/ - ''Ziguline art magazine''</ref><ref>https://effeproject.blogspot.it/2011/07/augusto-de-luca-la-leggenda-del.html - ''Effeproject''</ref>
== Böscher ==
* (1986) ''Napoli Mia''.(Centro Il Diaframma / Canon Edizioni Editphoto Srl)
* (1987) ''[[:it:Napoli donna|Napoli Donna]]''.(Centro Il Diaframma / Canon Edizioni Editphoto Srl)
* (1995) ''[[:it:Trentuno napoletani di fine secolo|Trentuno napoletani di fine secolo]]''. Electa, Naples, ISBN 88-435-5206-6
* (1996) ''[[:it:Roma nostra|Roma Nostra]]''. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-7448-705-9<ref>http://archiviostorico.corriere.it/1997/luglio/06/talento_Luca_svela_inedita_Roma_co_0_9707062749.shtml - ''Corriere della Sera''</ref>
* (1997) ''[[:it:Napoli grande signora|Napoli grande signora]]''. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-7448-775-2
* (1998) ''[[:it:Il Palazzo di Giustizia di Roma|Il Palazzo di giustizia di Roma]]''. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-492-0231-1
* (1998) ''[[:it:Firenze frammenti d'anima|Firenze frammenti d'anima]]''. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-7448-842-1
* (1999) ''[[:it:Bologna in particolare|Bologna in particolare]]''. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-7448-980-0
* (2000) ''[[:it:Milano senza tempo|Milano senza tempo]]''. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-492-0093-5
* (2001) ''[[:it:Torino in controluce|Torino in controluce]]''. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-492-0211-3
* (2002) ''[[:it:Tra Milano e Bologna appunti di viaggio|Tra Milano e Bologna appunti di viaggio]]''. Gangemi Editore, Rome, ISBN 978-88-7448-980-0
* (1992) ''Swatch Collectors Book 1''. Editore M. Item — Switzerland, ISBN 88-86079-01-X
* (1992) ''Swatch Collectors Book 2''. Editore M. Item — Switzerland, ISBN 88-86079-00-1
[[Datei:Piazza del Plebiscito - Augusto De Luca.jpg|thumb|250px|Nejapel]]
== Quelle ==
<references/>
== Jätt z lääse ==
* ''Witness Journal'' - https://web.archive.org/web/20111022071011/http://www.fotoup.net/000Intervista/2789/augusto-de-luca
* ''Hasselblad gallery'' - https://web.archive.org/web/20140326085604/http://www.hasselblad.com/hoc/photographers/italian-photography.aspx
* ''ItaloEuropeo'' - https://web.archive.org/web/20120319024147/http://www.italoeuropeo.it/interviste/intervista--graffiti-hunter-augusto-de-luca-si-racconta/
* ''Polaroid Art Italy'' - https://web.archive.org/web/20120126101855/http://www.polaroidartitaly.it/elgg/pg/profile/AUGUSTODELUCA
* ''Artelab'' - http://www.artelabonline.com/articoli/view_article.php?id=5196
{{commonscat|Augusto De Luca}}
{{DEFAULTSORT:De Luca, Augusto}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Italie]]
[[Saachjrupp:Berof (Konst)]]
tb7zzfbmq25xmrf0w0rv14m8djwgour
Universidade Federal de Minas Gerais
0
527962
1610994
1595873
2026-04-07T20:45:59Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610994
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Ufmg1.JPG|miniatur|left|Universidade Federal de Minas Gerais]]
D '''Universidade Federal de Minas Gerais''' es ön [[Hochschule|Huchschüll]], di vam Staat ongerhalde weed. S litt ä [[Belo Horizonte]] un domet en dr Staat [[Minas Gerais]], [[Brasilien|Brasilie]].
49254 Studente mööhe sisch he aav.
== Jätt z Lääse ==
* [https://www.ufmg.br/ Övver d Uni]
[[Saachjrupp:Brasilie]]
6rqqxrvuo8bp0sedz9tosv1wbn1od6h
Versoote Anschlaach op de Haupbahnhoff von Bonn 2012
0
528010
1610984
1592599
2026-04-07T20:43:22Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610984
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Bönnsch}}
Am [[10. Dezember|10. Dezembe]] [[Joohr 2012]] ess dës Nommedaachs am Bahnsteich 1 vom [[Bonn]]e Haupbahnhoff ën Täsch met ëne [[Bomb]] udder ëne Bombe-Attrapp jefunge wudde. Ob die Täsch wiërklich hätt explodeere solle, weeß me net jenau, miestendeels wiërd ävve en de Mediën vom '''versoote Bombe-Anschlaach op de Bonne Haupbahnhoff''' jesproche. De [[Generalbundesanwalt]] hät wäje Terrorverdaach de Fall övvenomme.
==Wat me zeirsch erusjekräje hät==
[[Datei:BonnHBFBahnsteighalle neueZugzielanzeiger.JPG|mini|Bahnsteich 1 em Haupbahnhoff Bonn mem McDonald's op de räächte Sigg]]
Een Woch donoh hät de Bönnsche ''Jenneral-Anzeeje'' de foljende Informatione övve de Bomb jejovve.<ref>https://www.general-anzeiger-bonn.de/bonn/themen/bombenfund/Was-weiss-man-ueber-die-Bombe-und-die-Tatverdaechtigen-article928896.html</ref>
Donoh wuerdt zeirsch em [[McDonald's]] am Bahnhoff ëne wieße Mann met Vollbaat von ëne Övvewaachungskammera jefilëmp, dä övve de Scholde dat Spoottäschje drooch, wo me hingehär die Bomb dren jefungen hät. Kuert späde wuerdt dat Täschje von ënem schwatze Mann an ëne Sitzbank affjestallt. Zwei Jonge hann et dann opjemat on do Dräht dren jefunge. Noh manche Informatione kom dat, wäll dä Mann et Täschje bem Affstelle opjemat hatt on die zwei dobei die Dräht dodren sore. Op jede Fall hann se dat dann an et Pääsonal jemeld, wodrop de Haupbahnhoff op de Stell evakwiert wuerdt.
Noh de Sperrung kome Bombe-Spezialisten eraan, die zeirsch ëns natüerlich de Bomb onschädlich maache sollte. Dozo hann die, wie 't dobei üblich ess, met ënem sujenannte [[Wassejewähr]] op die Täsch jeschosse. Dat ess ävve kee Spillzüch för Pänz, sondern do wiërd Wasser ësu haad erusjeschosse, dat me domet feste Matriale dorchbreche kann. Dat deent dofür, dat dä Bomb ehre Mechanismus op de Stell kapott jemat wiërd, sudat nix mieh passeere kann. Dä Nohdeel ess ävve, dat die Deelche von de Bomb donoh övveall eröm dorjeneenlore. Dat mät natüerlich et Opkläre von dem Fall schwähre.
Noch e Problem ess, dat de Deutsche Bahn de Bonne Bahnhoff net met Video övvewaach hät. Doröm hät me keen Belde vom Bahnsteich, sondern nur welche us'm McDonald's on vom Plaaz vür ëm Bahnhoff. Wie sech erusjestallt hät, wuerdte nur die Bahnhöff von "jrooße Metropole" övvewaach on do hät Bonn net met beijehuurt. Späde hät de Deutsche Bahn ävve äklärt, dat se och en kleenere Städt jetz Övvewaachung enführe wollt.
Bess op hügg ess net klor, ob die Bomb ënen Zünde hatt udde nur als Attrapp jedaach wor. Zeirsch dät et heeße, et wör keene Zünde dren; dann: et wör doch eene do jewäs, dä me nur net jefunge hätt; on hingehär widde: wohrscheinlich doch net. Wäje dä jrooße Szeen von [[Salafismus|Salafiste]] en Bonn on wäll me dä schwatze Verdächtije als ëne [[Somalia|somaleschen]] Islamiss identefezeert hät, wiërd alljemeen dovon usjejange, dat hinge dä Aktion raddekale Moslems stecke. Jetz ess ävve dat och ni' mieh als siche aanjesinn. Zeirsch wuerdte och zwei [[Islamismus|Islamiste]] fassjenomme, die me ävve hät mösse loofe loße.
==Wat späde noch bekannt wuerdt==
Am 11. [[Januar|Jannowar]] wuerdt jemeld, dat me en däm verdächtije Spoottäschjen e Hor jefunge hatt, dat ënem [[Europa|Europäe]] udde Nood-[[Amerika|Amerekane]] jehüüre dät. Noh dä iërschte Ungesuchung kunnt me dovon usjon, dat et blond jefärv wor. Ob me domet ën [[DNA]]-Analys maache kann, bleev ävve onklor.<ref>https://www.general-anzeiger-bonn.de/bonn/themen/bombenfund/Haarfund-nach-versuchtem-Bombenanschlag-article945248.html</ref>
Eene Moond noh däm versoote Anschlaach dät et schinge, dat de Pollezei em Donklen erömdapp. De Generalbundesanwalt wollt noch ëns ën neu Fahndung en Jang brenge. Wann dann nix erusköm, dät e de Fall noh Bonn zeröggjäve.
==Atickele==
<references />
[[Saachjrupp:Anschlaach]]
[[Saachjrupp:Bonn]]
fvbiz8ovg4tfthdntmii1opvsm134wo
Jaiajaad
0
528020
1611061
1600218
2026-04-07T21:56:26Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611061
wikitext
text/x-wiki
{{dialekt-NL|Kirchröadsj}}
D'r '''Jaiajaad''' ([[Nederlands|Hollesj]] '''GaiaZOO''', ieëmoals '''GaiaPark''') is 'ne [[zoo]] i [[Kerkrade|Kirchroa]] deë op [[23. April|23 april]] [[Joohr 2005|2005]] ópjejange is. D'r Jaiajaad is ing dochter van d'r [[Apenheul]] oes [[Apeldoorn]].
D'r naam sjtamt van de ''[[Jaiatheorie]]'' oes de modern [[biologie|biolojie]], die de janse [[Eerd|Eëd]] as ing [[organisme|orjanisme]] zuut dat ummer nui tsoate prodoetsiert. [[Biotoop|Biotope]] sjpille in dit weltbild ing jrosse rol; doavuur is d'r jaad i-jedeeld i zes 'biotope': [[Nederlands Limburg|Limburg]], [[Europa]], d'r [[toendra]], de [[Amazone]], d'r [[Kongo]] en [[Naqmibia|Namibië]]. Doaneve jift 't drei [[paleontologie|paleontolojiesje]] aafdelinge: d'r [[Iestsied]], 't [[Kriet (tiedperk)|Kriet]] en 't [[Carboon|Karboeën]], wo me ee paar bieëster hat noajemaad. Dis biotope zint natoerlieg klinger van umvank. D'r opzats is jeräumieg en modern: ze hant vul wille doeë aan 't hail van de bieëster. D'r Jaiajaad is doadurch inne riechtieje park jewoeëde, oane sjpoere van inne aodmoeëdiesje jaad-ópsats en bauw oane kauwe.
In d'r Jaiajaad leëve de nieëkste bieëster (mit de biotope tösje höaksjere):
*'''[[Vèsse|Vösje]]''': [[Sjteur]] (Toendra)
*'''[[Veugel|Vujjel]]'''
**''[[Hoonder|Honder]]'': [[Blauwkeelgoean]] (Amazone), [[Chaco Chachalaca]] (Amazone), [[Jeerparelhon]] (Kongo), [[Korhon]] (Europa), Mechelse [[Koekoek]] (Limburg)
**''[[Eendechtege|Endaartieje]]'': [[Lankjoas]] (Limburg), [[Roeëdnakjoas]] (Toendra), [[Roeëdsjouwertaling]] (Amazone)
**''[[Storkechtege|Sjtorchaartieje]]'': [[Kouwreijer]] (Amazone), [[Roaze Löffeler]] (Amazone), [[Roeëje ibis]] (Amazone)
**''[[Kroenekraanachtege|Kroeënekraanaartieje]]'': [[Europese Kroeënekraan]] (Europa), [[Jriesvlujjeltrompötvoeëjel]] (Amazone), [[Sjtroefseriema]] (Amazone), [[Zonneral]] (Amazone)
**''[[Valkechtege|Valkaartieje]]'': [[Palmjier]] (Kongo)
**''[[Doefechtege|Doefaartieje]]'': [[Europese velddoef]] (Europa), [[Houtdoef|Aod-Hollesje mieëw]] (Limburg)
**''[[Uilechtege|Ülaartieje]]'': [[Oehoe]] (Limburg), [[Sjneiül]] (Iestsied)
**''[[Zaankveugel|Zankvujjel]]'': [[Jrunne oropendola]] (Amazone), [[Sjtroeforopendola]] (Amazone), [[Raof|Roaf]] (Limburg)
*'''[[Zoogdiere]]'''
**''[[Aapechtege|Aafaartieje]]'': [[Doeëdskopaaf]] (Amazone), [[Joode lieëwaaf]] (Amazone), [[Jeelbróskaputsijnaaf]] (Amazone), [[Sjtroefmangabei]] (Kongo), [[Gorilla|Westlieje lieëglankjorilla]] (Kongo), [[Roeëdboechtamarin]] (Amazone), [[Wiesjeziechsaki]] (Amazone), [[Wiessjouwerkaputsijnaaf]] (Amazone), [[Wolaaf]] (Amazone)
**''[[Knaagdiere]]'': [[Bever]] (Iestied), [[Beverrat]] (Amazone), [[Capibara]] (Amazone), [[Europese nerts]] (Europa), [[Jelle mangoest]] (Kongo), [[korewouf|Korewoof]] (Limburg), [[Roeëd eechheursje]] (Limburg), [[Sjteksjtertsje]] (Namibië)
**''[[Knienechtege|Knienaartieje]]'': [[Knien|Vlamsje reus]] (Limburg)
**''[[Insekte-eters|Insekte-aetesj]]'': [[West-Europese ieëjel]] (Limburg)
**''[[Carnivore|Karnivoeëre]]'': [[Afrikaansje wilde hónk]] (Namibië), [[Jachliepeerd|Jaaëdliepeëd]] (Namibië), [[Lóks]] (Europa), [[Vulvraas]] (Toendra), [[Vösjotter]] (Europa), [[Wouf|Woof]] (Europa), Westafrikaansje [[Liew|Lieëw]]
**''[[Oonevehovege|Ónaevehovieje]]'': [[Taam peerd|Belsj trèkpeëd]] (Limburg), [[Damarazebra]] (Namibië), [[Poitouaezel]] (Europa), [[Przewalskipeëd]] (Europa [!]), [[Tapir]] (Amazone), [[Witte neushoorn|Wiese naasheur]] (o.a. Namibië)
**''[[Evehovege|Aevehovieje]]'': [[Edelhert|Bocharahiersj]] (Europa), [[Bongo]] (Kongo), [[Tswergnielpeëd]] (Kongo), [[Jrosse koedoe]] (Namibië), [[Haosbankpeccari]] (Amazone), Hereford[[kooj|kouw]] (Limburg), [[Geit|Hollandse lankjeet]] (Limburg), [[Kwaasverke]] (Kongo), [[Sjaop|Mergellandsjoaf]] (Limburg), [[Muskusaos]] (Toendra), [[Oeraos]] (Europa), [[Kuusj|Piétrainverke]] (Limburg), [[Rendeer]] (Toendra), [[Rothschildzjiraf]] (Namibië), [[Sjpringbók]] (Namibië), [[Wild verke]] (Europa)
**''Klipdasse'': [[Rotsklipdas]] (Namibië)
==Externe link==
* [https://www.gaiazoo.nl/ GaiaZOO.nl], mit ing besjrieving van d'r jaad en praktiesje informatsiejoeën
* [http://www.kgv.nl/wiki/index.php/Gaia_Park#Afbeeldingen Plaetsjere]
[[Saachjrupp:Kirchroa]]
k8c6k1mrxdftr2tegcxgg09tft2nops
Roda Kerkrade
0
528025
1611198
1601425
2026-04-07T23:28:45Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611198
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel op|Kirchröadsj|}}
'''Roda JC''' (voloes: ''Sjport Verainiejoeng Roda Juliana Combinaatsiejoeën Kirchroa'', bij-jenaamd ''D'r Sjtoots và 't Zuude'') is inne [[Nederlands Limburg|Hòllensj-Limburjer]] [[foesbal]]verain oes [[Kirchroa|Kirchroa]] deë oeskunt in de [[eredivisie|Ieëredivies]]. D'r verain is ontsjtànge op d'r [[27 juni|27e joenie]] [[1962]] oes ing fusie và [[Rapid JC]] en [[Roda Sport|Roda Sjport]]. Và [[1973]] aaf sjpilt d'r verein ònaafjebròche in de [[eredivisie|Ieëredivies]]. D'r jruëtste erfolg woar 't behoale va de tswaide plaatsj hinger Ajax i [[1995]] en 't tswai moal jewinne va d'r KNVB-Becher i [[1997]] en [[2000]].
==Stadion==
Vanaaf de oprichting spielde Roda JC op sportpark Kaalhei. D’r officiële naam vuur Kaalhei woar Jemeentleijk Sportpark, ‘t stadion woeët Kaalhei jeneumd umdat dizze wijk kaal woar. In ‘t stadion woar ploats vuur 20.000 toeschouwere, woavà è groet aantal stoanplaatsje.
’t Huidìje stadion va Roda JC hit Parkstad Limburg Stadion en hat ing capaciteit va 19.979 üvverdekte zitploatsje. D’r naam và d’r architect is Jan Dautzenberg. ’t Stadion woëat op déésdig 15 aujoes 200 jeöpend mit ing openingswedstrijd teëje ’t Spaanse Real Zaragoza. (2-2) D’r ietsjte spieler deè ing jool máchet woar d’r Samir Ouindi.
De tribunename zunt: noord (lang zie, sponsors), oost (kotte zie, bedriever/fanatieke aahang ), Theo Pickée tribune (lang zie, families) en west (kotte zie, fanatieke aahang).
In ’t stadion bevingt ziech ’t groetste videoscherm và de eredivisie. ’t Mit 7.68 bij 5.10 meter en ’t kosset ing kling 2 miljoen Euro.
==Wieër==
Roda JC hat sait joar en daach vul [[Afrika]]ansje sjpillere in d‘r trènoengsprojram. In e sjpèl in d'r sezòng 2005-2006 hauw d'r verain d'r primeur van alling mar nit-Nederlensje sjpillere òp tse sjtelle.
==Extern links==
*[https://www.rodajc.nl/ Officieel website]
[[Saachjrupp:Sport]]
fh5hk00z3x65dfjy84x4znhxvqmpjfy
Terwinsele
0
528029
1611145
1592546
2026-04-07T22:45:02Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611145
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel op|Kirchröadsj|}}
'''Terwinsele''' ([[Nederlands]]: ''Terwinselen'') weëd och wal '''D'r Sjtaat''' jeneumd en is ing [[Veedel|vieëdel]] in de jemingde [[Kirchroa]]. In Terwinsele loog de [[Staatsmine|sjtaatskoel]] [[Wilhelmina (Kohlenmine)|Wilhelmina]], de aodste en klingste van alle sjtaatskoele. Bis 1969 woar de koel de jroeëtste werkjeëver óp d'r Sjtaat.
I 1939 is in Terwinsele d'r [[Botaniesje Jaad Kirchroa]] aajelaat, jejründ op d'r Engelsje landsjapsjaat.
==Kirch==
De [[Kirche|kirch]] van [[Terwinsele]] is i [[Joohr 1921|1921]] jebouwd noa ontwerp va architect Hubert van Groenendael. I 1939 is noa ernse koelsja, woabei koepele verrammeneert woëtte, nui jebunger aajebraad. I 1950 is d'r boam vernuit, en i 1970 hant ze d'r altoarboam jeënderd.
==Extern linke==
*[https://www.terwinselen.eu Jesjiechte van Terwinsele]
*[http://www.kgv.nl/wiki/index.php/Terwinselen Terwinsele bij KGV]
[[Saachjrupp:Holland]]
2ylm2p1l59f2zhd0glsq6lgilcpv0ho
Karlspriiß
0
528141
1611173
1606647
2026-04-07T22:51:41Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611173
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Aachen Rathaus 1925.jpg|thumb|Öt Öscher Roothuuß em [[Joohr 1925]], wo dr Priiß jäddes Joohr vorjävve weed]]
Dr '''Karlspriiß''' weed jeddes Joohr van d Stadt [[Aachen|Oche]] an Lüüh vorjävve, di dörch jät Besongisch en d [[EU]] opjevalle send. Dor Priißträjer kitt nät mä ön [[Medaille|Medallich]] met öt Beld van [[Karl der Große|Karl dr Jrüüße]]. Och 5000 € kann hä sisch en d Teisch steeche. Ävver öm dat Jeld jeet öt d Lüüh dabei net. Öt es ön jruuße Iihr, dr Karlspriis z kriie.
Ängs 1949 entscheede ö paar bökannde Öscher, dat öt dä Priiß zokönftich jävve sold un dat hand di dörchjösatze.
Dr Naam kütt va Karl dr Jruuße, da dä als enne van d Ischte [[Europa]] zsamme jebraat hott. Dörch häm solld ön Bröck tösche d Vorjangeheed un d Zukunft jeschlaare wääde.
Jäddes Joohr öm [[Christi Himmelfahrt|Kristi Himmelvaard]] weed dr Priiß vorjävve.
== Wä hat d Kralspriiß at kräje ==
* 2020 – [[Klaus Johannis]]
* 2019 – [[António Guterres]]
* 2018 – [[Emmanuel Macron]]
* 2017 – [[Timothy Garton Ash]]
* 2016 – [[Franziskus]]
* 2015 – [[Martin Schulz]]
* 2014 – [[Herman Van Rompuy]]
* 2013 – [[Dalia Grybauskaitė]]
* 2012 – [[Wolfgang Schäuble]]
* 2011 – [[Jean-Claude Trichet]]
* 2010 – [[Donald Tusk]]
* 2009 – [[Andrea Riccardi]]
* 2008 – [[Angela Merkel]]
* 2007 – [[Javier Solana]]
* 2006 – [[Jean-Claude Juncker]]
* 2005 – [[Carlo Azeglio Ciampi]]
* 2004 – [[Pat Cox]]
* 2003 – [[Valéry Giscard d’Estaing]]
* 2002 – [[Dr Euro]]
* 2001 – [[György Konrád]]
* 2000 – [[Bill Clinton]]
* 1999 – [[Tony Blair]]
* 1998 – [[Bronisław Geremek]]
* 1997 – [[Roman Herzog]]
* 1996 – [[Könnijin Beatrix va Holland]]
* 1995 – [[Franz Vranitzky]]
* 1994 – [[Gro Harlem Brundtland]]
* 1993 – [[Felipe González]]
* 1992 – [[Jacques Delors]]
* 1991 – [[Václav Havel]]
* 1990 – [[Gyula Horn]]
* 1989 – [[Frère Roger]]
* 1988 – [[François Mitterrand]] un [[Helmut Kohl]]
* 1987 – [[Henry Kissinger]]
* 1986 – [[Das Volk von Luxemburg|Dat Volk va Luxemburch]]
* 1984 – [[Karl Carstens]]
* 1982 – [[König Juan Carlos I. va Spanie]]
* 1981 – [[Simone Veil]]
* 1979 – [[Emilio Colombo]]
* 1978 – [[Konstantinos Karamanlis]]
* 1977 – [[Walter Scheel]]
* 1976 – [[Leo Tindemans]]
* 1973 – [[Salvador de Madariaga]]
* 1972 – [[Roy Jenkins]]
* 1970 – [[François Seydoux de Clausonne]]
* 1969 – [[Europäische Kommissiun]]
* 1967 – [[Joseph Luns]]
* 1966 – [[Jens Otto Krag]]
* 1964 – [[Antonio Segni]]
* 1963 – [[Edward Heath]]
* 1961 – [[Walter Hallstein]]
* 1960 – [[Joseph Bech]]
* 1959 – [[George C. Marshall]]
* 1958 – [[Robert Schuman]]
* 1957 – [[Paul-Henri Spaak]]
* 1955 – [[Winston Churchill]]
* 1954 – [[Konrad Adenauer]]
* 1953 – [[Jean Monnet]]
* 1952 – [[Alcide De Gasperi]]
* 1951 – [[Hendrik Brugmans]]
* 1950 – [[Richard Nikolaus Jraav va Coudenhove-Kalergi]]
Am [[24. April]] 2004 kräät dr [[Johannes Paul II.]] zosätzlich dr Karlspriiß.
== Websiije ==
* [https://www.karlspreis.de/ Siij zm Karlspriiß]
{{DEFAULTSORT:Karlspriis}}
[[Saachjrupp:Iehrung]]
6m5fy4ue5zwcbq43iqotv0ut77dbknx
Alkuin
0
528213
1611297
1594209
2026-04-08T00:14:07Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611297
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Raban-Maur Alcuin Otgar.jpg|miniatur|left|Alkuin (en d Medde) nävver Rabanus Maurus (lenks) un [[Martin von Tours|Martin va Tours]] (rääts) op ö au Beld us öt Joohr 830/840]]
'''Alkuin''', (* [[Joohr 735|735]] ä [[York]], + [[19. Mai]] [[Joohr 804|804]] ä [[Tours]]) woch önö Jeliihrde un Rotjävver va [[Karl der Große|Karl dr Jruuße]].
== Si Lääve ==
Alkuin woch ä [[Kind|Kengk]] us ön Adelsfamelisch un stammde us [[Yorkshire]]. Hä jäng do no d [[Schule|Schüll]] un leide spiir d Domschüll va York. Em Joohr 781 troff Alkuin ä [[Parma]] Karl dr Jruuße un wood va häm äjelahne, no d Hoffschüll va [[Aachen|Oche]] z komme, di hä van öt Joohr 782 a övvernomm. Seijd Alkuin no Oche koom, wood hä Rotjävver va Karl dr Jruuße un hod dodörch Äfloss op däm sing Politik suwi op d Kerchvrore.
Tösche 789 un 793 reisde hä ö paar Mol no [[Großbritannien|Ängland]].
796 jäng Alkuin van dr Hoff va Oche vott un wood dörch Karl dr Jruuße zm Abt va Saint-Martin de Tours ernannd. Önö Jrond ka se, dat Alkuin sich jäje dr [[Sachsenkrieg|Sachsekresch]] ussproch.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.heiligenlexikon.de/BiographienA/Alkuin.htm Övver Alkuin]
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Historie]]
c7yb9ogopoiz3ts1v9jfoz3cwugyeeb
Aliaa Magda Elmahdy
0
528282
1611281
1608938
2026-04-08T00:08:54Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611281
wikitext
text/x-wiki
[[Beld:Femen à Paris 2.jpg|miniatur|left|Alinaa (rääts) beij ön Demonstratiun]]
'''Aliaa Magda Elmahdy''' (* [[Joohr 1991|1991]] es ön us [[Ägypten|Äjypt]] stammende Bloggerin, Vrauenräterin, Vejanerin un net a Jott jlövende [[Frau|Vrau]]. Sö jehüd zo d [[Jugendbewegung des 6. April|Jurendbewäjung van dr 6. Aprel]]. Aliaa studeerde Filmwesseschafte un läävd ä [[Schweden|Schwede]].
Sö wood dodörch bekannd, dat sö em November 2011 ä hörö Blog ö Sölvsbeldnes zeechde, op dat sö bes op d Söck und ruh Schoon [[Nacktheit|nakß]] z see woch. Dat Beld stald janz Äjypte op dr Kopp, weil öt jäje d Konventiune van öt Land vorstoss. Mo drohde Aliaa Magda Elmahdy domet sö ömzöbrenge. Op d janze Welt ongerstötzde Feministinne d Vrau.
Em Joohr 2011 entscheed sö sisch, net mi no Äjypte zöröckzöreise un ä Schwede z bliive. Sö werkde met d Vrauerätsjrupp [[FEMEN]] zösamme. Su demonstreerde sö nakß vöör d Botschaff va Äjypte jäje Religiun.
== Jätt z kikke ==
{{commonscat}}
== Jätt z lääse ==
*[http://arebelsdiary.blogspot.de/?zx=38b6f9d319a16cb8 Aliaa Elmahdys Blog]
*[https://www.jadaliyya.com/pages/index/9291/the-naked-bodies-of-alia Sara Mourad: The Naked Bodies of Alia. In: Jadaliyya. 1. Januar 2013]
*[https://web.archive.org/web/20130920002340/http://www.sawtalniswa.com/2011/11/who-is-afraid-of-alias-nudity/ Sara Emiline Abu Ghazal: Who Is Afraid of Alia’s Nudity? In: Sawt al Niswa. A Feminist Webspace. 18. November 2011]
{{DEFAULTSORT:Elmahdy, Aliaa Magda}}
[[Saachjrupp:Frau]]
j56st1aq3z4g4uihcsmz6ir6unsvasf
Ella Endlich
0
528364
1611046
1595662
2026-04-07T21:54:07Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611046
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Ella Endlich bei WDR Wellentour 2013.jpg|miniatur|left|Ella Endlich (2013)]]
'''Ella Endlich''' (* [[18. Juni]] [[Joohr 1984|1984]] ä [[Weimar]]; eejentlich: ''Jacqueline Zebisch'') es ön [[Bundesrepublik Deutschland|dütsche]] Sängerin. D ischde Erfolje onger dr Naam '''Junia''' stamme us d 90er Joohre.
== Hör Lääve ==
Ella trock em Alder va 5 Joohr met hör Mamm no Weimar, wo hörö Papp läävde. Em Joohr 1994 vong sö met öt Sänge a. Op [[VIVA]] enstonge ischde Videoopnahme. Am 18. Juni 1998 ongerzeechnede Ella hörö ischde Plaatevordrach. Dä Juni, ä däm dä Vordrach ongerschrävve wood, woch dr Jrond, wiesu Ella sisch dä Könstlernaam ''Junia'' joov.
1999 entstäng d ischde Plaat, di jau op d 12. Platsch en d Charts vöörrröckde. Dat fluppde ävver dono net mi. All di Plaate, di dono koome, leeve schläter.
Nävver öt Plaateopnämme studiirde Ella öt Fach [[Musical]]. Spiir vorsood sö sich an d Musikkhuchschüll ä [[München|Münsche]]. Rolle ä ongerscheedliche Musicals un Theaterstöcker veele vör hör dodörch aav.
Öt bree Volk wood Ella Endlich dörch öt Lädche „Küss mich, halt mich, lieb mich“ bekannd. Op [[RiS|Ripuarisch]] wööd mo dat met „Jävv mich ö Bützsche, nämm misch en dr Ärm, ha mich leev“ övversätze. Domet braad sö öt ä kotte Zitt op d 12. Platsch en d dütsche Charts. Lädcher, di dono koome, schnette net ösu jott aav.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.ellaendlich.de/ Homepage]
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Sänger]]
6ft4q4vkg18bwn6vwxzc6nih8jcuvaf
Charlotte Rampling
0
528365
1611232
1608077
2026-04-07T23:49:45Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611232
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Charlotte Rampling Cannes 2011.jpg|miniatur|left|Charlotte Rampling (2011)]]
'''Charlotte Rampling''' (* [[5. Februar]] [[Joohr 1946|1946]] ä [[Sturmer]], [[Essex]], [[Großbritannien|Ängland]] als ''Tessa Charlotte Rampling'') es ön englische [[Schauspieler|Schauspellerin]].
== Hör Lääve ==
Charlotte, dö Doohter von ön Mölerin und önö Meletär besood Schülle ä [[Frankreich]] un Ängland. Kott dono wood sö [[Model]]. Dat maade hör ävver kenn jruße Vreud, un sö wäßelnde no d Schauspellschüll. No ö paar kleen Rolle fluppde öt dobeij janz jott, un sö wood övver d Jrenze va Ängland örövver bekannd. Bald lande sö ä [[italien|Italie]], wo sö joo Filme wie zm Beispell „Der Nachtportier“, dä dö Lüüh dozo braad, op d Barrikade z jo. Dörch dä Film bekannd, koome Regisseure wie [[Woody Allen]] övv [[Alan Parker]] op hör zo un boone Rolle an.
En d 70er Joohre leed sö sisch ä Frankreich neer un hiirode 1978 Jean Michel Jarre, önö Musikker. Va däm leed sö sich ävver 1996 scheede. Us di Ehe stamme 2 Söhn.
Em Joohr 2000 wood Rampling vöör hör Roll en öt Filmdrama „Unter dem Sand“ dr französische Filmpriiß [[César]] verlehe. Dat wood zm Aavang voor önö zweide Sprong no vöörö. Em sälve Joohr wood Charlotte zm [[Order of the British Empire|Officer of the Order of the British Empire]] ernannt.
Vöör dr Film ”[[Swimming Pool (Film)|Swimming Pool]]" kräät Rampling em Joohr 2003 dr Europäische Filmpriiß.
2003 starde Rampling ön Theatrkarrier un troon ä [[Paris]] em Théâtre Edouard VII. en öt Stöck “Petits Crimes Conjugaux” op. Stöck ä London schlosse sisch an.
== Websiije==
[http://film.guardian.co.uk/interview/interviewpages/0,,457860,00.html Interview im] Guardian övver dr Film „Unter dem Sand“ (ä [[englische Sprache|änglisch]])
== Film övver Charlotte Rampling ==
* ''The Look - Charlotte Rampling - A self portrait through others.'' Dokumentarfilm, [[Bundesrepublik Deutschland|Dütschland]], Frankreich, 2011, 94 Min., Buch un Regie: Angelina Maccarone, Produktiun: Prounenfilm, Tag/Traum, Les films d'ici, [[ZDF]], [[3Sat]], Ischde Sendung: 25. November 2012 op 3Sat, [https://www.3sat.de/page/?source=/film/woche/162509/index.html Inhaltsangabe] va 3Sat.
== Jätt z lääse un z kikke ==
{{Commonscat}}
* Ulrich Kriest: ''Die Unnahbare und ihr Schatten.'' in: film-dienst 8/2008, S. 44-45.
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Schauspeller]]
iz4hkxba09z9y40ukl0ausj7i8d11qz
Sung Jae-ki
0
528380
1611079
1599352
2026-04-07T22:08:25Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611079
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
'''Sung Jae-ki'''([[korea]]:성재기 成在基, [[11. September]] [[Joohr 1967|1967]] ä [[Daegu]]; †[[23. Juli|23. Juuli]] [[Joohr 2013|2013]] ä [[Mapo]], [[Seoul]]) woch önö [[Südkorea]]nische Ongerstötzer va Mensche- un Börjerrääte, Liberalismus un [[Philosophie]]. Tösche 1999 un 2013 leide hä dr Antifeminismus va Südkore.
em Joohr 2013 Brad hä sisch öm<ref>[http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2013072913348 Suicide performance and journalist ethics] News Dongah (English)</ref>.
== Websiije ==
* [http://stream.aljazeera.com/story/201307292238-0022943 South Korean channel films suicide] ([[Englische Sprache|English]])
* [http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2013072913348 Suicide performance and journalist ethics] News Dongah (English)
* [http://english.yonhapnews.co.kr/news/2013/07/27/0200000000AEN20130727001300320.html Police continue search for missing men's rights activist] yonhapnews (English)
* [https://www.koreaherald.com/view.php?ud=20130729000881 Body of Sung Jae-gi found in Han River] Koreaherald 2013.07.29 (English)
== Quelle ==
<references />
{{DEFAULTSORT:Sung, Jae-ki}}
[[Saachjrupp:Mann|Sung, Jae-ki]]
[[Saachjrupp:Pollitiker|Sung, Jae-ki]]
[[Saachjrupp:Südkorea|Sung, Jae-ki]]
smiaivwl8yi9oyxcu89vq8ely9imdgy
Yun Chi-ho
0
528381
1611136
1609653
2026-04-07T22:42:56Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611136
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
'''Yun Chi-ho'''(koreanisch: 윤치호 尹致昊, [[26. Dezember|26. Dezemmber]] [[Joohr 1864|1864]] - [[9. Dezember|9. Dezemmber]] [[Joohr 1945|1945]]) woch önö onaavhängije Aktivist un Politiker, Philosoph us Korea. Singe Spetznaam woch ''Jwaong''(좌옹 佐翁).
Yun Chi-ho woch dr Onkel va [[Yun Bo-seon]], 4. Präsident va [[Südkorea]].
== Websiije ==
* Emory University : [https://archive.today/20120713042211/http://marbl.library.emory.edu/findingaids/content.php?id=yun754_100767 Yun Ch'i-ho papers, 1883-1943] ([[Englische Sprache|Englisch]])
* [https://openlibrary.org/books/OL2903362M/The_collected_letters_of_Yun_Tchi_Ho The collected letters of Yun Tchi Ho] (English)
* [https://web.archive.org/web/20140116111353/http://findingaids.library.emory.edu/documents/yun754/ Yun Ch‘i-ho papers, 1883-1943] Emory University (English)
{{DEFAULTSORT:Yun, Chi-ho}}
[[Saachjrupp:Mann|Yun, Chi-ho]]
[[Saachjrupp:Pollitiker|Yun, Chi-ho]]
[[Saachjrupp:Südkorea|Yun, Chi-ho]]
4b74cep18tu2w7yd3ipajh70bn57tc5
Liehrer Welsch
0
528446
1611210
1609234
2026-04-07T23:30:11Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611210
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Kölsch}}
Der '''Heinrich Welsch''' wood em Johr 1848 en [[Arzdorf|Aazdörp]] jebohre un es eez 1935 en Kalg en [[Köln|Kölle]] jeschtorve. Hä wohr ene Liehrer met Lief un Siel. Hä hät zwa nieh en de Kayjaß Nommer Noll ongerescht, ävver en [[Kalk (Veedel)|Kalk]]. Nit wigg vun de Kalke Kapäll hät hä och, wi hä ald ällder wohr, en neu Scholl opjeboud, di äxtra för Pänz wohr, di vum Levve udder vum Härjott nid esu jood met Fähjeschkeite ußjeröß wohre. Doh dorsch wohd hä en janz Kölle bikannd, un ed kohme uß alle Veedelle Pänz en sing Scholl. Zomahl hä se esu jood ußbelde kunnt, dat se, troz dämm dat se schwehr liehre kunnte, en joode Schangs för ier Levve bekohme. Dröm hätt dä Liehrer Welsch och bei de Älldere vun singe Pänz un de Meistere, woh se noh de Scholl en Luhn un Brud kohme, ene Schtein em Brädd un wohr ärsch jood aanjesinn. Och „sing“ Pänz hann en huh je'ach.
Hä woht för sing Zigg ene ußerjewöhnlesch fottschreddlesche und der Minsche zohjewandte, wimer hück saare däht, „pädajooresche“ Liehrer. Jedenfalls weete esu beschrevve vun dä Lück, di med em ze donn hatte.
== Si Levve un singe Wäädejang ==
[[File:Grab-hwelsch.jpg|miniatur|right|Et Jraav vum Liehrer Welsch]]
Aam 29. Mai 1848 jebohre wohd hä en Aazdörp, wat hück<ref name="Unnamed-20230316155638">2014</ref> bei [[Wachtberg|Wachtbersch]] em Wäste vun [[Bonn|Bunn]] jehürt.
Sing Äldere wohre Buure, et Josefine Welsch un der Michael Welsch. Hä wohr dänne iehr eez Kind. Hä hät noch vier Jeschwester krääje.
Sing Kindheit wohr janz jlöcklesch. Alle Pänz mohte om Hoff med aanpake, un dat däht hä och. Ävver hä kunnt och noh de Scholl jonn, un däht op dä Volksscholl em Dörp et Lässe, Schrieve, Rääschne, un wat söns noch derbei jehüet, liehre. Hä wohr jood en de Scholl, un esu kohm hä met drüxehn Johr op de Rätoraatscholl<ref>Hück däht mer wall Jymnahsijum saare.</ref> noh [[Meckenheim|Mäckem]].
Noh jraad ens zwei Johre däht hä ald op et Liehrerseminaa noh [[Koblenz|Kovvelänz]] bei de Kathoolesche Schollbrööder wääßelle.
Doh däht hä sing Ußbeldong als Liehrer maache. Jood zehn Johr schpääder wohr domet fäädesch un hädd en [[Brühl]] sing schtaatlesche Liehrerpröövung jemaat. Dat wohr em Johr 1865.
Hä fongk dann en Aanschtällong als Huuslährer bei dä [[Familie|Famillesch]] [[von Fürstenberg|vun Fööschtebärsch]]. Dat wohr em [[Sauerland]], un hä trock dänne ehr vier Pänz met jruhß, alles Jonge. Wi di esu wigg wohre, dat se ob et Jümmenahsijum kunnte, wohr sing Ärbeit jedonn, un der Liehrer Welsch trock wigger. Esu kohm hä em Johr 1877 noh [[Worringen|Wurringe]] un dann noh Kölle erin. Eez kood för drei Johr en [[Sölz (Veedel)|Sölz]], dann kohm hä em Johr 1881 noh Kallek, woh hä för der Räß vun singem Levve blihve sullt.
Eez wohr hä aan dä ahle kalker Volksscholl<ref>vun 1850 jejröndt</ref>. Em Johr 1886 hät hä sing Kollehjen, et Katharina Zentner, jehierohd, di uß singe Heimat em Wäßte vun Bunn schtamme däht. Di zwei krähte noh un bei fönnef Kinder, vun dänne alle Jonge un ei Mädsche fröh jeschtorve sin. Blohs et Maria un et Martha sin övverhoup äwahße jewoode. Beids, der Heinresch un et Katharina Welsch, dähte sesch ävver nit nur öm de eije Pänz kömmere. Nä, och övver de Scholl erus han se sesch met Rohd un Tahte för de Kinder vun de Ärme enjesaz un besöndesch de onverhierohte Mötter em Veedel vill jehullve, un och doh met vill aan Ansinn jewunne.
Aan dä kalker Volksscholl, doh wohr winnesch loß. De Pänz wohre vill krangk, se mohte de Äldere un de Famillesch hällfe, se mohte Jäld verdehne jonn för iere Levvensonderhalt. Et wohre schlääschte Zigge, un de Minsche wohre ärm, jrahd och di Ärbeider en Kalk. Dat hät dä Welsch zom Aanlaß jenumme, en eije Scholl ze jrönde. Em Johr 1905 wohr ed esu wigg, sing Scholl för Pänz met Jebräsche un, wi mer hück saare däht, Nohdeile un Schwäsche beim Liehre däht de Pooze opmaache. Heh krääte di Pänz ene Jrondschtock aan Weße för et Levve jelaad un vil bejebraad un wohte met Ömseesch un vill Häz ußjebeldt. Och doh met wood dä Lährer Welsch en de janze Schtadt bikannd un beliep.
Schunn mem Bejenn vum [[Erster Weltkrieg|Eetze Wältkreesch]] wohr sing aktive Zigg als Rektor vun singe Scholl eröm. Als em Johr 1935 dä Lährer Welsch en Kalk jeschtorve es, hät janz Kölle öm en jetruurt. Hä es met singe Frau Katharina zersamme om Kalker Frihdhoff be'erdesch, un sing Jraav es als e Iehrejraav bes hück<ref name="Unnamed-20230316155638"/> ähallde.
== E Leed övver inn ==
Em johr 1938 han de Drei Laachduuve emm met däm Leed vun de Kayjaß Nommer Noll e mossekahlesch Dängkmohl jesaz, wat bes hück onverjäße es un emmer widder jesonge weed. Doh bei möße mer ons enet Jedääschneß rohfe, dat dat en dä Zigg vun de [[Nationalsozialismus|Nazjenahlsozjaleste]] wohr, di nit jraad op [[Kölsch (Schprohch)|Kölsch als Schprohch]] schtundte, un de Pänz met Schwihreschkeite beim Liehre fott jebraat un schtehkum ömjebraat han. Velleisch kumme de reschteje Ömschtänd us em Levve vum Liehrer Welsch dröm en däm Leed och jaa nit vör. De Kölsche woßte joh su wi su Bescheid, un de Nazis moßte nix dröm weße.
== Aanmärkonge ==
<references />
== Wäpsigge ==
* https://web.archive.org/web/20130713013123/http://www.koeln-magazin.info/heinrichwelsch.html
* http://koelschakademie.finbot.com/liederserver/index.php?inc=0&id=7633&lied=Kayjass&interpret=&texter=&album=&verlag=&kategorie=0&seite=0&erw=&erscheinungsjahr=&suchen=suchen
* http://koelschakademie.finbot.com/liederserver/index.php?inc=0&id=12190&lied=Kayjass&interpret=&texter=&album=&verlag=&kategorie=0&seite=0&erw=&erscheinungsjahr=&suchen=suchen
* http://koelschakademie.finbot.com/liederserver/index.php?inc=0&id=3484&lied=Kayjass&interpret=&texter=&album=&verlag=&kategorie=0&seite=0&erw=&erscheinungsjahr=&suchen=suchen
* http://www.youtube.com/watch?v=4d_iiOcNCyU
* https://www.songtextemania.com/en_dr_kayjass_nummer_null_songtext_black_fooss.html
3vkksdw3s66wocbhwcqo5uo5qx13pyj
Bade-Wöötebersch
0
528472
1611172
1608946
2026-04-07T22:51:38Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611172
wikitext
text/x-wiki
{{Lemma Amplisch}}
{| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;"
|+<font size="+1">'''Bade-Wöötebersch'''</font>
|-
! Landesfahn
! Landeswappe
|- align="center"
| style="background: #f0f0f0; width: 145px;" | [[Datei:Flag of Baden-Württemberg.svg|150px|Landesflagge]]
| style="background: #ffffff; width: 145px;" | [[Datei:Greater coat of arms of Baden-Württemberg.svg|80px|Landeswappen]]
|- style="background: #ffffff;" align="center"
| ([[Flagge Baden-Württembergs|Details]])
| ([[Wappen Baden-Württembergs|Details]])
|-----
! colspan="2" | Basisdaten
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Landeshoupshtadt || [[Stuttgart]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Jebiet || 35.751,46 [[Quadratkilometer|km²]] <small>([[Liste der deutschen Bundesländer, geordnet nach Fläche|4.]])</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Enwohner || 10.831.454 <small>(30.09.2015)<ref>[https://web.archive.org/web/20160527084019/http://www.statistik.baden-wuerttemberg.de/BevoelkGebiet/2016117.pm Statistisches Landesamt Baden-Württemberg]</ref> <small>([[Liste der deutschen Bundesländer, geordnet nach Einwohnerzahl|1.]])</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Bevölkerungsdichte || 303 Einwohner/km² <small>([[Liste der deutschen Bundesländer, geordnet nach Bevölkerungsdichte|4.]])</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Schulde ||
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Schulde jesamt ||
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[ISO 3166-2:DE|ISO 3166-2]] || [[DE-BW]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Offiziell Websick || [https://www.baden-wuerttemberg.de/ www.baden-wuerttemberg.de]
|-
! colspan="2" | Politik
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Ministerpräsident || [[Winfried Kretschmann]] <small>(De Jrönen)</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Landdaachspräsidentin ||
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Rejierende Parteie || [[CDU]]/[[De Jrönen]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Sitzverteilung im Landtag<br />(143 Sitze):
| SPD 19, CDU 42, B'90/Grüne 47, AfD 23, FDP 12<ref>https://web.archive.org/web/20160603090441/https://www.landtag-bw.de/files/live/sites/LTBW/files/dokumente/abgeordnete/Sitzordnung_Plenarsaal%20_WP16_20160531.pdf</ref>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| letzte Wahl || 13. Mai 2016
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| nächste Wahl || [[2021]]
|-
! colspan="2" | Parlamentarische Vertretung
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Stemme im Bundesroot || 6
|-
! colspan="2" | Landkaat
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| colspan="2" align="center" | [[Datei:Locator map Baden-Württemberg in Germany.svg|250px|Hee litt Bade-Wöötebersch in Deutschland]]
|}
'''Bade-Wöötebersch''' is en [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]] im Südde vun [[Dütschland]]. Et Bundesland hat ene Flääch vun unjefähr 35.751 km<small>2</small> un öwer 10,5 Mellione Enwohner. De Landeshoupstadt es [[Stuttgart]].
Bade-Wöötebersch ess in vier Rejierungsbezirk opjedeilt: Stuttgart, Karlsruhe, Tübingen un Freiburg.
==Quälle==
<references/>
{{Stub}}
{{Commonscat|Baden-Württemberg}}
{{Navvi Bunndeßlänndo Döütschlanndt}}
{{DEFAULTSORT:Bade Wootebersch}}
[[Saachjrupp:Bundesland (Dütschland)]]
[[Saachjrupp:Rhing]]
f2q4v1aox97f1iw2m1cjisl2v2viev0
Needersachse (Bundesland)
0
528478
1611277
1597344
2026-04-08T00:05:34Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611277
wikitext
text/x-wiki
{| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;"
|+<font size="+1">'''Needersachse'''</font>
|-
! Landesfahn
! Landeswappe
|- align="center"
| style="background: #f0f0f0; width: 145px;" | [[Datei:Flag of Lower Saxony.svg|150px|Landesflagge]]
| style="background: #ffffff; width: 145px;" | [[Datei:Coat of arms of Lower Saxony.svg|70px|Landeswappen]]
|- style="background: #ffffff;" align="center"
| ([[Flagge Niedersachsens|Details]])
| ([[Wappen Niedersachsens|Details]])
|-----
! colspan="2" | Basisdaten
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Landeshoupshtadt]] || [[Hannover]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Jebiet]] || 47.624,22 [[Kwadraatkillomeeter|km²]] <small>7.</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Enwohner]] || 7.977.400 <small>5.</small> <small>''(30.09.2007)''</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Lück pro Kwadraat-<br />killometer: || 168 Enwohner/[[Kwadraatkillomeeter|km²]] <small>7.</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Schulde || 6.280 € pro [[Enwohner]] <small>''(2004)''</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Schulde jesamt || 50,1 Mrd. € <small>''(2004)''</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[ISO 3166-2:DE|ISO 3166-2]] || DE-NI
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Offiziell Websick || [https://www.niedersachsen.de/ www.niedersachsen.de]
|-
! colspan="2" | Pollitik
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Ministerpräsident]] || Stephan Weil (SPD)
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Rejierende Parteie || SPD/Jrööne
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Sitzverteilung im Landtag<br />(152 Sitze):
[[CDU]] 54<br />
[[SPD]] 49<br />
[[Bündnis 90/Die Grünen|Die Grüene]] 20<br />
[[FDP]] 14<br />
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| letzte Wahl || 20. Januar 2013
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| nächste Wahl || 2018
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Stemme im [[Bundesrat (Deutschland)|Bundesroot]] || 6
|-
! colspan="2" | Landkaat
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| colspan="2" align="center" | [[Datei:Germany Laender Niedersachsen.png|250px|Hee litt Needersachse in Dütschland]]
|}
'''Needersachse''' is en [[Bundesland (Deutschland)|Bundeslandt]] im [[Norde]] vun [[Dütschland]]. De [[Landeshoupshtadt]] es [[Hannover]].
{{Navvi Bunndeßlänndo Döütschlanndt}}
[[Saachjrupp:Needersachse]]
maidvqwv5aa853f1nainnmj75q91wj4
Yun Hyon-seok
0
528486
1611242
1596149
2026-04-07T23:58:50Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611242
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
'''Yun Hyon-seok''' (op [[Koreanische Sprache|koreanisch]]: 윤현석, [[7. August|7. Aujust]] [[Joohr 1984|1984]] ä [[Byupyong]] beij [[Incheon]]; † [[26. April|26. Aprel]] [[Joohr 2003|2003]] ä [[Dongdaemun]] beij [[Seoul]]) woch önö Ongerstötzer van d Mänsche- un Börjerrääte us [[Südkorea]]. Hä woch önö Lenkße. Yun Hyon-seok woch önö [[Dichter|Dechter]] un [[Schriftsteller|Schriiver]]. Tösche 2002 un 2003 leide hä öt Anti Homophobie (?) va Südkorea. Em Joohr 2003 weijerde Yun Hyon-seok sich äjetrocke z wäde. Yun Hyon-seok’s Spetznaam woch ''Yook Woo-dang''.
== Websiije ==
* [http://www.koreatimes.co.kr/www/news/opinon/2013/11/162_141637.html Protecting sexual minorities] Koreatimes 2013.08.23 ([[Englische Sprache|Änglisch]])
* [http://newamericamedia.org/2014/02/queer-rights-activists-in-south-korea-step-up-efforts-to-support-lgbtq-youth.php Queer Rights Activists in South Korea Step Up Efforts to Support LGBTQ Youth] (Änglisch)
* [http://www.ohmynews.com/NWS_Web/view/at_pg.aspx?CNTN_CD=A0000120536 청소년유해매체물에 '동성애' 삭제키로] 오마이뉴스 2003.04.29 (Koreanisch)
* [http://newsmaker.khan.co.kr/khnm.html?mode=view&code=115&artid=201304291149471 ‘차별의 범위’에 무슨 내용 담겼길래?] 경향신문 2013.05.07 (Koreanisch)
* [http://www.newscham.net/news/view.php?board=power_news&nid=47541 육우당(六友堂), ‘성소수자 해방’을 위해 지다] 참세상 2008.05.01 (Koreanisch)
* [http://www.newscham.net/news/view.php?board=news&id=35927 육우당은 여전히 희망이 존재한다고 말하고...] 참세상 2006.04.18 (Koreanisch)
* [https://www.pressian.com/article/article.asp?article_num=10130417112314 "가식적인 기독교에 깨달음을"…어느 10대의 죽음] 프레시안 2013.04.21 (Koreanisch)
* [http://news.khan.co.kr/kh_news/khan_art_view.html?artid=201201251453292&code=900312 동성애자가 사탄? 너희는 파시스트 기독교인] 경향신문 2012.01.25 (Koreanisch)
* [http://www.newscham.net/news/view.php?board=news&id=36009 “내 혼은 꽃비 되어”] 참세상 2006.04.26 (Koreanisch)
{{DEFAULTSORT:Yun, Hyon-seok}}
[[Saachjrupp:Mann|Yun, Hyon-seok]]
[[Saachjrupp:Pollitiker|Yun, Hyon-seok]]
[[Saachjrupp:Südkorea|Yun, Hyon-seok]]
mrjggz2q9hiyujfz8orjskbcgw3eskx
Züschohlore
0
528523
1611169
1606676
2026-04-07T22:49:43Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611169
wikitext
text/x-wiki
Ene '''Züscholohre''' hät ene Berohf woh mer schtodeert för han moß. Doh liehrt mer övver de Minsche, wi se sesch föhle, wat se jedonn han un woröm, wat se aam donn sin un wijet dohderzoh kohm, un wat se noch donn welle, sulle ov künnte. Doh weed met Verkliehre und Befroore jeäbertt, met Schtatesteke, un wi der [[Mensch|Minsch]] jät ä´läähv. Der eine esu un der andere esu. De Züscholohre donn dröm öff en Wärbebrangsche un bei de su jenannte Meinongsfochschong ärbehde. Ävver och en de Scholle un mieh noch de Schollverwaldonge kammer se fenge, un aan de Onnväsiteite, woh se mem Beibränge un dem Fochsche dohderdrövver ze donn han.
Op moß mer paße, dat mer de Züscholohre nit met de [[Psychiater|Züschahter]] verwähßele deiht. Dat sin di [[Arzt|Döcktersch]], di met Kranke ze don han, Bekloppte un [[Dummheit|Doov]]e un [[Mensch|Lück]] medd enem kranke [[Gehirn|Jeheens]] ov [[Gemüt|Jemöhd]]. Dat maache un dörve de Züscholohre nit.
== Wäpsigge ==
* [http://www.bdp-verband.org/ Der Berohfsverband vun de Züscholohre en Döühtschland]
* [https://www.dgps.de/ De Döühtsche Jesällschaff fö de Züscholojih]
* [https://www.psychologie-studieren.de/studiengaenge/universitaet-koeln/ Schtodehre un Zyscholohre wääde en Döühtschland]
* [https://www.hf.uni-koeln.de/2013 Et Depachtemang för de Züscholojih aan der Onnväsiteit van Kölle]
[[Saachjrupp:Berof]]
42mx2btkpho0650z5677vic23vwksmo
Shay Mitchell
0
528528
1611112
1608087
2026-04-07T22:34:21Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611112
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[File:Shay mitchell.jpg|150px|left]] '''Shannon Ashley „Shay“ Mitchell''' (* [[10. April|10. Aprel]] [[Joohr 1987|1987]] ä [[Toronto]], [[Ontario]]) es ön [[Schauspieler|Schauspllerin]] un [[Model]] us [[Kanada]].
== Hör Lääve ==
Shay Mitchell wood als [[Kind|Kengk]] van önö irisch-schottische Papp un ön philippinische Mamm jeboore. Mitchell werkde als Model ä [[Bangkok]], [[Hongkong]] un [[Barcelona]]. Dono koom sö no [[Toronto]] zöröck, öm d Schauspellerei z liihre. Öt duurde net lang, do kräät sö Rolle en Serie em Fernsehe. Och vöör d Werbung wood sö jebrudd.
== Jätt z lääse ==
* [https://shaymitchell.com Hör Siij]
{{Commonscat|Shay Mitchell}}
{{DEFAULTSORT:Mitchell, Shay}}
[[Saachjrupp:Model]]
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Schauspeller]]
0rxn1mfb4ss19s9signedkh529dsqb1
Elsa Hosk
0
528566
1611058
1608098
2026-04-07T21:55:21Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611058
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Elsa Anna Sofie Hosk cropped.jpg|miniatur|left|Elsa Hosk]]
'''Elsa Anna Sofie Hosk''' (* [[7. November]] [[Joohr 1988|1988]]) es ö ä [[Stockholm]] jeboore [[Model]] us [[Schweden|Schwede]], dat och als [[Basketball|Basketballspellerin]] va sich mulle maade.
== Hör Lääve ==
Elsa Hosk woss ä Schwede op. Hörö ischde Optrett als Model hod öt em Alder va 14 Joohr at en d Schüllzitt. Op öt Jymnasium kräät Elsa at Werk vöör Ajenture, bummelnde ävver net öröm un vorloor d Schull net us d Ohre.
No öt Abitur wood Elsa’s Berof övver 2 Joohr. Ävver sälvs ä di Zitt werkde sö als Model vöör Modemarke. Elsa vorzalld, dat öt hör Werk met d Fotojrafin [[Ellen von Unwerth]] vöör dr wichtichste Meilestee van hör Karrier häld.
== Jätt z lääse ==
* [https://cafe.se/elsa-hosk-2/ Övver Elso Hosk]
{{DEFAULTSORT:Hosk, Elsa Anna Sofie}}
[[Saachjrupp:Model]]
[[Saachjrupp:Frau]]
e87uik92psenicppdgyhf1s99lwc5fc
Robert Sylvester Kelly
0
528729
1611203
1608289
2026-04-07T23:29:20Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611203
wikitext
text/x-wiki
'''Robert Sylvester Kelly''' (* [[8. Jannowaa]] [[Joohr 1967|1967]] ä Chicago, [[Ilinois]]) woch önö Sänger us d [[United States|USA]].
== Musik ==
* Born into the 90's (1992)
* 12 Play (1993)
* R. Kelly (1995)
* R. (1998)
* TP-2.com (2000)
* The Best of Both Worlds (2002)
* Chocolate Factory (2003)
* Happy People/U Saved Me (2004)
* Unfinished Business (2004)
* TP3.Reloaded (2005)
* Double Up (2007)
* Untitled (2009)
* Love Letter (2010)
* Write Me Back (2012)
* Black Panties (2013)
== Jätt z lääse ==
* [https://www.rkelly.com/ Sing Siij]
{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Kelly, R}}
[[Saachjrupp:Mann]]
[[Saachjrupp:Sänger]]
pxjbsg2nc7k6wifiekqcb4as8ttsnny
VietJet Air
0
528731
1610976
1598351
2026-04-07T20:42:05Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610976
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:VJ1.JPG|miniatur|left|VietJet Air Airbus A320]]
'''VietJet Air''' es ön [[Fluggesellschaft|Vluchjösällschaff]] us [[Vietnam]]. Sö had hörö Setz ä [[Ho Chi Minh-Stadt]] am Fluchhaafe Tan Son Nhat.
Di Jösällschaff jäng [[Joohr 2007|2007]] us d Sovico Holdings härvöör. 2008 kräätö dö [[Flugzeug|Fluchzeuje]] önö neue Aastrech.
Eejödömmer van VietJet Air es Sovico.
VietJet Air vloch Aavangs van öt Joohr 2015 no 23 Ziilö. Sing Maschiinö sätzt VietJet Air mä noch dozo enn, [[Tourismus|Turiste]] no dö Urlaubsländer zö vleeje. Övver 3.000.000 [[Mensch|Lüüh]] nötzdö di Möjölichkeet em Joohr 2014.
VietJet Air bösetzt 23 [[Airbus A320]], joov ävver am 26.07.2011 bökannd, dat 2 dozo kommö wäde.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.vietjetair.com/ Siij van d VietJet Air]
[[Saachjrupp:Vluchjesellschaff]]
[[Saachjrupp:Vietnam]]
mlibu9xxd8mjxztwqc51di792u92rtm
Waleri Leontjew
0
528737
1610988
1608185
2026-04-07T20:45:25Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610988
wikitext
text/x-wiki
'''Waleri Jakowlewitsch Leontjew''' (* [[19. März|19. Määz]] [[Joohr 1949|1949]] en d [[Republik Komi]]) es önö Sänger us [[Russland]].
== Jätt z lääse ==
* [https://www.leontiev.ru/ Sing Siij]
* [http://www.imdb.com/name/nm0503133/ IMDB]
{{DEFAULTSORT:Leontjew, Waleri}}
[[Saachjrupp:Sänger]]
[[Saachjrupp:Musiker]]
[[Saachjrupp:Mann]]
62naqr87dsmofokj7rfcnys0erezx3d
Criccieth Jollfplaz
0
528792
1611301
1610350
2026-04-08T00:14:35Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611301
wikitext
text/x-wiki
Der '''''Criccieth'' Jollfplaz''' — op [[Wälsch (Schprohch)|Wälsch]]: ''Clwb Golff Cricieth'', ob [[änglesch (Schprohch)|änglesch]]: ''Criccieth Golf Course'' — es ene Jollfplaz un -klub jrahd ußerhallf aam Rand vun ''Criccieth'' en ''Gwynedd'' en ''Wales''.<ref>[https://web.archive.org/web/20150927193721/http://www.welshgolfcourses.com/north/kinsale.php de Wäbsigge ''Welsh Golf Corses.com] — affjerohfe aam drette Määz 2014.</ref> Ed es ene 5787 ''yards'' lange, 18-Loch Joleffplaz met enem ''par 69'' un ''SSS'' vun ''68''. Dä Klub hädd em Johr 1905 ed eets opjemaht.<ref>[https://www.dailypost.co.uk/news/local-news/confusion-over-future-criccieth-golf-2776552 de ''Liverpool Daily Post''] — affjerohfe aam ellefte Apprell 2014</ref> Hä wohr köözlesch onger de leevste Jollfpläz vum ''Bryn Terfel's'' en de „''Wales Golf Annual Brochure''“.<ref>[https://web.archive.org/web/20140413145847/http://www.cricciethgolfclub-northwales.co.uk/pages.php/course.html Dem ''Criccieth'' Jolf Klub sing Wäbsigge] — affjerohfe aam ellefte Apprell 2014</ref> Dä Klub hädd de Rähjel, dat hä blohß för de Metjehder doh es.
== Quälle ==
<div data-template-mapping="{"targetname":"Reflist"}" class="reflist " style="list-style-type: decimal;">
<references></references></div>
bcanic93cbu4vvo6sip3n5bd4dyd1ev
Łobez
0
528813
1611221
1602188
2026-04-07T23:48:16Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611221
wikitext
text/x-wiki
{| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;"
! colspan="2" bgcolor="#BBDDFF" | <font size="+1"> Łobez
|-bgcolor="#FFFFFF"
| colspan="2" align="center" bgcolor="#FFFFFF" |[[Datei:Lobez main street.jpg|300px]]
|-
|---- bgcolor="#BBDDFF"
! Wappe
! Flagge
|- bgcolor="#FFFFFF" align="center"
| style="width: 145px;" | [[Datei:POL Łobez COA.svg|100px|Stadtwappe]]<br />
| width="145" | [[Datei:POL Łobez flag (do 2017).svg|140px|Flagge]]
|-
|---- bgcolor="#BBDDFF"
! colspan="2" | Övverseesh
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Woiwodschaft]]: || [[Woiwodschaft Wäßßte Pommern]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" {Noreg0}
| [[Landkreijs]]: || [[kreijsfreije Łobez]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie jruuß iss dat? || 12,8 [[Kwadraatkilometer|km²]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wi vill Lück wohne da? || 10.066<ref>[https://www.polskawliczbach.pl/Lobez Polska w liczbach w oparciu o dane GUS, 2019.]</ref> ''<small>[[2019]]</small>''
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie huh litt dat? || 56-94 [[Meter|m]] ü. [[Normalnull|NN]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Pooßleijzahl]]: || 73-150
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Telefonvorwahl|Vüürwahl]]: || [[91]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| [[Autokennzeijshe]]: || <code>[[ZLO]]</code>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Offizielle Website: || [http://www.lobez.pl/ www.lobez.pl]
|---- bgcolor="#BBDDFF"
! colspan="2" | Politik
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bürjermeijster]]: || ''Piotr Ćwikła''
|}
[[Datei:Łobez-Polska.png|thumb|280px|Łobez-Poole]]
'''Łobez''' ({{IPA|ˈwɔbɛs}}, {{Audio|Pl-Łobez.ogg}}) es ön Stadt ä [[Polen|Pole]]. Łobez litt a d [[Rega]].
==Enwohner==
<timeline>
ImageSize = width:420 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
id:linegrey2 value:gray(0.9)
id:linegrey value:gray(0.7)
id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
color:cobar width:20 align:center
bar:1680 from:0 till:800
bar:1740 from:0 till:1191
bar:1749 from:0 till:1339
bar:1831 from:0 till:2443
bar:1861 from:0 till:4756
bar:1895 from:0 till:5187
bar:1925 from:0 till:5994
bar:1933 from:0 till:6947
bar:1939 from:0 till:7310
bar:1945 from:0 till:1710
bar:1946 from:0 till:4144
bar:1957 from:0 till:6026
bar:1970 from:0 till:7355
bar:1990 from:0 till:10953
PlotData=
textcolor:black fontsize:S
bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
</timeline>
==Bürjermeijster==
{| class="wikitable"
| 1632 – Carsten Beleke || || 1809 – Johann Georg Falck
|-
| 1670 – Bernd Bublich || || 1823–1840 – Johann Friedrich Rosenow
|-
| 1700 – Paul Belecke || || 1842–1844 – Adolf Ludwig Ritter (privremeno)
|-
| 1702 – Theele || || 1844–1845 – Albert Wilhelm Rizky
|-
| 1723 – F. C. Hackebeck || ||1846–1852 – Heinich Ludwig Gotthilf Hasenjäger
|-
| 1734 – F. W. Weinholz || || prije 1859. Hasenjaeger
|-
| 1736 – Schulze || || 1852–1864 – Carl Albert Alexander Schüz
|-
| 1732 – Hackenberken || || 1921 – Willi Kieckbusch
|-
| 1745 – M. C. Frize || || 1945 – Hackelberg, Teofil Fiutowski, Stefan Nowak, Feliks Mielczarek
|-
| 1746 – Johann Friedrich Thym || || 1946 – Władysław Śmiełowski
|-
| 1752 – Johann Gottsried Severin || || 1948 – Tadeusz Klimski
|-
| 1753? – J. F. von Flige || || 1949 – Ignacy Łepkowski
|-
| 1757 – Johann Friedrich Thym || || 1972-1990 - Zbigniew Con
|-
| 1757 – Heller || || 1990–94 - Marek Romejko
|-
| 1767 – Gottlieb Timm || || 1994–1998 - Jan Szafran
|-
|1775 – Johann Gottfried Severin|| || 1998–2002 - Halina Szymańska
|-
|1790 – Jahncke|| || 2002–2006 - Marek Romejko
|-
|1805 – Heinrich (?) Falck|| || 2006–2014 - Ryszard Sola
|-
|1806 – Zuther (drugi dan 1712)|| ||2014 - Piotr Ćwikła
|-
|1806 – Nemitz|| ||
|}
== Websigge ==
* [http://www.lobez.pl/ www.lobez.pl]
* [http://www.bip.lobez.pl/ BIP Łobez]
* [http://www.youtube.com/watch?v=mPWlmToO5FY/ Łobez - You Tube]
[[Saachjrupp:Stadt en Pole]]
42gta324c8z1268w84968po66b7erya
Cochem
0
528903
1611324
1608761
2026-04-08T00:28:58Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611324
wikitext
text/x-wiki
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" width="250" align="right" style="margin-left:1em; background:#e3e3e3;"
! Wappe
! Kaat
|- bgcolor="#FFFFFF" align="center"
| style="width: 145px;" | [[Datei:DEU Cochem COA.svg|140px|Cochemer Wappe]]<br />
| width="150" | [[Datei:Cochem in COC.svg|150px|Hee litt Cochem]]
|-
! colspan="2" | Basisdaten
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bundesland (Deutschland)|Bundesland]]: || [[Rhingland-Pallz]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" {Noreg0}
| [[Landkreijs]]: || [[Landkreijs Cochem-Zell|Cochem-Zell]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie jrooß iss dat? || 21,2 [[Kwadraatkilometer|km²]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Wi vill Lück wohne da?]] || 5.259 ''<small>(31.12.2014)</small>''<ref>https://web.archive.org/web/20160306083914/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201422_hj_G.pdf</ref>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Lück pro Kwadraatmeter]]: || 248 <small>Minsche pro km²</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie huh lisht dat? || 85 [[Meter|m]] ü. [[Normalnull|NN]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Postleitzahl]]: || [[56812]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Telefonvorwahl|Vüürwahl]]: || [[02671]]
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Wo iss dat jenau? || 50° 49' n. Br., 08° 10' ö. L.
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Autokennzeijshe]]: || <code>COC, ZEL</code>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Amplisher Jemeijndeschlüssel|Jemeijndeschlüssel]]: || 07 1 35 020
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Stadtdeel: || 4 Stadtdeele
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Adräss vunn dä Stadtverwaltung: || <small>Markt 1<br />56812 Cochem</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Offizielle Webseite: || [http://www.cochem.de www.cochem.de]
|----bgcolor="FFFFFF"
! colspan="2" | Politik
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Bürjermeijster]]: || Wolfgang Lambertz
|}
'''Cochem''' es ene Stadt em [[Bundesland]] [[Rhingland-Pallz]]. Noh [[Kusel]], datt ooch litt in d'r Pallz, es d Stadt ene der klingste Kreisstädte [[Dütschland]]s. Cochem litt op ene Hüh va 85 Meter N.N. un do lewe knapp övver 5.000 Lüüh. De Stadt litt aa d'r Flöß d'r [[Mosel]], umgewe dörch de Berge vam [[Eijfel]] un [[Hunsrück]], un de direkte Jejend is ooch jepräsch dörch Weinbou. Jet hüher op de Berge jitt öt äwer dökker Wald. Tourismus is d'r bedeutendste [[Weetschaffsfaktor]]. Bekannd es d'r [[Reichsburg Cochem]], deä als en Wohrzeijsche op enen Hövel sisch bovve de Stadt türmt.
==Websigge==
* [http://www.cochem.de/ Offizielle Webseite der Stadt Cochem]
* [https://www.vgcochem.de/ Offizielle Webseite der Vorbandsjemingde Cochem]
{{Commonscat}}
==Quälle==
<references/>
[[Saachjrupp:Rheinland-Pfalz]]
[[Saachjrupp:Stadt en Rheinland-Pfalz]]
{{Stub}}
nc4d3hqn3e404n10p29hsq3ltrtfczl
Kendall Jenner
0
528938
1611010
1599714
2026-04-07T21:23:40Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611010
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Kendall Jenner Cannes 2014 (cropped).jpg|miniatur|left|Kendall Jenner em Joohr 2014]]
'''Kendall Nicole Jenner Houghton''' (* [[3. November]] [[Joohr 1995|1995]] ä [[Los Angeles]], [[Kalifornien|Kalifornie]]) es ö [[Vereenichde Staate van Amerika|amerikanisch]] [[Model]].
== Jätt z lääse ==
* [http://www.imdb.com/name/nm2832525/ Kendall Jenner] - [[Internet Movie Database|IMDb]]
* [https://www.fashionmodeldirectory.com/models/Kendall_jenner Kendall Jenner] - [[Fashion Model Directory|FMD]]
== Kick och ==
{{commons|Kendall Jenner|{{PAGENAME}}}}
{{DEFAULTSORT:Jenner Kendall}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Model]]
nxohkslryuwr1kpkaqkyiz0wqk9ffsd
Roubaix
0
528940
1611177
1600930
2026-04-07T23:18:48Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611177
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Hôtel de ville (3).JPG|thumb|200px|lright|Öt Roubaiser Roothuuß]]
'''Roubaix''', op [[Neederländesch (Sprooch)|Neederländesch]] weed va ''Robaais'' jesproche, es ön ald Industriestadt un [[Gemeinde|Jemeende]] ä [[Frankreich|Nordfrankreich]] en dä vreuere Provinz Französisch-Flanndere, en d Nööhde van d [[Belgien|belgische]] Jrenz.
{{formatnum:95866}}<ref>[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/commune.asp?annee=2013&depcom=59512 2013 INSEE - Roubaix]</ref> [[Mensch|Lüüh]] lääve do un mache Roubaix zo d dreidjrüützde [[Stadt]] va dä Regijon Hauts-de-France, noh d Städte Lille un Amiens.
== Quelle ==
<references/>
== Jätt z lääse ==
* [https://www.ville-roubaix.fr/ D Siij va Roubaix] <small>(''op Französisch'')</small>
* [https://www.roubaix-lapiscine.com/ D Siij van öt Museum „La Piscine“] <small>(''op Französisch'')</small>
{{Commons|Roubaix}}
[[Saachjrupp:Stadt en Frankreich]]
0wfrhg03zth0f01pdyw8vdi6ot5eqys
Carmen Kass
0
528947
1611219
1610513
2026-04-07T23:35:43Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611219
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberger Platt}}
[[Datei:Kass,Carmen 2004 Mainz.jpg|miniatur|left|Carmen Kass (2004)]]
'''Carmen Kass''' (* [[14. September]] [[Joohr 1978|1978]] ä [[Paide]], [[Estland]]) es ö [[Model]] us [[Estland]].
== Jätt z lääse ==
* [http://www.imdb.com/name/nm1054204/ Carmen Kass] - [[Internet Movie Database|IMDb]]
* [https://www.fashionmodeldirectory.com/models/Carmen_Kass Carmen Kass] - [[Fashion Model Directory|FMD]]
== Kick och ==
{{commons|Carmen Kass|{{PAGENAME}}}}
{{DEFAULTSORT:Kass Carmen}}
[[Saachjrupp:Frau]]
[[Saachjrupp:Model]]
775tp8y67e56f2w1dky83h5d65hcm8j
Suure Kappes
0
529070
1611074
1603713
2026-04-07T22:06:25Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611074
wikitext
text/x-wiki
<!--- Sauerkraut
{{Lemma |Suure Kappes}}
--->
'''Suure Kappes ''' as [[Kappes]], den jenau wie [[Suure Bounne]] unn Salzjurke durch Mileschsäurejärung haltbar jemaat weede. Se jehüren zom Suurjemööß.
Hej wääde de Kappesköpp jehobelt unn denooch dann med Salz in ennen Pott jestampf. Nach en paar Wuch ess de Järung fäddijj.
<center><gallery>
File:Cabbage.jpg |mini|Kappes
File:Krauthobel.jpg |mini|Kappes-Hobel
File:Harsch_crock_with_ceramic_weights.jpg|mini |Järpott
</gallery></center>
== Watt kammer domet aafange? ==
* [[Hämmche]]
* Soorekappessupp<ref>[https://www.koelnreporter.de/lecker/rezepte-a-z/sauerkrautsuppe.html Soorekappessupp]</ref>
<center><gallery>
File:Kiszona kapusta.JPG|mini |Soore Kappes
Datei:Eisbein-2.jpg|mini |Hämmche med soore Kappes
File:Frankfurter-rippchen-mit-kraut-001.jpg|mini |Rippche med soore Kappes
File:Mettwurst with sauerkraut and potatoes.jpg|mini |Soore Kappes med Mettwoosch
File:Choucroute-p1030190.jpg|mini |Soore Kappes med jepökeltem Fleesch
File:Zuurkool_in_pan.jpg|mini |Soore Kappes en pann en Holland
</gallery></center>
== Annere Rejione ==
En andere Rejione wie dä [[Balkan]] unn de [[Türkei]] kaa me suure Kappes as janze Köpp ferdisch enjelaat em Lade koufe.
En [[Korea]] kennt me suure Kappes as [[Kimchi]].
== Sigg ooch ==
* [[Suure Bounne]]
{{Esse & Drinke}}
== Websigge ==
* [http://www.rundschau-online.de/ernte--soore-kappes--erfordert-harte-arbeit-10997294 Soore Kappes - Heidenarbeid]
== Kwälle ==
<references />
<!-- Kategorien -->
[[Saachjrupp:För ze Esse]]
ls0rqt640kk7auzvlhii9nmnbuk8vvq
Šiprage
0
529117
1611249
1603842
2026-04-08T00:00:09Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611249
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[File:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|thumb|100px]]
[[File:Location Bosnia-Herzegovina Europe.png|thumb|250px]]'''Šiprage''' es ön Siedlung ä [[Bosnie-Herzejowina]], önö Staat ä [[Europa|Südeuropa]].<ref>https://www.kartabih.com/</ref><ref>Vojnogeografski institut, Ed. (1962): Šiprage (List karte 1:25.000, Izohipse na 10 m). Vojnogeografski institut, Beograd / Military Geographical Institute, Ed. (1962): Šiprage (map sheet 1: 25.000, Contour lines at 10 m). Military Geographical Institute, Belgrade.</ref>
*Breetejraad: 44°27'56″
*Längejraad: 17°33'36″
*Hüüde: 507–520 m
==Clima==
{| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" class="toccolours" 0.5em solid #999; 100%
|- style="text-align:center;"
|style="background:pink|[[File:Lunar libration with phase2.gif|thumb|150px]]
|style="background:#dfd; "|'''Ø t°'''<br/> (°C)
| style="background:pink|'''Min. t°''' <br>(°C)
| style="background:#dfd; "|'''Max. t°'''<br>(°C)
| style="background:pink| '''↓↓↓''' <br/>(mm)
|-style="text-align:center;"
| style="background:lightblue| '''I'''
| –1,7
| –4,8
|1,4
|59
|-style="text-align:center;"
| style="background:lightblue|'''II'''
|0,3
| –3,6
|4,2
|63
|-style="text-align:center;"
|'''style="background: bgcolor="#F5DEB3" |'''III'''
|4,6
| –0,1
|9,3
|59
|-style="text-align:center;"
| style="background:#ddffdd;fff3;''|'''IV'''
|9,1
|3,9
|14,3
|74
|-style="text-align:center;"
| style="background:lightgreen|'''V'''
|13,6
|8,1
|19,2
|90
|-style="text-align:center;"
| style="background:lightgreen|'''VI'''
|17,2
|11,5
|22,9
|99
|-style="text-align:center;"
| style="background:pink|'''VII'''
|18,9
|12,6
|25,3
|81
|-style="text-align:center;"
| style="background:red|'''VIII'''
|18,4
|11,9
|24,9
|76
|-style="text-align:center;"
| style="background:#dfd;"|'''IX'''
|14,7
|8,6
|20,9
|71
|-style="text-align:center;"
|'''style="background: bgcolor="#F5DEB3" |'''X'''
|9,5
|4,7
|14,4
|79
|-style="text-align:center;"
|'''style="background: bgcolor="#C2B280" |'''XI'''
|4,4
|1,0
|7,8
|100
|-style="text-align:center;"
| style="background:lightblue|'''XII'''
|0,1
|–2,7
|3,0
|88
|}<ref>https://en.climate-data.org/location/905786/</ref>
== Referenzen==
<references/>
== Weblink==
{{Commonscat|Šiprage}}
* http://opstinakotorvaros.com/
*http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
*http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
*http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx
*http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
*http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
*http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx
*http://www.udaljenosti.com/bosna/- Distances in B&H
[[Saachjrupp:Bosnie-Herzejowina]]
dzqt8ru2ajh2r4xizolhv0yd6l4c1yt
Maastricht
0
529120
1611240
1609162
2026-04-07T23:58:34Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611240
wikitext
text/x-wiki
{{Dialekt-NL|Kirchröadsj}}
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" width="250" align="right" style="margin-left:1em; background:#e3e3e3;"
! Wappe
! Kaat
|- bgcolor="#FFFFFF" align="center"
| style="width: 145px;" | [[Datei:Wapen_van_Maastricht.svg|140px|Wape va Maastricht]]<br />
| width="150" | [[Datei:NL_-_locator_map_municipality_code_GM0935_(2016).png|150px|Laag va Maastricht i Hollesj Limburg]]
|-
! colspan="2" | Basisdaten
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Provincie (Niederlande)|Provins]]: || [[Limburg]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie jroeës is dat? || 60,03 [[Kwadraatkilometer|km²]]
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Wievöal lü woeëne doa?]] || 122.418 ''<small>(01.04.2016)</small>''
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Lü pro kwadraatmeter]]: || 2.155 <small>Minsche pro km²</small>
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Wie huh ligk dat? || 49 m.
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Postleitzahl|Poskode]]: || 6200-6229
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Telefonvorwahl|Vuurwal]]: || 043
|---- bgcolor="#FFFFFF" valign="top"
| Woeë is dat jenau? || 50° 51' n. Br., 05° 42' ö. L.
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Sjtaddeel: || 7 vieëdele
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| Officieel website: || [https://www.maastricht.nl www.maastricht.nl]
|----bgcolor="FFFFFF"
! colspan="2" | Politiek
|---- bgcolor="#FFFFFF"
| [[Burjemeester]]: || Wim Hillenaar
|}
<!--[[Beld:Maastricht_707_(8324506135).jpg|thumb|Blik uvver Mesjtreech]]-->
'''Maastricht''' (óp de mietste Limburjische dialekte: ''Mesjtreech''; óp 't eige dialek: ''Mestreech'') is 'n sjtad en 'n [[Gemeinde|jemingde]] in 't [[Himmelrichtung|zuje]] van [[Niederlande|Nederland]]. 't Is de hoofsjtad van de Hollesje provins Limburg. Óp 1 aprel 2016 houw 't 122.418 i-woeënere. D'r petroeënhillige is Sintervoas. Noa höm is de bruk uvver de revier de [[Maas]] en 'n kirch vernumt.
D'r naam "Maastricht" hat zinge oersjprung i d'r Romeinse tsied. Doamals heesjde 't "Mosa ad Trajectum", mit anger wöad e óndeef sjtökske revier.
==Dialek==
I j'n sjtad weëd 't [[Maastreshter Platt|Mesjtreechs]] jemoeld, 'n Limburjisch dialek mit hendig vöal Franzuësisje invleuj.
==Belder==
<gallery>
Beld:Sint-Janskerk en Sint-Servaasbasiliek, Maastricht-40301.jpg|De tswai kirche óp d'r Vriethof
Beld:Jekerkwartier07.jpg|'t Jekerkerteer
Beld:Sint_Servaasbrug_1.jpg|De Sintervoasbruk
Beld:SintPietersbergWegLangsGroeve009.jpg|D'r koel i j'ne Sint-Pieterberg
Beld:Duivelsgrot_Maastricht.jpg|'t Lanksjap jet westlig va Mesjtreech
</gallery>
==Weblink==
{{Commonscat}}
[[Saachjrupp:Hollesch Limbörsch]]
[[Saachjrupp:Stadt en Holland]]
{{Stub}}
pgllnclowaewloib7mloslixoa04abt
Dünnkerrsche
0
529205
1611128
1610259
2026-04-07T22:42:15Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611128
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Dunkerque Town Hall.jpg|thumb|200px|lright|Öt Roothuuß va Dünnkerrsche]]
'''Dünnkerrsche''', op [[Hochdeutsch|Huchdütsch]] weed va ''Dünkirchen'' jesproche, es ön Industrie- un Haafestadt an d [[Himmelsrichtung|südlische]] [[Nordsee]]köst in [[Frankreich|Nordfrankreich]], öm d zvanzish Kilomeeter wäßtlisch van d [[Belgien|bäljische]] Jrenz beij d [[Stadt]] [[De Panne]]. Sö es d Hauptoot va dr jlischnamije Arrondißemang, watt mo em Französiche met Westhoek övversätze kann. Vorwaltongstäschnigk es Dünnkerrsche ön Unterpräfäktur vum Depachtemang [[Nord]] un ön [[Gemeinde|Jemeende]] än d Regijon [[Hauts-de-France]].
In dr Stadt selvs lääve öm d nüngßichdusönd Dünnkerrscher.<ref>{{formatnum:89882}} Inwohner wonnde Ängs 2013 än dr Jemeende.</ref> Zsamme met säßzehn Nobberjemeende beld sö dr Stadtsjemeenschaf va Dünnkerrsche un brengd öt op zweihondötdusönd Lüüh.<ref>{{formatnum:198814}} Inwohner wonnde Ängs 2013 än dr Stadtsjemeenschaf.</ref> Nazional wishtich es Dünnkerrsche wääje singe Seehaafe bëij dr [[Ärmelkanal]], di öt dreid jrüützde Seehaafejebiit van öt Land es noh dem va [[Marseille]] un [[Le Havre]]. Besonginsch än dr [[Französisch-Flanndere]] Bezirk bekannt es Dünnkerrsche dörch singe [[Karneval]].
== Quällenanjaben ==
<references/>
== Jätt z lääse ==
* [https://web.archive.org/web/20180830182732/http://www.ville-dunkerque.fr/ D Siij va Dünnkerrsche]
* [https://www.dunkerque-port.fr/ D Siij van öt Seehaafejebiit]
{{Commons|Dunkerque|Dünnkerrsche}}
[[Saachjrupp:Stadt en Frankreich]]
r6y01x8dpkhcvmgk4hxss8w125m1602
Bamboo Airways
0
529228
1611123
1601581
2026-04-07T22:39:25Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611123
wikitext
text/x-wiki
'''Bamboo Air''' es ön [[Fluggesellschaft|Vluchjösällschaff]] us [[Vietnam]]. Sö had hörö Setz ä [[Quy Nhon]] am [[Fluchhaafe Phu Cat]].
Di Jösällschaff jäng [[Joohr 2017|2017]] us d FLC Group härvöör. 2019 kräätö dö [[Flugzeug|Fluchzeuje]] önö neue Aastrech.
Eejödömmer van VietJet Air es FLC Group.
VietJet Air bösetzt 23 [[Airbus A321 Neo]], joov ävver am 16.01.2019 bökannd, dat 2 dozo kommö wäde.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.bambooairways.com/ Siij van d VietJet Air]
[[Saachjrupp:Vluchjesellschaff]]
[[Saachjrupp:Vietnam]]
e2djwoq2k90h3s0fw572qqh0sfs2caz
Nationalvorsammlung van d Republek Aserbaidschan
0
529251
1611188
1607870
2026-04-07T23:23:01Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611188
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
D '''Nationalvorsammlung van d Republek Aserbaidschan''' es öt Parlament en öt Eekammersystem va [[Aserbaidschan]] un sumet dr Jesetzjävver van d Republek Aserbaidschan met Setz ä [[Baku]].
En d Nationalvorsammlung wäde 125 Avjeordnete en ö Jravewaahlsystem vöör 5 Johr gewählt. En ön [[Mehrheetswahl]] met Stechwahl wäde 100 Avjeordnete jewählt, dä Rest weed no d Vorhältniswahl bestemmd.
Vöör 5 Johr wäde Avjeordnete jewählt. D leitzde Wahle vonge am 1. November 2015 statt, d vörleitzde am 7. November 2010.
==Opjaave van d Nationalvorsammlung==
No Atikel 93 van d Vorfassung van d Republek Aserbaidschan entscheed d Nationalvorsammlung wenn öt öm Vrore zo Vorfassungsjesetze, Jesetze un Beschlösse jehd. D Avjeordnete entscheede persönlich.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.meclis.gov.az/ D Siij van d Natioanlvorsammlung]
[[Saachjrupp:Baku]]
e7yge9j9vh936gqp2f6kh1alh7gfbet
Türkei
0
529252
1611217
1606629
2026-04-07T23:35:19Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611217
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Datei:Flag of Turkey.svg|miniatur|right|Di vaahn va Türkei]]
[[Datei:Emblem of Turkey.svg|miniatur|right]]
[[Datei:Turkey (orthographic projection).svg|thumb|250px|right]]
D '''Türkei''', es önö [[Staat]] ä [[Asien]] un [[Europa]]. Sö litt em [[Naher Osten|Nahe Oste]] un [[Balkan]]. D Türkei jränzd hüü a [[Griechenland|Jriischeland]] un [[Bulgarien|Bulgarije]] em [[Himmelsrichtung|Nordwäste]], a [[Syrien]] un [[Irak]] em [[Himmelsrichtung|Süde]], aa [[Georgien|Giorgie]] em [[Himmelsrichtung|Nordoste]], a [[Armenien|Armenie]], [[Aserbaidschan]] un dr [[Iran]] em [[Himmelsrichtung|Oste]]. Mo sprechd offizjäl de Amtpsschprooch Türkisch. De [[Hauptstadt|Houpstadt]] es [[Ankara]].
<gallery>
Datei:Ankara collage3.jpg|Ankara
Datei:Istanbul collage 5j.jpg|Istanbul
</gallery>
== Websigge ==
{{commons|Türkiye|Türkei}}
* [https://www.türkiye.gov.tr/ www.turkiye.gov.tr]
{{Navvi Aasije Shtaate}}
{{Navvi Europa Shtaate}}
[[Saachjrupp:Türkei|*]]
{{stub}}
eiywtv9ajee40raroxf4a60wstcf8pz
Dättlikon
0
529270
1610985
1610742
2026-04-07T20:43:25Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1610985
wikitext
text/x-wiki
{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|+<big><big>'''Dättlikon'''</big></big>
|-
| style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 |
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0"
|-
| align="center" width="140px" | [[Datei:CHE Dättlikon COA.svg|100px]]
| align="center" width="140px" | [[Datei:Karte Gemeinde Dättlikon 2007.png|rechts|100px]]
|}
|-
| align=center colspan=2 | [[Datei:Daettlikon 153.jpg|250px]]
|}
'''Dättlikon''' es en Jemeinde em Bezirk [[Bezirk Winterthur|Winterthur]] vum Kanton [[Kanton Zürich|Zürich]] en d [[Schwäjz]].
== Websigge ==
* [https://www.daettlikon.ch Dättlikon]
{{Commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Dattlikon}}
[[Saachjrupp:Stadt]]
[[Saachjrupp:Schwäjz]]
hx4ym7kxwbdn1udxqgiir4a890iof39
Lengeschdörp
0
529329
1611267
1608420
2026-04-08T00:01:53Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611267
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Wappen Lendersdorf (Düren).jpg|mini|Et Wappe vamm Oêt zeecht dä hellije Mejchel un dä Löv van Jöllesch]]
[[Datei:Übersicht der Stadtteile von Düren.jpg|mini|Lage van de Stadt em Stadtjebiet van Düre]]
'''Lengeschdörp''' es ene Stadtdeel van [[Düren]] on ligg em Südde, töüsche [[Rölsdörp]], [[Nedderau]] on [[Krockhuse|Krockhuuse]]. Et hätt 3704 Enwonne.<ref>https://www.dueren.de/kultur-tourismus/stadtportraet/zahlen__fakten?sr=7584</ref>
== Jeojrafie on Laje ==
Lengeschdörp befengk sech em Südde van Düre on jränz em Osste aan Nedderau on Krockhuuse, em Noorde aan Rölsdörp on aan [[Bäêzbuir]] em Süd-Wesste. Em Südde ligg zoademm de Jemeende [[Krötzau]] on et kleen Dörpche [[Kofferoêt]].
Dorêch Lengeschdörp fleeße zwej Jewäßßerche: de [[Rur]] on dä [[Lengeschdörpe Mölledejch]].
== Jeschichte ==
De iêschte Moal, dat Lengeschdörp uêkondlich jenanngk weed, es em Joêh 1005, als dä Kaiser [[Heinrich II.|Drickes II.]] (Em huhdütsche Heinrich II.) eenije lengeschdörpe Juutshhaufe aan't Adalbertsstift en [[Oche]] avjejääve hätt. 1246 hätt dä Kaiser [[Friedrich II.|Friedes II.]] (hd. Friedrich II.) dann de janze freje Richsstadt Düre metsamp Lengeschdörp aan de Häêzööje van [[Jöllesch]] vepängk.
Aanfang vamm 17. Joêhondet wood en Lengeschdörp een Ieserehütt jebout.<ref>[https://www.rheinische-industriekultur.de/objekte/Dueren/Lendersdorfer_Huette/Lendersdorfer_Huette.html Lendersdorfer Hütte – Detaillierte Beschreibung auf "Rheinische Industriekultur"]</ref> En de zegg vanne Industrialisierong wood em Oêt een van de bekanntste Stoahlhütte en Öropa bedrieve, en d'r fass alle Schiene vamm dütsche Iesebahnnätz jejosse wodde sinn. Em Joar 1820 hant de Bröde Everhard on Willem Hoesch et Werk jekoof on Willem senge Sunn Leopold hätt dann 1871 dä Hoesch-Konzern en [[Dortmund|Doêtmongk]] jejröngk. Die Hütt en Lengeschdörp ävve wood en de zwejde Hälevde vamm 20. Joêhondet jeschlosse.
== Boudenkmäle en Lengeschdörp ==
* Haufanlaje Schmalenburch
* Wonnhuus Hauptstr. 80
* Wonnhuus Hauptstr. 102
* Huus Pimmenesch
* Ehem. Bachemshauf Saint-Hubert-Straße 2
* Wonnhuus Hüttenstr. 17–19
* Weckshauf Schmalenburg 1
* Wonnhuus (Torboje on Bejrenzungsmuur) Hauptstr. 133
* Juppskapellche
* Tünneskapellche
* Hajelkrötz aan de K 27
* Weechkrötz Wolffsgasse/Hauptstr.
* [[Lengeschdörpe Mölledejch]], Bereich Boisdörpe Möll
* Wonnhuus Hauptstr. 135
* Ehem. Pastoratsjebou (Fa. Eberhard Hoesch), Hüttenstr. 27
* Jießereihalle Fa. E. Hoesch, Hüttenstr.
* Huus Bischoff, Hauptstr. 119
* Kath. Kerch St. Mejchel met Benedikt Dreyer Altar
* Weechkrötz Ruudes Krötz
* Huus Hauptstr. 73
* Haufanlaje Hauptstr. 71
* Mölljebou vamm ehem. Everhardshamme met Mölledejch on Flutjrave
== Infrastruktur ==
Lengeschdörp hätt ene Bahnhauf aan d'r [[Rurdaalbahn]]-Linie, die töüsche'm Houpbahnhauf Düre on [[Heimisch]] hen on häê fährt.
Zoademm jitt et een Jrongkschüll on drej Kengejaade.
En Lengeschdörp befengk sech och dat Krängkehuus St. Augustinus.
== Museie ==
[[Datei:Museumlendersdorf.JPG|mini|Et Füêwehrmuseium]]
En dä Oêt jitt et zwei Museien: de Dürener Fastelovend-Museium on et Füêwehrmuseum.
== Städtefrönkschaffte ==
Lengeschdörp hätt vanaan 2012 een Stadtfröngschaff met de bayrische Jemeende [[Lechbruck am See]].
== Literatur ==
*Günter Breuer (2009): ''Die Ortsnamen des Kreises Düren''. Shaker Verlag. Aachen. ISBN 978-3-8322-8475-6
== Verwies ==
<references/>
[[Saachjrupp:Segg op Dürener Platt]]
[[Saachjrupp:Krees Düre]]
[[Saachjrupp:Düre]]
qz7mj6m8sg5u3vwp8lozyijjeit5vv8
Gression
0
529330
1611073
1608787
2026-04-07T22:06:21Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611073
wikitext
text/x-wiki
'''Jression''' (odde och '''Gression''') es de Noam van en läjendäre Stadt, van de me säät, dat sej sech vüê lange Zegg em Jrußroom [[Oche]]-[[Düren|Düre]]-[[Kölle]] befunge hätt. Me weeß net jenau warömm, ävve erjendwann es de Stadt dann dorch een jruß Katastrophe ongejejange.
== Noam ==
Gression kennt me och onge de Noam Gressiona, Gressionau of Grasigrone. Me es sech net seche, woa jenau de Stadt jeläje woê, ävver döck weed jesaaht, dat et kleen Dörpche [[Gressenesch|Jressenesch]] bej [[Stolbersch (Rhingland)|Stolbersch]] d'r Uêsprong van det Noam es.
== Lejende ==
Övve d'r Stadt verzällt me sech, dat se sehr rich jewäse es. Dat koam vüêallem vamm Avbou van velle vescheedene Mineralie on Ääze, wat wichtesch es, wemme bedengk, dat die Rejion öm [[Aischwiele]] on Stolbersch heräm och höck noh füê seng Berschbou bekanngk es. Wäje demm Richdom es de Stadt ävve dann och ongejajange - wie jenau, darövve es me sech net esu seche, ävve et hätt jewiss wat met en Jottesuêdeel ze donn. Et jitt Kwälle, die saache, Jression wöê dorch en Sintflot kapott jejange, angere wedderom saache, dat dat dorch feindliche Truppe jeschähe es.
== Dichtung ==
Gression kütt en zwej Jedichte vamm [[Peter Bündgens|Bündgens Pitter]] (ca. 1920) vüê<ref>https://www.stolberg-abc.de/htdocs/zzgegress.htm</ref>, ussedämm spellt de Stadt en jruße Rolle en de Romantrilojie "Richarda von Gression", die van [[Günther Krieger (Autor)|Kriegers Jünther]] uss [[Langerwehe]] jeschrivve wood.<ref>https://web.archive.org/web/20140222134446/http://www.aachener-zeitung.de/lokales/stolberg/das-sagenhafte-gression-im-neuen-roman-thematisiert-1.541917</ref>
== Literatur ==
* Friedrich Holtz: Von Erzen, Sagen und Geschichten, Stolberg 1992
* Max v. Mallinckrodt: Die versunkene Stadt Gression, Eifelkalender 1930
* H. Hoffmann: Zur Volkskunde des Jülicher Landes II., Sagen aus dem Indegebiet, Echweiler 1914
* A. Voigt: Gressenich und sein Galmei in der Geschichte, Bonner Jahrbücher Band 155/156, 1955/56
* J. Werner: Zur Herkunft und Zeitstellung der Hemmoorer Eimer und der Eimer mit gewellten Kanneluren, Bonner Jahrbücher Jhrg. 1936
== Verwies ==
<references/>
[[Saachjrupp:Segg op Dürener Platt]]
[[Saachjrupp:Stolbersch (Rhingland)]]
pk674vjbwfyq8x7m2shm3xbnuxnwo6l
Brings
0
529348
1611020
1610754
2026-04-07T21:26:27Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611020
wikitext
text/x-wiki
[[Datei:Brings - 2025159 123717 2025-06-08 ZDF-Fernsehgarten - Sven - 5DS R - 0077 - 5DSR5984.jpg|mini|Brings (2025)]]
Brings ess en kölsche [[Rockmusik|Rockband]], die 1990 vun Peter un Stephan Brings jejründt woodt. Die miehste Texte vun Brings sind en [[Kölsch (Sprooch)|kölscher Sproch]] verfass ävver zick 1995 han se och op Deutsch jesunge. En de 90er wohr Brings en Kölschrock-Band die mit der kölsche Fastelovendszen nix ze dunn hatte, änhlich wie BAP em vörherije Johrzehnt. Peter Brings hät vun dä Zigg jesaht: „Jeder direkte Bezug zu Köln wäre tödlich gewesen. Da hätten wir uns gleich zur Prunksitzung mit Prinz Karneval anmelden können.“. Durch de 90er Johre blevv Brings usser der Karnevalsszen, un woodte ziemlich bekannt. Bekannte Leeder vun dä Zigg sin ''Nur mer zwei'', ''Katharina, Nix is verjesse, Ehrenfeld'' un ''Handvoll ze fresse''. 2000 hät sich dat all dramatisch verändert, wie dat Party-Leed ''Superjeilezick'' zom Karnevalshit vun däm Johr woodt. ''Superjeilezick'' han se nit avseechlich als Karnevalsleed jeschrevve, et Leed wohr nor als Jebootsdaachsständche för de Band jedaach. Trotzdäm hatten se ene jroße Hit. Flöck han se sich en en Stimmungsband verwandelt un ehr Leeder sin hügg explizit för Fastelovend jedaach. Nohm Erfolch vun ''Superjeilezick'' woodt Rockmusick em alljemeine en akzeptabel Stil för Karnevalsleeder un vill hüggije Karnevals-Bands wie Kasalla, Lupo un Cat Ballou spille Musick met Rock-Enflöss. Em "neue Stil" woodte Leeder wie ''Su lang mer noch am Lääve sin'', ''Poppe Kaate Danze, Mer trecken op der Mohnd'' un ''Su ne Daag, esu schön wie hück'' unger andere populär. För de [[Kölner Haie]] han se e Leed jeschrevve, die hügg noch wie ehr inoffizielle Hymne jilt (Hoch - höher - Haie!).
== Websigge ==
{{Commonscat|Brings}}
* {{DNB-Portal|5535319-8}}
* [https://www.brings.com/ Websigge] vun Brings
pgeymoom3vap38jph9hgpiym2phnz1j
Geyser
0
529490
1611184
1602910
2026-04-07T23:21:09Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611184
wikitext
text/x-wiki
Ene Geyser ov och Geysir es ene Fontaan, d' us däm [[Wasser]] kütt. Mehschtens es se wärm, endoch et jitt och vriete Quelle (lässe: [[Geyser#Vrietwassergeyser|Vrietwassergeyser]]).
{{Atikkel op|Kölsch}}
Et jitt nor noch wäänije Geysere.
== Wärme Geyser ==
D' mehschte Geysere sen en [[Vereenichde Staate van Amerika|Amerika]] (Yellowstone-Nationalpaark, Umnak Island-Alaska), [[Russland]] (Долина гейзеров-Dolina Gejserow), [[Neuseeland]], [[Chile]] (El Tatio) un Haukadalur en Island.
=== D'r Bejenn vun d' Geysere ===
Robert Willhelm Bunsen wor d'r eezte, d'r d' Geysere beschräävte . D' Wasser wääd en Vulkanregione deef in d' Ääd ähetzt un wärmer als 100° C. . Dat Wasser vädampft nit. Dodurch es doot ene Drock un dat Wasser ,,explodiet‘‘.
=== Dat Eng vun dä Geysere ===
Et jitt velle Mühjllichkette, wie ene Geyser enge kann:
* Wann Saake renjewuuft wääd
* Wann ene [[Vulkahn|Vulkan]] en d'r Noh ußbrecht
* Wann Geothermische Kraffwääke en d'r Noh jebuut wääd
* Wann vell Wasser dä Geyser övverschwammt
== Vrietwassergeyser ==
Et jitt wäänije Geysere, dä met vrietem Wasser eruptieren. D' jröößte es d'r ,,Kaltwassergeysir [[Andernach]] (Namedyer Sprudel)‘‘. Dat Wasser es mehschtens 10° C. bes 20° C. wärm.
=== Wie funktioniert ene Vrietwassergeyser? ===
Mehschtens han Minsche ene Bohrluch jegruve. Donn fleßt Jrundasser met vell Co<sup>2</sup> in dat Bohrluch. Dat Luch fellt sech un d' Co<sup>2</sup> -Blaas wääd tuschoor jröößer, wodurch d'r Drock entstott. Donn fliecht dat Co<sup>2</sup> noh ovve, un dat Wasser kütt met. D'r Wasserjehalt es nor 4%.
== Könstliche Geysere ==
Man kann Geysere och könstlich en ene Experiment nohstelle.
== Nomensjävvung ==
Dat Wood ,,Geyser‘‘ ov ,,Geysir‘‘ kütt vun däm Isländsche: ,,geysa. Dat heeß ,,spretze‘‘.
== Belder un Websigge ==
[[Datei:00_2689_Old_Faithful_Geyser.jpg|mini|141x141px|Ene Geyser en däm Yellowstone Nationalpaark]]
[[Datei:GeysirEruptionFar.jpg|mini|120x120px|Geyser Strokkur en Island]]
[[Datei:0_2738_Rotorua_(NZ)_-_Whakarewarewa_(Whaka)_Thermal_Reserve.jpg|mini|120x120px|Rotorua, Neuseeland]]
https://commons.wikimedia.org/wiki/Geyser?uselang=de
https://de.wiktionary.org/wiki/Geysir<nowiki/>(op Dütsch)
[[:de:Geysir#Eigenschaften|https://de.wikipedia.org/wiki/Geysir]] (op Dütsch)
https://www.youtube.com/watch?v=2DPUdi2chNQ (op Dütsch)
https://www.vulkane.net/lernwelten/schueler/ruhe3.html (op Dütsch)
hql2k58aku3it8mttn5uxvatg0tzxt7
Ejndhoave
0
529495
1611149
1608422
2026-04-07T22:46:07Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611149
wikitext
text/x-wiki
{| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;"
![[Wappe]]
!Flagg
|- style="background: #ffffff; text-align: center;"
| style="width: 145px;" |[[Datei:Eindhoven wapen.svg|mini|193x193px]]
| style="width: 145px;" |[[Datei:Flag of Eindhoven.svg|mini]]
|-
! colspan="2" |Basisdate
|- bgcolor="#FFFFFF"
|Provenz
|[[Noord-Brabant]]
|- bgcolor="#FFFFFF"
|Koórdinate
|51° 26′ NB, 5° 28′ OL
|- bgcolor="#FFFFFF"
|Övveflääch
|88,92 km²
|- bgcolor="#FFFFFF"
|Emwonnere
|235.707
|- bgcolor="#FFFFFF"
|Löck per Kwadraatkillometer:
|2.689 enw./km²
|- bgcolor="#FFFFFF"
|Pauszaal
|5611-5658
|- bgcolor="#FFFFFF"
|Offiziell Wäêvsegg:
|
{| class="wikitable"
|[https://www.stadt-koeln.de/ www.eindhoven.nl]
|}
|-
! colspan="2" |Pollitik
|- bgcolor="#FFFFFF"
|Börjemeeste
|John Jorritsma (VVD)
|}
'''Ejndhoave''' (op [[Dütsche Sprooch|huhdütsch]] on [[Neederländesch (Sprooch)|neddelängsch]] ''Eindhoven'') es en Stadt on Jemeende en d'r Provenz [[Noord-Brabant]] em Südde van de [[Neddeläng]]. Vanaan 1961 es't nôh Enwonnezaal jemesse de fünneftjrüüßte Jemeende en d'r janze Neddeläng. En Ejndhoave läêve höckzedaach rongk 235.000 Enwonnere, on dat op'n Flääch van 88,84 km². De Jemeende ömfass nävve d'r Stadt Ejndhoave selefs och't Dörp Acht, esuwie't Viêtel Meerhoave. de Stadt ligg 18 m övver'm Seespeejjel.
== Stadtdeelere ==
[[Datei:Eindhoven-plaats-OpenTopo.jpg|mini|305x305px|En topojrafesch Kaat van Ejndhoave]]
Ejndhoave deet uss sivve Beziêke bestonn:
# Zentrom
# Stratum
# Tongelre
# Woensel-Zuid
# Woensel-Noord
# Strijp
# Gestel
== Noam on Etymolojie ==
Wie me seche ald hüüre kann, es demm Noam singe zwejde Deel ärsch nôh mem huhdütsche Wöêtche "Hof" on mem [[Ripoarisch (Sprooch)|ripoaresch]] Wöêtche "Hauf" vewangk. Et Wöêtche "Eind" es doa henjääje schwierijere ze övversätze, ävve et weed vermoêt, dat't esuvell wie "Et Jrenzlangk töüsche'm bebout on'm onbebout Langk" bedöcke künnt. Su kütt me zom Nôm "De Haufe aan't Jrenzlangk [...]"<ref>[http://www.meertens.knaw.nl/nfb/detail_naam.php?gba_naam=&nfd_naam=Eijndhoven Meertens Instituut]</ref>
== Jeschiêt ==
[[Datei:Eindhoven Hogenberg.jpg|mini|440x440px|Ejndhoave 1583, wäärend'm aachzechjoêrije Kreech]]
[[Datei:Cheering crowds line the streets as Cromwell tanks of 2nd Welsh Guards enter Eindhoven in Holland, 19 September 1944. BU945.jpg|mini|312x312px|Noah d'r Befrejong vamm drette Rich]]
De Stadt Ejndhoave ennstundt aan enem Delta van fünnef Flüssjere: De Dommel, de Gender, de Laak, de Tongelreep on de Rungraaf. Em Joêh 1232 hätt't van Hendrik I van Brabant et iêsch Stadt- on Maakträête kren. Op d'r Plats van d'r aahl Bursch uss'm 15. Joêhhonget stond höck de Villa Ravensdonck, nôh bejm Augustinekloste Mariënhage. 1583, während de Belaajerong van Ejndhoave wood de ahl Stadtmuur avjeresse. Benne van die Muur loach de Zint-Tring-Kerch, die 1860 wäjje d'r höckije, nöüjootesche Kerch, die dä Cuypers Piérre entwörpe hätt, avjeresse wood.
Noah d'r Endustrialisierong trokke de velle Fabrike en Ejndhoave vanaan 1900 en jruuße Zaal van Ärbeede aan. Dat woêre o.a. de Tekstielfabrike van Elias, de Haes, de Bara, Jebroêre Keunen on Philips, wat höck de weltwegg bekanngkeste Ongenämme uss Ejndhoave es.
1920 ennstundt uss'n Fusion van d'r uêspronglesche Jemeende Eindhoave, die zo d'r Zegg nit veel miêh dann die höckije Bennestadt ömfassdene, Strijp, Woensel, Gestel, Tongelre on Stratum de höckije Jemeende Ejndhoave, doamals och Jruuß-Ejndhoave jenanngk.
En d'r Töüschekreechszegg joav't hier on och en de ömliejende Jemeende en Wonnongsnuutstangk, dä vüêallem velle Ärbeede betroaf.
Währe'm [[Zweide Weltkresch|Zwejde Weltkreech]] wood de Stadt wie uch d'r Neddeläng iêh Räss vam drette Rich besätz. Iêsch 1944 kunnt Ejndhoave während d'r Operation Market Garden van d'r allierte Truppe befrejt wääde. Noah'm Kreech hätt vüeallem de öêtlesche Kaarefabrik DAF ärsch zem Wassdom van Ejndhoave bejjedraache.
== Kultur on Sinnswöödichkeete ==
Ejndhoave hätt en jruuße Zahl aan jeschiêtlesche Bouwerke, bejspellswies de ahl Kerch Zint-Tring on de Augustinerkerch.
Et hüühste Jeböü es "de Admirant", ene 105 m huhe Wonntuê, d'r nit wegg van de iêschte Philips-Fabrik litt. De miêschte Huhhüüsjere, wie z. B. "de Regent" en Ejndhoave sinn ävve iêsch noah 2000 ennstonde. Zoademm stonn en d'r Stadt vell Kreechs- on Richsmonumente.
Bekannte Musée en Ejndhoave sinn o.a. et Ejndhoave Museum<ref>https://eindhovenmuseum.nl/en</ref>, woa me och en Frieluêtmuseum besööke kann<ref>https://prehistorischdorp.nl</ref>, et DAF-Museum, esuwie de aahle Jlöhlampefabrik van Philips uss'm Joêh 1891. Insjesamp trekke de Ejndhoavere Musêe onjefäê 186.000 Bezööke aan.
== Spoêt ==
De bekannteste Fußball-Vering en Ejndhoave es die PSV, die zo de beste Clubs en d'r janze Neddeläng jehüürt. Dä Vering hätt viêonzwanzeschmoal de Meesteschaff, eemoal de UEFA-Cup, eemoal de Europacup I, wat d'r Vüejänge van d'r Champions League jewässe es, ävve leggere noh kee ejnzije Kieh de neddelängsche Pokaal jewonne.
Ene angere bekannte Vering es zoademm dä FC Ejndhoave, dä en d'r iêschte Division spelle deet.
== Noahwiesjere ==
[[Saachjrupp:Stadt en Holland]]
[[Saachjrupp:Stadt]]
[[Saachjrupp:Noord-Brabant]]
[[Saachjrupp:Segg op Dürener Platt]]
e4wg9le61i4daipbnxiy3e7yuo2irkf
Mick Schumacher
0
529599
1611223
1608177
2026-04-07T23:48:30Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611223
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel op|Stolberger Platt}}
[[Beld:Mick_Schumacher_-_2019202165340_2019-07-21_Champions_for_Charity_-_0343_-_AK8I4124_(cropped).jpg|miniatur|left|150px|Mick Schumacher, 2019]]
'''Mick Schumacher''' (* [[22. März]] [[Joohr 1999|1999]] ä [[Vufflens-le-Château]], [[Schweiz]]) es önö [[Bundesrepublik Deutschland|dütsche]] Vaahrer en d [[Formel 1]]. Singe Papp es [[Michael Schumacher]].
== Websiije ==
* [https://www.mickschumacher.ms/ Sing Siij]
{{DEFAULTSORT:Schumacher, Mick}}
[[Saachjrupp:Mann]]
0aiey2u9cc59hyvyf16483cw0qjo7ks
§ 175 Strofgesetzboch
0
529782
1611247
1609668
2026-04-07T23:59:25Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611247
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch|Akademie|}}
[[Datei:Hiller tract against Paragraph 175.jpg|mini|Dä linke Schriever Kurt Hiller hätt [[Joohr 1922|1922]] ene Sammlung vun Opsätze gäge de § 175 erusgebraht]]
Dä '''§ 175 [[Strofgesetzboch]]''' (§ 175 StGB) wor vum [[1. Jannowaa|1. Janewar]] [[Joohr 1871|1871]] bes zom [[10. Juuni]] [[Joohr 1994|1994]] en Kraff.
Dä Paragraph hätt Sex zwesche Männer unger Strof gestallt. Dat maat de Verfolgung vun Männere möglich, weil se anderseröm wore.<ref>Reichsgesetzblatt 1871, S. 127. Siehe auch [https://www.deutschestextarchiv.de/unknown_strafgesetzbuch_1870/56 ''Strafgesetzbuch für den Norddeutschen Bund.'' Decker, Berlin 1870, S. 46.]. In: [[Deutsches Textarchiv]], abgerufen am 8. August 2013.</ref>
<ref>Paragraf 175 [https://lexetius.com/StGB/175,7 1. Januar 1872–1. September 1935] bei lexetius.com.</ref>
Am [[1. Sepptämmber|1. September]] 1935 verschärfte de [[Nationalsozialismus|Nationalsozialiste]] dä § 175. Nu wore all „unzüchtige“ Handlunge strofbar, selvs bütze un ömärme. Usserdäm gov et ene neue Ungerparagraph § 175a, dä för schwere Fäll zwesche einem un zehn Johre [[Zuchhuus]] aangedräut hatt. Ene schwere Fall dät vürlige, <br>
* wenn Gewalt em Spill wor, also Nudzuch;
* wenn einer vun däm andere avhängig wor;
* wenn einer älder un dä ander jönger als 21 Johr wor;
* oder wenn einer vun dä Junge mem Plumeau lans der Rhing gingt (hückzedag dät mer sage, „hä geiht op de Strich“)<ref name="175a">[https://lexetius.com/StGB/175a § 175a Strafgesetzbuch für das Deutsche Reich vom 15. Mai 1871], Artt. 6 Nr. 2, 14 des Gesetzes vom 28. Juni 1935.</ref>
De neue Ungerparagraph 175b hätt de „widdernatörliche Unzucht met Diere“ verbodde.<ref>Paragraf 175b [https://lexetius.com/StGB/175b,2 1. September 1935–1. September 1969] bei lexetius.com.</ref>
En Wessdeutschland woodte die Änderunge us de Nazizick bes 1969 beibehalde, dann woodt dä § 175b avgeschaff und bütze un umarme wor nit mieh verbodde. Un [[Joohr 1973|1973]] woot dat Gesetz nochens geändert. Nu wor us Gründe vun däm Jugendschotz nur noch de Sex met Quante unger 18 Johr verbodde. Ävver dat Schotzalder för Mädcher und för ene Lällbeck dä met ene Frauminsch en des Kess gingk wor nur 14 Johr.
Eets em Dezemmber [[Joohr 1988|1988]] woodt de Schwuleparagraph en Ossdeutschland avgeschaff. En paar Monde später hätt em Weste dä Deutsche Bundesdag die Avschaffung avgelähnt. Eets 1994, wenn beidse deutsche Staate widder zesamme wore, woodt dä § 175 us däm Strofgesetzboch gestriche.
Dat woor et ävver noch nit all. Insgesamp woodte vun 1871 bes 1994 om 140.000 Männer noh däm Paragraph 175 verordeilt. Un die, die noch am levve wore, wullte jetz en Avfindung för ihre Zick im Knass han, un dat ihre Ordeile opgehovve wöödte. Em Johr [[Joohr 2002|2002]] woodt daat ''Gesetz zur Aufhebung nationalsozialistischer Unrechtsurteile in der Strafrechtspflege'' geändert. Nu wor klargestellt, dat alle Ordeile noh § 175 us der Nazizick opgehove sin.<ref>Bundestagsdrucksache [https://dipbt.bundestag.de/dip21/btd/14/082/1408276.pdf 14/8276] (Gesetzentwurf; PDF; 265 kB), [https://dipbt.bundestag.de/dip21/btd/14/090/1409092.pdf 14/9092] (Beschlussempfehlung des Rechtsausschusses; PDF; 275 kB)</ref><ref name="Plenarprotokoll 14/237">Plenarprotokoll [https://dipbt.bundestag.de/dip21/btp/14/14237.pdf 14/237] (PDF; 1,2 MB) S. 23733 ff., 23741.</ref> Eets [[Joohr 2017|2017]] gov et ene Afvindung för de Haffzick, ävver vill winniger als för hückzedag zo Unräch Verordeilde.<ref>[https://www.sueddeutsche.de/politik/paragraf-bundesregierung-rehabilitiert-verurteilte-homosexuelle-1.3430873 ''Bundesregierung rehabilitiert verurteilte Homosexuelle'']. In: ''Süddeutsche.de''. 22. März 2017, abgerufen am 26. Juni 2017.</ref><ref>Tilmann Warnecke: [https://www.tagesspiegel.de/berlin/queerspiegel/opfer-des-paragrafen-175-bundestag-beschliesst-rehabilitierung-von-schwulen/19965618.html ''Bundestag beschließt Rehabilitierung von Schwulen.''] In: ''[[Tagesspiegel]] online''. 23. Juni 2017, abgerufen am 3. April 2024.</ref>
Als de Schwule noch noh däm § 175 verfolgt woode, han de Lück se och „175er“ genannt. Usserdäm woodt dä 17. Mai „Fierdag vun de Schwule“ genannt. Dat es bes hück ene besondere Dag för all Lück die anderseröm sin, weil am 17. Mei [[Joohr 1990|1990]] de [[Weltgesundheitsorganisation]] (WHO) Homosexualität us de Liss vun Krankheite gestreche hätt. Dä Dag weed en ville Länder als ''Internationale Dag widder Homophobie, Biphobie, Interphobie un Transphobie'' med Aktione begange.
== Andere Bestemmunge ==
* ''[[Constitutio Criminalis Carolina]]'' vum [[Kaiser]] [[Karl V.]], us dem [[Joohr 1532|Johr 1532]]: de Strof wor, lebendig verbrannt ze weede (''Item so eyn mensch mit eynem vihe, mann mit mann, weib mit weib, vnkeusch treiben, die haben auch das leben verwürckt, vnd man soll sie der gemeynen gewonheyt nach mit dem fewer vom leben zum todt richten'').
* Allgemeines Landräch för de Preußische Staate vun [[Joohr 1794|1794]]: Sex zwesche Männere oder met Diere woodt met Zuchhuus bes aach Johr bestrof. Dozo kom de Verbannung us däm Oot wo hä et gedon hät, un em Knass ''[[Wellkumme un Avscheed]]''. Dat wor en gesetzliche Zosatzstrof, et Begröße un Tschüss sage met düchtig Klöpp.<ref>[https://opinioiuris.de/quelle/1623 Allgemeines Landrecht für die Preußischen Staaten (01.06.1794), Zweyter Theil]</ref>
* En de Franzusezick hätt en de besetzte Gebiete dä ''[[Code Pénal]]'' gegolde, dat Strofgesetzboch vun de Franzuse. Doren stundt nix vun Homosexuelle.
* Strofgesetzboch för de Preußische Staate vun [[Joohr 1851|1851]], § 143: sechs Monde bes vier Johr Zuchhuus.<ref name="koch">Christian Friedrich Koch: ''Allgemeines Landrecht für die preußischen Staaten.'' 3. verm. Aufl. Band 2,2,2 = 4,2, Nachtr. u. d. Reg., Berlin 1864, [https://web.archive.org/web/20210927062139/http://dlib-pr.mpier.mpg.de/m/kleioc/0010/exec/bigpage/%22129327_00000147%22 S. 141.] (bei dlib-pr.mpier.mpg.de).</ref>
== Jet ze lese (ävver op Huhdeutsch) ==
=== Böcher ===
* Magdalena Beljan: Rosa Zeiten? Eine Geschichte der Subjektivierung männlicher Homosexualität in den 1970er und 1980er Jahren der BRD, transcript, Bielefeld 2014. ISBN 978-3-8376-2857-9.
* [[Magnus Hirschfeld]]: ''§ 175 des Reichsstrafgesetzbuches: die homosexuelle Frage im Urteile der Zeitgenossen''. Spohr, Leipzig 1898
* Burkhard Jellonnek: ''Homosexuelle unter dem Hakenkreuz. Die Verfolgung von Homosexuellen im Dritten Reich.'' Paderborn 1990, ISBN 3-506-77482-4.
* Elmar Kraushaar: ''Unzucht vor Gericht. Die „Frankfurter Prozesse“ und die Kontinuität des § 175 in den fünfziger Jahren.'' In: E. Kraushaar (Hrsg.): ''Hundert Jahre schwul – Eine Revue.'' Berlin 1997, ISBN 3-87134-307-2, S. 60–69.
* Christian Schulz: ''Widernatürliche Unzucht, [Paragraphen] 175, 175a, 175b, 182 a.F. StGB – Reformdiskussion und Gesetzgebung seit 1945''. Berliner Wissenschafts-Verlag, 2006.
* Hans-Georg Stümke: ''Homosexuelle in Deutschland. Eine politische Geschichte.'' Beck, München 1989, ISBN 3-406-33130-0.
* Christian Schäfer: ''Widernatürliche Unzucht (§§ 175, 175a, 175b, 182 a. F. StGB). Reformdiskussion und Gesetzgebung seit 1945.'' Bwv, Berlin 2006, ISBN 3-8305-1241-4.
* Alexander Zinn: ''"Aus dem Volkskörper entfernt"? Homosexuelle Männer im Nationalsozialismus''. Campus, Frankfurt am Main 2018, ISBN 978-3-593-50863-4.
=== Websigge ===
{{Commonscat|§ 175 StGB}}
* [http://www.paragraf175.rosa-winkel.de/ Die Verschärfung des Paragrafen 175] auf rosa-winkel.de
* [https://www.forum-recht-online.de/2005/205/205steinke.htm Ron Steinke: "Ein Mann, der mit einem anderen Mann...". Eine kurze Geschichte des § 175 in der Bundesrepublik Deutschland] in Forum Recht 2005, Nr. 2
== Woher mer dat wesse ==
<references responsive />
[[Saachjrupp:Räät]]
[[Saachjrupp:Säkß]]
tb54k0n53q8kab4i6hn4dgp6dsxso7e
Internationales Phonetisches Alphabet
0
529788
1611235
1609636
2026-04-07T23:54:23Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611235
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch|Akademie|}}
[[Datei:IPA-Tabelle 2020 de.pdf|mini|hochkant=1.6|IPA-Tabell 2020 (deutsch)]]
Dat '''Internationale Phonetische Alphabet''' (koot '''IPA''') is e besondere Schreff öm die Laute us alle Sproche ganz genau opzeschrieve. Für de Lautschreff han se spezielle Zeiche gemaat, met denne de alle Wööter genau esu darstelle kanns wie se gesproche weede. De eeschte Version kom 1888 erus un hüggzedags es se de am wiggste verbreidte Lautschreff.
== Geschichte ==
Em sibbsehnte bes nüngksehnte Johrhundert han sich ville studeerte Lück de Köpp drüvver zerbroche, wie mer alle Sproche in ene einheitliche Schreff brenge künnt. Eets 1888 woodt ene Entwurf vun däm Franzus Paul Passy veröffentlicht, dat Internationale Phonetische Alphabet.<ref>vgl. P. T. Daniels, W. Bright (Hrsg.): ''The World’s Writing Systems.'' New York/ Oxford 1996, S. 821–846.</ref> Dobei is et fass hundert Johr geblivve. Un 1989 hätt mer de IPA op de neuste Stand gebraat, domet och Computer domet arbeide künne.<ref>John Esling: ''Computer Coding of the IPA: Supplementary Report.'' In: ''Journal of the International Phonetic Association.'' Band 20, 1990, Nr. 1.</ref>
De IPA es en spezielle Alphabet fass nur us Sonderzeiche. Die sin im [[Unicode]] vun U+0250 bes U+02AF opgenomme.
De IPA zo benutze kann Brasel maache, weil de Wööderböcher un Lexika et off leich mache welle un nit alle Zeiche verwende.<ref>K.-H. Ramers: ''Phonologie.'' In: J. Meibauer [u. a.] (Hrsg.): ''Einführung in die germanistische Linguistik.'' Metzler, Stuttgart 2002, S. 70–120.</ref> Deswäge künne se ville Laute nit esu genau widdergevve wie et eigentlich nüdig wör. Un miestens don de Wööterböcher genau eine Schrievwies avdrocke. Datselve Woot kann ävver ville richtige Ussproche han, avhängig vum Oot.
== Jet ze lese ==
* ''Handbook of the International Phonetic Association.A guide to the use of the International Phonetic Alphabet.'' Cambridge University Press, 1999, ISBN 978-0-521-65236-0 (änglisch)
* M. Duckworth, G. Allen, W. Hardcastle, M. J. Ball: ''Extensions to the International Phonetic Alphabet for the transcription of atypical speech.'' In: ''Clinical Linguistics and Phonetics.'' Band 4, 1990, S. 273–280 (änglisch)
* J. Alan Kemp: ''The history and development of a universal phonetic alphabet in the 19th century. From the beginnings to the establishment of the IPA.'' In: Sylvain Auroux, E. F. K. Koerner, Hans-Josef Niederehe, Kees Versteegh (Hrsg.): ''History of the Language Sciences. Geschichte der Sprachwissenschaften. Histoire des sciences du langage.'' Walter de Gruyter, Berlin / New York 2001, ISBN 3-11-016735-2, S. 1572–1584 (änglisch)
* William A. Ladusaw, Geoffrey Pullum: ''Phonetic Symbol Guide.'' University of Chicago Press, 1996, ISBN 0-226-68535-7 (änglisch)
* George A. Miller: ''Wörter. Streifzüge durch die Psycholinguistik.'' Herausgegeben und aus dem Amerikanischen übersetzt von Joachim Grabowski und Christiane Fellbaum. Spektrum der Wissenschaft, Heidelberg 1993; med ene Lizenz usgegovve: Zweitausendeins, Frankfurt am Main 1995; 2. Auflage uch do 1996, ISBN 3-86150-115-5, S. 72–78, besonders S. 76 ff. (deutsch)
== Websigge ==
{{Commonscat|International Phonetic Alphabet|Internationales Phonetisches Alphabet}}
* [https://www.internationalphoneticassociation.org/ Websigg vun de International Phonetic Association] (änglisch)
* [https://www.unicode.org/charts/PDF/U0250.pdf The Unicode Standard 5.0, Code Chart ''IPA Extensions''] (PDF; 310 kB, änglisch)
== Woher mer dat wesse ==
<references />
c8wb3v8d9ioyt7xy66pfu1gdixf8ktz
Putin chuilo!
0
529802
1611269
1609752
2026-04-08T00:03:06Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611269
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch|Akademie}}
[[Datei:Путин_-_хуйло!.ogg|mini|„Putin-chuilo!“-Gesang]]
[[Datei:Putin_khuilo!_poster_in_front_of_the_Russian_Embassy_in_Ottawa,_Canada_(cropped).jpg|mini|Plakat vör de russische Botschaff in Ottawa, [[Kanada]] em Johr 2014]]
[[Datei:Anti-Putin_graffiti_in_Luhansk,_May_2014.jpg|mini|Luhansk, 2014]]
[[Datei:PTN_KhYLO_1.jpg|mini|„ПТН X̆ЛО“ als Avköözung vun „Путін – хуйло“, gemaaht us Kläves för ene Boykott vun russische Ware, Ukraine 2014]]
[[Datei:Putin—huilo_Sheet_Music.png|mini|Melodie un ukrainische Tex]]
'''''Putin chuilo!''''' oder '''''Putin huilo!''''' (en ukrainische Schreff '''''Путін – хуйло!''''' un en russische Schreff '''''Путин – хуйло!''''') heiß wöödlich övversäzz „Putin Pimmel!“, usgeschrevve „Putin is ene [[Pimel|Pimmel]]!“. Et is ene russische oder ukrainische Sprechgesang, öm de russische Präsident [[Wladimir Putin]] ene enzescheppe.<ref>[https://maidantranslations.com/2014/05/10/the-etymology-of-the-word-huylo-as-in-putin-huylo The Etymology of the Word: “Huylo” (as in “Putin Huylo”)] Voices of Ukraine</ref> Em russische Offensivkreeg gäge de Ukraine woodt dä Begreff och en de ressliche Welt bekannt.<ref>[https://www.rferl.org/content/putin-profanity-ukraine-deshchytsya/25425498.html Some Smile, Others Squirm As Obscenity Becomes Latest Rallying Cry In Ukraine Crisis.] Radio Free Europe/Radio Liberty</ref><ref>[https://www.radiosvoboda.org/content/article/25424117.html Про міністра-дипломата Дещицю заговорив світ.] Радіо Свобода</ref><ref>[https://www.tothepointnews.com/2014/07/putin-huilo/ ''PUTIN HUILO!''] To The Point News</ref><ref>[https://www.radiosvoboda.org/content/article/26545601.html Чи знає Путін, що він – «х*йло»?] Радіо Свобода</ref>. De Töön kumme vun däm Leed ''Speedy Gonzales'' vun 1961. Dat wor en Amerika ene Flop, ävver in Deutschland kom dä [[Rex Gildo]] domet op de eetste Platz vun de Bravo-Hitparad.<ref>Günter Ehnert: Hit Bilanz – Deutsche Chart Singles 1956–1980. Norderstedt: Verlag populärer Musik-Literatur 2000, Sigg 443</ref><ref name="washingtonpost.com">[https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2014/06/16/khuilo-the-offensive-term-that-has-attached-itself-to-putin/ ''‘Khuilo’: The offensive term that has attached itself to Putin.''] En: ''The Washington Post.''</ref><ref>[http://belsat.eu/en/articles/football-fans-barysau-long-live-belarus-glory-ukraine-putin-khlo/ Football fans in Barysau: 'Long live Belarus', 'Glory to Ukraine', 'Putin kh**lo'.] Belsat.eu</ref>
== Geschichte ==
2014 han de Russe sich de ukrainische Halvinsel [[Krim]] unger de Nähl geresse. Do woren de Ukrainer nit met enverstande, un so däte se ööntlich op de Putin schänge. Dä Begreff „Putin chuilo“ heeß wöödlich övversetz „Putin Pimmel“. Dat es et ävver nit all. En Russland givv et ene Sprooch för ze schänge, de „russische Mat“. Dat sin nur vier Wööd, äver en de russische Sprooch künne se us de vier Wööd unglaublich ville andere Usdröck avleite. De vier Wööd sin „Pimmel“ (хуй oder ''chui''), „Funz“ (пизда oder ''Pisda''), „ficke“ (ебать oder ''Jebat''') un „Hur“ (блядь oder ''Bljad''). ''Bljad'' kann och met ''Schnall'' oder ''Trottoirschwalv'' övversäzz weede, un em Russische weed et off gesaat, wo de Kölsche einfach ''Dress'' säät. Nu kommp et: de Russe sin zemlich fimschig, wenn die vier Wööd gebruch wäde. Se öffentlich zo sage oder zo schrieve git ööntlich Kasalla! Dat is nit enfach esu wie op Kölsch, wo de evvens "Do Pimmel" sage kanns, un dann met däm andere e Hääregedeck (Kölsch un Klore) drenke geihst.
In enem sigg Määz 2014 in de Ukraine zemlich bekannte Sprechgesang weed Putin mit däm Usdrock aangegange.<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/europe/ukrainian-diplomat-uses-swearword-for-putin/2014/06/15/53500721-b8fe-47af-b1c1-2fa0682cbd7c_story.html ''Ukrainian diplomat uses swear word for Putin, delighting protesters and angering Moscow.''] En: ''The Washington Post.''</ref> Selvs enem Stään han ukrainische Stäänekicker dä Nam ''Putin-Huilo!'' gegovve.<ref name="focus.de">[https://www.focus.de/wissen/weltraum/kosmische-beleidigung-stern-heisst-jetzt-putin-ist-ein-arschloch_id_3969766.html ''Kosmische Beleidigung: Ukrainer nennen Stern „Putin ist ein Arschloch“.''] Focus.de</ref> Dä Usdrock woot bes hück en ene Rötsch vun Leeder un Aktione opgenomme.<ref>[https://www.lessentiel.lu/de/news/story/13612555 ''Ein Stern namens «Putin, das A***loch».''] L’essentiel Online</ref> Em Juuni 2014 han de Russe övver Luhansk (dat es ene Deil vun de Ukraine, dä zo Russland gehöre well) ene ukrainische Militärfleeger avgeschosse. En Kiew gov et dorop Demonstratione vüür de russische Botschaff. De ukrainische Außeminister saat de Demonstrante, se künnte Putin ene Pimmel nenne, ävver se dürfte kein Stein werfe.<ref name="washingtonpost.com" /> De Russe wullte dat dä Außeminister dofür geschaß weedt.<ref>[https://www.nzz.ch/international/putin-chuilo-geht-nicht-1.18325039 ''Poroschenko will Aussenminister entlassen «Putin Chuilo» geht nicht.''] En: ''Neue Zürcher Zeitung.'' 18. Juni 2014.</ref> Em Oktober 2014 han se en [[Belarus]] öm 40 Lück verhaff, dorunger 15 us de Ukraine, weil se ''Putin chuilo'' gesunge hatte.<ref>Damien Sharkov: ''[https://www.newsweek.com/forty-two-football-fans-arrested-after-anti-putin-song-breaks-out-belarus-ukraine-276538 42 Football Fans Arrested After Anti-Putin Song Breaks Out in Belarus-Ukraine Match].'' In: ''Newsweek.'' 10. Oktober 2014.</ref> Domet esu jet nit mieh passiere kann, singe se jetz nur noch ''La, la, la, la, la, la'' met de Musik, un alle Lück kapiere wat gemeint es.
== Websigge ==
{{Commonscat|Putin khuilo!|Putin chuilo}}
== Woher mer dat wesse ==
<references />
4zq8vrb4xuu2qj3yna8mgr7fljawx6o
Scheffsschruuvefabrik Ostermann
0
529810
1611255
1610171
2026-04-08T00:00:42Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611255
wikitext
text/x-wiki
{{Atikkel_op|Kölsch|Akademie}}
[[Datei:Bürogebäude Lichtstraße 25, Köln-3106.jpg|mini|Fröhere Geeßereihall vun de Firma Ostermann, hückzedag e Bürrohuus. En de Leechstroß Nummere 25 op däm Ihrefeld.]]
De '''Scheffsschruuvefabrik Ostermann & Co.''' wor ene [[Metall]]baufirma vum [[Ihrefeld]] en [[Kölle]]. För einige Zigg wor dat Ungernemme de Maatföhrer beim Aanfäädige vun Scheffsschruuve.
== Geschichte ==
De Firma Ostermann & Flüs Woodt em Johr 1890 vun däm Formermeister Gustav Ostermann un däm Kaufmann Wilhelm Flüs en [[Riehl]] gegröndt. Dat eeschte Werk wor op de Danziger Freiheit (hückzedags Boltensternstroß). Do woodte op 24.000 Quadratmetere ene Kofferhuhovve, ene Metallhött un ene Raffinerie opgestallt. Aanfangs däte se do vür allem Lagerschale vör dat Ieserbahn-Reparaturwerk en Nippes aanfäädige.<ref>Joachim Brokmeier: [https://web.archive.org/web/20240405104310/https://unser-quartier.de/koeln-riehl/2020/02/riehler-geschichte-schiffspropeller-aus-riehl/ Riehler Geschichte: Schiffspropeller aus Riehl] op unser-quartier.de, 8. Februwar 2020, avgeroofe am 20. April 2024.</ref>
Öm 1900 finge se domet aan, Drevvwelle un Scheffsschruuve met enem Geweech vun bes zo 20 Tonne (dat sin 500 Zentner) us [[Bronze|Bronß]] em Schleuderguss ze maache. 1915 kunnte de Firma de ''Mendener Drohtwerke'' üvvernemme. Do han se noh däm [[Zweiter Weltkrieg|Zweite Weltkreeg]] üvverweegend Köchehääd hergestellt.<ref name="oster" /><ref>Claus-Peter Levermann: [https://www.wp.de/staedte/menden/article8967059/osterflues-und-beckmann-produzierten-herde.html Osterflüs und Beckmann produzierten Herde] op wp.de, 7. Februwar 2014, avgeroofe am 20. April 2024.</ref>
Dat Werk in Riehl woodt wäge de maue Weetschaff em Johr 1931 zogemaaht. Ävver de Aanfäädigung vun Scheffsschruuve han de Sönn vum Gustav, dä Kurt un dä Hans, em [[Bayenthal]] fottgeföhrt. 1937 leefen de Geschäf widder besser, un Ostermann kunnt de Iesergeeßerei Wiedenbrück & Wilms am Gröne Weg op däm Ihrefeld üvvernemme. Do han se och de Setz vun de Firma hin verlaat.<ref name="oster">Anette Essam: [https://www.rheinische-industriekultur.de/objekte/koeln/Ostermann/Ostermann.html Köln Schiffsschraubenfabrik Ostermann Lichtstraße] op rheinische-industriekultur.de, avgeroofe am 20. April 2024.</ref>
Em Mai 1944 woodt de [[Geeße]]rei em Ihrefeld kapodd gebomb un de Ress vun de Aanllage en de Oss verlaat, noh Gartz an de [[Oder]]. Do kunnte se ävver nur Propellere vör Schnellboote un Minesöker aanfäädige. Noh däm Kreeg han de Russe dat ganze Werk afmontiert.<ref name="oster" />
Em Ihrefeld woodte noh däm Kreeg un däm Oprüüme vür allem [[Waffelieser]], Lampeständer un andere Huushaldsgeräte gemaaht. Eets en de 1950er Johre gov et widder größere Bedarf an Scheffsschruuve. Esu hätt de Firma Ostermann em Johr 1952 vun de Famillich Wahlen, die och Metbegründer vum Ihrefeld wore, dat Grundstöck an de Leechstroß 25 gekauf. Un 1961 bes 1962 han se do ene große Geeßereihall gebaut. Domet wor et vür de Firma möglich, wirklich große Scheffsschruuve ze maache. Ald em nächste Johr, 1963, hätt de Ostermann de Schruuv vun däm Atomscheff ''Otto Hahn'' aangefäädig. Dat Rieseding wor us ene spezielle Bronß, hadd ene Durchmesser vun sechs Meter, un woog 25 Tonne.<ref name="oster" />
1979 ging de größte deutsche Scheffsschruvefirma, ''Theodor Zeise'' en [[Hamburg]], bankrott. Nu wor Ostermann de größte Hersteller. Ävver e paar Johr späder hatte se technische Brasel met ene neue Aat vun Zobehör vör Scheffsschruve, de Leiträder. Se verloore düchtig Geld un bovvendrop kom de weltwigge Scheffsbaunud. Se han versök noh [[Rostock]] ömzetrecke, ävver dat fluppte schon nit mieh. Am Eng moote se de Firma 1992 opgevve.<ref name="oster" />
Koot fürm Eng han se noch de größte Scheffsschruuv vun ganz Deutschland aangefäädig, met enem Durchmesser vun 10 Metere un 65 Tonne schwer. Zoletz hadd Ostermann em Ihrefeld öm 140 Metarbeider. Dat Gelän woot verklopp un de miehste Baute avgeresse. Nur ene Deil vum Empfang, de Geeßereihall un de Schleifereihall vun 1992 stonn noch un wääde hüch noh enem Ömbau anders genötz.<ref name="oster" />
== Booch ==
* Johannes Maubach: ''Auf den Spuren der alten Ehrenfelder Industrie''. Köln: Flock-Druck 2005, Sigge 122-123
== Websigge ==
{{commonscat|Lichtstraße 25 (Köln)|Ostermann}}
== Woher mer dat wesse ==
<references />
[[Saachjrupp:Kölle]]
[[Saachjrupp:Weetschaff]]
m5rgytehwl1jku626b33d655gkh8m4i
DKW
0
529897
1611258
1610228
2026-04-08T00:00:53Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611258
wikitext
text/x-wiki
{{Atikel_op|Stolberjer Platt}}
[[Beld:Logo DKW03.svg|mini|right]]
'''DKW''' es ön [[Deutschland|dütsche]] Automark. Dä Naam steht vöör öt [[Hochdeutsch|huchdütsche]] Wood „'''D'''ampf'''k'''raft'''w'''agen“ watt bedüüd dat dat Auto we Jäck schmaamde. Nävver Autos joov öt ävver och Motorrähr un Kühlmaschine va DKW.
== Jätt va vreuer ==
Em Joohr 1904 jründe dr [[Dänemark|Däne]] [[Jørgen Skafte Rasmussen]] ön Firma di sich met d Produktiun va Maschine un Aparate mi schläät als räät övver Wasser held. Em [[Erster Weltkrieg|Ischde Weltkresch]] leev dat Jeschäff dörch die Produktiun va Deeler va Munitiun su jott, dat Rasmussen mi als 400 [[Mensch|Lüüh]] Werk jävve kutt.
1917 vong Rasmussen zsamme met singe Vrönd Mathiesen a, Dampfkraftwarels zu entweggele. Bes 1921 entstonge 10 bes 12 va di Denger. Hä kutt di ävver net a dr mann brenge un stald di Produktiun en dat Joohr wärm en.
1919 vong Rasmussen a, Hilfsmotore vöör Vahrrähr z entweggele Övver 30.000 Stöck woode vorkoovd. Di Motore satz d Firma och en kleen Autos en. Dat woch em Joohr 1920. Vorkoovd had d Firma ävver kee Stöck. Besser leev öt met Motorrähr, va dönö ön jruße Zahl entweggelt un och vorkoovd wäde kutte.
1927 koovde Rasmussen önö kapottjejange Autohersteller un notzde däm sing Maschine öm va do a eeje autos mit Motore van DKW op dr Maat z brenge. 2 un 4-Takter entstänge.
1932 fusioneerde Rasmussens Firma z d Auto Union. Vöör dr [[Zweiter Weltkrieg|Zweide Weltkresch]] woch d Auto Union no [[Opel]] dr zweidjrützde dütsche Hersteller va Autos.
D Auto Union wood va [[Volkswagen|VW]] övvernomme un 1966 leev dr leitzde DKW vam Band.
== Jätt z lääse ==
* [https://www.dkw-motorraeder.de/ DKW-Motorräder von 1949 bis 1957]
[[Saachjrupp:Auto]]
csp66ylx443xcdzn3vy8hf7tu4dksn5
Osasco
0
529955
1611278
1610511
2026-04-08T00:05:45Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611278
wikitext
text/x-wiki
{| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" style="margin-left:1em; background:#f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|----
|---- bgcolor="#e3e3e3"
! colspan="2" bgcolor="#e3e3e3" |[[File:Osasco1.png|250px]]
|----
|---- bgcolor="#e3e3e3"
! colspan="2" bgcolor="#e3e3e3" |Osasco: [http://tools.wikimedia.de/~magnus/geo/geohack.php?language=en¶ms=23_31_58_S_46_47_31_W 23° 31' 58" S 46° 47' 31" O]
|----
| align="center" | [[File:Bandeira Osasco.png|100px]]
| align="center" | [[File:Bras%C3%A3o_Osasco.gif|100px|]]
| align="center" style="background:#e3e3e3;" colspan="2" style="border-bottom:3px solid gray;" |
|}
'''Osasco''' es ön Stadt ä [[Brasilie]].
{{commonscat|Osasco}}
* https://www.osasco.sp.gov.br
* https://www.osascobrazil.com
{{stub}}
1i6sxnts0d0h2jn0endpf2jxynecvej
Kööritiba
0
529963
1611320
1610510
2026-04-08T00:24:07Z
SchlurcherBot
24008
Bot: http → https
1611320
wikitext
text/x-wiki
{| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" style="margin-left:1em; background:#f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|----
|---- bgcolor="#e3e3e3"
! colspan="2" bgcolor="#e3e3e3" |[[File:Jardim Botânico de Curitiba.jpg|250px]]
|----
|---- bgcolor="#e3e3e3"
! colspan="2" bgcolor="#e3e3e3" | Kööritiba: [http://tools.wikimedia.de/~magnus/geo/geohack.php?language=en¶ms=25_25_47_S_49_16_19_W 25° 25' 47" S 49° 16' 19" O]
|----
| align="center" | [[File:BandeiraCuritiba.svg|100px]]
| align="center" | [[File:Curitiba_Parana_Brazil.png|100px]]
|----
| align="center" style="background:#e3e3e3;" colspan="2" style="border-bottom:3px solid gray;" |
|}
[[File:Brasão de Armas do Município de Curitiba.png|70px|left]]
[[Kööritiba]] es ön Stadt ä [[Brasilie]].
* http://www.curitiba.pr.gov.br
* https://www.curitiba-brazil.com
{{commonscat|Curitiba}}
{{stub}}
avjntjms6ztoe3jx7v2bawruhqqmuba